1930.12.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20

ΠΕΜΠΤΗ 18 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν καταχώρησιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τοῦ κειμένου τοῦ ἐπιψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας προσθέτου πιστώσεως ἐκ δραχ. 13.582.75 εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν» παρελείφθη ὁ προσηρτημένος εἰς τὸ κείμενον αὐτοῦ πίναξ. Παρακαλῶ ὅπως ἐπέλθῃ ἡ δέουσα διόρθωσις.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ κ. ὑπουργέ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Ὁ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γεν. Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας ὑποβάλλει: 1) Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3207 πρᾶξιν, διὰ τὴν θεώρησιν χρημ. ἐντάλματος ἐκ δραχ. 645.538.50 ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἀεροπορίας. 2) Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3211 πρᾶξιν, διὰ τὴν θεώρησιν χρημ. ἐντάλματος ἐκ δραχ. 171.628.85 ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἀεροπορίας. 3) Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3221 πρᾶξιν, διὰ τὴν θεώρησιν χρηματικῶν ἐνταλμάτων ἐκ δραχ. 354.345 καὶ 53.129 ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. 4) Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3221 πρᾶξιν, διὰ τὴν θεώρησιν χρημ. ἐντάλματος ἐκ δραχ. 10 ἑκατομμυρίων ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. 5) Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3209 πρᾶξιν, διὰ τὴν θεώρησιν χρημ. ἐνταλμάτων ἐκ δραχ. 203.250, 1.860.000 ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἀεροπορίας. 6) Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3222 πρᾶξιν, διὰ τὴν θεώρησιν χρημ. ἐντάλματος ἐκ δραχ. 15.150.40 ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. 7) Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3208 πρᾶξιν, διὰ τὴν θεώρησιν χρημ. ἐντάλματος ἐκ δραχ. 359.456.25 ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἀεροπορίας. —Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι Γιαννιτσῶν διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν παρέλκυσιν τῆς ἐπιλύσεως τῶν ὑπαλληλικῶν ζητημάτων, ζητοῦν τὴν υἱοθέτησιν τῶν ἀποφάσεων τοῦ Δʹ Πανυπαλληλικοῦ Συνεδρίου καὶ τὴν παροχὴν τῆς ὑπεσχημένης αὐξήσεως. —Οἱ ἄστεγοι τῆς πόλεως Τυρνάβου ζητοῦν τὴν ταχεῖαν ψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῆς προτάσεως νόμου τοῦ βουλευτοῦ κ. Ροδοπούλου «περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀστέγων κατοίκων Τυρνάβου». —Τὰ ταπητουργικὰ Σωματεῖα Πειραιῶς παρακαλοῦν ὅπως ληφθῇ μέριμνα πρὸς διάσωσιν τῆς κινδυνευούσης ταπητουργίας ἐν Ἑλλάδι. —Ὁ Ἀργοναυπλιακὸς σύλλογος ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου ζητεῖ τὴν παροχὴν ἐπιδόματος λόγῳ τῶν ἑορτῶν. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μάρκου καταθέτει: 1) Ψήφισμα τοῦ συλλόγου ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων Πατρῶν ζητούντων τὴν κατάθεσιν καὶ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων. 2) Τηλεγράφημα τῶν ἐπιμελητηρίων Πατρῶν περὶ κατασκευῆς τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Πατρῶν–Τριπόλεως. —Τὸ αὐτὸ τηλεγράφημα καταθέτουν καὶ οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος καὶ Π. Συρογιάννης. —Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει ὑπόμνημα τῆς τοπικῆς ἑνώσεως τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Πρεβέζης, ζητούσης ἐνίσχυσιν τῆς πασχούσης ἀγροτικῆς τάξεως. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Θεολογίτης καταθέτει ὑπόμνημα τῶν κοινοτήτων Νέστου, αἰτουμένων τὴν ἵδρυσιν ὑποκαταστήματος Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐν Χρυσουπόλει. —Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πετρίδης καταθέτει: 1) Αἴτησιν τῆς κοινότητος Κροκιδᾶ ζητούσης τὴν μὴ ἀντικατάστασιν τῶν τροχῶν τῶν διτρόχων των. 2) Ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Λουτρακίου ζητούντων ἀναθεώρησιν τῆς φορολογίας οἰκοδομῶν λόγῳ τῶν σεισμῶν. —Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Πετσάλης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἀμαλίας Κοκοράκη, θυγατρὸς τοῦ ὑποπλοιάρχου ἀγωνιστοῦ τοῦ ἀγῶνος 1821, ζητούσης τὴν παροχὴν μηνιαίας συντάξεως. —Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Γιαννόπουλος καταθέτει τηλεγράφημα τῆς ἐφημερίδος «Μωρέας» Τριπόλεως, καταγγελλούσης ἀπόφασιν ἁρμοδίων ἐπιτρεψάντων μεταφορὰν δένδρων ἐκ τοῦ δάσους Βυτίνης διὰ 5 φορτηγῶν αὐτοκινήτων. —Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τῆς αἰτήσεως περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς ποινικὴν δίωξιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Λ. Κουτσοπετάλου, κατηγορουμένου ἐπὶ ἐξυβρίσει, γνωμοδοτοῦσα ὅτι δὲν συντρέχει περίπτωσις ἄρσεως τῆς βουλευτικῆς ἀσυλείας αὐτοῦ. —Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 4427 καὶ 4585 τοῦ 1930 ἐν σχέσει μὲ τὴν διάθεσιν τῶν πλεονασμάτων τῶν χρήσεων 1927–28 καὶ ἐφεξῆς». Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ξένων σχολῶν». —Ὁ κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 3260 «περὶ ρυθμίσεως τῶν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς περὶ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος νομοθεσίας ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων καὶ διαφορῶν καὶ τοῦ ἐκτελεστικοῦ τούτου Διατάγματος κ.λ.π.». —Ὁ κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ καταργήσεως ἐπιβαλλομένων τελῶν καὶ φόρων ἐπὶ ἐξαγομένων καὶ μεταφερομένων χαρουπίων ἐσοδείας 1930 καὶ ἐφεξῆς». —Ὁ κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓΥΟΕʹ. περὶ καταργήσεως τῶν ἄρθρων 479, 480,481, 482, 483 καὶ 484 τῆς Πολ. Δικονομίας». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων Ἔβρου, Πατρῶν καὶ Καρδίτσης.

§4Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἐκ μέρους τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων τῶν κατωτέρων ἔχομεν ὑπομνήματα διάφορα καὶ συνέδρια ἐπὶ συνεδρίων. Εἶναι ὁ μόνος κλάδος ὁ ὑπαλληλικὸς ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει προαχθῆ ἐργαζόμενος 35 ἔτη, καὶ δὲν προάγονται ἐνῷ ὅλοι οἱ ἄλλοι κλάδοι τῆς δικαιοσύνης προάγονται. Λοιπὸν ἔχουν ὑποβάλλει εἰς ὑπόμνημά των τὰ αἰτήματά των καί θέλουν νὰ γίνῃ ἡ διαβάθμησίς των.

§5Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ποῖος ὑπάλληλος προάγεται ἐν ᾗ θέσει κατέχει;

§6Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ μάλιστα ὑπέβαλον καὶ τὴν ἑξῆς πρότασιν, ἀφορῶσαν τὸ ζήτημα τοῦτο: νὰ καταργηθοῦν τὰ ἐπιδόματα τὰ ὁποῖα λαμβάνουν. Διὰ τοῦ συνδυασμοῦ αὐτοῦ ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ Κράτος θὰ λαμβάνῃ περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς ἐὰν γίνῃ διαβάθμησις. Αὐτοὶ ζητοῦν νὰ διαβαθμησθοῦν ὥστε νὰ λαμβάνουν μισθὸν ἀνάλογον πρὸς τὴν θέσιν των. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅλου ζητήματος τοῦ ὑπαλληλικοῦ τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὁποῖον μελετᾷ, εἶναι ζήτημα δικαιότατον διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι εἶναι οἱ μόνοι ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ἀπὸ πρωΐας μέχρι νυκτὸς καὶ πέραν τοῦ μεσονυκτίου πολλάκις. Ἡ ἐργασία τὴν ὁποίαν κάμνουν εἶναι ὑπερβολική. Λοιπὸν ἐμελέτησα τὸ ὑπόμνημά τους καὶ εἶδον ὅτι ἔχουν κατ’ οὐσίαν ἀπολύτως δίκαιον καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸ λάβητε σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν.

§7Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε παρακαλῶ ὅπως ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 37 ἀναφορὰ ἥτις εἶναι ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος νὰ διαγραφῇ. Συνιστῶ θερμῶς καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§9Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Κύριε ὑπουργέ τῆς Δικαιοσύνης, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ διαβάθμησις τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ καθόλου ὁ προϋπολογισμός, ὥστε νὰ ἀντιστῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐγὼ θὰ ἐπρότεινον μάλιστα, νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τριετὲς διὰ τὴν αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν των.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§11Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε ὑπουργέ τῆς Δικαιοσύνης, πάντες οἱ σύλλογοι τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων συνελθόντες ἐν κοινῇ συνελεύσει, συνέταξαν ἕνα ὑπόμνημα διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦν τὴν διαβάθμησίν των, ἡ ὁποία δὲν εἶναι παράλογος. Ἀλλὰ διὰ τοῦ αὐτοῦ αἰτήματος εὑρίσκουν καὶ τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθωθῇ ὥστε ἡ διαβάθμησίς των νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμόν. Πρόκειται μόνον νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ἡ ἐλπὶς νὰ ἀποκτήσουν ἀνωτέραν βαθμίδα. Μάλιστα ἐν τῷ ὑπομνήματί των εἰς πλεῖστα σημεῖα ὁρίζουν καὶ ὑποβιβασμὸν τοῦ ὑφισταμένου μισθοῦ. Ἑπομένως διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ἐπιδομάτων τὰ ὁποῖα λαμβάνουν ἐξευρίσκεται πλῆρες τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν διαβάθμησίν των.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§13Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐκ μέρους τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων ὑπεβλήθησαν ἐπανειλημμένα ὑπομνήματα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ πράγματι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ἐγένετο καὶ συνέδριον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὑπόμνημα μελέτης τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνόμιζον ἐκεῖνοι ὅτι ἠδύναντο νὰ διαβαθμησθῶσι καὶ τὸ ἀντίκρυσμα τὸ ὁποῖον ἐξεύρισκον διὰ τὴν δαπάνην. Ἐμελέτησα τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ καὶ προσεπάθησα νὰ ἐξεύρω μίαν λύσιν. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ διαβάθμησις τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων παρουσιάζει ἕνα ἀνυπέρβλητον κώλυμμα τὸ ὁποῖον δὲν παρουσιάζεται εἰς τοὺς ἄλλους κλάδους τῶν ὑπαλλήλων. Ὅλοι οἱ κατώτεροι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πτωχοὶ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι διορίζονται εἰς τὰ δικαστήρια καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετατεθῶσιν ἀπὸ ἑνὸς τόπου εἰς ἄλλον, ἐὰν ἐξεραίσωμεν μόνον τοὺς γραμματεῖς τῶν πολυμελῶν δικαστηρίων καὶ τῶν εἰρηνοδικείων οἱ ὁποῖοι ἔχοντες κάπως, ἀνώτερον μισθὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑφίστανται τὰς μεταθέσεις. Ἑπομένως ἐκ πρώτης ὄψεως τὸ ζήτημα τῆς διαβαθμήσεως τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων παρουσιάζει μίαν δυσκολίαν, διότι διαβάθμησις σημαίνει ἄνοιγμα ὡρισμένης θέσεως ἀνωτέρων βαθμῶν εἰς τοὺς ὁποίους θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ κατώτερος ὑπάλληλος συμπληρώνων ὡρισμένον χρόνον ὑπηρεσίας νὰ μεταβῇ· ἀλλὰ τοῦτο θὰ συνεπήγετο ἀναγκαίως καὶ τὴν μετάθεσιν αὐτοῦ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ διαβάθμησις τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν ἐγένετο, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἡ δαπάνη ἡ ὁποία θὰ ἀπῃτεῖτο ἀνέρχεται, ὄχι εἰς ὃ ποσὸν ὑπελογίσθη ἐκ μέρους τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 10.000.000 δραχ. περίπου καὶ συνεπῶς θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς μὲ 10.000.000 δραχμῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διαβάθμησις αὐτή, διότι ἐννοεῖτε ὅτι τοιοῦτον βάρος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν. Ἀφ’ ἑτέρου τὸ ἀντίκρυσμα τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ἀντιγραφικῶν καὶ τῆς ἐπιβολῆς ἐνσήμου ὡς δικαιώματος καὶ τέλους, δὲν ἀπέδωσεν τὸ ποσόν, παρὰ μόνον ἕνα ποσὸν 2.500.000. Ἐπὶ πλέον τὸ μέτρον τοῦτο δὲν προετείνετο πρώτην φορὰν ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς ἀντίκρυσμα τῆς βελτιώσεως τῶν μισθῶν τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Διότι καὶ προηγουμένως ἐπροτάθη καὶ ἐφηρμόσθη, καὶ ἠναγκάσθη ἡ πολιτεία νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ πρώην καθεστὼς καὶ νὰ καταργήσῃ τὸ ἔνσημον τῶν ἀντιγραφικῶν. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς ὅλας τὰς δυσκολίας αὐτὰς τὰς ὁποίας παρουσιάζει τὸ ζήτημα, ἐσταμάτησεν πᾶσα ἐργασία διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως νὰ συνταχθῇ πανυπαλληλικὸς κῶδιξ ὁ ὁποῖος θὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῆς διαβαθμήσεως τῆς μισθοδοσίας καὶ τὸν τρόπον τῆς προαγωγῆς ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ὑπαχθοῦν καὶ οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι καὶ θὰ κριθοῦν μὲ τὸ μέτρον μὲ τὸ ὁποῖον θὰ κριθοῦν καὶ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι.

§14Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ζητοῦμεν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μᾶς εἴπῃ κατηγορηματικῶς ἐὰν πρόκειται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸν κώδικα τῶν ὑπαλλήλων ἡ διαβάθμησις τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων.

§15Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἰδιαίτερον νομοσχέδιον δὲν θὰ ὑποβληθῇ διὰ τοὺς κατωτέρους ὑπαλλήλους θὰ περιληφθῶσι καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ γενικὸν μέτρον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαφλέσσας ἐπὶ ἀναφορᾶς στρατιωτικῶν συνταξιούχων Καρδίτσης.

§17Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν καὶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας ὑπουργόν. Οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ παραπονούμενοι εἶναι θύματα πολέμου, ἐλάμβανον καὶ ἄλλην τινα σύνταξιν, ἀλλὰ ἐν τῷ μεταξὺ διὰ διατάγματος κατηργήθη ἡ σύνταξις ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἦσαν εὔποροι καὶ ὅτι ἡ εὐπορία αὕτη προσέφερεν εἰς αὐτοὺς 4–5 χιλ. δραχ., κατὰ μῆνα ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι οὔτε 3.000 κατ’ ἔτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρώσουν ὡς ἔσοδον τῆς περιουσίας αὐτῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὸ ζήτημα, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ὁμολογουμένως ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον καὶ ἐζήτησεν νὰ ἐκδώσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔνταλμα πληρωμῆς τῶν ὅσων ὀφείλει τὸ Κράτος εἰς τοὺς δικαιούχους αὐτούς, δηλαδὴ τὰ θύματα πολέμου. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καίτοι ἔχει παρέλθῃ τόσος καιρὸς, δὲν γνωρίζω γιατὶ θέλει αὐτὴν φορὰν νὰ δείξῃ ὅλην τὴν σκληρότητα εἰς τὰ θύματα πολέμου. Θὰ τὸν παρακαλέσω ἰδιαιτέρως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν καὶ συνεννοούμενος μετὰ τοῦ συναδέλφου του τῆς Προνοίας, νὰ προνοήσῃ διὰ τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς πενομένους.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§19Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα ἐμφανίζεται ὑπὸ τὴν νομικὴν αὐτοῦ ὄψιν, τὴν ἑξῆς: Εἶχεν ἐκδοθεῖ ἐπὶ Παγκαλικῆς Κυβερνήσεως διάταγμα κατὰ τὸ ὁποῖον ἀνεθεωρήθησαν αἱ ἀποφάσεις τῶν ἐπιτροπῶν διὰ τῶν ὁποίων ἀπενεμήθησαν αἱ συντάξεις καὶ ἐθεωρήθη ὅτι, θεωρεῖται εὔπορος ἐκεῖνος τοῦ ὁποίου τὸ μηνιαῖον εἰσόδημα εἶναι τὸ ὀλιγώτερον ἀνώτερον τῶν 3.000 δραχ. Καὶ ἐδῶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ ἐθεώρησαν εὐπόρους τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ, τὰ ὁποῖα εἶχον μίαν ἀγελάδα καὶ 3 γίδες, ἐθεώρησαν εὔπορον μίαν χήραν τῆς ὁποίας ἡ μόνη περιουσία ἦσαν 1 ἀγελάδα καὶ 4 γίδες. Ἐπειδὴ τὸ διάταγμα δὲν εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τὸ σύνταγμα ἔπαυσεν ἡ ἰσχὺς τοῦ διατάγματος. Ἑπομένως κατὰ τὸ σύνταγμα ἔπαυσεν ἡ ἐνέργεια ὅλων τῶν ἀποτελεσμάτων τὰ ὁποῖα εἶχεν δημιουργήσει ὁ νόμος οὗτος, τουτέστιν ἐφ’ ὅσον ἔπαυσε ἰσχύων ὁ νόμος, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ σήμερον ὅτι ἐγὼ εἴμουν εὔπορος συνταξιοῦχος. Ἔλαβα τὴν σύνταξίν μου καὶ πρέπει ἡ σύνταξίς μου ἀπὸ 15 Ἰουνίου 1925 νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ μοῦ δίδεται, ἀλλὰ συνέβη κύριοι βουλευταί, τὸ ἑξῆς ἄτοπον. Ἐπῆγαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ δικάσουν τὰς ἐφέσεις των εἰς τὴν δευτεροβάθμιον ἐπιτροπήν καὶ τοὺς εἶπαν ὅτι ἐγὼ δὲν ὑπάρχω, διότι κατηργήθη ἐκ τοῦ νόμου. Κατηργήθη ὁ νόμος, κατηργήθην καί ἐγώ. Εἶχον ἐγὼ ὑποβάλλει τὴν σχετικὴν ἐπερώτησιν, ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶπεν ὅτι ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ τοὺς πληρώσω· ἀλλὰ θὰ προεξοφλήσω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ ἀναδρομικῶς θὰ ἀκυρώσω τὰς ἀποφάσεις τῶν πρωτοβαθμίων ἐπιτροπῶν. Ἔχετε ἀπάντησιν ἔγγραφον, τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσα εἰς τὰς ἐφημερίδας. Καὶ ὁ ἀξιότιμος, ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἔκαμε ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτησε πίστωσιν. Διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἂν καταφύγουν εἰς τὰ δικαστήρια θὰ κερδίσουν, ἀλλὰ δὲν συμβαδίζει μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους. Διατὶ ἀνάπηροι ἄνθρωποι νὰ καταφύγουν εἰς τὰ δικαστήρια διὰ νὰ πάρουν μίαν σύνταξιν; Φρονῶ, λοιπόν, κύριε ὑπουργέ, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ μέχρι τοῦδε δὲν ἐψήφισε νόμον κατὰ τὰς ἰδέας σας, ὁ ὁποῖος καὶ ἀναδρομικῶς νὰ λύῃ τὸ ζήτημα ἔχετε ὑποχρέωσιν καὶ μάλιστα συνταγματικὴν νὰ δώσητε τὰς συντάξεις ἀπὸ 15 Ἰουνίου 1928 καὶ νὰ πάρουν ὅλας τὰς ἐν τῷ μεταξὺ συντάξεις ἀπὸ 15 Ἰουνίου 1920 ἀφ’ ἧς ἔπαυσε ἰσχύον τὸ νομοθετικὸν διάταγμα. Δὲν δύνασθε νὰ δικαιολογηθῆτε ποσῶς μὴ δίδοντες τὴν ἀνάλογον πίστωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Νομίζω ὅτι νομικῶς ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ἀνεξαρτήτως τοῦ οὐσιαστικοῦ λόγου ὁ ὁποῖος συντρέχει διὰ τοὺς ἀναπήρους, καὶ διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσητε τὸ ζήτημα μετὰ πάσης ἐπιεικείας, νομικῶς, ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ ἀρνῆσθε τὴν πίστωσιν αὐτὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας; Πῶς στηρίζετε τὴν στάσιν σας; Ἡ ἰδική σας ὑποχρέωσις συνίσταται εἰς τὴν αὐστηρὰν τήρησιν τοῦ συντάγματος. Δηλαδὴ ἀπὸ 15 Ἰουνίου 1928 νὰ μᾶς δώσητε τὰς συντάξεις.

§20Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποία εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου;

§21Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω ὅτι: ὅταν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας δὲν εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ Ν. Δ. ἀκυροῦται.

§22Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ πρᾶγμα ἔχει καί τὴν ἀντίθετον ὄψιν. Παύει ἡ περαιτέρω συζήτησις τοῦ Ν. Δ. μὴ κυρωθέντος, ἀλλὰ δὲν ἀκυροῦται τοῦτο. Ἐπρόκειτο διὰ τοῦ Ν. Δ. νὰ ἐξακριβωθῇ ἐὰν οἱ φερόμενοι ὡς θύματα πολέμου εἶναι θύματα, διότι ὄντως ὑπάρχουν πολλοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν δικαίωμα συντάξεως. Τό Ν.Δ. ἀπεσκόπει νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ πραγματικὰ θύματα, καὶ ἀκόμη ἐκείνους ποῦ ἐλάμβανον σύνταξιν χωρὶς ἀνάγκην. Τὸ Ν. Δ. δὲν ἐπεκυρώθη, ἀλλ’ ὁ νόμος ὁ ὁποῖος ἴσχυσε ὡρισμένον χρόνον παύει νὰ εἶναι νόμος ἀφ’ ἧς συνεπληρώθη τὸ ὁριζόμενον διὰ τὴν κύρωσιν 4 μηνῶν. Ἐπίσης ἐζήτησα τὴν γνώμην τοῦ νομικοῦ συμβουλίου, καὶ δὲν δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀξιώσεις τῶν ἀναφερομένων, πρὶν ἢ τελειώσῃ ἡ ἐκδίκασις τῶν ἐνστάσεων.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος ἐπὶ ἀναφορᾶς συνδέσμου ὁμήρων καὶ πολεμοπαθῶν Γκέρλιτς.

§24Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν τῶν πολεμοπαθῶν Γκέρλιτς, ζητούντων τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας ὑποβολῆς αἰτήσεων.

§25Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἐὰν θὰ ληφθῇ κανὲν μέτρον.....

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτό δὲν εἶναι ἀνάπτυξις ἀναφορᾶς. Εἶναι ἐρώτησις; ὑποβάλλατε τὴν ἐρώτησίν σας.

§27Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Μὰ δὲν μπορῶ, κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀναπτύξω τὴν ἀναφοράν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλατε ἐρώτησιν καὶ ζητήσατε ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ.

§29Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν ὑποβάλλω ἐρώτησιν, ἀλλ’ ἀναπτύσσω τήν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ σχετικῶς μὲ τὴν ἀποζημίωσιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παρέμειναν αἰχμάλωτοι εἰς τὸ Γκέρλιτς.

§30Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργός τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπήντησα κ. συνάδελφε, ὅτι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ ἐξετάζω αἰτήσεις τῶν ἐν Γκέρλιτς παραμεινάντων αἰχμαλώτων.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαφλέσσας ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Ἀετοῦ καὶ περιχώρων, περὶ χαράξεως τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Κοπανάκη–Μελιγαλᾶ.

§32Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ταύτης οἱ κάτοικοι Ἀετοῦ καὶ περιχώρων παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, ἢ μᾶλλον, τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργὸν, ὅπως μὴ ἀλλάξῃ κατεύθυνσιν ἡ ὁδὸς Κοπανάκι —Μελιγαλᾶ. Ἡ ὁδὸς ἔχει χαραχθῆ ἀπὸ τοῦ 1882 ὑπὸ Γάλλων μηχανικῶν· ἔκτοτε παρέμεινε ἀνεκτέλεστος. Ἤδη ἡ ὑπηρεσία ὁδοποιΐας Μακρῆ ἀνέλαβε τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὁδοῦ αὐτῆς, καὶ συνεφώνησε πλήρως μὲ τὸ διάγραμμα τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ διέταξε νὰ τοποθετηθῶσι πάσσαλοι μέχρι Κόκλα. Αἰφνιδίως ὅμως ἀπεστάλη εἰς Γεωργακόπουλος μηχανικός, ὁ ὁποῖος διέταξεν ἀλλαγὴν κατευθύνσεως τῆς ὁδοῦ, ἀπὸ τῆς θέσεως Χάνια Φερεντζὰ μέχρι Κόκλα διότι δῆθεν, τὰ προγενέστερα σχεδιαγράμματα τῶν Γάλλων μηχανικῶν, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐγκρίνει ἡ ἑταιρεία Μακρῆ, ἦσαν παλαιά. Ἔτσι ἐσταμάτησεν ἡ ἐργασία. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργός, μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν ταχύτητα, θὰ ἔχῃ τὴν καλωσύνην νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος εἰς τρόπον ὥστε, νὰ μὴ ἀδικηθοῦν 5.000 κάτοικοι τῶν πέριξ χωρίων.

§33Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ σύστασις.

§34Α. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἡ νέα κατεύθυνσις τῆς ὁδοῦ, παραλλήλως πρὸς τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμήν, ξεφεύγει ἀπολύτως τοῦ σκοποῦ εἰς ὃν ἀπέβλεπε, καὶ ἀποβλέπει ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ταύτης, διότι ἡ παράλληλος σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἐξυπηρετεῖ ἀπολύτως τὰ γειτονικὰ χωρία. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μὴ μεταβληθῇ τὸ ἀρχικόν σχεδιάγραμμα, τὸ καταρτισθὲν κατόπιν μακρῶν ἐργασιῶν καὶ ἐξυπηρετοῦν συμφέροντα μεγάλων περιφερειῶν διότι, εἰς ἐναντίαν περίπτωση, εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ παρουσιασθοῦν γεγονότα ἀνάλογα πρὸς τὰ τῆς γειτονικῆς περιφερείας Χανζῆ.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λύρας ἐπὶ ἀναφορᾶς Ε. καὶ Δ. Ξενίδου ζητούντων παράτασιν προθεσμίας ἀναχωρήσεώς των.

§36Θ. ΛΥΡΑΣ. Ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Οἱ ἐνδιαφερόμενοι, κύριε Πρόεδρε, ζητοῦσιν τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας τῆς παραμονῆς των ἐν Ἑλλάδι, ἥτις λήγει τὴν 31ην λήγοντος μηνός. Οὗτοι ἔχουσιν ὑποβάλλει τὰ χαρτιά των εἰς τὸ Προξενεῖον τὸ Ἀμερικανικὸν, ὅπως ἐγκρίνῃ τοῦτο καὶ περάσουν μαζὺ καί τὰς συζύγους των, ἀλλὰ ἡ ἔγκρισις, δεδομένου ὅτι ἡ αἴτησίς των θὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Βασιγκτῶνος, ἀπαιτεῖ τοὐλάχιστον δίμηνον χρονικὸν διάστημα. Παρακαλῶ νὰ δοθῇ μικρὰ παράτασις, εἶναι καὶ συμφέρον των ἄλλως τε.

§37Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραχωρήσεως ὡς ἐθνικῆς δωρεᾶς οἰκημάτων διά τὴν κατοικίαν τῆς Α. Π. τοῦ Οἰκονομικοῦ Πατριάρχου καὶ τῶν ἀδελφῶν τοῦ ἀειμνήστου Μητροπολίτου Σμύρνης Χρυσοστόμου. (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑνώσεως κιτροπαραγωγῶν Κρήτης».

§38Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Τὰς τροπολογίας ποῦ ἔγιναν, κύριε ὑπουργέ.

§39Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔγιναν ὅλαι δεκταί.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§41Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἀντίρρησιν, νὰ συζητηθοῦν συγχρόνως τὰ ὑπ’ ἀριθ. 3 καὶ 4 τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§42ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τῶν σχεδίων νόμων «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ ὑπογραφείσης τὴν 30 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔτους Ἑλληνοτουρκικῆς συνθήκης φιλίας, οὐδετερότητος, διαλλαγῆς καὶ διαιτησίας, καὶ τοῦ συνοδεύοντος αὐτὴν πρωτοκόλλου καὶ περιορισμοῦ τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν» καὶ «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας συνομολογηθείσης συμβάσεως ἐγκαταστάσεως, ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας ὑπογραφείσης ἐν Ἀγκύρᾳ τῇ 30 Ὀκτωβρίου 1930». Τὸν λόγον ἔχει ὁ εἰσηγητὴς τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς κ. Π. Ἀργυρόπουλος.

