1958.01.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48η

ΔΕΥΤΕΡΑ 20 Ἰανουαρίου 1958

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.50′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Κηπουρὸς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Π. ΚΗΠΟΥΡΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Ἀνδρεάδης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Γ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κύριος Α. Πρωτοπαπαδάκης (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης) καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «Περὶ Στρατολογίας τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων», καὶ 2) «Περὶ ρυθμίσεως στρατολογικῶν τινων ζητημάτων». Οἱ κ.κ. Ι. Ψαρρέας (Ὑφυπουργὸς Κοινωνικῆς Προνοίας), Κ. Ἀδαμόπουλος (Ὑπουργὸς Γεωργίας) καὶ Δ. Ἀλιπράντης (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ ἐν γένει διαθέσεως τῶν ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ παρὰ τῶν Βουλγαρικῶν Ἀρχῶν κατοχῆς ἀνεγερθέντων οἰκημάτων ὡς καὶ παρὰ πάσης ἀρχῆς Κατοχῆς ὁπουδήποτε τῆς Ἐπικρατείας». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Γρηγορίου καταθέτει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγήσεως δανείων ὑπὸ τοῦ Ταμείου Παρακαταθηκῶν καὶ Δανείων διὰ τὴν ἀνέγερσιν καὶ διασκευὴν ξενοδοχείων κλπ.». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Μ. Μυριδάκης, Λ. Λυμπέρης, Δ. Γρίβας, Σ. Νικολαΐδης, Ε. Κεφαλογιάννης, Ε. Κοθρῆς, Χ. Σκουτέρης, Ι. Παπαηλιάκης, Ι. Γωνιάδης, Ν. Ἰντζές, Θ. Λυμπερίδης καὶ Θ. Παπαπαναγιώτου καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραχωρήσεως Δημοσίων Δασῶν εἰς Κοινότητας, Συνδέσμους Κοινοτήτων, χωρικοὺς καὶ δασεργάτας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Λύχνος, Δ. Γρίβας, Μ. Μυριδάκης, Λ. Λυμπέρης, Σ. Νικολαΐδης, Θ. Παπαπαναγιώτου, Ε. Κεφαλογιάννης, Ι. Παπαηλιάκης, Ι. Γωνιάδης καὶ Ν. Ἰντζές, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν καὶ παροχῆς ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς συμπλήρωσιν, τροποποίησιν καὶ κατάργησιν τούτου». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Μ. Μυριδάκης, Γ. Κακαγιάννης καὶ Μ. Σκουλᾶς καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Ταμείου Συντάξεων Μηχανικῶν καὶ Ἐργοληπτῶν Δημοσίων Ἔργων κειμένων διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Μεταξᾶς, καὶ Β. Ἀλεξᾶτος καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν κειμένων διατάξεων «περὶ Ταμείου Συντάξεων Μηχανικῶν καὶ Ἐργοληπτῶν Δημοσίων Ἔργων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Σ. Νικολαΐδης, Χ. Παπασταύρου, Λ. Λυμπέρης, Κ. Πετρόπουλος, Γ. Μπακατσέλος, Θ. Παπαπαναγιώτου, Ε. Πέτσος, Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας, Δ. Θεοχαρίδης, Μ. Στεφανίδης, Ι. Κίνιας, Ι. Ὀρφανός, Γ. Τσαντίρης, Α. Κοκκέβης, Κ. Χριστόπουλος, Ι. Γιαννόπουλος, Ν. Ἔξαρχος, Δ. Παπασπύρου, Ι. Παπαηλιάκης, Γ. Τζώρτζης, καὶ Α. Τριανταφυλλίδης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν φύλλων καπνοῦ καὶ συγχωνεύσεως τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως καπνεργατῶν μετὰ τοῦ ΙΚΑ», ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη μεταγενεστέρως. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Κωστόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἑλλήνων Ἀποστράτων Ἀξιωματικῶν (Παράρτημα Καλαμῶν), ζητούντων ἄρσιν τῶν διὰ τοῦ Συνταξιοδοτικοῦ Κώδικος προσγενομένων εἰς τοὺς συνταξιούχους ἀδικιῶν. Ἡ Ἕνωσις Ἀποστράτων Ἀξιωματικῶν (Παράρτημα Λαρίσης, ζητεῖ ἄρσιν τῶν διὰ τοῦ Συνταξιοδοτικοῦ Κώδικος προσγενομένων εἰς τοὺς συνταξιούχους ἀδικιῶν. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Παπαστεργίου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Ἐργατῶν Γῆς Κ. Λεχωνίων, ζητοῦντος λῆψιν μέτρων ἐνισχύσεως τῶν πληγέντων ὑπὸ τῶν παγετῶν τῆς 1.12.1957 παραγωγῶν. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Κωστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Ἐργοληπτῶν Μεσσηνίας, ζητοῦντος παράτασιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους μέχρις 20 Φεβρουαρίου 1958, διὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν ἔργων, ἅτινα λόγω τῆς κακοκαιρίας ἔχουν διακοπῆ. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Σιδηροδρομικῶν Θεσσαλίας, διαμαρτυρομένου διὰ τὰς γενομένας ἀπολύσεις 22 ἐκτάκτων ἐργατῶν συντηρήσεως γραμμῆς καὶ ζητοῦντος ἐπαναπρόσληψιν αὐτῶν καὶ ματαίωσιν πάσης ἀπολύσεως ἐν τῷ μέλλοντι. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Κωστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἀρτοποιῶν Καλαμῶν, ζητούντων ἐπίλυσιν τοῦ ἀρτοποιητικοῦ ζητήματος, αὔξησιν τοῦ κονδυλίου διαθέσεως ἄρτου κλπ. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Βρανόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἐθνικῆς Γενικῆς Συνομοσπονδίας Ἀναπήρων καὶ Θ. Π. Ἑλλάδος, ζητούσης ἐπίλυσιν τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων τῶν μελῶν της.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§6Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐμεσολάβησε μακρὸν χρονικὸν διάστημα, ἀφ’ ἧς ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἠσχολήθη μὲ θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας. Ἐν τούτοις κατὰ τὸ βραχὺ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα ἐσημειώθησαν γεγονότα καὶ ἐξελίξεις προκαλοῦσαι τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Δι’ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις ἔκρινεν, ὅτι πρέπει νὰ προσέλθῃ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ νὰ τὴν ἐνημερώσῃ ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων. Τὴν ἐνημέρωσιν αὐτὴν προτίθεμαι νὰ κάμω ἤδη καὶ ἐπιφυλάσσομαι, τὰ κενά, τὰ ὁποῖα θὰ ἀφήσω νὰ τὰ συμπληρώσω δι’ ἀπαντήσεων εἰς τὰ ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα τυχὸν θὰ ὑποβληθοῦν. Ὅπως εἶναι φυσικὸν θὰ ἀρχίσω τὴν ἐνημέρωσιν, ἀπὸ τὸ θέμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέχει τὰς καρδίας ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ἀπὸ τὸ θέμα τὸ Κυπριακόν. Ἡ ἱερὰ Ἐθνική μας ὑπόθεσις δὲν ἐπέρασε κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ μίαν περίοδον νάρκης, ἀντιθέτως ἐπέρασε κρίσιμον περίοδον, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων συνεζητήθη ἡ προσφυγή μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, προσφυγή, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἔχῃ εὐμενῆ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ καὶ ἀποτελέσματα λίαν δυσμενῆ. Καὶ λέγων τοῦτο ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ τονίσω, ὅτι ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη διὰ τὸ Κυπριακὸν δὲν ἀποτελεῖ διὰ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἀποτελεῖ πολιτικὸν σκοπόν, δὲν ἀποτελεῖ πολιτικήν, διὰ τῆς ὁποίας πιστεύομεν, ὅτι ὁπωσδήποτε προωθεῖται τὸ Κυπριακόν, ἀποτελεῖ μίαν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐπελέξαντο αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ὡς ἐκ τῆς ἐξελίξεως τοῦ θέματος. Ἐπωφελοῦμαι, τῆς εὐκαιρίας, διὰ νὰ προβῶ εἰς τὴν διευκρίνισιν ταύτην διότι σταθερῶς αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις καὶ ἐν συνεχείᾳ καὶ ἡ ἰδική μας προσεπάθησαν νὰ προωθήσουν τὸ θέμα, δι’ ὅλων τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ φέρουν χρήσιμα ἀποτελέσματα, χωρὶς νὰ δημιουργοῦν δυσχερείας. Ἀτυχῶς, ὅλαι αἱ προσπάθειαι αἱ ὁποῖαι κατεβλήθησαν εἴτε ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν Κυπρίων, εἴτε ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων ἔμειναν ἄνευ ἀποτελέσματος. Ἄπειραι εἶναι αἱ προσπάθειαι αὐταί, ἀλλὰ ἐπὶ ματαίῳ. Πρὸς στιγμὴν ἐγεννήθη ἡ ἐλπὶς ὅτι θὰ ὑπάρξῃ τρόπος νὰ προωθηθῇ ἡ ὑπόθεσις, χωρὶς νὰ γίνῃ νέα προσφυγὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Πράγματι ἐνῷ μέχρι πρὸ ἔτους περίπου τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἔκλειον τὴν θύραν τους εἰς τὸ Κυπριακόν, πρὸ ἑνὸς ἔτους διὰ πρώτην ἐξέδωσαν μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐγέννησε ἐλπίδας αἰσιοδοξίας. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἀπόφασις ἡ φέρουσα τὸν ἀριθμὸν 1013. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἄρεσε εἰς πολλούς, ὅσους δὲν γνωρίζουν τὰς ἀποφάσεις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐθεωρήθη ὅμως εἰς τοὺς διεθνεῖς κύκλους ὡς μία ἀπόφασις ἐλπιδοφόρος, ἡ ὁποία διὰ τῆς ἐπιταγῆς μιᾶς δικαίας καὶ εἰρηνικῆς λύσεως, ἀνοίγει τὸν δρόμον πρὸς τὴν λύσιν. Ἡ ἀπόφασις ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐδέχθησαν καὶ ἐφήρμοσαν οἱ ἐν Κύπρῳ Κύπριοι, τὴν ἐδέχθησαν καὶ τὴν ἐφήρμοσαν οἱ μαχόμενοι Κύπριοι ἀγωνισταί, ἠλπίζετο ἀπὸ πολλοὺς ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα. Ἀτυχῶς αἱ ἐλπίδες διεψεύσθησαν, διότι ἐὰν ἀπηλευθερώθη ὁ ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, ἐὰν ἀπεπέμφθη ὁ στρατάρχης Χάρντιγκ, ἐὰν κατηργήθησαν ὡρισμένα ἔκτακτα μέτρα, εἰς τὴν βάσιν τοῦ θέματος τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ κατάργησις τῆς ἀποικιοκρατίας ἐν Κύπρῳ, δὲν ἐσημειώθη οὐσιαστικὴ πρόοδος. Πράγματι ἐκτὸς ἀπὸ ὡρισμένας ἀορίστους φράσεις ἀπὸ μίαν πλευράν, ἐκτὸς ἀπὸ ἀδικαιολογήτους διατυπώσεις ἀξιώσεων μετά τινων ἀπειλῶν ἀπὸ ἄλλην πλευράν, οὐδὲν τὸ οὐσιαστικὸν προσετέθη. Ὑπῆρξαν κατὰ τὸ 1957 ἀπόπειραι νὰ ἀχθῶμεν εἰς τριμερεῖς διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ λόγους ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπανέλθω, ἀποκρούει. