1956.11.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 10η

Πέμπτη 29 Νοεμβρίου 1956

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.10′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Κλῆς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΚΛΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Ἀποσκίτης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης, διὰ τηλεγραφήματός του, καταγγέλλει τὴν πλημμελῆ ἐπισκευὴν τῶν ὁδῶν Δράμας–Λειβαδεροῦ–Σιδηρονέρου–Νευροκοπίου–Λευκογείων–Ποταμῶν–Νευροκοπίου– Βαθυτόπου–Περιθωρίου–Κάτω Βροντοῦς καὶ ζητεῖ τὴν ἀποστολὴν ἁρμοδίου μηχανικοῦ διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς πλημμελοῦς ἐπισκευῆς καὶ τὴν ἐπιβολὴν κυρώσεων κατὰ παντὸς ὑπευθύνου. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας–Εὐρυτανίας κ. Γ. Σταμάτης καταθέτει ἀναφορὰς τῶν Σωματείων Καπνεργατῶν Ἀγρινίου καὶ Πειραιῶς καὶ τοῦ Ἐργατοϋπαλληλικοῦ Κέντρου Θεσσαλονίκης, ζητούντων τροποποίησιν τοῦ Ν. 2348) 53, ἐπὶ τῷ τέλει χορηγήσεως συντάξεως καὶ εἰς τοὺς ἐκ τοῦ νόμου τούτου πληγέντας καπνεργάτας, καθιέρωσιν τῆς καπνεργασίας ὡς σχέσεως ἐργασίας ἀορίστου χρόνου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Δ. Γρίβας, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἑλλήνων Ἀποστράτων Ἀξιωματικῶν (παράρτημα Δράμας), ζητούσης ἀναγνώρισιν τῶν πολεμικῶν ἐτῶν εἰς τὸ διπλοῦν, μείωσιν τῆς ἐπὶ τῶν συντάξεων κρατήσεως κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Δ. Λαντζούνης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου ἐμμίσθων δικαστικῶν κλητήρων Πρωτοδικείου Καλαμῶν, ζητοῦντος τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δικαστικῶν ἐπιμελητῶν». Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Π. Μόντζαλας καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Διοικητικῶν Συμβουλίων τῶν Σωματείων καὶ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἐργατοϋπαλληλικοῦ Κέντρου Σερρῶν, ζητούντων ἐπίλυσιν τῶν αἰτημάτων τῆς ἐργατοϋπαλληλικῆς τάξεως, κατάργησιν τοῦ Ν. 3239) 55, ἀναπροσαρμογὴν μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων κλπ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Γ. Παπανδρέου ἐζήτησε τὸν λόγον.

§6Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν συνέβη χθὲς νὰ παρευρίσκωμαι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐπιθυμῶ, πρῶτον, νὰ ἐκφράσω πλήρη ἱκανοποίησιν, διότι τὸ Προεδρεῖον μὲ τόσην προσοχὴν ἐπιθυμεῖ νὰ εἶναι πιστὸς τηρητὴς τοῦ Κανονισμοῦ. Τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν ἐγγύησιν διὰ τὴν καλὴν λειτουργίαν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ προσθέσω, ὅτι ὑπόκειται καὶ εἰς διάφορον ἑρμηνείαν ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, δύνανται, ὅταν ζητήσουν, νὰ λάβουν τὸν λόγον. Διότι ὅταν λάβουν τὸν λόγον καὶ προκληθῇ γενικώτερον θέμα, εὔλογον νομίζω θὰ ἦτο μὲ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις. Δι’ αὐτὸ θὰ ἐπρότεινα τοιαύτην ἑρμηνείαν αὐτῆς τῆς διατάξεως. Δὲν ἐπιμένω ὅμως αὐτὸ τὸ σημεῖον νὰ συζητηθῇ σήμερον, διότι θὰ ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ μᾶς ἀφαιρέσῃ χρόνον ἀπὸ τὴν κυρίαν συζήτησιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ προτείνω, εἶναι τὸ ἑξῆς: Σήμερον θὰ ὁμιλήσουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Καθ’ ὅλας τὰς προβλέψεις θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσουν ὅλοι κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν. Ἡ Κυβέρνησις εἶχε δηλώσει ὅτι διαθέτει τὰς δύο ἡμέρας, τὴν Πέμπτην καὶ τὴν Παρασκευήν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ἐφ’ ὅσον οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων θὰ περατώσουν ἀπόψε τὰς ἀγορεύσεις των, θὰ ἦτο δυνατὸν αὔριον ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως, προτασσομένης καὶ γενικευομένης, νὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ ὅσα ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπιθυμοῦν καὶ ἐὰν εἶναι πολλοὶ ἐνδεχομένως νὰ περιορισθῇ χρονικῶς ὁ λόγος. Νομίζω ὅτι μὲ τὴν πρότασιν αὐτὴν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ πλήρης ἱκανοποίησις εἰς τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον δικαίως ζητεῖ νὰ μὴ περιορίζεται ἡ συζήτησις μόνον μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν, ἀλλὰ καὶ ἀποτελεῖ γενικὸν δικαίωμα ὅλων τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου.

§7Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἐὰν δὲν ὑπῆρχε κίνδυνος, γενικευομένης τῆς συζητήσεως, νὰ μὴ τηρηθῇ ἡ συμφωνία ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι πρέπει ἐντὸς τοῦ διημέρου αὐτοῦ νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις. Ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε μίαν διπλῆν πρότασιν. Ἐπιθυμοῦσα νὰ διευκολύνῃ τὸ Σῶμα, ἐδήλωσεν ὅτι ἢ θὰ πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, ἐφ’ ὅσον τὸ Σῶμα ἐπείγετο ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅμως ὅτι ἡ συζήτησις θὰ τερματισθῇ ἐντὸς δύο συνεδριάσεων, διότι ἐπείγει τὸ ταξείδιον εἰς Γιουγκοσλαβίαν, ἤ, ἐὰν τὸ Σῶμα θέλῃ ἐκτεταμένην συζήτησιν, θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἐπάνοδόν μου ὁπότε θὰ συνεζήτει μὲ πᾶσαν ἄνεσιν. Προεκρίθη ἡ πρώτη πρότασις, νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐντὸς τῆς τρεχούσης ἑβδομάδος καὶ νὰ τερματισθῇ ἐντὸς δύο συνεδριάσεων. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἀρνηθῶ εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ γενικοῦ αὐτοῦ θέματος, φοβοῦμαι ὅτι ἐὰν ἀποδεχθῶ τὴν πρότασιν αὐτήν, αὕτη δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ, δηλαδὴ δὲν θὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις ἐντὸς δύο ἡμερῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναμαι τὴν Δευτέραν νὰ ἀναχωρήσω εἰς Βελιγράδιον. Διότι ποίαν ἐγγύησιν θὰ ἔχωμεν, ὅταν δεχθῶμεν τὴν πρότασιν γενικεύσεως τῆς συζητήσεως, ὅτι δὲν θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην; Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω νὰ παραμείνωμεν εἰς τὴν συμφωνίαν τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις σήμερον καὶ αὔριον καὶ εἶμαι εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Σώματος νὰ προτάξωμεν ἐνδεχομένην ἐπερώτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος μετὰ τὴν ἐπιστροφήν μου ἐκ Βελιγραδίου καὶ νὰ λάβουν τὸν λόγον τότε ὅλοι οἱ συνάδελφοι.

§8Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς ὅ,τι μὲ ἀφορᾷ δηλῶ ἐκ μέρους τῆς Φ.Δ.Ε. ὅτι ἡμεῖς παραμένομεν εἰς τὴν συμφωνίαν τὴν ὁποίαν ἐγένετο μεταξὺ Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Κυβερνήσεως.

§9Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβιβασθοῦν καὶ αἱ δύο ἀπόψεις. Νὰ τηρηθῇ τὸ διήμερον καὶ ταυτοχρόνως νὰ δεχθῇ ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁμιλήσουν σήμερον οἱ κύριοι βουλευταί, νὰ θεωρηθῇ δι’ αὐτοὺς περαιωμένη ἡ συζήτησις ἕως τὰς 12 τὴν νύκτα, νὰ ὁμιλήσουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων αὔριον καὶ νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§10Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀπὸ ἀπόψεως διαδικασίας θὰ ἀπετέλει αὐτὸ ἀνωμαλίαν διότι τὸ Σῶμα ὑποτίθεται ὅτι πρέπει νὰ ἀκούσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων. Ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας ἐφ’ ὅσον θὰ ἀκουσθοῦν αἱ ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων ὑποθέτω ὅτι καλύπτεται ἡ ἀνάγκη τῆς διαφωτίσεως τοῦ Σώματος. Πέραν τούτου ἐὰν ὑπάρχουν συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ διατυπώσουν προσωπικάς των ἀπόψεις, δὲν θὰ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ περαιτέρω συζήτησιν.

§11Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διαφωνήσω καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων. Αἱ συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ κανονίζονται ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν καὶ ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Οὐδεμία συμφωνία μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, δύναται νὰ ἰσχύσῃ, διότι εἰς τοιαῦτα ζητήματα γενικῆς φύσεως, ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει τὰς γνώμας του καὶ λυποῦμαι διότι γίνεται τοιαύτη κατάχρησις καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ μέρους τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, εἰς βάρος τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀντιδημοκρατικὸν αὐτὸ ποὺ γίνεται. Ἐπὶ ζητημάτων τοιαύτης Ἐθνικῆς σημασίας ἔχει καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν ἕκαστος ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του. Δὲν εἶναι τὰ ζητήματα αὐτὰ ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κανονίζονται διὰ συμφωνίας μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ αὐτὸ διαμαρτύρομαι διὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην καὶ ἐπιμένω ὅπως ἡ συζήτησις συνεχισθῇ. Δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ ἀναβάλῃ τὸ ταξείδιόν του εἰς τὴν Σερβίαν. (Φωναί, θόρυβος). Πρὸ παντὸς ἄλλου προέχει ἡ γνώμη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς τοῦ κόσμου, ὅταν συζητοῦνται σοβαρὰ θέματα, δὲν ἀναχωρεῖ ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἔχει καθῆκον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τερματισθῇ τὸ θέμα καὶ μετὰ ταῦτα νὰ μεταβῇ εἰς Βελιγράδιον. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἀναβολὴ 4–5 ἡμερῶν, θὰ ἐδημιούργει κανένα ζήτημα. Τοὐναντίον μάλιστα ἔχων ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς γνώμας τῆς Βουλῆς θὰ εἶναι περισσότερον ὡπλισμένος διὰ τὰς συζητήσεις του. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ ὅπως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναβάλῃ τὴν ἀναχώρησίν του εἰς Βελιγράδιον κατόπιν συνεννοήσεως μὲ τὴν Γιουγκοσλαυϊκὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ ποὺ λέγεται, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀναχώρησις εἶναι ἀπαράδεκτον.

§12Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἄλλο τὸ θέμα τῆς ἀρχῆς καὶ ἄλλο τὸ θέμα τῆς γενομένης συμφωνίας. Ὑπάρχει ἕνα θέμα ἀρχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅταν συζητοῦνται ζητήματα γενικοῦ ἐνδιαφέροντος εἰς τὴν Βουλήν, ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος εἰς οἱονδήποτε βουλευτήν. Δὲν εἶναι δὲ ἀντίθετος ἡ ἀρχὴ αὕτη τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ὁ Κανονισμὸς εἰς τὸν ἄρθρον 19 ὁρίζει ....... (ἀναγινώσκει). Προβάλλεται διὰ τὴν ἀντίθετον ἑρμηνείαν ἡ ἄποψις ὅτι ὅταν ὑπάρχῃ θέμα ἐκτὸς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὸ ὁποῖον φέρεται ὑπὸ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, τότε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὐτή. Νομίζω, ὅτι ἡ ἄποψις αὐτὴ δὲν εἶναι ὀρθὴ διότι ὅπως εἶπον καὶ χθές, ἡ κρίσις ἐὰν ἕν θέμα πρέπει νὰ συζητηθῇ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ τὴν σπουδαιότητα τούτου καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ πρόσωπον ποὺ τὸ φέρει εἰς συζήτησιν. Καὶ φρονῶ ὅτι καὶ βουλευτὴς ὅταν τὸ θέμα εἶναι σοβαρόν, εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαγάγῃ θέμα τὸ ὁποῖον καὶ κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ συζητηθῇ κατὰ προτίμησιν πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἀλλὰ σήμερον δὲν ὑπάρχει κἄν θέμα ἐκτὸς ἡμερησίας διατάξεως. Ἐν προκειμένῳ οὐδεὶς κρίνων μὲ ἀντικειμενικὴν καὶ πλήρη συνείδησιν θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι αἱ ἀνακοινώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι θέμα ἐρχόμενον ἐκτὸς τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἡ σημερινὴ συνεδρίασις ἀφιεροῦται πρὸς συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων τούτων ἀποκλειστικῶς καὶ εἶναι γνωστὸν καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ὅτι τοῦτο θὰ εἶναι τὸ θέμα σήμερον τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἀλλὰ καὶ ἀνεξαρτήτως τούτου καὶ ἐὰν ἦτο καὶ ἐκτὸς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, οἱ βουλευταὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ λάβουν τὸν λόγον διότι αἱ ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀνάγονται εἰς σοβαρώτατα γενικὰ ζητήματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος καὶ ἀποτελεῖ ὑποχρέωσιν τῶν βουλευτῶν νὰ εἴπουν τὴν γνώμην των. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ χρόνου τῶν ἀγορεύσεων. Εἶναι βέβαιον ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν πλατειάζουν οἱ ρήτορες καὶ ὑπάρχει ἀνάγκη χρονικοῦ περιορισμοῦ τοῦ λόγου. Ἐπ’ αὐτοῦ συμφωνῶ καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ρυθμισθῇ τὸ θέμα αὐτὸ κατὰ τρόπον ὥστε ἕκαστος βουλευτὴς νὰ μὴ ὁμιλήσῃ πέραν τῶν 15 λεπτῶν. Εἶναι ὅμως ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀκούεται ἡ γνώμη ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ ὄχι μόνον τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Αὐτὸ συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια τοῦ κόσμου. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς ἀρχῆς Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα τῆς Συμφωνίας, ἡ ὁποία φέρεται γενομένη καὶ ἡ ὁποία, νομίζω, ὅτι ἀντιτίθεται εἰς οὐσιώδεις κοινοβουλευτικὰς ἀρχὰς τοῦ πολιτεύματος.

§13Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶχα νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν συνάδελφον κύριον Χαβίνην, ἐπειδὴ ὅμως ἐμεσολάβησεν ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Βαρβούτη, θὰ ἀπαντήσω εἰς ἀμφοτέρους. Ὁ ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος κύριος Χαβίνης διετύπωσε τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων κάμνουν κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας των καὶ δὲν δίδουν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς κυρίους βουλευτάς, νὰ διατυπώνουν τὰ ἀπόψεις των ἀπὸ πλευρᾶς Κυβερνητικῆς. Θὰ εἴπω ὅτι οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ δεχθῇ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς καὶ ὁσάκις ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐζήτησε νὰ προταχθῇ ἐπερώτησις, τὸ ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις ἀδιαμαρτυρήτως. Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ἀδιαμαρτυρήτως τὴν φράσιν τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Πρεβέζης κ. Χαβίνη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κάμνει κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας της. Ἄλλως, ἀπαντῶν εἰς τὸν κύριον Βαρβούτην, θὰ ἤθελα νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι τὸ θέμα ἔχει δύο πλευράς, τὴν πλευρὰν τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τὴν πλευρὰν ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ἀπὸ πλευρᾶς Κανονισμοῦ, ἔδωσε τὴν ἑρμηνείαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος καὶ εἶπεν, ὅτι ὅταν ἕνα θέμα ἔρχεται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἡ συζήτησις περιορίζεται μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ τὸ θέμα τῆς οὐσίας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμοῦσα νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς, ἔκαμε μίαν πρότασιν. Ἢ νὰ γίνῃ συζήτησις περιωρισμένη ἀπόψε, ἢ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐκτεταμένη μετὰ τὴν ἐπιστροφήν μας. Διατὶ δὲν θέλετε νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασιν αὐτήν; Ἡ Κυβέρνησις κάμνει ὅ,τι δύναται διὰ νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν ἠδυνάμην νὰ ἔχω τὴν ἐγγύησιν, ὅτι θὰ τερματισθῇ αὔριον ἡ συζήτησις, καθοριζομένου ἐκ τῶν προτέρων τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ρητόρων, δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν ἄποψιν αὐτήν. Βλέπετε ὅμως ὅτι ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν πραγμάτων καταστρατηγεῖται αὕτη καὶ χάνομεν τὸν ἔλεγχον τῆς συζητήσεως. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν τῶν κυρίων συναδέλφων, διότι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἐπεκταθῇ ἡ συζήτησις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ τέλος τὸ ταξείδιόν μου. Ὁ κύριος Χαβίνης ἔκαμε τὴν πρότασιν, νὰ ἀναβληθῇ τὸ ταξείδιον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι εὑρίσκει ὅτι εἶναι περισσότερον σοβαρὰ ἡ συζήτησις ἡ ὁποία θὰ διεξαχθῇ ἐδῶ. Μ’ ὅλον ὅτι δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν ἄποψιν αὐτήν, ἐπειδὴ ἀνέγνωσα ὅτι διετυπώθη καὶ χθὲς ἡ ἄποψις αὐτή, ἐφρόντισα νὰ ἐξακριβώσω ἐὰν εἶναι τεχνικῶς δυνατὴ ἡ ἀναβολὴ αὕτη. Μοῦ ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ὅτι μετὰ τὴν 8ην Δεκεμβρίου ὁ Πρόεδρος τῆς Γιουγκοσλαυϊκῆς Δημοκρατίας ἔχει ἀνειλημμένας ἄλλας ὑποχρεώσεις. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, ἐὰν κάμωμεν δεκτὴν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου συναδέλφου, θὰ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ τὸ ταξείδιόν μας. Θὰ παρακαλέσω, λοιπόν, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δεικνύει προθυμίαν νὰ συζητήσῃ, ἐν ὅλῳ του τὸ πλάτος τὸ θέμα νὰ δείξῃ ἡ Βουλὴ μίαν κατανόησιν, διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συμφωνίαν τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν.

§14Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατόπιν τῆς ἐκτάσεως τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἡ συζήτησις καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ δώσω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκουν τὸν στραγγαλισμὸν τῆς φωνῆς τῶν βουλευτῶν, ἐπανέρχομαι εἰς τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμον κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην εἶναι νὰ ἀκούσῃ ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὰ ὅσα ἔχει νὰ ἀνακοινώσῃ ἐν σχέσει μὲ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ταξειδίου του εἰς Ἀμερικήν. Ἂς περιορισθῶμεν, λοιπόν, εἰς τὰς ἀνακοινώσεις αὐτὰς πρὸς τὸ παρόν, ἡ δὲ γενίκευσις τῆς συζητήσεως, ἂς γίνῃ μετὰ τὴν ἐπάνοδον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ θὰ προσχωρήσω πρὸς τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἀντιστρέφων τὰς ἡμέρας. Ἂς ὁμιλήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐν συνεχείᾳ ἂς ὁμιλήσουν οἱ κ. Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων καὶ ἂς ληφθῇ μία ἀπόφασις τοῦ Σώματος, ἂς ληφθῇ δὲ δι’ ἀναστάσεως, ὅπως αὔριον ὁμιλήσουν ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων θέλουν ἐπὶ 15 λεπτὰ καὶ νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις αὔριον τὴν ἑσπέραν. Αὐτὴ εἶναι μία μέση λύσις.

§16Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς μου.

§17Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντεστρέψατε, κύριε Πρόεδρε, τοὺς Ἀρχηγοὺς μόνον!

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περίπου ἡ ἰδία.

§19Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρ. Κυβερν.). Δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ αὐτό, ἀλλὰ ἐὰν γίνῃ ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἐπερωτήσεως, προτεινομένης κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, ποῖος θὰ ἔχῃ τὸν ἔλεγχον τῆς ἐπεκτάσεως τῆς συζητήσεως;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον, νὰ ληφθῇ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὅτι αὔριον θὰ κηρυχθῇ ὁπωσδήποτε περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§21Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀπεδέχετο τὴν ἀρχήν, ὅτι ὑπάρχοντος γενικοῦ ζητήματος οἱ βουλευταὶ δικαιοῦνται νὰ ὁμιλήσουν, ὁπότε δυνάμεθα καὶ χρονικὸν περιορισμὸν νὰ θέσωμεν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀπὸ ἐμὲ τοὐλάχιστον, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀντίρρησις νὰ μὴ ὁμιλήσουν οἱ βουλευταὶ ἀπόψε καὶ αὔριον, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπάνοδον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Προσωπικὴν γνώμην ἐκφράζω. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ λυθῇ, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς δὲν δύναται νὰ λυθῇ, διότι ἀφορᾷ τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία διὰ νὰ γίνῃ συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν, πρέπει πρῶτον νὰ κατατεθῇ, νὰ ἐκτυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ, κατόπιν νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν καὶ νὰ ληφθῇ ἀπόφασις. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου εἶμαι ἄκαμπτος. Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐπιτρέψατέ μου, ἐν προκειμένῳ νὰ ὑποβάλω μίαν παράκλησιν καὶ πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς ὁλόκληρον τὴν Βουλήν. Δὲν ἐπιτρέπεται οὕτως εἰπεῖν, χωρὶς τοῦτο νὰ ἀποτελῇ αἰχμὴν πρὸς ὑμᾶς, κ. συνάδελφε, ἡ αἰφνιδιαστικὴ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ, ἔστω καὶ ὑπὸ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Ὁ Κανονισμὸς διὰ νὰ τροποποιηθῇ, πρέπει πρῶτον νὰ κατατεθῇ ἡ τροποποίησις, νὰ μελετηθῇ, νὰ ἐκτυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ καὶ κατόπιν νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ὁ Πρόεδρος εἶναι ἄκαμπτος. Δὲν δέχεται ἐξ ἀπήνης τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἔστω καὶ ἐὰν εἶναι δικαία. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς δὲν δύναται νὰ λυθῇ.

§23Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βενιζέλου, νὰ ἀκουσθῇ ἀπόψε, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πιθανὸν δὲ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν ἔχῃ νὰ κάμῃ ὡρισμένας ἀνακοινώσεις καὶ ἅμα τῇ ἐπανόδῳ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ γίνῃ συζήτησις.

§24Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ τοῦ κ. Τσαλδάρη. Νομίζω, ὅτι μετὰ τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ ἐπακολουθήσῃ συζήτησις ἐν τῷ πλαισίῳ τῷ ὁποίῳ ὁρίζει ὁ Κανονισμός, διότι αὐτὸ σημαίνει κοινοβουλευτικὴ συζήτησις καὶ ἐὰν βεβαίως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὑμεῖς πρωτίστως, κ. Πρόεδρε, θελήσητε, ἠμποροῦν καὶ ὡρισμένοι ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν, ἐν συνεχείᾳ ἢ καὶ αὔριον, νὰ ὁμιλήσουν, παρατεινομένης τῆς αὐριανῆς συνεδριάσεως, μέχρι τῶν πρωϊνῶν ὡρῶν. Τὸ πρακτικώτερον δὲ εἶναι, νὰ ἀρχίσωμεν, σταματῶντες τὴν δικονομικὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔχει ἀρχίσει.

§25Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διετύπωσε τὴν πρότασιν αὐτήν, ἀλλ’ ἐγὼ εἶχον ὡρισμένας ἀντιρρήσεις, διότι, ἐὰν διαρκούσης τῆς συζητήσεως γίνῃ πρότασις ἐπεκτάσεως ταύτης, τότε θὰ πρέπει νὰ συνεχίσωμεν καὶ τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην καὶ τὴν Τετάρτην, ὁπότε θὰ ἔπρεπε νὰ ματαιώσω τὸ ταξείδιόν μου, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοιαύτη συζήτησις, ἀπουσιάζοντος τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Εἴπατε, πολὺ ὀρθῶς, ἂς ἀρχίσωμεν. Ἀλλ’ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν πάντοτε ἠξεύρωμεν πῶς ἀρχίζομεν, ὄχι ὅμως καὶ πῶς τελειώνομεν.

§26Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ζήτημα στοιχειώδους καλῆς πίστεως ὅλων μας, νὰ μὴ ὑπερβῶμεν τὰ ὅρια. Ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιδείξῃ κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν στιγμὴν, ἦθος καὶ καλὴν πίστιν καὶ θὰ τηρήσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγομεν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι συμφωνοῦμεν πρὸς τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Κανελλοπούλου.

§28Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Διὰ νὰ τελειώνωμεν, ἂς γίνῃ ἀπόψε ἡ συζήτησις μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπανερχομένου τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τοῦ ταξειδίου του θὰ γίνῃ συζήτησις ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν εἰς ὅλους τοὺς συναδέλφους, νὰ εἴπουν τὰς ἀπόψεις των. (Χειροκροτήματα).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§30Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ἀπόψε καὶ πάλιν τὸ Σῶμα, πρόκειται νὰ ἀσχοληθῇ ἀποκλειστικῶς μὲ τὴν ἱερὰν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, ἡ ὁποία συνέχει τὰς καρδίας ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Συνέχει τὰς καρδίας μας εἰς κάθε γωνίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁπουδήποτε εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ζοῦν Ἕλληνες. Θὰ ἤθελον νὰ κάμω μίαν διαπίστωσιν, τὴν διαπίστωσιν, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ ἓν ἐθνικὸν φαινόμενον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς γεμίζῃ ὑπερηφάνειαν, νὰ μᾶς κάμνῃ νὰ ἀντλῶμεν ἀπὸ αὐτὸ νέαν δύναμιν. Οἱ ἀδελφοί μας τῆς Κύπρου ἀπέδειξαν, ὅτι ἔχουν τὸ αὐτὸ αἴσθημα αὐτοθυσίας, τὸν αὐτὸν ἡρωϊσμόν, τὴν αὐτὴν ἐπιμονήν, μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους Ἕλληνας, ὅταν πρόκειται διὰ τὴν ἐλευθερίαν. Οἱ Ἕλληνες τῆς Ἑλλάδος, ἔπειτα ἀπὸ τόσας περιπετείας ποὺ ἐπέρασαν εἰς αὐτὸ τὸ σταυροδρόμι τῶν Ἠπείρων, ἔπειτα ἀπὸ μίαν 10ετίαν τάφων καὶ ἐρειπίων, ἐρρίφθησαν ὡς εἷς ἄνθρωπος εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτόν, διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ἀδελφῶν τῆς Κύπρου, γνωρίζοντες, ὅτι πολιτικῶς καὶ νομικῶς ἦσαν ἀδέσμευτοι διὰ νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Νομίζω ὅτι ὅταν κριθῇ ἱστορικῶς ἀπὸ αὐτῆς τῆς βαθυτέρας πλευρᾶς τὸ Κυπριακόν, θὰ λεχθῇ ὅτι τὸ Κυπριακὸν ἀπέδειξεν ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς εἶναι πάντα νέος καὶ πάντα πιστὸς εἰς τὰ ὡραιότερα ἰδεώδη τῆς ἱστορίας του. Ἡ ἀνάτασις ὅμως αὐτὴ τοῦ Ἑλληνισμοῦ μᾶς ἐπιβάλλει καὶ ἰδίως ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς τοὺς ὑπευθύνους ἐκπροσώπους τοῦ ἔθνους, νὰ εἴμεθα ψύχραιμοι καὶ ἀντικειμενικοὶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἱεροῦ τούτου θέματος. Τόσον μᾶλλον καθόσον πρόκειται περὶ ἑνὸς θέματος πολυπλόκου, περὶ ἑνὸς θέματος, τὸ ὁποῖον διὰ πρώτην φορὰν μᾶς ἔφερεν ἀντιμετώπους συμμάχων καὶ δὴ ἰσχυρῶν συμμάχων, περὶ ἑνὸς θέματος εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἀντίθετα φρονοῦντες προσπαθοῦν νὰ ἀντλήσουν ἐπιχειρήματα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπροσέκτως ἢ φανατικῶς τυχὸν θὰ λεχθοῦν εἰς τὴν συζήτησίν μας. Περὶ θέματος τέλος, τὸ ὁποῖον μοιραίως ἔχει σημεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ παραμένουν ἀπόρρητα. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ τῆς ἀντικειμενικότητος καὶ τῆς μεγάλης προσοχῆς θὰ κάμω μίαν ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Θὰ ἤθελα ἐν προκειμένῳ νὰ εἴπω ὅτι βασικὴ σκέψις τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε καὶ εἶναι ἡ διατήρησις σχέσεων ἀγάπης καὶ ἐμπιστοσύνης μὲ τοὺς ἀδελφούς μας τῆς Κύπρου. Θὰ ἔλεγα, διὰ νὰ ἀκριβολογήσω, ἡ ἀπόδοσις αὐτῆς τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τὴν ὁποίαν ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς τρέφει πρὸς αὐτούς. Εἶμαι εὐτυχής, δηλώνων ὅτι ἡ σχέσις αὐτὴ ὑπάρχει ἀκλόνητος καὶ πλήρης. Δὲν τὸ λέγω πρὸς ἰδιαιτέραν τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ. Πιστεύω ὅτι κάθε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἠγωνίζετο τὸν τίμιον καὶ ἱερὸν ἀγῶνα τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Κύπρου καὶ δι’ αὐτὸ θὰ εἶχε τὴν ἀγάπην καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν Κυπρίων. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμω αὐτὴν τὴν διαπίστωσιν, διότι χειριζομένη τὸ θέμα κυρίως ἐν ὀνόματι καὶ διὰ λογαριασμὸν τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν μας, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἡ διαπίστωσις ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν ἀγάπην, τὴν ὁποίαν καὶ πλήρως ἀνταποδίδει πρὸς αὐτούς. Ἀνακοινωθέντα τῆς Κυπριακῆς Ἐθναρχίας, τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν πρὸ τῶν συλλήψεων τοῦ ἐφετεινοῦ θέρους καὶ ἄλλα προσωπικὰ μηνύματα προσφάτων ἑβδομάδων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔλθουν εἰς τὴν δημοσιότητα, θὰ ἀποδείξουν τὴν ἀγαστὴν συνεργασίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν συνεργασίαν αὐτήν. Εἶναι μέγιστον ἀτύχημα ὅτι ἐστερήθημεν τῆς παρουσίας καὶ τῆς συνεργασίας τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Ὁ ἄξιος αὐτὸς συνεχιστὴς τῶν μεγάλων παραδόσεων τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας εἶχεν ἐπὶ πλέον ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ ὅτι ἐκλεγεὶς διὰ τῆς λαϊκῆς ψήφου ὡς Ἐθνάρχης τῆς Μεγαλονήσου, προσθέτει εἰς τὸ προσωπικόν του κῦρος, τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ δύναμιν μεγίστην εἰς τὰς διαπραγματεύσεις καὶ τὴν ἐκπροσώπησιν γενικώτερον τῆς Μεγαλονήσου. Ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδουσα μεγίστην σημασίαν εἰς τὸ νὰ ἐκπροσωπῆται καὶ νὰ ἐκπροσωπῆται νομίμως ὁ λαὸς τῆς Μεγαλονήσου, κατέβαλε πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν διὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν του. Δὲν παρέλειψεν εὐκαιρίαν, δὲν παρέλειψεν οὐδὲν μέσον διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπελευθέρωσίς του. Αὐτὸς οὗτος ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς ἐπισημοτέρας τῶν συνεργασιῶν του πάντοτε, ἔθετεν ἐπιμόνως τὸ ζήτημα τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ Ἀρχιεπισκόπου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶ εἰς προβλέψεις δι’ αὐτό, ἀλλὰ νομίζω ὅμως, ὅτι ἐκ τῶν ὑπαρχόντων στοιχείων, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἔχομεν ἐλπίδας ὅτι συντόμως ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος δὲν θὰ εὑρίσκεται εἰς τὸν Ἰνδικὸν Ὠκεανόν. Ὅταν ἡ ἐλπὶς αὐτή, μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, πραγματοποιηθῇ, θὰ ἔχῃ γίνει ἕνα μεγάλο βῆμα διὰ τὸν καλλίτερον χειρισμὸν τῆς ὑποθέσεως. Ἤδη, ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν τοῦ θέματος, ἀφ’ ἧς μετὰ τὸν γνωστὸν πλέον τρόπον, διεκόπησαν αἱ διαπραγματεύσεις Μακαρίου–Χάρντιγκ, ἡ Κυβέρνησις ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς πολιτικῆς τοῦ Ο.Η.Ε., ἐπανῆλθε εἰς αὐτὴν ὄχι διότι αὐτὴ ἦτο ἡ ὁδὸς ἀσφαλοῦς ὁδηγήσεως καὶ ἱκανοποιητικῆς λύσεως, ἀλλὰ διότι ἦτο ἡ μόνη ὁδὸς διὰ τῆς ὁποίας τὸ θέμα ἠδύνατο νὰ προωθηθῇ. Ἐπανελθοῦσα ὅμως εἰς τὴν ὁδὸν ταύτην ἡ Κυβέρνησις προσεπάθησε νὰ ἀποφύγῃ τὰ βαρύτατα σφάλματα τὰ ὁποῖα ἔκαμαν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ οἱ παλαιότερον χειρισθέντες τὸ θέμα. Δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀποκαλύψω λεπτομερείας κριτικῆς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ μὴ ἀναφέρω ὅτι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐδόθη κατὰ τὸ 1954 μία μεγάλη ἔμφασις εἰς τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μετὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ οὐχὶ εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου. Τοῦτο προεκάλεσε τὴν κατηγορίαν τὴν ὁποίαν συνηντήσαμεν καὶ ἐφέτος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν καταστατικῶν ἀρχῶν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀλλὰ εἰς τὴν διὰ τεχνασμάτων προσάρτησιν ἐδαφῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπίσης νὰ μὴ ἀναφέρω τὴν ἔλλειψιν στοιχειώδους διπλωματικῆς προβολῆς εἰς τὴν προσφυγήν μας, τὴν ἔλλειψιν διαφωτίσεως τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, δὲν εἶναι τέλος δυνατὸν νὰ μὴ ἀναφέρω ὅτι εἰς τὸν χειρισμὸν τῆς ἱερᾶς αὐτῆς ὑποθέσεως ἐδίδετο σημασία εἰς τὰ τηλεγραφήματα καὶ προεκαλεῖτο ἀτέρμων συζήτησις διὰ τὸ πότε ἔφυγαν καὶ πότε ἔφθασαν.