§44Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσίν της, ἐπὶ τῆς πολιτικῆς συνθήκης φιλίας καὶ τοῦ πρυτοκόλλου περὶ περιορισμῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν ὡς καὶ ἐπὶ τῶν συμβάσεων ἐγκαταστάσεως καὶ ἐμπορίου, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἕνα σύνολον μὲ τὴν πολιτικὴν συνθήκην. Θὰ ἠδυνάμην, ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ περιορισθῶ εἰς τὸ νὰ ὑποβάλω ἁπλῶς τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς νὰ τὴν ἀναπτύξω, πλὴν αἱ σημεριναὶ πρὸς κύρωσιν συνθῆκαι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι λύουν προβλήματα ἐξαιρετικῆς σημασίας μέχρι τοῦδε ἐκκρεμῆ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, εἶναι καὶ συμβάσεις αἱ ὁποῖαι καθορίζουν γενικώτερον τὰς σχέσεις μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος καὶ θὰ ἐπιρρεάσουν τὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος μὲ τὰ ἄλλα Κράτη, ὡς καὶ ἐν γένει τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Ἀνατολήν. Ὡς πρὸς τὴν θέσιν μας ἀπέναντι τῆς Τουρκίας, ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργός, εἰς τὴν ἔκθεσιν ἡ ὁποία συνοδεύει τὴν ὑποβολὴν τῶν συνθηκῶν, παρατηρεῖ ὀρθώτατα ὅτι αἱ προηγούμεναι συμφωνίαι δηλαδή, αἱ συμφωνίαι, τῆς 10ης Ἰουνίου, διηυκόλυναν τὴν συνομολόγησιν τῆς ἑλληνοτουρκικῆς συνθήκης φιλίας. Ἡμεῖς θὰ προχωρήσωμεν ἔτι μᾶλλον· φρονοῦμεν ὅτι αἱ συμφωνίαι τοῦ Ἰουνίου ἀπετέλεσαν μίαν ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν διὰ τὴν σύναψιν τοῦ συμφώνου τῆς φιλίας καὶ ἐν γένει οἱασδήποτε πολιτικῆ συνθήκης, διότι δὲν θὰ ἦτο βεβαίως δυνατὸν νὰ καταλήξουν αἱ δύο κυβερνήσεις εἰς τὴν ὑπογραφὴν μιᾶς συμβάσεως φιλίας, ἀλλ’ οὔτε κἂν θὰ ἠδύνατο ν’ ἀρχίσῃ σοβαρὰ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου χωρὶς νὰ εἶχον λυθῆ προηγουμένως ἐκεῖνα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐλύθησαν διὰ τῶν συμφωνιῶν τῆς 10ης Ἰουνίου. Εἰς τὴν σημερινὴν περίπτωσιν, συμβαίνει ἀκριβῶς ὅτι συνέβη πρὸ μηνῶν μὲ τὴν Σερβίαν, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ συμβῇ προκειμένου νὰ διαπραγματευθῶμεν μὲ ἄλλα ὅμορα Κράτη μίαν συνθήκην, μίαν πολιτικὴν σύμβασιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ κανεὶς εἰς τὴν συνομολόγησιν μιᾶς πολιτικῆς συνθήκης εὐρυτέρου περιεχομένου, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν ἐκκρεμῆ ζητήματα τὰ ὁποῖα θίγουν ζωτικὰ συμφέροντα τῶν δύο Κρατῶν ἢ μιᾶς μεγάλης μερίδος τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν. Εἰς τὴν περίπτωσιν τὴν ὁποίαν ἀνέφερα τῶν Ἑλληνο–Σερβικῶν σχέσεων, ἕνα ζήτημα ζωτικὸν τὸ ὁποῖον εἶχε μείνει ἐκκρεμές, τὸ ζήτημα τοῦ διακομιστικοῦ Σερβικοῦ ἐμπορίου διὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, ἔφερε τὰς δύο Κυβερνήσεις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταγγείλουν τὴν Ἑλληνο–Σερβικὴν συμμαχίαν, καὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συνομολογήσουν μίαν σύμβασιν φιλίας προτοῦ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἑπομένως εἶμαι δικαιολογημένος λέγοντας ὅτι ἦτο ἀπαραίτητον αἱ συμβάσεις τοῦ Ἰουνίου νὰ εἶχον ὑπογραφῆ προτοῦ ἀρχίσουν αἱ διαπραγματεύσεις τῆς συμβάσεως φιλίας Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμβάσεων αὐτῶν μήπως ἦτο ἀπαραίτητον νὰ προχωρήσωμεν ἔτι μᾶλλον; δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ σταματήσωμεν εἰς τὰς συμφωνίας τοῦ Ἰουνίου μήπως ἔπρεπε νὰ εὐρύνωμεν τὸ ζήτημα, νὰ τὸ γενικεύσωμεν καὶ νὰ φθάσωμεν εἰς σύμφωνον φιλίας, ἀσφαλῶς ναί. Δὲν θὰ ἦτο νοητόν, κατὰ τὴν γνώμην μου αἱ δύο Κυβερνήσεις νὰ μὴ εἶχον ἐκμεταλλευθῆ τὴν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν. Τοῦτο κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ ἦτο ἀψυχολόγητον, διότι διὰ τῶν συμφωνιῶν αἱ δύο Κυβερνήσεις καὶ ἰδίως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐδέχθη νὰ κάμῃ ὡρισμένας θυσίας. Δὲν ζητεῖ κανεὶς θυσίας ἀπὸ πληθυσμοὺς ὁλοκλήρως ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην, ἄνευ σκοποῦ καὶ ἄνευ λόγου. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι λόγοι θετικοὶ καὶ ἀντικειμενικοὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἦτο φυσικὸν νὰ προσπαθήσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς σύμφωνον φιλίας. Εἶναι φυσικὸν καὶ ἀναγκαῖον ὅμορα κράτη νὰ εὑρίσκωνται εἰς στενωτέρας σχέσεις ἀπὸ τὰ κράτη τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν γεωγραφικὴν ἐπαφήν, καὶ τοῦτο ἀπὸ αἰῶνας εἶναι ἀληθὲς διὰ τὰ κράτη ποὺ δεσπόζουν τὰς ἀνατολικὰς καὶ τὰς δυτικὰς ἀκτὰς τοῦ Αἰγαίου καὶ τὰς ἀμέσως ὄπισθεν τῶν ἀκτῶν αὐτῶν, κειμένας χώρας. Ἤδη εἰς τὰ παλαιότερα χρόνια, τοῦτο εἶχε ἀναγνωρισθεῖ ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς καὶ τοὺς δημοσιολόγους τῆς ἀρχαιότητος, οἱ ὁποῖοι ἀνεγνώριζον τὸ ἑνιαῖον τῶν συμφερόντων τῶν ἡμετέρων χωρῶν, καὶ ἐκείνης τῆς ἀσιατικῆς ἐκτάσεως ποὺ κεῖται μεταξὺ τῆς θαλάσσης καὶ μιᾶς γραμμῆς ἀπὸ Τραπεζοῦντος μέχρι Συρίας. Ἢ ἕνας ἄρχων θὰ κυριαρχῇ ἐπὶ τῶν δύο χωρῶν ὁπότε εἶναι ἡ πολιτικὴ τῶν κατακτήσεων, ἢ ἀμφότεραι αἱ χῶραι θ’ ἀκολουθήσουν μίαν πολιτικὴν στενῆς φιλίας, ἡ ὁποία καὶ μόνη δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ κοινὰ συμφέροντα τῶν πληθυσμῶν. Καὶ τέλος ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι εἰδικοὶ λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπιτακτικὴ εἶναι ἡ ἀνάγκη ὅπως αἱ σχέσεις μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων γίνουν φιλικαί. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα Τουρκικοὶ πληθυσμοὶ καὶ ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὴν Τουρκίαν πληθυσμοὶ ἑλληνικοί, ἕλληνες ὑπήκοοι καὶ Ἕλληνες τοῦρκοι ὑπήκοοι κατὰ χιλιάδας. Ὡς πρὸς τοὺς ὑπηκόους μας ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε καθώριζε τὴν θέσιν καὶ τὰ συμφέροντά των εἰς τὴν Τουρκίαν, θὰ λήξῃ ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν, καὶ ἑπομένως ἦτο ἀπαραίτητον νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὰς καλλιτέρας συνθήκας νὰ ὑπογράψῃ νέαν σύμβασιν. Ὡς πρὸς τὰς μειονότητας τὰς Ἑλληνικὰς καὶ τὰς Τουρκικὰς ἦτο ἀπαραίτητον νὰ δημιουργηθῇ μία κατάστασις, μία ἀτμόσφαιρα τοιαύτη, ὥστε αἱ μειονότητες νὰ παραδεχθοῦν ὅ,τι εἶχον παραδεχθῇ αἱ Κυβερνήσεις, ὅτι δηλαδὴ συνθῆκαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑπογραφεῖ εἶναι ὁριστικαὶ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἐλπίζουν εἰς ἀναθεώρησιν τῶν συνθηκῶν. Καὶ φαντάζεται κανεὶς ὅτι τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, ὅτι συνθῆκαι ἐμπορίου καὶ ἰδίως ἐγκαταστάσεις δύνανται νὰ συνομολογηθοῦν μὲ τοὺς καλλιτέρους ὅρους, καὶ πρὸ πάντων νὰ ἐφαρμόζωνται, ὅτι δύνανται αἱ διεθνεῖς συμβάσεις περὶ προστασίας τῶν μειονοτήτων νὰ ἔχουν πρακτικὰ ἀποτελέσματα, καὶ αἱ μειονότητες νὰ μὴν ἀποβλέπουν πλέον εἰς ἐδαφικὰς μεταβολάς, ἐφόσον ἡ πολιτικὴ ἀτμόσφαιρα μεταξὺ τῶν δύο κυβερνήσεων δὲν θὰ ἦτο ἀπολύτως φιλικὴ; ἐφόσον δὲν ἔχουν ἀναληφθῇ ἑκατέρωθεν ὡρισμέναι ὑποχρεώσεις, καὶ καθορισθῇ καὶ ἡ θέσις ἀκόμη ἀμφοτέρων τῶν κρατῶν εἰς περίπτωσιν συρράξεως μὲ τρίτους, καὶ ἀπειλῶν τρίτων; Διότι ἡ ἑλληνοτουρκικὴ συνθήκη φιλίας ἀνταποκρίνεται καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, δὲν καθορίζει μόνον τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῆς Τουρκίας, καθορίζει καὶ τὴν θέσιν τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἑλλάδος γενικώτερα, τὴν θέσιν των ἀπέναντι τρίτων κρατῶν, διαπιστώνει ὅτι τὰ δύο κράτη ἔχουν τὰς αὐτὰς ἀντιλήψεις καὶ τὰς αὐτὰς ἀνάγκας εἰς τὴν βαλκανικὴν χερσόνησον καὶ εἰς τὴν Ἀνατολήν. Ὑπὸ τὰς σημερινὰς μεταπολεμικὰς συνθήκας τὰ δύο κράτη ἀφοῦ ἀπεδέχθησαν ὡς ὁριστικὸν τὸν διακανονισμὸν τῶν συνόρων, ὅπως οὗτοι διατυπώνονται εἰς τὰς συνθήκας εἰρήνης αἱ ὁποῖαι ἐτερμάτισαν τοὺς πολέμους, εἶναι καὶ φυσικοὶ φρουροὶ τῶν συνθηκῶν αὐτῶν, ἔχουν κοινὸν συμφέρον νὰ παγιώσουν τὸ διεθνὲς καθεστὼς ποὺ στηρίζεται ἐπ’ αὐτῶν καὶ νὰ περιφρουρήσουν εἰς τὴν Ἀνατολὴν τὸ συμφέρον. Τὸ συμφέρον αὐτὸ στηριζόμενον εἰς μίαν συνθήκην φιλίας, οἵα ἐκείνη ποὺ πρόκειται νὰ ἐπικυρώσητε, δύναται ν’ ἀνοίξῃ στάδιον δράσεως ἀποτελεσματικῶς ἡ ὁποία θὰ ὑποβοηθήσῃ σημαντικῶς τὴν ἐπίτευξιν ἐνδεχομένης συνδιαλλαγῆς τῶν ἄλλων κρατῶν τοῦ Αἵμου μεταξύ των. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, μετὰ τὴν θέσιν εἰς ἐφαρμογὴν τῶν συμφωνιῶν τοῦ Ἰουνίου ἡ συνθήκη φιλίας, οὐδετερότητος, διαλλαγῆς καὶ διαιτησίας δὲν ἦτο μόνον ἐφικτὴ ἀλλ’ ἦτο ἐπιβεβλημένη, ἡ δευτέρα εἶναι φυσικὴ συνέπεια, τὸ φυσικὸν παρακολούθημα τῆς πρώτης, ὡς καὶ τὸ ἀναγκαῖον πλαίσιον τῶν συμβάσεων ἐμπορίου καὶ ἐγκαταστάσεως. Μίαν τελευταίαν παρατήρησιν ἔχω νά κάμω προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν συνθηκῶν. Κατέκρινον μερικοὶ τὸν κύριον Πρόεδρ. τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι μετέθησαν εἰς τήν Ἄγκυραν διὰ νὰ ὑπογράψουν τὰς συνθήκας. Κατὰ τὴν γνώμην μου νομίζω ἀπ’ ἐναντίας ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶχε δοθῇ εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῶν συνθηκῶν αὐτῶν ὁ χαρακτὴρ ὁ ὁποῖος ἐδόθη. Αἱ περιστάσεις ἀπῄτουν τὸν πανηγυρικὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον περιεβλήθη ἡ ὑπογραφὴ τῶν συνθηκῶν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ δώσωμεν ἀκριβῶς εἰς τὰ κείμενα τὴν πραγματικὴν αὐτῶν σημασίαν, δηλαδὴ εἰλικρινοῦς συμφιλιώσεως. Ἔπρεπε νὰ κλεισθῇ ἕνα παρελθὸν φορτωμένο μὲ αἱματηρὰς ἀναμνήσεις, νὰ ἐξασφαλίσωμεν ζωτικὰ συμφέροντα εἰς τὴν Τουρκίαν, νὰ ἐγκαινιάσωμεν βαρυσήμαντον κοινὴν συνεργασίαν εἰς τὴν Ἀνατολήν. Διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἀπαληφθῇ κάθε ὑπόνοια ὅτι τὸ μέλλον δὲν εἶναι ἀπηλλαγμένον ἀπὸ τὰς διαμάχας τοῦ παρελθόντος καὶ διὰ τοῦτο ἡ ὑπογραφὴ τῶν συνθηκῶν, ὡς ἐγκαινιάζουσα νέον καθεστώς, ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀντιληπτὴ οὐχὶ μόνον ἀπὸ τοὺς κυβερνήτας ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς λαούς. Ἦτο πρὸ παντὸς ἀπαραίτητον νὰ πεισθοῦν οἱ Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι εἶχον μείνει εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ οἱ Τοῦρκοι οἱ ὁποῖοι εἶχον μείνει εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅτι δέον χωρὶς καμμίαν ὑστεροβουλίαν νὰ ἀποδεχθοῦν τὸ καθεστὼς ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἦσαν πλέον προωρισμένοι νὰ ζήσουν. Τοῦτο εἶναι τόσον ἀληθές, ὥστε ἐδόθη εὐθὺς ἀμέσως μία τρανὴ ἀπόδειξις ὅτι ἑκατέρωθεν δὲν ὑπῆρχον πλέον ὑποψίαι. Θὰ παραδεχθῆτε ὅτι ἡ ἐπίσκεψις ἡ ὁποία ἔγινεν ἐκ μέρους τῶν δύο ἀντιπροσώπων τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως εἰς τὸ οἰκουμενικὸν πατριαρχεῖον ὡς ἀντιπρόσωποι ὀρθοδόξου κράτους πρὸς τὴν κεφαλὴν τῆς ἐκκλησίας, δὲν ἐχαιρετίσθη, μὲ ἰδιαιτέραν ἱκανοποίησιν ὑφ’ οὕς ὅρους ἐπραγματοποιήθη, δηλαδὴ τῆς πλήρους ἐπιδοκιμασίας τῆς τουρκικῆς κυβερνήσεως. Τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἔχῃ τὰ καλλίτερα ἀποτελέσματα, ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν ἑλλήνων ποὺ παρέμειναν εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἡ πρᾶξις αὐτὴ δὲν συντελεῖ ὀλίγον εἰς τὴν δημιουργίαν εἰρηνικῆς ἀτμοσφαίρας εἰς τὴν Πόλιν πρὸς ὄφελος τοῦ στοιχείου μας, πρὸς κοινὸν ὄφελος τῆς συμβάσεως τῶν δύο στοιχείων καὶ τῆς νέας συνεργασίας αὐτῶν. Διεπιστώθη τέλος, διὰ τῆς στάσεως τῆς Τουρκίας εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, ὅτι ἦσαν εἰλικρινεῖς αἱ διαβεβαιώσεις τὰς ὁποίας μᾶς ἔδωκαν ἀπὸ μηνῶν ἤδη, ὅτι αὐτὴ δὲν εἶχεν ἀπολύτως καμμίαν ἀνησυχίαν ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι εἶχε πεισθῇ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐτήρει ἀπέναντί της μίαν εἰλικρινῆ πολιτικήν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, φρονῶ ὅτι ἡ ὑπογραφὴ τῶν συνθηκῶν καθ’ ὃν τρόπον ἔχει γίνει, ἔγινε κατὰ τὸ τρόπον τὸν ὠφελιμώτερον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς γενικῆς πολιτικῆς τοῦ κράτους. Καὶ τώρα θὰ ὑπεισέλθω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ κειμένου τῆς συνθήκης. Ἡ συνθήκη φιλίας διαλλαγῆς οὐδετερότητος καὶ διαιτησίας ὑπεγράφη διὰ 5 ἔτη, δύναται ὅμως αὐτομάτως νὰ ἀνανεωθῇ διὰ πέντε ἄλλα ἔτη. Τὰ δύο πρῶτα ἄρθρα τῆς συμβάσεως αὐτῆς, τὸ ἄρθρον 1 καὶ 2, ὁρίζουν ὅτι εἰς οὐδένα σύμφωνον πολιτικῆς ἢ οἰκονομικῆς φύσεως, δὲν θὰ εἰσέλθουν τὰ δύο συμβαλλόμενα κράτη, ἐφ’ ὅσον οἱ συνδυασμοὶ αὐτοῦ στρέφονται κατὰ τοῦ ἑτέρου τῶν συμβαλλομένων, καὶ ἐπίσης ὅτι εἰς περίπτωσιν ἐπιθέσεως τρίτων ἐναντίον ἑνὸς τῶν συμβαλλομένων, τὸ ἕτερον τῶν συμβαλλομένων θὰ μείνῃ οὐδέτερον. Εἶναι ἑπομένως μία συνθήκη ἀπολύτως οὐδετερότητος μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος, εἶναι μία συνθήκη ἡ ὁποία ἀποκλείει ὄχι μόνον τὴν σύγκρουσιν μεταξὺ τῶν δύο κρατῶν, ἀλλὰ καὶ ἐξασφαλίζει ἀμφότερα τὰ κράτη ἐναντίον τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου συμπράξεως, ἑνὸς τῶν συμβαλλομένων μὲ τρίτους ἐναντίον τοῦ ἑτέρου. Τὰ ἑπόμενα ἄρθρα καθορίζουν τὴν διαδικασίαν τῆς διαλλαγῆς καὶ τῆς διαιτησίας, δηλαδὴ κανονίζουν τὸν τρόπον τῆς λύσεως ἐνδεχομένων διαφορῶν μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος. Ἡ διαιτησία αὐτὴ εἶναι γενικὴ, δὲν ἀφορᾷ μόνον τὰ νομικὰ ζητήματα ἀλλὰ καὶ τὰ ζητήματα πολιτικῆς φύσεως. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅταν σᾶς ἔκαμεν τὴν εἰσήγησιν τῶν συνθηκῶν αὐτῶν ἐξήγησεν καὶ πρὸς ποῖον τύπον τῆς Κ.Τ.Ε αἱ συνθῆκαι αὐταὶ παρομοιάζουν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς διαδικασίας τῆς διαιτησίας, καὶ τῆς διαλλαγῆς: τὰ ἄρθρα 1–23 τῆς συνθήκης ὁρίζουν τὰς λεπτομερείας τῆς διαδικασίας αὐτῆς. Τίνες ὑποθέσεις δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν διαιτησίαν τῆς παρούσης συμβάσεως; Πρῶτον, ἐκεῖνα τὰ ζητήματα περὶ τῶν ὁποίων ἄλλαι συνθῆκαι προβλέπουν π. χ. ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης, ἡ ὁποία προβλέπει ὅτι ὡρισμένα ζητήματα ὑπάγονται εἰς τὸ ἑλληνοτουρκικὸν δικαστήριον. Βέβαια αὐτὰ τὰ ζητήματα ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάγωνται εἰς αὐτὴν τὴν εἰδικὴν διαδικασίαν, καὶ ὄχι εἰς τὴν γενικὴν διαδικασίαν τῆς διαιτησίας ἡ ὁποία προβλέπεται ἐκ τῆς ὑπὸ κύρωσιν συνθήκης. Δεύτερον, ἐξαιροῦνται ἐκεῖνα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἐσωτερικὴν νομοθεσίαν ὑπάγονται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν δικαστικῶν καὶ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν. Τὰ ζητήματα αὐτὰ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς διαιτησίας διότι τοῦτο θὰ ἀπετέλῃ ἀνάμιξιν ξένης δυνάμεως εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ κράτους. Π. Χ. ὅταν ἔχῃ ἕνας Τοῦρκος ὑπήκοος μίαν διαφορὰν μὲ τὸ Τελωνεῖον, δὲν δικαιοῦται ἡ Τουρκικὴ κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν διαιτησίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Μία τοιαύτη κατάστασις θὰ ἦτο βεβαίως χειροτέρα ἀκόμη ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῶν δασμολογήσεων. Καὶ τρίτον, ἐξαιροῦνται τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους. Ἐδῶ ὅμως ὑπάρχει καὶ ἕνας περιορισμὸς τῆς ἐξαιρέσεως κατὰ τὴν σύμβασιν δὲν δύναται αὐθαιρέτως κάθε Κράτος, νὰ ὁρίζῃ τὰ ζητήματα ποῦ θίγουν τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματά του. Ἐὰν ὅταν παρουσιασθῇ τοιαύτη ὑπόθεσις εἶναι σύμφωνα ἀμφότερα τὰ Κράτη, δὲν τίθεται βεβαίως ζήτημα. Ἀλλ’ ἐὰν ἕν ἐκ τῶν δύο συμβαλλομένων μερῶν, ἰσχυρίζεται ὅτι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον προφανῶς δὲν θίγει τὴν κυριαρχίαν του, τὴν θίγει κατὰ τὴν δική του ἀντίληψιν, νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ἀπόφασιν τοῦ διαιτητοῦ. Ἑπομένως ἐδῶ ἐπεμβαίνει πάλιν ἡ διαιτησία, διὰ νὰ περιορίσῃ τὴν ἐξαίρεσιν ἡ ὁποία ἀνεγνωρίσθη ὑπὲρ ἐκείνων τῶν ζητημάτων ποὺ ἀνάγονται εἰς τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους. Ὅπως εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ διαιτησία, ἐπίσης ὑποχρεωτικὴ εἶναι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἀποφάσεων τοῦ διαιτητοῦ. Ἡ σύμβασις ἑπομένως ἔχει εὐρυτάτην ἔννοιαν. Ὡς συνέπειαν τῆς συνθήκης φιλίας, καὶ ὡς ἀπόδειξις ὅτι ἡ συνθήκη αὐτὴ ἠμπορεῖ καὶ θὰ ἔχῃ θετικὰ ἀποτελέσματα, ὑπεγράφη ὑπὸ τῶν δύο Κυβερνήσεων πρωτόκολλον περιορισμοῦ τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν. Ἤδη κατὰ τὸν Σ)βριον τοῦ 1925, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχεν κάμει ἕνα διάβημα παρὰ τῇ Τουρκικῇ Κυβερνήσει διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸν περιορισμὸν τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν. Τότε ὅμως δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ οὐδεμία συνεννόησις, καὶ τοῦτο ἦτο φυσικὸν διὰ λόγους τοὺς ὁποίους σᾶς ἐξέθεσα στὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσουν αἱ δύο Κυβερνήσεις εἰς τοιαύτην συμφωνίαν, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶχον λυθεῖ τὰ ἐκκρεμῆ ζητήματα μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν. Σήμερον ὅμως μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμφωνιῶν τοῦ Ἰουνίου, καὶ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συνθήκης φιλίας, αἱ δύο Κυβερνήσεις ἠδύναντο ἐὰν ἤθελον, νὰ φθάσουν καὶ εἰς τὴν συμφωνίαν, διὰ τὸν περιορισμὸν τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν. Τὸ πρωτόκολλον ἀφίνει εἰς τὰς δύο χώρας τὴν ἐλευθερίαν νὰ ἔχουν τά πλοῖα μὲ τὸν ἐξοπλισμὸν ποὺ θέλουν, δὲν περιορίζει οὔτε τὸν ἀριθμὸν οὔτε τὴν χωρητικότητα τῶν πλοίων, δίδει καὶ τὸ δικαίωμα εἰς τὰς δύο Κυβερνήσεις ν’ ἀποκτήσουν καὶ ἄλλας μονάδας. Ἀλλὰ θέτει ἕνα περιορισμὸν εἰς τὴν ἐλευθερίαν αὐτήν. Ἐὰν τὸ ἕν τῶν συμβαλλομένων μερῶν φρονεῖ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνισχύσῃ τὸν στόλον διὰ νέων μονάδων, ἢ νὰ ἐνισχύσῃ τὸν ὁπλισμὸν τῶν πλοίων του, δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν αὐτήν, χωρὶς νὰ εἰδοποιήσῃ τὸ ἕτερον τῶν συμβαλλομένων Κρατῶν ἕξ μῆνας προτοῦ προβεῖ εἰς τὰς παραγγελίας του ἵνα ἐκ τῆς συζητήσεως, ἐνδεχομένως πεισθῇ ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ ἐνίσχυσις αὐτὴ τοῦ στόλου του, ἢ ἀπεναντίας συγκατατεθῇ ὁ ἕτερος τῶν συμβαλλομένων ὅτι εἶναι ἐντελῶς δεδικαιολογημένη ἡ ἀπόφασις τοῦ ἄλλου Κράτους νὰ ἐνισχύσῃ τὸν στόλον του καὶ ὅτι ἡ ἐνίσχυσις αὕτη δὲν στρέφεται ἐναντίον του. Μετὰ ἕξ μῆνας ὁ καθένας ἀποκτᾶ τὴν ἐλευθερίαν του, χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς συζητήσεως καὶ συμφωνία. Ὅπως βλέπετε, εἶναι μία ρήτρα ἡ ὁποία, ἐὰν αἱ σχέσεις τῶν δύο Κρατῶν εἶναι πραγματικῶς φιλικαί, θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα αἱ δύο Κυβερνήσεις νὰ μὴ προβοῦν εἰς περιττοὺς ἐξοπλισμούς. Ἐὰν ὅμως αἱ σχέσεις δὲν εἶναι τόσον φιλικαί, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι αὐτὴ ἡ σύμβασις δὲν ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὰ δύο συμβαλλόμενα μέρη, νὰ λάβουν ἐκεῖνα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα κρίνονται ἀπαραίτητα διὰ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας.

§45Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἐντὸς ἑξαμήνου δοθῇ ἀπάντησις ἀρνητικὴ τὶ θὰ γίνῃ;

§46Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐὰν εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐζήτησε νὰ αὐξήσῃ τὸν στόλον της, θὰ δύναται ἂν θέλῃ, μετὰ ἕξ μῆνας νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ στόλου της, χωρὶς τοῦτο νὰ θεωρηθῇ ὡς μέτρον ἐχθρικὸν ἐναντίον τῆς Τουρκίας.

§47Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν προβλέπεται διαιτησία;

§48Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὄχι. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποβληθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς διαιτησίαν. Ἄλλο πρᾶγμα εἶναι τὸ πρωτόκολλον τοῦ περιορισμοῦ τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν, καὶ ἄλλο πρᾶγμα εἶναι ἡ σύμβασις φιλίας καὶ διαιτησίας. Ἡ σύμβασις φιλίας καὶ διαιτησίας προβλέπει τὴν διαιτησίαν διὰ τὰς διαφορὰς μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων. Ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ διαφορᾶς. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποβληθῇ εἰς καμμίαν διαιτησίαν τὸ ζήτημα ἂν ἡ ἀντίληψις τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης Κυβερνήσεως εἶναι ὀρθή, ὡς πρὸς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ διὰ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας.

§49Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ ἐρώτησις εἶναι αὐτή. Ὀφείλει ἑκάτερον τῶν Κρατῶν τῶν συμβαλλομένων νὰ ἀναμείνῃ νὰ παρέλθῃ ἡ ἑξάμηνος προθεσμία ἵνα δοθῇ παρὰ τοῦ ἄλλου ἡ συγκατάθεσις διὰ τὴν ἀπόκτησιν μονάδος; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἕν. Τὸ δεύτερον ἐρώτημα εἶναι τοῦτο ἐὰν παρέλθῃ τὸ ἑξάμηνον καὶ τὸ ἕτερον Κράτος δὲν δώσῃ ἀπάντησιν ἢ μᾶλλον δώσῃ ἀπάντησιν ἀρνητικὴν, τί ὀφείλει νὰ πράξῃ τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον ἐζήτησε τὴν συγκατάθεσιν;

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θά μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω πρῶτον, ὅτι ἡ ἑξάμηνος προθεσμία δὲν τίθεται διὰ νὰ περιμένῃ ὁ αἰτῶν τὴν πάροδον αὐτῆς διὰ νὰ προβῇ εἰς παραγγελίαν. Ἡ ἑξάμηνος προθεσμία δίδεται διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ ἀπὸ τὰ δύο Κράτη πρὸς συζήτησιν καὶ ἐξήγησιν ἀμοιβαίαν. Ἡμεῖς λ. χ. ἀποφασίζομεν—ὁ Θεὸς νὰ μὴ τὸ δώσῃ—νὰ καταργήσωμεν τὰ μεγάλα πολεμικὰ τὰ δύο παλαιὰ τὴν Λῆμνον καὶ τὸ Κιλκὶς ἀποφασίζομεν—μία ἄλλη Κυβέρνησις πάντως ὄχι ἡ δική μου—νὰ κάνῃ ἕνα μεγάλο σκάφος. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη θὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ θὰ τῆς εἴπῃ: Ξέρεις ἔχω σκοπὸ νὰ χαλάσω αὐτὰ τὰ δύο καράβια τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐκτόπισμα 30 χιλιάδων τόσον τόννων, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς πόσων, σκεπτόμεθα νὰ κάμωμεν ἕνα ἄλλο καράβι τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔχῃ περισσότερον ἐκτόπισμα, μᾶλλον θὰ ἔχῃ ὀλιγώτερον, καὶ σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς εἰπῆτε ἐὰν ἔχετε τίποτε παρατηρήσεις. Μήπως π. χ. νομίζεται ὅτι ἡμεῖς χαλοῦμε τὴν ἰσορροπίαν ἡ ὁποία χωρὶς ν’ ἀναφέρεται ρητῶς, εἶναι ὅμως ἡ βάσις τῆς....

§51Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ.....

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, ἡ ὁποία μάλιστα δὲν μνημονεύεται ρητῶς, διότι... ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ μᾶς εἴπῃ: Ἠξεύρετε; ἐὰν χαλάσητε τὰ δύο καράβια γιὰ νὰ φτιάξετε ἕνα καινούργιο μεγάλο, καὶ λάβομεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν ἐλαφρὸ στόλο τὸ, ὁποῖον ἔχετε, χαλάει ἡ ἰσορροπία· καὶ δι’ αὐτὸ νομίζομεν ὅτι ἢ ἐμεῖς πρέπει νὰ κάμωμεν μερικὰ μικρὰ σκάφη ἀντιτορπιλλικά, διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἰσορροπία, ἢ ἐσεῖς νὰ ἀχρηστεύσητε μερικὰ ἀπὸ τὰ ἐλαφρά σας σκάφη. Τώρα μοῦ λέγετε καὶ ἂν δὲν ὑπάρξῃ καλὴ πίστις εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν τί θὰ γίνῃ;» Δὲν θὰ ἰσχύσῃ τίποτε, ὅπως δὲν θὰ ἴσχυε καθόλου καὶ ἂν ἦτο περισσότερον εἰδικευμένη ὅπως θὰ τὴν ἤθελον οἱ εἰδικοί. Οἱ εἰδικοὶ ἀρέσκονται εἰς τὰς εἰδικεύσεις. Ἂν λοιπὸν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἐξακολουθοῦν αἱ σημεριναὶ φιλικαὶ σχέσεις μας, καὶ ἀρχίσει ἡ δυσπιστία τότε δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀξίαν τὸ πρωτόκολλον, ὅπως καὶ τὸ σύμφωνον θὰ χάσῃ πᾶσαν ἀξίαν.

§53Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰς τὴν ἐκτίμησιν τίνος θὰ ὑπόκηται ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔγινεν; εἰς τὴν ἐκτίμησιν ἀμφοτέρων τῶν συμβαλλομένων;

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν συμφωνήσουν τὰ δύο Κράτη, καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἀρχίζουν νὰ πηγαίνουν μπροστὰ εἰς τοὺς ἐξοπλισμούς, δικαίωμά των εἶναι. Δὲν ἠμπορεῖ αὐτὸ τὸ ζήτημα νὰ γίνῃ ἀντικείμενον διαιτητικῆς λύσεως, κατὰ τὴν γνώμην μου τοὐλάχιστον. Δὲν συνεζητήσαμεν ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ πιστεύω εἰλικρινῶς ὅτι τοῦτο εἶναι κατ’ ἐξοχὴν κυριαρχικὸν δικαίωμα τῶν Κρατῶν. Ὁ συνάδελφός μου εἶναι ὀλιγώτερον κατηγορηματικὸς εἰς τοῦτο. Μοῦ ἐπιτρέπετε; Εἶμαι ὀλιγώτερον κατηγορηματικὸς κατὰ τοῦτο, ὅτι αἱ ἀντιλήψεις αἱ διεθνεῖς περὶ τοῦ, τίνα ζητήματα εἶναι τῆς ἀποκλειστικῆς κυριαρχικῆς δικαιοδοσίας ἑνὸς Κράτους, καὶ τίνα ὄχι, μεταβάλλονται ἐπὶ τὰ βελτίω διηνεκῶς. Πολλὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα μέχρι πρὸ δέκα καὶ δέκα πέντε ἐτῶν ἐθεωροῦντο ὅτι ἦσαν τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς κυριαρχικῆς δικαιοδοσίας τοῦ Κράτους, σήμερον τὸ δικαστήριον τῆς Χάγης θεωρεῖ ὑποκείμενα εἰς τὴν κρίσιν τοῦ διαιτητοῦ. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν πραγμάτων τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶμεν καὶ εἰς διάφορον κρίσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Πρὸς τὸ παρὸν ὅμως εἴμεθα καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνοι ὅτι ἂν καταφεύγει εἰς τὴν διαιτησίαν τὸ ζήτημα ἡ ἀπάντησις ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο εἶναι ὅτι κύριοι αὐτὲ εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν κυριαρχικὸν δικαίωμα τοῦ Κράτου, πῶς θὰ ἀμυνθῇ, καὶ συνεπῶς κακῶς ἔρχεσθε εἰς ἐμένα. Ἀλλ’ ἀλλοίμονον ἂν φθάσουν αἱ σχέσεις μέχρι τοιούτου σημείου.

§55Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐνθυμεῖσθε τὶ εἶπα ὅταν ἔκαναν τὴν εἰσήγησιν, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ σύμφωνα ἀξίζουν ὅσον ἀξίζει ἡ χρῆσις τὴν ὁποίαν τοῦ κάνουν.