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους εὑρέθημεν καὶ πάλιν ὑποχρεωμένοι νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν εἴχομεν κανὲν ἄλλο μέσον νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν δικαίαν ὑπόθεσιν τῶν ἀδελφῶν μας Κυπρίων. Καὶ προσεφύγαμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἀλλὰ καὶ πάλιν χωρὶς κανένα πνεῦμα ἐχθρότητος, χωρὶς κανένα πνεῦμα τυφλῆς ἀδιαλλαξίας, ἀλλὰ μὲ πνεῦμα ἐποικοδομητικὸν προωθήσεως τῆς ὑποθέσεως τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἐλευθερίας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι πολλὰ ἀπὸ τὰ συμβιβαστικὰ σχέδια τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπεβλήθησαν εἴτε πρὸ τῆς συζητήσεως, εἴτε κατὰ τὴν συζήτησιν, δὲν ἐδέχθημεν κἂν νὰ τὰ συζητήσωμεν. Δὲν ἐδέχθημεν οὐδὲν τῶν σχεδίων ἐκείνων. Ἀλλὰ δὲν τὰ ἐδέχθημεν διότι κατ’ οὐδὲν συνέβαλλον εἰς τὴν προώθησιν τοῦ θέματος καὶ διότι ἐθεωροῦμεν ὅτι ἀντιθέτως περιέπλεκον τὸ θέμα. Ἀλλὰ παρὰ ταῦτα, τὸ πνεῦμα μας, τὸ πνεῦμα τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἦτο πνεῦμα ἐποικοδομητικόν, ἀποβλέπον εἰς τὴν πρόοδον τῆς μάχης. Οὕτω κατεστήσαμεν σαφὲς ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι καὶ τῆς μάχης νὰ παραιτηθῶμεν, ἐφ’ ὅσον ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλισθῇ ἀπόφασις ἡ ὁποία θὰ ὡδήγει ἀσφαλῶς εἰς διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Κυπρίων διὰ τὴν λύσιν, βασιζόμεναι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλὰ ὅλαι αὗται αἱ διαλλακτικαὶ ἀλλὰ δίκαιοι ἀπόψεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐγένοντο ἀσπασταὶ καὶ οὕτω ἀπεδύθημεν εἰς τὸν ἀγῶνα. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ καμμία συνεννόησις, διότι ἡμεῖς μὲν ἐθέταμεν ὡς ὅρον εἰς τὰς διαπραγματεύσεις μεταξὺ Κυβερνήσεως Ἀγγλικῆς καὶ Κυπρίων διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀπὸ τὴν ἄλλην δὲ πλευρὰν ἐτίθετο ὡς ὅρος ἀπαραίτητος ἡ μὴ μνεία τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἀντιθέτως ἡ μνεία τῶν τριμερῶν διαπραγματεύσεων. Καὶ οὕτω ἡ μάχη, κύριοι συνάδελφοι, ἐδόθη μὲ βάσιν τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἀλλὰ ἐδόθη ἐπίσης καὶ κατὰ κύριον λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος ἐὰν ἡ ἀπόφασις θὰ περιεῖχεν ἢ μή, τὴν ἔκφρασιν «ἐνδιαφερόμενα μέρη». Ὅλη ἡ συζήτησις, ὅλοι οἱ ἑλιγμοὶ καθωρίζοντο ἀπὸ τὴν προσπάθειαν νὰ περιληφθῇ αὐτὴ ἡ φράσις καὶ ἀπὸ τὴν προσπάθειαν νὰ ἀμυνθῶμεν ἐναντίον αὐτῆς τῆς φράσεως. Ὅταν ἡ συζήτησις κατὰ τὴν ὀγδόην συνεδρίασιν ἔφθασεν εἰς κρίσιμον σημεῖον καὶ ὑπεβλήθη ἡ τροπολογία εἰς τὸ ἰδικόν μας σχέδιον ἀποφάσεως, ἡ πεμπτουσία τῆς τροπολογίας αὐτῆς, τῶν τεσσάρων χωρῶν, ἦτο ἡ φράσις «διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων μερῶν». Δὲν θὰ σᾶς κατετόπιζα καὶ ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν καὶ ὡς πρὸς τὸ μέλλον, ἐὰν σᾶς ἔλεγον ὅτι δὲν ἐκινδυνεύσαμε σοβαρῶς νὰ ἔχωμε μίαν ἀπόφασιν ἡ ὁποία νὰ περιλαμβάνῃ τὴν φράσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν περιελάμβανεν ἡ τροπολογία τοῦ Καναδᾶ, τῆς Δανίας, τῆς Χιλῆς καὶ τῆς Νορβηγίας. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς κατατοπίσω διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζετε, ὅπως εἶπον καὶ εἰς τὴν ἀρχήν, ὅτι προσφεύγοντες εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δὲν ἔχομεν βεβαίαν τὴν ἐπιτυχίαν. Δὲν εἴχομεν οὔτε κἂν βεβαίαν τὴν στασιμότητα τοῦ θέματος. Εἴχομεν καὶ χωρὶς ὑπαιτιότητα ἰδικήν μας δυνατότητα ὑποχωρήσεως τοῦ θέματος. Καὶ τὸ εἴχομεν, κύριοι, διότι αὐτὰ εἶναι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Αἱ περισσότεραι τῶν ἀντιπροσωπειῶν προτιμοῦν νὰ μὴ ἔχουν νὰ ψηφίσουν ἐπὶ κειμένων τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν θέματα μεταξὺ τῆς ἰδικῆς των χώρας καὶ ἄλλων χωρῶν. Αἱ περισσότεραι Κυβερνήσεις προτιμοῦν ἂν ἔχουν νὰ ψηφίσουν, ἐπὶ ἑνὸς κειμένου τὸ ὁποῖον νὰ ἀμβλύνῃ τὰς ζημίας τῶν διαφωνιῶν, ἐπὶ ἑνὸς κειμένου τὸ ὁποῖον διατυπώνει ἀβλαβεῖς εὐχὰς καὶ ἀποφεύγει τὰς προστριβὰς μεταξὺ διαφόρων χωρῶν, ἰδίως δὲ πρὸς ἄλλας ἰσχυρὰς χώρας ἐξ οὗ καὶ ἡ εὐχέρεια ἡ ὁποία ὑπάρχει πάντοτε, ὥστε αἱ τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι προηγοῦνται εἰς τὴν ψηφοφορίαν, νὰ γίνωνται ἀποδεκταί. Καὶ ὅταν ὑπεβλήθη ἡ τροπολογία ἐκείνη εὑρέθημεν καὶ ἡμεῖς πρὸ τοῦ κινδύνου, πρὸ τοῦ ὁποίου εὑρέθησαν ὅλαι αἱ προσφυγαὶ ἐνώπιον τοιούτων τροπολογιῶν. Διότι ἡ τροπολογία ἐκείνη, ἡ ὁποία ἦτο εὐφυέστατα συντεταγμένη, ἡ ὁποία περιεῖχε μὲν τὴν ἐπιταγὴν διὰ διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων μερῶν, δὲν ἦτο ἐντελῶς ἀνουσία, ὅπως εἶναι πολλὰ ἄλλα σχέδια ἀποφάσεων εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Εἶχε κἄποιαν οὐσίαν. Οὕτω διετρέξαμεν τὸν κίνδυνον νὰ τεθῇ αὐτὴ ἡ τροπολογία πρώτη εἰς ψηφοφορίαν, ὁπότε, κατὰ τὴν κρίσιν μας, κατὰ τὴν κρίσιν τῶν ἄλλων ἀντιπροσωπειῶν καὶ κατὰ τὴν κρίσιν ὅλων τῶν τεχνικῶν μας συμβούλων, θὰ ἐχάναμεν τὴν ψηφοφορίαν. Καὶ θὰ τὴν ἐχάναμεν ὄχι διότι τὸ θέμα δὲν εἶχε συμπαθείας, ἀλλὰ διότι ἐπαναλαμβάνω, εἶναι φυσική, εἶναι εὔλογος ἡ τάσις τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἄμεσον ἐνδιαφέρον εἰς ἓν θέμα, νὰ προτιμοῦν νὰ ψηφίζουν κείμενα, τὰ ὁποῖα τὰς ἀπαλλάσσουν ἀπὸ διαφωνίας μὲ ἄλλας Κυβερνήσεις. Διεξήχθη τότε ἕνας σκληρὸς δικονομικὸς ἀγὼν μὲ θέμα τί θὰ ἐτίθετο πρῶτον εἰς ψηφοφορίαν. Διότι, ὅταν ὑπεβλήθη ἡ τροπολογία τῶν τεσσάρων, ἔσπευσα νὰ ὑποβάλω ἰδικήν μου ἀντιτροπολογίαν, ἡ ὁποία ἐσέβετο μὲν ἐν πολλοῖς τὴν φρασεολογίαν τῆς τροπολογίας, ἐπανέφερεν ὅμως τὸ θέμα ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως. Συνεκρούσθησαν τότε—καὶ συνεκρούσθησαν κατὰ τρόπον ὀξύν—αἱ δύο θέσεις αἱ δικονομικαί, αἱ ὁποῖαι, ὅσον καὶ ἂν ἐφαίνοντο ἀσήμαντοι, ἦσαν βαρυσήμαντοι εἰς ἀποτελέσματα, διότι ἀπὸ τὸ ποία θὰ ἐτίθετο πρώτη εἰς ψηφοφορίαν ἐξηρτᾶτο ἡ οὐσιαστικὴ ἔκβασις τῆς μάχης ἐκείνης. Καὶ ἐξηρτᾶτο τόσον, ὥστε ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν — καὶ τὸ γνωρίζουν ἤδη οἱ ἐκλεκτοὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι μὲ συνώδευον εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη — θερμοὶ ὑποστηρικταὶ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μεσημβρινῆς διακοπῆς, μᾶς ἐπληροφόρησαν ὅτι, ἐὰν ἐτίθετο πρώτη εἰς ψηφοφορίαν ἡ τροπολογία τῶν 4, ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ αὐτῆς, ἀσχέτως τοῦ ἂν ὑπεστήριζαν τὸ Κυπριακόν. Καὶ ἦσαν ὑποχρεωμένοι διότι τοῦτο ἦτο ἡ εὐκολωτέρα ὁδὸς καὶ διότι δὲν εἶχον σοβαροὺς λόγους διὰ νὰ δικαιολογήσουν καταψήφισιν ἢ ἀποχήν. Διεξήχθη λοιπόν, ἕνας ὀξὺς δικονομικὸς ἀγών, ὁ ὁποῖος ἐκράτησεν ἐπὶ δύο συνεδριάσεις μὲ τὰς ἑξῆς θέσεις: Ἡ ἰδική μας θέσις: Ἡ τροπολογία τῶν τεσσάρων δὲν εἶναι τροπολογία διότι ἀνατρέπει τὴν οὐσίαν τῆς προσφυγῆς μας καὶ τοῦτο δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ἐὰν θεωρηθῇ ὡς τροπολογία, τότε προβαδίζει εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἡ ἰδική μας ἀντιτροπολογία ὡς ἡ τελευταία ὑποβληθεῖσα τοιαύτη. Ἡ θέσις τῆς ἀντιθέτου παρατάξεως εἶχε καὶ αὐτὴ ἰσχυρὰ ἐπιχειρήματα. Ἔλεγε: Τὸ ὅτι ἡ τροπολογία ἀνατρέπει τὴν βάσιν τοῦ κειμένου, αὐτὸ καθιερώθη ὑπὸ τῆς πρακτικῆς καὶ ἐπεκυρώθη ὀλίγας ἡμέρας προηγουμένως, εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ Ἀλγερινοῦ, ὁπότε ὑπεβλήθη τροπολογία τελείως διάφορος τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως, καὶ ἡ ὁποία ἐν τούτοις ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ὡς τροπολογία. Ἐξ ἄλλου ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιτροπολογία δὲν εἶναι τοιαύτη, διότι, ἐπαναφέρουσα τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, κατ’ οὐσίαν ἀναβιοῖ τὴν πρώτην προσφυγὴν καί, συνεπῶς, πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἴση πρὸς τὴν πρώτην προσφυγήν, ἄρα πρέπει νὰ τεθῇ δευτέρα εἰς ψηφοφορίαν. Εὐτυχῶς κατόπιν ἐπιμόνου ἀγῶνος καὶ μὲ ὑποστήριξιν πολλῶν φίλων, ἀγῶνος ἐμφανοῦς καὶ ἀγῶνος παρασκηνιακοῦ, ἐνικήσαμεν εἰς τὸν κρίσιμον αὐτὸν δικονομικὸν ἀγῶνα καὶ ἐπροχωρήσαμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν μὲ πρώτην εἰς ψήφισιν τὴν ἰδικήν μας ἀντιτροπολογίαν. Ἐπῆλθε τὸ γνωστὸν εὐχάριστον ἀποτέλεσμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν 33 ψήφους ὑπέρ, 20 κατά, μὲ 25 ἀποχάς. Θὰ ἔλθω εἰς τὴν κριτικὴν τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν κριτικὴν τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας εἰς τὴν ὁλομέλειαν. Ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη καὶ πάλιν νὰ ἐπισημάνω ὅτι ἀπὸ τὸ ἐὰν θὰ ἐκερδίζαμεν ἢ ὄχι αὐτὴν τὴν δικονομικὴν μάχην ἐξηρτᾶτο τὸ ἂν θὰ ἐκερδίζαμεν ἢ ὄχι τὴν ὅλην οὐσιαστικὴν μάχην, καὶ ἂν θὰ ἐκινδύνευεν ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις νὰ ἔχῃ μίαν σημαντικὴν ὀπισθοδρόμησιν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ὡς πρὸς τὴν σημασίαν αὐτῶν τῶν ψηφοφοριῶν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω οὔτε νὰ ὑπερτιμήσω αὐτήν, ἀλλὰ οὔτε καὶ νὰ τὴν μειώσω. Δὲν θέλω νὰ τὴν ὑπερτιμήσω διότι ἡ ἀπόφασις δὲν ἔλαβε τὰ ⅔ εἰς τὴν Ὁλομέλειαν καὶ δὲν κατέστη ἀπόφασις καὶ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ὁλοκλήρων, ἀλλὰ μόνον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν θέλω ἐπίσης νὰ τὴν ὑπερτιμήσω, διότι καὶ τὰ ⅔ ἀκόμη, ἂν ἐλάμβανε δὲν θὰ ἐσήμαινε παρὰ μίαν ἔμμεσον ἠθικὴν πίεσιν. Δὲν θὰ ἐπρόκειτο περὶ ἀποφάσεως ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὸν μηχανισμὸν τῆς ἐκτελέσεως. Ἀλλὰ δὲν μοῦ ἐπιτρέπεται καὶ νὰ μειώσω τὴν σημασίαν αὐτῶν τῶν ψηφοφοριῶν, διότι ἡ σημασία εἶναι μεγάλη διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Εἶναι μεγάλη, διότι μέχρι πρὸ δύο ἐτῶν, αἱ θύραι τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐκλείοντο ἐνώπιον τῶν Κυπριακῶν προσφυγῶν. Πέρυσι, διὰ πρώτην φορὰν ἤνοιξαν, διὰ μιᾶς δηλώσεως ἁρμοδιότητος τῶν Ἡνωμ. Ἐθνῶν καὶ διὰ μιᾶς καθιερώσεως θέματος ὡς θέματος Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἀλλὰ ἐφέτος πέραν αὐτοῦ ἡ Πολιτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ χυτήριον τῶν ἀποφάσεων τῶν Ἡνωμ. Ἐθνῶν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ προετοιμαστικὸν ὄργανον τῶν ἀποφάσεων, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ Σῶμα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, εἰς τὸ ὁποῖον λεπτομερέστερον συζητοῦνται ἅπαντα τὰ μεγάλα πολιτικὰ θέματα, ἑτοίμασεν καὶ ἐμμέσως ἐψήφισεν ἀπόφασιν διὰ τῆς ὁποίας εἰσηγεῖτο εἰς τὰ Ἡνωμ. Ἔθνη τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως διὰ τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως κατάκτησιν καὶ προώθησιν καὶ μέσον ἠθικῆς πιέσεως. Εἰς τὴν Ὁλομέλειαν, ἡ εἰσήγησις τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως εἶναι γνωστόν, δὲν συνεκέντρωσε τὰ ⅔, συνεκέντρωσεν, ὅμως, τὴν πλειοψηφίαν. Συνεκέντρωσε μίαν πλειοψηφίαν 31 ψήφων, κατὰ 23, τὸ ὁποῖον εἶναι μία θετικὴ ψηφοφορία. Ἐξ ἄλλου, ἕνας μεγάλος ἀριθμὸς χωρῶν, ἠρνήθη νὰ καταψηφίσῃ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει κανεὶς εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη...

