1956.11.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11η

Παρασκευὴ 30 Νοεμβρίου 1956

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.15′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Λαντζούνης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Κλῆς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§4Γ. ΚΛΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ κ. κ. Δ. Χέλμης (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ) καὶ Χ. Θηβαῖος (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως τῶν κατὰ τὰ 1949–50, 1950–51, 1951–52, 1952–53, 1953– 54 καὶ 1954–55 οἰκονομικὰ ἔτη πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Συντονισμοῦ καὶ τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τούτου». Ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ Συμβολαιογράφων καὶ Ὑποθηκοφυλάκων διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Ταλιαδοῦρος, Δ. Θανόπουλος, Χ. Παπασταύρου, Ι. Λαυρεντίδης, Δ. Καρατζένης, Π. Σταυρόπουλος καὶ Ε. Κοθρῆς, καταθέτουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως πράξεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Κοθρῆς καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ Ν. 2348) 53 «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν φύλλων τοῦ καπνοῦ καὶ συγχωνεύσεως τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Καπνεργατῶν μετὰ τοῦ ΙΚΑ», ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη μεταγενεστέρως».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Λ. Κουτσοπέταλος, διὰ δηλώσεώς του πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς δηλοῖ, ὅτι προσχωρεῖ εἰς τὸ Κόμμα τῆς Φιλελευθέρας Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Ε. Κεφαλογιάννης, αἰτεῖται μηνιαίαν ἄδειαν ἀπουσίας, προκειμένου νὰ ταξιδεύσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν (Χώρας Δυτικῆς Εὐρώπης).