§56Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς δευτέρας συμβάσεως, τῆς συνομολογηθείσης ἐν Ἀγκύρᾳ τὴν 19ην Ὀκτωβρίου, τῆς συμβάσεως, ἐγκαταστάσεως ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας. Τὰ ἐννέα πρῶτα ἄρθρα τῆς συμβάσεως ἐγκαταστάσεως ἀφορῶσι τὴν ἐγκατάστασιν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ τῶν Τούρκων ὑπηκόων εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ ἐπιτυχὴς διακανονισμὸς τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἦτο ὑψίστης σημασίας διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ δέον νὰ ἐξετασθῇ ἐὰν ἐπιτύχαμεν ὅτι ἦτο δυνατόν. Τὸ ζήτημα εἶναι ὑψίστης σημασίας, διότι χιλιάδες Ἑλλήνων ὑπηκόων εὑρίσκονται ἤδη εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ ἔπρεπε νὰ ρυθμίσωμεν τὰς σχέσεις αὐτῶν μὲ τὰς τοπικὰς ἀρχὰς, καὶ τὴν θέσιν των εἰς τὴν ὅμορον ἐπικράτειαν, ἐξ ἄλλου ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία ἔχουν ἐπαρχίας αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς στενὴν ἐπαφήν, ἡ ἐπικοινωνία μεταξύ των εἶναι ἐντατική. Καὶ τέλος διότι ὑπάρχει ἐλπὶς ὅτι ἡ σύμβασις φιλίας θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ δώσωμεν μίαν εὐρυτέραν ἐπέκτασιν, εἰς τὰς σχέσεις καὶ τὰς συναλλαγὰς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, καὶ ὅτι δύνανται ἄλλοι Ἕλληνες νὰ ἐγκατασταθοῦν ἀκόμη εἰς τὴν Τουρκίαν. Διὰ νὰ κρίνωμεν ὅμως δικαίως τὸ κείμενον τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπό τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μόνον τὰς ἀπαιτήσεις τὰς ἀξιώσεις, τὰς ἀνάγκας, τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ τοὺς γενικοὺς κανόνας οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν σημερινὴν μεταπολεμικὴν ἐποχὴν τῆς γενικῆς ἀνεργίας κανονίζουν τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ξένων εἰς ὅλα τὰ κράτη. Καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι ἡ Τουρκία δικαίως, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν δύναται παρὰ νὰ ζητήσῃ ὅπως οἱ γενικοὶ αὐτοὶ κανόνες, ἐφαρμοσθῶσι καὶ εἰς τὰς σχέσεις αὐτῆς μὲ τὰς ξένας δυνάμεις. Τοῦτο ἠξίωσε καὶ ἐπέτυχε εἰς ὅλας τὰς συνθήκας ποὺ ὑπέγραψε μὲ ξένας δυνάμεις, μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης. Ἑπομένως καὶ τὸ καθεστὼς ἀκόμη τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, δὲν ἠδύνατο νὰ διατηρηθῇ ὅπως εἶχε μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἰσχύος τῆς συνθήκης αὐτῆς. Ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης ἀπετέλει συμβιβασμὸν μεταξὺ παρελθόντος προνομιακοῦ διὰ τοὺς ξένους ἐν Τουρκίᾳ, καὶ τῶν νέων κανόνων τοῦ δικαίου. Τὸ συμβιβαστικὸν τοῦτο καθεστὼς δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ παραταθῇ. Ποῖα εἶναι ἡ σημερινὴ κατάστασις τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν Τουρκίᾳ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως τῆς Λωζάννης; δυνάμει τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ εἰδικοῦ πρωτοκόλλου 4 τῆς συμβάσεως τῆς Λωζάννης, οἱ ξένοι ὑπήκοοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐγκατεστημένοι εἰς τὴν Τουρκίαν πρὸς τῆς 28ης Ἰανουαρίου 1923 ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξακολουθήσουν ἀσκοῦντες ἐκεῖνα, τὰ ἐπαγγέλματα, τὰ ὁποῖα ἤσκουν μέχρι τῆς 28ης Ἰανουαρίου 1923 καὶ τοῦτο μέχρι τῆς 9ης Αὐγούστου 1931. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ ἔχομεν καὶ ἡμεῖς, καὶ αἱ ἄλλαι δυνάμεις αἱ ὁποῖαι ὑπέγραψαν τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης. Τοῦτο εἶναι ἕνα καθεστὼς προνομιακὸν ὑπὲρ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ τῶν ξένων ὑπηκόων ἐν Τουρκίᾳ, καὶ ἀποτελεῖ, τὸ ἐπαναλαμβάνω, συμβιβασμὸν μεταξὺ τοῦ καθεστῶτος τῶν διομολογήσεων καὶ τῶν γενικῶν κανόνων, οἱ ὁποῖοι ρυθμίζουν τὸ ζήτημα τῶν ξένων ὑπηκόων, εἰς ὅλα τὰ ξένα κράτη. Καὶ ἦτο φυσικὸν εἰς τὸ προνομιακὸν τοῦτο καθεστὼς νὰ τεθῇ ἕνα τέρμα μὲ τὴν νέαν σύμβασιν ὅπως ἤδη ἐγένετο μὲ τὰς συμβάσεις τὰς ὁποίας ἡ Τουρκία ἔχει ὑπογράψει μὲ τὰ ἄλλα κράτη, τὰ ὁποῖα εἶχον ἢ δὲν εἶχον παρόμοια προνόμια δυνάμει τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης. Μεταξὺ τῶν πρώτων, δυνάμεων ποὺ συνεπέγραψαν τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, ἡ Ἀγγλία ὑπέγραψε ἤδη μίαν νέαν σύμβασιν διὰ τῆς ὁποίας ἔχει παραιτηθῆ ὅλων αὐτῶν τῶν εἰδικῶν προνομίων. Παρομοίως ὅλαι αἱ ἄλλαι δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον συνυπογράψῃ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, ὅπως ἡ Γερμανία, Βουλγαρία, Οὐγγαρία, Πολωνία κλπ., ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑπογράψει συμβάσεις μὲ τὴν Τουρκίαν τὰ τελευταῖα ταῦτα χρόνια, ἐδέχθησαν ὅλαι τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τῶν γενικῶν κανόνων τοῦ δικαίου. Εἶναι ἑπομένως ἀδύνατον ἡ Ἑλλὰς νὰ πράξῃ διαφορετικά. Εἰς τὴν ἄδειαν αὐτὴν, ἡ ὁποία εἶχε δοθῇ εἰς τοὺς Ἕλληνας ὅπως καὶ τοὺς ἄλλους ξένους ὑπηκόους, τοὺς ἐγκατεστημένους εἰς τὴν Τουρκίαν, νὰ ἐξασκήσουν τὰ παλαιά των ἐπαγγέλματα, ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης εἶχε ἤδη θέσῃ ἕναν περιορισμὸν· δὲν διατηροῦσαν, δηλαδή, οἱ ξένοι ὑπήκοοι τὸ δικαίωμα νὰ ἐξακολουθοῦν ἀσκοῦντες ἐκεῖνα τὰ ἐπαγγέλματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὰς ἐργασίας τοῦ λιμένος. Μὲ τὴν νέαν σύμβασιν, ποῖοι κανόνες ἐτέθησαν; Ἡ νέα σύμβασις θέτει πρῶτον ὡς ἀρχὴν ὅτι ἐξομοιοῦνται εἰς τὸ μέλλον ὅλοι οἱ ξένοι ὑπήκοοι, τόσον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐγκατεστημένοι εἰς τὴν Τουρκίαν πρὸ τοῦ τοῦ 1923, ὅσον οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὸ μέλλον εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἡ δευτέρα ἀρχὴ, εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ρήτρας τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου κράτους. Ὅσα θὰ παραχωρήσουν οἱ Τοῦρκοι εἰς ἄλλην ξένην δύναμιν θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα, δυνάμει τῆς ρήτρας τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου κράτους, νὰ τὰ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς, ἐὰν αὐτὰ δὲν εὑρίσκονται ἤδη γραμμένα εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἡ σύμβασις ἀναγνωρίζει εἰς ἀμφότερα τὰ κράτη τὸ δικαίωμα νὰ ρυθμίζουν διὰ ἐσωτερικοῦ νόμου, τὰ ζητήματα τῆς μεταναστεύσεως καί, ἐν γένει, νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς τοὺς ὑπηκόους των ὡρισμένα ἐπαγγέλματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ μπορέσουν νὰ ἐξασκοῦν οἱ ξένοι ὑπήκοοι. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ κανόνες, οἱ ὁποῖοι ἐφαρμόζονται σήμερον εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις ἐγκαταστάσεων ξένων ὑπηκόων εἰς ξένον κράτος. Κοντὰ στοὺς γενικοὺς κανόνας ἔχομεν ἐπιτύχει μίαν ρήτραν ἡ ὁποία εἶναι εὐεργετική. Ἐὰν ἡ Τουρκία ὑπογράψῃ αὔριον μίαν σύμβασιν μὲ τρίτην δύναμιν διὰ τὴν ἐξάσκησιν οἱουδήποτε ἐπαγγέλματος, τέχνης κλπ., οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι θὰ ἀπολαύσουν αὐτοδικαίως καὶ ἄνευ ἀμοιβαιότητος τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ. Τὴν ρήτραν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἐπέτυχεν ἡ Ἀγγλία, τὴν εἶχον ζητήσει καί ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα τελευταίως ὑπέγραψαν σύμβασιν ἐγκαταστάσεως μὲ τὴν Τουρκίαν, π. χ. ἡ Ρουμανία. Διὰ τῆς Ρουμανοτουρκικῆς συμβάσεως δὲν τῆς ἀναγνωρίζεται ὅμως τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἑπομένως ἡ ἐπιτυχία μας αὐτὴ εἶναι ἀρκετὰ σημαντική. Ἀλλὰ ἐπετύχαμεν καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη. Τὸ καθεστὼς τὸ προνομιακὸν τοῦ 4ου πρωτοκόλλου τῆς Λωζάννης ἰσχύει μέχρι τῆς 31 Αὐγούστου 1931. Θὰ μοῦ παρατηρήσετε ὅτι ἀφοῦ ὑπεγράψαμεν νέαν σύμβασιν δὲν ἰσχύει πλέον τὸ Πρωτόκολλον αὐτὸ καὶ διὰ τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους οἱ ὁποῖοι εἶσαν ἐγκατεστημένοι εἰς τὴν Τουρκίαν πρὸ τοῦ 1923, καὶ ἑπομένως αὐτοὶ ζημιώνονται κατὰ τὸ διάστημα τῶν 6 μηνῶν ἀπὸ σήμερον μέχρι τῆς 9ης Αὐγούστου 1931, ἀφοῦ ἡ νέα σύμβασις ἀντικαθιστᾶ γενικῶς καὶ δι’ ὅλους τὸ Πρωτόκολλον 4. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι δυνάμει τῆς ρήτρας τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, ἐπειδὴ τοὐλάχιστον δύο μεγάλαι δυνάμεις, ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία δὲν ἔχουν ἀκόμη ὑπογράψει νέαν σύμβασιν ἐγκαταστάσεως, καὶ ἑπομένως ἐπειδὴ δι’ αὐτὰ ἰσχύουσιν ἀκόμη αἱ διατάξεις τοῦ 4ου πρωτοκόλλου αὐταὶ ἰσχύουν καὶ διὰ τοὺς δικούς μας ὑπηκόους. Ἡ σύμβασις ἐγκαταστάσεως εἰς δύο ἄρθρα, τὸ 5 καὶ 6, λύει ἐπίσης κατὰ ἕνα ἱκανοποιητικὸν τρόπον διάφορα φορολογικὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας καὶ τὰς Τραπέζας. Αἱ Τράπεζαι αἱ Ἑλληνικαί, ὡς καὶ αἱ Τουρκικαὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀνοίξουν ὑποκαταστήματα, βεβαίως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐσωτερικοῦ νόμου διὰ εἰδικῆς ἀδείας. Ἀλλ’ ἔμειναν σύμφωνοι αἱ Κυβερνήσεις ὅτι μὲ τὸ πρόσχημα αὐτὸ τῆς εἰδικῆς ἀδείας δὲν θὰ ἐμποδίσουν τὸ ἄνοιγμα τῶν ὑποκαταστημάτων. Ὑπάρχει μία εἰδικὴ διάταξις εἰς τὴν σύμβασιν ποὺ τὸ καθορίζει σαφῶς Τώρα θὰ ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἕνα ἐρώτημα: Οἱ ἀνταλλάξιμοι Τοῦρκοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν Ἕλληνες ἐγκατεστημένοι εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἔγιναν Τοῦρκοι, καὶ οἱ Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐγκατεστημένοι εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ ἔγιναν Ἕλληνες ὑπήκοοι, ἀφομοιοῦνται μὲ τοὺς ἄλλους ὑπηκόους Τούρκους καὶ Ἕλληνας; δύνανται καὶ αὐτοὶ ἐλευθέρως νά ἐγκατασταθοῦν, οἱ Ἕλληνες εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ οἱ Τοῦρκοι εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀναμφισβητήτως ὄχι, καὶ τοῦτο διὰ πολλοὺς λόγους. Πρῶτον ἐὰν τοῦτο ἦτο ἐπιτετραμμένον δυνάμει τῆς νέας συμβάσεως ἐγκαταστάσεως, θὰ ἦτο καὶ ἤδη ἐπιτετραμμένον μὲ τὴν σήμερον ἰσχύουσαν σύμβασιν ποῦ ρυθμίζει τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ξένων ὑπηκόων, τὴν σύμβασιν τῆς εἰρήνης. Ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν τοῦτο ἦτο ἐπιτετραμμένον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας συμβάσεως ἢ οἱασδήποτε ἄλλης συμβάσεως περὶ ἐγκαταστάσεως ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ ὑπογραφῇ, θὰ ἐφηρμόζοντο κατὰ τὸ παρελθόν εἰς τοὺς ἀνταλλαξίμους ποὺ ἔγιναν ἀπὸ τὰ 1922 Ἕλληνες ὑπήκοοι αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως τῆς Λωζάννης δυνάμει τῆς ὁποίας πολλοὶ Ἕλληνες ὑπήκοοι, χωρὶς νὰ ἔχουν τὰ προνόμοια τοῦ ἄρθρου 4ου, ἔχουν μεταβῆ ὅμως ἤδη εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ ἐργάζονται σήμερον ἐκεῖ χωρὶς νὰ ἔχουν βεβαίως τὸ δικαίωμα τῆς ἐξασκήσεως ὅλων τῶν ἐπαγγελμάτων. Εἰς τὰ 1925 ὅτε ἤμην εἰς τὴν Ἄγκυραν ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ὑπῆρχον δεκάδες Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι εἰργάζοντο εἰς τὴν Ἄγκυραν· τοὺς εἶχον φέρει οἱ ἴδιοι οἱ Τοῦρκοι, διότι ἦσαν τεχνῖται καλοί. Ἐπίσης ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης ἔχουν ἐγκατασταθῆ καὶ μερικοὶ ἄλλοι Ἕλληνες ὑπήκοοι εἰς τὴν Σμύρνην π. χ. εἰς τὰ 1926 ὑπῆρχον 260 Ἕλληνες ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸ Προξενεῖον μας καὶ μερικοὶ ἐξ αὐτῶν εἶχον ἔλθη εἰς τὴν Σμύρνην μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συνθήκης τῆς Εἰρήνης. Φυσικῷ τῷ λόγῳ κανεὶς ἐξ αὐτῶν δὲν ἦτο ἀνταλλάξιμος. Ἑπομένως ἀπὸ χρόνια ἤδη οἱ ἀνταλλάξιμοι ἀποτελοῦν μίαν κατηγορίαν χωριστήν, καὶ δὲν τοὺς χωρίζει διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ τοὺς ἄλλους Ἕλληνας ὑπηκόους ἡ σημερινὴ σύμβασις ἐγκαταστάσεως. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος, οὐσιαστικός, διὰ τὴν μὴ ἐγκατάστασιν εἰς τὴν Τουρκίαν τῶν ἀνταλλαξίμων τῶν γενομένων Ἑλλήνων ὑπηκόων. Ἄν ἠμποροῦσαν οἱ ἀνταλλάξιμοι Ἕλληνες νὰ ἐπιστρέψουν καὶ νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὴν Τουρκίαν, οἱ δὲ Τοῦρκοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν θὰ ὑπῆρχε πλέον οὐσιαστικῶς ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν, θὰ ὑπῆρχε μόνον ἀνταλλαγὴ τῶν περιουσιῶν. Ἐμμέσως θὰ εἶχε καταργηθῆ κατὰ τὸ ἥμισυ ἡ συνθήκη ἀνταλλαγῆς καὶ τοῦτο βεβαίως δὲν θὰ ἦτο νοητόν. Ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν ἀνταλλαξίμων ἔπρεπε νὰ δηλωθῇ σαφῶς, καὶ ὀρθῶς εἰς τὰ πρωτόκολλα τῆς ὑπογραφῆς τὰ δύο συμβαλλόμενα μέρη καθώρισαν τὸ ζήτημα αὐτό, καὶ καλῶς τὸ ἔπραξαν διότι ἄν δὲν τὸ εἶχον κάμει, βεβαίως θὰ εἶχον δώσει λαβὴν εἰς ἑρμηνείαν τῶν κειμένων ποὺ θὰ ἦτο ἐσφαλμένη. Ἡ εἰδικὴ αὐτὴ διάταξις εἶναι ἡ ἑξῆς: «ἐννοεῖται, ἐν τούτοις ὅτι διὰ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 1 δὲν θίγονται οὔτε αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 1 τῆς ἐν Λωζάννῃ τῇ 30ῇ Ἰανουαρίου 1923 συνομολογηθείσης συμβάσεως ἀνταλλαγῆς, οὔτε οἱ σήμερον ἢ ἐν τῷ μέλλοντι ἐν ἰσχύι κανονισμοὶ ἀναφορικῶς πρός τὰ διαβατήρια, τὰς θεωρήσεις, τὰς ἀδείας διαμονῆς καὶ τὴν προστασίαν τῆς ἐντοπίου ἀγορᾶς ἐργασίας». Βλέπετε ὅτι τὸ ζήτημα καθορίζεται σαφῶς, εἰλικρινῶς. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζει βεβαίως, ἀφοῦ αἱ σχέσεις μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων εἶναι φιλικαί, κάθε Κράτος, ἡ Ἑλλὰς ὡς πρός τοὺς Τούρκους ἀνταλλαξίμους, ἡ δὲ Τουρκία ὡς πρὸς τοὺς Ἕλληνας ἀνταλλαξίμους, νὰ λάβουν ἐκεῖνα τὰ διοικητικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ ἤθελον ἵνα διευκολύνουν τὰ ταξείδια τῶν ἀνταλλαξίμων εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν ἢ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐμπορίου, ἢ καὶ νὰ ἐπιτρέψουν τὴν προσωρινὴν ἢ καὶ τὴν ὁριστικὴν ἐγκατάστασιν αὐτῶν εἰς ἀμφότερα τὰ μέρη. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν θὰ γίνῃ δυνάμει τῆς συμβάσεως, δυνάμει μιᾶς συμβατικῆς ὑποχρεώσεως τῶν Κρατῶν· θὰ εἶναι ἕνα μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ κάθε Κράτος, διότι θὰ κρίνῃ ὅτι δύναται ἢ ὅτι συμφέρει νὰ τὸ κάμῃ. Φρονῶ ὅτι, κατόπιν τῆς ἐξελίξεως τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων κατὰ τὸν φιλικώτερον τρόπον, δὲν θὰ εἶναι ἀδύνατον εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις, νὰ μὴ εὕρουν ἐμπόδιον οἱ ἐνδιαφερόμενοι νά μεταβοῦν πρὸς προσωρινὴν ἐγκατάστασιν εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην χώραν.

§57Σ. ΣΥΜΕΟΝΟΓΛΟΥ. Πῶς θὰ γίνῃ ἡ διάκρισις Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ νέων Ἑλλήνων ὑπηκόων;

§58Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ διαβατήρια φαίνεται ἀπὸ ποῦ κατάγεσθε καὶ ποῦ εἶσθε ἐγγεγραμμένος. Ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι μία λεπτομέρεια ποὺ ὑπάγεται εἰς τὴν διοικητικὴν ρύθμισιν. Τὰ ἑπόμενα ἄρθρα, ἀπὸ τοῦ 10ου μέχρι τοῦ 24ου, ρυθμίζουν τὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ συμπληροῦνται ἀπὸ δύο πίνακας, τὸν πίνακα Α ὅπου ἀναγράφονται αἱ εἰδικαὶ παραχωρήσεις μας πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ τὸν πίνακα Β ὅπου ἀναγράφονται αἱ παραχωρήσεις τῆς Τουρκίας πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον. Καὶ πάλιν νομίζω, ὅτι διὰ νὰ κρίνωμεν τὴν σύμβασιν αὐτὴν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ποία εἶναι ἡ σημερινὴ κατάστασις τῶν ἐμπορικῶν συναλλαγῶν μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος. Κατὰ τὴν τελευταίαν στατιστικὴν τὴν ὁποίαν ἔχομεν, τὴν στατιστικὴν τοῦ 1929, ἡ Τουρκικὴ εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀνέρχεται εἰς 339 ἑκατομμύρια ἐτησίως, ἀπέναντι 13.600.000 ποὺ ἀντιπροσωπεύουν τὴν Ἑλληνικὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὴν Τουρκίαν. Οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ, ἂν τοὺς πάρετε ὅπως ἔχουν, δὲν σᾶς δίδουν τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τῶν συμφερόντων τά ὁποῖα οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ ἀντιπροσωπεύουν. Διότι 339 ἑκατ. ἀπέναντι τῶν 13 ἑκατομμυρίων ἀντιπροσωπεύουν τὸ πλεῖστον τὴν ἀξίαν εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης ἀπαραιτήτων εἰς τὴν Ἑλληνικὴν βιομηχανίαν, τὰ ὁποῖα ἡ Τουρκία εἰσάγει εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀντιπροσωπεύουν ἐπίσης τὴν ἀξίαν τῶν μεγάλων ζώων, τῶν ὁποίων ἡ Ἑλλὰς στερεῖται ὡς καὶ τὴν ἀξίαν τῶν σιτηρῶν καὶ ἄλλων γεωργικῶν προϊόντων ἀπαραιτήτων δι’ ἡμᾶς ἐφόσον δὲν ἔχομεν ἐπάρκειαν τοιούτων: 27.000.000 ἀντιπροσωπεύουν τὰ ἄλλα εἴδη τὰ ὁποῖα εἰσάγει ἡ Τουρκία εἰς τὴν Ἑλλάδα, τά μόνα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι οὕτως εἰπεῖν ἀπαραίτητα διὰ τὴν Ἐθνικήν μας οἰκονομίαν. Βάσις τῶν σχετικῶν διατάξεων τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως, ὅσον ἀφορᾶ τοὺς εἰσαγωγικοὺς δασμούς, εἶναι πάλιν ἡ ρήτρα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀποδεχθῇ καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν. Ἀνεγνωρίσθη ἐπίσης ἡ ἰσότης μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων ὑπηκόων εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων ὑπηκόων εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δηλαδὴ διά τὰς ἐργασίας τὰς ὁποίας ἕνας οἱοσδήποτε ἔμπορος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ εἰς τὴν Τουρκίαν, ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ καμμίαν διάκρισιν ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν π. χ., ἢ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος μεταξὺ τοῦ Ἕλληνος καὶ τοῦ Τούρκου ἐμπόρου. Ὑπάρχει πλήρης ἰσότης τόσον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅσον καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν μεταξὺ τῶν ὑπηκόων ἀμφοτέρων τῶν Κρατῶν. Εἰδικῶς ὡς πρὸς τούς εἰσαγωγικοὺς δασμούς, ἐκτὸς τῆς ρήτρας τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, ἡ Τουρκία ἐπιτυγχάνει τοὺς κατωτέρους δασμοὺς διὰ 8 εἴδη ἡ δὲ Ἑλλὰς διὰ 37 εἴδη. Εἰς τὸν πίνακα Αʹ. ἀναγράφονται τὰ 8 αὐτὰ εἴδη. Μία παραχώρησις σοβαρὰ ἔγινεν ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ Τουρκικόν ἐμπόριον· ἡ παραχώρησις αὐτὴ ἀφορᾶ τὰ μεγάλα ζῷα. Ἡ Τουρκία μᾶς παρετήρησεν τὸ ἑξῆς: τὰ ζῶα τὰ ὁποῖα εἰσάγει αὐτὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα, συνήθως ζυγίζουν ὀλιγώτερα ἀπὸ 200 κιλά, ἐνῷ τὰ ζῶα τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς εἰσάγει ἀπὸ τὰ ἄλλα μέρη, αἴφνης ἀπὸ τὴν Σερβίαν καὶ Ρουμανίαν, ζυγίζουν 400 κιλά... Καὶ οὕτω μὲ τὸ μέχρι τοῦδε καθεστὼς τὰ 200 αὐτὰ κιλὰ τῶν τουρκικῶν ζώων πληρώνουν τὸν ἴδιον δασμὸν δηλ. 15 μεταλλικὰς δραχμάς, τὸν ὁποῖον πληρώνουν καὶ τὰ ζῶα τῶν 400 κιλῶν τῆς Σερβίας καὶ Ρουμανίας. Καὶ ἑπομένως, οὐσιαστικῶς τὰ Τουρκικὰ ζῶα πληρώνουν τὸν διπλάσιον δασμόν ἀπὸ τὰ Σερβικὰ Ρουμανικὰ ἢ Οὐγγρικά. Τοῦτο τὸ ἀνεγνώρισεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ περιώρισε τὸ δικαίωμα τῶν 15 μεταλλικῶν δραχμῶν εἰς 9 μεταλλικὰς δραχμάς, διὰ τὰ ζῶα τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἐκ τῆς Τουρκίας καὶ ζυγίζουν ὀλιγώτερον ἀπὸ 200 κιλά. Ὡς ἐκ τούτου τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν χάνει τίποτε, διότι ἀντὶ νὰ εἰσπράξῃ διὰ 400 κιλὰ κρέας, ποὺ ἀντιπροσωπεύουν τὰ ζῶα ἀπὸ τὴν Σερβίαν 15 μεταλλικὰς δραχμάς, θὰ εἰσπράξῃ διὰ 400 κιλὰ κρέας ἐκ τῆς Τουρκίας, ὄχι μόνον 15, ἀλλὰ 18 μεταλλικὰς δραχ. δηλαδὴ δὶς 9 μεταλλικὰς δραχμάς.

§59Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἦτο σύμφωνος καὶ ἡ ζωοτεχνικὴ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν ἠρώτησα, ὅτι δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ ἀρνηθῶμεν, διότι δὲν πρόκειται νὰ βλάψωμεν καθόλου.

§60Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κυριωτέρα παραχώρησίς μας εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἡ δὲ Τουρκία ἔκαμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰς ἑξῆς παραχωρήσεις: Ἐπετύχομεν ποσοστὸν ἐκπτώσεως ἐπὶ 6 εἰδῶν. Ἐπὶ 6 εἰδῶν ποσοστὸν ἐκπτώσεως ἐπὶ τοῦ γενικοῦ δασμολογίου 30%, ἤτοι διὰ τοὺς οἴνους γλυκεῖς (εἰς βαρέλια καὶ εἰς φιάλας), σαρωθρόχορτον, κολοφώνιον, ἐστολισμένα εἴδη ἢ συνδεδεμένα μετ’ ἄλλων ὑλῶν, καὶ παντὸς εἴδους τάλκων. Ἐπὶ 3 εἰδῶν ποσοστὸν ἐξ 25%, ἤτοι διὰ μανδαρίνια καὶ κίτρα καὶ διὰ οἴνους εἰς βαρέλια καὶ φιάλας. Ποσοστὸν ἐξ 22½% διὰ σάπωνας πλύσεως ἐξ ἐλαιολάδου. Ἐπὶ 27 βιομηχανικῶν προϊόντων ποσοστὸν ἐκπτώσεως 20%, ἤτοι διὰ ὑφάσματα, νήματα σχοινία εἴδη ἐκ δέρματος κ. λ. π. καὶ ἐπίσης 20% διὰ τὸ κονιὰκ, 15% διὰ τὴν σαλοξίνην, 12½% διὰ τὰ κατειργασμένα δέρματα καὶ 5% διά τὰ χονδροειδῆ ὑφάσματα σισκευασίας καὶ τοὺς σάκκους. Διὰ νὰ κρίνωμεν δικαίως τὰς ἐκπτώσεις αὐτὰς, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἑξῆς: 1ον) Δι’ ἕν εἶδος, τὸν ἐξ ἐλαιολάδου σάπωνα, ἡ Ἑλλὰς ἐπέτυχε νὰ δημιουργηθῇ μία εἰδικὴ κατηγορία εἰς τὴν ὁποίαν θὰ κατατάσσωνται οἱ σάπωνες ἐξ ἐλαιολάδου. Σᾶς ὑπενθυμίζω ποία εἶναι σήμερον ἡ κατάστασις τῆς εἰσαγωγῆς τῶν σαπώνων τῶν Ἑλληνικῶν εἰς τὴν Τουρκίαν. Εἶναι σχεδὸν ἀνύπαρκτη· ἐνῶ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν εἴχομεν μίαν εἰσαγωγὴν σημαντικήν, σήμερον δὲν ἔχομεν ἀπολύτως τίποτε, καὶ τοῦτο διὰ δύο λόγους: Πρῶτον διότι δὲν δυνάμεθα νὰ συναγωνισθῶμεν τοὺς σάπωνας τοὺς εἰσαγομένους ἀπὸ τά ἄλλα μέρη, ἰδίᾳ δὲ ἀπὸ τὴν Γαλλίαν καὶ Ρωσίαν, ἐφόσον κατατάσσονται οἱ ἑλληνικοὶ σάπωνες εἰς τὴν ἰδίαν κατηγορίαν μὲ τοὺς Γαλλικοὺς καὶ τοὺς Ρωσικούς. Θὰ ἐξηκολούθη δὲ ἡ κατάστασις αὐτή, ἀφοῦ ἡ ρήτρα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, θὰ ἐπεξέτεινε ἀναγκαστικῶς εἰς τούς Γαλλικοὺς καὶ Ρωσσικοὺς σάπωνας οἱανδήποτε ἀτέλειαν τὴν ὁποίαν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τοὺς ἰδικούς μας. Μόνον μία ἰδιαιτέρα κατηγορία ἠδύνατο νὰ μᾶς προστατεύσῃ. Κατὰ δεύτερον λόγον ὑπεχώρησεν ἡ εἰσαγωγὴ μας, διότι ἐδημιουργήθη εἰς τὴν Τουρκίαν μία βιομηχανία σάπωνος, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἦτο δυσκολωτάτη ἡ πώλησις, ἡ ἐξάπλωσις τοῦ ἰδικοῦ μας ἐμπορίου. Διὰ τῆς δημιουργίας τῆς εἰδικῆς κατηγορίας, ἡ ρήτρα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους δὲν θὰ ἐπεκτείνῃ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἐξωτερικοὺς σάπωνας τὸν δασμὸν ποὺ ἐπετύχαμεν, ἡ δὲ ὑποβίβασις τοῦ δασμοῦ τούτου κατὰ 26½% τοὺς προστατεύει ἐμμέσως εἰς τὸν συναγωνισμὸν μὲ τοὺς τουρκικοὺς σάπωνας. Αὐτὰ ἐπέτυχεν ἡ ἀντιπροσωπεία μας, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι μία ἐπιτυχία ἀρκετὰ σημαντική. Ὡς πρὸς τὸ κονιὰκ ἐπετύχαμεν μίαν ἔκπτωσιν 20%. Ἐδῶ βεβαίως τίθεται ἐν ἰσχύϊ ἡ ρήτρα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσητε, ὅτι εἰς τὴν Τουρκίαν ὑπάρχουν μονοπώλεια καὶ ἑπομένως αἱ καλαί μας σχέσεις μὲ τὴν Τουρκίαν μᾶς δίδουν κάθε ἐλπίδα ὅτι θὰ ὑποχρεωθοῦν τὰ μονοπώλεια νὰ πάρουν μίαν σημαντικὴν ποσότητα Ἑλληνικῶν κονιάκ. Ἡ τρίτη παρατήρησις τὴν ὁποίαν εἶχα νὰ κάμω εἶναι σχετικὴ μὲ ὅσα σᾶς εἶπα εἰς τὴν ἀρχὴν, δηλαδὴ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία εὑρέθη εἰς δύσκολον θέσιν, διότι διὰ νὰ προστατεύσῃ ἐπαρκῶς τὴν βιομηχανίαν ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐλευθέραν εἴσοδον μὲ μικρὸν δασμόν ἐπί τῶν πρώτων ὑλῶν καί τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ τό δεχθῇ εὔκολα τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ὀρθῶς δὲ ἡ ἀντιπροσωπεία μας ἐθεώρησεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς ἀξιώσεις τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Ὅταν ὅμως ἐζητήσαμεν δι’ ὡρισμένα ἤδη, διὰ νήματα π. χ. ἀπὸ τὴν Τουρκίαν μίαν ἰδιαιτέραν ἔκπτωσιν ἐπὶ τοῦ γενικοῦ δασμολογίου, ἡ Τουρκία μᾶς ἀπήντησε: «τὰ νήματά σας τὰ κατασκευάζετε ἐν μέρει μὲ τὴν πρώτην ὕλην τὴν ἰδικήν μας, τὴν ὁποίαν σεῖς φορολογεῖτε βαρύτατα. Ἐὰν φορολογούσατε ὀλιγώτερον τὴν πρώτην ὕλην θὰ εἴχατε νήματα φθηνότερα καὶ θὰ τὰ πωλούσατε εἰς τὴν Τουρκίαν εἰς τιμὴν ἡ ὁποία θὰ σᾶς ἐπέτρεπε νὰ συναγωνισθῆτε μὲ τὰ ἰδικά μας». Ἡ παρατήρησις ἦτο σωστὴ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ ἀντιπροσωπεία μας νὰ ἐπιτύχῃ περισσότερα τῶν ὅσων ἐπέτυχε διὰ τὰ βιομηχανικά μας εἴδη. Ἐπὶ δύο ἄλλων σημείων ἐπῆλθεν ἰδιαιτέρα συμφωνία μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν. Πρῶτον ἐδόθη ἀτέλεια ἐπὶ τῶν εἰδῶν ποὺ μεταφέρονται ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος εἰς τὸ ἄλλο πρὸς ἐπισκευήν. Τοῦτο συμφέρει εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ ὅπου ἐπισκευάζονται διάφορα μηχανήματα. Δεύτερον ἐτέθη μία συμπληρωματικὴ ρήτρα εἰς τὸ ἄρθρον 10 τοῦ πρωτοκόλλου ὑπογραφῆς, δυνάμει τῆς ὁποίας, ἐὰν ἡ Τουρκικὴ κυβέρνησις ἀποφασίσῃ νὰ ὑψώσῃ γενικῶς τὸ δασμολόγιον, ἡ ὕψωσις αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ εἴδη παρὰ 9 μῆνας μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι δυνάμει τοῦ τουρκικοῦ νόμου πρέπει νὰ περάσουν καὶ τρεῖς μῆνες μεταξὺ τῆς ψηφίσεως καὶ τῆς θέσεως εἰς ἐφαρμογὴν οἱουδήποτε νέου δασμολογίου, ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις θὰ ἔχῃ ἕνα χρόνον ὁλόκληρον διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ διαπραγματευθῇ ἐκ νέου τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἐπιτύχῃ εἰ δυνατὸν μίαν βελτίωσιν τῶν ὅρων. Οἱ δὲ ἔμποροι θὰ ἔχουν ἕνα χρόνο ὁλόκληρον ἵνα, παρὰ τὴν ὕψωσιν τοῦ νέου δασμολογίου, εἰσάγουν τὰ ἐμπορεύματά τους μὲ τοὺς ὅρους τῆς παρούσης συμβάσεως. Καὶ τοῦτο, κύριοι, τὸ ἐπιτύχομεν ἡμεῖς ἐνῷ δὲν τὸ ἐπέτυχον τὰ περισσότερα Κράτη τὰ ὁποῖα ὑπέγραψαν τελευταίως ἐμπορικὰς συμβάσεις μὲ τὴν Τουρκίαν. Σᾶς φέρνω τὰ παράδειγμα τῆς Ρουμανίας, ἡ ὁποία δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ τὸ προνόμιον τοῦτο. Μένει τὸ ζήτημα τῆς ναυτιλίας καὶ τῆς προξενικῆς συμβάσεως. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς προξενικῆς συμβάσεως ἐπετύχαμεν τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἐπέτυχεν ἡ Ἀγγλία. Τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι ἀναγνωρίζεται ἡ δικαιοδοσία τοῦ προξένου μας ἐν περιπτώσει θανάτου Ἕλληνες ὑπηκόου εἰς τὴν Τουρκίαν, ὡς πρὸς τὴν προσωρινὴν διαχείρισιν καὶ διεύθυνσιν τῆς περιουσίας, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ἀποθανὼν δὲν ἀφῆκεν κληρονόμον, διαμένοντα εἰς τὴν Τουρκίαν. Ὡς πρὸς τὴν ναυτικὴν σύμβασιν οἱ ἑλληνικοὶ κύκλοι δύο εἶχον ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ἡ σύμβασις αὐτὴ δὲν ἱκανοποιεῖ, ὡς πρὸς τὴν ἀκτοπλοΐαν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἁλιείαν. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω εὐτυχῶς ὡς πρὸς τὴν ἀκτοπλοΐαν. Τινὲς ἤλπιζον ὅτι θὰ ἐπιτρέπετο εἰς τὴν ἑλληνικὴν ἀκτοπλοΐαν, εἰς τὰ ἑλληνικὰ πλοῖα, νὰ ἐκτελοῦν τὴν ἀκτοπλοΐαν τῶν τουρκικῶν ἀκτῶν. Οἱ Τοῦρκοι δὲν μᾶς τὴν ἔδωσαν. Ἄν μᾶς τὴν εἶχον δώσει, θὰ μᾶς τὴν εἶχον δώσει μὲ τὸν ὅρον τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους καὶ ἐπ’ ἀμοιβαιότητι, καὶ ἑπομένως δυνάμει τῆς ἑλληνοτουρκικῆς συμβάσεως θὰ εἶχον ἐπιτύχει ὅλαι αἱ μεγάλαι δυνάμεις τὸ δικαίωμα τῆς ἀκτοπλοΐας εἰς τὰ ἑλληνικὰ ὕδατα. Ἡμεῖς θὰ εἴχομεν κερδίσει τὴν ἀκτοπλοΐαν εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ τὰ μεγάλα Κράτη, τὰ ὁποῖα μέχρι τινὸς εἶχον τὸ δικαίωμα αὐτό, τὸ ὁποῖον μὲ μεγάλας δυσκολίας τοὺς ἀφηρέσαμεν, θὰ εἶχον ἐπιτύχει αὐτομάτως τὸ δικαίωμα τῆς ἀκτοπλοΐας εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τοῦτο βεβαίως ἐπὶ καταστροφῇ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας. Διὰ τὴν ἁλιείαν, διὰ λόγους στρατιωτικοὺς ἡ τουρκικὴ κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ μᾶς παραχωρήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτὸ οὔτε μὲ τὸν ὅρον τῆς ἀμοιβαιότητος. Αὐταί, κύριοι, εἶναι αἱ συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἔρχεσθε σήμερον νὰ ἐπικυρώσητε. Ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἐξέφρασε τὴν γνώμην της. Φρονεῖ ὅτι εἶναι ἀπολύτως συμφέρον διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐπικυρώσητε τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν συνθήκην φιλίας ὡς καὶ τὴν Ἐμπορικὴν σύμβασιν. (χειροκροτήματα)

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§62Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μοῦ συνέβη πολλάκις, κύριοι συνάδελφοι, καὶ πρὸ πολλῶν ἐτῶν ὅταν ἤμουν βουλευτὴς καὶ ἀπό τινων μηνῶν κατὰ τοὺς ὁποίους ἐπίσης ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος τοῦ σώματος ἡμῶν, νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ νὰ τολμήσω νὰ ἐκφράσω γνώμην ἐπὶ πολλῶν ζητημάτων, πολλάκις γενικωτάτης σημασίας. Καὶ ἰσχυρίζομαι ὅτι, ἀφοῦ πρῶτον πάντοτε ἐπεκαλέσθην τὴν ὑπομονὴν καὶ τὴν ἐπιείκειαν τῆς Βουλῆς κατώρθωσα, ἐνίοτε τοὐλάχιστον νὰ ἀκούωμαι μετ’ εὐμενείας ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐνόμισα λοιπόν, ὅτι προκειμένου καὶ περὶ συζητήσεως ἡ ὁποία, ὡς ἤδη ἐλέχθη καὶ ἀνεπτύχθη ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, θέτει νέους ὅρους καὶ δὴ ὅρου θεμελειώδεις οὐχὶ ἁπλῶς εἰς τὴν πολιτικὴν ἡμῶν κίνησιν ἀλλ’ εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν ἱστορικήν μας εἰς τὸ μέλλον ζωήν, ἐνόμισαν λέγω ὅτι θὰ μοῦ ἐπεβάλλετο, ἐὰν ἤθελον νὰ διατηρῶ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν διεκδικῶ εἰς τὴν Βουλήν, μίαν θέσιν μετριόφρονος ὁμιλητοῦ, ἀλλ’ ὁμιλητοῦ εὐμενῶς ἀκουομένου, νὰ ἐκφράσω ἐπὶ τοῦ θέματος τὴν γνώμην μου. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς εἶναι πασίγνωστος ἀνὴρ σοφός, εἶναι τοσαύτη ἡ πολυμάθεια καὶ τόσον ἐξαιρετικὴ ἡ φιλότιμος φιλοπονία του, ἡ ἀπαράμιλλος ἐργατικότης του, ὥστε, κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, θὰ ἦτο, ὡς ὑπουργός, κόσμημα, καύχημα, καὶ μεγάλου ἀκόμη Κράτους. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέπτυξεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μὲ τὴν συνήθη του πολυμάθειαν καὶ μὲ τὴν ἐξαιρετικήν του εὐφράδειαν, ἕν μεγαλοπρεπὲς ὄνειρον. Τὸ ὄνειρον πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ καὶ ἀνήκει εἰς ἐμέ, ὡς Μανιάτην, νὰ τὸ ἐξηγήσω. Ὅπως γνωρίζετε μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀρετῶν καὶ προτερημάτων τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ μοναδικὴν ἔχοντες ἱστορίαν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ κόσμου κάτοικοι τοῦ Ταινάρου, ἔχουν καὶ τὸ προτέρημα, νὰ ἐξηγοῦν τὰ ὄνειρα.