§31Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Εἰς ποίαν ἐποχὴν συνέβησαν ταῦτα;

§32Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ χειρισμοῦ ὑπὸ ὡρισμένων προσώπων. Τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν τῶν σφαλμάτων, καὶ σφαλμάτων σοβαρῶν, εἶναι γνωστόν: Τὸ 1954 ἡ Ἑλλὰς ἠναγκάσθη νὰ ψηφίσῃ ἡ ἰδία τὴν οἱονεὶ ἀναβολὴν τοῦ θέματος, τὸ δὲ 1955 δὲν ἠδυνήθη οὔτε νὰ συζητήσῃ τὸ θέμα. Ἡ σύγκρισις μὲ τὸν χειρισμὸν τῆς ἐφετεινῆς περιόδου εἶναι προφανῶς εὐχερὴς τοὐλάχιστον μέχρι τοῦδε. Κατηγορήθημεν συνεχῶς ὅτι δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὴν προσφυγήν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐξασθενεῖ διεθνῶς τὴν προσφυγήν μας. Ἀκριβῶς δὲ δι’ αὐτὸ ἐπεδόθημεν εἰς μίαν ἐξαιρετικὴν διπλωματικὴν δρᾶσιν καὶ διαφώτισιν τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης. Μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, πρεσβευταὶ ἐπὶ ἐκτάκτῳ ἀποστολῇ ἐπεσκέφθησαν τοὺς ἰθύνοντας 30 χωρῶν καὶ ἐξέθεσαν τὴν Ἑλληνικὴν ἄποψιν λεπτομερῶς καὶ πειστικῶς. Σημαίνοντες δημοσιογράφοι, 59 τὸν ἀριθμόν, ἀπὸ πολλὰς χώρας, ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα προσκεκλημένοι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ διεφωτίσθησαν. Ἐκυκλοφόρησαν φυλλάδια καὶ ἔντυπα εἰς 19 γλώσσας καὶ ἀπεστάλησαν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ἰδίως πρὸς ἰθύνοντας, βουλευτάς, καθηγητάς, δημοσιογράφους καὶ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦν κάποιαν ἐπιρροήν. Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος θέρους σημαντικοὶ διεθνεῖς Ὀργανισμοὶ ὅπως ἡ ὀργάνωσις τῶν Ἐργατικῶν Συμβουλίων τῆς Νοτίου Ἀμερικῆς ἔλαβον ἐπίσημον θέσιν ὑπὲρ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Σημαντικοὶ διεθνεῖς ὀργανισμοὶ ὅπως τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ, τὸ Συμβούλιον Εὐρώπης εἰς Στρασβοῦργον, ἡ συνέλευσις τῆς ΟΥΝΕΣΚΟ καὶ ἄλλα διεθνῆ συνέδρια ἠσχολήθησαν μὲ τὸ θέμα τῆς Κύπρου ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ προκατόχου μου καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν ἰδικῶν μου. Τέλος ἡ στάσις μας ἔναντι τοῦ Συνεδρίου τοῦ Λονδίνου διὰ τὸ Σουέζ, ἡ στάσις μας εἰς ἄλλα θέματα παγκοσμίου σημασίας, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναφερθοῦν δημοσίᾳ, ἐνίσχυσαν καὶ ἐπρόβαλε τὸ Κυπριακὸν κατὰ τρόπον ζωηρὸν καὶ ἔντονον. Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἐπετεύχθησαν τὰ ἀκόλουθα: Πρῶτον, νὰ διαδηλωθῇ ἡ ἀκλόνητος ἀπόφασις τῆς Ἑλλάδος, ὅπως, παρὰ πᾶσαν ἀντιξοότητα, μὴ ὑποστείλῃ ποτὲ τὴν σημαίαν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Κύπρου. Δεύτερον, νὰ προωθῆται γενικῶς τὸ Κυπριακὸν εἰς τρόπον ὥστε, χῶραι αἱ ὁποῖαι πρὸ μηνῶν ἀκόμη, οὔτε ἐδέχοντο νὰ ἀναφέρουν τὴν λέξιν Κύπρος, ἀπὸ καιροῦ νὰ ἀπασχολοῦνται καὶ νὰ διαδηλώνουν τὴν ἐπιθυμίαν των ὅπως ἐξευρεθῇ μία λύσις διὰ τὸ μέλλον. Τρίτον καὶ εἰδικώτερον, νὰ ἐξασφαλίζηται σὺν τῷ χρόνῳ ἡ θριαμβευτικὴ ψηφοφορία διὰ τὴν ἐγγραφὴν τῆς προσφυγῆς μας. Τοιαῦται ὑπῆρξαν αἱ προετοιμασίαι τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ἀφοῦ οἱ τὰ ἀντίθετα φρονοῦντες, ἤρχισαν εἰς μάτην καὶ ἀργὰ νὰ ἐξαποστέλλουν πολυμελεῖς ἀντιπροσωπείας διαφωτίσεως εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, νὰ ἀναγκασθοῦν εἰς τὸ τέλος νὰ καταλήξουν εἰς τὴν τακτικὴν τῆς ἀγγλικῆς ἀντιπροσφυγῆς. Τὰ συμβάντα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων ἀπέδειξαν πλέον, ὅτι ὁ κύριος σκοπὸς τῆς ἀγγλικῆς ἀντιπροσφυγῆς ἦτο νὰ δύναται ὁ βρεταννὸς ἀντιπρόσωπος νὰ εἴπῃ, ὅτι μέχρι τοῦδε ἀντετάχθημεν, ἀλλὰ τώρα, ἀφοῦ ἔχομεν καὶ ἡμεῖς προσφυγήν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντιταχθῶμεν. Ἦτο τακτικὴ ἀποφυγῆς μιᾶς συντριπτικῆς πλειοψηφίας, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἐξασφαλίσει. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως, ἀνέκυψεν ἄλλος ἀπρόβλεπτος κίνδυνος. Τὰ δραματικὰ γεγονότα τῆς Πολωνίας καὶ εἰδικώτερον τῆς Οὑγγαρίας, ἡ εἰσβολὴ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἡ ἀκολουθήσασα εἰσβολὴ τῶν Ἀγγλογάλλων ἐδημιούργησαν μίαν τοιαύτην ἔντασιν ὥστε ἐκινδυνεύομεν τὸ Κυπριακὸν νὰ ἐμφανίζεται, ὅπως μᾶς ἐπληροφόρουν ὅτι ἐνεφανίζετο, διὰ ἄλλους μὲν ὡς ἀσήμαντον ζήτημα, διὰ ἄλλους δὲ ὡς μικρὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐνοχλητικὸν νὰ ἐγείρεται εἰς τὴν παροῦσαν ἀτμόσφαιραν τῆς παγκοσμίου ἐντάσεως. Πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ κινδύνου τούτου, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεφάσισεν νὰ ἔλθῃ αὐτοπροσώπως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἡγούμενος τῆς ἀντιπροσωπείας. Εἶμαι εὐτυχὴς διὰ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν. Εἰς συνέδριον τοιαύτης σημασίας, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπῆρχον 45 Ὑπουργοὶ τῶν ἐξωτερικῶν, πολλοὶ τῶν ὁποίων μεγάλων χωρῶν, ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβάλῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ δημιουργήσῃ τὰς ἀνησυχίας, τὰς ὁποίας ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ ἡ παρουσία τοῦ ἰδίου τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω, νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας διὰ νὰ εἴπω τὰς ἐνεργείας, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ προσωπικόν του κῦρος καὶ ἡ ἡ ἰδιότης του συνέβαλον τὰ μέγιστα, ὥστε νὰ δημιουργηθῇ μία ἀτμόσφαιρα, ὅτι τὸ θέμα εἶναι θέμα φλέγον καὶ μέγα καὶ ὄχι θέμα μικρόν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παραμερισθῇ. Οὕτω καὶ μὲ τὴν λαμπρὰν ἐργασίαν ὁλοκλήρου τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας πολιτικῶν καὶ διπλωματικῶν προσώπων, ἐπετεύχθη ἡ ἐγγραφή, καὶ θὰ ἔλεγα οὕτω μόνον ἐπετεύχθη.

§33Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὄχι «μόνον».

§34Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Φίλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὀξὺς ὅσον καὶ ἀγαπητός, μοῦ ἔλεγε, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅτι ἡ ἐγγραφὴ ἔγινεν αὐτομάτως ἀφοῦ ἐνεγράφη καὶ αὐτὸ τὸ Ἀλγερινόν, ἄνευ συζητήσεως.

§35Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Μᾶλλον.

§36Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Τὸν πληροφορῶ, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τῶν ἀντιπροσωπειῶν δύο τοὐλάχιστον ἀραβικῶν κρατῶν, ἡ αὐτόματος ἐγγραφὴ τοῦ Ἀλγερινοῦ, ἔγινε διότι εἶχεν ἐξασφαλισθῆ ἡ διὰ συντριπτικῆς πλειοψηφίας ἐγγραφὴ τοῦ Κυπριακοῦ. Οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Γάλλοι, κύριοι βουλευταί, ἠμπορεῖ νὰ διέρχωνται δυσχερεῖς στιγμὰς διεθνῶς. Ἡ στάσις ὅμως, τὴν ὁποίαν τηροῦν εἰς θέματα πολὺ σημαντικώτερα καὶ πολὺ δυσχερέστατα, δεικνύει ὅτι, τοὐλάχιστον ἡ Μ. Βρεττανία, δὲν θὰ εἶχεν ὑποχωρήσει εἰς τὸ θέμα τῆς ἐγγραφῆς τοῦ Κυπριακοῦ, ἐὰν δὲν ἐγνώριζεν ὅτι ἦτο ἐκ τῶν προτέρων ἡττημένη εἰς τὴν ψηφοφορίαν καὶ ἡττημένη μάλιστα, κατὰ τρόπον συντριπτικόν. Ἀπὸ τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἀγγλία ἦτο ὑποχρεωμένη εἰς πλήρη ὑποχώρησιν διὰ νὰ ἐγγραφῇ τὸ Κυπριακόν, δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Γαλλία νὰ φέρῃ ἀντιρρήσεις διὰ τὴν ἐγγραφὴν ἀναλόγου θέματος, ὅπως ἦτο τὸ Ἀλγερινόν. Ἰδοὺ ἀγαπητοὶ κ. συνάδελφοι, πῶς τὸ Κυπριακὸν ἀνέγραψε τὸ Ἀλγερινὸν καὶ δὲν ἀποτελεῖ ἀπόδειξιν ὅτι ἡ ἐγγραφὴ τοῦ Ἀλγερινοῦ ἔκαμεν εὔκολον τὴν ἐγγραφὴν τοῦ Κυπριακοῦ. Ὡς πρὸς τὴν ἐγγραφὴν τῆς προσφυγῆς μας, κύριοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ παράσχω πρὸς τὸ Σῶμα μερικὰς διευκρινήσεις. Αἱ δύο προσφυγαί, ἡ Ἑλληνικὴ καὶ ἡ Ἀγγλική, ὅπως εἶναι γνωστὸν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας, δὲν ἐνεγράφησαν εἰς δύο χωριστὰ θέματα. Ἐνεγράφη πρῶτον θέμα, τὸ θέμα τῆς Κύπρου καὶ διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ τῆς ἐγγραφῆς, παρεδέχθη ὁ Ο.Η.Ε. ὅτι ὑπάρχει διεθνὲς θέμα Κύπρου, ἀπόψεις τοῦ ὁποίου εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα διαλαμβάνονται εἰς τὰ ἰδικά μας καὶ τὰ ἀγγλικὰ κείμενα. Δεύτερον ἐζητήσαμεν καὶ κατόπιν συζητήσεως, ἤλλαξεν ὁ τίτλος τῆς Ἀγγλικῆς προσφυγῆς. Δὲν εἶναι καὶ αὐτὸ ἄνευ σημασίας, διότι ἡ ἀγγλικὴ προσφυγὴ εἶχεν ὡς τίτλον «βοήθεια τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν τρομοκρατίαν ἐν Κύπρῳ». Ὑπεστήριξα ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τοῦ τίτλου αὐτοῦ θὰ ἐσήμαινεν ἀποδοχὴν κατὰ κάποιον τρόπον τῆς οὐσίας. Τὸ θέμα δὲν ἦτο εὐχερὲς διότι ἀλλοίμονον εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐὰν ἠσχολοῦντο μὲ τὴν τροποποίησιν τῶν τίτλων τῶν ἑκατοντάδων θεμάτων τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξίν των. Ἐπετύχομεν καὶ αὐτὴν τὴν ἀλλαγήν. Σχετικῶς μὲ τὴν ἐγγραφὴν τῆς ἀγγλικῆς προσφυγῆς ἐδηλώσαμεν ὅτι κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν στάσιν τῆς ἀγγλικῆς ἀντιπροσωπείας τὸ 1954 καὶ 1955, ἡ ὁποία ἠρνήθη τὴν ἐγγραφὴν τῆς ἑλληνικῆς προσφυγῆς, ἡμεῖς θὰ ἐψηφίζαμεν ὑπὲρ τῆς ἐγγραφῆς τῆς ἀγγλικῆς προσφυγῆς. Τὸ ἐδηλώσαμεν ὄχι μόνον διότι, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν λόγον του πρὸς τὴν Γεν. Συνέλευσιν, ἡ Ἑλλὰς φρονεῖ ὅτι πᾶν διεθνὲς θέμα πρέπει νὰ ἐγγράφεται εἰς τὴν ἡμερησίαν Διάταξιν, τὸ ἐδηλώσαμεν καὶ διότι ὡς Κυβέρνησις σεβομένη ἑαυτήν, δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἀρνούμεθα τὴν ἐξέτασιν κατηγοριῶν ὅτι ἐνισχύομεν ἐπανάστασιν ἐνόπλων, εἰς ἔδαφος κατεχόμενον ἀπὸ ἄλλην χώραν μὲ τὴν ὁποίαν μᾶς συνδέουν πάντοτε ὡρισμένοι συμμαχικοὶ δεσμοί. Ἐδέχθημεν αὐτὸ καὶ δηλῶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ὅτι θὰ ἀποδείξωμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅτι αὐτὸ δὲν συμβαίνει. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀναμιγνύεται εἰς τὸν μαχητικὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου. Τιμῶμεν καὶ θαυμάζομεν τοὺς μαχητὰς τῆς Κύπρου καὶ ἰδιαιτέρως τὸν θρυλικόν της ἀρχηγὸν Διγενῆν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου αὐτοῦ μέχρι τοῦ σημείου νὰ τοὺς ἐνισχύωμεν ἢ νὰ εὑρισκώμεθα εἰς ἐπαφὴν μαζί των ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ καλύψῃ. Ἡ Κυβέρνησις υἱοθέτησεν πολιτικῶς καὶ διπλωματικῶς τὸ θέμα. Τὸ θέμα τῆς ἐπαναστάσεως εἶναι θέμα τῶν κυπρίων ἀγωνιστῶν πρὸς τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ παραμείνῃ καὶ θὰ παραμείνῃ ξένη. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ σᾶς λέγω ὅτι ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ θέμα πρὸς συζήτησιν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, δὲν νομίζω ὅτι θὰ εὑρεθῇ εἰς πολὺν εὐχάριστον θέσιν ἡ ἀγγλικὴ ἀντιπροσωπεία ὅταν θὰ ἐκθέσω τὰ στοιχεῖα τῆς ἑλληνικῆς ἀπόψεως. Τέλος ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς προδικαστικῆς ταύτης φάσεως ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἐν γένει ἐμφάνισις τῆς ἀντιπροσωπείας, αἱ ἐπαφαὶ τὰς ὁποίας εἶχεν, αἱ συνομιλίαι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατέστησαν διεθνῶς συμπαθέστερον τὸ θέμα. Ἡ σοβαρωτέρα βεβαίως ἐπαφὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἐκείνη μὲ τὸν Πρόεδρον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τὸν Στρατηγὸν Ἀϊζενχάουερ. Ὁμιλῶν τὴν ἡμέραν ἐκείνην εἰς τὴν Γενικ. Συνέλευσιν, δὲν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ παρίσταμαι κατὰ τὴν συνομιλίαν ἡ ὁποία ἔγινε. Γνωρίζω ὅμως καλῶς τὰ διαμειφθέντα. Γνωρίζω ὅτι ἡ συνομιλία ἔγινε ἀφοῦ προηγουμένως, κατόπιν ἐντολῆς τοῦ Προέδρου Ἀϊζενχάουερ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ἐπανειλημμένας συνεργασίας μὲ ὅλους τοὺς ἁρμοδίους διὰ τὰ θέματά μας Ὑπουργοὺς καὶ μὲ ὅλους τοὺς ἀρχηγοὺς μεγάλων ὑπηρεσιῶν. Μετὰ τὰς συνεργασίας αὐτὰς ἠκολούθησαν αἱ συνομιλίαι μὲ τὸν Πρόεδρον Ἀϊζενχάουερ αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν εἰς ἀτμόσφαιραν λίαν φιλικὴν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ὁποίων ἐλπίζω θὰ καταφανοῦν ἐντὸς τῶν προσεχῶν μηνῶν. Αἱ συνομιλίαι αὗται ἀφεώρων, ἐκτὸς τοῦ Κυπριακοῦ, θέματα ἀσφαλείας τῆς Χώρας καὶ θέματα οἰκονομικά. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶμαι αἰσιόδοξος ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα τῶν συνομιλιῶν αὐτῶν. Ἕτερον σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἤθελον νὰ δώσω ὡρισμένας πληροφορίας πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, πρὶν ἔλθω εἰς θέματα συγχρόνου χειρισμοῦ, εἶναι τὸ ὅτι ἐνεγράφη καὶ δευτέρα προσφυγή μας, ζητοῦσα τὴν ἄμεσον λῆψιν μέτρων, διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἐγγραφὴ τῆς δευτέρας αὐτῆς προσφυγῆς μᾶς ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἔχωμεν ἕνα δεύτερον μέτωπον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ πάλιν νὰ προβάλωμεν τὸ ζήτημα καὶ ἐπίσης μᾶς ἐνεφάνισεν, ὅπως νομίζω ἀξίζει, εἰς ἐκπροσώπους πολλῶν μικρῶν χωρῶν, ὡς σημαιοφόρους τῶν μεγάλων ἰδεωδῶν τῆς ἀνθρωπότητος.

§37Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐξεδόθη ἀπόφασις ἐπὶ τῆς προσφυγῆς;

§38Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ὁμιλῶ περὶ τῆς προσφυγῆς εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη διὰ τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ, ποὺ μοῦ τὸ ὑπενθυμίζει ὁ ἀγαπητὸς Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καὶ ἡ προσφυγὴ εἰς ἕτερον ὀργανισμόν, ἀφορῶσα τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης εἰς τὸ Στρασβοῦργον, βαίνει καλῶς. Ἐκερδίσαμεν ὅλα τὰ προδικαστικὰ στάδια καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἡ ἁρμοδία Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε, θὰ ἔλεγον, δυσάρεστον ἐρωτηματολόγιον εἰς τὴν πολυμελῆ Ἀγγλικὴν ἀντιπροσωπείαν ἐπὶ τῶν παραβάσεων τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὴν Κύπρον. Θὰ ἐπακολουθήσῃ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ἡ ἀπάντησις καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία θὰ ἐκδοθῇ περὶ τὰ τέλη Ἰανουαρίου, θὰ εἶναι ἀπόφασις εὐχάριστος δι’ ἡμᾶς καὶ θὰ καταλήγῃ εἰς τὴν ἀποστολὴν Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Κύπρον διὰ νὰ διαπιστώσῃ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα γίνονται κατὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω περισσότερα περὶ τῆς ἐκβάσεως αὐτῆς τῆς διαδικασίας, ἀλλὰ ὅλα τὰ προδικαστικὰ στάδια, μέχρι τῆς στιγμῆς τὰ ἐκερδίσαμεν. Αὐταί, κύριοι, εἶναι, ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, αἱ μέχρι τοῦδε ἐνέργειαί μας. Ἀλλὰ θὰ τεθῇ τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη συχνά: Καὶ τώρα τί κάμνομεν; Τώρα, ἀπαντῶ, συνεχίζομεν τὴν εὐρεῖαν διπλωματικὴν προσπάθειαν, τὴν πολύπλευρον, τὴν ὁποίαν διεξάγομεν καὶ συνεχίζομεν, πολιτικὴν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ζητοῦμεν ἐκεῖ τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ δηλοῦμεν...

§39Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας;

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν διακόπτονται αἱ δηλώσεις Ὑπουργοῦ.

§41Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Δὲν ζητοῦμεν οὔτε ἐντὸς εὐλόγου, οὔτε ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, ζητοῦμεν τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὅπως τὸ ὁρίζει ὁ Χάρτης τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. (Χειροκροτήματα). Αὐτὸ εἶναι, ἄλλως τε, τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Προβαίνω εἰς τὴν διευκρίνησιν, τὴν ὁποίαν ἡ διακοπὴ τοῦ συναδέλφου, δὲν μὲ ἄφησε νὰ ὁλοκληρώσω. Δὲν ζητοῦμεν διὰ τῆς προσφυγῆς αὐτῆς τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα, ζητοῦμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὴν Κύπρον καὶ δηλοῦμεν καὶ ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀπόφασις τῶν ἀδελφῶν Κυπρίων, θὰ τὴν σεβασθῶμεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ἔναντι τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Θὰ ἐρωτηθῇ: Ἀποτελεῖ τοῦτο λύσιν; Ὁδηγεῖ ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἰς λύσιν; Ἐπειδὴ δὲ βλέπω τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ κρατῇ σημείωσιν ἐπὶ τῆς διευκρινήσεως...

§42Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν σᾶς διακόπτω, μὲ διακόπτετε.

§43Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Δὲν σᾶς διακόπτω, διότι δὲν ὁμιλεῖτε.

§44Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διακόπτετε τὴν γραφήν.

§45Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Προβαίνω εἰς τὴν διευκρίνησιν: Ὅταν λέγω, δὲν ζητοῦμεν τὴν ἕνωσιν, ἀλλὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἐννοῶ, ἐὰν οἱ Κύπριοι ἀποφασίσουν τὴν ἕνωσιν, τόσον τὸ καλύτερον, ἐὰν ὅμως ἀποφασίσουν ὅ,τι δήποτε ἄλλο, ἡμεῖς πιστοὶ εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτήν, θὰ σεβασθῶμεν τὴν ἀπόφασίν των.

§46Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔρχεσθε εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὸν ἑαυτόν σας, τὴν ὁποίαν θὰ διαπιστώσω ὅταν θὰ ὁμιλήσω.

§47Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ ἐρωτηθῇ: Καὶ ἀποτελεῖ τοῦτο λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ δράματος; Διότι ἡ ὑπόθεσις ἐξειλίχθη πλέον εἰς δρᾶμα διὰ τοὺς Κυπρίους. Ὄχι, δὲν ἀποτελεῖ λύσιν. Γνωρίζομεν καὶ γνωρίζουν ὅλοι, ὅσοι ἔχουν ἀσχοληθῆ μὲ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅτι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ παραχωρήσουν λύσιν, τὴν ὁποία νὰ ἐφαρμόσωμεν. Ἀποτελεῖ μέσον παγκοσμίου προβολῆς καὶ ἀποτελεῖ μέσον ἰσχυρᾶς διπλωματικῆς πιέσεως διὰ διαπραγματεύσεις. Θὰ ἔλεγον καὶ διὰ μονομερῆ παραχώρησιν ἱκανοποιητικῆς λύσεως, ἀλλὰ τὸ θεωρῶ τόσον ἀπίθανον, ὥστε ἀφήνω τὸ πρῶτον καὶ λέγω ὅτι ἀποτελεῖ ἁπλῆν πίεσιν διὰ διαπραγματεύσεις, διὰ διαπραγματεύσεις, κύριοι, αἱ ὁποῖαι πολλὰς φορὰς ἐλέχθη ὅτι ἀποτελοῦν ἄλλοτε προδοσίαν καὶ ἄλλοτε ὕποπτον κίνησιν. Εἶναι δὲ ἀνάγκη καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ διευκρινισθῇ ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις θὰ ἀποτελέσουν τὸ μόνον μέσον λύσεως τοῦ δράματος. Ἄλλο τὸ θέμα, ποῦ θὰ ὁδηγήσουν αἱ διαπραγματεύσεις. Ἀλλὰ αἱ διαπραγματεύσεις δὲν ἀποτελοῦν τίποτε τὸ ὕποπτον, ἀποτελοῦν τὸ μόνον μέσον. Ἀπὸ κείμενα, τὰ ὁποῖα ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τὰ ὁποῖα ἔχω καὶ ἐδῶ, διαπραγματεύσεις ἐζήτησαν ὅλοι οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ πρὸ τοῦ 1953, διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας ἠρνήθη ἡ Μ. Βρεταννία. Διαπραγματεύσεις ἐζήτησεν ὁ ἀείμνηστος Στρατάρχης Παπάγος ἐπανειλημμένως καὶ τὸ εἶπε καὶ εἰς τὴν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Διαπραγματεύσεις ἐζήτησαν οἱ ἴδιοι οἱ Κύπριοι διὰ τοῦ ἐκπροσώπου των, τοῦ Μακαρίου. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ξεκαθαρίσωμεν εἰς τὴν σκέψιν μας ὅτι ὅταν λέγωμεν «διαπραγματεύσεις» δὲν ἐννοοῦμεν κάτι τὸ ὕποπτον, κάτι, ἀπὸ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ φυλαγώμεθα, ἐννοοῦμεν κάτι τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, ἀλλὰ τὸ ἐπιδιώκομεν μὲ ἀξιοπρέπειαν καὶ σταθερότητα, διὰ νὰ μπορέσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ποθητὴν λύσιν. Θὰ ἤθελον, ἐπειδὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ διευκρινισθῇ αὐτὸ τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον τόσας παρανοήσεις ἐδημιούργησε, νὰ σᾶς διαβάσω τὴν περικοπὴν μιᾶς ἐκθέσεως διπλωματικοῦ ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος συμβαίνει καὶ Κύπριος νὰ εἶναι καὶ πολλὰς φορὰς νὰ ἔχῃ χειρισθῇ τὸ ζήτημα, τοῦ Ἀλέξη Κύρου. Εἶναι ἔκθεσις τῆς 5 Ἰανουαρίου 1953. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι πολλαί, ἀλλὰ διαλέγω μίαν χαρακτηριστικήν. (Ἀναγινώσκει).

§48Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μετεβλήθησαν αἱ συνθῆκαι. Ὑπάρχει σήμερον ἀγὼν Διγενῆ, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρχε τότε καὶ ὁ ὁποῖος μετέβαλε τὴν κατάστασιν. Δὲν ἀναγινώσκεται διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἀπορῶ διὰ τὴν ἐπανάληψιν. Ἠμπορεῖτε νὰ στραφῆτε ἐναντίον ἑνὸς ἀνωτάτου ὑπαλλήλου, τὸν ὁποῖον σεῖς ὁ ἴδιος ἔχετε Πρεσβευτὴν καὶ τὸν θεωρεῖτε τόσον ὑπεύθυνον; Διατί τὸν διατηρεῖτε τότε;

§49Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Διετύπωσα καμμίαν κατηγορίαν;

§50Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαίως.

§51Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Καθόλου! Ἀντιθέτως! Εἶπον, ὅτι ὅλοι καὶ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ καὶ διπλωματικοὶ ὑπάλληλοι, εἶχον τὴν ἔμμονον σκέψιν, τὴν ὀρθήν, ὅτι μόνον διὰ διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Μ. Βρεταννίας θὰ καταλήξῃ κάπου ἡ ὑπόθεσις, διότι ἡ κατέχουσα δύναμις πρέπει νὰ δεχθῇ νὰ παραδώσῃ τὴν νῆσον, διὰ νὰ δοθῇ λύσις.

§52Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι γενναῖον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπράξατε.

§53Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτ.). Ἀναλόγως τῆς ἑρμηνείας ποὺ δίδετε. Πάντως ἡ οὐσία εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτήν, δὲν διεξάγονται διαπραγματεύσεις, ὅπως καὶ δὲν διεξήχθησαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς διακοπῆς τῶν διαπραγματεύσεων Μακαρίου– Χάρτινγκ. Δὲν λαμβάνομεν ἡμεῖς καμμίαν πρωτοβουλίαν διὰ τὴν διεξαγωγὴν διαπραγματεύσεων, διότι ἡμεῖς ἀκολουθοῦμεν τὴν ὁδὸν τῆς πιέσεως διὰ τοῦ Ο.Η.Ε. Ἀλλὰ εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας, ὅτι παρὰ τὰς ἀδίκους παρανοήσεις αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται ἐὰν μᾶς ἔλθουν προτάσεις διὰ διαπραγματεύσεις, θὰ τὰς ἀποδεχθῶμεν νὰ τὰς συζητήσωμεν.

§54Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. «Νιάου, νιάου».

§55Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουρ. Ἐξωτ.). Ἀλλὰ εἰς τὰ «νιάου, νιάου» τοῦ ἀγαπητοῦ μου κυρίου συναδέλφου ἀπαντῶ ὅτι δὲν διεξήχθησαν διαπραγματεύσεις, μέχρι τοῦδε καὶ δὲν διεξάγονται. Ἡ διαφώτισις εἰς τὴν ὁποίαν προβαίνομεν πρὸς ξένας Κυβερνήσεις, ἢ ἀπάντησις εἰς βολιδοσκοπήσεις αἱ ὁποῖαι μᾶς γίνονται ἀπὸ φιλικὰς Κυβερνήσεις δὲν ἀποτελοῦν διαπραγματεύσεις. Ἀλλοίμονον ἐὰν δὲν διαφωτίζαμεν τὰς ξένας Κυβερνήσεις, ἀλλοίμονον ἐάν, ὅταν γίνωνται βολιδοσκοπήσεις ἀπαντῶμεν ἀρνητικῶς, φοβούμενοι μήπως ληφθοῦν ὡς διαπραγματεύσεις. Ἡμεῖς ἀκολουθοῦμεν τὴν διπλωματικὴν ὁδὸν τοῦ Ο.Η. Ε. διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς διαπραγματεύσεις. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ παρακαλέσω τὸ Σῶμα νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι πολλὰς φορὰς δίδονται πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν ἀτμόσφαιραν καὶ ὑποψίας περιέργους. Διότι τί συνέβη μὲ τὰ μεταδοθέντα ὑπὸ Ἰταλοῦ δημοσιογράφου, ὅταν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας ἐδήλωσεν ὅτι μεσολαβεῖ καὶ διεξάγει αὐτὸς διαπραγματεύσεις μεταξὺ Ἀγγλικῆς καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; Τὴν ἑπομένην ἡ Ἰταλικὴ Πρεσβεία ἔστειλεν ἐπιστολήν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἐδήλου, ὅτι οὐδέποτε ὁ κύριος Μαρτίνο εἶπεν αὐτὰ καὶ μάλιστα οὐδὲ τί τὸ παραπλήσιον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶπον αὐτὰ διότι ἤθελον νὰ ἐκκαθαρίσω τὴν ἔννοιαν τοῦ τί ἐστὶ διαπραγμάτευσις καὶ ποῦ μᾶς ὁδηγεῖ. Τί θὰ εἴπωμεν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις; Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα. Ἀλλὰ αὐτὸ τὸ θέμα θὰ τὸ ἴδωμεν, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ πρότασις διὰ διαπραγματεύσεις. Διότι σήμερον ἡ στάσις μας εἶναι ἡ διεκδίκησις τῆς ἀμέσου ἐφαρμογῆς τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως διὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, καὶ θὰ ἦτο ἀπρονοησία νὰ ἀποκαλύψωμεν, ἀπὸ τοῦδε, ποία θὰ εἶναι ἐν λεπτομερείᾳ ἡ στάσις μας. Ἓν δύναται νὰ λεχθῇ. Ὅτι ἡ στάσις μας θὰ ἐξαρτηθῇ, ἀπολύτως, ἀπὸ τὴν θέλησιν τῶν ἀδελφῶν μας Κυπρίων. Ἐλπίζομεν ὅτι οὗτοι θὰ ἔχουν, τότε, καὶ τὸν ἄξιον ἀντιπρόσωπόν των, ὥστε νὰ δυνηθοῦν νὰ διατυπώσουν τὴν θέλησίν των, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποδίδῃ πραγματικὰ ταύτην. Δύο διευκρινήσεις χρειάζονται νὰ κάμω, ὡς πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις αὐτάς, τὰς μελλοντικάς, τὰς ἐνδεχομένας. Ἡ μία ἔγινεν ἤδη: ὅτι δὲν διεξάγονται διαπραγματεύσεις. Ἡ ἄλλη ἀφορᾷ τὴν Τουρκίαν. Ἐλέχθη καὶ συζητεῖται ὑπὸ πολλῶν, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ δεχθῇ λύσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Τουρκία θὰ εἶχε κύριον λόγον, δηλαδὴ ἐὰν θὰ ἐδέχετο, ὅτι ἡ Τουρκία θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐγείρῃ «βέτο» εἰς τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν θὰ διαπραγματευθῇ. Αὐτὸ εἶναι ἓν ἐρώτημα βασικόν, ἐπὶ τοῦ ποίου εἶναι ἀνάγκη ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἔχῃ μίαν ἀπάντησιν. Τὴν ἀπάντησιν θὰ ἀρχίσω δίδων, ἀναφέρων μίαν στιχομυθίαν, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὴν Γενικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ο.

Η.Ε.

Ὅταν, πρὸς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως, ἤρχισε νὰ καταφαίνεται ὅτι ὑπερισχύει ἡ ἑλληνικὴ ἄποψις, ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι ἐσωτερικὸν βρεταννικὸν θέμα, ἀλλὰ ὅτι εἶναι διεθνὲς θέμα, Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος, διακεκριμένος διπλωμάτης, ὀνομαζόμενος Σέπερ, ἐζήτησε τὸν λόγον καὶ εἶπεν. «Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπή σας καταλήξῃ εἰς τὴν ἄποψιν, ὅτι εἶναι διεθνὲς θέμα, ἐπιθυμῶ νὰ διευκρινήσω, ὅτι εἶναι διεθνὲς θέμα, ὄχι διότι ἐνδιαφέρονται δύο κράτη». Ἐζήτησα ἀμέσως τὸν λόγον καὶ εἶπον: «Τὸ θέμα εἶναι, κατ’ ἐξοχήν, θέμα Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Καθίσταται διεθνές, διότι ἔχει ὡρισμένας πλευράς, αἱ ὁποῖαι ἐνδιαφέρουν καὶ ἄλλα κράτη. Ἀλλὰ εἰς τὰ ἄλλα κράτη, τὰ ἐνδιαφερόμενα, δὲν θὰ μετρήσωμεν δύο ἢ τρία, θὰ μετρήσωμεν ὅλα τὰ κράτη τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου, διότι ὅλαι αἱ χῶραι τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου θὰ εἶχον τότε τὸ αὐτὸ δικαίωμα». Ἐρχόμεθα, λοιπόν, εἰς τὴν ἑρμηνείαν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τῶν 79 χωρῶν καὶ λέγω, ὅτι, ἀπὸ πλευρᾶς Τουρκικῆς, ἰδοὺ πῶς κρίνομεν τὰ πράγματα λεπτομερέστερον». Δὲν ἀναγνωρίζομεν ὅτι ἡ Τουρκία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ «βέτο» διὰ τὴν τύχην τῆς νήσου, μελλοντικῶς. Δὲν ἀναγνωρίζομεν δηλαδή, ὅτι ἔχει βασικὰ καὶ γενικὰ συμφέροντα, ὡς πρὸς τὴν τύχην τῆς νήσου. Ἀναγνωρίζομεν ὅτι ἔχει εἰδικὰ συμφέροντα, ὅτι αὐτὰ τὰ εἰδικὰ συμφέροντα πρέπει νὰ καλυφθοῦν, διότι, πράγματι, καλοπίστως κρίνομεν τὰ εἰδικὰ συμφέροντά της. Αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζομεν διὰ τὴν Τουρκίαν. Ὀφείλω δὲ νὰ ἐξομολογηθῶ, ὅτι λυποῦμαι, ὅτι ἡ τοποθέτησις αὐτὴ δὲν ἔγινε καὶ πρότερον. Ἀλλά, ἀντιθέτως, ἐλέχθη, ὅτι ἡ Τουρκία οὐδένα ἀπολύτως λόγον ἔχει ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος. Ἡ τοποθέτησις εἶναι, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἔχει γενικοὺς λόγους, ἔχει εἰδικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν νὰ καλύψωμεν. Κατὰ τὰ ἄλλα, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῶ εἰς διευκρίνησιν τῶν διαψευσθεισῶν εἰδήσεων, ἰδίᾳ τῶν ἐκ Λονδίνου εἰδήσεων. Αἱ ἐκδηλώσεις ἐκ Λονδίνου ἔχουν ἐκκαθαρισμένους σκοπούς. Πολλαὶ ἐξ αὐτῶν τείνουν πρωτίστως, εἰς τὸ διὰ διαφόρων τρόπων, νὰ κλονίσουν τὸ ἠθικὸν τῶν ἀδελφῶν μας Κυπρίων, οἱ ὁποῖοι ὑποφέρουν. Ἔχουν ὡς δεύτερον σκοπὸν νὰ δημιουργοῦν ἐσωτερικὰς ἀναταραχὰς εἰς τὴν χώραν αὐτήν, τὴν χώραν μας, ἡ ὁποία εἶναι ἐπίσημος διεθνὴς προστάτης τοῦ θύματος. Ἔχουν τέλος, ὡς σκοπόν, νὰ θολώνουν διεθνῶς τὰ νερὰ καὶ νὰ ἐμφανίζεται ἡ Ἀγγλία διαλλακτική, ἡ Ἀγγλία ὡς ἐπιθυμοῦσα νὰ δώσῃ ἱκανοποιητικὴν λύσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει συλλήβδην, λέγω, ὅτι αἱ εἰδήσεις αὐταὶ δὲν πρόκειται νὰ τυγχάνουν συνεχῶν διαψεύσεων, διότι, ἂν μή τι ἄλλο, δὲν θὰ ἐπροφθάναμεν νὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὸ νὰ διαβάζωμεν καὶ νὰ διαψεύδωμεν. Ἡ θέσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἶναι σαφής. Προσφυγὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἐπίσης καλόπιστος συμβολὴ εἰς τὴν ἐπίτευξιν λύσεως, ἐὰν ἔλθουν προτάσεις. Ὡς πρὸς τὴν γενικήν μας πολιτικήν, ὅτι ἔφερε μία σύγχυσις μὲ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν λέξεων ἀδιαλλαξία καὶ διαλλακτικότης, μὲ τὰς ὁποίας γίνονται πολλαὶ ταχυδακτυλουργίαι, θὰ δοκιμάσω νὰ κάμω μίαν διευκρίνησιν ἐπὶ τῆς ἀδιαλλαξίας καὶ τῆς διαλλακτικότητος τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτικῆς; Εἴμεθα ἀδιάλλακτοι ὡς πρὸς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ θέματος. Δὲν ὑπάρχουν ἀντιξοότητες, δὲν ὑπάρχουν πιέσεις, δὲν ὑπάρχει περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστείλωμεν τὴν σημαίαν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Κύπρου. (Ζωηρὰ Χειροκροτήματα). Ἐπ’ αὐτοῦ εἴμεθα ἀπολύτως καὶ ἀκλονήτως ἀδιάλλακτοι. Λέγομεν ἐνίοτε ὅτι εἴμεθα διαλλακτικοὶ ὡς πρὸς τὴν λύσιν. Τὸ λέγομεν διότι εἰς τὴν τεταμένην αὐτὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ κόσμος, εἰς τὴν ἐκρηκτικὴν αὐτὴν κατάστασιν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀφίνωμεν τὸ πνεῦμα τῆς γενικῆς ἀδιαλλαξίας εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας εἰς ἄλλους οἱ ὁποῖοι νὰ πληρώνουν διὰ τὴν ἀδιαλλαξίαν αὐτήν. Τὸ λέγομεν, διότι τὸ λέγομεν προσεκτικά, πάντοτε κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ μὴ δεσμεύῃ, εἴτε πρὸς τὴν μίαν εἴτε πρὸς τὴν ἄλλην λύσιν. Τὸ λέγομεν τέλος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακηρύξωμεν ὅτι ἔχομεν αὐτὴν ἢ ἐκείνην τὴν γραμμὴν καὶ δὲν θὰ ἀποστῶμεν αὐτῆς, ὅταν εἶναι αὐτονόητον ὅτι θὰ δεχθῶμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, εἰς τὴν κρίσιμον ὥραν θὰ θελήσουν οἱ ἀδελφοί μας Κύπριοι. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὅταν ἐνεργῶμεν ἐξ ὀνόματός των, ὅταν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ζοῦν τὸ δρᾶμα τὸ ὁποῖον ζοῦν, ὅταν συνεχῶς λαμβάνωνται σκληρότερα μέτρα, ὅταν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν καθιερώθη ἡ ποινὴ τοῦ θανάτου καὶ μόνον διὰ τὴν κατοχὴν μιᾶς σφαίρας ἢ ἑνὸς περιστρόφου, ὅταν βλέπωμεν ὅτι ὑπάρχει τὸ δρᾶμα αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐὰν ἔλθουν 420.000 ἀδελφοὶ Κύπριοι καὶ μᾶς εἴπουν «αὐτὴ τὴν λύσιν θέλομεν ἡμεῖς», νὰ ἀπαντήσωμεν, ὅτι ἐδεσμεύθημεν διὰ μιᾶς ἄλλης Ὡς πρὸς τὸ ἠθικὸν τῶν Κυπρίων, τοὐλάχιστον τὴν στιγμὴν αὐτὴν καὶ παρὰ τὰ ληφθέντα μέτρα, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ παράσχω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἐπισήμους πληροφορίας. Τὸ ἠθικὸν των εἶναι ἄριστον καὶ ἀκμαιότατον. Οὐδεμία κάμψις ἐσημειώθη καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν οἱ ξένοι δυνάσται. Διότι ἠμπορεῖ ἡμεῖς νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τί θὰ συμβῇ μετὰ 2–3–5 χρόνια ἀγῶνος, ἀλλὰ ἡ ἀντίστασις τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ ἀποτελεῖ ἀπόδειξιν ὅτι τὸ ἠθικὸν θὰ εἶναι τοιοῦτον ὥστε ἡ λύσις θὰ εὑρίσκεται ἐκεῖ ὅπου θέλομεν ὅλοι νὰ εὑρίσκεται, δηλαδὴ εἰς ταχεῖαν διεξαγωγὴν τοῦ δημοψηφίσματος. Ἡ περίοδος, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, εἶναι μία περίοδος λίαν τεταμένη, μία περίοδος ἀληθῶς ἐκρηκτική. Εἶναι ἐκρηκτικὴ καὶ ἡ ἑστία τῆς ἐκρήξεως εὑρίσκεται εἰς πολὺ γειτονικήν μας περιοχήν. Κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τῆς σπανίας ἐντάσεως ἡ ὁποία ζωηρῶς ἀνησυχεῖ πολὺ μεγαλυτέρους ἀπὸ ἡμᾶς καὶ εὑρισκομένους πολὺ μακρύτερον ἀπὸ ἡμᾶς ἀπὸ τὴν ἑστίαν τῆς ἐντάσεως, ἡμεῖς ἔχομεν ἐπὶ πλέον νὰ χειρισθῶμεν τὸ δυσχερὲς αὐτὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, διὰ πρώτην φορὰν μᾶς ἔφερεν εἰς ἀντίθεσιν μὲ συμμάχους. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, παρὰ τὰς δυσχερείας, παρὰ τὴν ἀντίθεσιν μὲ τοὺς συμμάχους οὐδέποτε ἐκάμφθη εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ὑποθέσεως. Ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ ἔχει τὴν συναίσθησιν ὅτι, παρὰ τὰς δυσχερείας, προωθεῖ τὸ θέμα καὶ τὸ προωθεῖ, χωρὶς νὰ κάμπτεται ποσῶς. Ἔχει τὴν συναίσθησιν ὅτι χειρίζεται τὴν ὅλην ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας μὲ ἀπόλυτον σταθερότητα καὶ μὲ βαθὺ αἴσθημα ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§56Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρηκολούθησα μὲ μεγάλην προσοχὴν τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐν σχέσει μὲ τὰς ἐνεργείας αἱ ὁποῖαι κατεβλήθησαν, τόσον ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅσον καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ἐπὶ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Λυποῦμαι ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα μᾶς ἐξέθεσεν ὑπῆρξαν ὄντως πενιχρά. Διότι πλὴν τῆς ἐγγραφῆς, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπαίρεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐδὲν ἄλλο σημεῖον μᾶς ἔκαμε νὰ πιστεύωμεν τοὐλάχιστον ὅτι ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις προωθήθη. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἐγγραφῆς ἀκόμη, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι βέβαιον ὅτι πέρυσιν ἀπερρίφθη ἡ ἐγγραφή. Ἀλλ’ ἐὰν ἐφέτος ἡ ἐγγραφὴ ἐγένετο μὲ αὐτὴν τὴν εὐκολίαν εἶναι ἴσως διότι οἱ Ἄγγλοι ἀντελήφθησαν πραγματικῶς ὅτι ὑπῆρξε μεταστροφὴ ἀπόψεων ὡρισμένων ἀντιπροσωπειῶν. Ἀλλὰ κυρίως ὀφείλεται τοῦτο εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν ὁποῖον διεξάγει ἡ Ε.Ο.Κ.Α. καὶ ὁ Διγενής. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Καὶ ὁ ἀγὼν αὐτὸς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφήσῃ ἀσυγκίνητα τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως πρὸς τὸ θέμα τῆς ἐγγραφῆς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἀπεκτήσατε ἀσφαλῶς πεῖραν ἀπὸ τὸ τελευταῖόν σας ταξείδιον, ὅτι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δὲν εἶναι δικαστήριον εἰς τὸ ὁποῖον προσφεύγουν τὰ κράτη διὰ νὰ εὕρουν τὸ δίκαιόν τους. Πρόκειται περὶ πολιτικοῦ ὀργανισμοῦ εἰς τὸν ὁποῖον συγκρούονται τὰ συμφέροντα τῶν μεγάλων. Συνεπῶς ἐὰν φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἔχετε πάλιν ἀπογοήτευσιν. Δὲν τὸ λέγω αὐτὸ ἀπὸ πνεῦμα ἀντιπολιτευτικόν. (Θόρυβος). Μάλιστα, κύριοι, πρέπει νὰ τὸ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς τὰ συγκρουόμενα συμφέροντα τῶν μεγάλων οἱ μικροὶ εἶναι πάντοτε τὰ θύματα. (Ψίθυροι, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ πολὺ ὅταν ὁμιλοῦν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων μὴ διακόπτετε.

