1930.12.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18η

ΤΡΙΤΗ 16 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καί ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ ὑποδηματεργάται ἐργοστασίων Σαπουντζάκη καὶ ἡ φοιτητικὴ συγκέντρωσις ζητοῦν τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν καταδικασθέντων στρατιωτῶν καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ Καλπακίου. — Ὑποψήφιοι πρὸς ἀπόκτησιν διπλώματος μηχανικοῦ βʹ τάξεως ἐμπορικῶν ἀτμοπλοίων, διαμαρτυρόμενοι κατὰ τοῦ προέδρου τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς Θ. Κιζάνη, παρακαλοῦν ὅπως ἐπαναληφθοῦν αἱ ἐξετάσεις. — Ὁ γεωργικὸς πιστωτικὸς συνεταιρισμὸς Ροδιάτας ζητεῖ τὴν ἀπόδοσιν τῆς ἐκ δραχμ. 200 κατὰ λίραν διαφορᾶς εἰς τούτους καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς σταφιδοεξαγωγεῖς. —Οἱ ἀνάπηροι πολέμου Λευκάδος ζητοῦν τὴν παροχὴν βοηθήματος λόγῳ τῶν ἑορτῶν. — Οἱ ἄστεγοι πολεμοπαθεῖς Σερρῶν ζητοῦν τὴν παροχὴν ἀτελειῶν διὰ τὰς οἰκοδομησίμους ὕλας πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ συνοικισμοῦ των. —Οἱ κλητῆρες τοῦ δήμου Καβάλλας ζητοῦν τὴν ταχεῖαν ψήφισιν νομοσχεδίου κατοχυρώσεως τῆς θέσεώς των. —Οἱ ἄεργοι Θεσσαλονίκης ζητοῦν τὴν παραπομπὴν εἰς δίκην τῶν ἐγκληματιῶν νοθευτῶν κινίνης, τῶν ἀλευροβιομηχάνων, καὶ τῶν κρατικῶν ὑπαλλήλων καὶ τὴν εἰς θάνατον καταδίκην των. — Ὁ Π. Χριστορᾶς, κάτοικος Κορίνθου, διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην κατάργησιν τῆς παροχῆς ἀναδρομικῶς συντάξεως εἰς τὰ θύματα πολέμου. — Ἡ ἕνωσις σιδηροδρομικῶν Μακεδονίας διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ἐπίλυσιν τῶν ἐκκρεμούντων ζητημάτων τοῦ προσωπικοῦ καὶ ζητεῖ τὴν χορήγησιν τοῦ 13ου μισθοῦ. — Ἡ ἕνωσις τραυματιῶν ἀναπήρων πολέμου δι’ ὑπομνήματός της ζητεῖ τὴν ἐπίλυσιν τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων τῆς τάξεώς των. —Τὸ σωματεῖον ἀρτεργατῶν Πατρῶν ζητεῖ τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τῶν ἀλευροβιομηχάνων καὶ τὴν κατάσχεσιν τῶν περιουσιῶν των. —Οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι Γρεβενῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν παρέλκυσιν τοῦ ζητήματος τῆς διαβαθμίσεώς των. —Τὸ Σωματεῖον Καπνεργατῶν Σερρῶν ζητεῖ τὴν χορήγησιν ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἀνέργους, τὸν περιορισμὸν τῶν μικρῶν κέντρων ἐπεξεργασίας καπνοῦ καὶ τὴν διὰ νόμου κατοχύρωσιν τῶν κέντρων ἐπεξεργασίας καπνοῦ Μακεδονίας καὶ Θράκης. —Ὁ Πανελλήνιος Σύνδεσμος γραφείων ταξειδίων καὶ τουρισμοῦ ζητεῖ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀτμοπλοΐας τῆς Ἑλλάδος. — Οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὑπηρετήσαντες ἐν Τουρκίᾳ ζητοῦν τὴν παράτασιν προθεσμίας πρὸς ὑποβολὴν ἀποδεικτικῶν ἐγγράφων. —Ὁ Πρόεδρος Ἑλληνοαμερικανικοῦ Συλλόγου Χανίων παρακαλεῖ ὅπως δοθῇ παράτασις τῆς προθεσμίας τακτοποιήσεως τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἀνυποτάκτων Ἀμερικῆς. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Καλαντζάκος καταθέτει: 1) Αἴτησιν τῶν κατοίκων Ἀετοῦ καὶ περιχώρων ζητούντων τὴν ἀποστολὴν ἀμερολήπτου μηχανικοῦ διὰ τὴν χάραξιν τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Καπανάκη Μελιγαλᾶ. 2) Διαμαρτυρίαν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Λάβδα. —Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Σχινᾶς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ συνδέσμου θυμάτων καὶ ἀναπήρων πολέμου Μεγαρίδος ζητούντων ὅπως χορηγηθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἐπίδομα λόγῳ τῶν ἑορτῶν. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Κοκκινάκης, Α. Γαλανάκης, Κ. Πολυχρονάκης κ.λ.π. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑνώσεως κιτροπαραγωγῶν Κρήτης». —Ἡ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 6 Νοεμβρίου 1925 «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ Ὑφυπουργοῦ». —Ἡ ἐπὶ τῶν ναυτικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ συστάσεως Συμβουλίου διοικητικῆς ὑπηρεσίας τοῦ πολεμικοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου Ναυτικῶν κ.λ.π.». 2) «Περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῶν ἄρθρων 82 τοῦ νόμου 4410 «περὶ συγκροτήσεως, προελεύσεως, προαγωγῆς κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Π. Ν.». 3) «Περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου 3983 «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17]9]26 Ν. Δ. «περὶ ἐπιδομάτων, διακριτικῶν σημείων, εἰδικότητος κλπ. τῶν ὑπηρετούντων ἐπὶ τῶν ὑποβρυχίων». —Ἀνακοινῶ τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ὑφυπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Β. Δεληγιάννη εἰς ἐρώτησιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Δ. Ἡρακλείδου, Κ. Βουδούρη καὶ Ν. Τζερμιᾶ (ἀναγινώσκει): —«Ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν κρίνεται σκόπιμος ἡ δημιουργία νέας δαπάνης διὰ τῆς διὰ νομοθετικοῦ μέτρου αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰσηγητῶν τῶν δικαιουμένων εἰς ἀπονομὴν αὐτοῖς μισθοῦ τμηματάρχου, ἐπεκτεινομένου τοῦ ὁρίου τοῦ ¼ ἢ ἄλλως πως». —Ὁ κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων ὅσον ἀφορᾶ τοὺς εἰρηνοδίκας καὶ πταισματοδίκας». —Ἐπίσης ἀνακοινῶ ἔγγραφον τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παρακαλοῦντος νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἀποδοχὴ τῆς παραιτήσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ κ. Γ. Σίδερη καὶ ἡ ἀνάθεσις προσωρινῶς τῶν καθηκόντων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑφυπουργὸν κ. Β. Δεληγιάννην.

§3Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον παρακαλῶ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. βουλευτά.

§5Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καταστρεπτικοὶ σεισμοὶ κ. συνάδελφοι, ἔρριψαν εἰς ἐρείπια πλεῖστα χωρία τῆς ἡρωϊκῆς Χειμάρας πρὸ ἡμερῶν. Ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, κατὰ τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ τύπου ἦλθεν εἰς ἐπικουρίαν τῶν παθόντων ἀποστείλασα 250.000 λιρ. νοσοκομεῖα δὲ καὶ χειρουργεῖα ἐτακτοποιήθησαν πρὸς ἀνακούφισιν τῶν παθόντων. Ἡ Ἀλβανικὴ Κυβέρνησις ἦλθεν καὶ ἐκείνη ἀρωγὸς τῆς παθούσης ἐπαρχίας. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶμαι ἀντίθετος οὔτε πρὸς τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς οὔτε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐπρότεινον ὅπως καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἐπιτελοῦν καθῆκον τόσον ἀνθρωπιστικὸν, ἤρχετο εἰς ἀρωγὴν τῶν παθόντων πληθυσμῶν.

§6Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπερίμενε κἄν τὴν ἐκδήλωσιν τῆς γνώμης ταύτης καὶ ὅτι ἤδη ἐπενέβη. Τὸ πιστεύω, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸ 15 ἡμερῶν ἀκριβῶς μοῦ ἔκαμε λόγον καὶ ἀπεφασίσθη ἡ ἀποστολὴ ἀναλόγων βοηθειῶν.

§7Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς ἀκούων ἀπὸ τοῦ στόματός σας ταῦτα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Τριποδάκης ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν ἀναπήρων ὑπαξιωματικῶν κ.λ.π.

§9Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ κυρίως τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Κύριοι Βουλευταὶ τόσον ἡ Κυβέρνησις ὅσον καὶ ἡ Βουλὴ ἀπησχολήθη ἐπαρκῶς ἀφ’ ἧς ἀνεστάλη ἡ ἐφαρμογὴ τῆς σχολῆς ὑπαξιωματικῶν. Πρῶτος ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅταν κατὰ τὸ 1910 ἦτο ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐφήρμοσεν τὸν νόμον διὰ τοῦ ὁποίου συνίστατο τὸ σῶμα τῶν μονίμων ὑπαξιωματικῶν. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ αὐτοὶ μετ’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα ἐλάμβανον χρηματικὸν ποσὸν ἀρκετὰ σοβαρὸν ὥστε νὰ δύνανται νὰ ζήσουν εἰς τὸ μέλλον ἐπειδὴ ὅμως ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἐκρίθη ἱκανοποιητικός, τὸ 1916 ἐγένετο καὶ ἄλλος νόμος ὁ 720 ὁ ὁποῖος πράγματι ἐβελτίωνε τὸν πρῶτον νόμον τὸν 335. Ἀλλὰ καὶ οὗτος ἐκρίθη ἀνεπαρκὴς τὸ 1920 καὶ ἐγένετο ἄλλος νόμος ὁ 2820 ὁ ὁποῖος ἐπαισθητῶς ἐβελτίωνε τὴν κατάστασιν τῶν ὑπαξιωματικῶν· τὸ 1921 ἐγένετο νέος νόμος, ὁ περὶ οὗ πρόκειται ὁ λόγος σήμερον ὁ νόμος 2588, δυνάμει δὲ τοῦ νόμου τούτου οἱ ὑπαξιωματικοὶ εἴτε ἐν εἰρήνῃ εἴτε ἐν πολέμῳ, καθιστάμενοι ἀνίκανοι ἐλάμβανον σύνταξιν τὸν μισθὸν τοῦ μονίμου ἀνθυπασπιστοῦ. Τὸ 1925 διὰ τῆς κωδικοποιήσεως τοῦ νόμου περὶ συντάξεων 2679 ἐκανονίσθη ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ καθιστάμενοι ἀνίκανοι σωματικῶς λαμβάνουν τὸν μισθὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ηὐξημένον κατὰ 40%, ἤτοι 2355 δραχ. Ὁ μισθὸς οὗτος εἶναι εἰς ἄκρον ἱκανοποιητικὸς δι’ ἕνα ὑπαξιωματικὸν ὁ ὁποῖος κατέστη ἀνίκανος. Καὶ θὰ ζητήσω, θὰ παρακαλέσω μᾶλλον τὸν ἀξιότιμον κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ κάμω τὴν ἑξῆς πρότασιν. Ἐπειδὴ αἱ οἰκογένειαι τῶν ἀναπήρων ἀξιωματικῶν δὲν λαμβάνουν τίποτε ὅταν ἀποθάνωσιν οἱ σύζυγοί των, θὰ προτείνω ὥστε νὰ λαμβάνουν καὶ αἱ σύζυγοι τῶν ἀποθανόντων ὑπαξιωματικῶν τὰς ἀποδοχὰς μονίμου ἀξιωματικοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ὑπολοχαγοῦ, νὰ λάβουν δηλ. ἀνάλογον σύνταξιν τὴν ὁποίαν λαμβάνουν καὶ αἱ σύζυγοι τῶν ὑπολοχαγῶν. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ θὰ γίνῃ δεκτὴ καὶ θὰ καταθέσω καὶ τὸ σχετικὸν ὑπόμνημα. Διότι ἐὰν εἷς ἀξιωματικὸς ἔχῃ ἀνάγκην περιθάλψεως τοσοῦτον μᾶλλον θὰ ἔχῃ ἀνάγκην περιθάλψεως εἷς ἀνάπηρος ὑπαξιωματικός. Ὅταν δὲ αἱ σύζυγοι ἀπελπισθοῦν ὅτι δὲν θὰ λάβουν τίποτε, δὲν θὰ μένουν εἰς τὸ πλευρὸν ἑνὸς ἀναπήρου ἀξιωματικοῦ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν αὐτήν, καταθέτω δὲ καὶ τὸ σχετικὸν ὑπόμνημα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Μακᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς λιμενεργατῶν Θεσσαλονίκης.

§11Λ. ΜΑΚΑΣ. Εἶναι γνωστὴ ἡ ὑπόθεσις ἡ ὁποία προεκάλεσε τὴν ἀναφορὰν τῆς ὁποίας γίνομαι εἰσηγητὴς ἐν τῇ Βουλῇ καὶ εἶναι γνωστὴ ἡ συγκίνησις ἡ ὁποία κατέλαβε μέρος τῆς κοινῆς γνώμης τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου καὶ διανοουμένων τινῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Βεβαίως δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ φέρω τό ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Οὐδὲ ἡ Βουλή, οὐδέ ἡ Κυβέρνησις ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνουν εἰς τὰ ἔργα τῆς δικαιοσύνης ἐπὶ μιᾶς ὑποθέσεως τόσον σοβαρᾶς καὶ εἰς τὴν ὁποίαν φυσικὰ τὸ ἔργον τῆς δικαιοσύνης θὰ εἶναι ἀμείλικτον. Ὑπάρχουν πληροφορίαι τὰς ὁποίας εἶναι δύσκολον κανεὶς νὰ ἐξελέγξῃ, ὅτι οἱ ὅροι διαβιώσεως εἰς τὸν οὐλαμὸν Καλπακίου εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε ἴσως ἀπὸ ἀνθρωπιστικῆς ἀπόψεως θὰ ἐδικαιοῦτό τις νὰ ζητήσῃ τὴν βελτίωσιν αὐτῶν, ὅπως βελτιουμένης τῆς ἀτμοσφαίρας καταστῇ εὐκολωτέρα καὶ ἡ εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ἐπάνοδος ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι παρεξετράπησαν μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε καὶ ἐναντίον τῶν ἀνωτέρων των νὰ βιαιοπραγήσουν. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο σκόπιμον ἡ Βουλὴ νὰ ἀκούσῃ τὴν βεβαίωσιν τῆς δημοσιευθείσης πληροφορίας κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σκοπεύει νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ οὐλαμοῦ καὶ ἵνα ἐνδεχομένως προβῇ εἰς τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ βελτιώσουν τὴν κατάστασιν ταύτην. Τὸ ἄλλο ζήτημα φυσικὰ ἀπόκειται εἰς τὴν δικαιοσύνην νά τὸ λύσῃ ὁριστικῶς καθ’ ὃν τρόπον ὁ στρατιωτικὸς ποινικὸς νόμος τὸ ἐπιβάλλει, καὶ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας θὰ ἀπομένῃ ἡ ἄσκησις τοῦ συνταγματικοῦ δικαιώματος, ἐὰν ζητήσουν νὰ χορηγήσῃ ἐνδεχομένως χάριν εἰς αὐτούς.

