1958.01.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49η

ΤΡΙΤΗ 21 Ἰανουαρίου 1958

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.40′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Λαντζούνης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἐγώ, ἔχω ἀντίρρησιν, κύριε Πρόεδρε.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε ἀναβολήν;

§5Α. ΖΑΚΚΑΣ. Δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἀπάντησίς μου εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπηύθυνε μίαν ὕβριν ἐναντίον τῆς παρατάξεώς μας καὶ ἐγὼ εἶπον ἀπαντῶν, ὅταν οἱ ἄλλοι συνάδελφοι ἐζήτησαν ἀνάκλησιν τῆς ὕβρεως καὶ δὲν ἀνεκάλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπον ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν ἀνακαλεῖτε σᾶς δηλῶ, «ὅτι ἐγὼ εἶμαι 10 φορὰς περισσότερον πατριώτης ἀπὸ σᾶς». Καὶ αὐτὴν τὴν φράσιν δὲν τὴν βλέπω εἰς τὰ πρακτικά.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνήθως, ὅταν γίνωνται τοιαῦται....

§7Α. ΖΑΚΚΑΣ. Παρακαλῶ νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικά, κύριε Πρόεδρε.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. .. Ὅταν γίνωνται τοιαῦται διαλογικαὶ συζητήσεις, εἶναι δυνατὸν νὰ συμβοῦν παραλείψεις, ὅταν μάλιστα δημιουργῆται θόρυβος καὶ ἀκολουθοῦν κωδωνοκρουσίαι. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ, ὅπως οἱ στενογράφοι καὶ οἱ πρακτικογράφοι, οὔτε ἐγὼ ἤκουσα τὴν φράσιν.

§9Α. ΖΑΚΚΑΣ. Πρέπει τὰ πρακτικὰ νὰ εἶναι πλήρη, κύριε Πρόεδρε.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Παπαδημητρίου, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§11Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Τούμπας, Δ. Γόντικας, Π. Βαρδινογιάννης, Δ. Πετροπουλάκος, Γ. Ρουμάνης, Τ. Κολοκυθᾶς, Θ. Μπάρμπας, Χ. Παπασταύρου, Ν. Μήτρου, Α. Βαχλιώτης, Ε. Σαββόπουλος, Κ. Παπαπαναγιώτου, Ε. Κεφαλογιάννης, Ι. Παπαηλιάκης, Χ. Σκουτέρης, Ε. Ἀλιπράντης, Π. Λιαροῦτσος, Δ. Ἰωάννου, Γ. Κλῆς, Λ. Μπίστης, Ε. Γαλεγιανός, Π. Τσακιρίδης, Σ. Εὐστρατιάδης, Β. Ἀναστασᾶτος καὶ Χ. Ψαρρός, καταθέτουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῆς περὶ προστασίας Ἐφέδρων Ἱπταμένων τῆς Βασ. Ἀεροπορίας Νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Μεταξᾶς, Ε. Κεφαλογιάννης, Α. Δεκῆς καὶ Β. Ἀλεξᾶτος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων περὶ εἰσπράξεως τῶν Δημοσίων Ἐσόδων καὶ θεσπίσεως καὶ ἑτέρων τινῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Β. Ἀναστασᾶτος, Α. Καλαντζάκος καὶ Γ. Σταμάτης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ν. 3215)55 «περὶ προτιμήσεως τῶν προϊόντων τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Κωστόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Δημοδιδασκάλων Ἐκπαιδευτικῆς περιφερείας Μεσσήνης, ζητοῦντος ἄμεσον ἐπίλυσιν τῶν δικαίων αἰτημάτων τῶν λειτουργῶν στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Κωστόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν Δημοσίων ὑπαλλήλων Χώρας Τριφυλλίας, πληγέντων ὑπὸ τοῦ τυφῶνος, ζητούντων πλήρη ἐξομοίωσιν αὐτῶν πρὸς τοὺς συναδέλφους των τῶν σεισμοπλήκτων περιφερειῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Α. Βαχλιώτης, καταθέτει ἀναφορὰν πατατοπαραγωγῶν Ἀρκαδίας διαμαρτυρομένων δι’ ἀπόφασιν Ὑφυπουργοῦ Ἐμπορίου σχετικῶς μὲ καθορισμὸν τιμῆς καὶ ζητούντων χορήγησιν ἀδείας ἐξαγωγῆς τοῦ προϊόντων των εἰς ἐξωτερικὸν ἢ καθορισμὸν τιμῆς 1.55 δραχ. κατ’ ὀκᾶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Α. Βαχλιώτης: καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Οἰκοδόμων Λαγκαδίων —Γορτυνίας, αἰτούντων ὅπως ἐφαρμόζωνται καὶ δι’ αὐτοὺς οἱ ἰσχύοντες ἐργατικοὶ νόμοι καὶ διατάξεις καὶ ὅπως τερματισθῇ ὁπωσδήποτε ἡ συνεχιζομένη εἰς βάρος των ἀδικία καὶ ἐκμετάλλευσις τῆς ἐργασίας των ὑπὸ τῶν ἐργοδοτῶν των. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Α. Βαχλιώτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Δημοδιδασκάλων Μαντινείας καὶ Κυνουρίας, ζητοῦντος ἐπίλυσιν τῶν δικαίων αἰτημάτων τῶν δημοδιδασκάλων. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Γρίβας, καταθέτει ἀναφορὰν ἐνοριτῶν Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίων Ἀναργύρων Δράμας, ζητούντων χορήγησιν πιστώσεως διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ἐν λόγω Ναοῦ. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Γρίβας, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων Καλλιφύτου, ζητούντων ματαίωσιν ἐγκαταστάσεως ξένων κτηνοτρόφων εἰς τὴν περιοχὴν τοῦ χωρίου των, ἥτις μόλις ἐπαρκεῖ διὰ τὴν οἰκόσιτον κτηνοτροφίαν των. Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Ἀρβανιτάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Χαλκίδος, ζητοῦντος ὅπως τὸ προϊὸν τῆς παρὰ τῶν Εὐβοέων κηδεμόνων εἰσπραττομένης μαθητικῆς εἰσφορᾶς τοῦ Ν. Δ. 3568)56 διατεθῇ διὰ τὴν ἀνέγερσιν συγχρονισμένων διδακτηρίων ἐν τῷ Νομῷ. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Α. Αὐγερινός, καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Κτηματικοῦ Συλλόγου Λεφανῶν Ἀγροτικοῦ Συνεταιρισμοῦ Μυρσίνης, Συνεταιρισμῶν Ἀνδραβίδος καὶ Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν Ἀμαλιάδος καὶ Γαστούνης κλπ., διαμαρτυρομένων διὰ τὸν καθορισμὸν χαμηλῆς τιμῆς τοῦ οἴνου εἰς τὰς περιφερείας των, μὴ καλύπτουσαν τὰς δαπάνας παραγωγῆς καὶ αἰτουμένων τὴν ἄρσιν τῆς ἀδικίας διὰ τοῦ καθορισμοῦ τιμῆς δραχ. 5,60 κατ’ ὀκᾶ χονδρικῶς. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Βογιατζῆς, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων Νέου Πλαγιαρίου Θεσσαλονίκης αἰτούντων τὴν χορήγησιν στεγαστικοῦ δανείου. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Χρ. Μοναστηρίδου, Ἐλευθ. Βασμανλάκη, Θεοδώρου Δεμιρτζῆ, Νικ. Παπαθεοδώρου, Ἀρ. Γρηγοριάδου, Βασ. Συκωτίδη καὶ Ἀνδρ. Ζωγραφίδη, Ἐπιτροπῆς Γονέων καὶ Κηδεμόνων τῆς Ἐμπορικῆς Σχολῆς Δράμας, αἰτούντων τὴν συμπλήρωσιν τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τῆς Σχολῆς διὰ δύο καθηγητῶν ἀκόμη καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν αὐτῆς διὰ 50.000 δραχμῶν, διὰ τὴν ἀγορὰν ἐποπτικῶν ὀργάνων διδασκαλίας καὶ γραφομηχανῶν ὡς καὶ διὰ τὴν ἀπόκτησιν Χημείου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἔχει τὸν λόγον.

§13Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐξετάζων τὴν ἐν τῷ Ο.Η.Ε. τελευταίαν συζήτησιν τῆς προσφυγῆς μας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἐν πνεύματι ἀπολύτου ἀντικειμενικότητος, ὡς ἐμπρέπει εἰς τοιαύτης φύσεως θέματα, διαπιστώνω ἐκ τῆς ὅλης συζητήσεως, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς κατείχετο ἀπὸ τὴν ἔμμονον ἰδέαν νὰ ἐπιτύχῃ παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς μίαν κατ’ ἀρχὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος αὐτοδιαθέσεως διὰ τὴν Κύπρον. Ὅπως ὁ ἴδιος διεσαφήνισεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν 11ην Δεκεμβρίου καὶ ἐπανέλαβε πλειστάκις πρὸ καὶ μετὰ τὴν διασαφήνισίν του ταύτην. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν: «Μόνον περὶ τῆς ἀρχῆς (τῆς αὐτοδιαθέσεως) πρόκειται. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν πῶς καὶ πότε. Ὡς πρὸς τὸ «πῶς» βεβαίως, θὰ εἴπω, ὅτι ἐννοοῦμεν τὸν δημοκρατικὸν τρόπον. Ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς δὲν τίθεται ὑπὸ ψηφοφορίαν. Μόνον περὶ τῆς ἀρχῆς πρόκειται». Τὰ ἴδια ἐτόνισεν εἰς ὅλους τοὺς τόνους — ἀπὸ τοῦ σοβαροῦ μέχρι τοῦ μελοδραματικοῦ — ὁ κ. Ἀβέρωφ, αὐτὰ δὲ σαφῶς προκύπτουν καὶ ἐκ τῆς διατυπώσεως τῆς ἰδίας του προτάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ διεξήχθη ἡ ὅλη συζήτησις καὶ ὅπου γίνεται ἀορίστως λόγος περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, χωρὶς νὰ προσδιορίζεται οὔτε τὸ πότε, οὔτε τὸ πῶς. Ἡ τοιαύτη ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τοποθέτησις τοῦ ζητήματος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, θέτει βεβαίως ἓν σοβαρώτατον ζήτημα πολιτικῆς συνεπείας, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπανέλθω ἐντὸς ὀλίγου. Περιορίζομαι πρὸς τὸ παρὸν εἰς τὴν καθαρῶς ἐθνικὴν καὶ διπλωματικὴν πλευρὰν τοῦ θέματος, τὴν ἀφορῶσαν αὐτὴν ταύτην τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος ἐν τῷ συνόλῳ του. Καὶ ἐδῶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαπιστώσω ἐν πρώτοις, ὅτι τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἄνευ προσδιορισμοῦ τρόπου καὶ χρόνου, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ πολλοῦ εἶχεν ἀναγνωρίσει ἐπισήμως, προφορικῶς καὶ ἐγγράφως. Ὅ,τι ἠρνεῖτο νὰ παραδεχθῇ ἦτο ὁ χρονικὸς προσδιορισμὸς αὐτῆς, ὁ μηχανικὸς τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς τῆς καὶ ἐπάνω ἀκριβῶς εἰς τὰς ἐπιφυλάξεις καὶ ὑστεροβουλίας της ἐπὶ τῶν δύο τούτων πλευρῶν τῆς αὐτοδιαθέσεως, διεξήγετο ὅλη ἡ παρελκυστικὴ καὶ ὑπονομευτικὴ προσπάθειά της. Τὴν ἀρχήν, ὅμως, οὐδέποτε ἠμφισβήτησε, τόσον διότι θὰ ἦτο ἠθικῶς καὶ νομικῶς ἀδύνατον νὰ τὸ πράξῃ, ὅσον καὶ δι’ εὐνοήτους λόγους τακτικῆς. Διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον τοῦ δέοντος, μὲ ἀναδρομὰς εἰς τὸ παρελθόν, ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι ἤδη κατὰ τὴν περίφημον ἐκείνην τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, τοῦ Αὐγούστου 1955, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νῦν Πρωθυπουργὸς τῆς Μεγ. Βρεταννίας κ. Μὰκ Μίλλαν εἶχεν εἴπει τὰ ἑξῆς: «Ὅταν τὸ νέον Σύνταγμα τεθῇ εἰς ἐφαρμογήν, ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ. θὰ ἦτο ἕτοιμος νὰ καλέσῃ ἐκ νέου τὴν διάσκεψιν διὰ νὰ ἐξετάσῃ ἀπὸ κοινοῦ τὰ στρατιωτικὰ καὶ πολιτικὰ προβλήματα τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου, περιλαμβανομένης καὶ τῆς καταστάσεως τῆς Κύπρου». Εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων τῆς 5ης Δεκεμβρίου 1955, ὁμιλῶν ὁ ἴδιος ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν, καὶ ἐπεξηγῶν τὰ διαμειφθέντα εἰς τὴν διάσκεψιν ἐκείνην, εἶπε τὰ ἑξῆς: «Συμφωνῶ, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν δέον νὰ ἀναγνωρισθῇ ἀπὸ ὅλους. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἦλθεν ὑπὸ συζήτησιν, ἀλλὰ τὸ ἐὰν ἡ ἀρχὴ αὐτὴ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀνεξαρτήτως ἄλλων ζητημάτων». Βραδύτερον, πάλιν, κατὰ τὰς συζητήσεις Μακαρίου– Χάρντιγκ, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις προέτεινε τὴν ἑξῆς διτύπωσιν, τὴν ὁποίαν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος εἶχεν ἀποδεχθῆ ὡς βάσιν συζητήσεως τῶν ὅρων τῆς αὐτοκυβερνήσεως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν ἐξήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων τὴν 5ην Μαρτίου 1956: «Ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ. ἀποδέχεται τὰς ἀρχάς, τὰς καταχωρηθείσας εἰς τὸν Χάρτην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀρχὰς τὰς ὁποίας προσυπέγραψε. Δι’ αὐτὸ δὲ δὲν ὑποστηρίζει, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως οὐδέποτε δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Κύπρον... Εἶναι διατεθειμένη νὰ συζητήσῃ τὸ μέλλον μετ’ ἀντιπροσώπων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὅταν ἡ αὐτοκυβέρνησις ἀποδειχθῇ ἱκανὴ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν τμημάτων αὐτοῦ». Καὶ εἰς τὸ σχέδιον Ράντκλιφ, τὸ ὁποῖον ἐκόμισεν ἐν Ἀθήναις ὁ κ. Λένοξ Μπόϋντ, τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1956, πάλιν ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀνεγνωρίζετο ἀνεπιφυλάκτως αὐτὴν τὴν φοράν, προεβλέπετο δὲ ἡ ἐφαρμογή της κατὰ τρόπον ὁδηγοῦντα εἰς τὸν διαμελισμόν. Καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ Ἄγγλος ἀντιπρόσωπος κ. Νόμπλ, ἐπανέλαβε τὰ ἴδια: «Ἡ Κυβέρνησίς μου, εἶπεν, ὑποστηρίζει τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὴν ἐφήρμοσεν εἰς πολλὰς χώρας τοῦ κόσμου, ὅπου εἴχομεν τὴν εὐθύνην τῶν πραγμάτων. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν καὶ εἰς τὴν Κύπρον. Αἱ ἀρχαί, ὅμως πρέπει νὰ ἐφαρμόζωνται κατὰ τρόπον ἁρμόζοντα εἰς ἑκάστην ἰδιαιτέραν περίπτωσιν». Καὶ αὐτὸς ὁ πολὺς Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος Σαρπέρ, ὁμιλῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν 9ην Δεκεμβρίου, ἐφρόντισε καὶ αὐτὸς νὰ ἐπαναλάβῃ ὅτι: «Τὰ ὑψηλὰ ἀξιώματα τῶν ἴσων δικαιωμάτων καὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως, θεωροῦνται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησίν μου ὡς ἓν ἀπὸ τὰ κυριώτερα στηρίγματα τῶν διεθνῶν σχέσεων. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἡ ἀντιπροσωπεία μας ἀντιτίθεται εἶναι ἡ χρησιμοποίησις τοῦ ἀξιώματος αὐτοῦ πρὸς προώθησιν φιλοδοξιῶν προσαρτήσεως Τούρκων Κυπρίων». Δὲν ἠμφισβητεῖτο, λοιπόν, ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ δι’ αὐτὸ ὅταν ὁ κ. Ἀβέρωφ εἶπεν ὅσα σᾶς ἀνέφερον πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν νυκτερινὴν συνεδρίασιν τῆς 11ης Δεκεμβρίου ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ἔλαβεν ἀμέσως τὸν λόγον διὰ νὰ συμφωνήσῃ μαζὶ του καὶ νὰ... τὸν εὐχαριστήσῃ. Θὰ ἐπανέλθω ἐντὸς ὀλίγου ἐπὶ τοῦ λόγου τούτου τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου, ὅστις παρουσιάζει μέγα ἐνδιαφέρον ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως. Ἀρκοῦμαι πρὸς τὸ παρὸν νὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν κατακλεῖδα του. «Αὐτὰ — ὅσα δηλαδὴ εἶπεν ὁ κ. Ἀβέρωφ — εἶναι ὅσα ἐπεχειρήσαμεν νὰ ἀποδείξωμεν. Ἴσως νὰ μὴ ἐπετύχομεν ἀρκετὰ εἰς τὴν προσκόμισιν τῶν ἀποδείξεων. Ὁ κ. Ἀβέρωφ τὸ κατώρθωσε, δι’ ὃ καὶ τὸν εὐχαριστῶ πολύ». Δύναται βεβαίως νὰ ἐρωτήσῃ τις: Διατὶ ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλληνικὴ πρότασις ὡς ἡρμηνεύθη μάλιστα ὑπὸ τοῦ κ. Ἀβέρωφ, συνέπιπτε μὲ τὴν θέσιν Ἄγγλων καὶ Τούρκων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, τὴν κατεπολέμησαν ἐντόνως καὶ τὴν κατεψήφισαν ἐν τέλει; Ἁπλούστατα, διότι εἶχον πρὸ αὐτῶν μίαν ἄλλην ἀκόμη καλυτέραν πρότασιν τοῦ Καναδᾶ, τῆς Χιλῆς, τῆς Δανίας καὶ τῆς Νορβηγίας, ἥτις ἄνευ ἄλλου παρέπεμπε τὸ ζήτημα εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Αὐτὴ φυσικὰ τοὺς ἦτο ἀκόμη πλέον ἀρεστή, δι’ ὃ καὶ τὴν ὑπεστήριξαν. Τὸ νὰ ἐπιχειρῆτε ἑπομένως μὲ τόσην αὐταρέσκειαν νὰ προβάλλεται ἡ ἀπόφασις τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς προώθησις τοῦ ζητήματος, σημαίνει ὅτι οἱ χειρισθέντες τὸ ζήτημα ἢ ἔχασαν τελείως εἰς τὴν παραζάλην τῆς ἰδίας των διαφημιστικῆς προπαγάνδας τὸ ἀληθὲς μέτρον κρίσεως τῶν συντελουμένων, ἢ ὅτι ἐσκεμμένως ἐπιθυμοῦσι νὰ παραπλανήσωσι τοὺς ἀκροατάς των. Ἀλλὰ θὰ ἤμην πρόθυμος νὰ κρίνω ἐπιεικῶς τὸ παράπτωμα αὐτὸ ἀφήνων εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέφελον τὴν χαρὰν τῶν κατορθωμάτων του, ἐὰν ἁπλῶς ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς ἐπαναλήψεως, τῶν γενικῶν περὶ αὐτοδιαθέσεως ἀρχῶν, ἀρχῶν τὰς ὁποίας οἱ ἀντίδικοί μας ἡρμήνευον καὶ ἐφήρμοζον κατὰ τὸν ἰδικόν των τρόπον. Ἄν μόνον περὶ αὐτοῦ ἐπρόκειτο ἡ συζήτησις εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, δὲν θὰ εἶχε προκαλέσει οὔτε κέρδος, οὔτε ζημίαν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἀτυχῶς περὶ αὐτοῦ μόνον. Ὁ κ. Ἀβέρωφ προκειμένου νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀντὶ πάσης θυσίας τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀνοίγων δηλαδὴ μίαν πόρταν ἤδη ἀνοικτήν, προέβη εἰς ἀβαρίας σημαντικὰς ἐπὶ τῆς ἰδίας του ἀρχικῆς προτάσεως καὶ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως ἐν γένει, αἱ ὁποῖαι ἀλλοιοῦσιν ἐκ βάθρων τὴν ὅλην κατάστασιν. (Χειροκροτήματα). Μετέβαλεν ἐν πρώτοις τὴν ἰδίαν του πρότασιν ἀσθενῆ ἤδη αὐτὴν καθ’ ἑαυτήν, ἀπὸ μιᾶς «εὐχῆς ὅπως δοθῇ εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἡ εὐκαιρία καθορισμοῦ τοῦ μέλλοντός του διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ δικαιώματός του πρὸς αὐτοδιάθεσιν, εἰς σοβαρὰν ἐλπίδα, ὅτι περαιτέρω διαπραγματεύσεις καὶ συζητήσεις θέλουσι διεξαχθῆ ἐν πνεύματι συνεργασίας, ἐν ὄψει τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ δικαιώματος αὐτοδιαθέσεως». Ἡ «εὐχὴ» ἔγινεν «ἐλπὶς», ἡ δὲ ἐφαρμογὴ τοῦ δικαιώματος αὐτοδιαθέσεως πρέπει, κατὰ τὸ μεταμορφωθὲν σχέδιον, νὰ διέλθῃ ἀπὸ ἕνα στάδιον «διαπραγματεύσεων καὶ συζητήσεων». Καὶ αἱ διαπραγματεύσεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι ὁπωσδήποτε θὰ πρέπει νὰ προηγηθοῦν — καὶ πᾶς τις ἀντιλαμβάνεται, νομίζω, τὴν ἀνασταλτικὴν ἀξίαν τοιαύτης διαδικασίας — δὲν θὰ διεξαχθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ «ἐν πνεύματι συνεργασίας» πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν παρὰ ὅτι ἐν μέρει τοὐλάχιστον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ ἀντίθετος ἄποψις. Τί θὰ γίνῃ, ὅμως, ἐὰν τὸ «πνεῦμα αὐτὸ τῆς συνεργασίας» δὲν ἰσχύσῃ διὰ νὰ φέρῃ τὴν συμφωνίαν; Τὴν ἀπάντησιν αὐτήν, καθ’ ἣν μὴ ἐπιτυγχανομένης συμφωνίας «ἐν πνεύματι συνεργασίας» ἡ αὐτοδιάθεσις δὲν θὰ ἐφηρμόζετο, τὴν ἔδωκεν ἡ ἰδία ἡ Ἑλλὰς διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. Ἀβέρωφ. Πράγματι εἰς τὴν νυκτερινὴν συνεδρίασιν τῆς 11ης Δεκεμβρίου ὁ κ. Ἀβέρωφ ἀναπτύσσων τὴν τροπολογίαν του ἥτις καὶ τελικῶς ἐψηφίσθη, ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως καὶ ἐκτενῶς «ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι διατεθειμένη νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της ὅλα τὰ δικαιολογημένα συμφέροντα τῆς Τουρκίας». Ἐπροχώρησεν ἔπειτα ἀναλύων ποῖα εἶναι τὰ συμφέροντα ταῦτα τῆς Τουρκίας (μειονοτικά, στρατηγικά, οἰκονομικὰ) καὶ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἠδύνατο νὰ ἱκανοποιηθῶσιν. Ὑπέδειξε τὴν σύστασιν μιᾶς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ο.Η.Ε. πρὸς καθορισμὸν τοῦ τουρκικοῦ μειονοτικοῦ καθεστῶτος ἐν Κύπρῳ, τὸν καθορισμὸν ὑπὸ τοῦ Ο.Η.Ε. «ἑνὸς διαρκοῦς στρατιωτικοῦ καθεστῶτος διὰ τὴν Κύπρον, τοιούτου ὥστε ἡ Κύπρος νὰ μὴ δύναται ποτὲ νὰ ἀπειλήσῃ ἢ νὰ βλάψῃ τὴν Τουρκίαν» καὶ τέλος ἓν εἶδος τελωνειακῆς ἑνώσεως πρὸς προστασίαν τῶν τουρκικῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐξετάζων ἐγγύτερον ὅλα αὐτὰ καὶ ἐρευνῶν κατὰ πόσον ἐδημιούργουν ἐπαχθεῖς ὑποθήκας διὰ τὸ μέλλον τῆς νήσου. Ὁ κ. Ἀβέρωφ ἐπροχώρησεν ἀτυχῶς, ἀκόμη περαιτέρω. «Ἐὰν ὑπάρχῃ καὶ ἄλλο «τουρκικὸν συμφέρον» — προσέθηκε — θὰ τὸ ἱκανοποιήσωμεν μὲ τὴν ἰδίαν καλὴν θέλησιν, θὰ τὸ ἱκανοποιήσωμεν ἐξ ὁλοκλήρου. Ἐπαναλαμβάνω τὴν δήλωσιν ταύτην... Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι χάρις εἰς τὴν φιλίαν τὴν ὁποίαν τρέφομεν διὰ τὴν Τουρκίαν, χάρις εἰς τὴν ἀνάγκην τὴν ὁποίαν Τουρκία καὶ Ἑλλὰς ἔχουν νὰ διατηροῦν σχέσεις μεταξύ των καὶ χάρις εἰς τὴν καλὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου, πᾶν ἄλλο ἀντικειμενικὸν ἐπιχείρημα, ὅπερ θὰ προεβάλλετο θὰ ἀντιμετωπίζετο κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον». Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἐσταμάτησεν ἕως ἐδῶ — πολλαπλασιάζων δηλαδὴ ἁπλῶς — τὰς ὑποσχέσεις περὶ ἐπιλύσεως «ἐν πνεύματι συνεργασίας» δηλαδὴ δι’ ἀμοιβαίων παραχωρήσεων, παντὸς ζητήματος τὸ ὁποῖον θὰ ἐνδιέφερε τὴν Τουρκίαν. Ἐξήρτησε τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐκ τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν Τουρκικῶν τούτων αἰτημάτων. Τὸ λέγει ὁ ἴδιος εἰς τὸν ἴδιον λόγον του τῆς 11ης Δεκεμβρίου. «Ὑπάρχει κανείς, εἶπεν, ὅστις θὰ δυνηθῇ νὰ ἀποκρούσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς ταύτης (τῆς αὐτοδιαθέσεως) μετὰ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν ἔδωκα, μετὰ τὴν διαβεβαίωσίν μου, ὅτι πᾶν ἀντικειμενικὸν ἐπιχείρημα τῆς Τουρκίας πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῇ πλήρως, πρὶν ἢ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως; Διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως δηλαδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὄχι μόνον δὲν ἐζήτησεν αὐτόματον καὶ ἄμεσον ἄσκησιν, ὡς ρητῶς εἶχε δεσμευθῆ πρὸ τῆς Βουλῆς, ὄχι μόνον δὲν ἀφῆκε τοὐλάχιστον ἀνοικτοὺς καὶ ἀβεβαίους τοὺς ὅρους τῆς διεξαγωγῆς της, ἀλλὰ καὶ ρητῶς ἐδέσμευε τὴν Ἑλλάδα ὅπως αὕτη μὴ λάβῃ χώραν πρὶν ἢ ἱκανοποιηθῶσι πλήρως οἱ Τοῦρκοι. Διὰ νὰ διευκολύνῃ, δηλαδή, τὴν ἀποδοχὴν τῆς «ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως», τὴν ὁποίαν οἱ Τοῦρκοι καὶ Ἄγγλοι ἀπὸ μακροῦ κατηγορηματικῶς ἀπεδέχοντο, ὁ κ. Ἀβέρωφ ἐδέχθη νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν ἄσκησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀπὸ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν τουρκικῶν αἰτημάτων. Δηλαδὴ νὰ μὴ γίνῃ ποτέ. Διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ἱκανοποίησιν τῆς καταχωρήσεως τῆς λέξεως «αὐτοδιάθεσις» εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν συζητήσεων καὶ νὰ κομπορρημονῇ πρὸ ἀπροσέκτων ἢ ἀδαῶν ἀκροατῶν διὰ σημαντικὰς «ἐπιτυχίας», ἐθυσίασε τὴν οὐσίαν. Καὶ ὑπέταξε τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὴν καλὴν θέλησιν τῆς Τουρκίας, ἐκείνης δηλαδὴ τῆς χώρας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπὸ ἐτῶν καὶ ὑπὸ μυρίας μορφάς, ἠρνούμεθα τὸ δικαίωμα, νὰ ἔχῃ γνώμην ἐπὶ τῆς τύχης τῆς Κύπρου. Πόσας φοράς, Πρωθυπουργὸς–Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν, Πρέσβεις καὶ Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι δὲν ἠρνήθησαν διαρρήδην εἰς διπλωματικὰ ἔγγραφα, δηλώσεις ἐπισήμους, λόγους ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἀλλαχοῦ, ὅτι ἡ Τουρκία ἠδύνατο νὰ ἔχῃ λόγον ἐν προκειμένῳ ἐπικαλούμενοι τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, τὴν συνθήκην τοῦ 1878, τὴν προσάρτησιν τοῦ 1914, καὶ τόσα ἄλλα κείμενα; Καὶ τὸ ἐπράττομεν ὅλοι, ὄχι μόνον διότι αὐτὴ ἦτο ἡ ἱστορικὴ καὶ ἡ νόμιμη ἀλήθεια, ἀλλὰ καὶ διότι ἐγνωρίζομεν, ὅτι ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐξαρτηθῇ καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον ἐκ τῆς τουρκικῆς συγκαταθέσεως ἡ μεταβολὴ τοῦ καθεστῶτος τῆς νήσου, θὰ ἐφράσσετο εἰς τὸ διηνεκές, ἡ ἱκανοποίησις τῶν πόθων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Τί νὰ θαυμάσῃ λοιπὸν κανεὶς περισσότερον; Τὴν εὐκολίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναιρεῖ ὅσα ὁ ἴδιος λέγει, ζημιώνων οὕτω καιρίως τὸ διεθνὲς κῦρος τῆς χώρας, ἢ τὴν ἀπροσμέτρητον ἐλαφρότητα μὲ τὴν ὁποίαν διεξήγαγε τὰς συζητήσεις εἰς τὸν Ο.Η.Ε.; Τὴν ἀπάντησιν τοῦ τὴν ἔδωσεν ἀμέσως καὶ ἐπὶ τόπου ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Τουρκίας, εἰς τὴν ὀξυδέρκειαν τοῦ ὁποίου, ἀτυχῶς, δὲν διέφυγε τὸ οἰκτρὸν ὀλίσθημα τοῦ κ. Ἀβέρωφ: «Ἡ δήλωσις (τοῦ κ. Ἀβέρωφ), εἶπεν, ὑπῆρξε πράγματι λίαν ἐνδιαφέρουσα. Ἐν πρώτοις ἀποδεικνύει τὴν ἔκτακτον πολυμέρειαν τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου. Δεύτερον, ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ πολύπλευρος αὕτη ὑπόθεσις, ὡς τὴν ἐξέθεσεν ὁ κ. Ἀβέρωφ, δὲν δύναται νὰ λυθῇ παρὰ διὰ διαπραγματεύσεων μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων Κυβερνήσεων καὶ μέσῳ ἐπαφῶν καὶ συζητήσεων μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐν Κύπρῳ ἐθνικοτήτων. Αὐτὰ εἶναι τὰ δύο σημεῖα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ἀβέρωφ ἀπέδειξε λίαν ἱκανοποιητικῶς. Ἐν τῇ πραγματικότητι ὑπεστήριξε καὶ ἀπέδειξε τὰς ἀπόψεις μας πολὺ πλέον εὐγλώττως παρ’ ὅ,τι θὰ ἠδυνάμην νὰ πράξω». «Καὶ ἤδη, ἐσυνέχισεν ὁ κ. Σαρπέρ, θέλω νὰ θέσω ἓν ἐρώτημα εἰς τὸν κ. Ἀβέρωφ: Διατὶ διαπραγματεύεται μὲ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν ὑπεράνω τῆς τραπέζης αὐτῆς καθήμενος τόσον μακρὰν ἀπὸ ἐμέ; Ὑπάρχουν καλύτεροι καὶ εὐκολώτεροι τρόποι πρὸς τοῦτο παρὰ γύρω ἀπὸ μίαν τράπεζαν καὶ παρόντων 82 ἄλλων ἀντιπροσώπων. Δὲν θέλω μὲ αὐτὸ νὰ εἴπω ὅτι αἱ 82 αὗται ἀντιπροσωπεῖαι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν ἐνδιαφέρον ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, ἀλλὰ μόνον (νὰ ἐρωτήσω) διατὶ ἀφοῦ ὁ κ. Ἀβέρωφ ἀπέδειξεν, ὅτι τὸ θέμα εἶναι πολύπλευρον καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ λυθῇ παρὰ διὰ λογικῶν καὶ καλοπίστων συζητήσεων, διατὶ νὰ μὴ τὸ πράξωμεν; Αὐτὸ εἶναι ὅ,τι ὁ κ. Ἀβέρωφ ἐπεθύμει νὰ ἀποδείξῃ. Ἴσως (ἡμεῖς) νὰ μὴ ἐπετύχομεν ἀρκετὰ εἰς τὴν προσκόμισιν τῶν ἀποδείξεων. Ὁ κ. Ἀβέρωφ τὸ κατώρθωσε δι’ ὃ καὶ τὸν εὐχαριστῶ πολύ». Ἡ σαρκαστικὴ αὐτὴ ἄμεσος ἀπάντησις τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου, ἔχει βεβαίως τὴν ἔννοιαν εἰρωνείας διὰ τὸν κ. Ἀβέρωφ. Ἀλλ’ ἔχει πρὸ παντὸς διὰ τὴν Ἑλλάδα, μίαν ἀφαντάστως τραγικὴν συνέπειαν. Διότι, ὅσας ἐξηγήσεις καὶ ἂν μᾶς δώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅσον ἀποκρουστικὴ καὶ ἂν εἶναι ἡ ἐπιβεβαίωσις τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀπαλείψῃ ἀπὸ τὰ πρακτικὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τοῦ ζητήματος, ὅσα πράγματι εἶπεν ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ὅταν ἀκόμη παραδώσῃ εἰς ἄλλους τὰς εὐθύνας του, τὸ ὀλίσθημά του αὐτὸ θὰ κατατρέχῃ τοὺς διαδόχους του οἱ ὁποῖοι ὁσάκις θὰ θέλουν νὰ ἀμφισβητήσουν τὸ δικαίωμα τῶν Τούρκων, νὰ ἀνακόπτουν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, θὰ ἀκούουν νὰ ἀντιτάσσωνται οἱ λόγοι τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Διότι ὁ κ. Ἀβέρωφ ὡμίλησεν ὡς ἄτομον δι’ ἰδίαν ἀτομικὴν ὑπόθεσιν, ἀσκούμενος εἰς διαλεκτικὰ ἀγωνίσματα, ἀλλ’ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος καὶ διὰ μίαν μεγάλην ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Καὶ δικαιοῦμαι τώρα νὰ ἐρωτήσω: Ποίαν ἀξίαν εἶχον ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ταρταρινισμοὶ τοὺς ὁποίους τοσάκις ἠκούσαμεν ἀπὸ ἐπισήμων χειλέων, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν εἶχε λόγον, προκειμένου περὶ τῆς τύχης τῆς Κύπρου; Καὶ χθὲς ἀκόμη ὁ Ἕλλην ἐν Ἀγκύρᾳ Πρεσβευτής, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν ὡμίλει ἰδίῳ ὀνόματι, ἀλλ’ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἐγγράφους δηλώσεις εἰς τὴν τουρκικὴν ἐφημερίδα «Μιλλιὲτ» ἔλεγε τὰ ἀκόλουθα: «Τὸ προέχον δὲν εἶναι ἡ διευθέτησις τοῦ ζητήματος, διότι τοῦτο μίαν ἡμέραν ὁπωσδήποτε θὰ λυθῇ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν εἶναι, νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος λύσεως ἱκανοποιῶν τοὺς κατοίκους τῆς Κύπρου, ὡς σύνολον λαοῦ καὶ ὅπως ὁ τρόπος οὗτος λύσεως γίνῃ ἀποδεκτὸς τόσον ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας, ὅσον καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος». Ἐμπαίζομεν, λοιπόν, τὸν λαόν, ὅταν ἰσχυριζώμεθα ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα, ὡς πρὸς τὴν τύχην τῆς νήσου; Ἢ προέβη εἰς τὰς δηλώσεις αὐτὰς ὁ κ. Ἀβέρωφ ἀπὸ ἀσύγγνωστον ἐλαφρότητα; (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ὁ κ. Ἀβέρωφ διέπραξε καὶ ἕτερον βαρύτατον, ἐγκληματικὸν δύναμαι νὰ εἴπω, σφάλμα, χαρακτηρίσας τὴν Μικρασιατικὴν ἐκστρατείαν ὡς ἀποικιακὸν πόλεμον. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν σχετικὴν περικοπὴν τῆς ὁμιλίας του, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὸ μέγεθος τῆς ἐπιπολαιότητός του. Εἶπε: «Θέλω νὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν συνύπαρξιν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Σαρπὲρ ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀπολύτως ἀδύνατον μεταξὺ Τουρκικῆς μειοψηφίας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς πλειοψηφίας ἐν Κύπρῳ». Αὐτή, λοιπόν, ἡ ἀπολύτως ἀδύνατος συνύπαρξις, διήρκεσεν ἐπὶ πέντε αἰῶνας, χωρὶς ποτὲ νὰ δημιουργηθοῦν ἐπεισόδια μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων, ἀκόμη καὶ κατὰ τὴν περίοδον τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν πολέμων. Ἡ εἰρηνικὴ συνύπαρξις κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν πολέμων, ἀποδεικνύει ὅτι ὑπῆρξε μεταξὺ τῶν δύο ἐθνοτήτων ἓν πραγματικὸν αἴσθημα ἀδελφοσύνης, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξέλιπε καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ὑπάρχῃ. Ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ τονίσω, ὅτι ὑπάρχει εἰς τὸν κόσμον μία ἐσφαλμένη ἀντίληψις, ἡ ὁποία ἰσχυρίζεται, ὅτι Ἑλλὰς καὶ Τουρκία χωρίζονται ἀπὸ 5 αἰώνων ἐχθρότητα. Εἶναι ἀνακριβές. Κατὰ τὸ διάστημα τῶν 5 αὐτῶν αἰώνων εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐμεσολάβησαν μερικοὶ πόλεμοι μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων, ἀλλὰ δὲν διήρκεσαν πέραν τῶν 20 ἢ 30 ἐτῶν. Κατὰ τὸ ὑπόλοιπον διάστημα τῶν 5 αὐτῶν αἰώνων, ἐβασίλευσε μία εἰρηνικὴ καὶ ἀδελφικὴ φιλία, ἡ ὁποία ἄφησε τὴν καλυτέραν ἀνάμνησιν εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας, καὶ μᾶς ἀπέδειξεν ὅτι παρὰ τοὺς πολέμους ποὺ προεκλήθησαν ἀπὸ μερικὰ ζητήματα, ἠμποροῦμεν νὰ ζήσωμεν μαζὶ ὡς ἀδελφοὶ καὶ φίλοι. Θὰ ἤθελον τώρα νὰ ὁμιλήσω δι’ ἕνα πόλεμον, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Σαρπὲρ εἶχε τὴν κακὴν ἔμπνευσιν νὰ ὑπενθυμίσῃ. Πρόκειται περὶ τοῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος ἔφερε τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν εἰς Μικρὰν Ἀσίαν. Ἐὰν αὐτὸς ὁ πόλεμος ἔλαβε χώραν, εἶναι διότι προσεκλήθημεν ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Γαλλίαν καὶ Ἰταλίαν, αἱ ὁποῖαι διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν διενεμήθησαν τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐκάλεσαν τὴν Ἑλλάδα νὰ καταλάβῃ τὴν θαλασσίαν περιοχὴν ποὺ κατῳκεῖτο ἀπὸ Ἕλληνας. Τὸ παράδειγμα, λοιπόν, κακῶς ἐξελέγη, διότι ὁ πόλεμος αὐτὸς δὲν ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἀπὸ ὅλους τοὺς συμμάχους τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον πόλεμον ὀφείλω νὰ ἀναγνωρίσω ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἀπήντησαν μὲ μίαν ὁρμητικότητα χάρις εἰς τὴν ὁποίαν ἐξησφάλισαν τὴν ἐθνικήν των ἀνεξαρτησίαν. Ἐπισύρω τὴν προσοχὴν ἐκείνων οἵτινες ὁμιλοῦν δι’ αὐτὸν τὸν πόλεμον ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ κατακτητικοῦ Ἑλληνικοῦ πολέμου. Ἐπρόκειτο ὄντως περὶ πολέμου κατακτητικοῦ τῶν συμμάχων εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς ἐκλήθη νὰ λάβῃ μέρος, ἀλλὰ δὲν ἦτο ἀσφαλῶς Ἑλληνικὸς πόλεμος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατά τινα τρόπον ἐπαινεῖ τοὺς Τούρκους, διότι κατώρθωσαν νὰ ρίψουν τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν εἰς τὴν θάλασσαν; Λησμονεῖ ὁ κ. Ἀβέρωφ, ὅτι ὅταν ἀπεφασίσθη ὁ διαμελισμὸς τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας ἀπὸ τοὺς συμμάχους, ἐκλήθη καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν διανομήν, καὶ νὰ περιέλθῃ εἰς τοὺς κόλπους της ἕνα κομμάτι τῆς Ἰωνικῆς γῆς, ποῦ κατῳκεῖτο ἀπὸ συμπαγῆ Ἑλληνικὸν πληθυσμόν; Καὶ λησμονεῖ, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη ἠκολουθήθη καὶ ἀπὸ τὰς δύο πολιτικὰς παρατάξεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, παρ’ ὅλην τὴν ὀξεῖαν ἀντίθεσιν, ἡ ὁποία τὰς ἐχώριζε; Καὶ τὸ χειρότερον: Λησμονεῖ τὰς θυσίας ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν τὴν ζωήν των εἰς τὸν βωμὸν τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος; (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Εἶναι ἀπίστευτον ὅτι τοιαῦτα λόγια ἐξεστομίσθησαν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν ὑπῆρχε Κυβέρνησις εἰς τὸ ὕψος της θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν παρεκτραπέντα Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὰς ἐπιβαλλομένας ἐθνικὰς κυρώσεις, ἀλλὰ διὰ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἥτις αὐτοχαρακτηρίζεται ὡς Κυβέρνησις ἐλεφάντων, ἐθνικὰ ὀλισθήματα τοιαύτης φύσεως, ἀποτελοῦν περγαμηνὰς διὰ πρότασιν περαιτέρω προαγωγὴν εἰς ἀνώτερον παράσημον. (Χειροκροτήματα). Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐρωτήματα τὰ ὁποῖα τίθενται πρὸ ἡμῶν. Ὑπάρχει βεβαίως καὶ ἓν ἄλλο: Πῶς ἐπετρέπετο εἰς ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὴ φέρον τὸ βάρος τῆς διεθνοῦς θέσεως τῆς Ἑλλάδος, νὰ διακηρύττῃ τόσον πανηγυρικῶς, μὲ τόσον στόμφον καὶ ἐπιμονήν, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ ἐν τῷ Κυπριακῷ ζητήματι πολιτική του, συνίσταται εἰς τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως— οὔτε κἂν δηλαδὴ ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας— ἐμφανιζόμενος δὲ πρὸ διεθνῶν Συνελεύσεων ἄλλοτε μὲν νὰ διακηρύττῃ ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ὑπογράψῃ σύμβασιν μετὰ τῶν Τούρκων, ὅτι ἡ ἕνωσις τῆς νήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος οὐδέποτε θὰ συντελεσθῇ, τώρα δὲ νὰ ὑποτάσσῃ μόνος του τὴν ἄσκησιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν τουρκικῶν συμφερόντων, δηλαδὴ νὰ καθιστᾷ ἀδύνατον διὰ παντός; Εἶναι θέμα κοινοβουλευτικῆς τάξεως καὶ πολιτικῆς συνεπείας εἰς τὸ ὁποῖον βεβαίως ἕκαστος ἔχει τὰς ἀπόψεις του. Ἀφήνω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν τιμὴν νὰ ἔχῃ μόνος του αὐτὸς τὴν γνώμην, ὅτι τοιαῦται ἀσυνέπειαι δὲν συνεπάγονται ἀπανταχοῦ τοῦ κόσμου, τοὺς βαρυτέρους χαρακτηρισμοὺς καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὴν χώραν τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ ἀπὸ πάντα ἄνθρωπον διὰ τὸν ὁποῖον αἱ λέξεις δὲν ἔχασαν τελείως τὴν σημασίαν των. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταί, αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ τελευταῖον θέμα, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἀπασχολήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, τὸ ζήτημα τῶν βάσεων. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔχει ἤδη λάβει θέσιν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὁπότε ὁ κ. Παπανδρέου εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 20.5.1957 ἐδήλωσε τὰ ἑξῆς: «Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ θέμα τῶν ἀτομικῶν βάσεων. Σκληρότατον εἶναι τὸ θέμα τῶν ἀτομικῶν βάσεων, διότι συνεπάγεται βαρυτάτους κινδύνους. Ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐγνώρισε νὰ ὑπαναχωρῇ ἐνώπιον οἱουδήποτε κινδύνου, ἐὰν τοῦτο ἀποτελῇ χρέος της. Διὰ τοῦτο ἡ θέσις τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔναντι τοῦ θέματος τῶν ἀτομικῶν βάσεων, εἶναι ὅτι, ἐὰν αἱ ἀτομικαὶ βάσεις πρόκειται νὰ ἀποτελέσουν γενικὸν κανόνα τῶν ἐλευθέρων λαῶν καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ συμμερισθῇ τὸν μέγαν κίνδυνον, διότι δὲν ὑπαναχωρεῖ ἐνώπιον τῶν ὑποχρεώσεών της. Ἐάν, ὅμως, πρόκειται νὰ εἶναι μεμονωμένη, μονομερὴς ἡ μεταχείρισις τῆς Ἑλλάδος, ἀρνούμεθα». Αὐτὰ ἐλέχθησαν πέρυσι διὰ τοῦ στόματος τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου καὶ ἀποτελοῦν πάντοτε τὴν βασικήν μας ἄποψιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Κατὰ τὴν τελευταίαν, ὅμως, Συνέλευσιν τῶν Ἀτλαντικῶν χωρῶν εἰς Παρισίους; ὅτε ἐτέθη τὸ θέμα τῶν βάσεων, ἐδημιουργήθη καὶ μία ἄλλη, τρίτη κατηγορία χωρῶν. Διότι, ὅπως καλῶς γνωρίζετε, ὡρισμέναι χῶραι ἐδέχθησαν τὰς βάσεις, ἄλλαι ἠρνήθησαν τὰς βάσεις καὶ ὑπάρχει καὶ μία τρίτη κατηγορία, ἡ ὁποία θὰ διαπραγματευθῇ διὰ διμερῶν συμφωνιῶν μὲ τὸ ἀνώτατον συμμαχικὸν στρατηγεῖον τοῦ ΝΑΤΟ, διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν βάσεων. Καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν ὑπήχθη καὶ ἡ Ἑλλάς, ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην κατὰ τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα τῶν βάσεων εἶναι πολύπλευρον καὶ πολυσύνθετον. Ἔχει καὶ πολιτικὴν ἄποψιν καὶ ἀμυντικὴν ἄποψιν. Δὲν θὰ ἐκταθῶ ἢ μᾶλλον δὲν θὰ ἀναφέρω τὴν πολιτικὴν ἄποψιν, διότι θὰ μοῦ δοθῇ εὐκαιρία ἐν καιρῷ νὰ τὴν ἀναπτύξω. Ἀλλά, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀμυντικὴν ἄποψιν, θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἂν αὐτὴ τοὐλάχιστον ἔχῃ φροντίσει διὰ τὸν ἐξοπλισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς ἀμύνης τῆς χώρας, ἐφ’ ὅσον οἱ πύραυλοι δίδονται διὰ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω προσωπικῶς, εἶναι ὅτι ὁ Βουλγαρικὸς στρατὸς διαθέτει ἐξοπλισμὸν ἰσχυρότερον τοῦ Ἑλληνικοῦ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Καὶ ἕνα δεύτερον ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἤθελον νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἐὰν ἐγκατασταθοῦν αἱ βάσεις εἰς τὴν νησιωτικὴν Ἑλλάδα, ἔχει ἐξακριβώσει ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης τὶ θὰ γίνῃ ὁ χῶρος, ὁ ὁποῖος μεσολαβεῖ μεταξὺ τῆς νησιωτικῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν συνόρων; Ἐὰν ὁ χῶρος αὐτὸς εἰς τὰ στρατιωτικὰ σχέδια τῶν συμμάχων δὲν πρόκειται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἀμυντικοῦ ἐνδιαφέροντος, διατὶ τότε θὰ δεχθῶμεν τὰς βάσεις; Διὰ νὰ ὑπερασπίσουν ποῖον; Εἶναι θέματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχει καὶ ἓν τρίτον θέμα, οἰκονομικοῦ χαρακτῆρος. Διατί, ἐφ’ ὅσον ἀπὸ ὅλους τοὺς συμμάχους ζητοῦνται παρόμοιαι θυσίαι, διὰ ποῖον λόγον ἡ μὲν στρατιωτικὴ βοήθεια πρὸς τὴν Ἑλλάδα περιεκόπη ἐφέτος κατὰ 40% ἐνῷ πρὸς τὴν Τουρκίαν μόνον κατὰ 3%; Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα τῶν βάσεων εἶναι παμμέγιστον. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ἐκ τῶν πενιχρῶν δεδομένων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν σήμερον, νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ διαπραγματευθῇ ἕνα τοιοῦτον κολοσσιαῖον θέμα, διότι ὅπως ἐπανειλημμένως ἐδηλώσαμεν, τὴν θεωροῦμεν ὡς Κυβέρνησιν μειοψηφίας. Καὶ θὰ συνίστων προσωπικῶς, εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ δημιουργήσῃ τετελεσμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα νὰ φέρῃ ἐκ τῶν ὑστέρων πρὸς κύρωσιν ἐνώπιον ἡμῶν, διότι θὰ γίνῃ ὑπεύθυνος ἑνὸς μεγάλου καὶ νέου διχασμοῦ τῆς χώρας. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐζήτησε τὸν λόγον.

§15Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσω τὸ Σῶμα μὲ τὰς πεπλανημένας ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας προσεπάθησε νὰ δημιουργήσῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Πεπλανημένας ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας εὐτυχῶς ἐστήριξεν ἐπὶ τόσον ἰσχνῶν ἐπιχειρημάτων, ὥστε δὲν θὰ μοῦ εἶναι καθόλου δυσχερὲς νὰ τὰς ἀνατρέψω. Δὲν ἐγνώριζα καὶ δὲν ἐγνώριζε κανεὶς ἐξ ἡμῶν ὅτι τὸ Κυπριακὸν πλέει εἰς τοιαῦτα πελάγη εὐτυχίας, ὥστε νὰ ἔχῃ ἐξασφαλίσει τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀπὸ ἀπόψεως ἐφαρμογῆς καὶ νὰ μὴ ἔχῃ παρὰ νὰ ἀναμείνῃ ὀλίγον καιρὸν διὰ νὰ καθορισθῇ ἡ τακτὴ προθεσμία! Εἴμεθα ἔκπληκτοι βλέποντες τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ νομίζῃ ὅτι εἰς τοιαῦτα πελάγη εὐτυχίας πλέει τὸ Κυπριακόν. Μᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων παλαιοτέρας δηλώσεις Ἄγγλων πολιτικῶν, ὡς καὶ συγχρόνους δηλώσεις, ἐκτὸς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὅτι ἡ ἀρχὴ αὐτὴ τυγχάνει ἀναγνωρίσεως. Καὶ συμβαίνει αἱ παλαιότεραι δηλώσεις νὰ ἀνήκουν εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ περιφήμου «οὐδέποτε» καὶ αἱ σύγχρονοι δηλώσεις Ἄγγλων πολιτικῶν νὰ ἀνήκουν εἰς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν σαφῶς ἐλέχθη, ὅτι αὐτοδιάθεσις σημαίνει δι’ αὐτοὺς διχοτόμησιν. Ἀνέφερεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ αὐτὰς ἀκόμη τὰς δηλώσεις τοῦ Ἄγγλου Ὑπουργοῦ κ. Νόμπλ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀντίρρησιν ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως μετὰ μίαν περίοδον αὐτοκυβερνήσεως. Τόσον πλανᾶται ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τόσον ἀπρόσεκτα ἐδιάβασε τὰ πρακτικὰ τὰ ὁποῖα, ἐντούτοις, τόσον ἐπρόσεξεν εἰς ἄλλας σελίδας; Διότι, προεκάλεσα τὸν Ἄγγλον Ὑπουργὸν καὶ τοῦ εἶπον ὅτι ἐὰν ἡ δήλωσις αὐτὴ σημαίνῃ ὅτι δέχεσθε τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν οὐχὶ τοῦ διαμελισμοῦ, τότε δηλῶ ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς συμφωνίαν, καὶ ὁ Ἄγγλος Ὑπουργός, ἀφοῦ ἐπὶ δύο ἡμέρας προκαλούμενος, δὲν ἀπήντα, τὴν τελευταίαν ἡμέραν εἶπεν, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς δηλώσεώς του περὶ αὐτοδιαθέσεως γίνεται ἐν τῷ πνεύματι τῆς δηλώσεως τῆς 19ης Δεκεμβρίου εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλήν, δηλαδὴ σημαίνει αὐτοδιάθεσιν δι’ ἀμφοτέρας τὰς Κοινότητας τῆς Κύπρου, τόσον διὰ τοὺς Τούρκους, ὅσον καὶ διὰ τοὺς Ἕλληνας, δηλαδὴ διχοτόμησιν. Συνεπῶς, κύριοι, ἂς μὴ προσποιούμεθα. Δὲν ὑπάρχει ἡ ἀναγνώρισις τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ δὲν ἐσκιαμαχήσαμεν ὅταν ἐζητήσαμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς τῆς ἀρχῆς. Ἄλλωστε, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὸ γνωρίζει ἄριστα καὶ ἐκ τῶν θέσεων τὰς ὁποίας εἶχεν εἰς τὴν Συμπολίτευσιν ὅταν ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἐκ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὅταν ἦτο εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Διότι, ὅταν τοῦ ἐζητήθη ἡ γνώμη του διὰ τὴν μετάβασιν εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία καὶ ἄλλοτε ἀνεγνώσθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ ὁποία ὑπάρχει ὑπογεγραμμένη εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἦτο ἡ ἑξῆς: Νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρόσκλησις τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ δημιουργηθῇ ζήτημα συμμετοχῆς τῆς Τουρκίας εἰς συνομιλίας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Πάντως, νὰ θέσωμεν, ὡς ἐντολοδόχοι τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῶν συζητήσεων, τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀνεξαρτήτως τοῦ χρόνου πραγματοποιήσεως αὐτῆς. Δὲν πρέπει νὰ δημιουργηθῇ ζήτημα μὲ τὴν Τουρκίαν, ἵνα μὴ διαταραχθῇ ἡ συμμαχία μας. Συνεπῶς, ἐδῶ θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ γίνουν μετὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως καὶ προκαταρκτικαὶ συζητήσεις.