§58Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Διαμαρτύρομαι, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ σεβασθοῦν τὸν Ἀρχηγόν μου.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐχαριστῶ, διότι μὲ βοηθεῖτε εἰς τὸ ἔργον μου.

§60Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οὔτε νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶναι αἱ πολυδάπανοι ἀποστολαὶ πρὸς ὅλα τὰ σημεῖα τῆς γῆς, ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἔφερον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐγγραφῆς. Διότι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ἀπὸ προσωπικὴν συνομιλίαν τὴν ὁποίαν εἶχον μὲ διακεκριμένην προσωπικότητα διεθνοῦς κύρους, ἡ ὁποία μοῦ εἶπε: «Τί μᾶς στέλλετε ἀποστολὰς νὰ μᾶς κατατοπίσουν, μήπως δὲν γνωρίζομεν τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου; Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ περιμένετε ἀπὸ ἐμένα, ὁ ὁποῖος ἀνήκω εἰς ἀποικιακὴν χώραν νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κύπρου;» Δὲν εἶναι δὲ μόνον αὐτός, Οἱ πλεῖστοι Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι μετέχουν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, διὰ νὰ μὴ εἴπω τὸ σύνολον, γνωρίζουν ποῦ εἶναι τὸ δίκαιον. Ἀλλὰ τὸ δίκαιον, δυστυχῶς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ εὕρωμεν. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἕτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερε μάλιστα δίς, διὰ τὰς διμερεῖς συνομιλίας Μακαρίου–Χάρτινγκ, ἔχω νὰ διατυπώσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μίαν ἐὰν θέλετε, μομφὴν διότι ἡ ἐγγραφὴ τοῦ 1954 καὶ ἡ ἀπόφασις ἡ ὁποία ἐπηκολούθησε τὴν ἐγγραφὴν περιελάμβανεν ὅτι βάσει τοῦ ἄρθρου 31 τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, προτοῦ γίνει προσφυγὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη πρέπει νὰ γίνουν διμερεῖς συνομιλίαι, μεταξὺ τῶν Χωρῶν αἱ ὁποῖαι ἔχουν διαφοράς. Ἐδέχθη τότε ἡ Ἀμερικὴ νὰ μεσολαβήσῃ εἰς τὰς διμερεῖς αὐτὰς συνομιλίας καὶ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις διέπραξε τὸ σφάλμα διότι δὲν συνεμορφώθη πρὸς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ ἀντὶ αὐτοῦ, δηλαδὴ ἀντὶ νὰ διεξαγάγῃ προσωπικὰς διμερεῖς συνομιλίας, μετέθεσεν εἰς τοὺς ὤμους τοῦ Μακαρίου τὴν εὐθύνην, ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς τὴν ἐξορίαν του. Ἡ μομφὴ αὐτὴ δὲν ἀφορᾷ ἀσφαλῶς τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ ὁποῖος ἦτο τελείως ξένος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Συναγερμοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

§61Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς τὴν Ε.Ρ.Ε...

§62Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πρὸς τὸν Συναγερμόν. Κύριοι βουλευταί, αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ ἐπανέλθω ἀργότερον εἰς τὸ γενικώτερον θέμα. Τώρα, θὰ ἤθελον νὰ ἐνημερώσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ ὡρισμένων ἀπόψεων, διότι ἀφ’ ἧς τὴν τελευταίαν φορὰν συνεζητεῖτο τὸ Κυπριακόν, ἐμεσολάβησαν ἀρκετοὶ μῆνες καὶ λυποῦμαι ὅτι κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ συνέβησαν παραλείψεις καὶ ἐσημειώθησαν σφάλματα τὰ ὁποῖα οὐδόλως ὑπεβοήθησαν τὴν προώθησιν τοῦ ζητήματος. Ἀναφέρω εἰδικώτερον ὅτι τὴν 24ην Ὀκτωβρίου, εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων εἰς ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Ρόμπερσον, ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἀποικιῶν, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς ἀνέγνωσε τὰς δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος ὁ κ. Λ. Μπόϋντ, Ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν ἀπήντησεν «μάλιστα καὶ αἱ δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος μὲ κάνουν νὰ πιστεύω ὅτι ἡ ἐφαρμοσθεῖσα ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως πολιτικὴ δὲν εἶναι κακή». Δὲν ξεύρω εἰς ποίας δηλώσεις ἀναφέρεται καὶ θὰ παρεκάλουν νὰ ἔχω μίαν ἀπάντησιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§63Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ὅπως γνωρίζετε, αὐτὴ ἡ στιχομυθία τῆς Ἀγγλικῆς Βουλῆς, ἔγινε βάσει δηλώσεων αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὴν «Νιοὺς Κρόνικλ», μόνον κατὰ τρόπον μὴ ἀποδίδοντα τὴν ἀλήθειαν. Αἱ δηλώσεις ἐδημοσιεύθησαν ἐπακριβῶς τὴν αὐτὴν ἡμέραν εἰς τοὺς «Τάϊμς» τοῦ Λονδίνου, εἰς τοὺς «Τάϊμς» τῆς Νέας Ὑόρκης καὶ εἰς τὴν «Χέραλντ Τρίμπιουν», καὶ ὡς ἐδημοσιεύθησαν δὲν θὰ ἐπέτρεπον εἰς τὸν κ. Λένοξ Μπόϋντ νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν. Τὸ τηλεγράφημα τοῦ ἀνταποκριτοῦ τῆς «Νιοὺς Κρόνικλ» ὁμιλεῖ μόνον περὶ αὐτοκυβερνήσεως καὶ οὐχὶ περὶ αὐτοδιαθέσεως. Ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ὁμιλήσῃ κανεὶς καθόλου περὶ αὐτοδιαθέσεως.

§64Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἔχετε λάθος. Τὸ τηλεγράφημα τῶν «Τάϊμς» εἶναι ἐδῶ. Θὰ ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς κ. Μπόϋντ νὰ σᾶς δώσῃ τὴν ἀπάντησιν βάσει τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ ἀνταποκριτοῦ του. Δὲν εἶναι λοιπὸν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Λένοξ Μπόϋντ ἀποτέλεσμα κακῆς ἑρμηνείας τῶν δηλώσεων αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἐνώπιον 35 δημοσιογράφων, ἀλλὰ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς οὐσίας τῶν ὅσων εἴπατε, καὶ ἀκριβῶς, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βενιζέλος, ἡ πολιτική σας δὲν ὑπῆρξε καὶ τόσον ἐσφαλμένη ὅσον εἶναι ἡ ἐνδοτικὴ στάσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος ἐνώπιον 35 δημοσιογράφων.

§65Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐν συνεχείᾳ τὴν 24ην Νοεμβρίου ὁ ἐργατικὸς βουλευτὴς κ. Νόελ Μπαῖκερ προέβη εἰς δηλώσεις εἰς τὸν Ἀγγλικὸν τύπον εἰς τὰς ὁποίας ἔλεγεν ὅτι κατὰ τὸ τελευταῖον ταξείδιόν του εἰς τὴν Ἑλλάδα διεπίστωσεν ὅτι οἱ ἐπίσημοι Ἑλληνικοὶ κύκλοι εἰς μὲν τὰς δηλώσεις των ἐμφανίζονται ἀδιάλλακτοι εἰς δὲ τὰς κατ’ ἰδίαν συνομιλίας ἐμφανίζονται διαλλακτικοί. Ἐπειδὴ τυγχάνω προσωπικὸς φίλος τοῦ κ. Μπαῖκερ μὲ τὸν ὁποῖον δὲν ἦλθον εἰς καμμίαν ἐπικοινωνίαν κατὰ τὸ τελευταῖον του ταξείδιον εἰς Ἑλλάδα, νομίζω ὅτι ἀσφαλῶς αἱ δηλώσεις αὗται τοῦ κ. Ν. Μπαῖκερ θὰ ἀφοροῦν τοὺς κύκλους τῆς Κυβερνήσεως.

§66Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Διατί, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀφοροῦν τοὺς κύκλους τῆς Κυβερνήσεως; Ὄχι. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀφοροῦν τοὺς κύκλους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δηλαδὴ ἀπὸ τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς μέχρι τῆς ἄκρας δεξιᾶς. Περιλαμβάνονται πρόσωπα πάσης παρατάξεως.

§67Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ ἐμέ, δηλῶ, ὅτι δὲν εἶχον συναντηθῆ μὲ τὸν κ. Μπαῖκερ.

§68Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρ. Κυβερν.). Ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω καὶ πάλιν, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον, δὲν ἀφορᾶ ὑμᾶς. Ἔκαμον τὴν διευκρίνησιν, ὅτι ὁ κ. Μπαῖκερ, ἔκαμε δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι καταλήγουν εἰς τὴν διαπίστωσιν, ὅτι τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀναφέρει, ἀνήκουν εἰς τοὺς κύκλους ἀπὸ τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς μέχρι τῆς ἄκρας δεξιᾶς. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἀπὸ δηλώσεις, ὁσονδήποτε καλοπίστων καὶ σοβαρῶν ἀνθρώπων νὰ ἀγώμεθα εἰς συμπεράσματα περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§69Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶχον οὐδεμίαν ἐπαφὴν μὲ τὸν κ. Μπαῖκερ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὑπάρχει ἀκόμη δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκομένου εἰς Ἀμερικήν, ὅτι ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ θὰ ἐπιδιωχθῇ ἐν συνεργασίᾳ μὲ τοὺς Ἄγγλους καὶ Τούρκους. Ἐπειδὴ ἐγένετο μία διάψευσις ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ξεκαθάριζε τὸ θέμα, θὰ ἤθελον πραγματικῶς νὰ γνωρίζω, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτον τι καὶ τί εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἀπεδόθη ἀκριβῶς. Ποῖαι ἦσαν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπεδόθησαν ἀκριβῶς, διότι νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο βαρεῖα πρᾶξις, ἐὰν πραγματικῶς τοιοῦτόν τι ἐλέχθη.

§70Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, γνωρίζετε, ὅτι ὁ τύπος τοῦ ἐξωτερικοῦ, εἶναι περίπου ὅπως ὁ τύπος τοῦ ἐσωτερικοῦ, ὅταν γράφωνται ὡρισμένα πράγματα ἀνευθύνως. Θὰ παρακαλέσω — καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ δώσω οἱανδήποτε ἐξήγησιν, ὅταν θελήσητε — νὰ μὴ ἐξάγωμεν συμπεράσματα ἀπὸ δημοσιεύσεις ἢ δηλώσεις ἀνευθύνων προσώπων ἢ ὑπευθύνων προσώπων, αἱ ὁποῖαι ὅμως δηλώσεις, εἶναι παραποιημέναι, ὅταν ἔρχεται ὁ ὑπεύθυνος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ λέγει ὅτι κακῶς καὶ ἀνακριβῶς ἀπεδόθησαν αὗται. Ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὴ ἡ συνομιλία, ἐγένετο ἀπὸ τηλεφώνου, τὴν ἡμέραν ποὺ ἔφυγα, ἀλλὰ δὲν ἀπεδόθη ἀκριβῶς. Θὰ ἔχω τὴν τιμὴν μετὰ τοὺς κυρίους Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, ἐνδεχομένως, ἐὰν ὑπάρξῃ ἀπορία ἢ ἐρωτηθῶ, νὰ δώσω συμπληρωματικὰς πληροφορίας καὶ συμπληρωματικὰς ἐπεξηγήσεις, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπεθύμουν ὅλη ἡ κριτικὴ διὰ τὴν Κυβέρνησιν νὰ στηριχθῇ εἰς εἰδήσεις, ὡρισμένων ἐφημερίδων, διότι οὐχὶ σπανίως αὗται δὲν ἀποδίδουν τὴν ἀλήθειαν.

§71Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ τώρα θὰ παρακαλέσω νὰ προχωρήσωμεν, ἄνευ διακοπῶν, διότι δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ ταλαιπωρήσω τὴν Βουλήν. Μία ἄλλη σοβαρωτέρα ἀμέλεια τῆς Κυβερνήσεως, ἀμέλεια ἡ ὁποία πρέπει ἴσως νὰ ἐπισύρῃ καὶ κυρώσεις, εἶναι, ὅτι ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως προσφυγὴ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως καὶ ἀντὶ πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς τῆς προσφυγῆς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, νὰ μεταβοῦν οἱ καλλίτεροι διεθνολόγοι, ἀντιπροσωπεύθη ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν συζήτησιν ἀπὸ ἕνα ξένον, Βέλγον δικηγόρον καὶ ἀπὸ τὸν τέως ἀξιωματικὸν κ. Μερκούρην, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεχώρει τὴν στιγμήν ἐκείνην μὲ τρεῖς καθηγητὰς τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου, ἐνῷ ἦτο γνωστὸν ὅτι ἡ συζήτησις οὐσίας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, δὲν ἐπρόκειτο νὰ λάβῃ χώραν αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀλλὰ ἐπρόκειτο περὶ ἁπλῆς ἐγγραφῆς. Καὶ ναὶ μὲν τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐπειγόντως ἐστάλη εἷς ἐκ τῶν καθηγητῶν εἰς τὸ Στρασβοῦργον, ἀλλὰ ἡ συζήτησις εἶχεν ἤδη ἀρχίσει καὶ δυστυχῶς, μέχρι σήμερον τοὐλάχιστον, δὲν φαίνεται ὅτι ἐλήφθησαν ἀποφάσεις διότι ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν νὰ προσκομισθοῦν πλήρεις ἀποδείξεις. Εἰς διάφορα ζητήματα, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν καὶ τὴν ἀγανάκτησιν ἡμῶν ὡς Ἑλλήνων, διὰ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται οἱ δυνάσται τῆς Κύπρου, ὅπως εἶναι οἱ ἀπαγχονισμοί, αἱ ὠμότητες καὶ τὰ συλλογικὰ πρόστιμα ὡς καὶ ὅλα τὰ ἄλλα πιεστικὰ μέτρα, νομίζω λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδωσε τὴν δέουσαν προσοχήν, διότι ἦτο ἐνδεχόμενον ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐξεπροσωπεῖτο ἐπαρκῶς, νὰ ληφθῇ ἀπόφασις, ἡ ὁποία θὰ κατεδίκαζε τὰς βαρβαρότητας τὰς ὁποίας διαπράττουν οἱ Ἄγγλοι ἐν Κύπρῳ. Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, παρ’ ὅλην τὴν αἰσιοδοξίαν τὴν ὁποίαν θέλει νὰ μεταδώσῃ καὶ εἰς ἡμᾶς, εὑρίσκεται καὶ πάλιν ἐν δικαίῳ. Χαρακτηριστικαὶ εἶναι αἱ δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ δυνάστης τῆς Κύπρου Στρατάρχης Χάρτινγκ μετὰ τὴν ἄφιξίν του εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Εἶπεν, ἐρωτηθεὶς ἀπὸ δημοσιογράφους, ἐὰν πρόκειται νὰ δημοσιευθῇ τὸ Σύνταγμα καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ συζητηθῇ, εἶπεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως, ἀλλὰ περὶ δημοσιεύσεως. Εἶναι δὲ τὸ Σύνταγμα τοῦτο, χειρότερον ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἠρνήθη ὁ Κυπριακὸς λαὸς τὸ 1931. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι κατὰ πρῶτον λόγον, εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ἔχουν λόγον οἱ Κύπριοι, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν τὸ καθῆκον μας ἀπέναντι τῶν ἡρωϊκῶς ἀγωνιζομένων ἀδελφῶν μας. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἀναχωρήσετε διὰ τὴν Ἀμερικήν, εἶχον προβῆ εἰς δήλωσιν καὶ ἔλεγον τότε, ὅτι μὲ τὴν πυρκαϊὰν ἡ ὁποία ἤναψε εἰς τὰ νότια καὶ τὰ βόρεια σύνορά μας, δὲν εἶναι εὔθετος στιγμὴ διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπὸ τὴν Χώραν. Σεῖς μετέβητε καὶ εὔχομαι ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ μᾶς πείσετε ὅτι ἡ μετάβασίς σας, ἦτο πραγματικῶς χρήσιμος διὰ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἐπωφελοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμήν, διὰ νὰ ἐκφράσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸν ἀποτροπιασμόν μου διὰ τὰ συνταρακτικὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν εἰς τὴν Οὑγγαρίαν — (χειροκροτήματα ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας) — ὅπου κατεπνίγη εἰς τὸ αἷμα κατὰ τὸν πλέον ἀπάνθρωπον τρόπον τὸ αἴσθημα ἑνὸς λαοῦ, ὑπερηφάνου, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ ζήσῃ ὡς ἐλεύθερος. (Χειροκροτήματα). Νὰ ἐκφράσω ἐπίσης τὴν ἀγανάκτησίν μου, διότι αἱ μεγάλαι δῆθεν δυνάμεις, αἱ ἰσχυριζόμεναι ὅτι εἶναι μεγάλαι, ἐπετέθησαν ἀπροκλήτως ἐναντίον ἑνὸς φίλου ἔθνους καὶ ἐδημιούργησαν τόσα θύματα. (Χειροκροτήματα ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας). Ἡμεῖς αἱ μικραὶ χῶραι, πρέπει νὰ διαμαρτυρηθῶμεν καὶ νὰ ἀπορρίψωμεν μετ’ ἀγανακτήσεως τὴν βίαν ὁποθενδήποτε προερχομένην. (Χειροκροτήματα). Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ σήμερον ἀκόμη εὑρίσκεσθε εἰς τὰς παραμονὰς ἀναχωρήσεως. Δὲν ξεύρω ἐὰν ἡ ἐπίσκεψίς σας εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν, θὰ εἶναι ἁπλῶς φιλικὴ ἀλλὰ δὲν μπορῶ νὰ δεχθῶ, ὅτι δὲν θὰ γίνουν καὶ πολιτικαὶ συζητήσεις, διότι συμφώνως πρὸς τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχομεν, ὁ Στρατάρχης Τίτο φέρεται ἐνδιαφερόμενος εἰς τὸ νὰ ἐπαναφέρῃ ἐν ἰσχύϊ τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον. Δὲν εἶναι ἀπίθανον ἀκόμη, νὰ σᾶς ζητηθῇ, κύριε Πρόεδρε, νὰ κάμετε ὑποχωρήσεις ἀπέναντι τοῦ Κυπριακοῦ, διὰ νὰ ἐξομαλυνθοῦν αἱ σχέσεις μας μὲ τὴν Τουρκίαν. Ἐγὼ ἐκ μέρους τοῦ Κόμματος τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, δὲν ζητῶ τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ νὰ μᾶς δηλώσῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ πρὸ τῆς ἀναχωρήσεώς του διὰ τὸ Βελιγράδιον, ὅτι ἡ συμφωνία μεταξὺ τῶν πολιτικῶν Κομμάτων, ἡ ὁποία συνήφθη τὸν Αὔγουστον τοῦ 1954, ὅτι δηλαδὴ θὰ ἐξασφαλίσωμεν ἐντὸς τακτῆς καὶ λογικῆς προθεσμίας τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων, ἰσχύει καὶ ἐὰν μᾶς τὸ βεβαιώσῃ αὐτὸ θὰ κατέλθω ἱκανοποιημένος ἀπὸ τὸ βῆμα. (Χειροκροτήματα).

§72Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἀπετέλει χρέος τοῦ Σώματος νὰ ἀσχοληθῇ ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς συγκλήσεώς του, μὲ τὸ μέγα Ἐθνικὸν θέμα τῆς Κύπρου, τὸ ὁποῖον συγκινεῖ βαθύτατα τὰς καρδίας ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐπανειλημμένας προσκλήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθὸν δὲν ἔδωκεν ἀνταπόκρισιν. Ἐζητήσαμεν νὰ λάβωμεν γνῶσιν τῶν φακέλλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ δὲν εἰσηκούσθημεν. Ἐζητήσαμεν τὴν σύγκλησιν τοῦ Συμβουλίου τοῦ Στέμματος, καὶ τὸ αἴτημα τοῦτο δὲν ἔγινε δεκτόν. Καὶ ἐζητήσαμεν ἐπίσης πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἔκτακτον σύγκλησιν τῆς Βουλῆς. Καὶ οὔτε τὸ αἴτημα τοῦτο ἔγινε δεκτόν. Ἀπετέλει, τοὐλάχιστον, στοιχειῶδες χρέος κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας ἡ παροῦσα Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ ἐθνικὸν θέμα. Καὶ χαίρω διότι ἡ εὐκαιρία παρέχεται σήμερον. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν εἰς τὴν Σπάρτην εἶπεν: «Γύρω ἀπὸ τὸ Κυπριακὸν διεξάγεται μία πατριδοκαπηλεία ἀπὸ πολλοὺς ἠθελημένως καὶ ἀπὸ ἄλλους ἀθελήτως». Δὲν γνωρίζω ποίους ὑπηνίσσετο. Ὁ κυβερνητικὸς τύπος δὲν ὑπαινίσσεται ἁπλῶς ἀλλὰ ὀνομάζει τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀπαντῶ: Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν ὑπάρχει ἴχνος κομματικῆς προθέσεως εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ θέματος. (Χειροκροτήματα). Δὲν ἀποβλέπομεν οὔτε εἰς κομματικὴν ὠφέλειαν οὔτε εἰς κομματικὴν φθορὰν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀποβλέπομεν μόνον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος. Ἀπὸ αὐτὴν τὴν ὑψηλὴν σκοπιὰν ἐξετάζομεν ἡμεῖς τὸ θέμα καὶ αὐτὸ θὰ ἐξακολουθήσωμεν πράττοντες καὶ εἰς τὸ μέλλον. Κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ, προτοῦ χωρήσω εἰς συγκεκριμένην ἀπάντησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἀποσαφηνίσω ὡρισμένα θέματα διὰ νὰ μὴ ἐπέρχεται σύγχυσις κατὰ τὴν συζήτησιν. Πρῶτον, ἐπιθυμῶ νὰ προσδιορίσω τὸ περιεχόμενον τῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Δεύτερον, τὸν φορέα τῆς πολιτικῆς. Καὶ θὰ ἔλθω κατόπιν εἰς τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ καὶ τὴν ὁποίαν ἐξήγγειλεν ἡ Κυβέρνησις. Δύο εἶναι αἱ ἐνδεχόμεναι πολιτικαὶ γραμμαὶ κατευθύνσεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἡ Αὐτοδιάθεσις καὶ ἡ Αὐτοκυβέρνησις. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἀπετέλεσεν, ἀνέκαθεν, μέγα σφάλμα, ὅτι ἔγινε συσχετισμὸς τῶν δύο αἰτημάτων, αὐτοδιαθέσεως καὶ αὐτοκυβερνήσεως. Ἡ αὐτοκυβέρνησις εἶναι αἴτημα πολιτικὸν καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἐπιδιωχθῇ μὲ πολιτικὰ μέσα. Ἡ αὐτοδιάθεσις εἶναι αἴτημα ἐλευθερίας καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς, τοὐλάχιστον, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤχησε τὸ ὅπλον τῆς ἐλευθερίας εἰς τὴν Κύπρον, δὲν ἐπετρέπετο νὰ ὑπάρχῃ ἄλλη ἐμφάνισις αἰτήματος: Μόνον, ἀποκλειστικόν, μέγα, τὸ αἴτημα τῆς Ἐλευθερίας, τὸ αἴτημα τῆς Αὐτοδιαθέσεως. Ἡ συσχέτισις αὐτοδιαθέσεως καὶ αὐτοκυβερνήσεως ἀπὸ ἐκείνης τῆς ὥρας ἀπετέλεσε βαρύτατον σφάλμα διότι ἐδημιούργησεν σύγχυσιν εἰς τὸν ἀγῶνα. Ἀλλὰ ὅ,τι, ἐσφαλμένως συνέβη εἰς τὸ παρελθόν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συνεχισθῇ εἰς τὸ μέλλον. Κυπριακὸν αἴτημα εἶναι μόνον ἕν: Ἡ Αὐτοδιάθεσις. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ δεύτερον ἐρώτημα. Ποῖος εἶναι ὁ «φορεὺς» τῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε ἀντίφασις μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀπόψε ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπανεχώρησεν εἰς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν 25ην Ἀπριλίου εἶχεν εἴπει: «Ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ δεχθῶμεν οὔτε ὀλιγώτερα, οὔτε περισσότερα ἀπὸ ὅσα θὰ δεχθῇ ὁ Μακάριος. Παρέχομεν ἀπεριόριστον συνδρομήν. Δύναται ὁ Μακάριος νὰ καταλήξῃ εἰς συμφωνίαν τῆς ἰδικῆς του προτιμήσεως καὶ ἡμεῖς θὰ τὴν ἐγκρίνωμεν. Δύναται ὁ Μακάριο νὰ διαρρήξῃ τὰς συνομιλίας του καὶ ἡμεῖς νὰ εἴμεθα σύμφωνοι». Διεμαρτυρήθημεν ἡμεῖς τότε καὶ εἴπομεν: Τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, μέγα περιεχόμενον τῆς ὁποίας εἶναι τὸ Κυπριακὸν θέμα, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὁρίζῃ οὐδὲν τμῆμα τῆς Ἑλλάδος, εἴτε τῆς ἐλευθέρας εἴτε τῆς ὑποδούλου. Ἕκαστον τμῆμα τῆς Χώρας δικαιοῦται νὰ ἔχῃ γνώμην ἀλλὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος συνθέτει, ἱεραρχεῖ, μόνον ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐκείνη εἶναι εἰς θέσιν νὰ συσχετίσῃ τὰ αἰτήματα, νὰ τὰ ἱεραρχήσῃ καὶ καθιερώσῃ τὴν προτεραιότητα. Καὶ ὅταν κρίνῃ ὅτι γενικώτερα θέματα ἀσφαλείας τῆς χώρας τὰ ὑπαγορεύουν, νὰ ὑποστείλῃ τὴν σημαίαν τῶν εἰδικῶν αἰτημάτων. Καὶ ὅταν ἐξ ἄλλου κρίνῃ, ὅτι τὰ θέματα τῆς γενικῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας τὸ ἐπιτρέπουν, νὰ προβάλῃ ὡς ἀποκλειστικὸν αἴτημα, ἓν συγκεκριμένον αἴτημα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ ἦλθε κατόπιν ὁ σημερινὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν διεκήρυξεν, ὅτι ἀποδέχεται τὴν ἰδικήν μας γνώμην. Εἶχε δηλώσει: «Ἐπιθυμῶ νὰ διαβεβαιώσω ὅτι τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας χειρίζεται μόνον ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶμαι ἐγὼ ὁ ἀποκλειστικὸς φορεὺς αὐτῆς». Καὶ ἐπηκολούθησεν ἐσχάτως ἡ ἀντιδικία του μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ ἐνόπλου ἀγῶνος εἰς τὴν Κρήτην, τὸν Διγενῆ.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι εἰς τὴν Κρήτην. Εἰς τὴν Κύπρον.

§74Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐκεῖθεν πορεύεται ἡ Ἐλευθερία πρὸς τὴν Κύπρον. (Χειροκροτήματα). Καὶ εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν: «Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικρατῇ εἰς τοὺς Κυπρίους ἀγωνιστὰς ἡ ἀντίληψις ὅτι ἐκεῖθεν θὰ καθορίζεται ἡ ἐν γένει ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος, τῆς ὁποίας τὴν ἀποκλειστικὴν εὐθύνην φέρει ἡ Κυβέρνησις». Καὶ διὰ τοῦτο ἤκουσα μετ’ ἐκπλήξεως σήμερον τὴν ὑπαναχώρησιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐπανέλθω. Εἶπεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προορίζεται νὰ γίνῃ ἀκροατής, νὰ γίνῃ ἐκτελεστὴς τῶν θελήσεων τῶν ἀποφάσεων, «οἱαιδήποτε καὶ νὰ εἶναι» τῶν ἀδελφῶν μας Κυπρίων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική του ἀντίφασις. Καὶ αὐτὴ εἶναι μία νέα βαρεῖα εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία γνωρίζομεν ποῖον μέλλον προμηνύει. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ διαπιστώσωμεν, ποία εἶναι ἡ γνώμη τοῦ μαχομένου τμήματος τοῦ Ἔθνους, ὀφείλομεν νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς ὅλας τὰς ὑπευθύνους Κυπριακὰς ἐκδηλώσεις. Ἡ πρώτη ἐπίσημος ἐκδήλωσις τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ, ὑπῆρξεν ἡ ἀπόφασις τῆς Παγκυπρίου Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς 26.8.55, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεφασίσθησαν τὰ ἀκόλουθα. «Ὁ Κυπριακὸς λαὸς οὐδεμίαν ἄλλην λύσιν θὰ ἀποδεχθῇ πλὴν τῆς ἀμέσου ἐφαρμογῆς τῆς Αὐτοδιαθέσεως, ἀποκρούων πᾶσαν συνταγματικὴν προσφορὰν ἢ ἄλλην νόθον λύσιν τοῦ Ἐθνικοῦ ζητήματος».... Ὀλίγον προηγουμένως ὁ Μακάριος εἶχε καταγγείλει διὰ διαγγέλματος τὴν αὐτοκυβέρνησιν ὡς «Τάφον» τῆς Ἑνώσεως. Καὶ εἶχεν ὀνομάσει τοὺς συνταγματοφίλους, «ἐπαισχύντους προδότας οἱ ὁποῖοι ἀπέβλεπον νὰ συνεχισθῇ τὸ ὄνειδος τῆς δουλείας». Βραδύτερον, ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου μέχρι Φεβρουαρίου, ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος προέβη εἰς διαπραγματεύσεις, μὲ βάσιν τὸν συμβιβασμόν. Ἀλλὰ ὑπάρχει μία ἐξήγησις δι’ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν. Δὲν ἦτο αὐθόρμητος. Ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα πιέσεως τῶν Ἀθηνῶν.

§75Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Εἶναι ἡ ἀποστολὴ Λιάτη.

§76Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα....

§77Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μίαν διακοπὴν παρακαλῶ.

§78Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀκόμη δὲν προσδιώρισα ποία εἶναι ἡ πίεσις.

§79Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἴπατε ὅτι ὑπῆρξε πίεσις τῶν Ἀθηνῶν.