§7Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἴπατε ἀπόλυτον πλειοψηφίαν!...

§8Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἀπόλυτον, ἔναντι τῶν καταψηφισάντων. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπετύχομεν πρωτίστως εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ὁλομέλειαν, νὰ ἔχωμεν ψηφοφορίας τοιαύτας, ὥστε αὗται νὰ δύνανται νὰ ἀσκήσουν ἠθικὴν πίεσιν, διὰ τὴν προώθησιν τῆς ἱερᾶς μας ὑποθέσεως. Τὸ μέγεθος τῆς ἐπιτυχίας διαφόρων ἄλλων διαπιστώσεων. Πρῶτον, ὅπως εἶναι γνωστόν, κατὰ τὰ 12 ἔτη κατὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχει ὁ Ο.Η.Ε., δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν ἐκ διαφόρων ἄλλων σκέψεων καὶ ὑπάρχει μία μοναδικὴ περίπτωσις προσφυγῆς, συγκεκριμένης, ἐπὶ αὐτοδιαθέσεως, ἡ ὁποία νὰ κατώρθωσε νὰ φθάσῃ εἰς ψηφοφορίαν. Ὅλαι ἐσκόνταψαν εἰς τροπολογίας ἢ εἰς ἄλλα δικονομικὰ μέσα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ καταστῇ δυνατὸν κἂν νὰ ἐκφρασθῇ ὁ Παγκόσμιος αὐτὸς Ὀργανισμὸς ἐπὶ προσφυγῆς δι’ αὐτοδιάθεσιν. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν μία τοιαύτη προσφυγὴ ἔφθασε εἰς ψηφοφορίαν. Κατὰ τὴν πρώτην αὐτὴν φορὰν ἔφθασε κατὰ τρόπον ἀπολύτως νικηφόρον εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ σχετικῶς νικηφόρον εἰς τὴν Ὁλομέλειαν. Νομίζω ὅτι δὲν εὑρίσκομαι μακρὰν τῆς ἀληθείας, λέγων ὅτι τοῦτο ἰδιαιτέρως ἐτόνωσεν τὴν θέσιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐνεφανίσθη ἡ Ἑλλὰς ὡς πρωτοποροῦσα καὶ ὡς ἐπιτυγχάνουσα πρώτη μίαν νίκην τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἐπεχείρησαν νὰ πάρουν καὶ κατ’ οὐδὲν ηὐτύχησε νὰ ἐπιβάλῃ. Ἀπόδειξις τῆς ἐπιτυχίας ταύτης διὰ συγκεκριμένου καὶ προσφάτου παραδείγματος, ἀποτελεῖ καὶ ἡ τύχη τῆς προσφυγῆς ἐπὶ τοῦ Ἀλγερινοῦ. Τὸ Ἀλγερινὸν, τὸ ὁποῖον προηγήθη ἀκριβῶς τοῦ Κυπριακοῦ, ὑπεστηρίζετο ἀπὸ 18 ὑπογράφοντας τὴν προσφυγήν, 18 οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν μάχην δι’ ἀξίων καὶ ἱκανῶν ἀντιπροσώπων. Ἡ προσφυγὴ αὐτὴ ἀνέφερεν τὴν αὐτοδιάθεσιν μόνον εἰς τὸ σκεπτικὸν ὄχι εἰς τὸ διατακτικόν, ὡς ἡ ἰδική μας. Δὲν κατώρθωσεν καὶ αὐτὴ νὰ φθάσῃ εἰς ψηφοφορίαν. Τρίτον σημεῖον, τὸ ὁποῖον δεικνύει τὸ μέγεθος τῆς ἐπιτυχίας, εἶναι ἡ ἀντίδρασις ἡ ὁποία ἐσημειώθη ἀπὸ τὴν ἀντίθετον πλευράν, ἀντίδρασιν ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη εἰς τὸ διπλωματικὸν πεδίον. Τόσον κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων, ὅσον καὶ μετά. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων καὶ τῶν ψηφοφοριῶν, συνέβησαν περίεργα πράγματα. Ἕνα ἐξ αὐτῶν, ἐπὶ παραδείγματι, ἦτο ὅτι διαπρεπέστατος ἀντιπρόσωπος ξένης χώρας, ὁ ὁποῖος ἐξεφώνησεν ἕνα τῶν καλυτέρων καὶ ἰσχυροτέρων λόγων ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ, εὑρέθη πρὸ τῆς δυσχεροῦς θέσεως νὰ μὴ παραστῇ κατὰ τὴν ὥραν τῆς ψηφοφορίας καὶ ἄλλο μέλος τῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ ψηφίσῃ ἐναντίον τοῦ Κυπριακοῦ. Τοιαῦται πιέσεις ἠσκήθησαν κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῆς τῆς μάχης, ὥστε χώρα, ἡ ὁποία κατὰ τρόπον περίλαμπρον εἶχεν ὑποστηρίξει τὴν θέσιν μας, τὴν ὥραν τῆς ψηφοφορίας μᾶς κατεψήφισε. Δὲν μνησικακοῦμεν, δὲν θέλομεν κἂν νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους καὶ τὰ σοβαρὰ συμφέροντα τὰ ὁποῖα ἔχουν νὰ ὑπερασπισθοῦν Κυβερνήσεις, ὥστε νὰ ἀλλάξουν θέσεις κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν τῆς μάχης. Ἀντιθέτως ἐκφράζομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τοῦ ἐπισημοτέρου τῆς Ἑλλάδος, τὴν τιμὴν ἡ ὁποία ἀναγνωρίζομεν ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν πράγματι διακεκριμένον ἐκεῖνον ἀντιπρόσωπον, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ θαυμασίου λόγου του, ἐκράτησεν ὑψηλὰ τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν ἰδεῶν. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, κύριοι, ἡ ἀντίδρασις συνεχίσθη ὀξυτάτη. Διπλωματικοὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀντιτιθεμένων Κυβερνήσεων, διετύπωσαν ὀξυτάτας διαμαρτυρίας εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς χώρας αἱ ὁποῖαι ἐψήφισαν ὑπὲρ ἡμῶν. Ἄλλοι ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν ὑπὲρ ἡμῶν, ἐτιμωρήθησαν αὐστηρῶς κατόπιν ἐντόνων διαβημάτων, ἐντόνων ἀξιώσεων. Εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις, τὰς ὁποίας γνωρίζομεν καλῶς καὶ διὰ τὰς ὁποίας ἐκφράζομεν τὴν βαθυτάτην λύπην μας, συμβόλαια κατηγγέλθησαν, ἀνειλημμέναι ὑποχρεώσεις ἠθετήθησαν, καὶ αὐτὰ ἔναντι χωρῶν αἱ ὁποῖαι ὑπεστήριξαν τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Αὐτὰ ὅλα δεικνύουν, ἐναντίον ποίων ἀντιδράσεων πολεμοῦμεν, ὑποστηρίζοντες τὸ μέγα ἐθνικόν μας θέμα. Δεικνύουν, ὅμως, ἐπίσης τὸ μέγεθος τῆς ἥττης τὸ ὁποῖον αἰσθάνονται ὅτι ὑπέστησαν αἱ ἀντιτιθέμεναι Κυβερνήσεις. Ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀντιδράσεις ταύτας ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν παρέμεινεν ἀδιάφορος. Ἡ Ἑλλὰς δὲν μετέρχεται οὔτε θὰ μετέλθῃ ποτὲ πολιτικὴν ἀντιποίνων ἔναντι Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔκριναν ὅτι τὰ συμφέροντά των ἐπέβαλλον νὰ χωρίσουν κατὰ τὸν ἄλφα ἢ βῆτα τρόπον. Ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται παρὰ νὰ παρακολουθῇ μετὰ προσοχῆς τὴν πολιτικὴν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι μονίμως καὶ πολλὰς φορὰς ἄνευ οἱουδήποτε λόγου, ἀντιτίθενται σταθερῶς εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Κύπρου, χωρὶς κἂν νὰ ἀπέχουν ποτὲ ἔναντι τῆς κρίσεως τοῦ θέματος. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρακολουθεῖ τὴν πολιτικὴν τῶν χωρῶν αὐτῶν, τῶν μονίμως καὶ ἄνευ λόγου ἀντιτιθεμένων εἰς τὴν ὑπόθεσιν, θὰ συναγάγῃ τὰ συμπεράσματά της καὶ θὰ πορευθῇ ἀναλόγως. Εἰς τὴν πορείαν αὐτὴν οὐδέποτε ἡ Ἑλλὰς θὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἀλλάξῃ πολιτικὴν ἀπὸ ἀπόψεως ἰδεολογικῆς τοποθετήσεως. Ἐάν, ἐπὶ παραδείγματι, διαπρεπεῖς Ἄραβες ἀντιπρόσωποι, διαπρεπέστατοι ἀντιπρόσωποι οἱ ὁποῖοι κατέκτησαν τὴν φιλίαν καὶ ἐκτίμησιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ψηφίσαντες τὴν μίαν ἡμέραν ὑπὲρ τοῦ Ἀλγερινοῦ ᾐσθάνθησαν τὴν ἀνάγκην τὴν ἑπομένην νὰ ὑποστηρίξουν καὶ τὸ Κυπριακόν, τιμωροῦνται σήμερον δι’ αὐτό, ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἀπαντήσῃ ποτέ, καταπολεμοῦσα τὸ Ἀλγερινόν. Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐξακολουθήσῃ, πιστὴ εἰς τὰς πεποιθήσεις της, νὰ ὑποστηρίζῃ τὸ Ἀλγερινόν, ἀδιαφοροῦσα ἐὰν ὡρισμέναι χῶραι δὲν ἔχουν τὴν συνέπειαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἰδία, Στρατιώτης τῆς ἰδέας ἡ Ἑλλάς, θὰ κρατήσῃ πάντοτε τὴν σημαίαν τῆς ἰδέας, παρὰ ὡρισμένας πικρίας. Ἁπλῶς δηλοῖ ὅτι παρακολουθεῖ μετὰ προσοχῆς καὶ οὐχὶ ἀδιαφόρως τὴν στάσιν ὡρισμένων Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι πικραίνουν ὄχι μόνον αὐτήν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἰδέαν τῆς ἐλευθερίας. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελον νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον ἐπὶ τῶν συμβάντων εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ νὰ προχωρήσω εἰς ἄλλο κεφάλαιον τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἐὰν εἰς τὰ θέματα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἄφησα κενὰ καὶ ἀναμφισβητήτως ἄφησα, ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὰς ἀπορίας αἱ ὁποῖαι θὰ γεννηθοῦν νὰ δώσω, δευτερολογῶν, ἀπάντησιν. Θὰ παρέλειπα, ὅμως, καθῆκον ἐὰν δὲν ἔλεγον ὅτι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐδώσαμεν μίαν μάχην δυσχερεστάτην, μίαν μάχην ἡ ὁποία ἐξετιμήθη ὄχι μόνον ἀπὸ ἡμᾶς, ἀλλὰ ἀπὸ ὅλους ἀνεξαιρέτως τοὺς ξένους καὶ ἡ ὁποία ἐθεωρήθη μία πραγματικὴ ἐπιτυχία, μία πρωτοπορειακὴ ἐπιτυχία. Θὰ ἤμην ἄδικος ἐὰν δὲν ἐδήλουν ἐνώπιον τοῦ Σώματος ὅτι εἰς τὴν μάχην αὐτὴν ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπροσωπεία ἔδωσε τὴν ψυχήν της. Οἱ τρεῖς ἐκλεκτοὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐδῶ παρόντες, καὶ οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐνεργότατα μέλη τῆς Ἀντιπροσωπείας, συνέβαλαν οὐσιαστικῶς εἰς τὴν ἐπιτυχίαν, ὅπως συνέβαλαν καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἰδιαιτέρως δὲ ὀφείλω νὰ ἐξάρω τὴν ἀρίστην ἐργασίαν τῆς μονίμου Ἀντιπροσωπείας, ἡ ὁποία ἐπὶ μῆνας προετοίμασε τὴν μάχην αὐτὴν καὶ τὴν προετοίμασε κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος τὴν καθιερώνει ὡς μίαν τῶν καλυτέρων ἐκ τῶν 82 Ἀντιπροσωπειῶν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Τῆς ὀφείλω δημοσίᾳ αὐτὸν τὸν ἔπαινον καὶ αὐτὸ τὸ εὐχαριστῶ. Καὶ ἐὰν ἄφησα τελευταῖον κάποιον ἄλλον πρωτεργάτην τῆς μάχης ἐκείνης, τὸν ἄφησα διὰ νὰ ἐξάρω ἀκόμη περισσότερον τὴν συμμετοχήν του. Ἐννοῶ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον, τὸν ἄξιον αὐτὸν συνεχιστὴν τῶν μεγάλων παραδόσεων τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος διὰ τῆς ἀνωτέρας ἠθικῆς του ὑποστάσεως καὶ διὰ τῆς πολιτικῆς του συνέσεως, ὑπῆρξεν εἷς τῶν μεγάλων ἐμψυχωτῶν τῆς ὅλης προσπαθείας, ὑπῆρξεν ἄνθρωπος πρὸς τὸν ὁποῖον, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων ἐνεργειῶν του, καὶ δι’ αὐτὴν τὴν φάσιν ὀφείλομεν τὴν εὐγνωμοσύνην μας. Κύριοι, θὰ ἤθελον ἤδη νὰ προχωρήσω καὶ νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα περὶ τοῦ πῶς ἀντιμετωπίζομεν τὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸ μέλλον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι βεβαίως πολὺ σοβαρώτερον. Ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ ἀπέδειξεν ὅτι χειρίζεται τὸ Κυπριακὸν μὲ πίστιν, μὲ ἀποφασιστικότητα, μὲ μαχητικότητα. Δὲν θέλω νὰ κάμω ἀναδρομὴν εἰς τὸ παρελθόν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω πόσας φορὰς κατηγορήθημεν διὰ συμβιβαστικὸν πνεῦμα, διὰ κλείσιμον, δι’ ἐγκατάλειψιν τοῦ Κυπριακοῦ. Δὲν θὰ κάμω τὴν ἀναδρομὴν αὐτήν, διότι νομίζω ὅτι τὰ γεγονότα ἔχουν ἀποδείξει ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔχει πίστιν εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ τὸν διεξάγει ἐπίσης καὶ μὲ σύνεσιν καὶ χωρὶς νὰ ἀγνοῇ τὰς δυσχερείας τοῦ προβλήματος. Αἱ δυσχέρειαι τοῦ προβλήματος ἔχουν καταστῆ συνείδησις ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ εἶναι πράγματι μεγάλαι. Δὲν ἀγνοοῦνται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ ἡ Κυβέρνησις παραμένουσα ἀκλόνητος, καὶ συνεχῶς ἀκλόνητος, εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἐθνικῆς μας ὑποθέσεως, δὲν ἠγνόησε καὶ δὲν ἀγνοεῖ τὰς δυσχερείας. Τὰς μελετᾷ καὶ προσπαθεῖ νὰ δίδῃ ἀπάντησιν εἰς αὐτάς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠκολούθησε πολιτικὴν τυφλῆς ἀδιαλλαξίας, δὲν ἠκολούθησε πολιτικὴν ἀγνοίας τῶν δυσχερειῶν. Ἤκουσε νὰ τῆς λέγουν, ὅτι «δὲν ὑπάρχουν δυσχέρειαι, μὴ τὰς λαμβάνητε ὑπ’ ὄψιν», ὡσὰν νὰ ἀνήκῃ εἰς ἡμᾶς νὰ δίδωμεν τὴν ἄδειαν εἰς ἄλλους, εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ αὐτοὶ τὴν δύναμίν των, διὰ νὰ δημιουργοῦν δυσχερείας. Ἡ Κυβέρνησις ἠκολούθησε μίαν ἀξιοπρεπῆ καὶ ρεαλιστικὴν πολιτικήν, οὐδέποτε ἐκάμφθη εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ θέματος. Πάντοτε ἔδωσε τὰς μάχας της μετὰ παρρησίας, μετὰ θάρρους καὶ μετὰ πείσματος, ἀλλὰ καὶ πάντοτε ἐξήγαγε τὰς δυσχερείας καὶ προσεπάθει νὰ καλύπτῃ αὐτὰς διὰ νὰ δύναται νὰ τὰς ὑπερπηδᾷ. Ἡ ἄγνοια αὐτὴ εἶναι ἁπλῆ δημοκοπία καὶ εἶναι ὀπισθοδρόμησις τῆς ὑποθέσεως, διότι ἄγνοια σημαίνει ὕπαρξιν αὐτῶν καὶ ὄχι ὑπερπήδησιν. Ἡ Κυβέρνησις, ὅπως εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου, μάχεται τὴν ὑπόθεσιν, λαμβάνουσα πρόνοιαν νὰ μὴ θίγωνται γενικώτερα συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, ἢ νὰ μὴ θίγωνται συμφέροντα ἄλλων τμημάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ οὐδέποτε ὑπεχώρησεν εἰς τὴν μάχην αὐτήν, τὴν ὁποίαν διεξάγει μὲ συνέπειαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Καὶ διὰ νὰ εἶναι μαχητὴς ὄχι μόνον κατ’ ὄνομα, ἀλλὰ μαχητὴς ὁ ὁποῖος δύναται νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα, μελετᾷ τὰς δυσχερείας καὶ προσπαθεῖ νὰ τὰς καλύπτῃ. Παράδειγμα, αἱ δυσχέρειαι αἱ ὁποῖαι ἀνακύπτουν λόγῳ τῆς Τουρκίας. Ἡ Κυβέρνησις δὲν θεωρεῖ μὲν ὅτι ἡ Τουρκία, ἐκπροσωποῦσα τὸ 18% τῶν κατοίκων τῆς νήσου καὶ γειτνιάζουσα πρὸς τὴν νῆσον, ἔχει ἐξ αὐτῶν τῶν δύο λόγων οἱονδήποτε δικαίωμα νὰ καθορίζῃ τὸ μέλλον τῆς νήσου, νὰ ἔχῃ οἱονδήποτε δικαίωμα βέτο ἐπὶ τοῦ μέλλοντος τῆς νήσου. Ἄλλωστε ἡ Κυβέρνησις δὲν διεκδικεῖ βέτο οὔτε διὰ τὴν ἰδίαν τὴν Ἑλλάδα, ἐφ’ ὅσον δηλοῖ ὅτι θὰ χειροκροτήσῃ οἱανδήποτε λύσιν ἀποφασίσῃ ὁ Κυπριακὸς λαός. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν ἀνεγνωρίσαμεν ποτὲ δικαίωμα βέτο εἰς τὴν Τουρκίαν ἢ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐδώσαμεν καὶ μάχας διεθνεῖς διὰ νὰ μὴ καθιερωθῇ αὐτὸ τὸ βέτο, ἐν τούτοις ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν διάφορα γεγονότα καὶ διετυπώσαμεν γενικὰς ἀλλὰ ὡλοκληρωμένας ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ καλύπτουν πλήρως τὰς ἀμφιβολίας τῆς Τουρκίας, τὰς ἀπασχολήσεις τῆς Τουρκίας ὡς πρὸς τὴν μειονότητα, ὡς πρὸς τὴν ἀσφάλειαν ἢ ἄλλα θέματα. Ἐκ τούτου καὶ ἡ ἀπορία μας καὶ ἡ πικρία μας ἀκόμη μεγαλύτεραι. Διότι, φρονοῦντες ὅτι καλύπτομεν ὅλας τὰς Τουρκικὰς ἀμφιβολίας αἱ ὁποῖαι, ἐπαναλαμβάνω, εὑρίσκονται εἰς τὸ περιθώριον τοῦ κυρίου θέματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ κατάργησις τῆς ἀποικιοκρατίας ἐν Κύπρῳ, καλύπτουσα, λοιπόν, ὅλα αὐτὰ τὰ θέματα ἡ Κυβέρνησις, αἰσθάνεται ἀπορίαν καὶ πικρίαν, πῶς ἡ Τουρκία δὲν βοηθεῖ καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἐξεύρεσιν μιᾶς λύσεως συμφώνου πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ αἰῶνος μας. Ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ οὐδὲν πνεῦμα ἐχθρότητος διαπνέεται ἔναντι τῆς Τουρκίας. Ἀντιθέτως, ἡ Ἑλλὰς διαπνέεται ἀπὸ αἴσθημα συνεργασίας μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ πιστεύει ὅτι ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία καὶ συνεργασία εἶναι χρήσιμος δι’ ἀμφοτέρας τὰς χώρας. Δὲν λησμονεῖ ἡ Ἑλλὰς τὴν συνεργασίαν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἐθεμελίωσαν εἰς πολὺ δυσχερεστέρας ὥρας αἱ δύο μεγαλύτεραι σύγχρονοι προσωπικότητες τῶν δύο χωρῶν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, πάντοτε, καὶ προκαλουμένη ἀκόμη ἡ Ἑλλάς, συνεκράτησε τὴν ψυχραιμίαν της καὶ ἔδειξε τὴν καλήν της διάθεσιν. Καὶ οἱ Τοῦρκοι οἱ ὁποῖοι διαβιοῦν ἐν Θράκῃ ἢ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ τῆς Ἑλλάδος, τὸ διεβεβαίωσαν ἐπισήμως καὶ κατηγορηματικῶς, οὐδέποτε εἶχον τὸ παραμικρὸν παράπονον. Δὲν εἶναι ὅλα αὐτὰ ἀπόδειξις τῶν καλῶν μας διαθέσεων; Δὲν εἶναι ὅλα αὐτὰ ἀπόδειξις ὅτι μόνον ἓν θέμα δημιουργεῖ τὰς μεταξύ μας ἀνωμαλίας; Ἀλλὰ τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι θέμα δικαίου, δικαίου τὸ ὁποῖον ποδοπατεῖται, εἶναι θέμα ἐλευθερίας, ἐλευθερίας ἡ ὁποία καταπατεῖται εἰς βάρος μας. Εἶναι θέμα καλῆς θελήσεως τὴν ὁποίαν πάντοτε ἐπεδείξαμεν. Μᾶς ζητοῦν καὶ ποιοῦται θέμα νὰ ἐγκαταλείψωμεν διὰ τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν συνεργασίαν; Οὔτε ἡ Ἱστορία μας, οὔτε αἱ ἀρχαί μας, οὔτε ἡ ἀγάπη πρὸς τοὺς ὑποδούλους ἀδελφούς, μᾶς ἐπιτρέπουν νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ὑποχώρησιν. Δὲν θὰ τὴν κάμωμεν ποτέ. (Χειροκροτήματα). Ἀλλά, δηλοῦντες ὅτι δὲν θὰ τὴν κάμωμεν, ἐπισημαίνομεν συγχρόνως καὶ ἐπιμόνως ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα διετυπώσαμεν πρὸ ὀλίγου, δηλαδὴ ὅτι ὄχι μόνον δὲν μᾶς διαπνέει πνεῦμα ἐχθρότητος ἀλλὰ μᾶς διαπνέει πνεῦμα φιλίας καὶ συνεργασίας καὶ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ καλύψωμεν μὲ καλὴν θέλησιν καὶ μὲ καλὴν πίστιν ὅλους τοὺς ἀντικειμενικοὺς φόβους τῆς Τουρκίας, διὰ τὴν μειονότητά της ἢ δι’ ἄλλα θέματα τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἐγείρῃ. Μᾶς λέγουν ἐνίοτε, κύριοι, καὶ μᾶς τὸ λέγουν δυστυχῶς καὶ εἰς ἐπισήμους δηλώσεις ἀπὸ μιᾶς πλευρᾶς: ἠμπορεῖ νὰ ἐνικήσατε εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἠμπορεῖ ἡ Τουρκία νὰ μὴ ἐξῆλθε ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη μὲ ἕνα διεθνῆ τίτλον ἐνδιαφερομένου μέρους. Ἀλλὰ τί μὲ τοῦτο; Ἡ Τουρκία εἶναι ἐκεῖ. Ἡ Τουρκία ἔχει σημαίνοντα ρόλον εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, εἶναι ἀρκετὰ ἀξιόλογος δύναμις. Πάρετέ το ἀπόφασιν, χωρὶς τὴν ἰδικήν των συμφωνίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ λύσις. Εἶναι ἀνάγκη, ὅταν τοῦτο, μάλιστα λέγεται καὶ ἀπὸ ἐπίσημα πρόσωπα, νὰ τύχῃ ἀπαντήσεως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαντήσω, ὄχι μόνον διὰ λόγους ἠθικῆς τάξεως, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους πολιτικῆς σκοπιμότητος, ἐφ’ ὅσον αὐτὴ ἡ σκέψις ἐπικρατεῖ εἰς ὡρισμένους ξένους πολιτικοὺς κύκλους. Ἀπαντῶμεν, λοιπόν. Οὐδεὶς εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυρός, διὰ νὰ δύναται νὰ ματαιώσῃ ἐπὶ μακρὸν λύσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ὁ ἀκατάλυτος ροῦς τῆς ἱστορίας... Γνωρίζομεν καὶ τιμῶμεν τὴν ἰσχὺν τῆς Τουρκίας, ἀλλὰ οὔτε ἡ ἰδική της ἰσχύς, οὔτε οἱουδήποτε Κράτους ἡ ἰσχύς, εἶναι δυνατὸν νὰ ματαιώσῃ λύσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ὁ σύγχρονος ροῦς τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει τὸ δίκαιον καὶ ἡ ἐλευθερία. Ἰδού, κύριοι, ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἡ ὁποία κατέχει τὴν Νῆσον, ἡ ὁποία ἔχει δημιουργήσει ἐκεῖ συμφέροντα, ἡ ὁποία, φυσικὸν εἶναι, νὰ προτιμᾷ νὰ κρατήσῃ τὴν Νῆσον δι’ ἑαυτήν. Εἴδατε τὴν ἀλλαγὴν ἡ ὁποία δημιουργεῖται εἰς τὴν Μεγάλην αὐτὴν χώραν ὅπου τὰ αἰσθήματα τοῦ δημοκρατισμοῦ καὶ τῆς ἐλευθερίας καθ’ ἡμέραν αὐξάνονται, κατακτοῦν μεγαλυτέρας μάζας. Εἴδατε τὴν πορείαν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἔκλειναν τὰς θύρας. Ἤρχισαν νὰ τὰς ἀνοίγουν δειλά. Καὶ ἰδοὺ σήμερον μὲ ἐπανάστασιν ψυχῶν, ἀντίθετα καὶ πρὸς συμφέροντα ἀκόμη, ἰδοὺ καὶ διὰ τῆς ψήφου ἀρχίζουν νὰ ἐκδηλώνουν τὴν ἀλλαγὴν τῆς πορείας των. Ἰδοὺ οἱ νέοι λαοὶ τοῦ Ἀφρικανοασιατικοῦ Συνασπισμοῦ, οἱ ὁποῖοι ἀρχίζουν νὰ ρίπτουν τὸ βάρος τῶν προοδευτικῶν δυναμικῶν των ὑπάρξεων ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἀποικιοκρατουμένων Κυπρίων. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ νομίζῃ κανεὶς ὅτι εἶναι ρεαλιστὴς ὅταν λέγῃ ὅτι μία δύναμις θὰ ἐμποδίσῃ τὴν λύσιν διότι ἔτσι τὸ θέλει; Ὅταν βλέπῃ ὅτι αἱ ἰδέαι αἱ ἰσχυρότεραι ἀπὸ οἱανδήποτε δύναμιν, ξεσηκώνουν αὐτοὺς τούτους τοὺς λαοὺς οἱ ὁποῖοι ἐνδεχομένως θὰ εἶχον ἀντίθετα συμφέροντα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῶν Κυπρίων; Εἰς ὅσους νομίζουν ὅτι μᾶς τρομάζουν καὶ ὅτι μᾶς διδάσκουν ρεαλισμὸν λέγοντες αὐτά, ἀπαντῶμεν ἄφοβοι μὲ περισσότερον ρεαλισμόν: Ὁ ρεαλισμός σας εἶναι ρεαλισμὸς τοῦ 19ου αἰῶνος, δὲν εἶναι τοῦ 20οῦ αἰῶνος. Ρεαλισμὸς τοῦ 20οῦ αἰῶνος εἶναι ὁ ἰδικός μας, ὁ ἰδικός μας, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει νικοῦν αἱ ἰδέαι ἰδίως ὅταν αἱ ἰδέαι φέρουν τὸ ὄνομα τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ δικαίου. Ὁ χρόνος ἐργάζεται ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν Κυπρίων, ἐργάζεται ὑπὲρ τοῦ ἰδικοῦ μας ρεαλισμοῦ. Τὸ γνωρίζομεν καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἀντιληφθοῦν καὶ ἄλλοι. Δὲν σημαίνει τοῦτο ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, γνωρίζουσα αὐτὴν τὴν ἐργασίαν τοῦ χρόνου, σκέπτεται νὰ κλεισθῇ εἰς ἕνα πύργον τυφλῆς ἀδιαλλαξίας καὶ νὰ εἴπῃ: «Κλείω τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ἀναμένω». Θὰ τὸ κάμῃ ἐὰν ἐξαναγκασθῇ. Ἐὰν ἀπὸ ἔλλειψιν κατανοήσεως εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην θὰ τὸ κάμῃ καὶ θὰ ἀναμείνῃ. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ προτιμᾷ νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐξέλιξιν τῆς καταστάσεως διότι γνωρίζει ὅτι προτοῦ ἡ Κύπρος γίνῃ ἕνας, ὅπως ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, παράδεισος Ἑλληνοτουρκικῆς συμβιώσεως καὶ ἕνας πρόσθετος κρῖκος Ἑλληνοτουρκικῆς συνεργασίας, δύναται νὰ γίνῃ μία κόλασις, εἰς τὴν ὁποίαν, μάλιστα, θὰ θραύωνται κρῖκοι φιλίας. Δι’ αὐτὸ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι πάντοτε πρόθυμος, ἐφ’ ὅσον ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν ἐπιδειχθῇ κατανόησις καὶ καλὴ θέλησις, νὰ πράξῃ καὶ αὐτὴ πᾶν τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν διὰ νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν ὑγιᾶ ἐξέλιξιν τῆς καταστάσεως. Βάσις, ὅμως, αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ εἶναι παρὰ ἡ ἱκανοποίησις τοῦ αἰτήματος τῶν Κυπρίων, οἱ ὁποῖοι ἐν πλήρει 20ῷ αἰῶνι ζοῦν ὑπὸ ἀποικιακὸν καθεστώς. Ἂν ἀντιθέτως, δὲν ἐπιδειχθῇ ἡ κατανόησις καὶ καλὴ θέλησις ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη, ἀφ’ ἑνὸς νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἐργασίαν τοῦ χρόνου, ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν ἀγῶνα διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν Κυπρίων. Πῶς θὰ τὸν συνεχίσῃ; Ἀπέδειξεν ἡ Ἑλλὰς ὅτι γνωρίζει νὰ μάχεται καὶ γνωρίζει νὰ μάχεται ἀποτελεσματικῶς καὶ χωρὶς νὰ φοβῆται τὰς συνεπείας. Θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ μάχεται. Θὰ προσπαθήσῃ, βεβαίως, νὰ μὴ προκληθοῦν ζημίαι, θὰ προσπαθήσῃ νὰ μὴ παραβλαφθοῦν τὰ συμφέροντα τὰ γενικώτερα τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ δηλοῖ ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπιδειχθῇ κατανόησις, ὁπουδήποτε ὑπάρχει τρόπος, εἰς οἱονδήποτε διεθνὲς Συνέδριον, εἰς οἱανδήποτε χώραν, μὲ οἱονδήποτε μέσον, θὰ συνεχίσῃ τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν Κυπρίων. Εὔχομαι νὰ μὴ ἔχωμεν νὰ δώσωμεν αὐτὰς τὰς ἐπιμόνους καὶ τὰς συνεχεῖς μάχας. Ἀποβλέπομεν μὲ θερμοτάτας εὐχὰς εἰς ὅσα πρόκειται νὰ ἐξαγγείλῃ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Ἀναμένομεν, ἀπὸ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας ποὺ ἔχομεν, ἡ ἐξαγγελία αὐτὴ νὰ γίνῃ, περίπου μετὰ δεκαήμερον. Ἡ Κυβέρνησις καί, νομίζω, ἡ μεγάλη πλειονότης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀποβλέπει εἰς τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀναβιώσῃ ἡ πατροπαράδοτος, στενὴ καὶ εἰλικρινὴς φιλία μὲ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν. Καὶ ὁ τρόπος διὰ νὰ ἀναβιώσῃ, διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ ἡ Μεγάλη Βρεταννία εἰς τὸ βαθὺ καὶ εἰλικρινὲς τοῦτο αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι νὰ δείξῃ καὶ ἐκείνη μεγαλυτέραν κατανόησιν εἰς ἕνα θέμα, τὸ ὁποῖον ὁ Βρεταννικὸς λαὸς ἤρχισε ἤδη νὰ δεικνύῃ τὴν δέουσαν κατανόησιν. Ἐλπίζομεν δι’ αὐτὸ καὶ εὐχόμεθα ὁλοψύχως, εὐχόμεθα καὶ ὡς ὑπερασπισταὶ τῶν Κυπρίων, ἀλλὰ καὶ ὡς παλαιοὶ στενοὶ φίλοι τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, τὰ μέλλοντα νὰ ἐξαγγελθοῦν νὰ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ δύνανται νὰ γίνουν ἀποδεκτὰ ἀπὸ τοὺς Κυπρίους καὶ νὰ δύνανται νὰ ὑποστηριχθῶσι καὶ ἀπὸ ἡμᾶς, ὥστε νὰ καρποφορήσουν. Κλείων τὴν ἔκθεσίν μου διὰ τὸ Κυπριακόν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑπάρχουν ἀσφαλῶς κενὰ ἅτινα θὰ καλύψω δευτερολογῶν, θὰ παρέλειπα καθῆκον ἐὰν δὲν ἔλεγα ὀλίγας λέξεις διὰ μίαν ἄλλην προσπάθειαν τὴν ὁποίαν κατεβάλομεν. Ἐννοῶ τὴν μετάβασιν Ἐπιτροπῆς τοῦ Συμβουλίου Εὐρώπης εἰς τὴν Κύπρον. Ἡ ἐν λόγῳ Ἐπιτροπὴ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐξετάζει ἐπὶ τόπου ἕνα οὐσιῶδες θέμα. Ἐξετάζει ἐάν, συμβιβάζονται ἢ ὄχι πρὸς τὴν εὐρωπαϊκὴν σύμβασιν περὶ δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, ὡρισμένα ἔκτακτα μέτρα ἅτινα ἰσχύουν ἐν Κύπρῳ. Δὲν πρόκειται νὰ εἴπω τίποτε διὰ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον μόλις ἤρχισε καὶ εὑρίσκεται ἐν ἐξελίξει. Δὲν πρόκειται ἐπίσης νὰ ψάλλω τὸν ὕμνον τῆς Ἑλληνικῆς διπλωματίας ἢ τῶν Ἑλλήνων βουλευτῶν οἱ ὁποῖοι ἐξεπροσώπουν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ Συμβούλιον Εὐρώπης. Ὅλοι αὐτοὶ καὶ οἱ τεχνικοί των σύμβουλοι ὑπῆρξαν πρωτεργάται καὶ ἐδῶ μιᾶς πρωτοπορειακῆς νίκης. Διότι εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν κινεῖται ὁ μηχανισμὸς αὐτὸς τῇ αἰτήσει τῆς Ἑλλάδος. Δὲν πρόκειται ὅμως, νὰ ὑμνήσω αὐτούς, διότι ὁ κύριος ὕμνος ἀνήκει εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ Συμβούλιον Εὐρώπης. Πράγματι, ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου Εὐρώπης — προσέξατε, κύριοι, τὴν λεπτομέρειαν — ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου Εὐρώπης νὰ στείλῃ Ἐπιτροπὴν εἰς ἔδαφος ἑνὸς μέλους τοῦ Συμβουλίου, νὰ ἐξετάσῃ δι’ ὑπηκόους τοῦ μέλους αὐτοῦ, ἐὰν εὐσταθοῦν ἢ ὄχι αἱ κατηγορίαι ἐναντίον τοῦ μέλους ἐκείνου, διὰ πράγματα συμβαίνοντα ἐντὸς τοῦ τόπου του, αὐτὸ ἀποτελεῖ μεγάλον τίτλον τιμῆς διὰ τὸ Συμβούλιον Εὐρώπης. Πρόκειται πράγματι περὶ πρωτοπορειακῆς ἐνεργείας. Καὶ ἡ ἐνέργεια συνιστᾷ τίτλον τιμῆς διὰ τὸ Συμβούλιον Εὐρώπης, τίτλον ὁ ὁποῖος δημιουργεῖ αἰσιοδοξίαν διὰ τὸ μέλλον τῶν Διεθνῶν Ὀργανισμῶν. Ἔρχομαι ἤδη κύριοι εἰς ἕνα ἄλλο θέμα τὸ ὁποῖον πολὺ ἀπησχόλησε τὴν κοινὴν γνώμην. Ἐννοῶ τὰ θέματα τὰ σχετικὰ μὲ τὴν σύνοδον τοῦ ΝΑΤΟ εἰς Παρισίους πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων. Ἡ σύνοδος αὐτή, ἀπὸ μιᾶς πλευρᾶς, δὲν ἔχει τίποτε τὸ ἔκτακτον. Ὅπως εἶναι γνωστόν, κατὰ Δεκέμβριον συνέρχεται ἡ ὁλομέλεια τοῦ Συμβουλίου τοῦ ΝΑΤΟ εἰς τὴν ὁποίαν παρίστανται οἱ Ὑπουργοὶ Οἰκονομικῶν, Στρατιωτικῶν, Ἐξωτερικῶν μὲ τοὺς συμβούλους των καὶ λαμβάνουν ἀποφάσεις διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον συνῆλθε πρὸ ἑνὸς περίπου μηνός, εἶχεν ἕνα ἔκτακτον γεγονὸς ὅτι διὰ πρώτην φορὰν συμμετεῖχον οἱ 15 Πρωθυπουργοὶ τοῦ ΝΑΤΟ — διὰ νὰ ἀκριβολογήσω συμμετέσχον 14— διότι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Πορτογαλίας ἐξεπροσωπήθη διὰ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἦτο βεβαίως ἕνα ἐξαιρετικὸν γεγονός, ἐξαιρετικόν, διότι ἡ ἐπὶ τῷ αὐτῷ συνάντησις τοιούτων προσωπικοτήτων ἐγέννησε πολλὰς σκέψεις καὶ ἐδημιούργησε πολλὰς προσδοκίας. Νομίζω, κύριοι, ὅτι αἱ προσδοκίαι αὐταὶ δὲν διεψεύσθησαν. Δὲν διεψεύσθησαν, διότι τὸ ἀμυντικὸν πνεῦμα τῆς Συμμαχίας, ἡ συνοχὴ τῆς συμμαχίας καὶ ἡ κατανόησις μεταξὺ τῶν ἀνωτάτων ὑπευθύνων αὐτῆς, ἐξῆλθον πάρα πολὺ ἐνισχυμένα ἀπὸ τὴν σύσκεψιν τῶν Παρισίων. Τὸ ΝΑΤΟ, κύριοι, οὐδέποτε θὰ διεξαγάγῃ ἐπιθετικὸν πόλεμον. Ἀλλὰ διὰ νὰ διεξαγάγῃ ἐπιτυχῶς ἀμυντικὸν πόλεμον, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ τῆς ἐπιβληθῇ, καὶ δὴ αἰφνιδίως, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ πλήρη τὴν συνεννόησιν τῶν ἀνωτάτων ὑπευθύνων ἡγητόρων του καὶ νὰ ἔχῃ πλήρη τὴν ἐπιτελικὴν μελέτην, βάσει τῆς ὁποίας θὰ κινηθῇ τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ χρειασθῇ. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ εἰς Παρισίους ἔγινε σημαντικωτάτη ἐργασία. Συγκεκριμένως ἐλήφθησαν ἀποφάσεις δι’ ἐπιστημονικὴν καὶ ἄλλην συνεργασίαν τῶν 15 μελῶν. Συγκεκριμέναι ἐλήφθησαν ἀποφάσεις διὰ μίαν νέαν προσπάθειαν πρὸς ἐπίτευξιν ἑνὸς γενικοῦ ἀφοπλισμοῦ. Ἀλλὰ γενικοῦ ἀφοπλισμοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ εἶναι εἰλικρινὴς καὶ νὰ βασίζεται εἰς τὸν ἔλεγχον. Διότι, ἄνευ τοῦ ἐλέγχου, κινδυνεύομεν νὰ καταλήξωμεν εἰς μίαν κατάστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μία παράταξις νὰ εἶναι πάνοπλος καὶ ἡ ἄλλη ἄοπλος. Καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ νέαι προσπάθειαι διὰ τὸν ἀφοπλισμὸν δὲν θὰ ἀποδώσουν, ἐλήφθησαν ἐπίσης ἀποφάσεις διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἀμυντικῆς ἰσχύος τῆς Συμμαχίας, διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν τῶν συμμάχων στρατῶν εἰς τακτικὰ σύγχρονα ὅπλα καὶ διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν τῆς Συμμαχίας διὰ πυραύλων μέσου βεληνεκοῦς. Εἰς τὸν τομέα αὐτὸν τῶν ἀποφάσεων περιλαμβάνεται καὶ τὸ θέμα τῆς ἐγκαταστάσεως βάσεων πυραύλων, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε ἐν Ἑλλάδι ἀδικαιολόγητον θόρυβον.