§16Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Προτοῦ φθάσουν ἐκεῖ, ὅπου ἔφθασαν.

§17Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, λέγει ὁ κ. Βενιζέλος, ἀνεξαρτήτως τοῦ χρόνου πραγματοποιήσεώς της. Δηλαδή, νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς τῆς ἐφαρμογῆς της. Τίποτε ἄλλο δὲν ἐκάμαμεν καὶ ἡμεῖς, κύριοι. Τὴν ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐζητήσαμεν. Τὴν ἀναγνώρισιν χρόνου δὲν τὴν ἐζήτησεν οὔτε ἄλλοτε, οὔτε τώρα ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἰμὴ μόνον ὅταν ἐπικρίνῃ καὶ διατὶ ἐπικρίνει θὰ τὸ ἴδωμεν περαιτέρω. Λέγω, λοιπόν, κύριοι, ὅτι εἰς τὸν νοῦν, ἀσφαλῶς, οὐδενὸς ἐξ ἡμῶν, οὐδενὸς ἀντικειμενικῶς κρίνοντος, ἐτέθη ποτὲ ἐν ἀμφιβολίᾳ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἔχει ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις ἐξασφαλίσει τὴν κατ’ ἀρχὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ περὶ αὐτῆς ἔγινεν ὅλος ὁ ἀγὼν καὶ περὶ αὐτῆς ἀγωνίζεται ἡ ἡρωϊκὴ Ε.Ο.Κ.Α. καὶ περὶ αὐτῆς ἀγωνίζεται μὲ ἱκανότητα ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος;

§18Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὰ μᾶς ἐλέγατε πέρυσιν.

§19Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἤμην περίεργος νὰ ἀντιληφθῶ, πῶς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων θὰ ἐξηγοῦσε — διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος, βεβαίως, δὲν ἀποτελεῖ ἐξήγησιν — τὸ διατὶ ἐπολέμησαν μὲ τόσον πάθος οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Τοῦρκοι αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐπεδιώξαμεν νὰ ἐπιτύχωμεν. Εἶπε: Μὰ τὴν ἐπολέμησαν, διότι ἡ πρότασις τῶν 4 ἦτο καλυτέρα δι’ αὐτούς. Πολὺ καλά, ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι καλυτέρα. Ἀλλά, διατὶ νὰ πολεμήσουν μίαν ἀπόφασιν ἡ ὁποία δὲν ἔδιδε τίποτε ἄλλο παρὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶχον ἤδη παραχωρήσει: Ἦτο λογικὸν νὰ διεξαγάγουν τοιοῦτον πόλεμον διὰ νὰ μὴ ἐπιτύχωμεν κάτι τὸ ὁποῖον εἶχον ἤδη παραχωρήσει; Καὶ πόλεμον, κύριοι, ὁ ὁποῖος ἔφθασεν, ὅπως σᾶς εἶπον χθές, μέχρι σημείου ἀντιποίνων, μέχρι σημείου καταγγελιῶν συμβολαίων μεταξὺ Κυβερνήσεων, μέχρι σημείου ἀθετήσεως ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων μεταξὺ Κυβερνήσεων, διὰ νὰ τιμωρηθοῦν αἱ Κυβερνήσεις διότι ἔδωκαν μίαν ψῆφον ἔναντι αὐτῆς τῆς δῆθεν ἀνωδύνου προσπαθείας τὴν ὁποίαν καταβάλλομεν; Τὸ πάθος αὐτὸ ἀποδεικνύει τὸ μέγεθος τῆς ἐπιτυχίας, τὸ μέγεθος τῆς προόδου τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος καὶ τὸ ἀποδεικνύει ἐπίσης τὸ ὅτι μόνον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δυστυχῶς, ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, ἀμφισβητεῖ τὴν ἐπιτυχίαν ταύτην, καὶ τὴν προώθησιν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Διότι ἔχω ἐδῶ — κύριοι μὴ ταράσσεσθε, θὰ ἀκούσητε καὶ ἄλλα — (θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι), ἔχω ἐδῶ, κύριοι, κείμενα προερχόμενα ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας ἐφημερίδας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, τὰ ὁποῖα ὅλα λέγουν, ὅτι ὑπῆρξε μεγάλη νίκη τῆς Ἑλλάδος, μεγάλη πρόοδος τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐὰν δὲν ἤθελον νὰ σᾶς κουράσω θὰ σᾶς ἐδιάβαζα ἀποσπάσματα ἀπὸ πλείστας ἐφημερίδας αἱ ὁποῖαι λέγουν καὶ ἀναγνωρίζουν.

§20Κ. ΜΑΡΗΣ. Πόσον ἐκόστισαν;

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἴπομεν νὰ μὴ γίνωνται διακοπαί. Θὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν ἀμέσως πᾶς ὁ διακόπτων.

§22Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν κ. Βενιζέλον οὐδεὶς διέκοψεν ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς. Πρέπει νὰ τὸ ἔχητε διαπιστώσει, κύριε Κωστόπουλε. Τώρα, ἐὰν ἀνελάβατε καθήκοντα Προέδρου, διὰ νὰ προστατεύσητε τὸν κ. Ἀβέρωφ, σᾶς εὐχαριστῶ!

§24Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδέποτε ἠμφισβήτησα τὰ καθήκοντά σας, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ ἀμφισβητῶ τὴν δικαιοσύνην σας.)

§25Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ σᾶς διαβάσω ὅλα τὰ κείμενα. Ἐν τούτοις, διότι δύναται νὰ συναχθοῦν συμπεράσματα μεγάλης σημασίας — ὄχι διὰ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ ἀναγνώρισις τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι διεθνής, εἶναι παγκόσμιος, ἀλλὰ δι’ αὐτὴν τὴν προώθησιν τῆς ὑποθέσεως, θὰ σᾶς διαβάσω ἐλάχιστα: «Τάϊμς τῆς Νέας Ὑόρκης», ἐφημερίς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κυκλοφορίας 5 ἑκατομμυρίων φύλλων, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς ὡρισμένους διεθνεῖς πολιτικοὺς σχηματισμούς, οὐδέποτε ὑπῆρξεν εὐμενὴς δι’ ἡμᾶς, οὐδέποτε δὲ διὰ τὸ Κυπριακόν. Συνεχῶς, παρεσιώπησε θέματα σχετικὰ μὲ τὸ Κυπριακόν. Ἰδοὺ τί γράφει ὑπὸ τὸν τίτλον: «Τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ὑποστηρίζουν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν»: «Ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις διὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης προωθήθη σημαντικῶς καὶ πέραν οἱουδήποτε ἄλλου σημείου, ὡς τὸ ὁποῖον εἶχε προωθηθῆ μέχρι τοῦδε». Ἡ γνώμη τοιαύτης ἐφημερίδος, κύριοι, δημιουργεῖ ἐπίδρασιν, δημιουργεῖ ἤδη ἀποτέλεσμα καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας κατεβάλομεν καὶ τὴν ἐπιτυχίαν τὴν ὁποίαν εἴχομεν. Δὲν θέλω, νὰ σᾶς κουράσω εἰλικρινῶς σᾶς λέγω, ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς διαβάσω τοιαύτας ἐκφράσεις ἀπὸ ἀπείρους καὶ σοβαρὰς ἐφημερίδας, ἀλλὰ θὰ περιορισθῶ νὰ ἀναφερθῶ εἰς μίαν ἄλλην τελευταίαν ἐφημερίδα. Ἡ «Τρίμπιουν», προσωπικὸν ὄργανον τοῦ κ. Μπέβαν, θεωρουμένου ὡς μέλλοντος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ μᾶλλον ἑνὸς ἐκ τῶν ὑποψηφίων. «Αἱ ἑλληνικαὶ προτάσεις διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἀρχικῶς ὑπεστηρίχθησαν ὑπὸ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ εὕρῃ παρηγορίαν εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἀπόφασις δὲν κατώρθωσε νὰ λάβῃ τὴν πλειοψηφίαν τῶν ⅔. Ἀληθῶς, πολὺ φθηνή, πολὺ ἀναιμικὴ παρηγορία. Χαρακτηριστικὸν εἶναι ὅτι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι εὑρέθησαν εἰς ἀμφοτέρας τὰς ψηφοφορίας μεταξὺ τῶν ἀποσχόντων». Καὶ ἰδοὺ φράσεις τοῦ κ. Μπέβαν, αἱ ὁποῖαι δείχνουν καὶ τὰς δυσχερείας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. «Ἰδοὺ ἡ ἀμοιβή μας διότι γλύφομε τὰ παπούτσια τοῦ κ. Ντάλλες, ἰδοὺ ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον προσπαθεῖ νὰ παρηγορῆται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις». Νὰ παρηγορῆται ἀπὸ τί; Ἐὰν εἶχε ἀναγνωρίσει τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἔχασε τίποτε; Τώρα θέλετε νὰ ἴδητε τὴν ἐντύπωσιν τὴν ὁποίαν δίδει γενικώτερον τὴν ἑπομένην τῆς νίκης ἡ ἀτμόσφαιρα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν; Ἀνευρίσκω μίαν φράσιν εἰς τηλεγράφημα ΙΝΤΕΡΝΑΤΣΙΟΝΑΛ ΝΙΟΥΣ ΣΕΡΒΙΣΕ, ἑνὸς τῶν τριῶν μεγάλων πρακτορείων, τὸ ὁποῖον ἀφοῦ λέγει ὅτι ὑπάρχει μέλλουσα προϋπόθεσις ἐκ τῆς μάχης ταύτης τοῦ Κυπριακοῦ, ὅτι τὸ Κυπριακὸν εὑρέθη πλέον εἰς πολὺ περισσότερον προωθημένον σημεῖον τοῦ Ἀλγερινοῦ λέγει τὸ ἑξῆς ἐπιγραμματικόν: «Μετὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, ὁμάδες ἀντιπροσώπων ἦλθον νὰ συγχαροῦν θερμῶς τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τῆς νίκης του. Ὁ κ. Ἀβέρωφ θερμῶς τοὺς ηὐχαρίστησε διὰ τὴν βοήθειάν των». Ἐὰν δὲν εἴχομεν μίαν πραγματικὴν ἐπιτυχίαν, μίαν ἀληθινὴν νίκην, ἔναντι δυσχερεστάτων παραγόντων, πιστεύσατε ὅτι αἱ ἐφημερίδες τοῦ κόσμου ὁλοκλήρου δὲν θὰ τὸ ἀνεγνώριζον καὶ τὰ διεθνῆ πρακτορεῖα δὲν θὰ ἐτηλεγράφουν ὅτι ἦλθον ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι νὰ μᾶς συγχαροῦν. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ εἴπω περισσότερα, διότι θὰ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τοῦ ἑαυτοῦ μου. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει γνωστοὺς καὶ στενοὺς φίλους εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Δύναται νὰ τοὺς ἐρωτήσῃ καὶ δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω ὅτι δὲν θὰ εὕρῃ οὐδὲ ἕνα ὁ ὁποῖος νὰ μὴ τοῦ εἴπῃ ὅτι γενικὴ ἦτο ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ προώθησις ὑπῆρξε σημαντική. Καὶ ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, παρ’ ὅλα ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐπανέλθω, ἐξεπροσώπησε ἐπαξίως τὴν χώραν του καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ τιμὴν δι’ αὐτόν. Ἄλλωστε τοῦτο ἀποτελεῖ συνείδησιν γενικὴν καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἠθέλησε νὰ εἴπῃ εἰς βάρος μου διάφορα πράγματα, σχετικὰ μὲ ὅσα εἶπον διὰ τὴν Τουρκίαν. Καὶ αὐτὰ φαίνεται νὰ τὰ διαιρῇ εἰς δύο κεφάλαια. Τὸ ἕνα ἀφορᾷ τὰς παραχωρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ τὸ ἄλλο ἀφορᾷ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον περὶ τῆς Μικρασιατικῆς ἐκστρατείας. Ὀφείλω ἐπ’ ἀμφοτέρων νὰ ἀπαντήσω. Ὡς πρὸς μὲν τὰς παραχωρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα εἰς τὴν Τουρκίαν εἶναι παραχωρήσεις τὰς ὁποίας κάθε ἑλληνικὴ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις θὰ κάμῃ. Καὶ αὐτὸ δύναμαι νὰ τὸ δηλώσω ἐπισήμως, διὰ νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τῆς καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις. Ἐτόνισα καὶ χθές, ὅπως ἐτόνισα καὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅτι ὑπάρχει ἓν κύριον καὶ βασικὸν θέμα, τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τὸ θέμα τοῦ δημοκρατικοῦ καὶ ἀνεπιφυλάκτου δικαιώματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ νὰ ὁρίσῃ τὴν τύχην του εἰς τὸ μέλλον. Παραλλήλως πρὸς αὐτὸ τὸ θέμα καὶ εἰς τὸ περιθώριον τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὑπάρχουν διάφορα εἰδικώτερα θέματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Τουρκία ἔχει ἐνδιαφέρον. Ἐπ’ αὐτῶν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος νὰ παράσχῃ ἱκανοποίησιν. Οὐδόλως θὰ εὕρῃ κανεὶς εἰς τὰ πρακτικὰ τὴν φράσιν τὴν ὁποίαν λέγει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἐξήρτησα τὴν ἄσκησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀπὸ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Τουρκίας. Ἀντιθέτως θὰ εὕρῃ εἰς ὅλας μας τὰς ἀποφάσεις τὴν κατηγορηματικὴν δήλωσιν, ὅτι τὰ θέματα αὐτά, τὰ εἰς τὸ περιθώριον, δὲν εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ ἐμποδίσουν τὴν βασικὴν λύσιν τοῦ θέματος, θέματος ἀρχῆς καὶ στοιχειώδους δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ καλύψωμεν τὰ συμφέροντα τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ ἡ Τουρκία. Καὶ ἀνέφερα τὰ συμφέροντα ἀσφαλείας καὶ εἶπον ὅτι καὶ ἐὰν ὑπάρχουν καὶ ἄλλα εἴμεθα πρόθυμοι νὰ τὰ καλύψωμεν. Ὁμιλῶν μὲ μίαν τῶν μεγαλυτέρων καὶ πλέον ὑπευθύνων προσωπικοτήτων τοῦ κόσμου ἔκαμα τὴν τοποθέτησιν αὐτὴν καὶ τοῦ εἶπον: «Σᾶς προκαλῶ πέστε μου ἐὰν βλέπετε ἄλλο ἀντικειμενικὸν τουρκικὸν συμφέρον. Διότι εἴμεθα ἕτοιμοι πᾶν λογικὸν ἀντικειμενικὸν συμφέρον νὰ τὸ καλύψωμεν ὁλοκληρωτικῶς». Καὶ ἡ ἀπάντησις ὑπῆρξεν: «Οφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν βλέπω κανένα ἄλλο». Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, εὑρίσκεσθε εἰς μίαν δυσχερεστάτην μάχην, μάχην ἡ ὁποία κάθε ἄλλο παρὰ εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ κερδηθῇ, ἀλλοίμονον ἐὰν δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι θὰ καλύψω κάθε δεδικαιολογημένον συμφέρον ἐὰν μοῦ ἀποδείξητε ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτον. Ἀλλοίμονον ἐὰν σκέπτεσθε ὅτι θὰ ἔλθῃ μὲ μίαν μικροψυχίαν, ἡ ὁποία δὲν τοῦ εἶναι συνήθης νὰ σᾶς ἐπικρίνῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διότι εἴπατε αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἴπητε, διὰ νὰ καθαρίσητε τὴν ἀτμόσφαιραν ἡ ὁποία δὲν ἦτο εὐμενής.

§26ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κόλπο!

§27Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶναι κόλπο. Εἶναι ἀληθὴς καὶ εἰλικρινὴς δήλωσις καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ εἶναι παγία πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ τὸ λέγω διὰ νὰ ἀκουσθῇ πρὸ παντὸς ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ὅτι ἐφ’ ὅσον θὰ ἀναγνωρισθῇ εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς τύχης του, ἡ Ἑλλὰς θὰ δείξῃ κατανόησιν καὶ θὰ καλύψῃ πᾶν λογικὸν καὶ ἀντικειμενικὸν συμφέρον οἱουδήποτε. Ἄλλωστε καὶ ἀπὸ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν σᾶς ἐδιάβασα, τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων τοῦ 1955 καὶ ἀπὸ τὴν γνωριμίαν τὴν ὁποίαν ἔχω μὲ τὸν ἄνδρα, εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι ἐκεῖνος, ἐὰν εὑρεθῇ εἰς ὑπεύθυνον θέσιν, ἀναμφισβητήτως μὲ τοιαύτην προσοχὴν θὰ κυττάξῃ τὰ τουρκικὰ συμφέροντα, διότι καὶ ἐκεῖνος κήδεται τῆς ἑλληνοτουρκικῆς συνεργασίας. Καὶ τοῦτο ἔστω πρὸς γνῶσιν ὅλων. Ἀλλ’ ἠθέλησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, βοηθούμενος ἀπὸ τὰς κραυγὰς συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐκραύγαζον ἄλλοι «αἶσχος», ἄλλοι δὲν ἠξεύρω τί, νὰ μὲ ἐπικρίνῃ καὶ διὰ τὰς φράσεις περὶ Μικρασιατικῆς ἐκστρατείας καὶ περὶ συνυπάρξεως. Ἰδού, κύριοι, ἡ θεωρία μου, ἰδοὺ ἡ πίστις μου περὶ τῆς συνυπάρξεως καὶ ἰδοὺ διατὶ ἐλέχθησαν αὐτά. Εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν Κύπρον τὰ δύο στοιχεῖα δὲν ἐπολέμησαν μεταξύ των ποτέ. Οὔτε κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ Ἑλληνοτουρκικοῦ πολέμου. Καὶ ὅ,τι δήποτε συνέβη εἰς βάρος Ἕλληνος, συνέβη ὑπὸ τῶν Τουρκικῶν Ἀρχῶν, καὶ τοῦτο μὲ τὸν πληθυσμὸν τὸν τουρκικὸν βοηθοῦντα τοὺς Ἕλληνας. Παράδειγμα καὶ αὐτὸ τὸ 1931, ὁπότε, κατὰ τὴν μικρὰν ἐκείνην ἐπανάστασιν, ἐδιώκετο ὑπὸ τῶν Ἀγγλικῶν Ἀρχῶν ὁ βουλευτὴς κ. Λοϊζίδης καὶ ἐκρύβη ὑπὸ Τούρκου Κυπρίου καὶ ἐδραπέτευσεν ἀπὸ τὴν Κύπρον, φυγαδευθεὶς ἀπὸ Τούρκους Κυπρίους. Αὐτά, κύριοι, ὅταν ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ἀγωνίζεται, καὶ ἀγωνίζεται κατὰ τρόπον λίαν ἐπιδέξιον, νὰ πείσῃ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας συνέζησεν ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ ὁ Τουρκικὸς πληθυσμός. Δὲν γνωρίζουν τὴν γωνίαν αὐτῆς τῆς γῆς. Καὶ ὅταν τοὺς λέγῃ ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος «μίση καὶ αἵματα μᾶς χωρίζουν ἀπὸ 5 αἰῶνας εἰς τὴν Κύπρον» καί, «δὲν εἶναι δυνατὴ καμμία λύσις, παρὰ ἡ διχοτόμησις», ἔχει ὑποχρέωσιν ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος, ὄχι μόνον διὰ νὰ δημιουργήσῃ ἀτμόσφαιραν, ἀλλὰ διὰ νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας θέλομεν νὰ οἰκοδομήσωμεν τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ δύο λαοὶ ἔχουν εἰρηνικῶς συνυπάρξει. Ἰδοὺ διατὶ εἶπον παρεμπιπτόντως καὶ τὴν λέξιν «συνύπαρξις». Οἱ δύο λαοί, κύριοι, πράγματι, ὅταν δὲν ὑπῆρχον πόλεμοι, εἶχον εἰρηνικὴν συνύπαρξιν. Ἔλαβον χώραν ἐπαναστάσεις καὶ ἐξεγέρσεις ἐναντίον τῆς Τουρκικῆς διοικήσεως, ἀλλὰ παρὰ ταῦτα, ἡ συνύπαρξις μεταξὺ τῶν δύο Κοινοτήτων εἰς τὰς διαφόρους πόλεις τῆς νήσου, διετηρήθη. Καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ ἱστορικὴν ἀλήθειαν, ἡ ὁποία εἶναι χρήσιμος νὰ λέγεται, διότι ἐπ’ αὐτῆς δυνάμεθα νὰ οἰκοδομήσωμεν αὐτὸ ποὺ ζητοῦμεν διὰ τὴν Κύπρον. (Διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§28Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται αὐτὰ τὰ πράγματα.

§29Γ. ΤΡΟΥΛΛΙΝΟΣ. .. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρεῖτε, κύριε Ὑπουργέ. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§31Γ. ΤΡΟΥΛΛΙΝΟΣ. (Ὁμιλεῖ ἐν μέσῳ θορύβου).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Τρουλλινέ, σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν. Ἡσυχάσατε.

§33Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι, δὲν λυποῦμαι ποσῶς διὰ τὸν ἐκνευρισμὸν τοῦ κ. Διαμαντοπούλου. Λυποῦμαι, διότι ὑπάρχουν συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι παραγνωρίζουν τὴν σημασίαν τῶν λεχθέντων, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμον νὰ διαπιστοῦνται τὴν ὥραν αὐτὴν ἀπὸ ὅλους τοὺς Ἕλληνας. Ἀλλὰ ἀσχέτως οἱουδήποτε ἄλλου γεγονότος, αὐτὴ ἡ κατάστασις ὑπῆρξεν ἐν Κύπρῳ ἐπὶ ἔτη μακρά.

§34Α. ΛΙΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁμιλεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λιάκο, ὁμιλεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§36Α. ΛΙΑΚΟΣ. Ὁμιλεῖ ὁ κ. Ὑπουργός. Ὀφείλεται κἄποιος σεβασμός. (Κωδωνοκρουσίαι).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λιάκο, σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§38Α. ΛΙΑΚΟΣ. Ὁμιλεῖ ὁ κ. Ὑπουργός... (Κωδωνοκρουσίαι).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, παρακαλῶ.

§40Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Καὶ ἔρχομαι καὶ εἰς τὸ τελευταῖον σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων προσεπάθησε νὰ δημιουργήσῃ ἐντυπώσεις. Δὲν δέχομαι νὰ μοῦ ὑπενθυμίσῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, οὐδὲ οἱοσδήποτε, ὅπως δὲν δέχεται καὶ κανεὶς ἐξ ὑμῶν, τὸ ὅ,τι ὀφείλομεν σεβασμὸν εἰς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ὑπερτάτης θυσίας των ἐπεσφράγισαν τὴν προσπάθειαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Δὲν τὸ δέχομαι, διότι ἐὰν εἶναι γνωστὸν τὸ παρελθὸν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι γνωστὸν καὶ τὸ ἰδικόν μου παρελθόν, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ὑπῆρξε παρελθὸν κρυψίματος καὶ ἀμύνης, ἡ δὲ οἰκογένειά μου, τῆς ὁποίας εἶναι γνωστοὶ οἱ ἀγῶνες, μετασχοῦσα εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀφῆκε καὶ αὐτὴ νεκρούς, τῶν ὁποίων τὰ ὀστᾶ ἐτάφησαν ἐκεῖ. Ἂς ἀφήσῃ, λοιπόν, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων αὐτὰς τὰς διδασκαλίας δι’ ἄλλους, διότι δὲν νομίζω, ὅτι ἔχουν ἐδῶ τὴν θέσιν των. Ἤθελον, ὅμως, νὰ εἴπω ἀκόμη, ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἠθέλησε νὰ δημιουργήσῃ ἐντυπώσεις, ἀποφυγὼν νὰ τονίσῃ, ὅτι ὡμίλησα περὶ προσκλήσεως νὰ καταλάβωμεν τὴν ἀκτήν, ἡ ὁποία κατῳκεῖτο ἀπὸ Ἕλληνας, δηλαδὴ ὅτι ἡμεῖς ὑπήρξαμεν οἱ μόνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπήγαμεν ἐκεῖ μὲ βάσιν ἐθνολογικήν, μὲ ἀποστολὴν ἀπελευθερωτικήν. Ὅταν δὲ ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος προσεπάθησε νὰ δημιουργήσῃ ἐντυπώσεις καὶ εἶπε: «Τί ζητούσατε εἰς τὰ βάθη τῆς Μικρᾶς Ἀτῶν Φιλελευθέρων συνεφώνησε εἰς μίαν προσεκτικὴν ἀντιπρόσωπος εἶπεν: «Οἱ σύμμαχοί μας ἦλθον ὡς κατακτηταί, ἡμεῖς δὲ ἤλθομεν διὰ τὴν ἀκτήν, ἡ ὁποία κατῳκεῖτο ἀπὸ Ἕλληνας». Ἡ τοποθέτησις αὐτή, τὴν ὁποίαν ἔκαμον, εἶναι ἡ τοποθέτησις τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δέχεται. Βλέπετε, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οὐδὲν τὸ μεμπτὸν ἐλέχθη, ἀλλὰ ὅτι, ἀντιθέτως, εἰς ἕνα συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον συνήθως χρησιμοποιοῦν οἱ Τοῦρκοι, διὰ νὰ ἀντικρούσουν τὴν ἀπελευθερωτικὴν πολιτικὴν τῶν Ἑλλήνων ἐδόθη ἡ ἁρμόζουσα ἀπάντησις. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τῶν βάσεων, δὲν πρόκειται νὰ ἀπασχολήσω τὸ Σῶμα. Χαίρω, ὅτι κατ’ οὐσίαν, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων συνεφώνησε εἰς μίαν προσεκτικὴν ἀντιμετώπισιν, μίαν ἀντιμετώπισιν, ποὺ εἶναι καὶ σύμφωνος μὲ ἐκείνην τῆς Κυβερνήσεως. Διετύπωσε, ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ νὰ χειρισθῶμεν ἡμεῖς τὸ θέμα, ἀλλὰ διὰ τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος, δὲν εἶπε τίποτε τὸ διαφορετικὸν ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπομεν ἡμεῖς. Τοῦτο ἄλλωστε δὲν θὰ ἦτο δυνατόν, διότι ἀνέγνωσε κείμενον τοῦ κ. Παπανδρέου, πρόσφατον καὶ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα κείμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι κατηγορηματικά. Ἰδοὺ τὶ εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, ὅταν συνεζητεῖτο ἡ συμφωνία διὰ τὰς βάσεις τὸ 1953. Συμφωνία, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐτέθη ἀπὸ τὸν κ. Παπανδρέου κανὲν ἐρώτημα, ἐὰν αὕτη ἀφορᾷ καὶ θέματα ἀτομικῶν ὅπλων: «Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐδήλωσε καὶ ἐπαναλαμβάνει, θὰ ψηφίσῃ τὴν συμφωνίαν, ἐπειδὴ τὴν θεωρεῖ ὅτι ἐνισχύει τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν συμμερίζεται τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ὀργάνωσις τῆς ἀμύνης ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς πρόκλησις. Ἡ ὀργάνωσις τῆς ἀμύνης εἶναι ἐγγύησις εἰρήνης. Καὶ ὅσοι ἀγαποῦν τὴν Ἑλλάδα, δὲν πρέπει νὰ λησμονοῦν, ὅτι μερικὴ ἢ πλήρης ὀργάνωσις τῆς ἀμύνης ἀποτελεῖ τὴν πλήρη ἐξασφάλισιν τῆς εἰρήνης. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι». Βλέπω, ὅτι τὸ «σύμφωνον» ἐξακολουθεῖ. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, αἱ κατηγορίαι τὰς ὁποίας διετύπωσε σήμερον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ ἕνα τρόπον γενικόν, δὲν ἀπεκαρδίωσε. Καὶ ἐνῷ δὲν μὲ ἀπεκαρδίωσε διὰ τῶν ἐπὶ μέρους ἐπιχειρημάτων του, μὲ ἀπεκαρδίωσε ἀπὸ ἀπόψεως τακτικῆς. Φαίνεται συνεχῶς περισσότερον ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ δρᾷ ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῆς σκέψεως, ἡ τέχνη διὰ τὴν τέχνην, ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἐτελειώσαμεν τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἰς ἕνα θέμα ἐκτάκτως δυσχερὲς καὶ ἐτελειώσαμεν μὲ μίαν νίκην ἀναμφισβήτητον, νίκην, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνεγνώρισαν οἱ ἀντίπαλοί μας, νίκην, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνεγνώρισαν οἱ ἡρωϊκῶς μαχόμενοι Κύπριοι, οἱ ὁποῖοι διὰ προκηρύξεως τοῦ Διγενῆ εἶπον ὅτι ἡ φωνή μας ἠκούσθη στεντορία· ἐνικήσαμεν καὶ σᾶς καλῶ νὰ ἑορτάσωμεν καὶ ὄχι νὰ γκρινιάζωμεν. Ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τοὺς πάντας. Καὶ δὲν ἀναγνωρίζεται μόνον ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Τοῦτο, ὅμως, τί εἶναι; Εἶναι μείωσις τῶν ἐπιχειρημάτων μας. Εἶναι μείωσις τῆς ψυχικῆς μας ὁρμῆς. Εἶναι μείωσις τῆς συνοχῆς μας χάριν τῆς τέχνης τοῦ ἀντιπολιτεύεσθαι. Οἱ δύο συναρχηγοὶ τῶν Φιλελευθέρων, ἰδίως πρὸ ὀλίγου, ὅταν ὡμίλει ὁ καθ’ ὅλα δι’ ἐμὲ ἀγαπητὸς καὶ σεβαστὸς κ. Βενιζέλος, μὲ ὑποχρεώνουν νὰ κάμω ἕνα παραλληλισμόν, μὲ τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον Βασιλέα τῆς Γαλλίας Λουδοβῖκον XVI. Ὅταν ὁ Γαλλικὸς λαὸς κατέλαβε τὴν Βαστίλην, ὁ καλὸς καὶ ἀτυχὴς ἐκεῖνος Βασιλεὺς ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν συνήθειαν νὰ κρατᾷ κάθε ἡμέραν ἡμερολόγιον, τὴν ἡμέραν τῆς πτώσεως τῆς Βαστίλης, ἔγραψεν, εἰς τὸ ἡμερολόγιόν του τὴν λέξιν «τίποτε». Δὲν εἶχε συμβῆ τίποτε. Οἱ κλειδαριὲς τὰς ὁποίας ἐσυνήθιζε νὰ κατασκευάζῃ ἦσαν ἠσφαλισμένες. Ἡ χαριτωμένη σύζυγός του δὲν τοῦ ἔδιδε καμμίαν ἀφορμὴν δυσαρεσκείας. Τὰ τέκνα του ἦσαν καλά. Ἡ Βαστίλη εἶχε πέσει. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ εἰς τοὺς δύο συναρχηγοὺς τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν ἀντιλαμβάνονται ὅτι μία νέα Ἑλλὰς δημιουργεῖται, δὲν ἀντιλαμβάνονται ὅτι οἱ Ἕλληνες ἔπαυσαν νὰ εἶναι Βενιζελικοὶ καὶ Ἀντιβενιζελικοί. Δὲν βλέπουν ὅτι τοὺς φεύγουν στελέχη. Δὲν ἀντιλαμβάνονται ὅτι καταρρέουν. (Χειροκροτήματα ζωηρὰ ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως). Δὲν ἀντιλαμβάνονται ποῦ εὑρίσκονται πολιτικῶς, καὶ εὐδαίμονες γράφουν εἰς τὰ πολιτικά των ἡμερολόγια «τίποτε». Καὶ ἐπιμένουν εἰς τὴν παλαιὰν ἕξιν νὰ κατηγοροῦν ὅτιδήποτε καὶ ἂν συμβῇ, οἱαδήποτε πρόοδος καὶ ἂν πραγματοποιηθῇ εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ἡμεῖς, κύριοι, εἰς τὸ ἡμερολόγιόν μας δὲν γράφομεν «τίποτε», ἡμεῖς γράφομεν τὴν ἱστορικὴν δημιουργίαν μιᾶς νέας Ἑλλάδος, μιᾶς Ἑλλάδος ἡνωμένης, ἡ ποία δίδει θαρραλέας μάχας καὶ προχωρεῖ πρὸς νέας μεγάλας πραγματοποιήσεις. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§41Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἀφήσω ἀναπάντητον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ ὁποῖος, δυστυχῶς, ἐπαναλαμβάνει, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ ἴδιον σφάλμα ποὺ διέπραξε καὶ πρό τινων μηνῶν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος θὰ ἀντλήσῃ καὶ πάλιν νέα ἐπιχειρήματα ἀπὸ τὰ σήμερον λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἐκπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δυστυχῶς, νομίζει ὅτι μόνον μὲ παροχὰς καὶ ὑποχωρήσεις δύναται νὰ ἐπιτευχθοῦν οἱ ἐπιδιωκόμενοι σκοποί. Πλανᾶται, ὅμως, οἰκτρῶς. Μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται φέρουν ἀποτελέσματα εἰς τὰ μεγάλα ἐθνικὰ ζητήματα, ὁ δὲ κ. Ἀβέρωφ ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἀγωνιστικὴν διάθεσιν ἡ ὁποία χρειάζεται εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Ἀλλ’ ἂς τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν κερδίζονται αἱ μάχαι. Θὰ ἤθελον, ὅμως, πρὶν ἢ τελειώσω, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν τελευταίαν περικοπὴν τοῦ λόγου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ νὰ τοῦ εἴπω: Κύριε Ὑπουργέ, εἶσθε ἐξ ἐκείνων, ποὺ ἐδώσατε τὸ παράδειγμα τῶν μεταστάσεων. Προσέξατε, διότι πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἂν τὸ παράδειγμά σας γενικευθῇ, εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ ἔχωμεν παρὰ μόνον περιοδεύοντας πολιτικοὺς οἱ ὁποῖοι θὰ πηγαίνουν νὰ στεγάζωνται ἐκεῖ ὅπου νομίζουν ὅτι ἡ ἐπιτυχία τους εἶναι ἐξησφαλισμένη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§42Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§44Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Μία ἐπανόρθωσις διὰ τὸ προσωπικόν μου ζήτημα. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερεν ὅτι κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1931 ἐν Κύπρῳ ἀπεκρύβην ὑπὸ τῶν Τούρκων καὶ ἐφυγαδεύθην ὑπ’ αὐτῶν. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅπως τὴν εἶπα καὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅτι οἱ Τοῦρκοι τῆς Κύπρου τὸ 1931 ἔβλεπον μὲ συμπάθειαν τὸ κίνημα ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως. Διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς τὸν Ο.Η.Ε. τὰς διαθέσεις τῶν Τούρκων ἔναντι τοῦ κινήματος εἶπον ὅτι ἀπεκρύβην ὑπὸ τῶν Τούρκων τὸ τελευταῖον βράδυ πρὶν ἢ συλληφθῶ ὑπὸ τῶν Ἄγγλων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§45Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν ὁμιλίαν του ἀνέφερε δήλωσιν τοῦ τότε Ἀρχηγοῦ κ. Παπανδρέου περὶ τῶν βάσεων, θὰ ἤθελον νὰ κάμω μίαν διευκρίνισιν, διότι εἶπεν ὅτι εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι ἐνῷ δὲν εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐν πρώτοις ἡ δήλωσις τοῦ κ. Παπανδρέου, ἡ γενομένη κατὰ τὸ 1953, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ συζητούμενον θέμα. Διότι, τότε, ἐπρόκειτο περὶ ἀεροπορικῶν βάσεων, ἐνῷ σήμερον πρόκειται περὶ ἀτομικῶν βάσεων, συνεπῶς τὸ σημερινὸν θέμα ἦτο τότε ἀνύπαρκτον. Ἀντιθέτως, κατὰ Μάϊον 1957, καὶ προκειμένου περὶ ἀτομικῶν βάσεων, ἐδηλώσαμεν ὅτι αὗται ἂν ἦσαν καθολικαὶ συμφωνοῦμεν. Ἐφ’ ὅσον, ὅμως, εἶναι μεμονωμέναι, δὲν θὰ δεχθῶμεν. Ἐπειδή, ὅμως, τώρα ἐδημιουργήθη καὶ μία τρίτη κατηγορία, ἐδηλώσαμεν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ λάβωμεν ἀποφάσεις πρὶν ἢ ἴδωμεν ποῖαι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται ἐκ τῶν βάσεων. Συνεπῶς δὲν εἶναι ἡ συμφωνία μας πλήρης καὶ ἔκαμα αὐτὴν τὴν διευκρίνισιν, διὰ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σ. Ἀλλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§47Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, παρηκολούθησα μὲ προσοχὴν καὶ νομίζω, ὅτι καὶ ὅλοι οἱ παρευρισκόμενοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, παρηκολούθησαν μὲ ἰδιάζουσαν προσοχὴν τὴν μακρὰν ἔκθεσιν εἰς τὴν ὁποίαν προέβη χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ νομίζω ἀκόμη, ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνέμενε τὰς χθεσινὰς κυβερνητικὰς ἀνακοινώσεις μὲ ἐνδιαφέρον, θὰ ἔλεγον ἀκόμη μὲ ἀγωνίαν. Διότι πράγματι αἱ χθεσιναὶ ἀνακοινώσεις ἀνεφέροντο εἰς κρίσιμα κατ’ ἐξοχὴν θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Δὲν ἐπρόκειτο τὸ μέγα ἐθνικὸν θέμα, τὸ Κυπριακόν, νὰ ἀποτελέσῃ μόνον ἀντικείμενον τῶν Κυβερνητικῶν ἀνακοινώσεων. Τὸ θέμα αὐτὸ διῆλθε προσφάτως ἀπὸ μίαν νέαν φάσιν καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνέμενε νὰ πληροφορηθῇ ὑπευθύνως ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται καὶ ποία θὰ εἶναι ἡ προοπτική του. Αἱ ἀνακοινώσεις αἱ χθεσιναὶ ἐπρόκειτο νὰ ἀναφερθοῦν καὶ εἰς ἕνα ἄλλο κρίσιμον καὶ μέγα θέμα, τὸ θέμα τῆς παροχῆς στρατηγικῶν βάσεων, τὸ ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν συνείδησίν του τὸ ἔχει συσχετίσει μὲ αὐτὴν ταύτην τὴν ἐπιβίωσίν του, μὲ τὴν ἐπιβίωσιν τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Θὰ ἀσχοληθῶ κατὰ πρῶτον λόγον μὲ τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἡ μακρὰ κριτικὴ τὴν ὁποίαν ἤσκησεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων, ὁ προλαλήσας συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, μὲ ὑποχρεώνει νὰ εἶμαι συνοπτικός. Ἐπιθυμῶ νὰ ὑπενθυμίσω εἰς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, μὲ ποῖον θριαμβευτικὸν τόνον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐνεφάνισε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς περυσινῆς ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως διὰ τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπεχείρησαν νὰ προβοῦν εἰς μίαν ἀντικειμενικὴν ἀνάλυσιν τοῦ κειμένου τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 1013 ἀποφάσεως τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπέμεινεν ἀνενδότως ἐπὶ δύο σημείων 1) ὅτι κατὰ τὴν ἀληθῆ καὶ ἀναμφισβήτητον ἔννοιαν τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης εἶχεν ἀναγνωρισθῆ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν καὶ 2) ὅτι οὐδεμία ὑπῆρχεν ἀμφισβήτησις, ὅτι μὲ τὴν διατύπωσιν τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης ἀπεκλείετο ἡ παρέμβασις τοῦ Τουρκικοῦ παράγοντος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο μνεία εἰς τὸ κείμενον τῆς ἀποφάσεως. Αἱ προβλέψεις τῶν ἡγετῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπηλήθευσαν, ἐνῷ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διεψεύσθη καὶ ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν σημείων, διότι οὔτε ἡ Ἀγγλία, οὔτε ἡ Τουρκία ἀνεγνώρισαν ποτὲ τὰς ἀπόψεις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τάχα ἡ ἀπόφασις ἀπέκλειε τὰς Τριμερεῖς διαπραγματεύσεις καὶ ἠμφισβήτησεν ἐπίσης τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζετο ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Λ. Μπατρῖνος). Καὶ ἔρχεται, κύριοι συνάδελφοι, ἡ τελευταία ἀπόφασις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν διὰ νὰ ἀποδείξῃ περαιτέρω πόσον ἀνακριβεῖς ἦσαν καὶ αἱ διαπιστώσεις καὶ αἱ διαβεβαιώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Φεβρουαρίου 1957. Τότε ἰσχυρίζετο, ὅτι κατωχυρώθη μὲ τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. Σήμερον ἔρχεται νὰ ἐξαγγείλῃ ὡς μεγάλην νίκην, ὅτι ἀνεγνωρίσθη ἐπὶ τέλους ἐφέτος ἡ ἀρχὴ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως μὲ ψήφους 31. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τί ἀπέγιναν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν 50 ἐκείνων Κρατῶν ποῦ εἶχον τάχα πέρυσι ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως; Πῶς ἐμφανίζονται ἐφέτος καταψηφίζοντες ἢ ἀπέχοντες; Εἶναι φανερόν, ὅτι εἴχομεν πέρυσι δίκαιον ἰσχυριζόμενοι, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐκείνη οὐδεμίαν σχέσιν εἶχε μὲ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ζητεῖ καὶ σήμερον ἡ Κυβέρνησις νὰ πανηγυρίσωμεν διὰ τὴν νέαν ἀπόφασιν καὶ ἀναφέρεται ἀκριβῶς εἰς τὸ ὅτι ἐγένετο ἐπὶ τέλους μνεία τοῦ ὅρου τῆς αὐτοδιαθέσεως, τοῦθ’ ὅπερ πέρυσι δὲν εἶχεν ἐπιτευχθῆ. Ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐὰν ἡ μνεία τοῦ ὅρου αὐτοῦ ἔχῃ σημασίαν καὶ ἀποτελεῖ πρόοδον. Κατ’ ἐμὲ ἔχει σημασίαν, πότε ὅμως; Ἐὰν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἡ ληφθεῖσα ἔστω μὲ 31 ψήφους, ἔχει τὴν ἔννοιαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ὁ Κυπριακὸς λαὸς καὶ ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας ζητεῖ τὴν αὐτοδιάθεσιν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐφαρμογῆς της, ἐντὸς μιᾶς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία, δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, περίπου ἔστω, ἐψηφίσθη ἡ πρότασίς της κατὰ τὴν ἐφετεινὴν σύνοδον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν; Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ τάσις ἡ ἀκατάσχετος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ κάνῃ ὑποχωρήσεις ἐν ὀνόματι περιέργων διπλωματικῶν ἑλιγμῶν ἐμποδίζει ἀποφασιστικῶς πᾶσαν προσπάθειαν νὰ ἑρμηνευθῇ, ὅτι ἡ ἐφετεινὴ ἀπόφασις ἀποδίδει καὶ ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐφαρμογῆς του εἰς μίαν μακρὰν ἔστω ἀλλὰ εὔλογον καὶ τακτὴν προθεσμίαν. Ἰδού, κύριοι βουλευταί, μία πάρα πολὺ εὔγλωττος περικοπὴ ἀγορεύσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν ἀπογευματινὴν συνεδρίασιν τῆς Αʹ Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς 12ης Δεκεμβρίου 1957, εἰς παραμονὰς πλέον τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀπευθύνεται πρὸς τὰ μέλη τῆς πρώτης Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν (μεταφράζω ἀπὸ Ἀγγλικὸν κείμενον καὶ ἀπὸ τὸ τεῦχος 934 σελ. 27) καὶ λέγει: «Πῶς δύνασθε νὰ ψηφίσετε τὴν αὐτοδιάθεσιν; Μήπως σᾶς ἐζήτησα νὰ ψηφίσητε, ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐντὸς ἑνὸς–δύο ἐτῶν ἢ κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον; Δὲν καθώρισα οὔτε ὅρους οὔτε διαδικασίαν. Δὲν ἐζήτησα τίποτε ὑπὸ τὸ κεφάλαιον τοῦτο. Σᾶς ἐζήτησα νὰ ἀναγνωρίσητε τὸ θεμελιῶδες τοῦτο δικαίωμα, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἰσχύσῃ ἐν Κύπρῳ, διότι τὸ ζητεῖ ὁ ροῦς τῆς ἱστορίας καὶ ἡ θέλησις τῆς πλειοψηφίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὡς γνωρίζετε. Σᾶς ἐζήτησα νὰ διακηρύξητε, ὅτι αὐτὸ ποὺ θέλει ἡ ἱστορία καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς θὰ ἐφαρμοσθῇ κἄποιαν ἡμέραν κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν Κύπρον». Καὶ διερωτῶμαι, ἐὰν δὲν χωρίζῃ ἄβυσσος αὐτὴν τὴν ἐπίσημον ἄποψιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν, ὅτι ζητεῖ νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ κἄποιαν ἡμέραν εἰς τὴν Κύπρον, ἐὰν δὲν χωρίζῃ ἄβυσσος αὐτὴν τὴν ἄποψιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τὴν ὁμόφωνον ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία, ἐὰν δὲν διετυπώθη εἰς ψήφισμα, οὐσιαστικῶς δὲν παύει νὰ ὑπάρχῃ, ἀπὸ τὴν ὁμόφωνον θέλησιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως συνδέεται ἀρρήκτως μὲ μίαν προθεσμίαν μακρὰν ἔστω, ἀλλὰ τακτὴν καὶ εὔλογον. Τὸ «κἄποιαν ἡμέραν» τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν διαφέρει ἀπὸ τὸ «κἄποτε» τοῦ Ἄγγλου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ ἐνῷ ἄβυσσος χωρίζει τὴν ἰδικήν μας θέσιν, τὴν θέσιν τῶν Κυπρίων ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἄποψιν τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐμφανίζεται ἀντιθέτως, ἡ τελευταία αὕτη, ἐνηρμονισμένη μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ Ἄγγλου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ ἔρχομαι καὶ εἰς τὸ δεύτερον σημεῖον. Μεγάλη δικονομικὴ μάχη διεξήχθη, μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς περὶ τὴν πρόταξιν τῆς ψηφίσεως μεταξὺ τῶν δύο τροπολογιῶν, τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τοῦ Καναδᾶ. Ἀναμφισβητήτως διεξήχθη μάχη καὶ ἀναμφισβητήτως ἐπεκράτησεν ἡ ἄποψις τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ ἐρωτῶ, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ τροπολογία σας αὐτὴ μή τυχὸν πλέον ἀφήρει ἀπὸ τὴν ἀρχικὴν πρότασιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας οἱανδήποτε ἀξίαν; Διότι ἡ τροπολογία σας τί προσθέτει εἰς τὴν ἀρχικήν σας πρότασιν; Προσθέτει τὴν μοιραίαν ἐκείνην φράσιν «τῶν διαπραγματεύσεων καὶ συνομιλιῶν ἐν πνεύματι συνεργασίας» τὴν φράσιν ἡ ὁποία εἶχε παρεμβληθῆ καὶ εἰς τὴν περυσινὴν ἀπόφασιν ἡ ὁποία ὡδήγησεν εἰς τὸ ἀδιέξοδον. Διότι καὶ πέρυσιν ἐτέθη ἡ φράσις ἐκείνη, ἄνευ μνείας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, ὡς μελλόντων νὰ διαπραγματευθῶσι. Τὸ κενὸν ἐκεῖνο ὑπῆρξε μοιραῖον, δι’ ὃν λόγον καὶ δὲν ἐδέχθησαν ποτὲ οἱ ἀντίπαλοί μας, ὅτι ἡ ἔννοια ἦτο τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ τῶν Βρεταννῶν καὶ τῶν Κυπρίων. Τὸ ἴδιον κενὸν ἐδημιούργησεν ἡ προσθήκη, ἡ τροπολογία σας εἰς τὴν ἀρχικήν σας πρότασιν, διότι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον κατέληξε νὰ εἶναι ταὐτόσημος ἡ διατύπωσις τῆς περυσινῆς καὶ ἐφετεινῆς ἀποφάσεως. Δὲν βλέπω, κύριε Ὑπουργέ, τῶν Ἐξωτερικῶν, ποῦ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ σημαντικὴ πρόοδος διὰ τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ πανηγυρίσωμεν. Βεβαίως, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ δήλωσίς σας αὐτή, ἡ ὁποία ἀφαιρεῖ κάθε περιεχόμενον ἀπὸ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, θὰ ὑπῆρχε πρόοδος. Ἀκόμη καταλογίζεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν εὐθύνη, ὅτι πέραν τῶν παραχωρήσεων εἰς τὰς ὁποίας προέβη πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἐπανέλθω, διότι τὰς ἀνέπτυξεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ αἱ ὁποῖαι, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν δεκταὶ ἄνευ διαπραγματεύσεων, ὅθεν ἐμπλέκετε διὰ τῶν προτάσεων αὐτῶν, ὅταν λέγετε «καὶ ὅ,τι ἄλλο ἔχει νὰ προτείνῃ ἡ Τουρκία», ἐμπλέκετε κατ’ ἀνάγκην τὴν Τουρκίαν ὡς ἐνδιαφερόμενον μέρος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ ἀπεδέχθητε ἀδιαμαρτυρήτως τὴν συμμετοχὴν τῆς Τουρκίας καὶ εἰς τὴν συζήτησιν κατὰ τὸ προδικαστικὸν στάδιον διὰ τὴν ἐγγραφὴν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς προσφυγῆς, ἐνῷ ὁ Κανονισμὸς προέβλεπεν, ὅτι μόνον τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη μετέχουν τῆς συζητήσεως ἐκείνης. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέγνωσε ἀποσπάσματα ἀπὸ τὸν διεθνῆ τύπον, τὰ ὁποῖα ὑπογραμμίζουν τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιτυχίαν. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναγνώσω ἀποσπάσματα, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Κυπριακὸν τύπον, τὴν ἑπομένην τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ὁ ὁποῖος πᾶν ἄλλο ἢ συμφωνεῖ μὲ ὅσα γράφουν οἱ «Τάϊμς» τῆς Νέας Ὑόρκης. Ὁ Ἑλληνικὸς Κυπριακὸς τύπος ὑποστηρίζει, ὅτι ἡ Γενικὴ Συνέλευσις ἐτορπίλλισεν ἐν τῇ οὐσίᾳ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. Καὶ ἀκόμη, ὀφείλω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι ὅταν σεῖς ἐπανηγυρίζατε, οἱ μαχόμενοι Κύπριοι συνεκρότουν διαδηλώσεις, ἀπὸ τὰς πλέον ταραχώδεις καὶ πλέον αἱματηράς, εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας διὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ἐθρηνήσαμεν νεκροὺς καὶ τραυματίας, κατὰ τὰς ἐκδηλώσεις αὐτάς. Ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη, κύριοι βουλευταί, προκειμένου νὰ ἐκτιμηθῇ εἰς βάθος ἡ ἀπόφασις περὶ τῆς ὁποίας καλούμεθα νὰ πανηγυρίσωμεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ μία ἀνάλυσις τῆς διαρθρώσεως τῶν ψήφων ποὺ ἐδόθησαν ὑπὲρ ἢ ἐναντίον τῆς προτάσεως τῆς Ἑλληνικῆς ἢ καὶ ἀπέσχον. Θὰ εἴχομεν τότε τὴν εὐκαιρίαν νὰ πληροφορηθῶμεν ὅτι ἐκ τῶν συμμάχων Κρατῶν τῆς Ἑλλάδος δὲν ὑπῆρξε καμμία εὐνοϊκὴ ψῆφος, πλὴν μιᾶς, τῆς μικρᾶς Ἰσλανδίας. Τὰ λοιπὰ σύμμαχα Κράτη κατεψήφισαν τὴν πρότασίν μας, αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἀπέσχον. Θὰ εἴχομεν ἐπίσης τὴν εὐκαιρίαν νὰ πληροφορηθῶμεν ὅτι πλεῖστα Κράτη, σαφοῦς ἀντιαποικιακῆς τοποθετήσεως, τὰ ὁποῖα ἐγνώρισαν τὸν ἀποικιακὸν ζυγὸν καὶ τὰ ὁποῖα τὸν ἀπετίναξαν, ἄλλα προσφάτως καὶ ἄλλα παλαιότερον, δὲν ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς προτάσεως, εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀντίπεραν πλευράν. Χαρακτηριστικώτατον εἶναι, ὅτι μεταξὺ τῶν 10 Ἀραβικῶν Κρατῶν εἴχομεν μόνον ἕξ ψήφους ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς προτάσεως, ὑπῆρξε μία ἀποχὴ καὶ ὑπῆρξαν τρία Κράτη ποὺ ἀπουσίασαν ἀπὸ τὴν ψηφοφορίαν. Καὶ θέλετε, κύριοι βουλευταί, νὰ δεχθῶμεν ὅτι, ἐν ὄψει αὐτῆς τῆς ἀναλύσεως τῶν ψήφων, ὅτι ὑπῆρξεν ἐπαρκὴς διπλωματικὴ προπαρασκευὴ τοῦ ἐδάφους, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ μέγιστον καὶ καλύτερον δυνατὸν ἀποτέλεσμα, ὅταν δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ εἴχομεν ὑπὲρ ἡμῶν οὔτε ἐκείνους ποὺ εἶχον συμφέρον καὶ κάθε λόγον νὰ ὑπερασπίσουν τὴν Ἑλληνικὴν πρότασιν, οὐδὲ κἂν τοὺς συμμάχους μας. Θὰ ἤθελον δι’ ὀλίγων ἐντελῶς, νὰ διεξέλθω ἕνα ἄλλο σημεῖον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ. Ἀνεφέρθη καὶ ἀπένειμεν εὔσημα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν προστασίας τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ πολίτου τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης. Συμβαίνει νὰ εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων τῶν βουλευτῶν τῶν Ἑλλήνων, ποὺ μετέσχον ἀπ’ ἀρχῆς εἰς τὰς ἐργασίας τῆς συμβουλευτικῆς συνελεύσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης καὶ ἐθεμελίωσαν τὴν ἵδρυσιν αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς ποὺ ἀπετέλεσε πράγματι μίαν σημαντικὴν πρόοδον. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπὶ ἐκτάκτων μέτρων ἀντικειμένων σαφῶς εἰς τὴν σύμβασιν τῆς Ρώμης καὶ θεσπισθέντων νομοθετικῶς τὸν Μάϊον, Ἰούλιον καὶ Νοέμβριον τοῦ 1955, ἡ προσφυγὴ ἡ Ἑλληνικὴ κατατίθεται μόλις τὸν Μάϊον τοῦ 1956 καὶ γίνεται τύποις δεκτὴ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1956, μετὰ ἕνα μῆνα. Καὶ ἔκτοτε, κύριοι συνάδελφοι, ἐχρειάσθη νὰ παρέλθουν μῆνες 19 διὰ νὰ ἀποφασισθῇ ἡ μετάβασις τῆς ὑποεπιτροπῆς εἰς τὴν Κύπρον, τί νομίζετε νὰ ἐλέγξῃ; Μὴ τυχὸν νὰ διαπιστώσῃ βασανιστήρια τῶν Κυπρίων; Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ἐνῷ περιείχοντο εἰς τὴν Ἑλληνικὴν προσφυγήν, ἐγκαίρως ἐφρόντισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραιτηθῇ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἁρμοδιότης τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ τὰ ἐλέγξῃ καὶ ἐχρειάσθη νὰ μεσολαβήσουν 14 μῆνες ἀπὸ τῆς καταθέσεως τῆς πρώτης προσφυγῆς, διὰ νὰ κατατεθῇ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1957 νέα προσφυγὴ διὰ τὰ βασανιστήρια, ἡ ὁποία ὑπνώττει ἀκόμα εἰς τὸ προδικαστικὸν στάδιον. Ἡ ὑποεπιτροπὴ εὑρίσκεται εἰς Κύπρον, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ ἐρευνήσῃ ἐὰν ἐν ἔτει 1955, ὅτε ἐθεσπίσθησαν τὰ ἔκτακτα μέτρα, τὰ ἀντικείμενα εἰς τὴν σύμβασιν τῆς Ρώμης, ἐδικαιολογοῦντο ἀπὸ τὴν τότε κατάστασιν, ἐὰν ἡ τότε κατάστασις εἶχεν ἐμβάλει εἰς κίνδυνον τὸ Ἔθνος καὶ συνεπῶς ἐὰν ἐδικαιολογεῖτο ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ θεσπίσει τὰ μέτρα αὐτά. Μετὰ 2½ ἔτη καλεῖται ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἀναδράμῃ εἰς τὸ ἀπώτερον ἐκεῖνο παρελθόν, μὲ ποίαν πρακτικὴν ἀξίαν; Ἡ προσφυγὴ κατετέθη διὰ δύο βασικοὺς σκοπούς, πρῶτον νὰ ἔχωμεν μίαν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν νὰ προσκομίσωμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη διὰ νὰ στηρίξωμεν τὴν προσφυγήν μας καὶ δεύτερος σκοπὸς βασικὸς ἦτο νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀναστολὴν τοῦ μέτρου, διὰ νὰ ἀνακουφισθῇ ὁ Κυπριακὸς λαός. Ὅταν μετὰ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη μεταβαίνῃ ἡ Ἐπιτροπή, μὲ τὴν ἀνωτέρω περιωρισμένην ἐντολήν, εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἐπιτυχίας; Μετὰ τὴν παραίτησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου τῶν βασανιστηρίων, τί εἶχεν ἀπομείνει νομίζετε; Νὰ παραβάλῃ ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ της τὰ κείμενα τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων τοῦ Κυβερνήτου τῆς Κύπρου μὲ τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως τῆς Ρώμης καὶ νὰ διαπιστώσῃ τὰς ἀντιφάσεις. Ἐχρειάσθησαν δύο ὁλόκληρα ἔτη διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀκόμη ἀπόφασις καὶ νὰ μεταβῇ εἰς Κύπρον ἡ ὑποεπιτροπὴ νὰ διαπιστώσῃ ἐὰν ὑπῆρχε πρὸ 2½ ἐτῶν κίνδυνος διὰ τὸ Ἔθνος καὶ αὐτὸ δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀπονέμῃ εὔσημα εἰς ἑαυτὸν καὶ εἰς τοὺς συνεργάτας του καὶ ἀκόμη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης!!! Κύριοι βουλευταί, ἀποτελεῖ κοινὴν συνείδησιν ὅτι τὸ Κυπριακὸν μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε. εὑρίσκεται εἰς ἀδιέξοδον. Δὲν εἶναι εἰς τὴν πρόθεσίν μου νὰ ἀσχοληθῶ κἂν μὲ τὴν τελευταίαν δραματικὴν ἐκδήλωσιν καὶ χειρονομίαν τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου. Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἐκδήλωσις αὐτὴ εἶναι μία ἔνδειξις τοῦ ἀδιεξόδου εἰς τὸ ὁποῖον μὲ τὸν κακὸν χειρισμὸν τοῦ θέματος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὡδηγήθη τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Ἡ σατανικὴ προπαγάνδα, ἡ ὁποία διεξάγεται περὶ τῶν φιλελευθέρων τάχα τάσεων τοῦ νέου Κυβερνήτου, δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν παρὰ πῶς νὰ κλονίσῃ, νὰ εὐνουχίσῃ τὸ ἀγωνιστικὸν πνεῦμα τῶν Κυπρίων, πῶς θὰ μειώσῃ τὴν ἀγωνιστικήν των διάθεσιν καὶ ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ διασπάσῃ τὴν Κυπριακὴν ἑνότητα. Νὰ ἀναμείνωμεν, λέγει, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Βεβαίως. Ἀλλὰ νὰ ἀναμείνωμεν συντηροῦντες ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα εἶναι ἐποικοδομητικὰ διὰ μίαν καλὴν προοπτικὴν λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἰδού, διατί, ἐὰν ὑπάρχῃ τεραστία εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ παρελθὸν διαγράφεται διὰ τὸ μέλλον ἔτι μεγαλυτέρα. Οἱ κίνδυνοι εἶναι μεγάλοι ἀπὸ τὴν νέαν στροφὴν τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς. Εὔχεται ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνοβρεταννικῆς φιλίας νὰ ὑπάρξουν ἐποικοδομητικαὶ προτάσεις ἀπὸ πλευρᾶς τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ εἶναι κοινὸν μυστικὸν ὅτι αἱ προτάσεις αὗται δὲν πρόκειται νὰ ἀπομακρυνθοῦν ἀπὸ τὸ σχέδιον τῆς διχοτομήσεως τῆς νήσου, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ἀπαράδεκτον, ὑποθέτω ἀπ’ ὅλους εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἐκτὸς αὐτῆς. Δὲν θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἐπετέλεσα τὸ καθῆκον μου ἐὰν δὲν διεδήλωνον τὴν ἀνησυχίαν μου καὶ τὴν ἀνησυχίαν τῶν συναδέλφων μου ἐξ ὅσων ἦλθον εἰς φῶς ἀπὸ τὴν δημοσίευσιν μιᾶς ἐπιστολῆς αὐτῶν τῶν ἡμερῶν, ἀπευθυνομένης πρὸς τὸν Ἕλληνα Πρωθυπουργὸν ἐκ μέρους παλαιοῦ καὶ πεπειραμένου δημοσιογράφου ὁ ὁποῖος ἐπὶ μίαν τριετίαν ἐντολῇ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἐντεταλμένος μὲ τὴν ἐποπτείαν καὶ ἐκτέλεσιν τῶν Κυπριακῶν ἐκπομπῶν. Ὁσαιδήποτε καὶ ἂν ὑπάρχουν ὑπερβολαὶ εἰς τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν, ὑπάρχουν σαφῆ στοιχεῖα ἀναφέροντα ἡμερομηνίας. Νομίζω ὅτι τὰ στοιχεῖα ποὺ δίδει ὁ κύριος Πουρνάρας δικαιολογοῦν μίαν βαθεῖαν ἀνησυχίαν διὰ τὸν χειρισμὸν τοῦ θέματος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν διατήρησιν τοῦ ὑψηλοῦ φρονήματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἐπαρκοῦς διαφωτίσεως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης. Τερματίζων τὸ κεφάλαιον αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, διακηρύσσω ἀκόμη μίαν φορὰν τὴν θέσιν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἔναντι τοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Ἐμμένομεν ἀνενδότως εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἱερᾶς διεκδικήσεως τῶν Κυπρίων, ὅπως ἀποφασίσουν οἱ ἴδιοι, ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ, εἰς εὔλογον καὶ τακτὴν προθεσμίαν περὶ τοῦ μέλλοντός των. Οἱ ἀδελφοὶ Κύπριοι δικαιοῦνται νὰ πιστεύουν καὶ πρέπει νὰ πιστεύουν ὅτι εἰς τὸν δύσκολον αὐτὸν ἀγῶνα ἔχουν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν θερμὸν συμπαραστάτην. Προκειμένου τώρα, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ὑπεισέλθω εἰς τὸ δεύτερον θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπιθυμῶ νὰ προβῶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κόμματος τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, εἰς μίαν γενικωτέραν τοποθέτησίν του, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἐξωτερικὸν προσανατολισμὸν τῆς Χώρας. Ἡ τοποθέτησις αὐτή, ἐδόθη εὐκαιρία καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον σαφῆ ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος, τὸν Γεώργιον Καρτάλην. Ἡ Ἑλλὰς ἀνήκει εἰς τὸν Δυτικὸν κόσμον. Ἡ Ἑλλὰς παραμένει εἰς τὸ Βορειοατλαντικὸν σύμφωνον, καὶ ἀποβλέπει εἰς αὐτὸ ὡς πρὸς ἕνα σαφῶς ἀμυντικὸν σύμφωνον. Ἡ Ἑλλὰς σέβεται καὶ δέχεται τὰς ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπορρέουν ἀπὸ τὸ ἀμυντικὸν Βορειοατλαντικὸν σύμφωνον. Ἡ Ἑλλὰς δικαιοῦται καὶ ὀφείλει ἐντὸς τῶν συμμαχικῶν της ὑποχρεώσεων νὰ ἔχῃ, νὰ διατυπώνῃ ἰδίαν γνώμην, νὰ τὴν ὑποστηρίζῃ μετὰ σθένους μακρὰν πάσης τάσεως ὑποτελείας καὶ ὑποταγῆς πρὸς οἱανδήποτε κατεύθυνσιν. Ἡ Ἑλλὰς δικαιοῦται νὰ προσδιορίζῃ τὰς πράξεις καὶ τὰς παραλείψεις της εἰς τὸν τομέα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν συμμαχικῶν δεσμῶν, μὲ μοναδικὸν κριτήριον καὶ γνώμονα τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον. Ἡ Ἑλλὰς δικαιοῦται καὶ πρέπει νὰ ἀσκῇ καθαρῶς Ἑλληνικὴν πολιτικήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἔναντι τοῦ προβλήματος τοῦ ἐξωτερικοῦ προσανατολισμοῦ τῆς Χώρας. Καὶ ἐν τῷ πλαισίῳ αὐτῆς τῆς τοποθετήσεως θὰ προχωρήσω εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ κρισίμου θέματος τῶν πυρηνικῶν βάσεων. Πράγματι ἡ συζήτησις δὲν γίνεται διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ὀρθῶς τὸ ὑπέμνησεν ὁ ἀπουσιάζων Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ εἶναι, κύριε Ἀλλαμανῆ.