§63Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Βουλῆς). Ἀλλὰ τὰ ἐξηγεῖτε ἀνάποδα.

§64Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι πάντοτε—πῶς φαίνεσθε ὅτι δὲν εἶσθε Μανιάτης! Δὲν εἶναι πάντοτε τὸ ἀνάποδον καί δὲν θὰ εἶναι ἐν προκειμένῳ. Θὰ εἶναι κάπως τροποποιημένη ἡ ἐξήγησις, ἡ λύσις θὰ εἶναι ἡ αὐτή. Θὰ εἶναι ἡ λύσις σύμφωνος πρὸς τὴν λύσιν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, θὰ ψηφίσω προθύμως, τὰ ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ ψῆφον ἡμῶν νομοσχέδια. Θὰ ψηφίσω μετὰ τῆς αὐτῆς προθυμίας μετὰ τῆς ὁποίας ἐψήφισα καὶ τὰς συμφωνίας τοῦ Ἰουνίου. Ἐψήφισα τὰς συμφωνίας τοῦ Ἰουνίου οὐχὶ τόσον διότι θὰ ἀπῃτοῦντο τότε πρὸς ἐκτίμησιν τῶν περιουσιῶν ἑκατὸν ἔτη, ὡς ἐλέχθη—τὸ πρᾶγμα θά ἦτο ἀσήμαντον δι’ ἐμὲ ἐὰν ἀπῃτοῦντο 50 ἢ 25 ἢ ἂν ἀπῃτοῦντο 15 ἔτη ἂν ἦτο κατορθωτὸν, κατά τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ—καὶ 5 ἔτη ἀκόμη νὰ ἀρκέσουν διὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν περιουσιῶν, διότι ἤθελον ἐρωτήσει:— Τὶ ἠθέλομεν ἀποκτήσει μετὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν περιουσιῶν, ἐφόσον δὲν θὰ ἐφθάνωμεν εἰς μίαν κατάστασιν σχέσεων μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν, ἐκείνων τὴν ὁποίαν ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις—καὶ, κατὰ τὴν γνώμην μου δικαίως—ὅτι καθιεροῦν αἱ ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ ψῆφον ἡμῶν συμφωνίαι; Εἰς περίπτωσιν μάλιστα κατὰ τήν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν εἴπει, ὅτι τότε ἀπέσυρα τὰς συμφωνίας ἀπὸ τὴν Βουλὴν μὲ κίνδυνον νὰ μὴ φθάσωμεν τὰς σημερινάς συμφωνίας ἐγὼ θὰ ἔπαυον νὰ εἶμαι ὀπαδὸς τῆς Κυβερνήσεως, θὰ τὴν κατεψήφιζον δὲ αὐτοστιγμεί. Ἐν τούτοις κ. συνάδελφοι, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι τόσον μεγάλης ἱστορικῆς σημασίας θὰ τολμήσω, νὰ ἀπευθύνω ἐρωτήματα τινὰ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ὀπαδὸς καὶ θὰ ζητήσω διασαφήσεις. Διότι δὲν μοῦ γεννῶνται μὲν ἀνησυχίαι ἐκ τῶν τοιούτων ἢ τοιούτων ἀπαντήσεων εἰς τὰ ἐρωτήματά μου, ἀλλὰ καλλίτερον εἶναι, ἀφοῦ ἀρχίζει μία περίοδος εἰρηνικῆς διαβιώσεως μεταξὺ τῶν δύο ἐθνῶν, τόσον στενῆς μάλιστα, ὅπως ἐλέχθη ὅτι θὰ εἶναι, πρέπει λοιπὸν αἱ συμφωνίαι νὰ εἶναι ἀπολύτως σαφεῖς, κατὰ τὸ ἀνθρωπίνως δυνατόν, νὰ μὴ ὑπάρχουν στασιαζόμενα μεταξύ μας ζητήματα. Ὑπὸ τήν κρίσιν καὶ ψῆφον ἡμῶν εἶναι μία συνθήκη μετά τοῦ πρωτοκόλλου της, καὶ μία σύμβασις ἐπίσης μετὰ τοῦ πρωτοκόλλου της. Κατὰ τὴν συνθήκην ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκει).......... Φαντάζομαι ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἕτερον τῶν συμβαλλομένων Κρατῶν ἰσχυρισθῇ ὅτι ὑπάρχει ζήτημα κυριαρχίας, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς συμβάσεως, φαντάζομαι ὅτι ἰσχύει ἡ διάταξις τῆς συνθήκης κατὰ τὴν ὁποίαν ἐὰν εἶναι ζήτημα κυριαρχίας τὸ προκαλῶν τὴν ἔριδα αὐτῶν, εἶναι ζήτημα ἀναγόμενον εἰς τὴν διαιτησίαν. Διότι ἐν τῇ συμβάσει δὲν καθορίζεται. Ἰσχύει λοιπὸν ἡ διάταξις ὑποθέτω τῆς συμβάσεως. Καλὸν εἶναι νὰ τὸ ἀκούσωμεν τοῦτο ρητῶς. Τὸ θέμα εἶναι τόσον μεγάλον καὶ ἱστορικὸν, ὥστε ὡς ὀπαδὸς μὲν τῆς Κυβερνήσεως θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτον καὶ δι’ ἐκεῖνον τὸν λόγον, καὶ διότι διετύπωσα πρὸ πολλῶν ἐτῶν τὴν ἀξίωσιν ἐνώπιον τοῦ ἀρχηγοῦ μου, ἐπιφυλλάσσων εἰς ἐμαυτὸν δικαίωμα γνώμης. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ μία ρητὴ ἐπὶ τούτου ἀπάντησις. Ἡ συνθήκη ἔχει ὅπως εἶπον προηγουμένως, πρωτόκολλον ἀφορῶν τὰς ναυτικὰς παρασκευάς. Θὰ ψηφίσω κ. συνάδελφοι ὑπὲρ τῶν συμφωνιῶν τούτων, καὶ τοῦτο τὸ κάμνω διότι καὶ ἐγὼ ἔχω πίστιν ὅτι θὰ ἀρχίσῃ μία νέα ἐποχὴ εἰρήνης καὶ συνεργασίας μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν, καὶ θὰ ψηφίσω ἀκόμη ἕνεκα τοῦ σημερινοῦ Κυβερνήτου τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Θεία πρόνοια κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 19ου αἰῶνος, προκειμένου νὰ ἀρχίσῃ ὁ μέγας ἀγὼν τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς τόν ὑπέροχον διπλωμάτην τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τέκνον τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους τὸν Ἰωάννην Καποδίστριαν. Ἀρχομένου τοῦ 20 αἰῶνος, καὶ προκειμένου ἡ Ἑλλὰς νὰ διατρέξῃ τὴν ἱστορικωτάτην περίοδον τὴν ὁποίαν διατρέχει, ἡ θεία πρόνοια ἐπίσης ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς ἰσάξιον κυβερνήτην πρὸς τὸν Καποδίστριαν, τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον. Ἐν τούτοις δὲν ἀπαγορεύεται εἰς οὐδένα ἐξ ἡμῶν καὶ νὰ διατυπώνῃ ἐρωτήματα πρὸς διασάφησιν καὶ νὰ ἐκδηλώνῃ δισταγμὸν ἐπὶ τῶν ζητημάτων, ἀκόμη καὶ νὰ ἔχῃ γνώμας τινάς, πολλάκις διαφόρους ἐνίοτε καὶ ἐναντίας κάποτε καὶ ἀντιθέτους. Δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο ἀπαγορεύεται εἰς ἕνα κυβερνητικὸν βουλευτήν. Δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο σημαίνει μείωσιν τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ πρωτόκολλον τῆς ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν συμβάσεως ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ δὲν προσθέτει τίποτε εἰς τὰς συμφωνίας, καὶ μάλιστα ἔχω μίαν μικρὰν ἀντίρρησιν, ὅτι εἶναι πρωτόκολλον μονομερὲς, διότι ἡ προθεσμία τῶν 6 μηνῶν, εἶναι κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου, ἀσφαλῶς ὑπὲρ τοῦ Κράτους τὸ ὁποῖον τυχὸν ἔχει ἢ θὰ συμβῇ νὰ ἔχῃ εἰς τὸ μέλλον ναυτικὴν ὑπεροπλίαν. Ἡ προθεσμία τῶν 6 μηνῶν εἶναι ἐμπόδιον διὰ τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον ὑστερεῖ εἰς τὰς ναυτικὰς παρασκευάς, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἰσοπλοίαν. Εἶναι μικρὸς ὁ δισταγμὸς ἐπὶ τοῦ πράγματος εἶπον ὅτι δὲν εἶναι σφοδρὰ ἡ ἀντίθεσίς μου ἐπὶ τοῦ θέματος, διότι εἶπον καὶ ἐτόνισα ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω ὅτι ἀνήκω καὶ ἐγὼ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν διακαεῖς φιλικὰς σχέσεις μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἐν τούτοις ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ πρωτόκολλον γεννᾷ μίαν τοιαύτην ἀνησυχίαν ὅτι δὲν εἶναι ὑπὲρ τοῦ ναυτικῶς ἀσφαλεστέρου τῶν δύο κρατῶν, ἀλλὰ εἶναι πρωτόκολλον ὑπὲρ τοῦ τυχὸν ἰσχυροτέρου. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν καὶ θὰ παραλέσω θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ μᾶς δώσῃ μίαν διασάφησιν. Σκοπός μου ἦτο κύριοι συνάδελφοι νὰ προχωρήσω καὶ εἰς λεπτομερείας τινὰς ἄλλας, ἀλλὰ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτοῦ κ. Ἀργυροπούλου, μὲ ἀπήλλαξεν καὶ τούτου, καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ καταπονῆται ἡ Βουλὴ μὲ δύο ἀγορεύσεις ὀπαδῶν ἀμφοτέρων τῆς κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἡ συζήτησις ἐνώπιον ἡμῶν εἶναι συζήτησις γενικωτάτη, ἀφοῦ πρόκειται διὰ τῶν νέων σχέσεων μετὰ τῆς Τουρκίας, νὰ ἀρχίσῃ μία νέαν ἱστορία καὶ ἡμῶν καὶ ἐκείνων, ἀφοῦ πρόκειται ὅπως εὐρύτατα ἀναπτύχθη καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς νὰ ἀρχίσῃ ὅπως κακῶς ἐλέχθη καὶ μία ἀντιμετώπισις νέων ἀκόμη ἰδανικῶν. Ἡ συζήτησις εἶναι γενικωτάτη. Μᾶς ὡμίλησαν περὶ τοῦ μεταπολεμικοῦ πνεύματος. Λοιπὸν κύριοι συνάδελφοι μετὰ τὸν παγκόσμιον πόλεμον οἱ ἄνθρωποι δὲν τρώγουν ὅπως ἔτρωγον δὲν σκέπτονται, ὅπως ἐσκέπτοντο, δὲν συναισθάνονται ὅπως συναισθάνοντο, δὲν συμπεριφέρονται πρὸς ἀλλήλους, ὅπως συμπεριεφέροντο, μετεβλήθησαν τὰ σώματά των, αἱ διάνοιαί των, αἱ ψυχαί των τὸ σύνολόν των, ὥστε νὰ εἶναι ἀπὸ θεμελίων μεταβεβλημένη ἡ ἀνθρωπίνη ζωή, ὥστε νέα ἱδρύονται ἰδανικὰ, ὥστε νέαι κινήσεις νέας πολιτικῆς νὰ ἐπιβάλωνται ἐν μέσῳ τῶν ἐθνῶν; Οἱ λέγοντες μάλιστα περὶ τοῦ θέματος τούτου αἰσθάνονται μίαν ὑπερτάτην χαρὰν, καὶ ἐνῷ αἰσθάνονται μίαν ὑπερτάτην χαρὰν, διότι ἀρχίζει ἡ εὐδαιμονία μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων, ἀφ’ ἑτέρου ὑβρίζουν ὀνειδίζουν, καταρῶνται τὸν πόλεμον καὶ δὲν ἐκφράζουν εἰς τὸν πόλεμον τὴν εὐγνωμοσύνην των, ἀφοῦ εἰς αὐτὸν ὀφείλονται τὰ νέα τάχα ταῦτα ἰδανικά, ἡ νέα αὐτὴ μεγάλη εὐδαιμονίαν. Δὲν εἶμαι ἐγὼ κύριοι συνάδελφοι ὑπὲρ τοῦ πολέμου ἁπλῶς προχωρῶ εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ μεγάλου ὀνείρου τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ. Διότι τὸ ὄνειρον τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι ἐξηγεῖται διότι ἔπαυσαν οἱ ἐξοπλισμοὶ μεταξὺ τῶν κρατῶν. Ἔπαυσαν, ἔχει κανεὶς τὴν ἀντίληψιν ἐξ ὑμῶν ὅτι ἔπαυσαν οἱ ἐξοπλισμοὶ μεταξὺ τῶν κρατῶν, ἔπαυσαν μήπως αἱ συμμαχίαι μεταξὺ τῶν κρατῶν; Ἔφυγεν ἀπὸ τὸ ἕρκος τῶν ὀδόντων τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ὑπάρχουν ἀστερισμοὶ μεγάλων καὶ μικρῶν κρατῶν, ὑπάρχουν ἀναμφιβόλως. Μήπως κύριοι συνάδελφοι, μᾶς ἐξασφαλίζει ἡ κοινωνία τῶν ἐθνῶν τὴν νέαν ταύτην εἰρηνικὴν εὐδαιμονίαν; Βέβαια καὶ ἐγὼ μετὰ σεβασμοῦ βαθυτάτου, μετὰ ὁλοψύχου σεβασμοῦ ὁμιλῶ περὶ τῆς κοινωνίας τῶν ἐθνῶν, ἀλλὰ φοβοῦμαι ἐὰν ἤθελεν τυχὸν συμβῇ νὰ ὑπάρξουν ὀξείας μορφῆς διαφοραὶ μεταξὺ μεγάλου καὶ μικροῦ κράτους, ἤθελεν ὀρρωδήσει ἡ κοινωνία τῶν ἐθνῶν ν’ ἐπιληφθῇ τῆς διαφορᾶς, θὰ παρεπέμπετο ἴσως ἡ διαφορὰ εἰς πρεσβευτικήν τινὰ διάσκεψιν καὶ τὸ μικρὸν κράτος ἤθελεν ἐξαναγκασθῇ νὰ καταθέσῃ λίτρας δι’ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον δὲν διέπραξεν; Πρέπει ν’ ἀντιμετωπίζωμεν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν. Ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς κατήγγειλεν ὡς πουρρονιστὰς καὶ ἐν ᾧ μᾶς κατήγγειλεν ὡς πουρρονιστὰς, ἀφ’ ἑτέρου ἐρωτᾷ σχετλιαστικῶς, ἔχω σημειώσει τὴν φράσιν του ὅπως τὴν εἶπεν, «διότι κύριοι: Τὶ ἀξίζουν τὰ σύμφωνα;» Τότε λοιπὸν δὲν ἀξίζουν τὰ σύμφωνα; Ἔρχονται λοιπὸν στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας τὰ σύμφωνα σχίζονται, ἔρχονται λοιπὸν στιγμαὶ, κατὰ τὰς ὁποίας ἐνθυμούμεθα τὸν ἀρχικαγγελάριον τῆς Γερμανίας ὁμιλοῦντα περὶ κουρελοχάρτου. Ἐν τούτοις ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν συνησθάνθη τὴν ἀντίφασιν εἰς τὴν ὁποίαν περιέπεσεν, τὴν διόρθωσε καὶ τὴν διόρθωσε ἄριστα.

§65Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ............

§66Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς σᾶς. Ἐνθυμεῖσθε κύριοι συνάδελφοι πρό τινων μηνῶν μίαν εἰρωνικήν, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, τὴν ὁποίαν μετὰ παντὸς σεβασμοῦ πρὸς τοὺς δράστας μεταχειρίζομαι, μίαν σκηνοθεσίαν εἰρηνικὴν πρό τινων μηνῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ πραγματικοὶ καὶ οἱ λεγόμενοι ἀξιότιμοι κύριοι ἐπὶ τῶν κομμάτων ἀρχηγοὶ παρῆλθον ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ἔψαλλον ὅλοι τὸν ὕμνον πρὸς τὴν εἰρήνην. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διαφωνήσω, καὶ εἶπον ὅτι φοβοῦμαι συγχώνευσιν τῶν ἐθνῶν, καὶ τοῦτο ἤθελεν εἶναι πρὸς βλάβην τοῦ πολιτισμοῦ. Ὅταν κατῆλθον τοῦ βήματος καὶ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ πλησιάσω τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως μοῦ εἶπε, διὰ τῶν ἰδεῶν τῶν ἰδικῶν μου ἐὰν πραγματοποιηθῇ δὲν πρόκειται νὰ ἐξαφανισθοῦν τὰ ἔθνη, πῶς εἶναι δυνατὸν ἄλλως τε νὰ ἐξαφανισθοῦν, δὲν βλέπεις ἀδελφὲ πολλάκις τὶ συμβαίνει μεταξὺ δύο χωρίων ἐχόντων μερικὰ συμφέροντα ἀντίθετα, ἔρχονται εἰς ἔριδας καὶ σκοτώνονται.

§67Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶπον ἐγὼ αὐτό.

§68Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ εἴπατε σκοτώνονται καὶ ἐσδύσατε ὅλα ὅσα εἴπατε προηγουμένως δι’ αὐτῆς τῆς διαφωνήσεως, ὅλα αὐτὰ τὰ ἐσδύσατε, διότι ἀλλοίμονον εἰς τὰ ἔθνη τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὴν τόλμην νὰ ἀμυνθῶσιν ὑπὲρ τῆς ζωῆς των.

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἐνθυμοῦμαι τέτοια παραδείγματα νὰ εἴπω. Εἶπα τὸ ἑξῆς, ὅτι μεταξὺ τμημάτων τοῦ αὐτοῦ ἔθνους ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχουν μεγάλαι διαφοραί.

§70Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μοῦ εἴπατε τὴν λέξιν σκοτώνονται καὶ σᾶς ἀπήντησα ἐπαναλαμβάνων δὶς τὴν αὐτὴν λέξιν σκοτώνονται, σκοτώνονται. Ἐσδύσατε κ. ἀρχηγὲ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὅλα ὅσα εἴπατε.

§71Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶπα ἐγὼ σκοτώνονται.

§72Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἴπατε καὶ τὸ ἐπανέλαβα δὶς ἐγώ.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι ἐὰν ἐσκοτώνοντο ὑπάρχουν δικαστήρια καὶ ἀστυνομία.

§74Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν δικαστήρια καὶ ἀστυνομίαι. Χθὲς ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπουργὸς ἔλεγε περὶ τοῦ ποινικοῦ νόμου, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὸς νὰ προλάβῃ καὶ νὰ καταστείλῃ τὰ ἐγκλήματα. Οὐδεὶς, κύριοι, δὲν εἶναι ἐναντίον τῆς εἰρήνης μόνον τρελλοὶ ἄνθρωποι, μόνον παράφρονες εἶναι κατὰ τῆς εἰρήνης. Ὅλοι οἱ ἄνθρωποι οἱ ἔχοντες σώας τὰς φρένας, ἐπιθυμοῦσιν καὶ εὔχονται νὰ ἔχῃ τὸ ἔθνος των μακρὰν εἰρήνην. Ἀλλὰ τοῦτο ὄχι διὰ τὰ ἰδανικὰ τῆς εἰρήνης, διότι δὲν ὑπάρχουν ἰδανικὰ εἰρήνης ὅπως ἐπίσης οἱ ἐπικρίνοντες τὴν εἰρηνιστικὴν ἐκστρατείαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ πλανῶνται οἰκτρῶς, ἐκστρατεύοντες καὶ ἐκεῖνοι ὑπὲρ τῶν ἰδανικῶν τοῦ πολέμου, διότι δὲν ὑπάρχουν ἰδανικὰ τοῦ πολέμου. Τὰ ἰδανικὰ εἶναι τοῦ ἔθνους, τὰ ἰδανικὰ εἶναι τῆς ἀνθρωπότητος, εἴτε ἐν εἰρήνῃ εἴτε ἐν πολέμῳ. Ἡ εἰρήνη εἶναι μία κατάστασις, ὁ πόλεμος εἶναι καὶ ἐκεῖνος νόμος τῆς ἱστορίας, νόμος ἀπαράβατος καὶ ἐκεῖνος ὑπερασπίζει ὅταν πρέπει καὶ ἐπιβάλλωνται τὰ ἰδανικὰ τῆς εἰρήνης, τὰ ἰδανικὰ τοῦ ἔθνους, τὰ ἰδανικὰ τῆς ἀνθρωπότητος. Δὲν εἶναι ἄλλα τὰ ἰδανικὰ τῆς εἰρήνης καὶ ἄλλα τὰ ἰδανικὰ τοῦ πολέμου. Τὶ εἶναι ἰδανικὰ κύριοι συνάδελφοι; Δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν φιλοσοφικήν τινα συζήτησιν. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπεκταθῶμεν εἰς θεωρίας ἐπὶ θεωριῶν. Διεξάγομεν καθαρῶς πολιτικὴν συζήτησιν καὶ ἐπὶ ταύτης θὰ σταματήσωμεν σταθερῶς. Ἀλλὰ τοιαύτας συμφωνίας ὑποστηρίζοντες, ἀποτελοῦντες δὲ τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, ἔχομεν καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ἐξαγγείλλωμεν πρὸς τό ἔθνος, ποία εἶναι πραγματικῶς ἡ ὥρα τῆς νέας του ἱστορικῆς σταδιοδρομίας ποῖα πραγματικῶς εἶναι τὰ ὑψηλὰ ἰδανικὰ, ὑπὲρ ὧν θὰ ἀφιερώσῃ τὴν ἱστορικήν του ὕπαρξιν. Πρῶτον καὶ κυριώτατον ἰδανικόν, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἡ ἀνθρωπίνη ἠθικὴ ἀξία, ἀξία διανοήσεως καὶ ἀξίας ἠθικότητος ὑπὲρ τὴν ὑλικὴν δύναμιν, ὑπὲρ τὰς ὑλικὰς ἀπολαύσεις ὑπὲρ τὰς ἀνάγκας τοῦ σαρκίου. Διότι καὶ ἡ ὑλικὴ εὐημερία μιᾶς κοινωνίας, ἑνὸς ἔθνους, τῆς ἀνθρωπότητος ὅλης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετῆται ὑπὸ τὴν ἀναρχικὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἀναγκαίως θὰ ἐπιβάλλουν αἱ προσηλώσεις εἰς τὴν ὑλιστικὴν ἀντίληψιν. Ἡ ἀνθρωπίνη λοιπὸν ἠθικὴ ἀξία, ἀξία διανοήσεως καὶ ἀξία ἠθικότητος, ἡ ὁποία πρέπει νὰ παρατηρῆται κυρίως μεταξὺ τῶν ἐπιλέκτων ἀνδρῶν ἑνὸς ἔθνους, τῶν ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων δικαστικῶν, τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατεύματος, τῶν βουλευτῶν, τῶν ὑπουργῶν κυριώτατα τῶν ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι προΐστανται τοῦ ἔθνους. Ἔκαμα κατάχρησιν τῆς ἐκφράσεως ὅτι εἶμαι ὀπαδὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ γνωστότατον εἰς πάντας ὑμᾶς εἶναι ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν ἔδωκα ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ θὰ ἦτο περίεργος αὐτὴ ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης, ἐὰν δὲν ἀπευθύνετο καὶ πρὸς τὰ πρόσωπα τῶς ὑπουργῶν. Διότι ἄλλωστε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, διεβεβαίωσα ὅτι περισσοτέραν δίδω προσοχὴν εἰς τὴν ἀξίαν τῶν προσώπων, καὶ ὀλιγωτέραν εἰς τὴν ἀξίαν τῶν πραγμάτων. Πρὸ ὀλίγου ὡμίλησα μὲ τὸν βαθύτερον σεβασμὸν καὶ τῆς πλείστης ἐκτιμήσεως, περί τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁμοίως ἐλάλησα περὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Δὲν δυσκολεύομαι νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι προχθὲς ἠσθάνθην λύπην διότι ἀπεχώρησεν τῆς Κυβερνήσεως ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος εἶχεν σημειώσει ἀναμφισβητήτως ἐπιτυχίας. Λοιπὸν δὲν θὰ ἦτο πρέπον νὰ παρεξηγηθῶσιν οἱ λόγοι μου. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον κ. συνάδελφοι, ὅτι ἀπό τινων ἐτῶν δὲν προσέχομεν εἰς τὴν ἀνθρωπίνην ἠθικὴν ἀξίαν, ἀξίαν διανοήσεως καὶ ἠθικότητος. Ἐγώ, κύριοι, γνησιώτατον καί ἀκραιφνέστατον προϊόν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1909 δὲν τὸ παραδέχομαι ὅτι ὑπῆρχεν καμμία ὑπεροχὴ ἠθικὴ πρὸ τοῦ 1909, διότι καὶ τότε ὑπῆρχον ὑπουργοὶ μόλις γνωρίζοντες πολλάκις γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν, καὶ τότε ἐσύρθησαν ὑπουργοὶ ὡς λωποδῦται ἐνώπιον εἰδικῶν δικαστηρίων. Ἀλλὰ ὑπῆρχεν ἕν κεφάλαιον, καὶ κεφάλαιον ὑπολήψεως, ἀλλὰ κεφάλαιον πάντως, πρὸ τοῦ 1909. Δὲν ἐκφεύγω, κύριοι, τοῦ θέματος καθόλου. Διότι πρέπει νὰ καθωρισθῇ ποία θὰ εἶναι ἡ νέα ἡμῶν ἱστορικὴ παράδοσις καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ποίων θεμελιωδῶν νόμων καὶ ποίων ἰδανικῶν θὰ στηριχθῇ αὕτη. Ὑπῆρχε λοιπὸν τὸ κεφάλαιον τὸ ἐκ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ὡρισμένην καταγωγήν. Ἀπὸ τοῦ 1864 μέχρι τοῦ 1909 κατὰ 75% εἰς τὰς θέσεις θὰ παρατηρήσητε τὰ αὐτὰ ὀνόματα... ἀποτελοῦσαν τάξιν χωριστὴν τὴν ὑπερέχουσαν τάξιν τοῦ Ἔθνους ἡ ὁποία κυβερνᾷ τὸ ἔθνος δυνάμει τῆς καταγωγῆς. Εἰς τὰ 1900 εἴπωμεν ὅτι θὰ καταργήσωμεν τὴν πρόληψιν ταύτην. Διότι ἄλλωστε ἐπ’ ἐσχάτων εἶχον ἀρχίσει οἱ ἀπόγονοι τῶν οἰκογενειῶν καὶ κατώτεροι αὐτῶν νὰ γίνωνται, καὶ νὰ συμμαχῶσιν μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατέβαλον τὰ ἔξοδα τῶν ἐκλογῶν. Καὶ εἴπομεν θὰ καταλύσωμεν τὴν πρόληψιν τῆς καταγωγῆς, καὶ θὰ ἀνυψώσωμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν τοῦ ἔθνους, εἰς τὴν ἐθνικὴν δηλαδὴ ἀντιπροσωπείαν, τοὺς ἀνθρώπους τῆς πραγματικῆς ἀξίας καὶ ἱκανότητος καὶ τῆς πραγματικῆς ἀρετῆς· καὶ τὸ πρᾶγμα ἐγένετο ἀπό τοῦ 1910 μέχρι τοῦ 1915. Ἐγένοντο ἀρκετὰ καὶ ἀπὸ τοῦ 1917–1920, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ 1915 μέχρι τοῦ 1917, κατὰ τὴν ὡραίαν καὶ ἐξόχως χαρακτηριστικὴν καὶ αὐτόχρημα ἱστορικὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συνέβη σχηματιζομένων ἀντικοινοβουλευτικῶν ὑπουργείων νὰ σπουπίζωνται οἱ δρόμοι καὶ νὰ μαζεύωνται ὑπουργοὶ καὶ νὰ καταλήξωμεν εἰς ὑπουργικὰ συμβούλια ἐκ πολιτικῶν καθαρμάτων.

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπα ποτὲ αὐτὴν τὴν φράσιν, καὶ οὔτε ἐγράφη νομίζω ποτέ.

§76Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ ἀντικοινοβουλευτικῶν ὑπουργῶν.

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶπα ἄλλην φράσιν, ὅτι ἔπαυσε τὸ σῶμα νὰ εἶναι σῶμα πολιτικόν, καὶ μετεβλήθη εἰς σύλλογον προκρίτων, διότι ὁ τότε Βασιλεύς.....

§78Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ περὶ σώματος.

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἀποδίδεται μίαν γνώμην.