§80Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ τὴν ἐπιβεβαιώσω. Εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶ εἰς τοιαύτην βεβαίωσιν, χωρὶς τὰ στοιχεῖα της; (χειροκροτήματα). Ὑπάρχει τὸ τηλεγράφημα τοῦ Πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς Η.Π.Α. τῆς 19 Νοεμβρίου 1955 εἰς τὸ ὁποῖον ἀναγράφει: «Ὁ Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοῦ προσέθεσεν ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀσκοῦντες πίεσιν, ἐκεῖνοι μὲν ἐπὶ τῶν Ἄγγλων καὶ ἡμεῖς πρὸς τὸν Μακαριώτατον ἄνευ διακοπῆς. Παρετήρησα, ὅτι ἀπὸ μέρους μας τοῦτο ἔχει γίνει ἤδη ἀποτελεσματικῶς, διότι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος εἶχεν ἀποσύρει τὸ κεντρικὸν αἴτημα τῶν Κυπρίων προσδιορισμοῦ τακτῆς προθεσμίας αὐτοδιαθέσεως, ἐνῷ Ἄγγλοι ἐπέμενον προτάσεις Λονδίνου». Ἀφορᾷ τοῦτο, διὰ νὰ εἶμαι δίκαιος ἀπέναντι τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὰς προτάσεις τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου τῆς 4ης Ὀκτωβρίου, ἤτοι δύο ἡμέρας πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Διαπιστοῦται ἑπομένως κατὰ τρόπον ἐπίσημον, ὅτι, ἔναρξις τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου πρὸς συμβιβασμὸν ἐγένετο κατόπιν πιέσεως ἐξ Ἀθηνῶν, ὁμολογουμένης καὶ ἀνακοινουμένης εἰς τοὺς Συμμάχους. Καὶ ἐπηκολούθησεν ἡ ἀποστολὴ Λιάτη, προορισμὸς τῆς ὁποίας ἦτο ἡ ἄσκησις ἐπιρροῆς πρὸς συνέχισιν τῶν διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι εἶχον διακοπῆ. Διαπιστοῦται, ἑπομένως, κύριοι βουλευταί, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ διάμεσον διάστημα τῶν διαπραγματεύσεων Μακαρίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ὑποστολὴ τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως, δὲν ἦτο αὐθόρμητον, ἀλλὰ ἀποτέλεσμα πιέσεων τῶν Ἀθηνῶν. Ἔληξεν ὅμως αὐτὴ ἡ περίοδος μὲ τὸ θλιβερὸν τέλος τῆς ἐξορίας τοῦ Μακαρίου, ἡ ὁποία ἦτο ἀναπόφευκτον ἀποτέλεσμα τοῦ γεγονότος, ὅτι, αἰχμάλωτος τῆς βίας διεπραγματεύετο μὲ τὸν δυνάστην. Καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν νέαν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν δύο ἐπισήμους καὶ πάλιν ἐπιβεβαιώσεις τοῦ φρονήματος τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Ἔχομεν δύο μηνύματα τῆς ΕΟΚΑ. Τὴν 15ην Σεπτεμβρίου τὸ διάγγελμα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΟΚΑ ἀναγράφει: «Δίδω μίαν ὑπόσχεσιν. Δὲν θὰ ὑποστείλω τὴν σημαίαν καὶ δὲν θὰ ἔλθω εἰς οὐδένα συμβιβασμόν, πρὶν ἢ δικαιωθοῦν πλήρως οἱ πόθοι τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ». Καὶ ὑπάρχει ἐπίσης καὶ τὸ διάγγελμα τῆς 18ης Ὀκτωβρίου, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν διαμάχην μὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀναγράφει εἰς αὐτὸ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ἀγῶνος: «Δὲν πρόκειται νὰ καταθέσωμεν τὰ ὅπλα ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει, πρὶν ἢ παρασχεθῇ πρὸς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα τῆς Αὐτοδιαθέσεως καὶ μᾶς δοθῇ ὁριστικῶς ἡ δυνατότης νὰ τὸ ἀσκήσωμεν». Καὶ αὐταὶ εἶναι αἱ τελευταῖαι γνωσταὶ δηλώσεις τῶν ἡγετῶν τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου. Τονίζω τοῦτο, διότι θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ σημείου τοῦ λόγου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ συναγάγω συμπεράσματα δυσάρεστα διὰ τὸν ἴδιον. Καὶ τώρα, κύριοι βουλευταί, ἔπειτα ἀπὸ τὸν προσδιορισμὸν τῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἔπειτα ἀπὸ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ φορέως τῆς Κυπριακῆς πολιτικῆς, ἠμποροῦμεν νὰ ἐξετάσωμεν ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ θέμα ἐπιβάλλεται ἀπολύτως μία σαφὴς διάκρισις: Ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ ἐντὸς τοῦ ΟΗΕ καὶ εἶναι θεμελιώδης. Ἐντὸς τοῦ ΟΗΕ δὲν δύναται διὰ λόγους ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ ἐκτὸς τοῦ ΟΗΕ. Καὶ ἡ διάκρισις δικονομικούς, νὰ ὑπάρξῃ ἄλλο αἴτημα, ἀπὸ τὸ αἴτημα τῆς Αὐτοδιαθέσεως. Διότι ἁρμοδιότητα ὁ ΟΗΕ ἔχει μόνον διὰ τὸ αἴτημα τῆς Αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ἐτόνισεν καὶ ἐχειροκροτήθη ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τὴν Συμπολίτευσιν, ὅτι ἐπιδιώκει ἀνεπιφύλακτον καὶ ἀπεριόριστον αὐτοδιάθεσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας ἐντὸς τοῦ ΟΗΕ. Ἀλλὰ ἐντὸς τοῦ ΟΗΕ δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ προσθήκη τοιούτων ὅρων. Διὰ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ μόνον εἶναι ἁρμόδιον τὸ Σῶμα τοῦ ΟΗΕ. Ἰδοὺ διατὶ ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ ΟΗΕ αὐτονόητον δικονομικῶς εἶναι ὅτι, πρόκειται μόνον περὶ αἰτήματος αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐγγραφῆς δυσκολευόμεθα νὰ συμμερισθῶμεν τὴν αὐτάρεσκον ὑπερηφάνειαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐνεγράφη ἡ προσφυγή μας ὁμοῦ μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς προσφυγῆς κατόπιν Τουρκικῆς προτάσεως. Δυνάμεθα διὰ τοῦτο νὰ ἑορτάσωμεν; Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον διαφωνῶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Οὐδέποτε ἐπετρέπετο νὰ δεχθῶμεν ἀδιαμαρτυρήτως τὴν ἐγγραφὴν τῆς Βρεταννικῆς προσφυγῆς. Ποίαν ἀξίαν ἔχει ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐξετασθῇ ὁλόκληρος ἡ ἀλήθεια; Ἀφοῦ ἐπὶ τέλους ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατέχεται τόσον ἀπὸ τὸ πάθος τῆς ἀληθείας, ἡ εὐκαιρία τοῦ προσεφέρετο μὲ τὴν ἰδικήν μας προσφυγήν, κατὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐστρέφετο ἡ Βρεταννικὴ ἐκπροσώπησις. Δὲν θὰ ἀπεφεύγετο ἡ συζήτησις. Ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ διακηρύξωμεν ὅτι διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ ἀποδοχὴ τῆς προσφυγῆς, ὀνομασία τῆς ὁποίας εἶναι «βοήθεια τῆς Ἑλλάδος πρὸς τοὺς τρομοκράτας τῆς Κύπρου». Διότι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους σήμερον ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ὀνομάζει τρομοκράτας εἶναι οἱ πατριῶται διὰ τοὺς ὁποίους ὁ ἡγέτης τοῦ Βρεταννικοῦ Λαοῦ, ὁ Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ, εἶχε γράψει ἐσχάτως εἰς τὴν ἱστορίαν του τῶν Ἀγγλοφώνων Λαῶν. «Ἀποτελεῖ, γράφει ὁ Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ, καὶ οἱονεὶ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῶν Κυπρίων ἀγωνιστῶν, ἀποτελεῖ τὸ πρώτιστον δικαίωμα τῶν ἀνθρώπων νὰ φονεύουν καὶ νὰ ἀποθνήσκουν χάριν τῆς Πατρίδος των καὶ νὰ τιμωροῦν ἀμειλίκτως ὅλους ἐκείνους τοὺς ὁμοεθνεῖς των οἱ ὁποῖοι συνειργάσθησαν μὲ τὸν Κατακτητήν». Καὶ αὐτὸ πράττουν οἱ Κύπριοι Ἕλληνες. (Χειροκροτήματα). Ἐφ’ ὅσον τὸ θέμα ἐκκρεμεῖ ἐντὸς τοῦ ΟΗΕ καὶ μέχρις ὅτου φθάσῃ πρὸς συζήτησιν εἶναι αὐτονόητον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ αὐτὴν τὴν διαδικασίαν θὰ ὑπεστήριζεν τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλὰ τὸ κύριον θέμα τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῆς προσφυγῆς ἐντὸς τοῦ ΟΗΕ. Τὸ κύριον θέμα εἶναι ἡ πολιτικὴ της ἐκτὸς τοῦ ΟΗΕ. Καὶ εἶναι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν καὶ ἐπικρίνομεν. Ποία ἀπόδειξις ὑπάρχει διὰ τὸ περιεχόμενον αὐτῆς τῆς πολιτικῆς ἐντὸς τοῦ ΟΗΕ; Στερούμεθα τῆς δυνατότητος νὰ ἀναγνώσωμεν τοὺς φακέλλους. Εὑρισκόμεθα εἰς ἀδυναμίαν νὰ ἐπικαλεσθῶμεν ἄλλα στοιχεῖα, πέραν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔχουν περιέλθει εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ ὅλων ἐκείνων τὰ ὁποῖα τόσον σπατάλως προσέφερεν ἀπόψε μὲ τὴν ὁμιλίαν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. (Χειροκροτήματα). Τὸ πρῶτον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπιβεβαιώνει ὅτι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ πολιτικὴ τῆς Αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐκτὸς τοῦ ΟΗΕ, εἶναι ἡ ἀντιδικία τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπεχείρησεν ἐναντίον τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΟΚΑ, ἡ δημοσία ἀντιδικία. Διεκήρυξε μὲ τὸ διάγγελμά του ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς ΕΟΚΑ τὸ ἀνένδοτον αἴτημα τῆς Αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ἠνωχλήθη καὶ ἠγανάκτησε καὶ ἠπείλησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶναι ἐπίσης αἱ δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τοὺς ξένους δημοσιογράφους. Προέβη ὡς εἶπεν, εἰς μίαν διάψευσιν. Θὰ ἐπικαλεσθῶ ἐν τούτοις τὸ κείμενον τῆς ἰδικῆς του διαψεύσεως διὰ νὰ ἐπιβεβαιώσω καὶ πάλιν ὅτι δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν γραμμὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως «ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας». Ἰδοὺ τὸ κείμενον τῆς ἰδικῆς του διαψεύσεως. Ἐδήλωσεν ὁ κ. Ἀβέρωφ ὅτι εἶπεν ἀκριβῶς εἰς τοὺς ξένους δημοσιογράφους: «Ἡ Ἑλλὰς λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς διεθνεῖς συνθήκας, δὲν ζητεῖ τὴν ἄμεσον διεξαγωγὴν δημοψηφίσματος. Δέχεται τὴν ὑπὸ Φιλελευθέρων αὐτοκυβέρνησιν παραμονὴν τῆς Κύπρου ὑπὸ Βρεταννικὴν κυριαρχίαν, ἀλλὰ σκέψις περὶ αὐτοδιαθέσεως δὲν δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἁπλῆ ἀναγνώρισις τῆς ἀρχῆς. Εἶναι ἀνάγκη ἡ ἀρχὴ αὐτὴ νὰ συμπληρωθῇ διὰ τοῦ μηχανισμοῦ, βάσει τοῦ ὁποίου θὰ ὁρισθῇ ὁ χρόνος τῆς διεξαγωγῆς τοῦ δημοψηφίσματος». Τὴν ἀείμνηστον «φόρμουλα» τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν διεδέχθη «ὁ μηχανισμὸς» τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλ’ ὁ πολιτικὸς κόσμος ὁμοφώνως εἶχεν ἐγκρίνει ὡς κοινὴν ἐθνικὴν πολιτικήν, τὴν αὐτοδιάθεσιν «ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας». Οὐδαμοῦ εἰς τὴν ἐπίσημον διάψευσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐδαμοῦ ἀναγράφεται τὸ αἴτημα τῆς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Ἐφευρίσκεται ὁ «μηχανισμός», ἡ ὑπεκφυγή. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ τὴν συνέντευξιν τὴν ὁποίαν ἔδωκαν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Διεθνῆ Ὑπηρεσίαν Πληροφοριῶν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρεται ὅτι εἶπεν, «ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δεχθῶμεν ἀκόμη καὶ ἐπέμβασιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν εἰς τὴν Κύπρον, μολονότι πιστεύομεν ὅτι τὸ φλέγον αὐτὸ ζήτημα δύναται νὰ λυθῇ ἱκανοποιητικῶς μὲ ἀμέσους διαπραγματεύσεις μεταξὺ Κύπρου–Ἑλλάδος–Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Τουρκίας». Δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν ἀκρίβειαν, ἐφόσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν διαψεύδει. Ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι ἐὰν ἤθελε νὰ προβῇ εἰς διάψευσιν θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν κάμῃ διὰ τοῦ ἰδίου Πρακτορείου Εἰδήσεων καὶ ταὐτοχρόνως νὰ προσθέσῃ, τί ἀκριβῶς εἶχεν εἴπει.

§81Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ ἦτο δυνατὸν ἐρχόμενος εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ γνωρίζω ποίαν κριτικὴν θὰ ἠσκῆτε ἐπὶ μιᾶς τοιαύτης ἐνδεχομένης δηλώσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ κάμω; Ἐφόσον σᾶς λέγω ὅτι εἶναι ἀναληθές, πιστεύσατέ το.

§82Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐδέχθην τὴν διάψευσίν σας, ἀλλὰ προέβην εἰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀφεώρων καὶ ἐμέ, ἐὰν εὑρισκόμην εἰς ὑπεύθυνον θέσιν. Θὰ ἔπρεπεν, ἐφόσον τὸ κείμενον αὐτὸ ἐδημοσιεύθη εἰς ὅλας τὰς Χώρας πρὸς γενικὴν διαφώτισιν, θὰ ἔπρεπε διὰ τοῦ αὐτοῦ πρακτορείου νὰ δοθῇ καὶ ἡ διάψευσις, διὰ νὰ μὴ δημιουργοῦνται διεθνῶς ἐσφαλμέναι ἐντυπώσεις.

§83Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐφόσον σᾶς λέγω ὅτι εἶναι ἀνακριβῆ.

§84Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀπεδέχθην τὴν διάψευσίν σας.

§85Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν εἶχον λόγον νὰ τὸ εἴπω καὶ νὰ τὸ διαψεύσω κατόπιν.

§86Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς ἐξήγησα τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευε τὴν ἀνάγκην τῆς διαψεύσεως διὰ τοῦ αὐτοῦ πρακτορείου καὶ ἀπεκόμισα τὴν ἐντύπωσιν ὅτι περίπου τὸν συμμερίζεσθε... Καὶ ἔχομεν ἀκόμη τὰς πληροφορίας τῶν χθεσινῶν «Τάϊμς», τῆς σοβαρωτέρας Βρεταννικῆς ἐφημερίδος. Δὲν γνωρίζω ἐὰν τὸ κείμενον εἶναι ἀκριβές. Δὲν ἔχω τὸ κείμενον, ἀλλὰ τὸ κείμενον τοῦ τηλεγραφήματος, ὅπως ἐδημοσιεύθη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Τύπον.

§87Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι μετάφρασις αὐτὸ ποὺ δημοσιεύθη.

§88Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀκριβὴς μετάφρασις. Οἱ Τάϊμς τοῦ Λονδίνου, λοιπόν, εἰς ἀνταπόκρισίν των ἐξ Ἀθηνῶν ἀποκαλύπτουν τὰ ἑξῆς: Κύριοι βουλευταί, τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα δύναται νὰ προσκομίζῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, μὴ ἔχουσα γνῶσιν τῶν φακέλλων καὶ μὴ διαθέτουσα μυστικὰς ὑπηρεσίας, εἶναι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα περιέρχονται εἰς τὴν διεθνῆ δημοσιότητα. Καὶ ἀποτελεῖ χρέος καὶ θεμιτὸν δικαίωμα ἡ χρησιμοποίησίς των. Τὸ σχετικὸν κείμενον τῶν «Τάϊμς» ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ ὑπὸ τὸν κ. Καραμανλῆν ἀντιπροσωπεία εἰς Ν. Ὑόρκην παρέσχε διαβεβαιώσεις πρὸς τὰς ἀντιπροσωπείας τῶν ἐνδιαφερομένων διὰ τὸ Κυπριακὸν Κρατῶν διὰ τὰ ἑξῆς τρία σημεῖα: Πρῶτον, δὲν ζητεῖ τὴν ἄμεσον διεξαγωγὴν δημοψηφίσματος εἰς τὴν νῆσον, λόγῳ δὲ τῆς σημερινῆς διεθνοῦς καταστάσεως δέχεται τὴν διατήρησιν τῆς βρεταννικῆς κυριαρχίας. Δεύτερον, ἀναγνωρίζει ὅτι αἱ στρατηγικαὶ ἀνάγκαι τῆς Μεγ. Βρεταννίας ἐμποδίζουν καθορισμὸν ἡμερομηνίας διὰ τὴν παραχώρησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τρίτον, ἐπιζητεῖ τὸν καθορισμὸν ἑνὸς μηχανισμοῦ —ἡ λέξις βλέπετε, ἐπαναλαμβάνεται— διὰ τὴν μελλοντικὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος καὶ προτείνει διαιτησίαν τοῦ Ν. Α.Τ.Ο. μετὰ τριετῆ ἀνάπαυλαν. Ἡ ἐπέμβασις τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. θὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὸ νὰ καθορισθῇ ἐὰν ἡ κατάστασις ἐπιτρέπῃ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως». Ἰδοὺ μία εὐρυτέρα ἑρμηνεία τῶν προγενεστέρων δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν: Ἡ ἀναζήτησις μηχανισμοῦ καθορισμοῦ χρόνου αὐτοδιαθέσεως. Δὲν εὑρισκόμεθα, ἑπομένως πέραν ἀκόμη καὶ τῆς κυριολεξίας τῶν ἀρχικῶν δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα κύριοι βουλευταί, εἰς τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Μᾶς εἶπεν, πρῶτον, ὅτι ἀπετέλεσε μεγάλην ἐπιτυχίαν ἡ ἐγγραφὴ τῆς προσφυγῆς. Ἐδώσαμεν τὴν ἀπάντησιν. Ἀλλ’ ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν ὥραν νὰ προσδιορίσῃ τὴν γραμμὴν τοῦ μέλλοντος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπεχείρησεν ὑπεκφυγήν. Δὲν προσδιώρισε γραμμὴν πολιτικὴν τοῦ μέλλοντος. Ὑπεστήριξεν ὅτι «ἐντὸς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν οὐδέποτε θὰ ὑποσταλῇ ἡ σημαία τῆς αὐτοδιαθέσεως». Ἀλλὰ εἶναι αὐτονόητον, ὅτι ἡ ὑποστολὴ τῆς σημαίας ἐκεῖ θὰ ἐσήμαινεν ἔξοδον ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέμενεν ἡ Βουλὴ ἦτο νὰ ἐπιβεβαιώσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐὰν παραμένῃ συνεπὴς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν γραμμήν, ἡ ὁποία ἔχει χαραχθῆ μέχρι τοῦδε κατὰ τρόπον ἐπίσημον, ὅπως ἀνεκοινώθη καὶ ἀπὸ τὴν μαχομένην Κύπρον καὶ ἐπίσης ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν Πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας. «Αὐτοδιάθεσις ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας». Περὶ τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν οὐδὲν εἶπε. Καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Ἀντὶ τούτου τί ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν; Εἶπεν: «Γίνομαι καὶ πάλιν τρίτος ἀπέναντι τῆς Κύπρου. Ἐκεῖνοι θὰ ἀποφασίσουν καὶ ἐγὼ θὰ ἐκτελέσω». Παραιτεῖται τοιουτοτρόπως ἀπὸ τὸ δικαίωμα καὶ τὴν εὐθύνην τοῦ ἡγέτου τῆς πολιτικῆς τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ συνθέτῃ τὸ σύνολον τῶν θεμάτων καὶ νὰ ὑπαγορεύῃ τὴν γραμμὴν πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἀλλὰ προέβη καὶ εἰς μίαν ἄλλην σημαντικὴν δήλωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶπεν ὅτι «βαρύταται εἶναι αἱ θυσίαι τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὅτι ζῇ ὑπὸ τὸ Κράτος τραγῳδίας» καὶ περίπου μᾶς ἔδωσε τὸ μήνυμα μιᾶς ἡττοπαθείας, τὰς πολιτικὰς συνεπείας τῆς ὁποίας θὰ συναγάγῃ ἡ Κυβέρνησις. Μὲ ποῖον δικαίωμα, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔρχεσθε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ θρηνεῖτε παθήματα, τραγῳδίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπερήφανος ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΟΚΑ, καὶ ἀπτόητοι οἱ ὀπαδοί του διακηρύττουν ὅτι ἐμμένουν μέχρις ἐσχάτων εἰς τὸ αἴτημα τῆς Αὐτοδιαθέσεως; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Μὲ ποῖον δικαίωμα δημιουργεῖτε τὴν ἀτμόσφαιραν τῆς ἡττοπαθείας διακηρύσσοντες ὅτι δοκιμάζεται ὁ Κυπριακὸς λαὸς καὶ ἀφήνοντες νὰ συναχθῇ ὅτι εἶναι εὔλογον νὰ καμφθῇ; Ὑπῆρξε ποτέ, ἀρχηγὸς Κράτους, ὑπῆρξε ποτὲ ἀρχηγὸς Στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἐνῷ διαρκῇ ἡ μάχη, νὰ δηλώσῃ ὅτι μάχονται τὰ στρατεύματα, ἀλλὰ ἐὰν καμφθοῦν, ἐὰν ὑποκύψουν εἰς τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, τότε θὰ ἀναγκασθῇ νὰ σκεφθῇ τὴν συνθηκολόγησιν; Καθ’ ἣν στιγμὴν μάχεται ἡ Κύπρος δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ τονίζωνται τὰ δεινὰ τοῦ ἀγῶνος, καθ’ ὃν τρόπον ἐτονίσθησαν. Τὰ γνωρίζομεν τὰ δεινὰ τοῦ ἀγῶνος. Καὶ τὰ γνωρίζουν περισσότερον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰ ὑφίστανται, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὰ ὑφίστανται δὲν ἔρχεται μήνυμα κάμψεως ἀλλὰ ἔρχεται μήνυμα ἀνενδότου ἀγῶνος, κανεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑπονομεύσῃ τὸ ἠθικόν των.

§89Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπουργ. Ἐξωτ.). Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω τὴν ἔκπληξίν μου διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον παρουσιάσατε τὰ ὅσα εἶπον. Ἐκόμισα εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἐπίσημον μήνυμα ἀπὸ ἐπισήμου πληροφορίας ὅτι οὐδεμία κάμψις παρετηρήθη εἰς τὸ ἠθικὸν διότι τὰ λαμβανόμενα μέτρα ηὔξησαν τὴν ἀκαμψίαν τῶν Κυπρίων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος). Ἂν δὲ ἐπεκαλέσθην τὰ δεινὰ τοῦ κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ἀνέφερον τὰς τελευταίας τρομερὰς ποινάς, εἶναι ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐξάρω ὅτι παρὰ ταῦτα οὐδεμία κάμψις παρετηρήθη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§90Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χαίρω διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκ τῶν ὑστέρων κατώρθωσε νὰ ἀντιληφθῇ... (θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς ὄχι, ὄχι...) Ὁσονδήποτε καὶ ἂν προσπαθῆτε μὲ τὰς διαμαρτυρίας καὶ μὲ τὸν θόρυβον νὰ συγκαλύψετε τὸ σφάλμα, ματαιοπονεῖτε. Θὰ ἐπαναλάβω μὲ ἀκρίβειαν τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶπεν, ὅτι «τὸ ἠθικὸν τῶν Κυπρίων εἶναι ἄκαμπτον». Εἶπεν ὅμως προσθέτως, «θὰ ἀναμείνωμεν τὴν γνώμην τῶν Κυπρίων οἱ ὁποῖοι δοκιμάζονται, οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται τὴν τραγῳδίαν». Καὶ μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν δὲν ἐνέπνευσεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τὴν αὐτοπεποίθησιν, τὴν αἰσιοδοξίαν, ἀλλὰ ἐνέπνευσεν ἡττοπάθειαν καὶ αὐτὴν τὴν εὐθύνην τοῦ καταλογίζομεν.

§91Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριε Πρόεδρε, προσφέρετε μίαν κακίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς) δηλοῦντες εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ὅτι δῆθεν ἡ Κυβέρνησις ἔχει κλονισθῆ ἀπὸ τὸν κυπριακὸν ἀγῶνα. Ἐδηλώσαμεν εὐτυχῶς τὸ ἀντίθετον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§92Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, τῶν Ἐξωτερικῶν προσέφερα μίαν μεγάλην Ὑπηρεσίαν εἰς τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα διότι σᾶς ὤθησα εἰς ἀνασκευὴν τῶν σφαλμάτων σας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ ἐρχόμεθα τώρα κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ συμπέρασμα. Κύριοι βουλευταί, τὸ Κυπριακὸν θέμα εὑρίσκεται εἰς τὸ μέσον διεθνῶν ἀναταραχῶν, αἱ ὁποῖαι μάλιστα συμβάλλουν ἐγγύτερον πρὸς τὴν χώραν μας. Συνέβησαν τὰ τραγικὰ γεγονότα τῆς Οὑγγαρίας, ὅπου ἐσφάγησαν διὰ τὸν ἀγῶνα τῆς Ἐλευθερίας των χιλιάδες ἄνθρωποι. Συνέβη ἡ βάρβαρος Ἀγγλογαλλικὴ εἰσβολὴ εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἡ ὁποία ἀπέβλεψεν εἰς τὴν ὑποδούλωσιν λαοῦ, ἀγωνιζομένου διὰ τὴν Ἀνεξαρτησίαν του. Ἀλλὰ ὅσον τραγικὰ εἶναι αὐτὰ τὰ γεγονότα, καὶ πληροῦν τὴν ψυχὴν τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ θλῖψιν καὶ ἀπογοήτευσιν, ταὐτοχρόνως χαρμόσυνος εἶναι ἡ διαπίστωσις, ὅτι εἰς τοὺς Λαοὺς τῆς Γῆς ἐπροκάλεσαν τόσην ἀντίδρασιν, ὥστε σήμερον τὸ αἴτημα τῆς Αὐτοδιαθέσεως, τὸ αἴτημα τῆς Ἐλευθερίας νὰ εὑρίσκῃ γενικωτάτην ἀπήχησιν. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἀπήχησιν ὑπολογίζει μὲ αἰσιοδοξίαν ὁ Κυπριακὸς ἀγών. Ἔχομεν ταὐτοχρόνως ἕνα πρόσθετον ἐπιχείρημα σήμερον, ὅτι ἡ Κύπρος ὑπῆρξεν ὁρμητήριον ἐπιθέσεως. Ὅτι ἡ Κύπρος ὡς χώρα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ὑπηρετεῖ μόνον σκοποὺς ἐπιθέσεως, σκοποὺς πολέμου (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ ἀποτελεῖ ἑπομένως ἡ Αὐτοδιάθεσις ὄχι μόνον αἴτημα Ἐλευθερίας, ἀποτελεῖ ἐπίσης καὶ αἴτημα ἐγγυήσεως τῆς παγκοσμίου Εἰρήνης ἡ Ἐλευθερία τῆς Κύπρου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. ........ (δὲν ἠκούσθη) ....

§94Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν εἴχατε προσοχὴν θὰ εἴχατε ἀκούσει καὶ δὲν θὰ μὲ διακόπτατε.

§95Ο ΑΥΤΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε κ. Πρόεδρε, ἡ διακοπή μου ἀφεώρα ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐχειροκρότησαν ὅταν ὡμιλήσατε διὰ τὰ γεγονότα τῆς Οὑγγαρίας.

§96Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐνώπιον αὐτῆς τῆς Διεθνοῦς καταστάσεως κύριοι συνάδελφοι, καθῆκον τῆς Ἑλλάδος ἀποτελεῖ, εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, νὰ εἶναι σημαιοφόρος, νὰ εἶναι πρωτοπόρος τῆς ἰδέας τῆς Ἐλευθερίας, τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τῆς Εἰρήνης. Καὶ εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν τῆς Κύπρου, τὸ καθῆκον ὁλοκλήρου τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τὸ καθῆκον πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ὑποστηρίξῃ ὄχι μόνον διὰ τοὺς δικονομικοὺς λόγους ἐντὸς τοῦ Ο.Η.Ε., ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τοῦ Ο.Η.Ε. τὸ αἴτημα τῆς Αὐτοδιαθέσεως μὲ τὸν συμβιβασμὸν μόνον τῆς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀρνεῖσθε τὰς διαπραγματεύσεις; Ἀλλὰ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν νίκην χωρὶς διαπραγματεύσεις; Ἀκόμη καὶ ἂν ὁ Ο.Η.Ε. ἀπεφαίνετο ὑπὲρ ἡμῶν θὰ πρέπει καὶ πάλιν νὰ ἐπακολουθήσουν διαπραγματεύσεις διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἀπελευθέρωσις. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι αἱ διαπραγματεύσεις, καθ’ ἑαυτάς, αἱ ὁποῖαι ἐμπνέουν ἀνησυχίας, εἶναι τὸ περιεχόμενον τῶν διαπραγματεύσεων. Ἀναγγείλατε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι περιεχόμενον τῶν διαπραγματεύσεων εἶναι ἡ ἀποδοχὴ τῆς ἀρχῆς τῆς Αὐτοδιαθέσεως καὶ ἡ προστασία τῶν μειονοτήτων καὶ τότε θὰ χαιρετίσωμεν καὶ θὰ σημαιοστολίσωμεν τὰς διαπραγματεύσεις σας. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἐξ ὅλων τῶν πληροφοριῶν συνάγεται ὅτι περιεχόμενον τῶν διαπραγματεύσεων δὲν εἶναι ἡ ἐπιβεβαίωσις τῆς ἀπελευθερώσεως, ἀλλὰ εἶναι ἡ συνθηκολόγησις, βεβαίως αἱ διαπραγματεύσεις ἐμπνέουν ἀνησυχίαν. Καὶ διότι ὑπῆρξεν ἐντελῶς ἀσαφὴς ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἐξήρτησε τὴν πολιτικὴν τοῦ μέλλοντος ἀπὸ ἐνδεχομένας Κυπριακὰς ἀπόψεις, θεωρῶ καθῆκον εἰς τὸ στάδιον αὐτὸ τοῦ ἀγῶνος, εἰς τὸ ὁποῖον σήμερον εὑρισκόμεθα, καὶ δεδομένου ὅτι ἐκ μέρους τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ὑπάρχει μόνον τὸ αἴτημα τοῦ ἀνενδότου Ἀγῶνος, θεωρῶ καθῆκον νὰ ὑπάρξῃ ἀποσαφήνισις. Θὰ ἀποτελέσῃ ἐνίσχυσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέραν ἐνίσχυσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μεταβαίνοντος εἰς τὴν γείτονα χώραν πρὸς συζήτησιν τοῦ βαλκανικοῦ συμφώνου, τῶν σχέσεων μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ ἑπομένως καὶ τοῦ θέματος τῆς Κύπρου, θὰ ἀποτελέσῃ οὐσιώδη ἐνίσχυσιν, ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐγκρίνῃ ὁμοφώνως ψήφισμα, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος καὶ ἐν ὀνόματι αὐτοῦ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία διακηρύττει, ὅτι ἔκβασις τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἄλλη ἀπὸ τὴν Αὐτοδιάθεσιν ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας (χειροκροτήματα). Καὶ διὰ τοῦτο θέτω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ ἀκόλουθον Ψήφισμα: «Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων διακηρύττει ὁμοφώνως ὅτι οὐδεμία ἄλλη ἔκβασις τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος εἶναι ἀποδεκτή, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς Αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας». Ἰδοὺ τὸ σημεῖον τῆς συναντήσεως. Ἰδοὺ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἠμποροῦμεν νὰ χειροκροτήσωμεν χωρὶς καμμίαν διάκρισιν κομματικῆς παρατάξεως. Θὰ ἀποδειχθῇ τοιουτοτρόπως, ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως, θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἐὰν τὰ Κόμματα μᾶς διαιροῦν, ἡ Κύπρος ἡ Ἑλλὰς μᾶς ἑνώνει. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κ. Γ. Καρτάλης.