§12Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ λεγόμενα περὶ Καλπακίου δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ἔχομεν ἕνα πειθαρχικὸν οὐλαμὸν τὸν ὁποῖον θά διατηρήσωμεν καὶ ἂν ἀκόμη πρόκειται εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν νὰ πέσωμεν. (χειροκροτήματα).

§13Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ζήτω ἡ Ἑλλάς. Ζήτω τὸ Ἔθνος.

§14Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀκριβῆ τὰ λεγόμενα περὶ Καλπακίου, περὶ βαρβαροτήτων αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐκεῖ. Ὁ ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ οὐσιαστικῶς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀνέλαβεν ἐξ ἰδίων τὴν πρωτοβουλίαν μόλις ἐπιστρέψει νὰ πάῃ ἐπιτοπίως διὰ νὰ ἴδῃ τὶ γίνεται καὶ διὰ νὰ διαπιστώσῃ περισσότερον τὰ ψεύδη τὰ διαδιδόμενα. Ἐδῶ εἶναι κἄποια νοσηρὰ ἀντίληψις μερικῶν ἀπὸ τὸν κόσμον τῶν διανοουμένων, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι δύνανται νὰ κάμουν τὰ ἔξω τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος γνώμονα, νὰ ἐπεμβαίνουν διὰ νὰ ὑποστηρίζουν ὄχι τοὺς ἀριστερίζοντας ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ τοὺς κομμουνίζοντας. Ἐδῶ ἔλαβον ἀκόμη τηλεγράφημα τοῦ μεγάλου Ἀϊστάϊν, τοῦ μεγάλου ἐπιστήμονος, ὁ ὁποῖος μοῦ λέγει «Διαμαρτυρόμεθα». Ἡ ἀπάντησίς μου ἦτο νὰ μὴ δώσω καμμίαν ἀπάντησιν. Τὶ νὰ τοῦ εἴπω; «Πῶς ἐπεμβαίνετε»; Δὲν ἔρχεται νὰ μᾶς πῇ ἐὰν εἶναι ἀληθῆ τὰ διαδιδόμενα. Ἀπάντησις ἦτο ἡ σιωπή μου.— Δὲν ἀπήντησα οὔτε εἰς αὐτὸν τὸν Ἀϊνστάϊν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λούλης ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν μικροκτηνοτρόφων Ἠπείρου παραπονουμένων διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ ἀποκαταστάσεως αὐτῶν.

§16Α. ΛΟΥΛΗΣ. Καταθέτω ἀναφορὰν τῶν μικροκτηνοτρόφων Ἠπείρου, κύριε Πρόεδρε, καὶ θὰ παρακαλέσω τόσον τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὑπουργὸν νὰ ἐφελκύσουν ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν των ἐπ’ αὐτῆς. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ ἄρθρον 119 τοῦ Συντάγματος προέβλεπε τὴν ψήφισιν σχετικοῦ νόμου πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν μικροκτηνοτρόφων. Ἐπίσης εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἓν ἐκ τῶν πρώτων πορισμάτων τοῦ κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον συνελθόντος Αου Πανελληνίου Κτηνοτροφικοῦ Συνεδρίου, ἦτο καὶ ἡ παράκλησις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων. Ἡ ἀναφορὰ τήν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου κατέθεσα μάλιστα, προέρχεται ἀπὸ σκηνίτας κτηνοτρόφους Σαρακατσαναίους. Οἱ σκηνῖται κτηνοτρόφοι εἶναι περί τὰς 1000 οἰκογενείας ἐν Ἠπείρῳ, ἐν συνόλῳ περὶ τοὺς 5.000 καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Αἱ οἰκογένειαι αὗται εἶναι ἄστεγοι, δὲν ἔχουσι μόνιμον κατοικίαν, τὸ μὲν θέρος μένουσιν εἰς τὰ βουνά, τόν δὲ χειμῶνα εἰς τὰς πεδιάδας. Ζοῦν δηλαδὴ οἱ κτηνοτρόφοι αὐτοὶ βίον τσιγκάνων. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων, ἀπὸ καιροῦ ἑτοιμαζόμενον, δὲν κατώρθωσε νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Γνωρίζω τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, ἀλλὰ θὰ τὸν παρακαλέσω νά ἐπισπεύσῃ τὴν προκαταρκτικὴν ἐργασίαν, οὕτως ὥστε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ κατατεθῇ πρὸ τῶν ἑορτῶν ἢ τουλάχιστον εὐθὺς μετὰ τὰς ἑορτὰς εἰς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον, διότι, δυστυχῶς, μέχρι τῆς 7 τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1932 ἔχομεν καιρὸν διὰ τὴν ἐφαρμογήν τοῦ νόμου τούτου περὶ ἀποκαταστάσεως.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§18Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν κατατεθεῖσαν ἀναφοράν, ἡ ὁποία ἀναφέρει τὴν κατάστασιν τῶν μικροκτηνοτρόφων. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ προκαλέσῃ τὴν κρατικὴν μέριμναν καὶ ἡ τάξις τῶν μικροκτηνοτρόφων, διότι εἶναι μία τάξις πλουτοπαραγωγικὴ καὶ πολύ συμαντικὴ διὰ τὴν χώραν μας. Ὑφ’ ὅλων τῶν εἰδικῶν, τῶν ἀσχοληθέντων περὶ τὴν κτηνοτροφίαν, διαπιστοῦται ὅτι, οἱανδήποτε ἐξέλιξιν καὶ ἂν λάβῃ ὁ κλάδος τῆς κτηνοτροφίας ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἀνάγκη, λόγῳ ἰδιαζουσῶν συνθηκῶν, οἰκονομικῶν καὶ χρηματολογικῶν, νὰ διατηρηθῇ ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία, ἡ ὁποία διατρέχει τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων, νὰ καταστραφῇ, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀποκατάστασις τῶν κτηνοτρόφων, καὶ διὰ τοῦτο συνηγορῶ καὶ ἐγώ, χάριν τῆς διατηρήσεως τῆς νομαδικῆς κτηνοτροφίας, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας σπεύσῃ ὅπως καὶ ἄλλοτε, καὶ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει, ἡ ἐγγραφὴ ρήτρας ἐν τῷ Συντάγματι περὶ ἀποκαταστάσεως τοῦ κτηνοτροφικοῦ κόσμου, ἀναμένοντος μετὰ συγκινήσεως τοῦτο.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζούκας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§20Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφοράν.

§21Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δηλῶ ὅτι, γίνεται σχετικὴ προκαταρκτικὴ ἐργασία, καὶ ἐλπίζομεν ἐντὸς ὀλίγου νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν σχετικὸν νόμον.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουπαροῦσος (ἀναγινώσκει) ...

§23Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Ἐρωτᾶται ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργὸς νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἂν ἔχῃ γνῶσιν ὅτι, καίτοι ἀπὸ ἔτους διετάχθη ὁ νομομηχανικὸς Κοζάνης κ. Ἀντωνιάδης νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκπόνησιν μελετῶν κοινοτικῶν γεφυρῶν εἰς διαφόρους συνοικισμοὺς Κοζάνης (Δεσκάτης, Πολυνερίου, Σαμαρίνης, Ἀνασελίτσης, Βεντζίων), ὡς καὶ κοινοτικῶν ἔργων (χείμαρρος τετραλόφου, χείμαρρος Ἀναρράχης), εἰς οὐδεμίαν μέχρι σήμερον ἐνέργειαν προέβη, καὶ οὕτω στεροῦνται αἱ κοινότητες μόνον τοῦ Νομοῦ Κοζάνης ἐξ αἰτίας του τῆς Κυβερνητικῆς ἀντιλήψεως.

§24Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐδόθη γραπτὴ ἀπάντησις.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλιος (ἀναγινώσκει). Ἐρωτῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ἂν σκέπτηται νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τὰς Διευθύνσεις τῶν Κρατικῶν καὶ τῆς Πελοποννήσου Σιδηροδρόμων νὰ προβοῦν εἰς τὴν κατασκευὴν γεφύρας ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς τῆς διερχομένης ἐκ τῶν ὁδῶν Κονίτσης καὶ Ἑρμουπόλεως ἵνα κατορθώσουν καὶ οἱ ἐκεῖθεν τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν κάτοικοι, νὰ ἐπικοινωνοῦν μὲ τὰς Ἀθήνας διότι αἱ γραμμαὶ αὗται εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο (ἤτοι ἀπὸ τὸν Σταθμὸν τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου μέχρι τῆς ὁδοῦ Ξανθίππης καὶ πέραν αὐτῆς) ἔχουν μεταβάλει τὰς Ἀθήνας εἰς ἐκεῖθεν καὶ ἐντεῦθεν τῶν Ἄλπεων. Εἶναι δὲ ἀδύνατον νὰ συγκοινωνοῦν ἐλευθέρως, οὐχὶ δὲ σπανίως συμβαίνουν καὶ ἀτυχήματα. Μία ἐπίσκεψις τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἀσφαλῶς θὰ ἔλυε τὸ ζήτημα.

§26Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Καὶ εἰς αὐτὸ κύριε Πρόεδρε ἐδόθη γραπτὴ ἀπάντησις.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Α. Κοτσώνη.

§28Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸ ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν, ἡ ὁποία εἶναι βασιμωτάτη καὶ σύμφωνος πρὸς τὸν νόμον καὶ τὸ κατ’ οὐσίαν δίκαιον. Παρακαλῶ νὰ τοὺς διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορά!

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λύρας ἐπὶ ἀναφορᾶς Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Σκάλας Λακεδαίμονος, περὶ λήψεως μέτρων πρὸς προστασίαν τῆς βαμβακοπαραγωγῆς.

§30Θ. ΛΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφορᾶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Πρόκειται περὶ ἑνὸς τηλεγραφήματος τοῦ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ Σκάλας Λακεδαίμονος. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ζητοῦν νὰ μάθουν, ἂν θὰ ληφθῇ κανὲν μέτρον πρὸς προστασίαν τῆς βαμβακοπαραγωγῆς καί πρὸς βελτίωσιν τῆς τιμῆς τοῦ βάμβακος. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ μᾶς δώσῃ κάποιαν ἀπάντησιν.

§31Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ζήτημα μελετᾶται ἀκόμη.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξανθόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς Γεωργικῶν Ὀργανώσεων Χαλκιδικῆς.

§33Α. ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ καὶ τὸ τηλεγράφημα ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα τῆς προχθεσινῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποκαταστάσεως προσφύγων διὰ τὸ ἄρθρον 8. Φαίνεται ὅτι οἱ ἀντίθετοί μας δὲν κοιμῶνται καὶ κατὰ συνέπειαν ἔλαβον ὡς πρόφασιν αὐτὸ, καὶ διήγειρον ἐκεῖ τοὺς χωρικοὺς λέγοντες ὅτι, αὐτὰ τὰ μοναστηριακὰ κτήματα τὰ ὁποῖα εἶχον ἀπαλλοτριωθῆ καὶ ἐγκατεστάθητε καὶ τὰ ὁποῖα σχεδὸν τὰ ἐπληρώσατε, δὲν εἶναι ἰδικά σας ἀλλὰ θὰ ἐνοικιασθοῦν καὶ θὰ εἶσθε πάντοτε κολλῆγοι. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ὄχι μόνον ἡ ἀναφορὰ ἡ ὁποία εἶναι τοῦ γεωργικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Χαλκιδικῆς, καὶ ὑπεγράφη ἀπὸ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐπιτροπὴν ἀλλὰ ἔχω καὶ μίαν ἐφημερίδα τῆς Χαλκιδικῆς ἡ ὁποία δὲν εἶναι καὶ τόσον φιλικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ λέγει πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς Χαλκιδικῆς (ἀναγινώσκει)... Λοιπὸν ἀκριβῶς θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας προτοῦ γίνῃ ἡ διαδήλωσις αὐτὴ, νὰ στείλῃ ἕνα ἀνώτερον ὑπάλληλον, διὰ νὰ τοὺς δώσῃ νὰ καταλάβουν, ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον των, διότι ἴσως οἱ νέοι ὅροι νὰ εἶναι πλέον συμφέροντες.

§34Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔλαβον ὑπ’ ὄψει αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὴν ἀνησυχίαν δὲν εἶναι σοβαροὶ, διότι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν ἐν τῇ Βουλῇ τελευταίως, περὶ διακανονισμοῦ τῆς ὑποθέσεως τῆς Ε. Α. δὲν ἀφορᾷ τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ἔρχεται μόνον καὶ μόνον νὰ κανονίσῃ μισθώσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ δίδουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ἐπεκτάσεως τοῦ χρονικοῦ ὁρίου μέχρι 15ετίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο εἶναι ζήτημα γενικώτερον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἀσχοληθῇ ἡ Κυβέρνησις.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κωπαΐδος.

§36Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριε πρόεδρε θὰ παρακαλέσω πρὸ τῆς συζητήσεως, νὰ ψηφισθοῦν τὰ τέσσαρα πρῶτα νομοσχέδια τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οὐσιώδη συζήτησιν καὶ εἶναι ἐντελῶς τυπικά.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν τῇ Βιέννῃ τῇ 26 Ἰουνίου ὑπογραφείσης συνθήκης φιλίας συνδιαλλαγῆς, διαιτησίας καὶ δικαστικοῦ διακανονισμοῦ». Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Γενεύῃ καταρτισθείσης πολυμεροῦς Ἐμπορικῆς Συμβάσεως τῆς 24 Μαρτίου 1930». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῆς δωρεᾶς Θ. Κότσικα πρὸς ἵδρυσιν ἑλληνικοῦ Νοσοκομείου ἐν Ἀλεξανδρείᾳ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Οὐγγαρίας ὑπογραφείσης ἐν Βουδαπέστῃ τῇ 12 Ἰουλίου 1930 συμβάσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λιβαθινόπουλος.