§9Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄχι ἀδικαιολόγητον.

§10Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἐξηγήσω διατί. Γενικῶς διὰ τὸν σύγχρονον ἐξοπλισμὸν τῶν συμμάχων, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ὁμιλίαν του, ἡ ὁποία δύναμαι νὰ τὸ εἴπω ἐφ’ ὅσον ἐσχολιάσθη ἀπὸ ξένους σχολιαστὰς περιωπῆς, ἐνεποίησε σημαντικὴν ἐντύπωσιν καὶ ἐθεωρήθη λίαν ἐποικοδομητική, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἀγορεύσεώς του, ἔθεσε τὴν ἀρχὴν τῆς καθολικότητος τῶν ὑποχρεώσεων. Καὶ ἡ μὲν ἀρχὴ δὲν ἔγινε δεκτὴ εἰς ὅλας της τὰς λεπτομερείας, ἀλλ’ ἔφερε τοὺς καρπούς της ὡς πρὸς πολλὰς ἀπόψεις τοῦ ἀνεφοδιασμοῦ τῆς συμμαχίας. Οὕτω ἀπεφασίσθη γενικῶς νὰ δημιουργηθοῦν ἀποθέματα κεφαλῶν ἀτομικῶν βλημάτων διὰ τὸ ΝΑΤΟ, ἅτινα ἐν περιπτώσει ἀνάγκης νὰ εἶναι ἀμέσως διαθέσιμα διὰ τὴν συμμαχίαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἔγινε δεκτὸν ὅτι πύραυλοι μέσου βεληνεκοῦς, θὰ τεθοῦν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ἀρχιστρατήγου τοῦ ΝΑΤΟ. Ποῦ θὰ ἐγκατασταθοῦν αἱ βάσεις τῶν πυραύλων, δὲν ἀπεφασίσθη. Τὸ ποῦ θὰ ἐγκατασταθοῦν, θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ ὡρισμένα τμήματα τῶν στρατηγικῶν σχεδίων τοῦ ΝΑΤΟ καὶ ἀπὸ διμερεῖς συμφωνίας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ προέλθῃ τὸ ΝΑΤΟ, μὲ τὰς ἐνδιαφερομένας χώρας, συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἀφοροῦν μόνον τὰς κατ’ ἀρχὴν ἐγκαταστάσεις, ἀλλὰ καὶ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἐγκατασταθοῦν. Ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς δὲν προέκυψε περίπτωσις τοιαύτης συμφωνίας, ἢ τοιαύτης συζητήσεως, ἀλλὰ ἐδηλώθη ἤδη ἐπισημώτατα, εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν Σύνοδον τῶν Παρισίων, ὅτι, ἐὰν προκύψῃ περίπτωσις τοιαύτης συμφωνίας, ἡ συμφωνία, θὰ συζητηθῇ πρῶτον μὲ κριτήριον τὴν ἄμυναν τῆς χώρας, ἡ ὁποία εἶναι συνδυασμένη μὲ τὴν ἄμυναν τῶν Δημοκρατικῶν χωρῶν, δεύτερον μὲ κριτήριον τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς χώρας καὶ τρίτον πέραν αὐτοῦ, ὅτι ἡ συμφωνία θὰ προσκομισθῇ ἐνώπιόν σας, πρὸς συζήτησιν καὶ πρὸς ἐπικύρωσιν. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, κύριοι, πῶς νὰ μὴ εἴπω, ὅτι εἶναι πράγματι ἀδικαιολόγητος ὁ θόρυβος, ὁ ὁποῖος ἠγέρθη; Εἶναι ἀδικαιολόγητος, διότι πρῶτον εἶναι ἄνευ περιεχομένου, διότι δεύτερον ἐπηρεάζει τὴν ἠρεμίαν τῶν πολιτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ παρακολουθοῦν λεπτομερῶς κάθε θέμα καὶ τρίτον διότι τείνει νὰ δώσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν χώραν αὐτὴν μέγα τμῆμα τοῦ πληθυσμοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Ἑλλάδος. Διότι, κύριοι, ὅταν λέγωμεν, ὅτι πᾶν θέμα σχετικόν, θὰ κριθῇ μὲ βάσιν τὰς ἀνάγκας τῆς ἀμύνης, θὰ κριθῇ μὲ βάσιν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, καὶ ὅτι θὰ συζητηθῇ καὶ θὰ ἐπικυρωθῇ ἀπὸ ὑμᾶς ὅλους, πῶς εἶναι δυνατὸν ἐκ προοιμίου νὰ λέγωμεν: «Δὲν θέλομεν τοῦτο» ἢ «ἐκεῖνο»; Ὑπάρχει ἔστω καὶ εἷς Ἕλλην, ὅστις νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἡ φιλελευθέρα καὶ Δημοκρατικὴ Ἑλλάς, ἡ φιλελευθέρως καὶ δημοκρατικῶς κυβερνωμένη, θὰ ἐξαπολύσῃ ἐπιθετικὸν πόλεμον; Ὑπάρχει ὁ πιστεύων, ὅτι αἱ Δημοκρατίαι τῆς Δύσεως καὶ ἰδίως αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, εἰς τὰς ὁποίας, ὅπως γνωρίζετε, κυβερνᾷ σχεδὸν ἀπ’ εὐθείας ὁ λαός, θὰ ἐξαπολύσουν αὐταὶ ἐπιθετικὸν πόλεμον; Ἀλλὰ τότε περὶ τίνος πρόκειται; Δὲν θέλετε οὔτε τὸν ἀμυντικὸν πόλεμον; Δὲν θέλομεν νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι δι’ αὐτόν; Οὔτε κἂν μὲ ἰδικόν μας ἔλεγχον ἐπὶ τῶν μέσων ἀμύνης; Δεχόμεθα νὰ γνωρίζωμεν, ἢ νὰ ἀγνοοῦμεν, ὅτι ὁ γείτων μας ἔχει ὡρισμένα ὅπλα καὶ ἡμεῖς ἀρνούμεθα νὰ τὰ ἔχωμεν; Αὐτὸ θὰ ἐσήμαινε, κύριοι, ὅτι δὲν δεχόμεθα, οὔτε τὸν ἀμυντικὸν πόλεμον. Ἀλλὰ πιστεύω καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι πιστεύετε ὅλοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἀποφασισμένος νὰ ἀμυνθῇ τῆς ἀνεξαρτησίας του καὶ τῆς ἐλευθερίας, ὁσαιδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι αἱ ἀπειλαί, ὁσαιδήποτε καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ εἶναι αἱ θυσίαι. Ἀντὶ πάσης θυσίας τὴν ἄμυνάν του τὴν θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα αὐτό, ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετωπίζει τὸ θέμα τῶν βάσεων. Ἡ Κυβέρνησις μόνον ἀποκλειστικῶς τὴν μέριμναν τῆς ἀμύνης τῆς χώρας ἔχει συζητοῦσα τοιαῦτα θέματα. Καὶ τὴν μέριμναν αὐτῆς τῆς ἀμύνης, σᾶς ἐδήλωσε, ὅτι θὰ τὴν θέσῃ καὶ ὑπὸ τὴν κρίσιν σας. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς τὴν ἄμυναν τῆς χώρας ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀντιμετωπίζῃ, πέραν οἱουδήποτε ἐκφοβισμοῦ, διότι οἱ ἐκφοβισμοὶ οὐδέποτε ἐτρόμαξαν τὴν Ἑλλάδα. Καὶ θὰ τὸ πράξῃ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις, μὲ τόσον περισσοτέραν ἀποφασιστικότητα, διότι γνωρίζει ὅτι πρόκειται νὰ ὑπεραμυνθῇ μιᾶς χώρας τῆς ὁποίας τὸ καθεστώς, ἀπὸ ἀπόψεως Δημοκρατίας καὶ φιλελευθερισμοῦ, δὲν ἔχει τίποτε νὰ ζηλέψῃ ἀπὸ καμμίαν ἄλλην χώραν. Καὶ εἰς τοιοῦτον βαθμόν, εἶναι τοῦτο ἀληθὲς ὥστε εἶναι καὶ αὐτὸ ἕνα ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τῆς — δύναμαι νὰ εἴπω — ζηλευτῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον ἡ Ἑλλάς, εἰς τὴν διεθνῆ κοινωνίαν. Διότι περαίνων τὴν σύντομον αὐτὴν ἔκθεσίν μου, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ τὴν θέσιν αὐτὴν τῆς χώρας μας. Ἡ διεθνὴς πολιτική, κύριοι, διεξάγεται ἐν μέσῳ πολλῶν συγκρούσεων, μεγαλυτέρας ἢ μικροτέρας σημασίας. Διεξάγεται, ὅμως, ἀενάως καὶ θὰ ἔλεγον βραχυπροθέσμως, ἐν μέσῳ τῆς συγκρούσεως τῶν συμφερόντων καὶ τοῦ γοήτρου ὅλων τῶν χωρῶν, κάθε μιᾶς ἐξ αὐτῶν, διεκδικούσης τὴν καλυτέραν θέσιν εἰς τὸν ἥλιον. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ σκεφθῇ μόνον τὰ ἰδικά του συμφέροντα, μόνον τὸ ἰδικόν του γόητρον. Κάθε ἕνας ὀφείλει νὰ συνδυάζῃ τὸ ἰδικόν του συμφέρον καὶ τὸ ἰδικόν του γόητρον, μὲ ἐκεῖνα τῶν ἄλλων χωρῶν, ἢ ὁμάδων χωρῶν, διότι ἄλλως ὁδηγεῖται εἰς τὴν ἀπομόνωσιν καὶ τὴν ἐχθρότητα. Οὐδεὶς δέχεται, ὅτι τὸ συμφέρον του καὶ τὸ γόητρόν του εἶναι κατώτερα τοῦ ἄλλου καὶ οὕτω ἡ ἐγωϊστικὴ πολιτικὴ ὁδηγεῖ εἰς συμφοράς. Εἰς τὴν δυσχερῆ αὐτὴν καὶ λεπτὴν προσπάθειαν, μέσα εἰς τὴν σύγκρουσιν συμφερόντων καὶ γοήτρων, καὶ ἐξασφαλίσεως τῆς καλυτέρας δυνατῆς θέσεως εἰς τὸν ἥλιον, νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐπέτυχε νὰ κατέχῃ μίαν ἀρκετὰ καλὴν θέσιν. Ἐπέτυχε, μ’ ὅλον ὅτι δὲν διέρχεται περίοδον διπλωματικῆς ἠρεμίας. Ἐπέτυχε, μ’ ὅλον ὅτι διέρχεται διπλωματικῶς μίαν ἀπὸ τὰς δυσχερεστέρας περιόδους τῆς ἱστορίας της, δεδομένου ὅτι μάχεται ὑπὲρ τῆς ὑποδούλου Κύπρου, ἐντὸς τῶν συμμαχιῶν της. Παρὰ ταῦτα, χάρις εἰς μίαν ἀρίστην ἐσωτερικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἔχει τὴν προβολήν της καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, χάρις εἰς μίαν σώφρονα καὶ ἀξιοπρεπῆ πολιτικήν, μάχεται καὶ μάχεται σθεναρῶς ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν Κυπρίων, διατηροῦσα μίαν ζηλευτὴν διεθνῆ θέσιν. Ἡ Κυβέρνησις διατηρεῖ ὑψηλὰ τὸ ὄνομα τῆς Ἑλλάδος καὶ καλλιεργεῖ φιλίας καὶ προβολὴν τῆς χώρας ἀπολύτως ἱκανοποιητικάς. Μέλος εἰλικρινὲς τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας ἡ Ἑλλάς, παρὰ ὡρισμένας δυσχερείας, διατηρεῖ ἐκτὸς αὐτῆς ἀληθεῖς φιλίας, διατηρεῖ φιλίας πρὸς πλείστας κατευθύνσεις καὶ ἀκόμη περισσότερον πρὸς τὴν μεγάλην ὑπερατλαντικὴν Δημοκρατίαν, πρὸς τὴν ὁποίαν δὲν λησμονεῖ, ὅτι ἔχει τὸ μέγα χρέος τῆς βοηθείας, ἡ ὁποία τῆς ἐπέτρεψε νὰ εἶναι ἐλευθέρα καὶ ὑγιὴς οἰκονομικῶς. Μέλος εἰλικρινὲς τοῦ ΝΑΤΟ ἡ Ἑλλάς, ἐβελτίωσε ἐν τούτοις σημαντικῶς, κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν, τὰς σχέσεις της μὲ τὰς χώρας τοῦ Ἀτλαντικοῦ συνασπισμοῦ, διότι ἡ Ἑλλὰς οὐδένα ἐχθρεύεται, ὅλων τὴν φιλίαν ἐπιθυμεῖ, καὶ θέτει μόνον ἕνα βασικὸν ἀλλὰ καὶ ἀπαραίτητον ὅρον, τὸν ἀπόλυτον σεβασμὸν τῆς ἀξιοπρεπείας της, τῆς ἀνεξαρτησίας της καὶ τῆς ἐλευθερίας της. Μέλος εἰλικρινὲς τοῦ ΝΑΤΟ ἡ Ἑλλάς, διεφώνησε ριζικῶς καὶ δὴ ἐμφανῶς, μὲ σημαίνοντα μέλη αὐτοῦ, ἐπὶ μεγάλων ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐνόμισε, ὅτι τὸ δίκαιον εὑρίσκεται ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν. Καὶ εἰς τὰ μεγάλα αὐτὰ θέματα, τῆς ἐμφανοῦς διαφωνίας, συνέβη ἡ ἄλλη πλευρὰ νὰ εἶναι ὁ φίλτατος Ἀραβικὸς κόσμος. Ἡ Ἑλλὰς συνεδέετο πάντοτε μὲ τὰς Ἀραβικὰς χώρας, ἀλλὰ τελευταίως συνδέεται ἀκόμη περισσότερον καὶ συνδέεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ αἰσθάνωνται αἱ Ἀραβικαὶ χῶραι καὶ νὰ γνωρίζουν ὅτι ὁπουδήποτε ἐμφανίζεται ἡ Ἑλλὰς ἐμφανίζεται ἕνας εἰλικρινὴς καὶ δραστήριος φίλος. Καὶ εἴμεθα εὐτυχεῖς, βλέποντες ὅτι ὁ ἀνερχόμενος αὐτὸς Ἀραβικὸς κόσμος μᾶς ἀνταποδίδει πλήρως τὴν φιλίαν μας. Μὲ τὴν ἰδίαν εἰλικρίνειαν μὲ τὴν ὁποίαν συνεργαζόμεθα μὲ τὰς χώρας αὐτὰς τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου, συνεργαζόμεθα καὶ μὲ τὴν Γιουγκοσλαβίαν, τῆς ὁποίας τιμῶμεν τὰ ἐπιτεύγματα καὶ τιμῶμεν τὴν ἀποφασιστικότητά της διὰ τὴν διατήρησιν μιᾶς ἀπολύτως ἀνεξαρτήτου ζωῆς. Καὶ ἐνῷ τοιαύτη εἶναι ἡ πολιτική μας πρὸς τὰς συμμαχίας, πρὸς τὰς Μεσογειακὰς καὶ τὰς ἄλλας πλησιέστερον πρὸς ἡμᾶς χώρας, τοιαύτη ἀκριβῶς ἀλλὰ μὲ ὀλιγωτέραν ἴσως ἔντασιν λόγῳ τῆς ἀποστάσεως, εἶναι ἡ πολιτική μας καὶ πρὸς τὰς ἄλλας μακρυνοτέρας χώρας τοῦ κόσμου. Εἴτε αὗται ἀνήκουν εἰς τὴν μεγάλην προοδευτικὴν Ἤπειρον τῆς Λατινικῆς Ἀμερικῆς, εἴτε ἀνήκουν εἰς τὸν βαθυστόχαστον κόσμον τῆς Ἄπω Ἀνατολῆς, πάντοτε τείνομεν πρὸς αὐτὰς εἰλικρινῶς χεῖρα φιλίας. Εἴμεθα εὐτυχεῖς βλέποντες ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν λαῶν τούτων ἀνταποδίδουν τὴν τιμὴν καὶ τὴν φιλίαν τὴν ὁποίαν τρέφει ἡ Ἑλλὰς πρὸς αὐτούς. Οὕτω, κύριοι, διὰ τῆς εὐπρεποῦς καλλιεργείας τῶν ἐξωτερικῶν μας σχέσεων καὶ τῆς ἀναμίξεώς μας εἰς τὰ παγκόσμια θέματα πάντοτε μὲ θάρρος πάντοτε μὲ σύνεσιν ἀλλὰ καὶ πάντοτε μὲ τοποθέτησιν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ δικαίου, κατωρθώσαμεν νὰ ἔχωμεν διὰ τὴν χώραν μας τὸ ἠθικὸν βάθρον τὸ ὁποῖον τῆς ἀξίζει. Δὲν ὑπερτιμῶμεν τὸ βάθρον αὐτὸ ἀλλὰ δὲν ἐννοοῦμεν νὰ τὸ ὑποτιμήσωμεν. Δὲν τὸ θέλομεν μεγαλύτερον ἀπὸ ὅ,τι μᾶς ταιριάζει, ἀλλὰ καὶ ὄχι μικρότερον ἀπὸ ὅ,τι ταιριάζει εἰς χώραν μὲ τὴν ἠθικὴν καὶ ἱστορικὴν ἀκτινοβολίαν τῆς Ἑλλάδος; Τὸ βάθρον τοῦτο τὸ θέλομεν τοιοῦτον, ὥστε αἱ ἑκατοντάδες χιλιάδες Ἑλλήνων αἱ ὁποῖαι εἰς ὅλας τὰς Ἠπείρους καὶ ὅλας τὰς θαλάσσας συντελοῦν εἰς τὴν πρόοδον τῆς Ἑλλάδος, νὰ δύνανται μὲ ὑπερηφάνειαν νὰ λέγουν ὅτι εἶναι Ἕλληνες. Ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, εἰλικρινῶς πιστεύω, ὅτι τὸ ἐπέτυχε πλήρως. (Παρατεταμένα καὶ ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§12Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ ἀπαντήσωμεν αὔριον, ὁπότε θὰ μᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ἀποδείξωμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὅτι ὄχι μόνον πρόοδος τοῦ Κυπριακοῦ δὲν συνετελέσθη εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἀλλὰ τοὐναντίον ὅτι ἐσημειώθη καὶ ὀπισθοδρόμησις. Θὰ ἤθελον ἐπὶ πλέον, κύριε Πρόεδρε, νὰ διευκρινισθῇ καὶ ἕνα ἄλλο ζήτημα. Εἴπατε ὅτι ἡ συζήτησις διεξάγεται πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ ὅτι θὰ ὁμιλήσουν μόνον οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι θὰ πρέπει νὰ ὁμιλήσουν ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐπιθυμοῦν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν τυχὸν συμβῇ ἀπό τινα Κόμματα νὰ μὴ ὁμιλήσουν ἄλλοι, πλὴν τῶν Ἀρχηγῶν. Ἡ περιοριστικὴ αὐτὴ τάσις δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ὅτι θὰ δύνανται νὰ ὁμιλήσουν καὶ οἱ βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ζητήσουν τὸν λόγον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι ἡ συζήτησις πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως διεξάγεται παρὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ ἀποτελεῖ ἔθιμον νὰ ὁμιλοῦν κατ’ αὐτὴν μόνον οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Ἐὰν ὑπάρχουν καὶ βουλευταί, ἐπιθυμοῦντες νὰ λάβουν τὸν λόγον, τὸ ζήτημα ρυθμίζεται διὰ καταθέσεως μιᾶς ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία δύναται δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς νὰ προταχθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξάγωνται μακραὶ συζητήσεις πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ μάλιστα δὲν ἔχει τεθῆ καὶ πολιτικὸν θέμα. Συνεπῶς νομίζω ὅτι ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν βάσει τοῦ ἐθίμου ἀλλὰ καὶ τοῦ Κανονισμοῦ θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω — καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἐξαίρεσις — θὰ πρέπει νὰ ὁμιλήσουν οἱ κ. κ. Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων μόνον. Ἐγὼ δὲν διευθύνω τὴν Βουλήν, ἀλλὰ Προεδρεύω αὐτῆς. Συνεπῶς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τηρήσω τὸν Κανονισμὸν καὶ τὰς Κοινοβουλευτικὰς παραδόσεις.