§99Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου, τὴν τελευταίαν, ἐνώπιον τοῦ Σώματος, εἶχον ἀποδείξει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, ὑπουργοῦντος τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας συναδέλφου, δὲν εἶχε μίαν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἀλλὰ εἶχε τρεῖς πολιτικὰς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Μίαν πολιτικὴν διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν. Μίαν πολιτικὴν διὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ μίαν πολιτικήν, ἔναντι τῆς Ἀγγλικῆς Αὐτοκρατορίας. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ σημερινὴ συζήτησις ἢ μᾶλλον ἡ μέχρι τοῦδε συζήτησις ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ ἐγκατέλειψεν τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας καὶ ἀκολουθεῖ τὴν ἑξῆς τακτικήν. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν προσφυγὴν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἂν καὶ ἐδῶ ὑπάρχει ἡ ὁμολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι σήμερον ἔχομεν περισσότερον ἠθικὸν βάθρον διὰ νὰ διεκδικήσωμεν ἕνα «μηχανισμόν», ὅπως εἶπε, καὶ ὀρθότατα, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀπέδειξεν, ὅτι ὁ μηχανισμὸς αὐτὸς εἶναι ἀντικατάστασις τῆς λέξεως «ΦΟΡΜΟΥΛΑ», ποὺ μετεχειρίζετο ὁ προκάτοχός του, ἔχομεν, λοιπόν, μίαν προσφυγήν, ποὺ ζητοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἡ προσφυγὴ αὐτὴ ἔχει ὡς μόνον σκοπὸν τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς μας καὶ τὰς διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν καὶ νομίζω, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμήν, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐγγραφῆς τοῦ Ἀλγερινοῦ ζητήματος, νὰ ἀναφερθῇ εἰς μίαν συνομιλίαν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν εἰς τὸ Παρίσι — βεβαίως δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κάμω χρῆσιν τῆς συνομιλίας αὐτῆς — θὰ ἤθελον ὁ κ. Ὑπουργὸς μόνος του νὰ ὁλοκληρώσῃ τὴν ὅλην συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἐκάμομεν εἰς τὸ Παρίσι καὶ πῶς παρεμπιπτόντως συνεζητήθη τότε ἡ ἐγγραφὴ τοῦ Ἀλγερινοῦ προβλήματος. Εἶμαι βέβαιος, κ. συνάδελφοι, ὅτι τότε ὅλαι αἱ ἀγορεύσεις αἱ σημεριναὶ θὰ ἐθεωροῦντο περιτταί. Διότι τί ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν; Ἐζητήσαμεν νὰ μᾶς ἐνημερώσῃ ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς της πολιτικῆς καὶ ὡς ἐκ τούτου τὰ ποικίλα ζητήματα μομφῆς, δυσπιστίας ἢ καὶ ἐμπιστοσύνης εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα θὰ προεκαλοῦντο μετὰ τὰς κυβερνητικὰς ἀνακοινώσεις. Ἀντ’ αὐτοῦ, ἔγινε μία ἔκθεσις, τολμῶ νὰ εἴπω, ἔκθεσις ἰδεῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία ὡς ἀποτέλεσμα εἶχε τὸ ἑξῆς: Πρῶτον, ἐνεγράψαμεν τὴν προσφυγήν. Δεύτερον, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ φορεῖς τῆς πολιτικῆς, εἴμεθα οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς πολιτικῆς, διότι φορεῖς τῆς πολιτικῆς εἶναι οἱ ἴδιοι οἱ Κύπριοι. Καὶ τρίτον, δεχόμεθα διαπραγματεύσεις. Τὸ γεγονὸς τῶν διαπραγματεύσεων, δὲν εἶναι σφάλμα. Εἶναι ἀναγκαῖαι αἱ διαπραγματεύσεις καὶ ὡς ἐκ τούτου, οὐδεὶς δύναται νὰ μᾶς κατηγορήσῃ ὅτι προβαίνομεν εἰς διαπραγματεύσεις. Ἐνῷ ποία ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως; Ποία εἶναι ἡ βασικὴ γραμμὴ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ; Δηλαδή, πλὴν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὑπάρχει εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν βασικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως, ἢ οὔ; Διότι, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ταλαιπωρήσω τὸ Σῶμα μὲ ἱστορικὴν ἀναδρομήν, τὸ αἴτημα ὑπῆρξεν αἴτημα αὐτοδιαθέσεως, ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως. Ἡ εὔλογος καὶ τακτὴ προθεσμία προσετέθη, συμφωνίᾳ ὅλων τῶν κομμάτων, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἀναχωρήσῃ ἡ ἀντιπροσωπεία μας διὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ Λονδίνου ἐν ἔτει 1955. Τὸ βασικὸν αἴτημα τῶν Ἑλλήνων, τόσον τῶν Κυπρίων, ὅσον καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς καὶ τῶν Ἑλληνικῶν Κομμάτων, ὑπῆρξεν αἴτημα αὐτοδιαθέσεως, ἡ δὲ εὔλογος καὶ τακτὴ προθεσμία προσετέθη ὡς ἀτοῦ διαπραγματεύσεων, κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ Λονδίνου. Τὸ ἐρώτημα κ. συνάδελφοι, εἶναι, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, ἔχω δὲ βασίμους λόγους νὰ πιστεύω, καὶ θὰ παρεκάλουν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μὲ βοηθήσῃ. Ἔχω βασίμους λόγους νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τὴν ἄμεσον, ἢ ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Καὶ ἂν μὲν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν μὲ διαψεύσει αὐτὴν τὴν στιγμήν, θὰ συνεχίσω, ἐὰν δὲ μὲ διαψεύσῃ θὰ κατέλθω τοῦ Βήματος. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ μὲν δὲν ἤσκησα ποτὲ τὴν δικηγορικήν, ὄχι διότι δὲν ἀπέκτησα, ὅπως πολλοὶ πιστεύουν, δίπλωμα νομικῆς, ἀλλὰ διότι δὲν ἔτυχε νὰ ἀσκήσω τὴν δικηγορικὴν καὶ ὡς ἐκ τούτου, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ κάμω τὴν ἀναπαράστασιν τοῦ ἐγκλήματος, ἄνευ τῆς ὁμολογίας τοῦ δράστου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπῆρε τὴν ἑξῆς γραμμήν: Ὅτι ἡμεῖς ἐδώσαμεν μίαν μάχην εἰς δύο τομεῖς, μίαν μάχην ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ μίαν μάχην εἰς τὸ διεθνὲς διπλωματικὸν κλῖμα, διαφωτίζοντας, ζητῶντας καὶ ἐρωτῶντας διαφόρους φίλους ἢ ὄχι τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἴδωμεν ποὺ θὰ βγῇ ἡ ὑπόθεσις ἡ Κυπριακή. Ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὸ Σῶμα τὸ ἑξῆς: Ἡ βασικὴ γραμμὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὑπαγορεύεται ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὄχι ἀπὸ τὰς δηλώσεις αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὸ «Νιοὺς Κρόνικλ», ἀλλὰ ἀπὸ τὰς δηλώσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀνεφέρθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τῶν «Τάϊμς» τοῦ Λονδίνου, τὰς ὁποίας νομίζω ὅτι ἀνέγνωσεν ἐν μεταφράσει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων λέγει τὸ ἑξῆς: Πρῶτον, ζητοῦμεν τὴν θεωρητικὴν ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Δεύτερον, ἀναγνωρίζομεν τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ πιέσωμεν διὰ τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν. Τρίτον, ἀναγνωρίζομεν εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν εἰδικὰ στρατηγικὰ συμφέροντα εἰς τὴν νῆσον. Καὶ ὡς ἐκ τούτου Τέταρτον, ζητοῦμεν ἕνα μηχανισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν μετουσίωσιν αὐτῆς τῆς θεωρητικῆς ἀναγνωρίσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς πραγματικότητα, ὅταν ἐπέλθῃ ὁ χρόνος. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ πληροφορήσω τὸ Σῶμα καὶ ἐκεῖ πάλιν εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ μὲ διαψεύσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὁ μηχανισμὸς τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ὁ ἑξῆς: Ἀποδοχὴ ἑνὸς φιλελευθέρου Συντάγματος, τὸ φιλελεύθερον ἐντὸς εἰσαγωγικῶν, δηλαδὴ Συντάγματος πολὺ ὀλιγώτερον φιλελευθέρου τοῦ αἰτηθέντος παρὰ τοῦ Μακαρίου. Δεύτερον, χρόνος ἀόριστος. Τρίτον, θεωρητικὴ ἀναγνώρισις. Καὶ Τέταρτον, ἕνας Ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ εἶναι ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ἡ Μεγάλη Βρεταννία. Δηλαδὴ θὰ ἐδέχετο ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ νομίζω ὅτι αὐτὸ ὑπῆρξε καὶ ἀντικείμενον τῶν συνομιλιῶν του μὲ τὸν Καγγελλάριον Ἀντενάουερ, τῶν συνομιλιῶν του μὲ τὸν Ἰταλὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸν κ. Σπάακ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ἕτοιμος νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἕναν μηχανισμόν, δηλαδὴ μίαν διεθνῆ διαιτησίαν ἡ ὁποία θὰ μετουσιώσῃ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς μίαν πραγματικότητα, ὅταν ἐπέλθῃ ὁ χρόνος. Ἄρα, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον μιᾶς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἔχει τὰ χαρακτηριστικά: Πολιτικὴ ἀντίθετος πρὸς τὴν πολιτικὴν τοῦ μαχομένου Κυπριακοῦ Λαοῦ. Καὶ προσέξατε. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν κάμνω ἔκκλησιν εἰς τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα τῆς Βουλῆς. Θέλω ἀπολύτως, μὲ τὴν νοοτροπίαν χειρουργοῦ, νὰ διαπιστώσω τί γίνεται. Ἐδῶ ὑπάρχει ἕνας μαχόμενος Κυπριακὸς Λαὸς ὁ ὁποῖος θυσιάζεται καὶ μία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἡ ὁποία δὲν θέλει αὐτοδιάθεσιν, θέλει σύνταγμα, θέλει θεωρητικὴν ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως μὲ διαιτητήν, διὰ νὰ ξεφύγῃ τὰς εὐθύνας της πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸν ὁποῖον φοβεῖται, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν φοβεῖται τοὺς ἀντιπάλους μας, δὲν φοβεῖται τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, φοβεῖται τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὸν Κυπριακὸν λαόν. (Χειροκροτήματα). Καὶ διὰ νὰ καθησυχάσῃ τοὺς ἐνδιαφερομένους, ἀνεζήτησε τὴν ἔκθεσιν Κύρου. Ἡ ἀνάγνωσις δὲν εἶναι συμπτωματική, ἀλλὰ ἡ ἔκθεσις αὐτὴ ἐγένετο ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐπανάστασις, τὸ αἱματοκύλισμα, τὸ αἷμα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ κατὰ τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἡ χρησιμοποίησις τῆς ἐκθέσεως αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπῆρξεν ἄνανδρος. Ἀλλὰ συμφωνεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ λέγει ὅτι πρέπει νὰ δώσω εἰς τὸν Κυπριακὸν λαόν, ἀλλὰ καὶ ἰδίως εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀπὸ τὴν γνώμην τοῦ ὁποίου ἐξαρτῶμαι, νὰ δώσω ἕνα κόκκαλον νὰ γλύψῃ καὶ αὐτός. Εἶναι ὁ μηχανισμός. Νομίζω ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ μηχανισμοῦ δύναμαι νὰ δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, συμπληρώνων κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸν λόγον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῆς ἀποψινῆς διαδικασίας, δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ δώσῃ ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὴν ἐξωτερικήν της πολιτικήν, ἀλλὰ μᾶλλον ἡ ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία ἐπεξηγεῖ καὶ ἑρμηνεύῃ τὴν κυβερνητικὴν πολιτικήν. Λέγει, λοιπόν, ὁ κ. Ὑπουργός, αὐτὸ θὰ εἶναι ἀντικείμενον διαπραγματεύσεων, μετὰ μίαν περίοδον αὐτοκυβερνήσεως νὰ κληθῇ ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ ΝΑΤΟ, διότι τὸ ΝΑΤΟ εἶναι μία συμμαχία Δυτική, τὰ συμφέροντα τῆς ὁποίας ἐπεκτείνονται καὶ εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον, δεχόμενοι αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ ΝΑΤΟ νὰ εἶναι ὁ διαιτητὴς τῆς πραγματοποιήσεως καὶ τῆς μετουσιώσεως τῆς θεωρητικῆς ἀναγνωρίσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς μίαν πραγματικότητα, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξετάσῃ ὅταν θὰ ἐπέλθῃ ὁ χρόνος καὶ ὁ συζητούμενος χρόνος θὰ εἶναι τρία ἕως τέσσαρα ἔτη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δέχεται ἕνα σύνταγμα καὶ μίαν ἀναγνώρισιν ὑπὸ μορφὴν διπλῆς ἀρνήσεως —ὅπως εἶπεν ὁ Λένοξ Μπόϋντ — καὶ ἀφίσατε τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ ΝΑΤΟ νὰ καθορίσῃ τὸν χρόνον τῆς πραγματοποιήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς πολιτικῆς, θὰ ἤθελα μόνον καὶ νομίζω ὅτι ὁλόκληρον τὸ Σῶμα θὰ εἶχε τὴν ἀπαίτησιν, ἐφ’ ὅσον ἔχει χαραχθῆ μία πολιτική, πρέπει αὕτη νὰ εἶναι ἀντικείμενον ἐξηγήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι δυνατὸν θεωρητικῶς νὰ ἐγκαταλειφθῇ καὶ ἡ ἰδία ἡ πολιτικὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ὅταν ἐπέκρινα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας συνάδελφον, εἶπον, διατὶ δὲν ὁμολογεῖτε τὴν πολιτικήν σας. Εἶναι μία πολιτική, δικαιολογήσατέ την, θὰ ἀπαντήσωμεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ αὐτὸ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι παραδεκτόν, εἶναι νὰ ὁμιλῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ 40 λεπτὰ ἐνώπιον τοῦ σώματος, χωρὶς κἂν νὰ ὑπάρξῃ νύξις περὶ τῆς βασικῆς ἀλλαγῆς τῆς Ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἐπῆλθε ἀπὸ τῆς ὑπουργίας τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Πρέπει νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου σημείου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐξέφρασε εἰς μίαν στιγμὴν τοῦ λόγου του, τὴν ἐλπίδα «εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ Κυπριακὸς λαός, θὰ ἔχῃ τὸν ἄξιον ἀντιπρόσωπόν του, ἐντὸς ὀλίγου». Ἐξέφρασε μίαν ἐλπίδα, μίαν εὐχὴν καὶ κάποιον OPOR-TUNISMON ὡς πρὸς τὸ γεγονὸς αὐτό. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἰς ὅλας τὰς παρατάξεις ὑπάρχουν συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα, ἐναντίον τοῦ κατακτητοῦ, κατὰ τὴν κατοχὴν καὶ ὡς ἐκ τούτου, νὰ ἔχουν ἐννοήσει τὴν ψυχολογίαν τῆς ἀνταρσίας. Εἶναι παρὰ πολὺ δύσκολον, ὅταν ἕνας βγῇ ἀπὸ τὴν ἀνταρσίαν, ἀπὸ ἕνα ἀντάρτικο, εἴτε διότι ἔφυγε διὰ νὰ μεταβῇ εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, εἴτε διότι ἐξωρίσθη, ὅπως εἶναι ἡ περίπτωσις Μακαρίου, νὰ ἐκφράσῃ ἔγκυρον γνώμην περὶ τῆς ψυχολογίας καὶ τὴν διάθεσιν τοῦ μαχομένου λαοῦ. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος, ὑπῆρξε τὸ σύμβολον τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, διὰ νὰ ξαναγίνῃ ὁ γνήσιος ἐκφραστὴς τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος διὰ τὸ ὁποῖον σκοτώνονται ἑκατοντάδες ἀνθρώπων εἰς τὴν Κύπρον, πρέπει νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν Κύπρον, νὰ ἀναβαπτισθῇ εἰς τὴν ψυχολογίαν τοῦ ἀγῶνος, ἕως ὅτου γίνῃ αὐτὸς ἐκπρόσωπος τοῦ μαχομένου ἔθνους, δὲν εἶναι δυστυχῶς ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος, ἀλλὰ ἡ μαχομένη ὀργάνωσις ΕΟΚΑ καὶ ὁ ἀρχηγός της ὁ Διγενῆς καὶ ὡς ἐκ τούτου αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν —μὲ συμπαράστασιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως— δὲν πρέπει νὰ γίνουν ἀποδεκταὶ ἐκ μέρους τοῦ Μακαρίου —μὴ εὑρισκομένου πλέον εἰς τὴν Κύπρον— ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνουν ἀποδεκταὶ ἐκ μέρους τοῦ σημερινοῦ μαχομένου ὀργανισμοῦ ΕΟΚΑ τοῦ Διγενῆ.

§100Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θέλω νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Ὑπάρχουν γνήσιαι προκηρύξεις, εἰς τὰς ὁποίας λέγουν, ὅτι ἀναγνωρίζουν ὡς ἀρχηγὸν τὸν Μακάριον.

§101Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω ποία ὑπῆρξεν ἡ κατοχική σας δρᾶσις ὅταν ὑπάρχῃ μία διάρθρωσις ὀργανώσεως ἀναμφισβητήτως δὲν ἀντικαθίσταται οὐδέποτε ὁ ἀρχηγός. Δὲν εἶναι θέμα τυπικὸν ἀρχηγοῦ εἶναι θέμα οὐσιαστικῆς διαθέσεως καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ἐπαναλάβω τὴν ἐπίκρισιν ἡ ὁποία σᾶς ἐγένετο ἀπὸ προηγούμενον ρήτορα ὅταν εἰς τὴν τελευταίαν προκήρυξιν τοῦ Διγενῆ ζητεῖ οὗτος ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν, ζητεῖ ἐθνικὴν Κυβέρνησιν ἵνα ὅπως λέγει ἡ πολιτικὴ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ μὴ ἐμφανίζεται μονόπλευρος μιᾶς οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πολιτικὴ ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους ἡ ὁποία προκήρυξις περαιτέρω σᾶς δίδει τὴν ἐντολὴν νὰ μὴ ἀναγνωρίσετε καὶ νὰ μὴ συνεργασθῆτε μὲ οἱονδήποτε ὀργανισμὸν ὁ ὁποῖος ὑπόκειται εἰς ἐκβιασμοὺς καὶ παραγοντισμοὺς καὶ ὁ ὁποῖος δὲν θὰ δώσῃ τὸ δίκαιόν τους εἰς τοὺς Κυπρίους. Εἶναι προκήρυξις βασικὴ καὶ δὲν γνωρίζω τοὐλάχιστον ἐγώ, ἐὰν ὑπάρχῃ νεωτέρα προκήρυξις αὐτοῦ τοῦ περιεχομένου, ἡ ὁποία νὰ τὴν ἀναιρῇ καὶ ἡ ὁποία νομίζω πρέπει νὰ εἶναι ἡ βασικὴ προκήρυξις ἐπὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ στηρίξετε τὴν γνώμην σας ὡς πρὸς τὴν θέλησιν καὶ τὴν διάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Καὶ δι’ αὐτό, προσέξατε κ. Ὑπουργέ, παίζετε παιγνίδι ἐπικίνδυνον καὶ δὲν εἶναι παιγνίδι ἰδικόν σας. Μὴ προσπαθῆτε νὰ διαιρέσητε αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰς δυνάμεις αἱ ὁποῖαι ἀγωνίζονται εἰς τὴν Κύπρον.

§102Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπουργ. Ἐξωτ.). Λυποῦμαι, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ἔχει τὰς ἀπορρήτους πλευράς της, διότι ἐὰν δὲν τὰς εἶχε θὰ ἐγνωρίζατε ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὸ πλευρὸν τῶν Κυπρίων ὁλοψύχως καὶ μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις τῆς καρδίας μου. (Χειροκροτήματα).

§103Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἶμαι βέβαιος κ. Ὑπουργέ, καὶ χαίρων δι’ αὐτὸ ἀπορῶ διατὶ δὲν ἐχειροκρότησεν ὁλόκληρος ἡ Βουλή. Ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι δὲν παίζετε παιγνίδι ἰδικόν σας. Παίζετε παιγνίδι ἀλλότριον ὅταν θὰ διχάσητε τὰς δυνάμεις εἰς τὴν Κύπρον. Κύριοι βουλευταί, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν πολλὰ περὶ ἐγγραφῆς περὶ θριάμβου τῆς ἐγγραφῆς, περὶ ἐγγραφῆς μὲ ἢ χωρὶς τὴν Ἀγγλικὴν πρότασιν. Αὐταὶ εἶναι λεπτομέρειαι. Τὸ ζήτημα τὸ γενικὸν σήμερον καὶ δι’ αὐτὸ εἶμαι τελείως σύμφωνος καὶ ἐλπίζω καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ συμφωνήσῃ καὶ ἡ πλευρὰ ἡ Κυβερνητική, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ σήμερον, ποὺ φεύγει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς ἐπίσκεψιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ Προέδρου τῆς Γιουγκοσλαβικῆς Δημοκρατίας, νὰ διακηρύξῃ τὴν ἀπόλυτον ἐμμονὴν εἰς τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Διότι καὶ αἱ δηλώσεις σας περὶ μηχανισμοῦ καὶ αἱ ὁμιλίαι σας καὶ αἱ ἐπαφαί σας ἔχουν δημιουργήσει κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις ἐγκατελείφθη καὶ ἀντ’ αὐτῆς ἀναζητεῖται ὁ μηχανισμός. Καὶ δὲν δύνασθε μὲ μίαν τοιαύτην νοοτροπίαν νὰ ζητῆτε τὴν αὐτοδιάθεσιν βάσει τοῦ ἄρθρου 1 εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Διότι θὰ σᾶς ἀπαντήσουν ὅτι παραδέχεσθε αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι λόγοι διεθνεῖς, λόγοι στρατηγικοί, λόγοι πολιτικῆς γενικωτέρας δὲν ἐπιτρέπουν σήμερον τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Καὶ θὰ ἴδητε καὶ ἐλπίζω νὰ μὴ γίνω μάντις κακῶν ὅτι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη θὰ σᾶς ἀντιπροβάλουν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ ἰδία ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐζήτησε διὰ δηλώσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅπως τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν ἀντικαταστήσῃ μηχανισμὸς πρὸς συζητήσεις μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων μερῶν. Δὲν δύνασθε μὲ τὴν νοοτροπίαν τοῦ μηχανισμοῦ νὰ ἔχετε τὰς ἐκπομπὰς τὰς ὁποίας ἔχετε εἰς τὸν ραδιοφωνικὸν σταθμὸν Ἀθηνῶν ἀπευθυνόμενον πρὸς τοὺς Κυπρίους. Διότι μόνον μὲ τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν, τὴν ἄνευ ὅρων, ἄνευ συζητήσεων αὐτοδιάθεσιν δύνασθε νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὸν Κυπριακὸν Λαὸν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν οἱανδήποτε θυσίαν. Καὶ θὰ σᾶς ἀκολουθήσουν ὅλοι, Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις. Δὲν δύνασθε ὅμως μὲ τὴν νοοτροπίαν τοῦ μηχανισμοῦ νὰ ζητήσητε τὴν ἐκτέλεσιν οἱουδήποτε Κυπρίου. Καὶ δι’ αὐτὸ κατηγορῶ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει δύο πολιτικάς. Μίαν στρεφομένην πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ πρὸς τὸν Κυπριακὸν Λαόν, ἡ ὁποία προσποιεῖται τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν καὶ μίαν πολιτικὴν ἐστραμμένην πρὸς τὴν διεθνῆ διπλωματίαν καὶ πρὸς τὰς συμμαχικὰς δυνάμεις τοῦ ΝΑΤΟ ἡ ὁποία ζητεῖ ὄχι τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν, ἀλλὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τοῦ ΝΑΤΟ. Πόσον δὲ ἡ αὐτοδιάθεσις αὐτὴ ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τοῦ ΝΑΤΟ εἶναι ἀμφίβολος, προκύπτει, κύριε Ὑπουργέ, καὶ εἶσθε πολὺ καλύτερον ἐμοῦ πληροφορημένος, ἐκ τῆς τελευταίας προτάσεως τοῦ κυρίου Σπάακ, προτάσεως ἡ ὁποία — καὶ τοῦτο εἶναι πρὸς τιμὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως — εἶχε σκοπὸν νὰ διασώσῃ τὴν ἐκκένωσιν τῶν Ἄγγλων καὶ Γάλλων ἐκ Σουέζ, προτάσεως τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν ὅλα τὰ μέλη τοῦ ΝΑΤΟ πλὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τιμήν της. Ἐὰν λοιπὸν θεωρήσητε ὡς ὀργανισμὸν διαιτησίας διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ δυστυχοῦς Κυπριακοῦ Λαοῦ τὸ ΝΑΤΟ, θὰ εὑρεθῆτε πρὸ πολὺ δυσαρέστων ἐκπλήξεων, ὅταν ἐπέλθῃ ὁ χρόνος. Αὐτὰ μὲν ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ βασικοῦ θέματος τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἐνδιαφέρει τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἔλθῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐπιβεβαιώσῃ τὴν γνώμην, ὑπάρχει μέγας κίνδυνος διὰ τὴν Ἑλληνικὴν μειονότητα τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ πληροφορηθῶ — ἴσως τὸ παρέλειψεν ὁ κύριος Ὑπουργός, νομίζων ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἐντοπισθῇ μόνον ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ — θὰ ἤθελα εἰς τὴν δευτερολογίαν του ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖα συγκεκριμένα μέτρα λαμβάνει, ἔλαβε καὶ θὰ λάβῃ διὰ τὴν προστασίαν τῆς μειονότητος αὐτῆς καὶ τοῦ Πατριαρχείου ἐν Κωνσταντινουπόλει. Τρίτον θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἔγινε καμμία διαφώτισις: τὶ σκέπτεται ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅταν θὰ μεταβῇ εἰς τὸ Βελιγράδι νὰ εἴπῃ περὶ τῆς ἀναβιώσεως τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ γνωρίζει καὶ ἡ Βουλή, ὅτι ἡ θέσις τῶν δύο γειτόνων μας αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι πολὺ χειροτέρα τῆς ἡμετέρας. Καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶμαι βέβαιος ὅτι αἱ συζητήσεις τὰς ὁποίας ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ κάμουν εἰς τὸ Βελιγράδι, δὲν θὰ εἶναι συζητήσεις διὰ τὴν ἄνευ ὅρων διάσωσιν τῶν δύο γειτόνων μας. Ἀλλὰ θὰ εἶναι συζητήσεις ἐκθέσεως σχετικῶν δυνάμεων αἱ ὁποῖαι θὰ δώσουν καὶ θὰ δημιουργήσουν διὰ τὴν Ἑλλάδα ἀνταλλάγματα καρποφόρα, τὰ ὁποῖα δύναται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ πάρῃ. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐτελείωνα ἐὰν δὲν ὑπῆρχον πράγματι δύο θέματα πρὸς συζήτησιν ἀκόμη. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνεφέρθη εἰς μίαν προσφυγήν, στηριζομένην εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ προσφυγὴ αὐτή, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, δὲν στηρίζεται ἐπὶ ἐπαρκοῦς νομικῆς βάσεως, διότι ἡ ἀνάλογος συμφωνία δὲν ἔχει ἀκόμη ἐπικυρωθῆ. Ἀλλὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσω τὸ Σῶμα διὰ τὴν τύχην τῆς ἄλλης προσφυγῆς, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔκαμεν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης. Ὅπως γνωρίζετε, τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης ἐπελήφθη τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, βάσει τῆς συμβάσεως τῆς Ρώμης, ἡ ὁποία προβλέπει τὴν προστασίαν ὡρισμένων βασικῶν δικαιωμάτων. Ὡς ἐκ τούτου, ἀντικείμενον τῆς προσφυγῆς ἦτο ἡ παραβίασις τῶν βασικῶν αὐτῶν δικαιωμάτων εἰς τὴν Κύπρον. Δύο παραβιάσεις δύνανται νὰ ὑπάρξουν, αἱ παραβιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύονται βάσει νομικοῦ κειμένου, δηλαδὴ ἡ δημοσίευσις οἱουδήποτε νόμου, ἢ ἐπιβολὴ οἱουδήποτε προστίμου ἢ οἱαδήποτε διοικητικὴ πρᾶξις δημοσιευομένη εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ αἱ παραβιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς πραγματικὰ γεγονότα, δαρμὸς τοῦ α, ἐκτέλεσις τοῦ β ἢ ὅ,τι δήποτε ἄλλο. Ἐνῷ, λοιπόν, ἡ προσφυγὴ ἐστηρίζετο κατ’ οὐσίαν ἐπὶ τῶν κειμένων τῆς ἀγγλικῆς διοικήσεως καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ σταλῇ ἐπιτροπὴ πρὸς διαπίστωσιν τῶν γεγονότων, ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ εἶχεν ὡς σκοπὸν καὶ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ παρελκύσῃ τὴν ὅλην συζήτησιν, ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐκαυχήθη, καὶ ἀπορῶ διατί, ὅτι, ἀπετέλεσε νίκην τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀπόφασις περὶ ἀποστολῆς τῆς Ἐπιτροπῆς ἢ μᾶλλον τοῦ ἐρωτηματολογίου, τὸ ὁποῖον ἀπηυθύνθη πρὸς τοὺς Ἄγγλους. Εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ὑπεδείχθη καὶ ὁ ἴδιος ἀπεδέχθη καὶ γνωρίζει εἰς ποίαν συνεδρίασιν, ὅτι ὁ δρόμος τῶν πραγματικῶν γεγονότων δὲν ἦτο ὀρθός, ἐνῷ ὀρθὸς δρόμος, ἦτο ὁ δρόμος τῶν κειμένων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμφισβήτητα καὶ βάσει τῶν ὁποίων θὰ κατεδικάζετο ἀναντιρρήτως ἡ Ἀγγλία, νὰ ὑποχωρήσῃ ἔναντι ἡμῶν. Καὶ ἔκαμε καὶ δεύτερον κακὸν ὁ κύριος Ὑπουργός, ὅτι ἐνῷ αὐτὴν μόνον τὴν στιγμήν, μὲ τὴν ὑποβολὴν τῆς προσφυγῆς μας, ἐσταμάτησαν αἱ ἀντεκδικήσεις εἰς τὴν Κύπρον, λόγῳ τῆς χρονοτριβῆς καὶ τῆς μὴ ἐπαρκοῦς ὑποστηρίξεως τῆς προσφυγῆς μας εἰς τὸ Στρασβοῦργον, ἐπανῆλθον οἱ Ἄγγλοι τὸν Ὀκτώβριον μῆνα δριμύτεροι. Καὶ ἐὰν θέλετε καὶ κἄτι ἄλλο, κύριε Ὑπουργέ. Ἡ δήλωσίς σας τῆς 22ας Ὀκτωβρίου ἐνώπιον τῶν 35 ξένων δημοσιογράφων, εἶχε δύο ἀποτελέσματα, νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κύριος Λένοξ Μπόϋντ ὅτι, βλέπετε, κύριοι, δὲν εἶναι καὶ τόσον κακὴ ἡ πολιτική μου εἰς τὴν Κύπρον, ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀναγκάζεται νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως μὲ τὸ αἴτημα τοῦ μηχανισμοῦ καὶ νὰ ἐπαναρχίσουν οἱ ἀγγλικοὶ διωγμοὶ δριμύτεροι.

§104Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εὑρίσκεσθε εἰς μεγάλην πλάνην δι’ ἀμφοτέρας τὰς προσφυγάς.

§105Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐγώ, εἶμαι ἕνας μικρὸς ἄνθρωπος, παρεμβάλλων ὡρισμένα ἐρωτήματα. Θὰ δώσετε ἐξηγήσεις εἰς τὸ Σῶμα, αἱ ὁποῖαι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἱκανοποιήσουν ὅλας τὰς πτέρυγας. Αἱ κατηγορίαι δὲν εἶναι ἀσήμαντοι καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχετε τὸ θάρρος νὰ ὁμολογήσητε. Ἡ Κυβέρνησίς σας, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κυρίου Καραμανλῆ καὶ ἡ ὑμετέρα πολιτική, ἐγκατέλειψαν τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ζητοῦν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἕνα συμβιβασμὸν καὶ ὁ συμβιβασμὸς λέγεται ἐξεύρεσις ἑνὸς μηχανισμοῦ. Νὰ μᾶς ἀπαντήσητε, ναὶ ἢ οὔ. Αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον ἐρώτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. (Χειροκροτήματα).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πασσαλίδης, ὁ ὁποῖος ἔχει σειρὰν νὰ ὁμιλήσῃ, εὐηρεστήθη νὰ παραχωρήσῃ τὴν θέσιν του εἰς τὸν τέως Πρωθυπουργὸν κύριον Κανελλόπουλον. Ὁ κύριος Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§107Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἦτο πράγματι καιρὸς νὰ ἀσχοληθῇ καὶ ἡ Βουλή, ὅπως ἀσχολεῖται διαρκῶς ὁ τύπος καὶ ὅπως ἀσχολεῖται διαρκῶς ἡ σκέψις ὅλων τῶν Ἑλλήνων, μὲ τὰ μεγάλα θέματα. Σημαντικὰ εἶναι καὶ ἐκεῖνα τὰ θέματα τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦν συνήθως καὶ κατὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ κατὰ τὰς ἡμέρας τοῦ ἐλέγχου. Ἀλλὰ ἔπρεπε — καὶ τὸ ἐτόνισα κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν — νὰ ἔλθουν πρὸς συζήτησιν καὶ τὰ μεγάλα θέματα τὰ ὁποῖα συνδέονται ἀφ’ ἑνὸς μὲ τὸ Κυπριακὸν ἀφ’ ἑτέρου δὲ μὲ τὴν γενικὴν παγκόσμιον ἐξέλιξιν τῶν τελευταίων μηνῶν. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ τακτικὴ ἡ ὁποία ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀπό τινων ἐτῶν ἔχει σχεδὸν ἀποκρυσταλλωθῆ ὡς θεσμός, ἡ τακτικὴ κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς περιόδους κρισίμους πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀπουσιάζῃ ἢ καὶ ἐὰν εἶναι παροῦσα νὰ μὴ συζητῇ τὰ μεγάλα θέματα. Καὶ κατὰ τὸ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ τῆς ὁποίας μετεῖχον, ἠκολουθήθη καὶ μάλιστα τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐσφαλμένη αὐτὴ κατ’ ἐμὲ τακτική. Τὸ ὅτι μεταβαίνει φέρ’ εἰπεῖν ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη διὰ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ μεγάλου αἰτήματος αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἀντιπροσωπεία εὑρίσκεται ἐκεῖ ἀγωνιζομένη, νὰ σιωπᾷ. Εἴδατε καὶ θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν Μ. Βρεταννίαν διότι εἶναι ἀξιομίμητος εἰς πολλά, ὅτι κατὰ τὰς κρισίμους ὥρας, κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγίνετο ἡ ἀπόβασις εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ συνεζητεῖτο εἰς τὴν ἔκτακτον γενικὴν Συνέλευσιν θέμα στρεφόμενον κατ’ οὐσίαν ἐναντίον της, ἡ Μ. Βρεταννία κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ἐσταμάτησε τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων, ἀπεναντίας μάλιστα, ἐγένοντο αἱ σημαντικώτεραι συζητήσεις κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας. Νομίζω ὅτι, πρὸς στερέωσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν παλαιὰν παράδοσιν ἡ ὁποία ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἔχει ἐγκαταλειφθῆ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν συμμερίζομαι τὰς ἀνησυχίας τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὡς πρὸς τὰς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐν σχέσει μὲ τὸ Κυπριακόν. Θεμιτὴ εἶναι βεβαίως πᾶσα ἀνησυχία ὅταν περὶ τοιούτου θέματος πρόκειται. Θεμιτὴ εἶναι πᾶσα ἀνησυχία ἰδίᾳ εἰς τὴν συνείδησιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἐμπιστοσύνην εἰς μίαν Κυβέρνησιν καὶ καταψηφίζουν αὐτήν. Ἑπομένως δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα, ἄλλωστε καὶ ἐκεῖ καθήμενος εἶμαι ἀνεξάρτητος, νὰ κακίσω τὴν ἀντιπολίτευσιν διότι κατέχεται ἀπὸ ἀνησυχίαν. Λέγω ὅμως ὅτι δὲν τὴν συμμερίζομαι. Ἔχω τὴν βεβαιότητα καὶ εἶχον τὴν βεβαιότητα αὐτὴν καὶ πρὸ τῆς ἀποψινῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἄλλωστε, δὲν μοῦ ἔδωσε νέον στήριγμα βεβαιότητος, ἔχω τὴν βεβαιότητα ὅτι δὲν θὰ ἐπιχειρήσῃ ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν βῆμα τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνατρέψῃ τὰς βασικὰς προσδοκίας τοῦ Ἔθνους ὡς πρὸς τὸ Κυπριακὸν ἢ νὰ τὰς ἀλλοιώσῃ οὐσιωδῶς χωρὶς προηγουμένην συνεννόησιν μεθ’ ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἡ βεβαιότης αὐτὴ ἡ ὁποία μὲ κατέχει ἀπολύτως, διότι ἔχω βαθεῖαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ ἦθος ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κυβερνοῦν καὶ εἰς τὸ ἐθνικὸν αὐτῶν φρόνημα, ἡ βεβαιότης αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία μοῦ ἐπιτρέπει καὶ μάλιστα μοῦ ἐπιβάλλει νὰ μὴ συμφωνήσω, ὅσον καὶ ἄν σᾶς φανῇ παράδοξον, μὲ τὴν πρότασιν εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξε, κατὰ τὴν ἀποψινὴν ἀγόρευσίν του ὁ ἀξιότιμος καὶ ἀγαπητός μου ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ὁ κ. Παπανδρέου διετύπωσε μίαν φράσιν. Ἡ φράσις αὐτὴ ἐλέχθη πολλάκις. Εἶμαι βέβαιος ὅτι γνωρίζει, διότι καὶ πολὺ πεπειραμένος εἶναι, καὶ ὀξυδέρκειαν διαθέτει καὶ γνῶσιν τῆς ἱστορίας βαθεῖαν ἔχει, εἶμαι βέβαιος, ὅτι γνωρίζει ὅτι μία φράσις ἔστω καὶ ψηφιζομένη ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων καὶ οὐχὶ ἁπλῶς λεγομένη ὑπὸ ὡρισμένων Ἀρχηγῶν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου, δὲν ἀνοίγει δρόμους τῆς ἱστορίας. Οἱ δρόμοι τῆς ἱστορίας δὲν ἀνοίγουν μόνον μὲ μίαν φράσιν. Τὸ νὰ εἴπωμεν καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν ὅτι ὁπωσδήποτε θέλομεν τοῦτο, κάτι ὡρισμένον, τὴν τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν, αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι θὰ τὴν ἀποκτήσωμεν. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν καὶ τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν. Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὴ αὕτη πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ τὴν ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας καὶ ἐντὸς εὐλόγου χρόνου χορήγησιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐνασκήσεως αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Ἀλλά, ἐὰν καὶ τοῦτο δὲν κατορθώσωμεν, διότι δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ κατορθώσωμεν ἐντὸς τριμήνου ἢ ἑξαμήνου, πρέπει νὰ ἀποκλείσωμεν οἱανδήποτε πιθανότητα, πρέπει νὰ σταθῶμεν εἰς δύο λέξεις καὶ νὰ ἀποκλείσωμεν οἱανδήποτε ἄλλην ἐξέλιξιν, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων, πολὺ πρὶν ἐκπνεύσῃ μία οἱαδήποτε τακτὴ καὶ εὔλογος προθεσμία; (Χειροκροτήματα).

§108Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν τὸ εἶπε κανεὶς αὐτό.