§39Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλεγον χθές, κύριοι βουλευταί, ὅτε ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρεκάλεσε νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, ὅτι δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη, εἴτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς, ὅτι ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος μεγάλως ὠφέλησε τὴν χώραν, ἀφοῦ ἀπεξήρανε ἐδάφη καὶ ἔδωσε αὐτὰ εἰς τὴν καλλιέργειαν καὶ ἀφοῦ ἀρκούντως ἐξεγίανε τὸ μέρος ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλέχθη ἄλλοτε, ὅτι ἀπετέλει τὸ στόμα τῆς κολάσεως. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἐπίσης καὶ δευτέρα γνώμη ὅτι οἱ καλλιεργήσαντες τὰ ἐδάφη ἐκεῖνα ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον 50ετίαν, καταστήσαντες αὐτὰ παραγωγικά, ἀπέκτησαν ἐπ’ αὐτῶν δικαιώματα ἀναφέρετα, τὸ ἐλάχιστον τῶν ὁποίων εἶναι βεβαίως, νὰ τρώγουν ὀλίγον ψωμάκι, ἐργαζόμενοι εἰς αὐτά, καθὼς παραστατικώτατα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λειβαδίας πολιτευτὴς, καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ἀλήθεια εἶναι μία. Ὄχι, βεβαίως, ἡ ἀλήθεια ἐκείνη, τὴν ὁποίαν διδάσκει ὁ νέος Χριστὸς ποὺ ἔφθασεν εἰς τὴν χώραν μας, ἀλλὰ ἡ ἐμπεριστατωμένη ἐκ τῶν πραγμάτων ἀλήθεια.

§40ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος Χριστός;

§41Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κρισναμοῦρτι.

§42ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ Κρισναμοῦρτι;

§43Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δυστυχῶς δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Θρησκευμάτων, διὰ νὰ δώσῃ εἰς ὑμᾶς ἐξηγήσεις, ποῖος εἶναι ὁ Κριναμοῦρτι, καὶ τὶ διδάσκει. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω περὶ αὐτοῦ εἶναι ὅτι δὲν ἐγεννήθη εἰς φάτνην, δὲν ἔφθασεν ἐνταῦθα ἐπὶ πώλου ὄνου, καὶ δὲν ἀκολουθεῖται ἀπὸ δύο μόνον Μαρίας καὶ μίαν ἄλλην Μαρίαν, ἀλλὰ ἀπὸ πολλὲς ἄλλες Μαρίες τῆς ἐποχῆς μας. Δὲν ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, κ. βουλευταί, ὅπως ἐξετάσω τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις, αἵτινες διέπουσι τὴν ἑταιρείαν, μὲ τοὺς καλλιεργητὰς τῶν ἐδαφῶν ἐκείνων. Τὰς σχέσεις αὐτὰς ἐξήτασαν πρὸ ἐμοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἄλλοι δεινοὶ ἀγορηταί, οἱ ὁποῖοι ἐμελέτησαν καὶ ἐξωνύχισαν τὸ ζήτημα. Ἔχω δὲ πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ πατριωτικῇ αὐτῆς μερίμνῃ διὰ τοὺς καλλιεργητὰς καὶ τοὺς γεωργοὺς θὰ φροντίσῃ νὰ κανονίσῃ, ἐπωφελῶς διὰ τοὺς καλλιεργητάς, τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις αὐτῶν μὲ τὴν ἑταιρείαν, ὥστε νὰ τρώγουν καὶ αὐτοί, ἐργαζόμενοι ὀλίγον ψωμάκι. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα ὅπως ἐξετάσω ἕνα ἄλλο σχετικὸν ζήτημα μὲ τὴν ἑταιρείαν, οὐχὶ ὀλιγώτερον σοβαρὸν ἐκείνου, τῶν οἰκονομικῶν σχέσεων μεταξὺ ἑταιρείας καὶ καλλιεργητῶν. Ἐάν, δηλαδή, ἡ ἑταιρεία ἐκτελεῖ τὰς ὑγειονομικὰς αὐτῆς ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων καὶ ἐὰν τυχὸν δὲν ἐκτελῇ ταύτας, ἐὰν δύναται ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐπιβάλῃ καὶ ἀπόψεις καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Καὶ μὲ ἔφερεν ἀκριβῶς εἰς τὸ βῆμα μία ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς τὸν κ. Κουτσοπέταλον, ὅταν ἠγόρευε, καὶ ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἔλαβον παρ’ αὐτοῦ, ὅτι δὲν δύναται ἡ ἑταιρεία νὰ σκέπτηται καὶ περὶ τῆς ὑγείας τῶν καλλιεργητῶν. Καὶ μοὶ προσέθεσε ἀκόμη, ὅτι ἡ φιλανθρωπία δὲν ἐπιβάλλεται, καὶ ὅτι οἱ ἀτυχεῖς καλλιεργηταὶ δὲν θέλουν ἰατρούς, κινίνα καὶ φάρμακα, θέλουν μόνον νὰ τρώγουν ὀλίγον ψωμί, ἂς μοῦ ἐπιτρέψει, ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος καὶ εὐφραδὴς ρήτωρ, νὰ διαφωνήσω μαζύ του ριζικῶς. Ἐγὼ πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι ἡ ἑταιρεία ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς ὑγείας τῶν καλλιεργητῶν της, καὶ ἂν δὲν πράττῃ τοῦτο, δύναται καὶ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς αὐτὴν καὶ τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπόψεις της. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κ. βουλευταί, ὅτι διὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος ἐξυγειάνθησαν ἀρκούντως πάντα τὰ περιστοιχίζοντα τὴν πρώην λίμνην μέρη, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι καὶ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα ἀκόμη ἐμαστίζοντο καὶ ἐδεκατίζοντο ὑπὸ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν. Οἱ ἀρχαῖοι Ρωμαῖοι ἔλεγον, ὅτι ὅταν βλέπῃ τις ἕνα Βοιωτὸν δύναται νὰ ὁρκισθῇ ὅτι ἐγεννήθη εἰς πεπυκνωμένην ἀτμοσφαῖραν. Ἀλλὰ δύναται σήμερον νὰ λεχθῇ τὸ τοιοῦτον διὰ τοὺς Βοιωτούς, ὅταν βλέπῃ ἐντὸς τῆς Βουλῆς τοὺς ροδοπαρείους καὶ εὐσταλεῖς ἀντιπροσώπους τῶν μερῶν ἐκείνων, καὶ ὅταν ἤκουσε μὲ τί σπινθηροβόλον πνεῦμα ἐκτύπησαν οἱ ρήτορες οὗτοι ἀλύπητα, ὁ εἷς μετὰ τοῦ ἄλλου τὴν ἑταιρείαν, πρωτοστατοῦντος τοῦ κ. Κουτσοπετάλου καὶ κτυπῶντες μίαν εἰς τὸ καρφὶ καὶ μίαν εἰς τὸ πέταλον. Ἀλλά, κ. βουλευταί, οἱ εὐσταλεῖς καὶ ροδοπάρειοι ἀντιπρόσωποι τῶν μερῶν ἐκείνων, οὔτε ἐγεννήθησαν, οὔτε κατοικοῦσι ἐντὸς τῶν ἐδαφῶν, τὰ ὁποῖα ἀπεξήρανε ἡ ἑταιρεία. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἂν τις ἐξετάσῃ καὶ σήμερον τοὺς κατοικοῦντας τὴν Πετρομαγοῦλαν, τὸ Μοῦλκι, τὸν Ἅγιον Δημήτριον καὶ ἄλλα τινα χωρία θὰ ἐπαναλάβῃ διὰ τοὺς κατοίκους αὐτούς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἄλλοτε εἶπον οἱ ἀρχαῖοι Ρωμαῖοι, ὅτι ἐγεννήθησαν ἐντὸς πεπυκνωμένης ἀτμοσφαίρας. Εἶναι πολὺ ἀπομεμακρυσμένη ἡ ἐποχή, κ. βουλευταί, καθ’ ἣν ἡ ἑταιρεία ἐξετέλεσε τὰ ἀποξηραντικὰ αὐτῆς ἔργα. Ἦτο ἡ ἐποχή καθ’ ἣν οὔτε ἡ ἐπιστήμη ἀκόμη δὲν ἐγνώριζεν τὸ ἑλογεννὲς στοιχεῖον. Ἦτο ἐποχὴ καθ’ ἣν ἐνομίζετο, ὅτι μία ἁπλῆ καὶ ἀτελὴς ἀκόμη ἀποξήρανσις τοῦ ἐδάφους ἠδύνατο καὶ νὰ ἐξυγειάνῃ τὴν χώραν καὶ νὰ παραδώσῃ εἰς τὴν καλλιέργειαν ἐδάφη ἀκίνδυνα διὰ τοὺς καλλιεργητάς. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ μακαρίτης ὁ Σουρῆς ἔγραφε διὰ τὴν Κωπαΐδα, «ὅτι αἰσθάνεται μεγάλην γλύκαν, ἐκεῖνος ποῦ πέρνει 45 μετοχὰς τῆς Κωπαΐδος ὡς προῖκα. Ἐνῷ σήμερον, ὄχι γλύκαν ἀλλὰ μεγάλην πίκραν αἰσθάνεται ὁ κάτοχος μετοχῶν Κωπαΐδος. Σήμερον ἡ ἐπιστήμη ἔχει μελετήσει κατὰ βάθος καὶ πλάτος τὸ ἑλογεννὲς μόλυσμα καὶ διδάσκει πῶς δύναται ὁ ἄνθρωπος νὰ ἀποφεύγῃ τοῦτο, καὶ εἰς ποίαν κατάστασιν πρέπει νὰ διατηροῦνται τὰ ἐδάφη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπεξηράνθησαν καὶ παρεδόθησαν εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Ἀλλὰ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐξετέλεσεν ἡ ἑταιρεία τὰ ἀποξηραντικὰ αὐτῆς ἔργα, παρηκολούθησε τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης, καὶ ἐκτελεῖ τὰ παρ’ αὐτῆς ὑποδεικνυόμενα μέτρα, ὅπως κρατῇ τὰ ἐδάφη αὐτὰ ἀκίνδυνα διὰ τοὺς καλλιεργητάς; Ὄχι κύριοι. Ἐκτελεῖ, κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα κατὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι πολλὰ ὄμβρια ὕδατα, καὶ τὰ ὁποῖα μὴ ἀποξηραινόμενα μόνα των, τὸ θέρος παραμένουσι στάσιμα, ἐκτελεῖ, λέγει, καὶ προσωρινὰς καὶ τοπικὰς ἀποξηράνσεις, ὥστε νὰ μὴν ἀναπτύσσωνται ἐπὶ τῶν στασίμων αὐτῶν ὑδάτων ἀνωφελεῖς κώνωπες; Ὂχι κύριοι, ἐπιβλέπει καὶ κανονίζει τακτικῶς τὸν ροῦν τῶν μονίμων αὐτῆς ἀποστραγγιστικῶν αὐλάκων, ἵνα μὴ κατὰ τὸ θέρος παραμείνουσιν εἰς αὐτοὺς στάσιμα ὕδατα; Ὂχι κύριοι. Ἐμελέτησε ποίαν ἔχει ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἀνωφελῶν κωνώπων ἡ θερμότης, ἥτις ἀναπτύσσεται πάντοτε κατὰ τὸ θέρος εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τοῦ ἐδάφους ἐκ τοῦ διαρκῶς καιομένου ὑπεδάφους; Ὂχι κύριοι. Ἡ παράλειψις ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας πάσης μερίμνης ὑπὲρ τῆς ὑγείας τῶν καλλιεργητῶν, συντελεῖ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν κατὰ τὸ θέρος νεφελῶν ὁλοκλήρων ἐξ ἀνωφελῶν κωνώπων, οἵτινες μολυνόμενοι ἐκ τοῦ μολυσμένου αἵματος τῶν μονίμων κατοικούντων ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς Κωπαΐδος, μολύνουσι καὶ ἐκείνους, οἵτινες ἔρχονται νὰ ἐργασθῶσι ἐκ τῶν πέριξ εἰς τὰ ἐδάφη ταῦτα. Μεταξὺ τῶν πολλῶν ἐλαττωμάτων, κύριοι, ποῦ ἔχω εἶναι καὶ ἐκεῖνο τὸ τοῦ ψευτοκυνηγοῦ. Μεταβὰς πρὸ ἐτῶν, ὅπως κυνηγήσω εἰς τὴν Κωπαΐδα, ἠναγκάσθην νὰ παραμείνω μίαν νύκτα εἰς ἕνα ἀπὸ τὰ χωριά της καὶ νὰ φιλοξενηθῶ εἰς μίαν κατοικίαν ἀρκετὰ περιποιημένην, διότι δὲν ἦτο κατοικία καλλιεργητοῦ, ἀλλὰ ἐμπόρου. Ἦτο μὴν Σεπτέμβριος καὶ ἔπεσα νὰ κοιμηθῶ κατακουρασμένος. Ὅτε σμήνη ὁλόκληρα κωνώπων ἀνωφελῶν, ἐντόμων, καὶ δὲν γνωρίζω ποίων ἄλλων ἐπέπεσαν ἐπ’ ἐμοῦ διὰ νὰ μοῦ ἀποστραγγίσουν τὸ αἷμα μου. Ἔσπευσα νὰ σκεπασθῶ μὲ τὸ σεντόνι ἀλλὰ εἶδα ὅτι θὰ ἔσκαζα ἀποκάτω ἀπὸ τὸ σεντόνι ἐν μέσῳ μηνὶ Σεπτεμβρίῳ. Ἐσηκώθηκα, ἔβαλα καὶ τὶς μπότες μου ἀκόμη διὰ νὰ μὴ μὲ κεντοῦν οἱ κώνωπες τὰ κάτω ἄκρα καὶ ἐπεριφερόμην ὅλην τὴν νύκτα εἰς τὸ σκοτεινὸν ἐκεῖνο δωμάτιον, ἐκτελῶν διὰ τῶν χειρῶν μου σουηδικὴν γυμναστικὴν διὰ νὰ ἀποδιώκω τοὺς ἐπιτιθεμένους αἱμοδιψεῖς κώνωπας. Ὅταν ἐπέστρεψα, κύριοι, εἰς τὰς Ἀθήνας, δέκα κουβέρτες δὲν ἠδύνατο νὰ μὲ θερμάνουσι ἐκ τοῦ ρίγους τοῦ ἑλογενοῦς πυρετοῦ τὸν ὁποῖον ἀπέκτησα ὡς μόνον θήραμα εἰς τὴν Κωπαΐδα.