§80Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πολὺ καλὰ κ. πρόεδρε τὴν υἱοθετῶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν φράσιν. Ἀλλὰ φοβοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1922 μέχρι σήμερον, ἐπαύσαμεν πιστεύοντες εἰς τὸ ὑψηλότατον τοῦτο ἰδανικόν, τὸ κυριώτατον ἰδανικόν, τὸ ἰδανικὸν τὸ ὁποῖον ἐθεμελίωσε ὁ χριστιανισμός, καταλύσας τὴν δουλείαν. Καὶ κατηρτίσθησαν ὑπουργεῖα καὶ διωρίσθησαν καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ διωρίσθησαν νομάρχαι καὶ ἄλλοι ἀνώτατοι λειτουργοὶ τοῦ κράτους, χωρὶς νὰ προσέχωμεν εἰς τὸ θεμελιῶδες τοῦτο ἰδανικόν... Ἰδανικὸν ἐπίσης εἶναι τὸ καλλιτεχνικὸν ἰδανικὸν διὰ τοῦ ὁποίου ἀνυψοῦται ἡ ἀνθρωπίνη ζωὴ εἰς τὴν ὡραιότητα. Αὐτὰ εἶναι ἰδανικά, ἰδανικὰ εἰρήνης, καὶ ἰδανικὰ πολέμου δὲν ὑπάρχουν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἰδανικὰ τοῦ ἔθνους. Θέλομεν κύριοι συνάδελφοι, ἢ δὲν θέλομεν νὰ ἀποτελῶμεν ἔθνος; Ἐὰν θέλομεν νὰ ἀποτελῶμεν ἔθνος, ἐὰν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποτελῶμεν ἔθνος, πρέπει νὰ εἴμεθα ἀφοσιωμένοι δι’ ὅλης μας τῆς ψυχῆς εἰς τὴν διατήρησιν τῆς εἰρήνης Καὶ αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν μᾶς τὸ ἐξασφαλίζουν αἱ ὑπὸ τὴν γνώμην καὶ ψῆφον ἡμῶν συμφωνίαι. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν πάντοτε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔρχονται καὶ στιγμαὶ εἰς τὸν βίον τῶν ἀτόμων εἰς τὸν βίον τῶν οἰκογενειῶν, εἰς τὸν βίον χωρίων εἰς τὸν βίον τῶν δήμων εἰς τὸν βίον, τῶν ἐθνῶν κατὰ τὰς ὁποίας ἐξαναγκαζόμεθα πρὸς ἄμυναν. Καὶ ὅταν τὸ ἔθνος δὲν εἶναι προσηλωμένον εἰς τὸ ἰδανικὸν τῆς ἀνθρωπίνης ἠθικῆς ἀξίας ὥστε νὰ εἶναι ἔθνος φιλότιμον, ἔθνος ἕτοιμον νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον του ὑπὲρ τῆς προστασίας του, θὰ καταπέσῃ εἰς ἐρήπεια ὅλον τὸ ἔργον τῆς εἰρήνης ὁσονδήποτε πλούσιον καὶ ἂν εἶναι εἰς ἀποτελέσματα. Ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς ὅταν ἤνθιζεν ἄλλοτε ἐνταῦθα ἡ στωϊκὴ φιλοσοφία, εἶχεν τόσον πολὺ ἐξασφαλίσει εἰς τὸν τότε πεπολιτισμένον κόσμον τὴν εἰρήνην, τόσον πολὺ τὴν δημοσίαν τάξιν ὥστε οἱ ἄνθρωποι οἱ τότε, ἀποτελοῦντες τὸν πεπολιτισμένον κόσμον, ἐπίστευσαν ὅτι εἶναι εἰς τὸ διὰ παντὸς τοῦ χρόνου ἀπολύτως ἐξησφαλισμένοι καὶ δὲν διατρέχει ἡ εὐδαιμονία των οὐδένα κίνδυνον. Μετ’ ὀλίγον ἐπῆλθον οἱ βάρβαροι καὶ ἐκινδύνευσεν ὅλος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος καὶ ἐκινδύνευσεν ἡ ἐλευθερία τοῦ τότε πεπολιτισμένου κόσμου, ὁ ὁποῖος ἐσώθη. Πῶς ἐσώθη; ὅταν ἀνηγέρθη ἡ ἀνθρωπίνη ἠθικὴ ἀξία καὶ ὅταν ἐνεπνεύσθη εἰς τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων ἡ πίστις καὶ ὅταν ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος εἰς τὸ Μεδιόλανον εἶδεν εἰς τὸν οὐρανὸν μίαν ἐπιγραφὴν λέγουσαν «ἐν τούτῳ νίκα». Οἱ χριστιανοὶ ἄνθρωποι πιστοί, πιστοὶ εἰς τὸ δόγμα τοῦ μεγάλου εἰρηνοποιοῦ, ἀλλὰ φιλότιμοι καὶ πιστοί, θέλοντες νὰ ζήσουν ὡς φιλότιμοι ἄνθρωποι, ὡς ἐλεύθεροι ἄνθρωποι, ἐκεῖνοι ἀπετέλεσαν τοὺς στρατοὺς τοὺς ἱκανοὺς νὰ ἀντικρίσουν τὰς ἐπιδρομὰς τῶν βαρβάρων, ἐστάθησαν ἱκανοὶ νὰ ἱδρύσουν τὴν ἀνατολικὴν ἑλληνικὴν αὐτοκρατορίαν, ἡ ὁποία ἔσωσεν τὸν πολιτισμὸν τοῦ κόσμου, καὶ τὴν πρόοδον αὐτοῦ, ἐπὶ χίλια ἔτη. Διότι ὁ Χριστός, κ. συνάδελφοι, δὲν ἔσωσε τὴν ἀνθρωπότητα διὰ τῆς ἀναστάσεως τὴν ἔσωσε διὰ τοῦ σταυροῦ, διὰ τῆς θυσίας. Ἔρχονται στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας πλέκεται ὁ Γόρδιος δεσμός, καὶ πρέπει νὰ κοπῇ διὰ τῆς σπάθης καὶ διὰ νὰ κοπῇ διὰ τῆς σπάθης πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ διάθεσις πρὸς τὴν θυσίαν. Πῶς θέλετε ὅμως νὰ ὑπάρχῃ διάθεσις πρὸς θυσίαν ὅταν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, διεξάγονται συζητήσεις περὶ τῆς σοβαρότητος τῶν ὁποίων, ἔχω σαφῆ τὴν ἀντίληψιν ποίαν γνώμην ἔχει τὸ ἔθνος, ἔρχονται συζητήσεις ἐκθειαζόμεναι ὡς σοβαραὶ καὶ προπαγανδίζουσα τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ἀποτελέσωμεν βαλκανικὴν ὁμοσπονδίαν. Νὰ καταλύσωμεν λοιπὸν τὴν ὑπόστασιν, τὴν ὕπαρξιν ἡμῶν, τὴν ἐθνικήν; Νὰ συγχωνευθῶμεν μετ’ ἄλλων ἐθνῶν καὶ ν’ ἀποτελέσωμεν σύμφυρμα ἰδανικῶν, ὡρισμένης μορφῆς, διακεκριμένης ὑποστάσεως ἰσχυρᾶς καὶ φιλοτίμου πίστεως, ἱκανῆς πρὸς θυσίας, καὶ προθυμίαν πρὸς ἄμυναν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθοῦν ὑπὸ σοβαρῶν καὶ λογικῶν ἀνθρώπων τοιούτου εἴδους ὁμοσπονδίαι αἱ ὁποῖαι θ’ ἀποτελέσουν τὸν τάφον τοῦ ἔθνους, τοῦ πλέον πεπολιτισμένου τοῦ πλέον ἐκτεθειμένου ἕνεκα τούτου εἰς παραπλανήσεις; Θὰ ψηφίσω ἐγώ, κύριοι τὰς συμφωνίας ταύτας, διότι ἀναγινώσκω τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἀπήγγειλε ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν δεῖπνον τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἐν Ἀγκύρᾳ ὁ πρωθυπουργὸς τῆς Τουρκίας Ἰσμὲτ πασᾶς, εἶπεν ὁ πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος: «ἐν πάσει περιπτώσει ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία, οὐδέποτε θὰ εὑρεθῶσιν εἰς ἀντιμαχόμενα στρατόπεδα διότι κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία ἔχουν κοινὴν αὐτόχρημα ὑλικὴν τοὐλάχιστον ὕπαρξιν. Ἡ Ἑλλάς, τὸ ἔθνος τὸ ἑλληνικὸν ὑπάρχει κυρίως εἰς τὸ Αἰγαῖον Πέλαγος. Ἐκεῖ τὸ ἔθνος τὸ ἑλληνικὸν καὶ ἤνθισε, καὶ ἔδρασεν, καὶ ἐμεγαλούργησεν καὶ ἐπρόκοψε, καὶ ὑφίσταται εἰς τὸ Αἰγαῖον Πέλαγος. Ἀκεραία θὰ ἦτο ἡ Ἑλλὰς ἐὰν κατεῖχε καὶ τὰς ἔνθεν καὶ τὰς ἐκεῖθεν ἀκτὰς τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ κατέχωμεν παρὰ τὰς ἐντεῦθεν ἀκτάς, δοξασμένον νὰ εἶναι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ἐφόσον εἰς τὸ μακρότατον τοῦ χρόνου θὰ κατέχωνται αἱ ἀκταὶ ὑπὸ τῆς Τουρκίας. Ἔχομεν λοιπὸν κοινὴν ὕπαρξιν τὰ δύο ἔθνη, καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν κοινὴν πολιτικὴν διότι θὰ ἔχωμεν πάντοτε κοινὸν καθῆκον ἀμύνης». Ἰδοὺ λοιπὸν διατί, κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ μὲ ὅλην μου τὴν ψυχὴν θὰ ψηφίσω τὰς ὑπὸ συζήτησιν συμφωνίας. Εἶναι μεγάλη δόξα τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ διακεκριμένου κατὰ πάντα συνεργάτου κυρίου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι κατήρτησαν τὰς συμφωνίας ταύτας. Διότι ἠξιώθησαν νὰ ἐφαρμώσουν μέγα πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἄλλωστε ἦτο ἀπὸ πολλῶν δεκαετηρίδων πρόγραμμα ἐξοχωτάτων ἀνδρῶν τοῦ ἡμετέρου ἔθνους, εἰς τὰ 1868 ἐν μέσῳ τῆς μεγάλης Κρητικῆς ἐπαναστάσεως, ὁ ἀείμνηστος Ἐπαμεινώνδας Δεληγιώργης πολιτικὸς ἀνὴρ ἀπὸ τῶν λαϊκῶν τάξεων ὁρμώμενος καὶ ἔχων δημοκρατικὴν ἀντίληψιν, προοδευτικὴν ἀντίληψιν τῆς πολιτικῆς τοῦ κράτους, ὁ Ἐπαμεινώνδας Δεληγιώργης ἦτο ὁ πρῶτος κηρύξας τὴν ἰδέαν μιᾶς ἑλληνοτουρκικῆς ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον στενῆς συμπράξεως. Εἰς τὸ 1898 ἀμέσως μετὰ τὸν πόλεμον 1897, ὁ ἀείμνηστος Δημ. Ράλλης μεταβὰς εἰς Κων)πολιν ἔκαμε προτάσεις ρητὰς πρὸς τὸν τότε Σουλτᾶνον περὶ τοιαύτης συμπράξεως, καὶ τὴν πολιτικὴν ἐκείνην ἐπανέλαβε εἰς τὰ 1908 ὅταν ἀνεκηρύχθη τὸ τουρκικὸν σύνταγμα ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ Τουρκία δὲν τὰς ἐδέχθη, καὶ τότε καὶ ἀκόμη εἰς τὸ 1912 ὅταν ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τότε Πρόεδρος αὐτῆς ἔκαμεν ὁμοίας προτάσεις. Ἂς δοξάσωμεν τὸ θεὸν διότι ἔπειτα ἀπὸ τόσας συμφορὰς ἐφθάσαμεν εἰς καλὸν ἀποτέλεσμα ἀκόμη ἵνα ἐξασφαλίσωμεν διὰ τῆς συμπράξεως αὐτῆς τὴν ἀκεραιότητα τῆς ἐθνικῆς μας ὑποστάσεως, τὴν ἀκεραιότητα τοῦ Αἰγαίου πελάγους μας. Σᾶς παρακαλῶ κύριοι συνάδελφοι νὰ μοῦ συγχωρήσητε μίαν ἀνάμνησιν ὅταν πρό τινων ἐτῶν, ἀσχολούμενος μὲ τὰ ζητήματα ταῦτα ἔγραψα ὅτι καλὸν ἠδυνήθην νὰ γράψω καὶ ἐγὼ εἰς τὸν βίον μου, ἐξομοιώνων τὴν σημασίαν τοῦ Αἰγαίου πελάγους, καὶ προσθέτων ὅμως ὅτι οἱαδήποτε ἀπὸ βορρᾶ κάθοδος εἰς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος δὲν σημαίνει διὰ τὴν Βαλκανικὴν εἰρήνην, δὲν σημαίνει εἰρήνην, σημαίνει πόλεμον. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος ἐὰν δὲν σημαίνεται πόλεμος διὰ τοιαύτης καθόδου. Οὐδέποτε εἰς τοὺς αἰῶνας οἱ ἀπὸ βορρᾶ κατελθόντες εἰς τὴν ἑλληνικὴν χερσόνησον εἶχον ἔξοδον εἰς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος, οὔτε τοὺς ἐχρησίμευσε ὅταν τὴν εἶχον ἐπί τινα χρόνον, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτούς. Διὰ πυρὸς καὶ σιδήρου ἐξηφανίσθησαν οἱ συμπαγεῖς ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ εἰς τὸ Εὔξεινον Πόντον. Τὶ ἐχρησίμευσεν ἡ τόσον ἐκτεταμένη παραλία εἰς τὴν Βουλγαρίαν; Εἰς οὐδέν. Δὲν ἐπεζητεῖται λοιπὸν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν συμφερόντων τινῶν, ἡ κάθοδος εἰς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιζητεῖται δι’ ἄλλον λόγον, παρὰ ὅπως τεθῇ ἐν κινδύνῳ αὐτὴ αὕτη ἡ ὑπόστασις τοῦ ἑλληνισμοῦ ὡς ἔθνους ἱστορικοῦ. Δὲν ὑπάρχει λόγος κύριοι συνάδελφοι νὰ προχωρήσω εὐρύτερον εἰς τὰ θέματα αὐτά. Ὅταν κανείς, λέγει ἐπιφανὴς Γάλλος φιλόσοφος, ὅταν κανεὶς καλῶς θέτει ἓν ζήτημα, σχεδὸν ἔλυσε αὐτό. Αἱ συμφωνίαι μετὰ τῆς Τουρκίας ἀρχίζουσι μίαν στενωτάτην σύμπραξιν μετ’ αὐτῆς, ἀσφαλίζουσαν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον χρόνον εἰρηνικὴν εἰς ἡμᾶς κατάστασιν, ἀνεξαρτήτως τοῦ κειμένου αὐτῶν, εἶναι συμφωνίαι εὐλογημέναι καὶ πρέπει νὰ τύχουν προθύμου τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ τύχουν τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔμπνευσιν τοῦ ὀνείρου τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ ὅτι θὰ βασιλεύσῃ αἰωνίως εἰρήνην εἰς τὸν κόσμον, διότι οὐδέποτε θὰ παύσῃ ὁ ἄνθρωπος νὰ εἶναι ἄνθρωπος ἔχων τὰς ἀρετὰς τὰς ὁποίας ἀνέπτυξαν, καὶ τὰ ἐλαττώματα τὰ ὁποῖα ἐπέδειξαν διότι οὐδέποτε θὰ παύσουν νὰ ὑπάρχουν συμφέροντα, διάφορα συμφέροντα, ἐνάντια συμφέροντα, ἀντίθετα συμφέροντα, οὐδέποτε θὰ παύσῃ τὸ τονίζω δι’ ἑκατοστὴν φορὰν νὰ πλέκεται εἰς τὸν βίον τῶν ἐθνῶν ὁ Γόρδιος δεσμός, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ εἴμεθα εἰς τὸ διηνεκὲς παρασκευασμένοι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, καὶ ὑλικὴν ἀλλὰ καὶ ἰδίως ψυχικήν. Δὲν πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζωμεν εἰς τὰς ὑψηλὰς τοῦ κράτους λειτουργίας, ἀνθρώπους διὰ τὴν διανοητικὴν ἐπάρκειαν τῶν ὁποίων εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν ὁμιλίας ὅλοι ἐκφραζόμεθα μετὰ σχετλιασμοῦ καὶ ἀγανακτήσεως, ἀλλὰ δυσκολευόμεθα νὰ εἴπωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅσα κατ’ ἰδίαν κοτσομπολεύομεν. Δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ παρουσιάζονται εἰς ὑψηλὰς λειτουργίας τοῦ κράτους ἄνθρωποι ἐπιστημονικῶς ἀνίκανοι, οἰκογενειακῶς ἀνώμαλοι, ἐπαγγελματικῶς ἀποτυχόντες, διότι θὰ κατέλθῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ ἰδανικὸν τῆς ἀνθρωπίνης ἀξίας, καὶ ὄχι μόνον τὸ ἔθνος δὲν θὰ εἶναι πρόθυμον νὰ ἀμυνθῇ, ἂν παρουσιασθῇ κίνδυνος, ἀλλ’ οὔτε διὰ τὰ ἔργα τῆς εἰρήνης θὰ εἶναι ἱκανὸν τὸ ἔθνος εἰς τὸ ὁποῖον θὰ συμφύρωνται αἱ ἀξίαι, θὰ παραμερίζωνται οἱ ἠθικοὶ ἄνθρωποι, θὰ παραμερίζωνται αἱ ἱκανότητες καὶ αἱ ὑψηλαὶ λειτουργίαι τοῦ κράτους, θὰ εἶναι ἡ νομὴ τῶν δουλικῶν τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης ἐφημερίδος. Οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἴτε ὡς βουλευταὶ εἴτε ὡς ὑπουργοὶ νὰ ἐκφράζουν γνώμας, καὶ νὰ διατυπώνουν ὑποθήκας καὶ νὰ εἰσηγοῦνται νόμους, πρέπει νὰ ἔχουν ἀναμφισβήτητον ἱκανότητα καὶ πρέπει νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀτενίζουν τὴν βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος, οἱ ἔχοντες ἄσπιλον ἠθικὴν ἀκεραιότητα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιγδέμογλου.

§82Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ἔλαβα τὸν λόγον κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἀναπτύξω τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τῶν ὑπὸ κρίσιν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν, ἤτοι τῆς συνθήκης φιλίας διαιτησίας, οὐδετερότητος, καὶ διαλλαγῆς μετὰ τοῦ ἐπισυνημμένου πρωτοκόλλου περὶ περιορισμοῦ τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ περὶ τῆς συμβάσεως ἐγκαταστάσεως ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας. Καὶ κατὰ πρῶτον θεωρῶ ἀπαραίτητον νὰ κάμω μίαν ἐξώδικον ἐξιστόρησιν τῶν προηγηθεισῶν Ἑλληνοτουρκικῶν οἰκονομικῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι ὡς εἶναι πασίγνωστον, ἐψηφίσθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡμῶν ὑπό τὴν πίεσιν τῶν λογχῶν, καὶ παρ’ ὅλας τὰς διαμαρτυρίας καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ ἐνδιαφερομένου προσφυγικοῦ κόσμου, καὶ τοῦτο ἐφ’ ὅσον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὰς δύο εἰσηγητικὰς αὑτοῦ ἐκθέσεις, τῶν ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίων ὡς ἐπίσης καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ εἰς τὰς δύο εἰσηγητικὰς αὐτῆς ἐκθέσεις, ἰδίᾳ δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀπόψεων αὑτοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐν λόγῳ συμφωνιῶν εἰς τὴν Βουλήν, ἀνεφέρθη κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον λεπτομερῶς περὶ τῶν προηγηθεισῶν οἰκονομικῶν συμφωνιῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προσέθεσεν εἰς μίαν παράγραφον τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, τὰ ἑξῆς: Ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ἄνευ αὐτοῦ αἱ δύο Κυβερνήσεις ὄχι μόνον δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ καταλήξουν σήμερον εἰς συμφωνίαν, ἀλλ’ οὔτε νὰ ἐπιληφθοῦν μιᾶς σοβαρᾶς συζητήσεως πρὸς συνομολόγησιν αὐτῶν. Ὡς ἐκ τούτου χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς καμμίαν λεπτομέρειαν τῶν ἐν λόγῳ δύο οἰκονομικῶν συμφωνιῶν τῆς 10ης Ἰουλίου, συνεπὴς δὲ πρὸς τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ὑπεστήριξα ἐντεῦθεν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες, οὐδέποτε ἀνεγνωρίσαμεν τὸ κῦρος τῶν συμφωνιῶν ἐκείνων.

§83ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σεῖς;

§84Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Διότι αὗται, ὡς θὰ ἀποδείξω εὐθὺς ἀμέσως δι’ αὐτῶν τῶν ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίων ὄχι μόνον τίποτε θετικὸν δὲν προσφέρουν εἰς τὴν ἑλληνικὴν ὁλότητα, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἀπεμπόλισαν κολοσσιαῖα οἰκονομικὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡμεῖς ἐφ’ ὅσον διὰ τῶν συμφωνιῶν ὑφιστάμεθα τὰς θυσίας αὐτὰς ὡς ἔθνος, καὶ ὄχι ἁπλῶς ὡς πρόσφυγες, δὲν θὰ ἀναγνωρίσωμεν τὰς συμφωνίας αὐτάς, ἀλλὰ θὰ ἐπιμείνωμεν ἀπολύτως εἰς τὰ κείμενα τῆς διεθνοῦς πράξεως τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἕνα ἀναπόσπαστον μέρος τῆς γενικῆς συνθήκης τῆς εἰρήνης καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε κατ’ ἐλάχιστον νὰ τροποποιηθῇ διὰ μονομερῶν ἐνεργειῶν τῶν δύο ἐκ τῶν ὑπογραψασῶν πλειόνων Κυβερνήσεων τὴν συνθήκην. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσηγούμενος τὰς Ἑλληνοτουρκικὰς οἰκονομικὰς συμφωνίας τῆς 10ης Ἰουνίου ἔν τε τῇ Βουλῇ καὶ τῇ Γερουσίᾳ ἐδήλωσεν ὅτι, πρὸ τῆς ἐντολῆς αὐτοῦ πρὸς ὑπογραφήν ὑπὸ τοῦ Πρέσβεώς μας ἐν Ἀγκύρᾳ, ἐκάλεσε τὴν ἀνωτάτην συνταγματικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνώπιον τῆς ὁποίας ἔθεσε τὸ ἐρώτημα ἐὰν συμφωνοῦν εἰς τὴν μονομερῆ ὑπογραφὴν τῆς συμφωνίας, μετὰ τῆς Τουρκίας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ἐπίσης ὅτι μερικοὶ μόνον ἐκ τῶν παρευρεθέντων εἰς τὴν σύσκεψιν ἐκείνην διεφώνησαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν μονομερῆ ὑπογραφὴν τῆς συμφωνίας, ἐπρότειναν δὲ ὅπως αἱ συμφωνίαι αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ἐπακολουθήσωσιν τὴν οἰκονομικὴν ταύτην συμφωνίαν συγχρονισθοῦν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑπογραφὴν ὑπὸ τῶν δύο Κυβερνήσεων. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο ἐτηλεγραφήθη ἀρχικῶς εἰς τὸν ἐν Ἀγκύρᾳ Πρέσβυν. Παραδόξως ὅμως ὁ κ. Πρέσβυς, ὄχι μόνον δὲν ἐξετέλεσε τὰς διαταγὰς τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἀλλὰ ἐσχολίασεν τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Ἐτηλεγράφησε δὲ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὅτι μία τοιαύτη πρότασις πρὸς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν θὰ ἐδημιούργη δυσμενῆ ἀτμόσφαιραν παρὰ τῇ Τουρκικῇ Κυβερνήσῃ ἐναντίον ἡμῶν, καὶ ὅτι ἦτο τῆς γνώμης, ὅτι ἦτο πιθανὸν νὰ ματαιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ συμφωνία ἐκείνη καὶ ὅτι ἀσφαλῶς ἡ ἄλλη συμφωνία ἡ ὁποία θὰ ἀκολουθήσῃ, θὰ ὑπογραφῇ ὑπὸ δυσμενεστέρους ὅρους. Δὲν θέλω νὰ κρίνω σήμερον τὴν στάσιν τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγκύρας.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικρίνετε ὅσον θέλετε τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τοὺς ὑπαλλήλους της. Ὁ ἐν Ἀγκύρᾳ Πρέσβυς εἶναι εἷς ἐκ τῶν μᾶλλον διακεκριμένων ὑπαλλήλων τῆς ὑπηρεσίας μας, ἐξετέλεσε δὲ πιστότατα τὰς ὁδηγίας τὰς ὁποίας τοῦ ἔδωσε ἡ Κυβέρνησις. Ἦτο καθῆκον του νὰ εἰδοποιήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ποιὰ θὰ ἦτο ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ὡρισμέναι ὁδηγίαι τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο δυνατὸν νὰ παραγάγουν. Οὐαί, ἐὰν οἱ Πρέσβεις περιωρίζοντο νὰ ἐκτελοῦν τυφλῶς τὰς ὁδηγίας, χωρὶς νὰ διαφωτίζουν συγχρόνως τὴν Κυβέρνησιν ἐκεῖνοι, διατελοῦντες ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως καὶ τῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται τὸ Κράτος ἢ ἡ Κυβέρνησις παρὰ τῇ ὁποίᾳ εἶναι διαπεπιστευμένοι. Λοιπὸν μεμφθῆτε τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἀφήσατε τὸν Πρέσβυν. Ἐὰν ὁ Πρέσβυς ἔπταιεν νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ἤμην ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ τοῦ ἐχάριζα. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ἐκ τῶν μᾶλλον διακεκριμένων ὑπαλλήλων, καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν καλύψω, καὶ νὰ τὸν καλύψω διὰ πλήρους τῆς εὐθύνης μου.

§86Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Δὲν ἤθελα νὰ κρίνω τὴν πρᾶξιν τοῦ Πρέσβεως, παρὰ μᾶλλον τὴν ὑποχωρητικότητα τῆς Κυβερνήσεως.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Τότε μάλιστα.

§88Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Πρέσβεως ἡ ἀνωτάτη συνταγματικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχεν ἀποφανθῆ κατὰ πλειοψηφίαν ἢ ὁμοφώνως ὑπὲρ μιᾶς ἀπόψεως, τὴν ὁποίαν ἐνστερνισθεῖσα ἡ Κυβέρνησις διεβίβασεν ὡς ἐντολὴν εἰς τὸν ἐν Ἀγκύρᾳ Πρέσβυν αὐτῆς κατόπιν τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ ἐν Ἀγκύρᾳ Πρέσβεως, ἀντὶ νὰ καλέσῃ ἐκ νέου τὴν ἀνωτάτην ἐπιτροπὴν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Μεμφθῆτε τὴν Κυβέρνησιν—δὲν θὰ σᾶς παρεπονούμην δι’ αὐτὸ—ἀλλ’ ὄχι τοὺς ὑπαλλήλους.

§90Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεδέχθη τὴν ἄποψιν ἡ ὁποία τοῦ διεβιβάσθη διὰ τοῦ Πρέσβεως ἐν Ἀγκύρᾳ, διέταξε δὲ τηλεγραφικῶς τὴν ἄμεσον ὑπογραφὴν μονομερῶς τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν, ἀκολούθως δὲ ἐκάλεσε τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων εἰς τοὺς ὁποίους ἐκοινοποίησε τὴν ἀπόφασίν του, προσθέσας ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν ἰδίαν αὐτῆς εὐθύνην διέταξε τὴν ὑπογραφὴν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν. Προσέθεσε δὲ ταὐτοχρόνως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἰς τὴν ἐνέργειαν ταύτην προέβη διότι εἶναι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι αἱ μέλλουσαι νὰ ὑπογραφῶσιν Ἑλληνοτουρκικαὶ συμβάσεις θὰ ἐξασφαλίσουν ἀπολύτως τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, διότι πρὸς τοῦτο ἔχει καὶ ἡ Τουρκία συμφέρον. Ἐπίσης ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῶν δηλώσεών του ἐν τῇ Βουλῇ καὶ Γερουσίᾳ, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν, ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς ὅτι διὰ τῶν μελλουσῶν νὰ ὑπογραφῶσιν νέων συμβάσεων θὰ ἐξησφαλίζετο ἀπολύτως ἡ ἰσοπλία μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν, ἀσχέτως ἄν ἡ ἰσοπλία αὐτὴ θὰ ἐξησφαλίζετο διὰ τῆς ἀποκτήσεως παρ’ ἡμῶν μεγάλης μονάδος ἢ ὄχι. Ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προκύπτει σαφῶς κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι τοῦτο, ὅτι αὕτη, προβᾶσα εἰς ἃς προέβη θυσίας ὑπὲρ τῶν Τούρκων καὶ ἐναντίον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου τῆς χώρας, δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τίποτε ἄλλο εἰμὴ εἰς τὸ νὰ ἐπιτύχῃ νά ἐξασφαλίσῃ ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῶν νέων Ἑλληνοτουρκικῶν συμβάσεων καὶ συνθηκῶν ἀνταλλάγματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἂν δὲν ἦσαν ἴσα τοὐλάχιστον πρὸς τὰς θυσίας ἡμῶν, θὰ ἦσαν πάντως τοιαῦτα ἀνταλλάγματα ὥστε νὰ εἶναι ἱκανὰ νὰ ἱκανοποιήσουν τὴν Ἑλληνικὴν πατρίδα καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, Ἤδη μετὰ τὴν μονομερῆ ὑπογραφὴν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν οἰκονομικῶν συμφωνιῶν μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ μετὰ τὴν πανηγυρικὴν καὶ πομπώδη, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ ταπεινωτικὴν καὶ ἐξευτελιστικὴν διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐπίσκεψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἄγκυραν, τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐκείνου ὅστις παρ’ ὅλας τὰς σήμερον ἐκδηλουμένας φιλειρηνικὰς διαθέσεις του ἐξακολουθεῖ νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὸ πρόσφατον μῖσος καὶ πάθος τῆς Ἑλλάδος πρὸς τοὺς Τούρκους, ἐπισκεπτόμενος ἐν Ἀγκύρᾳ ἀκριβῶς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει ὁμοίως τὸ πρόσφατον μῖσος καὶ πάθος τῶν Τούρκων ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων, θέλω νὰ ἐξετάσω κατά πόσον αἱ νέαι αὗται συνθῆκαι ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς προσδοκίας τῶν ὀλίγων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπίστευσαν εἰς αὐτάς. Εὐτυχῶς τὰ κείμενα καὶ τῆς συνθήκης καὶ τῆς συμβάσεως εἶναι τόσον σαφῆ, ὥστε νὰ μὴ παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη νὰ ἀπασχολήσω ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐπὶ πολὺ τὸ βῆμα καὶ τὴν Βουλήν. Δὲν θὰ ἐλάμβανον δὲ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς συνθήκης φιλίας καὶ διαιτησίας καὶ δὲν θὰ εἶχον τίποτε ἀπολύτως νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον ὑμῶν ἐπ’ αὐτῶν, ἐὰν δὲν συνωδεύετο αὕτη καὶ μὲ τὸ πρωτόκολλον τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἑκατέρωθεν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν. Ἀναφορικῶς πρὸς τήν συνθήκην, ἐγὼ, μὴ ἀπασχολούμενος μὲ θεωρητικὰς καὶ οὐτοπιστικὰς ἀντιλήψεις ἀλλὰ περιοριζόμενος ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ πρακτικὰ σημεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποδίδουν ἢ ἀντιθέτως ἀποκλείουν τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῶν ἑκατέρωθεν λαῶν, ἔχω νὰ σημειώσω μόνον ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 18 τῆς συνθήκης ὑπάρχει ἡ ἑξῆς παράγραφος, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ ἀποδίδει ὁλόκληρον τὴν σημασίαν ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν συνθήκην ταύτην. Ἡ ἐπιτροπὴ συνδιαλλαγῆς, περὶ τῆς ὁποίας προβλέπει ἡ συνθήκη, οὐδεμίαν πρόκειται νὰ ἐκδίδῃ ἔγκυρον ἔκθεσιν ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν. Οὕτως συμφώνως τῇ 3ῃ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 18 ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς συνδιαλλαγῆς δὲν θὰ εἶχε χαρακτῆρα διαιτητικῆς ἀποφάσεως οὔτε ὡς πρὸς τὸ πραγματικόν, οὔτε ὡς πρὸς τὸ νομικὸν μέρος αὐτῆς, οὔτε καὶ ὡς πρὸς τὰ συμπεράσματά της. Τούτου δεδομένου, ἤθελον νὰ ἐξετάσω ποίαν πρακτικὴν σημασίαν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἡ σύμβασις αὕτη, ἐφ’ ὅσον αἱ ληφθησόμεναι ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀποφάσεις, ὡς προβλέπεται ἐκ τῆς συνθήκης ταύτης, δὲν θὰ ἔχουν κανὲν κῦρος καὶ καμμίαν ἀπολύτως σημασίαν αἱ ληφθεισόμεναι ὑπ’ αὐτῆς ἀποφάσεις. Καὶ ἔρχομαι ἤδη ἀμέσως εἰς τὸ πρωτόκολλον τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἑκατέρωθεν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν. Τὸ πρωτόκολλον αὐτὸ, ἢ μᾶλλον τὸ θέμα τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὸ πρωτόκολλον τοῦτο εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος, συνεπείᾳ ὡρισμένης ἐπερωτήσεως. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κατ’ ἐπανάληψιν ἐτονίσθη ἀπὸ τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν διὰ τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνομολογήσωμεν νέας συμβάσεις καὶ νέας συνθήκας μετὰ τῆς Τουρκίας, ἐὰν δὲν ἐπιτύχωμεν πλήρη τὴν ἰσοπλίαν μεταξὺ τῶν δύο πολεμικῶν ναυτικῶν δυνάμεων. Εἰς τὸ προτόκολλον τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψιν γίνεται ἁπλῶς μνεία περὶ ἀνειλημμένων ὡρισμένων ὑποχρεώσεων τῶν ἑκατέρωθεν συμβαλλομένων Κρατῶν, χωρὶς νὰ γίνεται καμμία μνεία περὶ τοῦ καθορισμοῦ καὶ τοῦ τρόπου τοῦ καθορισμοῦ τῆς ἰσοπλίας ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ ὑφίσταται μεταξὺ τῶν δύο ναυτικῶν δυνάμεων. Συνεπῶς δὲν μένει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν πρωτοκόλλου ἀναγνωρίζεται ὡς γεγονὸς τετελεσμένον τὸν σημερινὸν ὑφιστάμενον καθεστὼς τῶν ἑκατέρωθεν ναυτικῶν δυνάμεων, ἡ δὲ σήμερον ὑφισταμένη κατάστασις δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι δίδει ἀπολύτως τὴν ὑπεροπλίαν εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἀλλὰ τὸ κακὸν διὰ τοῦ ἐν λόγῳ πρωτοκόλλου δὲν περιορίζεται μόνον εἰς τὸ σημεῖον αὐτό· δι’ αὐτοῦ καθορίζεται καὶ χρονικὸν διάστημα 6 μηνῶν ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι δυνατὸν ἑκάτερος τῶν συμβαλλομένων νὰ προβῇ εἰς νέας ἀγορὰς νέων μονάδων. Ἐπὶ τοῦ σημείου δὲ αὐτοῦ ἀκριβῶς ἐπικαλοῦμαι τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἄρτι κατελθόντος ἐκ τοῦ βήματος συναδέλφου, ὁ ὁποῖος ἐτόνισε σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι δυσμενὴς δι’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν μικροτέραν δύναμιν καὶ εἶναι εὐνοϊκὴ ὑπὲρ ἐκείνου ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ὑπεροπλίαν. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ τὸ κείμενον τοῦ πρωτοκόλλου εἶναι εὐμενέστερον ὑπὲρ τῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σήμερον ἀναμφισβητήτως τὴν ὑπεροπλίαν. Τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς ἀναγνωρίσεως εἰς τὴν Τουρκίαν τῆς ὑπεροπλίας ἔχει μεγίστην καὶ κολοσσιαίαν σημασίαν ἀπὸ Ἑλληνικῆς ἀπόψεως. Διότι ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς εἶχε 2½ ἑκατομ. μόνον κατοίκους ἀπέναντι Τούρκων 20 ἑκατομ., διετήρησε τὴν ὑπεροπλίαν αὐτῆς ἀπέναντι τῆς Τουρκίας· ἐπίσης εἶναι χαρακτηριστικὸν ὅτι διὰ τοῦ ἐν λόγῳ πρωτοκόλλου πρόκειται νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν αἱ εἰδικαὶ ἑκατέρου τῶν συμβαλλομένων μερῶν συνθῆκαι προκειμένου νά προβοῦν τὰ δύο Κράτη εἰς νέας ἀγορὰς μονάδων. Τὸ σημεῖον αὐτὸ ἀσφαλῶς ὑπονοεῖ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ μία Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ νὰ αὐξήσῃ τὸν σημερινὸν στόλον της φοβουμένη δῆθεν τὴν ἐχθρικὴν ἐπίθεσιν οἱουδήποτε ἄλλου Κράτους. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης πασιφανέστατον, ὅτι οὔτε ἡ Τουρκία εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἀντιμετωπίσῃ στόλον ἄλλον ἐκτὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἐπὶ παραδείγματι τὸν Ρωσσικόν, ἀλλὰ οὔτε εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἄλλον στόλον ἐκτὸς τοῦ Τουρκικοῦ, ἐπὶ παραδείγματι τὸν Ἰταλικόν. Κατὰ συνέπειαν ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑπογράψῃ μίαν τοιαύτην συμφωνίαν δὲν εἶναι μόνον πρᾶξις κατακριτέα, ἀλλὰ εἶναι καὶ πρᾶξις αὐτόχρημα ἀντεθνική. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν ἐγκαταστάσεως, τὰ ἄρθρα τὰ ὁποῖα καθορίζουν τὰς σχέσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ὑφίστανται μεταξὺ τῶν ὑπηκόων τοῦ Κράτους τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀποστείλῃ τοὺς ὑπηκόους αὐτοῦ πρὸς ἐγκατάστασιν εἰς τὸ ἄλλο Κράτος εἶναι τόσον σαφῆ καὶ τόσον κατηγορηματικά, ὥστε δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη νὰ ἀπασχολήσω τὴν βουλὴν ἐπὶ πολύ. Ἀρκεῖ μόνον ἡ ἀνάγνωσις τῶν κειμένων μὲ ἐλάχιστα σχόλια, διὰ νὰ ἀποδείξῃ κατὰ πόσον διὰ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν εἶναι δυνατὸν ἡ Τουρκία νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς πληθυσμὸν ἑλληνικὸν δεκάδων καὶ ἑκατοντάδων χιλιάδων— ὅπως ἐξεδήλωσε τὴν πεποίθησίν του ὁ κ. πρόεδρος ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως—νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐν Τουρκίᾳ. Πιστεύω ἐγὼ ἀκραδάντως, ὅτι οὔτε κατὰ δεκάδας μόνον δὲν θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐκεῖ ἐγκατάστασις τῶν ἑλλήνων. Τὸ ἄρθρον 1 ἀναφέρει τὸ ἑξῆς: «Οἱ ὑπήκοοι ἑκατέρου τῶν ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν θὰ δύνανται, τηροῦντες τοὺς νόμους καὶ τοὺς κανονισμοὺς τῆς χώρας, νὰ εἰσέρχωνται ἐλευθέρως, νὰ ταξειδεύωσι, νὰ διαμένωσι καὶ νὰ ἐγκαθίστανται εἰς τὸ ἔδαφος τοῦ ἑτέρου ἢ νὰ ἐγκαταλείπωσιν ὅποτε δήποτε τοῦτο χωρὶς νὰ ὑπόκεινται εἰς περιορισμοὺς οἱασδήποτε φύσεως ἄλλους ἐκείνων εἰς οὕς ὑπόκεινται, ἢ θὰ ὑπόκεινται οἱ ἰθαγενεῖς, ἢ ἐὰν ὑφίστανται εἰδικαὶ περὶ ἀλλοδαπῶν διατάξεις οἱ ὑπήκοοι τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, μὴ θιγομένων ἐν τούτοις τῶν ἀφορώντων τοὺς ἀλλοδαποὺς ἀστυνομικῶν διατάξεων». Περαιτέρω εἰς τὸ ἴδιον ἄρθρον ἀναφέρει τὸ ἑξῆς: «Ἐννοεῖται ἐν τούτοις, ὅτι διὰ τῶν ἀνωτέρω διατάξεων οὐδόλως θίγεται τὸ ἀνεγνωρισμένον εἰς ἑκάτερον τῶν ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν δικαίωμα τοῦ διακανονισμοῦ τῆς μεταναστεύσεως διὰ νόμου» Καὶ ἐρωτῶ: Ἐφ’ ὅσον πρόκειται ἑκάτερα τῶν συμβαλλομένων μερῶν νὰ διατηρήσωμεν ἀνέπαφον τὸ δικαίωμα τοῦ διακανονισμοῦ διὰ νόμου τῆς μεταναστεύσεως τῶν ὑπηκόων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πιστευθῇ, ὅτι θὰ καθορισθῇ ἀριθμὸς τοιοῦτος εἰς τοὺς ἕλληνας, ἀπέναντι τοῦ συνόλου ὅλων τῶν ἄλλων Κρατῶν τοῦ κόσμου τὰ ὁποῖα ἔχουν συμβληθῆ μετὰ τῆς Τουρκίας διὰ παρομοίων συμβάσεων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῇ ἀριθμὸς τοιοῦτος μεταναστεύσεως διὰ τοὺς ἕλληνας ὥστε νὰ μπορέσῃ ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος νὰ συμπληρώσῃ τὰς δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας τῶν χιλιάδων τὰς ὁποίας μετὰ πεποιθήσεως ὑποστηρίζει ὁ κ. πρωθυπουργὸς, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς ἔχουν καθορίσει ἀριθμὸν μετρούμενον διὰ μιᾶς μόνον ἑκατοντάδος πρὸς μετανάστευσιν ἐκεῖ ἑλλήνων πολιτῶν; Ἀναμφιβόλως, ἡ Τουρκία εἶναι ζήτημα ἐὰν θὰ θελήσῃ νὰ καθορίσῃ ἔστω καὶ τὸν ἀριθμὸν αὐτόν, τὸν ὁποῖον αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς, μὲ ὅλην τὴν ἔκτασιν αὐτῶν καθώρισαν διὰ τὸ Κράτος τὸ ἰδικόν μας. Κατὰ συνέπειαν, εὐθὺς ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, καὶ χωρὶς ἀκόμη νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ ἀναγνώσῃ κανεὶς καμίαν ἄλλην διάταξιν ἀπὸ τὰς πολλὰς τὰς δυσμενεστέρας αἱ ὁποῖαι ἐπακολουθοῦν, ἐξ αὐτῆς καὶ μόνης τῆς ἀναγνώσεως λέγω τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποστηριζόμενον ζήτημα τῆς δῆθεν ἐγκαταστάσεως ἑλλήνων κατὰ δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας χιλιάδων ἐν Τουρκίᾳ εἶναι μία φενάκη καὶ τίποτε πλέον ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως πρὸς τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Ἄρθρον 4ον (ἀναγινώσκει). «Οἱ ὑπήκοοι τοῦ ἑνὸς τῶν ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν θὰ δύνανται, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅπως συμμορφοῦνται πρὸς τοὺς ἐν ἰσχύϊ ἐν τῷ ἐδάφει τοῦ ἑτέρου νόμους, νὰ ἐξασκῶσι τὸ ἐμπόριον αὐτῶν εἴτε αὐτοπροσώπως εἴτε τῇ μεσολαβήσει πρακτόρων οὓς θὰ προέκρινον νὰ χρησιμοποιῶσι». Περαιτέρω εἰς τὸ ἴδιον ἄρθρον ἀναφέρει τὸ ἑξῆς: «Ἐν τούτοις ἐννοεῖται καλῶς, ὅτι τὰ ὑψηλὰ συμβαλλόμενα μέρη θὰ δύνανται νὰ ἐπιφυλάξωσιν ὑπὲρ τῶν ἰδίων αὑτῶν ὑπηκόων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων καὶ τῶν κανονισμῶν, τὰς πλανοδίους βιομηχανίας, τὸ περιεκτικὸν ἐμπόριον ὡς καὶ πᾶσαν ἄλλην τέχνην ἢ ἐπάγγελμα ὅπερ θὰ ἔκρινον σκόπιμον πρὸς τοῦτο». Πρόκειται, κύριοι, νὰ μεταβοῦν ἕλληνες εἰς Τουρκίαν κατὰ δεκάδας χιλιάδων νὰ ἐγκατασταθοῦν, διὰ νὰ ἐργασθοῦν ἐκεῖ καὶ νὰ κερδίσουν ἀνετώτερον τὸν ἄρτον τῶν τέκνων των καὶ νὰ συμβάλουν εἰς τὸν ἀνετώτερον βίον τῶν ἐδῶ παραμενόντων συγγενῶν των. Κατόπιν ὅλων τῶν γνωστῶν θυσιῶν εἰς τὰς ὁποίας ὑπεκύψαμεν, ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν κάποιαν εὔνοιαν τῆς Τουρκίας διὰ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐγκατάστασιν μερικῶν χιλιάδων ἑλλήνων πολιτῶν, ἐρχόμεθα καὶ ἀναγνωρίζομεν μίαν διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβοῦν ἐπαγγελματίαι ἐκεῖ καὶ νὰ ἐγκατασταθοῦν· ἀλλὰ καὶ ἂν εὑρεθῇ κανεὶς ἀφελὴς ὁ ὁποῖος θὰ ἀπεφάσιζε νὰ μεταβῇ ἐντεῦθεν μὲ κεφάλαια ἱκανὰ ὥστε νὰ ἀσκήσῃ ὡρισμένον τι ἐπάγγελμα, ἀσφαλῶς ὁ ἀφελὴς αὐτὸς ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος θὰ εὑρεθῇ πρὸ τῆς σκληρᾶς ἀνάγκης καὶ τὸ κατάστημά του νὰ ἐγκαταλείψῃ, ἀλλὰ καὶ ὁ ἴδιος νὰ ἐπιστρέψῃ, δανειζόμενος ἴσως τὰ ἔξοδα του ἀπὸ τὸ ἐκεῖ Ἑλληνικὸν Προξενεῖον.