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Κων. Καραμανλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§8Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Προεδρ. Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, αἱ συζητήσεις ἐπὶ θεμάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς πρέπει νὰ διεξάγωνται μὲ ἐξαιρετικὴν περίσκεψιν, ὄχι μόνον διότι τὰ θέματα αὐτὰ εἶναι σοβαρὰ καὶ ἐπηρεάζουν βασικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ διότι οἱ ὁμιλοῦντες πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει των ὅτι δὲν ἀπευθύνονται μόνον εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τοῦ ἐσωτερικοῦ, ἀλλὰ ἀπευθύνονται καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ εἶναι δυνατὸν πάντα τὰ λεγόμενα νὰ ἔχουν σοβαρὰς ἐπιπτώσεις ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους. Ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὰς σκέψεις αὐτὰς θὰ φροντίσω κατὰ τρόπον ὅσον ἔνεστι σαφῆ νὰ προσδιορίσω τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεώς μας ἐπὶ ὅλων τῶν Ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας καὶ ἐν συνεχείᾳ νὰ ἀναπτύξω τὴν πολιτικήν μας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Γνωρίζω κ. βουλευταί, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε Κυβέρνησις, δὲν δικαιοῦται νὰ ζητῇ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ χειροκροτῇ τὴν πολιτικήν της. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δικαιοῦται νὰ διαμαρτύρεται ὅταν ἡ ἀντιπολίτευσις ἀναμφισβητήτους ἐπιτυχίας της, προσπαθῇ νὰ τὰς ἐμφανίζῃ ὡς συμφοράς. Τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀποστολήν μας εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὰς ἐνεργείας τῆς ἀντιπροσωπείας μας διὰ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ ἐξέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νομίζω ὅτι ἐξέθεσε ταύτας κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ πεισθῇ ἡ ἀντιπροσωπεία ὅτι, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν σκοπῶν τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκομεν, ἡ ἀποστολή μας ὑπῆρξεν ἀπολύτως ἐπιτυχής. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἡ ἐγγραφὴ ἐπετεύχθη μὲ προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐὰν συνέτρεξαν συμπτώσεις διεθνοῦς ἐξελίξεως τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ προσφυγή μας ἐνεγράφη, θέλω νὰ νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ καὶ πρέπει νὰ ἀποτελῇ μίαν ἱκανοποίησιν διὰ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ διὰ τὴν χώραν. Ἡ Ἀντιπροσωπεία μας ἐνεφανίσθη κατὰ τρόπον ὥστε νὰ καταστήσῃ αἰσθητὴν τὴν παρουσίαν τῆς Ἑλλάδος εἰς ἕνα διεθνὲς Συνέδριον. Ἐπέτυχεν ἡ ἀντιπροσωπεία νὰ ἀνασύρῃ ἀπὸ τὴν ἀφάνειαν τὸ Κυπριακόν, διότι λόγῳ τῆς παρεμβολῆς μεγάλων διεθνῶν γεγονότων, τὸ Κυπριακὸν εἶχεν ἀπωθηθῆ ἀπὸ τὸ προσκήνιον εἰς τρόπον ὥστε νὰ παρίσταται ἀνάγκη διὰ νὰ ἀπασχολήσωμεν τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην μὲ αὐτό, νὰ προβῶμεν εἰς ὡρισμένας μεθοδικὰς καὶ ὠργανωμένας προσπαθείας. Ἐκτὸς λοιπὸν τῆς προσπαθείας τὴν ὁποίαν κατεβάλομεν διὰ νὰ ἐμφανίσωμεν κατὰ τρόπον ἀξιοπρεπῆ τὴν χώραν μας εἰς ἕνα διεθνὲς Συνέδριον καὶ τῆς ἐπιτυχίας μας νὰ ἐγγράψωμεν τὴν προσφυγὴν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ δεχθῶ πρόσκλησιν τοῦ Προέδρου τῆς Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας νὰ συζητήσω μετ’ αὐτοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως του, ἐκτὸς τοῦ θέματος τῆς Διεθνοῦς καταστάσεως μέσα εἰς τὴν ὁποίαν συμβαίνει καὶ ἡ χώρα μας νὰ ἔχῃ τὰ συμφέροντά της, νὰ συζητήσω, λέγω μετ’ αὐτοῦ καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἰδιαίτερα θέματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν χώραν μας. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν ἀντιπροσωπείαν ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν θεμάτων αὐτῶν, ὅπως τοῦ θέματος τῆς ἀσφαλείας, τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος καὶ τοῦ θέματος τῆς Κύπρου, εὗρον ἀπόλυτον κατανόησιν ἀπὸ μέρους τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀπουσίας μου ἀνεγράφησαν ὡρισμέναι ἀνακριβεῖς εἰδήσεις εἰς τὸν ἐγχώριον Τύπον. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω τὴν διευκρίνησιν, νὰ κάμω τὴν σαφῆ δήλωσιν ὅτι οὐδεμία δέσμευσις ἀνελήφθη, οὐδὲν μοῦ ἐζητήθη, ἀλλὰ μοῦ προσεφέρθη μία ἀναμφισβήτητος κατανόησις δι’ ὅλα τὰ θέματα τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν καὶ τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητήσω μετ’ αὐτοῦ. Θὰ ἐπεθύμουν μὲ τὴν εὐκαιρίαν αὐτὴν νὰ ἐξάρω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὴν συμπάθειαν καὶ τὸ ἰδιαίτερον προσωπικὸν ἐνδιαφέρον τὸ ὁποῖον ἐπέδειξεν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας Στρατηγὸς Ἀϊζενχάουερ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Δὲν θὰ ἤθελα νὰ ἀναφερθῶ εἰς περισσοτέρας λεπτομερείας ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐν Ἀμερικῇ ἀποστολήν μας, διότι ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ μακρῶν ἀνέπτυξε τὰς προσπαθείας μας καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν προσπαθειῶν αὐτῶν. Δεδομένου ὅμως ὅτι ἡ παροῦσα συζήτησις προεκλήθη ὄχι μόνον διὰ νὰ συζητηθῇ τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ γίνῃ μία ἀνασκόπησις γενικῶς τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας εἰς μίαν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς πρωτοφανοῦς διεθνοῦς ἐντάσεως, θὰ ἤθελα δι’ ὀλίγων ν’ ἀναφερθῶ εἰς τὴν διεθνῆ κατάστασιν καὶ εἰς τὴν τοποθέτησιν τῆς Ἑλλάδος ἐν μέσῳ αὐτῆς. Τὸν τελευταῖον καιρὸν παρατηρεῖται εἰς τὸν διεθνῆ ὁρίζοντα, ὅτι ἐδημιουργήθη εἰς τὰς διεθνεῖς σχέσεις μία ἔντασις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὸ προηγούμενόν της ἀπὸ τοῦ τελευταίου παγκοσμίου πολέμου. Πολλὰ εἶναι τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τὴν ἔντασιν καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ βασικωτέρα αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν ἐξειλίχθησαν, ὅπως ἐξειλίχθησαν τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ τελευταῖος παγκόσμιος πόλεμος ἔληξεν κατὰ τρόπον ἀτυχῆ. Καὶ τοῦτο διότι δὲν κατεβλήθη προσπάθεια νὰ ἀρθοῦν τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τὸν πόλεμον. Τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τὸν πόλεμον ἐκεῖνον ἦσαν, τὸ ἔντονον αἴτημα διαφόρων λαῶν διὰ τὴν ἐλευθερίαν των καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν των, ἐπίσης δὲ ἡ ὕπαρξις τῆς κοινωνικῆς κακοδαιμονίας, ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὴν ἀνθρωπότητα. Ὁ πόλεμος, ὁ ὁποῖος προεκλήθη ἀπὸ τὰς δικτατορίας, δικτατορίας αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν ἀντιδράσεις κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, ἐκμεταλλευομένου τὴν κοινωνικὴν δυστυχίαν τῆς ἀνθρωπότητος. Τὰ αἴτια αὐτὰ δὲν εἶχον τὴν φρόνησιν καὶ δὲν εἶχον τὸ θάρρος νὰ τὰ θεραπεύσουν μετὰ τὸν πόλεμον καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔχομεν μεταπολεμικῶς ἀχθῆ εἰς μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ χειροτέρα τῆς προπολεμικῆς. Τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν ἐπεδείνωσαν προσφάτως ὡρισμένα πραξικοπήματα, τὰ ὁποῖα ἔφερον τὴν ἀνθρωπότητα ἐγγὺς τοῦ πολέμου, ὅπως τὸ πραξικόπημα τῶν Ρώσων εἰς βάρος τοῦ Οὐγγρικοῦ λαοῦ καὶ τὸ πραξικόπημα τῶν Ἀγγλογάλλων εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι αἱ Δυνάμεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν τὴν πρωτοβουλίαν, εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς κατοχυρώσεως τῆς παγκοσμίου εἰρήνης, ἐνήργησαν εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν κατὰ τρόπον ὥστε νὰ διασαλεύσουν τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὰς ἐλπίδας τοῦ κόσμου διὰ μίαν σταθερὰν καὶ παγίαν εἰρήνην εἰς τὸ μέλλον. Ἐμπνεόμεναι ἀπὸ σκέψεις καὶ συμφέροντα καθαρῶς ἐγωϊστικά, ἐνήργησαν κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ἀδιαφοροῦν διὰ τὰς συνεπείας τῶν ἐνεργειῶν των, συνεπείας αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τρομακτικαὶ διὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἔλαβε σαφῆ θέσιν ἀποδοκιμάσασα ἀμφότερα τὰ πραξικοπήματα. Ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως συνίσταται εἰς τὸ νὰ ἀποκρούσῃ πᾶσαν αὐθαιρεσίαν καὶ πᾶσαν ἐκδήλωσιν βίας ὅθεν δήποτε προερχομένην. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προσδιορίζουσα τὴν πολιτικήν της διὰ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβε κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἀπεδοκίμασε τόσον τὸ πραξικόπημα τῶν Ἀγγλογάλλων εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ὅσον καὶ τὰς βιαίας ἐνεργείας τῶν Ρώσων εἰς βάρος τῶν Οὔγγρων. (Χειροκροτήματα). Ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἐν μέσῳ αὐτῆς τῆς διεθνοῦς κρίσεως προσδιορίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ βάσιν ἀπὸ τὰς ὑφισταμένας συμμαχίας της. Ἡ Ἑλλὰς ἀνήκει καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ παραμείνῃ εἰς τὸ ΝΑΤΟ, δηλαδὴ πιστεύει ὅτι διὰ τῆς ἀμυντικῆς αὐτῆς συμμαχίας, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσῆλθεν μετ’ ἐπίμονον προσπάθειαν, κατὰ ἕνα τρόπον, προστατεύει τὴν ἀσφάλειάν της. Λυποῦμαι διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι τὸ ΝΑΤΟ, συνεπείᾳ ὡρισμένων περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα μετ’ ὀλίγον θὰ μνημονεύσω, ὑπέστη ἕνα ἰσχυρὸν κλονισμόν, ὥστε νὰ δημιουργῆται ἀμφιβολία, ἐὰν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολὴν ἐκείνην, διὰ τὴν ὁποίαν συνεστήθη. Ὁ κλονισμὸς τῆς Ἀτλαντικῆς συμμαχίας ὀφείλεται εἰς δύο βασικὰ αἴτια: Κατ’ ἀρχὴν ὀφείλεται εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε μίαν ἔντονον διένεξιν μεταξὺ Ἑλλάδος, Ἀγγλίας καὶ Τουρκίας, καὶ ἤδη ὀφείλεται κυρίως καὶ γενικώτερον εἰς τὸ πραξικόπημα τῶν Ἀγγλογάλλων εἰς βάρος τῆς Αἰγύπτου, τὸ ὁποῖον ἔφερεν εἰς ἀντίθεσιν τόσον τὴν Ἀμερικὴν μὲ τοὺς Ἄγγλους καὶ Γάλλους, ὅσον καὶ ἄλλας χώρας, αἱ ὁποῖαι ἐπροτίμησαν νὰ παραμείνουν εἰς τὴν διένεξιν αὐτὴν οὐδέτεραι. Αὐτὰ τὰ δύο περιστατικὰ ἐκλόνισαν κατὰ τρόπον ἐπικίνδυνον τὴν Ἀτλαντικὴν συμμαχίαν. Πιστεύεται καὶ ἐλπίζεται ἀπὸ πολλοὺς καὶ ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω ὅτι τὴν πίστιν καὶ τὴν ἐλπίδα ταύτην τρέφει καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ τρόπος ἀποκαταστάσεως τῆς συμμαχίας αὐτῆς, ἡ ὁποία ἐπαναλαμβάνω ἔχει συναφθῆ μὲ σκοποὺς ἀμυντικούς, ἔχουσα ὡς κύριον σκοπὸν τῆς προστασίας τῆς ἀσφαλείας τῶν ἐλευθέρων λαῶν. Ἡ γνώμη μου, γνώμη τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξω εἰς τὴν Ἀμερικήν, εἶναι ὅτι, διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἰσχὺς καὶ τὸ γόητρον τοῦ Ν.Α.Τ.Ο., θὰ πρέπει τὸ Ν.Α.Τ.Ο. νὰ διευρύνῃ τὰς ἁρμοδιότητάς του, εἰς τρόπον ὥστε, ἐκτὸς τῶν καθαρῶς στρατιωτικῶν, νὰ ἀποκτήσῃ καὶ ἁρμοδιότητας οἰκονομικὰς καὶ πολιτικὰς καὶ θὰ πρέπει τὸ Ν.Α.Τ.Ο., νὰ εὕρῃ τὸ θάρρος νὰ καθιερώσῃ ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ ἐπιτρέπῃ, ὅταν ἀναφύωνται διαφοραὶ μεταξὺ τῶν μελῶν του, νὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα νὰ τὰς ἐπιλύσῃ. Εἶναι ὁ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνατο ἡ συμμαχία αὐτή, ἐπὶ τῆς ὁποίας τόσαι ἐστηρίχθησαν ἐλπίδες, νὰ ἀποκατασταθῇ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν Χωρῶν–Μελῶν του. Ἡ Ἑλλὰς ἐπίσης μετέχει τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου. Τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, συνήφθη μὲ πρωτοβουλίαν τῆς Ἑλλάδος. Τὰ τρία μέλη τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου, ἀντιλαμβανόμενα ὅτι διὰ νὰ προστατευθῇ ἡ εἰρήνη τῆς Βαλκανικῆς, παρίστατο ἀνάγκη μιᾶς στενῆς συνεργασίας μεταξύ των, προῆλθον ἀπὸ τὸ 1953 εἰς τὴν σκέψιν τῆς συνάψεως αὐτοῦ. Καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὴν ἀσφάλειαν τῶν χωρῶν αἱ ὁποῖαι μετέχουν αὐτοῦ, ἐξυπηρετεῖ, κατὰ ἕνα τρόπον καὶ τὴν εἰρήνην τῆς Βαλκανικῆς καὶ γενικώτερον τὴν εἰρήνην τὴν παγκόσμιον. Δυστυχῶς, ὅπως εἶναι γνωστόν, τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον, συνεπείᾳ τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἡ Τουρκία ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἔχει περιέλθει εἰς ἀδράνειαν καὶ εὑρίσκεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς νεκρὸν σημεῖον. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, διότι ἐπίκειται τὸ ταξίδιόν μου εἰς Γιουγκοσλαυΐαν καὶ διότι ἀπὸ πολλοὺς συναδέλφους ὑπεστηρίχθη ἡ ἄποψις ὅτι θὰ πρέπει, πρὸ τῆς ἀναχωρήσεώς μου, νὰ διεξαχθῇ συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἔχῃ προσδιορισθῆ ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Ἑλλὰς ἔναντι τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου καὶ τῶν μετασχόντων εἰς αὐτὸ χωρῶν, εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ θεωρῶ χρήσιμον νὰ προσδιορίσω ἀπὸ τοῦδε τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος ἐν προκειμένῳ. Διεκηρύξαμεν κατ’ ἐπανάληψιν ὅτι πιστεύομεν εἰς τὴν χρησιμότητα τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου, διότι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐνισχύει τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἑλλάδος, προστατεύει, τὴν εἰρήνην τῆς Βαλκανικῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ κρατήσωμεν τὸ Σύμφωνον τοῦτο εἰς νεκρὸν σημεῖον, ἐφ’ ὅσον ἡ γείτων Τουρκία θὰ ἐξακολουθῇ νὰ τηρῇ τὴν στάσιν τὴν ὁποίαν καθώρισεν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. (Χειροκροτήματα). Αὐτὸ δὲν ὀφείλεται εἰς λόγους ἀδιαλλαξίας, διότι εἰς τὴν διεθνῆ πολιτικήν, ὅταν πρόκειται νὰ κριθῇ θέμα ἔχον ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ παραμερίζωμεν τὰ αἰσθήματα, νὰ κατευνάζωμεν τὴν ἀδιαλλαξίαν καὶ νὰ πράττωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύει τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους, ἀλλ’ ὀφείλεται εἰς μίαν προνοητικότητα, εἰς μίαν σωφροσύνην. Θὰ ἦτο ματαία ἡ ἀποκατάστασις τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου, ἐφ’ ὅσον θὰ παρέμενεν ἐκκρεμὲς τὸ Κυπριακόν. Διότι τώρα, τοὐλάχιστον, διατηροῦμεν τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον εἰς νεκρὸν σημεῖον, ἀλλὰ ἔχομεν τὴν ἐλπίδα ὅτι, προϊόντος τοῦ χρόνου καὶ ἀναθεωρούσης τῆς Τουρκίας τὴν πολιτικήν της, θὰ καταστῇ δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἰσχύς του. Ἀλλά, ἐάν, χωρὶς νὰ τερματισθῇ ἡ ἐκκρεμότης τοῦ Κυπριακοῦ, προχωρήσωμεν εἰς ἀποκατάστασιν τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου, εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀνατραπῇ τοῦτο, κατὰ τρόπον ἀθεράπευτον. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, ὅτι, δὲν εἶναι λόγοι ἀδιαλλαξίας ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ὠθοῦν εἰς τὸ νὰ ἐπιδεικνύωμεν ἀπροθυμίαν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου, ἀλλὰ λόγοι προνοητικότητος. Ἐλπίζομεν ὅτι ἡ γείτων Τουρκία θὰ ἀντιληφθῇ τὴν μεγάλην σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει τοῦτο, τόσον διὰ τὴν ἰδίαν της ἀσφάλειαν, ὅσον, καὶ γενικώτερον, διὰ τὴν εἰρήνην τοῦ κόσμου καὶ θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιδείξῃ κατανόησιν, αἰρομένων τῶν αἰτίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐκλόνισαν τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον. Ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος ἔναντι τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου ὑπῆρξε πολιτικὴ πλήρους κατανοήσεως, ὑπῆρξε πολιτικὴ σαφῶς φιλική. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι οὐδεμία χώρα τῆς Εὐρώπης ἐμπνέει εἰς τοὺς Ἄραβας τόσην συμπάθειαν καὶ τόσην ἐμπιστοσύνην, ὅσην ἡ Ἑλλάς. Θέλω νὰ νομίζω ὅτι εἰς τοῦτο συνετέλεσε καὶ ἡ στάσις, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἡ Χώρα μας κατὰ τὴν Διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου διὰ τὸ Σουέζ. Ἡ Αἴγυπτος κατ’ ἐπανάληψιν εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφράσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μου τὰς εὐχαριστίας της, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐκτίμησίν της διὰ τὴν στάσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀπέτρεψεν ὡρισμένας περιπετείας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ ἡ Χώρα μας, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἐξελίξεων, τὰς ὁποίας ἐσημείωσεν ἐν τῷ μεταξὺ τὸ πρόβλημα τοῦ Σουέζ. Ἔχω τὴν βεβαιότητα ὅτι αἱ σχέσεις μας μετὰ τῶν Ἀράβων θὰ ἀναπτυχθοῦν ἔτι περισσότερον, κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποτελῇ τὸν ἀσφαλῆ σύνδεσμον μεταξὺ Δύσεως καὶ Ἀραβικοῦ κόσμου. Διότι ἡ Ἑλλὰς ὄχι μόνον εἶναι συμπαθὴς εἰς τοὺς Ἄραβας ἀλλὰ συμβαίνει νὰ ἐμπνέῃ εἰς τούτους καὶ ἐμπιστοσύνην, διότι, ὡς χώρα μικρὰ καὶ γείτων, δὲν εἶναι ἐπικίνδυνος. Δηλαδὴ εἶναι διττὸς ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς συνδέεται καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ συνδεθῇ στενώτερον μετὰ τῶν Ἀράβων: Πρῶτον διότι εἶναι συμπαθής, λόγῳ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ δεύτερον διότι συμβαίνει, ὡς Εὐρωπαϊκὴ χώρα καὶ μικρά, ὅπως εἶπον, εἶναι δι’ αὐτοὺς ἀκίνδυνος. Τὸν τελευταῖον καιρὸν κατεβλήθη προσπάθεια ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἀποκαταστάσεως σχέσεων μὲ τὰς χώρας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ παρελθὸν λόγῳ τῆς πολιτικῆς των εἶχον προκαλέσει μίαν κατάστασιν ἐχθρότητος μεταξὺ ἐκείνων καὶ τῆς χώρας ἡμῶν καὶ ἐννοῶ τὰς χώρας τῆς Ἀνατολικῆς Εὐρώπης. Ὅπως γνωρίζετε τὸν τελευταῖον καιρὸν κατεβλήθη προσπάθεια καὶ ἐπετεύχθη ἡ ἀποκατάστασις Διπλωματικῶν σχέσεων μετὰ τῆς Οὐγγαρίας. Μὲ τὰς λοιπὰς χώρας τῆς Ἀνατολικῆς Εὐρώπης, πλὴν τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἀλβανίας, ἔχομεν Διπλωματικὰς σχέσεις καὶ οἰκονομικάς. Μὲ τὴν Σοβιετικὴν Ρωσίαν διαλυομένων τῶν παρεξηγήσεων αἱ ὁποῖαι προῆλθον, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ εἴπω ἀπὸ συγκεκριμένας ἐνεργείας εἰς τὰς ὁποίας προέβη κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία εἰς βάρος τῆς χώρας μας, κατέστη ἤδη δυνατόν, διαλυομένης τῆς ἀτμοσφαίρας αὐτῆς, νὰ δημιουργηθοῦν σχέσεις φιλικαί. Αὐτὸ βέβαια δὲν ὑποχρεώνει τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐὰν καὶ ὅταν ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις ἐνεργῇ κατὰ τρόπον ἄδικον, κατὰ τρόπον ἀπειλοῦντα τὴν παγκόσμιον Εἰρήνην διὰ τὴν διαφύλαξιν τῆς ὁποίας ἔχει πᾶν συμφέρον ἡ Ἑλλάς, δὲν ἐμποδίζει, λέγω, τὴν χώραν μας νὰ ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μετ’ αὐτῆς καὶ νὰ ἀποδοκιμάζῃ τὰς ἐνεργείας της. Ἐν μέσῳ τῆς παρούσης Διεθνοῦς κρίσεως αὐτὴ εἶναι ἡ Ἐξωτερικὴ τοποθέτησις τῆς Ἑλλάδος. Θὰ ἤθελα νὰ τονίσω μὲ τὴν εὐκαιρίαν αὐτὴν τοὺς δεσμοὺς οἱ ὁποῖοι συνδέουν τὴν χώραν μας μετὰ τῆς Μεγάλης Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας. Οἱ δεσμοὶ αὐτοὶ τὸν τελευταῖον καιρὸν καθίστανται στενώτεροι, διότι συνέπεσον αἱ δύο χῶραι νὰ ἀκολουθήσουν τὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἐνώπιον τῶν Η. Ε. προκειμένου νὰ ἀποδοκιμάσουν τὰς ἐνεργείας ἄλλων δυνάμεων αἵτινες ἀπειλοῦν τὴν Εἰρήνην τοῦ κόσμου. Ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις τοὺς τελευταίους μῆνας ἠκολούθησε μίαν πολιτικὴν ἐνισχύσεως τῶν Η. Ε. καὶ ἀποδοκιμασίας πάσης ἐνεργείας ἀπειλούσης τὴν παγκόσμιον Εἰρήνην. Αὐτὸ συνιστᾶ μίαν πολιτικὴν ἡ ὁποία εἶναι συμφέρουσα εἰς τοὺς μικροὺς Λαούς. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλάς, ὅπως καὶ πολλοὶ ἄλλοι μικροὶ λαοί, ἔχοντες συμφέροντα νὰ διαφυλαχθῇ ἡ παγκόσμιος Εἰρήνη, εὑρέθησαν εἰς παράλληλον γραμμὴν μὲ τὴν Ἀμερικανικὴν Δημοκρατίαν κατ’ αὐτὴν τὴν παγκόσμιον καὶ Διεθνῆ κρίσιν. Αὐτά, κ. συνάδελφοι, εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὴν Διεθνῆ κατάστασιν καὶ τὴν τοποθέτησιν τῆς Ἑλλάδος ἐντὸς τῆς παρούσης διεθνοῦς κρίσεως. Ἀλλὰ μέσα εἰς αὐτὴν τὴν διεθνῆ κατάστασιν καὶ εἰς τὸ πλαίσιον αὐτὸ τῆς διεθνοῦς κρίσεως, ἡ Ἑλλὰς ἀντιμετωπίζει καὶ ἀγωνίζεται νὰ ἐπιλύσῃ ἓν μέγα ἐθνικόν της θέμα, τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Πρέπει, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω καὶ πρέπει νὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος εἶναι μειονεκτική. Καὶ εἶναι μειονεκτικὴ διὰ δύο λόγους: 1) Διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ἀζημίως διὰ τὸ θέμα νὰ ἀποκαλύψῃ ὅλας τὰς ἐνεργείας της καὶ 2) διότι ὡρισμένα λογικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ λεχθοῦν πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς πολλάκις ἀσκουμένης ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ δημαγωγίας, θὰ ἦτο δυνατὸν ἀρνητικῶς, νὰ ἐνισχύσουν τὴν θέσιν τῶν ἐχθρῶν. Προτιμῶ ὅμως νὰ ὑφίσταμαι ἀδίκους ἐπικρίσεις καὶ προτιμῶ νὰ ἀφήνω νὰ δημιουργοῦνται ψευδεῖς ἐντυπώσεις εἰς βάρος τῆς πολιτικῆς μου, παρὰ νὰ εἴπω πράγματα τὰ ὁποῖα θὰ ἀνεκούφιζον μὲν τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ θὰ ἔβλαπτον τὸ μέγα Ἐθνικὸν θέμα. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ἐλπίζω ὅμως ὅτι θὰ ἔλθῃ συντόμως ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δύναμαι νὰ ὁμιλήσω ἐλευθέρως, ἀλλὰ καὶ ἀκινδύνως διὰ τὴν ὑπόθεσιν, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι διεξάγω σκληρὸν ἀγῶνα ἐν μέσῳ κυρίων δυσχερειῶν προκειμένου νὰ προωθήσω τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν καὶ συγχρόνως νὰ προστατεύσω τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα). Ἐτόνισα, κύριοι συνάδελφοι, κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐπιθυμῶ νὰ τὸ ἐπαναλάβω καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὅτι τὸ Κυπριακὸν θέμα, εἶναι τὸ δυσκολώτερον πρόβλημα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον ἀντιμετώπισε ποτὲ ἡ Χώρα μας. Ἡ δυσκολία αὕτη ἔγκειται κυρίως α) εἰς τὸ ὅτι ἔχομεν ἰσχυροὺς καὶ δολίους ἀντιπάλους καὶ β) εἰς τὸ ὅτι εἴμεθα ὑπὸ χρεωμένοι, διὰ λόγους γενικωτέρου Ἐθνικοῦ συμφέροντος νὰ διεξάγωμεν τὸν ἀγῶνα ἐντὸς τῶν συμμαχιῶν μας καὶ γ) εἰς τὸ ὅτι ἡ προσφυγὴ ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. ἔρχεται εἰς ἔντονον, εἰς ἀπόλυτον ἀντίθεσιν μὲ τὰς συμμαχίας μας. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους παρίσταται ἀνάγκη νὰ γίνωνται λεπτοὶ καὶ προσεκτικοὶ χειρισμοί, ὥστε διὰ μέσου ὅλων αὐτῶν τῶν δυσκολιῶν νὰ προάγεται τὸ Κυπριακὸν θέμα, χωρὶς νὰ βλάπτεται τὸ γενικώτερον συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ πολιτική μας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι σαφὴς καὶ σταθερά, ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σαφὴς μία πολιτικὴ ἀφορῶσα ἐξωτερικὸν θέμα. Καὶ κάμνω τὴν προσθήκην αὐτὴν διότι ὅπως γνωρίζετε τὰ ἐξωτερικὰ θέματα δὲν ὑπόκεινται εἰς τὸν ἀπόλυτον ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως. Ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλήν, τὰ ἐξωτερικὰ θέματα ἐπηρεαζόμενα ἀπὸ πολλοὺς παράγοντας καὶ πρὸ παντὸς ἐπηρεαζόμενα ἀπὸ τὰς διεθνεῖς ἐξελίξεις τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσδιορίσῃ ἡ πολιτικὴ μιᾶς χώρας διέρχονται ἀπὸ πολλὰς φάσεις ἀπὸ πολλὰ στάδια καὶ πολλάκις ἀπαιτεῖ ἡ ἐπίλυσίς των μακρὸν χρόνον. Ἡ πολιτική μας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἐπαναλαμβάνω, ὑπῆρξεν σαφής. Ἐφ’ ὅσον διεξήγοντο διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Μακαρίου, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρεῖχε σταθερὰν καὶ ἀνεπιφύλακτον συμπαράστασιν εἰς τὸν Μακάριον, εἰς τρόπον ὥστε διὰ λογαριασμὸν καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐλευθερίαν του. Ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, καὶ συγκεκριμένως ἐπὶ μιᾶς παρατηρήσεώς του, ὅτι ὁ Μακάριος διεξήγαγεν, ὅπως διεξήγαγε, τὰς διαπραγματεύσεις, διότι ὑφίστατο πίεσιν ἐξ Ἀθηνῶν, θὰ ἐπεθύμουν νὰ κάμω ὡρισμένας διευκρινήσεις πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων συμπληρῶν τὰ ὅσα εἶπεν ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀσκηθεῖσαν ἐξ Ἀθηνῶν πίεσιν, ἔκαμε τὴν διευκρίνησιν ὅτι ἡ πίεσις δὲν ἀφορᾷ κατὰ πρῶτον στάδιον τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Διότι γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅπως γνωρίζει καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλή, ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἤρχισε τὰς διαπραγματεύσεις του μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως τὴν 4ην Ὀκτωβρίου, δηλαδὴ δύο ἡμέρας πρὶν σχηματισθῇ ἡ πρώτη ὑπ’ ἐμὲ Κυβέρνησις. Συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ κανεὶς ὅτι ἡ Κυβέρνησίς μου, μὴ ὑπάρχουσα τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ πίεσιν ἐπὶ τοῦ Μακαρίου νὰ ἀναλάβῃ διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως.