§109Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, βεβαίως δὲν τὸ εἶπε κανεὶς καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν εἰς τὰς δύο αὐτὰς λέξεις. Καὶ τὸ εἶπον αὐτὸ ἄλλωστε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐπειδὴ δὲν ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν εἰς τὰς δύο αὐτὰς λέξεις καὶ ἀποδίδω μεγαλυτέραν ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς διεξαγόμενον ἀγῶνα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὸν χειρισμόν, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ κάμῃ ἡ Ἑλλάς, πρέπει νὰ κάμῃ ἡ ὑπεύθυνος Ἑλλὰς καὶ συμφωνῶ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ὁ κύριος φορεὺς ἐπειδὴ ἀκριβῶς δὲν πιστεύω, ὅτι αἱ λέξεις ἔχουν μαγικὴν ἀξίαν καὶ ὅτι ἀνοίγουν δρόμους τῆς ἱστορίας, δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν υἱοθέτησιν ἑνὸς ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔχῃ παρὰ μόνον πλατωνικήν, εἰς τὴν κακὴν σημασίαν τῆς λέξεως, διότι θίγεται ὁ Πλάτων, ὅταν χρησιμοποιοῦμεν τὴν λέξιν ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ἡ ὁποία λέγω, θὰ ἔχῃ μόνον πλατωνικὴν σημασίαν. Ἄλλωστε ἡ ἱστορία δὲν προεξοφλεῖται καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπάρχῃ ἐκ τῶν προτέρων δέσμευσις τῶν βημάτων μιᾶς χώρας, εἴτε τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, εἴτε μιᾶς οἱασδήποτε ἄλλης, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ τὴν ὑπεύθυνον διαχείρισιν τῶν προβλημάτων τῆς χώρας. REBIS SIC STANNIBUS. Οὐδεὶς γνωρίζει ποία θὰ εἶναι ἡ παγκόσμιος κατάστασις μετὰ τρίμηνον. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι πολὺ εὐνοϊκωτέρα διὰ τὴν Κύπρον ἀπ’ ὅ,τι εἶναι σήμερον. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι χειροτέρα. Οὐδεὶς γνωρίζει ποία, ἀσχέτως πρὸς τὸ Κυπριακόν, θὰ εἶναι ἡ παγκόσμιος κατάστασις κατὰ τοὺς προσεχεῖς μῆνας ἢ κατὰ τὰ προσεχῆ ἔτη. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει διὰ φρασεολογικῶν διακηρύξεων νὰ δεσμεύωνται αἱ Κυβερνήσεις καὶ αἱ Βουλαὶ νὰ δευσμεύωνται καὶ ἑπομένως νὰ δεσμεύωνται τὰ Ἔθνη καὶ νὰ δεσμεύωνται οἱ Λαοί. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων θὰ ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῇ, αὐτὴ εἶναι τοὐλάχιστον ἡ στάσις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ λαμβάνω ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν βεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ κάμῃ, ὅτι οἱαδήποτε εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου διαπραγμάτευσιν παρεκκλίνουσα ἀπὸ τὴν βασικὴν γραμμὴν τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως, ἡ ὁποία βεβαίως εἶναι ἡ γραμμή, ἡ τεθεῖσα ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διότι ὄχι μόνον ἡ δικονομία τὸ ἀπαιτεῖ, ἀλλά, διότι ἡ συνείδησις ὅλων μας τὸ ἀπαιτεῖ, οἱαδήποτε παρέκκλισις θὰ συζητηθῇ μὲ τὸν πολιτικὸν κόσμον. Αὐτὸ δὲν σημαίνει, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ κοινὴ συμφωνία, διότι κοινὴ συμφωνία, κ. συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ μὲ τρόπον βέβαιον νὰ εἴπω, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ προσυνεννόησις, ὁ κατατοπισμὸς ἀποτελοῦν δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον ἐγγυήσεις. Καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ γίνῃ ὁ κατατοπισμός, ἐν περιπτώσει οἱασδήποτε παρεκκλίσεως, τότε οἱονδήποτε ἐκ τῶν κομμάτων, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ συμφωνήσῃ μὲ τὴν γραμμήν, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα καὶ βιαίως νὰ ἀντικρούσῃ τὴν χαραχθησομένην γραμμήν. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐγὼ δὲν ἔχω οὔτε τὰς ἀνησυχίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς πρὸς τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἐξ ἄλλου θὰ ἤμην διατεθειμένος, ἐὰν ἤμην ἐγὼ Κυβέρνησις, νὰ δεσμευθῶ ἢ νὰ δεσμεύσω τὰς ἑπομένας Κυβερνήσεις ἐπὶ ἑνὸς τόσον μεγάλου θέματος. Διότι αὐτό, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Παπανδρέου, δὲν δεσμεύει, ἐὰν τὸ ἀπεδέχετο ἡ Κυβέρνησις, μόνον τὸν κ. Καραμανλῆν καὶ τοὺς ἀπαρτίζοντας τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ κόμμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται, ἀλλὰ δεσμεύει οἱανδήποτε μελλοντικὴν Κυβέρνησιν. Δεδομένου δέ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει τόσον ἐπιθυμίαν, ὅπως εἶναι φυσικόν, νὰ διαδεχθῇ τὸ ταχύτερον τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἐδεσμεύετο κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος, εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἂν ἐπραγματοποιεῖτο ἡ ἐλπὶς καὶ διεδέχετο ταχέως τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος, ἐὰν πράγματι συμβῇ τοῦτο, θὰ τὴν ἔθλιβε τότε πολύ. Χρειάζεται ἐλευθερία ἐνεργείας, ὅταν ἡ ἱστορία εἶναι τόσον κρίσιμος, ἡ ἱστορία τοῦ κόσμου καὶ ὅταν τὸ πρόβλημα εἶναι τόσον μέγα. Πάντως, τὴν ἐλευθερίαν αὐτὴν τὴν χορηγῶ, εὐχαρίστως, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς μονάς, διότι μονάδα ἀποτελῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πᾶσα παρέκκλισις, θὰ τεθῇ ὑπ’ ὄψιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἐπιμονή μου, ἑπομένως, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσα, πρὸ διημέρου, ὅπως διεξαχθῇ ὁπωσδήποτε συζήτησις, ὠφείλετο εἰς ἄλλου εἴδους ἀνησυχίαν καὶ οὐχὶ εἰς ἐκείνην, ἥτις ἐξεδηλώθη ἀπόψε καὶ τῆς ὁποίας διερμηνεῖς ἐγένοντο οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ μέχρι τοῦδε ὁμιλήσαντες. Τὸ Κυπριακόν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι, ἀναμφισβητήτως, ὁ ἄμεσος, ὁ μέγας ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς. Θὰ ἦτο σφάλμα ὅμως, ἐὰν εἴπωμεν —καὶ δυστυχῶς αὐτὸ ἔχει γραφῆ καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ ἴσως ἔχει λεχθῆ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου— ὅτι ἀποτελεῖ τὸν ἄξονα τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς. Τὸν ἄξονα τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς δὲν ἀποτελεῖ ἡ Κύπρος, ἀλλὰ ἡ Ἑλλάς. Δηλαδὴ τὸν ἄξονα τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς ἀποτελεῖ ἡ ἀσφάλεια καὶ ἡ ἐλευθερία, ἡ διεθνὴς καὶ ἡ ἐσωτερικὴ τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ ποίας σκοπιᾶς, ζητοῦμεν καὶ διακηρύσσομεν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν ἀδελφῶν μας Κυπρίων, ἢ μᾶλλον ὁλοκλήρου τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, περιλαμβανομένης καὶ τῆς μειονότητος τῆς τουρκικῆς, ἡ ὁποία δὲν ἔχει, παρὰ νὰ ἴδῃ πόσον ἀσφαλῆς ζεῖ καὶ πόσον ἀνθεῖ ἡ μειονότης ἐν Θράκῃ, διὰ νὰ διαπιστώσῃ τὸν ὑψηλὸν πολιτισμὸν τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ ποιᾶς σκοπιᾶς, λέγω, ζητοῦμεν καὶ διακηρύσσομεν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων; Τὴν ζητοῦμεν καὶ τὴν διακηρύσσομεν ἀπὸ τῆς σκοπιᾶς μιᾶς Ἑλλάδος, ἀνηκούσης, ποῦ; Εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον. Ἀνηκούσης εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον καὶ ἐξασφαλιζομένης, ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς της ἀνεξαρτησίας καὶ ἐσωτερικοῦ ἐλευθέρου πολιτεύματος. Δὲν θὰ εἶχε καμμίαν σημασίαν, ἐὰν ἀπηλευθεροῦτο ἡ Κύπρος ὡς προσηρτᾶτο εἰς χώραν, ἡ ὁποία θὰ εἶχε παύσει νὰ εἶναι ἐλευθέρα καὶ ὅπου δὲν θὰ ὑπῆρχε τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, οὔτε κἂν τῆς αὐτοκυβερνήσεως. Μόνον λοιπὸν ἀπὸ τῆς σκοπιᾶς αὐτῆς, ζητοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ὑπάρχει, ἆρά γε, ἡ περίπτωσις αὐτοδιαθέσεως, ἐν Οὑγγαρίᾳ; Τὸ ἐρώτημα αὐτὸ ἀρκεῖ, διὰ νὰ ἀποκαλύψῃ, τὴν ὅλην δραματικὴν σημασίαν, τοῦ συσχετισμοῦ τοῦ Κυπριακοῦ μὲ τὸ παγκόσμιον πρόβλημα. Εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, χθὲς καὶ προχθές, ὅτι δὲν πρέπει, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, νὰ σημειωθῇ ὁ συσχετισμὸς αὐτός. Καὶ ἐγένετο μάλιστα ὑπόδειξις ἀπειλητική, πρὸς τὸν ἀπερχόμενον μετά τινας ἡμέρας, κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, συνεχίσῃ τὸ κυπριακὸν μὲ οἱονδήποτε ἄλλο θέμα. Ὅσοι γράφουν τὰ τοιαῦτα ἢ ὅσοι τὰ σκέπτονται καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ—δὲν ἠλέχθη, εὐτυχῶς, ἀπὸ τοῦ βήματος—πλανῶνται βαρύτατα. Ἐὰν δὲν συνεχίσωμεν τὰ δύο αὐτά, τότε, δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἐλευθερίας τῆς Κύπρου. Ἐὰν δὲν ἐξακολουθήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἐξωτερικὴ πολιτική, νὰ εἶναι προσανατολισμένη πρὸς τὸν ἐλεύθερον κόσμον, τότε παύει νὰ ὑπάρχῃ καὶ τὸ θεμιτὸν δικαίωμα ἔναντι τῶν Κυπρίων, ὅπως ἑνωθοῦν, ἀποφαινόμενοι μόνοι περὶ τούτου, μὲ μίαν αὐριανὴν μὴ ἐλευθέραν πλέον Ἑλλάδα. Ἑπομένως, ἄξιον τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς εἶναι ἡ διατήρησις τῆς ἐλευθερίας καὶ ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας καὶ ἄμεσος ἀντικειμενικὸς σκοπός, ἡ αὐτοδιάθεσις τῶν Κυπρίων. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ὑπάρχει αὐτὸς ὁ συσχετισμός, περὶ τοῦ ὁποίου, δυστυχῶς, δὲν ὡμίλησαν οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ δὲν ὡμίλησεν οὔτε κἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, κ. Ἀβέρωφ, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ὁ συσχετισμὸς αὐτός, εἶναι ἀνάγκη, δι’ ἐλαχίστων παρατηρήσεων, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, νὰ ἐξετάσω τὴν παγκοσμίαν κατάστασιν, ὅπως ἔχει σήμερον, μετὰ τὰ δύο σοβαρώτατα καὶ συγκλονιστικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν εἰς τὴν Οὑγγαρίαν καὶ εἰς τὴν Μ. Ἀνατολήν. Αὐταὶ αἱ δύο εἶναι αἱ φάσεις αἱ κρίσιμοι τοῦ παγκοσμίου προβλήματος, ἡ Οὑγγαρία καὶ τὸ Σουέζ. Ἡ Μ. Εὐρώπη καὶ ἡ Μ. Ἀνατολή. Αἱ δύο αὐταὶ φάσεις, δὲν εἶναι ἄσχετοι πρὸς ἀλλήλας καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον — θεωρῶ ὑποχρεωμένον τὸν ἑαυτόν μου— νὰ τονίσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Αἱ δύο αὐταὶ φάσεις ἔχουν συνάφειαν μεταξύ των. Ἡ μία ἀποτελεῖ συνάρτησιν τῆς ἄλλης καὶ ὑπάρχει, ὡς πρὸς τὴν σύλληψιν τῶν προβλημάτων αὐτῶν ἐν Ἑλλάδι, σύγχυσις μεγάλη, λόγῳ τῆς πικρίας, ἡ ὁποία μᾶς κατέχει διὰ τὴν συμπεριφορὰν τῶν μεγάλων μας φίλων, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἀγόμεθα πρὸς σύγχυσιν μεγάλην, ἡ ὁποία ὅμως, νομίζω ὅτι ἔστω καὶ μὲ ἀπώλειαν κάποιας δημοτικότητος, ἐὰν διαθέτῃ κάποιαν, πρέπει ὑπό τινων, τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι ὑπὸ ἄλλων ὑπ’ ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι μόνος, νὰ ἐπιχειρηθῇ. Κύριοι συνάδελφοι, εὐτυχῶς καὶ ὁ κ. Βενιζέλος καὶ ὁ κ. Παπανδρέου ἐμνημόνευσαν μὲ μίαν φράσιν, τὴν τραγῳδίαν τῆς Οὑγγαρίας. Εὐτυχῶς καὶ τοὺς τιμᾷ τὸ γεγονός, ὅτι προέβησαν εἰς ἐπιγραμματικὸν χαρακτηρισμὸν τῆς τραγῳδίας αὐτῆς—ἐμένα θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἐπεκταθῶ ὀλίγον ἐπὶ τοῦ θέματος. Τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη καὶ σημειοῦται εἰς τὴν Οὑγγαρίαν, εἶναι μέγα, εἶναι παμμέγιστον καὶ εἶναι παμμέγιστον ὑπὸ δύο ἐννοίας. Ἡ πρώτη ἔννοια, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εἶναι μέγα τὸ γεγονός, εἶναι ἡ ἀκόλουθος: ἡ ἐξέγερσις τοῦ Οὑγγρικοῦ λαοῦ ἀποτελεῖ τὴν πρώτην—πρᾶγμα κοσμοϊστορικῶς, κρίσιμον καὶ σημαντικὸν—λαϊκὴν ἐπανάστασιν ἐναντίον τῆς Σ. Ἑνώσεως, ἐναντίον αὐτοῦ τούτου τοῦ κομμουνισμοῦ. Θὰ ἦτο ἀδύνατον οἱ μαρξισταὶ τῆς παλαιᾶς ἐποχῆς, νὰ φαντασθοῦν ὡς δυνατὸν τοιοῦτόν τι. Τὸ ἐφανταζόμεθα ἡμεῖς, τοὺς ὁποίους καταπολεμοῦσαν μὲ βιαιότητας οἱ μαρξισταί, ὅταν τὰ τοιαῦτα ἐδιδάσκοντο ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ ὅσα ἐδίδασκον, τότε, κατὰ τὸ 1928, τὸ 1930, τὸ 1935 καὶ ἐδέχθην τὰς ὑβριστικὰς καὶ βιαίας ἐπιθέσεις τοῦ «Ριζοσπάστου» καὶ πολλῶν ἐξεχόντων κομμουνιστῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀειμνήστου Γληνοῦ, αὐτά, τὰ ὁποῖα διεκήρυσσα, τότε, αὐτά, σήμερον ἐμφανίζονται εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν. Ὁ κομμουνισμὸς προκαλεῖ τὴν ἐξέγερσιν τῶν ἐργατῶν, τῶν στρατιωτῶν, τῶν ἀγροτῶν, τῆς νεολαίας καὶ τῶν διανοουμένων. (Χειροκροτήματα). Καὶ τὴν προκαλεῖ, ὄχι ἐν ὀνόματι οἱουδήποτε φασιστοῦ, διότι εἶχε παραγίνει καὶ ἡ χρησιμοποίησις αὐτῆς τῆς λέξεως, διότι δὲν εἶχε πιὰ ἀπομείνει κανεὶς φασιστὴς εἰς τὴν Οὐγγαρίαν. Ἀλλὰ τὴν ἐπανάστασιν τὴν ἔκαμον, μὲ ἐλάχιστα μέσα, εὑρισκόμενοι ἐνώπιον τῆς μεγαλυτέρας καὶ ἰσχυροτέρας δυνάμεως τοῦ κόσμου καὶ ἐνώπιον τῶν σοβιετικῶν τάνκς, ἀκόμη καὶ τὰ κορίτσια καὶ αἱ ἐργάτριαι καὶ οἱ πάντες. Αὐτό, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ κ. συνάδελφοι, εἶναι ἕνα μεγάλο γεγονός, τὸ ὁποῖον, λόγῳ τῆς πικρίας μας διὰ τὸ Κυπριακόν, δὲν εἶχεν εἰς τὴν Χώραν αὐτὴν ἡ ὁποία τόσα ὑπέστη ἀπὸ τὸν κομμουνισμὸν τὴν ἀπήχησιν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐκ λόγων συγχύσεως, τὴν ὁποίαν καλούμεθα οἱ ἡγέται οἱ πολιτικοὶ καὶ πνευματικοὶ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Τὰ προδρομικὰ γεγονότα ἦσαν βεβαίως ἀρκετά. Μέγας τίτλος, βεβαίως, ἀνήκει ἐν ὀνόματι τοῦ Ἐθνικοῦ Κομμουνισμοῦ τῆς Γιουγκοσλαβίας εἰς τὸν Στρατάρχην Τίτο. Αὐτὸς ἀπετέλεσε τὸ πρῶτον προδρομικὸν γεγονός. Ἐπηκολούθησαν γεγονότα εἰς τὸ Ἀνατολικὸν Βερολῖνον, ὅπου καὶ ἐκεῖ οἱ ἐργάται ἀντιμετώπισαν Ρωσσικὰ τάνκς, ἐπηκολούθησαν τὰ γεγονότα εἰς τὸ Πότσδαμ, ἐξηγέρθη αὐτὸ τὸ Κ. Κ. Πολωνίας ἐναντίον τῆς Μόσχας, ἀλλ’ ἐπετεύχθη κάποιος συμβιβασμὸς καὶ ἀπετράπη ἡ σύγκρουσίς των. Τοιουτοτρόπως ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς μίαν καμπὴν τῆς ἱστορίας, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἐξαπατῶνται οἱ νέοι μὲ τὰς ψευδεῖς ἐκείνας ὑποσχέσεις περὶ ἄρσεως, οἱωνδήποτε ἀντιθέσεων καὶ ἀποτροπῆς οἱουδήποτε ἀγῶνος καὶ πολέμου, ἀφ’ ἧς ἐπεκράτησεν εἰς ὡρισμένας περιοχὰς ὁ κομμουνισμός. Σκληρότερος, φοβερώτερος ἀγών, ἀπὸ τὸν ἀγῶνα, ὄχι τὸν ἐμφύλιον, ἀλλὰ τὸν καθαρῶς ἐθνικόν, μεταξὺ Οὐγγαρίας καὶ Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, δὲν ἐγνώρισεν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἡ παγκόσμιος ἱστορία κατὰ τὰ τελευταῖα χρόνια. Διότι τὸ μέγεθος τῶν θυσιῶν, ἐντὸς 2–3 ἑβδομάδων, εἶναι μέγεθος, τὸ ὁποῖον κανεὶς πόλεμος ἐντὸς 2–3 ἑβδομάδων δὲν εἶχε σημειώσει ἢ ἐὰν εἶχε σημειώσει εἰς τὸ Βερντέν, εἰς ὡρισμένας ἐπιθέσεις ἢ εἰς ὡρισμένας ἄλλας περιπτώσεις τοῦ τελευταίου πολέμου τὸ εἶχε σημειώσει ὑπὸ τελείως διαφορετικὰς προϋποθέσεις, λόγῳ συγκρούσεως δυνάμεων ὠργανωμένων, ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν. Κύριοι συνάδελφοι, συνάγεται ἓν μέγα δίδαγμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν χρέος ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ δι’ αὐτὸ ἐπεμείναμεν προχθὲς νὰ γίνῃ, ἐπὶ τέλους, ἡ συζήτησις αὐτὴ νὰ τονίσωμεν. Τὸ δίδαγμα, διαψεύδει ὁλόκληρον τὴν Μαρξιστικὴν θεωρίαν καὶ εἰδικώτερον τῆς σαγηνευτικὴν διὰ τὴν νεολαίαν καὶ διὰ τὰς γυναῖκας Ρόζα Λούξεμπουργκ. Ἡ Ἐθνικὴ ἀνεξαρτησία, ἡ Ἐθνικὴ ἰδέα, ἡ ἐθνικὴ πραγματικότης συνδεδεμένη μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἀνθρώπου, ἀποδεικνύεται ἀνωτέρα τῆς ἐκ τῆς πείρας βασιζομένης κομμουνιστικῆς ἀλληλεγγύης. Ἡ Οὐγγαρία καθίσταται τοιουτοτρόπως μία μεγάλη ἐποποιΐα τοῦ αἰῶνος μας καὶ λυποῦμαι διότι ἡ ἐξέγερσις τῶν πνευμάτων ἐν Ἑλλάδι, λόγῳ περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα κατανοῶ καὶ τὰ ὁποῖα σέβομαι δὲν ὑπῆρξεν οἵα ἔπρεπε νὰ εἶναι, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ βλάψῃ ἐμμέσως, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀσφαλῶς θὰ τὸ διεπιστώσατε εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ αὐτὴν τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, διότι θὰ γίνῃ ἐκμετάλλευσις εἰς τὰς Η.Π.Α. ὑπὸ τῶν Ἄγγλων, τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν συγκινεῖται πλέον ὅσον συνεκινεῖτο ἄλλοτε ἀπὸ τὰς ἰδέας τῆς ἐλευθερίας, ἐνῷ αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές, διότι ἀκριβῶς ἡ ἰδέα τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας εἶναι ἡ δημιουργοῦσα τὸ σύμπλεγμα. Ἀλλὰ αὐταὶ αἱ ἐξηγήσεις εἶναι δύσκολον νὰ δοθοῦν. Καὶ αὐτὸ ἤδη μοὶ ἐλέχθη καὶ ἀπὸ πολλοὺς καὶ καὶ ἔλαβον καὶ σχετικὰς ἐπιστολὰς ἀπὸ Ἑλληνοαμερικανούς, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ κερδίσωμεν, ὅπως εὐχόμεθα ὅλοι καὶ ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τόσων μηνῶν προσπαθεῖ, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ κερδήσωμεν περισσότερον τὴν Κοινὴν Γνώμην, ἔξω τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος καὶ ἰδίᾳ εἰς τὰς Η.Π.Α. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον, ὅτι τὸ γεγονὸς τῆς Οὑγγαρίας, εἶναι μέγα ὑπὸ δύο ἐννοίας. Τὴν μίαν δι’ ὀλίγων τὴν ἐξήγησα. Ἡ δευτέρα, εἶναι ἡ φοβερὰ ἔννοια, ἡ συνδεομένη μὲ τὴν ἀπάνθρωπον καταστολήν. Διατὶ εἶναι καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν μέγα τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη ἐκεῖ; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι διαψεύδεται κἄτι, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς, καὶ πολλοὶ μὴ ἔχοντες συμπάθειαν πρὸς τὸν κομμουνισμόν, ἐπίστευον καὶ διεκήρυσσον, ὅτι εἶχε σημειωθῆ μετὰ τὸν Στάλιν οὐσιώδης μεταβολὴ εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. Ὄχι, ἀξιότιμοι, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶχε σημειωθῆ αὐτό. Τὸ 1955 ἐκπροσωπῶν τὴν Ἑλλάδα, μαζὶ μὲ τὸν τότε Ὑπουργόν, κ. Στεφανόπουλον, εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ, εἶπον μεταξὺ ἄλλων, ὑπὸ τὴν ἔμπνευσιν τῆς στιγμῆς, τὴν ἑξῆς φράσιν: «Ἀφ’ ἧς οἱ Πρέσβεις τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, ἤρχισαν νὰ μειδιοῦν, ὁ κίνδυνος εἶναι μεγαλύτερος». Φοβηθῆτε, κύριοι, τοὺς μειδιῶντας Πρεσβευτάς. Καὶ ἡ φράσις αὐτὴ ἐχρησιμοποιήθη μετὰ ταῦτα εἰς διάφορα διανεμηθέντα ὑπὸ τοῦ Στρατηγείου τοῦ ΝΑΤΟ κείμενα. Ἀξιότιμοι, κ. συνάδελφοι, παρὰ τὰς οἱασδήποτε μυστηριώδεις —διότι ὅπου δὲν ὑπάρχει Δημοκρατία, ὑπάρχει Κράτος τοῦ Ἰβὰν τοῦ τρομεροῦ— παρὰ τὰς οἱασδήποτε μυστηριώδεις ἀντιθέσεις, τῶν κυρίων, οἱ ὁποῖοι κυβερνοῦν σήμερον εἰς τὴν Μόσχαν καὶ παρὰ τὰς διαβεβαιώσεις τὰς ὁποίας θὰ μᾶς κάμῃ ὁ ἐπανελθών, ἀγαπητὸς Δήμαρχος Ἀθηναίων, κ. Κατσώτας καὶ παρ’ ὅλα τὰ ἄλλα φαινόμενα, ὁ Στάλιν ἐπιζῇ. Καὶ ἦτο, ἠθικῶς, ἄλλωστε βαρύτατον καὶ πρωτοφανὲς εἰς τὴν παγκόσμιον ἱστορίαν, ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν πλησίον του, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐσώθησαν ἐκτελέσαντες ἄλλους ἐν ὀνόματί του, νὰ καταγγείλουν καὶ νὰ ὑβρίσουν, ἀφοῦ εἶχον ἀποθάνει τὸν Στάλιν, ὅπως τὸν ὕβρισαν τινὲς τοὐλάχιστον ἐκ τῶν σημερινῶν ἡγετῶν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Ἀλλὰ παρὰ τὰς ὕβρεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν πράγματι ἓν πρωτοφανὲς ἠθικῶς, βαρύτατον φαινόμενον εἰς τὴν παγκόσμιον ἱστορίαν, φαινόμενον δειλίας, διότι δὲν εἶχον τὸ θάρρος νὰ τὸν ἀντιμετωπίσουν, ὅταν ἔζει, φαινόμενον θρασύτητος, διότι τὸν ὕβρισαν ὅταν εἶχεν ἀποθάνει, παρὰ τὸ φαινόμενον αὐτό, ὁ Στάλιν ἐπιζῇ, αἱ μέθοδοί του ἐπιζοῦν. Ἀπόδειξις, ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπενέβησαν καὶ κατέστειλαν τὴν ὑπέροχον ἐξέγερσιν τοῦ Οὑγγρικοῦ λαοῦ.

§110Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Σήμερον, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν Ρωσσίαν ὑπάρχει συλλογικὴ Διοίκησις. Δὲν εἶναι δικτάτωρ εἷς. Καὶ ὅταν ὑπάρχῃ συλλογικὴ Διοίκησις, εἶναι φυσικὸν νὰ ὑπάρχουν καὶ διάφοροι ἀντιλήψεις. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρὸς στιγμὴν εἶχον ἐπικρατήσει οἱ δημοκρατικώτεροι ἐξ αὐτῶν. Καὶ πράγματι προέβαινον πρὸς μίαν μεταρρύθμισιν δημοκρατικωτέραν τοῦ κομμουνιστικοῦ καθεστῶτος. Ἀλλὰ ἡ ἐπίθεσις ἡ ἄδικος καὶ αὐθαίρετος τῶν Ἀγγλογάλλων κατὰ τῆς Αἰγύπτου ἔκαμεν ὥστε νὰ ἐπικρατήσουν ἐν τῷ συμβουλίῳ τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος οἱ ἀδιάλλακτοι. Πολὺς κόσμος τὸ πιστεύει καὶ ἐγὼ τὸ πιστεύω, ὅτι ἐὰν δὲν ἐγένετο ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῆς Αἰγύπτου, εἶναι ζήτημα ἐὰν θὰ ἐπανήρχοντο εἰς τὰ γεγονότα τῆς Οὑγγαρίας.

§111Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀναπτυχθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πρεβέζης συναδέλφου ἄποψις καὶ ἐκδοχή, δὲν μὲ εὑρίσκει διόλου σύμφωνον. Ἡ μεγάλη ἀκριβῶς εὐθύνη, ἱστορικῶς μεγαλυτέρα καὶ ἀπὸ τὴν εὐθύνην διὰ τὴν τραγῳδίαν, ἡ ὁποία προεκλήθη εἰς βάρος τοῦ ἀμάχου πληθυσμοῦ εἰς τὸ Πὸρτ–Σάϊδ, εἶναι ὅτι ἔδωσε τὴν δυνατότητα καὶ τὴν εὐκαιρίαν νὰ λεχθῇ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε ἀπόψε σεῖς. Καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ δημιουργηθῇ αὐτὴ ἡ ἐντύπωσις. Ἀλλὰ ἡμεῖς, οἱ ἔχοντες τὴν πεῖραν τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ ὑποστάντες ὅσα ὑπέστημεν καὶ γνωρίσαντες τὰ ὅσα ἐγνωρίσαμεν, πρέπει νὰ εἴμεθα βέβαιοι, καὶ ἐγὼ ἐπὶ τῇ βάσει καὶ τῶν δεδομένων τῶν δημοσιογραφικῶν τὰ ὁποῖα παρηκολούθησα, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἡ Σοβ. Ἕνωσις προητοίμασεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἐξεγέρσεως τὴν βιαίαν καταστολήν. Ὅταν διεπίστωσεν ὅτι ἡ βιαία καταστολὴ δὲν ἦτο δυνατὴ μὲ τὰς ὀλίγας μονάδας, τὰς ὁποίας διέθετεν, ὅταν διεπίστωσεν, ὅπως ἐδιάβασα, ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ σοβιετικαὶ μονάδες εἶχον ἀρχίσει νὰ ἀπειθαρχοῦν, διότι δὲν εἶχον φαντασθῆ ποτὲ ὅτι ἐν ὀνόματι τοῦ κομμουνισμοῦ ἔπρεπε νὰ ἐπιτεθοῦν ἐναντίον τῶν ἐργατῶν, ἐναντίον τῶν νέων, τῶν γυναικῶν καὶ ἐναντίον τῶν στρατιωτῶν τῆς Οὑγγαρίας, ὅταν διεπίστωσαν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ καταστολὴ δι’ αὐτῶν τῶν ὀλίγων μονάδων, τότε ἔκαμαν διαπραγματεύσεις καὶ ἐδῶ εἰσερχόμεθα εἰς μίαν δευτέραν φάσιν τῆς φοβερᾶς ἀπάτης. Αἱ δὲ διαπραγματεύσεις συνεχίσθησαν μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδόθη ἡ ἐντολὴ τῆς ἐπιθέσεως. Ἕνα πρᾶγμα πρωτοφανὲς εἰς τὴν παγκόσμιαν ἱστορίαν. Τοιούτου εἴδους μεθόδους δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἰσχύουν ὄχι εἰς τὸν κόσμον —βεβαίως καὶ ἡμεῖς θὰ συμβάλωμεν νὰ μὴ ἰσχύσουν— ἀλλὰ οὔτε εἰς τὴν σκέψιν τῶν Ἑλληνοπαίδων καὶ τῶν Ἑλλήνων. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ζητῶ καὶ τὴν ἀντίδρασιν τὴν κάπως ἐντονωτέραν καὶ τῶν Πανεπιστημίων καὶ τῶν Σχολείων καὶ τοῦ τύπου καὶ μίαν διαφώτισιν ἐπὶ τῶν φοβερῶν αὐτῶν καὶ ἠθικῶς ἀσελγητάτων γεγονότων καὶ φαινομένων. Διότι ἡ διαπραγμάτευσις ἐγένετο μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχον συγκεντρωθῆ αἱ μεραρχίαι τῶν τάνκς, ἀλλὰ δὲν μετεκινοῦντο. Καὶ οὔτε μετεκινήθησαν ἐντὸς τριημέρου, διότι τρεῖς ἡμέραι παρενεβλήθησαν μεταξὺ τῆς ἐπιθέσεως εἰς τὸ Πὸρτ –Σάϊδ καὶ τῆς κατασταλτικῆς ἐνεργείας. Αὕτη προϋπέθετε πολλὰς ἡμέρας κινητοποίησιν. Ἐγένοντο κινητοποιήσεις καὶ παράλληλα ἐγένοντο διαπραγματεύσεις καὶ ὅταν εἶχον συγκεντρωθῆ ὅλαι αἱ δυνάμεις, τότε ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ Οὑγγρικοῦ λαοῦ καὶ ἔπνιξαν ἢ ἐπιχειροῦν νὰ πνίξουν τὴν ψυχὴν τοῦ Οὑγγρικοῦ Ἔθνους. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ μεγάλη εὐθύνη, ἡ μεγαλυτέρα ὅλων, τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Γάλλων, εἶναι ἀκριβῶς αὐτή, ὅτι ἐδημιούργησαν αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν. Ἐμείωσαν τὴν σημασίαν τοῦ μεγάλου — ἀφ’ ἑνὸς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψυχὴν τοῦ Οὑγγρικοῦ λαοῦ, καὶ τοῦ φοβεροῦ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σοβιετικὴν καταστολὴν— γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη καὶ ἐξακολουθεῖ σημειούμενον ἐν Οὑγγαρίᾳ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον πρὶν ὁμιλήσω περὶ τῆς Οὑγγαρίας ὅτι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐκεῖ ἐσημειώθησαν, δὲν εἶναι ἄσχετα μὲ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν καὶ σημειοῦνται εἰς τὴν Μ. Ἀνατολὴν καὶ τὴν ἀνατολικὴν Μεσόγειον. Καὶ δὲν ἠννόουν ὅτι εἶναι ἄσχετα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ κ. Χαβίνης ἠννόει, ἀλλὰ κάτι τελείως διάφορον. Ἡ ἀναστάτωσις τῆς Μ. Ἀνατολῆς ὀφείλεται εἰς μεγάλον λόγον, εἰς τὴν ἔλλειψιν κατανοήσεως τῶν προβλημάτων τῆς Μ. Ἀνατολῆς ἐκ μέρους τῶν μεγάλων ἐλευθέρων λαῶν. Καὶ δεύτερον ἡ ἐπιτακτικὴ καὶ συστηματικὴ προσπάθεια αὐτῆς ταύτης τῆς δυνάμεως, ἡ ὁποία κατέστειλε τὴν ἐπανάστασιν τῆς Οὑγγαρίας, δηλαδὴ τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως.

§112Γ. ΤΡΟΥΛΛΙΝΟΣ. Θὰ γνωρίζετε ἴσως ὅτι ὁ κ. Ἤντεν εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι... (ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, δὲν ἠκούσθη).