§91Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Διατί;

§92Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Διότι θὰ ἀναγκασθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἄνω δεσμευτικῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως, νὰ παραχωρήσῃ τὸ κατάστημά του εἰς κανένα τοῦρκον αὐτὸς δὲ νὰ παραμείνῃ ἐν αὐτῷ ὡς δῆθεν ὑπάλληλος ἐν τῇ πραγματικότητι δὲ ὡς συνεταῖρος, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς καὶ ὁ Ἕλλην κεφαλαιοῦχος δὲν θὰ ἀναγνωρίζεται μέσα στὸ κατάστημα οὔτε ὡς πραγματικὸς ὑπάλληλος, θὰ καταντήσῃ δὲ ὥστε τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα ἀρχικῶς κατέθεσε νὰ μὴ καλύπτουν τὰς ζημίας αἱ ὁποῖαι θὰ προέλθουν ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ἐκείνης· ἐκφέρω δὲ τὴν γνώμην αὐτὴν ἐκ τῆς πείρας τοῦ παρελθόντος καὶ ἐκ τοῦ παθήματος πολλῶν ὁμογενῶν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς λέγω ὅτι θὰ ἀναγκασθῇ νὰ δανεισθῇ τὰ ἔξοδά του διὰ νὰ γυρίσῃ πίσω. Ἡμεῖς τὰ ἐζήσαμεν αὐτὰ κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου καὶ τὰ γνωρίζομεν ἐκ τῶν προτέρων. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσκήσωμεν ἐπάγγελμα σοβαρόν, χωρὶς νὰ προσλάβωμεν συνεταῖρον Τοῦρκον καὶ χωρὶς νὰ τοῦ μεταβιβάσωμεν δικαιώματα κυριαρχικὰ ἐπὶ τῆς ἐργασίας καὶ τοῦ καταστήματός μας, ἡμεῖς δὲ ξέρουμε πῶς κατωρθώσαμεν νὰ ἀπαλλαχθῶμεν ἐξ αὐτῶν διὰ τῆς ἐγκαίρου ἀνακωχῆς καὶ εἰρήνης. Ἀλλ’ εἰς τὴν σύμβασιν ὑπάρχει μία ἄλλη διάταξις ἡ ὁποία θίγει, αὐτὰ τὰ κυριαρχικά μας δικαιώματα ἐντὸς τοῦ Κράτους τοῦ δικοῦ μας. Εἰς τὸ ἄρθρον 10 προτελευταία παράγραφος ἀναφέρονται ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Τὰ εἴδη τὰ παραγόμενα ἢ κατασκευαζόμενα ἐν Τουρκίᾳ θὰ ἀπαλλάττωνται ἐν Ἑλλάδι τοῦ ἐσωτερικοῦ δημοτικοῦ φόρου, τοῦ εἰσπραττομένου ἐπὶ τῶν ὁμοειδῶν προϊόντων ἐντοπίου παραγωγῆς, εἰς ἑκάστην μεταφορὰν αὐτῶν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν». Ἐνῷ, κύριοι βουλευταί, τὰ ἑλληνικὰ προϊόντα πληρώνουν ὡρισμένον δημοτικὸν φόρον μεταφερόμενα ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, τὰ ἴδια προϊόντα, τὰ τουρκικά, ἐρχόμενα ἐν Ἑλλάδι δὲν θὰ πληρώνουν φόρον δημοτικὸν μεταφερόμενα ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν. Καὶ ποίαν σημασίαν ἔχει μία τοιαύτη διάταξις παρακαλῶ; Μέσα εἰς τὸ Κράτος τὸ ἰδικόν μας ἀντὶ νὰ διευκολύνωμεν τὴν ἐξαγωγὴν τῶν προϊόντων μας, δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἔρχωνται τὰ τουρκικὰ προϊόντα νὰ συναγωνίζωνται τὰ ἰδικά μας, διὰ τῆς ἀσυδοσίας ἐπὶ ὡρισμένων φόρων τοὺς ὁποίους τὰ ἰδικά μας ὁμοειδῆ προϊόντα πληρώνουν μεταφερόμενα ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν. Καὶ αὐτὴ ἡ ἐνέργεια δὲν ξέρω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ, πάντως ὅμως ἐγὼ δὲν μπορῶ παρὰ νὰ τὴν χαρακτηρίσω ὡς ἀντεθνικὴν ἐπίσης. Θὰ παρέλθω λεπτομερειακὰς τινὰς διατάξεις ἄρθρων τινῶν, τῶν ὁποίων τὰ κείμενα δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀνατρέπουν αἱ τελευταῖαι παράγραφοι τὰς δῆθεν εὐνοϊκὰς διατάξεις τῶν προηγουμένων τοιούτων, καὶ τοῦτο διότι δὲν δίδω τόσον σπουδαίαν σημασίαν εἰς αὐτάς, μολονότι καμμία διάταξις δὲν παραμένει ἀκεραία διὰ τῶν τροπολογιῶν αἱ ὁποῖαι εὐθὺς ἀμέσως ἐπακολουθοῦν πολλάκις δὲ ἀναφέρονται καὶ ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὅπερ τροποποιοῦν, καὶ θὰ εἰσέλθω ἀμέσως εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀκτοπλοΐας καὶ τῶν ἄλλων συμβάσεων. Ἐὰν οἱ ἕλληνες πλοίαρχοι καὶ οἱ ἕλληνες ναυτικοὶ καθὼς καὶ οἱ ἕλληνες ἁλιεῖς ἐπίστευσαν πρὸς στιγμὴν ὅτι διὰ τῶν ὑπὸ κρίσιν συμβάσεων ἐξυπηρετοῦνται τὰ συμφέροντά των, τοῦτο ἐγένετο διότι ἤλπισαν ὅτι διὰ τῶν εἰρημένων συνθηκῶν θὰ ἐξησφαλίζετο 1ον ἡ ἑλληνικὴ ἀκτοπλοΐα καὶ 2ον ἡ ἁλιεία εἰς τὰ τουρκικὰ παράλια. Εἰς τοὺς ἕλληνας ναυτίλους καὶ ἁλιεῖς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καθὼς καὶ εἷς τῶν προηγηθέντων ρητόρων, ἐδήλωσαν ὅτι δὲν ἦτο εὐνοϊκὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα τὸ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν διάταξιν περὶ ἐλευθέρας ἀκτοπλοΐας εἰς τὰ τουρκικὰ παράλια διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν διότι τὸ ἴδιον θὰ ἠναγκαζόμεθα νὰ παραχωρήσωμεν καὶ ἡμεῖς σύμφωνα μὲ τὸν ὅρον τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ εἰς τὰ λοιπὰ Κράτη μεθ’ ὧν ἔχομεν ἐμπορικὰς συμβάσεις. Ἀλλὰ μήπως ἡ παραχώρησις αὐτὴ ἐκ μέρους ἡμῶν δέν θὰ εἶχεν τὸ ἴδιον ἀντάλλαγμα καὶ ἐκ μέρους τῶν ἄλλων Κρατῶν πρὸς ἡμᾶς; Καὶ ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα πράγματι Κράτος ναυτικὸν καὶ ὅτι οἱ ναυτικοὶ οἱ δικοί μας εἶναι ὀλιγαρκέστεροι, καὶ συνεπῶς τὰ ἔξοδα τῶν πλοιάρχων εἶναι ὀλιγώτερα καὶ ἀντεπεξέρχονται ἀποτελεσματικώτερον εἰς τὸν συναγωνισμὸν τῶν ἄλλων Κρατῶν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ παραδεχθῇ κανεὶς ὅτι θὰ εἶναι εὐμένεια τύχης διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν ἐὰν ἐπιτύχωμεν ἀπὸ ὅλα τὰ Κράτη τὸ δικαίωμα τῆς ἀκτοπλοΐας εἰς τὰ παράλιά των, πολὺ δὲ περισσότερον ἐὰν ἐπετυγχάνωμεν τοῦτο καὶ ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, ὥστε νὰ ἐφαρμόσωσιν ὅλην τὴν ἱκανότητά των, ὅλην τὴν δεξιότητά των οἱ πλοίαρχοί μας ὅπως ἐκμεταλλευθοῦν διὰ τοῦ εὐθηνοῦ ἡμερομισθίου καὶ τῆς ὀλιγαρκίας τῶν ναυτικῶν μας τὴν παρουσιασθησομένην εὐκαιρίαν ἐκ τῆς ἐλευθέρας ἀκτοπλοΐας εἰς τοὺς Τουρκικοὺς λιμένας ἐὰν ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτῆς ἀνεγνωρίζετο τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἀκτοπλοΐας εἰς τὴν ἑλληνικὴν ναυτιλίαν; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἁλιείαν, γνωρίζετε καλῶς ὅτι κατὰ 10δας χιλιάδων ἀριθμοῦνται οἱ εἰδικοὶ μὲ τὴν ἁλιείαν ἕλληνες γηγενεῖς καὶ πρόσφυγες — οἱ ἐκ τῶν τελευταίων τούτων ἀσχολούμενοι καὶ ἐν Τουρκίᾳ μὲ τὴν ἁλιείαν—καὶ ὅτι αὐτοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξεύρουν ἐργασίαν εἰς τὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος, διότι δυστυχῶς τὰ παράλιά μας δὲν εἶναι ἀφθόνως παραγωγικὰ ἰχθύων. Ἀφ’ ἑτέρου εἶναι πασίγνωστον, ὅτι ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ παραγωγὴ ἰχθύων τῆς Τουρκίας καταναλίσκεται εἰς τήν Ἑλλάδα, διότι εἶναι πασίγνωστον ὅτι οἱ τοῦρκοι δὲν καταναλίσκουν ἀφθόνους ἰχθεῖς. Καὶ ἂν ἀκόμη παρουσιάζοντο δυσκολίαι, τὰς ὁποίας ἰσχυρίζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι παρουσιάσθησαν διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἀκτοπλοΐας καὶ τῆς ἁλιείας εἰς τὰς Τουρκικὰς παραλίας, ἔρχομαι νὰ ἀντικρούσω τὰς ἀπόψεις του αὐτὰς μὲ τὸ δεδομένον ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένα προϊόντα Τουρκικά, καὶ συγκεκριμένως οἱ γαιάνθρακες τῆς Ποντοηρακλείας, τῶν ὁποίων ἡμεῖς καὶ μόνον ἀποκλειστικῶς εἴμεθα οἱ πελάται. Πῶς ἦτο δυνατὸν μίαν τοιαύτην κατάστασιν νὰ μὴ τὴν ἐκμεταλλευθῇ ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις, οὐχὶ ἁπλῶς διὰ νὰ πείσῃ τὴν τουρκικὴν ἀλλὰ καὶ νὰ τὴν ἐξαναγκάσῃ νὰ δώσῃ ὡς ἀντάλλαγμα τῆς καταναλώσεως παρ’ ἡμῶν τῶν γαιανθράκων τῆς Ποντοηρακλείας, τὰ μεταλλεῖα τῆς ὁποίας ἐν Τουρκίᾳ ἀσφαλῶς θὰ ἔκλειον καὶ ἀσφαλῶς θὰ κλείσουν τὴν πρώτην στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἑλληνικὴ ναυτιλία καὶ βιομηχανία θὰ κηρύξῃ ἀποκλεισμὸν τῶν γαιανθράκων αὐτῶν; Φαντασθῆτε λοιπὸν πόσον μεγάλον πλῆγμα θὰ ἐπεφέρετο εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τῆς Τουρκίας ἐὰν ἠναγκάζετο νὰ κλείσῃ τὰ ἀνθρακορυχεῖα τῆς Ποντοηρακλείας! Ὥστε, ὡς βλέπετε, πολλοὶ καὶ διάφοροι θὰ ἦσαν οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν ἓν τοὐλάχιστον πλεονέκτημα πρὸς ὄφελος τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ τῶν συνομολογηθεισῶν μετὰ τῆς τουρκίας συνθηκῶν αὐτῶν, ἀπέναντι τόσον κολοσσιαίων θυσιῶν τὰς ὁποίας ὑπέστημεν πρὸς ὄφελος τῆς Τουρκίας. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς συμβάσεως ἐγκαταστάσεως, ὁ κ. εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου καὶ τέως ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ἀργυρόπουλος μᾶς ἀνέπτυξεν, ἀσυναισθήτως ἴσως, τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 4ου καὶ 5ου πρωτοκόλλου τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης εἶχεν ἐπιτύχει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὑπὲρ τῶν ὑπηκόων της, τῶν ἐγκατεστημένων ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1923 ἐν Τουρκίᾳ. Σύμφωνα λοιπὸν μὲ τὴν διεθνῆ πρᾶξιν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης τὴν ἑπομένην τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς ἐπέτυχεν ἡ ἡττημένη Ἑλλὰς τὸ δικαίωμα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ὑπηκόων αὐτῆς ἐν Τουρκίᾳ καὶ τῆς ἐξασκήσεως οἱουδήποτε ἐπαγγέλματος, ἐξαιρέσει τῶν ἔργων εἰς τοὺς διαφόρους λιμένας τῆς Τουρκίας. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ὑφίσταται καὶ μέχρι σήμερον, εἶχε δὲ κῦρος καὶ ἰσχὺν ὑποχρεωτικὴν καὶ διὰ τὰ δύο συμβαλλόμενα μέρη μέχρι τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1931 δηλ. ἐπὶ ἕνα ἔτος τοὐλάχιστον ἀκόμη. Καὶ ἐνῶ τότε κατωρθώθη ἐν Λωζάννῃ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐγκαταστάσεως καὶ τῆς ἐξασκήσεως οἱουδήποτε ἐπαγγέλματος ἐν Τουρκίᾳ ὑπὸ τῶν παλαιῶν ἑλλήνων ὑπηκόων, πῶς δὲν κατωρθώθη νὰ διατηρηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο διὰ τῶν ὑπὸ κρίσιν συμβάσεων; Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἔπειτα ἀπὸ τόσας θυσίας τὰς ὁποίας ὑφιστάμεθα περιοριζόμεθα καὶ ἡμεῖς εἰς τὰς τυπικὰς εὐνοϊκὰς δῆθεν διατάξεις τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ διατάξεις αὗται διδόμεναι ὑπὸ τὸν τύπον ὑφ’ ὃν δίδονται εἰς ἡμᾶς σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν οὐδεμίαν πρακτικὴν σημασίαν, διότι αὐτομάτως ἐπεκτείνονται εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τῆς συνθήκης αὐτῆς καὶ εἰς τούς ὑπηκόους τῶν λοιπῶν Κρατῶν μεθ’ ὧν ἡ Τουρκία ἔχει συνάψει ἐμπορικὰς συμβάσεις, καὶ ἐὰν ἀκόμη δὲν ὑφίσταντο σχετικαὶ διατάξεις πρὸς ὄφελος τῶν ὑπηκόων τῶν ἐν λόγῳ ξένων Κρατῶν. Θὰ εἶχον τὴν δικαίαν ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, κατόπιν ὅλων των θυσιῶν τὰς ὁποίας ὑπέστημεν, νὰ ἐπιτύχωμεν τοιαύτην ἐξαιρετικὴν διάταξιν πρὸς ὄφελος τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, ἡ ὁποία νὰ μὴ εἶναι κἄν δυνατὸν νὰ ἐπεκταθῇ πρὸς ὄφελος ξένων ὑπηκόων, ἐφ’ ὅσον οἱ ξένοι αὐτοὶ ὑπήκοοι τῶν ἄλλων Κρατῶν δὲν θὰ εἶχον νὰ παραχωρήσουν ἀνταλλάγματα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς τόσον ἀθρόως καὶ τόσον κολοσσιαίας ἐκτάσεως παρεχωρήσαμεν πρὸς τὴν Τουρκίαν. Θὰ μοῦ εἰπῆτε ἴσως, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ τοιοῦτος ἀποκλειστικὸς ὅρος ὡρισμένων προνομίων ὑπὲρ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν σύμβασιν. Εὐτυχῶς εἰς ἀπάντησιν τοῦ τοιούτου ἰσχυρισμοῦ ἔχω νὰ ἐπικαλεσθῶ εἰδικὰς διατάξεις ἀπὸ μέσα ἀπὸ τό ἴδιον κείμενον τῆς ὑπὸ κρίσιν συμβάσεως, καθ’ ἃς ἡ περίπτωσις τὴν ὁποίαν ἐζήτουν ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὑπὲρ ἡμῶν πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἐφαρμόζεται εἰς τούς πολίτας ἄλλων γειτονικῶν χωρῶν τῆς Τουρκίας. Οὕτως: Εἰς τὸ 21 ἄρθρον ἀναφέρονται περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ἰσχύει ὁ ὅρος τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους ὑπὲρ τῶν ὑπηκόων τῶν ἐν λόγῳ γειτονικῶν χωρῶν μεταξὺ αὐτῶν ὡς τρίτη περίπτωσις ἀναφέρονται εἰς τὴν ὑπὸ κρίσιν σύμβασιν τὰ ἑξῆς: «Ἡ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰσότητος πρὸς τρίτον Κράτος μεταχείρισις δὲν θά ἐφαρμόζεται.......... 3ον εἰς τὰ εἰδικὰ πλεονεκτήματα καὶ εὐνοίας τὰ ὑφιστάμενα ἢ καθορισθησόμενα ἐν τῷ μέλλοντι εἰς δασμολογικὰ καὶ ἐν γένει πάσης ἄλλης ἐμπορικῆς φύσεως θέματα μεταξὺ τῆς Τουρκίας καὶ τῶν ἐν ἔτει 1923 ἀπὸ τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας ἀποσπασθεισῶν χωρῶν.» Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Τουρκία παρεχώρησε προνόμοια καὶ εὐκολίας εἰς τοὺς ὑπηκόους τῶν Κρατῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν πλέον οὐδεμίαν σχέσιν καὶ πρό πολλοῦ χρόνου ἔχουν ἀποσπασθῇ καὶ ἀποτελοῦν αὐτόνομα Κράτη, διατηρεῖ ἀπέναντι ἡμῶν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ μὴ μᾶς παρέχῃ τὰ πλεονεκτήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρεχώρησεν ἢ θὰ παραχωρήσῃ μελλοντικῶς εἰς ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα σήμερον ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἐκτάσεις ἀπεράντους μεγαλειτέρας καὶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ Τουρκικὸν Κράτος, ἁπλῶς καὶ μόνον μὲ τὴν ὑστερόβουλον πρόθεσιν νὰ κινῆται αὕτη ἐλευθέρως ἀπὸ τὰς ἀνατολικάς της πύλας, ἡμεῖς δὲ ἀπὸ τὰς δυτικὰς νὰ μὴ ἔχωμεν δικαίωμα νὰ τῆς ζητήσωμεν τὴν ἐπέκτασιν τῶν προνομίων αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἰδικῶν μας προϊόντων. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάταξις ἐγγεγραμμένη εἰς τὴν παροῦσαν σύμβασιν, εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι ἦτο δυνατόν, ἐὰν καλῶς ἐχειρίζετο τὰ ζητήματα ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν προνομιακὴν ὑπὲρ ἡμῶν διατύπωσιν ὡρισμένων ἄρθρων δικαιολογουμένων πληρέστατα ἀπέναντι οἱουδήποτε τρίτου διὰ τῶν κολοσσιαίων ἡμῶν παραχωρήσεων, χαρακτηριζομένων τούτων ὡς ὑποχρεωτικῶν ἀνταλλαγμάτων ἀπέναντι τῆς μεγίστης ἑλληνικῆς καταναλώσεως τουρκικῶν προϊόντων. Ἦτο λοιπὸν δυνατὸν καὶ ἀπαραίτητον νὰ κατοχυρωθῇ τὸ ἑλληνικὸν ἐμπόριον καὶ ἡ ἑλληνικὴ βιομηχανία κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ κινδυνεύουν ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἐκ τοῦ ἀνίσου ἀνταγωνισμοῦ τῶν προϊόντων ξένων Κρατῶν γειτονικῶν προπάντων τῆς Τουρκίας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως τοῦτο δὲν ἐγένετο ἡ σύμβασις αὐτὴ καὶ ἐκ τοῦ σημείου τούτου εἶναι καταστρεπτικὴ τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας καὶ συνεπῶς ἀντεθνική. Καὶ εἰσέρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πινάκων Α καὶ Β. Ὁ πίναξ Α ἀφορᾷ τὰ εἴδη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς πρόκειται νὰ ἐξαγάγωμεν εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ διὰ τὰ ὁποῖα μᾶς παρεχωρήθησαν ὡρισμέναι ἐκπτώσεις ἐπὶ τῶν τιμῶν αἱ ὁποῖαι διὰ τοῦ σχετικοῦ νόμου εὑρίσκονται καθωρισμέναι ὡς εἰσαγωγικὰ τέλη καὶ αἱ ὁποῖαι ἐν Τουρκίᾳ ἀναφέρονται εἰς τὸν ἐν λόγῳ πίνακα διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸς ὁ καθορισμὸς τελωνειακοῦ τέλους τὸν ὁποῖον θὰ πληρώνουν τὰ ἑλληνικὰ προϊόντα εἰσερχόμενα εἰς Τουρκίαν. Καὶ ἐρωτῶ: τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν γίνεται πάλιν, ὅπως καὶ προηγουμένως ἀνέφερα, μνεία εἰδικῶν προνομίων χάριν ἡμῶν —καὶ ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις τὰς ὁποίας συνομολογεῖ ἡ Τουρκία μὲ τὰ ξένα Κράτη ἡ διάταξις τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ρήτρας τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους—θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ παραχωρήσεις δὲν καταλήγουν παρὰ εἰς μίαν φενάκην, διότι ὅπως ἐξέθεσα προηγουμένως αἱ ἴδιαι εὐκολίαι καὶ εὔνοιαι θὰ ἐπεκταθοῦν αὐτομάτως ὑπὲρ τῶν προϊόντων ὅλων ἐκείνων τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἤδη συμβληθῆ μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν τὸ δικαίωμα καὶ αὐτὰ νὰ ἐπωφελῶνται τῶν προνομίων τὰ ὁποῖα παραχωροῦσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἢ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο Κράτος, ἐκτὸς τῶν προαναφερθεισῶν περιπτώσεων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ρήτρας τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους. Καὶ παρουσιάζεται ἡ μοναδικὴ περίπτωσις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. εἰσηγητὴς πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐξησφαλίσθη ἐπὶ τέλους ὕστερα ἀπὸ τόσας θυσίας τὸ προνόμιον νὰ μὴ ἔχῃ δικαίωμα ἡ Τουρκία νὰ παραχωρήσῃ τὴν ρήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους διὰ τὴν εἰσαγωγὴν σάπωνος εἰς τὴν Τουρκίαν εἰς ἄλλο Κράτος, καὶ τοῦτο δι’ ἓν μόνον εἶδος σάπωνος. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν πρόκειται περὶ φενάκης, διότι ὁ αὐτὸς κ. εἰσηγητὴς ἀνέφερε μόνος του ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἐνῷ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν εἰσηγάγομεν εἰς τὴν Τουρκίαν καλοσσιαίας ποσότητας σάπωνος, καταντήσαμεν σήμερον νὰ μὴ κατορθώνωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν οὔτε μίαν ὀκᾶν σάπωνος δεδομένου ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Τουρκία κατώρθωσε νὰ ἀναπτύξῃ τὴν βιομηχανίαν τοῦ σάπωνος. Ὥστε τὸ προνόμιον αὐτὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἔχει καμμίαν πρακτικὴν ὠφέλειαν διὰ τοὺς σαπωνοποιούς μας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατυμπανισθεῖσαν εὔνοιαν χάριν τῶν ἑλληνικῶν κονιὰκ ἐδῶ πλέον ἀποδεικνύεται πασιφανέστατα ἡ ἡττοπάθεια καὶ ἡ ὑποχωρητικότης τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδική μας ἐπέδειξε κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τῶν ὑπὸ κρίσιν συμβάσεων. Ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ οἰνοπνευματώδη ποτὰ εἰς τὴν Τουρκίαν εὑρίσκονται εἰς τὴν διαχείρισιν ὡρισμένου μονοπωλείου, ἡμεῖς προβαίνομεν εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Τουρκικὴν κυβέρνησιν διὰ νὰ ἀποστέλλωμεν 40% τῆς ὅλης καταναλισκομένης ποσότητος κονιὰκ εἰς τὴν Τουρκίαν, χωρὶς τὸν ξενοδόχον, δηλαδὴ χωρὶς ὁ ἐνδιαφερόμενος, ἤτοι τὸ μονοπώλιον οἰνοπνευμάτων τῆς Τουρκίας νὰ ἔχῃ κἂν εἴδησιν περὶ τούτου. Καὶ ἐπαφιέμεθα εἰς τὴν καλὴν πίστιν καὶ εἰς τὰς καλὰς διαθέσεις τῆς Τουρκικῆς κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν παρακαλοῦμεν νὰ πείσῃ ἢ νὰ ἐξαναγκάσῃ τὸ μονοπώλιον τὸ Τουρκικόν, νὰ ἀγοράζῃ ἀπὸ ἡμᾶς τὰ κονιὰκ καὶ ὅ,τι ἄλλο εἶδος οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν. Δὲν ἦτο δυνατὸν δι’ ἓν τόσον σημαντικὸν ζήτημα, ἐπὶ τέλους, νὰ ἐπιμείνωμεν ἔστω καὶ μὲ κίνδυνον νὰ χασομερήσῃ μίαν ἡμέραν ἀκόμη ἡ ὑπογραφὴ τῆς συνθήκης αὐτῆς, ὥστε τὸ σύμφωνον αὐτὸ νὰ ἀκολουθῆται καὶ μὲ ἓν πρωτόκολλον ἢ μὲ μίαν σύμβασιν μὲ τὴν διεύθυνσιν τοῦ μονοπωλίου, ὥστε ἡ ὑπόσχεσις τὴν ὁποίαν τόσον παταγωδῶς διετυμπάνισεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, νὰ εἶναι τοὐλάχιστον δεδικαιολογημένη; Κατ’ ἐμὲ τὸ μονοπώλιον τὸ Τουρκικὸν θ’ ἀγοράσῃ τὸ κονιὰκ ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ θὰ τὸ εὕρῃ εὐθηνότερον ἡ δὲ δέσμευσις μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν δὲν θὰ συνεπάγεται καμμίαν ὑποχρέωσιν τῆς διευθύνσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς Τουρκίας ὅπως ἀγοράζῃ τοῦτο τὰ κονιὰκ ἀπὸ ἡμᾶς.

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ διὰ τὰ κρασιὰ ὑπάρχει μονοπώλιον ἐν Τουρκίᾳ.

§94Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Νὰ σᾶς πῶ: Ἐδῶ γίνεται μνεία ἀποκλειστικῶς γιὰ κονιάκ.

§95ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ διὰ τὰ κρασιά.

§96Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Μὰ ἔπρεπε νὰ ξεύρετε, κύριε συνάδελφε, ὅτι εἰς τὴν Τουρκίαν ἄλλοτε δὲν κατηνάλισκον οὔτε σταγόνα κρασιοῦ.

§97Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Φανερὰ δὲν κατηνάλισκον.