§9Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ ἐλέχθη. Τὸ εἶπον.

§10Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Ἐπροχωρήσατε καὶ περαιτέρω καὶ ἀνεφέρθητε εἰς τὴν ἀποστολὴν Λιάτη.

§11Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔχει καλῶς. Ἀλλὰ τὸ πρῶτον τὸ εἶπον.

§12Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀνεγνώρισεν ὅτι τὸ πρῶτον μέρος τῆς πιέσεως, ἐὰν ὑπῆρξε τοιαύτη πίεσις, δὲν ἀφορᾷ τὴν ἰδικήν μου Κυβέρνησιν. Ἀνεφέρθη ὅμως καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἀποστολῆς Λιάτη. Δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ κ. Λιάτης, διακεκριμένος Διπλωμάτης καὶ ἔντιμος Ἕλλην πολίτης, φανατικὸς καὶ ἀδιάλλακτος εἰς τὸ θέμα τὸ Κυπριακόν, νὰ ἐστάλη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησίν μου διὰ νὰ πιέσῃ τὸν Μακάριον νὰ συνεχίσῃ τὰς διαπραγματεύσεις. Πίεσις ἄλλωστε ἐπὶ τοῦ Μακαρίου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσκηθῇ διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι ὁ Μακάριος εἶναι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος δὲν δέχεται πιέσεις καὶ δεύτερον, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἀπεφάσιζε νὰ ἀσκήσῃ πίεσιν ἐπὶ τοῦ Μακαρίου, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνατιναχθῇ ἀπὸ τὸν ἴδιον εἰς τὸν ἀέρα. Ὁ Μακάριος ἤρξατε τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως διότι, ὡς γνωρίζετε, ἀπορριφθείσης τῆς προσφυγῆς μας ἐνώπιον τῶν Ἡν. Ἐθνῶν, διετυπώθη ἀπὸ μέρους τῶν Ἡν. Ἐθνῶν ἁπλῶς ἡ εὐχὴ ὅπως διὰ διαπραγματεύσεων ἐπιδιωχθῇ ἡ διευθέτησις τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ἔπρεπε, λοιπόν, διὰ λόγους τυπικούς, ὅσον καὶ οὐσιαστικούς, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ἀναλάβῃ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τὴν διεξαγωγὴν διαπραγματεύσεων. Συνεπῶς οὔτε ἠσκήθη, οὔτε παρίστατο ἀνάγκη νὰ ἀσκηθῇ πίεσις διότι, ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, συμμορφούμενος μὲ σύστασιν τῶν Ἡν. Ἐθνῶν καὶ ἐκπληρῶν ἐπιθυμίαν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ ὁ Ἐθνάρχης ἀνέλαβε μὲ ἰδικήν του πρωτοβουλίαν τὰς διαπραγματεύσεις. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀποστολὴν Λιάτη, ὁ κ. Λιάτης ἀπεστάλη πρῶτον, διότι ἔπρεπε νὰ ἐνημερωθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκονται αἱ διαπραγματεύσεις καὶ δεύτερον, διότι ἔπρεπε νὰ ἐνημερώσῃ τὸν Μακάριον ἐπὶ τοῦ τί δύναται νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις περαιτέρω, διὰ νὰ τὸν βοηθήσῃ. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ ἀποστολὴ τοῦ κ. Λιάτη καὶ δὲν ὑπῆρξε ὡς τὴν ἀντιλαμβάνεται ἢ τὴν ὑποθέτει ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἐὰν συνέβη νὰ ἀναγραφοῦν εἰς τὸν Τύπον ὡρισμέναι εἰδήσεις, ὅπως συνήθως ἀναγράφονται καὶ αἵτινες ἐνεφάνισαν διάφορον τὴν ἀποστολὴν τοῦ κ. Λιάτη, αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι αἱ εἰδήσεις αὗται ἀπέδιδον τὴν πραγματικότητα. Ἀνεφέρθην εἰς τὰ περιστατικὰ αὐτά, διότι ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων καὶ νὰ ἀποδείξω ὅτι ὅταν ὁ Μακάριος μὲ ἰδικήν του πρωτοβουλίαν ἀνέλαβε νὰ διαπραγματευθῇ μὲ τὴν Ἀγγλίαν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὄχι μόνον δὲν ἤσκησεν ἐπ’ αὐτοῦ πίεσίν τινα, ἀλλὰ παρέσχε πρὸς αὐτὸν ἀνεπιφύλακτον τὴν συμπαράστασίν της καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε θὰ ἦτο δυνατὸν αὕτη νὰ ἐκτεθῇ.

§13Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀρχὴ τῶν διαπραγματεύσεων ἐγένετο ἐν ἀγνοίᾳ τῆς τότε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως;

§14Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω.

§15Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ.