§44ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τότε ἐπάθατε ἀπὸ ἀναιμίαν;

§45Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστι φαίνεται, ἀγαπητὲ συνάδελφε. Τώρα ὅμως χάριν τοῦ φίλου συναδέλφου κ. Ζωγράφου, ἐπανέρχομαι κἄποτε διὰ κυνῆγι εἰς τὴν Κωπαΐδα, χωρὶς φόβον νὰ ἐπετείνω τὴν ἀναιμίαν μου, διότι φροντίζω νὰ πληρῶ τὸ δωμάτιον μὲ «Φλίτ» τοῦ εὐεργέτου φίλου μου καὶ βουλευτοῦ κ. Ζωγράφου. Ἀλλά, ἐὰν ἡ ἑταιρεία δὲν λαμβάνει πρόνοιαν διὰ τὴν ὑγείαν τῶν καλλιεργητῶν της, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὴν καὶ νὰ τῆς ἐπιβάλλῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαιότατα διὰ τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ζωὴν τῶν κατοικούντων εἰς τὰ ἐδάφη ἐκεῖνα; Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι δύναται. Πῶς εἶναι νοητόν, κύριοι, ὅτι τὸ Κράτος δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ τὰς ὑγειονομικὰς αὐτοῦ ἀπόψεις εἰς τοὺς μεγάλους βιομηχάνους, καὶ νὰ λέγῃ εἰς αὐτοὺς ὅτι, κύριοι, ἐγὼ σᾶς κλείω τὰ ἐργοστάσιά σας, διότι οἱ ἐργάτες σας δὲν ἐργάζονται ὑπὸ καλοὺς ὑγειονομικοὺς ὅρους, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἥτις ἐκμεταλλεύεται τὴν μεγάλην καλλιέργειαν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβληθῇς καὶ σὺ εἰς τὰς ὑγειονομικὰς ἐκείνας συνθήκας, τὰς ὁποίας ἐγὼ θεωρῶ ἀπαραιτήτως διὰ τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ζωὴν τῶν καλλιεργητῶν σου; Θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ μοῦ παρατηρήσῃ, εἴτε ὁ φίλος μου κ. Κουτσοπέταλος, εἴτε ὁ ἄλλος φίλος κ. Κυρέλλος, ὅτι ἡ ἑταιρεία δὲν ἔχει ἐργάτας, ἀλλὰ μισθωτάς. Ἀλλά, κύριοι, καὶ εἰς τοὺς ἐκμισθωτὰς ἀκόμη ἐπεμβαίνει τὸ Κράτος καὶ λέγει πρὸς αὐτούς: δὲν δύνασθε, κύριοι νὰ ἐκμισθώσητε τό σπίτι σας, διότι ἐγώ νομίζω ὅτι εἶναι ἑτοιμόρροπον, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς καταδικάζω, νὰ τὸ καταδαφίσετε. Ἐγώ, κύριοι, νομίζω, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ συναντήσῃ δυσκολίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλλιτέρευσιν τῶν οἰκονομικῶν σχέσεων μεταξὺ ἑταιρείας καὶ καλλιεργητῶν. Εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι θὰ συναντήσῃ δυσκολίας εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιβάλλωνται μέτρα ὑγειονομικὰ διὰ τοὺς ἐκμεταλλευομένους τὴν μεγάλην καλλιέργειαν. Ἡ ἐν λόγῳ ἑταιρεία μάλιστα, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ σπεύσῃ μετὰ προθυμίας νὰ ὑποβληθῇ εἰς τοὺς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑποδειχθησομένους ὑγειονομικοὺς ὅρους, διότι διευθύνεται ἀπὸ Ἄγγλους πολίτας, καὶ γνωρίζομεν μετὰ πόσης θρησκευτικῆς εὐλαβείας ὑποβάλλεται εἰς τοὺς ὑγειονομικοὺς ὅρους ὁ Ἀγγλικὸς λαός. Διὰ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἡ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ μὴ ἀρκεσθῇ μόνον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν οἰκονομικῶν σχέσεων μεταξὺ ἑταιρείας καὶ καλλιεργητῶν, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσῃ ταὐτοχρόνως καὶ τὰς ὑγειονομικὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας ζῶσιν οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων, ἵνα φωτισθῇ ἡ Κυβέρνησις, καὶ διὰ τῶν τεχνικῶν αὐτῆς ὑπηρεσιῶν καταρτίσει νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐπιβάλλωνται καὶ αἱ ὑγειονομικαὶ συνθῆκαι εἰς τοὺς ἐκμεταλλευομένους τὴν μεγάλην καλλιέργειαν. (χειροκροτήματα).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτσοπέταλος.

§47Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Προχθὲς κατὰ τὴν συζήτησιν, ὅταν ἠγόρευον ἐγὼ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ ἐζήτησε πληροφορίας, ἐὰν ὑπάρχῃ τις ἐξωσθεὶς ἐκ τῶν ἀγρῶν παρὰ τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἀλλὰ διὰ τῶν ἀγροφυλάκων. Διὰ νὰ μὴ φανῇ ὅτι ἀνακριβῶς ἔλεγον ἢ ἀορίστως ὅσα ἔλεγα, ἀναφέρω ὡρισμένα ὀνόματα καλλιεργητῶν, ἀποτελούντων τὸ πολλοστημόριον τῶν ἐξωσθέντων, οἱ ὁποῖοι ἐξώσθησαν ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει)....... καὶ ἄλλοι 20 ἀκόμη οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται ἐδῶ, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπαναλαμβάνω ἀποτελοῦν πολλοστημόριον τῶν ἐν συνόλῳ ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἐξωσθέντων. Ἀκόμη ἔχω νὰ δώσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν—δὲν δύναμαι νὰ τὴν θεωρήσω ἐξηκριβωμένην ἀπολύτως, ὑποθέτω ὅτι τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ τὴν ἐξακριβώσῃ. Τηλεγράφημα ἀνεκοινώθη χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος προσπαθοῦσα νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς ὡρισμένον χωρίον, τὸ χωρίον «Τοπόλια», ὅπως ἐγκαταλείψῃ τὴν ἀπεργίαν καὶ καλλιεργήσῃ τὴν περιφέρειαν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς αὐτὸ ἀπέκοψε τὸ ὕδωρ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, καὶ τὸ διηύθυνε εἰς ἄλλας γαίας. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὸ χωρίον αὐτὸ ἄλλο νερὸ δὲν ἔχει πουθενά. Ἀπὸ τῆς ὑπάρξεώς του, ὑδρεύεται ἀπὸ τὸν Μέλανα ποταμόν, ὁ ὁποῖος ἀνέκαθεν διέρχεται ἔξωθεν τοῦ χωρίου. Ἀπὸ ἐκεῖ πίνουν νερό, ἀπὸ ἐκεῖ ποτίζουν τὰ κτήνη των. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην τῆς πληροφορίας αὐτῆς, ἀλλὰ νομίζω, ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, δὲν εἶναι ζήτημα πλέον σεβασμοῦ τῆς συμβάσεως διὰ νὰ ἐπέμβῃ τὸ Κράτος, διότι τὸ χωρίον αὐτὸ προφανῶς κινδυνεύει τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων.

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, ἐὰν ἔγινε αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, θὰ ληφθῇ πρόνοια, ἀλλ’ ὁ ἴδιος ἀμφιβάλλετε, ἐὰν εἶναι ἀληθές.

§49Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Προσθέτω κι’ ἐγὼ τὴν μαρτυρίαν μου εἰς αὐτό, διότι πρόσωπον κατὰ πάντα ἀξιόπιστον, ἐκ Τοπόλιας μοῦ ἐπεβεβαίωσεν τὴν πληροφορίαν αὐτήν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντᾶς.

§51Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριοι βουλευταί, αἱ καταπιέσεις τὰς ὁποίας ὑφίστανται οἱ ἀγρόται παρὰ τῶν μεγάλων γαιοκτημόνων ἤγαγον τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν διαφόρων τσιφλικίων, διότι εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ἡμᾶς πόσον οἱ ἀγρόται ἀπὸ παλαιῶν χρόνων, ὑπέφερον ἀπὸ τοὺς τσιφλικιούχους καὶ πῶς ἔζων εἰς τὰ διάφορα κτήματα εἰς τὰ ὁποῖα τοὺς μετεχειρίζοντο ὡς πραγματικοὺς εἵλωτας. Κατόπιν λοιπὸν τούτων τὸ Κράτος ἤχθη εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν διαφόρων κτημάτων, καὶ τὴν ἀπόδοσιν τούτων εἰς αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τόσα ἔτη τὴν ἐκαλλιέργουν. Καίτοι ὅμως ἔχει παρέλθει ἀρκετὸς χρόνος, ἀφ’ ὅτου τὰ κτήματα ταῦτα ἀπηλλοτριώθησαν δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ ἀγρόται ἀπεκατεστάθησαν μέχρι σήμερον πλήρως. Διότι, ἐὰν μέχρι σήμερον οἱ ἀγρόται ἀπηλλάγησαν ἀπὸ τοὺς μεγάλους γαιοκτήμονας, ἐξακολουθοῦν ὅμως νὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν διαφόρων δῆθεν προστατῶν. Ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ λάβῃ ριζικὰ μέτρα διὰ τὴν τοιαύτην κατάστασιν τῶν ἀγροτῶν, ἐκ μέρους τῶν διαφόρων αὐτῶν προστατῶν. Καὶ εὑρέθην, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ τοῦ ἑξῆς θεάματος. Ἕνας συνεταιρισμὸς διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῆς ὑποθέσεώς του ἐπλήρωσε εἰς τοὺς διαφόρους δικηγόρους τὸ ποσὸν τῶν 51.000 δραχ. Ἐπανειλημένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας συνέστησα ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τροποποιήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, καὶ δὴ τοῦ νόμου περὶ συνεταιρισμῶν. Καί τοι δὲ ὑπεσχέθη περὶ τούτου, μέχρι σήμερον οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη, καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ ἀκολασία εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ἀγρόται καίτοι ἀπηλλάγησαν παρὰ τῶν διαφόρων γαιοκτημόνων καὶ ἀπεδόθη εἰς αὐτοὺς ἡ γῆ, εὑρίσκονται σήμερον ὑπὸ καταπίεσιν τοιαύτην ἡ ὁποία ἀληθῶς πρέπει νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν διαφόρων τσιφλικίων ἦτο τὸ δεδομένον ὅτι οἱ γαιοκτήμονες κατεπίεζον τοὺς γεωργούς. Διατὶ λοιπὸν σήμερον θέτομεν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν ἐνῷ ἔχομεν τὸ δεδομένον, ὅτι οἱ μεγάλοι γαιοκτήμονες διὰ τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἕνεκεν τῆς συμπεριφορᾶς αὐτῶν πρὸς τοὺς ἀγρότας, διατὶ σήμερον θέτομεν ἐν ἀμφιβόλῳ τὸ δεδομένον αὐτὸ, καὶ ὑποστηρίζομεν ὅτι ἡ ἑταιρεία πράττει τὸ πᾶν, ὅπως μὴ καταπιέζῃ τοὺς ἀγρότας; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῶμεν περὶ τούτου ἐφ’ ὅσον ἔχομεν μίαν ἐξέργεσιν πραγματικὴν παρὰ τῶν ἀγροτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται πρὸς ἡμᾶς καὶ μᾶς λέγουν: Κύριοι, ἀδυνατοῦμεν νὰ ὑφιστάμεθα τὰ βάρη καὶ τὴν πίεσιν τὴν ὁποίαν ὑφιστάμεθα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἑταιρείαν. Καίτοι καλλιεργῶ τὴν γῆν ἐγὼ, δὲν ἀποφέρει ἡ καλλιέργεια αὐτῆς, διότι εἶναι ὑπερβολικὸν τὸ μίσθωμα, τὸ ὁποῖον μοῦ παίρνει ἡ ἑταιρεία, εἶναι ὑπερβολικὰ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἐπιμένει νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ ἐμὲ τὸν ἀγρότην. Δὲν θὰ εἰσέλθω κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ὡρισμένους ἀριθμοὺς θὰ φέρω ὑπ’ ὄψιν σας μόνον, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἔχουν δίκαιον οἱ διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν τοιαύτην καταπίεσιν τῆς ἑταιρείας. Λάβετε κύριοι βουλευταί, ἕνα χωρικόν, ἕνα καλλιεργητὴν, ὁ ὁποῖος καλλιεργεῖ 30 καὶ μόνον στρέμματα γῆς, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀναλόγως τοῦ ἐδάφους ἕκαστον στρέμμα γῆς διὰ νὰ σπαρῇ ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς κιλοῦ σίτου, ἤτοι ὀκάδες 25.

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠξεύρω ἀπὸ γεωργίαν πολλὰ πράγματα. Ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι....

§53Κ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Εἶναι τὸ διπλάσιο αὐτό.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βλέπετε τὶ λέγει ὁ κ. Ζωγράφος;

§55Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ἔδαφος.

§56Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ εἶπον τὸ ἑξῆς: Ἀναλόγως τοῦ ἐδάφους γίνεται καὶ ἡ σπορά.

§57Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τὰ ἄγρια ἐδάφη, θέλουν πολὺ σπόρο. Καὶ ὁ κ. Μαντᾶς κατάγεται ἀπὸ τὰ ἄγρια ἐδάφη.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πόσα δίδει μέσον ὅρον τὸ στρέμμα; Διότι δὲν βγαίνει κέρδος.

§59Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δὲν βγαίνει· Μήπως εἶπα ἐγὼ, ὅτι βγαίνει; Καὶ ἀπὸ τὰ 30 στρέμματα τὰ ὁποῖα θὰ καλλιεργήσῃ ὁ ἀγρότης θὰ κάνῃ 200 κιλά. Ἐκ τῶν διακοσίων αὐτῶν κιλῶν ἡ ἑταιρεία μὲ 25% καὶ ὄχι μὲ 35, θὰ τοῦ πάρῃ 50 κιλά. Τὰ 50 κιλὰ εἶναι μὲ τὸ 25, 1100 ὀκάδες. Καὶ ἔχομεν μίσθωμα ἐπὶ 30 στρεμμάτων 1200 ὀκάδες σίτου.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι γίνεται τὸ ἑξῆς λάθος. Μεταφέρετε τὰς ἀγόνους γαίας τὰς ἰδικάς σας εἰς τὴν Κωπαΐδα· καὶ πέρνετε τοὺς ὅρους τῆς Κωπαΐδος καὶ τοὺς ἐφαρμόζετε.

§61Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἄν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ τελευταῖον ὑπόμνημα τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ἔχει σιτηρὰ 4.000.000 μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι πάρα κάτω ἀπὸ τὴν παραγωγὴν τοῦ Μενιδίου.