§98Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κρασί, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι δὲν κατηνάλισκον οὔτε σταγόνα· οὖζο μάλιστα, ἀλλ’ ὄχι οἶνον. Μόνον ὑπὸ τύπον φαρμάκου διδόμενος ὁ οἶνος ἀπὸ τοὺς ἰατροὺς ἐλαμβάνετο ἀπὸ τοὺς τούρκους. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον πρωτόκολλον τῆς ὑπογραφῆς τῆς ὑπὸ κρίσιν συμβάσεως, τὸ ὁποῖον διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν μᾶς ἀποδεικνύει πόσον ὑστεροβούλως εἰργάσθησαν οἱ τοῦρκοι διά τὴν ὑφαρπαγὴν τῆς ὑπογραφῆς ἡμῶν εἰς τὰς συνθήκας, καὶ πόσον ἀφ’ ἑτέρου ἡττοπαθῶς εἰργάσθημεν ἡμεῖς διὰ νὰ μὴ δυνηθῶμεν νὰ κατοχυρώσωμεν τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Τὸ ἐν λόγῳ πρωτόκολλον ἀρχίζει οὕτω: «Κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ὑπογραφῆς τῆς ὑπὸ σημερινὴν ἡμερομηνίαν συμβάσεως τὰ ὑψηλὰ συμβαλλόμενα μέρη ἀπεφάσισαν νὰ διευκρινίσωσι τινὰς τῶν διατάξεων αὐτῆς, ὡς καὶ τοὺς ὅρους τῆς ἐφαρμογῆς των, συμφώνως πρὸς τὰς κάτωθι διατάξεις». Ἀφῆκαν οἱ τοῦρκοι τὴν τελευταίαν στιγμὴν τῆς ὑπογραφῆς τῶν συμφωνιῶν διὰ νὰ προτείνουν ὅτι: «καλὰ ὅλα ἀλλὰ ἡμεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ἐπανερχομένους τοὺς Ἕλληνας ἐκείνους, τούς ρωμηούς, τοὺς τέως ὑπηκόους μας οἱ ὁποῖοι σήμερον εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἐπικράτειάν σας». Τὴν τελευταίαν λοιπὸν στιγμὴν ἐπέταξαν τὸ δηλητήριόν των οἱ αἰώνιοι δόλιοι τοῦρκοι, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνική, εἴτε εὑρεθεῖσα πρὸ ἀπροόπτου εἴτε δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον τὸν ὁποῖον ἐκείνη γνωρίζει, παρεδέχθη καὶ ἐχώρισε τοὺς Ἕλληνας εἰς Ἕλληνας προνομιούχους καὶ εἰς Ἕλληνας κατωτέρας ποιότητος. Διότι, ἂν δὲν ὑπῆρχε διάκρισις μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων, δὲν ἦτο δυνατὸν ποτὲ νὰ γίνῃ δεκτὸς ὅρος, κατὰ τὸν ὁποῖον κατόπιν τόσων θυσιῶν καὶ κατόπιν τῆς δῆθεν εἰλικρινοῦς ἑκατέρωθεν προθέσεως ὅπως λησμονήσωμεν τὸ παρελθόν, νὰ ζητηθῇ ἐκ μέρους τοῦ ἀντιπάλου μας ἡ ἀξίωσις νὰ μὴ μποροῦν νὰ ἐπιστρέψουν οἱ ἀνταλλάξιμοι εἰς Τουρκίαν ἢ δὲ Κυβέρνησις ἡ ἰδική μας νὰ ἀναγκάζηται δῆθεν νὰ ὑποχωρήσῃ διότι δὲν μποροῦσε νὰ κάμῃ διαφορετικά. Τὴν τελευταίαν στιγμὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος εὑρέθη, ὡς ἦτο ἑπόμενον, πρὸ τῆς μεμελετημένης καὶ ὑστεροβούλου προτάσεως τῶν τούρκων, καὶ ἐτίθετο τὸ δίλλημα νὰ ἐπιστρέψῃ ἄπρακτος ἢ νὰ ὑπογράψῃ τὰς κακοήθεις προτάσεις τῶν τούρκων καὶ παραδέχεται τὸν χωρισμὸν τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν εἰς προνομιούχους καὶ εἰς κατωτέρας ποιότητος Ἕλληνας, ὅπως σώσῃ τὴν ἀτομικήν του ἀξιοπρέπειαν. Ἀλλ’ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ πρωτοκόλλου τῆς ὑπογραφῆς τῶν ὑπὸ κρίσιν συμβάσεων ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ὑστεροβουλίαι ἐκ μέρους τῶν τούρκων. Ἡ διάταξις ἡ σχετικὴ δι’ ἧς ἀπαγορεύεται νὰ ἐπανέλθουν οἱ ἀνταλλάξιμοι εἰς τὰς πατρίδας των εἴτε δι’ ἐγκατάστασιν προσωρινὴν εἴτε δι’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα τὸ ὁποῖον προεβλέπετο ἀπὸ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάνης — τὸ δὲ χρονικὸν διάστημα αὐτὸ θὰ ἔληγε μετὰ 1 ἢ 2 χρόνια— διὰ τῆς νέας αὐθαιρέτου διατάξεως τοῦ ἐν λόγῳ πρωτοκόλλου ἐφ’ ὅσον θὰ ὑφίσταται τὸ σημερινὸν καθεστὼς ἐν Τουρκίᾳ, ἐπὶ τοσοῦτον θὰ παρατείνηται καὶ ἡ ἀπαγόρευσις αὐτὴ τοῦ νὰ μεταβαίνωσιν οἱ ἀνταλλάξιμοι εἰς τὴν Τουρκίαν ἢ νά ἔρχωνται οἱ τοῦρκοι ἀνταλλάξιμοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τοιουτοτρόπως ὄχι μόνον γίνεται διάκρισις μεταξὺ Ἑλλήνων πολιτῶν, ἀλλὰ καθιεροῦται νέα βάσις ἐκείνης τὴν ὁποίαν εἶχε καθορίσει ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης ἡ προβλέπουσα ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, ἤτοι μία δεκαετία ἥτις θὰ ἐξέπνεεν μετ’ ὀλίγον, ἐν’ ᾧ τώρα καθιεροῦνται ἐπ’ ἀόριστον, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται τὸ σημερινὸν καθεστὼς ἐν Τουρκίᾳ.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει χρονικὸν διάστημα.

§100Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καθώρισε καὶ τὸ χρονικὸν διάστημα εἰς δέκα ἔτη, τὰ ὁποῖα λήγουν τὸν Αὔγουστον τοῦ 1932.

§101Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμετε σύγχυσιν.

§102Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ἐπαγκαλαμβάνω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§103Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἀφορᾶ τοὺς ἀνταλλαξίμους.

§104Λ. ΜΑΚΑΣ. Δὲν ἀφορᾶ τοὺς ἀνταλλαξίμους, κ. συνάδελφε.

§105Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ἀκριβῶς περὶ αὐτῶν ἐπρόκειτο κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ κύριε συνάδελφε, διότι τὰ ζητήματα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων δὲν ἀναφέρονται οὔτε ρυθμίζονται ἀπὸ τὴν σύμβασιν τῆς ἀνταλλαγῆς, ἀλλὰ καθορίζονται εἰς διάφορα ἄλλα ἄρθρα τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης. Ἄλλωστε ἀπορῶ πῶς λησμονεῖτε ὅτι οἱ μὲν Ἕλληνες ὑπήκοοι οἱ ἐκ Τουρκίας δὲν ὑπήχθησαν ποτὲ εἰς τὴν ὑποχρεωτικὴν ἀνταλλαγὴν μέχρι τοῦδε, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφεώρα αὐτοὺς ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὔτε εἰς τοὺς παλαιοὺς κατοίκους τῆς Ἑλλάδος ἀπηγορεύθησαν ποτὲ τὰ εἰς Τουρκίαν ταξείδια αὐτῶν, ὥστε νὰ ἀφορᾶ ἴσως αὐτούς. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ ταξειδίου τῶν ἀνταλλαξίμων μετὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1932 ἦτο σαφεστάτη καὶ κατηγορηματική, μᾶς ἀναγκάζει δὲ ἡ σημερινὴ στάσις αὐτοῦ διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ἐν λόγῳ πρωτοκόλλου, νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ἴσως αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐζήτησε τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀπαγορευτικῆς διατάξεως ἐπ’ ἀόριστον τῶν ταξειδίων τῶν ἀνταλλαξίμων εἰς Τουρκίαν! Πάντως, ἡμεῖς οἱ ἀνταλλάξιμοι, ὁπωσδήποτε καὶ ἐὰν ἔχῃ τὸ ζήτημα, τὸν εὐχαριστοῦμεν διότι ἀπεκαλύφθη ἀπέναντί μας ὅσον ἀφορᾶ τὰς πρὸς ἡμᾶς διαθέσεις του!! Ἡ κακὴ πρόθεσις καὶ ἡ ὑστεροβουλία τῶν τούρκων ἀφ’ ἑνὸς, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐγκληματικὴ ὑποχωρητικότης ἡ αὐτόχρημα καταστρεπτικὴ τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως κυριαρχικῶν δικαιωμάτων κατὰ τὴν ρύθμισιν τῆς εἰς Τουρκίαν εἰσαγωγῆς ἑλληνικῶν προϊόντων ἄνευ ἀντιστοίχου δικαιώματος ἡμῶν ὅπως ἐπιβάλωμεν τὰ αὐτὰ μέτρα διὰ τὰ εἰς Ἑλλάδα εἰσαγόμενα προϊόντα, ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς διατάξεως τῆς βʹ. παραγράφου τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 10, ἥτις ἀναφέρει τὰ ἑξῆς: «Εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ὁ ἐφαρμοζόμενος δασμὸς ἐπὶ ἑνὸς τῶν εἰδῶν τοῦ πίνακος βʹ. ἐφ’ ὧν ἔχουσι ἐφαρμογὴν τὰ ποσοστὰ ἐκπτώσεως θὰ ηὐξάνοντο, ἡ δασμολόγησις ἡ προκύπτουσα κατὰ τὴν ἡμερομηνίαν τῆς παρούσης συμβάσεως ἐκ τῶν ἐν αὐτῇ προβλεπομένων εὐνοιῶν θὰ διατηρῆται ἄνευ μεταβολῆς διὰ τὸ ἐν λόγῳ εἶδος μέχρι τῆς ἐκπνοῆς προθεσμίας ἐννέα μηνῶν ἀπὸ τῆς ἡμερομηνίας τῆς ἰσχύος τῆς προρρηθείσης αὐξήσεως». Διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἡ μὲν Τουρκία ἐπιφυλάσσει εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιήσῃ εἰς βάρος μας ὅλα τὰ δασμολογικὰ τέλη ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως, εἰς βάρος τῶν προϊόντων μας, μὲ μίαν γελοίαν προθεσμίαν ἐννέα μηνῶν, χωρὶς ἡμεῖς νὰ δικαιούμεθα νὰ αὐξήσωμεν ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον τοὺς τελωνειακοὺς δασμοὺς μὲ τοὺς ὁποίους δεσμευόμεθα ἀπέναντι τῆς Τουρκίας διὰ τοῦ πίνακος Α. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι κανεὶς καλῆς πίστεως συζητητὴς δὲν θ’ ἀρνηθῇ ὅτι διὰ τοιούτων λεοντίων διατάξεων εἰς βάρος τῆς ἐξαγωγῆς μας καταστρέφομεν τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν, ἥτις βασίζεται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Ἡ ἐν προκειμένῳ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπαισίως ἀντεθνικὴ, ἐπὶ τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον εἶναι ἤδη γνωστὸν ὅτι ἡ εἰς Τουρκίαν ἐξαγωγή μας εὑρίσκεται εἰς τό ἐπίπεδον τὸ 1)35 δηλ. ἀπέναντι 35 δραχ. εἰσαγωγῆς τουρκικῶν προϊόντων εἰς Ἑλλάδα, ἡμεῖς ἐξάγομεν μόνον 1 δραχ. προϊόντά μας, καὶ ἐν τούτοις ἰσχυρίζεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὅτι συνάπτει ἐμπορικὰς συμβάσεις μετὰ τῶν γειτονικῶν μας Κρατῶν, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς καταναλώσεως τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων. Ἐπίσης εἰς τὸ ἐν λόγῳ πρωτόκολλον συμπεριελήφθη διάταξις ἥτις εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ καταστρεπτικωτάτας συνεπείας, εἰς σπουδαιότατον ἐθνικόν μας πλουτολογικὸν κλάδον, ἤτοι τὴν κτηνοτροφίαν μας διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 15 τῆς συμβάσεως τὸ κείμενον τῆς ὁποίας ἔχει οὕτω: «Ἐννοεῖται ἐπίσης ὅτι τὰ πιστοποιητικὰ προελεύσεως, τὰ ἐκδιδόμενα ὑπό τῶν οἰκείων ἀρχῶν τῶν δύο χωρῶν ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἐξαχθησόμενα ζῶα, δὲν θὰ ὑπόκεινται εἰς προξενικὰς θεωρήσεις, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀμοιβαιότητος, εἰς τοὺς τόπους ἔνθα δὲν ὑπάρχουσι προξενικαὶ ἀρχαί». Ἐκ πρώτης ὄψεως τὸ ζήτημα τοῦτο φαίνεται λίαν ἁπλοῦν καὶ φυσικὸν ἐφ’ ὅσον εἶναι βέβαιον ὅτι εἰς τοὺς πλείστους μικροὺς λιμένας τῆς Τουρκίας δὲν ἔχομεν διπλωματικοὺς ἀντιπροσώπους, καὶ συνεπῶς δὲν θὰ ἔπρεπε ν’ ἀσχοληθῇ κανεὶς μὲ τὴν τροποποίησιν αὐτὴν τοῦ ἐν προκειμένῳ 5ου ἄρθρου τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἀποδεχομένη κατ’ ἀρχὴν τὴν τροποποίησιν αὐτὴν, ἐλησμόνησεν ὅτι δὲν τῆς ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ προβῇ ἐλαφρᾷ τῇ συνειδήσει εἰς μίαν τόσον οὐσιώδη ἀνατροπὴν τῶν ἀντικειμενικῶν σκοπῶν χάριν τῶν ὁποίων ὑφίστανται οἱ περιορισμοὶ τῆς ὑποχρεωτικῆς θεωρήσεως τῶν ἐκ Τουρκίας εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀποστελλομένων παντὸς εἴδους προϊόντων ἢ ζώων, διότι ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησίς μας ὅτι διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ δικαιώματος εἰς τοὺς Τούρκους νὰ φορτώνουν σφάγια διὰ τὴν Ἑλλάδα ἄνευ θεωρήσεως αὐτῶν ὑπὸ τῶν κατὰ τόπους προξενικῶν μας ἀρχῶν, ὄχι μόνον ἐκθέτει εἰς μέγιστον κίνδυνον τὴν κτηνοτροφίαν μας καὶ πολλοὺς ἄλλους κλάδους τῆς ἐθνικῆς μας παραγωγῆς, ὅπως τὰς ἀμπέλους μας τὴν δενδροκομίαν μας, ἀλλὰ διὰ τῆς τροποποιήσεως αὐτῆς ἀσφαλῶς δὲν ἐξασφαλίζεται ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐτέθη αὕτη ἀπό ἑλληνικῆς τοὐλάχιστον ἀπόψεως, διότι εἶναι πασίγνωστον ὅτι ἀπὸ τὴν Τουρκίαν ἀπαγορεύεται κατηγορηματικῶς νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡρισμένα εἴδη γεωργικῶν προϊόντων καὶ ζώων ἀκόμη διότι ἀφ’ ἑνὸς ὑπάρχει ἐν Τουρκίᾳ φυλλοξήρα τῶν ἀμπέλων ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αἱ διάφοραι ἐπιζωοτίαι εἰς τὴν Τουρκίαν εἶναι συνηθέστεραι ἀπὸ τὰς ἐπιζωοτίας ἐν Ἑλλάδι· καὶ συνεπῶς αὐτὴ ἡ ὑπὲρ τῶν τούρκων ἐπιφύλαξις τοῦ νὰ μὴ ἐπιθεωρῶνται τὰ ζῶα τὰ ὁποῖα θὰ φορτώνωνται ἀπὸ λιμένας εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἔχομεν διπλωματικοὺς πράκτορας θὰ μᾶς δημιουργήσῃ τὴν κατάστασιν καθ’ ἣν εἰς ἑκάστην ἐπιζωοτίαν ἐν Τουρκίᾳ ὅλα τὰ ζῶα τὰ ὁποῖα θὰ ὑπόκεινται εἰς τὸν κίνδυνον τοῦ ἀμέσου θανάτου θὰ τὰ φορτώνουν ἀθρόως καὶ σωρηδὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν πρέπει δέ νὰ σᾶς διαφεύγῃ ἐπίσης ὅτι, οἱ ἐνδιαφερόμενοι οἰκονομικῶς ἀπ’ εὐθείας ἤτοι οἱ ἔμποροι τῶν ζώων αὐτῶν, εἶναι Ἕλληνες. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ἐπίσης, ὅτι τὰ σφάγια τὰ ὁποῖα ἔρχονται ἀπὸ τὴν Τουρκίαν προπληρώνονται ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους τοὺς ἰδικούς μας καὶ συνεπῶς ἔρχονται μὲ ἑλληνικὰ χρήματα κ. κ. συνάδελφοι, καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι ἅμα τὰ φορτώσουν ἐπὶ τοῦ πλοίου, ἀπαλλάσσονται πάσης περαιτέρω εὐθύνης οἱ Τοῦρκοι. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλήν, εἶναι ἀρκετὰ τὰ κείμενα τὰ ὁποῖα ὅλοι μας ἔχομεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ σχόλια, τὰ ὁποῖα ἐγὼ τοὐλάχιστον κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ἀνέφερα ἐπὶ τῶν διαφόρων σημείων, καὶ τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποδείξω πρὸς ὑμᾶς. Τὸ συμπέρασμα ὅλης αὐτῆς τῆς μεγάλης καὶ τραγικῆς ὑποθέσεως εἶναι ὅτι αἱ Ἑλληνοτουρκικαὶ οἰκονομικαὶ συμφωνίαι μᾶς καθιέρωσαν ζημίας κολοσσιαίας. Ἐπέβαλον δηλαδὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα ζημίας τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑστεροῦν ποσῶς ἀπὸ τὸ ποσὸν ὁλοκλήρου τοῦ ἐθνικοῦ μας χρέους ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῶν τελευταίων ὑπογραφεισῶν ἑλληνοτουρκικῶν συμβάσεων ἐξασφαλίζει ἡ Τουρκία πρὸς ὄφελος τῶν προϊόντων αὐτῆς ὄχι μόνον τὰ πλεονεκτήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε εἶχεν καὶ διὰ τῶν ὁποίων κατώρθωνε νὰ εἰσάγῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα 35 φορὰς περισσότερα ἐμπορεύματα καὶ διάφορα προϊόντα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἀποστέλλομεν εἰς τὴν Τουρκίαν ἀλλὰ διὰ τῶν νέων προνομίων ἅτινα ἀσφαλίζει ἤδη ἡ Τουρκία, ἀπὸ ἡμᾶς ἀσφαλῶς ἡ μὲν εἰσαγωγὴ ἐκ Τουρκίας εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ πολλαπλασιασθῇ, εἶναι ζήτημα δὲ ἐὰν τὰ εἴδη τὰ ἰδικά μας τὰ εἰσαγόμενα εἰς τὴν Τουρκίαν θ’ αὐξήσουν ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι τὸ ἰσοζύγιον εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς μεταξὺ τῶν 2 Κρατῶν θὰ εἶναι 1 πρὸς 50, δηλ. ἡ μὲν Τουρκία θὰ εἰσάγῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα 50 δραχ. προϊόντα της ἡμεῖς δὲ θὰ ἐξάγωμεν εἰς αὐτὴν μόνον 1 δραχ. προϊόντα μας. Χάριν λοιπὸν αὐτῶν τῶν συμφωνιῶν ἐστραγγαλίσαμεν τὸ δίκαιον, ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, ἑνὸς κόσμου ὁλοκλήρου 4 ἑκατομμυρίων ἀναξιοπαθούντων ἑλλήνων πολιτῶν, δίδομεν ἀσκόπως τὰ πλεονεκτήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καθορίζονται ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτῆς εἰς τοὺς Τούρκους, εἰς βάρος τῆς ἰδικῆς μας ἐθνικῆς παραγωγῆς, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα ὅλης αὐτῆς τῆς τακτικῆς συμφωνεῖ ἀπολύτως μὲ τὴν ἄποψιν ἐκείνην τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν εἰσήγησίν του ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέπτυξεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει)....... «Νομίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἢ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες οἵτινες συνάπτουσι σύμφωνα χωρὶς νὰ εἶναι πεπεισμένοι ὅτι τὰ σύμφωνα ταῦτα ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῶν λαῶν, τῶν ἀναγκῶν τῶν λαῶν, τῶν συνθηκῶν τῶν λαῶν, δὲν διαπράττουν ἁπλῶς μίαν εἰκονικότητα ψευδῆ, ἀλλὰ ἔτι περαιτέρω διαπράττουσιν ἓν ἔγκλημα κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος τῆς δικαιοσύνης τῆς ἀνθρωπότητος, διότι ἐξευτελίζουν τὸ μόνον μέσον, εἰς τὸ ὁποῖον σήμερον ἡ δεδοκιμασμένη ἀνθρωπίνη ψυχὴ μετὰ τὰς συμφορὰς τοῦ πολέμου ἔχει ἐναποθέσει ὁλόκληρον τὴν ἐμπιστοσύνην ὅτι θὰ ἴδῃ καλυτέρας ἡμέρας». Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τῶν ἀπόψεών του αὐτῶν ἀπεικονίζει τὴν κατάστασιν ἥτις δημιουργεῖται διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῶν ὑπὸ κρίσιν συμβάσεων. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι διὰ τῶν συνθηκῶν αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις δὲν διέπραξεν ἁπλῶς ἓν ἔγκλημα, ἀλλὰ διέπραξε πραγματικὸν κακούργημα ἐναντίον τῆς πατρίδος!!

§106Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὡς ἔλλειψις εὐλαβείας τὸ γεγονὸς ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπουσιάσω χάριν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Λατινικοῦ τύπου, τοὺς ὁποίους φιλοξενεῖ ἀπόψε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἐξέθεσα ἄλλωστε καὶ πολιτικὰς ἀπόψεις τῶν συμφωνιῶν καὶ ὁ κ. εἰσηγητὴς ἐπεξετάθη ἐπαρκῶς. Ἐξ ἄλλου ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβῃ τὸν λόγον, καὶ δύναται νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὅλους τοὺς ρήτορας.

§107Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν συμβάσεων αὐτῶν βεβαίως πρέπει νὰ διεξαχθῇ κατὰ τρόπον ἀπολύτως ὁμαλόν. Ἐφ’ ὅσον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει λόγον ν’ ἀναχωρήσῃ, τὸν ὁποῖον βεβαίως ὅλοι τὸν ἀναγνωρίζομεν, βεβαίως ἀναπληροῦται παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἴσως ὑπάρχουν λεπτομέρειαι διὰ τὰς ὁποίας θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ παρίσταται καὶ ὁ ἴδιος. Ἀλλὰ πλὴν τούτου δὲν νομίζω ὅτι τὸ θέμα τοῦτο εἶναι τοιοῦτον ὥστε νὰ ἐξαντληθῇ δι’ ὁλονυκτίας.

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Δέχομαι νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις καὶ εἰς ἄλλας συνεδριάσεις, ἐὰν συγκατανεύῃ ἡ Βουλή, ἀλλὰ νὰ συνεδριάσωμεν καὶ τὸ Σάββατον, ἀφοῦ τὴν Δευτέραν θὰ διακόψωμεν τὰς ἐργασίας. Πρέπει ὅμως νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ συζητηθῇ ἐκ τῶν πρώτων τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀεροπορίας. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ξένων σχολῶν.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μακᾶς.