§16Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Εἶπον τὰ ἑξῆς: Ὁμιλῶν περὶ τῆς πολιτικῆς μας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὴν ἔναρξιν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ μὲ τὴν εὐκαιρίαν αὐτὴν νὰ ἀποκρούσω ἐπίκρισιν, ὅτι ἡμεῖς παρενέβημεν διὰ πιέσεων ἐπὶ τοῦ Μακαρίου. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις ἤρχισαν δύο ἡμέρας πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς ὑπ’ ἐμὲ Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ὑπέδειξεν εἰς τὸν Μακάριον νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεξαγωγὴν διαπραγματεύσεων. Τονίζω λοιπόν, καὶ πάλιν τὴν διεξαγωγὴν διαπραγματεύσεων γεγονὸς ὅτι ὁ Μακάριος συμμορφούμενος μὲ σύστασιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα ἀπέρριψαν τὴν προσφυγήν μας, ὅπως ἐπιδιωχθῇ ἡ διευθέτησις τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, διὰ διαπραγματεύσεων καὶ προφανῶς ἑρμηνεύων τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἀνέλαβε τὴν ἔναρξιν διαπραγματεύσεων. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ πολιτική μας, κατὰ τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ Μακαρίου καὶ Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ τὴν σύλληψιν τοῦ Μακαρίου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατέθεσεν ἀμέσως προσφυγὴν ἐνώπιον τῶν Ἡν. Ἐθνῶν, τόσον διότι ἔπρεπε νὰ ἐνθαρρυνθῇ ὁ Κυπριακὸς Λαός, πιστεύων ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἐξετοπίσθη ὁ Μακάριος θὰ ἐξηκολούθει νὰ παρέχῃ τὴν συνδρομήν της, ὅσον καὶ διότι διὰ τῆς καταθέσεως τῆς προσφυγῆς ἠλπίζετο ὅτι θὰ ἀσκηθῇ μία πίεσις ἐπὶ τῆς Ἀγγλίας, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπιδείξῃ αὕτη μεγαλυτέραν κατανόησιν ἀπέναντι τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Ἀφ’ ἧς συνελήφθη ὁ Μακάριος καὶ κατετέθη ἡ προσφυγή μας, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἀκολουθεῖ παρὰ τὴν πολιτικὴη τοῦ Ο.Η.Ε. Οὐδεμία διεξήχθη διαπραγμάτευσις διότι ἡ ἀγγλικὴ κυβέρνησις κατεχομένη ἀπὸ μόνιμον ἀδιαλλαξίαν, οὐδεμίαν μᾶς ἔκαμε πρότασιν. Ὅλα ὅσα γράφονται ἢ λέγονται ἀναφέρονται εἰς καλοπροαιρέτους πρωτοβουλίας, φιλικῶν Κυβερνήσεων, πρωτοβουλίας αἵτινες ἔχουν κατατοπιστικὸν χαρακτῆρα. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἐπιμένω, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεώς μου, ἀπὸ τῆς συλλήψεως τοῦ Μακαρίου, εἶναι πολιτικὴ Ο.Η.Ε. Χωρὶς νὰ πιστεύωμεν ὅτι ὁ Ο.Η.Ε. εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ὁριστικὴν πλήρη καὶ ἱκανοποιητικὴν λύσιν εἰς τὸ θέμα τὸ Κυπριακόν, ἀπηυθύναμεν πρὸς αὐτὸν τὴν προσφυγήν μας καὶ θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῆς. Θὰ ἐπιμείνωμεν δὲ εἰς τὴν συζήτησίν της διότι δὲν ὑπάρχει διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἄλλος τρόπος ἐπιδιώξεως ἐπιλύσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Πιστεύω, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν διαθέτει ὁ Ο.Η.Ε. νὰ λάβῃ ἀποφάσεις, ἀλλὰ καὶ πρὸ παντὸς νὰ ἐπιβάλῃ τὰς ἀποφάσεις του εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι μία ἀπόφασις τοῦ ΟΗΕ ἔχει τόσην ἠθικὴν δύναμιν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν τὰς διαπραγματεύσεις αὐτάς, τὰς ὁποίας ὑπὸ διαφορετικὰς συνθήκας διεξάγομεν, εὑρισκόμενοι εἰς θέσιν μειονεκτικὴν θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰς διεξάγωμεν λέγω, κατὰ τρόπον περισσότερον πλεονεκτικόν. Τὸν τελευταῖον καιρὸν ἡ ἀποδοτικότης τοῦ Ὀργανισμοῦ κατέστη περισσότερον ἀμφίβολος διὰ τὸν λόγον ὅτι ἀποφάσεις τοῦ Ὀργανισμοῦ ληφθεῖσαι σχεδὸν κατὰ παμψηφίαν ἀγνοοῦνται ἀπὸ τὰς δυνάμεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἀφοροῦν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐλήφθησαν ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε. ἀλλεπάλληλοι ἀποφάσεις, εἰς βάρος τῆς Ρωσίας, εἰς βάρος τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Γάλλων, καὶ τὰς ἀποφάσεις αὐτὰς τὰς ἠγνόησαν αἱ χῶραι αὐταί, μολονότι ἐλήφθησαν μὲ πλειοψηφίαν κατὰ 90% καὶ μολονότι ὑπεστηρίζοντο ἀπὸ μεγάλας Δυνάμεις ὅπως ἡ Ἀμερικὴ καὶ αἱ Ἰνδίαι. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατόν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς προσπαθείας μας καὶ τὸν ἀγῶνα μας ὅπως γίνῃ δεκτὴ ἡ προσφυγή μας, διότι ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ πρακτικὸς τρόπος ἐπιβολῆς τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὀργανισμοῦ, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔχῃ δικαιωθῆ ἠθικῶς καὶ ἐπὶ τῆς Ἀγγλίας θὰ ἀσκηθῇ μία ἠθικὴ πίεσις, εἰς τρόπον ὥστε κάποτε νὰ δώσῃ ἱκανοποίησιν εἰς τὸν Κυπριακὸν Λαόν, ἀγωνιζόμενον διὰ τὴν ἐλευθερίαν του. Ὅπως ἀνέφερον καὶ προηγουμένως, τὸ Κυπριακὸν θέμα, μὴ ἐλεγχόμενον ἀπολύτως ἀπὸ τὴν Κυβέρνησίν μου καὶ ἐπηρεαζόμενον ἀπὸ πολλοὺς παράγοντας καὶ πρὸ παντὸς ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν τῆς διεθνοῦς καταστάσεως εἶναι ἕνα θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατόν, ἐκ τῶν προτέρων νὰ γνωρίζῃ κανείς, ποίας ἐπιδράσεις θὰ ἔχῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ ἐξέλιξις τῆς διεθνοῦς καταστάσεως νὰ ἐπηρεάσῃ εὐεργετικῶς τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν ἐπίσης νὰ τὸ ἐπηρεάσῃ καὶ δυσμενῶς. Ἡ προσπάθεια τῆς Ἑλλάδος θὰ πρέπει νὰ συνίσταται, εἰς τὸ νὰ ἐπιδιώξῃ ὅπως, ἐν μέσῳ αὐτῆς τῆς διεθνοῦς ἐξελίξεως, ἐπιλέξῃ τὴν κατάλληλον στιγμὴν τῆς ἀδυναμίας τοῦ ἀντιπάλου, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν λύσιν ἐκείνην ἡ ὁποία θὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν Κυπριακὸν Λαόν. Ἐπαναλαμβάνω ὅμως, ὅτι ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν πρέπει νὰ εἶναι αὐτὴ ἡ προσπάθειά μας, δὲν δύναται κανεὶς ἐκ τῶν προτέρων νὰ προσδιορίσῃ τὰ ἀποτελέσματά της. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων περὶ ψηφίσματος τῆς Βουλῆς. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι τόσον πολιτικῶς, ὅσον καὶ οὐσιαστικῶς, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀτυχής. Πολιτικῶς μὲν διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεσμεύσῃ ἡ βουλὴ a priori οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, ἐπὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ ἐπὶ ἑνὸς θέματος ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, δὲν ὑπόκειται εἰς τὸν ἀπόλυτον ἔλεγχον αὐτῆς. Οὐσιαστικῶς δὲ διότι τὸ ψήφισμα τοῦτο θὰ καθίστα δύσκαμπτον τὴν πολιτικὴν οἱασδήποτε Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ θὰ παρημπόδιζεν οἱασδήποτε πρωτοβουλίας πρὸς διαπραγμάτευσιν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ Κυπριακὸν νὰ παραμείνῃ ἄλυτον ἐπὶ μακρὸν χρόνον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου ὠφέλιμον καὶ χρήσιμον νὰ δημιουργηθῇ ἀπὸ τοῦδε δέσμευσις εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ. Ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἔχῃ τὴν ἔννοιαν τῆς δευσμεύσεως διὰ τὴν ἀποφυγὴν τετελεσμένου γεγονότος, παρέχω ὑπευθύνως εἰς τὴν Βουλήν, τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ὑπάρξῃ πρότασις ἐπιλύσεως τοῦ Κυπριακοῦ, σοβαρὰ καὶ ἔντιμος, πρότασις παρέχουσα βάσιν πρὸς συζήτησιν, πρὶν ἢ ἀναλάβωμεν οἱανδήποτε δέσμευσιν θὰ τὴν θέσῃ ὑπ’ ὄψιν τόσον ὅλων τῶν ἁρμοδίων πολιτικῶν παραγόντων τῆς χώρας, ὅσον καὶ τῆς Βουλῆς (χειροκροτήματα) καὶ πρὸ παντὸς θὰ ἐπιζητήσῃ νὰ ἔχῃ τὴν σύμφωνον γνώμην τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ ὁποίου ἐπιμόνως ἀγωνίζεται (χειροκροτήματα). Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι μὲ τὰς προϋποθέσεις αὐτάς, δὲν συντρέχει λόγος νὰ δημιουργηθοῦν δεσμεύσεις, αἵτινες καθιστῶσαι ἄκαμπτον τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ θέματος, ὄχι μόνον δὲν θὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ἀλλὰ θὰ δημιουργήσουν προσθέτους δυσχερείας. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν διότι δὲν ἐπέτυχεν ἀκόμη τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας παρουσιάζει τὸ θέμα, τοὺς σοβαροὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους συνεπάγεται ἡ διαχείρισίς του, τοὺς ἀπείρους παράγοντας οἱ ὁποῖοι τὸ ἐπηρεάζουν, τὰ πολλὰ καὶ μικρὰ στάδια ἀπὸ τὰ ὁποῖα διέρχεται ὅπως ἄλλωστε συμβαίνει μὲ τόσα ἄλλα διεθνῆ προβλήματα, τὸ θέμα τῆς Τεργέστης, τὸ θέμα τῆς Ἀνατολικῆς καὶ Δυτικῆς Γερμανίας, τὸ θέμα τῆς διενέξεως τοῦ Ἰσραὴλ καὶ τῶν Ἀράβων καὶ ἄλλα πολλὰ τὰ ὁποῖα χρονίζουν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιλύωνται καθ’ ὃν τρόπον ἐπιθυμεῖ καὶ ἐπιδιώκει μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις. Λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν ὅλων αὐτῶν τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας παρουσιάζει τὸ θέμα, νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ αἰσθάνεται ἱκανοποίησιν, διότι τὸ Κυπριακὸν εἰς τόσον βραχὺ χρονικὸν διάστημα, ἐσημείωσε σημαντικὴν πρόοδον. Μέχρι πρὸ ἔτους οἱ ἀντίπαλοί μας ἠρνοῦντο καὶ τὴν ὕπαρξιν κἂν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ τὸ θέμα αὐτὸ δὲν τὸ συνεζήτουν παρὰ μόνον οἱ Ἕλληνες. Ἤδη οἱ ἀντίπαλοί μας, ἔκαμαν ἀλλεπαλλήλους ὑποχωρήσεις καὶ ἤδη τὸ Κυπριακὸν συζητεῖται καὶ ἐξετάζεται εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον, ἀνεξαρτήτως τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἀντιμετωπίσωμεν εἰς τὸ μέλλον καὶ ἀνεξαρτήτως τοῦ χρόνου τὸν ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσῃ ἡ ἐπίλυσις ἡ ὁριστικὴ τοῦ θέματος, νομίζω ὅτι ὀφείλομεν, ὡς Ἔθνος, ὡς Χώρα, νὰ αἰσθανώμεθα ἱκανοποίησιν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιθυμῶ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, διαχειρίζεται τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν μὲ ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν, μὲ θάρρος καὶ μὲ σωφροσύνην καὶ ὅτι βῆμα πρὸς βῆμα, ἡμέραν πρὸς ἡμέραν, δημιουργεῖ τὰς προϋποθέσεις τῆς εὐτυχοῦς του ἐπιλύσεως. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§17Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἤκουσα μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἀμφισβητῶ, οὔτε τὰς προσπαθείας, οὔτε τοὺς κόπους τοὺς ὁποίους κατέβαλλε διὰ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Νομίζω, ὅμως, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἐδώσατε ἱκανοποίησιν εἰς τὸ αἴτημα, τὸ ὁποῖον διετύπωσα χθὲς κατὰ τὴν χθεσινήν μου ἀγόρευσιν. Ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς βεβαιώσῃ ὅτι παραμένει εἰς τὴν γραμμήν, ἡ ὁποία ἐχαράχθη κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1954, κοινῇ συμφωνίᾳ ὅλων τῶν κομμάτων, ὅτι θὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Βεβαίως, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας του, διεβεβαίωσεν τὴν Βουλὴν ὅτι οἱανδήποτε νέαν πρότασιν εἴτε ἀλλαγὴν τῆς πολιτικῆς, θὰ τὴν ἔθετε ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων ὀργάνων τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς Χώρας. Θὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ διαβεβαίωσις τὴν ὁποίαν ἐζήτησα καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἔχει προτάσεις, νὰ τὰς θέσῃ ὑπ’ ὄψει τῶν ἁρμοδίων παραγόντων. Τοῦτο δὲ διὰ νὰ βγῇ σήμερον μία ὁμόφωνος ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἀπόφασις, ὅτι ἡ γραμμὴ παραμένει τοὐλάχιστον τό γε νῦν, ἀμετακίνητος.

§18Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν εὐκαιρίαν, τὴν ὁποίαν μοῦ δίδετε νὰ κάμω αὐτὴν τὴν διευκρίνησιν, διότι ὁμολογῶ ὅτι ὑπῆρξεν ἐκ μέρους μου ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου παράλειψις. Ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει τὴν κατὰ τὸ συντομώτερον χρονικὸν διάστημα αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων. Τὸ τί δύναται νὰ ἐπιτύχῃ, εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον θὰ προσδιορίσουν αἱ περιστάσεις, διότι εἰς τὴν πολιτικήν, κυρίως τὴν ἐξωτερικήν, δὲν πράττετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλετε, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύνασθε. Πάντως ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐὰν ὑπάρξῃ πρότασις, διάφορος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν, θὰ τεθῇ αὐτή, ἡ πρότασις, ὑπ’ ὄψει τῶν πολιτικῶν παραγόντων τῆς Χώρας καὶ τοῦ Σώματος, εἰς τρόπον ὥστε, ἐκτιμωμένων τῶν περιστάσεων τῆς στιγμῆς ἐκείνης, νὰ κρίνῃ τὸ Ἔθνος ἐὰν ἡ λύσις εἶναι συμφέρουσα ἢ ὄχι, (χειροκροτήματα) καὶ ἐὰν εἶναι συμφέρουσα θὰ τὴν ἀποδεχθῶμεν, ἐὰν δὲν εἶναι θὰ τὴν ἀποκρούσωμεν. Θὰ ἐπεθύμουν, ὅμως, μὲ τὴν εὐκαιρίαν αὐτήν, νὰ διαλύσω μίαν παρεξήγησιν, διότι εἶναι πολὺ ἐπιβλαβές, τὸ νὰ δημιουργοῦνται πλάναι γύρω ἀπὸ τὸ Κυπριακὸν θέμα. Κατ’ ἐπανάληψιν ἐλέχθη εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὅτι ὑπάρχει συμφωνία ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου περὶ ἐπιδιώξεως αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Αὐτὸ εἶναι ἀναληθές. Ἀπὸ τὰ 4 Κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐκλήθησαν νὰ διατυπώσουν, ἐν προκειμένῳ τὰς ἀπόψεις των, μόνον ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης, διετύπωσαν τὸ αἴτημα τῆς τακτῆς προθεσμίας, ὁ κ. Βενιζέλος καὶ ὁ κ. Παπαπολίτης ἐδήλωσαν ὅτι αὐτὸ εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον θὰ συζητηθῇ. Ἔχω τὰ κείμενα ἐδῶ. Δὲν τὸ ἀνέφερον κατὰ τὸ παρελθὸν δὲν ἤθελον νὰ δημιουργηθῇ ἐντύπωσις ὅτι δὲν εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι νὰ ἐπιδιώξωμεν μίαν ἱκανοποιητικὴν καὶ πλήρη λύσιν τοῦ θέματος. Ἀλλὰ ἐπειδὴ κατ’ ἐπανάληψιν ἐγένετο ἐπίκλησις τῆς συμφωνίας αὐτῆς εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ ἐδημιουργήθη οὕτω γύρω ἀπὸ τὸ θέμα μία πλάνη, ὅτι δηλαδὴ ὑπάρχει δέσμευσις πρὸς ἐπιδίωξιν τακτῆς προθεσμίας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω σήμερον τὴν διευκρίνησιν αὐτὴν πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἀληθείας. (Χειροκροτήματα). Μόνον ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐπιδεικνύει πραγματικὴν συνέπειαν, ἔκτοτε ἐτόνισε καὶ τονίζει, ὅτι πρέπει τὸ αἴτημά μας νὰ εἶναι ἡ τακτὴ προθεσμία. Οἱ ἄλλοι, εἶπον ὅτι αὐτὸ θὰ ἐπιδιωχθῇ εἰς τὸ μέλλον.