§49Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Πράγματι, κατὰ τὴν ἔκτακτον περυσινὴν σύνοδον τῆς Βουλῆς, ἐξ ἀφορμῆς δημοσιογραφικῶν πληροφοριῶν ἐν σχέσει μὲ τὰ γενόμενα κατὰ τὴν τότε διάσκεψιν τοῦ ΝΑΤΟ εἰς τὴν Βόννην ἀνεκινήθη τὸ θέμα καὶ ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἠρωτήθη ἡ Κυβέρνησις ἐὰν πράγματι μὲ πρωτοβουλίαν τοῦ ἰδικοῦ μας Ὑπουργοῦ ἢ ἄνευ αὐτῆς εἶχεν ἀναληφθῆ ὑποχρέωσίς της, ἡ ὁποία νὰ καθιστᾷ τὴν χώραν μας βάσιν ἀτομικήν. Ἔκτοτε καὶ ἐτοποθετήθημεν ἔναντι τοῦ θέματος ἀρνητικῶς καὶ ἐδικαιολογήσαμεν αὐτὴν τὴν τοποθέτησιν. Ἀλλ’ εἴχομεν τότε σαφεῖς τὰς καθησυχαστικὰς διαβεβαιώσεις πλειόνων ἐκπροσώπων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁμιλῶν τὴν 24ην Μαΐου ἐνώπιον τοῦ Σώματος ἔλεγε «διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐξασφαλίσει τὰς δεούσας διαβεβαιώσεις, ὥστε νὰ δύναται νὰ εἶναι ἥσυχος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὔτε κατὰ τρόπον ἔμμεσον δὲν ἀποτελεῖ ἀτομικὴν βάσιν». Καὶ λαλίστερος ὁ ἄνευ χαρτοφυλακίου Ὑπουργὸς παρεμβαίνει εἰς τὴν συζήτησιν διὰ νὰ εἴπῃ μὲ τὴν σειράν του, τάδε. «Εἶναι πρόωρον τὸ θέμα καὶ σαφῶς σᾶς ἐξήγησεν ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν συνάδελφός μου χθές, ὅτι δὲν ἐτέθη κἄν. Καὶ ὑπάρχουν λόγοι σοβαροὶ νὰ πιστεύωμεν, ὅτι οὔτε κἂν θὰ τεθῇ ποτέ... νομίζω, ὅτι οὔτε ὑπάρχει, οὔτε ἀξίζει νὰ συζητηθῇ θέμα ἀτομικῶν βάσεων, πρέπει νὰ παύσῃ ἡ καλλιέργεια τῆς ψευδαισθήσεως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς προσχωρεῖ ἐθελοντὴς θανάτου εἰς μίαν ὑπόθεσιν ποὺ δὲν ὑπάρχει». Αὐτὰ ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ ὑπευθύνου στόματος ἐντεταλμένου νὰ ὁμιλήσῃ διὰ τὸ θέμα Ὑπουργοῦ τότε καὶ σήμερον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Φυσικὸν ἦτο μετὰ τοιαύτην ρητὴν διαβεβαίωσιν ἡ ἀνησυχία νὰ μειωθῇ, ἂν μὴ νὰ ἐξαλειφθῇ. Ἀλλ’ ἐπηκολούθησαν προσφάτως ἄρθρα ἰδιωτῶν μέν, ἀλλὰ περιβαλλομένων μὲ κῦρος Στρατιωτικῶν ἐμπειρογνωμόνων, οἱ ὁποῖοι ἀντικρούοντες τὰ ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῆς ἐγκαταστάσεως βάσεων πυραύλων προβάλλουν ὅτι ἀδιαμαρτυρήτως ἡ Ἑλλὰς ἐδέχθη ἤδη νὰ ἔχῃ ἀεροπορικὴν βάσιν ὅπου σταθμεύουν βομβαρδιστικὰ συμμαχικὰ ἀεροπλάνα δυνάμενα νὰ φέρουν πυρηνικὰς βόμβας εἰς τὸ Ρωσικὸν ἔδαφος. Αὐταὶ αἱ πληροφορίαι, ἐπαναλαμβανόμεναι ἐνυπογράφως δι’ ἄρθρων Στρατιωτικῶν ἐμπειρογνωμόνων καὶ μὴ διαψευδόμεναι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, δημιουργοῦν θέμα τὸ ὁποῖον καθίσταται τόσον μᾶλλον βαρυσήμαντον, ὅσον οὐδεμία διάψευσις ἐδόθη περὶ ὅλων αὐτῶν. Καὶ δὲν δύναται νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν δὲν παράσχητε τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα γράφονται ἐνυπογράφως δὲν εἶναι ἀκριβῆ καὶ ὅτι ἀκριβὴς ἦτο ἡ ἰδική σας δήλωσις τοῦ παρελθόντος Μαΐου.

§50Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Παρέχω τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἡ δήλωσις αὐτή, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώσατε, ἡ ἰδική μου, ἀκριβῶς ὅπως εἶναι διατυπωμένη ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύῃ καὶ σήμερον.

§51Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἄρα δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν.

§52Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Διὰ τὰ σημερινὰ δεδομένα.

§53Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Δηλαδὴ ὅσα γράφονται ὡς ἐπιχειρήματα βασικὰ ἔναντι τῆς ἰδικῆς μας ἀπόψεως, εἶναι ἀνακριβῆ μὲ σκοπὸν νὰ παραπλανήσουν τὴν κοινὴν γνώμην.

§54Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὀρθῶς.

§55Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Διότι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον προβάλλεται μὲ αὐτὴν τὴν ἀνακρίβειαν εἶναι πράγματι βαρυσήμαντον. Διότι λέγουν οἱ γράφοντες: Ὅταν, κύριοι, ἔχετε μίαν βάσιν, μὲ βομβαρδιστικὰ ξένα ἀεροπλάνα δυνάμενα νὰ μεταφέρουν πυρηνικὰς βόμβας εἰς τὸ Ρωσικὸν ἔδαφος, τί σᾶς ἀνησυχεῖ ἡ ἐγκατάστασις πυραύλων; Ἤδη ἡ καταστροφικὴ δύναμις ὑπάρχει. Τὸ μέσον μεταφορᾶς διαφέρει. Ὅθεν ἐὰν πρόκειται ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου νὰ διατρέξητε κίνδυνον, τὸν ἔχετε ἤδη διατρέξει. Χαίρω, καὶ θέλω νὰ πιστεύω ὅτι ἡ διαβεβαίωσις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μετὰ πολλῆς προσοχῆς ἔχει δοθῆ ὥστε νὰ ἔχῃ ἀνατραπῆ τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, τὸ ὁποῖον προβάλλεται ἐπιμόνως κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς.

§56Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν μοῦ εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ ὑπεισέλθω εἰς τὴν κριτικὴν τῶν σχολίων, τῶν διατυπουμένων ὑπὸ διαφόρων σχολιαστῶν, οἱ ὁποῖοι ὅπως εἶπον οἱ κύριοι συνάδελφοι, εἶναι πράγματι ἔγκυροι, δὲν δύναμαι νὰ ἀσχοληθῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν μὲ τὸ τί λέγουν καὶ μὲ τὰ πῶς τὰ παρουσιάζουν τὰ ζητήματα καὶ ἐπὶ ποίων συλλογισμῶν οἰκοδομοῦν ἄλλους συλλογισμούς. Αὐτὰ εἶναι ἰδικόν των θέμα. Ἐγώ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλησα νὰ διευκρινίσω εἶναι, ὅτι ἡ δήλωσίς μου, ἀκριβῶς ὡς εἶναι, ἰσχύει καὶ σήμερον.

§57Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἂς ἴδωμεν, κύριοι συνάδελφοι, τί ὑπεστήριξε χθὲς ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ κρισίμου αὐτοῦ θέματος. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπεστήριξε πρῶτον, ὅτι ἀδικαιολογήτως ἐδημιουργήθη θόρυβος πέριξ τοῦ θέματος αὐτοῦ ὡς κενοῦ περιεχομένου. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ τὸν ἐρωτήσω ἐὰν ἀπὸ τὰς παραμονὰς ἀκόμη τῆς πραγματοποιήσεως τῆς διασκέψεως τῶν Παρισίων, κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῆς καὶ μέχρι σήμερον, ἐὰν ναὶ ἢ οὒ τὸ θέμα αὐτὸ δεσπόζῃ εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς χώρας, ἐάν, ὁ τύπος τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν ἀσχολῆται μὲ ἄλλο τι παρὰ μὲ τὸ θέμα τῆς ἐγκαταστάσεως βάσεων πυραύλων εἰς τὰς διαφόρους χώρας; Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ Βέλγος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μετὰ τὸ πέρας τῆς διασκέψεως, ἐπανελθὼν εἰς τὴν χώραν του ἔσπευσεν εἰς μίαν δήλωσιν νὰ προβῇ ὅτι διὰ λόγους τεχνικοὺς οὔτε ἐτέθη οὔτε πρόκειται νὰ τεθῇ ζήτημα ἐγκαταστάσεως βάσεων πυραύλων εἰς τὸ Βέλγιον. Τόσον ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ καθησυχάσῃ τοὺς πολίτας του. Ἂς συνοψίσωμεν ὅμως τὰς διαπιστώσεις καὶ τὰς πληροφορίας τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν ὁποῖον θὰ παρεκάλουν ἰδιαιτέρως ἐὰν διαπιστώσῃ ὅτι δὲν ἀποδίδω ἀκριβῶς, νὰ μὲ διακόψῃ. Εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι 1) ἀπεφασίσθη νὰ δημιουργηθῇ ἀπόθεμα τῶν κεφαλῶν ἀτομικῶν βλημάτων διὰ τὸ ΝΑΤΟ. 2) Ὁ τόπος ἐγκαταστάσεως τῶν βάσεων θὰ καθορισθῇ παρὰ τοῦ στρατηγείου καὶ βάσει διμερῶν συμφωνιῶν μετὰ τῶν Κυβερνήσεων. 3) Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀποφασίσῃ μὲ κριτήριον τὸ συμφέρον τῆς ἀμύνης τῆς χώρας καὶ τοῦ ΝΑΤΟ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ θέλωμεν ἀμυντικὸν πόλεμον, διότι ἐπιθετικὸν τοιοῦτον δὲν θὰ κάμῃ ποτὲ οὔτε ἡ Ἑλλὰς οὔτε τὸ ΝΑΤΟ. Ἐνόμισα ὅτι εἰς τὰς γραμμὰς αὐτὰς ἔχω συνοψίσει τὰς διαπιστώσεις σας, κύριε Ὑπουργέ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα αὐτὸ τὸ ἐπίμαχον. Τί εἶναι δυνατὸν νὰ συναγάγῃ κανεὶς ὡς συμπέρασμα ἀπὸ τὰς σκέψεις, πληροφορίας καὶ διαπιστώσεις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ; Πρῶτον βασικόν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀπέκρουσε κατ’ ἀρχὴν τὴν ἐγκατάστασιν ἀτομικῶν βάσεων ἐπὶ τοῦ ἐδάφους της. Δεύτερον, ὅτι θὰ ἀποφασίσῃ ἐὰν θὰ δεχθῇ ταύτας ἢ ὄχι, ἐκτιμῶσα τὸ συμφέρον τῆς ἀμύνης τῆς χώρας ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ συμφέρον τῆς ἀμύνης τῶν ἄλλων Δημοκρατικῶν Κρατῶν. Εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐξήγησα καὶ τότε ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος τὸν Μάϊον τοῦ 1957 διατί διαφωνοῦμεν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τῶν ἀτομικῶν βάσεων. Πιστεύομεν, κύριοι βουλευταὶ ὅτι θέμα ἐνισχύσεως τῆς ἀμύνης τῆς χώρας διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως τοιούτων στρατιωτικῶν βάσεων δὲν ὑπάρχει. Καὶ ἐπειδὴ τελευταίως ἀνεύθυνοι καὶ ἀνώνυμοι, κατὰ τρόπον ἀνεπίτρεπτον, στρατιωτικοὶ κύκλοι διοχετεύουν διαρκῶς εἰς τὸν τύπον πληροφορίας περὶ βάσεων παρομοίων εἰς τὰ πρὸς βορρᾶν γειτονικὰ Κράτη, ὑπαινιγμὸν τὸν ὁποῖον καὶ ὁ Ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς χθὲς ἔκαμεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία διευκρίνησις ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Σκέψις περὶ χρησιμοποιήσεως πυραύλων διὰ νὰ βληθῇ στόχος ὑφιστάμενος ἀπὸ τὸ πεδίον βολῆς κατὰ δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας χιλιομέτρων, εἶναι ἀστειότης. Εἶναι ὡσὰν νὰ ἀποφασίζουν, ὡς ἐλέχθη προσφάτως, δύο ἄνδρες νὰ μονομαχήσουν διὰ πυροβόλου καὶ ὄχι σπάθης ἢ πιστολίου. Πύραυλοι μέσου βεληνεκοῦς δὲν ἠμποροῦν νὰ χρησιμοποιηθοῦν οὔτε ὑπὸ τῆς Βουλγαρίας ἢ ὑπὸ τῆς Ἀλβανίας ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, οὔτε ἀντιθέτως. Τοῦτο πρακτικῶς καὶ τεχνικῶς εἶναι ἀνέφικτον.

§58Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον εἶναι τὸ βεληνεκές;

§59Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸ μέσον βεληνεκὲς εἶναι ἄνω τῶν 2200 χιλιομέτρων.

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τὰ δύο χιλιάδες χιλιόμετρα ἀπ’ ὅ,τι ἔχω διαβάσει. Μέχρι 1000 χιλιόμετρα εἶναι τῆς τακτικῆς χρησιμοποιήσεως. Περὶ τὰ 2000 χιλιόμετρα τὸ μέσον βεληνεκὲς καὶ ἄνω τῶν 2000 χιλιομέτρων εἶναι τὰ στρατηγικὰ πλέον δηλαδὴ τῆς στρατηγικῆς χρησιμοποιήσεως, τὰ διηπειρωτικὰ βλήματα.

§61Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Νομίζω ὅτι ἐὰν φύγωμεν, κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τὸ μέσον βεληνεκὲς φθάνομεν εἰς τὸ διηπειρωτικὸν τὸ ὁποῖον εἶναι 8000 χιλιομέτρων. Ὅπως καὶ ἂν εἶναι, τὸ θέμα ἔπρεπε νὰ διευκρινισθῇ καὶ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἄποψίς μου, καθ’ ἣν θέμα αὐξήσεως τῆς δυνάμεως ἀμύνης τῆς χώρας διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως βάσεων πυραύλων, δὲν ὑπάρχει. Ἀλλὰ προσέθεσεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἡ ἄμυνα τῆς χώρας εἶναι συνδεδεμένη μὲ τὴν ἄμυναν τῶν λοιπῶν Δημοκρατικῶν Κρατῶν. Ὅθεν διὰ νὰ εἶμαι σαφής, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀποδοχὴ ποτὲ ἐγκαταστάσεως τῶν βάσεων αὐτῶν, θὰ εἶναι διὰ νὰ ἐξυπηρετηθῇ πιθανῶς τὸ γενικὸν ἀμυντικὸν συμφέρον τοῦ ΝΑΤΟ. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι οὔτε κἂν αὐτὸ εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὰς τοπικὰς καὶ γεωγραφικὰς συνθήκας νὰ ἐξυπηρετηθῇ προσηκόντως. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι μία μικρὰ χώρα ἡ ὁποία ἔχει ἐλάχιστον βάθος ἀσφαλείας καὶ τοιαῦται στρατηγικαὶ βάσεις καὶ τοιαῦτα στρατηγικὰ ὅπλα, δὲν ἠμποροῦν νὰ χρησιμοποιηθοῦν τεχνικῶς εἰς χώρας μὲ τοιοῦτον περιωρισμένον βάθος ἀσφαλείας. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὸ θλιβερὸν ἀκόμη προνόμιον νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν μεθόριον τῶν δύο μεγάλων πολιτικο–στρατιωτικῶν συγκροτημάτων. Καὶ σκεφθῆτε, κύριοι βουλευταί, πόσον ἀκατανίκητον ἕλξιν θὰ ἔχῃ ὁ τόπος αὐτός, ὅταν ἀποκτήσῃ τὰς βάσεις, ἀπὸ ἐκεῖνον, ἐναντίον τοῦ ὁποίου προορίζονται, προκειμένου κατὰ τρόπον κεραυνοβόλον νὰ ἐξουδετερωθῇ ὡς βάσις ἐπιθέσεως ἐναντίον του ἢ καὶ ἀμύνης. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, πιστεύω, ὅτι οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως ἐξυπηρετήσεως τῶν καλῶς ἐννοουμένων ἀμυντικῶν συμφερόντων τοῦ ΝΑΤΟ προσφέρεται ἡ χώρα ἡ ἰδική μας. Ἀλλά, πέραν τούτου, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι ἀνάξιον λόγου νὰ ἴδωμεν καὶ τὴν πλευρὰν τῶν συνεπειῶν αὐτῶν τῶν βάσεων ἐπὶ τῆς χώρας. Μὴ τυχὸν εἶναι μόνον αἱ καταστροφαὶ ἀπὸ τὰς ἐκκρηκτικὰς δυνάμεις τῶν ὁμοίων ἀσφαλῶς ὅπλων ποὺ θὰ χρησιμοποιηθοῦν πρὸς ἐξουδετέρωσιν τῶν πυραύλων; Πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι μία ἀτομικὴ ἐπίθεσις σημαίνει καὶ ραδιενεργὸν κόνιν ἡ ὁποία θὰ καλύψῃ τὸ σύνολον τῆς χώρας; Εἶναι, ἄραγε, εἰς θέσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὀργανώσῃ καὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ αὐτὴν τὴν κολοσσιαίαν δαπάνην ποὺ ἀπαιτεῖται διὰ μίαν ἀποτελεσματικὴν παθητικὴν ἄμυναν κατὰ τοῦ μοιραίου αὐτοῦ κινδύνου; Ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς αἱ Η.Π.Α. ὑπολογίζουν εἰς 20 δισεκατομμύρια δολλάρια μία ὑποτυπώδη παθητικὴν ἄμυναν κατὰ τοῦ κινδύνου αὐτοῦ. Αὐτὸς εἶναι ὁ βασικὸς λόγος, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ ἰδικόν μας κόμμα λαμβάνει θέσιν ἀρνητικὴν ἐπὶ τοῦ κρισίμου αὐτοῦ θέματος. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω, δὲν ἀντέχω εἰς τὸν πειρασμόν, καὶ τὰ ἑξῆς. Χθὲς ἀνεπτύχθη ἐδῶ ὅτι μόνον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι τὸ ἀμυντικὸν συμφέρον τῆς χώρας θὰ ἐξυπηρετηθῇ θὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποδεχθῇ τοιαύτας βάσεις. Ἐρωτῶ ἐὰν πράγματι ὑπάρχῃ τοιοῦτον θέμα, ἡ στρατιωτικὴ ἡγεσία τῆς χώρας θὰ τὸ εἶχε μελετήσει, διότι οἱ πύραυλοι δὲν εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον ἀνεκαλύφθη χθές, καὶ βεβαίως θὰ εἶχε διαφωτίσει τὴν Κυβέρνησιν ἐγκαίρως. Ἐὰν ἀπησχόλησε τὴν στρατιωτικὴν ἡγεσίαν τῆς χώρας τὸ θέμα ἐνισχύσεως τῆς ἀμύνης διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως τοιούτων βάσεων, ἐρωτῶ διὰ ποῖον λόγον ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργὸς ὑπεστήριξε τὴν ἀρχὴν τῆς καθολικότητος τῶν ὑποχρεώσεων; Ἐὰν τὸ συμφέρον τῆς Ἀμύνης τῆς χώρας εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν βάσεων αὐτῶν, τότε δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀρχὴν τῆς καθολικότητος. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ σημαίνει ὅτι ἐὰν ὅλα τὰ Κράτη δὲν ἐγκαθιστοῦν βάσεις δὲν ἐγκαθιστῶ καὶ ἐγώ. Ἐὰν ὅμως ὑπῆρχε τοιοῦτον θέμα, θέμα ἀμύνης τοιαύτη ἀρχὴ θὰ ἦτο ἐπικίνδυνον νὰ ὑποστηριχθῇ ἀπὸ τὸν Ἕλληνα Πρωθυπουργόν. Ἀλλὰ ἐπὶ τέλους ἡ ἀρχὴ αὕτη ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὸν κύριον Καραμανλῆν καὶ εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ ἀφοῦ προηγουμένως ὁ Δανὸς συνάδελφός του εἶχε διατυπώσει ρητὴν καὶ ἀνεπιφύλακτον ἄρνησιν νὰ δεχθῇ τοιαύτας βάσεις εἰς τὴν χώραν του. Ἀλλὰ ἐρωτῶ. Δὲν θὰ ἦτο συνεπὴς ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν ἀρχὴν ταύτην τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐδίδαξε τὸ πρῶτον ὁ ἀπουσιάζων συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν θὰ ἦτο συνεπὴς πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἀφοῦ ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς συνόδου τοῦ ΝΑΤΟ δύο Κράτη σαφῶς ἐδήλωσαν καὶ ἐνέμειναν εἰς τὴν ἄποψίν των ὅτι δὲν δέχεται τὰς βάσεις, συνεπὴς ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς καθολικότητος δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποκρούσῃ τὰς βάσεις εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς; Ἤκουσα μίαν ψιθυριστὴν διακοπὴν συναδέλφου ὅτι τὰ θέματα τὰ στρατιωτικὰ δὲν ἔχουν οὕτω. Πράγματι, δὲν διεκδικῶ οὐδεμίαν εἰδικότητα, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ φέρω τὸν κύριον συνάδελφον ἀντιμέτωπον πρὸς ἕνα μεγάλον καὶ ἐν ἐνεργείᾳ στρατηγὸν Ἀμερικανόν, ὁ ὁποῖος θίγει τὸ ζήτημα τῆς ἐξασθενίσεως ἢ μὴ τῆς ἀμυντικῆς δυνάμεως τοῦ ΝΑΤΟ ἐκ τοῦ ὅτι μερικαὶ χῶραι δὲν θὰ δεχθοῦν τὴν ἐγκατάστασιν τοιούτων βάσεων. Ἐρωτᾶται, ἀπὸ δημοσιογράφους καὶ ἡ συνέντευξις δίδεται ἀπὸ τὸ σύστημα τῆς Ἀμερικανικῆς τηλεοράσεως εἰς τὰς 22.12.57 καὶ ἐτηλεγραφήθη ἀπὸ τὸ πρακτορεῖον Ρώϋτερ εἰς τὰς Ἀθηναϊκὰς ἐφημερίδας τὴν 24.12.57. Εἰς ἐρώτησιν: «Τί θὰ συμβῇ ἐὰν μία χώρα δὲν ἐπιτρέψῃ τὴν ἐγκατάστασιν βάσεων ἐπὶ τοῦ ἐδάφους της διὰ πολιτικοὺς λόγους ἔστω καὶ ἐὰν ἐπιβάλλεται ἐκ στρατιωτικῶν λόγων.... ἀπήντησε: «ἀπὸ στρατιωτικῆς ἀπόψεως δὲν εἶναι ἀναγκαῖον ὅπως ὅλαι αἱ χῶραι ἐφοδιασθοῦν μὲ βλήματα. Τὸ βεληνεκὲς τῶν βλημάτων ἐπιτρέπει τὴν διασποράν των εἰς πολλὰς περιοχάς. Δὲν θὰ ἦτο πλεονεκτικὸν νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς περιοχὰς ὅπου πολιτικῶς δὲν θὰ ἦσαν ἀποδεκτὰ καὶ στρατιωτικῶς μὴ ἀποτελεσματικά». Περαιτέρω ἐρωτηθεὶς ἐὰν ἀπεγοητεύθη ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι δύο χῶραι τῆς Εὐρώπης ἠρνήθησαν νὰ ἐφοδιασθοῦν μὲ βλήματα μέσου βεληνεκοῦς, ἀπήντησε.... «Τοῦτο δὲν ἐξασθενεῖ τὴν διάταξίν μας ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέσου βεληνεκοῦς βλήματα». Καὶ θὰ εἴχατε τὴν περιέργειαν νὰ μάθετε ποῖος εἶναι ὁ Ἀμερικανὸς στρατηγὸς ὁ ὁποῖος ἔδωσε τοιαύτην ἀπάντησιν; Εἶναι ὁ ὑπεύθυνος Ἀρχιστράτηγος τοῦ ΝΑΤΟ κύριος Νόρσταντ, ὁ ὁποῖος ἔδωσε τὰς ἀπαντήσεις αὐτάς. Δίδει τὴν ἀπάντησιν ὅτι ἡ δύναμις τῆς ἀσφαλείας τοῦ ΝΑΤΟ δὲν ἐπηρεάζεται ἀπὸ τοῦ ὅτι δύο ἢ πλείονες χῶραι δὲν ἀποδέχονται τὰς βάσεις. Καὶ ἐδῶ συζητοῦμεν ἐὰν μὲ τὴν ἄρνησίν μας ἐδῶ εἰς τὴν μικρὰν αὐτὴν χώραν μὲ τὴν νευραλγικὴν τοποθέτησίν της, ἐὰν μὲ τὴν ἄρνησίν μας θὰ ὑπάρξῃ ἐξασθένισις τῆς δυνάμεως τοῦ ΝΑΤΟ. Ὑπεστηρίχθη, ὄχι φυσικὰ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ ἀναφέρω διότι ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τῶν δύο. Ἢ νὰ ἀποδεχθῇ τὰς βάσεις, ἢ νὰ ἀποχωρήσῃ ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ ἀπαντήσω: Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποδέχονται τὰς βάσεις ἀσκοῦν δικαίωμα νόμιμον καὶ δὲν ἀποχωροῦν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Ἡ Ἑλλὰς οὐδεμίαν ἔχει ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ σήμερον ἰσχύοντος συμφώνου νὰ ἀποδεχθῇ τὰς βάσεις. Αἱ ἀποφάσεις εἰς τὸ ΝΑΤΟ λαμβάνονται ὁμοφώνως. Συνεπῶς δὲν τίθεται ζήτημα ἀποχωρήσεως τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ ὅπως δὲν ἐτέθη διὰ τὴν Δανίαν καὶ τὴν Νορβηγίαν, ὅπως δὲν θὰ τεθῇ αὔριον διὰ τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν ἡ ὁποία ρητῶς ἐπεφυλάχθη ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ εἶναι πολὺ πιθανὸν ὅτι δὲν θὰ ἀποδεχθῇ τοιαύτας βάσεις. Κύριοι βουλευταί, ἀσχέτως ὅλων αὐτῶν, ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα ἀνατρέπονται κατὰ κἄποιον τρόπον. Καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω περαιτέρω: Εἰς μίαν συμμαχίαν εἰς τὴν ὁποίαν μετέχουν ἰσχυρὰ καὶ μεγάλα κράτη καὶ μικραὶ χῶραι, εἰς τὴν ὁποίαν διακυβεύονται τεράστια συμφέροντα τῶν ἰσχυρῶν αὐτῶν συμμάχων εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ θεωρηθῇ ὡς δικαία καὶ ἠθικὴ ἀρχὴ νὰ ὑπάρχουν εἰς τοὺς ὤμους τῶν μεγάλων αἱ μεγάλαι θυσίαι καὶ οἱ μεγάλοι κίνδυνοι καὶ τὸ μικρὸν μερίδιον εἰς τὰς μικρὰς χώρας; Ἰδοὺ διατὶ ἡ Ἑλλάς, ἡ μικρὰ αὐτὴ χώρα, ἡ ὁποία τόσα ὑπέστη κατὰ τὸν πόλεμον δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ ἀνάλογον μερίδιον. Καὶ τὸ ἀνάλογον μερίδιον δὲν εἶναι ὁ κίνδυνος τοῦ ἀφανισμοῦ της. Ἡ Ἑλλὰς ἐξ ἄλλου κεῖται ἐγγὺς μιᾶς ταραχώδους περιοχῆς ὅπως εἶναι ἡ Μέση Ἀνατολὴ ὅπου τεράστια συμπλέκονται συμφέροντα διεκδικοῦντα τὸν ὑπόγειον ὑγρὸν πλοῦτον αὐτῆς. Ἐγὼ δὲν εἶμαι στρατιωτικός, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ κοινὸς νοῦς θὰ ἔλεγεν ὅτι μία σύρραξις εἰς τὴν περιοχὴν ἐκείνην, λόγῳ τῆς συγκρούσεως μεγάλων συμφερόντων, ἐὰν εὕρῃ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἔχῃ ἐγκατάστασιν στρατηγικῶν βάσεων καὶ εἶναι ὄχι βέβαιον ἀλλὰ εἶναι πιθανὸν νὰ τὴν ἐμπλέξῃ εἰς ἕνα πόλεμον χάρις εἰς τὴν ὕπαρξιν τῶν τοιούτων βάσεων, ἀπὸ τὸν ὁποῖον πόλεμον, δὲν εἶχε τίποτε ἡ Ἑλλὰς νὰ διεκδικήσῃ οὔτε τίποτε νὰ ζημιώσῃ. Ἀλλά, ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος, ὑπάρχει ἕνα ἄλλο ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνεπτύχθη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ συχνὰ προβάλλεται ἀπὸ τὸν τύπον, ἀπὸ τοὺς τὰ ἀντίθετα ὑποστηρίζοντας, καὶ πολὺ ἐγένετο χρῆσις αὐτοῦ κατὰ τὴν διάσκεψιν τῶν Παρισίων, τὸ αἴσθημα τῆς Ἀτλαντικῆς ἀλληλεγγύης, ἐν ὀνόματι τῆς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς θὰ πρέπει νὰ δεχθῇ τὰς βάσεις αὐτάς, ὁσονδήποτε μεγάλον κίνδυνον καὶ ἂν δημιουργοῦν διὰ τὸν τόπον αὐτόν. Τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ καὶ ἂν ἀκόμη ἦτο βάσιμον — καὶ δὲν εἶναι — νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο ἡ Ἑλλὰς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ τὸ ἀποκρούσῃ. Θὰ ἠδύνατο μὲ δύο λέξεις νὰ ἐρωτήσῃ. Καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν διαδρομὴν τῆς ζωῆς τοῦ ΝΑΤΟ ποίας ἐκδηλώσεις ἀλληλεγγύης εἶχεν ἡ Ἑλλὰς ἐκ μέρους αὐτοῦ τοῦ συμμαχικοῦ συγκροτήματος; Μὴ τυχόν, κύριοι βουλευταί, τὰς θηριωδίας τοῦ Ν)βρίου 1955 τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ Σμύρνης; Μὴ τυχὸν τὴν ἔνοχον σιγὴν μὲ τὴν ὁποίαν ἐκάλυψεν ὁ συμμαχικὸς τύπος τοὺς βανδαλισμοὺς καὶ τὰς κακουργίας εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου; Μὴ τυχὸν ἀκόμη θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἐκδήλωσιν ἀλληλεγγύης ἐκεῖνο τὸ πρωτοφανὲς μήνυμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀμερικῆς μετὰ τὰ θλιβερὰ γεγονότα; Μήπως τέλος ἀποτελεῖ ἐκδήλωσιν ἀλληλεγγύης αὐτὸ ποὺ συστηματικῶς γίνεται ἐκ μέρους τοῦ ΝΑΤΟ εἰς βάρος τῆς χώρας μας, αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι νὰ αὐξάνουν καὶ ἡ βοήθεια νὰ μειοῦται; Βεβαίως δὲν εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ φέρω τὸ θέμα αὐτό. Θὰ ὑπάρξῃ κἄποτε ἡ εὐκαιρία νὰ τὸ θίξω ὅταν καὶ ἐὰν συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός. Ἀλλά, ἀξίζει, κύριοι βουλευταί, νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τέσσαρας ἀριθμοὺς εἰλημμένους ἀπὸ τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Εἶναι ἀριθμοὶ πάρα πολὺ εὔγλωττοι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ποὺ ἀνέπτυξα πρὸ ὀλίγου. Τὸ 1950 ἡ συμμαχικὴ βοήθεια ἦτο 3925 ἑκατομμύρια δραχμὰς καὶ αἱ ἀμυντικαὶ δαπάναι ἦσαν 1881 ἑκατομμύρια. Τὸ 1957 ἡ μὲν βοήθεια γίνεται 1250 ἤτοι πολὺ κάτω τοῦ ⅓, αἱ δὲ ἀμυντικαὶ δαπάναι γίνονται 4600 ἑκατομμύρια δηλαδὴ ὑπερδιπλασιάζονται. Αὐτὸς εἶναι ὁ ρυθμὸς μὲ τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς ἐπιβαρύνεται ἀφ’ ἑνὸς μὲ τὰς δαπάνας λόγῳ συμμαχικῶν ὑποχρεώσεων καὶ ἀφ’ ἑτέρου βοηθεῖται ἀπὸ πλευρᾶς συμμαχικῆς. (Ἀναγινώσκει). Καὶ ἀξίζει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ὅτι ἡ Τουρκία μὲ τοὺς ἀπέραντους πόρους ποὺ ἔχει τοὺς πλουτοπαραγωγικούς, δαπανᾷ τὸ 5,8% τοῦ ἐθνικοῦ της εἰσοδήματος διὰ τὰς ἀμυντικὰς δαπάνας, ἡ Ἑλλὰς δαπανᾷ τὸ 6,4% καὶ βεβαίως εἶναι γνωστὸν ἀκόμη ὅτι ἡ ἐφετεινὴ βοήθεια ὑστερεῖ τῆς περυσινῆς κατὰ 22% Ὑπάρχει ἀκόμη δι’ ἡμᾶς τοὐλάχιστον, κύριοι βουλευταί, ἕνας ἕτερος θεμελιώδης λόγος ὁ ὁποῖος μᾶς ὁδηγεῖ νὰ λάβωμεν ἀρνητικὴν θέσιν ἔναντι τοῦ ζητήματος τῶν στρατηγικῶν βάσεων. Πιστεύομεν ὅτι τὸ ἀληθὲς συμφέρον τῆς εἰρήνης δὲν ὑπηρετεῖται μὲ τὴν ἔντασιν τῶν ἐξοπλισμῶν, πιστεύομεν ὅτι ἡ ἀδιάλλακτος πολιτικὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀμερικῆς κυρίου Ντάλλες, ἡ ὁποία συνοψίζεται περίπου «δὲν δεχόμεθα συνομιλίας ἀπὸ θέσεως ἀδυναμίας» δὲν εἶναι πολιτικὴ ἡ ὁποία εὐνοεῖ τὴν ὑπόθεσιν τῆς εἰρήνης καὶ θὰ γνωρίζουν οἱ ἐκπροσωποῦντες τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν τελευταίαν διάσκεψιν τῶν Παρισίων πόσον ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ τρομακτικὴ ἦτο ἡ ἀντίδρασις ἐναντίον τῆς ἀδιαλλάκτου πολιτικῆς τοῦ κυρίου Ντάλλες καὶ πῶς τελικῶς ἐπεκράτησεν ἡ ἀντίθετος ἀπόφασις νὰ μᾶς πληροφορήσῃ χθὲς ὁ κύριος Ὑπουργὸς ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ ΝΑΤΟ ἦτο μόνον ἀφοῦ ἐξαντληθῇ ἡ προσπάθεια διὰ τὴν ἐπιτυχίαν μιᾶς συμφωνίας ἐπὶ τοῦ ἀφοπλισμοῦ, τότε μόνον θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸν ἐξοπλισμὸν τοῦ ΝΑΤΟ μὲ τὰ τρομακτικὰ ὅπλα. Ἀπετέλεσε μίαν νίκην τῆς παρατάξεως ἐκείνης ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ ἡ ὁποία ἐπὶ τέλους ἀντελήφθη ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ σοβαρὰ προσπάθεια πρὸς συνεννόησιν τῶν δύο κόσμων καὶ ἐμπέδωσιν τῆς εἰρήνης. Γνωρίζετε πόσην δυσπιστίαν ἔχουσιν οἱ τὰ ἀντίθετα πιστεύοντες πρὸς ὅσα ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν διότι βεβαίως πολλὰ ἐξ αὐτῶν ὑποστηρίζονται καὶ ἀπὸ ρωσικῆς πλευρᾶς καὶ θεωρεῖται ὕποπτον, ὅταν κανεὶς υἱοθετῇ κἄτι τὸ ὁποῖον καὶ ἀπὸ τὴν πλευρὰν αὐτὴν προτείνεται. Θὰ ἦτο χρήσιμον, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν περικοπὴν ἑνὸς προσφάτου ἄρθρου διακεκριμένου Ἀμερικανοῦ διπλωμάτου. Ὡς ἄρθρον ἐνεφανίσθη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν τύπον ἐνῷ πρόκειται περὶ σειρᾶς ὁμιλιῶν εἰς τὸν Ραδιοφωνικὸν Σταθμὸν τοῦ Λονδίνου εἰς τὰς παραμονὰς τῆς διασκέψεως τῶν Παρισίων. Ὑποστηρίζουν περίπου τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν πρὸ ὀλίγου νὰ ἀναπτύξω. Σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ πρώην Ἀμερικανοῦ πρεσβευτοῦ εἰς τὴν Μόσχαν κυρίου Τζὼρτζ Κόνναν. Τὸ κείμενον εἶναι εἰλημμένον ἀπὸ τὸ «Βῆμα» τῆς 7ης Δεκεμβρίου 1957. Ἡ περικοπὴ ἔχει ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει)....... Εἰς τὸ «Βῆμα» τῆς 20ῆς Δεκεμβρίου 1957 δημοσιεύεται ἄρθρον του ἔχον ὡς ἑξῆς: «Γνωρίζω ὅτι παρόμοιαι προειδοποιήσεις τῶν ἀτομικῶν ὅπλων εἰς τὰ ὁπλοστάσια τῶν Εὐρωπαϊκῶν χωρῶν ἀποτελοῦν προσφάτως ἕνα ἀπὸ τὰ προσφιλῆ ὅπλα τῆς Σοβιετικῆς διπλωματίας. Δὲν γνωρίζω ποῖα ὑπῆρξαν τὰ κίνητρα ποὺ ὤθησαν τὴν Σοβιετικὴν Κυβέρνησιν εἰς αὐτὴν τὴν στάσιν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ἀνήκουν ὅλα εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνην ποὺ θὰ ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ τὸν σεβασμόν μας. Ἀλλά, φρονῶ, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀποφεύγωμε νὰ ἀπορρίπτωμεν ὡρισμένας ἰδέας ἁπλῶς καὶ μόνον ἐπειδὴ αὗται εἶναι ὅμοιαι μὲ τὰς προβαλλομένας ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν. Ἡ Μόσχα λέγει πολλὰ ἐπιβλαβῆ καὶ ἀνόητα πράγματα, ἀλλὰ θὰ ἦτο σφάλμα νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ὅλα ὅσα λέγει οὐδέποτε συμβαίνει νὰ συμφωνοῦν μὲ τὰς ἐπιταγὰς τῆς σοβαρότητος καὶ τῆς λογικῆς. Οἱ Ρῶσοι δὲν ἔχουν πάντοτε ἄδικον, ὅπως καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν πάντοτε δίκαιον. Καθῆκόν μας εἶναι ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ σχηματίσωμεν γνώμην ἀνεξαρτήτως τῶν ὅσων λέγουν ἐκεῖνοι. Ὑπάρχει, λοιπόν, λογικῶς ἐλπιδοφόρος διάδοχος λύσις εἰς τὴν ὁδὸν τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν τώρα καὶ ἡ ὁποία δὲν ὑπόσχεται τίποτα; Πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι βλέπω μόνον μίαν: Καὶ αὕτη εἶναι ἀκριβῶς ἀντίθετος πρὸς τὴν προσπάθειαν νὰ ἐντάξωμεν τὰ τακτικὰ ἀτομικὰ ὅπλα εἰς τὸ ἀμυντικὸν σύστημα τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης. Πρόκειται καὶ πάλιν, περὶ τῆς δυνατότητος νὰ χωρίσωμεν γεωγραφικῶς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις τῶν μεγάλων πυρηνικῶν χωρῶν, νὰ τὰς ἀποκλείσωμεν ἀπὸ τὴν σειρὰν τῶν ἀμέσων παραγόντων ποὺ καθορίζουν τὴν μελλοντικὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν σχέσεων τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἠπείρου καὶ νὰ πείσωμεν τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς λαοὺς νὰ ἀποδεχθοῦν ἕνα ὑψηλότερον ἐπίπεδον εὐθύνης, διὰ τὴν ἄμυναν τῆς ἠπείρου ἀπὸ ὅ,τι μέχρι τοῦδε. Τοῦτο ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι δυνατόν. Δὲν ἐκάμαμεν ἀκόμη τὸ μοιραῖον βῆμα, ὅσον πλησίον του καὶ ἂν εὑρισκώμεθα. Ἂν καθίστατο δυνατὴ μία γενικὴ ἀποχώρησις τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως τῆς Ἀμερικῆς, τῆς Βρεταννίας καὶ τῆς Ρωσίας ἀπὸ τὴν καρδίαν τῆς Εὐρώπης, θὰ ὑπῆρχε, τὸ ὀλιγώτερον, μία ἐλπὶς νὰ ἐξευρεθῇ λύσις διὰ τὰ προβλήματα τῆς Εὐρώπης, καὶ διὰ νὰ προχωρήσῃ ὁ μεταξὺ δύο πολιτικῶν φιλοσοφιῶν ἀνταγωνισμός, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ μὴ εἶναι καταστρεπτικὸς οὔτε διὰ τὴν προοπτικὴν ποὺ ἀνοίγεται διὰ τοὺς διαφόρους λαοὺς οὔτε διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς παγκοσμίου εἰρήνης. Δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ κατὰ ποῖον ἄλλον τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναζητηθῇ ἡ ἐλπὶς αὕτη». Κύριοι συνάδελφοι, τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα πιστεύει ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπηρετῇ τὴν ὑπόθεσιν τῆς εἰρήνης. Βεβαίως εἶναι πολὺ μικρὰ διὰ νὰ προσδιορίσῃ τὰς τύχας τῆς ἀνθρωπότητος, πολὺ περισσότερον διὰ νὰ σφραγίσῃ μίαν προσπάθειαν διὰ τὴν ἐμπέδωσιν τῆς εἰρήνης. Ἀναμφισβητήτως ἔχει χρέος καὶ ἔναντι ἑαυτῆς νὰ τὴν ὑπηρετῇ ὅσον ἠμπορεῖ μὲ τὰς μικράς της δυνάμεις. Πιστεύομεν, ὅτι εἰς τὴν ἀρνητικὴν θέσιν ἔναντι τοῦ θέματος τῶν βάσεων τοποθετούμενοι, προσφέρομεν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς παγκοσμίου εἰρήνης καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην αὐτῆς τῆς εἰρήνης διὰ μακρὸν χρόνον. Δὲν γνωρίζω ποῖαι θὰ εἶναι τελικῶς αἱ ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κύριος, συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχεται βασιμότητος. Δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ σημερινὴ νὰ ἀναλάβῃ τοιαύτην δέσμευσιν, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸν ἀφανισμὸν τῆς φυλῆς. Θὰ ἔλεγον ὅτι θὰ πρέπει νὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναβαπτισθῇ εἰς τὴν λαϊκὴν ἐντολὴν ἐν ὄψει τοῦ κρισίμου αὐτοῦ θέματος. Τί φυσικώτερον, ὅταν κανονίζεται ἡ τύχη τοῦ λαοῦ, ὁ ἴδιος νὰ ἐρωτηθῇ. Θεωροῦμεν βασικὸν αἴτημα τοῦ λαοῦ νὰ ζητήσῃ ὁ ἴδιος κατὰ κάποιον ἔμμεσον τρόπον νὰ ἀποφανθῇ, ἐπὶ τοῦ καιρίου αὐτοῦ θέματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική μας ἄποψις καὶ θέλω τελευτῶν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπω διὰ νὰ μὴ ὑπάρξουν καὶ πάλιν παρερμηνεῖαι καὶ παρεξηγήσεις σκόπιμοι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι διατεθειμένη νὰ σεβασθῇ τὰς ἀνειλημμένας ἀμυντικάς της ὑποχρεώσεις καὶ τὰς ὁποίας ἐτήρησε πάντοτε ἐξ ὁλοκλήρου ἡ Ἑλλάς. Ἕνα πρᾶγμα δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ κάμῃ, δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὸν ἀφανισμόν της ἄνευ λόγου τινός. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπόντος τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῆς ΕΔΑ τὸν λόγον ἔχει ὁ νομίμως ἐκπροσωπῶν τὸ Κόμμα, βουλευτὴς κύριος Η. Ἠλιοῦ.