§110Λ. ΜΑΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι χωρὶς βεβαίως νὰ γενικεύσῃ κανεὶς τὸ θέμα τὸ ὑπὸ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς μέχρι τοῦ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς ἠθικῆς τῆς ἀνθρωπότητος ὁλοκλήρου, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπίσης ἀναμφισβήτητον πόσον ἀντενδείκνυται ἡ στενὴ τεχνικὴ ἀνάλυσις ἑνὸς τοιούτου ζητήματος, μέχρι τοῦ νὰ περιορισθῇ κανεὶς εἰς μίαν ἁπλῆν τυπικὴν ἀνάλυσιν. Διότι, τίποτε ὀλιγώτερον τίποτε περισσότερον, τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ ἀπόψε τὴν Βουλήν, ἀνταποκρίνεται ὄχι πρὸς μίαν κοινὴν διπλωματικὴν ἐνέργειαν, ὡς ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι συχνὰ παρατηροῦνται εἰς τὴν ζωὴν τῶν λαῶν, ἀλλὰ πρὸς μίαν μεγάλην στροφὴν τῆς ἐξωτερικῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς, αὐτῆς ταύτης τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, πρὸς μίαν στροφὴν ἡ ὁποία κλείει ἕν ὁλόκληρον κεφάλαιον τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας. Παριστάμεθα δηλαδὴ διὰ πρώτην φορὰν πρὸ τῆς σαφοῦς ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους προσαρμογῆς εἰς μίαν παλαιὰν πολιτικὴν Ἑλληνικὴν παράδοσιν, τὴν παράδοσιν ἡ ὁποία ἴσχυσεν ἐπὶ αἰῶνας ὁλοκλήρους καὶ τὴν ὁποίαν πρὸ 150 ἐτῶν ἐσταμάτησεν ἡ ἔκτοτε ἀρχίσασα ἀπελευθερωτικὴ πλέον παράδοσις τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἡ παράδοσις ἐκείνη εἶναι ἡ παράδοσις τῆς πνευματικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἐπικρατήσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἰς τὴν Ἀνατολὴν, ἔξω κάθε ἀντιλήψεως βίας, ἔξω κάθε ἀντιλήψεως ὀγκώδους ἐπικρατήσεως καὶ ἐπιβολῆς, εἶναι δὲ ἡ παράδοσις ἐκείνη ἡ τῆς ἁρμονικῆς συμβιώσεως Ἑλλήνων καὶ Τούρκων, παράδοσις ποὺ ἡδραιώθη κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους κατὰ τοὺς ὁποίους τόσον ὁ ἑλληνικὸς ὅσον ἐπίσης καὶ ὁ τουρκικὸς λαὸς ἦσαν δοῦλοι δουλεύοντες καὶ οἱ δύο εἰς τοὺς Σουλτάνους καὶ τοὺς Πασάδες, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἔκτοτε ἀπηλευθερώθημεν. Ἔκτοτε βεβαίως ἐμεσολάβησεν, κύριοι, ἡ ἀπελευθερωτικὴ περίοδος τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, ἡ περίοδος διὰ τὴν ὁποίαν εἴμεθα καὶ θὰ εἴμεθα πάντοτε ὑπερήφανοι καὶ τὴν ὁποίαν οὐδέποτε θὰ λησμονήσωμεν, μία περίοδος τὴν ὁποίαν ἑορτάσαμεν, πανηγυρίσαντες τὴν ἑκατονταετηρίδα τοῦ ἀγῶνος τοῦ 21, τὴν ὁποίαν ἑορτάσαμεν μὲ παλλομένην τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν, καὶ θερμὴν τὴν ἐθνικὴν μας ψυχήν. Ἀλλὰ ἡ περίοδος αὕτη ἔληξεν. Ἡ περίοδος αὕτη ἐτερματίσθη μὲ τὴν ἀπελευθέρωσιν μεγάλου μέρους τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἡ περίοδος αὕτη ἐτερματίσθη διὰ τῆς ἀποκτήσεως τῆς ὁμοιογενείας τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, καὶ ἐπίσης διὰ τῆς ἀποκτήσεως ἀναλόγου ὁμοιογενείας τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους. Ἡ περίοδος αὕτη ἐτερματίσθη ἐπίσης διὰ τῆς καταλύσεως τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὅπως ἔλεγον πρὸ ὀλίγου ἐδουλεύαμεν καὶ ἡμεῖς ἀλλὰ καὶ οἱ Τοῦρκοι οἱ ἴδιοι, εἰς τὸ παρελθόν. Ἐδημιουργήθησαν λοιπὸν νέα πραγματικὰ γεγονότα, μία νέα πραγματικὴ κατάστασις εἰς τὴν Ἀνατολήν, κατάστασις τὴν ὁποίαν βεβαίως κατὰ μέγα μέρος ἐπενθήσαμεν, ἕνεκα τῆς καταστροφῆς τὴν ὁποίαν ὅμως ὡς πολιτικοὶ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα τώρα νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἐπ’ αὐτῆς στηρίζοντες τὴν ἐξωτερικήν, τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας. Ἀλλοίμονον ἐὰν ἐσταματούσαμεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ μόνον, ἐὰν εὑρισκόμεθα εἰς τήν θέσιν τοῦ φιλοσόφου ἐκείνου τοῦ ἀρχαιολόγου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἀνέπνεεν μέσα εἰς μίαν παλαιὰν καὶ συντετριμμένην λύκηθον ἕν παλαιὸν καὶ ἐξητμισμένον ἄρωμα, διότι αὐτὸ θὰ ἦτο ρωμαντισμός. Θὰ ἦτο δὲ ὁ χειρότερος τῶν ρωμαντισμῶν. Καὶ βεβαίως δὲν ἀνέμενε κανεὶς ἀπὸ ὑπευθύνους κυβερνήτας, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σαφῆ πραγματικὰ συμφέροντα καὶ δίκαια νὰ προστατεύσουν δὲν ἀνέμενε κανεὶς ἀπ’ αὐτοὺς μίαν ρωμαντικὴν προσήλωσιν καὶ ἕν τερματισμένον παρελθόν. Ἄλλωστε πρὸ τοῦ παρελθόντος αὐτοῦ, ὑπῆρχεν καὶ ἡ μακραίων Ἑλληνικὴ ἱστορία ἡ ὁποία ὑπῆρξεν, ὅπως ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, ἱστορία ποιοτικῆς ἐπικρατήσεως, εἰρηνικῆς ἐπικρατήσεως, οἰκονομικῆς ἰδίως καὶ πνευματικῆς ἐπικρατήσεως τῶν Ἑλλήνων εἰς τὴν Ἀνατολήν. Καὶ βεβαίως αὐτὴν τὴν παράδοσιν ἔχομεν τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀνασυνδέσωμεν σήμερον, σήμερον ὁπότε καὶ ἡ κοινωνικὴ κατάστασις εἰς τὴν Ἀνατολὴν εἶναι τοιαύτη, ὥστε βεβαίως εἷς ποιοτικῶς ἰσχυρὸς λαὸς ὅπως ὁ ἑλληνικὸς ἠμπορεῖ νὰ προσφέρει μεγάλας ὑπηρεσίας καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ὀργανώσεως τῆς εἰρήνης. Ἡ δίψα ὑπὲρ τῆς εἰρήνης τῶν λαῶν εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ ἔχῃ ὑποχρέωσιν τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα νὰ τεθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς εἰρηνικῆς ὑποθέσεως: Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῆς οἰκονομικῆς ἀπόψεως, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ τὸν κόσμον ὁλόκληρον καὶ τὴν Ἀνατολὴν ἰδιαιτέρως μαστίζει μία σοβαρὰ οἰκονομικὴ κρίσις, δὲν ἦτο δυνατόν, παρὰ ἡ πραγματικὴ ἀντίληψις τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Τουρκικοῦ συμφέροντος, νὰ ὠθήσῃ τοὺς δύο τούτους λαοὺς εἰς μίαν οἰκονομικὴν συνεργασίαν τοιαύτην ὥστε νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸ μέλλον διὰ μιᾶς συμπράξεως, διὰ μιᾶς συνεννοήσεως, ἀντικαθιστῶντες τὸν μέχρι τοῦδε εἴς τινα ἐπίπεδα ἀνταγωνισμὸν, καὶ εὑρίσκοντες ἴσως τὰς διεξόδους ἐκείνας αἱ ὁποῖαι χρειάζονται εἰς τυχαῖον ὑπερπληθυσμὸν αὐτῶν, καὶ νὰ ἐπιτύχουν τὴν οἰκονομικὴν ἐκείνην σύμπραξιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ προσθέσουν ἕναν ἐπὶ πλέον λίθον εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀναδημιουργίαν τῆς μεταπολεμικῆς Εὐρώπης. Ἔτσι ἐξηγεῖται διατὶ ἔγινε ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ συμφιλίωσις, ἔτσι ἐξηγεῖται διατὶ ἔγινεν ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ συνεννόησις, ἔτσι ἐξηγεῖται ἡ μετάβασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν Ἄγκυραν, ἔτσι ἐξηγεῖται ἡ ἐπίσκεψις αὐτῶν εἰς τὰ Πατριαρχεῖα, ἔτσι ἐξηγεῖται ἡ τακτικὴ παράστασις τοῦ Τούρκου Πρεσβευτοῦ εἰς τὴν ἐθνικὴν Ἑλληνικὴν ἑορτὴν ἀπό τινων ἐτῶν ἔτσι ἐξηγοῦνται αἱ ἐπευφημίαι μὲ τὰς ὁποίας ὑπεδέχθησαν οἱ Ἕλληνες εἰς τὸ στάδιον τοὺς τούρκους ἀθλητὰς καὶ οἱ Τοῦρκοι τῆς Κων)λεως τοὺς Ἕλληνας καλλιτέχνας, ἔτσι ἐξηγοῦνται καὶ τὰ χειροκροτήμα μὲ τὰ ὁποῖα Τοῦρκος βουλευτὴς πρὸ δύο μηνῶν εὑρισκόμενος ἐν Ἀθήναις καὶ ἀπόγονος τοῦ τούρκου στρατηγοῦ τοῦ ἡττηθέντος ὑπὸ τοῦ Κολοκοτρώνη ἐν Τριπολιτσᾷ, τὰ χειροκροτήματα μὲ τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος παρηκολούθησε τὴν μετακομιδὴν τῶν ὀστῶν αὐτοῦ τούτου τοῦ Κολοκοτρώνη. Λοιπόν, κύριοι, μποροῦμεν νὰ εἴμεθα ἥσυχοι, ἡ ἐθνικὴ συνείδησις συμβιβάζεται ἀπολύτως μὲ τὴν πραγματικὴν ἐκείνην πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἔρχεται νὰ ἀσκήσῃ καὶ ἐγκαινιάσῃ σήμερον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Τὴν πολιτικὴν ταύτην ὡς γνωστόν, ἡ κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ κυβέρνησις τῆς Τουρκίας, ἀπεκρυστάλλωσεν εἰς τρεῖς διαφόρους συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι συμβάσεις ἀποτελοῦν τὸ παρόν, ἀλλὰ ἀποτελοῦν ἓν παρὸν τὸ ὁποῖον οὐδέποτε μοῦ φαίνεται, ἀρκετὰ θὰ τονίσωμεν, θὰ εἶναι πάντοτε ἐξάρτημα μιᾶς συνεχοῦς δημιουργίας. Δι’ αὐτό, κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἀποδώσω μεγάλην σημασίαν εἰς τὰ κείμενα. Τὰ κείμενα ἔχουν τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν τὸ οὐσιαστικὸν περιεχόμενόν των, τοὺς δίδει. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει νομίζω, κύριοι βουλευταί, εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς ἐγκαρδιότητος, ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς ἐγκαρδιότητος καὶ τῆς φιλίας, ἐντὸς τῆς ὁποίαν ὑπεγράφησαν τὰ σύμφωνα ταῦτα, καὶ ἐντὸς τῆς ὁποίας φαίνονται ἀκραδάντως ἀποφασισμέναι καὶ αἱ δύο Κυβερνήσεις ἀλλὰ καὶ οἱ δύο λαοὶ νὰ ἐφαρμόσουν τὰς συμφωνίας ταύτας. Ἀλλὰ καὶ μία ἄλλη προκαταρκτικὴ παρατήρησις ἐπιβάλλεται. Ὅπως ἐτονίσθη καὶ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. εἰσηγητοῦ, ἦτο ἀδύνατον ἄνευ τῆς οἰκονομικῆς συμφωνίας τοῦ παρελθόντος Ἰουνίου ἦτο ἀδύνατος ἡ ἄσκησις τῆς πολιτικῆς περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται σήμερον. Ἄπειρα εἶναι τὰ παραδείγματα, τόσον τῆς ἀστόχου ἐμπνεύσεως τὴν ὁποίαν εἶχον ἄλλα Κράτη—ἐπιδιώξαντα χωρὶς προηγουμένως νὰ ρυθμίσουν τὰς ἐκκρεμεῖς αὐτῶν οἰκονομικὰς διαφοράς.... ἢ καὶ ἄλλας ἀκόμη διαφοράς, νὰ προέλθωσιν εἰς μίαν δῆθεν μόνιμον πολιτικὴν συμφωνίαν — ὅσον πυκνὰ εἶναι ἐπίσης καὶ τὰ παραδείγματα τῶν κρατῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα συστηματικῶς ὑποβάλλονται εἰς τὴν ρύθμισιν ὅλων τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων, καὶ κατ’ ἀρχὰς ἰδίως τῶν οἰκονομικῶν καὶ ὑλικῶν τοιούτων, καὶ ἔπειτα μόνον ἐπιζητοῦν τὴν παγίωσιν τῆς τόσον διευκολυνθείσης καταστάσεως δι’ ἑνὸς πολιτικοῦ συμφώνου εἰλικρινοῦς καὶ βασιζομένου ἐπὶ ἐδάφους ἐκκαθαρισμένου. Τόσα εἶναι, λέγω, καὶ τὰ μὲν καὶ τὰ δὲ παραδείγματα, ὥστε θὰ ἦτο τύφλωσις ἐκ μέρους μας, ἐκ μέρους μιᾶς Κυβερνήσεως νὰ παραβλέψῃ τὴν πεῖραν ταύτην. Ἀλλὰ καὶ κἄτι ἄλλο ἀποδεικνύει πόσον ἡ διαιώνισις ἐκείνη τῶν ὑλικῶν ἐκκρεμοτήτων τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν οἱ εἰσηγηθέντες κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συζήτησιν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς συμφωνίας, πόσον θὰ εἶχε δεινὰ τ’ ἀπολέσματα. Ὄχι μόνον διότι ἡ διαιώνισις ἐκείνη, ὅπως ὀρθῶς τότε παρετηρήθη, θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν ἐπιδείνωσιν τῶν μὲ τὴν κατάστασιν ἐκείνην συνυφασμένων ὑλικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ καὶ διότι θὰ συνεπῆγε καὶ τὴν εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλένδας—ἂς χρησιμοποιήσωμεν τὴν ἔκφρασιν ταύτην — παραπομπὴν καὶ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης συμφωνίας ἡ ὁποία δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἐπακολουθήσῃ τὴν οἰκονομικὴν τοιαύτην. Ἀλλὰ καὶ κἄτι ἄλλο πρέπει νὰ τονίσωμεν κύριοι, τὸ ἐτόνισε καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ εἰς ἐπανειλημμένας ἐπισήμους δηλώσεις ἐτονίσθη, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἡ Βουλὴ ἀνεξαρτήτως τῆς κυβερνήσεως ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ ἔθνους πλέον πρέπει νὰ τὸ τονίσῃ, ὅτι ἡ πολιτικὴ συμφωνία τῆς διαιτησίας οὐδετερότητος καὶ συνδιαλλαγῆς δὲν στρέφεται καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ στρέφεται ἐναντίον οὐδενός. Καμμία αἰχμὴ δὲν ὑπάρχει καὶ δὲν εἶναι ἀνεκτὴ εἰς τὴν ἑλληνικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τὰς συμφωνίας ἐκείνας μὲ τὰς ὁποίας ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις κατωχυρώνει τὴν πολιτικὴν ταύτην. Διότι δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀπολύτως κατακτητικὴν βλέψιν καὶ καμμίαν ἰμπεριαλιστικὴν ἐπιθυμίαν. Λοιπὸν διατὶ θὰ ἐλαμβάνομεν μέρος εἰς μίαν συμφωνίαν ἢ εἰς ἓν συγκρότημα οἱονδήποτε τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε τὴν παραμικρὰν αἰχμὴν ἐναντίον τρίτου; Ἡ ἑλληνικὴ πολιτικὴ εἶναι πολιτικὴ συντηρητική, εἶναι πολιτικὴ ἑδραιώσεως τῆς παρούσης διεθνοῦς καὶ βαλκανικῆς καὶ ἀνατολικῆς καταστάσεως, εἶναι πολιτικὴ ἡ ὁποία συναισθάνεται ὅλους τοὺς κινδύνους, τόσον τοὺς γενικοὺς ὅσον καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος ἐπικειμένους, οἱ ὁποῖοι θὰ συνεπήγοντο ἀπὸ μίαν πολιτικὴν ἐπαναστατικὴν ὑπονομεύσεως τῶν συνθηκῶν. Ἀλλ’ οὔτε ἐπίσης τοποθετεῖται ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν ἀστερισμὸν οἱασδήποτε τυχὸν μεγάλης δυνάμεως. Διὰ τῆς συμφωνίας ταύτης ἡ μόνη ἐξάρτησις ἡ ὁποία δημιουργεῖται εἶναι ἡ ἐξάρτησις τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὴν ἰδέαν τῆς εἰρηνικῆς ὀργανώσεως, ὀργανώσεως εἰς τὴν ὁποίαν μετὰ χαρᾶς βλέπομεν καὶ τὴν Τουρκίαν προβαίνουσαν παραλλήλως ἐπὶ τῇ βάσει δὲ ἰδεῶν αἱ ὁποῖαι εἶναι αὐταὶ αὗται αἱ ἰδέαι τῆς κοινωνίας τῶν ἐθνῶν, καίτοι μεταξὺ τῶν μελῶν αὐτῆς δὲν συμπεριλαμβάνεται ἡ Τουρκία. Ὅπως ἐν τῇ σχετικῇ ἐκθέσει του, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐτόνιζε, τοῦ εὐρυτέρου τύπου σύμφωνον διαιτησίας εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καὶ ἡ Τουρκία καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐπροτίμησαν, προκειμένου νὰ ρυθμίσουν διαιτητικῶς τὰς τυχὸν ἀναφυομένας εἰς τὸ μέλλον μεταξύ των διαφοράς. Ἐξ ἄλλου τὰ τῆς συμβάσεως καὶ ἐγκαταστάσεως, κύριοι βουλευταί, ἀνέλυσαν κατὰ τρόπον ἐμπεριστατωμένον, καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. εἰσηγητὴς τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος ἐτόνισεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης θεσπίζεται τὸ καθεστὼς τῆς ἐλευθερίας, ὑπὸ ὡρισμένους περιορισμούς. Ἀλλὰ τοὺς περιορισμοὺς τούτους, δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ ἀπολύτως νὰ δικαιολογήσωμεν. Πρόκειται περὶ περιορισμῶν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπεκτεινόντων εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ καθεστὼς αὐτὸ τοῦτο τῶν Τούρκων ὑπηκόων τῆς Τουρκικῆς δημοκρατίας, καὶ βεβαίως δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν τὸ 1930 νὰ ἐκπλαγῶμεν διατὶ δὲν εἶναι πλέον ἀνεκταὶ αἱ διομολογήσεις ἐν Τουρκίᾳ, νὰ παρέχωνται δηλαδὴ ὑπὲρ ξένων δικαιώματα προνομιακά, ἀπέναντι τῶν δικαιωμάτων τῶν Τούρκων ὑπηκόων. Εἷς ἄλλος περιορισμὸς προέρχεται ἀπὸ τὴν ρήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, καὶ θὰ ἦτο βεβαίως παράτολμον καὶ πάλιν νά εἴπωμεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς, δηλαδὴ Κράτος τὸ ὁποῖον τόσους πολέμους εἶχε μετὰ τῆς Τουρκίας, θὰ ἀπελάμβανε σήμερον εὐνοϊκωτέρας χρησιμοποιήσεως, ἀπὸ μίαν μεγάλην δύναμιν καθὼς ἡ Ἀγγλία. Οἱ ἄλλοι περιορισμοὶ ἀφοροῦν τὰς διατάξεις ἐκείνας τὰς ὁποίας τυχὸν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις θὰ θεσπίσῃ διὰ νὰ ρυθμίσῃ τὴν μετανάστευσιν, καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ ἄλλαι μεγάλαι δυνάμεις εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης γνωστὸν, ὅτι ἡ Τουρκία εἶναι ἡ περισσότερον ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος ἔχουσα συμφέρον τὴν μετανάστευσιν ταύτην ρητῶς καὶ συντόνως νὰ διαρρυθμίσῃ. Ὁ δὲ τελευταῖος περιορισμὸς, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ τὴν ἐξάσκησιν ἐπαγγελμάτων τινῶν δηλαδὰ κατηγορία περιορισμῶν ὁμοία πρὸς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς νομοθεσίας ἰδίως καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ φάσμα τῆς ἀνεργίας ἐμφανίζεται παντοῦ, καὶ ὅπου στοιχειῶδες καθῆκον τοῦ Κράτους εἶναι ἡ προάσπισις τῶν πολιτῶν αὐτοῦ ὡς πρὸς τὴν ἐργασίαν των καὶ ὡς πρὸς τὴν κατοχύρωσιν τῆς ἐργατικῆς των ζωῆς, ἀπέναντι συναγωνισμῶν ἐργατῶν ἄλλης ὑπηκοότητος κατοικούντων εἰς τὸ αὐτὸ Κράτος. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησεν ὁ ἀξιότιμος κύριος εἰσηγητής, καὶ τὸ ὁποῖον κατεπολέμησε μετὰ τόσης δριμύτητος ὁ ὁμιλήσας πρὸ ὀλίγου βουλευτὴς Ἀθηνῶν, δηλαδὴ ἡ διατήρησις τῆς ἀπαγορεύσεως διὰ τοὺς ἀπελθόντας ὅπως ἐγκατασταθοῦν ἐλευθέρως ἐν Τουρκίᾳ καὶ ἐν Ἑλλάδι. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἔχομεν τὸ καθῆκον μὲ θάρρος καὶ εἰλικρίνειαν νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην μας. Ἄρσις τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον ὄχι μόνον συμφέρον εἴτε Ἑλληνικὸν εἴτε Τουρκὸν δὲν θὰ ἐξυπηρέτει ἀλλὰ καὶ σαφῶς θὰ ἀντεστρατεύετο ἐναντίον τοῦ καλῶς ἐννοουμένου Ἑλληνικοῦ τοὐλάχιστον συμφέροντος. Ἄρσις τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης θὰ ἐδημιούργει ἀναμφισβητήτως κοινωνικὸν κίνδυνον ἕνεκεν τῆς ἀθρόας ἴσως εἰσροῆς τότε νέου Μουσουλμανικοῦ πληθυσμοῦ καὶ εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μόλις ἀποκατεστάθη εἰς τοῦτο καὶ εἰς τὸ ἄλλο Κράτος ἡ κοινωνικὴ ἰσορροπία. Θὰ ἐδημιούργει καὶ οἰκονομικὴν ἐξασθένησιν, διὰ τῆς ἀπομακρύνσεως ὑποτεθείσθω ἐξ Ἑλλάδος συντελεστῶν οἱ ὁποῖοι τώρα μόλις ἀρχίζουν νὰ γίνωνται παραγωγικοὶ καὶ ὑπὲρ τῶν ὁποίων τοσαύτας ὑπέστη θυσίας καὶ τὸ Κράτος καὶ τὸ Ἔθνος. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐθνικὴ ὁμοιογένεια τῶν δύο Κρατῶν, ἡ ὁποία τόσην ἀξίαν τόσην σημασίαν ἔχει, καὶ τόσον πολύτιμος εἶναι δι’ ἡμᾶς, καὶ ἡ ὁμοιογένεια αὕτη ἀσφαλῶς θὰ ὑπενομεύετο ὑπὸ τῆς ἄρσεως τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτη... Βεβαίως τὸ μέλλον ἀνήκει εἰς τὰς μελλούσας μόνον γενεᾶς. Ἄς ἐλπίσωμεν δ’ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως κάποτε, ὅταν ἔλθῃ στιγμή, νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις ἐπίσης προνοητικὴ ὅσον ἡ σημερινή, εἰς τρόπον ὥστε καὶ τότε παρουσιασθησόμενον συμφέρον νὰ κατοχυρώσῃ καθ’ ὅμοιον τρόπον, ὅπως σήμερον κατοχυρώνεται τὸ γενικὸν ἑλληνικὸν συμφέρον. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ, κύριοι βουλευταί, τὸ ναυτικὸν σύμφωνον, θὰ σημειώσω ὅτι, κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν εἰδικῶν ἡ ἀπόλυτος ναυτικὴ ἰσοπλία εἶναι τεχνικῶς ἀδύνατος, λαμβανομένης κάθε κατηγορίας πλοίων χωριστά. Ἑπομένως, διὰ τοὺς μικροὺς καὶ ποικιλομόρφους στόλους, ἡ ἐπίτευξις μιᾶς ἀμιγοῦς ναυτικῆς ἰσοπλίας εἶναι ἀδύνατος· τὸ ζήτημα ἐξ ἄλλου δυσχεραίνεται ἔτι μᾶλλον, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς τὴν ναυτικὴν ἰσοπλίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ληφθῇ ὑπὸ σημείωσιν καὶ ὁ ἠθικὸς συντελεστής. Νομίζω δὲ ὅτι τόσον τὸ ἀπομεμακρυσμένον παρελθὸν ὅσον καὶ αὐτὸ τὸ πρόσφατον, μᾶς διδάσκει ὅτι ὁ ἠθικὸς συντελεστὴς εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυρὸς, ὥστε νὰ συμβαίνῃ νὰ ἀντικαθιστᾷ καὶ τοῦ ἀντιπάλου τὴν τυχὸν τεχνικὴν ὑπεροπλίαν. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τῆς ἐπιρροῆς καὶ ἐπιδράσεως τὴν ὁποίαν ὁ ἠθικὸς οὗτος συντελεστὴς ἐξασκεῖ ἐπὶ τοῦ προβλήματος—ὅπερ ἐλπίζομεν ποτὲ νὰ μὴ τεθῇ ἐν τῇ πραγματικότητι, ὅπερ ὅμως νομικῶς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν ἐφ’ ὅσον γίνεται λόγος περὶ ἰσοπλίας—ἀνεξαρτήτως ὅμως, λέγω, τοῦ συντελεστοῦ τούτου, τὸ παρὸν πρόβλημα εἶχε καὶ ἄλλην δύσκολον ἄποψιν, προερχομένην ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Τουρκία ἔχει καὶ ἄλλην θάλασσαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ προασπίσῃ. Δὲν ἦτο δυνατόν, ἑπομένως, παρὰ νὰ ἀναγνωρισθῇ καὶ τὸν εἰδικὸν αὐτὸ συμφέρον τῆς Τουρκίας, καὶ ἔτσι ἐξηγεῖται πῶς εἰς τὸ σύμφωνον ὑπάρχει μία φρᾶσις, διὰ τῆς ὁποίας ἀναγνωρίζονται αἱ εἰδικαὶ ἑκατέρου Κράτους συνθῆκαι. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ πλευρὰ ἐκείνη, ἡ ἄποψις ἐκείνη, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἡ Ἑλληνικὴ καὶ Τουρκικὴ Κυβέρνησις εἶχαν κυρίως τὸ καθῆκον, ὅπως καὶ ἔπραξαν, νὰ ἀντιμετωπίζουν τὸ ζήτημα τῆς ναυτικῆς μεταξύ των καταστάσεως, ἦτο ἡ καθαρῶς οἰκονομικὴ καὶ πολιτικὴ ἄποψις. Κατὰ τὴν τοιαύτην θέσιν τοῦ ζητήματος ἀντιμετώπισαν ἀποτελεσματικώτατα ἀμφότεραι αἱ Κυβερνήσεις διὰ τῆς ὑπὸ κύρωσιν συμφωνίας, ἐφ’ ὅσον διὰ ταύτης ἐπιβάλλεται ἡ προσυνεννόησις 6 μῆνας πρὸ οἱασδήποτε παραγγελίας ἢ κατασκευῆς οἱουδήποτε πλοίου. Ἀκριβῶς ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἀποσοβήσεως τῆς παραγγελίας καὶ μὲ τὸν σκοπὸν τῆς ἀνακουφίσεως τῶν ἑκατέρωθεν προϋπολογισμῶν—μὴ λησμονῶμεν δὲ τὸ κυριώτερον—τὸ ναυτικὸν σύμφωνον ὑπεγράφη ἐν τοιαύτῃ ἀτμοσφαίρᾳ ἐγκαρδιότητος, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ μία ἀπόλυτος πλέον βεβαιότης ὅτι ὄχι μόνον ὁ κίνδυνος διασαλεύσεως τῆς εἰρήνης δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ πεποίθησις, τοὐναντίον, γενικὴ ἠμπορεῖ νὰ ἐπικρατήσῃ, ὅτι οὐδέποτε αἱ διατάξεις ναυτικῆς τυχὸν ἰσοπλίας ἢ ὑπεροπλίας θὰ ἔχουν νὰ μᾶς ἀνησυχήσουν ἢ καὶ ἀπασχολήσουν, ἐφ’ ὅσον ἐγκαινιάζεται ἀκριβῶς ἡ πολιτικὴ τῆς συνεννοήσεως καὶ τῆς συνεργασίας. Ἀλλ’ ὅπως ἐτόνισα προηγουμένως καὶ ὅπως εἷς Γάλλος μεγάλος πολιτικὸς εἶπεν κάποτε, ἡ εἰρήνη δὲν εἶναι μόνον μία σύμβασις, εἶναι μία συνεχὴς δημιουργία. Καὶ θὰ ἤθελον, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεως.

§111Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐλέχθη αὐτὸ διὰ τὴν εἰρήνην. Ἐλέχθη εἰδικῶς διὰ τὴν συνθήκην τῶν Βερσαλιῶν, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη μάλιστα εἰς τοὺς ἀντιπάλους των.

§112Λ. ΜΑΚΑΣ. Δι’ ἀνάλογον ἀκριβῶς λόγον. Εἶναι λέγω ἀναμφισβήτητον, κύριοι, ὅτι εἰδικῶς διὰ τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν συνεννόησιν καὶ διὰ τῶν συμφωνιῶν ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται αὕτη, μία συνεπὴς δημιουργία μία συνεπὴς δημιουργικὴ πολιτική, θὰ χρειάζεται νὰ ἀσκηθῇ τόσον ἐν Ἀθήναις ὅσον καὶ ἐν Ἀγκύρᾳ. Καὶ τὴν πολιτικὴν ταύτην διαβλέπομεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν τακτικὴν ἐπαφὴν τῶν δύο ὑπουργείων τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπαφὴν τὴν ὁποίαν ἐὰν κρίνω ἀπὸ μίαν ἡμιεπίσημον ἀνακοίνωσιν ἀπεφάσισαν ἤδη αἱ δύο Κυβερνήσεις, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ ὅπως ἀπὸ κοινοῦ ἀντιμετωπίζουν τὰ τυχὸν ἀναφυησόμενα εἰς τὸ περιθώριον τῆς συμφωνίας των διπλωματικὰ ζητήματα. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐγκαινιάζεται μία ἐγκάρδιος συνεννόησις ἀνάλογος, ἴσως ὄχι εἰς ὅλας της τὰς πλευράς, πρὸς ἐκείνην τὴν συνεννόησιν ἡ ὁποία συνέδεε τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἀγγλίαν πρὸ τοῦ πολέμου, συνεννόησιν ἡ ὁποία δὲν ἔχει φυσικὰ τὸν παραμικρὸν χαρακτῆρα ἐπιθετικῆς συμμαχίας....

§113Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη ἐκεῖ.

§114Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἐν τῇ ἀσκήσει ἐλπίζομεν νὰ φθάσωμεν, κύριε Πρόεδρε, ἕως ἐκεῖ. Ἐξ ἄλλου, νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος καὶ μία ἄλλη ἐπικοινωνία: νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ νὰ ὀργανωθῇ μία σταθερὰ ἐπικοινωνία μεταξὺ τοῦ πολιτικοῦ καὶ τοῦ διανοουμένου κόσμου τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας Τοιαύτη ἐπαφὴ θὰ ἦτο τοσούτῳ χρησιμωτέρα καθ’ ὅσον ἔχομεν ἤδη πρόσφατον τὸ παράδειγμα τῆς ἀποτελεσματικότητός της, διὰ τῆς καθόδου Τούρκων διανοουμένων καὶ Τούρκων βουλευτῶν κατὰ τὴν Παμβαλκανικὴν συνδιάσκεψιν τοῦ παρελθόντος Ὀκτωβρίου. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς γονιμότητος τὴν ὁποίαν τοιαῦται ἐπισκέψεις περιέχουν ἐν ἑαυταῖς, καὶ τῶν σοβαρῶν καὶ τῶν πραγματικῶν δημιουργικῶν ἀποτελεσμάτων τὰ ὁποῖα ἐπιφέρουν ἀκόμη καὶ διὰ τὴν ἁπλουστέραν ἄσκησιν τῆς ὑπὸ στενὴν ἔννοιαν πολιτικῆς. Ἐξ ἄλλου τὸ μέλλον τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς συμφιλιώσεως, θὰ ἐξαρτηθῇ καὶ θὰ προαχθῇ ἀναμφιβόλως, καὶ ἀπὸ τὴν φιλελευθέραν συμπεριφοράν, τὴν ὁποίαν τόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὅσον καὶ ἡ Τουρκικὴ θὰ ἐπιδείξουν, ἀπέναντι τῶν ἐντὸς τῶν συνόρων τῶν Κρατῶν των ἀπομενουσῶν μειονοτήτων, ἀπέναντι φυσικὰ τῆς ἀντιστοίχου ὑποχρεώσεως τῶν μειονοτήτων τούτων, καὶ νὰ ἐξακολουθοῦν οὖσαι νομιμόφρονες ὁμάδες μέσα εἰς τὸ σῶμα εἰς τὸ ὁποῖον αἱ συνθῆκαι τὰς ἔχουν κατατάξει. Ἐὰν δὲ ἐπίσης ἀσκηθῆ καὶ μία εὐρεῖα οἰκονομικὴ συνεργασία καὶ πολιτική ἐὰν ἐπίσης, ὅπως ἐλπίζομεν, ἐπιτευχθῆ καὶ μία φυσικὴ προέκτασις τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας καὶ συνεννοήσεως, διὰ μιᾶς εὐρυτέρας Βαλκανικῆς συνεννοήσεως εἰς τὴν ὁποίαν, καίτοι ἀπών, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος νὰ πιστεύω ἀκραδάντως νομίζω ὅτι τότε θὰ ἀποκτήσωμεν πραγματικῶς μίαν ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν, ἐν τῇ ὁποίᾳ δὲν ὑπάρχει μόνον τὸ corpus τῶν κειμένων, ἀλλὰ καὶ τὸ animus τῆς ψυχῆς καὶ τῆς πνοῆς. Καὶ ἂς μὴ παρασυρώμεθα ἀπὸ τὰ ὅσα εὔκολοι μεμψιμοιρίαι διαρκῶς διασπείρουν δεξιὰ καὶ ἀριστερά. Κάποτε ἐλέχθη βεβαίως, ὅτι ἡ ὑποκρισία εἶναι τὸ πλέον εὔγλωττον, καίτοι σιωπηρόν, ἐγκώμιον τὸ ὁποῖον ἀπευθύνει ἡ κακία πρὸς τὴν ἀρετήν. Νομίζω, ὅτι ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἡ ἀπογοήτευσις συχνὰ δὲν εἶναι παρὰ τὸ εὔγλωττον ἐκεῖνο, καίτοι σιωπηρόν, ράπισμα τὸ ὁποῖον ἡ ἀπαιτητικότης ἀπευθύνῃ πρὸς τήν βραδυκινησίαν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι ἡ ὀργάνωσις τῆς εἰρήνης ἐπιτυγχάνεται βραδύτατα. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ δὲν ἐπιτυγχάνεται μὲ ἴσην ταχύτητα, ὅσην θὰ ἤθελε νὰ βλέπῃ ἡ ἀνθρωπότης. Ἀλλὰ ἡ βραδυκινησία αὕτη ἡ ὁποία δημιουργεῖ συχνὰ κρίσεις αὐτομάτους δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀπελπίζῃ, διότι ἐν τῷ μεταξὺ οἱ λαοὶ ἐξελίσσονται ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν μεγάλων ἐτησίων τεχνικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν ἀνακαλύψεων αἱ ὁποῖαι τείνουν εἰς τὴν ἐκμηδένισιν τῆς ἀποστάσεως, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἰς τὴν ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον ὁμαδοποίησιν τῶν λαῶν. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὴν σήμερον διὰ νὰ διαδράμῃ κανεὶς μίαν χώραν χρειάζεται μόλις τὸν καιρὸν τὸ ὁποῖον χρειάζετο πρὸ 30 ἴσως ἐτῶν, διὰ νὰ διαδράμῃ μίαν πόλιν ἢ τὸ πολὺ μίαν ἐπαρχίαν, ἀντιλαμβάνεται κανεὶς ὅτι αἱ ἀποστάσεις ἔχουν μεταβάλει τελείως τὴν βάσιν ὁλοκλήρου τῆς κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ζωῆς μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε καὶ ἡ πολιτικὴ νά μὴ δύναται παρὰ νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὰς νέας ταύτας συνθήκας. Βαίνομεν ἀσφαλῶς πρὸς τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ὀργάνωσιν ταύτης, καὶ πρέπει νὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι διὰ τὴν προσαρμογὴν τῆς πολιτικῆς μας εἰς τὴν εἰρηνικὴν ταύτην ἰδεολογίαν καὶ πραγματικότητα, διότι τῆς προσαρμογῆς ταύτης τὸ παράδειγμα δίδει εἰς τὴν ἀνατολὴν ἡ Τουρκία καὶ ἡ Ἑλλάς. Τόσον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅσον καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν νέον πνεῦμα πνέει, τὸ μὲν Ἑλληνικὸν τὸ διαισθανόμεθα, τὸ δὲ Τουρκικὸν ὅσοι ἐπεσκέφθησαν, τὴν Τουρκίαν τὸ διῃσθάνθησαν. Ἐπίσης μὲ τὸ πνεῦμα αὐτὸ ἄς τείνωμεν τὴν χεῖραν συναγωνιζόμενοι εἰς τὸ στάδιον τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτισμοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ὑφίσταται ἐχθρότης, ἀλλὰ ὑφίσταται μόνον ἅμιλλα καὶ φιλία. (χειροκροτήματα).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται δι’ αὔριον ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν. (Μεταφέρεται εἰς τὴν τακτικὴν διαδικασίαν, καὶ ἀναγιγνωσκόμενον γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν εἰς αʹ κατ’ ἀρχὴν καί κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, τὸ εἰς μόνην συζήτησιν ἐγγεγραμμένον, ὡς ὑπὸ τῆς Γερουσίας τό πρῶτον ψηφισθὲν, σχέδιον νόμου «περὶ τῶν ξένων σχολῶν»). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου 3983 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17–9–26 Ν.Δ. περὶ ἐπιδομάτων διακριτικῶν σημείων, εἰδικότητος κλπ. τῶν ὑπηρετούντων ἐπὶ τῶν ὑποβρυχίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως συμβουλίου Διοικητικῆς ὑπηρεσίας τοῦ πολιτικοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμιῶν συμπληρώσεως, καὶ ἑρμηνείας διατάξεων τοῦ νόμου 4428 περὶ τρόπου διακοπῆς τῆς παραγραφῆς κτλ.» (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως συστάσεως συνεργείου διὰ τὸν ἔλεγχον καὶ τακτοποίησιν δικαιολογητικῶν πληρωμῶν, μαρτυρικῶν δικαιωμάτων, ἐνεργουμένων ὑπὸ τῶν Ταμιῶν ἰδίᾳ αὐτῶν ἁρμοδιότητι». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 263 καὶ 483 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαθανάσης.

§116Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τὸ καταργοῦν τὴν ἀναίρεσιν ἐπὶ τῶν βουλευμάτων, νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι δὲν εἶναι οὔτε δεδικαιολογημένον οὔτε ὀρθὸν νὰ καταργήσωμεν τὸ ἔνδικον αὐτὸ μέσον. Δὲν εἶναι δὲ δεδικαιολογημένον, διότι ἡ δικαιολογία τὴν ὁποίαν τάσσετε, ὅτι δηλ. ἐπιβαρύνεται ἐξαιρετικὰ ὁ Ἄρειος Πάγος καὶ ὅτι ἐπέρχεται ἀναβολὴ τῆς ἐκδικάσεως, δὲν εἶναι ὀρθὴ διότι καλλίτερος χειρισμὸς τοῦ ζητήματος θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξομαλύνῃ τό ζήτημα τῶν παρελκύσεων. Διότι ἡ ἐπιβολὴ μιᾶς ἀναιρέσεως καὶ δαπάνας ἀπαιτεῖ καὶ ὁ χρόνος δὲν θὰ εἶναι μακρὸς, ὥστε νὰ ἰσοφαρίσῃ τὰς δαπάνας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δὲν εἶναι δικαιολογημένον, διότι καταργοῦμεν ὄντως τήν ὁμοιόμορφον ἐφαρμογὴν τῶν νόμων. Καὶ τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν ἔδωσαν τὰ διάφορα δικαστήρια, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἄλλην λύσιν ἔδωσεν τὸ Αʹ Ἐφετεῖον καὶ ἄλλην τὸ ἄλλο ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων, ἑρμηνεύοντα τὴν αὐτὴν διάταξιν τοῦ νόμου. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὴν κατάργησιν αὐτοῦ τοῦ ἐνδίκου μέσου, διότι δημιουργεῖ καὶ μίαν ζημίαν σοβαρὰν εἰς βάρος μιᾶς τάξεως διαδίκων.

§117Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν πρόκειται περὶ ἀποφάσεων.

§118Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Περὶ βουλευμάτων, ἀλλὰ μόνον ὡς καταφυγήν πρὸς διόρθωσιν τῶν νομικῶν σφαλμάτων τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων. Ἀλλὰ ὅταν εἶναι ἀπαλλακτικὴ καὶ οἱ παθόντες δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα; Εἶναι γεγονὸς ὅτι πλεῖσται ἐλαφραὶ πράξεις κατὰ ποινὴν εἶναι ἐν τούτοις σοβαρώταται πολιτικαὶ ὑποθέσεις. Ἐπὶ παραδείγματι πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἴχαμεν σοβαρωτάτην ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία ἀφεώρα 250–300.000 τοῦ ταμείου μονίμων ὁδοστρωμμάτων, ἡ ὁποία ἐκρίθη κατὰ τρόπον σφαλερὸν καὶ ἤχθη ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ καθὼς πληροφοροῦμαι ἀπεφάνθη ἀντιθέτως. Λοιπὸν ἂν θέλητε νὰ προληφθοῦν κἄπως αἱ καταχρήσεις, ἐξεύρετε ἄλλον τρόπον· ἀλλὰ τὴν ἀπόλυτον κατάργησιν ἑνὸς ἐνδίκου μέσου δὲν νομίζω ὅτι δικαιολογημένως δυνάμεθα νὰ τὴν δεχθῶμεν εἰς μίαν συζήτησιν εἰς τὴν ὁποίαν παρίστανται 15 βουλευταί. Κατὰ τὰ ἄλλα τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ τύχῃ ἐπικρίσεων.

§119Α. ΜΑΡΚΟΥ. Νομίζω, ὅτι ἡ πρόνοια ἡ ὁποία λαμβάνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπό τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ἐπιδοκιμαστέα. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη κατέλαβεν τοὺς δικαζομένους ἡ μανία τῆς παρεμποδίσεως τῆς γοργῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἐγὼ δὲ ἐκ τῆς ἐξασκήσεως τοῦ δικηγορικοῦ ἔργου ἔχω σοβαρὰ παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα τὴν παραμονὴν τῆς δικασίμου οἱ κατηγορούμενοι θέλοντες ν’ ἀποφύγουν νὰ δώσουν λόγον τῶν πράξεών των ἀσκοῦν ἀναίρεσιν.

§120Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἔχει λήξει ἡ προθεσμία.

§121Α. ΜΑΡΚΟΥ. Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχῃ κοινοποιηθῆ τὸ βούλευμα, ἀλλὰ καὶ τὸ δικαστήριον τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ τὴν ὑπόθεσιν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα. Εἶναι λοιπὸν ἀναγκαῖον τὸ μέτρον τοῦτο, διότι 999‰ αἱ ἀσκούμεναι ἀναιρέσεις ἀσκοῦνται μόνον διὰ νὰ παρεμποδίζουν τὴν δικαιοσύνην. Θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ θεσπισθῇ ἕνα ἄλλο, νὰ ἐπιτρέπεται εἰς τὰ πρωτοβάθμια δικαστήρια νὰ ἐξετάζουν τὸ ἐμπρόθεσμον τῆς ἀναιρέσεως, καὶ ἂν ἡ ἀναίρεσις δὲν εἶναι ἐμπρόθεσμος τότε νὰ προχωροῦν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας.

§122Χ. ΛΑΔΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν, κύριε συνάδελφε, νὰ ὑπάρξῃ δικονομία ἡ ὁποία νὰ μὴ ἔχῃ ἔνδικα μέσα.

§123Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν φρονῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔγινε διὰ νὰ ἐλαττωθῇ ἡ ἐργασία τοῦ Ἀρείου Πάγου, διότι αἱ ἀναιρέσεις δὲν φθάνουν εἰς κατ’ ἀντιμωλίαν συζήτησιν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὀρθὴ εἶναι ἡ πρόνοια ἡ λαμβανομένη ἐκ μέρους τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης.

§124Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἐγὼ θὰ ἤθελον, κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης νὰ μοῦ πῆτε εἰς ποῖον Κράτος τοῦ κόσμου ὑπάρχει δικονομία ἡ ὁποία λέγει ὅτι δὲν ἐπιτρέπονται κατὰ πλημμελημάτων καὶ πταισμάτων ἔνδικα μέσα ἀναιρέσεως. Διότι εἶναι πρωτοφανὲς νὰ θεσπισθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἔνδικα μέσα ἀναιρέσεως οὔτε διὰ ψευδῆ ἑρμηνείαν τοῦ νόμου τοὐλάχιστον.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν μπορῶ νὰ γνωρίζω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἀπούσης, δι’ αὐτὸ κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§126Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ, κ. πρόεδρε, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ κοινοβουλευτικὴ τῆς δικαιοσύνης ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓΥΟΕ περὶ καταργήσεως τῶν ἄρθρ. 479, 480, 481, 482,483 καὶ 484 τῆς Πολιτ. Δικονομίας». Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον καὶ ὥραν 4.30′. (Ὥρα 9.10′ μ. μ.)