§19Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ οὐσιώδης εἰς τὸ θέμα. Ἄν ἀναγνωσθῇ τὸ κείμενον, θὰ ἴδητε μάλιστα ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία διαφορά. Δὲν ὁμιλεῖ περὶ τακτῆς προθεσμίας, ἀλλὰ περὶ ἐξασφαλίσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§20Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ὡμίλησαν περὶ τακτῆς προθεσμίας, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης. Οἱ ἄλλοι, δὲν τὸ ἀπήτησαν. Ἔκαμα τὴν διευκρίνησιν αὐτήν, διὰ νὰ διαλυθῇ ἡ πλάνη, βάσει τῆς ὁποίας ἐτονίζετο διαρκῶς ὅτι ὑπάρχει συμφωνία, ἡ ὁποία δεσμεύει εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν.

§21Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μοῦ ἔδωσε τὴν ἀφορμὴν νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον, πράγματι, ὑπάρχει ἐγγράφως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὑπήρξαμεν προνοητικοὶ καὶ διετυπώσαμεν ἐγγράφως τὰς ἀπόψεις μας. Θὰ παρεκάλουν, εἰ δυνατόν, νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον—σημείωμα, τὸ ὁποῖον τότε κατεθέσαμεν καὶ τὸ ὁποῖον, νομίζω, πὼς θὰ λύσῃ πᾶσαν ἀπορίαν καὶ θὰ δώσῃ τὴν δέουσαν ἀπάντησιν καί εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸ Σῶμα. Ἀπόψεις τῆς ΕΠΕΚ ἐπί τῆς Ἀγγλικῆς προτάσεως. Τὰ ἀνακύπτοντα ἀπὸ τὴν πρότασιν θέματα εἶναι τὰ ἑξῆς: 1) Ἡ πρὸ πάσης ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως δήλωσις τῆς Ἀγγλίας ὅτι ἀποδέχεται τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐπὶ τῆς Κύπρου, 2) ἡ πρόσκλησις τῶν Κυπρίων, 3) ἡ κατάθεσις ὁπωσδήποτε τῆς προσφυγῆς εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ἐντὸς τακτικῆς προθεσμίας καὶ 4) ἡ νομιμοποίησις τῆς συμμετοχῆς τῆς Τουρκίας. Α) Τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ θέμα συζητήσεως καὶ τοῦτο διότι ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἐφαρμοσθεῖσα τὸ πρῶτον πρὸς ὄφελος τῆς Ἑλλάδος τὸ 1930 ἀπετέλεσεν ἔκτοτε ἀρχὴν διεθνοῦς πολιτικῆς, ἡ ὁποία μάλιστα ἀνεγνωρίσθη συμβατικῶς ὡς κανὼν τοῦ διεθνοῦς δικαίου οὐχὶ μὲν γενικῶς, ἀλλ’ εἰδικῶς ὁσάκις προεβλέπετο ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ἐκ τῶν ἑκάστοτε ἰσχυουσῶν διατάξεων. Ἡ συνθήκη τῶν Βερσαλλιῶν ἀναδιωργάνωσε τὴν Εὐρώπην βάσει τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἐφαρμόσασα μάλιστα τὸ δημοψήφισμα ὡς μέσον ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τῶν λαῶν. Ἤδη διὰ τοῦ χάρτου τοῦ Ο.Η.Ε., ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀνεγνωρίσθη πλέον ὡς γενικὸς παραδεδεγμένος κανὼν τοῦ δικαίου καὶ ἐπὶ πλέον δι’ ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως προβλέπεται ὁ τρόπος καὶ ἡ διαδικασία τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ πρὸς ὄφελος τῶν λαῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπέκτησαν ἀκόμη τὴν ἐλευθερίαν των. Τὰ ἄρθρα 1 καὶ 55 τοῦ χάρτου, ἀναγνωρίζουν ἀπολύτως τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἐπίσης ἀποφάσεις τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τοῦ 1952– 1953 καλοῦν τὰ κράτη νὰ προβοῦν εἰς τὰς δεούσας ἐνεργείας διὰ νὰ ἀποδώσουν τοὺς ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν των ἀκόμη λαοὺς καὶ προτείνουν πρὸς τοῦτο τὸ δημοψήφισμα ἢ οἱονδήποτε ἄλλο δημοκρατικὸν μέσον. Συμπέρασμα: Ὁ κανὼν αὐτὸς ὄχι μόνον γενικῶς ἀνεγνωρίσθη, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ διεκανονίσθη βάσει εἰδικῶν διατάξεων. Τοιοῦτος κανὼν δὲν δύναται πλέον, ν’ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεων ἐπὶ πλέον δέ, ἀφοῦ ἡ παγκόσμιος συνείδησις ἐκύρωσε τοῦτο, ἡ διεθνὴς πρακτικὴ τὸ ἐφήρμοσε, ὁ δὲ χαρακτὴρ τοῦ ΟΗΕ, ρητῶς ἀναφέρει ὅτι οὐδεμία πλέον διάταξις ἰσχύει γενικὴ ἢ μερικὴ μεταγενεστέρα ἢ προγενεστέρα τῶν διατάξεων τοῦ χάρτου, ἐφ’ ὅσον ἀντιτίθεται πρὸς τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον δύναται ν’ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως εἶναι ὁ τρόπος καὶ ἡ διαδικασία τῆς ἐφαρμογῆς ταύτης ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἐνδεχομένως δὲ καὶ ὁ λόγος τῆς ἐφαρμογῆς. Οὐδεμία Κυβέρνησις οὔτε ἡ Ἑλληνικὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσῃ τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Συνεπῶς ὀρθῶς πρέπει νὰ προκληθῇ ἡ πρὸ τῆς Διασκέψεως ἢ τοὐλάχιστον κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν καὶ πρὸ πάσης ἄλλης συζητήσεως κοινὴ δήλωσις περὶ ἀναγνωρίσεως τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ. Ἡ δήλωσις αὕτη νομιμοποιεῖ τὰ κράτη νὰ συζητήσουν περὶ τοῦ τρόπου καὶ τῆς διαδικασίας ἐφαρμογῆς. Β) Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην περίπτωσιν ἡ πρόσκλησις τῶν Κυπρίων εἶναι ἀπαραίτητος διότι οὐδεμία ἀπόφασις νομιμοποιεῖται ἄνευ τῆς γνώμης τῶν ἐνδιαφερομένων. Συνεπῶς πρόσκλησις πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ σταλῇ εἰς τὸν Μακάριον διὰ νὰ εὑρίσκεται παρὼν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν καὶ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς συζητήσεις καὶ ἀποφάσεις περὶ ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τὸ μέλλον τῆς Κύπρου εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ τοῦ καὶ μόνου ἁρμοδίου. Γ) Ἐπειδὴ αἱ συζητήσεις ὑπάρχει φόβος νὰ διακοποῦν νὰ ναυαγήσουν ἢ καὶ νὰ παραταθοῦν πέραν τοῦ δέοντος, ἡ προσφυγὴ πρέπει νὰ κατατεθῇ ἐγκαίρως καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ χαθῇ ἡ προθεσμία μὲ τὴν ρητὴν δήλωσιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀποσύρῃ ταύτην ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ ἀρξάμεναι διαπραγματεύσεις καταλήξουν. Τοῦτο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ οὔτε πρᾶξις φιλική, οὔτε πρᾶξις προδικάζουσα τὴν διάσκεψιν, ἀλλ’ ἁπλῶς μία ἐνέργεια στοιχειώδους προνοίας ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται πλὴν τῶν ἄλλων καὶ ἐκ τῆς δημιουργηθείσης ἐκρύθμου καταστάσεως εἰς τὴν Κύπρον. Δ) Ἡ παρουσία τῆς Τουρκίας δὲν δύναται νὰ νομιμοποιηθῇ παρ’ ἀφ’ ἧς ἀναγνωρίσῃ καὶ αὐτὴ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. Ἐφ’ ὅσον ὡς ἀνωτέρω οὐδεὶς δύναται νὰ συζητήσῃ τὸν κανόνα πολὺ περισσότερον ἡ Τουρκία ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Ἑλλάδα, στερεῖται τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἡ παρουσία τῆς Τουρκίας νομιμοποιεῖται μετὰ τὴν δήλωσιν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τοῦτο διότι κέκτηται ἁρμοδιότητα νὰ συζητήσῃ περὶ τῆς γνησιότητος τῆς ἐκδηλώσεως τῆς βουλήσεως καὶ μετὰ ταῦτα περὶ τῶν εἰδικῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἀναγνωρισθοῦν εἰς τὴν Τουρκικὴν μειονότητα τῆς Κύπρου. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εἶναι δυνατὴ ἡ νομιμοποίησις τῆς Τουρκίας κατὰ τὰς συζητήσεις περὶ τρόπου καὶ τῆς διαδικασίας τῆς ἐφαρμογῆς.

§22Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἤθελα νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ προσκομίσω τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Ὅταν ἐκλήθην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ δώσω τὴν γνώμην μου, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, ἤμην ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπίστευον, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν πρόσκλησιν. Ἐφ’ ὅσον ἕως τότε ἐφέραμε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διότι ἡ Ἀγγλία ἠρνεῖτο νὰ ἔλθῃ εἰς συζητήσεις μαζί μας καὶ ἦτο ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἡ Ἀγγλία ἔκαμεν αὐτὴν τὴν ὑποχώρησιν, δὲν ἦτο δυνατόν, ἀπέναντι τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, νὰ τὸ ἀρνηθῶμεν. Ἐνθυμοῦμαι ὅμως καλῶς, ὅτι εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, κ. Στεφανόπουλον, εἶπον ὅτι: προτοῦ μπῆτε εἰς οἱανδήποτε συζήτησιν, θὰ ζητήσητε καὶ ἀπὸ τοὺς δύο συνομιλητάς, καὶ τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Τουρκίαν, νὰ δηλώσουν ἂν δέχωνται τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ἂν τὸ ἀρνηθοῦν, ἡ γνώμη μου εἶναι νὰ μὴ μπῆτε εἰς καμμίαν συζήτησιν καὶ νὰ φύγετε. Αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις τὴν ὁποίαν ἔκαμον. Συνεπῶς ἡ τακτὴ προθεσμία εἶναι ἴσως καὶ ὀλιγώτερον ἔναντι ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐγὼ τότε ἐζήτησα. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν νὰ συμφωνήσῃ διὰ τὴν τακτὴν εὔλογον προθεσμίαν, καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λάβει νέας προτάσεις, νὰ τὰς θέσῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡμῶν. Θὰ παρεκάλουν τοῦτο, ἵνα φαίνεται ὅτι εἶναι ὁμόφωνος ἡ γνώμη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας.

§23Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναφερόμενος εἰς τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν μου, ἔθεσεν εἰς ἀμφισβήτησιν τὴν ἰδικήν μου διαπίστωσιν, ὅτι ἠσκήθη ἐξ Ἀθηνῶν πίεσις ἐπὶ τοῦ Μακαρίου κατὰ τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεών του. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐπὶ Ἐθνικῶν ζητημάτων ἐπιβάλλεται πλήρης συνείδησις εὐθύνης καὶ ἀκρίβεια κειμένων. Τὴν ἀπόδειξιν ἔδωσα χθὲς καὶ θὰ δώσω καὶ σήμερον πάλιν προσκομίζων τὰς ἀποδείξεις τῆς ἰδικῆς μου βεβαιώσεως. Ἐπεκαλέσθην χθὲς τηλεγράφημα τοῦ Ἕλληνος Πρεσβευτοῦ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τῆς 19 Νοεμβρίου 1955, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκθέτει τὴν συνομιλίαν του μὲ τὸν Ἀμερικανὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐκ τοῦ κειμένου διαπιστοῦται ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἤσκησε πίεσιν ἐπὶ τοῦ Μακαρίου. Ἀκούσατε τὸ κείμενον: «Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοῦ προσέθεσεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀσκοῦντες πίεσιν, ἐκεῖνοι μὲν ἐπὶ τῶν Ἄγγλων καὶ ἡμεῖς πρὸς τὸν Μακαριώτατον ἄνευ διακοπῆς. Παρετήρησα ὅτι ἀπὸ μέρους μας τοῦτο ἔχει γίνει ἤδη ἀποτελεσματικῶς διότι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος εἶχεν ἀποσύρει τὸ κεντρικὸν αἴτημα τῶν Κυπρίων προσδιορισμοῦ τακτῆς προθεσμίας αὐτοδιαθέσεως, ἐνῷ οἱ Ἄγγλοι ἐπιμένουν προτάσεις Λονδίνου». Κύριοι βουλευταί, δικαιοῦμαι ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσα, ἐπιβεβαιοῦται ἀπολύτως ἐκ τοῦ κειμένου τὸ ὁποῖον καὶ πάλιν ἀνέγνωσα.

§24Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶπον ὅτι εἶναι ἀνακριβὲς αὐτό.

§25Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διεμαρτυρήθητε ἀπόψε καὶ κατελογίσατε εἰς ἐμὲ εὐθύνην ὅτι ἀπέδωσα εἰς πίεσιν ἐξ Ἀθηνῶν τὰς διαπραγματεύσεις Μακαρίου. Καὶ χθὲς εἶχον ἐπικαλεσθῆ καὶ ἦτο γνωστὸν εἰς τὸ Σῶμα, ἰσχυρίσθητε παρ’ ὅλα ταῦτα ἀπόψε ὅτι δὲν ἦτο ἀκριβές.