§63Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, αἴσθημα πραγματικῆς ἀποκαρδιώσεως μᾶς συνέχει διότι εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν περὶ τὸ Κυπριακὸν τελευταίων ἐξελίξεων αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον καμμίαν πρόοδον δὲν σημειώνουν, ἀλλὰ ἀπεναντίας αἰσθητοτάτην ὀπισθοδρόμησίν του, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔδωσε θριαμβολογῶν καὶ κομπαστικὸν τόνον μὲ πολλὴν αὐταρέσκειαν ὁμιλῶν περὶ πρωτοποριακῆς ἐπιτυχίας καὶ περὶ μεγέθους τῆς νίκης. Ἔφθασε δὲ τὸ κομπαστικόν του ὕφος εἰς τὴν ἀποθέωσίν του σήμερον, κατὰ τὴν παρέμβασιν πρός, ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὅταν διὰ πρώτην φορὰν καθ’ ὅσον γνωρίζω εἰς τὴν παγκόσμιον ἱστορίαν, δὲν περίμενεν ἀντιπροσωπεία τις τοῦ Ἔθνους νὰ τὸν ἀνακηρύξῃ ἄξιον τῆς Πατρίδος, ἀλλὰ διεκήρυξεν ὅτι τιμᾷ τὴν Χώραν. Καὶ ἐπίσης αἴσθημα ἀγωνίας καὶ ἄγχους μᾶς συνέχει διὰ τὸ δεύτερον σκέλος τῶν κυβερνητικῶν ἀνακοινώσεων διὰ τὴν τύχην καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διότι διέκρινα καὶ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφισβήτησις, δὲν νομίζω οὔτε ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὔτε ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ ἀμφισβητεῖ — μίαν ψυχολογικὴν προπαρασκευὴν διὰ τὴν ἀποδοχὴν μονοπλεύρως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐγκαταστάσεως βάσεων πυραύλων εἰς τὴν Ἑλλάδα, δηλαδὴ ἐνδεχομένην ἐξόντωσιν καὶ ἐκμηδένισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τὴν κυβερνητικήν, ἐπιφυλάσσεται ὅταν συνομολογήσῃ νὰ φέρῃ πρὸς ἔγκρισιν ἐκ τῶν ὑστέρων ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας.

§64Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν διηυκρινίσθη αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§65Η. ΗΛΙΟΥ. Θὰ ἀχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ συζητηθῇ καὶ ἐπικυρωθῇ, αὐτὸ ἐλέχθη ἐὰν σαφῶς αἱ πρωϊναὶ ἐφημερίδες ἀπέδωσαν, διότι βέβαια τὰ πρακτικὰ διενεμήθησαν ἀργὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων τῶν ἐστενογραφημένων. Ἐν τούτοις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων τῶν συζητήσεων εἰς τὴν πολιτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τὰ ὁποῖα ἤδη ἀνακοινωθέντα θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, προκύπτει ὅτι ἐνῷ πέρυσι ἐκομπάζομεν ὅτι ἔναντι τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας ποὺ ἠξίου ἡ Ἀντιπολίτευσις — ἡμεῖς ἐζητοῦμεν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν — ἐφέτος ὑπῆρξεν ὀπισθοδρόμησις καὶ ἐγένετο προσπάθεια ἀγωνιώδης διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ καταχώρησις ἁπλῶς τῆς λέξεως ἡ ὁποία ἀναγνωρίζει τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ οὐχὶ τὴν ἐφαρμογήν της — τὴν ἀρχὴν ἀνεξαρτήτως τοῦ πῶς καὶ εἰς ποῖον χρόνον ἤθελε πραγματοποιηθῆ αὐτή, δηλαδὴ τῆς ἐκζητήσεως τῆς καταχωρήσεως ἐκ τοῦ κειμένου μιᾶς λέξεως ἡ ὁποία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παράσχῃ δικαιολογίαν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἔναντι τῆς ὀπισθοδρομήσεως ποὺ ἐσημείωνε τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Νομίζω ὅτι ἡ θριαμβολογία αὐτὴ εἶναι ἄτοπος καὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον. Πρῶτον μὲν ἀπὸ τῆς στενῆς κυβερνητικῆς πλευρᾶς — αἱ ὑπὲρ τῆς Κυπριακῆς αὐτοδιαθέσεως ψῆφοι καταδήλως ὄχι μόνον δὲν ὀφείλονται εἰς καμμίαν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς καμμίαν περὶ αὐτῆς ἀσκουμένην πολιτικήν, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐδόθησαν παρὰ τὰς ἄλλας εἰς τὸν διεθνῆ τομέα ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐναντίον τῶν ἐνεργειῶν της. Ἐδόθησαν πρῶτον ἀπὸ τὰς Χώρας τοῦ Ἀνατολικοῦ Συνασπισμοῦ, αἱ ὁποῖαι ἐχόμεναι τῶν ἀρχῶν τῆς ὑποστηρίξεως τῆς αὐτοδιαθέσεως ἔναντι πάσης ἀποικιοκρατίας, παρὰ τὴν συνεχῆ καὶ ἔμμονον δυσμένειαν τὴν ὁποίαν ἐπιδεικνύει ἡ Κυβέρνησις — ἔφθασε μέχρι τοῦ νὰ παρέχῃ τὴν Χώραν μας ὡς βάσιν διὰ τὴν ἐξαπόλυσιν τοῦ ὑδρογονικοῦ πολέμου ἐναντίον των — ἐνέμειναν εἰς τὴν ψήφισιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι αἱ ψῆφοι αὐταὶ ἀνήκουν καὶ ἀποτελοῦν ἐπίτευγμα τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι ἀποτελοῦν ἐπίτευγμα τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς καὶ αἱ ψῆφοι τοῦ......

§66Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ μόνον ἐπίτευγμα.

§67Η. ΗΛΙΟΥ. ...... αἱ ψῆφοι τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου ἐναντίον τοῦ ὁποίου μὲ τὴν προσχώρησιν εἰς τὸ ἀποικιοκρατικὸν Δόγμα τοῦ Ἀϊζενχάουερ ἐτάχθη ἡ Κυβέρνησις. Ἴσως, ἴσως τῆς προσχωρήσεως ἐκείνης ἐπίτευγμα εἶναι τοῦτο, ὅτι 4 ἀπὸ τὰς Ἀραβικὰς Χώρας ἠρνήθησαν νὰ δώσουν τὴν ψῆφον των. Ἑπομένως, ὅταν πέρυσι μᾶς ἐνεφάνιζον ὅτι ἐνεκρίθη ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως μὲ 78 ψήφους καὶ ἐφέτος ἀπερρίφθη μὲ 31, ποῦ εἶναι ἡ δραστηριότης καὶ ἡ ἀποτελεσματικότης διὰ τὴν ὁποίαν τόσον κομπάζει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν; Μήπως κατώρθωσε νὰ πείσῃ τοὺς συμμάχους τῆς Βορειοατλαντικῆς Συμμαχίας; Ἀλλὰ σταθερῶς καὶ ἐπιμόνως αἱ Χῶραι τῆς Συμμαχίας αὐτῆς μὲ ἐξαίρεσιν τὴν Ἰσλανδίαν κατεψήφιζον, κατεπολέμουν καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ καταπολεμοῦν καὶ νὰ καταψηφίζουν τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. Δι’ ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι ἔχομεν διαφορετικὴν ἀντίληψιν περὶ τῶν συμμαχιῶν καὶ περὶ τῆς διεθνοῦς τοποθετήσεως τῆς Χώρας, ἐπιβεβαιώνεται διὰ μίαν ἀκόμη φοράν, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς συνεταιρισμοῦ τῶν ἀποικιοκρατικῶν δυνάμεων καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ περιμένωμεν ἐκεῖθεν καμμίαν ὑποστήριξιν. Βεβαίως ἐκτὸς τῆς Ἰσλανδικῆς ψήφου, ἐσημειώθη ἡ ἀποχὴ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ κατεβλήθη προσπάθεια νὰ ἐμφανισθῇ ἡ ἀποχὴ αὐτὴ ὡς εὐμένεια ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ἐν τούτοις εἰς τὸ «Νταίηλ Τέλεγκραφ» τῆς 21ης Δεκεμβρίου, ἀναφέρεται ὅτι ὁ Πρόεδρος Ἀϊζενχάουερ ἐνήργησεν ὡς κἄτι περισσότερον ἀπὸ φίλος τῆς Μεγάλης Βρεταννίας εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν. Ἀλλὰ οὔτε καὶ οἱ ἔμμεσοι σύμμαχοί μας διὰ τῆς προσχωρήσεώς μας εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ αἱ χῶραι τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης ἔκαμαν τίποτε διαφορετικόν. Τὸ Ἰρὰκ ἐταλαντεύθη εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἀπέσχεν εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν. Ἐὰν ὅμως ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκτιμῶσα ἄλλως τὰ πράγματα, εἶναι γνωστὸν τοῦτο, οὔτε τὸ ἀποκρύπτει, τὸ περιβάλλει ἁπλῶς μὲ μίαν φρασεολογίαν ἡ ὁποία θέλει νὰ ἐξωραΐσῃ τὰ πράγματα, εἶναι γνωστόν, ὅτι διὰ λόγους κοινωνικοῦ καθεστῶτος, πολιτικοῦ καθεστῶτος ἢ δὲν ξεύρω τί ἄλλο, εἶναι ὑποχρεωμένη ἢ ἔχει συμφέρον, νὰ ἐκτάσσῃ τὴν Χώραν μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῆς Συμμαχίας τοῦ ΝΑΤΟ, ἀνεξαρτήτως τῆς δυσμενοῦς ἐπιδράσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Τί εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε τὴν πολιτικὴν καὶ διπλωματικὴν ἐπιτυχίαν τῆς Κυβερνήσεως, τί εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δικαιολογεῖ τὸν θριαμβευτικὸν τόνον τὸν ὁποῖον ἔδωσεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸ ὁποῖον ἐξεδηλώθη εἰς τὴν ψῆφον τῶν ὑπολοίπων τριάντα μελῶν τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν οἱ ὁποῖοι πέρυσι μὲν εἶχον ἀποδεχθῆ τὴν πρότασιν Μέννον, ἐφέτος δὲ εἴτε κατεψήφισαν, εἴτε ἀπέσχον ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς προτάσεως; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀκριβῶς ἡ τάσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἀσκήσῃ τὴν ἀνένδοτον καὶ συστηματικὴν καὶ σταθερὰν ὑπεράσπισιν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως δι’ ὅλων τῶν εἰς τὴν διάθεσίν της μέσων, ἡ ἀποφυγὴ πάσης προπαρασκευῆς, ἢ ἄλλοτε μὲν παραίτησις ἀπὸ τῶν καταγγελιῶν τῶν Τουρκικῶν θηριωδιῶν τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1955 καὶ τῶν Βρεταννικῶν βασανιστηρίων, ἄλλοτε δὲ ἡ παρασιώπησις, τελικὰ ἡ ἀποδοχὴ τῆς τροποποιήσεως ἐκ μέρους τῶν τεσσάρων, μὲ πρωτοβουλίαν Καναδᾶ, Νορβηγίας, τοῦ τίτλου τῆς προσφυγῆς καὶ ἡ ἀπάλειψις τοῦ ὅρου τῶν βασανιστηρίων, ὅλη αὐτὴ ἡ τακτικὴ ἡ διστακτική, ἂς εἴπω, ὅλη αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ἂς εἴπω ἡ ὁποία δὲν θέλει νὰ ψυχράνῃ τοὺς κεκηρυγμένους πολεμίους τῆς Κυπριακῆς αὐτοδιαθέσεως, δὲν προπαρεσκεύασε τὴν διεξαγωγὴν τῆς μάχης μὲ ὅλα τὰ μέσα. Ποῦ εἶναι ἡ μαύρη βίβλος, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων καὶ εἰς ἑκατομμύρια ἀντιτύπων νὰ διαφωτίσῃ ὅλον τὸν κόσμον καὶ νὰ καταστήσῃ κατηγορουμένους ἐνώπιον τῆς ἀμφικτυονίας τῶν λαῶν τοὺς ἐχθροὺς τῆς Κυπριακῆς αὐτοδιαθέσεως, τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν καὶ νὰ τοὺς ἀποστομώσῃ; Αὐτὴν τὴν τακτικὴν δὲν τὴν ἠθέλησε, κατεχόμενος ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ ἕνα αἴσθημα καὶ φραστικῆς ἀκόμη ὑποχωρητικότητος καὶ συμβιβασμοῦ, δὲν ἠθέλησε καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ διεξαγάγῃ τὴν προπαρασκευὴν τῆς μάχης διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ἀφθόνων μέσων, τοῦ ἀφθόνου ὑλικοῦ τὰ ὁποῖα ἡ αὐτοθυσία τῶν Κυπρίων καὶ ἡ ὠμότης τῶν ἀποικιοκρατῶν εἶχον θέσει εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ ἐξεγείρῃ τὴν παγκόσμιον συνείδησιν καὶ νὰ προκαλέσῃ ἀποτελέσματα διαφορετικὰ ἀπὸ τὴν ἀπόρριψιν τῆς προσφυγῆς διὰ 31 μόνον ψήφων ὑπὲρ αὐτῆς. Ἔπειτα τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως τὴν ὁποίαν κατ’ ἐπανάληψιν διεκήρυξεν ἡ Κυβέρνησις, τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἄλλοτε καὶ διὰ τοῦ στόματος τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ζητουμένην ἀπὸ τοὺς Κυπρίους, διετύπωσε διὰ τοῦ ἐπιγράμματος ὅτι δὲν θὰ ζητήσωμεν τίποτε ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅσα οἱ Κύπριοι ζητοῦν, τὴν μετέτρεψε, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς εἶπεν: «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως, ὅτι θεωρεῖ ἀπολύτως λογικὸν καὶ ἴσως καὶ χρήσιμον ὅπως πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, μεσολαβήσῃ περίοδος καθεστῶτος αὐτοκυβερνήσεως. Ἀκόμη περισσότερον, θὰ ἐδέχετο νὰ ἀνακηρυχθῇ ἡ Κύπρος ἀνεξάρτητον Κράτος καὶ κατόπιν τὸ ἐλεύθερον αὐτὸ Κράτος νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς τύχης του». Ἕνας Κύπριος πατριώτης δημοσιογράφος συνεξόριστος τοῦ Μακαρίου διαπιστώνων αὐτὴν τὴν τακτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, τὴν ἀσκουμένην ἐν τῇ ἐνώπιον τῶν Διεθνῶν Ὀργανισμῶν διαχειρίσει τῆς ὑποθέσεως, ἐσημείωνεν εἰς ἄρθρον του, ὅτι ἂν εἰς τὴν Κύπρον σημειώνεται ἐπαχθὴς Ἀγγλικὸς ζυγός, ἐδῶ εἶναι ἔκδηλος ἡ κρατικὴ ὑποτέλεια εἰς τοὺς Ἀμερικανούς. Μὲ παράπονον καὶ πικρίαν παρακολουθεῖ ἡ Κύπρος τὰς ἐναλλασσομένας διαρκῶς ἀτολμίας, διστακτικότητας, μεταπτώσεις καὶ παραλείψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ.

§68Ε. ΣΚΟΡΔΙΛΗΣ. Τί εἶπεν ὁ Διγενῆς καὶ ὁ Μακάριος;

§69Η. ΗΛΙΟΥ. Θὰ σᾶς εἴπω τί εἶπεν ὁ Μακάριος. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὡμίλησε καὶ παραπονεῖται ὁ Κύπριος καὶ ἡ Κύπρος διὰ μίαν ἐπιρροὴν τῆς Ἀμερικανικῆς πολιτικῆς, ὀφείλω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι ἡ ἔννοιά της ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ, προσφάτως ἐξεδηλώθη διὰ τῶν γνωστῶν δηλώσεων τοῦ τότε Πρεσβευτοῦ της κυρίου Ἄλλεν, ὅτι βέβαια ὑπάρχει τέλος πάντων καὶ κἄποια ἀρχὴ αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ μία ἐπικρατεστέρα ἐνδεχομένως, ἡ ἀρχὴ τῶν σχέσεων καλῆς γειτονίας καὶ ὅσα ἐπηκολούθησαν εἰς αὐτὴν τὴν τοποθέτησιν. Ἐπὶ πλέον δυστυχῶς ἔγινε γνωστὸν καὶ ἀπὸ τὴν πρόσφατον ἀνταπόκρισιν τοῦ Παρισινοῦ τῆς Κύπρου, ἡ ὁποία ἐκνευρίζει τὴν Ἀμερικήν, ἔλαβε καὶ εἶχε καὶ εἰς τὸν Ἀμερικανικὸν καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν τύπον, ὅτι ἡ ἄσκησις τῆς Ἀμερικανικῆς πιέσεως διὰ νὰ ἀποστῇ ἡ Χώρα τῆς ἀνενδότου ὑποστηρίξεως τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, ἡ ὁποία ἐκνευρίζει τὴν Ἀμερικήν, ἔλαβε εἰδικωτέραν μορφὴν καὶ ὅτι ἡ περικοπὴ τῆς βοηθείας ὀφείλεται ὅπως λέγει εἰς τὸ ἐξ Ἀθηνῶν τηλεγράφημα ὁ κύριος Μὰρκ Μαρσώ, ἡ περικοπὴ τῆς Ἀμερικανικῆς Βοηθείας «ἐκδηλώνει τὴν δυσθυμίαν, τὴν δυσαρέσκειαν τῆς Οὐάσιγκτων, ἡ ὁποία φρονεῖ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀκολουθεῖ πολιτικὴν πολὺ ἀνεξάρτητον εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου. Φαίνεται πράγματι, ὅτι οἱ Ἀμερικανοὶ ἐπιμένουν πολύ, ὥστε τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου νὰ τεθῇ εἰς τὸ ψυγεῖον (SOIT MISE ON RIGI-DAIRE) διὰ νὰ τακτοποιηθοῦν ἐπὶ τέλους αἱ Ἑλληνοτουρκικαὶ σχέσεις. Δηλαδὴ μὲ θυσίαν, μὲ τοποθέτησιν εἰς τὸ ψυγεῖον τῆς Κυπριακῆς αὐτοδιαθέσεως ἐπιδιώκεται ἡ τακτοποίησις τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Ἑλλὰς ἀξιοῖ καὶ ὑποθέτω, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν οἱαιδήποτε καὶ ἂν εἶναι αἱ οἰκονομικαὶ καὶ ὑλικαὶ πιέσεις αἱ ἀσκούμεναι διὰ νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου, ἡ Ἑλλὰς ἀξιοῖ νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἡ ἀγοραπωλησία τοῦ 1878. Καὶ ὅπως ἡ διστακτικότης, ὑποχωρητικότης καὶ ἡ ἔλλειψις μαχητικότητος, τὴν ὁποίαν διαπιστώνω, ὄχι μόνον ἐγώ, ἀλλὰ διεπίστωσαν καὶ ἄλλοι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐκδηλουμένη ἐν τῇ ἀντιμετωπίσει τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος ὑποχωρητικότης, ἔχει φέρει πλέον τὸ θέμα αὐτὸ εἰς μίαν ἀποτελμάτωσιν εἰς ἀποδυνάμωσιν, καλλιεργεῖται ἡ ἀπογοήτευσις μὲ τὸν σκοπὸν νὰ ἐπιδιωχθῇ ὁ συμβιβασμὸς ἐγκαταλειπομένης τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ἔτσι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ νὰ καταγγέλλωνται δημοσίᾳ, τὸ ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, εἰς τὸ νὰ καταγγέλλωνται δημοσίᾳ καὶ ἐπωνύμως παρὰ τοῦ λειτουργοῦ σχεδὸν κρατικοῦ διατελέσαντος Γενικοῦ Διευθυντοῦ προγραμμάτων ραδιοφωνίας ὑπηρετοῦντος ἐπὶ 3ετίαν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν προγραμμάτων τῶν Κυπριακῶν ραδιοφωνικῶν ἐκπομπῶν, διατυπώνει συγκεκριμένα γεγονότα, συγκεκριμένας πράξεις καὶ παραλείψεις μελῶν τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἐπιστολῶν πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως αἱ ὁποῖαι ἐὰν ἀληθεύουν, περιέχουν ὅλα τὰ στοιχεῖα ποὺ προσδιορίζουν τὴν πρᾶξιν τῆς ἐσχάτης προδοσίας. Καὶ οὔτε διάψευσις γίνεται οὔτε καταγγέλλεται ὡς ἐπαίσχυντος συκοφάντης ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θαρραλέως, ἐπωνύμως καὶ ἐνυπογράφως τὰ καταγγέλλει.

§70Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κάμνετε χρῆσιν ἀνευθύνων κειμένων ἢ ἀνευθύνων καταγγελιῶν εἰς μίαν περίπτωσιν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν συγκεκριμέναι πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐμνημονεύσατε δημοσιεύματα διαφόρων ἐφημερίδων ὅπως ἔπραξε καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Γνωρίζετε ὅτι εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον ἐκδίδονται χιλιάδες ἐφημερίδων καὶ ἑκάστη ἐξ αὐτῶν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸν ἴδιον αὐτῆς τρόπον νὰ ἀντιμετωπίζῃ τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἀρκεῖ νὰ σκεφθῆτε ὅτι δέκα ἔχομεν ἑλληνικὰς ἐφημερίδας καὶ ἡ κάθε μία ἑκάστην πρωίαν ἀρυομένη ἐκ διαφόρων πηγῶν πληροφορίας, ἐμφανίζει ὡρισμένας εἰδήσεις αἱ ὁποῖαι συμβαίνει πολλάκις νὰ εἶναι ἀνακριβεῖς. Ἀντιλαμβάνεσθε πόσον περισσότερον συμβαίνει αὐτὸ ὅτα πρόκειται περὶ χιλιάδων ξένων Ἐφημερίδων ὅταν ἔχετε συγκεκριμένας πράξεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπικαλῆσθε προκειμένου νὰ κρίνετε τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, δημοσιεύματα ἀνεύθυνα τύπου ξένου ἢ καταγγελίας οἱουδήποτε προσώπου, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἐπιδιώκετε τοὐλάχιστον νὰ δημιουργήσετε ἐντυπώσεις. Καὶ δὲν ἀρκεῖσθε μόνον εἰς αὐτό, ἀλλὰ προβαίνετε περαιτέρω εἰς βαρεῖς χαρακτηρισμούς. Ἡ Κυβέρνησις ἐὰν πρέπει ἢ ὄχι νὰ διαψεύσῃ μίαν εἴδησιν, τὸ ἐξαρτᾷ ἀπὸ τὴν σοβαρότητα τῆς εἰδήσεως καὶ τοῦ προσώπου τὸ ὁποῖον τὴν δίδει. Δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις ἐὰν εἰς τὸν ἑλληνικὸν ἢ παγκόσμιον τύπον ἀναγράφωνται διάφορα ἀνεύθυνα πράγματα, καὶ ἀναγράφονται πολλὰ τοιαῦτα, νὰ δίδῃ καθημερινῶς διαψεύσεις. Ὁμιλεῖτε συνεχῶς ἐπὶ μίαν διετίαν καὶ λέγετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπεδίωξεν ἐπιμελῶς νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακόν. Παρῆλθον 2 ἔτη καὶ 4 μῆνες, τῆς παρεσχέθησαν ἄπειροι εὐκαιρίαι νὰ ἐπιδιώξῃ συμβιβασμὸν καὶ τὸν ἀπέκρουσε, διότι παραμένει σταθερὰ εἰς τὴν ἀπόφασίν της νὰ ἐπιτύχῃ λύσιν ἐθνικῶς ἀξιοπρεπῆ καὶ δικαίαν διὰ τοὺς Κυπρίους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Μᾶς ἐκάλεσαν κατ’ ἐπανάληψιν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ βάσεως ἡ ὁποία καθ’ ἡμᾶς ἦτο ἀπαράδεκτος καὶ ἠρνήθημεν νὰ μεταβῶμεν. Μᾶς ἐκάλεσαν εἰς τὸ ΝΑΤΟ νὰ συζητήσωμεν τὸ Κυπριακὸν καὶ ἠρνήθημεν νὰ μεταβῶμεν. Μᾶς ἔφερεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν τῆς Ἀγγλίας τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ, μὲ ἐπίμονον παράκλησιν νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ Διότι, ὅμως, ἀπὸ ὅλας αὐτὰς τὰς προσκλήσεις ἔλειπε ἡ βασικὴ καὶ ἀπαραίτητος προϋπόθεσις μιᾶς δικαίας καὶ ἐντίμου λύσεως ἡ Κυβέρνησίς μου πάντοτε ἠρνήθη νὰ συζητήσῃ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Ὅταν λοιπὸν ἔχετε ἐκτὸς αὐτῶν τῶν δεδομένων καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρὰ τὰς μυρίας δυσχερείας τὰς ὁποίας ἐδημιούργει διὰ τὴν χώραν τὸ Κυπριακόν, προβάλλει τοῦτο κατὰ τρόπον θαρραλέον εἰς ὅλους τοὺς διεθνεῖς ὀργανισμούς, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίζεται καὶ νὰ κρίνεται ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ ἀνεύθυνα δημοσιεύματα διὰ νὰ δημιουργοῦνται ψευδεῖς ἐντυπώσεις; Δὲν πρέπει νὰ ἀγνοῆτε αὐτὴν τὴν πραγματικότητα. Τὸ γεγονὸς ὅτι προσπαθεῖτε διὰ λόγους πολιτικῆς σκοπιμότητος νὰ δημιουργῆτε ψευδεῖς ἐντυπώσεις παρὰ τῷ λαῷ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν καὶ τὰς δυσχερείας τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον βλάπτει αὐτὴν ταύτην τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν καὶ ὄχι τὴν Κυβέρνησιν. Θὰ ἠδυνάμην μάλιστα νὰ εἴπω ὅτι βλάπτει καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐπιχειρήσει νὰ κατηγορήσωσιν αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§71Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ τελευταία φράσις τῆς διακοπῆς τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐμπεριέχῃ μορφήν τινα ἀπειλῆς. Ἐὰν περὶ τοιούτου τινὸς πρόκειται τοῦτο εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον οὔτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἐνώπιον οἱασδήποτε θυσίας καὶ κινδύνου μὲ ἐπηρέασαν, οὔτε πρόκειται ποτὲ νὰ μὲ ἐπηρεάσῃ ὡς δημόσιον ἄνδρα. Πέραν τούτου ποῖος τάχα ἀποβλέπει εἰς τὴν δημιουργίαν ἐντυπώσεων; Μήπως ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἀπὸ τῆς 17ης Φεβρουαρίου 1956 διὰ στόματος τοῦ κυρίου Προέδρου της διεκήρυσσε τὴν δημιουργίαν ἐντυπώσεων καὶ μάλιστα ἀμέσως ἐντὸς 48 ὡρῶν εἰσπρακτέων, διεκήρυσσε πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ὅτι καὶ τὴν αὐτοκυβέρνησιν εἶχε πλήρως ἐξασφαλίσει καὶ τὴν αὐτοδιάθεσιν κατ’ ἀρχήν; Καὶ ποῖος ἔκαμε χρῆσιν ἐφημερίδων πρῶτος, μήπως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δύναται ἐνδεχομένως διὰ τῶν λεγομένων ἐθνικῶν κονδυλίων, τὰ ὁποῖα πάντοτε ἴσως δὲν διατίθενται τόσον ἐθνικῶς νὰ ἐπηρεάζῃ καὶ τὸ περιεχόμενον τῶν δημοσιευμάτων ἢ ἐγὼ κάμνων χρῆσιν ἀποσπάσματος δύο ἐγκύρων φύλλων ἑνὸς Ἀγγλικοῦ καὶ ἑνὸς Γαλλικοῦ, τῆς συντηρητικωτάτης καὶ ἀντιθέτου πρὸς τὰς ἰδιαιτέρας μου ἀπόψεις ἀλλὰ ἐξ ἀμεροληψίας καὶ λόγῳ κύρους, τοῦ «ΜΟΝΤ» καὶ τοῦ «ΝΤΑΙΗΛΥ ΤΕΛΕ-

ΓΚΡΑΦ»;

Ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τυχὸν ἠνωχλήθη ἀπὸ τὴν μνείαν τὴν ὁποίαν ἔκαμα τῆς καταγγελίας τῆς πρὸς αὐτὸν τὸν ἴδιον ἀπευθυνθείσης παρὰ προσώπου ἐπωνύμου, κατοικοῦντος ἐν Ἑλλάδι, δίδοντος τὴν ταυτότητα καὶ τὴν διεύθυνσίν του καὶ τὸ ὁποῖον περιέχει χαρακτηρισμούς, δὲν εἶναι ἰδικοί μου, κύριε Πρόεδρε, οἱ χαρακτηρισμοὶ εἶναι τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Περιέχει καὶ κατονομάζει πράξεις αἱ ὁποῖαι ἐὰν ἀληθεύουν ὁπωσδήποτε ἀποτελοῦν τὸ κατονομασθὲν ἀδίκημα. Ἐὰν δὲ δὲν ἀληθεύουν θὰ ὤφειλε νὰ εἶχε καταγγελθῆ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εὐθαρσῶς ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην τῆς δημοσιεύσεώς των καὶ ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ ἀνευθύνου δημοσιεύματος, περὶ ἐπικλήσεως τῆς Κυβερνήσεως, δεδομένου ὅτι ἐπὶ τέλους μᾶς χωρίζει βαθυτάτη διαφορὰ ἀντιλήψεων, καὶ δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν νὰ συνομολογῶμεν καὶ νὰ ἐπικροτῶμεν τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Διατί ἐξανίσταται καὶ λέγει ὅτι δὲν ἐλάβαμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐνεργείας καὶ τὰς ἐπιτεύξεις τῆς Κυβερνήσεως του; Τὰς ἐλάβομεν καὶ ἐσημειώσαμεν τὰς παραλείψεις. Ἐσημειώσαμεν τὰς παραλείψεις καὶ τὴν ἀχρήστευσιν τοῦ σπουδαιοτέρου ὅπλου ἠθικῆς πιέσεως ἔναντι τῶν ἐχθρῶν τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου, τὸ ὁποῖον διέθεσεν ὁ Κυπριακὸς λαὸς καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τῆς καταγγελίας καὶ τῆς περαιτέρω εὐρυτάτης δημοσιεύσεως τῶν θηριωδιῶν τῶν Τούρκων καὶ τῶν βασανιστηρίων τῶν Ἄγγλων ἀποικιοκρατῶν εἰς τὴν Κύπρον. Ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; Ἐδῶ εἶναι σαφές. Ἐδῶ δὲν πρέπει νὰ παίζωμε μὲ τὰς λέξεις μὲ τὰς ὁποίας φοβοῦμαι ὅτι ἔπαιξεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν χθές. Μὲ τὴν ἀπαρίθμησιν, ἔτσι μὲ κἄποιον κομπασμὸν παράδοξον, διαδικαστικῶν καὶ δικονομικῶν τινῶν, ἀντεγκλήσεων καὶ συζητήσεων. Δὲν πρέπει νὰ παίζωμεν μὲ τὰς λέξεις. Ἐδῶ εἶναι σαφές, εἶναι φανερὸν ὅτι ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἀποδυναμοῦται τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἀποτελματώνεται, σαπίζει. Δὲν ὑπάρχει ἡ συνεχής, ἡ ἔντονος, ἡ ἀνένδοτος, ἡ ἀκατάπαυστος συμπαράστασις, ἡ ἀκατάπαυστος καταγγελία τῶν ἐχθρῶν, ἡ διαφώτισις τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης. Ὑπῆρξαν φαινόμενα τὰ ὁποῖα εἶναι πράγματι ἄλλαι παραλείψεις πρόσθετοι τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἠθέλησα νὰ τὰς μνημονεύσω. Προκαλούμενος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὰς μνημονεύσω. Ἐστείλαμε τὸν Μακάριον εἰς τὴν Ἀμερικὴν διὰ νὰ συνεγείρῃ τὸν Ἀμερικανικὸν λαὸν καὶ ἀπηγορεύσαμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὸ Κυπριακόν. Μετὰ τὰ αἱματηρὰ ἐκεῖνα ἐπεισόδια τοῦ συλλαλητηρίου τοῦ Μαΐου τοῦ 1956, ἐδόθη ἐπὶ τέλους εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν....

§72Β. ΑΝΑΣΤΑΣΑΤΟΣ. Τὸ ὁποῖον σεῖς ἐξεμεταλλεύθητε.

§73Η. ΗΛΙΟΥ. Τὸ ποῖος τὸ ἐξεμεταλλεύθη τὸ ἠξεύρετε πολὺ καλὰ καὶ ἡ δικαιοσύνη τῆς Ἑλλάδος κατεδίκασε τὸ Δημόσιον εἰς τὸ νὰ πληρώσῃ ἀποζημίωσιν εἰς τὰ θύματα ἐκεῖνα τοῦ συλλαλητηρίου τοῦ Μαΐου τοῦ 1956 καὶ ἐξέδωκε μίαν ἀπόφασιν, ἔχουσαν δύναμιν δικαστικῆς ἀληθείας, ὅτι ἡ δημοσία δύναμις ἦτο ὑπαίτιος τοῦ αἵματος τοῦ χυθέντος. Λοιπόν, ἔρχεται ἡ σειρὰ τῆς συγκεντρώσεως εἰς τὸ Στάδιον, δι’ ἣν ἐχορηγήθη ἄδεια εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὑπὸ τὸν Μακαριώτατον Ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηνῶν καὶ τὴν τελευταίαν στιγμήν, ὡς κατηγγέλθη, πιέσει ξένου παράγοντος, ἐματαιώθη. Τί θέλετε; Κατὰ τί προωθήθη ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις; Ποῦ ἀκούγεται σήμερον ἡ φωνή, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἀκόμη ποὺ ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐξουσίαν, πρὸ διετίας καὶ πλέον ἠκούετο ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς γῆς, καὶ καθίστα τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ὑπόθεσιν ὅλων τῶν ἀνθρώπων, εἰς ὅλα τὰ γεωγραφικὰ πλάτη καὶ μήκη, τῶν ἀγαπώντων τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν λαῶν; Μία βαθμιαία κάμψις, μία βαθμιαία ἐγκατάλειψις θέσεων, μία βαθμιαία ἀποδοχή, ὡς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, αἱρέσεων, ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ αὐτοδιάθεσις τῆς Κύπρου, διότι θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν διεξαγωγὴν διαπραγματεύσεων καὶ ἂν αἱ διαπραγματεύσεις δὲν καταλήξουν, ἀναβάλλεται. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐπιτεύγματα τὰ πραγματικά! Τώρα, ἐὰν θέλωμεν ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιτεύγματα τὰ ἰσχνότατα, ἐγὼ λέγω τὰ ἀρνητικά, μὲ τὴν αἴγλην τῆς θριαμβολογίας, μὲ τὴν αἴγλην τοῦ κομπασμοῦ, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ προσδώσῃ εἰς αὐτὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, αὐτὸ πλέον δὲν εἶναι διαφορὰ ἐκτιμήσεων πολιτικῶν, δὲν ἀνάγεται κἂν εἰς τὴν σφαῖραν τῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ εἰς τὴν σφαῖραν τῆς τεχνικῆς διαφημίσεως. Αὐτὰ μὲν ἀπὸ ἀπόψεως Κυπριακοῦ ζητήματος. Εἰσέρχομαι ἤδη εἰς ἓν θέμα ἐξόχου σοβαρότητος, τὸ ὁποῖον διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν ζωὴν δεκάδων αἰώνων ποὺ ἀριθμεῖ ἡ χώρα μας, ἐμφανίζεται ἐνώπιόν μας καὶ τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ ἀπόλυτον ψυχραιμίαν καὶ χωρὶς νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς πολιτικὰς διαφορὰς καὶ πολιτικὰς ἐντάξεις. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ σοβαρὰς ἀνησυχίας ἐξ αἰτίας τῶν χθεσινῶν ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποφεύγει νὰ τοποθετηθῇ σαφῶς ἔναντι τοῦ ζητήματος. Τὸ ἐξαρτᾷ ἐκ τῆς ἀποφάσεως τρίτων. Τὸ ἐξαρτᾷ ἐκ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν στρατιωτικῶν ἐμπειρογνωμόνων ἢ τῶν ἐπιτελαρχῶν, δὲν ἠξεύρω τὸν τεχνικὸν ὅρον. Ἀρνεῖται εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ χρέος νὰ γίνῃ συντελεστὴς τῆς ληφθησομένης ἀποφάσεως ὡς πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Δανία, ἡ Νορβηγία, τὸ Βέλγιον, διεμόρφωσαν ἤδη τὴν ἀπόφασιν. Εἶπον: Οὔτε τώρα, οὔτε εἰς τὸ μέλλον. Ἡ Δυτικὴ Γερμανία διετύπωσε τὰς ἀντιρρήσεις της κατὰ τρόπον τελείως σαφῆ καὶ τελείως ἀποκλειστικόν, διὰ νὰ καταστῇ ἡ Δυτικὴ Γερμανία τόπος...

§74Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε, δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ἡ συζήτησις διεξάγεται διὰ νὰ διαφωτίζεται τὸ Σῶμα, καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν εἶναι ἀληθές. Πλὴν τῆς Δανίας καὶ τῆς Νορβηγίας, οὐδεμία ἄλλη χώρα διετύπωσεν ἐπιφυλάξεις. Εἰδικῶς περὶ τῆς Γερμανίας τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε ὑπάρχουν πρόσφατοι δηλώσεις τοῦ κ. Ἀντενάουερ, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἐὰν ἡ Ἀτλαντικὴ συμμαχία θεωρήσῃ χρήσιμον νὰ ἐγκατασταθοῦν βάσεις, θὰ τὰς δεχθῇ ἀφοῦ βεβαίως συμβουλευθῇ τὴν στρατιωτικήν του ἡγεσίαν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη χώρα, ποὺ νὰ διετύπωσεν ἐπιφυλάξεις. Ἡμεῖς ἀνήκομεν εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι θὰ λάβουν τὴν ἀπόφασίν των, ὅταν θὰ τοὺς γίνῃ συγκεκριμένη πρότασις. Καὶ θὰ λάβωμεν τὴν ἀπόφασίν μας, μὲ κριτήριον τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Συνεπῶς, ὅσα λέγετε, εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὴν πραγματικότητα καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἂν δὲν τὰ λέγετε σκοπόν, νὰ δημιουργήσητε ψευδεῖς ἐντυπώσεις, τότε, ἀναμφισβητήτως, δὲν γνωρίζετε καλῶς τὰ πράγματα.

§75Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἀκούω, μοῦ εἶναι πολὺ δυσάρεστον, ὅτι τείνω νὰ δημιουργήσω ψευδεῖς ἐντυπώσεις. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ νὰ ἀναφέρω ἐντυπώσεις αἱ ὁποῖαι προεκλήθησαν ἀπὸ τὴν ἀντίθετον πλευράν, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπηλήθευσαν καὶ ἀπεδείχθησαν μὴ ἀκριβεῖς. Δὲν θὰ ἤθελον εἰς συζήτησιν τοιαύτην ἐπὶ ἐξωτερικῶν θεμάτων νὰ γίνεται χρῆσις ὅρων βαρυτέρων τοῦ πρέποντος. Ὁπωσδήποτε, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἢ δὲν ἠθέλησε ἢ τυχὸν δὲν παρηκολούθησε τὴν σκέψιν μου. Δὲν ὡμίλησα περὶ ἀντιρρήσεων τὰς ὁποίας ἐνώπιον τῆς διασκέψεως τῶν Πρωθυπουργῶν τοῦ ΝΑΤΟ διετύπωσαν αἱ χῶραι αὗται. Πραγματικὰ ἐνώπιον τῆς Διασκέψεως αὐτῆς αἱ ἀντιρρήσεις ὑπῆρξαν μόνον ἐκ μέρους τῆς Δανίας καὶ τῆς Νορβηγίας. Μεταξὺ τῶν δύο ἔχει παρεμβληθῆ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος θὰ ἠμποροῦσε νὰ λεχθῇ, ὅτι εἶχε διατυπώσει μὲ τὴν αἵρεσιν τῆς καθολικότητος μίαν ἀντίρρησιν — καὶ αὐτὴν ἀνακληθεῖσαν παρὰ τοῦ ἰδίου μεταγενεστέρως. Ὅταν ὁμιλῶ διὰ τὴν τοποθέτησιν ἔναντι τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τῶν ἄλλων χωρῶν, καὶ ἐλέγχω μάλιστα τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ γίνῃ συντελεστὴς τῶν τυχῶν καὶ τῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος ἐνώπιον τοῦ σοβαρωτάτου, τοῦ κρισίμου αὐτοῦ ζητήματος, ἐννοῶ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ Βελγίου ἐδήλωσε — καὶ ἐδημοσιεύθη τοῦτο ἅμα τῷ τερματισμῷ τῆς Διασκέψεως τοῦ ΝΑΤΟ — ὅτι τὸ Βέλγιον διὰ τεχνικοὺς λόγους οὔτε εἶναι, οὔτε πρόκειται νὰ γίνῃ ποτὲ βάσις ἐγκαταστάσεως πυραύλων. Ἐπίσης ὁ καγκελλάριος τῆς Δυτικῆς Γερμανίας Ἀντενάουερ, καθ’ ὅσον δύναμαι νὰ παρακολουθῶ τὸν ἔγκυρον Τύπον τὸν χρησιμοποιούμενον πάντοτε ὑπευθύνως ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνως μετέχοντας εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς κοινῆς γνώμης, εἶπεν ὅτι δὲν ἐδέχεται νὰ κηρυχθῇ ἡ Δυτικὴ Γερμανία μετὰ τῆς Ἀνατολικῆς Γερμανίας, τῆς Τσεχοσλοβακίας καὶ τῆς Πολωνίας, ἀποατομικοποιημένη δηλαδὴ ἀπέκρουσε τὸ σχέδιον τοῦ Πολωνοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν Ραπάτσκι, ἀλλ’ ἀντέλεξε κατηγορηματικῶς εἰς τὴν ἰδέαν τῆς τοποθετήσεως βάσεων πυραύλων ἐπὶ γερμανικοῦ ἐδάφους, εὑρὼν καὶ τὸ πρόσχημα ὅτι αἱ ἐγγὺς τοῦ ἐχθροῦ κείμεναι χῶραι συμφέρον τῆς Βορειοατλαντικῆς συμμαχίας εἶναι νὰ μὴ ἐφοδιασθοῦν διὰ τοιούτων μηχανημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ καταστοῦν ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει, μαγνήτης ἐφελκύων ἢ τὴν ἐκμηδένισιν ἢ τὴν κατάληψιν.

§76Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἡ Γερμανία εἶπε τελείως ἀντίθετα ἀπὸ αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε. Ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις, οὔτε ἀπέκρουσε τὴν ἐγκατάστασιν ἀτομικῶν βάσεων, οὔτε ἐδέχθη τὴν πρότασιν νὰ καταστῇ οὐδετέρα ζώνη. Ἀντιθέτως, ἡ Γερμανία ἀντέδρασε κατὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν συμβαίνει καὶ ὡρισμέναι δυτικαὶ χῶραι νὰ συμπαθοῦν. Συνεπῶς, εἰς τὴν πραγματικότητα συνέβη, ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον ἀπὸ ὅ,τι εἴπατε. Δηλαδή, ἐνῷ ἐπροτάθη ἡ οὐδετεροποίησις τῆς γνωστῆς ζώνης, ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις, ἑπομένως, τὴν ἀπέκρουσεν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν βάσεων ὑπάρχει πρόσφατος δήλωσις τοῦ καγκελλαρίου Ἀντενάουερ λέγοντος, ὅτι ἡ Γερμανία θὰ τὰς δεχθῇ, ἐφ’ ὅσον αὐτὸ ἤθελε κριθῇ ἀναγκαῖον καὶ συμφέρει εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν συμμαχίαν καὶ ἔθεσε τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς στρατιωτικῆς του ἡγεσίας. Ἑπομένως, ἐπιμένετε ἐπὶ μιᾶς ἐσφαλμένης πληροφορίας, τὴν ὁποίαν ἔχετε.

§77Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐγὼ εἶπον πρῶτος, ὅτι δὲν δέχεται τὴν πρότασιν ἡ Γερμανία. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον λέγετε, ὅτι ὑπάρχει πρόσφατος ἀνακοίνωσις. Ἐὰν τὸ πρόσφατον ἀνάγεται εἰς ὀλίγα λεπτὰ ἢ εἰς ὀλίγας ὥρας ἢ εἶναι τῆς σημερινῆς πρωΐας εἴδησις, τὸ ἀγνοῶ.

§78Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ σᾶς παραπλανήσω.

§79Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τοῦ ἐνδεχομένου τούτου μέχρι τοῦ νὰ χαρακτηρίζωμαι ὡς ἐπιδιώκων τὴν δημιουργίαν ψευδῶν ἐντυπώσεων, ὑπάρχει κἄποια ἀπόστασις. Κύριοι συνάδελφοι, ἔγινε λόγος ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, τῆς παραχωρήσεως βάσεων ἐγκαταστάσεως πυραύλων, ἔγινε λόγος περὶ ἀσκήσεως ἐκφοβισμοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι σήμερον ποὺ ἔχουν ἐξαπολυθῆ τρομακτικαὶ ἐκρηκτικαὶ δυνάμεις καταστροφῆς, ποὺ ἔχουν ἀνακαλυφθῆ ἀπὸ τοὺς τεχνικοὺς τοιαῦτα ὅπλα καταστροφῆς, εἶναι συνετόν, εἶναι ἔργον λογικῆς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κινδυνεύουν, ὁ εἷς ἐξ αἰτίας τοῦ ἄλλου, νὰ ἀντιμετωπίζουν τὰ πράγματα ὡς κίνδυνον κοινὸν καὶ εἶναι ὀρθὸν καὶ δὲν ἀποτελεῖ κανένα ἐκφοβισμὸν ἀλλὰ μέτρον προνοίας καὶ προστασίας τῆς ὑπάρξεως καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς ἀνθρωπότητος, νὰ συζητῶμεν καὶ νὰ καταστρώνωμεν καὶ τὸν ἀπολογισμὸν τῶν συνεπειῶν καὶ τῶν καταστροφῶν, τὰς ὁποίας θὰ εἶχε τυχὸν ἡ ἀσύνετος ἐκ μέρους εἴτε τοῦ ἑνός, εἴτε τοῦ ἄλλου ἐξαπόλυσις τοῦ ὑδρογονικοῦ ὀλέθρου. Δὲν δύναται τὸ γεγονός, ὅτι προκαλεῖται συζήτησις, καὶ ἐφιστᾶται ἡ προσοχὴ ἐπὶ τῶν συνεπειῶν ἑνὸς τοιούτου ἀπευκτέου διὰ τὴν ἀνθρωπότητα καὶ ἐφιστᾶται ἡ προσοχὴ ἐπὶ τῶν συνεπειῶν εἰς βάρος τῆς χώρας μας, ὅπως δὲν ἀμφισβητεῖται, ὅτι καὶ εἰς βάρος οἱασδήποτε χώρας ὑποτιθεμένης ἀντιθέτου θὰ ἐπέλθουν ἐξ ἴσου ὀλέθριαι καὶ καταστρεπτικαὶ συνέπειαι, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν αὐτὸ νὰ τὸ χαρακτηρίζωμεν ὡς τακτικὴν ἐκφοβισμοῦ καὶ νὰ προσπαθῶμεν ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου νὰ ὑποδαυλίσωμεν τὴν ἐγκόλπωσιν τῆς ἰδέας τῆς ἐγκαταστάσεως βάσεων διὰ τὴν ἐξαπόλυσιν πυραύλων εἰς τὴν χώραν αὐτήν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι πολιτικὴ ἡ ἐγκατάστασις βάσεων πυραύλων. Εἶναι θάνατος. Εἶναι ὁ ὑδρογονικὸς ὄλεθρος, εἶναι ἡ ἐξόντωσις λαῶν εἰς μικρὰς χώρας, ὡς ἡ Ἑλλάς. Εἶναι ἡ τελειωτικὴ ἐκμηδένισις ἐκπολιτιστικῶν ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀμυθήτου ἀξίας καὶ εἶναι ἀποκτήματα δι’ ὁλόκληρον τὴν ἀνθρωπότητα καὶ προϊὸν τῆς μεγαλοφυΐας τοῦ Ἑλληνικοῦ γένους δεκάδων αἰώνων καὶ εἶναι τὸ τέρμα εἰς μίαν ἱστορίαν ἐνδόξου λαοῦ. Αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ σημαίνῃ ἡ ἐγκατάστασις βάσεων πυραύλων εἰς τὴν χώραν μας.