§62Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Εἶναι τόσον ὑπερβολικὸν κ. Πρόεδρε, τὸ μίσθωμα τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ ἑταιρεία, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν κανεὶς καλῆς πίστεως συζητητὴς, νὰ μὴ ὑποστηρίξῃ ὅτι τὸ μίσθωμα τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ ἑταιρεία, εἶναι ὑπερβολικόν, εἶναι καταπιεστικὸν ἔναντι τῶν ἀγροτῶν. Διότι σημειώσατε κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀπὸ τὸ μίσθωμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πληρώνει δὲν τοῦ ἀφαιρεῖται ἀπολύτως τὶποτα. Οὔτε αἱ καταστροφαὶ τὰς ὁποίας ὑφίσταται ἐκ τῶν διαφόρων αἰτιῶν, οὔτε τίποτε, ἀλλὰ πληρώνει τὸ μίσθωμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως ἐξεγείρει τὴν συνείδησιν κάθε πολίτου, καὶ κάθε ἀνθρώπου.

§63Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν σιτηρῶν, εἶναι εἰς μετρητὰ τὸ μίσθωμα;

§64Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὄχι. Σημειώσατε δὲ κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ χωρικὸς αὐτὸς πληρώνει καὶ φόρους καὶ ὅλα τὰ ἄλλα βάρη τὰ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐπιβαλλόμενα, καὶ ἑπομένως τὸ μίσθωμα τὸ ὁποῖον αὐτὸς πληρώνει, εἶναι τρομακτικὸν καὶ εἶναι ἀδύνατον ὁ χωρικὸς αὐτὸς νὰ ζήσῃ. Ἤκουσα ἀπὸ τοὺς κυρίους συναδέλφους, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπροτάθη ὅπως ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ συγκροτηθῇ, πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος Ἀναμφισβητήτως δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην. Ἀλλὰ ἐγὼ θὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λυθῇ διὰ τῶν ἐπιτροπῶν, εἶναι ζήτημα Κυβερνητικὸν, καὶ τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν λύονται δι’ ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ λύονται ἀπ’ εὐθείας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἀκούει διαμαρτυρόμενον ἕνα ὁλόκληρον κόσμον, ὑποχρέωσιν ἔχει, ὅπως αὐτὴ ἀναλαμβάνουσα τὴν εὐθύνην, νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀφοῦ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, καὶ νὰ εἴπῃ εἰς ἡμᾶς ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σεῖς λέγετε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἀληθῆ ἀλλὰ πρέπει διότι ἐπήγει τὸ πρᾶγμα κ. Πρόεδρε. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνας κόσμος ὁλόκληρος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμείνῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ζητεῖ τὴν ραγδαίαν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ μὴ ἐπίλυσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ κ. Πρόεδρε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐγκυμονεῖ πλείστους κινδύνους; Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, βεβαίως ἔχει ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς τὴν ἀγροτικὴν ἰδέαν καὶ ποδηγετοῦν αὐτοὺς εἰς τὰς ὀρθὰς κατευθύνσεις. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἀντίθετος μερίς, ὑπάρχουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐνδιαφέρονται διὰ τὸν ἀγρότην, ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν ἀναρχίαν, καὶ ἐφ’ ὅσον ἀφίνεται ἓν τοιοῦτον ζήτημα ἐκκρεμές, εἶναι ἀναμφισβήτητον κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ σᾶς τὸ λέγω ἐγὼ ὁ ὁποῖος κατάγομαι ἀπὸ ἀγροτικὴν περιφέρειαν, ὅτι εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον ἔχει κάμει τεραστίαν ἐντύπωσιν, ἡ ἐξέγερσις τῆς ἐπαρχίας ταύτης. Καὶ ἔκαμε τέτοιαν ἐξέγερσιν εἰς τὸν ὑπόλοιπον ἀγροτικὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος ποδηγετούμενος οὐχὶ ὀρθῶς παρ’ ἄλλων ἀνατρεπτικῶν στοιχείων, θὰ ἴδητε μίαν ἡμέραν καὶ αὐτοὶ νὰ φθάσουν εἰς τὴν ἀντίθετον παράταξιν, ἐκείνην τὴν ὁποίαν πάντες ἀπευχόμεθα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐὰν θέλῃ νὰ κάνῃ ἐξεταστικὴν ἐπιτροπήν, ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ εἰς οὐδὲν ἔχει νὰ ὀφελήσῃ, καὶ οὐδόλως θὰ δυνηθῇ νὰ προαγάγῃ τὸ ζήτημα εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντες ποθοῦμεν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ὑπ’ εὐθύνην αὐτῆς ἀναλάβει τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι, ἡ ἑταιρεία καταπιέζει, διότι ὅταν βλέπομεν ὅτι τὸ μίσθωμα ἀνέρχεται πλέον τῶν 25 καὶ φθάνει μέχρι τοῦ 30%, ἐρωτῶμεν πάντες ἡμεῖς, εἶναι δυνατὸν ὁ ἀγρότης αὐτὸς νὰ ζήσῃ; Θὰ ἐρωτήσω μόνον, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοῦ εἴπῃ ἐὰν εἶναι διατεθειμένος τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, τὸ νομοσχέδιον περὶ καθορισμοῦ τοῦ θεμιτοῦ μισθώματος, θὰ τὸ ἐφαρμόσῃ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει; Ἔχει ἡ Κυβέρνησις ὅλα τὰ μέσα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς βάρος τοῦ ἀγρότου, νὰ αἰσχροκερδοῦν καὶ ἐντὸς τῶν διατάξεων τοῦ Ποινικοῦ νόμου ἐμπίπτει

§65Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τὰ ὑπέρογκα κέρδη τὰ ὁποῖα ὑπολογίζετε, νομίζετε ὅτι μπορεῖτε νά τὴν καταδιώξητε;

§66Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Διὰ τὸ ὑπέρογκον μίσθωμα. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἀκοῦτε ὅτι ἐπὶ τοιαύτης ἐκτάσεως, ὑπάρχουν 55 ἀγροφύλακες, εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ μὴ θεωρηθῇ πολυτέλεια ὑπερβολική; Ὅταν ὑπάρχουν διοικητικὰ Συμβούλια ἐκεῖ, ὅταν ὑπάρχουν ὑπάλληλοι ἐν Λονδίνῳ, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ σπατάλη; Εἶναι γνωστὸν κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἑταιρεία αὐτὴ εἶναι πηγὴ καταχρήσεων. Οἱανδήποτε ἀνώνυμον ἑταιρείαν πάρητε θὰ ἴδητε ὅτι τὰ ἔξοδα εἶναι ἕνεκα σφαλμάτων αὐτῆς ὑπερβολικά. Ἐὰν σήμερον ἔχομεν πτώσεις ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, αὐτὸ δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐλλείψεως ἐργασιῶν, ὅτι δὲν ἔχουν αἱ ἑταιρεῖαι αὐταὶ κέρδη, ἀλλὰ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς σπατάλης, τὴν ὁποίαν οἱ διευθύνοντες σύμβουλοι τῶν ἑταιρειῶν κάνουν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον αὐτὸ, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ αὐτὸ συμβαίνει. Διὰ τοῦτο κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι πρέπει ἀναλαμβάνοντες ὑπ’ εὐθύνην ὑμῶν, ἀφήνοντες τὴν σύστασιν πιτροπῆς, νὰ λύσητε τὸ ζήτημα αὐτό, διὰ νὰ μὴ παρασυρθοῦν οἱ ἀγρόται πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§68Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος τὸ ὁποῖον ἤδη καὶ εἰς τρίτην Συνεδρίασιν ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν, ἀνεπτύχθη ἐπαρκῶς ἐκ μέρους τῶν κ. κ. βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν, ἢ μᾶλλον σύστασιν, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισαν κατόπιν. Εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἐκ τῆς Βουλῆς, ἕτερος ἐκπροσωπῶν τὰς ἀξιώσεις τῆς ἑταιρείας, ἵνα ἀκουσθῶσι καὶ αὐταί ἐδῶ εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν τὴν ἀνεπλήρωσε καί ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τελευταῖον ἀγορεύσας ἐξέθηκε τὰς ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ἑταιρεία κατὰ τῶν περιπτώσεων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐναντίον αὐτῆς. Τοῦτο ἔπραξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διακόπτων ἐν τῷ μεταξὺ τοὺς ἀγορεύοντας. Βεβαίως αἱ ἀντιρρήσεις αὗται ἐγένοντο ἁπλῶς ὡς παρατηρήσεις, δὲν υἱοθετήθησαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ οὐχ’ ἧτον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι παρέχει μείζονα πίστιν εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἢ εἰς τὰς παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκ μέρους τῶν καλλιεργητῶν.

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ σᾶς εἴπω τὶ εἶπον. Ὅτι ἡ ἀλήθεια κεῖται ἐγγύτερον πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς τῆς ἑταιρείας, παρὰ πρὸς τοὺς τῶν ἀγροτῶν.

§70Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ γνώμη σας αὐτὴ εἶναι ὑποκειμενική σας ἐκτίμησις. Ἄρα σεῖς πιστεύετε ὅτι ἡ ἀλήθεια, κεῖται πλησιέστερον πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς τῆς ἑταιρείας. Εἶναι τὸ ἴδιο πρᾶγμα. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ἐξετάζῃ μεμονομένως τὰ διάφορα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἔρχονται ἐν τῇ Βουλῇ, ἔχει καθῆκον ἀληθῶς, προκειμένου μάλιστα περὶ ξένων ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι εἰσφέρουσι ἰσχυρὰ κεφάλαια εἰς τὴν χώραν μας, καὶ τῶν ὁποίων ἡ χώρα ἔχει ἀνάγκην νὰ μὴν τὰς ἀφήσῃ ἐντελῶς ἐκθέτους πρὸ τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, καὶ κατὰ τοῦτο ἐγὼ νομίζω ὅτι ὀρθῶς ἔπραξε προβάλλουσα τὰς ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος. Ἀλλὰ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξήτασε τὸ ζήτημα, δέν ἔχει ἰδίαν γνῶσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, εἶναι ἀδύνατον νά σχηματίσῃ κρίσιν, ὅτι ἡ ἀλήθεια κεῖται ἐγγύτερον πρὸς τὸ μέρος ἐκεῖνο, κατὰ τοῦ ὁποίου γίνονται αἱ αἰτιάσεις. Καὶ ὡς παρετηρήθη παρ’ ἄλλων συναδέλφων καὶ τοσοῦτον μᾶλλον, δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο, ἐφ’ ὅσον καὶ ἔγγραφα ἐπίσημα προσεκομίσθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ παραστάσεις ἀντιπροσώπων οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἄμεσον ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων ἐγένοντο πρὸς τὴν Βουλήν. Δύναμαι μάλιστα νὰ εἴπω πρὸς τιμὴν τῶν ἀντιπροσώπων ἐκείνων, ὅτι λίαν μετρημένοι ἐφάνησαν, ὅσον ἀφορᾶ τὰς διαβεβαιώσεις τὰς ὁποίας εἶχον διὰ τὰ παράπονα τῶν ἀγροτῶν. Διότι καὶ χθὲς καὶ σήμερον ἀκόμη τοὺς ἤκουσεν ἡ Βουλὴ, ἐκεῖ ποῦ δὲν εἶχον ἄμεσον βεβαίωσιν τῶν πραγμάτων νὰ λέγωσι ὅτι δὲν γνωρίζουν ἐπαρκῶς. Σήμερον ἀνεγνώσθη ἐδῶ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἐὰν εἶναι ἀληθές εἶναι πλέον ἢ σοβαρὸν κατὰ τῆς ἑταιρείας ἐκείνης ἡ ὁποία προσπαθεῖ διὰ τοιούτων σκληρῶν πιέσεων, νὰ ἐξαναγκάσῃ τούς χωρικοὺς νά καλλιεργήσουν.

§71Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε; Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔλαβα σημείωμα τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἑταιρείας, οἱ ὁποῖοι παρίστανται ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ λέγει ὅτι εἶναι ἀνακριβὲς τὸ πρᾶγμα. Μάλιστα ἡ ἑταιρεία εἰς τὸ 1927 ὑπέστη μεγάλας δαπάνας (ἀναγινώσκει).......... Παρεκάλεσα τὸ συνάδελφόν μου κ. Δεληγιάννην, ὁ ὁποῖος ἀναπληροῖ ἤδη τὸν παραιτηθέντα ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς τὴν Ἀστυνομικὴν διεύθυνσιν, διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἐὰν εἶναι ἀληθῆ τὰ πράγματα, καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ἀναλόγως.

§72Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ διαβεβαιώσω οὔτε ν’ ἀρνηθῶ ἐπὶ τῶν γεγονότων αὐτῶν, διότι οὐδὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ βασισθῶ. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ εἶπον μόνον διὰ νὰ καταδείξω μετὰ πόσης φειδοῦς οἱ κύριοι ἀντιπρόσωποι ὑπεραμυνόμενοι......

§73Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι· ἐγὼ εἶπον διὰ τὰ παράπονα τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ ὄχι διὰ τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Κουτσοπετάλου.