§26Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν λέγω αὐτό, λέγω ὅτι δὲν θὰ ἠδυνάμην ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ἔχω σαφῆ καὶ ὑπεύθυνον γνώμην, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι ἐνέργεια ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μου Κυβερνήσεως. Ἔτσι ἔχει τὸ θέμα.

§27Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ χθὲς προέβην εἰς αὐτὴν τὴν διευκρίνησιν. Ἐδήλωσα χθὲς ὅτι ἡ πρότασις Μακαρίου ἔγινε τὴν 4ην Ὀκτωβρίου, ἑπομένως δύο ἡμέρας πρὸ τῆς ὁρκωμοσίας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ἠσκήθη πίεσις ἐξ Ἀθηνῶν, δὲν εἶπον πίεσις ἐκ μέρους τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τοῦτο τὸ θέμα, ἡ ἀκρίβεια εἶναι πλήρης. Ὑπεστήριξα ἐπίσης ὅτι ἡ ἀποστολὴ Λιάτη ἡ ὁποία ἔγινεν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ἰδικῆς σας Κυβερνήσεως, κατὰ τὰ Χριστούγεννα τοῦ 1955, ἀπέβλεπεν εἰς τὴν προσπάθειαν νὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις Μακαρίου–Χάρτιγκ. Καὶ τὸ συμπέρασμα αὐτὸ ἔχω συναγάγει ὁ ἴδιος ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεως Λιάτη, τὴν ὁποίαν τότε ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσίν μας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ δὲν δέχομαι νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, ἐὰν τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, ζητῶ ἡ ἔκθεσις νὰ κατατεθῇ ἀμέσως ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἰδοὺ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὅσα ὑπεστήριξα χθὲς ἀποδεικνύονται ἀπολύτως ἀκριβῆ. Καὶ σεῖς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλετε τώρα νὰ ὁμολογήσετε ὅτι ὡμίλησα μὲ πλήρη ἀκρίβειαν καὶ μὲ συνέπειαν, ὅπως πάντοτε καὶ ὄχι μόνον εἰς μίαν περίπτωσιν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ θέμα τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, προέβην χθὲς εἰς διάκρισιν μεταξὺ τῆς πολιτικῆς ἐντὸς τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ τῆς πολιτικῆς ἐκτὸς τοῦ Ο.Η.Ε. Καὶ ὑπεστήριξα ὅτι ἀκόμη καὶ διὰ λόγους δικονομικοὺς ἐντὸς τοῦ Ο.Η.Ε. εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη πολιτικὴ ἐκτὸς τῆς Αὐτοδιαθέσεως. Τὸ θέμα ἑπομένως τὸ ἐπίμαχον εἶναι ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖται ἐκτὸς τοῦ Ο.Η.Ε. Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Διεξάγονται διαπραγματεύσεις ἐκτὸς τοῦ Ο.Η.Ε.; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε: «Δὲν ὑπάρχει προσφορὰ διαπραγματεύσεων». Πράγματι δὲν διεξάγονται διαπραγματεύσεις, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπὸ μέρους τῆς Μεγάλην Βρεταννίας προθυμία διαπραγματεύσεων. Καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει συνομιλητὴς φυσικὰ δὲν ὑπάρχουν καὶ διαπραγματεύσεις. Ἐὰν ὅμως δὲν ὑπάρχουν διαπραγματεύσεις, ὑπάρχουν ὅμως ἐπανειλημμέναι δηλώσεις μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ αὐτὰς ἐπεκαλέσθην χθὲς ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ἀπέδειξα ὅτι οὐδαμοῦ εἰς αὐτὰς ἀναγράφεται τὸ αἴτημα τῆς εὐλόγου τακτῆς προθεσμίας. Ὅπως ἐπίσης ἀπόψε οὐδέποτε τὸ ἀνέφερεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§28Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Πρέπει νὰ κάμω μίαν διευκρίνησιν: Ἤδη ἔδωκα ἐπ’ αὐτοῦ μίαν ἀπάντησιν προκληθεὶς ἀπὸ τὸν κ. Βενιζέλον.

§29Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ποίαν ἀπάντησιν;

§30Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Ἐδήλωσα ὅτι αὐτὸ ὑπῆρξε μία παράλειψίς μου καὶ ἀπαντῶν εἰς μίαν ἐρώτησιν τοῦ κ. Βενιζέλου εἶπον ὅτι καὶ ἐκτὸς τοῦ Ο.Η.Ε. ἐπεδιώκομεν τὴν εἰς τὸ συντομώτερον χρονικὸν διάστημα αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων. Ἀλλὰ προσέθεσα: Τὸ τί θὰ ἐπιτύχωμεν, εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα ἐκ τῶν προτέρων νὰ γνωρίζωμεν.

§31Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό. Καὶ ὑπέμνησα χθές, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀντὶ νὰ κάμνῃ λόγον περὶ εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας, ἐφεῦρε τὸν ὅρον τοῦ «μηχανισμοῦ» διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καθωρίζετο ὁ χρόνος τῆς αὐτοδιαθέσεως... Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ εὔλογος καὶ τακτὴ προθεσμία δὲν εἶχε τότε ἐγκριθῆ καὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα κόμματα. Καὶ ἐὰν ὅμως τότε δὲν εἶχε κατ’ αὐτὸν τὸν φασιστικὸν τρόπον διατυπωθῆ, ἔκτοτε ὅλα τὰ κόμματα εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις των ἐπεβεβαίωσαν αὐτὴν τὴν κοινὴν γραμμὴν τῆς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Καὶ κατέστη ἔκτοτε κοινὸν αἴτημα, κατέστη κοινὴ πολιτικὴ ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§32Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Καὶ τὸ ἐπιβεβαιώνουν καὶ σήμερον.

§33Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἔρχομαι τώρα, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ θέμα τοῦ ἰδικοῦ μου ψηφίσματος. Ἐπιθυμῶ νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ψηφίσματα τίθενται ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ἐγκρίνονται. Ἐπανειλημμένως τὸ Σῶμα ἐξεδηλώθη ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος καὶ ἐξέδωσε Ψηφίσματα ὑπὲρ τῆς Αὐτοδιαθέσεως. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν Ψήφισμα Αὐτοδιαθέσεως ἀποκρούεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας! (Χειροκροτήματα). Ποῖον εἶναι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Λέγει: «Εὑρισκόμεθα εἰς μίαν συγκεχυμένην πολιτικὴν περίοδον. Ἐπιδιώκομεν τὸ μέγιστον. Δὲν γνωρίζομεν τὶ θὰ ἐπιτύχωμεν καὶ διὰ τοῦτο ἀποφεύγομεν τὴν δέσμευσιν». Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ σκοπός της εἶναι ἀμετακίνητος: Ἡ αὐτοδιάθεσις. Θέλει ὅμως νὰ ἔχῃ ἐλευθερίαν μέσων. Ἀλλὰ τὸ Ψήφισμα δὲν προσδιορίζει μέσα. Προσδιορίζει σκοπούς. Καὶ ὅμως συναντᾷ τὴν ἄρνησιν τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ δεσμεύσεις. Ἀλλὰ ὑπάρχουν ἤδη δεσμεύσεις, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως: Εἶναι ἡ δέσμευσις τῆς ἐντολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπεσχέθητε τὴν αὐτοδιάθεσιν. (Χειροκροτήματα). Εἶναι ἡ δέσμευσις τοῦ μαχομένου τμήματος τοῦ Ἔθνους. Καὶ ὅσον καὶ ἂν ἀποφεύγετε τὴν δέσμευσιν τοῦ Ψηφίσματος, αὐτὴν τὴν δέσμευσιν τὴν πολιτικήν, τὴν ἐθνικήν, τὴν ἱστορικὴν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν ἀποφύγετε!... (Χειροκροτήματα). Καὶ προκαλεῖ καὶ ἔκπληξιν καὶ λύπην ὅτι εἶναι δυνατὸν Ψήφισμα μὲ τὴν Αὐτοδιάθεσιν, μὲ αὐτὸ καὶ μόνον τὸ περιεχόμενον, νὰ ἀποκρούεται ἀπὸ τὸν ἡγέτην τῆς πλειοψηφίας!... Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Ἐὰν αἱ περιστάσεις ὑπαγορεύσουν μεταβολὴν τῆς πολιτικῆς, θὰ ἔλθω ἐνώπιον τοῦ Σώματος». Ἀλλὰ τότε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ πρόκειται εἰς περίπτωσιν μεταβολῆς νὰ ἔλθετε ἐνώπιον τοῦ Σώματος, διατὶ σήμερον δὲν πανηγυρίζετε τὴν ὁμόφωνον ἔγκρισιν αὐτοῦ τοῦ Ψηφίσματος; Καὶ ἂν αἱ περιστάσεις καθ’ ὁδὸν δημιουργήσουν νέαν πραγματικὴν κατάστασιν, ἐδῶ ὑπάρχει τὸ Κοινοβούλιον, ἐδῶ ὑπάρχει ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ τὴν νέαν πραγματικὴν κατάστασιν πρὸς τὴν ὁποίαν θὰ προσαρμοσθῇ. (Χειροκροτήματα). Ὄταν αἱ ἐπιφυλάξεις, κύριοι βουλευταί, ἐκδηλοῦνται ἐκ τῶν προτέρων, καὶ ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ὁ ἀγών, ὀνομάζονται ἡττοπάθεια. Καὶ ἡ ἡττοπάθεια εἶναι βαρεῖα εὐθύνη. Ὄταν ἡ συναγωγὴ τῶν ἐπιφυλάξεων, τῶν συνθηκολογήσεων, συμβαίνῃ ἐκ τῶν ὑστέρων ἐνώπιον νέας πραγματικῆς καταστάσεως, ὀνομάζονται ἀνάγκη, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ Θεοὶ πείθονται. Αὐτὴ εἶναι ἡ θεμελιώδης διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἐπιφυλάξεων ἐκ τῶν προτέρων καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων. Ἐκ τῶν προτέρων ὀφείλει νὰ ὑπάρχῃ μόνον αἰσιοδοξία. (Χειροκροτήματα). Ὀφείλει νὰ ὑπάρχῃ μόνον ἀνεπιφύλακτος διακήρυξις τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκδηλώνει αὐτὸν τὸν δισταγμόν, αὐτὴν τὴν δυσπιστίαν πρὸς τὸ αἴτημα, αὐτὴν τὴν ἄρνησιν, ἐκφράζω τὴν βαθεῖαν μου λύπην. Οὐδέποτε ὑπελόγιζα, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκρουσθῇ ψήφισμα διακηρύξεως τῆς ἑνότητος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος πληροφορούμενος ὅτι τοιοῦτο ψήφισμα δὲν εὗρεν ὁμόφωνον ἔγκρισιν, εὐλόγως θὰ αἰσθανθῇ βαθεῖαν ἀνησυχίαν. Ἰδοὺ διατί, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, σᾶς ἀπευθύνω καὶ πάλιν τὴν πρόσκλησιν, ἐν ὀνόματι τοῦ γενικωτέρου ἐθνικοῦ συμφέροντος, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ὁμόφωνον ἔγκρισιν. Ἐὰν δὲν ἀποδεχθῆτε τὴν ὁμόφωνον ἔγκρισιν, δὲν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν ἡμεῖς ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν. Ἐκ τοῦ κειμένου συνάγεται ὅτι μόνον ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ εἶναι ὁμόφωνος ἡ ἔγκρισις ἡμεῖς τὸ δεχόμεθα. Διότι μόνον τότε ἐπιτελεῖ τὴν ἀποστολήν του τὸ ψήφισμα. Ἀναγράφει τὸ ψήφισμα: «Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων διακηρύσσει ὁμοφώνως...». Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὑπάρξῃ ψηφοφορία, δὲν ὑπάρχει ὁμοφωνία. Καὶ τότε ὄχι δὲν ὠφελεῖ, βλάπτει τὸ ψήφισμα. Μίαν ὠφέλειαν ἔχει: Ἐὰν προέλθῃ ἀπὸ τὴν ὁμόφωνον ἔγκρισιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Καὶ αὐτὴν τὴν ὁμόφωνον ἔγκρισιν ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους, ἐν ὀνόματι τοῦ μαχομένου τμήματος τοῦ Ἔθνους, τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ζητῶ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§35Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἐπισφράγισις τῶν ὅσων ὑπέθεσα χθές. Ποία ἦτο ἡ γραμμὴ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὁλοκλήρου χθές; Ὄτι ἐγκατελείφθη τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Τί ἀπήντησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σήμερον; Πρῶτον ἀναθεωρεῖ τὴν ἀνωτέρω πολιτικὴν διὰ λόγους τακτικῆς καὶ προσπαθεῖ νὰ ἀνατρέψῃ τὸ γεγονὸς ὅτι κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1955 ὑπῆρξεν ὁμοφωνία τῶν κομμάτων διὰ τὴν γραμμὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Ἀλλὰ ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἐλέχθη καὶ ἂν κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1955 δὲν ὑπῆρξεν ὁμοφωνία ἢ δὲν ὑπῆρξεν, ὅπως λέγει ὁ κ. Πρόεδρος, πλήρης ὁμοφωνία, ἀναμφισβητήτως ἔκτοτε ἡ σαφὴς ἀντίληψις καὶ ἐκδήλωσις ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος εἶναι ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Λυποῦμαι πολὺ διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξησθένησε τὴν θέσιν του καὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἀκόμη, διότι ὅταν ἀπορρίπτῃ τὴν πρότασιν περὶ σαφοῦς καθορισμοῦ τῆς ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας αὐτοδιαθέσεως ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 προσφυγή του εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δὲν θὰ ἔχῃ τὸ κῦρος τὸ ὁποῖον εἶχεν ἕως τώρα.