§80Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐὰν ἐφοδιασθοῦν ὅλαι αἱ χῶραι, ἀμφοτέρων τῶν συνασπισμῶν, μὲ τὰ σύγχρονα αὐτὰ ὅπλα, θὰ ἔπρεπε ἐν μέσῳ ἑνὸς κόσμου ὡπλισμένου μέχρις ὀδόντων, νὰ παραμείνῃ ἄοπλος ἡ Ἑλλάς; Καὶ αὐτοὶ οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους ἐπισημαίνετε, δὲν ἰσχύουν δι’ ὅλους τοὺς λαοὺς ἀμφοτέρων τῶν συνασπισμῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ συμβῇ νὰ ὁπλισθοῦν μὲ ἀτομικὰ ὅπλα; Διατί, λοιπόν, ἰσχύουν μόνον διὰ τὴν μικρὰν Ἑλλάδα;

§81Η. ΗΛΙΟΥ. Διὰ τὴν ἀποτροπὴν τοῦ κινδύνου αὐτοῦ -δὲν πρέπει νὰ μετατοπίζωμεν τὸ ζήτημα — κάθε λαὸς καὶ ἡ πολιτικὴ ἡγεσία κάθε λαοῦ, ἔχει χρέος νὰ πράξῃ τὸ καθῆκον του;

§82Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Δὲν εἴμεθα ἀπομεμονωμένοι. Ζῶμεν μέσα εἰς τὸν κόσμον αὐτόν. Δὲν ζῶμεν εἰς τὴν Σελήνην. Ζῶμεν εἰς τὴν Γῆν. Ἐάν, λοιπόν, δὲν ἐπιτύχῃ ἡ προσπάθεια ἀφοπλισμοῦ καὶ ἐξοπλισμοῦ, ὅλα τὰ κράτη θὰ προσπαθήσωμεν νὰ δημιουργήσωμεν αὐτὸ τὸ αἴσθημα τοῦ ψυχολογικοῦ ἀφοπλισμοῦ τοῦ Ἕλληνος; Ὅσον πονεῖτε τὸν τόπον αὐτὸν σεῖς, ἄλλο τόσον τὸν πονοῦν ὅλοι οἱ παριστάμενοι ἐδῶ. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Τοὺς κινδύνους αὐτοὺς τοὺς ἐπισημάνατε, ὅτι θὰ προκύψουν διὰ τὴν Ἑλλάδα, δὲν τοὺς διατρέχουν ὅλοι οἱ λαοὶ καὶ ὅλαι αἱ χῶραι, αἱ ὁποῖαι δέχονται ἀτομικὸν ὁπλισμόν; Καὶ ἐὰν δεχθοῦν ὅλαι αἱ χῶραι τὸν ἀτομικὸν ἐξοπλισμόν, ἐπιθυμεῖτε νὰ παραμείνῃ ἄοπλος ἡ Ἑλλὰς ἐν μέσῳ τοῦ κόσμου;

§83Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέτει ἐρωτήσεις συνθέτους καὶ ἀδημονεῖ, δὲν περιμένει νὰ δώσωμεν τὴν ἀπάντησιν. Πρῶτα–πρῶτα, τὴν ἐρώτησίν του τὴν ἐτοποθέτησεν ἐπὶ ἑνὸς «ἐάν», διὰ τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ συνάδελφος κ. Ἀλλαμανῆς, τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Ἀρχιστρατήγου τῶν Δυνάμεων τοῦ ΝΑΤὉ κ. Νόρσταντ, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαραίτητον, οὔτε κἂν ἐπιβεβλημένον νὰ ἀποκτήσουν ὅλαι αἱ χῶραι ὑδρογονικὰς βόμβας. Δεύτερον, ἐτοποθέτησε τὴν ἐρώτησίν του εἰς τὸ ἐὰν ὅλαι αἱ χῶραι ἐφοδιασθοῦν, ὅπερ ἀρνούμεθα ὅτι ὑπάρχει. Νομίζω, ἀκόμη, ὅτι ἔγινα σαφὴς ἀπὸ τὴν τοποθέτησιν, τὴν ὁποίαν ἐπικαλούμεθα τῆς Δανίας, τῆς Νορβηγίας καὶ τοῦ Βελγίου, ὅτι ἀσυγκρίτως δυσανάλογος εἶναι ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον διατρέχουν χῶραι μικραὶ κατ’ ἔκτασιν, εἰς τὰς ὁποίας ἀρκεῖ καὶ ἓν πλῆγμα ἀκόμη, εἴτε ἀμέσως, εἴτε λόγῳ τῆς ἐνεργείας, τὴν ὁποίαν ἔχει ραδιενεργὸς κόνις εἰς ὡρισμένην ἀκτῖνα καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοντωθοῦν δι’ ἑνὸς–δύο πληγμάτων καὶ εἶναι ἐντελῶς δυσανάλογος ἡ τοποθέτησις αὐτῶν ἔναντι χωρῶν ἐκτεταμένων, μὲ ἀχανεῖς ἐκτάσεις, ἀραιῶς, ἢ οὐδόλως κατῳκημένας. Ἐπομένως εἶναι ἀπαράδεκτον ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ὑποθέσεως νὰ ἐξαγάγωμεν συμπεράσματα, διότι δὲν ἰσχύει ἡ προϋπόθεσις τοῦ συλλογισμοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ὅλαι αἱ χῶραι ἐφωδιάσθησαν ἢ πρόκειται νὰ ἐφοδιασθοῦν. Ἐγώ, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τὸ πᾶν διὰ νὰ μὴ ἐφοδιασθοῦν ὅλαι αἱ χῶραι. Νὰ γίνῃ τὸ πᾶν ἰδιὰ νὰ ἀποτραπῇ ὁ κίνδυνος τοῦ ὑδρογονικοῦ πολέμου, ὀλέθρου τῆς ἀνθρωπότητος. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σωστὸ τὸ θέμα αὐτὸ νὰ μεταφερθῇ εἰς τὸ ὀλισθηρὸν ἔδαφος τῆς πολιτικῆς ἢ ἰδεολογικῆς ἀντιδικίας. Ἀποδείξατέ μου ὅτι ὁ ὑδρογονικὸς θάνατος, ἐὰν ἐπέλθῃ εἰς τὴν χώραν αὐτὴν θὰ κάμῃ διάκρισιν μεταξὺ δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν, μεταξὺ φιλοσοβιετικῶν καὶ φιλοαμερικανῶν, μεταξὺ δικαίων καὶ ἀδίκων. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κίνδυνος εἶναι κοινὸς καὶ εἶναι ἀφάνταστος. Εἶναι πελώριος.

§84Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Καὶ διατὶ σεῖς ἐνδιαφέρεσθε περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς; Διατὶ ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ αἴσθημα τοῦ ἀνθρωπίνου φόβου ποὺ ἔχετε σεῖς; Κοινὸς εἶναι ὁ κίνδυνος, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡ διαφορά μας εὑρίσκεται εἰς τὸ ὅτι μὲ διάφορα κριτήρια κρίνομεν τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ τὸ συμφέρον τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας.

§85Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ προέλαβε, διότι ἀσφαλῶς μὲ διάφορον κριτήριον κρίνομεν τὸ συμφέρον τῆς χώρας, τοὺς κινδύνους καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀσφαλείας της. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου θὰ ὑπάρξω σαφής. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σωστὸν νὰ παραγνωρίζωμεν, ὅτι δυνάμεις δεξιᾶς κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς τοποθετήσεως ὅπως ὁ ἴδιος ὁ Πάπας, μὲ ὅλον τὸν ἀντισοβιετισμόν του, εἰς τὸ Χριστουγεννιάτικον μήνυμά του ἔκαμεν ἐντονωτάτην ἔκκλησιν εἰς τοὺς κυβερνήτας ὅλου τοῦ κόσμου νὰ μὴ σαμποτάρουν, ἀλλὰ νὰ βοηθήσουν τὴν ἐπίτευξιν συμφωνίας καὶ νὰ ἀπομακρύνουν τὸν κίνδυνον τοῦ ὑδρογονικοῦ ὀλέθρου. Ὅπως ὁ ὀργανώσας ἄλλωστε εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἀτομικῆς μονοκρατορίας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τὴν πολιτικὴν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἔναντι τοῦ Ἀνατολικοῦ συνασπισμοῦ κ. Κένναν, τοῦ ὁποίου ἀποσπάσματα ἀνέγνωσεν ὁ κ. Ἀλλαμανῆς, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ὁ ὁποῖος ἐξετάζων τὰς καταστροφικὰς συνεπείας τῆς νέας τεχνικῆς καταστροφῆς ἐτόνισεν, ὅτι ἐὰν πρόκειται ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἀσκοῦμεν νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὸν ὑδρογονικὸν ὄλεθρον, οἱαδήποτε ἄλλη πολιτικὴ εἶναι προτιμοτέρα. Καὶ δὲν εἶναι νομίζω προσωπικότητες καὶ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀδιαφοροῦν διὰ τὴν τύχην τῶν πολιτῶν των καὶ διὰ τὴν τύχην τοῦ κόσμου, αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἠρνήθησαν νὰ δεχθοῦν τὴν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους των ἐγκατάστασιν βάσεων ἐξαπολύσεως πυραύλων.

§86Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχει ἓν βασικὸν σημεῖον εἰς τὴν ὁμιλίαν σας, ὅτι ἐπιμένετε, ὅτι θὰ ἔπρεπε ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις νὰ ἀγωνίζωνται διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ὑδρογονικὸς πόλεμος, εἰς τὸ μέλλον. Οὐδεὶς εἶναι περισσότερον σύμφωνος ἐπ’ αὐτοῦ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις τῆς Δύσεως. Ἀπόδειξις αὐτοῦ εἶναι, ὅτι, ὡς πρώτη προϋπόθεσις τίθεται ἡ προσπάθεια διὰ τὸν ἀφοπλισμόν. Ἀλλὰ εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτὴν ὑπάρχει ἓν καίριον σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας. Ἡ Δύσις λέγει: Δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εἰλικρινῆ ἀφοπλισμόν, παρὰ μόνον ἐὰν δεχθῶμεν τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ἐδαφῶν. Τὸν ἔλεγχον αὐτὸν ἡ Δύσις τὸν δέχεται, τὸν δέχεται καὶ ἡ Ἑλλὰς μαζὶ μὲ αὐτήν. Ἐὰν τὸν ἔλεγχον τῶν ἀτομικῶν βάσεων τὸν ἐδέχοντο εἰς τὸν κόσμον ὁλόκληρον, τότε ὑπάρχει δυνατότης ἀφοπλισμοῦ. Ἐάν, ὅμως, δέχωνται θεωρητικὸν ἀφοπλισμόν, χωρὶς ἔλεγχον, τότε σημαίνει ὅτι βαίνομεν εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς παρατάξεως ἀόπλου καὶ μιᾶς ἐνόπλου. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει δισταγμός, ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν νὰ δεχθῇ τὸν ἔλεγχον, ὑπάρχει ὁ φόβος ὅτι βαίνομεν εἰς τὴν δημιουργίαν δύο παρατάξεων. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ δεχθῇ νὰ εἶναι εἰς τὴν παράταξιν τῶν ἀόπλων διὰ νὰ δύναται νὰ δεχθῇ τελεσίγραφα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποκύψῃ. Καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς εἴπομεν, ὅτι ὅ,τι δήποτε κάμνωμεν, θὰ τὸ κάμωμεν μὲ κριτήριον τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον καὶ θὰ τὸ κάμωμεν ἀπὸ κοινοῦ.

§87Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν ἐπικαλοῦμαι καὶ τώρα, διότι οὐδέποτε ἐπικαλοῦμαι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ βοήθειαν, ὅτι τυχὸν δὲν θὰ ἤθελον διακοπάς. Μοῦ φαίνεται, ὅμως, ὅτι γνωστῆς οὔσης τῆς τοποθετήσεως τοῦ Κόμματος, τὰς γνώμας τοῦ ὁποίου ἐκφράζω, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, σκέπτονται νὰ μὴ ἀφήσουν καμμίαν φράσιν μου χωρὶς διακοπήν. Ἐάν, αὐτὸ ἐπάγεται, ὥστε κάθε νόημά μου νὰ ἐξαπλοῦται εἰς μίαν διαλογικὴν συζήτησιν διὰ νὰ φθάνωμεν εἰς τὴν ἀπεραντολογίαν, δὲν εἶναι ἰδική μου ἡ εὐθύνη. Ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν...

§88Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐφ’ ὅσον δὲν τὸ ἐπιθυμεῖτε, δὲν θὰ σᾶς ξανακάμω διακοπήν.

§89Η. ΗΛΙΟΥ. Πάντοτε δέχομαι τὰς διακοπάς, ὅταν, ὅμως μοῦ δίδεται ὁ ἀνάλογος χρόνος διὰ τὴν ἀπάντησιν. Καὶ τοῦτο, διότι εἶμαι ἀρκετὰ ἐνημερωμένος ἐπὶ τῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε χειρίζομαι. Δὲν θέλω νὰ ἀνταποδώσω τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποίησε πρῶτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ εἶναι περίεργον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς θεωρεῖ ἀπληροφόρητους, ἐνῷ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὁ ἴδιος ἀπληροφόρητος. Ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου θέματος, τοῦ ἀφοπλισμοῦ. Εἶναι γεγονός, ὅτι ἐνῷ ἡ μία πλευρά, ἡ ἀνατολική, ἀποδέχεται ὡς πολιτικὴν τὸ ΣΤΑΤΟΥΣ ΚΒΟ, δηλαδὴ τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη διὰ τῶν συμφωνιῶν Γιάλτας–Πότσδαμ κ.λ.π., ἡ Ἀμερικανικὴ ἔχει σταθερὰν τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀπωθήσῃ διὰ τῆς πιέσεως τὸν ἀντίπαλον συνασπισμὸν ἐφαρμόζουσα τὴν πολιτικὴν «εἰς τὸ χεῖλος τοῦ γκρεμοῦ», διὰ τῆς τακτικῆς τοῦ ψυχροῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος ἄλλωστε τῆς δίδει ὡρισμένας λύσεις εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας. Καὶ συνέπεια τούτου εἶναι, ὅτι ὅλαι αἱ προτάσεις περὶ ἀφοπλισμοῦ αἱ προερχόμεναι ἀπὸ Δυτικῆς πλευρᾶς καθ’ ὃ σημεῖον καὶ εἰς ὃν βαθμὸν ἑκάστοτε γίνονται δεκταὶ ἀπὸ τὸν Ἀνατολικὸν Συνασπισμόν, ὅλαι αἱ προτάσεις αὗται ἀμέσως ἀποσύρονται. Καὶ ἡ πρότασις περὶ ἀνοικτῶν οὐρανῶν, καὶ ἡ περὶ δημιουργίας ἀφωπλισμένης ζώνης 900 χιλιομέτρων, ὅλαι αὐταὶ αἱ προτάσεις ἀποσύρονται. Καὶ ἔχομεν πρόσθετον ἀπόδειξιν τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως Μπουλγκάνιν, τὴν ἀπευθυνθεῖσαν καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς ἰδικῆς μας Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ εἰς τοὺς ἄλλους Προέδρους ἄλλων Κυβερνήσεων, εἰς τὴν ὁποίαν τίθεται σαφῶς καὶ μὲ ἐγγυήσεις πρότασις ἀμοιβαίου ἀφοπλισμοῦ, μειώσεως τῶν ἐξοπλισμῶν καὶ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποδεχθῇ, ὅτι αἱ προτάσεις αὗται εἶναι εἰλικρινεῖς. Διαφωνεῖ μὲ τὴν ἐκτίμησιν τὴν ὁποίαν κάμνομεν ἡμεῖς τοῦ πράγματος. Δὲν θέλω νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις — δὲν θέλω νὰ εἴπῃ ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, διότι ὁ κ. Ντάλλες ἀπαντᾷ διὰ λογαριασμὸν ὅλων καὶ δὲν ἀσκεῖ αὐτόνομον πολιτικὴν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις — ὅτι ἀποδέχεται τὴν πρότασιν ἄνευ τινὸς ἐγγυήσεως καὶ ἐλέγχου. Ἀλλὰ ἡ σταθερὰ καὶ μόνιμος ἀπόκρουσις, ἡ ἀποφυγὴ κάθε συζητήσεως, ἡ παλαιοτέρα ἀπόρριψις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῶν ἐποικοδομητικῶν προτάσεων πρὸς δημιουργίαν προϋποθέσεων εἰρηνικῆς συνυπάρξεως εἰς τὸν χῶρον τῆς Βαλκανικῆς, ἀπερρίφθη ἀσυζητητί. Ἐν προκειμένῳ ἐννοῶ τὴν ἀπόρριψιν προτάσεως πρὸς δημιουργίαν ζώνης εἰρήνης εἰς τὰ Βαλκάνια τοῦ Ρουμάνου Πρωθυπουργοῦ. Παρομοίας ἀπόψεις ἐξέφρασε πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλη προσωπικότης τῶν Βαλκανίων εἰς γεῦμα τὸ ὁποῖον παρέθεσεν πρὸς τιμήν του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Γιουγκοσλαβίας κ. Καρντέλλι, ὁ ὁποῖος ἀπαντῶν εἰς τὴν πρόποσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶπε τὰ ἑξῆς: Διαβάζω ἀπὸ τὴν «Καθημερινήν»: «Ἡ ἀνθρωπότης σήμερον δὲν πρόκειται νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ αὐτῆς ἢ ἐκείνης τῆς πολιτικῆς, αὐτοῦ ἢ ἐκείνου τοῦ συστήματος, αὐτῆς ἢ ἐκείνης τῆς λύσεως, ἀλλὰ μεταξὺ ζωῆς ἢ καταστροφῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἐσήμαινε δι’ ὅλους τοὺς λαοὺς καὶ δι’ ὅλον τὸν πολιτισμὸν τῆς ἀνθρωπότητος, εἷς ἐνδεχόμενος πόλεμος. Ἐξ αὐτοῦ συνάγεται, νομίζομεν, ὅτι ἡ εἰρηνικὴ καὶ ἐνεργὸς συνύπαρξις ἀποτελεῖ τὸ μοναδικὸν μέσον ἀποφυγῆς τοῦ πολέμου καὶ τὴν μοναδικὴν ὁδὸν διὰ τὴν πρόοδον τῆς ἀνθρωπότητος». Ὅταν, λοιπόν, ζητοῦν αὐταὶ αἱ χῶραι νὰ λυθοῦν αἱ διαφοραί, ὄχι νὰ ἀποδεχθῶμεν κανένα οὐλτιμάτουμ, ἀλλὰ νὰ συναντηθῶμεν, νὰ ἀνταλλάξωμεν τὰς ἀπόψεις μας καὶ νὰ εὕρωμεν τοὺς τρόπους καὶ τὰ μέσα, εἴτε ἀμέσου διευθετήσεως ὅλων τῶν διαφορῶν, εἴτε κατοχυρώσεων τῶν τρόπων λύσεως αὐτῶν τῶν εἰρηνικῶν συζητήσεων καὶ ἡμεῖς ἀποκρούομεν τὰς προτάσεις αὐτὰς δὲν δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι συντελοῦμεν ἐποικοδομητικῶς εἰς τὴν ἔκλειψιν τῶν κινδύνων. Ὅταν ἔχωμεν τὰς προτάσεις τῆς Σοβιετικῆς Ἡγεσίας τὰς ὁποίας ἀποκρούει ὁ Δυτικὸς κόσμος καὶ ὅταν κάθε τι τὸ ὁποῖον τείνει εἰς τὴν μείωσιν τῶν ἐξοπλισμῶν καὶ τὴν δημιουργίαν ἑνὸς κλίματος συνυπάρξεως, ἀποκρούεται καὶ ὅταν ἐμπνέεται ὁ πρωτόγονος φόβος τῶν ἀνθρώπων τῶν σπηλαίων, ὅταν λέγεται, ὅτι ἂν προχωρήσωμεν εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν καταστρεφόμεθα, ἐνεργοῦμεν διὰ τὸν ἀποκλεισμὸν πάσης συμφωνίας μεταξὺ τῶν δύο παρατάξεων. Διατὶ δὲν καταστρέφεται ἡ Σουηδία, ἡ ὁποία εἶναι πλησίον τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, διατηροῦσα τὴν οὐδετερότητά της, διατὶ δὲν καταστρέφεται ἐπίσης ἡ Φινλανδία, τηροῦσα τὴν ἰδίαν οὐδετερότητα, ὅπως ἐπίσης καὶ σειρὰ ἄλλων χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποδέχονται ἐξ ἰδίας αὐτῶν πρωτοβουλίας, νὰ ἀπομακρυνθοῦν τοῦ χώρου τῆς ἀτομικῆς καταστροφῆς, τοῦ ὑδρογονικοῦ ὀλέθρου. Δὲν προϋποθέτει ἡ μείωσις τῶν ἐξοπλισμῶν τὴν ἀλλαγὴν τῶν πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν καθεστώτων. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον ἐσωτερικὸν ἑκάστης χώρας νὰ διαλέξῃ τὸ καθεστώς της. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαράδεκτον εἶναι νὰ ἀσκῆται ὡς πολιτικὴ νὰ ἐμμένωμεν εἰς ὅ,τι κἄποτε εἶχε διαμορφωθῆ χωρὶς νὰ βλέπωμεν ἐν τῇ συνεχεῖ μεταβολῇ τῶν ἀντικειμενικῶν συνθηκῶν, ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις ἐπανεξετάσεως τῆς θέσεώς μας. Ἐπικαλούμεθα, ὅτι εἴμεθα μέλη μιᾶς συμμαχίας, καὶ αὐτὸ εἶναι τάχα ἀρκετὴ δικαιολογία νὰ ἀποτελέσῃ λόγον καταστροφῆς μας διὰ μιᾶς ὑδρογονικῆς βόμβας; Δὲν νομίζω ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθή. Διότι, ἀποστολὴ τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας δὲν εἶναι ἡ ὑποστήριξις μιᾶς συμμαχίας, ἀλλὰ ἡ σωτηρία τοῦ λαοῦ καὶ ἡ προάσπισις τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Αἱ συμμαχίαι ἡ ἔνταξις μιᾶς χώρας πότε ἐδῶ καὶ πότε ἐκεῖ ἢ ἡ τήρησις οὐδετερότητος, εἶναι οἱ τρόποι διὰ τῶν ὁποίων ἑκάστοτε ἡ ὑπεύθυνος ἡγεσία νομίζει ὅτι δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολὴν της πρὸς προάσπισιν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Ὁ χθεσινὸς ἐχθρὸς μιᾶς χώρας, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι αὔριον σύμμαχος καὶ τοῦτο διότι, ἐπαναλαμβάνω, καθῆκον τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας εἶναι ἡ προάσπισις τῶν συμφερόντων τῆς χώρας μέσον δὲ αἱ ἑκάστοτε συμμαχίαι. Ἐλέχθη ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταστήσωμεν βάσεις, διότι οἱ πρὸς βορρᾶν γείτονες ἔχουν καὶ αὐτοὶ βάσεις. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβές. Διαδίδεται αὐτὸ ἀνευθύνως ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ δημιουργήσουν τὰς προϋποθέσεις προπαγανδίσεως τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν βάσεων.

§90Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Πῶς γνωρίζετε ὅτι δὲν ἔχουν βάσεις, δεδομένου μάλιστα ὅτι πρόκειται περὶ χωρῶν εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακριβώσῃ κανεὶς τὴν ἀλήθειαν;

§91Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐγὼ εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος.

§92Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ὅταν κατηγορηματικῶς ὁμιλῆτε ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγονται καὶ γράφονται εἶναι ἀναληθῆ, δὲν γνωρίζω ἂν πρέπει νὰ ἔχετε καὶ σεῖς πεποίθησιν εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε.

§93Η. ΗΛΙΟΥ. Ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν. Ἀλλὰ σεῖς ἐνῷ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἰσχυρισθῆτε τὸ ἐναντίον, βασίζετε τὴν πολιτικὴν τῆς δημιουργίας κινδύνου ἐξοντώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ μιᾶς τοιαύτης προϋποθέσεως.

§94Ε. ΣΚΟΡΔΙΛΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Σκορδίλη, μὴ διακόπτετε.

§96Η. ΗΛΙΟΥ. Ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ μεγαλύτερον λογικὸν σφάλμα τὸ νὰ προβληματιζώμεθα καὶ νὰ διανοούμεθα ἕνα ζήτημα, ἐπὶ τῇ βάσει μεθόδων καὶ στοιχείων ξεπερασμένων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῶμεν τὸ πρόβλημα τοῦ ὑδρογονικοῦ πολέμου διὰ πυραύλου μέσου βεληνεκοῦς, μὲ τὰς ἰδέας καὶ τὴν συλλογιστικὴν τὴν ὁποίαν ἐφήρμοζον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς σφενδόνης, τοῦ ἀκοντίου ἢ ἔστω τοῦ τηλεβόλου ἑνὸς βεληνεκοῦς 10 καὶ 20 χιλιομέτρων. Οἱ πύραυλοι μέσου βεληνεκοῦς εἶναι ἀκτῖνος ἐνεργείας 2.500–5.500 χιλ. χιλιομέτρων, 2–3.500 χιλ. μιλλίων. Οἱ πύραυλοι τοῦ μέσου βεληνεκοῦς, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς διηπειρωτικοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι τῶν 8.000 χιλιομέτρων, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν πραγματοποιηθῆ ἕως τώρα ἀπὸ τὴν τεχνολογικὴν πρόοδον εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν γενικῶς εἶναι παραδεκτοί. Καὶ ἂν θέλετε νὰ ἀλλάξωμεν ὁρολογίαν εἶναι ζήτημα λεξιλογίου. Οἱ πύραυλοι μέσου βεληνεκοῦς δὲν ἔχουν κανένα λόγον νὰ σταθοῦν πλησίον καὶ ἀπέναντι ἀλλήλων. Καὶ ἐὰν ἀληθεύῃ ποὺ δὲν ἀληθεύει, ἡ ὑπόθεσις ὅτι ὑπάρχουν εἰς τοὺς πρὸς βορρᾶν γείτονας τοιαῦται βάσεις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στρέφωνται κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὥστε ἐὰν παραχωρήσωμεν τὸ ἔδαφός μας διὰ νὰ καταστῇ βάσις ἐκτοξεύσεως πυραύλων μέσου βεληνεκοῦς, τοὺς πυραύλους αὐτοὺς τοὺς στρέφομεν διὰ χώρας εὑρισκομένας πολὺ πέραν τῶν συνόρων τῶν βορείων μας βαλκανικῶν γειτόνων. Ἕνα ἄλλο ἐπιχείρημα εἶναι ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὰς βάσεις τὰς ἀεροπορικὰς εἰς τὴν Κρήτην, ἔτσι καὶ ἀλλοιῶς ἔχομεν τὸν κίνδυνον, διατὶ νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ τὰς βάσεις πυραύλων; Νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κίνδυνος αὐτὸς δὲν εἶναι σοβαρός. Ἤδη, ὁ τέως Ἀρχιστράτηγος τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης κ. Γρηγορόπουλος, ὁ ὁποῖος ἄλλως εἶναι ὑπὲρ τῶν βάσεων εἰς «ΤΟ ΒΗΜΑ» τῆς 14ης Ἰανουαρίου ὑποστηρίζει ὅτι: «Θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντιταχθῇ ὅτι μία χώρα μὴ περιλαμβάνουσα βάσεις σοβαρᾶς καὶ ἐνεργοῦ μορφῆς, τὴν ὁποίαν ὑπονοοῦν αἱ τελευταῖαι ἀπειλητικαὶ δηλώσεις καὶ συνεπῶς μὴ παρουσιάζουσαι διὰ τὸν ἀντίπαλον στόχους πρώτης προτεραιότητος ἀπὸ ἀπόψεως θερμοπυρηνικῶν βομβαρδισμῶν, θὰ εἶχε τὴν ἐλπίδα νὰ ἀποφύγῃ τελικῶς τούτους, δεδομένου ὅτι ἡ τύχη τοιούτων πολέμων εἶναι πιθανώτατον νὰ κριθῇ ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου». Τὸ ἐπιχείρημα εἶναι τῷ ὄντι πολὺ σοβαρὸν καὶ θὰ εἶχε σημασίαν ἐὰν ἐπρόκειτο τὰ πράγματα νὰ ἐξελιχθοῦν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Παύει, ὅμως, νὰ ἔχῃ ἀξίαν ἐὰν ὁ πόλεμος δὲν λήξῃ τόσον ταχέως. Τὰς ἰδίας ἀπόψεις ὑποστηρίζει καὶ Γάλλος στρατιωτικὸς κριτικὸς τὰς ὁποίας δὲν θὰ σᾶς ἀναγνώσω διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, ἐδῶ ἔχομεν μίαν ἀντίφασιν μεταξὺ τοῦ ἐπιχειρήματος καὶ τῶν δηλώσεων τὰς ὁποίας κατὰ τὴν περυσινὴν συζήτησιν ἔκαμε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου, τὰς ὁποίας ἐπίσης ὑπέμνησεν ὁ κ. Ἀλλαμανῆς καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ὑπομνήσω καὶ ἐγώ. Σημειώνω δὲ ὡς δημιουργοῦν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῶν διαβεβαιώσεων αὐτῶν, ὅτι καὶ σήμερον ἐπανέλαβε τὴν διαβεβαίωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἐγκατεστημέναι στρατιωτικαὶ βάσεις ἀτομικαὶ καὶ ὑδρογονικαὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐν Ἑλλάδι. Πάντως δημιουργεῖ ἀκροτάτας ἀνησυχίας ἡ ἐκ μέρους ἐγκύρων στρατιωτικῶν, δυναμένων κάλλιστα νὰ γνωρίζουν τὰ πράγματα, ὅπως ὁ κ. Γρηγορόπουλος, καὶ ὁ κ. Μερεντίτης, περὶ τοῦ ἐναντίου διαβεβαίωσις. Ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐπεκαλέσθησαν καὶ αἱ ἐφημερίδες τὸ ἐπιχείρημα ὅτι θὰ ἦτο παραδεκτὸν ἐνδεχομένως νὰ ἐγκατασταθοῦν βάσεις πυραύλων εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως αὐτὸ ἀποκλείεται καὶ ἐκ τῶν συμφωνηθέντων ὅτι θὰ εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ἀρχιστρατήγου τοῦ ΝΑΤΟ, ἀποκλείεται ἐκ τῆς φύσεως ἑνὸς πολέμου, ἐὰν τυχὸν ἤθελεν ἐπέλθει ὁ ὑδρογονικὸς πόλεμος ὁπότε αἱ ἀποφάσεις θὰ λαμβάνωνται καὶ θὰ πραγματοποιοῦνται ἐντὸς λεπτῶν τῆς ὥρας καὶ ἑπομένως θὰ εἶναι ἄνευ σημασίας οἱουδήποτε εὐεργετήματος διασκέψεως εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν! Εἶναι καὶ τεχνικῶς ἀδύνατος, διότι στερούμεθα τῶν καταλλήλων τεχνικῶν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ ἐδημιούργει ὑπὸ τοιούτους ὅρους κινδύνους ἀνατροπῆς καὶ μιᾶς συνετῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία θὰ ἤθελε νὰ ἀρνηθῇ τὴν χρησιμοποίησιν εἰς τὰς ἰσχυρὰς Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν ὑπὲρ τοῦ πολέμου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔκαμε χρῆσιν χθὲς τοῦ ἐπιχειρήματος ὅτι ἐπιδιώκεται ἡ ἐπαύξησις τῶν ἀμυντικῶν ἱκανοτήτων. Τῶν ἀμυντικῶν ἱκανοτήτων τίνος, κύριοι συνάδελφοι; Ἂς ἀντιμετωπίσωμεν σοβαρὰ τὸ ζήτημα. Ἄμυνα σημαίνει κατὰ γενικὴν ἔννοιαν καταβολὴν προσπαθειῶν διὰ τὴν προάσπισιν καὶ ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει διὰ τὴν σωτηρίαν μιᾶς χώρας. Ἐὰν πρόκειται αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγομεν ἀμυντικὴν προσπάθειαν νὰ ἔχῃ διὰ τὴν Ἑλλάδα ὡς συνέπειαν τὴν ἐκμηδένισίν της, τότε βέβαια θὰ πρόκειται περὶ ἀμύνης ἄλλης τινὸς χώρας, χάριν τῆς ὁποίας προπαγανδίζεται ὅτι πρέπει ἐνδεχομένως νὰ καῇ ὁ τόπος αὐτός. Πραγματικὰ ἡ διαχείρισις τῶν ἐφιαλτικῆς, ἀποκαλυπτικῆς καταστρεπτικῆς ἰσχύος τῶν νέων ὅπλων εἰς περίπτωσιν ἐξαπολύσεως πολέμου, ἀνατίθεται ἐν λευκῷ εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον τοῦ ΝΑΤΟ, ὅπερ σημαίνει ὅτι ἐνδεχομένως, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ καὶ νὰ ἔχῃ ἰδέαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ καὶ νὰ ἔχῃ ἰδέαν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, χωρὶς κἄν νὰ ἔχωμεν πληροφορηθῆ ὅτι ἐκηρύχθη τυχὸν πόλεμος, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐκμηδενισθῇ ὁ τόπος καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὸν ἔσχατον περιορισμὸν τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς χώρας, ὅταν ξένοι εἶναι δυνατὸν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἀποφασίσουν περὶ τῆς ὑπάρξεως ἢ μὴ ὑπάρξεώς της. Δὲν εἶναι κἂν ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ δόλος πρὸς κήρυξιν αἰφνιδιαστικοῦ πολέμου, ἔχομεν τὴν δυνατότητα καὶ ἐξ ἑνὸς τυχαίου περιστατικοῦ νὰ ἐπέλθῃ παγκόσμιος ἀνάφλεξις. Πραγματικὰ ἔχει δημοσιευθῆ καὶ εἰς τὸ «Νιοὺ Χέραλντ» τῆς 29ης Νοεμβρίου καὶ ἐπεβεβαιώθη αὐτὸ ἀπὸ τοὺς «Τάϊμς τῆς Νέας Ὑόρκης» τῆς 14ης Ἰανουαρίου, ὅτι ἐπάνω εἰς τὴν πόλιν Ὄσεαν Σίτυ τῆς Φλωρίδος ἕνα ἀεροπλάνον ἠναγκάσθη νὰ ἀφήσῃ ἐκ λάθους μίαν ὑδρογονικὴν βόμβαν 350 κιλῶν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο συνηρμολογημένος ὁ μηχανισμὸς πυροδοτήσεως καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐξερράγη. Ἡ πόλις λόγω τοῦ ὅτι ἡ βόμβα εἶχε περιεχόμενον ραδιενεργόν, ἐξεκενώθη ἐν τάχει, μέχρις ὅτου ἀποσυρθῇ ἡ βόμβα. Καὶ ὅταν συγκρίνωμεν τὴν εἴδησιν αὐτὴν μὲ τὴν συζήτησιν τῆς 29ης Νοεμβρίου 1957 εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ὁπότε ἐπὶ τῇ ἐρωτήσει τοῦ κ. Α. Μπέβαν, ἐὰν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπερίπτανται συνεχῶς περίπολοι Ἀμερικανικῶν ἀεροπλάνων στρατηγικοῦ βομβαρδισμοῦ ἄνωθεν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, φορτίον ὑδρογονικῶν βομβῶν, ἀπήντησεν ὁ Ὑπουργὸς Σέλγουϊν Λόϋντ: «Νομίζω ὅτι αὐτὸ ποὺ λέγετε εἶναι ἀκριβές. Τὰ ἀεροπλάνα αὐτὰ φέρουν τοιοῦτον φορτίον», αὐτὸ εἶναι λοιπὸν ἐνδεχόμενον, διότι εἰς τὰς ἀεροπορικὰς μεταφορὰς συμβαίνουν αὐτά, εἶναι ἐνδεχόμενον, ἕνα τοιοῦτον ἀεροπλάνον ἐκ λάθους καὶ τύχης νὰ καταπέσῃ. Δεδομένου ὅμως, ὅτι ὑπάρχει ὁ μηχανισμὸς τῆς ἐντὸς τετάρτου τῆς ὥρας ἐξαπολύσεως ἀμέσων ἀντιποίνων, τί ἐντύπωσις θὰ δημιουργηθῇ καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ δημιουργηθῇ ἐὰν ἕνα τοιοῦτον ἀτύχημα γίνῃ ἐπάνω ἀπὸ τὸ Λονδῖνον; Ὅτι βέβαια Σοβιετικαὶ ὑδρογονικαὶ βόμβαι κατέστρεψαν τὸ Λονδῖνον, καὶ θὰ ἴδωμεν παράρτημα, ἂς εἴπωμεν τῆς «Ἀπογευματινῆς» «Σοβιετικαὶ βόμβαι κατέστρεψαν τὸ Λονδῖνον». Καὶ ἂν εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ ἠξεύρῃ ὁ Ἀρχιστράτηγος τοῦ ΝΑΤΟ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς ἀναγνώρισιν, εἰς ὁμολογίαν ὅτι ἐξ ἀμελείας ἔστω ἢ μοιραίου σφάλματος αἱ ἰδικαί του δυνάμεις προεκάλεσαν τοιαύτην καταστροφήν. Νομίζω ὅτι πρὶν τὸ πάρῃ εἴδησιν ἡ ἀνθρωπότης, μερικαὶ δεκάδες ἑκατομμυρίων ἀνθρώπων θὰ ἔχουν παύσει νὰ ἀνήκουν εἰς τὸν κόσμον αὐτόν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ τρομεροὶ κίνδυνοι καὶ παίζομεν μὲ τὴν φωτιὰν ἐὰν νομίζωμεν ὅτι εἶναι σωστό, ὅτι εἶναι συμφέρον τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Πατρίδος νὰ δώσωμεν τὸν τόνον τῆς πολιτικῆς ἀντιδικίας εἰς τὴν διένεξίν μας περὶ τοῦ ἂν πρέπει ἢ δὲν πρέπει νὰ ἐγκατασταθοῦν βάσεις εἰς τὴν χώραν μας. Διότι πράγματι τὸ νέον εἰς τὴν τεχνικὴν τῆς Σοβιετικῆς ἐπιστήμης σήμερον δὲν εἶναι ὅτι προηγήθη εἰς τὸν διηπειρωτικὸν πύραυλον, διότι, ὅπως εἶναι σήμερον παγκοσμία ἡ κατανομὴ τῆς τεχνολογικῆς προόδου, μοιραίως πρόκειται ἐντὸς χρόνου τινὸς μακροτέρου ἢ βραχυτέρου, αὐτὰ τὰ σημερινὰ ἐπιτεύγματα τῶν διηπειρωτικῶν πυραύλων νὰ εἶναι κοινὸν κτῆμα καὶ τῶν δύο παρατάξεων, περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Τὸ νέον τὸ ὁποῖον προεκλήθη ἀπὸ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ διηπειρωτικοῦ πυραύλου ἀποδειχθὲν ἐκ τῶν δύο «Σπούτνικ», εἶναι ὅτι εἶναι σήμερον εἰς θέσιν νὰ γίνῃ ὁ πόλεμος μεταξὺ τῶν δύο μεγάλων ἀπὸ πλευρᾶς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως ἄνευ ἀνάγκης ἄλλων βάσεων ἀλλὰ ἐξαπολύσεως πυραύλων ἀπὸ τὸ ἔδαφός της. Τοῦτο δὲν ἐμπνέει τοιαῦτα σχέδια, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις ἐπιμένει, ἐπιζητεῖ καὶ ἐπιδιώκει καὶ χωρὶς νὰ κουράζεται ἀπὸ τὰς κρούσεις, σταθερὰ ἐπιμένει νὰ γίνῃ μία συνάντησις ἐπὶ ἀνωτάτου ἐπιπέδου, ἡ ὁποία θὰ ἦγε εἰς συνεννόησιν καὶ εἰς ἀποτροπὴν τῆς παγκοσμίου καταστροφῆς. Ἑπομένως, εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ ἤρχετο μία στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἐχρειάζοντο αἱ βάσεις μέσου βεληνεκοῦς. Αἱ βάσεις μέσου βεληνεκοῦς ἀπαιτοῦνται σήμερον, ὄχι διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Εὐρώπης, ὄχι διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ διὰ τὴν ἄμυναν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν θέλουν συνεννόησιν καὶ ἀκόμη διὰ τὴν ἑδραίωσιν τῆς πολιτικῆς ἐπιρροῆς, ἡ ὁποία μετατρέπεται καὶ εἰς οἰκονομικὰ δεσμὰ καὶ εἰς δεσμὰ τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν Εὐρωπαϊκῶν Χωρῶν, τῆς πολιτικῆς ἐπιρροῆς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐπάνω εἰς τὴν Εὐρώπην. Κύριοι συνάδελφοι, τελειώνοντας, θὰ εἶχα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν συνεπειῶν τῆς ἐνδεχομένης ἐγκαταστάσεως πυραύλων. Πράγματι σημειώνεται, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν Ἡνωμένων πολιτειῶν δὲν προβλέπει κανὲν κονδύλιον διὰ τὴν ἐγκατάστασιν βάσεων εἰς τὰς χώρας τοῦ ΝΑΤΟ, ὁ δὲ Στρατηγὸς Νόρσταντ, εἰς τὰς 13 Ἰανουαρίου, ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς τηλεοράσεως τῆς Ἀμερικανικῆς, ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον οὔτε ἐπιθυμητὸν νὰ ἐγκατασταθοῦν παντοῦ βάσεις καὶ θὰ καθορισθοῦν αἱ θέσεις, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ἀφ’ ἑνὸς τῶν δεῖνα ὅρων καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ οἰκονομικοῦ φορτίου ποὺ βαστάζουν αἱ ἐνδιαφερόμεναι χῶραι. Προκύπτει σαφῶς ἀπὸ αὐτό, ἐν συνδυασμῷ μὲ ὅτι οὐδὲν κονδύλιον ὁ πελώριος Προϋπολογισμὸς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν δὲν προβλέπει διὰ τὴν ἐγκατάστασιν βάσεων ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων θὰ κληθῶμεν νὰ πληρώσωμεν καὶ τὸ τίμημα ἐκείνων τῶν πραγμάτων τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως θὰ ἐπισύρουν τὸν ὄλεθρον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πράγματι, εἶναι ἀδύνατον νὰ σκεφθῇ κανεὶς καὶ νὰ διανοηθῇ ἄλλως παρὰ ὅ,τι ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἐγκατεστημέναι βάσεις θὰ γίνῃ ὁ μαγνήτης ἐφελκύσεως τῶν ἀντιπάλων πυραύλων ἐνῷ ὅπως διαβεβαιοῖ στρατιωτικὸς συνεργάτης τῆς «Καθημερινῆς» ἡ Ἑλλὰς ὡς στόχος ἄνευ πυραύλων δὲν παρουσιάζει οὐδένα κίνδυνον στρατηγικοῦ ἐνδιαφέροντος ὥστε ἐνδεχομένως νὰ γίνῃ ἀντικείμενον ἀτομικῆς ἐπιθέσεως. Κύριοι συνάδελφοι, δυστυχῶς, ὑπάρχουν ἐκτὸς τῆς ψυχολογικῆς προπαρασκευῆς, τὴν ὁποίαν χθὲς ἐπεχείρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡρισμέναι ἐνδείξεις, ὅτι πράγματι ἡ κυβερνητικὴ πολιτικὴ εὐνοεῖ καὶ ἐπιδιώκει τὴν ἐγκατάστασιν αὐτῶν τῶν βάσεων. Πρὸ 10 ἡμερῶν περίπου ἔγινεν εἰς τὸν Πειραιᾶ μία συγκέντρωσις ἐναντίον τοῦ πυρηνικοῦ πολέμου, ἐναντίον τοῦ ὑδρογονικοῦ ὀλέθρου. Συντεταγμένα 10, ἢ 15, ἢ 20 πρόσωπα ὑπὸ τὴν προστατευτικὴν παρουσίαν τῆς Ἀστυνομίας, ἐπεχείρησαν νὰ ἐμφανίσουν ὡς ἔγκλημα, νὰ ἀποδοκιμάσουν καὶ νὰ διαλύσουν βιαίως τὴν συγκέντρωσιν, ἡ ὁποία ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἀποτροπὴν το ὀλέθρου, ὁ ὁποῖος ἐὰν ἐπέλθῃ θὰ εἶναι κοινὸς δι’ ὅλους. Καὶ δὲν ἐπέρασαν 8 ὧραι καὶ ἡ νωχελὴς Ὑπηρεσία, ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Ὑπουργείου Τύπου τοῦ Ραδιοφωνικοῦ Σταθμοῦ, θριαμβευτικῶς ἐπανελάμβανε καὶ διεσάλπιζε τὴν εἴδησιν, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο περὶ κάποιας ἐθνικῆς ἐπιτυχίας, τὴν εἴδησιν, ὅτι ἐγένοντο ἀσχημίαι καὶ ἐλεεινότητες, διὰ τὰς ὁποίας τοὐλάχιστον οἱ ὑπεύθυνοι διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως καὶ ὑπεράνω ὅλων ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει τὴν γενικὴν εὐθύνην, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ κάποιαν αἰδημοσύνην.

§97Τ. ΒΟΥΛΟΔΗΜΟΣ. Ὁ Ραδιοφωνικὸς Σταθμὸς τὴν ἑπομένην παρώτρυνε νὰ τσακίζουν κάθε εἰρηνόφιλον μὲ τὶς καρέκλες.

§98Η. ΗΛΙΟΥ. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ἡ Κρήτη συνεκλονίσθη ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῆς ἐγκαταστάσεως βάσεων, ὑπῆρξαν τὰ ἑξῆς χαρακτηριστικὰ ἐκεῖ: Ὑπὸ κύκλων δυναμένων νὰ ἔχουν βαρύνουσαν γνώμην ἐπὶ ζητημάτων στρατηγικῆς ἀμύνης τῆς μεγαλονήσου, ἐξεφράζετο ζωηρὰ δυσφορία διὰ τὴν εὐκολίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐκδίδονται ἀπὸ ἀνεύθυνα καὶ ἀναρμόδια πρόσωπα ψηφίσματα. Μὲ τὰ ἀνεύθυνα ταῦτα ψηφίσματα οὐδὲν ἄλλο ἐπιτυγχάνεται, εἰμὴ μόνον νὰ παραπλανᾶται ἐπικινδύνως ἡ κοινὴ γνώμη, ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῶν Ἀμερικανικῶν βάσεων. Καταλήγοντες οἱ ἀνωτέρω κύκλοι, ἐξέφραζον τὴν γνώμην ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἐτίθετο τέρμα εἰς τὴν βιομηχανίαν ἐκδόσεως ψηφισμάτων. Ἡ ἐκδήλωσις τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἀνησυχίας τοῦ λαοῦ ἀποκαλύπτεται ἀπὸ ἀστυνομικῆς προελεύσεως σκοτεινὰς δυνάμεις, ὡς βιομηχανία ἐκδόσεως ψηφισμάτων. Καὶ ἔχομεν καὶ τὴν εἴδησιν τῆς Κυβερνητικῆς ἐφημερίδος «Καθημερινή», ὅτι κατὰ πληροφορίας «ἡ ἐπιλογὴ τοῦ καταλλήλου χώρου διὰ τὴν ἐγκατάστασίν των θὰ γίνῃ μεταξὺ ἐρήμων νησίδων ἢ χαραδρῶν ὑψηλῶν ὀρέων μακρὰν τῶν συνόρων». Ἐννοοῦνται ἆράγε οἱ ὀρεινοὶ ὄγκοι τῆς νοτίου Πελοποννήσου; Κάτι τέτοιο προκύπτει ἀπὸ ἐκεῖ. Καὶ κατὰ τὰς αὐτὰς «ἐγκύρους» πληροφορίας ἡ ἀποδοχὴ τῆς ἐγκαταστάσεως βάσεων ἐν Ἑλλάδι ἐπιβάλλεται ἀπὸ καθαρῶς στρατιωτικῆς πλευρᾶς». Τὰς ἀνησυχίας αὐτὰς ἐντείνει ἡ γνωστὴ παραίτησις τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ἀργυροπούλου, ὁ ὁποῖος ἐκλεγεὶς ἀπὸ τὴν ἰδίαν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ διευθύνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, πρὸ ἡμερῶν ἐδημοσίευσε τὴν γνωστὴν παραίτησίν του ἐκφράζων τὴν ἄποψιν, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀποφανθῇ ἐὰν καλῶς πολιτεύεται ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν βάσεων, διότι οὐδέποτε αὐτὸς ὁ ὑπεύθυνος, Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκλήθη νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν σχετικῶν φακέλλων.

§99Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τί λέγει ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ἀβέρωφ;

§100Η. ΗΛΙΟΥ. Μὰ θὰ μᾶς εἴπῃ, ὑποθέτω. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι καὶ εἰς προηγουμένην ἀντιδικίαν μὲ τὸν κ. Ἀβέρωφ, εἴχομεν τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι θὰ ἀπαντήσῃ, διότι ἡ ἰδική μου ἀγόρευσις ἦτο ἡ πλέον ἀφισταμένη τῶν ἄλλων καὶ ἔχουσα σοβαρὰ ἐπιχειρήματα, ἀλλὰ ἡ ὑπόσχεσις τῆς μιᾶς ἡμέρας μετετράπη εἰς σιωπὴν τὴν ἑπομένην. Θὰ ἴδωμεν τώρα τὶ θὰ ἐπακολουθήσῃ καὶ πῶς θὰ ἐξηγήσῃ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Ἀργυροπούλου.

§101Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§102Η. ΗΛΙΟΥ. Παρακαλῶ νὰ ἀφήσητε νὰ τελειώσω, καὶ θὰ ἀπαντήσητε εὐθὺς ἀμέσως. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἀντὶ τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἀποδέχεται τὸν ὑδρογονικὸν ὄλεθρον δυνάμεθα νὰ ἀσκήσωμεν μίαν ἐποικοδομητικὴν πολιτικὴν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ὅλοι. Δυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν, νὰ μὴ ἀγνοήσωμεν οὐδεμίαν πρότασιν ἐποικοδομητικὴν τῆς εἰρήνης, ὁποθενδήποτε προερχομένην, νὰ μὴ ἐκδηλώνωμεν αὐτὴν τὴν ἀγέρωχον σιωπὴν καὶ περιφρόνησιν πρὸς ἐπιστολὰς Ἀρχηγῶν καὶ Πρωθυπουργῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο περὶ τοῦ Μαυροβουνίου, ἀλλὰ νὰ περιβάλωμεν καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ἐποικοδομητικῶς κάθε πρότασιν διασκέψεως συνεννοήσεως, ἐπιλύσεως διαφορῶν, ἀφοπλισμοῦ, νὰ γίνῃ ἡ Ἑλλὰς συντελεστὴς εἰρήνης, νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν διαμόρφωσιν, εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν τοῦ κόσμου τοὐλάχιστον, μιᾶς ζώνης εἰρήνης. Εὑρίσκεται, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀνθρωπότης εἰς τὸ κατώφλι μιᾶς πρωτοφανοῦς εὐημερίας. Αἱ τεχνικαὶ πρόοδοι καὶ ἀνακαλύψεις ἐγγυῶνται εἰς τὸν κόσμον, εἰς ἡμᾶς καὶ τοὺς ἀμέσως ἀπογόνους μας, ὄχι εἰς ἀπώτερον χρόνον, ἕνα χρυσοῦν αἰῶνα. Μίαν εὐημερίαν πρωτοφανῆ, ποὺ δὲν ἐγνώρισε ποτὲ ἡ ἱστορία τοῦ κόσμου. Εἶναι λογικόν, εἶναι ἀνθρώπινον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι θὰ καταρρεύσῃ αὐτὸ τὸ σύστημα, ὅτι θὰ καταρρεύσῃ αὐτὸ τὸ σύστημα ἢ ἐκεῖνο νὰ βάλωμεν φωτιὰ διὰ νὰ καῇ ὁ κόσμος; Ἡ Ἑλλὰς ἔχει χρέος νὰ ὑπάρξῃ συντελεστὴς ἐποικοδομητικὸς τῆς δημιουργίας ζώνης εἰς τὰ Βαλκάνια. Δυνάμεις εἰρήνης ἐργάζονται παντοῦ καὶ ὑπάρχει ἡ δυνατότης νὰ ἀποτραπῇ ὁ ὑδρογονικὸς ὄλεθρος καὶ νὰ περάσωμεν εἰς μίαν ἐποχήν, ἡ ὁποία θὰ ἐλευθερώσῃ τὸν ἄνθρωπον καὶ ἀπὸ τὸν μόχθον καὶ ἀπὸ τὴν στέρησιν. Καὶ θὰ τοῦ ἀνοίξῃ μίαν περίοδον εὐδαιμονίας. (Χειροκροτήματα).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ κ. Σ. Παπαλίτης, ἔχει τὸν λόγον.

§104ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια αἱ συνεδριάσεις παρατείνονται καὶ ἑπτὰ καὶ ὀκτὼ καὶ δέκα ὥρας. Τετράωρον ἐργαζόμεθα. Οὐδὲν κἂν τὸ 8ωρον τῶν ἐργατῶν. Τμηματικῶς φεύγουν οἱ μὲν καὶ ἔρχονται οἱ δέ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐργασθεῖσα ἓν 4ωρον νὰ θεωρῆται ἡ Βουλὴ ὡς καταπονηθεῖσα. Εἶναι ἀπαράδεκτον αὐτὸ δι’ ἡμᾶς. Ὁ κ. Σ. Παπαπολίτης, ἔχει τὸν λόγον.

§106Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς διάστημα μικρότερον τῶν δύο μηνῶν, εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ εἰς τὴν Διάσκεψιν τῶν Πρωθυπουργῶν, τῶν κρατῶν— μελῶν τοῦ ΝΑΤΟ, ἡ Κυβέρνησις ἐκλήθη ἐκ τῆς διεθνοῦς πορείας τῶν πραγμάτων, εἰς μὲν τὴν Νέαν Ὑόρκην νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀντιδράσεις τῶν ἀποικιοκρατῶν ἐναντίον τῆς ἱερᾶς ὑποθέσεως τῆς Κύπρου, εἰς δὲ τὴν Διάσκεψιν τῶν Παρισίων νὰ λάβῃ θέσιν καὶ νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην της ἐπὶ ἑνὸς ἐξ ἴσου ὑψίστης ἐθνικῆς σημασίας θέματος, τοῦ θέματος τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης ἐντὸς τῶν συμμαχικῶν μας δεσμῶν. Καὶ ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν θεμάτων εἶναι συγκεντρωμένη ἡ προσοχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀνάμικτος πράγματι μὲ μίαν βαθυτάτην ἀνησυχίαν διὰ τὸ μέλλον των καὶ τὴν εὐτυχῆ λύσιν των. Πόσον εἶναι δικαιολογημένη ἡ ἀνησυχία αὐτὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι προφανές. Διότι ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν θεμάτων δοκιμάζονται αἱ ἠθικαὶ βάσεις τῶν συμμαχιῶν τῆς χώρας, ἀπὸ τὴν ὀρθὴν λύσιν τῶν ὁποίων θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἑνότης τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ ἐσωτερικὴ ὁμαλότης τῆς χώρας. Ἐὰν ὅμως, κρίνωμεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν τακτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ πρέπει νὰ συναγάγωμεν τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν συνέλαβεν εἰς ὅλην των τὴν ἔκτασιν τὰ θέματα αὐτὰ καὶ τὰς ἐπικινδύνους ἐπιπτώσεις των ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης. Τὴν πολιτικήν της συνέχει ἀφ’ ἑνὸς πνεῦμα ταλαντεύσεων καὶ πανικοῦ καὶ ἀφ’ ἑτέρου πνεῦμα ἀλαζονικῆς αὐταρεσκείας. Τὰ θέματα, ὅμως, αὐτὰ ἔχουν ἀνάγκην συνέσεως, τόλμης, ρεαλισμοῦ καὶ ἐθνικῆς ἐξάρσεως. Καὶ δὲν πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις στερεῖται αὐτῶν. Ἐκεῖνο, ὅμως, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω, εἶναι, ὅτι δὲν τὰ ἔχει εἰς τὴν ἀνάλογον σύνθεσιν καὶ ἐπάρκειαν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα. Τὰ προβλήματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι μεγάλα καὶ πολύπλοκα, οἱ δὲ ὦμοι τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι τόσον ἰσχυροί, παρὰ τὴν αὐταρέσκειάν της, νὰ τὰ ἀντιμετωπίσῃ ἐπιτυχῶς. Διὰ τὴν ἀντιμετώπισίν των πρέπει ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος νὰ ἵσταται ἡνωμένον. Ὅπως, ὅμως, εἰς τὸν τομέα τῶν ἐσωτερικῶν, οὕτω καὶ εἰς τὸν τομέα τῶν ἐξωτερικῶν, ἡ Κυβέρνησις στερεῖται ἑνὸς σαφοῦς ρεαλιστικοῦ προγραμματισμοῦ καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν ἀπὸ τὰς βασικὰς ἀδυναμίας τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω δὲ ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον συγκεντροῦται ἡ προσοχὴ καὶ ἡ ἀνησυχία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἠκούσαμεν, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ προσοχῆς χθὲς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνδιατρίβοντα ἰδιὰ μακρῶν εἰς τοὺς ἀγῶνας του. (Θόρυβος).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ συνεδρίασις συνεχίζεται. Παρακαλῶ ἀπόλυτον ἡσυχίαν, δεδομένου μάλιστα ὅτι ὁ ἀγορεύων καὶ τὸ Κόμμα αὐτοῦ, οὐδεμίαν διακοπὴν ἔκαμεν εἰς οὐδένα τῶν ρητόρων.