§113Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτον δὲν εἶπεν αὐτὴν τὴν φράσιν καὶ δεύτερον δὲν πρόκειται νὰ γίνω ἀπολογητὴς τοῦ κ. Ἤντεν. Ἡ ἀναστάτωσις τῆς Μ. Ἀνατολῆς χρονολογεῖται πρὸ πολλοῦ. Ὑπάρχουν πλεῖστα προβλήματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀναπτύξω, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἐπεκτατικὴ πολιτικὴ τῶν Σοβιέτ, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἐκμεταλλευομένη τὰς ἰδεολογίας τὰς ἐθνικὰς καὶ τοὺς περὶ ἀνεξαρτησίας πόθους τῶν Ἀράβων προεκάλεσε τὴν μεγάλην ἀναστάτωσιν. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ πρωθυπουργὸς καὶ ἡγέτης τοῦ Αἰγυπτιακοῦ λαοῦ δὲν εὗρε κατανόησιν, καθ’ ὅσον γνωρίζω ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐφημερίδων ἀπὸ τοὺς συμμάχους τοὺς Δυτικούς, δὲν εὗρεν κατανόησιν ἐπαρκῆ, οὔτε ἀπὸ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Μὴ εὑρὼν κατανόησιν καὶ ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὸ εὐγενὲς ἰδεῶδες τῆς ἐθνικῆς αὐτοτελείας καὶ ἀξιοπρεπείας τοῦ λαοῦ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου ἔπεσε —πρέπει νὰ κάμω τὴν διαπίστωσιν διὰ νὰ γνωρίζωμεν πῶς ἔχουν τὰ πράγματα— ἐν μέρει τοὐλάχιστον εἰς τὴν παγίδα τῆς Μόσχας, διότι προωθήθη, ἐνισχύθη εἰς τὸ θεμιτὸν ἔστω ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως πραξικόπημα τῆς Ἐθνικοποιήσεως τοῦ Σουέζ. Ἐὰν δὲν εἶχε τὴν ἐνίσχυσιν τῆς Μόσχας καὶ ἂν εἶχεν ἀντιθέτως τὴν ἐνίσχυσιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συλλάβουν τὸ πρόβλημα καὶ νὰ δώσουν βαθμιαίως τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος ἐξασφαλιζομένης καὶ τῆς διεθνοῦς ναυσιπλοΐας καὶ νὰ τὴν δώσουν ἐγκαίρως καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ κακὸν διότι συνήθως ἀργεῖ, ἐὰν εἶχε συμβῆ αὐτὸ δὲν θὰ ἐχρειάζετο τὴν ἐνίσχυσιν τὴν σοβιετικήν. Δὲν πρόκειται νὰ τὸ κρίνω καὶ νὰ εἴπω ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξε. Ἔπεσε εἰς τὴν παγίδα αὐτὴν νομίζων ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν βλάπτει τὴν ἀνθρωπότητα, οὔτε τὸν λαόν του. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν θὰ προέβαινεν εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτήν, ἐὰν δὲν εἶχε τὴν ἐνίσχυσιν, ἡ ὁποία καὶ συμβολικῶς ἐδόθη διὰ τῆς ἐπισκέψεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως εἰς τὸ Κάϊρον. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία, ἡ Ἀγγλία κυρίως, ὡς χαρτοπαῖκται, οἱ ὁποῖοι ἔχουν χάσει πολλὰ καὶ ἔχουν ἐκτεθῆ εἰς τὸν πειρασμὸν διὰ τῆς διεθνοῦς μπλόφας, ἐξενευρίσθησαν μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε ἔβλαψαν αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἐλευθερίας. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ κάμω μίαν παρένθεσιν σχετικῶς μὲ τὴν Γαλλίαν. Θὰ παρεκάλουν τὸν Ἑλληνικὸν τύπον νὰ μὴ θίγῃ καθ’ ὃν τρόπον θίγει τὴν Γαλλίαν. Ἔχει πολλὰ ἐλαφρυντικὰ ἡ Γαλλία. Ἡ Γαλλία εἶναι ἐμπεπλεγμένη ἀπὸ μακροῦ χρόνου σ’ ἕναν ἀγῶνα μὲ τοὺς Ἄραβας, μὲ τοὺς Ἄραβας διεκδικοῦντας, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰδεώδους τῆς ἐλευθερίας τὴν χειραφέτησίν των. Ἀλλὰ εἶναι ἕνας ἀγὼν εἰς τὸν ὁποῖον ἔχει ἐμπλακῆ δι’ ἱστορικοὺς λόγους συνδεομένους καὶ μὲ τὴν μεγάλην ἐποποιΐαν τῆς δημιουργίας τῆς Βορείου Ἀφρικῆς. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν διαβάσετε τὰς σελίδας τῆς ἱστορίας ποὺ συνδέονται μὲ τὴν συγκρότησιν καὶ τὴν δημιουργίαν τῆς Βορείου Ἀφρικῆς ἐκ μέρους τῆς Γαλλίας, θὰ ἴδητε ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς μεγαλειώδους ἐνεργείας. Ἐμπεπλεγμένοι εἰς ὅλα αὐτά, παγιδευμένοι, αὐτοπαγιδευμένοι, διότι ἔχουν τὴν μεγάλην ἀνάμνησιν, μὴ δυνάμενοι νὰ παραιτηθοῦν αἰφνιδιαστικῶς καὶ ἀπὸ τὴν μίαν ἡμέραν εἰς τὴν ἄλλην —δὲν εἶδα νὰ τὸ κάμῃ καὶ κανεὶς ἄλλος λαὸς— ὅλων τῶν δικαιωμάτων των εἰς τὴν Βόρειον Ἀφρικὴν ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τοὺς ἀπέμειναν, διότι ἤδη ἔχουν χάσει πολλά, ἦτο εὐκολώτερον ψυχολογικῶς νὰ παρασυρθοῦν ὑπὸ τῆς Ἀγγλίας ἢ νὰ παρασύρουν τὴν Ἀγγλίαν, διότι, ἐνδεχομένως, ἔγινε καὶ αὐτό, ἐναντίον τῆς Αἰγύπτου. Ἀναγνωρίζω εἰς τοὺς Γάλλους οὐσιώδη ἐλαφρυντικά. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ἀνεγνώριζον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, θὰ συνίστων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν τύπον νὰ ἀποφεύγῃ τὰς ὕβρεις τὰς ἀπολύτως ἀδικαιολογήτους κατὰ τῆς Γαλλίας, δεδομένου ὅτι σχεδὸν ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον ὁ τύπος ὁ Γαλλικὸς εἶναι ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου καὶ διαφημίζει τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Μεγάλοι δὲ διανοούμενοι Γάλλοι ἔγραφαν, ὅπως καταδεικνύεται καὶ ἀπὸ ἕνα τεῦχος τὸ ὁποῖον ἐξέδωσε τὸ Ὑπουργεῖον Τύπου —καὶ συγχαίρω πράγματι τὸ Ὑπουργεῖον Τύπου διὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν προσπάθειαν καὶ διὰ τὰς ἐκδόσεις αὐτὰς— ὅπως καταδεικνύεται ἐκ τοῦ τεύχους αὐτοῦ, σημαντικαὶ προσωπικότητες τῶν γραμμάτων, ἀλλὰ καὶ δημοσιογράφοι σημαντικοί, ἔγραφαν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπόψεως εἰς τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐπιτρέπεται ἑπομένως, νὰ ἐπεκτείνωμεν, μέχρι τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον ἐπεκτείνονται, τὰς ἐπιθέσεις. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ κριτικὴ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Γαλλικῆς καὶ φθάνω μάλιστα μέχρι τοῦ σημείου καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὐτὴν ταύτην τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ γενίκευσις τῆς ἐπικρίσεως καὶ τῆς ἐπιθέσεως. Δὲν ἐπιτρέπονται, ἀξιότιμοι κκ. συνάδελφοι, ἄρθρα τὰ ὁποῖα νὰ φέρουν τὸν τίτλον «Ἡ Πόρνη τῶν θαλασσῶν», διότι τί διδάσκομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Ὅτι τὸν κόσμον ἀπὸ τὴν Αὐστραλίαν καὶ τὸν Καναδᾶ καὶ τὴν Νότιον Ἀφρικήν, καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῶν θαλασσῶν εἰς τὴν Μεσόγειον τὴν ἐξησφάλισεν ἡ Τουρκία; Ἀσφαλῶς ὄχι. Κάποιοι ἄλλοι τὴν ἐξησφάλισαν. Καὶ αὐταὶ αἱ γενικεύσεις εἶναι ἐσφαλμέναι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τακτικῆς, διότι ὑπάρχουν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν Ἄγγλοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἰδικῆς μας ἀπόψεως καὶ ἀντὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν Ἄγγλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἰδικῆς μας ἀπόψεως, δημοσιεύομεν ἄρθρα τὰ ὁποῖα ἀναδημοσιευόμενα ἐκεῖ προκαλοῦν βεβαίως ὄχι μόνον τὸ πάγωμα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν οἱ ὁποῖοι τυχὸν εἶναι διατεθειμένοι νὰ σχηματίσουν καὶ Συλλόγους καὶ Σύλλογον γυναικῶν ἀκόμη ὑπὲρ τῆς Κυπριακῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀλλ’ ἐνδεχομένως ἀναγκάζουν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἀπὸ ἀντίδρασιν πλέον νὰ καταλήξουν εἰς τὴν ἀντίθετον ἄποψιν, νὰ ἔχουν δηλαδὴ ἀνθελληνικὰς διαθέσεις εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα. Κύριοι συνάδελφοι, ἐνῷ ὅταν γίνεται κριτικὴ παρὰ τὴν ἀνυπαρξίαν Δημοκρατίας, κατὰ τῆς Σοβιετικῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπεκτείνεται ἀπὸ οὐδένα ἐξ ὑμῶν ἡ κριτικὴ κατὰ τοῦ Ρωσσικοῦ Λαοῦ τοῦ πράγματι μεγάλου, τοῦ ὑφισταμένου μὲ αὐτὴν τὴν ὑπέροχον παθητικότητα αὐτὸ τὸ φοβερὸν πείραμα τοῦ κομμουνισμοῦ ἐπὶ 40 ἔτη. (Χειροκροτήματα). Ἐνῷ δὲν γίνεται ποτὲ ἐπίθεσις ἐναντίον τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ δὲν γίνεται ποτὲ ἐπίθεσις ἐναντίον νὰ εἴπωμεν τοῦ ἤθους τῶν Ρώσων, καὶ ἀσφαλῶς καὶ μεταξὺ τῶν κομμουνιστῶν τῶν Ρώσων θὰ εἶναι πολλοὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι, διότι ἔζησαν ἐγεννήθησαν μέσα εἰς τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, θὰ εἶναι ἄξιοι τιμῆς, θὰ εἶναι ἔντιμοι, θὰ εἶναι ἠθικοί, ἐνῷ δὲν γίνεται ποτὲ τοιαύτη γενίκευσις ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριὰ ὄχι εἰς τὰς Ἐφημερίδας τῆς ἄκρας Ἀριστερᾶς ἀλλὰ εἰς τὰς Ἐφημερίδας τῆς ἄκρας δεξιᾶς ἀκόμη γίνεται μία ἐπίθεσις καὶ ὑβριστικὴ καὶ χλευαστικὴ ἐναντίον ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ τοῦ Ἀγγλικοῦ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Γαλλικοῦ Ἔθνους. Κύριοι, ὅλα αὐτὰ σημαίνουν ἔλλειψιν ὡριμότητος, καὶ ἐνῷ διακηρύσσομεν ὅτι εἴμεθα ὁ πολιτικὸς ὡριμώτερος λαός, ἀποδεικνύομεν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὅτι στερούμεθα ἐπαρκοῦς ὡριμότητος, ὅτι τὰ τόσα παθήματα τοῦ 19ου καὶ 20οῦ αἰῶνος μέχρι σήμερον δὲν ἤνοιξαν τὰ μάτια μας καὶ δὲν μᾶς ἔδωσαν ἐκείνην τὴν ἐσωτερικὴν σαφήνειαν σκέψεως, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιβεβλημένη. Καὶ δὲν ζητῶ τὴν σαφήνειαν αὐτὴν τῆς σκέψεως ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὁ ὁποῖος δὲν ἀσχολεῖται μὲ τὴν πολιτικήν, τὴν ζητῶ ὅμως ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας καὶ τὴν ζητῶ ἀπὸ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τὴν ζητῶ ἀπὸ τὸν τύπον, τὴν ζητῶ ἀπὸ τοὺς ἀρθρογράφους τῶν Ἐφημερίδων. Διαστροφαὶ σοβαραὶ ἐσημειώθησαν κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν καὶ τῶν τελευταίων ἐτῶν καὶ τῶν διαστροφῶν αὐτῶν ὑπεύθυνοι εἴμεθα ὀλίγον ἢ πολὺ ὅλοι, ἄλλοι ὁμιλήσαντες καθ’ ὃν τρόπον ὁμιλοῦν, καὶ ἄλλοι σιωπῶντες καθ’ ὃν τρόπον σιωποῦν. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ὁμιλήσω κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Μόνος εἶμαι, δὲν δεσμεύω οὐδένα βουλευτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε κἂν νὰ μὲ ἐγκαταλείψῃ κανεὶς καὶ νὰ διαφωνήσῃ, διότι δὲν ὑπάρχει κανείς, καὶ ἑπομένως ἔχω τὴν δυνατότητα καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα – θὰ εἶχον ὁπωσδήποτε καὶ θὰ τὸ ἔπαιρνον, ἔστω καὶ ἐπὶ κινδύνῳ ἀπωλείας τῶν ὀπαδῶν μου— ἔχω τὴν δυνατότητα νὰ εἴπω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σκέπτομαι χωρὶς συμβιβασμούς. Ἄλλωστε ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ἡ κοινὴ γνώμη τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν ἀνοικτὴν σκέψιν τὴν ἐκτιμᾷ καὶ ἐν πολλοῖς τὴν ἔχει υἱοθετήσει προτοῦ τὴν ἀκούσει Καὶ ἔχω ἀκούσει εἰς χωρία ἐνῷ δὲν ἤκουσα εἰς τὰ Καφενεῖα τῶν Ἀθηνῶν — δὲν πηγαίνω εἰς Καφενεῖα ἀλλὰ μανθάνω τὸ τί συζητεῖται ἐκεῖ — αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἰς τὰ χωρία σοφοὶ χωρικοί, σοφοὶ γεωργοὶ μοῦ ἔχουν εἴπει. Ἔχουν εἴπει περίπου ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγὼ ὑπὸ ἄλλην μορφὴν καὶ ἄλλην ἔκφρασιν διετύπωσα ἐνώπιον ἡμῶν. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἐπαναλαμβάνω χρειάζεται προσοχὴ κυρίως ἀπέναντι τῆς Γαλλίας, διότι ἦτο ἐμπεπλεγμένη, καὶ ἐθεώρησε χωρὶς νὰ τὸ καταλάβῃ ὅτι ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῆς Αἰγύπτου θὰ διηυκόλυνε τὴν λύσιν ὁλοκλήρου τοῦ θέματος. Τὴν ἐδυσχέραιεν. Ἀλλὰ ὑπάρχει ὅμως αὐτὸ τὸ ἐλαφρυντικό, ἐνῷ βεβαίως, διὰ τὴν Ἀγγλίαν δὲν ὑπάρχει οὐδέν. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τὴν Ἀγγλίαν ἔκαμον τὰς παρατηρήσεις σχετικῶς μὲ τὴν μερίδα ἐκείνην τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κατακτήσωμεν καὶ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐκδηλωθῇ ὑπὲρ ἡμῶν. Ἐνθυμηθῆτε τὴν περίπτωσιν τοῦ Γκάντι. Τὸν κατεδίωκε ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου καὶ εἰς τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον ἐσχηματίζοντο Σύλλογοι οἱ ὁποῖοι διεκήρυσσον τὴν ἁγιότητα καὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ Γκάντι, τὸν ὁποῖον ἐχαρακτήριζε ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀγγλίας ἐχθρόν. Καὶ ἡ ψυχολογία αὐτὴ ἤσκησε μεγάλην ἐπίδρασιν. Καὶ ὅταν μετέβαινε ὁ Γκάντι ὁ φυλακιζόμενος καὶ καταδιωκόμενος εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐγένοντο διαδηλώσεις. Ὑπῆρχον ὀπαδοὶ τοῦ Γκάντι ἐν Ἀγγλίᾳ. Διατὶ νὰ μὴν ὑπάρχουν καὶ ὀπαδοὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου ἐν Ἀγγλίᾳ; Χρειάζεται, λοιπόν, προσοχὴ νὰ ἐπιδείξωμεν. Μέχρι τοῦδε παρὰ τὴν ἱκανότητα τὴν ὁποίαν ἔχουν πολλοὶ ἐκ τῶν δημοσιογράφων μας καὶ ἀρθρογράφων μας, δὲν ἐπέδειξαν αἱ ἐφημερίδες μας, ἢ ἐπέδειξαν τινὲς μόνον ἐξ αὐτῶν, δὲν θὰ ὀνομάσω ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἐπέδειξαν τὴν σωφροσύνην διὰ νὰ μὴ γίνῃ ἡ ἀντιδιαστολὴ πρὸς τὰς ἄλλας, διότι σέβομαι τὸν τύπον καὶ νομίζω ὅτι τὰ λάθη αὐτὰ εἶναι λάθη ὀφειλόμενα εἰς τὴν σύγχυσιν καὶ διαφόρους διαστροφὰς καὶ οὐχὶ εἰς λόγους κυκλοφοριακοῦ συμφέροντος. Κύριοι συνάδελφοι, τὰ δύο αὐτὰ γεγονότα τῆς Οὑγγαρίας καὶ τοῦ Σουέζ, ἔχουν συνάφειαν καὶ ἡ συνάφεια αὐτὴ εἶναι μεγάλη. Ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριά, δηλαδὴ εἶναι καὶ τὰ δύο συμπτώματα μιᾶς ἀνανεωθείσης ἐντόνου ἐπεκτατικῆς πολιτικῆς τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἐλλείψει πάσης ἱστορικῆς κατανοήσεως ἡ ὁποία τὴν διέπει, ἀντὶ νὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἀπέναντι αὐτῶν τῶν γεγονότων, ἔκαμε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνεφάνισε τοὺς Ρώσσους δικαιουμένους νὰ καταστείλουν τὴν ὑπέροχον ἐπανάστασιν τῆς Οὑγγαρίας. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει ὅμως νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς: Τὰ δύο αὐτὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔχουν μεταξὺ των τὴν συνάφειαν, δὲν ἔχουν καμμίαν ἀναλογίαν. Ἐνῷ κακῶς τὰ συνδυάζουν καὶ οἱ δύο ἀξιότιμοι Ἀρχηγοὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς Φιλελευθέρας Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ ὁ τύπος καὶ τὰ Πανεπιστήμια καὶ ἡ Γ.Σ.Ε.Ε., καὶ ἡ Κυβέρνησις. Κακῶς τὰ συνδυάζουν, ἐνῷ δὲν ἔχουν καμμίαν ἀναλογίαν μεταξὺ των ἀπὸ ἀπόψεως Ρωσσικῆς ἐνεργείας ἐν Οὑγγαρίᾳ καὶ Ἀγγλογαλλικῆς ἐνεργείας ἐν Αἰγύπτῳ. Διατί δὲν ἔχουν; Διὰ τρεῖς ἁπλουστάτους λόγους ὁποῖοι πρέπει κάποτε νὰ λεχθοῦν, ἀφοῦ δὲν τοὺς γράφει ὁ τύπος, ἀφοῦ δὲν τοὺς λέγει κανεὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τοὺς εἴπω ἐγώ, ἔστω καὶ μὲ τὸν κίνδυνον παρεξηγήσεως. Ἡ Ρωσσικὴ ἐνέργεια ἀπέβλεπε καὶ ἤδη ἐπραγματοποιήθη αὐτὸ εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέβλεπε, εἰς ὁλοκληρωτικὴν ὑποδούλωσιν καὶ εἶναι ὑπὸ τὴν αἵρεσιν μεγάλων παγκοσμίων ἀνατροπῶν τελεσίδικον γεγονὸς εἰς βάρος ὁλοκλήρου ἔθνους. Μία οὐσιώδης διαφορά. Καὶ ἐὰν ἀκόμη ἐπετύγχανε, διότι δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἐπιτύχῃ διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους θὰ εἴπω ἀμέσως ἐξετάζων τὰς ἄλλας διαφορὰς μεταξὺ τῶν δύο φαινομένων καὶ ἐὰν ἠμποροῦσε νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Ἀγγλικὴ ἐνέργεια ἐν Αἰγύπτῳ καὶ πάλιν θὰ ἦτο φοβερὰ ἀπὸ ἀπόψεως ἀνθρωπιστικῆς, διότι θὰ ἐφονεύοντο πολλοὶ περισσότεροι ἀπὸ ὅσους ἐφονεύθησαν, θὰ ὑφίστατο μίαν ταλαιπωρίαν φοβερὰν ἡ περιοχὴ ἐκείνη εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐξετυλίσσετο, ἀλλὰ θὰ ἦτο προσωρινὴ ἡ περιπέτεια. Δηλαδὴ ἱστορικῶς δὲν θὰ εἶχε τὴν αὐτὴν σημασίαν. Βεβαίως ψυχολογικὴν θὰ εἶχε, δι’ ὅσους θὰ ἔχουν πάθει, δι’ ὅσους θὰ ἔχουν ὑποστῆ τὰς συνεπείας ψυχολογικὰς καὶ βιολογικάς, θὰ ἦτο ἰσοδύναμος καὶ φοβερά, ἀλλὰ ἱστορικῶς δὲν θὰ εἶχε τὴν αὐτὴν σημασίαν. Δευτέρα διαφορά, συνδέεται αὐτὴ ἄλλωστε ἡ διαφορὰ μὲ τὴν πρώτην. Ἐνῷ ἐν Ρωσσίᾳ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐσωτερικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως τοὐλάχιστον κοινῆς γνώμης, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν παρασκηνίων τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος, εἶναι ἐσωτερικῶς ἀνεξέλεγκτος, ἡ Ἀγγλία καὶ Γαλλία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ ἀπολύτως ἀνεξέλεγκτον πολιτικὴν ὡς Δημοκρατία. Ἢ μᾶλλον μία Δημοκρατία γενικῶς ἡ οἱαδήποτε καὶ ἐὰν ἀκόμη βιοπραγήσῃ, ἔρχεται καὶ περιορίζεται ὑπὸ αὐτῆς ταύτης τῆς κοινῆς γνώμης τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς ἰδίας, τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις βιοπράγησε. Θὰ ἐδιαβάσατε ὅμως, τὸ τί ἔγινε εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Τράφαλγκαρ. Δὲν ἔγινε τὸ αὐτὸ εἰς τὴν πλατεῖαν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ Λένιν ἢ μᾶλλον τῆς ἐπαναστάσεως ἐν Μόσχᾳ. Εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Τράφαλγκαρ ἔγινε μία τεραστία διαδήλωσις. Οἱ πολῖται, χωρὶς νὰ καταδικασθοῦν ἔπειτα εἰς θάνατον, μετέβησαν μέχρι τῆς οἰκίας τοῦ πρωθυπουργοῦ εἰς τὸ Ντάουνιγκ Στρὴτ 10, καὶ ἐχρειάσθη νὰ ἐπέμβῃ ἡ ἀστυνομία, διότι ἐκινδύνευε ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας, καὶ βεβαίως, δὲν ἐτυφεκίσθησαν, πιθανὸν νὰ συνελήφθησαν διὰ λόγους προληπτικοὺς διὰ 2–3 ἡμέρας, νὰ ἐπεβλήθησαν μερικὰ πρόστιμα ὀλίγων λιρῶν, δὲν ἐστάλησαν ὅμως εἰς τὸν Βόρειον Πόλον. Αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, ἔχει μίαν σημασίαν. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι δὲν κινδυνεύει ὁ κόσμος ὁριστικῶς ἀπὸ τοιαύτας ἐνεργείας. Εἶναι δυνατὸν διὰ μίαν στιγμήν, νὰ συμβῇ ἕνα δραματικὸν καὶ φοβερὸν γεγονός, ἀλλὰ ἡ ἱστορία τοῦ κόσμου τελικῶς δὲν κινδυνεύει ἀπὸ τὴν ἐνέργειαν τὴν φοβεράν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ προέβῃ ἐναντίον ἑνὸς ἄλλου λαοῦ, διότι αὐτὸς οὗτος ὁ λαός της, θὰ κρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἰς ἣν περίπτωσιν δὲν ἐπελαμβάνετο ὁ Ο.Η.Ε., δὲν ἠπείλει ἡ Ρωσσία καὶ δὲν ἐπενέβαινεν ὁ Ἀϊζενχάουερ, αὐτὴ αὕτη ἡ κοινὴ γνώμη τῆς Ἀγγλίας, ἐντὸς ἐλαχίστων ἑβδομάδων ἢ μηνῶν, θὰ ἐπέβαλε τὴν ἀλλαγὴν τῆς πολιτικῆς. Αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἐγγύησιν. Λυπεῖται κανεὶς καὶ θλίβεται διὰ τὸ γεγονός, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει ἱστορικὴν βαθεῖαν ἀνησυχίαν καὶ ἰδίως, ἡμεῖς οἱ ζῶντες εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῇ τις, ὅτι πρέπει ἐκ τοιούτου γεγονότος, νὰ ἔχῃ βαθεῖαν ἀνησυχίαν. Θλῖψιν θὰ αἰσθανθῶμεν, ἀλληλεγγύην ψυχικὴν πρὸς τοὺς πληγέντας, πρὸς τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ὑπέστη τὴν ἐπίθεσιν, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει λόγος βαθείας ἱστορικῆς ἀνησυχίας. Δευτέρα διαφορὰ μεταξὺ τῶν φαινομένων, εἶναι ἡ ἀκόλουθος. Αἱ σοβιετικαὶ ἐνέργειαι, πρέπει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, κύριοι συνάδελφοι, νὰ τὸ πάρωμεν ἀπόφασιν ὄχι μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ ὅλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπεύθυνοι καὶ χειρίζονται τὰς τύχας τῶν ἐλευθέρων λαῶν, αἱ σοβιετικαὶ ἐνέργειαι δὲν ἀποκόπτονται ὁποτεδήποτε καὶ ἂν προέλθῃ ἡ ἔξωθεν ἀντίδρασις, ἂν προέλθῃ ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δὲν ἀνακόπτονται ἄνευ παγκοσμίου πολέμου. Ἐνῷ αἱ ἐνέργειαι αἱ κακαὶ τῶν ἐλευθέρων μεγάλων δυνάμεων καὶ αὐτῆς τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ἀνακόπτονται, γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ οὐσιώδη καὶ οὐσιαστικὴν διαφοράν. Ἀνεκόπη, ὄχι τόσον ὅπως λέγεται διὰ τῆς ἀπειλῆς τῆς Μόσχας, διότι δὲν θὰ τὴν ἐπραγματοποίει τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὴν ἀπειλήν, φοβουμένη καὶ ἡ ἰδία τὸν παγκόσμιον πόλεμον, τὸν ὁποῖον δὲν ἐπεθύμει, ἐφ’ ὅσον ἠδύνατο δι’ ἄλλων μέσων νὰ ἐπιτύχῃ τοὺς σκοπούς της. Κυρίως, ἡ στάσις τοῦ Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀνέκοψε τὴν ἐνέργειαν. Ἄρα, ὁ κίνδυνος ὁ προερχόμενος ἐκ τοιούτων ἐνεργειῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ποτὲ μέγας, ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῶν συνεπειῶν. Εἶναι στιγμιαῖαι αἱ συνέπεια, ὑπερνικῶνται. Καὶ πρέπει ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ νὰ ἐξάρω τὴν μεγάλην πρωτοβουλίαν τὴν ὁποίαν ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς ἐπανεκλογῆς του —καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ἠθικῶς σημαντικὸν— ἀνέλαβεν ὁ πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, πρωτοβουλίαν, τὴν ὁποίαν ἐὰν τὴν συνεχίσῃ —διότι πολλὰς ἔχω περὶ τούτου ἀμφιβολίας— καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ νὰ ἐκδηλώνῃ τὴν αὐτὴν ὑπεύθυνον πρωτοβουλίαν εἰς τὰ παγκόσμια θέματα ἐναντίον συμμάχων του καὶ φίλων καὶ ἐχθρῶν τότε ὁ κόσμος πράγματι θὰ σωθῇ. Τὸ εὔχομαι —δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ τὸ πράξῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις— εὔχομαι νὰ τὸ πράξῃ, ὁπότε καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ Κυπριακοῦ, εἶναι δυνατὸν ἐὰν ὁ πρόεδρος τῶν Η.Π.Α. τηρήσῃ τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἐτήρησε καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἀγγλογαλλικῆς ἐπιθέσεως ἐν Αἰγύπτῳ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἴδωμεν ἐπερχόμενα τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, πολὺ ἐνωρίτερον ἀπὸ ὅ,τι φανταζόμεθα. Πάντως ἀγαπητοὶ κ. συνάδελφοι, πρέπει —διὰ νὰ εἶμαι εἰλικρινὴς— καὶ νὰ εἴπω ἐκεῖνα ποὺ σκέπτομαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν εὐχεράνθη τὸ Κυπριακὸν διὰ τῶν γεγονότων τοῦ Σουὲζ —ἴσως κατά τι ἐδυσχεράνθη— ὁ λόγος εἶναι ἁπλοῦς. Αἱ Η. Πολιτεῖαι ἀντιμετωπίζουν τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν πολιτικῶς εἰς ἕνα θέμα κατὰ τρόπον βίαιον καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ τὴν ἀντιμετωπίζουν. Θὰ ἔχουν τὴν ἀντοχὴν νὰ τὸ πράξουν καὶ δευτέραν καὶ τρίτην φορὰν ἐφόσον πιστεύουν — καὶ δὲν τὸ κακίζω ὅτι τὸ πιστεύουν — ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ ἑνότης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον θέτω χωρὶς νὰ δώσω πάντησιν. Πάντως εἶναι ἐρώτημα κρίσιμον. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ Κυπριακὸν — καὶ ἡ πικρία μας ἐξ αὐτοῦ — προκαλεῖ ὅπως εἶπον σύγχυσιν καὶ τοιουτοτρόπως ἐτοποθετήθησαν παρ’ ἡμῖν, εἰς τὴν συνείδησιν σχεδὸν ὅλων τῶν Ἑλλήνων, εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν, ἡ περίπτωσις τῶν γεγονότων τῆς Οὐγγαρίας μὲ τὴν περίπτωσιν τῶν γεγονότων εἰς τὸ Σουέζ. Πράγματι, ὑπάρχει συνάφεια καὶ σχέσις, ἀλλὰ οὐχὶ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὑποθέτουν οἱ περισσότεροι. Ἡ σχέσις μεταξὺ τῶν δύο ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι κατὰ βάθος καὶ εἰς τὰς δύο περιπτώσεις καὶ εἰς τὴν Μέσην Εὐρώπην καὶ εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, πρωταγωνίστρια εἶναι ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις. Ἐν Οὐγγαρίᾳ εἰς τὸ προσκήνιον, ἐν Μ. Ἀνατολῇ εἰς τὰ παρασκήνια. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Β. Βύζας).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πασαλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§115Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, πρέπει τὸ θέμα νὰ τεθῇ σὲ βάση σοβαρὰ καὶ τίμια. Δὲν θὰ ἀκολουθήσω τὴν ὁδὸν ποὺ ἀκολούθησαν ὁ ἀξιότιμος κ. Κανελλόπουλος. Κατὰ παράκλησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς τοῦ ἔδωσα τὴν σειρά μου, διότι κ. Κανελλόπουλος θέλει νὰ πάῃ εἰς τὰς Πάτρας. Καὶ εἶπα: Μάλιστα. Ἀλλὰ δὲν ἐνόμιζα ὅτι ὁ κ. Κανελλόπουλος θὰ ἐθυμόταν τὴν ἕδραν τὴν Πανεπιστημιακήν. Καλλίτερα ὅμως θὰ ἦταν καὶ διὰ τὸν ἴδιον καὶ διὰ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Αὐτὸ εὔχονται ὅλοι. Ἐδῶ τὸ θέμα εἶναι σοβαρὸν καὶ δὲν μποροῦμε νὰ ἀρχίσωμε νὰ μιλοῦμε γιὰ τὸ ποία θεωρία θὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὴν ἱστορίαν. Εἰς τὴν ἱστορίαν θὰ ἐπικρατήσουν μόνον οἱ ζωντανὲς προοδευτικὲς δυνάμεις...

§116ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅπως καὶ εἰς τὴν Οὐγγαρίαν.

§117Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ τὰ ποῦμε καὶ διὰ τὴν Οὑγγαρία. Οἱ προοδευτικὲς δυνάμεις δημιουργοῦν τὴν ἱστορία. Ἔτσι θὰ κρίνωμε τὰ γεγονότα καὶ τῆς Οὑγγαρίας καὶ τοῦ Σουέζ. Ὑπάρχει συσχέτιση μεταξὺ τῶν δύο γεγονότων, ἀλλὰ πρέπει νὰ καταλάβωμε διὰ ποίους λόγους οἱ Ἀγγλοαμερικάνοι, οἱ ὁποῖοι γι’ αὐτὸ ἐβαστοῦσαν τὴν Κύπρο, πρὸ πολλοῦ ἑτοίμαζαν ἐπίθεση ἐναντίον τῆς Αἰγύπτου. Καὶ ἠξεύραν πολὺ καλὰ οἱ Ἄγγλοι, οἱ Ἀμερικανοί, οἱ Γάλλοι, ὅλοι οἱ ἀποικισταί, ὅτι εἰς τὴν Οὑγγαρίαν γίνεται μία μεταβατικὴ κατάστασις, ἀπὸ μίαν μάλιστα δικτατορικὴν κυβέρνησιν οἱ ἡγέται τῆς ὁποίας πραγματικῶς ἦσαν ἀνίκανοι.

§118ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (τῆς συμπολιτεύσεως). Κύριε συνάδελφε...

§119Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ διακόπτετε, ὅπως δὲν διέκοψα καὶ ἐγὼ τὸν κ. Κανελλόπουλον, ἐνῷ μποροῦσα νὰ τοῦ κάμω μαθήματα πολὺ καλλίτερα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ μᾶς ἔκαμεν αὐτός. Ἐγνώριζαν, λοιπόν, ὅτι ὑπῆρχε μία μεταβατικὴ καμπὴ εἰς τὴν ἱστορία τοῦ Οὑγγρικοῦ Ἔθνους καὶ ἐπενέβησαν ἐκείνην τὴν στιγμὴν ποὺ οἱ ἀγρότες, οἱ ἐργάτες, ἡ νεολαία, ξεσηκώθηκαν ἐναντίον τῆς παλαιᾶς κυβερνήσεως μιᾶς μερίδος τοῦ Κομμ. Κόμματος, διὰ νὰ φέρουν τὴν ἄλλην μερίδα τοῦ Κομμ. Κόμματος, ἡ ὁποία θὰ ἔκαμνε τὶς νέες μεταρρυθμίσεις. Ἐκείνην τὴν στιγμὴ ἔκαμαν τὴν ἐπίθεση οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Γάλλοι εἰς τὸ Σουὲζ καὶ συνάμα ἑτοιμάζονται νὰ κτυπήσουν, ἀνοικτὰ καὶ ξάστερα, τὴν Σοβιετικὴ Ἕνωση ἀπὸ τὰ πλευρά, διὰ μέσου τῆς Οὑγγαρίας, τῆς Πολωνίας. Ἔτσι ἔχουν τὰ ἱστορικὰ γεγονότα καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἡ Σοβ. Ἕνωσις... (Θόρυβος ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ μὲ ἀκούσετε, ὅπως ἐκάθησα καὶ ἐγὼ καὶ ἄκουσα τὸν καθηγητήν, τὸν θεωρητικὸν τῆς Δεξιᾶς. Πρέπει δὲ νὰ εἴμασθε ἐξηγημένοι: Ἐὰν δὲν ἐγένετο ἐκεῖνο ποὺ ἔγινε ἐκεῖ, ἀσφαλῶς εἰς τὴν Πολωνία θὰ ἐγκαθίστατο ἕνα καθεστὼς χειρότερο ἀπὸ τὸ καθεστὼς τοῦ Χίτλερ. Αἱ ἐπεμβάσεις πάντοτε ὑπάρχουν εἰς τὴν ἱστορίαν, ἄλλωστε καὶ σᾶς ἡ ξενικὴ ἐπέμβασις σᾶς ἔφερε ἐδῶ. Ἐγὼ σᾶς λέγω νὰ τὰ ἀφήσετε αὐτά.

§120ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίους ἔφερε ἡ ξένη ἐπέμβασις;

§121Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Μὴ θέλετε νὰ καλύψετε τὰ ἰδικά σας σφάλματα ὅτι δὲν ἀγωνίζεσθε ὅπως πρέπει ἐναντίον τῆς Ἀγγλίας διὰ τὴν Κύπρον. Ὁ κ. Κανελλόπουλος ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἀμερικὴν καὶ σεῖς νὰ σιωπᾶτε, καὶ ἂς χύνεται τὸ αἷμα εἰς τὴν Κύπρον. Αὐτοὶ λέγουν ἂς ἀφήσωμεν ὅταν οἱ ἄλλοι θὰ θελήσουν ὅπως ἔδωσαν ἐλευθερίαν καὶ ἀνεξαρτησίαν εἰς τὸν Γκάντυ νὰ δώσουν καὶ εἰς τὴν Κύπρον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἡττοπαθής, ἐγὼ πιστεύω, ἀσχέτως τοῦ ἐὰν ὅταν ἀνέβηκεν εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Κανελλόπουλος, εἶπεν, ὅτι οἱ Κύπριοι δὲν θὰ καμφθοῦν. Θέλουν νὰ καμφθῇ ὁ ἡρωϊκὸς Κυπριακὸς λαός, διότι αὐτὸ συμφέρει ἐκείνους τοὺς ὁποίους σεῖς ὑποστηρίζετε, τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἀμερικήν. Δι’ αὐτὸ ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Κανελλόπουλος. Μήπως ἦτο καὶ αὐτὸ μία παγίδα εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ μᾶς ἐμπλέξῃ ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὁ ὁποῖος ὑπετίθετο ὅτι θὰ ἐπηρέαζε τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Ἑλλάδος καὶ θὰ ἐσηκώνετο ὅλη ἡ Ἑλλὰς αὔριον νὰ λέγῃ ζήτω ἡ Ἀγγλία, νὰ μείνῃ ἡ Ἀγγλία εἰς τὴν Κύπρον διότι τὰ Ρωσικὰ στρατεύματα ἔδιωξαν τοὺς φασίστες ἀπὸ τὴν Οὑγγαρίαν. Βεβαίως καὶ δὲν θὰ ἐπέτρεπαν τὰ Ρωσικὰ στρατεύματα νὰ ἐπανήρχετο τὸ παλαιὸν καθεστὼς εἰς τὴν Οὑγγαρίαν. Θὰ ἐπικρατήσῃ πάλιν μία ἐλευθερία αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, ἡ Σοσιαλιστικὴ Δημοκρατία. Μάλιστα αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότητα καὶ ἂν βαστοῦν τὰ κότσια σας σηκωθῆτε. Ἦτο μία συνωμοσία ἐναντίον τῆς σοβαρότητος τῆς καταστάσεως. Ἦλθε εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Καθηγητὴς καὶ ἤρχισε νὰ κάμῃ μαθήματα παλαιᾶς σχολῆς διὰ τὸν μαρξισμὸν κ.λ.π. Ἔτσι ἐλέγχομεν ἡμεῖς τὸ ζήτημα τὸ Κυπριακὸν καὶ πολὺ ὀρθὰ ἔθιξεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἕνα σημεῖον ποὺ εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνον ἂν δὲν τὸ ἀντιληφθῶμεν ἡμεῖς καὶ ἀκολουθήσωμεν τὴν τακτικὴν τοῦ κ. Κανελλοπούλου. Εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἡ Κύπρος εἰς τὰ χέρια τῆς Μεγάλης Βρεταννίας εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνος. Εἶναι ἑστία διὰ νὰ ἀνάψῃ ἔπειτα εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον. Αὐτὴ ἡ Κύπρος ἔγινε ὁρμητήριον ἐναντίον τοῦ Σουὲζ καὶ θὰ εἶναι ἐναντίον τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν. Καθόλου δὲν θὰ εἶναι ἐπικίνδυνος ἐὰν μείνῃ εἰς τὰ χέρια τῆς Ἀγγλίας διὰ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, διὰ τὴν Κίναν καὶ διὰ τὶς ἄλλες χῶρες τοῦ Σοσιαλισμοῦ διότι αὐτὲς εἶναι δυνατὲς καὶ ἠμποροῦν νὰ τὴν ἀντιμετωπίσουν. Ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν κρίσιμον ἱστορικὴν καὶ γεωγραφικὴν θέσιν, καὶ πολὺ σᾶς συμβουλεύω νὰ προσέχετε τὰς λέξεις σας καὶ νὰ προσέχετε τὰς ἐπιθέσεις ποὺ κάμετε ἐναντίον μιᾶς μεγάλης δυνάμεως. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι κ.λ.π.). Σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνοι, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ἐπιβάλλει τὴν τάξιν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εὐθύνεται γιὰ σᾶς. Ἐγὼ σᾶς συμβουλεύω.... (Θόρυβος—ἀντεγκλήσεις—κωδωνοκρουσίαι).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. βουλευταί, θὰ ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν οἱονδήποτε διακόψῃ τὸν ρήτορα.

§123Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Τελειώνοντας θέλω νὰ εἴπω πολὺ ὀλίγα διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ ἐὰν ἤξερα ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔλθῃ ἔτσι νὰ μᾶς διαφωτίσῃ, δὲν θὰ κούραζα σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινὰ καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἄλλην φορὰν νὰ ἔλθῃ νὰ μᾶς εἴπῃ τί ἔκαμεν αὐτὸς δι’ αὐτὸν τὸν ἀγωνιζόμενον λαὸν ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται διὰ τὴν ἐλευθερίαν του. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὅτι τὸ μόνον τὸ ὁποῖον κατάλαβα ἀπὸ ὅλην ἐκείνην τὴν φιλολογίαν ἀπὸ ὅλην ἐκείνην τὴν θριαμβευτικὴν ἐκστρατείαν ποὺ ἔγινεν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, εἶναι τὸ ὅτι κατετέθη ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Καὶ ἕνα ἄλλο ἀκόμη, ὅτι καὶ ἡ Ἀγγλία κατέθεσε καὶ ἐκείνη προσφυγὴν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ κατηγορεῖ τὴν Ἑλλάδα, κατηγορεῖ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὅτι βοηθεῖ τοὺς Κυπρίους. Καὶ αὐτοὶ εἶπον δὲν βοηθοῦμεν ἡμεῖς τοὺς Κυπρίους. Αὐτὸ εἶναι ἴσα–ἴσα ἐκείνη ἡ ἀπαισιοδοξία, ἐκείνη ἡ ἡττοπάθεια. Καὶ ἡ σημερινὴ διάλεξις τοῦ καθηγητοῦ, αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν ἔχει, διὰ νὰ κηρύξῃ τὴν ἡττοπάθειαν παντοῦ. Μὴ πᾶτε ἐναντίον τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, καὶ ἐλεύθερος κόσμος εἶναι ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία ποὺ ἔχουν κατακτήσεις παντοῦ. Ἂν αὐτὴν τὴν τακτικὴν ἀκολουθήσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ χάσῃ καὶ ἐκείνην τὴν μικρὰν ἀνεξαρτησίαν ποὺ ἔχει. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τὸ Κυπριακὸν βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἀλλοιῶς, μὲ τὴν νοοτροπίαν τὴν ὁποίαν ἔχει. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Ἐδῶ ἔχομεν τὸ Κυπριακὸν καὶ σεῖς σηκωθήκατε νὰ φωνάζετε ἐναντίον τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, ὡσὰν ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις νὰ κατεῖχε τὴν Κύπρον. Ἡ Ἀγγλία κατέχει τὴν Κύπρον. Ἡ Ἀγγλία τὴν ἔχει ὁρμητήριον ἐναντίον τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν. Αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἔχετε σεῖς, δυστυχῶς. Κάπως σᾶς λυποῦμαι, διότι δὲν θέλω νὰ μείνετε τόσον ἀγράμματοι ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῆς. Διότι σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινῶς, ἂν διαβάζατε ὀλίγην ἱστορίαν, ποῖαι δυνάμεις νικοῦν, δὲν θὰ βλέπατε βρὲ δι’ ὄνομα Θεοῦ, ὅτι πρὶν 15 χρόνια, μόνον ἡ Ρωσία ἦτο; Τώρα ὁλόκληρος ἡ Κίνα, 600 ἑκατομμύρια ἐνεφανίσθη. Πάρετε τοὺς Ἰνδοὺς παράδειγμα, πάρετε ὅλους τοὺς λεγομένους ἀγραμμάτους καὶ ἀπολιτίστους λαούς, διὰ νὰ ἴδητε. Καὶ ἡμεῖς, οἱ πολιτισμένοι ποὺ ἔχομεν τόσων χιλιάδων ἐτῶν ἱστορίαν, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ καταλάβωμεν ὅτι αὐτοὶ θὰ νικήσουν τελευταῖα; Καὶ ἂν τὸ πάρωμεν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως δυναμικότητος, ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις καὶ ἡ Κίνα, θέλετε μὴ θέλετε θὰ νικήσουν. Καὶ ἂν σηκωθῆτε καὶ ὅ,τι θέλετε νὰ κάμετε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τοὺς ἀντιμετωπίσετε.