§14Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτό, κύριε Πρόεδρε, ἰσχύει ὅταν ἡ ἡ Ἀντιπολίτευσις φέρει πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως θέμα πρὸς συζήτησιν, ὅταν, ὅμως, ἡ Κυβέρνησις προκαλεῖ τὴν Βουλήν, πρὸς συζήτησιν, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικίωμα νὰ ἐμποδίσῃ οἱονδήποτε βουλευτὴν νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἄλλωστε ἐν προκειμένῳ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἐλάχιστοι βουλευταὶ θὰ λάβουν τὸν λόγον. Δὲν ἐπιτρέπεται, κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἡ Κυβέρνησις φέρει ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ προκαλεῖ συζήτησιν νὰ περιορίζεται ἡ συζήτησις μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§16Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κατ’ ἐπανάληψιν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἀποφεύγει ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ κατ’ ἐπανάληψιν ἐπίσης ἐτόνισα τὴν ἀνάγκην ὅπως καταβληθῇ προσπάθεια νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς διότι εἶναι ὁ μόνος τρόπος νὰ διεξάγεται ἡ συζήτησις κατὰ τρόπον ἐποικοδομητικὸν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Πέραν, ὅμως αὐτοῦ τοῦ τρόπου τῆς συζητήσεως, δηλαδὴ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἵνα ἔλθῃ ἓν θέμα πρὸς συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, ὑπάρχει ὁ τρόπος τῆς ἐπερωτήσεως, ὁ τρόπος τῆς ἐρωτήσεως καὶ ὁ τρόπος τῆς θέσεως πολιτικοῦ ζητήματος. Κατ’ ἐπανάληψιν ἐλέχθη ὅτι ἡ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως συζήτησις δὲν προβλέπεται κἂν ἀπὸ τὸν Κανονισμόν, ἀλλὰ ὑπάρχει περὶ αὐτῆς ἓν εἶδος παραδόσεως, ἓν εἶδος ἐθίμου. Ἀλλὰ εἶναι ὡς ἐκ τούτου αὐτονόητον ὅτι ὁ τρόπος οὗτος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ καταστῇ μέσον μακροτάτων συζητήσεων. Θὰ παρακαλέσω, λοιπόν, νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰ ὅρια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐκ παραδόσεως προσδιορισθῆ καὶ θὰ παρακαλέσω ἀκόμη ὅπως συνεχισθῇ ἀπόψε ἡ συζήτησις. Αὐτὸ βέβαια δὲν σημαίνει ὅτι θὰ τελειώσωμεν ἀπόψε. Ἐὰν εἷς ἐκ τῶν κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὁμιλήσῃ ἀπόψε ἂς ὁμιλήσῃ αὔριον. Πάντως, τερματίζων, παρακαλῶ ὅπως ἡ συζήτησις περιορισθῇ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§18Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τῆς ἀπαντήσεως δι’ αὔριον, ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ διετυπώθη μετὰ προηγουμένην συνεννόησιν μεθ’ ὅλων τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Σκοπὸν ἔχει τοῦτο τὸ ἁπλούστατον, ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ μελετήσῃ τὰς πληροφορίας καὶ τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ὑπουργός, τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μελετήσωμεν ἀπόψε ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἐπ’ αὐτῶν νὰ διατυπώσωμεν τὰς ἰδικάς μας παρατηρήσεις. Σκοπὸς τῆς ἀναβολῆς, εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, νὰ μελετήσωμεν τὸ κείμενον τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ μετὰ τὴν μελέτην νὰ ἀπαντήσωμεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον θέμα, νομίζω ὅτι παρατύπως, ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, γίνεται συζήτησις, καθ’ ὅσον δὲν προβλέπεται ἀπὸ τὸν Κανονισμόν. Καὶ ὅμως πλειστάκις καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ προβῇ εἰς ἀνακοινώσεις καὶ ὅταν βουλευτὴς θέλῃ νὰ φέρῃ ἓν θέμα σοβαρὸν τῆς περιφερείας του γίνεται παραβίασις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀφοῦ, λοιπόν, παραβίασις γίνεται, δὲν βλέπω διὰ ποῖον λόγον πρέπει νὰ γίνεται μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγῶν καὶ ὄχι βουλευτῶν. Καὶ ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν δηλώσεων ἔχει καλῶς. Ἐφ’ ὅσον, ὅμως, πρόκειται νὰ γίνῃ, πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς βουλευτάς.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βαρβούτης ἔχει τὸν λόγον.

§20Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι γίνεται μία σύγχυσις μεταξὺ θεμάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὅταν γίνωνται ἀνακοινώσεις ἐπὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀπόψε ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς ἔκθεσιν ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς της εἰς οὐσιωδέστερα θέματα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος. Ἤτοι τὸ Κυπριακόν, καὶ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας. Ἐὰν ἀναδιφήσητε, κύριε Πρόεδρε, τὰ πρακτικὰ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, δὲν θὰ εὕρητε συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ ἀνακοινώσεων Κυβερνητικῶν, ἀφορωσῶν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας ἔλαβον τὸν λόγον ἐκτὸς τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων καὶ πλεῖστοι ὅσοι βουλευταί. Δὲν φέρονται τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, κύριε Πρόεδρε, δι’ ἐπερωτήσεων μόνον, οὔτε εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη ὁσάκις συζητοῦνται θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς νὰ καταλήγωμεν εἰς θέσιν πολιτικοῦ ζητήματος. Τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς πάντοτε εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἱστορίαν ὅλων τῶν συγχρόνων Δημοκρατιῶν, τὰ θέματα αὐτὰ φέρονται διὰ νὰ διαφωτισθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διὰ νὰ ἀκουσθοῦν αἱ γνῶμαι ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, τόσον τῶν κυβερνητικῶν Κομμάτων ὅσον καὶ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅσον καὶ οἱουδήποτε βουλευτοῦ. Εἶναι, λοιπόν, νομίζω, σόλοικον, κύριε Πρόεδρε, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, εἶναι παράδοξον νὰ ὑποστηρίζεται εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν ὅτι ὑπάρχει θέμα Κανονισμοῦ ὅταν γίνωνται ἀνακοινώσεις ἐπὶ θεμάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἀντίθετος ἄποψις θὰ ἀπετέλει κατάλυσιν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναζητήσατε τὰ πρακτικὰ καὶ ἐὰν εὕρητε ἕνα παράδειγμα κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπὶ ἀνακοινώσεων Κυβερνητικῶν εἰς θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς περιωρίσθη ἡ συζήτησις οἰκογενειακῶς μὲ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, τότε ἀσφαλῶς ἐγὼ θὰ ὑποχωρήσω καὶ θὰ ἀναγνωρίσω τὴν πλάνην μου. Ἐάν, ὅμως, αὐτὸ δὲν συμβαίνῃ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναστηλωθοῦν οἱ Κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ, διότι ἀρκετὰ κατεπατήθησαν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§22Η. ΗΛΙΟΥ. Πράγματι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅταν πρόκειται περὶ ἀνακοινώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ θεμάτων τόσον σοβαρῶν, ὅσον καὶ γενικώτερον ἐπὶ θεμάτων ἁπτομένων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ ἰδίως ἐπὶ τῶν δύο βασικῶν θεμάτων περὶ τῶν ὁποίων προέβη εἰς μακρὰν ἔκθεσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ταὐτίζεται ἡ περίπτωσις τῶν ἀνακοινώσεων μὲ τὴν περίπτωσιν τῆς πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἐπὶ ἐκτάκτως ἀναφυέντος ζητήματός τινος, συζητήσεώς τινος, ἡ ὁποία κατ’ ἔθιμον, νομίζω, ὄχι παλαιόν, περιορίζεται ἡ προσπάθεια καταβάλλεται νὰ δημιουργηθῇ ἔθιμον περιορισμοῦ μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Νομίζω ἀκόμη ὅτι καὶ κατ’ οὐσίαν τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ θέμα τῶν βάσεων ὑπάρχει ἐκκρεμὴς ἐπερώτησις, περὶ τῆς ὁποίας ἐκκρεμεῖ καὶ πρότασις προτάξεώς της. Πέραν τούτου ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σημείου τῶν διαβεβαιώσεών του. Διεβεβαίωσε, καὶ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἀμφισβητήσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἀπέφυγε τὸν ἔλεγχον καὶ ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν νὰ προβῇ διὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὰς ἀνακοινώσεις αὐτὰς ἐπὶ θεμάτων ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των καὶ ὡς ἐκ μυστικότητος τινῶν τῶν παρασκηνιακῶς συζητηθέντων, ἀγνώστων εἰς ἡμᾶς τοὺς βουλευτάς, προέβη εἰς ἀνακοινώσεις ἐκτεταμένας περὶ πραγμάτων τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζομεν εἰς τὰς λεπτομερείας των. Ἐάν, ἑπομένως, δὲν πρόκειται ἁπλῶς νὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ μετάσχωμεν ἐκφέροντες τυχαίως καὶ ὄχι ἐποικοδομητικῶς παρατηρήσεις, ἐκφέροντες παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ προλάβουν ἄτοπα ἢ νὰ βελτιώσουν ἢ νὰ διευκρινίσουν ὡρισμένας πλευρὰς τῶν ζητημάτων, ἀλλὰ ἁπλῶς τρόπον τινὰ νὰ συγκατανεύσωμεν, ἢ νὰ ἀποκρούσωμεν ἄνευ αἰτιολογίας, διότι εἴμεθα ἐντεταγμένοι εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην πτέρυγα, εἶναι εὔλογος ἡ παράκλησις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν ὁποίαν ἐξ ὀνόματος ὅλων τῶν ἐκπροσωπούντων τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, νὰ δοθῇ ὁ χρόνος, διακοπτομένης τῆς συζητήσεως δι’ αὔριον ὥστε καὶ νὰ ἀναγνώσωμεν καὶ νὰ μελετήσωμεν τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, αἱ ὁποῖαι εὐλόγως οὔτε κἂν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρατηθοῦν ἐν τῷ συνόλῳ των καὶ κατὰ τὴν ἀλληλουχίαν των εἰς μίαν δίωρον ἔκθεσιν πολλῶν καὶ σταδιακῶς ἐξελιχθέντων γεγονότων καὶ ἀποφάσεων.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. ἔχει τὸν λόγον.