§108Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἠκούσαμεν, κύριοι συνάδελφοι, εἶπον, τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀναπτύσσοντα τοὺς ἀγῶνας, τὰς προσπαθείας του καὶ τὰς καλάς του προθέσεις, περὶ τῶν ὁποίων δὲν θέλομεν νὰ ἔχωμεν ἀμφιβολίας. Τιμῶμεν καὶ τοὺς ἀγῶνας του, ἐκτιμῶμεν καὶ τὰς προθέσεις του καίτοι τὰ ὀλισθήματά του καὶ τὰ σφάλματά του κατὰ τὴν ὅλην διαχείρισιν τοῦ θέματος δὲν ὑπῆρξαν οὔτε μικρά, οὔτε ἐπουσιώδη. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθω εἰς ὅσα ἐλέχθησαν, διότι ἀρκετοὶ ἀπησχολήθησαν μὲ τὰ πρακτικά, περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ εἴπω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, κύριε Ὑπουργέ, τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς συγχωρήσῃ ποτέ, ὅσα τοὐλάχιστον περὶ Μικρασιατικῆς ἐκστρατείας, εἴπατε. Δὲν θὰ εἶναι ὑπερβολή, ἐὰν εἴπωμεν ὅτι ἐπλαστογραφήσατε τὴν ἱστορίαν καὶ ὅτι ἐπλαστογραφήσατε τὰ γεγονότα. Δὲν ὑπῆρξεν ὁ πόλεμος ἐκεῖνος ἰμπεριαλιστικός. Ὑπῆρξε πόλεμος ἀπελευθερωτικὸς ὑποδούλων Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἔζων ὑπὸ ἕνα καθεστὼς βαρβάρων. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως αὐτῶν καὶ μεθ’ ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς εἶπε, δὲν ἐπείσθημεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπηλλάγη τῆς βασικῆς ἀδυναμίας, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα ἀνωτέρω. Εἶπον, κύριοι συνάδελφοι, ἐν ἀρχῇ, ὅτι εἰς τὰ δύο αὐτὰ θέματα εἶναι συγκεντρωμένη ἡ ἀνησυχία καὶ ἡ προσοχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἤδη, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω δι’ ὀλίγων, τὰς ἀπόψεις μου, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπογραμμίσω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ὅσα ἔγιναν ἐφέτος ἐπὶ τῆς προσφυγῆς μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἀπετέλεσαν πρόοδον. Πρόοδον, κύριοι συνάδελφοι, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεώθη νὰ καταστήσῃ σαφῆ τὴν πολιτικήν της εἰς τὸ σημεῖον τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Πρόοδον ἐπὶ τοῦ ὅτι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀποσπάσουν οἱ ἀποικιοκράται τὸ θέμα ἀπὸ τὸ βάθρον τὸ διεθνές. Καὶ πρέπει εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ ἐξάρωμεν τὴν συμβολὴν τῶν θυσιῶν καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν συμπαράστασιν καὶ τὴν ἀποτελεσματικὴν βοήθειαν τοῦ ἡγέτου του Ἐθνάρχου Μακαρίου. Παρὰ ταῦτα, ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ἀμετακίνητος παραμένει ἡ ἀδυναμία τῆς Κυβερνήσεως νὰ πείσῃ τοὺς συμμάχους καὶ ἰδιαιτέρως τὴν Ἀμερικανικὴν Δημοκρατίαν, ὅτι μόνον ἡ δικαία λύσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος θὰ συσφίγξῃ ἐπὶ πλέον τοὺς δεσμοὺς τοὺς συμμαχικούς. Δὲν κρίνεται ἡ ἐπιτυχία τῆς πολιτικῆς ἀπὸ τὰς προθέσεις, ἀλλὰ ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα. Καὶ ἐὰν κρίνωμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα, θὰ πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι τόσον εἰς τὸ Κυπριακόν, ὅσον καὶ εἰς τὰ ἄλλα θέματα, ἀπέτυχε. Καὶ πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἶχεν ὡς συνέπειαν ἡ πολιτική της αὐτὴ τὴν διόγκωσιν τοῦ τουρκικοῦ παράγοντος εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τῆς ὑφηλίου καὶ τὴν μείωσιν τοῦ ἑλληνικοῦ παράγοντος. Πόσον τοῦτο τραυματίζει τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην καὶ πόσους κινδύνους ἐγκλείει διὰ τὴν περαιτέρω πορείαν τῶν ἐθνικῶν μας θεμάτων, τὸ ἀντιλαμβάνεσθε πάντες. Καὶ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ μέλλον, διότι περαιτέρω διόγκωσις τοῦ τουρκικοῦ παράγοντος καὶ μείωσις τοῦ ἑλληνικοῦ, θὰ συνεπάγεται ἀνυπολογίστους ἐθνικοὺς κινδύνους καὶ τεραστίας εὐθύνας διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐνδιέτριψε διὰ μακρῶν χθὲς εἰς τοὺς ἑλιγμούς του εἰς μίαν μάχην δικονομίας εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ οὔτε ὀλίγον, οὔτε πολὺ ὑπεστήριξεν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐκερδίσαμεν, ὀφείλεται εἰς τοῦτο. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔπεισε τὴν Βουλήν, ὅτι αὐτὸ τοῦτο συνιστᾷ μίαν ὀρθὴν πολιτικὴν ἐπὶ θέματος ὡς τὸ Κυπριακόν. Ἀπαιτεῖ, κύριε Ὑπουργέ, πολὺ περισσότερα ἀπὸ τοὺς πράγματι ἀξιολόγους δικονομικοὺς ἑλιγμούς σας ἡ ὑπόθεσις τοῦ Κυπριακοῦ. Εἶναι ἴσως ἀπαραίτητοι διὰ μίαν μάχην πολιτικὴν οἱ ἑλιγμοὶ οἱ δικονομικοί. Ἀλλὰ δὲν εἶναι οἱ ἑλιγμοί, οὔτε ἡ ἰδέα ἡ μάχη, οὔτε ἡ πολιτικὴ ἡ ὀρθὴ καὶ ἡ μεγάλη, ἡ ὁποία ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της προώρισται νὰ προωθήσῃ τὸ θέμα. Ἀλλὰ τὸ ὁμολογεῖ καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, ὅταν λέγῃ ὅτι «οὔτε ἡ προσφυγή μας εἰς τὸ Ο.Η.Ε., οὔτε τὸ τέλμα τῶν δικονομικῶν κανόνων τοῦ Ο.Η.Ε. ὑπῆρξεν ὁ σκοπὸς καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως». Ναί, κύριε Ὑπουργέ, συμφωνοῦμεν ἀπολύτως καὶ τοῦτο ἀκριβῶς ὑποστηρίζομεν: ὅτι δὲν εἴχατε ἕνα σαφῆ προγραμματισμὸν καὶ μίαν σαφῆ καὶ συγκεκριμένην πολιτικήν. Αὐτός, κύριοι βουλευταί εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠναλώθη χθὲς εἰς ἐπουσιώδεις ἐπιδείξεις καὶ εἰς ἐπίκλησιν νικῶν δικονομικῶν. Τὸ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶχε καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ παρουσιάσῃ μίαν σαφῆ συγκεκριμένην πολιτικήν, ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ κλοιὸς ὁ ὁποῖος περιέσφιγγε καὶ περισφίγγει τὴν ὑπόθεσιν τῶν Κυπρίων καὶ μετὰ τὴν ἠθικὴν νίκην του, ὄχι μόνον ἐξακολουθεῖ νὰ ὑφίσταται, ἀλλὰ κατέστη καὶ στενώτερος ὁ κλοιός. Ἡ Ἀμερικανικὴ Δημοκρατία συνιστᾷ πρὸς τὴν Ἑλλάδα ὑποχωρήσεις ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Ἡ Τουρκία, ἀφ’ ἑτέρου, οὔτε ἀπὸ ὅσα ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. περὶ Μικρασιατικῆς ἐκστρατείας εἶπεν οὔτε ἀπὸ ὅσα χθὲς περὶ Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, συνεκινήθη. Οἱ Ἄγγλοι ἀποικιοκράται, παρὰ τὴν ἧτταν τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν, ἐξακολουθοῦν νὰ παραμένουν ἀκατάβλητοι εἰς τὰς θέσεις των. Ποῖα λοιπόν, εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, διὰ τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ θριαμβολογῶμεν; Οὐδεὶς προσετέθη νέος φίλος εἰς τὴν ὑπόθεσιν καὶ οὐδεὶς ἐκάμφθη ἢ ὑπεχώρησεν ἀπὸ τοὺς ἀντιτιθεμένους ἢ ἀντιδικοῦντας μὲ τὴν ὑπόθεσίν μας. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἐπιτυχία ὀρθῆς πολιτικῆς εἶναι νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν νὰ θραύσωμεν ἔστω καὶ μερικῶς τὸν κλοιὸν ὁ ὁποῖος περισφίγγει τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν καὶ κινδυνεύει νὰ τὴν πνίξῃ, τότε πλέον ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἡ πολιτικὴ της ἀπέτυχεν ἡ δὲ θριαμβολόγος αὐταρέσκειά της εἶναι ἔξω τῆς πραγματικότητος καὶ προκαλεῖ μάλιστα μεγαλυτέραν ἀνησυχίαν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Πιστοποιεῖ πράγματι μίαν κόπωσιν καὶ μίαν ἀμηχανίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν εἶναι μία ρεαλιστικὴ πολιτικὴ ἀνταξία τῆς ὑποθέσεως τὴν ὁποίαν διαχειριζόμεθα ὡς Ἔθνος. Ἰδού, κύριοι συνάδελφοι, διατὶ πιστεύομεν ὅτι καίτοι ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεώθη νὰ καθορίσῃ τὴν θέσιν της σαφέστερον ἐπὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως, παρὰ ταῦτα, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἔχῃ ἕνα σαφῆ προγραμματισμὸν καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν ὡλοκληρωμένην πολιτικὴν εἰς τὸ θέμα αὐτὸ τῆς Κύπρου. Καὶ δύναμαι μεθ’ ὅσα εἶπον, νὰ ἐπαναλάβω, ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι τὸ θέμα τῆς Κύπρου εἶναι ὑπεράνω καὶ πέραν τῶν δυνάμεων τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ κραυγὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι «δὲν θὰ ὑποχωρήσωμεν» πέραν τοῦ νὰ προδίδῃ τὸν πανικὸν καὶ τὴν ἀμηχανίαν του δὲν καλύπτει τὴν ἀδυναμίαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἐσυνήθισα νὰ εἶμαι ἀντικειμενικὸς παρὰ τὰ σφάλματα, παρὰ τὰ ὀλισθήματα τῆς Κυβερνήσεως δυνάμεθα νὰ εἴμεθα περισσότερον αἰσιόδοξοι διότι οἱ ἀποικιοκράται διέρχονται μίαν κρίσιμον καμπήν, ἴσως δὲ ἀποφασιστικὴν ἡμέραν. Καὶ ἀπὸ ἡμᾶς ἐξαρτᾶται νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν τὰς ἀδυναμίας καὶ τὴν κρίσιμον θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ὑποθέσεώς μας. Γνωρίζομεν ἄλλωστε σήμερον περισσότερον ἀπὸ ἄλλοτε τὰς προθέσεις των, τὰς δυνάμεις των καὶ τὰς ἀδυναμίας των. Καὶ διὰ νὰ καταλήξω, διὰ νὰ πολυπραγμονῶ, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι ὀρθὴ πολιτικὴ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι μία συνεχὴς καὶ ἐπίμονος πάλη νὰ πείσωμεν τὴν ἀμερικανικὴν δημοκρατίαν νὰ ρίψῃ ὅλο της τὸ βάρος ὑπὲρ τοῦ δικαίου ἀγῶνος τῶν Κυπρίων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μία ἄκαμπτος ἀντιμετώπισις τῶν μηχανορραφιῶν καὶ τῶν παγίδων τῶν ἀποικιοκρατῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγράφη βεβαίως καὶ εἰς τὸν ξένον Τύπον καὶ εἰς τὸν ἰδικόν μας καὶ ἐλέχθη καὶ λέγεται, ὅτι διεξάγονται μυστικαὶ συνεννοήσεις διὰ τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Δὲν συνήθισα νὰ ὁμιλῶ βάσει στοιχείων μὴ ἠλεγμένων καὶ ἀνευθύνων καὶ δὲν πρόκειται ἑπομένως βάσει αὐτῶν νὰ ἀσκήσω οἱανδήποτε κριτικὴν ἢ οἱονδήποτε ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖνο, ὅμως, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω, εἶναι ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς οἱασδήποτε τυχὸν σκέψεως ὅτι ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα οἱωνδήποτε μυστικῶν διπλωματικῶν συνομιλιῶν. Λύσις τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα μόνον συνειδητοποιήσεως τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης περὶ τοῦ δικαίου ἀγῶνος τῶν Κυπρίων. Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Κυπριακοῦ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον ἐπ’ αὐτοῦ, διότι ἤδη εἶσθε ταλαιπωρημένοι καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρατείνω τὴν ταλαιπωρίαν σας. Ἀλλὰ ἐκτὸς τοῦ Κυπριακοῦ ὡς προανέφερα, ἡ κοινὴ γνώμη στρέφεται πρὸς ὅσα ἐλέχθησαν ἢ δὲν ἐλέχθησαν πρὸς ὅσα ἔγιναν ἢ δὲν ἔγιναν εἰς τὴν διάσκεψιν τῶν Πρωθυπουργῶν τῶν Κρατῶν τοῦ ΝΑΤΟ. Γνωρίζετε ὅλοι τὴν διακήρυξιν τῆς διασκέψεως ἐκείνης. Γνωρίζετε ἀκόμη τὸ ἀνακοινωθὲν τῆς διασκέψεως. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπέστρεψεν ἐκ Παρισίων, προέβη εἰς δηλώσεις διὰ τῶν ὁποίων παρέπεμπεν εἰς τὸ ἀνακοινωθὲν ἐκεῖνο, προσθέτων ὅτι οὐδεμία συζήτησις ἐγένετο ἢ δέσμευσις ἀνελήφθη καὶ ὅτι ἐὰν ἐγένετο οἱαδήποτε πρότασις δεσμευτικῶν συμφωνιῶν θὰ προήρχετο εἰς τὰς δεούσας συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὰ αὐτὰ περίπου ἐπανέλαβεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν προέκυψεν, ἑπομένως, κατὰ τὴν γνώμην μας, στοιχεῖον νέον διευκολῦνον, ἐπιβάλλον ἢ ἐπιτρέπον μίαν συζήτησιν ἐμπεριστατωμένην ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ θέματος, τοῦ θέματος τῆς ἐθνικῆς μας ἀμύνης. Ἐκεῖνο ἑπομένως τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν σήμερον καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, εἶναι τοῦτο: Οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλλον τὴν εἰσδοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ΝΑΤΟ ὑπῆρξαν αἱ ἀρχαὶ τῆς Δημοκρατίας, τῆς ἐθνικῆς ἐλευθερίας, τῆς ἀκεραιότητος καὶ ἀνεξαρτησίας τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ ἐξασφάλισις ἑνὸς τρόπου ζωῆς βασιζομένου εἰς τὰς κατακτήσεις τοῦ ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ. Καὶ εἶναι βεβαίως ἀληθὲς ὅτι δὲν ὑπάρχει σήμερον μεταξὺ τῶν κρατῶν τοῦ ΝΑΤΟ ἡ ἀπαιτουμένη ἑνότης, ἡ ἀπαιτουμένη ἁρμονία καὶ ἡ ταυτότης σκοπῶν καὶ ἐπιδιώξεων. Πέραν τούτων ὡρισμένα κράτη τοῦ ΝΑΤΟ εὑρίσκονται εἰς μίαν ὀξεῖαν ἀντιδικίαν μὲ τὴν Ἑλλάδα, διὰ τὴν ἱερὰν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, Παρὰ ταῦτα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ βάσιν οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ὤθησαν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ ΝΑΤΟ ἐξακολουθοῦν νὰ παραμένουν ἰσχυροί. Εἶναι ἀκόμη γεγονὸς ὅτι ἐπῆλθε σημαντικὸς κλονισμὸς εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ΝΑΤΟ, ἐπὶ τοῦ πεδίου τῶν σκοπῶν του καὶ τῆς ἀποτελεσματικῆς προστασίας τῆς εἰρήνης. Ἕν θέμα ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τῶν ἠθικῶν θεμελίων τοῦ ΝΑΤΟ καὶ ἐπὶ τῶν δυνατοτήτων τοῦ ΝΑΤΟ νὰ στηριχθῇ ἐπ’ αὐτῶν ἀνακύπτει ὁσημέραι καὶ ἐντονώτερον. Καὶ ἀσφαλῶς τὸ θέμα τοῦτο ἐπεδίωξε νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ νὰ λύσῃ ἡ διάσκεψις τῶν Παρισίων. Δὲν δυνάμεθα, βεβαίως, νὰ κρίνωμεν μέχρι ποίου σημείου τὸ ἐπέτυχε. Κύριοι βουλευταί, τὸ πρόβλημα τῆς ἀμύνης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου ἐν ὄψει τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἀπὸ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς τεχνικῆς εἰς τὸν τομέα τῶν πυραύλων καὶ δορυφόρων, εἶναι ἀναμφισβητήτως πολύπλευρον καὶ πολύπλοκον. Ἡ θέσις τοῦ Ἔθνους ἐπ’ αὐτοῦ, πρέπει νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα σταθμίσεως τῶν παραδόσεών του καὶ διδαγμάτων του ἐκ τῆς προσφάτου ἱστορίας του καὶ δοκιμασίας του καὶ τῶν σημερινῶν συγκεκριμένων πραγματικοτήτων καὶ συμφερόντων του καὶ οὐχὶ ἀποτέλεσμα πανικοῦ ἢ πιέσεως ἢ ἐντυπώσεων ἀπὸ τὰ ἐπιτεύγματα τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας εἰς τὸν τομέα τῶν πυραύλων καὶ δορυφόρων. Πολὺ περισσότερον τὸ θέμα τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον δημαγωγικῆς πολιτικῆς. Τὸ θέμα καθ’ ἡμᾶς, δὲν εἶναι τὸ δίλημμα ὑπὲρ τῶν βάσεων ἢ κατὰ τῶν βάσεων. Καθ’ ἡμᾶς τὸ θέμα εἶναι θέμα πολιτικῆς τοῦ Δυτικοῦ κόσμου διὰ τὴν διατήρησιν τῆς εἰρήνης, ἐὰν ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τῶν ἐξοπλισμῶν ἢ τὴν πολιτικὴν τῶν συνεννοήσεων. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι εἴμεθα ἀναμφισβητήτως ὑπὲρ τῆς συνεννοήσεως, τὴν ὁποίαν καὶ μόνην θεωροῦμεν ἱκανὴν νὰ ἀποτρέψῃ μίαν καθολικὴν καταστροφὴν τῆς ἀνθρωπότητος. Εἶναι πάρα πολλαὶ αἱ λαϊκαὶ δυνάμεις καὶ τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα θεωροῦν ὡς τὸν ἀσφαλέστερον δρόμον, τὸν δρόμον τῆς συνεννοήσεως. Ἕνα ἀπὸ αὐτὰ εἶναι καὶ ἡ Ἑλλάς. Ὅμως μέσα εἰς τὴν σύγκρουσιν τῶν γιγάντων ἐπὶ τοῦ διεθνοῦς πεδίου εἶναι βεβαίως γνωστόν, ὅτι τὰ μικρὰ Κράτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβάλουν τὴν πολιτικήν των ἀλλὰ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοήσουν τὴν διεθνῆ πραγματικότητα καὶ τὴν θέσιν των ἐντὸς αὐτῆς. Τὸ θέμα, συνεπῶς, τῆς ἐθνικῆς μας ἀμύνης ὑπὸ τὸ πρῖσμα αὐτό, θὰ πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ ἐντὸς αὐτῶν τῶν πραγματικοτήτων νὰ τοποθετηθῇ. Ἐάν, βεβαίως, διαπιστωθῇ ἀναπόδραστος ἀνάγκη ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς μας ἀμύνης, περὶ ἧς ἐβεβαιώθη ὑπευθύνως ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἀνέκυψε μέχρι σήμερον, τότε βεβαίως ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσωμεν ποῖα θὰ εἶναι τὰ μέτρα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἐθνικήν μας ἄμυναν καὶ ἀσφάλειαν καὶ ποῖα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀποτρέψωμεν τὴν κατάλυσιν τῆς ἐθνικῆς μας κυριαρχίας διατηροῦντες τὴν ἐθνικήν μας ὕπαρξιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἁπλοῦν τὸ ἔργον. Εἶναι βαρύ, κύριοι συνάδελφοι, καὶ δύσκολον καὶ ἀπαιτεῖται πρὸ παντὸς διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν ἑνὸς τοιούτου θέματος, ἡ ἐθνικὴ ἑνότης, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος, ὅσον ποτὲ ἄλλοτε. Εἶμαι ὅμως, ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι δὲν νομίζω ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα. Ἡ ἐσωτερική της ἀδυναμία, ἡ ἔλλειψις ἑνὸς σαφοῦς προγραμματισμοῦ καὶ συνοχῆς, δὲν εἶναι ἐχέγγυα ἰσχυρὰ ἰδιὰ νὰ δικαιολογῆται νὰ ἐμπιστευθῇ τὸ Ἔθνος εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἕνα ἔργον τοιαύτης ἀποφασιστικῆς σημασίας διὰ τὴν τύχην του. Κύριοι συνάδελφοι, ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι ἕνας νέος διχασμός, ἀνεξαρτήτως τῆς μορφῆς του, θὰ εἶναι ἴσως μοιραῖος διὰ τὴν χώραν. Περιττὸν εἶναι νὰ τονίσω, ὅτι ἐν προκειμένῳ πρέπει νὰ ἰσχύσουν αἱ ἀρχαὶ τῆς πλήρους Δημοκρατίας, ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ τῶν κρατῶν. Εἰς ἕνα συνασπισμὸν ἐλευθέρων κρατῶν, ὅπως εἶναι τὸ ΝΑΤΟ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν μικροὶ ἢ μεγάλοι, πλούσιοι καὶ πτωχοὶ συγγενεῖς, ἀλλ’ ἀμοιβαῖος σεβασμὸς καὶ ἰσότης θυσιῶν, δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων. Πλήρης ἀλληλεγγύη; Ναί. Πλήρης ἀλληλοεξάρτησις; Ναί. Ὄχι ὅμως ἐξάρτησις τῶν μικρῶν ἀπὸ τοὺς μεγάλους. Ἡ Ἑλλάς, κύριοι βουλευταί, πιστεύει εἰς τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας καθηγίασε μὲ ἑκατόμβας θυσιῶν, πρέπει νὰ διακηρύξῃ παντοῦ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπικρατήσεώς των. Οὕτω ἀντελήφθη καὶ οὕτω ἀντιλαμβάνεται τὴν εἴσοδόν της εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Τοῦτο δὲ τὸ περιεχόμενον ἔχει ἡ πίστις της εἰς τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ ΝΑΤΟ καὶ τὴν ἠθικὴν δικαιολόγησίν του. Δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὸ ΝΑΤΟ ἀπὸ φόβον ἢ ἀπὸ οἱονδήποτε σκοτεινὸν ὑπολογισμὸν καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ πράξωμεν τίποτε ἀπὸ φόβον ἢ πανικόν. Μέσα, ὅμως, εἰς τὸ θέμα τῆς συλλογικῆς ἀμύνης καὶ τῆς ἐνισχύσεως τοῦ ΝΑΤΟ ἐμπεριέχεται καὶ τὸ ἕτερον σοβαρὸν θέμα, ὡς προανέφερον, τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας τῶν Κρατῶν–Μελῶν του. Ἡ συνειδητὴ ἀποδοχὴ ἐκ μέρους τῶν λαῶν παντὸς μέτρου, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μειώσῃ τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, θὰ πρέπει νὰ τύχῃ ἰδιαιτέρας προσοχῆς καὶ μερίμνης. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι, ὅταν ἐπιστῇ ἡ στιγμή, ὁ πολιτικὸς κόσμος θὰ πράξῃ τὸ καθῆκον του, μὲ γνώμονα τὸ ἐθνικὸν συμφέρον τῆς χώρας. Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον νὰ σᾶς εἴπω ἐπὶ δύο θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὸ Σῶμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἔχει τὸν λόγον.

§110Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δύο εἶναι αἱ ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ συζητηθοῦν μετὰ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν θεμάτων. Ἢ θὰ εἰσέλθωμεν, καὶ θὰ εἰσέλθω καὶ ἐγώ, εἰς τὴν λεπτομερειακὴν ἐξέτασιν, ὡς ταῦτα περιεγράφησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἢ θὰ ζητήσωμεν — καὶ θὰ ζητήσω καὶ ἐγὼ ἰδιαιτέρως — νὰ εὕρω μερικὰς γραμμὰς πολιτικῆς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διαπνέῃ τὴν κυβερνητικὴν διάθεσιν. Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα, ὅπως ἐνεφανίσθη πλέον ἀπόψε ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τέμνει ἀσφαλῶς νέας γραμμὰς πολιτικῆς. Ἄνευ οὐδενὸς δισταγμοῦ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπέφυγε νὰ ὀνομάσῃ τὸν Ἀμερικανικὸν παράγοντα καὶ μόνον τὸν ὠνόμασεν ὡς παράγοντα ἐν τῷ ΝΑΤΟ, πρὸς τὸν ὁποῖον τρέφομεν μίαν εὐγνωμοσύνην, λόγῳ τῆς βοηθείας, τὴν ὁποίαν μᾶς παρέσχε. Παραλλήλως ηὐχήθη νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν πατροπαράδοτον ἀγάπην καὶ φιλίαν διὰ τὴν Ἀγγλίαν. Ἐὰν τὰ τονίζω αὐτὰ δὲν τὸ κάμνω διὰ νὰ ἐλέγξω τὴν πολιτικὴν αὐτήν. Τὰ τονίζω ἁπλῶς διὰ νὰ ἀποσαφηνίσω ποῦ πηγαίνομεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μία πλευρά, ἡ ὁποία τίθεται ἀπόψε ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς ἐκπροσωποῦντα τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας μας καὶ πιθανώτατα, ἢ μᾶλλον βεβαιότατα, ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν ἐν προκειμένῳ ἐξέφρασεν ἀντίδρασιν ἢ ἀντίρρησιν ἐπὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὑπάρχουν βεβαίως καὶ ἄλλαι πλευραὶ λεπτομερειακαὶ κατ’ οὐσίαν, τὰς ὁποίας εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θίξω ὅσον ἠμπορῶ μέσα εἰς γενικὰ πλαίσια. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Ο.Η. Ε. καὶ διὰ τὴν ψηφισθεῖσαν πρότασιν ἀπὸ τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν ἔχω ἐκφράσει ἤδη διὰ τηλεγραφήματός μου τὴν γνώμην μου. Ἐτηλεγράφησα εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν μας εἰς Νέαν Ὑόρκην, τότε εὑρισκομένην, τονίζων ὅτι τόσον αἱ θετικαὶ ψῆφοι, ὅσον καὶ αἱ ἀποχαί, ἀπετέλουν χάραξιν νέας γραμμῆς εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ο.Η.Ε., ἐξέφραζον τὴν χαράν μου ἐπὶ τῷ γεγονότι αὐτῷ, καὶ ἔβλεπον ὅτι τοῦτο ἐπιτάσσει νὰ χαραχθῇ νεωτέρα πολιτικὴ πλέον τοῦ Ο.Η.Ε., ἡ ὁποία θὰ ὡδήγει πλέον εἰς λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Βεβαίως, τὸ θέμα δὲν ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἕως ἐκεῖ καὶ θὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καίτοι ἐπὶ πολλὰ χρόνια ἔχω πλέον νὰ ἔλθω εἰς ἐπαφὴν μὲ αὐτὰς τὰς πλευρὰς τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ κυρίως εἰς τὰς σχέσεις μας μὲ τὸν Ο.Η.Ε., θὰ μὲ συγχωρήσῃ, λέγω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν προσθέσω ἕνα θέμα, τοῦ ὁποίου ἡ παράλειψις πιθανόν, ἐκ τῶν ὑστέρων, νὰ μᾶς ἐστοίχισε πολλὰ διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Κύριοι βουλευταί, κρατεῖ ἡ ἄποψις καὶ ἡ θεωρία ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως λαμβάνονται διὰ πλειοψηφίας τῶν ⅔. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας — καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀσφαλῶς τὸ ἔχει — ὅτι διὰ τῶν δύο τρίτων λαμβάνονται, ὡς λέγει τὸ σχετικὸν ἄρθρον 18 τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου, μόνον αἱ «ἐνδιαφέρουσαι» ἀποφάσεις.

§111Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Αἱ σοβαραί.

§112Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Λοϊζίδη, ἀπεκτήσατε, ἴσως, μίαν εἰδικότητα, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὴν ἐμφανίζητε κἄθε τόσον.

§113Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε αἱ σοβαραί, οὔτε αἱ ἐνδιαφέρουσαι. «Αἱ σπουδαῖαι».

§114Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει: «Questions importantes» ἐνδιαφέρουσαι. Μάλιστα, περαιτέρω, τὸ ἄρθρον καθορίζει καὶ ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ questions importantes. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, νομίζω, ὅτι ὑπῆρξαν ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ Ο.Η.Ε. ἀνάλογα θέματα καὶ ἡ Γενικὴ Συνέλευσις μὲ ἁπλῆν πλειοψηφίαν ἔλαβεν ἀπόφασιν ἐπὶ σχετικῶν θεμάτων, εἴτε διαδικαστικῶς ἐμφανισθέντων ἐνώπιόν της, εἴτε διαδικαστικῶς χαρακτηρισθέντων, ὡς μὴ οὐσιωδῶν καὶ ἐνδιαφερόντων, ὡς λέγει τὸ ἄρθρον. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐπερίμενα ἀπὸ σᾶς, ὁ ὁποῖος μετὰ τόσης πράγματι ἐπιμελείας παρηκολουθήσατε ὅλην αὐτὴν τὴν συζήτησιν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ὅτι ἀνέμενον, ὅτι δὲν θὰ ἀφήνατε τὸ στάδιον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ὅπου ὑπῆρχεν ἀκόμη, ἔστω καὶ μικρὰ ἐλπίς, χωρὶς νὰ ἐπιδιώξητε νὰ ἐπιτύχητε δι’ ἀποφάσεως καὶ τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, λαμβανομένης διὰ τῆς πλειοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν, νὰ ἐπιδιώξητε κάποιαν μορφὴν ἐπικυρώσεως τῆς ἀποφάσεως τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν τὸ ἐπράξατε. Εἴτε τοῦτο ἀπετέλεσε παράλειψιν, εἴτε — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ πιστεύσω βέβαια — ἀπετέλεσε τυχὸν ἐκτέλεσιν ἀναληφθείσης ὑποχρεώσεως ἐκ τῶν προτέρων, δὲν τὸ ἠξεύρω, πάντως ἐπειδὴ καὶ ὁ ἴδιος ὡμιλήσατε καὶ ἐδῶ καὶ εἰς ἄλλας συνεντεύξεις καὶ δηλώσεις ποὺ ἐκάματε, ὅτι εἶσθε πνιγμένος ἀπὸ διαφόρους προτάσεις συμβιβαστικάς, καθ’ ὅλον τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως κλπ., ἐσκέφθην μήπως τέλος πάντων...

§115Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε...

§116Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀφήσατε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ τελειώσω, καὶ ἀπαντήσατε κατόπιν. Πάντως, τὸ γεγονὸς εἶναι αὐτό, ὅτι ἠδυνάμεθα κατὰ τὸ στάδιον αὐτὸ τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, νὰ κάμωμεν χρῆσιν ἑνὸς δικαιώματος ἔστω καὶ ἐπὶ διαδικαστικοῦ ζητήματος. Ἐπὶ πλέον δὲ νὰ κάμωμεν χρῆσιν καὶ ἑνὸς ψυχολογικοῦ ἐπιχειρήματος τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε καὶ σεῖς χθὲς εἰς τὴν ὁμιλίαν σας, ὅτι αἱ ἀποφάσεις, αἱ λαμβανόμεναι τὴν τελευταίαν στιγμήν, ἀπὸ τὰ Σώματα αὐτά, λαμβάνονται εὐκολώτερον, διότι ὅλα τὰ Κράτη θέλουν νὰ ἐκκαθαρίσουν τοὺς λογαριασμοὺς καὶ δὲν προσέχουν τὰς λεπτομερείας. Ἐν τούτοις, ἀφέθη τὸ θέμα ἀνοικτὸν καὶ δὲν ἰσχυροποιήθη ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία εἶχε ληφθῆ εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν. Πάντως, ἡ ἀπόφασις αὐτὴ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἀποτελεῖ μίαν δέσμευσιν, δέσμευσιν ὄχι τῶν Ἡν. Ἐθνῶν, διότι δὲν δεσμεύονται τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, οὔτε ἴσως καὶ τῶν ἀντιπάλων μας, ἀλλὰ ἀποτελεῖ δέσμευσιν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς ἐκπροσωπούσης τὴν Ἑλλάδα Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ πλέον νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος ἐντὸς αὐτῆς τῆς ἀνειλημμένης δεσμεύσεως ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ἄλλης ἐπίσης δεσμεύσεως περὶ τῆς ὁποίας παρέσχον τὴν βάσιν αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, εὑρισκόμεθα πρὸ αὐτῶν τῶν θέσεων, θέσεων ἀμφοτέρων ἰσχυρῶν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ περαιτέρω λύσις τοῦ ζητήματος νὰ ἀντιμετωπισθῇ τοὐλάχιστον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὡς αὕτη ἐκπροσωπεῖται καθ’ οἱανδήποτε ἄλλην κατεύθυνσιν. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τοῦ Ἀτλαντικοῦ Συμφώνου καὶ ἐκεῖ παρουσιάζεται ἓν θέμα τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου δὲν ἐξητάσθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, πάντως ὅμως, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ. Κύριοι βουλευταί, τὸ Ἀτλαντικὸν Σύμφωνον, εἶναι ἓν περιωρισμένον ἀμυντικὸν σύμφωνον μεταξὺ 15 Κρατῶν, περιωρισμένης ἐκτάσεως, τόσον περιωρισμένης, ὥστε ὅταν περιελήφθη εἰς αὐτὸ καὶ ἡ Ἑλλάς, καὶ κυρίως ἡ Τουρκία, παρέστη ἀνάγκη νὰ γίνῃ εἰδικὴ μνεία τῆς εἰσόδου τῆς Τουρκίας, διὰ νὰ ἰσχύσουν καὶ ἐπὶ τοῦ Τουρκικοῦ ἐδάφους αἱ ἐπὶ τῶν ἄλλων Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν ἰσχύουσαι διατάξεις τοῦ Συμφώνου. Ἐδῶ, λοιπόν, ἔχομεν καθαρὰ ἕνα μικρὸν στενὸν ἀμυντικὸν σύμφωνον, ἀφορῶν αὐτὰ τὰ 15 Κράτη τῆς Εὐρώπης. Ἡ τελευταία Διάσκεψις ὑπῆρξε κἄτι τι ἐντελῶς νέον. Ἠμπορεῖ νὰ λέγωμεν, ἢ νὰ διαβάζωμεν, ὅτι δὲν ἀπετέλεσε παρὰ τὴν συνηθισμένην Διάσκεψιν, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἦσαν οἱ Πρωθυπουργοὶ ἐκεῖ. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ θέμα. Τὸ θέμα καὶ τὸν χαρακτηρισμὸν τὸν ἔδωσεν ὁ ἴδιος ὁ Πρόεδρος τῆς Ἀμερικανικῆς Συμπολιτείας, ὁ ὁποῖος εἰς τὰς πρώτας του λέξεις, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν Ὀργανισμόν, διεδήλωσε τὸ ἕτοιμον τῆς Ἀμερικῆς νὰ προστρέξῃ εἰς βοήθειαν οἱουδήποτε Κράτους τοῦ Συμφώνου τὸ ὁποῖον θὰ ὑφίστατο ἐπίθεσιν καθιερώνων τὸν αὐτοματισμόν. Τὰ θέματα τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἑπομένως ἡ περίπτωσις αὐτὴ τοῦ ΝΑΤΟ εἶναι: Ἔχει ἢ δὲν ἔχει ἐντελῶς ἐκκαθαρισθῆ μεταξὺ ἡμῶν ἡ ἔννοια τῆς ἐπιθέσεως καὶ τοῦ αὐτοματισμοῦ; Διότι τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι ἀμυντικαὶ αἱ βάσεις ἢ εἶναι ἐπιθετικοὶ οἱ πύραυλοι ἢ ὅτι δὲν κάμνομεν παρὰ πολιτικὴν ἀμύνης, καὶ νὰ λέγῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι δὲν πιστεύω νὰ μὴ θέλῃ νὰ κάμῃ ἄμυναν ἡ Ἑλλάς, ὅλα αὐτὰ εἶναι γενικότητες. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν, κατ’ ἐμέ, τοὐλάχιστον, εἶναι ἂν ἔχῃ διακριβωθῆ ἡ ἔννοια τῆς ἐπιθέσεως. Εἶναι δὲ γνωστοὶ οἱ ἀγῶνες ποὺ ἔχουν γίνει ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Νικολάου Πολίτη μέχρι τοῦ κ. Σπυροπούλου τῆς ἰδικῆς μας ἐποχῆς, διὰ τὸ ζήτημα τοῦ ὅρου τῆς ἐπιστήμης. Ἐν τῷ ΝΑΤΟ, κατόπιν τῶν προχθεσινῶν ἀποφάσεων πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ καὶ μία μορφὴ δικαστικοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιλύῃ τὰς διαφορὰς μεταξὺ τῶν Κρατῶν–Μελῶν. Εἰς τὸ ΝΑΤΟ εἰσήχθησαν καὶ τὰ θέματα τῶν πυραύλων. Νομίζω ὅτι, καὶ δὲν εἶναι νέον αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω, ἕνα πνεῦμα Νεοατλαντικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὰς συζητήσεις τῶν ὑπευθύνων γενικώτερον παραγόντων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν μέρος εἰς τὰς συσκέψεις αὐτοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἐρευνήσῃ πλέον βαθύτερον τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ συμμαχία αὕτη ἐντὸς τῆς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἀκουσίως. Μόνον μετὰ μίαν τοιαύτην ἐξέτασιν, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα ὡρισμένων «ἐν τυφλῷ» προσηλώσεων πρὸς ὡρισμένας διατάξεις τῆς συμβάσεως αὐτῆς, χωρὶς κἄν νὰ ἔχουν συζητηθῆ τὰ θέματα, μόνον ὑπὸ τὰς περιπτώσεις αὐτὰς μία ἀπαγγίστρωσις ἀπὸ ὡρισμένας ὑποχρεώσεις εἶναι ἐφικτή. Ὁ ρόλος τῶν μικρῶν κρατῶν εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἰσχυρότερος τοῦ ρόλου τῶν μεγάλων κρατῶν ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς Συμμαχίας. Ἀτονεῖ, διότι δὲν κατορθώνει νὰ συμπτύξῃ, ἢ νὰ συνεννοηθῇ μὲ ἄλλα μικρότερα Κράτη, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ δυνηθῇ νὰ παρουσιάσῃ κἄποιο κοινὸν μέτωπον. Μήπως μέτωπον δὲν παρουσίασαν ἐν τῷ ΝΑΤΟ ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία καὶ ἡ Γερμανία; Καὶ σήμερον ἀκόμη ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας μερικὰς τοιαύτας εἰδήσεις. Ὁ νέος πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας, σαφῶς εἶπε: «Τί νὰ κάμωμεν; Πῶς θὰ βάλωμεν βάσεις εἰς τὴν Γαλλίαν πρὶν λύσωμεν τὸ ζήτημα τῆς Ἀλγερίας;» Ἡμεῖς δὲν εἴπομεν τοιοῦτον τι διὰ τὰ ζητήματά μας τὰ ἐθνικά, ἐνῷ ὡς μικρὸν Κράτος, θὰ ἠδυνάμεθα πράγματι νὰ ἔχωμεν μεγάλην τὴν φωνὴν ἐν τῷ Ὀργανισμῷ αὐτῷ. Νομίζω, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι βασικὸν θέμα εἶναι νὰ διευκρινισθῇ ἅπαξ διὰ παντὸς ποῖον θὰ εἶναι τὸ νέον περιεχόμενον τοῦ ΝΑΤΟ ἀπὸ ἀπόψεως νέων ἀναληφθησομένων ὑποχρεώσεων. Εἰς ἕνα συνεταιρισμόν, εἰς τὸν ὁποῖον εἰσήλθομεν μὲ ὡρισμένα ποσοστά, ὅταν ἀλλάζῃ τὸν σκοπόν του, ἡ συμβολή μας εἶναι μικροτέρα καὶ τότε ἡ ἀνάγκη τῆς παρουσίας μας εἶναι μικροτέρα, ἢ ἡ συμβολή μας εἶναι οὐσιωδεστέρα καὶ τότε ἡ ἀνάγκη τῆς παρουσίας μας δύναται ἐπίσης νὰ εἶναι οὐσιωδεστέρα. Δὲν εἶναι αὐτὴ ἐντροπή, κύριοι. Δὲν ἠξεύρω πῶς ἡ Ἑλλὰς σήμερον, ὁπότε ζητοῦνται πράγματι ἀπὸ τὰ μέλη τοῦ ΝΑΤΟ ὑποχρεώσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ὑπέρτεραι ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀνελήφθησαν τότε, δὲν ἐννοῶ διατὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃ νὰ τύχῃ μιᾶς γενικωτέρας ἀνασκοπήσεως ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς διὰ νὰ ἠμπορέσουν καὶ τὰ μικρὰ Κράτη λαμβάνοντα θέσιν, νὰ ὑπερασπισθοῦν ὡρισμένα δικαιώματά των. Ἰδού, πῶς ἀντιλαμβάνομαι τὸ θέμα, κύριοι βουλευταί, καὶ χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς κρίσεις ἢ ἐπικρίσεις, χωρὶς κἄν νὰ χαρακτηρίσω, διότι ἢ εἴμεθα εἰς τὸ ΝΑΤΟ καὶ ὅλαι αἱ εὐθῦναι ἀποτελοῦν εὐθύνην μιᾶς ἑνιαίας παρατάξεως, βαρύνουν ὅλους ἐξ ἴσου, ὡς ἐπεχείρησε νὰ καθιερώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς καθολικότητος, διὰ τῆς ὁποίας βέβαια ἀγνοοῦσε τὴν ἔννοιαν τῆς ἰσοτιμίας, διότι καθολικότης σημαίνει ἰσοτιμία, ἢ εἴμεθα ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους ἐντὸς τοῦ Ὀργανισμοῦ αὐτοῦ ἢ ὄχι. Ἄν εἴμεθα ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν καὶ τὰς ἀντιλήψεις μας. Ἄν δὲν εἴμεθα, τότε ἄλλην στάσιν θὰ τηρήσωμεν, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν πιστεύω νὰ εἶναι διατεθειμένος νὰ προσχωρήσῃ εἰς νέας θυσίας, ἀφοῦ μέχρι τώρα ἔχει προσφέρει περισσότερον ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη. Δὲν γνωρίζω ἂν κατέστην ἀντιληπτὸς ἐπὶ τῶν θεμάτων, ὡς τὰ ἔθεσα. Συνοψίζων, κακῶς, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἐπεδίωξε τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν. Θὰ ἔπρεπε, δεύτερον, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ΝΑΤΟ, ἐφ’ ὅσον ἀλλάσσει ὁ σκοπός του σήμερον καὶ ἐπεκτείνεται ὁ σκοπός του καὶ εἰς ἄλλους νεωτέρους ὁρίζοντας, θὰ πρέπει βασικῶς νὰ συζητηθοῦν αἱ προϋποθέσεις συμμετοχῆς τῶν Κρατῶν τὰ ὁποῖα συμμετέχουν εἴτε ταῦτα εἶναι μικρὰ, εἴτε ταῦτα εἶναι μεγαλύτερα, καὶ τότε, μετὰ τὴν νέαν συζήτησιν, νὰ ἀναληφθοῦν αἱ εὐθῦναι, αἱ ὁποῖαι ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως αὐτῆς τῆς αὐτοτελείας ἢ τῆς μὴ αὐτοτελείας θὰ ἀναληφθοῦν, ὑπὸ τὰς περιστάσεις αὐτάς. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, ἀρκετὰ κατεπονήθη ἡ Βουλή, εἶμαι σχεδὸν πάντοτε τελευταῖος, ὁ ὁποῖος ὁμιλῶ, καὶ σᾶς εὐχαριστῶ διότι μὲ ἠκούσατε. (Χειροκροτήματα).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§118Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀχάριστον τὸ ἔργον τοῦ ἀγορητοῦ ὅταν καλῆται νὰ ὁμιλήσῃ παρὰ τὴν προκεχωρημένην αὐτὴν ὥραν καὶ μετὰ συνεδρίασιν μακράν, ὅταν, ἑπομένως, ἡ Βουλὴ ἔχῃ καταπονηθῆ, πολλοὶ ἐκ τῶν καταπονηθέντων συναδέλφων ἔχουν ἤδη ἀποχωρήσει διὰ νὰ ἀναπαυθοῦν καὶ ὅταν αὐτὸς οὗτος ὁ ὁμιλητής, ὅπως εἶναι φυσικόν, ἔχῃ ἐπίσης καταπονηθῆ παρακολουθῶν μετὰ προσοχῆς, ὡς ὀφείλει, τοὺς προλαλήσαντας. Μολονότι, ὅμως, τὸ ἔργον τοῦ ἀγορητοῦ, ἀνερχομένου εἰς τὸ βῆμα κατὰ τὴν ὥραν αὐτήν, εἶναι ἀχάριστον, θεωρῶ ὅτι εἶναι καθῆκον νὰ λάβῃ τις τὸν λόγον εἰς οἱανδήποτε ὥραν, νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του, νὰ λάβῃ θέσιν ἀπέναντι τῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα συζητοῦνται καὶ μάλιστα κυρίως ὅταν τὰ θέματα εἶναι τόσον κρίσιμα, ὅπως τὰ δύο θέματα τὰ ὁποῖα καὶ χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διεξῆλθε καὶ ἀνέπτυξε καὶ σήμερον οἱ ἀξιότιμοι κ. κ. Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων ἐπραγματεύθησαν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ὅμως, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὰ δύο αὐτὰ θέματα, καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος, νὰ λάβω θέσιν ἀπέναντι τοῦ θέματος τὸ ὁποῖον προέκυψε χθὲς καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν Κανονισμὸν ἢ μᾶλλον τὰ περιθώρια τοῦ Κανονισμοῦ. Δὲν ὡμίλησα χθὲς καὶ ὡς ἐκ τούτου ὀφείλω νὰ λάβω θέσιν ἀπόψε. Νομίζω ὅτι ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν ὡρισμένοι ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἄποψις διὰ τῆς ὁποίας θεσπίζεται ὡρισμένον κριτήριον διὰ τὰς πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως συζητήσεις εἶναι ὀρθή. Τὸ κριτήριον εἶναι, καὶ συμφωνῶ πλήρως πρὸς τὰ χθὲς λεχθέντα, τὸ ἀκόλουθον: Ἐὰν Ἀρχηγὸς Κόμματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ζητῇ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον, ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα, ἴσως μάλιστα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπουν εἰς τὸν Ἀρχηγὸν αὐτὸν Κόμματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δὲν θὰ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ συζήτησις, θὰ πρέπει νὰ ὁμιλήσουν μόνον οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, διὰ νὰ μὴ διαταραχθῇ ἡ κανονικὴ λειτουργία εἴτε νομοθετικῆς ἐργασίας, εἴτε καὶ τοῦ ἐλέγχου. Διότι, δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς Ἀρχηγὸς Κόμματος, ὁ ὁποῖος μόνος νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ τὴν λειτουργίαν τοῦ ἐλέγχου νὰ προσδιορίσῃ καὶ νὰ κατευθύνῃ, δεδομένου ὅτι ὑπάρχουν περισσότερα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὅταν, ὅμως, προβαίνῃ αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀνακοινώσεις, κατ’ οὐσίαν δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως, ἡ ὁποία γίνεται πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἀλλὰ πρόκειται περὶ κατ’ ἐξοχὴν οὐσιώδους θέματος, τὸ ὁποῖον αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι πρέπει νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἴτε τὸ θέμα ἀναφέρεται εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, εἴτε, ὅπως ὀρθῶς εἶπε χθὲς ὁ κ. Μαῦρος, εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἢ εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅταν ἡ Κυβέρνησις φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θέμα καὶ προβαίνει εἰς ἀνακοινώσεις, νὰ εἴπῃ εἴτε ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, εἴτε ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οἱονδήποτε ἐκ τῶν βουλευτῶν νὰ λάβῃ θέσιν. Δι’ αὐτὸ ἔπραξεν ἄριστα ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος, μολονότι ἔχει καὶ κατανοῶ τὴν τάσιν του αὐτήν, ἀντιπάθειάν τινα εἰς τὰς πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως συζητήσεις, ἐπεφυλάχθη τελικῶς καὶ εἶπε ὅτι τὸ θέμα τὸ δικονομικὸν θὰ πρέπει νὰ λυθῇ ὅταν θὰ ἔχουν ὁμιλήσει οἱ ἔχοντες ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τὸ δικαίωμα τοῦ προβαδίσματος. Ἐλπίζω ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ δεχθοῦν ὅτι αὐτὴ ἡ ἄποψις εἶναι ἡ ὀρθοτέρα καὶ ὅτι θὰ πρέπει ὁσάκις προβαίνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀνακοινώσεις, νὰ δικαιοῦται οἱοσδήποτε συνάδελφος νὰ λάβῃ θέσιν ἀπέναντι τῶν ἀνακοινώσεων αὐτῶν. Βεβαίως εἶναι ζήτημα αὐτοπειθαρχίας τῶν Κομμάτων, ἐὰν θὰ λάβουν τὸν λόγον πολλοί, τινὲς ἢ οὐδεὶς ἐκτὸς τοῦ Ἀρχηγοῦ ἢ εἷς ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν ἐὰν ὑπάρχῃ διαρχία ἡγεσίας. Ἐπίσης εἶναι θέμα ἑκάστου βουλευτοῦ ἐὰν θὰ λάβῃ θέσιν ἔναντι προβλημάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἔναντι προβλημάτων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀπεφάνθη, λαβὼν τὸν λόγον, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος βουλευτής. Ὑπάρχουν, ὅμως, καὶ ἀνεξάρτητοι βουλευταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ ἀρκεσθοῦν εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἴτε οἱ ἄλλοι ἐκ τῶν κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Κύριοι βουλευταί, εἰσέρχομαι εἰς τὰ δύο θέματα. Τὸ ἓν εἶναι τὸ Κυπριακὸν καὶ τὸ ἕτερον εἶναι τὸ θέμα τῶν βάσεων. Φρονῶ ὅτι πρέπει καὶ ἐγώ, ὅπως ἔπραξε χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ διακρίνω δύο φάσεις τοῦ προβλήματος τοῦ Κυπριακοῦ, τοῦ προβλήματος ὅπως ἐγένετο ἡ διαχείρισίς του εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διότι τὸ πρόβλημα ἔχει βεβαίως καὶ περισσοτέρας φάσεις ἐκτὸς τοῦ πλαισίου καὶ τοῦ Ο.Η.Ε. Εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ἀντιμετώπισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἕνα οὐσιῶδες δικονομικὸν θέμα καὶ τὸ θέμα τὸ οὐσιαστικόν. Ἔχει ἀπολύτως δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἰσχυριζόμενος ὅτι τὰ δικονομικὰ θέματα εἰς τοὺς Ὀργανισμοὺς αὐτούς, καὶ τὸ γνωρίζομεν κάλλιστα ὅσοι ἐξ ἡμῶν ἔχομεν παραστῆ ὡς ὑπεύθυνοι ἐκπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ἢ καὶ εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ὅτι τὰ θέματα τὰ δικονομικὰ ἀποτελοῦν πολλάκις θέματα, τῶν ὁποίων ἡ λύσις ἔχει ἄμεσον ἢ ἔστω ἔμμεσον σχέσιν μὲ τὰ οὐσιαστικά. Ἡ ἐπίτευξις μιᾶς καλῆς λύσεως εἰς προβαλλόμενον δικονομικὸν θέμα, ἐπηρεάζει, ὅπως ἐπηρέασε πράγματι κατὰ τὴν προκειμένην περίπτωσιν καὶ τὴν λύσιν τοῦ οὐσιαστικοῦ θέματος καὶ νομίζω ὅτι ἐχειρίσθη πολὺ καλὰ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐχειρίσθησαν πολὺ καλὰ οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν Ἀντιπροσωπείαν τὴν ἔκτακτον, δηλαδὴ τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν μόνιμον εἰς τὸν Ο.Η.Ε., τὸ θέμα τὸ δικονομικόν. Πράγματι, ἐὰν εἰσήγετο πρὸς συζήτησιν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν πρώτη ἡ τροπολογία τῶν τεσσάρων χωρῶν καὶ μετὰ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ἡ Ἑλληνική, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν θὰ εἰσήγετο κἂν ἡ Ἑλληνική. Διότι, ποῖα ἐκ τῶν Κρατῶν τὰ ὁποῖα ἐψήφισαν τὴν Ἑλληνικὴν τροπολογίαν δὲν θὰ ἐδέχοντο νὰ ψηφίσουν, παρὰ τὴν συμπάθειαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα τὴν τροπολογίαν τῶν τεσσάρων Κρατῶν–Μελῶν τοῦ Ο.Η.Ε.; Καὶ θὰ ἐψήφιζον τὴν τροπολογίαν ἐκείνην, διότι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ τὴν ἀποφύγουν διὰ λόγους οὐσιαστικούς. Θὰ ἦτο ἀδύνατον μόνον καὶ μόνον διότι ἡ τροπολογία ἐκείνη ἀπήτει συνεννοήσεις τῶν ἐνδιαφερομένων Κρατῶν, νὰ ταχθοῦν τὰ Κράτη αὐτά, τὰ εὐνοϊκῶς ἔναντι τῆς Ἑλλάδος διακείμενα, τὰ ὁποῖα, ὅμως, δὲν ἔχουν καὶ δυσμενῆ διάθεσιν ἀπέναντι τῶν ἄλλων Κρατῶν, νὰ ταχθοῦν ἐναντίον τῶν Κρατῶν ἐκείνων κατὰ τρόπον ἔμμεσον, βεβαίως ἐδέχθησαν νὰ ἀμφισβητήσουν τὸ δικαίωμα αὐτὸ καὶ τὸ ἐδέχθησαν. Ἐδέχθησαν νὰ ἀμφισβητήσουν τὸ δικαίωμα αὐτό, παραδεχθέντα τὴν Ἑλληνικὴν πρότασιν. Δὲν θὰ ἐδέχοντο, ὅμως, κατὰ τρόπον εὐθύν, καὶ ἄμεσον νὰ ἀμφισβητήσουν τὸ δικαίωμα αὐτό, διὰ λόγους πολιτικούς, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συλλάβουν πλήρως τὴν σημασίαν, οἱαδήποτε προσπάθεια διαφωτίσεως ἐὰν ἐγίνετο καὶ οἱαδήποτε προσπάθεια ἐξηγήσεων ἂν ἐσημειοῦτο, θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ συλλάβουν τὴν σημασίαν τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν λεγομένων ἐνδιαφερομένων χωρῶν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας πᾶν ὅ,τι λέγω διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀφορᾷ ἅπαντας οἱ ὁποῖοι τὸν ἐβοήθησαν καὶ οἱ ὁποῖοι συμπαρεστάθησαν, νομίζω ὅτι ἐχειρίσθησαν καλῶς τὸ θέμα αὐτὸ καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῶμεν εἰς διατύπωσιν κρίσεως ἐπαινετικῆς, ὅταν ὑπάρχῃ ἡ ἀγαθὴ ἔκβασις. Ἡ ἔκβασις ὁμιλεῖ ἀφ’ ἑαυτῆς. Ἂς εἰσέλθωμεν καὶ εἰς οὐσιαστικὰ θέματα. Τὸ οὐσιαστικὸν θέμα ποῖον εἶναι, κύριοι συνάδελφοι; Ἂν προωθήθη τὸ Κυπριακὸν διὰ τῆς γενομένης εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ψηφοφορίας καθὼς καὶ διὰ τῆς σημειωθείσης ἐκεῖ συζητήσεως, διὰ τοῦ σημειωθέντος ἀγῶνος ἂν προωθήθη οὐσιωδῶς τὸ Κυπριακὸν ἢ ὄχι. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι προτιμῶ τὰς διατυπώσεις τὰς ὁποίας ἐχρησιμοποίησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν χθές. Ἀπόψε, προκληθείς, καὶ εἶναι φυσικὸν ὅταν θὰ προκαλῆται κανεὶς νὰ ἀπαντᾷ βιαιότερον, νὰ ἀπαντᾷ ζωηρότερον, καὶ ἀπὸ κοινοβουλευτικῆς ἀπόψεως καλύτερον, εἶναι φυσικὸν νὰ ἀπαντᾷ ζωηρότερον ὅταν προκαλῆται, ἀπόψε προκληθεὶς ὑπερετίμησε τὴν σημασίαν τῆς ἀποφάσεως ἡ ὁποία ἐλήφθη εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ γενικῶς εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Ἐπιτρέψατέ μου ἐδῶ νὰ προβῶ εἰς μίαν παρένθεσιν. Ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, πρόκειται περὶ τοῦ συνόλου τῶν Κρατῶν–Μελῶν τοῦ Ο.Η.Ε. Ἑπομένως κατ’ οὐσίαν πρόκειται καὶ ἐδῶ περὶ τῆς Ὁλομελείας, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅπως καὶ εἰς τὰς ἄλλας Ἐπιτροπάς, ἐκπροσωπεῖται ἕκαστον Κράτος δι’ ἑνός, δηλαδὴ εἷς δικαιοῦται νὰ ὁμιλήσῃ, ἐνῷ εἰς τὴν λεγομένην Ὁλομέλειαν δικαιοῦνται νὰ ὁμιλήσουν περισσότεροι, διότι ἕκαστον Κράτος ἀντιπροσωπεύεται ὑπὸ περισσοτέρων. Ἐννοεῖται, ὅτι καὶ ἐκεῖ ἕκαστον Κράτος μίαν καὶ μόνην διαθέτει ψῆφον. Δεδομένου ὅτι, ὅπως ὅλοι γνωρίζετε, (τὸ ἐτόνισε καὶ χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸ γνωρίζει καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἄριστα) δὲν πρόκειται ὁ Ο.Η. Ε. διὰ τῆς ἀποφάσεως τὴν ὁποίαν τυχὸν θὰ ἐλάμβανε, εἰς τὴν Ὁλομέλειαν, ἂν κατωρθοῦτο ἡ λῆψις ἀποφάσεως, νὰ λύσῃ τὸ Κυπριακόν, σημασίαν δὲν ἔχει τόσον ἐὰν εἰς τὴν Ὁλομέλειαν ἐπετεύχθη ἢ ὄχι ἡ πλειοψηφία τῶν ¾ ἡ ὁποία, ἄλλωστε, μόνον εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις, ὅπως ἐτόνισεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀπαιτεῖται, ἀλλὰ σημασίαν ἔχει ὅτι εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν ὅπου ἅπαντα τὰ Κράτη μετέχουν, ἐπετεύχθη μία σχετικὴ πλειοψηφία, ἔναντι τῶν καταψηφισάντων, δεδομένου ὅτι ὑπῆρξαν καὶ πολλαὶ ἀποχαί. Ἐπίσης πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, κἄτι τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἀπόψεως δικονομικῆς ἔχει οὐσιώδη σημασίαν. Ἀλλ’ ἡ δικονομία ἀποτελεῖ καὶ οὐσίαν. Τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα δὲν παρίστανται, δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει ὡς ὑπάρχοντα. Κατὰ τύπους δὲν ὑπάρχουν, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἀπαρτία. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀπαρτία σημασίαν ἔχει διὰ τὴν λῆψιν ἀποφάσεων ἡ πλειοψηφία τῶν παρόντων. Περιλαμβάνονται εἰς τὰ παρόντα Κράτη καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀρνοῦνται ψῆφον, παριστάμενα. Τὰ ἀποχωροῦντα, τὰ Κράτη τῶν ὁποίων οἱ ἀντιπρόσωποι ἀπουσιάζουν, δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει ἢ θὰ ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν ἐὰν διὰ τῆς ἀπουσίας των καθίστατο ἀδύνατος ἡ ὕπαρξις ἀπαρτίας. Κύριοι συνάδελφοι, προέβην εἰς αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις διὰ νὰ ξεκαθαρίσωμεν τὸ θέμα τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πλήρως ξεκαθαρισμένον εἰς τὴν σκέψιν τῶν Ἑλλήνων. Ἐπανέρχομαι εἰς τὴν παρατήρησιν εἰς τὴν ὁποίαν προέβην πρὸ ὀλίγου. Προτιμῶ τὴν διατύπωσιν εἰς τὴν ὁποίαν προέβη χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔστω καὶ ἂν δὲν εἶχε τὴν κοινοβουλευτικὴν ζωηρότητα ἡ ὁποία προεκάλεσε τὰ χειροκροτήματα τοῦ Κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει. Χθὲς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι δὲν θέλει οὔτε νὰ ὑπερτιμήσῃ, οὔτε νὰ ὑποτιμήσῃ τὴν ἀπόφασιν ἡ ὁποία ἐλήφθη. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ προχωρήσῃ εἰς τὴν πράγματι κἄπως θριαμβολογικὴν διατύπωσιν εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ἀπόψε. Καὶ λέγω αὐτό, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι ρεαλιστὴς ὁ ἴδιος, ὅπως εἶναι ρεαλιστὴς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅπως πρέπει νὰ εἴμεθα ρεαλισταὶ ὅλοι, γνωρίζει, καὶ τὸ ἐτόνισε χθὲς ἄλλωστε, ὅτι κατ’ οὐσίαν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τῆς ψηφοφορίας εἰς τὴν λεγομένην Ὁλομέλειαν, δὲν ἔχει τὴν σημασίαν ὅτι προώθησε πρὸς λύσιν του τὸ Κυπριακόν, διότι ἁπλούστατα ὁ Ο.Η.Ε. δὲν εἶναι κεκλημένος νὰ λύσῃ τὸ Κυπριακὸν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι δικαιοῦται νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἐπιβάλλουσαν εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὴν Κύπρον. Ἐπίσης, ἐγὼ ἔχω νὰ προσθέσω καὶ κἄτι ἄλλο. Βεβαίως ἐγένετο φιλότιμος καὶ σημαντικὴ ἐργασία εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην, ἀλλ’ ἦτο σχεδὸν αὐτονόητον, ἐφ’ ὅσον ἐκερδίζετο δικονομικὸν θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον πράγματι συγχαίρω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἦτο αὐτονόητον ὅτι ὅλα τὰ Κράτη τοῦ Ἀνατολικοῦ Συνασπισμοῦ θὰ ἐψήφιζον ὑπὲρ τῆς προτάσεώς μας, ὑπὲρ τῆς τροπολογίας τῆς προσφυγῆς μας, διότι βεβαίως περὶ τροπολογίας πρόκειται, ἡ ὁποία, ὅμως, ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας ταυτίζεται σχεδὸν μὲ τὴν ἀρχικήν μας προσφυγήν. Δὲν προωθεῖ τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ, τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις καὶ τὰ ἄλλα Κράτη τοῦ Ἀνατολικοῦ Συνασπισμοῦ ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τοὺς Κυπρίους. Οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους δὲν προωθεῖται διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς τὸ θέμα τὸ οὐσιαστικὸν τῆς Κύπρου, εἶναι αὐτονόητοι. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς ἀνάλυσιν τῆς σημασίας τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ψῆφος τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως καὶ τῶν ἄλλων Κρατῶν. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω διατὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν ἡ εὐνοϊκὴ ψῆφος ἑνὸς ἐλευθέρου Κράτους. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα αὐτό, πρόκειται περὶ αὐτονοήτων πραγμάτων, τὰ ὁποῖα πρῶτοι γνωρίζουν αὐτοὶ οὗτοι οἱ κομμουνισταί. Ἀρκοῦμαι ἁπλῶς εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς παρατηρήσεως αὐτῆς ὅτι δὲν ἦτο βέβαια κατόρθωμα Ἑλληνικὸν νὰ ψηφίσῃ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις, νὰ ψηφίσῃ ἡ Ρουμανία, ἡ Τσεχοσλοβακία ἢ ἡ Οὐκρανία ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς προτάσεως. Καὶ ἐὰν θέλετε, μάλιστα, τὸ γεγονὸς ὅτι κατὰ κύριον λόγον ὁ Ἀνατολικὸς Συνασπισμὸς ἐψήφισε ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς προτάσεως, εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τῆς μεγάλης Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας, τὴν ὁποίαν κοινὴν γνώμην πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ κατακτήσωμεν, διὰ νὰ λυθῇ τὸ Κυπριακόν, ἠμπορεῖ νὰ προκαλῇ καὶ ὡρισμένας ἀντιδράσεις, δυσμενεῖς διὰ τὸ Κυπριακόν. Ἀλλὰ δὲν τὸ ἐξετάζω αὐτό. Διότι θὰ ἔπρεπε καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ πολῖται νὰ κατατοπισθοῦν καὶ νὰ κατανοήσουν ὅτι δὲν δικαιοῦται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀρνηθῇ τὴν ψῆφον οἱουδήποτε ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζει τὴν Ἑλληνικὴν ἄποψιν καὶ ὅτι, ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ὅλα τὰ Κράτη ἔχουν τὴν ἰσοτιμίαν των καὶ παρουσίαν, ἡ ὁποία εἶναι σεβαστή. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἄλλην κατηγορίαν Κρατῶν, εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν. Καὶ ἐκεῖ αὐτονόητον ἦτο τὸ πρᾶγμα. Τὸ μόνον μὴ αὐτονόητον εἶναι ὅτι ὡρισμένα Ἀραβικὰ Κράτη δὲν ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς τροπολογίας. Εὐεξήγητον, γνωστοὶ οἱ λόγοι. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ περισσότερα τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπόψεως εἶναι γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἀνεμένετο. Ἦτο αὐτονόητον νὰ ψηφίσουν, δεδομένου ὅτι θὰ ἦτο ἄρνησις τοῦ ἑαυτοῦ των καὶ τοῦ ἀγῶνος τὸν ὁποῖον διεξάγουν ἐὰν κατεψήφιζον τὴν Ἑλληνικὴν πρότασιν ἢ ἐὰν ἀπεῖχον. Προώθησις ἐπίσης τοῦ Κυπριακοῦ, διὰ τῆς στάσεως αὐτῆς καὶ τῆς ψήφου τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ὀφείλομεν χάριτας διὰ τὴν στάσιν των, ὅπως ὀφείλομεν καὶ ἀπέναντι τῶν Κρατῶν τοῦ Ἀνατολικοῦ Συνασπισμοῦ, προώθησις πάντως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Δὲν πρόκειται νὰ προωθηθῇ τὸ Κυπριακὸν μὲ τὴν ψῆφον Κρατῶν, τὰ ὁποῖα, εἴτε διὰ λόγους οἱ ὁποῖοι εἶναι γνωστοὶ καὶ ἀφοροῦν τὴν στάσιν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως καὶ τῶν Κρατῶν τοῦ Ἀνατολικοῦ μπλόκ, εἴτε διὰ λόγους αὐτονοήτους, ὅπως συμβαίνει εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν Ἀραδικῶν Κρατῶν, ἐψήφισαν ὑπέρ. Ἐλάχιστα, δυστυχῶς, εἶναι τὰ Κράτη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα, πέραν τῶν Σοβιετικῶν καὶ τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν, ἐψήφισαν ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ εἶναι ἐλάχιστα, ἐν σχέσει πρὸς τὰ Κράτη τὰ ἀπαρτίζοντα τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Καὶ εἶναι Κράτη τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ πρέπει νὰ εὐχαριστήσωμεν, διότι ἐτάχθησαν ὑπὲρ ἡμῶν, εἶναι Κράτη τῶν ὁποίων ἡ ψῆφος, μὴ ὑπαγορευομένη ἀπὸ εἰδικὴν σκοπιμότητα, εἶναι ψῆφος ἐλευθέρως δοθεῖσα, ψῆφος δοθεῖσα διότι πιστεύουν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν πράγματι, χωρὶς νὰ ἔχουν συμφέροντα αὐτὰ ταῦτα. Καὶ ἑπομένως καὶ ἄξια τιμῆς εἶναι καὶ ἄξια εὐγνωμοσύνης ἐκ μέρους μας. Ἀλλ’ εἶναι Κράτη, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσουν τὴν ἐξέλιξιν τοῦ Κυπριακοῦ. Κύριοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων, νὰ ὁμιλῶ ρεαλιστικῶς. Μὴ δημιουργῶμεν ἐντυπώσεις. Ἐδημιουργήθησαν ἀρκεταί. Ὅταν ἔρχεται ἡ πραγματικότης καὶ τὰς ἀπωθεῖ, ἀντικαθίστανται αἱ καλαὶ ἐντυπώσεις ὑπὸ ἀπογοητεύσεως καὶ καλὸν εἶναι, ρεαλισταὶ ὄντες, νὰ ὁμιλῶμεν λέγοντες τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν. Καὶ ἔτσι ἔχουν τὰ πράγματα. Δὲν ἔπρεπε, ἆραγε, νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸν Ο.Η.Ε.; Βεβαίως ἔπρεπε, μολονότι ὀρθῶς ἐτόνισεν χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δὲν εἶναι καὶ δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ οὔτε τῆς σημερινῆς, οὔτε οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, ἐχούσης συνείδησιν τῆς ἀποστολῆς της, ἡ προσφυγὴ εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Καὶ ἐγὼ μετεῖχον Κυβερνήσεως ἡ ὁποία προσέφυγε, καὶ μάλιστα ἐκείνης, ἡ ὁποία πρώτη προσέφυγεν. Ἐν τούτοις κὶ ἡμεῖς, ὅταν προσεφύγαμεν ἐθεωρήσαμεν τὴν προσφυγὴν ὡς καταφυγήν, ὡς καταφύγιον. Δὲν εἴχομεν ἄλλην, ἐκείνην τὴν στιγμήν, ὁδόν. Καὶ ἐχρησιμοποιήσαμεν ἀντὶ ὁδοῦ τὴν διέξοδον, ἀντὶ ὁδοῦ τὴν πάροδον. Ἀπὸ ἀπόψεως νομικῆς, πάροδον. Ἀπὸ ἀπόψεως προβολῆς τοῦ ζητήματος καὶ βαθμιαίας διαφωτίσεως, εἶναι ἡ πάροδος αὐτὴ ὁδός. Ἀλλ’ εἶναι ὁδὸς ὅπως εἶναι καὶ ἡ στήλη μιᾶς ἐφημερίδος. Δὲν εἶναι ὁδὸς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν νομικήν, ὁδηγοῦσα εἰς ἀποτέλεσμα.