§74Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ μετεχειρίσθην τὰς διαβεβαιώσεις ὅλων τῶν ἀγορευσάντων βουλευτῶν ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων διὰ νὰ εἴπω τοῦτο: ὅτι ἐφρόντισαν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκθέσουν τὰ γεγονότα ἐκεῖνα περὶ τῶν ὁποίων αὐτοὶ ἐσχημάτισαν ἀντίληψιν, ἐπὶ τῶν ἄλλων δὲ ἐτήρησαν τὴν πρέπουσαν θέσιν λέγοντες ὅτι ὡρισμένα δὲν ἐγνώριζον «δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω». Εἰς τὴν Βουλὴν κατηγγείλαμεν αὐτὴν τὴν φήμην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ πληροφορηθῇ. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἵνα δώσωμεν μείζονα πίστιν εἰς τὴν ἑταιρείαν, παρὰ εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τῶν κ. βουλευτῶν. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι φανερὸν ὄχι μόνον ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀλλὰ γενικῶς καὶ κάθε Κυβέρνησις, ὅτι ἐνόμισεν ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ δοθῇ μείζων ὑποστήριξις, μείζων ὑπεράσπισις εἰς τὰ ξένα συμφέροντα πολλάκις, ὄχι μόνον λόγῳ τοῦ συμφέροντος τὸ ὁποῖον συνδέεται ποικιλοτρόπως διὰ τὴν ὑποστήρηξιν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς ἠθικῆς θέσεως τὴν ὁποίαν πάντοτε ἐτήρησεν. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα μετὰ μεγαλειτέρας ὑπερηφανίας νὰ λέγωμεν ὅτι ἐφάνημεν ἀκριβέστεροι εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν οἰκονομικῶν μας ὑποχρεώσεων, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης οὐδαμοῦ θεωρῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπραξε κακῶς ἢ ἔπραξε τὸ μὴ πρέπον. Ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω, εἶναι τό ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε χωρὶς νὰ ἔχῃ δεδομένα ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηρίξῃ μείζονα πίστιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ κρίνῃ ὅτι ἐγγύτερον κεῖται ἡ ἀλήθεια πρὸς τὴν ἑταιρείαν ἢ πρὸς τοὺς κτηματίας· καὶ λέγω τοῦτο ὄχι διὰ νὰ μεμφθῶ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναμαι νὰ ἐνασκήσω οὔτε θέλω νὰ ἐνασκήσω ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι ὅτι δύναται νὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὴν ὀρθὴν κρίσιν τὴν ἀπαιτουμένην ἐν προκειμένῳ διὰ τὴν λύσιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς ἡ ὁποία ἔχει προσλάβει ἕνα ὀξύτατον χαρακτῆρα. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι καὶ εἰς ἐμὲ ἦλθον ὁμάδες πολυάριθμοι ἐξ ἐργατῶν καί μοῦ παρέστησαν κατὰ τρόπον ἀληθῶς τρομακτικόν, τὸ ὑποθέτω καὶ ἐγὼ ὑπερβολικὸν ὡς μοὶ παρέστησαν τὴν κατάστασίν των καὶ μοῦ ἐδήλωσαν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσουν νὰ ἐργάζωνται ὑπὸ τοὺς ὅρους τοὺς ὑφισταμένους, συνεβούλευσα μάλιστα αὐτοὺς τοὺς προσελθόντας εἰς ἐμὲ ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραμένουν ἐδῶ — διότι μοῦ ἐδήλωσαν ὅτι 100 ἄνθρωποι μένουν ἐδῶ καὶ ἐξοδεύουν χωρὶς λόγον – τοὺς εἶπον δὲ νὰ ἀφήσουν μίαν ἐπιτροπὴν νὰ παρακολουθήσῃ τὰς συζητήσεις τῆς ὑποθέσεώς των καὶ οἱ ἄλλοι νὰ ἀναχωρήσουν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ σύστασίς μου ἔσχε πλῆρες ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ κατὰ μέρος ὑποθέτω ὅτι ἔσχε. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχωμεν καὶ ἕν ἄλλο ὑπ’ ὄψιν, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται οὔτε ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ τὸ ἐκτιμήσῃ, οὔτε ἡ ἑταιρεία νὰ μὴ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν προκειμένου νὰ διευκρινισθῇ ἡ κατάστασις αὐτή. Εἶναι ὀλίγα ἔτη, κύριοι βουλευταί, 5–6 ἔτη κατὰ τὰ ὁποῖα ἐγένετο νόμος διὰ τοῦ ὁποίου διὰ συμβάσεως, διὰ διαιτησίας ἐκανονίσθησαν διαφοραὶ μεταξὺ τῆς ἀγγλικῆς ἑταιρείας καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὁ διακανονισμὸς δὲ πολὺ καλὰ γνωρίζετε ὅτι ἐγένετο κατὰ τρόπον ἐπαχθέστατον διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, διαιτησία ἡ ὁποία ἐπὶ τῶν διαφορῶν ἔδωκεν ὡς λύσιν οὐδεμία τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ Κράτους νὰ τύχῃ εὐνοϊκῆς τινὸς κρίσεως, αἱ δὲ ἀπαιτήσεις τῆς ἑταιρείας νὰ τύχουν περισσοτέρας ἱκανοποιήσεως ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἠξίουν. Τὰ λέγω αὐτὰ καὶ θὰ κάμω μίαν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμον οἱ κύριοι βουλευταί ὡς πρὸς τὰ παράπονα τῶν ἀγροτῶν, λαμβάνω ταῦτα ἐξ ἑνὸς βιβλίου τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη ἀπὸ ἀνώτατον ὑπάλληλον τοῦ Κράτους διὰ τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα τοῦ κ. Καναγκίνη. Δὲν γνωρίζω τά τῆς διαιτησίας πῶς ἐγράφησαν τότε. Ἀλλὰ τὴν ὑπόθεσιν ἐκ τῶν ἐγράφων αὐτῶν τὴν ἐγνώρισα τέλος δὲ ἐπείσθην νὰ τὰ ἀναφέρω ἐπειδὴ αἱ λύσεις αὗται ἐγράφησαν ἀπὸ ἀνώτατον ὑπάλληλον τοῦ Κράτους καὶ τότε καὶ νῦν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ δὴ εἰδικὸν, καθ’ ὅσον ἦτο γενικὸς διευθυντὴς τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τεχνικὸς σύμβουλος παρὰ τῷ ὑπουργείῳ.

§75Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἶναι ἀντίγραφον τῆς διαιτητικῆς.

§76Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ἔκαμον χρῆσιν, διότι ἐπρόκειτο περὶ ἐπισήμων προσώπων. Ὅταν ἔχωμεν λοιπὸν καὶ τοῦτο τὸ δεδομένον δὲν δυνάμεθα σήμερον ὅπου δυσμενεῖς περιστάσεις δημιουργοῦνται εἰς τοὺς ἀγρότας νὰ ἀδιαφορῶμεν. Εἶναι περιστάσεις διὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι ὑπαίτιοι αὐτοί. Τὶ νὰ κάμουν ἂν ἠλαττώθησαν αἱ τιμαὶ τῶν σιτηρῶν καὶ ἐν γένει τῶν δημητριακῶν καρπῶν; πῶς θέλετε αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ μὴ παραπονοῦνται ὅταν ἔφθασαν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον πάντες γνωρίζετε ὥστε καὶ ἂν ἀφαιρέσητε ὁτιδήποτε θέλετε καὶ ἂν ἀφαιρέσητε ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον δι’ ἐγγράφων ἐπισήμων θὰ πεισθῆτε ὅτι πρόκειται περὶ καταθλιπτικῆς καταστάσεως. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνο τὸ συμβόλαιον τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν χθὲς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρατηρήσας ὅτι ἔχει τὴν πληροφορίαν ἐκ τῆς ἑταιρείας ὅτι δὲν ἐφαρμόζει τοὺς ὅρους ὡς ἀναγράφονται. Ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω κάτι περιπλέον: δὲν ὑποθέτω ὅτι δύναται μία ἑταιρεία καὶ μάλιστα μία ἀγγλικὴ ἑταιρεία νὰ ἐφαρμόζῃ τοιούτους ὅρους, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι αὐτοὶ οἱ ὅροι οἱ ὁποῖοι πλησιάζουν πρὸς τοὺς δρακοντείους εἶναι οἱ ὑπερβολικοὶ καὶ μὴ ἐφαρμοζόμενοι πάντοτε χρησιμεύουν διὰ νὰ ἐφαρμοσθοῦν ἄλλοι τινὲς ἐξ ἴσου σκληροὶ. Εἶναι γνωστὸν πῶς γίνονται τὰ συμβόλαια. Ἄν παρατηρήσετε παλαιότερα συμβόλαια ἐμφυτεύσεως θὰ ἴδητε ὅρους ἐκεῖ ἀναγραφομένους τοὺς ὁποίους διαπορεῖτε πῶς ἡ φαντασία ἐφεῦρε. Δὲν τοὺς ἐφήρμοζε κανείς. Τοὐναντίον μάλιστα πλεῖστοι ὅσοι ἰδιοκτῆται ἦταν πολὺ ὑποχωρητικοὶ ἀπέναντι τῶν μετ’ αὐτῶν συναλλασσομένων. Ἀλλὰ εἰς μίαν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπέρχεται στενοχωρία δι’ ἕνα ὅρον τὸν ὁποῖον ἔβαλαν τότε, τὸν μεταχειρίζεται ὡς ἐπικουρικόν. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἄνευ συνεπειῶν αὐτοὶ οἱ ὅροι, καὶ δὲν νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀνεχθῶμεν τούς ὅρους τούς σημερινοὺς ὑπὸ τοὺς ὁποίους ζῶσιν οἱ ἀγρόται. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ἐὰν ἡ ἑταιρεία ἐφρόντιζεν νὰ συνάψῃ συμβόλαια τὰ ὁποῖα νὰ ἐφείδοντο περισσότερον τῶν ὀφειλομένων σχέσεων μεταξὺ τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τοῦ καλλιεργητοῦ, ἴσως καὶ οἱ ἀγρόται νὰ μὴ ἦσαν τόσον ἀπηλπισμένοι καί νὰ μὴ παρετείνετο μία τοιαύτη κατάστασις, παρὰ τὰ ἄλλα βάρη τὰ ὁποῖα ἔχουν. Διότι ἔχουν δίκαιον νὰ εἴπουν: «Μὰ γιατὶ αὔριον δὲν θὰ μοῦ ζητήσῃ καὶ αὐτά; Ἀφοῦ χρεώνομαι διὰ τὰ ἄλλα, πιθανὸν εἶναι νὰ χρεωθῶ καὶ δι’ αὐτά». Δέν εἶναι τὸ πρᾶγμα ἀνάξιον παρατηρήσεως καὶ προσοχῆς.

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σύμφωνοι.

§78Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι σπουδαιότατον καὶ πρέπει εἰς αὐτὸ νὰ δώσωμεν προσοχήν. Τώρα ἐξ ὅσων ἤκουσα κατὰ τὴν συζήτησιν τόσον ἐκ μέρους τῶν ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν ἀγορευσάντων, ὅσον καὶ ἐκ τῶν παρατηρήσεων διὰ τὰς ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ἑταιρεία, καὶ ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν σχετικῶς πρὸς τὰ κεφάλαια καὶ τὰ χρέη τῆς ἑταιρείας, τὰς ὁποίας πληροφορίας ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, δύναμαι νὰ συμπεράνω ὅτι ἡ ἑταιρεία ἔκαμεν ἀρχήν, διότι ἔχει χρέη 550 χιλιάδας λιρῶν, μοῦ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὅτι χρεωστεῖ, ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λαμβάνει εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι διατίθενται ὑπὲρ τῶν ὁμολογιούχων καὶ ὑπὲρ τῶν μετόχων τῆς ἑταιρείας καὶ δὲν παραμένει σχεδὸν τίποτε ἐφ’ ὅσον ἤκουσα χθὲς, ὅτι κατὰ τὸ 1926–29 ἐδόθη ἓν μέρισμα ἑνὸς σελληνίου. Δὲν ἤκουσα δὲ ἐκ μέρους τῶν ὑπερασπιζομένων τὰ δίκαια τῶν ἀγροτῶν ἐὰν ἡ ἑταιρεία ἔκαμεν καὶ ὑπερβολικὰς δαπάνας. Περὶ τούτου δὲ ἐκ μέρους τῶν ὑπερασπιζομένων τὰ δίκαια τῶν ἀγροτῶν, ἐὰν ἡ ἑταιρεία ἔκαμεν καὶ ὑπερβολικὰς δαπάνας δηλ. περὶ τούτου δὲν ἐγένετο λόγος καὶ νομίζω ὅτι οἱ κ. βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι ἔθεσαν τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν δὲν εἶχον ἀνάγκην κἂν νὰ φθάσωσιν εἰς τόσας λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ γεννηθῇ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν εἶναι τοῦτο: Ἐὰν μία ἐπιχείρησις ὑπῆρξεν ἀτυχὴς εἰς τοὺς ὑπολογισμούς της, εἶναι ἐπιτετραμμένον τὸ ἀτύχημα τοῦτο νὰ πέσῃ εἰς βάρος τῶν ἀγροτῶν; νὰ πληρώσουν αὐτοὶ διὰ τοῦ ἱδρῶτος των τὸ ἀτύχημα αὐτὸ τῆς ἐπιχειρήσεως; Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος δύναται νὰ λυθῇ οὔτε διὰ συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ οὔτε δι’ ἐξεταστικῆς ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως, ὅταν ἡ Κυβέρνησις φθάσῃ κατὰ ἕνα τρόπον εἰς μίαν λύσιν ἡ ὁποία θὰ ἐκανόνιζε ὡριστικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ὄχι προχείρως. Ἴσως θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ζητήσῃ ὅλας τὰς πληροφορίας τὰς ἀπαιτουμένας περὶ τῆς ἀξίας, περὶ τῶν δαπανῶν περὶ τῆς καλλιεργείας τὴν ὁποίαν κάμουν οἱ χωρικοί, ἐὰν δύναται νὰ γίνῃ μείζων καλλιέργεια κ.τ.λ. Ὅλα αὐτὰ θὰ τὰ ἐξετάσῃ ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἐὰν διὰ τὴν ἐξέτασιν τούτων θὰ εἶναι ἀναγκαία μία ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἢ ταῦτα θὰ δύνανται νὰ ἐξετασθοῦν διὰ τῶν ἁρμοδίων ὀργάνων τῆς ὑπηρεσίας. Κατ’ ἐμὲ τὰ ὄργανα τῶν ὑπηρεσιῶν θὰ ἦσαν χρησιμώτατα ἵνα δώσουν ὅλας τὰς πληροφορίας τὰς ἀπαιτουμένας. Ἀλλὰ διὰ τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ἀναγκαῖον, νὰ συσταθῇ μία ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν πραγμάτων, τὴν ὁποίαν οὔτε ἀποκρούει ἡ Κυβέρνησις ὡς ἀντελήφθην, ἀλλὰ οὔτε καί θὰ εἶχεν λόγους νὰ ἀποκρούῃ διότι δὲν ἐνέχει καμμίαν ἔννοιαν μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἶναι ἓν μέσον τὸ ὁποῖον θὰ βοηθήσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν λύσιν. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν ἵνα καὶ ταύτην συστήσῃ ἡ Βουλή, ἀλλὰ αὕτη ἐπαναλαμβάνω δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ παρὰ μόνον διὰ τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, διότι κατ’ ἐμὲ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη λύσις ἀπὸ τὴν ἐξαγορὰν τοῦ κτήματος παρὰ τῶν ἀγροτῶν. Μόνον οὕτω θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ τελικὴ λύσις τοῦ ζητήματος καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, πάλιν κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας λαμβάνω ἐκ τοῦ βιβλίου τούτου ὅτι ἡ ἑταιρεία δὲν ἀποστέργει μίαν τοιαύτην λύσιν. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ λύσις αὕτη προϋποθέτει συμφωνίαν περὶ τοῦ τιμήματος καὶ διακανονισμὸν ἄλλων τινῶν ζητημάτων, ὅπως εἶναι τὰ ἔργα τὰ ἀρδευτικὰ πῶς θὰ γίνωνται παρὰ τῶν ἐργατῶν. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διακανονισθοῦν, ἀπαιτοῦν ὅμως χρόνον ἱκανὸν διὰ νὰ διακανονισθοῦν. Εἶδον ὅμως ὅτι εἰς τὴν ἑταιρείαν διὰ τῆς διαιτησίας ἐκείνης ἐπεδικάσθησαν περισσότερα ἀπὸ ὅ,τι αὐτὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἀξιώσῃ. Διότι κατὰ τοὺς ὅρους τῆς διαιτησίας, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τὴν διαιτητικὴν ἐτίθετο ὅτι τὰ κτήματα ἔπρεπε νὰ ἀγορασθῶσι μὲ τὸ τίμημα τοῦ 1.500.000 £, αὐτὸ δὲ δὲν ἦτο εἰς τὴν διαιτησίαν ὡς ὅρος ὑποχρεωτικὸς διὰ τὸ δημόσιον νὰ ἀγοράσῃ τὸ κτῆμα ἀντὶ 1.500.000 £, ἀλλ’ ἐτέθη ὡς προσδιορισμὸς ἑνὸς τιμήματος μὲ τὸ ὁποῖον ἠδύνατο τὸ ἑλληνικὸν Κράτος νὰ ἀγοράσῃ τὸ κτῆμα ἐντὸς μιᾶς προθεσμίας ληγούσης τὸ 1928. Λέγω ὅτι δὲν ἦτο ὑποχρεωτικὸς ὅρος, διότι σήμερον ἡ ἑταιρεία προσέφερε τὸ κτῆμα μὲ 1.050.000 £ ἐὰν τὸ ἀγοράσῃ τὸ δημόσιον, καὶ 1.100.000 £ ἐὰν τὸ ἀγοράσουν οἱ καλλιεργηταί. Ὡς εἶδον ἐκ τοῦ ὑπομνήματος τῶν ἀγροτῶν αὐτοὶ εἶναι διατεθειμένοι νὰ δώσουν πολὺ μικρότερον ποσὸν, νομίζω ὅτι δίδουν 300.000 £.