§124Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Εἶναι αἶσχος νὰ λέγωνται αὐτὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι κλπ.)

§125Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως ὁ Οὐγγρικὸς λαὸς ἀντιμετώπισε τὰ σοβιετικὰ τάνκς. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§126Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε νὰ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν τὸν ρήτορα, ἐγὼ ἀπέρχομαι τῆς αἰθούσης καὶ διαμαρτύρομαι. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§127Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική μας ἀντίληψις. Οὐδετέρα στάσις ἀπέναντι τῶν δύο μεγάλων συγκροτημάτων. Διότι ἀλλοιώτικα θὰ εὑρεθοῦμε καὶ ἐμεῖς μεταξὺ καὶ θὰ συντριβοῦμε, μαζὶ δὲ μὲ σᾶς θὰ συντριβοῦμε καὶ ἐμεῖς, γιατὶ εὑρισκόμεθα κάτω ἀπὸ μιὰ κοινὴ στέγη. Αὐτὸ φοβοῦμαι. Ἐὰν εἴσαστε μόνοι σας, ἐπὶ τέλους θὰ ἔλεγα, ὅτι εἴσαστε μόνοι, ἀλλὰ καὶ ἐμεῖς δὲν θὰ γλυτώσουμε ὕστερα ἀπ’ αὐτὴ τὴν σύγκρουσι τῶν δύο μεγάλων δυνάμεων.

§128Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα ἀνεξάρτητοι.

§129Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Καλά, ἀνεξάρτητοι, τὸ ξέρουμε. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησι νὰ μὴ κάθεται στὰ ἑδώλια ἔτσι ἀτάραχη καὶ νὰ νομίζῃ, ὅτι ἐνίκησε ἐπειδὴ φωνάζουν ἐκεῖνοι, ἐνῷ ἐγώ, θὰ μιλήσω καὶ ἂς φωνάζουν. Καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπιβάλῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν τάξιν εἰς τοὺς ὀπαδούς της, γιατὶ πρέπει νὰ ἀκούσῃ τὴν τελευταία λέξι, τὴν ὁποίαν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ πῶ καὶ ἐγὼ στὴν Κυβέρνησι.

§130Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς μίαν λέξιν.

§131Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν διέκοψα τὸν κ. Κανελλόπουλον. Σᾶς παρακαλῶ καθῆστε ἥσυχα. Αὔριον ἔχετε τὸν καιρὸν νὰ μιλήσετε καὶ σεῖς. Ἐγὼ ἤθελα νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ Κυπριακὸν μὲ τὴν νοοτροπίαν, ὅτι θὰ παρακαλέσουμε τὴν Ἀγγλία, ὅτι θὰ παρακαλέσουμε τὴν Γαλλία.

§132ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (συμπολιτεύσεως). Κανεὶς δὲν τὸ εἶπεν αὐτό.

§133Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος τὸ εἶπεν καὶ δὲν διαμαρτυρηθήκατε. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησι, διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους ποὺ δὲν πιστεύουν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει τὴν ἕνωσι. Τότε θὰ ἤμουνα κουτός, ἐὰν ἐνόμιζα αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει τὴν ἕνωσι. Δὲν ὑπάρχει Ἕλληνας στὴν Ἑλλάδα νὰ μὴ θέλῃ τὴν ἕνωσι, ἀλλὰ πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἕνωσι.

§134Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Σὺ δὲν τὴν θέλεις τὴν ἕνωσι.

§135Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς περιφρονῶ. Νομίζετε, ὅτι δὲν καταλαβαίνω. Πολὺ καλὰ καταλαβαίνω, ὅτι καὶ σεῖς θέλετε τὴν ἕνωσι, ἀλλὰ εἴσαστε αἰχμάλωτοι τῆς νοοτροπίας σας. Εἴσαστε αἰχμάλωτοι μιᾶς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθηκε στὴν Ἑλλάδα, αἰχμάλωτοι τοῦ ΝΑΤΟ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότητα. Βρίσκεται ἡ Κυβέρνησις στὴν τανάλια τοῦ ΝΑΤΟ καὶ δὲν μπορεῖ νὰ κάμῃ ἀγῶνες σκληρούς, δυνατούς. Ἐναντίον τίνος θὰ κάνῃ; Ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ της; Γιατὶ στὸ ΝΑΤΟ δὲν θέλει νὰ πάρῃ μιὰ θέσι διαφορετική; Ἀλλὰ πῶς θὰ πάρῃ θέσι ἀφοῦ καὶ ὁ μεμέτης ὁ Τοῦρκος εἶναι καὶ αὐτὸς χριστιανός; ὅπως εἶπεν καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος. Ὥστε ἐμεῖς θὰ ὑποστηρίξουμε τὴν Ἑλληνοχριστιανικὸ πολιτισμὸ διὰ μέσου τῶν μεμέτηδων; Καὶ ἔτσι ἡ Κυβέρνησι πιέζεται ἀπὸ τὴν Ἀγγλία καὶ τὴν φίλη της τὴν Ἀμερική. Ἄς συμβιβαστοῦμε ἀνοικτά. Εἶμαι πεπεισμένος, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, παρ’ ὅλο ὅτι σεῖς ὡς διπλωμάτης γελᾶτε καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος εἶπεν, ὅτι ὅταν οἱ διπλωμάται χαμογελοῦν, μὴ τοὺς πιστεύετε. Ἔτσι, κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἠμπορεῖτε σεῖς μὲ τὴν νοοτροπίαν, τὴν ὁποίαν ἔχετε, καίτοι αἱ συνθῆκαι ποὺ ἐδημιουργήθησαν στὴν Ἑλλάδα μὲ τὸ ΝΑΤΟ καὶ μὲ τὴν Ἀγγλία εἶναι δύσκολες, δὲν θὰ μπορέσετε νὰ λύσετε τὸ Κυπριακὸ πρόβλημα καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς δὲν γελᾷ τώρα. Τὴν στιγμὴν ποὺ ἐμεῖς ἐδῶ φιλολογοῦμε ἐκεῖ χύνεται τὸ αἷμα. Δὲν σκεφθήκατε, ὅτι πρέπει ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτὸ νὰ ποῦμε στὸν Κυπριακὸ λαό, ὅτι ἐμεῖς εἴμεθα παρὰ τὸ πλευρόν σου καὶ θὰ ἀγωνιστοῦμε μαζὶ σου. Ἡ Κυβέρνησι δὲν εἶπε θὰ ἀγωνισθῶ, ἀλλὰ εἶπε θὰ διαπραγματευθῶ διπλωματικά. Ἀλλὰ σεῖς ὡς βουλευταὶ ἔπρεπε νὰ πῆτε, μαζί σου εἴμαστε.

§136Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Τίτο νὰ εἶναι καλά.

§137Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ πάῃ νὰ πάρῃ ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τὸν Τίτο μάθημα; Πρέπει νὰ ρωτήσουμε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ ταξιδίου στὸ Βελιγράδι. Καὶ ἐρωτοῦμεν τὸν κ. Ὑπουργόν, τὸ ταξίδι πρὸς τὴν Ἀμερικὴ τὸ ξέρουμε. Ἐφωτογραφήθησαν ἐκεῖ, ἐκεῖνοι τοὺς εἶπαν στὸ αὐτὶ κάτι, οἱ Ἀμερικάνοι τοὺς εἶπαν, τὸ ὁποῖον δὲν θέλουν νὰ μᾶς τὸ ποῦν. Εἶναι μυστικὰ ἐθνικῆς ὑψίστης σημασίας, ποὺ πρέπει νὰ τὰ ξέρουν πολὺ λίγοι. Ἀλλὰ τώρα, ποὺ οἱ γείτονες Γιουγκοσλάβοι εἶναι ἐδῶ κοντὰ καὶ ἐπειδὴ καὶ ὁ Τίτο εἶναι καὶ αὐτὸς κομμουνιστής, ἄλλου εἴδους κομμουνιστής, θέλω νὰ ρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Βέβαια δὲν θὰ μοῦ ἀπαντήσῃ, ἀλλὰ ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ρωτήσω: Θὰ πᾶνε στὸ Βελιγράδι, δὲν πιστεύω πᾶνε ἐκεῖ διὰ κρουαζιέρα. Ἀλλὰ γενικῶς ἡ κατάστασις εἶναι κρίσιμος σήμερα, ὅπως εἶπεν ὁ καθηγητὴς καὶ ὁ καθηγητὴς φοβᾶται γιατὶ γνωρίζει τί δυνάμεις θὰ ἐπικρατήσουν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότητα. Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἀκούσῃ αὐτὲς τὶς φωνές, ποὺ ἔχετε σεῖς ἐναντίον τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, οὔτε καὶ αὐτὲς τὶς φωνὲς λαμβάνουμε ἐμεῖς ὑπ’ ὄψιν μας, οὔτε καὶ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις θὰ ἀσχοληθῇ μὲ σᾶς ποὺ τὴν ὑβρίζετε, ὑβρίζετε ἕνα μεγάλο κράτος, ποὺ ἐπὶ τέλους δὲν σᾶς ἔκανε καὶ κακό, ἀλλὰ θέλει νὰ σᾶς κάνῃ καὶ καλό. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πηγαίνει στὸ Βελιγράδι. Πραγματικὰ εἶναι δικαίωμά του νὰ πάῃ ὅπου θέλει, ἀλλὰ πρέπει καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ξέρῃ γιὰ ποίους λόγους πηγαίνει ἐκεῖ.

§138Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Γιατὶ ἐπῆγε ὁ Κροῦστσεφ καὶ ὁ Μπουλγκάνιν;

§139Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Αὐτοὶ ἐπῆγαν, ἐφιλήθησαν μὲ τοὺς παλαιοὺς κομμουνιστάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότητα. Ὑστερώτερα καὶ ὁ ἴδιος ὁ Τίτο ἐπῆγε στὴν Κριμαία καὶ πάλι ἐφιλήθησαν. Δὲν ἔπρεπε νὰ πᾶνε; Βέβαια ἡ Κυβέρνησι ποὺ πηγαίνει στὸ Βελιγράδι, ἐγὼ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλει νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τῶν μεμέτηδων. Δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησι θέλει, γιατὶ τῆς τὸ ἐπιβάλλουν ξένα κράτη, νὰ συνεννοηθῇ μὲ τοὺς φίλους μας, ποὺ ἀνήκουν στὸν Ἑλληνοχριστιανικὸ πολιτισμό, μὲ τοὺς Τούρκους, οἱ ὁποῖοι τόσα μᾶς ἔκαναν. Καὶ τοὺς βάζουν οἱ φίλοι σας οἱ Ἄγγλοι τοὺς Τούρκους καὶ τοὺς πιέζουν νὰ διεκδικοῦν καὶ ἐδάφη Ἑλληνικά. Καὶ αὔριον, ἐὰν θὰ ἐπιτύχῃ καὶ θὰ διεκδικήσῃ ἡ Τουρκία καὶ θὰ σᾶς εἴπουν εἴμαστε μέσα εἰς τὸ ΝΑΤΟ, γιατὶ ἀπὸ πάνω ἔρχονται Ρωσικὰ στρατεύματα, ἂς δώσουμε στὸν μεμέτη καὶ τὴν Μυτιλήνη καὶ τὴν Κύπρο. Αὐτὴ ἡ ἱστορία ἡ ἀντισοβιετικὴ ἔχει τὸν σκοπόν της. Νὰ μὴ πέφτετε στὴν παγίδα. Δὲν πιστεύω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ υἱοθετήσῃ τὸν θόρυβον, ὁ ὁποῖος σκοπίμως ἐδημιουργήθη καὶ τὰς ὕβρεις, αἱ ὁποῖαι ἐξετοξεύθησαν ἐναντίον τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Δὲν θὰ υἱοθετήσῃ τὰς φήμας ἐκείνας τῶν ἀνθρώπων ποὺ θέλουν τὴν ἐπέκτασιν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, εἰς τὴν Αἴγυπτον, εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ δὲν ξέρω ποῦ ἀλλοῦ ἀκόμα. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ πραγματικότητα. Μὴ πίπτετε ἔχει τὸν σκοπόν της. Νὰ μὴ πέφτετε στὴν παγίδα. Τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν θίγει κανένα κόμμα. Δὲν πρέπει ὁ Κυπριακὸς Λαὸς νὰ ἔχῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἐνῶ ἐκεῖνος ἀγωνίζεται σεῖς ἐδῶ γελᾶτε καὶ υἱοθετεῖτε πληροφορίες, οἱ ὁποῖες δύνανται νὰ ὑπονομεύσουν τὸ ἠθικὸν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Διὰ νὰ ἀποφύγωμεν αὐτὸ θὰ ψηφίσωμεν τὸ Ψήφισμα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, καὶ πιστεύω ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ Ἕλλην Βουλευτὴς ἐδῶ μέσα, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ τὸ ὑπογράφῃ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος κατάλαβε ὅτι ὅταν ὑπογραφῇ τὸ Ψήφισμα αὐτό, τοῦτο θὰ σημαίνῃ τὴν καταστροφὴν τῆς Ἑλλάδος, διότι ὅπως εἶπεν εἶναι δυνατὸν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου νὰ τὴν ἐπιτύχωμεν ἴσως ἐνωρίτερα μὲ ἄλλον δρόμον. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, αὔριο δὲν θὰ μπορεῖτε νὰ τὴν πάρετε τὴν Κύπρο, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Κανελλόπουλος. Ἂν τὴν πάρετε θὰ τὴν πάρῃ ὁ ἀγωνιζόμενος Κυπριακὸς λαός, ὁ ὁποῖος θέλει καὶ βοήθεια. Μιὰ τέτοια βοήθεια εἶναι καὶ τὸ Ψήφισμα, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπῃ νὰ στείλῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ὁμόθυμος. Τελειώνων λέγω, ὅτι, βέβαια, ἡ Κυβέρνησις θὰ κάνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τῆς εἶπαν εἰς τὸ οὖς. Αὐτὸ τὸ «οὖς» εἶναι πραγματικὰ περίφημο εἰς τὴν καθαρεύουσαν. Τὸ μεταχειρίζεται ἡ «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ». Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι κάποιος μπορεῖ νὰ κρεμασθῇ ἀπὸ τὸ οὖς, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἀναβιώσεως τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου καὶ τῆς συνεργασίας μὲ τοὺς «Μεμέτηδες», εἶναι ἐναντίον τοῦ αἰσθήματος ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε, κύριε συνάδελφε, νὰ μεταχειρίζεσθε τοιαύτας ἐκφράσεις.

§141Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὅταν ὁ κ. Κανελλόπουλος ὕβριζεν ἀπὸ ἀρχῆς μέχρι τέλους τῆς ἀγορεύσεώς του δὲν διαμαρτυρήθητε, κ. Πρόεδρε, καὶ διαμαρτύρεσθε τώρα ποὺ εἶπα «Μεμέτηδες», ἡ ὁποία ἄλλωστε δὲν εἶναι ὑβριστικὴ λέξις.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ κ. Παπαπολίτης ἔχει τὸν λόγον.

§143Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μολονότι πολλὰ καὶ ἐπείγοντα εἶναι τὰ ἐσωτερικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα πιέζουν ἀσφυκτικῶς τὴν Χώραν, ἐν τούτοις τὸ θέμα τῆς ἐλευθερίας τῶν ἀδελφῶν Κυπρίων, κατέχει τὸ κέντρον τοῦ Ἐθνικοῦ ἐνδιαφέροντος. Ὁ σκληρὸς ἀγών, συνεχίζεται καὶ αἱ θυσίαι τῶν Κυπρίων προκαλοῦν τὴν συγκίνησιν τοῦ Πανελληνίου. Ἐκεῖ εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰ βουνὰ τῆς μαρτυρικῆς μεγαλονήσου, μὲ τὸ αἷμα τῶν ἡρωϊκῶν τέκνων της, ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος. Πίστις μου, κύριοι βουλευταί, εἶναι ὅτι τὰ ἐθνικὰ θέματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσουν θέματα ἐσωτερικῆς διαμάχης καὶ πρέπει ἀπομονούμενα ἀπὸ τὰ θέματα ταῦτα νὰ συζητοῦνται εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν ἀνατάσεως ἐθνικῆς καὶ μὲ ἀπόλυτον ἀντικειμενικότητα μὲ μοναδικὸν γνώμονα τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Πιστεύομεν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τὴν ὁποίαν πάντοτε ἐτηρήσαμεν. Καὶ βάσει αὐτῆς θὰ εἴπω δι’ ὀλίγων τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν χειρισμόν του, τόσον ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὅσον καὶ ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφισβητηθῇ ὅτι τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν καὶ ἀπὸ τὴν μίαν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην, κατὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ἐθνικοῦ τούτου θέματος, δὲν εἶναι οὔτε ὀλίγα οὔτε ἀσήμαντα. Δὲν ὑπάρχει, οὐδεὶς λόγος, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀναφερθῶ εἰς ἕν πρὸς ἕν εἰς τὰ σφάλματα καὶ τοὺς κακοὺς χειρισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο κατὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἄλλωστε δυνατὸν νὰ συγκεντρωθοῦν καὶ νὰ ἀναχθοῦν εἰς δύο οὐσιώδεις καὶ ἀποφασιστικὰς ἀδυναμίας τῆς πολιτικῆς τῶν Κυβερνήσεων καὶ τοῦ Συναγερμοῦ καὶ τῆς σημερινῆς. Εἰς τὴν ἔλλειψιν ἀφ’ ἑνὸς σαφοῦς θέσεως σκοπῶν καὶ τακτικῆς καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν ἀφ’ ἑτέρου προπαρασκευῆς καὶ ἱκανοῦ ὁπλισμοῦ διὰ τὴν διαφώτισιν τῆς διεθνοῦς Κοινῆς Γνώμης, τόσον ἐπὶ τοῦ δικαίου τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων, ὅσον καὶ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐνδιαφέροντος. Αἱ ἐλλείψεις αὐταί, κύριοι βουλευταί, παρὰ τὰς σημειωθείσας, εἴς τινας περιπτώσεις προόδους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι ἐξέλιπον. Διὰ νὰ εἴμεθα ἀντικειμενικοὶ καὶ ἂν θέλωμεν νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς συμπεράσματα ἀσφαλῆ Κυβέρνησις καὶ ἀντιπολίτευσις πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ πείσῃ, οὔτε τὴν Ἑλληνικὴν Κοινὴν Γνώμην οὔτε τοὺς Κυπρίους, ὅτι παραμένει ἀμετάθετος καὶ ἀπαρασάλευτος εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας. Ἡ ταλάντευσις καὶ ἡ ἀσάφεια τῆς πολιτικῆς της δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι δὲν ἔβλαψε τὴν ὅλην ὑπόθεσιν εἰς τὸ παρελθόν. Ἡ ἀδυναμία τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἐδημιούργει εἰς τὴν Κυβέρνησιν μίαν μεγάλην δυσχέρειαν ἀπὸ τοῦ νὰ εὕρῃ τὴν ὀρθὴν καὶ ἀποτελεσματικὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος. Καὶ ἐνῷ ἀπὸ μακροῦ εἶχε καταστῆ φανερόν, ὅτι τὸ θέμα τῶν Κυπρίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τὴν δικαίωσίν του καὶ ἑπομένως τὴν ἱκανοποίησίν του παρὰ εἰς τὴν ἀνοικτὴν πάλην, εἰς τὸ ἐλεύθερον πεδίον τοῦ ἀγῶνος τῆς συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἡ Κυβέρνησις διστακτικὴ καὶ ἀμήχανος εἰς τὴν πάλην αὐτὴν ἄφηνε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὑπάρχει ἐνδεχομένως καὶ ἄλλος τρόπος ἀντιμετωπίσεως τοῦ θέματος ὁ δρόμος τῶν διμερῶν, ἢ τριμερῶν διαπραγματεύσεων, ὁ δρόμος τῆς μυστικῆς διπλωματίας. Καὶ ἔπρεπε, κύριοι βουλευταί, νὰ ὑποστῇ ἡ ἰδία τὰς ἀπογοητεύσεις καὶ τὰς ἀποτυχίας τὰς ὁποίας ὑπέστη καὶ αἱ ὁποῖαι ἀπετέλεσαν ἰσάριθμα πλήγματα τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, διὰ νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν ὑπάρχει τρόπος νὰ μάχεται κατὰ τοῦ δυνάστου καὶ ταὐτοχρόνως νὰ διαπραγματεύεται μετ’ αὐτοῦ. Μολονότι δὲ ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων καὶ ἡ ἐξέλιξις τῶν γεγονότων ἔπρεπε νὰ ἔχῃ πείσει τοὺς πάντας περὶ τῶν διαθέσεων τῶν Ἄγγλων ἰμπεριαλιστῶν καὶ περὶ τοῦ ἐπικινδύνου τῆς διεξαγωγῆς διαπραγματεύσεων μετὰ τούτων, ἐν τούτοις αἱ ἀμφιβολίαι δὲν ἐξέλιπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπείσθη, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ θέμα νὰ λυθῇ διὰ τῶν διμερῶν ἢ τριμερῶν διαπραγματεύσεων, ἀλλὰ εἰς τὸ πεδίον τοῦ ἐλευθέρου ἀγῶνος τὸν ὁποῖον διεξάγουν οἱ δυναστευόμενοι λαοὶ διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἐλευθερίαν των. Ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ διαπραγματεύσεων καὶ ἠθέλησε νὰ κάμῃ κάποιαν διαστολὴν καὶ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις αἱ ὁποῖαι νὰ καθησυχάσουν τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθοῦν οἱαιδήποτε διαπραγματεύσεις ἐκτὸς τοῦ πλαισίου τῶν ὑποχρεώσεων καὶ τοῦ σεβασμοῦ τῶν ἀρχῶν τοῦ Ο.Η.Ε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξάγωνται συνεννοήσεις ἀπὸ θέσεως ἰσχύος τῆς Μ. Βρεταννίας. Εἰς τὰ πλαίσια τοῦ Ο.Η.Ε. δὲν δύναται κανὲν Ἔθνος μικρὸν ἢ μέγα νὰ ὁμιλῇ ἀπὸ θέσεως ἰσχύος παρὰ μόνον ἀπὸ τῆς θέσεως τῶν ἀρχῶν τοῦ σεβασμοῦ καὶ ἀποδοχῆς τῶν ἀρχῶν τοῦ Ο.Η.Ε. τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν (χειροκροτήματα). Ἐὰν αἱ ἀπόψεις αὐταί, ἐὰν αἱ ἀρχαὶ αὐταὶ δὲν ἀποτελέσουν συνείδησιν διὰ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διαμόρφωσις μιᾶς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἐμπεποτισμένης μὲ τὴν πίστιν καὶ τὴν ἀφοσίωσιν εἰς τὰ ἰδεώδη τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἐλευθερίας. Εἶναι ἀληθές, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸν τελευταῖον καιρὸν ἐκαλλιεργήθη διεθνῶς πολὺ ἡ ἄποψις ὅτι τὰ μικρὰ κράτη δὲν ἠμπορεῖ νὰ μείνουν ἀνεξάρτητα. Ἀπὸ τὴν φθοροποιὸν ἀντίληψιν πρέπει νὰ μὴ κυριαρχῆται τὸ Ὑπουργεῖον μας τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἄλλως τε ὅλαι γύρω μᾶς ἀπέδειξαν ὅτι ἡ ἄποψις αὐτὴ μετ’ ἀγανακτήσεως ἀπεδοκιμάσθη ἀπὸ ὅλους τοὺς μικροὺς λαοὺς τῶν ὁποίων ἡ πολιτικὴ ἐμπνέεται ἀπὸ ἕνα πνεῦμα ἐθνικῆς ὑπερηφανείας καὶ ἀνεξαρτησίας. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν μὲ συγκίνησιν καὶ θαυμασμὸν ἀναμιμνήσκομαι τόσον τοῦ Οὐγγρικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπέστη τὴν ἐπίθεσιν τῶν Ρωσσικῶν στρατευμάτων, ὅσον καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπέστη τὴν ἐπιδρομὴν τῶν Ἀγγλογάλλων ἀποικιοκρατῶν. Καὶ εἰσερχόμεθα, κύριοι βουλευταί, ἤδη εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἐγγραφῆς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τοῦ Κυπριακοῦ. Εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ἀνεξαρτήτως τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἐνεγράφη, ὅτι ἀποτελεῖ βεβαίως ἕνα βῆμα. Εἴτε ὀφείλεται εἰς τὴν δραστηριότητα τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε εἰς τὰ σφάλματα τῶν Ἀγγλογάλλων ἀποικιοκρατῶν, ἀποτελεῖ μίαν πρόοδον. Εὑρισκόμεθα σήμερον ἴσως πλησιέστερον εἰς τοὺς σκοπούς μας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ μᾶς καθησυχάσῃ, διότι εὑρισκόμεθα ἀκόμη πολὺ μακρὰν ἀπὸ ἕνα εὐτυχὲς καὶ ἱκανοποιητικὸν τέρμα. Πρέπει νὰ γίνουν παρὰ πολλὰ ἀκόμη διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι εἰσήλθομεν εἰς μίαν ἀσφαλῆ ὁδὸν ἀντιμετωπίσεως τοῦ θέματος τούτου. Καὶ εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τις τὰς τελευταίας ἐξελίξεις, νὰ πιστεύσωμεν ὅτι δύναται νὰ γίνουν παρὰ πολλά, ἀρκεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιδιώξῃ τοῦτο. Ἡ διεθνὴς κοινὴ γνώμη, τὰ ἑκατομμύρια τῶν ἁπλῶν ἀνθρώπων, ἔσωσαν ἴσως τὴν εἰρήνην, εἴτε μὲ τὴν ἐνεργητικὴν εἴτε μὲ τὴν παθητικήν των ἀντίστασιν καὶ ἀπέδειξαν ὅτι τὰ ἰδεώδη τῆς ἐλευθερίας καὶ αὐτοδιαθέσεως τῶν δυναστευομένων λαῶν, εἶναι ἰσχυρότερα ἀπὸ τὰ ἰδιοτελῆ συμφέροντα τῶν δυναστῶν. Ὅλοι σας, κύριοι βουλευταί, παρακολουθεῖτε ὅτι πλαίσια παλαιὰ καὶ συνασπισμοὶ θραύονται καὶ διαλύονται. Αἱ διαφοροποιήσεις εἰς τὸν συσχετισμὸν τῶν δυνάμεων ἐπὶ τοῦ διεθνοῦς πεδίου διαγράφονται σαφῶς. Εἶναι φανερόν, ὅτι μέσα εἰς τὴν διαγραφομένην αὐτὴν πορείαν πολλοὶ καὶ ποικίλοι παράγοντες εὐνοϊκοὶ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθοῦν. Περιττὸν εἶναι νὰ εἴπω πόσον χρήσιμον καὶ πόσον ἀπαραίτητον διὰ τὴν χώραν εἶναι νὰ ἀντιληφθῶμεν τοὺς παράγοντας αὐτοὺς καὶ νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν τὴν σημασίαν των. Δὲν πρέπει νὰ μᾶς διαφεύγῃ ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς παραμονάς, ἀπὸ ἀπόψεως διεθνῶν ἐξελίξεων, πολιτικῶν ἀνακατατάξεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποτελέσουν τὴν ἀρχὴν ἀνακατατάξεων νὰ μεταβάλλουν τὴν σημερινὴν κρίσιν εἰς μίαν ἀφετηρίαν μιᾶς νέας καταστάσεως κυριαρχουμένης ἀπὸ τὰ ἰδεώδη τῆς ἐλευθερίας τῆς δημοκρατίας καὶ τοῦ ὁριστικοῦ ἐξοστρακισμοῦ τῆς βίας. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, εἶναι φανερὸν ὅτι ἡ πορεία τῶν γεγονότων αὐτῶν δὲν πρόκειται νὰ εἶναι ὁμαλή. Αἱ φάσεις τῆς κρίσεως θὰ εἶναι πολλαὶ καὶ ποικίλαι. Πρέπει ἑπομένως ὡς Ἔθνος νὰ ἀντιληφθῶμεν ἐγκαίρως, νὰ παρακολουθήσωμεν καὶ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἐπαρκῶς ὅλας τὰς κρισίμους φάσεις, διότι αἱ περιστάσεις εἶναι τόσον κρίσιμοι, καὶ ἡ ἐξέλιξις τῶν γεγονότων τόσον ραγδαία ὥστε μέγας εἶναι ὁ κίνδυνος νὰ ἀποβοῦν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν μοιραῖαι διὰ τὰ ἐθνικά μας θέματα. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν ὅμως νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς παράγοντας, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁδηγήσῃ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, εἰς τὸν δρόμον τὸν ἀσφαλῆ, καὶ νὰ εὕρῃ τὴν δικαίωσίν του ὁ ἀγών, πρέπει νὰ θραύσῃ τὰ φθοροποιὰ πλαίσια τῆς νοοτροπίας καὶ τῆς ψυχώσεως τοῦ παρελθόντος. Ὁμολογῶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐὰν δὲν ὑπέκρυπτε διὰ τῶν λόγων τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως ὡς διηυκρίνισε εἰς ἀπάντησίν του πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὑπῆρξεν ἀτυχής. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπαναλαμβάνω νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ ἀρχὴ αὐτὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἀγὼν τῶν Κυπρίων νὰ εὕρῃ δικαίωσιν ἔξω ἀπὸ τὰ πλαίσια τοῦ Ο.Η.Ε. τὴν μόνην ὁδὸν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον. Ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐξαρτᾶται νὰ πείσῃ τὴν ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην καὶ τοὺς ἀγωνιζομένους Κυπρίους ὅτι ἐμμένει εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας. Αἱ ἀσάφειαι οὔτε τὴν Κυβέρνησιν ἐξυπηρετοῦν οὔτε τὴν κοινὴν γνώμην καθησυχάζουν ἀλλὰ οὔτε τὸ ἐθνικὸν συμφέρον προάγουν. (Χειροκροτήματα). Οἱ καιροὶ οὐ μενετοί! Τὰ γεγονότα ἐξελίσσονται ραγδαίως καὶ ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ εἶναι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἑτοίμη, παροῦσα καὶ ἄγρυπνος.

§144Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὡς συνήθως ἀνέρχομαι ἐπὶ τοῦ Βήματος εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν τὸ θέμα εἶναι ἐξηντλημένον. Δὲν πταίει οὐδεὶς τὴν φορὰν αὐτήν. Πταίει ὁ κ. Πρόεδρος ποὺ παρενέβαλε τὸν κ. Κανελλόπουλον.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ζητῶ συγγνώμην, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς δώσω ἐξηγήσεις. Ὁ κ. Κανελλόπουλος εἶπεν ὅτι ἐξησφάλισεν...

§146Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος σπεύδει νὰ πάῃ εἰς τὰς Πάτρας διότι αὔριον εἶναι ἡ ἑορτὴ τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου καὶ μὲ παρέσυρεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ μετὰ μὲ ἐγκατέλειψε καὶ ἔφυγε καὶ δὲν κάθησε νὰ μὲ ἀκούσῃ.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος μὲ παρεκάλεσεν ἀφοῦ προηγουμένως ἐξησφάλισεν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ μεσολαβήσω νὰ μεταβληθῇ ἡ σειρά του.

§148Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος μοῦ εἶπεν ὅτι ἐξησφάλισεν τὴν συγκατάθεσιν τοῦ κ. Πασσαλίδη.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ξέρω τί ἔγινεν. Ἔστειλα τὸν γραμματέα μου διὰ νὰ ἐρωτήσω τὸ θέμα τῆς προτεραιότητος...

§150Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ διεξαγομένη συζήτησις, κύριοι βουλευταί, διεξάγεται κατόπιν τῆς χθεσινῆς ἀποφάσεως ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ ταξιδίου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς Βελιγράδι. Νομίζω ὅτι ὅσα χθὲς ὑπεστήριξα, αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κυρίως πρέπει νὰ ἀπασχολήσουν καὶ ἀπόψε τὴν Βουλήν. Ὑπεστήριξα δηλαδὴ χθὲς ὅτι πρὸ τοῦ ταξιδίου, διὰ λόγους σκοπιμότητος, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀκουσθῇ ἡ Βουλή. Καὶ ἐπιμένω ἐπὶ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς διότι ἐὰν κατὰ τὸ ταξίδι αὐτὸ δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν προτέρων ἀποσαφηνίσει τὰς ἀπόψεις της τί πρόκειται νὰ ἀναμείνῃ ἐκ τῆς ἐπαφῆς μετὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ ὁμόρου κράτους ὑπάρχει κίνδυνος ἡ ἐξέλιξις τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων ὡς τοῦτο ἐξετέθη καὶ ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἔχωμεν μίαν ἀπομόνωσιν μείζονα ἐκ τῆς ὁποίας δὲν γνωρίζομεν πῶς θὰ ἐξέλθωμεν. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔχει ἀναλάβει μίαν ὑποχρέωσιν κατὰ τὰς τελευταίας τοὐλάχιστον ἐκλογὰς νὰ διαχειρισθῇ τὸ ζήτημα ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἐφ’ ὅσον ἡ μέχρι σήμερον πολιτεία της καθ’ ἑκάστην ἀφίσταται τῆς θέσεως ταύτης, ἀφίσταται καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς ὁποίας ἔτυχεν ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ δημιουργεῖται τὸ περίεργον φαινόμενον εἰς τὰς στιγμὰς τὰς κρισίμους τοῦ Ἔθνους, τὸ Ἔθνος νὰ διοικῆται ἀπὸ Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ἴσως καὶ ἐξ ἀνάγκης νὰ εὑρίσκεται μακρὰν τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἢ τὴν ὑποσχεθεῖσαν θέσιν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τοῦ Σώματος καὶ τοῦ λαοῦ νὰ τηρήσῃ τὰς ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας ἔδωσε καὶ ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος καὶ συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην του, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων ποὺ μᾶς εἶπεν περὶ Οὑγγαρίας καὶ Αἰγύπτου, συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην του ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ θελήσῃ νὰ ἀλλάξῃ πολιτικὴν θὰ ὀφείλῃ νὰ καλέσῃ τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας ἵνα μετ’ αὐτοῦ συνεννοηθῇ ἐπὶ τῆς ἀκολουθητέας πολιτικῆς. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχουν θεσμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν τοῦτο καὶ οἱ ὁποῖοι πάντοτε ἐτηρήθησαν. Εἶναι ὁ θεσμὸς τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τῆς προσκλήσεως τῶν τέως Πρωθυπουργῶν καὶ Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν ἡ ὁποία συνέρχεται ὅταν πρόκειται νὰ χαραχθῇ μία ἐξωτερικὴ πολιτική. Δὲν νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ μείωσιν τοῦ κυβερνητικοῦ γοήτρου ἂν ἀποβλέψητε καὶ ὑμεῖς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ. Δὲν ἔχω νὰ τονίσω τοὺς κινδύνους οἱ ὁποῖοι ἐπικρέμονται ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος διότι τοὺς γνωρίζετε καλλίτερα ἀπὸ ἐμὲ. Δεκατετράμηνος διακυβέρνησις τῆς χώρας εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς δὲν ἠνάγκασε τὸν Κυπριακὸν λαὸν νὰ ὑποχωρήσῃ. Καὶ ἂν δὲν ὑποχώρησε τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸν πατριωτισμόν του. Ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν πρὸ 14 μηνῶν ἡ ἀσκουμένη πολιτικὴ ἔχει ἔμμεσον σκοπὸν νὰ πείσῃ τὸν Κυπριακὸν λαὸν νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ὄχι μόνον δὲν ὑπεχώρησεν ἀλλὰ διεξάγει σκληρὸν ἀγῶνα διὰ τοῦ Μακαρίου καὶ διὰ τοῦ Διγενῆ. Θὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν πρὸς ὑμᾶς. Ἐν ᾗ περιπτώσει πράγματι ἀντιμετωπίζετε τὴν ἀνάγκην νὰ τροποποιήσητε τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀνελάβατε ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ καλέσητε τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ εἰσηγηθῆτε μίαν γραμμὴν ἡ ὁποία τυχὸν ἐγκρινομένη νὰ πραγματοποιηθῇ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ μόνον αὐτῶν. (Χειροκροτήματα).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπαλτατζῆς εἶναι ἀπών. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ὁμιλήσῃ αὔριον. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§152ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6 μ.μ. (Ὥρα 0.15′ π. μ.)