§119Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ὑπῆρχεν Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀντιρρήσεις εἰς τὴν ἰδικήν σας Κυβέρνησιν;

§120Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κανείς. Δὲν ἠκούσθη καμμία ἀντίρρησις. Καὶ ἐπειδὴ κάμνετε ὑπαινιγμόν, ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ τὸν σημερινὸν κ. Πρωθυπουργόν, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ἀγαπητὲ κύριε συνάδελφε, ἐκ Φλωρίνης, τὰ ἑξῆς: Οὐδέποτε διετύπωσεν ὁ σημερινὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀντιρρήσεις. Ὁ σημερινὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν προήδρευον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ἀσθενοῦντος βαρέως, εἰς μίαν τῶν συνεδριάσεων τοῦ Ἰουλίου ἢ τοῦ Αὐγούστου, ἢ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1955, ὅταν ἐξέθεσα τὰ πράγματα καὶ ἐξέθεσε καὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡρισμένα στοιχεῖα, ἔλαβε τὸν λόγον καὶ προέβη ἁπλῶς εἰς τὴν παρατήρησιν, ὅτι διαφωνεῖ πρὸς ὡρισμένας φάσεις τοῦ χειρισμοῦ του καὶ ὅτι εὑρίσκει ὅτι ὡρισμέναι φάσεις τοῦ χειρισμοῦ δὲν ἦσαν ὀρθαί. Αὐτὸ εἶχε σχέσιν μὲ τὸν χειρισμὸν γενικῶς εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἦτο κριτικὴ στρεφομένη κατ’ οὐσίαν κατ’ ἐμοῦ καὶ εἰδικώτερον κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐχὶ δὲ κριτικὴ ἀφορῶσα τὴν προβολὴν τοῦ θέματος. Ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν αὐτήν, ὅλοι δὲ οἱ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι μετεῖχον, τότε, τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, — καὶ νομίζω ὅτι παρίστανται ἀρκετοὶ — δύνανται νὰ βεβαιώσουν ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τὸ ὁποῖον ἐπετεύχθη εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Πρόκειται πράγματι περὶ βήματος. Δὲν δικαιοῦμαι καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ὑπερτιμήσω. Δὲν θέλω βεβαίως νὰ τὸ ὑπερτιμήσω, διότι πράγματι σημειοῦται διὰ τοῦ βήματος αὐτοῦ κἄποια πρόοδος. Ἀλλ’ ἡ σημασία τῆς προόδου αὐτῆς, κατ’ ἐμέ, εἶναι μικρά. Ἐρωτᾶται, ὅμως: Ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πρόοδος μεγαλυτέρα εἰς τὸν Ο.Η.Ε.; Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε. Π.Ε.Κ. ἢ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος Ἐργαζομένου Λαοῦ, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος, εἶπεν ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶχεν γίνει μεγαλυτέρα προετοιμασία, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ μεγαλύτερον ἀποτέλεσμα. Κύριοι, νομίζω, ὅτι οἱαδήποτε προετοιμασία ἐὰν ἐγίνετο, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο τὸ αὐτό. Καὶ νομίζω ὅτι προετοιμασία ἔγινε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Καὶ ἡ συνεχὴς ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. ἐμφάνισις τοῦ θέματος καὶ ἡ κινητοποίησις τόσων παραγόντων καὶ ἡ ἐντὸς τῶν πλαισίων τῶν Ἑλληνικῶν δυνατοτήτων ἄσκησις τῆς διαφωτιστικῆς πολιτικῆς, νομίζω ὅτι ἐσημειώθη. Ἐὰν ἐσημειοῦτο, ἄλλης Κυβερνήσεως ὑπαρχούσης, κἄτι τι ἐντονώτερον, δὲν τὸ γνωρίζω. Ἴσως νὰ ἐσημειοῦτο καὶ ὑπὸ μορφήν, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἦτο τόσον ἐπιτυχής. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κρίνω τὸ ἄγνωστον. Κρίνω τὸ γνωστὸν καὶ βλέπω ὅτι ἐγένετο ἐργασία συστηματικὴ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς διαφωτίσεως καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῆς παρουσίας ἐκεῖ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἡ ὁποία μετέβη ἐκεῖ διὰ τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ μόνιμος Ἀντιπροσωπεία μας ἐκεῖ ἐργάζεται εὑρισκομένη εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἐκπροσώπους τῶν διαφόρων ἄλλων Κρατῶν, νομίζω δέ, ὅτι ἐγένετο οὐσιώδης ἐργασία καὶ ἐκ μέρους τῶν Πρεσβειῶν μας καὶ εἰς τὰς διαφόρους χώρας. Δὲν νομίζω, λοιπόν, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο διάφορον. Προβαίνω, λοιπόν, διότι εἶμαι ἠναγκασμένος ρεαλιστικῶς νὰ ἐξετάσω τὰ πράγματα, εἰς τὴν διαπίστωσιν — δὲν ἀσκῶ κριτικήν, προβαίνω εἰς ἁπλᾶς διαπιστώσεις — ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν δι’ ἀντικειμενικοὺς λόγους νὰ εἶναι μεγαλύτερον τὸ κέρδος. Πρέπει δὲ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅταν πρὸ 3 ἢ 2 μηνῶν ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, μὴ θεωρήσας ἀναγκαῖον νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶχεν ἀρχίσει ἀκόμη ἡ συζήτησις εἰς τὸν Ο.Η.Ε., καὶ ὁμιλήσας δι’ ὀλίγων ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, ἤμην περισσότερον ἀπαισιόδοξος ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἔκβασιν τῆς ὑποθέσεως. Εἶπον, τότε, ὅτι ἀντικειμενικοὶ λόγοι δὲν καθιστοῦν δυνατὴν τὴν ὕπαρξιν ἀποτελέσματος, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν 6 –8 μηνῶν. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο καλύτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀνέμενον. Εἶπον, τότε, ὅτι θὰ ἐξετάσωμεν, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον διεχειρίσθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ γενικώτερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ θέμα, ἀσχέτως ἀποτελέσματος, ἀσχέτως ἐκβάσεως τῆς ψηφοφορίας, ἀσχέτως καὶ τοῦ γεγονότος ἐὰν θὰ ἐγίνετο ψηφοφορία ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς τροπολογίας. Διότι, δὲν θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐπικρίνω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν δὲν ἐπετύγχανε εἰς τὴν δικονομικὴν μάχην νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς τροπολογίας. Ἐὰν δὲν τὸ κατώρθωνε, δὲν θὰ ἐσήμαινε αὐτὸ ἀποτυχοῦσαν ἐκ μέρους του προσπάθειαν, λόγῳ ὑποκειμενικῆς ἀνεπαρκείας, ἀλλὰ θὰ ἐσήμαινε ἀποτυχοῦσαν προσπάθειαν λόγῳ ἀντικειμενικῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν δυσμενεῖς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν ἀνυπέρβλητοι. Ἀπεδείχθησαν αἱ ἀντικειμενικαὶ αὗται συνθῆκαι, ὡς συνθῆκαι τὰς ὁποίας κατώρθωσεν ἡ Ἑλληνικὴ διπλωματία νὰ κατανικήσῃ. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ δικονομικοῦ θέματος. Κύριοι συνάδελφοι, ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν οὐσιαστικὴν διαχείρισιν. Ἡ κρίσις μου περὶ τῆς διαχειρίσεως προκύπτει ἐν πολλοῖς ἀπὸ ὅσα καὶ μέχρι τοῦδε εἶπον. Θὰ ἐξετάσω μόνον ὡρισμένας φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ αἱ ὁποῖαι προεκάλεσαν ἀντίδρασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ μερίδος τοῦ Τύπου. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω τὴν αὐστηρότητα, τὴν ὁποίαν ἔχουν — θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ εἴπω — λόγῳ τῆς θέσεως ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐκκινοῦν, τῆς Ἀντιπολιτευτικῆς, οἱ ἄλλοι πολιτικοὶ ἄνδρες. Ἔχω διαχειρισθῆ ὑποθέσεις ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ εἰς Διεθνῆ Συνέδρια καὶ εἰς τὰ παρασκήνια — μὴ τρομάζετε μὲ τὴν λέξιν παρασκήνια, παρασκήνιον εἶναι ἀκόμη καὶ τὸ γραφεῖον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπου θὰ κάμῃ μίαν ἐμπιστευτικὴν συζήτησιν μὲ κάποιον Πρεσβευτὴν ἢ Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἄλλης χώρας — καὶ ἔχων αὐτὴν τὴν πεῖραν, ἴσως ἀνεπαρκῆ, καταλήγω εἰς τὸ νὰ εἶμαι δύσκολος εἰς τὴν ἐπίρριψιν εὐκόλου μομφῆς. Αἱ συζητήσεις εἶναι δύσκολοι εἰς τοὺς Ὀργανισμοὺς αὐτούς. Πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγομεν εἰς τοὺς Ὀργανισμοὺς αὐτούς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰ λέγωμεν, χωρὶς νὰ προετοιμαζώμεθα, διότι πρέπει νὰ δώσωμεν ἀμέσως ἀπάντησιν. Ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος κ. Σαρπέρ, ἀπέφυγε τὴν ἀπάντησιν μὲ τὸ σαρκαστικόν του ὕφος, διότι δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ ἔπαιξε μὲ τὰς λέξεις. Ἔχει πεῖραν μεγάλην ὁ κ. Σαρπὲρ καὶ εὑρῆκε τὴν εὔκολον διέξοδον καὶ εἶπεν, ὅτι τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ἀβέρωφ λεχθέντα θεμελιώνουν τὴν Τουρκικὴν ἄποψιν. Κανείς, ὅμως, καλῆς πίστεως κριτής, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ, ὅτι θεμελιώνουν τὴν ἄποψιν ὅτι ὁ Κυπριακὸς λαὸς δὲν πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, δύσκολον, νὰ συζητήσῃ κανεὶς εἰς τοὺς Ὀργανισμοὺς αὐτοὺς καὶ εἶναι ὑποχρεωμένος συχνὰ νὰ δημιουργῇ, ἐπικαλούμενος ὡρισμένα ἐπιχειρήματα, καὶ χρησιμοποιῶν ὡρισμένας φράσεις εὐνοϊκὴν ἀτμόσφαιραν, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ὡρισμένα ἀποτελέσματα. Τὰς φράσεις αὐτὰς πρέπει νὰ τὰς κρίνωμεν, ὄχι ὡς ἐὰν ἐλέγοντο εἰς καφενεῖον Ἑλληνικόν, ἀλλὰ ὡς ἐὰν νὰ ἐλέγοντο εἰς δικαστήριον Ἑλληνικόν. Κάμνω σύγκρισιν μεταξὺ δύο Ἑλληνικῶν χώρων. Εἰς τὸ δικαστήριον εἶναι κανεὶς ὑποχρεωμένος νὰ χρησιμοποιήσῃ καὶ ὡρισμένα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα διευκολύνουν τὴν ἔκβασιν τῆς ὅλης ὑποθέσεως ποὺ ὑπερασπίζεται, ἔστω καὶ ἐὰν αὐτὰ καθ’ ἑαυτά, ἀπομονούμενα, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρηθοῦν ὀρθά. Ἀλλὰ ἂς ἐξετάσωμεν ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ δύο ἁμαρτήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν θὰ τὸν ἀπαλλάξω τελείως καὶ ἐλπίζω — δὲν παρίσταται αὐτὴν τὴν στιγμὴν — νὰ μὴ πικραθῇ, διότι δὲν θὰ τὸν ἀπαλλάξω τελείως.

§121Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Λόγῳ ἀμφιβολιῶν.

§122Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συνύπαρξιν Ἑλλήνων καὶ Τούρκων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν προέβη εἰς μίαν διατύπωσιν, ἡ ὁποία, ἀφορῶσα τοὺς Ἕλληνας καὶ τοὺς Τούρκους τῆς Κύπρου, βεβαίως ἀνταποκρίνεται ἐν πολλοῖς εἰς τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν. Ἐὰν ὁλοκληρωθῇ ἡ ἔννοια τῆς διατυπώσεως ποὺ ἐχρησιμοποίησεν εἶναι ἐν μέρει ὀρθή. Εἴχαμεν κατὰ τὰ 400 ἔτη τῆς δουλείας, ἡ ὁποία ἦτο ἀναγκαστικὴ διὰ τοὺς Ἕλληνας, ἀναγκαστικὴ συνύπαρξις διὰ τοὺς Ἕλληνας, διότι ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς φοβερᾶς δουλείας, εἴχαμεν ἔλθει εἰς μίαν ψυχικὴν συναλλαγὴν μὲ τὸν Τουρκικὸν λαόν. Αὐτὸ ἐτόνισεν ἀπόψε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν τὸ εἶχε ξεκαθαρίσει, ὅμως, εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Θὰ εἶχε πλήρως τὸ δικαίωμα νὰ ἐξάρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἔμφυτον ἀγαθότητα τῶν Τούρκων, ὁσάκις ὑπάρχουν εἰρηνικαὶ σχέσεις καὶ ὁσάκις δὲν ὑπάρχει πόλεμος καὶ δὲν δημιουργεῖται ὁ θρησκευτικὸς φανατισμός, ἢ ὁ πολιτικὸς φανατισμός, ὡς σήμερον. Δὲν θὰ ἐκταθῶ, ὅμως, εἰς τὸ θέμα αὐτό, διότι νομίζω ὅτι καὶ ἀργὰ εἶναι καὶ ὅλοι, ὅσοι προέρχονται, εἴτε ἀπὸ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, εἴτε ἀπὸ περιοχὰς τῆς Βορείου Ἑλλάδος, εἰς τὰς ὁποίας συνυπάρχουν καὶ σήμερον Ἕλληνες καὶ Τοῦρκοι, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὴν Θράκην, θὰ ἔχουν, ἀσχέτως καὶ τῆς ἱστορικῆς μελέτης εἰς τὴν ὁποίαν τυχὸν θὰ ἔχουν προβῆ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀπώτερον παρελθόν, θὰ ἔχουν διαπιστώσει, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω. Εἶδον εἰς τὴν Σμύρνην, ὅπου διέφυγον κατὰ τὸ 1942 καὶ πρὶν φθάσω εἰς τὸν Τσεσμέν, καθ’ ὁδόν, ὅταν συνωδευόμην ὑπὸ Τούρκων στρατιωτῶν, Τούρκους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐχαιρέτησαν Ἑλληνιστί. Ἦσαν Τουρκοκρῆτες, οἱ ὁποῖοι ἐνεθυμοῦντο μὲ συγκίνησιν τὴν Κρήτην καὶ τοὺς Ἕλληνας τῆς Κρήτης. Ἑπομένως αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν μέρει εἶναι ἀληθὲς καὶ ἦτο χρήσιμον νὰ λεχθῇ, διότι ἐὰν ὑπῆρξε καὶ ὑπάρχει καὶ σήμερον εἰς τὴν Θράκην καὶ ἕως χθὲς εἰς τὴν Κύπρον (μέχρι τῆς στιγμῆς ποὺ ἐσημειώθησαν οἱ φανατισμοὶ οἱ σκηνοθετημένοι ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς μειονότητος ἔναντι τῶν Ἑλλήνων), ἐὰν ὑπῆρχον αὐταὶ αἱ καλαὶ σχέσεις τὰς ὁποίας διετάραξε ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ὁ πόλεμος, αὐτὸ ὠφείλετο εἰς τὴν μεγαλοφροσύνην τῶν Ἑλλήνων, διότι οἱ Ἕλληνες ἦσαν οἱ ὑποστάντες τὴν δουλείαν καὶ μάλιστα ὑπέστησαν καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ φοβερὰ τὰ ὁποῖα ἦσαν συνυφασμένα μὲ τὴν δουλείαν. Συνέζησαν μὲ τὴν ἀθώαν οἰκογένειαν τῶν Τούρκων, ἡ ὁποία κατὰ τύχην εὑρέθη εἰς τὴν ἰδίαν γειτονιὰν ἀλλὰ ἡ ἀθώα οἰκογένεια αἰφνιδίως μετεβάλλετο εἰς φοβερὸν διώκτην. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι πολὺ δύσκολον τὸ πρόβλημα τῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων, βεβαίως θὰ προετίμων νὰ μὴ εἶχε χρησιμοποιήσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν λέξιν συνύπαρξις. Διότι, ὁ ὑπόδουλος μὲ τὸν κατακτητὴν δὲν συνυπάρχει ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ἐκείνην ὑπὸ τὴν ὁποίαν συνυπῆρξαν εἰς τὴν Κύπρον, μετὰ τὴν πώλησιν τῆς Νήσου εἰς τοὺς Ἄγγλους, οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ Τοῦρκοι. Ἐκεῖ συνυπῆρξαν βεβαίως, ὅπως καὶ εἰς τὴν Θράκην, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ συνυπάρξεως κατὰ τὸ διάστημα τῆς δουλείας, εἴτε εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, εἴτε εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα, εἴτε εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, εἴτε εἰς τὰς Νήσους. Ἦτο μία ἀναγκαστικὴ συμβίωσις καὶ ὠφείλετο εἰς τὸν εὐγενῆ χαρακτῆρα τῶν Ἑλλήνων ἡ στάσις αὐτὴ ἡ ὁποία ὡδήγησεν εἰς ἁπαλότητα σχέσεων, διότι ἄλλωστε κατὰ τὸ διάστημα τῶν 400 ἐτῶν, θὰ ἦτο ἀδύνατος ἡ παρατεταμένη διαρκὴς ἐχθρότης. Αὕτη θὰ ἦτο ἀδύνατον βιολογικῶς καὶ ψυχολογικῶς νὰ ὑπάρξῃ. Οἱ Ἕλληνες συνησθάνοντο λόγῳ τῶν κρατουσῶν τότε συνθηκῶν, ὅτι τὸ πρόβλημά των δὲν θὰ ἐλύετο ἐντὸς ὀλίγων δεκαετιῶν καὶ ἦτο συνεπῶς ἀνάγκη νὰ δημιουργήσουν ἕνα τρόπον ζωῆς. Ἄλλωστε οἱ Τοῦρκοι ἐπέδειξαν κατανόησιν κατ’ ἀνάγκην, εἴτε ἀπὸ πολιτικὴν σύνεσιν ὡρισμένων Σουλτάνων ἢ βεζύρηδων, οἵτινες ἔδωσαν ὡρισμένα δικαιώματα εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Κοινότητας καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκκλησίαν, τὰ ὁποῖα οἱ Ἕλληνες κατώρθωσαν νὰ ἀξιοποιήσουν ὑπὲρ τοῦ Γένους καὶ τῆς ἀνθρωπότητος. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἄλλη φράσις τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποίησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἡ ὁποία προεκάλεσεν ἀντίδρασιν εἶναι ἡ ἀφορῶσα τὴν Μικρασιατικὴν ἐπιχείρησιν. Ἡ ἀνάγνωσις εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων τῆς περικοπῆς τοῦ λόγου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς σχετικῆς πρὸς τὸ θέμα, μειώνει τὴν δυσάρεστον ἐντύπωσιν ἡ ὁποία εἶχε δημιουργηθῆ, διότι αἱ ἐφημερίδες εἶχον γράψει ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐχαρακτήρισεν αὐτὴν ταύτην τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιχείρησιν ὡς κατακτητικήν. Βεβαίως δὲν ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἐπιχείρησιν τὴν Ἑλληνικὴν ὅπως ἔπρεπε. Ἀφοῦ ἐχαρακτήρισεν ὡς κατακτητικὴν τὴν ἐπέμβασιν ὡρισμένων μεγάλων Δυνάμεων, ἔπρεπε νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς παρενέβη εἴτε κατόπιν προσκλήσεως τῶν φίλων συμμάχων, εἴτε κατόπιν Ἑλληνικῆς ἐνεργείας, κινουμένη ἀπὸ τὸ μέγα ἰδεῶδες τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων. Μὴ λησμονῶμεν, κ. συνάδελφοι, ὅτι κατὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον ἐσημειώθη ἡ τελευταία μεγάλη φάσις τοῦ αἰῶνος τῶν ἐθνοτήτων, διότι ὁ αἰὼν τῶν ἐθνοτήτων δὲν ἔληξε τὸ 1900 ἀλλὰ μετὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον. Κατ’ οὐσίαν ἔληξε τὸ 1922. Καὶ ὑπελείφθησαν μόνον ὡρισμένα θέματα ὅπως τὸ Κυπριακὸν τὰ ὁποῖα ἔμειναν ἄλυτα. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Ἑλλὰς εἶχε τὸ δικαίωμα καὶ εἶχε καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν περιοχῶν εἰς τὰς ὁποίας ὑπῆρξε μειοψηφία Ἑλληνική. Τὸ τραγικὸν γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐπηκολούθησε καὶ τὸ ὁποῖον δίδει τέρμα εἰς τὸ δικαίωμα αὐτὸ δὲν καταδικάζει αὐτὴν ταύτην τὴν προσπάθειαν. Πρέπει δὲ αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς εἴπω κἄτι τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἱστορίαν, ἀφορᾷ τὸ κἄπως ἀπώτερον πλέον ἐθνικὸν καὶ πολιτικὸν παρελθόν, τὸ ὁποῖον ὅμως, δυνατὸν νὰ ἐνδιαφέρῃ πολλοὺς ἐξ ὑμῶν. Κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1920 ἀνεχώρησα ἐξ Ἑλλάδος διὰ νὰ κατευθυνθῶ εἰς τὴν Γερμανίαν. Ἔμεινα ἐπὶ μῆνα εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ πληροφορηθεὶς — διότι δὲν ἐγνώριζα ὅταν ἤμην ἐδῶ ὅτι ὁ Δημήτριος Γούναρης εὑρίσκετο εἰς τὴν Πίζαν — πληροφορηθεὶς εἰς τὴν Ρώμην ἀπὸ τὸν Πρίγκηπα Ἀνδρέαν καὶ ἀπὸ τὸν κ. Γεώργιον Πεσμαζόγλου, τὸν νῦν Πρεσβευτὴν εἰς τὴν Ἄγκυραν, ὅτι ὁ Δημήτριος Γούναρης εὑρίσκετο εἰς τὴν Πίζαν, τοῦ ἐτηλεγράφησα καὶ κατηυθύνθην ἐκεῖ, ὅπου ἔφθασα εἰς τὰς 4 τὸ πρωΐ. Ὁ Δ. Γούναρης ἦτο μεγάλος ξενύχτης καὶ ἠρέσκετο εἰς μακρὰς συζητήσεις. Ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ ὁλόκληρον νύκτα συζητῶν. Ἦτο φυσικόν, μόνος εὑρισκόμενος εἰς τὴν Πίζαν, καὶ ἀναμένων ἀνεψιόν του, νὰ εἶναι εἰς τὸν σταθμὸν καὶ νὰ ἔχῃ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ συζητήσῃ ἔστω καὶ ἐὰν θὰ ἐθεώρει ἀκόμη τὸν νεαρὸν 18ετῆ ἀνεψιόν του ὡς ἀνώριμον διὰ νὰ ἀκούσῃ ἢ νὰ ἐκτιμήσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἔλεγε. Ἀλλὰ ἤμην ὁ μόνος συνομιλητής. Ἔξω ἀπὸ ἕνα ξενοδοχεῖον παλαιοῦ τύπου καὶ πολὺ ἐνδιαφέρον τῆς Πίζης, ἐκάμαμεν βόλτες εἰς τὸ πεζοδρόμιον ἐπὶ 3–4 ὧρες. Ὁ Δ. Γούναρης εἶχεν ἐπιστρέψει ἀπὸ τὴν Βενετίαν. Εἰς τὴν Βενετίαν ἔμενεν ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς καὶ ἐχρησιμοποίησε ἐμὲ διὰ νὰ ἀντικρούσῃ ὡρισμένας ἀπόψεις τὰς ὁποίας ὑπεστήριζεν ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς. Καὶ αἱ ἀπόψεις τοῦ Ι. Μεταξᾶ εἶχον σοβαρότητα, ἀλλὰ καὶ αἱ ἀπόψεις τοῦ Δ. Γούναρη εἶχον ἐπίσης σοβαρότητα. Ὁ Ι. Μεταξᾶς εἶχεν ἔκτοτε σκεπτόμενος περισσότερον ὡς ρεαλιστὴς στρατιωτικός, τὴν ἄποψιν ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν τὸ ὅτι μετέβημεν εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἔκβασιν καλὴν ἡ ἐπιχείρησις. Ὁ Δ. Γούναρης συνεμερίζετο τὰς ἀπόψεις τοῦ Ε. Βενιζέλου — σᾶς τὸ δηλῶ κατὰ τρόπον κατηγορηματικὸν — καὶ ἔλεγεν ὅτι ἔπρεπε νὰ πᾶμε καὶ ὅτι θὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ καὶ τυχὸν τὸν τιμήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, θὰ συνεχίσῃ τὸν ἀγῶνα. Δὲν θέλω αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ κρίνω τὴν μίαν ἄποψιν καὶ τὴν ἄλλην, τὴν ἄποψιν — τὴν ὁποίαν συνεμερίζοντο δύο ἀντίπαλοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον φθάσει εἰς μεγάλην ὀξύτητα, ὁ Ε. Βενιζέλος καὶ ὁ Δ. Γούναρης, καὶ τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριζεν ὁ Ι. Μεταξᾶς, ὁ ὁποῖος ὡρμᾶτο ἀπὸ τελείως διάφορον νοοτροπίαν. Εἶχε, λοιπόν, ἐπιστρέψει ὁ Δ. Γούναρης ἀπὸ τὴν Βενετίαν, ὅπου ἔμενεν ὁ Ι. Μεταξᾶς —εἶχον καὶ οἱ δύο δραπετεύσει ἀπὸ τὴν Κορσικὴν καὶ εἶχον καταφύγει εἰς τὴν Ἰταλίαν — καὶ εὑρῆκε ἐμὲ ὡς τὸν μόνον συνομιλητὴν εἰς τὸν ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναπτύξῃ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ κατ’ αὐτὸν ἀνατρέποντα τὰς ἀπόψεις τοῦ Ι. Μεταξᾶ. Ὀρθῶς, λοιπόν, εἶπεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἢ ἄλλος τῶν κυρίων Ἀρχηγῶν, ὅτι καὶ αἱ δύο παρατάξεις, μὲ ὡρισμένας ἐξαιρέσεις, ὅπως εἶναι ἡ ἐξαίρεσις τοῦ Ι. Μεταξᾶ, εἶχον συμμερισθῆ τὴν ἰδέαν τοῦ ἀγῶνος αὑτοῦ, ἀδιάφορον ἐὰν ἡ μία παράταξις κατηγόρει τὴν ἄλλην, ἢ κατηγόρησε ἐκ τῶν ὑστέρων τὴν ἄλλην εἰς τὸν χειρισμὸν τῆς ὑποθέσεως. Διότι καὶ ὁ Δ. Γούναρης κατηγόρει τότε τὸν Ε. Βενιζέλον διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον μετέβη εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ διὰ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἐζήτησε συμπαράστασιν ἐπαρκῆ. Ἔκτοτε μοῦ τὸ ἔλεγε, κατὰ Σεπτέμβριον 1920. Ἀλλὰ καὶ ὁ Ε. Βενιζέλος καὶ γενικῶς οἱ Φιλελεύθεροι, κατηγόρουν, κατηγόρησαν ἐκ τῶν ὑστέρων τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον καὶ τὸν Δ. Γούναρην καὶ τὸν Πέτρον Πρωτοπαπαδάκην καὶ τὸν Θεοτόκην καὶ τὸν Στράτον καὶ τὸν Μπαλτατζῆν, ὁ ὁποῖος ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ τὸν τρόπον χειρισμοῦ τῆς ὑποθέσεως. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα αὐτό. Πάντως βέβαιον εἶναι ὅτι ὁ Δ. Γούναρης ἦτο ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ. Ἐγὼ κατηυθύνθην εἰς τὴν Γερμανίαν, ἀλλὰ συνήντησα τὸν Γούναρην καὶ τὸ 1921 καὶ τὸ 1922, ὅταν διήρχετο μεταβαίνων εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ ἔκαμε τὴν μεγάλην, τὴν ἀγωνιώδη ἐκείνην προσπάθειαν, διὰ νὰ πείσῃ τοὺς Ἄγγλους νὰ παρέμβουν καὶ νὰ σταματήσῃ ὁ πόλεμος καὶ οἱ Ἄγγλοι ἠθέλησαν, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσαν νὰ παρέμβουν. Παρηκολούθησα, τότε, ἐπὶ ὥρας τὴν ἀγωνίαν ἡ ὁποία τὸν κατεῖχε καὶ τότε διεπίστωσα πάλιν πῶς ἐσκέπτετο. Βεβαίως τὸ 1922 πλέον ἔβλεπε ὅτι ἡ ὑπόθεσις δὲν ἐπήγαινε καλὰ καὶ ἔπρεπε νὰ γίνῃ παρέμβασις. Ἀλλὰ ἐπίστευε εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς συνεχίσεως τοῦ ἀγῶνος τοὐλάχιστον μέχρι τῶν ἀρχῶν τοῦ 1922 καὶ λόγοι ἀντικειμενικοί, συνδεόμενοι μὲ τὴν ἐγκατάλειψιν ἐκ μέρους τῶν Συμμάχων, ἔκαμψαν τὴν σκέψιν του κατὰ τὸ 1922, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον φυσικὰ προσεπάθησε νὰ ἀντιμετωπίσῃ διὰ τῆς μεταβάσεώς του τῆς δευτέρας, εἰς τὸ Λονδῖνον. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ συγχωρεῖτε δι’ αὐτὴν τὴν παρέκβασιν καὶ δι’ αὐτὴν τὴν παρένθεσιν, ἀλλ’ ἡ περίπτωσις αὐτὴ ἀνήκει εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ ἐνόμισα ὅτι ὤφειλα νὰ τὴν ἀνοίξω. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν κλείνω καὶ προχωρῶ. Αὐτὰ εἶχα ἐν γενικαῖς γραμμαῖς νὰ εἴπω διὰ τὸ Κυπριακὸν καὶ διὰ τὴν διαχείρισίν του. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὀρθότατα χθὲς δὲν ἠρκέσθη εἰς τὸ νὰ ἀναπτύξῃ τὸ Κυπριακὸν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν ἐνεργειῶν αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε ἐγένοντο. Ἀλλὰ ὡμίλησε πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀπέφυγον οἱ ἀξιότιμοι κ. κ. Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ πράξουν, κατὰ τρόπον ἂν ὄχι συγκεκριμένον, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀρκετὰ σαφῆ ἀπὸ ἀπόψεως λογικῆς τοποθετήσεως καὶ διὰ τὸ ἄμεσον μέλλον. Καὶ εἶπεν ὅτι εἰς τὸν Ο.Η.Ε. προσφεύγομεν ἀλλὰ ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ δὲν θὰ προκύψῃ ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε. Ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ (καὶ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ τονίσω καὶ ἐγώ), θὰ προκύψῃ ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Καὶ ἡ κοινὴ γνώμη, δημιουργοῦσα ὡρισμένην ἀτμόσφαιραν κοπώσεως — διότι χωρὶς νὰ ἐκδηλωθῇ πίεσις προκαλεῖται αὐτὴ ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς κοπώσεως διὰ τῆς παρατεταμένης ὑπάρξεως ἑνὸς ἀλύτου προβλήματος — ἡ κοινὴ γνώμη κατορθώνει τὰς Κυβερνήσεις, συμβαλλόντων καὶ ἡμῶν διὰ τῆς διαφωτίσεως, νὰ τὰς ὁδηγήσῃ εἰς ἀλλαγὴν τῆς πολιτικῆς των. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν ὅτι ἀναμένονται, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἔχει, ἐὰν δὲν ἐπαληθεύσουν αἱ πληροφορίαι, ἐὰν δὲν καταδειχθοῦν ἀκριβεῖς δὲν θὰ πταίῃ βεβαίως, μᾶς εἶπεν ὅτι κατὰ τὰς ἀρχὰς Φεβρουαρίου ἀναμένονται προτάσεις ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ κ. κ. Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἠθέλησαν νὰ ὁμιλήσουν περὶ τοῦ ἐνδεχομένου αὐτοῦ. Εἷς μάλιστα ἐκ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Ἀρχηγῶν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε. Π.Ε.Κ., εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν καὶ βεβαίως συμφωνῶ μαζί του ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν, εἰς τὸν ἀγῶνα διὰ τὴν ἐπίτευξιν τοῦ τελικοῦ ἀποτελέσματος, ἀφήνων νὰ ὑπονοηθῇ, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὀρθῶς συνέλαβον τὴν σκέψιν του, ὅτι αὐταὶ αἱ προτάσεις, οἱαιδήποτε καὶ ἂν εἶναι, οἱονδήποτε περιεχόμενον καὶ ἂν ἔχουν, δὲν θὰ εἶναι ἄξιαι νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν. Αὐτὸ ἀποτελεῖ καὶ εἶδος προβλέψεως καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὰς προβλέψεις αὐτὰς ἐν πολλοῖς τὰς συμμερίζομαι καὶ ἐγώ. Φοβοῦμαι δηλαδὴ ὅτι δὲν θὰ κατορθώσῃ πάλιν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις καὶ τὸ Φόρεϊν Ὄφφις νὰ ὑπερνικήσῃ τὰς ἀντιδράσεις. Εὔχομαι ὅμως νὰ τὰς ὑπερνικήσουν. Ἡ λύσις, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, θὰ προωθηθῇ βαθμιαίως, δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ μὲ μίαν ἀπότομον ἀλλαγήν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀπότομον πρότασις ἢ ἀλλαγὴ ἐὰν αὔριον τὸ πρωΐ ἔλθῃ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα εἰς τὴν ἐξουσίαν, σᾶς τὸ προλέγω. Εἶναι δυνατὸν νὰ προωθηθῇ ἡ λύσις διὰ τῆς βαθμιαίας ὑπερνικήσεως τῶν ἀντιδράσεων αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τοὺς κόλπους καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν μέρει τῆς κοινῆς γνώμης, ἰδίως εἰς τοὺς ὑπηρεσιακοὺς κόλπους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ εὔχομαι νὰ ὑπερνικηθοῦν τὰ ἐμπόδια καὶ αἱ ἀντιδράσεις καὶ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν διατύπωσιν προτάσεως, τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον νὰ εἶναι σύμφωνον μὲ τὸ αἴτημα ὡρισμένων ἐκ τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, ὁμιλούντων περὶ ἀναγνωρίσεως τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐφαρμογῆς της εἰς τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν. Καὶ ἐρωτᾶται, ἐὰν δὲν γίνῃ τοιαύτη πρότασις κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν θὰ πρέπει νὰ συζητηθῇ; Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ, ἀρκεῖ νὰ μὴ εἶναι πρότασις οἵα ἡ πρότασις ἡ ὁποία ἐνεσωματώθη εἰς τὸ σχέδιον Ράντκλιφ. Εἰς τὸ σχέδιον Ράντκλιφ ἐνεσωματώθη πρότασις, ἡ ὁποία ἦτο λογικῶς καὶ νομικῶς καὶ ἠθικῶς ἀπαράδεκτος.

§123Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Μοῦ ἐκάματε μίαν ἐρώτησιν καὶ μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ ἀντιδράσω ἐναντίον μιᾶς προκαταλήψεως, ποὺ ὑπάρχει εἰς τὴν χώραν μας, κυρίως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, τὸ νὰ ἐλέγχωμεν τὴν Κυβέρνησιν ὅταν ἔχῃ μίαν οἱανδήποτε εὐκαιρίαν κἄπου καὶ μὲ κἄποιον νὰ συζητήσῃ τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἀγνοοῦμεν ἢ λησμονῶμεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἡ ἐπισπεύδουσα τὸ Κυπριακὸν θέμα καὶ ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔχει κάθε συμφέρον νὰ τὸ συζητήσῃ. Ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Τουρκία, ἐπιθυμοῦσαι νὰ διατηρηθῇ τὸ ὑφιστάμενον καθεστώς, δὲν ἐπιθυμοῦν νὰ ἔχουν καμμίαν συζήτησιν. Συνεπῶς ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ ἔχῃ μὲ οἱονδήποτε συζητήσεις, φθάνει νὰ ἔχῃ προσδιορίσει τοὺς σκοπούς της. Συνεπῶς, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐρώτησίν σας, ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐὰν συζητηθοῦν ἐνδεχομένως αἱ προτάσεις, θὰ ἐξαρτηθῇ, ἐὰν αἱ προτάσεις αὐταὶ στηρίζωνται ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς καλῆς πίστεως καὶ δημιουργοῦν τὴν προοπτικὴν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶπον προηγουμένως, μιᾶς ἠθικῆς καὶ ἀξιοπρεποῦς λύσεως. Συνεπῶς ἡ προκατάληψις αὐτή, νὰ μὴ συζητοῦμεν, πρέπει νὰ λείψῃ. Διότι, ὅπως παρετήρησα καὶ θὰ ἐνθυμῆσθε ὅλοι, μία ἀπὸ τὰς μεγάλας δυσχερείας κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ, εἶναι ἡ συνεχὴς παρακολούθησις τῶν ἐνεργειῶν καὶ πρωτοβουλιῶν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Μὲ οἱονδήποτε συζητοῦμεν, καὶ ὁπουδήποτε συζητοῦμεν, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι συζητοῦμεν μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ συνθηκολογήσωμεν. Ἐδῶ δὲν ἔχει σημασίαν μὲ ποῖον συζητοῦμεν καὶ ποῦ συζητοῦμεν. Σημασίαν ἔχει τὸ τὶ ἐπιδιώκομεν καὶ τὶ θέσιν θὰ ὑποστηρίξωμεν. Συνεπῶς, ἐὰν ὑπάρχουν προτάσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἔχουν κατ’ ἀρχὴν τὸ βασικὸν αὐτὸ στοιχεῖον τῆς καλῆς πίστεως, καὶ ὄχι τῆς παγιδεύσεως — διότι κατὰ τὸ παρελθόν, ὁποτεδήποτε διετυπώθησαν προτάσεις, ὑπῆρξαν προτάσεις, αἱ ὁποῖαι, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, εἶχον τὸν κίνδυνον, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παγιδεύσουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προσκληθεῖσα κατ’ ἐπανάληψιν νὰ συζητήσῃ τὸ θέμα εἴτε εἰς τὸ ΝΑΤΟ, εἴτε εἰς τριμερῆ Διάσκεψιν, δὲν ἠρνήθη λόγῳ ἀδιαλλαξίας, ἀλλὰ διότι ἐγνώριζεν ἐκ τῶν προτέρων ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ ἡ συζήτησις αὐτὴ εἰς ἓν αἴσιον καὶ καρποφόρον ἀποτέλεσμα —ἐὰν ὑπάρξουν αὐταὶ αἱ προϋποθέσεις, καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ συζητήσῃ μὲ οἱονδήποτε καὶ ὁπουδήποτε.