§79Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἀλλὰ μποροῦν νὰ φθάσουν εἰς 500– 600.000 £.

§80Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ εἶδον ὅτι μποροῦν νὰ φθάσουν καὶ μέχρις 800.000 £. Ἀλλὰ ταῦτα δύνανται νὰ λυθῶσιν διὰ τῶν συζητήσεων εἰς ἃς θὰ προέλθῃ ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν ἑταιρείαν, ἡ ὁποία ἐπικρεῖα, ἐπαναλαμβάνω, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅτι τὸ ἑλληνικὸν Κράτος πάντοτε ὑπεστήριξε τὰ νόμιμα συμφέροντα. Ἀλλὰ σήμερον προέχει τὸ ζήτημα τὶ θὰ γίνῃ ἡ ἐφετεινὴ σπορά. Δὲν δυνάμεθα νὰ φαντασθῶμεν ὅτι ὁ ἀγρότης δύναται νὰ ἀφήσῃ τὴν καλλιέργειαν τοῦ ἀγροῦ του, διότι ἡ καλλιέργεια αὕτη ἀνεξαρτήτως τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τὰ ὁποῖα ἔχει δι’ αὐτὸν εἶναι μία ἀπασχόλησις τόσον συνδεδεμένη μὲ τὴν ὑπόστασίν του, ὥστε αὐτὸς σήμερον αἰσθάνεται ὅτι εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ κύκλου του. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐρωτᾶται: εἶναι μία κατάστασις ἡ ὁποία εἶναι συμφέρουσα εἰς τὴν ἑταιρείαν; νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ ἑταιρεία προτιμᾷ νὰ ἀφίνῃ τοὺς ἀγροὺς ἀκαλλιεργήτους ἐφ’ ὅσον δὲν λαμβάνει ὅλα ὅσα ἀξιοῖ—δικαίωμά της βεβαίως εἶναι νὰ ἀξιοῖ πολλὰ—ἀλλὰ εἶναι σώφρων διοίκησις νὰ ἀξιοῖ τόσα, ὥστε νὰ μὴ εὑρίσκῃ καλλιεργητάς; Ὑποθέτω ὅτι μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἑταιρείας ἴσως προέκυψε καὶ κάποιο πεῖσμα, ὥστε νὰ μὴ θέλουν νὰ συνεννοηθοῦν, ὡς θὰ ἠδύναντο ἐὰν δὲν εἶχον ὅλας τὰς ἐκ τοῦ παρελθόντος ἀφορμάς. Ἐὰν αἱ προηγούμεναι σχέσεις των ἦσαν ἀπολύτως ὁμαλαί, ἀπολύτως εἰρηνικαί, ἦσαν σχέσεις αἱ ὁποῖαι ἐνέπνεον τὴν ἐμπιστοσύνην μεταξὺ τῶν δύο συμβαλλομένων, ὑποθέτω ὅτι ἤδη δὲν θὰ ἀπησχολούμεθα μὲ τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀλλὰ αἱ προϋπάρξασαι ἐκεῖναι ἀφορμαί, ἔθεσαν τὸ ζήτημα εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε καὶ οἱ ἀγρόται νὰ χάνουν τοὐλάχιστον τὸ ἀντίτιμον τῆς ἐργασίας των, καὶ οἱ ἰδιοκτῆται νὰ χάνουν τὸ ἀντίτιμον τοῦ μισθίου τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ παίρνουν, ὄχι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠξίουν. Δὲν δύναται λοιπὸν ἡ κατάστασις αὐτὴ νὰ θεωρηθῇ συμφέρουσα οὔτε διὰ τοὺς ἀγρότας οὔτε διὰ τὴν ἑταιρείαν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἐὰν ληφθῶσι ταῦτα ὑπ’ ὄψιν ἐν ψυχραίμῳ καταστάσει καὶ ἐν ἠρέμῳ ἐξετάσει τῶν πραγμάτων, θὰ ἠδύνατο ἴσως καὶ μεταξὺ τούτων νὰ δοθῇ μία λύσις. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ζημίας ἡ ὁποία ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῆς δημιουργεῖται μεταξὺ τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τοῦ ἀγρότου, δημιουργεῖται μία ἄλλη ζημία μεγάλη ἐπίσης εἰς τὴν ὅλην μας ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Προσπαθοῦμεν διὰ πολλῶν μέσων νὰ αὐξήσωμεν τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, συνομολογοῦμεν δάνεια ἐπὶ δανείων, καὶ βαρύνομεν, τὸ ξεύρει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, μὲ φόρους λίαν βαρεῖς, βαρύνομεν τὸν λαὸν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων οὐδὲν ἀπολαμβάνουν σήμερον οἱ βαρυνόμενοι. Πρέπει νὰ ἀναμείνωσι χρόνον ἱκανὸν διὰ νὰ λάβωσι καὶ αὐτοὶ ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δαπανῶνται σήμερον, καὶ πληρώνουν αὐτοὺς εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι λίαν στενόχωρος ἡ θέσις των. Πῶς εἶναι δυνατὸν, ὅταν οὕτω πολιτευώμεθα, ἔργον τὸ ὁποῖον ἤδη ἔχει συντετελεσθῇ καὶ τὸ ὁποῖον ἀπέδωκε καρποὺς καὶ εἶναι ἱκανὸν νὰ ἀποδώσῃ καρποὺς, νὰ τὸ ἐγκαταλείψωμεν εἰς τὸ πεῖσμα τῶν δύο συναλλασσομένων ἢ εἰς τὴν ἀδικίαν τοῦ ἑνὸς ἀπέναντι τοῦ ἄλλου; Καὶ δὲν νομίζομεν ὅτι εἶναι ἐπιτακτικὴ καὶ ἄμεσος ἀνάγκη νὰ δώσωμεν μίαν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο; Ἀλλὰ πλὴν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἴδῃ ὅτι τὸ ταμεῖον του θὰ εἶναι μειωμένον κατὰ τὰ ποσὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ εἶχεν νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τοῦ εἰσοδήματος τούτου, ὡς ἐπίσης καὶ τὴν συνέπειαν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ τὸ εἰσόδημα τοῦτο διὰ τὴν κυκλοφορίαν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς ἐθν. οἰκονομίας. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ μὴ συστήσῃ ἐπιμόνως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐπιτακτικὴ παρίσταται ἀνάγκη μιᾶς ἀμέσου προχείρου ἔστω λύσεως διὰ ἐνεστῶσαν κατάστασιν. Διὰ τὴν σημερινὴν περίστασιν τὸ ζήτημα τὸ ἄλλο θὰ ἀπαιτήσῃ χρόνον μακρόν. Καὶ ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ ἂν γίνῃ, καὶ αὐτὴ χρόνον πολὺ ἀπαιτεῖ διὰ νὰ περαιώσῃ καὶ τὴν μικροτέραν ὑπόθεσιν, πολὺ μᾶλλον τοιαύτης φύσεως ὑπόθεσιν. Ἂς συστηθῇ, δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὀφείλω νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι πρέπει νὰ φέρῃ μίαν λύσιν πρόχειρον, ἔστω καὶ προσωρινὴν διὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἴδῃ ὅτι ὑπάρχει καὶ ἕνα στάδιον κατὰ τὸ ὁποῖον καὶ ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς δύναται νὰ ἴδῃ ποῖαι εἶναι αἱ ἑκατέρωθεν ἀξιώσεις. Διότι θὰ ἴδῃ, ὅτι ἡ ἑταιρεία παραπονεῖται κατὰ τῶν ἀγροτῶν ὅτι αὐτοὶ δὲν ἔκαμον πάντοτε καλὴν καλλιέργειαν. Ἀλλὰ ἐὰν παρατηρήσῃ τὰς ἀξιώσεις αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας, θὰ ἴδῃ ὅτι καὶ αὐτὴ δὲν ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει καὶ ὡς ἐκ τῶν ὁποίων, καὶ ἄνευ καλλιτέρας καλλιεργείας τῶν ἀγροτῶν, ἡ ἀπόδοσις θὰ ἦτο καλλιτέρα. Καὶ βλέπω ἐδῶ μεταξὺ τῶν ἀξιώσεων αἱ ὁποῖαι ἐπεβλήθησαν ἐκ μέρους τῶν τότε κυβερνήσεων, καὶ εἶναι πάμπολαι, βλέπω ἐπίσης μίαν ἡ ὁποία ἐπέδρασεν ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλλιτέραν ἀπόδοσιν τῶν καλλιεργητῶν. Πρὸς παροχὴν ἀποζημιώσεων...» (ἀναγινώσκει) Ἐὰν δὲν ἐγένετο τοῦτο, δὲν εἶναι μόνοι οἱ γεωργοὶ ὑπαίτιοι εἶναι ὑπαίτιος καὶ ἡ ἑταιρεία. Ἄλλη παρατήρησις. «Τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα...» (ἀναγινώσκει). Καὶ θὰ ἴδῃ τις καὶ τὰς ἀξιώσεις τὰς ὑποβληθείσας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐξητάσθησαν ἀτυχῶς, διότι ἡ διαιτησία ἐκείνη ἐγένετο ὑπὸ ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ, δὲν ὑπῆρχεν οὐδεὶς λόγος νὰ κάμωμεν τὴν τοιαύτης φύσεως διαιτησίαν καὶ νὰ καλύπτωμεν ὑπὸ διαιτησίαν ἄλλου εἴδους ὑποχρεώσεις, ἄλλου εἴδους ἐνεργείας. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις, ὄχι ἡ σημερινὴ ἀλλ’ ἡ τότε, εἶχεν ἀξιώσεις αἱ ὁποῖαι δὲν διαφέρουσι πολὺ ἀπὸ τὰς ἀξιώσεις τὰς ὁποίας εἶχεν ἡ ἑταιρεία ὅτι δὲν ἐκαλλιεργεῖτο καλῶς. Θὰ ἠδύνατο λοιπὸν ἀπέναντι τῆς ἑταιρείας νὰ τῆς ἀντιταχθῶσιν ἐπίσης παραλείψεις αὐτῆς, οὐσιώδεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόδοσιν, καὶ ἐὰν σήμερον εὑρίσκεται εἰς δυσχέρειαν μὴ ἔχουσα προσόδους τοιαύτας οἷαι ἀπῃτοῦντο διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ αὐτοὺς καὶ ἐκείνη νὰ ἔχῃ μίαν ὠφέλειαν, δὲν εἶναι μόνον λάθος τῶν κτηματιῶν, εἶναι καὶ ἰδικόν της κατὰ ἕνα μέρος. Θὰ μοῦ πῆτε τώρα: καὶ ποῖον ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἡ κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ μίαν λύσιν μέχρις ὅτου φθάσωμεν εἰς τὴν ὀρθὴν λύσιν τοῦ ζητήματος; Κύριοι, γνωρίζετε ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις, ἀνεύθυνος οὖσα ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως, δὲν θὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴ τὸ μέσον τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι προδιατεθειμένη νὰ προτείνῃ. Θὰ ἔχῃ ἴσως τὴν εὐχέρειαν νὰ πάρῃ ἓν οἱονδήποτε μέσον καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν. «Κάνε το», ἀλλ’ ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι ὡς ἀντιπολίτευσις ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ κάμω τοιαύτης φύσεως σύστασιν. Εἶναι εἷς ἄλλος λόγος ἀκόμη διὰ τὸν ὁποῖον μία ἀντιπολίτευσις δὲν εἶναι εἰς τὴν εὐχέρειαν νὰ προτείνῃ τὰ μέσα τῆς θεραπείας, διότι μὴ ἔχουσα εἰς χεῖράς της οὔτε τὴν νομοθετικὴν μηχανὴν οὔτε τὴν κυβερνητικὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν διοίκησιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ πλήρη γνῶσιν ὅλων ἐκείνων τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ ἡ κυβέρνησις, καὶ ὀφείλει νὰ τὰ ἔχῃ ἵνα εὕρῃ τὴν κατάλληλον λύσιν. Διὰ τοῦτο ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως φρονῶ ὅτι δὲν δύναται νὰ προταθῇ ἓν οἱονδήποτε μέσον. Εἶδον μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων τῶν διανεμηθέντων νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἓν νομοσχέδιον περὶ θεμιτοῦ μισθώματος, ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω ὅτι τὸ ἀνέγνωσα μόνον, δὲν τὸ ἐμελέτησα ὅμως καὶ δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἡ κυβέρνησις ἡ ὁποία τὸ εἰσηγήθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἔχει βεβαίως μελετήσει, καὶ νομίζω ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀδικίας κατὰ τῶν ἀγροτῶν καὶ ὑποθέτω ὅτι σκέπτεται νὰ τὰς θεραπεύσῃ κατὰ τρόπον τοιοῦτον ὥστε οὔτε αἱ ἰδιοκτησίαι νὰ θεωρηθῶσιν ἐντελῶς ἐγκαταλειπόμεναι ἀπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Κράτους, διότι πολὺ καλὰ νὰ προστατεύσωμεν τὸν ἕνα, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐγκαταλείψωμεν καὶ τὸν ἄλλον. Ἠμπορεῖ εἰς μίαν ἡμέραν ν’ ἀρχίσουν τὰς ζητωκραυγὰς ἡ μία μερίς, ἀλλὰ τὴν ἄλλην θὰ ἀκούσωμεν τοὺς θρήνους τῆς ἄλλης καὶ δὲν ξεύρω ποῦ θὰ καταλήξωμεν, διότι ἐὰν μία μερὶς θεωρεῖ ἑαυτὴν ἀδικουμένην ἀπὸ μίαν κυβέρνησιν, τότε θὰ στραφῇ εἰς τὴν διεκδίκησιν τῶν δικαίων αὐτῆς. Ἀλλὰ λέγω, ἡ Κυβέρνησις ἐφ’ ὅσον τὸ εἰσήγαγεν ἤδη εἰς τὴν βουλὴν τὸ μέτρον αὐτό, τὸ ἐμελέτησεν καὶ ἐσχημάτισε μίαν γνώμην.