§36Ε. ΑΒΕΡΩΦ. (Ὑπ. Ἐξ.). Ζητοῦμεν τὸ περισσότερον, ζητοῦμεν τὸ ἄμεσον.

§37Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ἄνευ περιεχομένου.

§38Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, σᾶς περιέγραψα καὶ σᾶς εἶπον ὅτι ζητεῖτε εἰς μὲν τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη τὸ ἄμεσον, ζητεῖτε δὲ τὴν ἐπ’ ἀόριστον ἀναβολὴν τοῦ ζητήματος διὰ τῶν σημερινῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς ἐκ τούτου οἱοσδήποτε θέλει νὰ σᾶς πολεμήσῃ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη θὰ ἀναφερθῇ εἰς τὴν σημερινὴν συζήτησιν ὅπου θὰ ἐμφανισθῇ ἡ Κυβέρνησις λέγουσα ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν λόγῳ τῶν περιπλόκων διεθνῶν περιστάσεων καὶ ὡς ἐκ τούτου θέλει μίαν ἐλευθερίαν διαπραγματεύσεων, προφανῶς διὰ νὰ ζητήσῃ ὀλιγώτερα ἀπὸ τὴν τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν. Ἄρα καθ’ οἱανδήποτε λογικὴν φανταζόμεθα δὲ καὶ τὴν λογικὴν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ σᾶς ἀπαντήσουν:

§39Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἀναφερθῇ εἰς τὴν σημερινὴν συζήτησιν καὶ θὰ καταδείξῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον πόσον ἐπιζήμιαι ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὡρισμέναι συζητήσεις εἰς τὴν Βουλήν, ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. (Θόρυβος).

§40Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Διότι συνθηκολογεῖτε.

§41Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Εἶσθε Κυβέρνησις τῆς 6ης Ὀκτωβρίου. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπρεδήμα, ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν.

§43Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). ...ἀλλὰ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὐτυχῶς, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διακηρύξῃ ὅτι ἐδημιουργήθησαν ἀνακριβεῖς ἐντυπώσεις καὶ ὅτι οὐδέποτε, μὰ οὐδέποτε, ὡμίλησε περὶ ἀορίστου χρόνου αὐτοδιαθέσεως: ὅτι πάντοτε ἐχρησιμοποίησε φράσεις αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦν εἰς τὴν τακτὴν προθεσμίαν, ὅτι πάντοτε ἐδήλωσεν, ὅπως τὸ ἔκαμα καὶ ἐγὼ χθὲς ἐδῶ, ὅτι οὐδεμία ἀντιξοότης, οὐδεμία πίεσις, οὐδεμία συμφορὰ θὰ μᾶς κάμῃ νὰ ὑποστείλωμεν τὴν σημαίαν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Κύπρου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§44Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἤθελα νὰ δοθῇ μία ἐξήγησις, ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διότι τὸ αἴτημα, τὸ ὁποῖον διετυπώσατε ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, περὶ ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως, εἶναι ἄνευ περιεχομένου. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη νὰ λάβουν τοιαύτην ἀπόφασιν, διότι, ὅπως γνωρίζετε, τὸ ἄρθρον 1 εἰς τὴν παράγραφον 2 ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Συνεπῶς τὸ αἴτημα τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως εἶναι ἄνευ περιεχομένου.

§45Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶμαι εὐτυχὴς διότι ἀνεγνωρίσατε τὸ δίκαιον τοῦ ἐπιχειρήματός μου. Λέγετε ὅτι θὰ ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν πρακτικῶν καὶ ἐκ τῆς κρίσεως ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ διατυπωθῇ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, πόσον ἐπιβλαβὴς ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἡ συζήτησις αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἐνώπιον τοῦ Σώματος.

§46Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἀπήντησα ἤδη: Εὐτυχῶς θὰ δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν τὴν ζημίαν.

§47Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐγκατέλειψε τὸ αἴτημα τῆς ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας αὐτοδιαθέσεως, ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ τὴν ἰδίαν τὴν Κυβέρνησιν ἐκ στόματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Διότι ἄλλως, δὲν θὰ ἦτο ἐπιβλαβὴς ἡ ἐνώπιον τοῦ Σώματος συζήτησις.

§48Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐπιμένετε ἐπὶ μιᾶς ἀνακριβείας. Ὁ κ. Βενιζέλος μὲ διέκοψε καὶ μοῦ εἶπεν. Κύριε Πρόεδρε, θὰ διηυκολύνατε τὴν κατάστασιν ἐὰν ἐλέγατε πῶς ἀντιλαμβάνεσθε τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ηὐχαρίστησα τὸν κ. Βενιζέλον, διότι τοῦ ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν νὰ πληρώσω μίαν παράλειψίν μου, καὶ εἶπον: Ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Ο.Η.Ε. διεκδικοῦμεν τὴν ἐντὸς συντομωτάτου χρονικοῦ διαστήματος αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων. Αὐτὸ ἐλέχθη.

§49Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸ ψήφισμα διατὶ τὸ ἀρνεῖσθε;

§50Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Διατὶ θέλετε νὰ βυζαντιολογοῦμεν; Ὑπάρχουν δύο τρόποι διεκδικήσεως τῆς ἐλευθερίας τῶν Κυπρίων. Εἶναι ὁ Ο.Η.Ε. καὶ αἱ διαπραγματεύσεις. Διαπραγματεύσεις δὲν κάμνομεν. Εἰς τὸν Ο.Η.Ε. διεκδικοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων. Ἀλλ’ ἂν ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε., ὁ Ο.Η.Ε. ἔχει ἢ δὲν ἔχει τὴν δυνατότητα τῆς λήψεως ἀποφάσεως; Λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, ὑπάρχουν δύο δρόμοι διὰ τὸν ἀγῶνα· ὁ δρόμος τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ ὁ δρόμος τῶν διαπραγματεύσεων. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν κάμνομεν πολιτικὴν Ο.Η.Ε., διότι δὲν δυνάμεθα νὰ κάμνωμεν διαπραγματεύσεις. Ἂν γίνουν διαπραγματεύσεις μὲ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Ἀγγλίας καὶ λάβω γνῶσιν τῶν προτάσεων, τότε θὰ συζητήσω.

§51Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἔρχεσθε καὶ λέγετε τὸ ἑξῆς: Ἠγόρευσα ἐπὶ μίαν ὥραν καὶ εἶμαι εὐτυχὴς καὶ εἶμαι εὐγνώμων πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Φ.Δ.Ε. ὁ ὁποῖος μοῦ ἐπέτρεψε, κατόπιν μιᾶς ὥρας ἀγορεύσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι ἡ πολιτική μου εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Φαντάζομαι ὅτι εἰς τὰ πρακτικὰ οἱασδήποτε Βουλῆς θὰ ἦτο τοῦτο ἀνήκουστον.

§52Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἔχετε μεγάλην ἐπιδεξιότητα νὰ διαστρέφετε τὰ πράγματα, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπικαλῆσθε, κατὰ κανόνα, ἀνακριβείας ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζετε ἐπιχειρήματα διὰ νὰ κάμετε ἐπικρίσεις. Λοιπόν, λέγω τοῦτο: ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει δυνατότης διαπραγματεύσεων, κάμνομεν μίαν πολιτικήν, πολιτικὴν τοῦ Ο.Η.Ε. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Φ.Δ.Ε. μὲ ἠρώτησε τὶ θὰ κάμω εἰς τὴν περίπτωσιν διαπραγματεύσεων διὰ νὰ ἔχῃ μίαν δήλωσίν μας. Ἐπ’ αὐτοῦ, ἀπήντησα, ὅτι καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Ο.Η.Ε. διεκδικῶμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων εἰς τὸν συντομώτερον δυνατὸν χρόνον.

§53Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ τελευταία σας δήλωσις εἶναι ἐπαρκὴς διὰ νὰ ἀποδείξῃ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.... (Κωδωνοκρουσίαι).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἠρεμία.

§55Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. .. διότι ἡ θέσις σας καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ διορθώσετε—ὑπῆρξεν ἡ ἑξῆς: Ἐδῶ ὑπάρχει μία πρότασις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία λέγει, «τὸ βασικὸν αἴτημα ὁμοφώνως δέχεται ἡ Βουλή, ὅτι οὐδεμία ἄλλη ἔκβασις τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος εἶναι ἀποδεκτὴ ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας». Αὐτὸ τὸ σχέδιον ψηφίσματος ὑπέβαλε πρὸς τὸ Σῶμα ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ περιμένει, ἢ μᾶλλον ἐπερίμενε, τὴν στάσιν τὴν κυβερνητικήν. Ποία ἡ ἀπάντησις; Ὅτι δὲν δυνάμεθα κύριοι νὰ ἀποδεχθῶμεν αὐτό. Ἄρα δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν τὸ βασικὸν αἴτημα τῆς ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας αὐτοδιαθέσεως. Διότι πρῶτον, αἱ περιπτώσεις καὶ αἱ περιστάσεις αἱ διεθνεῖς εἶναι περίπλοκοι. Ἀπόδειξις Ἰσραήλ, Τεργέστη, Ἀνατολικὴ Γερμανία καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ καθορισμὸς τοῦ σκοποῦ μου δὲν εἶναι δυνατός. Ἐρωτῶ, τί λογικὴ εἶναι αὐτή; Ὁ κ. Ἀντενάουερ, φερ’ εἰπεῖν, ὅταν συζητῇ εἴτε μὲ τὴν Ρωσίαν, εἴτε μὲ τὴν Γαλλίαν τὸ θέμα τῆς Ἀνατολικῆς Γερμανίας, λέγει, ὅτι σκοπός μου εἶναι ἡ ἕνωσις τῶν δύο Γερμανιῶν. Δὲν λέγει ὅτι θὰ ἀναθεωρήσω καὶ αὐτὸν τὸν βασικὸν σκοπόν. Τὸ ἐρώτημα εἶναι, ὅτι σᾶς ζητεῖτε ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν—καὶ φαντάζομαι καὶ ἀπὸ μέλη τινὰ τῆς Ε.Ρ.Ε.— νὰ καθορίσετε τὴν βασικήν σας γραμμήν. Καὶ ἀπαντᾶτε, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ καθορίσω γραμμὴν ἐγὼ διότι αἱ διεθνεῖς περιστάσεις εἶναι περίπλοκοι καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀφήσατε νὰ σκεφθῶ καὶ νὰ ἑλιχθῶ ἐν καιρῷ. Καὶ ἀντὶ τῆς ἀποδοχῆς αὐτῆς τῆς βασικῆς ὁποία θὰ ἐπετύγχανε τὴν ἑνότητα ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τί ἀπαντᾶτε; Ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν θὰ ἐπιδιώξῃ ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, ἀλλὰ εἰς τὸν συντομώτερον χρόνον, ὁ δὲ χρόνος συντομώτερος ἢ μὴ θὰ ἀφεθῇ προφανῶς εἰς τὴν κρίσιν σας καὶ εἰς τὴν κρίσιν τῶν συνομιλητῶν σας. Δεύτερον, λέγετε, ὅτι ἀντὶ νὰ δεσμευθῶ ἀπὸ τοῦδε, σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι θὰ φέρω τὸ θέμα ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων, ἐπὶ λέξει, πολιτικῶν παραγόντων. Καὶ φαντάζομαι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶσθε τόσον ἄπειρος τῶν ἐξωτερικῶν πραγμάτων, ὥστε νὰ μὴ γνωρίζετε ὅτι, ὅταν μία διαπραγμάτευσις ἔχῃ φθάσει εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἐγκρίσεως ἢ μή, ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία τὴν διεπραγματεύθη, ἔχει ἤδη ἐκτεθῆ διὰ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ περιεχομένου της καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ ἔγκρισις ἐκ μέρους τῶν Βουλῶν, δηλαδὴ τῶν ἁρμοδίων πολιτικῶν παραγόντων, εἶναι σχεδὸν μόνον τυπική.

§56Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐὰν ὑπάρξῃ πρότασις, εἶπα...

§57Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἡ πολιτική σας εἰς τὰ ἐξωτερικὰ θέματα, ἔναντι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὑπῆρξε μᾶλλον ἀπογοητευτική. Διότι κατ’ ἐπανάληψιν, σᾶς ἐζητήσαμεν, α) Συμβούλιον τοῦ Στέμματος, β) Συμβούλιον Πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, γ) ἁπλῆν ἐνημέρωσιν ἐπὶ τῶν βασικῶν στοιχείων καὶ τῶν φακέλλων καὶ κάθε φορὰν ἠρνήθητε καὶ τὸ Συμβούλιον τοῦ Στέμματος, ἀλλὰ καὶ τὴν ἁπλῆν ἐνημέρωσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπιτρέψατέ μας λοιπόν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἔχωμεν μεγάλην ἐμπιστοσύνην ὡς πρὸς τὸ ἐπιβαλλόμενον τάκτ ἔναντι τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§58Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριε συνάδελφε, δὲν θὰ λυπηθῶ διὰ τὴν στέρησιν τῆς ἐμπιστοσύνης σας, διότι δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μοῦ ἀνταποδίδετε ἔλλειψιν ἰδικῆς μου ἐμπιστοσύνης πρὸς ὑμᾶς. Ἐὰν δὲν σᾶς ἐνημέρωσα, αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι χειρίζεσθε τὸ Κυπριακόν, μόνον δι’ ἀντιπολιτευτικοὺς σκοπούς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως. Φωναί, διαμαρτυρίαι, θόρυβος ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, κύριοι βουλευταί, ἐδήλωσεν, ὅτι ὑπὸ τὰς ὑφισταμένας συνθήκας, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ εἰς ἐμέ, καμμίαν ἐμπιστοσύνην. Διατί, κύριοι συνάδελφοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐξανίστασθε, ὅταν διατυπώνω καὶ ἐγώ, ὅτι ἔχω πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, τὴν αὐτὴν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης; Διατί, ὅταν προκαλῆτε, δὲν δέχεσθε τὴν ἀπάντησιν;

§59Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Σεῖς διαχειρίζεσθε τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα. Σεῖς δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἀρνῆσθε.....