§24Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ αἴτημα τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, ὡς ἐλέχθη καὶ προηγουμένως, ἐγένετο κατόπιν συνεννοήσεως μεταξὺ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ θέμα τοῦ περιορισμοῦ τῆς συζητήσεως μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων καὶ τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι καὶ ἀντιδημοκρατικὸν καὶ ἀντικοινοβουλευτικόν. Ἡ Κυβέρνησις προβαίνουσα εἰς ἀπολογισμὸν τῶν μέχρι σήμερον πεπραγμένων ἐπὶ δύο καιρίων θεμάτων, ἐπεδίωξε νὰ διαφωτίσῃ τὸ Σῶμα, τὴν Βουλὴν ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἁρμοδία νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς. Δὲν εἶναι ἑπομένως δυνατὸν καὶ δὲν εἶναι νοητὸν ἡ συζήτησις νὰ περιορισθῇ μεταξὺ τῶν κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων καθιερουμένου προνομίου ὑπὲρ τούτων καὶ ἀποκλειομένων τῶν ἐκπροσώπων τοῦ λαοῦ.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§26Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἡ ἰδική σας πρότασις καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως συμπίπτουν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν συμπίπτουν εἰς τὸ συμπέρασμα, συμπίπτουν καὶ ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος. Καὶ σεῖς ὁμιλήσατε περὶ ἐθίμου καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησε περὶ ἐθίμου. Ὅταν περὶ ἐθίμου ὁμιλοῦμεν, οὐδὲν κωλύει ἡμᾶς νὰ εὕρωμεν ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ἐθίμου μίαν λύσιν ἡ ὁποία λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐγένετο ἀπόψε ἡ ἔκθεσις τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὴν Βουλήν, νὰ δύναται πράγματι νὰ δικαιολογήσῃ, τόσον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ εἰς ὑμᾶς, τὸν Πρόεδρον τοῦ Σώματος, τὴν δυνατότητα ὅτι ὅταν ἡ Κυβέρνησις προβαίνῃ εἰς ἀνακοινώσεις πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς γενικωτέρας πολιτικῆς της, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τηρηθοῦν τὰ στενὰ ὅρια τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐπειδὴ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι κυρίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει ὄχι μόνον πᾶν συμφέρον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀπόφασίς του εἶναι ἐκ τῆς συζητήσεως νὰ χυθῇ πλῆρες φῶς ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν, νομίζω ὅτι σκόπιμον θὰ ἦτο νὰ ἐφθάνομεν εἰς τὴν λύσιν, ἡ ὁποία προτείνεται ἐκ μέρους τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δηλαδὴ νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ὁμαλῶς μέσα εἰς τὸ πνεῦμα τῆς σοβαρότητος, νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις τοιούτων ἐθνικῶν ζητημάτων.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὁμιλήσατε περὶ ἐθίμου, θὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὑπάρχει προηγούμενον — τὰ προηγούμενα ἄλλωστε δημιουργοῦν τὸ ἔθιμον — καθ’ ὃ εἰς προηγουμένην συζήτησιν συνετάχθη καὶ προετάχθη ἀμέσως ἐπερώτησις καὶ τὸ ἐδέχθη αὐτὸ ἡ Βουλή. Συνεπῶς ἐγώ, ὑποστηρίζων τὸν Κανονισμόν, εὑρίσκομαι ἐντὸς αὐτοῦ. Ἑπομένως εἶναι θέμα Βουλῆς καὶ συνεννοήσεως τῶν Κομμάτων. Μὴ περιμένετε ἀπὸ τὸν Πρόεδρον, ἐὰν ἐπιτρέπεται, τοῦ Σώματος, νὰ θελήσῃ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἀνωμαλίαν. Ἤδη, ἐμὲ μὲ ἐνοχλεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι εὑρισκόμεθα ἐκτὸς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ θέλω ὁπωσδήποτε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτήν. Δι’ αὐτὸ ἐπρότεινα τὴν λύσιν. Ἀλλ’ εἶναι πλέον θέμα ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς καὶ κυρίως θέμα προηγουμένης συνεννοήσεως τῶν Κομμάτων.

§28Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν διετύπωσα οὐδεμίαν ἄποψιν, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς περιέχουσα οἱανδήποτε μομφὴν κατὰ τοῦ Προεδρείου. Ὀρθῶς ἐθέσατε τὰ ζητήματα ἀπὸ ἀπόψεως Προεδρείου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ διετυπώθη ἡ ἄποψις ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φέρει τὴν γενικωτέραν εὐθύνην τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἔχει πᾶν συμφέρον νὰ ἐξετασθῇ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἀπὸ πάσης πλευρᾶς καὶ ἐξ ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Καὶ ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ παρεκάλεσα, αὐτὸ τὸ ἔθιμον τὸ ὁποῖον καθιερώθη, νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τοιαύτας ἀνακοινώσεις ἐθνικοῦ περιεχομένου ὥστε νὰ ἀκουσθοῦν αἱ γνῶμαι τῆς Ὁλομελείας τῆς Βουλῆς.

§29Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§31Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγένετο λόγος καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ ὑμᾶς περὶ ἑνὸς ἐθίμου, τάχα, τὸ ὁποῖον κυριαρχεῖ καὶ διέπει τὰ τῶν ἐργασιῶν τοῦ πολιτικοῦ Σώματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Εἴπατε πρὸ ὀλίγου ἐπικαλούμενος ὡς ἐπιχείρημα, εἰς ἐνίσχυσιν τῆς ὑπάρξεως τάχα τοῦ ἐθίμου, ὅτι καὶ προσφάτως ἀκόμη ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸν περιορισμὸν τῆς συζητήσεως πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ τὴν δυνατότητα ὁμιλίας τῶν βουλευτῶν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἐπερωτήσεως. Εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, ἀλλὰ μόνον ἱστορικῶς. Νομικὴν ἀξίαν ἀπὸ ἀπόψεως δημοσίου δικαίου διὰ δημιουργίαν ἐθίμου δὲν ἔχει οὐδεμίαν, διότι μία μεμονωμένη πρᾶξις καὶ μάλιστα πρόσφατος δὲν δημιουργεῖ ἔθιμον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι προκειμένου καὶ περὶ ἐφαρμογῆς αὐτοῦ τούτου τοῦ Συντάγματος τοῦ κυρίου νόμου τῆς Πολιτείας, δὲν ἐξετάζεται μόνον τὸ γραπτὸν κείμενον ἀλλὰ καὶ τὰ λεγόμενα συνταγματικὰ κείμενα. Πολὺ περισσότερον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπίκλησις ὄχι πλέον συνταγματικοῦ ἐθίμου ἀλλὰ κοινοβουλευτικοῦ, ἐὰν τὰ πράγματα τὸ ἐδικαιολόγουν. Ἀλλὰ τὰ πράγματα εἶναι ἀντίθετα. Ὁ περιορισμὸς τῆς συζητήσεως μεταξὺ μόνον τῶν κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων ἐξ ὅσων δύναμαι νὰ γνωρίζω καὶ ἐξ ὅσων δύναμαι νὰ ἐνθυμοῦμαι, παρουσιάζεται μόνον τελευταίως εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ δίδετε λόγον καὶ εἰς βουλευτὰς οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν Κανονισμὸν τοῦ Σώματος δὲν εἶναι Ἀρχηγοί. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην καὶ ἐγώ, χωρὶς νὰ διεκδικῶ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἀρχηγοῦ, οὔτε καὶ νὰ ἀποβλέπω εἰς τοῦτο, διότι κάθε ἄνθρωπος πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ γνῶθι σαὐτόν, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην, λέγω, νὰ διεκδικήσω καὶ ἐγὼ τὰ δικαιώματά μου ὡς βουλευτοῦ. Ἀνήκω εἰς Κόμμα καὶ πιστεύω ὅτι ἡ πειθαρχία εἰς τὰ Κόμματα εἶναι ἀναγκαῖος ὅρος διὰ τὴν ὁμαλὴν κοινοβουλευτικὴν ἐξέλιξιν. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου νὰ θεωρῆται ὅτι ὁ βουλευτὴς δὲν ἔχει καμμίαν πλέον θέσιν εἰς τὸ Σῶμα, ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις. Ὑπενθυμίζω ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἐθίμου ὅτι ἡ πρώτη κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Παπαναστασίου, ἔπεσε συνεπεία συζητήσεως προκληθείσης πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἐπὶ ἑνὸς τελείως ἐπουσιώδους ζητήματος, διότι εἶχε γίνει κἄποια ἀταξία εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Καὶ εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην μετέσχον ὅλοι οἱ βουλευταὶ καὶ κατεψηφίσθη τὴν ἑπομένην ἡ Κυβέρνησις διότι ὁ ἀείμνηστος Βασιλακόπουλος ἦρε τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐπειδὴ ἕνας βουλευτὴς ἐκτύπησεν ἕνα ἄλλον. Βλέπετε πόση εὐθιξία κοινοβουλευτικὴ ὑπῆρχε τότε καὶ ποῖος σεβασμὸς εἰς τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ. Ἐὰν καταργήσωμεν καὶ αὐτό, τί ἀπομένει; Ὀρθῶς ἐλέχθη ὅτι ἡ σημερινὴ συζήτησις δὲν ἀρχίζει τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε δηλώσεις. Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς βουλευτὰς νὰ ἐκδηλώσουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ Σῶμα ὄχι πλέον τὴν συγκεκριμένην ἀντίληψιν τοῦ Κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουν, ἀντίληψιν ἡ ὁποία ἐγκύρως θὰ ἐκπροσωπηθῇ ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος, ἀλλὰ τὰς ἰδικάς των ἀντιλήψεις, διὰ νὰ συντελέσουν εἰς τὴν διαφώτισιν ἀκόμη καὶ τῶν ἐκλογέων τῆς ἰδικῆς των περιφερείας, μεταφέροντες εἰς τὴν Βουλὴν τὰ αἰσθήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ ἰδικοί των ἐκλογεῖς ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐν πλήρει συνειδήσει τῆς σμικρότητός μου διαμαρτύρομαι ἐὰν ἡ Βουλὴ μὲ ἐμποδίσῃ νὰ δηλώσω ἐντὸς τοῦ Σώματος καὶ τὴν ἀντίληψιν τῶν συμπολιτῶν μου, τῶν ἰδικῶν μου ἐκλογέων, ὡς πρὸς τὰ θέματα αὐτὰ καὶ εἰδικώτερον ὡς πρὸς τὸν φόβον τὸν ὁποῖον — ἄλλο ἂν δικαίως ἢ ἀδίκως — συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἀδίκως ἔχει ὁ λαὸς σχετικῶς πρὸς τὰ ζητήματα αὐτά. Ζητῶ, λοιπόν, καὶ ἐγὼ ἀπὸ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, εἰδικώτερον, ὁ ὁποῖος πολὺ ὀρθῶς εἴπατε, δὲν διευθύνετε τὴν Βουλήν, Προεδρεύετε ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, νὰ προστατεύσητε τὴν ἰδιότητα καὶ ἡμῶν τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴμεθα Ἀρχηγοὶ καὶ δὲν θέλομεν νὰ εἴμεθα Ἀρχηγοί.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μαῦρας, ἔχει τὸν λόγον.

§33Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τὸ ἀνακῦψαν ζήτημα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ σήμερον ἐκ τῶν ἐνόντων ἐκτὸς Κανονισμοῦ, ἐὰν πράγματι ὑπάρχει ἐπερώτησις τῆς ὁποίας ἡ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὴν πρόταξιν διεξαγομένης ἐν συνεχείᾳ τῆς συζητήσεως αὐτῆς. Ἀπὸ ἀπόψεως Κανονισμοῦ νομίζω ὅτι ἐπίκειται ἡ συζήτησις τοῦ σχεδίου περὶ τροποποιήσεώς του καὶ ἡ Βουλὴ θὰ λάβῃ ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσῃ αὐτὸ τὸ θέμα τῶν ἐκτὸς Ἡμερησίας Διατάξεως συζητήσεων καὶ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ διεξάγωνται αὗται. Κατ’ ἐξοχὴν ἡ παροῦσα, κύριε Πρόεδρε, συζήτησις, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐκτὸς Ἡμερησίας Διατάξεως ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας. Ὅταν τὸ ἔθιμον καθιερώθη, προέκυψε ἀπὸ μίαν ἀνάγκην. Παρουσιάζεται ἕνα ἔκτακτον θέμα καὶ γίνεται μία ἀνακοίνωσις. Διὰ νὰ μὴ διεξάγεται μακρὰ συζήτησις, συνεφωνήθη νὰ ὁμιλοῦν μόνον οἱ Ἀρχηγοί, ἀλλὰ προϋποτίθεται ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐκτάκτως ἀνέκυψε. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὅμως, νὰ θεωρηθῇ συζήτησις ἐπὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἀγγέλλεται πρὸ 15 ἡμερῶν, ὅτι ἀποτελεῖ ἔκτακτον θέμα διὰ τὴν Βουλήν, τὸ ὁποῖον ἀνέκυψε σήμερον, διότι ἄλλως θὰ ἠδύνατο τηρουμένης τῆς ἰδίας διαδικασίας νὰ ἔλθῃ αὔριον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ ὁμιλήσῃ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἐπὶ θεμάτων οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἢ Προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ λάβουν μόνον τὸν λόγον οἱ Ἀρχηγοί. Τὸ δικαίωμα τῶν Ἀρχηγῶν νὰ ὁμιλοῦν προνομιακῶς θέτει ἕνα πρόβλημα, διὰ τοὺς βουλευτὰς λόγῳ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Ὅταν, κύριοι, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν 8 συνάδελφοι Ἀρχηγοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλοῦν πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ πρὸ τῶν βουλευτῶν, ἐπὶ παντὸς θέματος, ἐρωτᾶται τί θὰ κάμουν τὰ ὑπόλοιπα μέλη τῆς Βουλῆς; Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι, ὅπως εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ, τὸ θέμα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ μόνον ἐὰν ἡ Βουλὴ δεχθῇ τὴν πρόταξιν αὔριον τῆς ἐπερωτήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ βασικὸν θέμα, τὸ ὀργανικόν, θὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν ὅταν μετὰ 2–3 ἡμέρας ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ σχέδιον μεταρρυθμίσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας, ἔχει τὸν λόγον.

§35Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν ὁ κ. Μπακόπουλος. Ἐπὶ πλέον ἔχω νὰ τονίσω καὶ δι’ αὐτὸ ἔλαβον τὸν λόγον, ὅτι ἐκκρεμεῖ, ὅσον ἀφορᾷ τὰς βάσεις, ἐπερώτησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἐκκρεμεῖ ἐπίσης καὶ αἴτησις προτάξεως τῆς συζητήσεως ἐπ’ αὐτῆς πρὶν ἢ ἀναχωρήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ Παρίσι. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται οἱοσδήποτε περιορισμὸς εἰς τὰς ὁμιλίας τῶν βουλευτῶν, προκειμένου περὶ θέματος τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητοι οἱ φόβοι πρέπει νὰ τὰ εἴπωμεν ὅλοι ὑπευθύνως ἐδῶ, διὰ νὰ ἀντιληφθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὴν ἄμυνάν του καὶ ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐνδιαφέρονται παρὰ μόνον πῶς θὰ εἶναι εὐχάριστοι εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τοὺς προστατεύουν. (Φωναὶ–διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§37Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι πάρα πολὺ διότι ὁ κ. Ζάκκας ἐπωφελούμενος τῆς εὐκαιρίας τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία διεξάγεται ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν μὲ τὴν ὁποίαν θὰ συζητηθῇ τὸ θέμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἠθέλησε νὰ κάμῃ ὡρισμένους ὑπαινιγμοὺς διὰ τῶν ὁποίων νὰ μονοπωλῇ τὸ ἐνδιαφέρον τῆς παρατάξεώς του ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Σᾶς ἀμφισβητοῦμεν τὸ προνόμιον αὐτό. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς). Εἶσθε οἱ τελευταῖοι οἱ ὁποῖοι δύνασθε νὰ ἔχητε γνώμην διὰ τὰ θέματα τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς. Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§38Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Αὐτὰ εἶναι πρωτοφανῆ! Ἡ ὕβρις εἶναι ἀπαράδεκτος.