§124Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ ἱκανοποιεῖ ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἐδώσατε, διότι καὶ ἐγὼ πιστεύω ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρξουν ὡρισμέναι προϋποθέσεις, αἱ προϋποθέσεις μιᾶς σχετικῆς καλῆς πίστεως αἱ ὁποῖαι φυσικὰ δὲν ὑπῆρξαν εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ σχεδίου Ράντκλιφ καὶ δι’ αὐτὸ δὲν συνεζητήθη, ἐφ’ ὅσον ὑπάρξουν θὰ πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις. Δὲν σημαίνει αὐτὸ ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ ἡ συζήτησις πρέπει νὰ γίνῃ καὶ πρέπει, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, νὰ παύσωμεν νὰ θεωρῶμεν τὸ Κυπριακὸν θέμα ὡς θέμα πρὸς δημιουργίαν ψυχολογικοῦ ἀρνητικοῦ φανατισμοῦ, πρὸς συντήρησιν ἑνὸς ἀρνητικοῦ φανατισμοῦ, διὰ νὰ μισῶμεν, διὰ νὰ ἐχθρευώμεθα ἄλλους, πρέπει νὰ γίνῃ ἀντικείμενον θετικῆς ἐπιδιώξεως, πρέπει δηλαδὴ νὰ γίνῃ ἀφορμὴ ἐπιδιώξεως θετικῆς λύσεως. Ἐὰν ἡ λύσις ἄλλως τε αὐτή, καὶ οἱ ἀξιότιμοι, Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατ’ ἀρχὴν τὸ ἀναγνωρίζουν, δὲν εἶναι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν εὐχόμεθα, δηλαδὴ ἡ ἄμεσος ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιαθέσεως, δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν βαθμιαίαν μετάβασιν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἀρκεῖ νὰ μὴ κλείουν αἱ θῦραι, πρὸς τὴν ἐξέλιξιν αὐτήν. Καὶ δὲν ὑπάρχει περίπτωσις, κύριοι συνάδελφοι, νὰ κλείσουν αἱ θῦραι, ἐὰν δημιουργηθῇ μεταβατικὸν καθεστὼς βασιζόμενον ἐπὶ καλῆς πίστεως καὶ ἐπὶ τῆς πραγματικῆς αὐτοκυβερνήσεως. Αὐτοκυβέρνησις πραγματικὴ ὑπάρχει ὅταν ἡ πλειοψηφία κυβερνᾷ. Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις μεταβατικῆς λύσεως βασιζομένης ἐπὶ τῆς πραγματικῆς δημοκρατικῆς αὐτοκυβερνήσεως ἡ ὁποία νὰ μὴ ὁδηγήσῃ ἐν καιρῷ ἐκεῖ ὅπου ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπιθυμεῖ. Κύριοι βουλευταί, εἰσέρχομαι ἤδη εἰς τὸ θέμα τῶν βάσεων. Ἀνεπτύχθησαν αἱ ἀπόψεις αἱ Κυβερνητικαί, πρὸς τὰς ὁποίας ἐν πολλοῖς συμφωνεῖ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς

ΕΠΕΚ.

Δὲν ἀπέχει ὅμως καὶ πολὺ ἀπὸ τὰς ἀπόψεις τὰς Κυβερνητικὰς καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὅπως δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν βασιζόμενοι εἴτε ἐπὶ τῶν παλαιοτέρων ἀνακοινώσεων τοῦ κυρίου Παπανδρέου εἴτε ἐπὶ τῆς ἀποψινῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου Βενιζέλου. Κάποια οὐσιώδης διάστασις ὑπάρχει ὡς πρὸς τὸ θέμα μὲ τὸ Κόμμα τοῦ Ἐργαζομένου Λαοῦ καὶ ἔτι οὐσιωδεστέρα διάστασις χωρίζει ἡμᾶς ὅλους πρὸς τὴν ΕΔΑ. Κύριοι συνάδελφοι, συμμερίζομαι ἀπολύτως τὴν ἄποψιν παντὸς ἀνθρώπου ἐπὶ τῆς γῆς, ὁ ὁποῖος κατέχεται ὄχι ἀπὸ φοβίαν διότι τὴν φοβίαν θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τὴν κτυπήσω καὶ νὰ κτυπήσω καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν προκαλοῦν, ἀλλὰ ἀπὸ φυσικὸν φόβον ἐνώπιον τοῦ ἐνδεχομένου κακοῦ τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ σημειωθῇ ἐὰν ἐξαπελύετο πυρηνικὸς πόλεμος. Πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι τὰ φοβερὰ αὐτὰ μέσα καταστροφῆς τὰ ὁποῖα ἐφευρέθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ὁδηγήσουν εἰς τὴν εἰρηνικὴν ἐξέλιξιν τῆς ἱστορίας καὶ εἰς τὴν ματαίωσιν τοῦ πολέμου ὡς μέσου ἐπιλύσεως παγκοσμίων προβλημάτων. Δυνατὸν προστριβαὶ τοπικαὶ καὶ τοπικαὶ συγκρούσεις νὰ σημειωθοῦν καὶ εἰς τὸ μέλλον, ἀλλὰ παγκόσμιος πόλεμος βασιζόμενος ἐπὶ τῶν μέσων τῶν πυρηνικῶν κατ’ ἐμὲ εἶναι ἢ πρέπει νὰ θεωρηθῇ λογικῶς ἀδύνατος. Ἀλλ’ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ μὴ γίνῃ τὸ μεγάλο κακό, ὁ ὄλεθρος περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κύριος Ἠλιοῦ, πρέπει νὰ γίνῃ ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύει ὁ κύριος Ἠλιοῦ. Πρέπει ὅλα τὰ Κράτη εἰ δυνατὸν ἢ τὰ περισσότερα τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουν τὸν ἐλεύθερον κόσμον, νὰ μὴ ἀρνηθοῦν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δικαιοῦνται νὰ ἀρνοῦνται τὰ κράτη τοῦ ἀνατολικοῦ συνασπισμοῦ. Ἐγώ, πιστεύω, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, καὶ σᾶς ὁμιλῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν οὐχὶ ὡς πολιτικός, ἀλλ’ ὡς ἄνθρωπος ἀντιμετωπίζων ὡς ἀντιμετωπίζει οἱοσδήποτε ἄλλος τὸ μέγα αὐτὸ καὶ τραγικὸν πρόβλημα, ἐγὼ πιστεύω ὅτι μόνον ἐὰν ἐξακολουθήσουν καὶ οἱ δύο κόσμοι τοὺς φοβεροὺς αὐτοὺς ἐξοπλισμοὺς ἢ ἐὰν σταματήσουν καὶ οἱ δύο τοὺς ἐξοπλισμοὺς θὰ ἀποφύγωμεν τὴν μεγάλην καταστροφὴν ἡ ὁποία ἐνδεχομένως θὰ ἰσοδυνάμει ἐὰν ἐπραγματοποιεῖτο πρὸς κατακλυσμὸν καὶ πρὸς καταστροφὴν τῆς Ἀτλαντίδος. Τί γίνεται ὅμως, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι; Τὸ τί γίνεται, τὸ ὑπαινίχθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διακόψας ἐπανειλημμένως μὲ πολὺ εὐστόχους παρατηρήσεις τὸν κύριον Ἡλιοῦ. Καὶ μία διακοπὴ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπῆρξε κατ’ ἐμὲ πολὺ εὔστοχος. Τί γίνεται; Αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται δὲν τὸ εἶπον καθαρά, κύριοι. Θὰ τὸ εἴπω ἐγώ. Ἔχει ἐξαπολυθῆ κατὰ τὸ σύστημα τὸ γνωστὸν καὶ τὸ γνωρίζουν οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς καὶ θὰ δυσαρεστηθοῦν διότι ἀποκαλύπτω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζουν, ἔχει ἐξαπολυθῆ κατόπιν ἐντολῆς εἰς ὁλόκληρον τὸν ἐλεύθερον κόσμον μία ἐκστρατεία πρὸς δημιουργίαν μιᾶς ψυχώσεως καὶ μιᾶς φοβίας. Καὶ διατί φροντίζουν οἱ κομμουνισταὶ νὰ δημιουργήσουν τὴν ψύχωσιν καὶ τὴν φοβίαν εἰς τὰς χώρας των; Διατὶ ἀναμιγνύονται μέχρι αὐτοῦ τοῦ σημείου εἰς τὰς ἰδικάς μας ψυχὰς καὶ συνειδήσεις καὶ δὲν φροντίζουν νὰ ἀνοίξουν τὰ μάτια τῶν πολιτῶν τῆς Οὐγγαρίας, τῆς Βουλγαρίας, τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, τῆς Τσεχοσλοβακίας, τῆς Ἀλβανίας καὶ τῆς Πολωνίας διὰ τὰ φοβερὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ πύραυλοι, τὰ νέα μέσα πολέμου τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ ἀτομικὸς καὶ πυρηνικὸς πόλεμος; Διατὶ δὲν λέγουν εἰς τοὺς ἰδικούς των λαούς, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγουν εἰς τοὺς ἰδικούς μας; Κύριοι συνάδελφοι ὑπάρχει αὐτὸ τὸ περίφημον διεθνὲς συμβούλιον εἰρήνης καὶ ὑπάρχουν αἱ τοπικαὶ ἐπιτροπαὶ εἰρήνης. Καὶ ὁσονδήποτε καὶ ἂν φανῇ εἴς τινας παράδοξος ἡ φράσις τὴν ὁποίαν θὰ διατυπώσω, ἐὰν ἐξακολουθήσουν αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ δρῶσαι ἀποτελεσματικῶς, τότε θὰ ἔχωμεν πόλεμον. Ἐὰν τὸ διεθνὲς συμβούλιον εἰρήνης καὶ αἱ τοπικαὶ ἐπιτροπαὶ εἰρήνης ἐξακολουθήσουν τὴν δρᾶσιν των (καὶ αὐταὶ θὰ τὴν ἐξακολουθήσουν, ἀλλὰ ἐὰν ἐξακολουθήσουν τμήματα τοῦ λαοῦ, χωρὶς ἀντίδρασιν ἐπαρκῆ ἐκ μέρους τῆς πολιτικῆς καὶ πνευματικῆς ἡγεσίας, νὰ πέφτουν εἰς τὴν παγίδα) τότε ἀκριβῶς θὰ ἔχωμεν παγκόσμιον πόλεμον. Κύριοι—καὶ ἂς λέγῃ ὅ,τι θέλει ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ οἱοσδήποτε—ποτὲ μία Δημοκρατία δὲν θὰ ἐξαπολύσῃ πόλεμον. Ἐὰν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἤθελον νὰ ἐξαπολύσουν παγκόσμιον πόλεμον, εἶχον τὸ μονοπώλιον τῆς ἀτομικῆς βόμβας πρὸ ὀλίγων ἐτῶν. Καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑποτεθῇ ὅτι τινὲς ἐκ τῶν ἡγετῶν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν θὰ ἐπεθύμουν νὰ τὸ πράξουν, δὲν ἦτο δυνατόν, διότι ὑπάρχει δημοκρατία, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι τῆς Ἀριστερᾶς, καὶ ἡ Δημοκρατία, δὲν θὰ ἐπέτρεπεν, ὁ τύπος δὲν θὰ ἐπέτρεπε τὸ Κογκρέσσον, δὲν θὰ ἐπέτρεπε τοιαύτην ἐνέργειαν. Ἔχομεν λοιπόν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τὸ προηγούμενον. Δὲν ἔχομεν, ἀντιθέτως, κανένα προηγούμενον, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἡγέτιδα χώραν τοῦ ἑτέρου συνασπισμοῦ. Ἔχομεν λοιπὸν τὸ προηγούμενον, ὅσον ἀφορᾷ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Καὶ αὐτὸ εἶναι αὐτονόητον διότι εἰς τὰς Δημοκρατίας πᾶς τις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ ἐλευθέρως ὡς καὶ ὑμεῖς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ διὰ τοῦ τύπου καὶ διὰ τῆς «Αὐγῆς».... (παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς Πτέρυγος). Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἔχουν δώσει τὸ μάθημα τὸ ὁποῖον ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις δὲν ἔδωσε. Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς νὰ τὸ δώσῃ. Εἶχον τὸ μονοπώλιον τῆς Ἀτομικῆς ἐνεργείας αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν ἐντὸς 2–3 ἡμερῶν νὰ καταστρέψουν ὁλόκληρον τὴν Ρωσίαν καὶ δὲν τὸ ἔπραξαν. Καὶ ἀλλοίμονον ἐὰν τὸ ἔπραττον. Θὰ ἀπετέλει ἔγκλημα ἐὰν τὸ εἶχον πράξει. Ἀλλὰ τὰ ἐγκλήματα αὐτῆς τῆς μορφῆς δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ προκύψουν ἀπὸ τὰς Δημοκρατίας ὅπου ὑπάρχει ἔλεγχος, ὅπου ἑνὸς οἱουδήποτε φανατικοῦ ἢ παράφρονος ἡ ἀπόφασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ τὸ κριτήριον τῆς ζωῆς τοῦ Ἔθνους τὸ ὁποῖον τυχὸν ἐκπροσωπεῖ. Διότι ὁ παράφρων παραμερίζεται καὶ ὁ τυφλὸς φανατικὸς δὲν ἔχει θέσιν εἰς τὴν δημοκρατίαν. Ἕνας φανατισμὸς εἰς τὰς Δημοκρατίας εἶναι νοητός, ὁ φανατισμὸς τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλὰ ὁ φανατισμὸς τῆς ἐλευθερίας ὁ ὁποῖος κατέχει ὅλους ἡμᾶς πλὴν τῶν ὀπαδῶν τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ, ὁ φανατισμὸς αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ἀκριβῶς ὁ ὁποῖος παρέχει καὶ τὴν ἐγγύησιν τῆς εἰρήνης καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ μία Δημοκρατία νὰ ἐξαπολύσῃ παγκόσμιον πόλεμον. Ὁ φανατισμὸς τῆς ἐλευθερίας τί σημαίνει; Ὅτι οὐδεὶς θὰ λάβῃ ἀπόφασιν χωρὶς νὰ ἐρωτηθοῦν ὅλοι ἢ χωρὶς νὰ ἐπιτραπῇ εἰς ὅλους νὰ ἀντιδράσουν ἐὰν τυχὸν πρόκειται νὰ γίνῃ ἕνα βῆμα μὲ τὸ ὁποῖον δὲν συμφωνοῦν. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴ ἡ ἐκστρατεία πρὸς δημιουργίαν φοβίας ἔχει δυστυχῶς πιάσει εἰς πολλὰς χώρας καὶ εἶναι ὕπουλος καὶ παράδοξος ἡ λογικὴ ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον χρησιμοποιοῦν οἱ διευθύνοντες τὴν ἐκστρατείαν. Οἱ ἐκπρόσωποι τῶν διαφόρων ἐπιτροπῶν εἰρήνης λέγουν χωριστὰ εἰς τοὺς Ἕλληνας, χωριστὰ εἰς τοὺς Σουηδούς, χωριστὰ εἰς τοὺς Βέλγους, χωριστὰ εἰς τοὺς Γάλλους, ὅτι δὲν χαλάει ὁ κόσμος ἐὰν δύο–τρία Κράτη ἀρνηθοῦν βάσεις νὰ μείνουν ἐκτός, ἐὰν δύο–τρεῖς λαοὶ μικροὶ μείνουν μακράν. Βεβαίως ἡ πρόθεσίς των δὲν εἶναι νὰ μείνουν μόνον 2–3 λαοὶ μακράν. Ἡ πρόθεσίς των εἶναι νὰ γίνουν οἱ 2–3 λαοὶ 7 καὶ οἱ 7 ἐννέα καὶ οἱ ἐννέα δέκα πέντε, δηλαδὴ καὶ οἱ 15 λαοὶ τοῦ ΝΑΤΟ νὰ ἀποφασίσουν νὰ μείνουν μακράν. Ἡ πρόθεσις εἶναι πασιφανής. Πρέπει νὰ μὴ ὑπάρχῃ στοιχειώδης διορατικότης διὰ νὰ μὴ βλέπει κανεὶς ποῦ ὁδηγεῖ ἡ ἐκστρατεία αὐτή. Ὁδηγεῖ εἰς τὸν εὐνουχισμὸν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Καὶ δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ ὁ ἐλεύθερος κόσμος — καὶ εἴμεθα καὶ μεῖς τμῆμα τοῦ ἐλευθέρου κόσμου καὶ δὲν θὰ ἐξετάσω τὴν συμμετοχήν μας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διαστάσεών μας, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πνεύματος καὶ τῆς καρδίας καὶ τῆς ἱστορίας μας δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ ὁ ἐλεύθερος κόσμος νὰ τὸν εὐνουχίσῃ οἱοσδήποτε εὐφυὴς καὶ πονηρὸς προπαγανδιστής. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι εὗρον ἀξιοπρεπεστάτην καὶ ὡραίαν τὴν ἀπάντησιν τοῦ Προέδρου τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Αὐταὶ αἱ ἐπιστολαὶ τοῦ κυρίου Μπουλγκάνιν ἀποτελοῦν ὄχι μόνον τέχνασμα, ἀλλὰ καὶ μίαν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν δύναμιν καὶ σοβαρότητα τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως καὶ πρὸς τὴν μεγάλην ἱστορίαν τοῦ Ρωσικοῦ λαοῦ (καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τὴν μεγάλην αὐτοῦ περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1917) μίαν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν ἱστορίαν του χειρονομίαν. Αἱ ἐπιστολαὶ αὐταὶ εἶναι ἐπιστολαὶ αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς τὴν σφαῖραν τῶν γελοιογραφιῶν τῶν ἐφημερίδων. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι μέθοδοι διὰ νὰ ἐπιδιωχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκουν αἱ ἐπιστολαὶ αὐταί. Κύριοι συνάδελφοι, σέβομαι τοὺς λαοὺς τοῦ παραπετάσματος καὶ σέβομαι κατ’ ἐξοχὴν τὸν Ρωσικὸν λαὸν καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως μὴ γνωρίσαντες ἄλλο τι, διότι ἐγεννήθησαν ὑπὸ κομμουνιστικὸν καθεστώς, εἶναι κομμουνισταί. Ἐγεννήθησαν κομμουνισταί, δὲν ἐγνώρισαν ἄλλην πλευρὰν ζωῆς ὅπως γνωρίζομεν ἡμεῖς ἐδῶ ὅλας τὰς πλευρὰς τῆς ζωῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δίδει εἰς τινας τὴν δυνατότητα νὰ γίνουν ἐλευθέρως κομμουνισταὶ διότι τοὺς δίδομεν τὴν εὐχέρειαν αὐτήν. Σέβομαι βαθύτατα καὶ τὰ μεγάλα ἐπιτεύγματα τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως εἰς ὡρισμένους τομεῖς, μολονότι ἡ προπαγανδιστικὴ ὑπερτίμησις ὡρισμένων ἐξ αὐτῶν προσλαμβάνει καμμίαν φορὰν καὶ ἕνα χαρακτῆρα κάπως εὐτράπελον. Καὶ δὲν γίνεται ἡ ὑπερτίμησις ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν Ρώσων, ἀλλὰ ὑπὸ τῶν ὀπαδῶν των εἰς ἄλλας χώρας, διότι οἱ Ρῶσοι ἀποφεύγουν νὰ εἶναι εὐτράπελοι, ἀλλὰ οἱ ὀπαδοί των εἰς ἄλλας χώρας δὲν κατορθώνουν νὰ τὸ ἀποφύγουν. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν παρὰ τὰς δύο μεγάλας καταστροφὰς ἰδίως τοῦ τελευταίου πολέμου, ὑπάρχει μεγάλη πρόοδος τῆς τεχνικῆς ἐξαιρέσει ἴσως τοῦ τομέως τῆς ἀτομικῆς ἐνεργείας, ὑπάρχει πρόοδος τῆς βιομηχανίας ἐντὸς 10ετίας, ἀσυγκρίτως μεγαλυτέρας ἐκείνης ἡ ὁποία σημειοῦται εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν μετὰ 40ετῆ προσπάθειαν διὰ τὴν ὁποίαν ἱδρώνει πονεῖ καὶ αἱματώνει ὁλόκληρος ὁ Ρωσικὸς λαός. Κύριοι συνάδελφοι, ἂς ἐπανέλθω εἰς τὴν ἐκστρατείαν διὰ τὴν δημιουργίαν τῆς ὁμαδικῆς φοβίας. Δὲν γνωρίζω ἐὰν πρέπει ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικῆς ἢ τεχνικῆς νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς ἀτομικὰς βάσεις καὶ δὲν θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ εἶπε καὶ ἡ Κυβέρνησις ἄλλωστε τὸ ἐδήλωσε πρότασις διὰ τὴν ἐγκατάστασιν βάσεων κατευθυνομένων βλημάτων δὲν ἐγένετο ἀκόμη πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὑπὸ τοῦ Στρατηγείου τοῦ ΝΑΤΟ. Ἀλλὰ ὅσα ἐλέχθησαν ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπὸ τοῦ κυρίου Ἡλιοῦ περὶ τῶν βλημάτων τῶν μέσου βεληνεκοῦς κατευθυνομένων βλημάτων εἶναι ὑπερβολικά. Διότι μέσου βεληνεκοῦς βλήματα εἶναι κατ’ ἀρχὴν βλήματα 2.500 μιλίων καὶ δὲν εἶναι κατ’ οὐσίαν βλήματα στρατηγικῆς χρησιμοποιήσεως ἀλλὰ μᾶλλον τακτικῆς χρησιμοποίησεως. Ἐὰν λοιπὸν θὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν βάσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν συνδυάζοντες τὸ συμφέρον καὶ τοῦ ἐλευθέρου κόσμου εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκομεν μὲ τὰ τεχνικὰ προβλήματα τὰ συνδεόμενα μὲ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας. Συμφέρον ἔχομεν νὰ διαθέτωμεν καὶ ἐν Ἑλλάδι τὰ καλύτερα πολεμικὰ μέσα, εἴτε λέγονται πύραυλοι εἴτε λέγονται ἄλλως πως. Ἐὰν τεχνικῶς δὲν εἶναι ἀναγκαῖον τοῦτο, τότε βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ εἴπω ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὰς βάσεις αὐτάς. Δὲν θὰ ἐξετάσω ὅμως ποτὲ τὸ θέμα τῶν βάσεων ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης ἀπὸ τὴν ὁποίαν τὸ ἐξετάζουν τινὲς τῶν κ.κ. συναδέλφων, ἰδίως οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Ἄκρας, οἱ ὁποῖοι μᾶς λέγουν: ἐάν, κύριοι, τολμήσετε νὰ ἔχετε βάσεις, ἐν περιπτώσει πολέμου θὰ γίνῃ στάκτη ὁλόκληρος ἡ Ἑλλάς. Αὐτὸ πρῶτον βασίζεται ἐπὶ τῆς ἱστορικῆς ἀνοησίας. Διότι χωρὶς νὰ εἶμαι προφήτης προλέγω ὅτι θὰ ὑπάρχουν τόσα μέρη τοῦ κόσμου καὶ πλησίον τῶν συνόρων τῶν δύο παρατάξεων τόσαι βάσεις κατευθυνομένων βλημάτων ὥστε αὐτὸ θὰ εἶναι ἀκριβῶς τὸ μέσον ἀποτροπῆς πολέμου καὶ τῆς ἐπιθέσεως καὶ ὄχι τὸ μέσον προσελκύσεως τῆς βαρβάρου διαθέσεως οἱουδήποτε νὰ μᾶς κάμῃ στάκτην τὴν Ἀκρόπολιν καὶ ἡμᾶς ὅλους. Ὁ κύριος Ἡλιοῦ κατὰ τρόπον βεβαίως ὁ ὁποῖος προεκάλεσεν ὀρθότατα τὴν παρέμβασιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν ὅτι εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ τὴν Ἀλβανίαν ὑπάρχουν βάσεις τοιαῦται. Κύριοι, τότε μόνον θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ κύριος Ἡλιοῦ νὰ προβῇ εἰς μίαν τοιαύτην διαβεβαίωσιν ὅταν εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ εἰς τὴν Ἀλβανίαν ὑπῆρχεν Ἀντιπολίτευσις καὶ ἐλάμβανον χώραν ἐκλογαί. Ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει Ἀντιπολίτευσις εἰς τὰς χώρας αὐτὰς καὶ δὲν διεξάγονται ἐλεύθεραι ἐκλογαί, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ κύριος Ἡλιοῦ νὰ εἴπῃ ἐὰν ὑπάρχουν ἐκεῖ βάσεις ἢ ὄχι, καθόσον οὐδεὶς ἐρωτᾶται ἐρωτᾶται εἰς τὰς χώρας αὐτάς. Ἐπομένως ὁ κύριος Ἡλιοῦ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προβαίνῃ εἰς τοιαύτας βεβαιώσεις πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τοῦ ὑπευθύνου τούτου βήματος. Ὅταν ἀκουσθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τῆς Σόφιας ἢ τῶν Τιράνων ἡ φωνὴ ἀντιπολιτευομένου ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ἀντίπαλος τῆς Κυβερνήσεως τῆς Βουλγαρίας ἢ τῆς Ἀλβανίας τότε θὰ δύναται νὰ διακηρύσσῃ καὶ ὁ κύριος Ἡλιοῦ ἐὰν ὑπάρχουν ἢ ὄχι βάσεις εἰς τὰς χώρας αὐτάς. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ὑπάρξῃ ἀνάγκη τὴν ὁποίαν θὰ κρίνωμεν ἡμεῖς ὡς Ἕλληνες ἀφοῦ προηγουμένως ἡ στρατιωτικὴ καὶ τεχνικὴ ἡγεσία τοῦ ΝΑΤΟ ἐξετάσῃ τὸ θέμα, ἐὰν λέγω ὑπάρξῃ ἀνάγκη βάσεων ἐν Ἑλλάδι κατευθυνομένων βλημάτων μέσου βεληνεκοῦς, τότε θὰ πρέπει νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὴν χώραν μας. Ἄλλο τὸ θέμα πῶς θὰ πρέπει νὰ διαμορφωθῇ ἡ σχέσις μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς ἡγεσίας τοῦ ΝΑΤΟ ἢ τῶν ΗΠΑ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθῇ δημιουργουμένη αὐτὴ ἡ ἐντύπωσις ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ καὶ νὰ τρομοκρατῆται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καθ’ ἣν στιγμὴν αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγονται ἐδῶ κατὰ τῶν βάσεων δὲν λέγονται εἰς τὴν Ρωσίαν, εἰς τὴν Ρουμανίαν, εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν ὁπότε θὰ ὑπῆρχεν ἰσότης εἰς τὴν διαφώτισιν τῶν λαῶν καὶ τότε ἡ ἀντίδρασις κατὰ τῶν πυραύλων καὶ τῶν βάσεων θὰ ἦτο καὶ εἰς τὴν Μόσχαν καὶ εἰς τὴν Πράγαν καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς Παρισίους καὶ εἰς Νέαν Ὑόρκην καὶ θὰ κατελήγομεν ὅλοι μαζὶ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν βάσεων καὶ τῶν μέσων αὐτῶν τῆς φοβερᾶς καταστροφῆς. Ἀλλὰ ἐφόσον εἴμεθα ἐκτεθειμένοι εἰς τὸν κίνδυνον ἡ μία παράταξις νὰ ὀργανωθῇ ὁλόκληρος μὲ τὰ μέσα τοῦ πυρηνικοῦ πολέμου καὶ ἡ ἄλλη παράταξις διὰ τῆς περιφήμου εἰρηνευτικῆς προσπαθείας νὰ ὑποστῇ τὸν εὐνουχισμὸν τὸν ὁποῖον ἀξιότιμοι κύριοι τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς ἐπιδιώκετε, ἐφόσον αὐτὸ γίνεται εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀντιδράσωμεν εἰς τὸν εὐνουχισμὸν αὐτόν. Ἡ ἐπιθυμία μας εἶναι ἡ ἀποτροπὴ τοῦ πολέμου. Ἡ ἐπιθυμία μας εἶναι ὁ ἔλεγχος τῶν ἐξοπλισμῶν καὶ εἰς τὴν Σοβιετικὴν παράταξιν καὶ εἰς τὴν ἐλευθέραν παράταξιν. Ὁ ἔλεγχος τῶν ἐξοπλισμῶν προϋποθέτει κατ’ ἀνάγκην — αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἀλήθειαν καὶ μολονότι δὲν ἔχω δικαίωμα ἐπεμβάσεως εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῶν ἄλλων καθεστώτων εἶμαι ὑποχρεωμένος ὡς ἐλεύθερος Ἕλλην πολίτης νὰ τὸ διακηρύξω — προϋποθέτει δημοκρατίαν εἰς ὅλας τὰς χώρας. Ἐφόσον δὲν θὰ ὑπάρχῃ δημοκρατία δὲν θὰ γνωρίζωμεν ἐὰν ὑπάρχουν ἐργοστάσια πυρηνικῆς ἐνεργείας καὶ ἐὰν ὑπάρχουν βάσεις εἰς τὴν ἀχανῆ καὶ χαώδη εἰς ἔκτασιν χώραν ἡ ὁποία μετέχει καὶ τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀσίας ἐκτὸς ἐὰν εὑρεθῇ ἄλλος τρόπος ἐλέγχου παρὰ τὴν ὕπαρξιν τῶν καθεστώτων ποὺ ἐπικρατοῦν πέραν τοῦ παραπετάσματος. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τὸ ἐσωτερικὸν καθεστὼς τῶν σοβιετικῶν χωρῶν παρὰ μόνον καθόσον συνδέεται μὲ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ κόσμου. Ἐὰν ὑπάρχῃ τρόπος ἐλέγχου χωρὶς νὰ μεταβληθῇ τὸ καθεστώς, ἂς διατηρήσουν τὸ καθεστὼς ποὺ ἔχουν. Κύριοι συνάδελφοι, καταλήγων ἔχω νὰ ἐκφράσω τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ ἀνθρωπότης εἴτε ὁπλιζομένων ἰσοδυνάμως καὶ τῶν δύο παρατάξεων εἴτε ἀποφασιζομένου τοῦ ἀφοπλισμοῦ ἀμφοτέρων τῶν παρατάξεων θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εἰρήνην. Ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ μεγαλύτερος κίνδυνος ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖ τὴν εἰρήνην εἶναι τὸ διεθνὲς συμβούλιον εἰρήνης καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ εἰρήνης αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου διὰ νὰ ἔχῃ τὸ μονοπώλιον τῶν πυραύλων ὁ κόσμος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀποβλέπει εἰς τὴν ὑποδούλωσιν τῆς Ἑλλάδος καὶ γενικῶς τοῦ ἀνθρώπου. (Χειροκροτήματα).

§125Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀσκήσω πολιτικὴν ἀντιδικίαν. Ἐξέθεσα τὰ ἐπιχειρήματά μου καὶ τὰς ἀπόψεις μου καὶ γνωρίζω ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος ἦτο φορεὺς ἀντιθέτων ἀπόψεων. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ διευκρινισθοῦν δύο τρία πράγματα τὰ ὁποῖα ἔχουν περίπου τὴν φύσιν πολιτικοῦ ζητήματος ἂν καὶ βεβαίως ἐπεκτείνονται πέραν τοῦ προσώπου μου εἰς τὰς ἑκατοντάδας ἑκατομμύρια ἀνθρώπων τὰ ὁποῖα συμβαίνει νὰ σκέπτωνται ὅπως σκέπτομαι καὶ ἐγώ. Εἶναι πρῶτον ἡ ἄποψις ὅτι ὁ λεγόμενος ἐλεύθερος κόσμος — εἶναι σαφὲς τοῦτο δὲν χρειάζεται πολιτικὴ ἀντιδικία — ὅτι ὁ ἐλεύθερος κόσμος εἶναι ἕνα προπαγανδιστικὸν σύστημα ἀναφερόμενον εἰς ὡρισμένα πολιτικὰ καὶ κοινωνικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα αὐτοαποκαλοῦνται παρὰ τὴν Γουατεμάλαν, τὴν Κύπρον καὶ τὴν Ἰορδανίαν, αὐτοαποκαλοῦνται ἐλεύθερος κόσμος. Δὲν θέλομεν νὰ ψυχράνωμεν κανένα, ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ εἰς τὴν χώραν μας τεκμήρια περὶ τοῦ ἀντιθέτου. Δὲν εἶναι ἐδῶ τὸ ζήτημα ποῖος θὰ φανῇ ἐξυπνότερος τοῦ ἄλλου. Ἐδῶ τὸ ζήτημα εἶναι ἂν θὰ καῇ αὐτὸς ὁ τόπος. Λέγεται ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἀπὸ τὸν λεγόμενον ἐλεύθερον κόσμον ἐπίθεσις ὅταν ἔχωμεν πρόσφατον τὴν ληστρικὴν ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ Σουέζ. Συνεπῶς μὴ ἀποκλείετε τίποτε. Πιστεύετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθῃ καὶ ἐξ ἄλλης πλευρᾶς, πιστεύετέ το. Ἀλλὰ μὴ ἀποκλείετε τίποτε ὅταν τὰ πράγματα βοοῦν, καὶ ὅταν τὸ τίμημα τῆς τυχὸν διαψεύσεως τῆς ἀθελήτου ἢ ἠθελημένης αἰσιοδοξίας θὰ εἶναι ὁ ὑδρογονικὸς πόλεμος. Δεύτερον, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ σοβαρῶν ἐκ μέρους τῶν δύο συνασπισμῶν προτάσεων διότι τοῦτο τὸ ἀποκρύπτουν ἀπὸ τοὺς λαούς μας. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐπιστολαὶ τὰς ὁποίας δὲν ξεύρω χρειάζεται μεγάλο θάρρος καὶ τὸ ἔχει ὁ κύριος Πρόεδρος, ἀλλὰ θὰ εἶναι τολμηρὸν νὰ τὰς χαρακτηρίζῃ ὡς ὀπερεττικὰς ἐὰν τυχὸν εἴτε δὲν δημοσιεύονται εἴτε δὲν ἀναγιγνώσκονται ἀπὸ ὅλους ὅταν πρὸς χάριν ταξικῶν συμφερόντων καὶ διατήρησιν προνομίων εἶναι προτιμότερον νὰ ἐπέλθῃ εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὁ ὑδρογονικὸς ὄλεθρος. Ὅλα αὐτὰ εἰς τὰς χώρας τὰς ἀνατολικὰς δημοσιεύονται εὐρύτατα καὶ ἀποτελοῦν τὴν γραμμὴν καὶ τὴν πολιτικήν των. Ἔπειτα δὲν εἶπε κανεὶς ὅτι αἱ προτάσεις αὗται θὰ ἔπρεπε νὰ γίνουν δεκταὶ χωρὶς συστηματικὸν ἔλεγχον. Δὲν λέγει κανεὶς καὶ δὲν ὑποστηρίζει κανεὶς καὶ δὲν ὑπεστήριξεν, ὅτι πρέπει ὁ ἀφοπλισμός, ὁ περιορισμὸς τῶν ἐξοπλισμῶν νὰ γίνῃ μονόπλευρα καὶ ἀνέγκλητα. Ἀλλὰ ὅταν μία παράταξις σταθερῶς καὶ μονίμως τείνῃ τὴν χεῖρα καὶ ζητεῖ τὴν συζήτησιν καὶ διευκρίνησιν καὶ ἐντοπισμὸν καὶ λύσιν τῶν διαφορῶν καὶ ἡ ἄλλη ἀρνεῖται καὶ ἀποκρούει καὶ μόλις τυχὸν ἤθελε γίνει δεκτὴ μία πρότασις, τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἡ ἰδία διετύπωσε τὴν ἀποσύρει, δὲν νομίζω ὅτι ἔπεισε κανένα ὁ κύριος Πρόεδρος.

§126Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Καὶ πάλιν ἀντιστρέφετε τὰ γεγονότα. Ὁμιλοῦντες περὶ τῆς προσπαθείας τοῦ Ἀφοπλισμοῦ, ἀντιστρέφετε τὰς θέσεις τῶν δύο παρατάξεων, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Δύσις ἔκαμε προτάσεις αἱ ὁποῖαι προτάσεις υἱοθετήθησαν μὲ μεγάλην πλειοψηφίαν εἰς τὴν ὑποεπιτροπὴν ἀφοπλισμοῦ τοῦ Λονδίνου καὶ βραδύτερον εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, τὰ ὁποῖα κατὰ μεγάλην πλειοψηφίαν συνεκρότησαν εἰκοσιπενταμελῆ ὑποεπιτροπὴν διὰ νὰ τὰς ἐξετάσῃ τόσον εἰς τὴν ὑποεπιτροπὴν τοῦ Λονδίνου ὅσον καὶ εἰς τὸν ΟΗΕ ἐδήλωσεν ἡ Ρωσία ὅτι ἀρνεῖται νὰ δεχθῇ τὰς συζητήσεις. Συνεπῶς ἐὰν ὑπάρχῃ ἕνα ἀδιέξοδον εἰς τὴν προσπάθειαν τοῦ ἀφοπλισμοῦ, αὐτὸ δὲν τὸ ἐδημιούργησεν ἡ Δύσις, ἀλλ’ ἡ ἀπροθυμία τῆς Ρωσίας νὰ δεχθῇ προτάσεις καθολικοῦ καὶ ἐλεγχομένου ἀφοπλισμοῦ.

§127Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν χρειάζεται νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἀντιδικίαν αὐτήν, ὅταν εἶναι γνωστόν, ὅτι διέκοψαν τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν διάσκεψιν τοῦ ἀφοπλισμοῦ ἀκριβῶς κατόπιν τῆς ἀποσύρσεως τῶν προτάσεων τὰς ὁποίας εἶχον παραδεχθῆ, ὅπερ προεκάλεσεν ὀξυτάτην ἀντιδικίαν εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ποὺ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν παραίτησιν τοῦ Συμβούλου ἐπὶ τοῦ ἀφοπλισμοῦ κ. Στάνσελ. Τὰ εἶπον αὐτά, διὰ νὰ ἀποκρούσω ὡρισμένας θέσεις τοῦ Προέδρου κυρίου Κανελλοπούλου. Διὰ νὰ τελειώσω τονίζω, ὅτι ὡμίλησε, ὅτι ἐξαπελύθη κατ’ ἐντολὴν μία προπαγάνδα ἐκφοβισμοῦ. Ἐὰν ὁ Πάπας, ἐὰν οἱ 9.335 ἐπιστήμονες μὲ 36 βραβεῖα Νόμπελ, μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Ἀμερικανὸν ἐπιστήμονα κύριον Πάουν, ἐὰν ὅλοι αὐτοὶ εἶναι ἄνθρωποι δεχόμενοι ἐντολήν, δέχομαι μαζὶ μὲ αὐτοὺς τὴν ἐπίκρισιν τοῦ κυρίου Προέδρου. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ ἕνα ζωηρότερον ἐνδιαφέρον καὶ μία πίεσις τῶν λαῶν ἀσκουμένη καὶ μὲ τὰ Συνέδρια Εἰρήνης, τὰ ὁποῖα ἔσωσαν μέχρι τώρα καὶ τελικῶς θὰ σώσουν τὴν εἰρήνην, τότε νομίζω, ὅτι ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν εἰσηγεῖται ὁ κύριος Πρόεδρος, ἡ τακτικὴ τοῦ νὰ σώσωμεν τὴν εἰρήνην διὰ τῆς συνεχίσεως καὶ ὑπερεντάσεως τῶν ἐξοπλισμῶν ἄγει εἰς παραλληλισμὸν καὶ ἀντιστρέφει τοὺς δείκτας ἐκείνων τῶν χαρακτηρισμῶν περὶ ὀπερέττας καὶ ἀντιστοίχων πραγμάτων.

§128Θ. ΛΥΜΠΕΡΙΔΗΣ. Ὁ κύριος Μπαλτατζῆς καὶ ὁ ἀναπληρῶν εἰς τὴν ἡγεσίαν τοῦ Κόμματος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ κύριος Πιστολάκης ἀπουσιάζουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐπειδὴ ἐπιβάλλεται νὰ γνωσθοῦν αἱ ἀπόψεις τοῦ Κόμματός μας καταθέτομεν δήλωσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον καί, παρακαλῶ, ἡ δήλωσις αὐτὴ νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ Πρακτικὰ καὶ νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ τὴν ἀναγνώσω.

ΔΗΛΩΣΙΣ

τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ὁμάδος τοῦ Κόμματος Ἀγροτῶν– Ἐργαζομένων Τὸ Κόμμα τῶν Ἀγροτῶν–Ἐργαζομένων δι’ ἐπανειλημμένων δηλώσεων τοῦ Ἀρχηγοῦ του κυρίου Ἀλεξάνδρου Μπαλτατζῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐξέθεσε τὰς ἀπόψεις του ἐπὶ τῆς τηρητέας ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ αἱ ὁποῖαι συνοψίζονται εἰς τὰς ἑξῆς βασικὰς ἀρχάς: Διατήρησιν τῶν συμμαχιῶν καὶ τῶν διεθνῶν μας ὑποχρεώσεων, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ποὺ νὰ ἐξασφαλίζωνται τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα καὶ τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Νὰ εἴμεθα σύμμαχοι καὶ φίλοι ἰσότιμοι καὶ ὄχι ὑποτελεῖς, σύμμαχοι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἀμύνης μας καὶ τῆς ἐλευθερίας μας. Αἱ συμμαχίαι μας δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐπηρεάζουν μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ μετέχωμεν συνασπισμῶν καὶ διεθνῶν συνδυασμῶν ποὺ ὑποκρύπτουν ἐπιθετικοὺς καὶ ἰμπεριαλιστικοὺς σκοπούς, ἀλλὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ μᾶς κάνουν ν’ ἀποκρούωμεν φιλίας καὶ σχέσεις ἐπὶ τοῦ διπλωματικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ πεδίου, ἐὰν οὗτοι μὲ εἰλικρίνειαν μᾶς προσφέρωνται. Αἱ φάσεις, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὰς ὁποίας διῆλθε τὸ μέγα ἐθνικόν μας πρόβλημα τὸ Κυπριακὸν καὶ ἡ πικρία ἵνα μὴ εἴπωμεν ἡ ἀγανάκτησις, τὴν ὁποίαν δοκιμάζει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ ὁποῖος, τοσάκις ἔγινεν ὁλοκαύτωμα διὰ τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἰδανικῶν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐκ τῆς στάσεως ὡρισμένων ἐκ τῶν συμμάχων μας, πρέπει νὰ μᾶς παραδειγματίσῃ, ὥστε ἡ ἐξωτερική μας πολιτικὴ νὰ ρυθμίζεται καὶ κατὰ τὰς περιστάσεις νὰ προσαρμόζεται χωρὶς βασικὰς ἀβαρίας, μὲ γνώμονα τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς χώρας. Διὰ νὰ εἴμεθα δίκαιοι καὶ ἀντικειμενικοί, ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ στάσις τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς τὴν πρόσφατον συζήτησιν τοῦ τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸν ΟΗΕ ἦτο ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας ἡ ἐνδεδειγμένη. Ἐνέμεινεν εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐν ἀντιθέσει μὲ τὴν περυσινὴν στάσιν της, ὅτε τὴν τελευταίαν στιγμὴν ὑπανεχώρησε καὶ ἀπεδέχθη τὴν γνωστὴν πρότασιν Μένον καὶ ὁπότε δικαίως ἐπεκρίθη ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀσφαλῶς εἰς τὴν τοιαύτην μέχρι τέλους ἐμμονὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ κύριον αἴτημα τῆς προσφυγῆς, θὰ συνετέλεσε καὶ ἡ παρουσία τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου. Κατηγοροῦμεν καὶ ἡμεῖς ὅμως τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τὴν ἱστορικῶς ἀνακριβῆ καὶ ἐθνικῶς ἐπιζημίαν φράσιν κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ τὴν ἀναφερομένην εἰς τὸν χαρακτῆρα τῆς Μικρασιατικῆς Ἐκστρατείας καὶ διὰ τὰς ὑπερβαινούσας τὰ ὅρια τῆς διπλωματικῆς ἁβροφροσύνης διαχυτικότητός του πρὸς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον κύριον Σαρπέρ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶπε χθὲς ὅτι τὸ Κυπριακὸν ἐσημείωσε πρόοδον καὶ ἀνεφέρθη εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ἐξορίστων τῶν Σεϋχελλῶν, εἰς τὴν πρόσφατον ἀπόφασιν τοῦ ΟΗΕ, εἰς τὴν ἀποπομπὴν τοῦ Χάρτιγκ, εἰς τὴν ἄρσιν ἐκτάκτων τινῶν μέτρων ἐν Κύπρῳ, εἰς τὴν μετάβασιν εἰς τὴν Κύπρον τῆς γνωστῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν διενέργειαν ἐρεύνης. Ἀναμφισβητήτως τὰ περιστατικὰ ταῦτα, μονομερῶς ἐξεταζόμενα ἀποτελοῦν πρόοδον. Ἀλλὰ ἡ οὐσία τοῦ ζητήματος δὲν ἐσημείωσεν ἀτυχῶς πρόοδον καὶ δὲν ἐπετεύχθησαν τὰ ἀποτελέσματα ποὺ ἀνέμενεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ ὁ ἀγωνιζόμενος Λαὸς τῆς Κύπρου, διότι δὲν ἐξήντλησεν ἡ Κυβέρνησις ὅλα τὰ ἐπιβαλλόμενα μέσα, τόσον εἰς τὸν τομέα τῆς Διεθνοῦς διαφωτίσεως ὅσον καὶ εἰς τὴν ἄσκησιν καταλλήλου πιέσεως ἀμέσου ἢ ἐμμέσου, ἐντὸς τῶν κόλπων τοῦ ΝΑΤΟ. Ἰδιαιτέραν εὐθύνην φέρει ἡ Κυβέρνησις, διότι οὐδέποτε ἐνημέρωσε τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν τοῦ τόπου ἐπὶ τῶν ἐπισήμων κειμένων καὶ τῶν λεπτομερειῶν τῶν διαφόρων φάσεων τοῦ Κυπριακοῦ καὶ διότι παρημπόδιζε τὴν πανηγυρικὴν ἐκδήλωσιν τῶν αἰσθημάτων ἀλληλεγγύης τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρὸς τοὺς ἀγωνιζομένους ἀδελφούς του. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ θέμα τῶν βάσεων, τὸ ΚΑΕ ἐγκαίρως ἔλαβε κατ’ ἀρχὴν θέσιν ἐπὶ τοῦ ζωτικοῦ αὐτοῦ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ τὴν ὑπόστασιν καὶ τὸ μέλλον τῆς φυλῆς μας θέματος. Τὸ ΚΑΕ διεκήρυξεν «ὅτι συμμερίζεται τὴν βαθεῖαν ἀνησυχίαν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἐπὶ τῆς ἰλιγγιώδους ἀναπτύξεως τῶν θερμοπυρηνικῶν ὅπλων, τὰ ὁποῖα ἀπειλοῦν νὰ ὁδηγήσουν τὴν ἀνθρωπότητα εἰς ὁλοσχερῆ ἐξόντωσιν. Τὸ ΚΑΕ βαθύτατα φιλειρηνικὸν καὶ τάσσον τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὑπεράνω παντὸς στρατηγικοῦ ὑπολογισμοῦ τῶν μεγάλων δυνάμεων, αἰσθάνεται ὑποχρέωσίν του νὰ διακηρύξῃ τὴν ἀντίθεσίν του πρὸς τὴν ἐγκατάστασιν ἀτομικῶν βάσεων εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία χωρὶς νὰ προσθέσῃ τίποτε εἰς τὴν ἐθνικὴν ἄμυναν τῆς χώρας εἶναι προωρισμένη νὰ αὐξήσῃ τόσον τὴν διεθνῆ ἔντασιν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ὅσον καὶ τοὺς κινδύνους ἀτομικῆς ἐξολοθρεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Τὸ ΚΑΕ πιστεύει ὅτι ἡ Ἑλλὰς χωρὶς νὰ ἀφίσταται τῶν συμμαχιῶν της, δύναται μὲ μίαν τοιαύτην πολιτικὴν νὰ συμβάλῃ εἰς τὸ νὰ καταστῇ ἡ Βαλκανικὴ καὶ ἡ Μεσοανατολικὴ περιοχή, ζώνη κατευνασμοῦ πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τῶν ἰδίων τῶν Λαῶν καὶ τῆς διεθνοῦς εἰρήνης». Καὶ ἡ θέσις αὕτη τοῦ ΚΑΕ, ὑπηγορεύθη ἀπὸ τὴν βαθεῖαν καὶ μόνον συναίσθησιν τῶν ἀνεπανορθώτων συνεπειῶν ποὺ δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ἐγκατάστασις ἀτομικῶν βάσεων εἰς τὴν χώραν μας καὶ ἀπὸ τὴν μεγάλην ἀνησυχίαν ποὺ συνέχει τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Δὲν ὑπηγορεύθη καὶ τονίζομεν τοῦτο ἰδιαιτέρως ἀπὸ καμμίαν ἐξωελληνικὴν ἐπιρροήν. Ἀδιαφοροῦμεν ἐὰν θὰ εἶναι ἡ θέσις μας αὕτη εὐάρεστος ἢ δυσάρεστος εἰς οἱονδήποτε ξένον παράγοντα καὶ ἀρνούμεθα τὸ δικαίωμα εἰς οἱανδήποτε παράταξιν ἐν τῇ Βουλῇ ἢ ἐκτὸς αὐτῆς νὰ καπηλευθῇ τὴν θέσιν αὐτὴν τοῦ ΚΑΕ καὶ αὐθαιρέτως νὰ συναγάγῃ συμπεράσματα ἀναλόγως τῶν συμφερόντων ποὺ ὑπηρετεῖ. Δι’ ἡμᾶς, τόσον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μονολιθικῶς καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς προϋποθέσεως ἀποκρούουν τὴν ἐγκατάστασιν βάσεων, ὅσον καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὴν ἀποδέχονται ἀσυζητητὶ καὶ δουλοπρεπῶς, δὲν ὑπηρετοῦν Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Τὸ ΚΑΕ — τοῦτοι πρὸς γνῶσιν παντὸς καλοθελητοῦ — τὴν θέσιν του ἐπὶ τῶν μεγάλων ἐθνικῶν προβλημάτων τὴν καθορίζει μὲ μοναδικὸν κριτήριον τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Λαοῦ. Ἡ Κυβέρνησις διὰ πρώτην φορὰν ἔδωσε χθὲς ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν βάσεων. Λαμβάνομεν ὑπὸ σημείωσιν τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ προσκομίσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς συζήτησιν καὶ ἐπικύρωσιν πᾶσαν σχετικὴν μὲ τὴν παραχώρησιν βάσεων συμφωνίαν. Ἀλλὰ φρονοῦμεν ὅτι μέχρι τότε δὲν πρέπει νὰ ἀναληφθῇ καμμία ὑποχρέωσις πρὸ τῆς σχετικῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Τὸ ΚΑΕ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τῆς 13ης Μαρτίου 1957 ὅτε συνεζητεῖτο καὶ πάλιν τὸ Κυπριακόν, ἐπρότεινε διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ του ὅπως διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως σχηματισθῇ Κυβέρνησις εὐρυτάτου συνασπισμοῦ. Τὸ κρίσιμον τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, ἡ ἔνστασις τῶν σχέσεών μας μὲ ὡρισμένους ἐκ τῶν συμμάχων μας, τὰ τεράστια διεθνῆ προβλήματα τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται ἐκ τῆς ἀπειλῆς τῶν ἀτομικῶν ὅπλων καὶ τὸ ζήτημα τῶν βάσεων, ἐπιβάλλουν πλέον τὴν ταχεῖαν προσφυγὴν εἰς ἐκλογὰς ἵνα ἀποφανθῇ περὶ ὅλων ὁ κυρίαρχος Ἑλληνικὸς Λαός, ἄλλως — ἐπαναλαμβάνον τὸ ΚΑΕ τὴν δήλωσίν του ἐκείνην — ὑποστηρίζει ὅτι σήμερον εἶναι ὑπέρ ποτε ἐπιβεβλημένος ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως εὐρυτάτου Συνασπισμοῦ ἢ τοὐλάχιστον μὲ τὴν συμμετοχὴν τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κρισίμων ἐθνικῶν ζητημάτων. Αἱ στιγμαὶ ποὺ διερχόμεθα δὲν ἐπιτρέπουν ἐξάψεις καὶ φανατισμούς. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀναμένει ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν του συνεργασίαν μὲ ρεαλιστικὰς λύσεις.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ἀγορητοῦ κηρύσσομεν περαιωμένην τὴν συζήτησιν. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§130ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ., μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 1.45′ π. μ.).