§60Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Εἶχα τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ὁμιλῶν αὐτὴν τὴν σκέψιν δι’ ἐμὲ καὶ τὴν Κυβέρνησίν μου, εἶχα τὸ δικαίωμα ἀμυνόμενος νὰ τοῦ ἀπαντήσω. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως).

§61Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἡ φράσις σας περὶ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης ἀφορᾷ τὸ πρόσωπόν μου, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ κατέλθω τοῦ βήματος αὐτοῦ, διότι ἐγὼ οὐδέποτε εἶπα ὅτι δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ πρόσωπόν σας. Εἶπα, δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησίν σας.

§62ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸ εἴπατε. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ μὴ διακόπτετε.

§64Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε...

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γρηγορίου, ὁ κ. Καρτάλης ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ διεξαγάγῃ τὴν συζήτησιν μόνος του. Δὲν ἔχει ἀνάγκην βοηθείας.

§66Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶπα ὅτι δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην, διότι ἡ ἀντιπολίτευσις, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐζήτησε Συμβούλιον τοῦ Στέμματος, Συμβούλιον τῶν Ἀρχηγῶν καὶ ἐνημέρωσιν καὶ ἠρνήθητε καὶ εἰς αὐτὴν τὴν φράσιν μου νὰ ἀπαντήσητε καθ’ ὃν τρόπον ἀπηντήσατε. Καὶ ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας;

§67Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐὰν ἡ δήλωσίς σας ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἰδική μου ἀπάντησις ἀφορᾷ τὸ Κόμμα σας μὲ τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζουν βασικαὶ πολιτικαὶ διαφοραί.

§68Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Δικαίωμά σας. Ἀλλὰ λέγω τότε, κύριοι συνάδελφοι, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως —καὶ ἐξακολουθῶ τὸν συλλογισμόν μου—ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν πολιτικήν μας, τότε, ἐρωτῶ, ποίαν ἀξίαν ἔχει ὅτι θὰ θέση τὴν συμφωνίαν ἢ τὸ σχέδιον συμφωνίας ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων πολιτικῶν παραγόντων;

§69Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ὁ κ. Τσαλδάρης καὶ ὁ κ. Βενιζέλος κατ’ ἐπανάληψιν ἔκαμον τὴν πρότασιν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τὸ Συμβούλιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ ἐξετάσῃ τὰ διάφορα θέματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις τῆς χώρας. Δὲν λέγω ἀπὸ τοῦδε ὅτι θὰ κληθῇ τὸ Συμβούλιον τοῦτο ἢ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, διότι ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἄλλη διαδικασία. Δὲν δύνασθε νὰ λέγετε, ἐπειδὴ εἶπα ὅτι θὰ κληθοῦν οἱ πολιτικοὶ ἐκεῖνοι παράγοντες τῶν ὁποίων θὰ κριθῇ χρήσιμος ἡ γνώμη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτι προκαταβολικῶς ἀποκλείονται ὡρισμένα πρόσωπα. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐξάγετε αὐθαίρετα συμπεράσματα, ὅταν λέγω ὅτι θὰ ἐνημερώσω τοὺς ἁρμοδίους πολιτικοὺς παράγοντας καὶ τὴν Βουλήν, νὰ λέγετε δηλαδὴ ὅτι γνωρίζετε ποίους θὰ καλέσω. Δὲν εἶναι τὸ συμπέρασμα συνεπὲς πρὸς τὴν ἰδικήν σας σκέψιν.

§70Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Τὸ νὰ λέγετε, ὅτι θὰ ἐνημερώσετε τοὺς ἁρμοδίους πολιτικοὺς παράγοντας καὶ ταὐτοχρόνως ἐκφράζετε τὴν δυσπιστίαν πρὸς ἕνα κόμμα, πρὸς τὴν πολιτικὴν ἑνὸς κόμματος, εἶναι φαντάζομαι συνεπὲς νὰ εἴπητε, ὅτι τοὐλάχιστον αὐτὴ ἡ μερὶς δὲν θὰ ἐνημερωθῇ. Δὲν φαντάζομαι νὰ εἶσθε δύσπιστος ὡς πρὸς μίαν πολιτικὴν καὶ εὔπιστος ὡς πρὸς μίαν διαπραγμάτευσιν. Κύριοι βουλευταί, τὰ συμπεράσματα εἶναι νομίζω σαφῆ. Καὶ ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπιβεβαιώνων τὸ κατ’ αὐτὸν ἐπιβλαβὲς τῆς συζητήσεως, παρεδέχθη, ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας ἐγκατελείφθη, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δηλώνων, ὅτι θὰ ἐπιδιώξῃ κατὰ τὸν συντομώτερον δυνατὸν χρόνον τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, παρητήθη τῆς βασικῆς γραμμῆς τῆς μέχρι τοῦδε ἑλληνικῆς πολιτικῆς. Καὶ λέγω, μήπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἤθελα μίαν ἀπάντησιν, ἔχει ἀναλάβει διὰ τὴν μὴ τήρησιν τῆς παλαιᾶς αὐτῆς γραμμῆς οἱανδήποτε δέσμευσιν κατὰ τὴν ἐν Οὐασιγκτῶνι διαμονήν του; Ἤθελα νὰ μάθω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μήπως αὐτὴ ἡ ἀλλαγὴ πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται, ἡ ἐγκατάλειψις τῆς μέχρι τοῦδε γραμμῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας διὰ νὰ ἀκολουθηθῇ ἡ πολὺ ἐλαστικωτέρα τακτικὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως διὰ καταλλήλου μηχανισμοῦ ἢ εἰς τὸν συντομώτερον δυνατὸν χρόνον, ὅπως εἴπατε σήμερον, ὀφείλεται εἰς συνομιλίας, δεσμεύσεις ἢ πιέσεις, τὰς ὁποίας εἴχατε κατὰ τὴν ἐν Οὐασιγκτῶνι παραμονήν σας;

§71Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, φαίνεται, ὅτι δὲν παρακολουθήσατε τὴν ὁμιλίαν μου, διότι ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτοῦ ἐδήλωσα, ὅτι ἐπειδὴ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀπουσίας μου ἀνεγράφησαν εἰς τὸν ἑλληνικὸν τύπον ὡρισμένα ἀνακριβῆ πράγματα, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διευκρινήσω, ὅτι οὐδὲν μοῦ ὑπεδείχθη καὶ οὐδὲν μοῦ ἐζητήθη. Ἁπλῶς μὲ ἤκουσαν καὶ μὲ ἤκουσαν μὲ κατανόησιν καὶ συμπάθειαν. Αὐτὸ τὸ δηλώνω ὑπευθύνως.

§72Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἶμαι πάρα πολὺ εὐτυχής, ὅτι δὲν ἔχετε ἀναλάβει δεσμεύσεις, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι ἐπροχωρήσατε ἤδη πολὺ εἰς μίαν ἄλλην ὁδὸν τῶν διαπραγματεύσεων, διότι ἄλλως δὲν ἐξηγεῖται ἡ ἀλλαγὴ αὐτή. Ἀλλά, κ. βουλευταί, δὲν νομίζω, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔχει σκοπιμότητα ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ Κυπριακοῦ. Νομίζω διεπιστώθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤλλαξε γραμμήν. Θὰ ἤθελα νὰ γνωρίζω ποῖοι λόγοι τὴν ἔκαμαν νὰ ἀλλάξῃ γραμμὴν καὶ τοὐλάχιστον θὰ εἶχα τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐμφανισθῇ ὑποστηρίζουσα τὴν γραμμὴν αὐτὴν ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ὄχι ἐξακολουθοῦσα τὴν τακτικὴν τοῦ προηγουμένου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος, ὡς εἴχομεν ἀποδείξει τότε καὶ ἐπανέλαβε σήμερον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἶχε δύο πολιτικάς, ἂν ὄχι τρεῖς. Μίαν πολιτικὴν ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μίαν πολιτικὴν διὰ τοῦ ραδιοφωνικοῦ σταθμοῦ πρὸς τοὺς Κυπρίους καὶ μίαν ἄλλην πολιτικὴν εἰς τὰς ἐν γένει διεθνεῖς σχέσεις. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ σημερινὴ συνεδρίασις θὰ μείνῃ ἱστορικὴ εἰς τὰ χρονικὰ τῆς Ἑλλάδος, διότι φοβοῦμαι ὅτι ἐγκατελείφθη αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἕνας λαὸς ὁ ὁποῖος ἔδειξεν ὅτι ἔχει ὅλας τὰς ἀρετὰς τῆς μαχητικότητος, τοῦ πόθου τῆς ἐλευθερίας καὶ τὸν ἀνάλογον δυναμισμόν. Καὶ νομίζω ὅτι ὑπαίτιος αὐτῆς τῆς ἐγκαταλείψεως εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα).

§73Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἤθελον, κύριοι βουλευταί, νὰ τονίσω ὅτι ἡ θεωρία τῆς ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου, δὲν ἐτέθη μόνον εἰς τὰς συσκέψεις τοῦ 1955. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τοῦ 1951 — καὶ δύναται νὰ βεβαιώσῃ τοῦτο ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν — εἶχον κληθῆ τότε οἱ Ἀρχηγοὶ καὶ εἶχον θέσει αὐτὴν τὴν ἀρχήν. Ὑπάρχει μάλιστα καὶ γνώμη ἰδική μου ἔγγραφος ἡ ὁποία περιγράφει κατ’ ἄλλον τρόπον τὴν περίπτωσιν τοῦ πότε πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ Κυπριακόν. Θὰ εἶναι σκόπιμον διὰ τὴν Κυβέρνησιν διαχειριζομένην τὸ ἐν λόγῳ ζήτημα, νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὰ πρακτικὰ ἐκεῖνα διὰ νὰ εὕρῃ τοῦτο.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§75Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξ.). Κύριοι βουλευταί, κατόπιν τῶν τελευταίων λέξεων τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ προβῶ εἰς μίαν κατηγορηματικὴν δήλωσιν, ἡ ὁποία δὲν ἀπευθύνεται τόσον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Χώρας, ἀλλ’ ἀπευθύνεται πρωτίστως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ εἰς τοὺς κατοίκους τῆς μαρτυρικῆς Μεγαλονήσου. Ὅπως ἐδήλωσα καὶ χθὲς δὲν ὑπάρχει πίεσις, δὲν ὑπάρχει ἀντιξοότης, δὲν ὑπάρχει ἐθνικὴ δυσχέρεια, δὲν ὑπάρχει συμφορὰ ἡ ὁποία θὰ μᾶς κάμῃ νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἰδέαν τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Τονίζω ὅτι ἡ δήλωσις αὐτὴ ἀπευθύνεται ἰδίᾳ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς τῆς Κύπρου, διότι δὲν θὰ ἤθελα νὰ νομισθῇ ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐγκατελείφθη. Ὄχι μόνον δὲν ἐγκατελείφθη ἀλλὰ προωθεῖται συνεχῶς. Τὸ ζήτημα τοῦ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐν μέσῳ τόσων ἀντιξοοτήτων, τὸ ζήτημα ἂν διὰ νὰ τὴν ἐπιτύχωμεν πρέπει νὰ πολιτευθῶμεν ἐντὸς πλαισίων ἢ χωρὶς πλαίσια, εἶναι ἄλλο θέμα. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἐλευθερίαν χειρισμοῦ καὶ ὅτι ἡ ὀρθὴ δέσμευσις εἶναι ἡ δέσμευσις τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ προβῇ εἰς ἀναλήψεις ὑποχρεώσεων, ἐὰν δὲν συνεννοηθῇ μὲ τοὺς ἁρμοδίους πολιτικοὺς παράγοντας τῆς Χώρας. Πέραν αὐτῶν ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν Κύπρον παραμένει μία Αὐτοδιάθεσις καὶ μόνον αὐτοδιάθεσις. (Χειροκροτήματα).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 10 λεπτά.

(Ὥρα 8.40′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.55′ μ.μ.)

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§78Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ, ὅτι κατόπιν τῆς δευτερολογίας, ἡ ὁποία ἔγινε ἀπὸ τοὺς κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων καὶ τῶν συζητήσεων, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν, ἔληξε ἡ συμφωνηθεῖσα συζήτησις. Ἐπειδὴ ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι νὰ θέλουν νὰ ἐκθέσουν τὰς ἀπόψεις των, νομίζομεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ μία ἐπερώτησις ἡ ὁποία νὰ συζητηθῇ, μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐκ Βελιγραδίου. Ἡ τακτικὴ αὐτή, ὄχι μόνον εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰ συμφωνηθέντα χθὲς ἀλλὰ μᾶς εἶναι καὶ ἀπαραίτητος, διότι ἔχομε νὰ προετοιμάσωμεν τὸ ταξείδιον εἰς Βελιγράδιον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ἤδη ἀπόψε. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν νὰ μείνωμεν εἰς τὴν συμφωνίαν ἡ ὁποία ἐγένετο χθές.

§79Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οὐδεμία ἀντίρρησις ὑπάρχει ἐκ μέρους ἐμοῦ, δοθέντος ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀποτελεῖ συνέχειαν τῆς ἰδικῆς μου προτάσεως. Ἐγὼ προέτεινον νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, μετὰ τὴν ἐπάνοδον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐκ τοῦ ταξειδίου του.

§80Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Συμφωνοῦμεν καὶ ἡμεῖς.

§81Ι. ΠΑΠΑΗΛΙΑΚΗΣ. Πρὸς διευκόλυνσιν τῆς Κυβερνήσεως.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλέχθη ἤδη αὐτό, δι’ ἐπερωτήσεως προτεινομένης. Ἑπομένως δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμε τὴν συνεδρίασιν, διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην;

§83ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην καὶ ὥραν 6 μ.μ. μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις, καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 9.05′ μ. μ.)