§39Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀπήντησα εἰς μίαν πρόκλησιν τοῦ κ. Ζάκκα καὶ ὤφειλα νὰ τὸ πράξω.

§40Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὀφείλετε νὰ ἀνακαλέσητε. (Θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι).

§41Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νὰ ὁμιλῆτε μὲ εὐπρέπειαν (Θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι).

§42Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὀφείλετε νὰ ἀνακαλέσητε. (Θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι).

§43Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Νὰ μὴ ἀπευθύνεσθε μὲ τὸ ὕφος αὐτὸ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἐπανάληψιν ἀνέκυψε τὸ ἴδιον θέμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ καὶ ἀπόψε. Δεδομένου ὅτι ἡ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως συζήτησις δὲν προβλέπεται ἀπὸ τὸν Κανονισμόν, ἕπεται ὅτι θὰ διεξάγεται αὕτη, καθ’ ὃν τρόπον συμφωνεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Μὴ ἐπιτυγχανομένης συμφωνίας θὰ πρέπει νὰ ἀποφαίνηται ἡ Βουλή. Ἐπιμένω δὲ ἐπὶ τῆς ἀπόψεως ὅτι θὰ πρέπει νὰ δοθῇ αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία εἰς τὸ ἔθιμον αὐτό, διὰ τρεῖς κυρίως λόγους: Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι τυπικός. Διότι, ὅπως εἶπον, καὶ προηγουμένως, δὲν προβλέπεται αὐτὸς ὁ τρόπος συζητήσεως ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ δεύτερος λόγος, εἶναι οὐσιαστικός. Πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων ἐτόνισαν τὴν ἀνάγκην τῆς γενικεύσεως τῆς συζητήσεως, διότι ἀκριβῶς πρόκειται περὶ συζητήσεως, ἀφορώσης τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ὑποτίθεται, ὅτι ἐπὶ θεμάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων ἑρμηνεύουν τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματός των. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ τρίτος λόγος. Ἡ Κυβέρνησις πρὸ ἑβδομάδος, ὅταν ἐξεδήλωσε τὴν πρόθεσιν, δι’ ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἐνημερώσῃ τὸ Σῶμα, συνεννοήθη μὲ τοὺς κ. κ. Ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἐπιμένω ἐπὶ τῆς ἀπόψεως, ὅπως εἰ δυνατὸν συνεχισθῇ ἀπόψε ἡ συζήτησις καὶ περιορισθῇ μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Ἐὰν ὑπάρξῃ περίπτωσις νὰ ἐνδιαφέρωνται συνάδελφοι διὰ μίαν γενικωτέραν συζήτησιν, ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὑπάρχουν τρόποι, προβλεπόμενοι ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, τοὺς ὁποίους δύνανται νὰ χρησιμοποιήσουν. Πάντως, θὰ ἐπεθύμουν, νὰ διευκρινισθῇ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἀνέφερεν ὁ κ. Μαῦρος, θὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, ὅταν θὰ συζητήσῃ τὰς τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ αὐτῆς, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὁσάκις γίνεται συζήτησις πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἀναλίσκομεν περισσότερον χρόνον διὰ τὴν διαδικασίαν τῆς συζητήσεως, παρὰ διὰ τὴν οὐσίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπόν, νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑφίσταται αὐτὴ ἡ ἀμφισβήτησις. Ἡ δὲ Κυβέρνησις, μέχρις ὅτου λυθῇ αὐτὴ ἡ ἀμφισβήτησις, διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, θὰ ἐπιμείνῃ, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέφερον, ὅπως ἡ συζήτησις διεξαχθῇ μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῶν κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§45Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν πρώτοις ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, ὅτι οὐδεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπολείπεται εἰς πατριωτισμὸν ἀπὸ τοὺς ἄλλους συναδέλφους. Συνεπῶς, ἡ ἐπίθεσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο τοὐλάχιστον ἀτυχὴς κατὰ τῶν ὁμιλησάντων κ. κ. συναδέλφων. (Θόρυβος).

§46Ι. ΧΑΤΖΗΔΗΜΟΣ. Ἡμεῖς ἀμυνόμεθα. Σεῖς προσπαθεῖτε νὰ μονοπωλήσητε. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§47Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς συζητήσεως, κύριε Πρόεδρε, μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, καὶ ἄλλοτε, ὅταν ἐκαθήμην εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα, διεμαρτυρήθην ἐντονώτατα κατὰ τῆς στάσεως αὐτῆς, νὰ ὁμιλοῦν συνεχῶς οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, εἰς θέματα σοβαρώτατα, ὡς εἶναι ὅλα τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἔρχονται πρὸς συζήτησιν πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἀλλὰ ἐν προκειμένῳ εἶναι ἀδύνατον νὰ περιορισθῇ ὁ λόγος μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, διότι τὴν συζήτησιν προεκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις, καί, ὅταν προκαλῇ τὴν συζήτησιν ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐμποδίσῃ οὐδένα βουλευτὴν νὰ ὁμιλήσῃ. Τὸ ἔθιμον, τὸ ὁποῖον ἴσχυε μέχρι σήμερον, ἴσχυεν ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔφερε τὰ θέματα πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Σήμερον ἔφερε τὸ θέμα ἡ Κυβέρνησις. Πιστεύω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν θὰ ὁμιλήσῃ οὐδεὶς ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν. Ἴσως ἕνας ἢ δύο. Εἶναι ζήτημα ἀρχῆς, οἱ βουλευταὶ οἱ ἀνήκοντες εἰς Κόμματα, πειθαρχοῦν εἰς αὐτὰς τὰς μεγάλας συζητήσεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ὁμιλοῦν παρὰ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Ἴσως μερικοὶ βουλευταὶ ἀνεξάρτητοι νὰ ὁμιλήσουν, κύριε Πρόεδρε. Εἶναι ζήτημα ἀρχῆς. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις φέρῃ πρὸς συζήτησιν ἕνα θέμα δὲν δύναται νὰ ἐμποδίσῃ κανένα βουλευτὴν νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἄλλο ἐὰν φέρῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸ θέμα πρὸς συζήτησιν. Σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμποδισθοῦν καὶ οἱ βουλευταὶ νὰ λάβουν τὸν λόγον.

§48Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Τὸν λόγον, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε.

§50Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, παρακαλῶ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§52Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα δὲν τοποθετεῖται, ἐκεῖ, ὅπου ἀνήκει. Ὑπάρχει μία παρεξήγησις. Θεωρεῖται, ὅτι ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τῶν κυβερνητικῶν ἀνακοινώσεων θὰ ἀσκηθῇ ἔλεγχος ἐπὶ θεμάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, δὲν εἶναι ἀπαραίτητον, ἀναπόφευκτον, ὅπως οἱοσδήποτε βουλευτὴς λάβῃ τὸν λόγον. Πρέπει νὰ ἀσκήσῃ ἔλεγχον ἐπὶ θεμάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἐπὶ παραδείγματι, ἐὰν ἕνας βουλευτής, Κυβερνητικὸς ἢ ἀντιπολιτευόμενος, ἔχῃ νὰ διατυπώσῃ μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ πρέπει νὰ ἀναπτύξῃ τὸ ἐρώτημά του αὐτό, διὰ νὰ διαφωτισθῇ καὶ αὐτὸς καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν θὰ τοῦ δοθῇ ὁ λόγος; Εἶναι δυνατὸν νὰ μεταστρέφωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰ πράγματα; Ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου δὲν εἶναι ζήτημα συνεννοήσεων, συμφωνιῶν καὶ συνομιλιῶν μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου εἶναι βασικὴ ἀρχὴ εἰς τὰ Κοινοβούλια, κύριε Πρόεδρε. Ἐγένετο λόγος καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον καὶ διὰ δευτέραν φορὰν τὸν λόγον, περὶ ἐπερωτήσεως. Ἡ ἐπερώτησις σημαίνει ἔλεγχον. Ποῖος σᾶς βεβαιώνει, ὅτι οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀνέλθουν εἰς τὸ βῆμα, ἔχουν τὴν διάθεσιν ἀπαραιτήτως νὰ ἀσκήσουν ἔλεγχον καὶ διατὶ θὰ ἀπαγορευθῇ εἰς ἕνα βουλευτήν, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνῇ εἰς ὡρισμένα σημεῖα τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐκφράσῃ τὴν συμφωνίαν του αὐτὴν καὶ ἐὰν διαφωνῇ, νὰ ἐκφράσῃ τὴν διαφωνίαν του; Τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἀσκεῖ ἔλεγχον. Δὲν πρόκειται τοῦτο τὸ κενόν, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται διὰ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν θεμάτων μόνον μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ καλυφθῇ διὰ τῆς ἐπερωτήσεως. Ἡ ἐπερώτησις εἶναι ἄσκησις ἐλέγχου. Ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι πρόκειται περὶ συζητήσεως ἐκτὸς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἀλλὰ μία συζήτησις, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ ἑνὸς θέματος, ἡ ὁποία, ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ἀγγέλλεται ἐπὶ δεκαήμερον, ὅτι σήμερον τὸ θέμα, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἀσχοληθῇ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία θὰ εἶναι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ καὶ κατ’ οὐσίαν, ὡς συζήτησις ἐκτὸς Ἡμερησίας Διατάξεως; Ἀγγέλλεται δι’ ὅλων τῶν ἐφημερίδων, γνωρίζει ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, γνωρίζομεν ὅλοι οἱ βουλευταί, ὅτι τὸ θέμα, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἀπασχοληθῇ σήμερον ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἶναι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑποστηρίζομεν ὅτι τὸ θέμα εἶναι εἰς τὰς Ἡμερησίας Διατάξεις. Τὰ θέματα, τὰ ἐθνικά, εἶναι ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ ὄχι ἐντὸς τοῦ πλαισίου μιᾶς σελίδος φύλλου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγράφεται ἢ ὄχι, ἐὰν θὰ ὑπάρχῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἢ ὄχι. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτον προηγούμενον εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν. Ἠμπορεῖ νὰ ἐγένοντο παρεκτροπαί. Ἀλλὰ εἶναι καὶ παραμένουν παρεκτροπαί. Δὲν δύνανται νὰ ἀποτελέσουν καὶ δὲν θὰ ἀποτελέσουν ποτὲ ἔθιμον.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁπωσδήποτε εἰς τὸν χρόνον ποὺ πρέπει, θὰ ἀποφανθῇ τὸ Σῶμα ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ὁ κ. Β. Ἀλεξᾶτος, ἔχει τὸν λόγον.

§54Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Βαρβούτην, ὁ ὁποῖος μᾶς παρέπεμψεν εἰς πρακτικὰ ἀπὸ καταβολῆς κόσμου διὰ νὰ ἔχωμεν ἓν παράδειγμα, ὅπως εἰς παρομοίας περιπτώσεις εἰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς δίδεται ὁ λόγος εἰς ὅλους τοὺς βουλευτάς. Ἔχω, κύριε Πρόεδρε, ὡρισμένας περιπτώσεις, ὅμως ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς κατὰ τὰς ὁποίας ὡμίλησαν μόνον ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Καὶ ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα τῆς ἐποχῆς τοῦ ἀειμνήστου Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τῶν ἀειμνήστων Θεοτόκη, Ράλλη καὶ Γούναρη, ἐπὶ τῆς περιπτώσεως κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητεῖτο τὸ μέγα ἐθνικὸν ζήτημα περὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου. Ἐκεῖ ἔλαβον τὸν λόγον μόνον ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθ. Βενιζέλος, μόνον ὁ ἀείμνηστος Γ. Θεοτόκης, μόνον ὁ ἀείμνηστος Δ. Γούναρης καὶ μόνον ὁ ἀείμνηστος Δ. Ράλλης, διότι ἦσαν, τότε, Ἀρχηγοὶ Κομμάτων. Καὶ ἦλθε καὶ ἡ ἄλλη περίπτωσις, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ σοβαρωτάτου ἐθνικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἦτο ἡ κήρυξις τοῦ πολέμου ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος, Πρωθυπουργοῦ ὄντος τοῦ ἀειμνήστου Ἐλευθερίου Βενιζέλου, καθ’ ἣν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κήρυξιν πολέμου τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Τουρκίαν, ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Καὶ τότε εἷς μόνον ἔλαβε τὸν λόγον νὰ ἀπαντήσῃ. Ὁ ἀείμνηστος Γ. Θεοτόκης. Οὐδεὶς ἄλλος ἐκ τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ. Καὶ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον κύριον Βαρβούτην, ποῦ πρέπει νὰ καταφύγωμεν, διὰ νὰ ἀνεύρωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν, ὅτι εἶναι μοναδικὸν τὸ φαινόμενον καὶ ἤδη καθιεροῦται τὸ ἔθιμον εἰς αὐτὰς τὰς περιπτώσεις, νὰ ὁμιλοῦν μόνον ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων; Διότι καὶ οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δὲν γνωρίζω ἐὰν ἦσαν καλύτεροι ἢ χειρότεροι ἀπὸ ἡμᾶς, ἐνόμιζον ὅτι τὰς θεωρίας αὐτὰς διὰ τὰ ζητήματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἔπρεπε νὰ τὰς γνωρίζουν μόνον ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπεύθυνος καὶ νὰ ἀπαντήσουν μόνον οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§55Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ παρέμβασίς μου ἔχει τὴν θέσιν της καὶ στηρίζεται εἰς τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Δηλαδή, ὁποιαδήποτε ἑρμηνεία καὶ ἐὰν δοθῇ εἰς τὸ ἐπίμαχον θέμα. Σᾶς βεβαιώνω, ὅτι δὲν θέλω νὰ λάβω θέσιν. Ἐγὼ θὰ πειθαρχήσω, ἀναλόγως τῆς ἑρμηνείας, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ εἰς τὸ ἐπίμαχον θέμα, ἀνεξαρτήτως ἐὰν μοῦ εἶναι ἢ ὄχι συμπαθὲς τὸ προνόμιον τῶν Ἀρχηγῶν. Νομίζω, ὅμως, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον γίνεται συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἐὰν ὡς λέγει τὸ ἄρθρον, προκύψῃ ζήτημα μομφῆς κατὰ βουλευτοῦ δημιουργεῖται προσωπικὸν ζήτημα. Ἐάν, δηλαδή, κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως, εἴτε προκύψῃ ζήτημα μομφῆς, ὡς πρὸς τὸν τρόπον χειρισμοῦ τοῦ θέματος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅπου ἤμην καὶ ἐγώ, εἴτε ἀποδοθοῦν γνῶμαι εἰς βουλευτάς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα, τότε γεννᾶται προσωπικὸν ζήτημα. Ἐπιφυλλάσσω τὰ δικαιώματά μου νὰ ζητήσω τὸν λόγον ἐὰν γεννηθῇ τοιοῦτον ζήτημα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν ἔτσι, προτιμῶ τὴν κατάργησιν τοῦ Κανονισμοῦ, παρὰ τὴν μεταβολὴν τῆς Βουλῆς εἰς Εἰρηνοδικεῖον. Ἐδήλωσα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος, θὰ ἀποφανθῇ τὸ Σῶμα, ὅταν θὰ τελειώσουν τὰς ἀγορεύσεις των οἱ κ. κ. Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Ἤδη εἰσερχόμεθα, μετ’ εὐχαριστήσεως διὰ τὸ Προεδρεῖον, εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Θέλετε, κύριοι βουλευταί, νὰ προχωρήσωμεν ἢ νὰ διακόψωμεν, ἀφοῦ προηγουμένως γίνῃ ἡ προεκφώνησις τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως;

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 9.50′ μ. μ.)