§81Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ εἰσήγαγε τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον χωρὶς ἡ κυβέρνησις νὰ τὸ ἔχῃ υἱοθετήσῃ ἀκόμη διότι δὲν ἔλαβε καιρὸν νὰ τὸ μελετήσῃ.

§82Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ, κύριε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι, ὅταν ἕνας ὑπουργὸς εἰσηγεῖται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἓν νομοσχέδιον, ἐτελείωσεν ὅλην τὴν ἐσωτερικὴν διαδικασίαν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται νὰ γίνῃ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τώρα ποὺ μοῦ λέτε ὅτι ἀκόμη ἡ κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀκριβῆ γνώμην, ἰσχύουν ἀκόμη περισσότερον αὐτὰ ποὺ εἶπον. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία τόσον ἐπεμελήθη νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὰς ἀντιρρήσεις ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας, ἀπέναντι τῆς ὁποίας ἐτήρησεν μίαν στάσιν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοὺς γεωργοὺς δὲν δύναται νὰ τηρήσῃ μίαν ἄλλην στάσιν καὶ ὀφείλει νὰ ἔλθῃ εἰς μίαν συνεννόησιν ὅπως κανονισθῇ ἓν μίσθωμα τῶν ἀνθρώπων, τῶν γεωργῶν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πληρώσουν, ἵνα ἀνακουφισθοῦν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο καὶ ἐν τῷ μεταξὺ γίνῃ μία σοβαρωτέρα ἐνέργεια, ἡ ὁποία ἐνέργεια πρέπει νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος ἀγορᾶς τοῦ κτήματος παρὰ τῶν καλλιεργητῶν ὑπὸ ὅρους οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι ἀνεκτοὶ εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἀλλὰ καὶ οἱ γεωργοὶ νὰ δύνανται νὰ τοὺς ἐκπληρώσουν· διότι ἄν βάλλουμε βαρεῖς ὅρους, ξεύρετε τὶ θὰ γίνῃ; Θὰ φθάσωμεν εἰς μίαν μεγαλειτέραν ἐξέγερσιν. Δι’ αὐτὸ, τὸ ζήτημα τῆς ἐξαγορᾶς χρειάζεται μεγάλην μελέτην καὶ ἐξέτασιν ὄχι μόνον περὶ τοῦ τὶ ἁρμόζει, ἀλλὰ περὶ τοῦ τὶ δύναται νὰ πληρωθῇ. Ἢ ἄλλως—ἂν δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ ἐξαγορὰ—ὑπάρχει καὶ ἄλλος τρόπος, νὰ εὕρωμεν ἕνα κανονισμὸν τοῦ μισθώματος ἀνάλογον, μεταξὺ ἑταιρείας καὶ τῶν μισθωτῶν, τῶν ἀγροτῶν μισθωτῶν, ὥστε νὰ δύνανται αὐτοί, ἔστω καὶ μὴ ἐξαγοράζοντες τὸ κτῆμα, νὰ παραμένουν ὑποχρεωτικοὶ καλλιεργηταί του. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σκέψις περὶ ἄλλου τινος. Ἤκουσα ἢ εἶδον γραφόμενον ὅτι, ἂν αὐτοὶ δὲν θέλουν νὰ καλλιεργήσουν, θὰ ἔλθουν καλλιεργηταὶ ἐξ ἄλλων μερῶν. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν—καὶ γνωρίζομεν πόσον ὁ ἀγρότης συνδέεται μὲ τὸν σβῶλον τοῦ ἀγροῦ του—νὰ φαντασθῶμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐκαλλιέργησαν τὰ κτήματα ἐκεῖνα, νὰ ἐκδιωχθοῦν δι’ ἄλλων. Ὅταν μάλιστα ξεύρουν ὅτι ὑπάρχουν δίκαια ὑπὲρ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα παρορῶνται, δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε κανεὶς ἄλλος, νὰ σκεφθῇ ὅτι τοιαύτη λύσις δύναται νὰ εἶναι ἀνεκτὴ, ἄνευ διαταράξεως αὐτῆς τῆς δημοσίας τάξεως. Δι’ αὐτὸ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τρόπον ἐντελῶς ἀποφασιστικὸν ποίαν λύσιν θὰ δώσῃ ὁριστικὴν εἰς τὸ ζήτημα, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ ἔχῃ ἄνεσιν πλήρη, καὶ ὄχι τὴν πίεσιν τὴν ὑφισταμένην σήμερον ὅπως δώσῃ μίαν λύσιν ἐντελῶς προσωρινήν. Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν θὰ εἶναι δυσχερὲς. (χειροκροτήματα).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος.

§84Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου κύριοι, περὶ μιᾶς τοιαύτης συζητήσεως, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι πάντες ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι εἰργάσθημεν διὰ τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐν Θεσσαλίᾳ, διακείμεθα πολὺ συμπαθῶς πρὸς τοὺς γεωργοὺς καὶ καλλιεργητὰς τῆς Κωπαΐδος, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς ἥν εὑρίσκοντο θέσιν καὶ οἱ συμπολῖται μας πρὶν γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις καὶ ἀποκατασταθοῦν ἰδιοκτῆται. Ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἐλέχθησαν διότι τὸ ζήτημα ἐξητάσθη ἀπὸ ὅλας τὰς ἀπόψεις, καὶ ἀπὸ τὴν ἄποψιν τῶν ἀναγκῶν τῶν γεωργῶν καὶ ἀπὸ τὴν ἄποψιν τῆς ἐνδεικνυομένης δικαίας, καὶ συμφώνως πρὸς τὰς σημερινὰς κοινωνικὰς ἀντιλήψεις λύσεως ἐξετάσθησαν προσέτι αἱ πιέσεις, αἱ ἀδικίαι, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται ὅτι γίνονται ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν κατὰ τῶν γεωργῶν. Ἐκεῖνο ποῦ μοῦ ἔκαμε ἐντύπωσιν ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, κύριοι, εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐκ τῆς βαθείας μελέτης τοῦ ὅλου ζητήματος καὶ τῆς εὐρεύνης τῶν συνθηκῶν ὑφ’ ἃς λειτουργεῖ ἡ ἐκμετάλλευσις οἱ γεωργοὶ δὲν ἔχουν συμφέρον διὰ τὴν παράτασιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως, οὔτε καὶ ἡ ἑταιρεία διότι καὶ ταύτης τὰ συμφέροντα δὲν ἱκανοποιοῦνται. Ὅταν δὲ λέγω ἑταιρείαν, ἐννοῶ τοὺς μετόχους καὶ τοὺς ὁμολογιούχους δανειστὰς—ὄχι τοὺς διευθύνοντας ὑπαλλήλους—οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὴν φυσικὴν ἐξέλιξιν τῆς ἀνθρωπίνης ψυχολογίας, βεβαίως ἔχουν κάθε συμφέρον νὰ παρατείνεται ἡ κατάστασις αὕτη. Καὶ ἐξηγοῦμαι σαφῶς. Εἶδον κύριοι, εἰς τὸ ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον διένειμε ἡ ἑταιρεία—ἢ ἑταιρεία διένειμε δύο ὑπομνήματα πρῶτον καὶ δεύτερον εἰς τὸ δεύτερον ὑπόμνημά της παρετήρησα τὸ ἑξῆς: Τὸ πρῶτον ὁμολογιοῦχον δάνειον, πρὸς 5% εἶναι 350.000 λίρες, τὸ δεύτερον εἶναι 235.000 λίρες—ἐν ὅλῳ 585,000 λίρες —δάνειον δηλ. εἰς ὁμολογιούχους οἱ ὁποῖοι βεβαίως προασπίζουν τὰ συμφέροντά των. Εἶναι καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς ἑταιρείας τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται 687.000 λίρες. Τώρα ἔρχονται καὶ οἱ καλλιεργηταὶ οἱ ὁποῖοι λέγουν ὡς ἐκ τῶν συνθηκῶν ποῦ ἐδημιουργήθη ἡ καλλιέργεια, τῶν ἐξόδων ποῦ ὑπέστησαν διὰ τὴν ἐκχέρσωσιν τῶν γαιῶν, ποῦ ἦσαν κεκαλυμμέναι ἀπὸ βοῦρλα, ὡς ἐκ τοῦ ὅτι δὲν τοὺς ἐνίσχυσεν εἰς τίποτε ἡ ἑταιρεία ὡς ἐκ τοῦ ὅτι δὲν εἰσήγαγε νέα συστήματα, τελειοτέρας καὶ δὴ μηχανικῆς καλλιεργείας ὡς ὑποχρεοῦτο ἡ ἑταιρεία ἐκ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία μέχρις ἐσχάτων δὲν ἔχει κάμει τίποτε παρὰ μόνον, νὰ εἰσπράττῃ βαρὺ φόρον, ἢ μίσθωμα ἀπὸ τοὺς καλλιεργητάς, ἰσχυρίζονται λέγω, οἱ καλλιεργηταὶ ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἔχουν συμφέρον εἰς τὴν παράτασιν μιᾶς τοιαύτης θλιβερᾶς δι’ αὐτοὺς κατατάσεως, ἀλλὰ τὴν θεωροῦν καὶ καταστρεπτικήν. Καὶ ἔχουν κατὰ πολλὰ δίκαιον οἱ γεωργοὶ τῆς Κωπαΐδος διότι ἡ περίφημος αὐτὴ ἑταιρεία ἀπὸ τὸ 1882 δὲν εἶχεν εἰσαγάγη οὔτε ἕν βενζινάροτρον οὔτε ἕν μηχάνημα, δὲν εἶχε ἐπιφέρει καμμίαν βελτίωσιν, ἀπολύτως καμμίαν ἐνῷ ἡ σύμβασις δι’ ἧς παρεχωρήθη αὐτῇ ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν γαιῶν, κυρίως εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν γεωργικῶν συνθηκῶν ὑπὸ μιᾶς τοιαύτης ἀγγλικῆς ἑταιρείας ἀπέβλεπεν. Συνεπείᾳ ὅλων αὐτῶν τῶν συνθηκῶν οἱ γεωργοί λέγουν, ὅτι ἡμεῖς δὲν μᾶς συμφέρει αὐτὴ ἡ κατάστασις πρέπει νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν καὶ αὐτὴ ἀπὸ ἡμᾶς. Ἡ ἑταιρεία ἐξ’ ἄλλου, δηλαδὴ οἱ μέτοχοι καὶ οἱ ὁμολογιοῦχοι, ἐὰν φυσικὰ εἶναι φρόνιμοι ἄνθρωποι, καὶ βεβαίως εἶναι, καὶ κήδονται τῶν συμφερόντων των, εἶναι συνεπὲς νὰ σκέπτωνται ὅτι δὲν τοὺς συμφέρει ἡ παράτασις αὐτῆς τῆς καταστάσεως ἀφοῦ δὲν ἀπολαμβάνουν κανένα μέρισμα τοῦ κεφαλαίου των. Τὸ δὲ ὑπόμνημα τῆς ἑταιρείας ὁμολογεῖ, ὅτι ἡ πρώτη σειρὰ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 300 χιλ. λιρῶν ἐξυπηρετήθη μέχρι τινὸς ἡ δὲ δευτέρα σειρὰ τῶν 235 χιλ. λιρῶν σπανίως ἐξυπηρετήθη ἢ δὲν ἐξυπηρετεῖται ποσῶς ἐσχάτως ἐρωτῶ λοιπὸν μὲ τὴν κοινὴν λογικὴν, συμφέρει τοὺς μετόχους καὶ τοὺς ὁμολογιούχους νὰ παραταθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις. Ἐλπίζουν οἱ μέτοχοι καὶ οἱ ὁμολογιοῦχοι ὅτι θὰ εἰσπράξουν εἰς τὸ μέλλον, ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐξέγερσιν αὐτὴν, καὶ τὴν συμπάθειαν ποῦ διήγειραν οἱ ἀγρόται εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ἐλπίζουν ὅτι εἰς τὸ μέλλον θὰ εἰσπράξουν περισσότερα αὐξάνοντες τὸ ποσοστὸν τῶν μισθωμάτων διὰ νὰ πάρουν μέρισμα οἱ μέτοχοι καὶ τόκον οἱ ὁμολογιοῦχοι; Τὶ κωλύει τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος; ἐὰν οἱ μέτοχοι εἶναι λογικοί, καὶ ἂν οἱ ὁμολογιοῦχοι εἶναι ἐπίσης λογικοὶ καὶ μετριοπαθεῖς καὶ πρακτικοὶ εἰς τὴν συμφεροτέραν λύσιν, πρέπει νὰ ἔλθουν εἰς μίαν συνεννόησιν μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ πάρουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ πάρουν —διότι ἀπὸ ἕνα λεμόνι κύριοι ὅσον καὶ ἂν τὸ στείψουμε θὰ βγάνῃ τὸ ζουμὶ ποῦ ἔχει δὲν βγάνει παραπάνω—καὶ νὰ παραιτηθοῦν τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀφίνοντες τὰς γαίας εἰς τὸ Κράτος πρὸς διανομὴν εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Αὐτὴ ἡ ἐπιχείρησις ὡς ὁμολογεῖται εἰς τὰ ἄνω ὑπομνήματα, δὲν ἀφίνει κανένα κέρδος. Ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος βεβαίως ἡμεῖς, θέλομεν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα δι’ ἀποκαταστάσεως τῶν γεωργῶν εἰς μικροϊδιοκτήτας, ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος οἱ διευθύνοντες, ἢ μᾶλλον οἱ ἀντιπροσωπεύοντες ἐδῶ τὴν ἑταιρείαν λέγουν ὄχι δὲν συναινοῦμεν εἰς καμμίαν ριζικὴν λύσιν θέλομεν τὴν παράτασιν μιᾶς ἐπιβλαβοῦς καὶ ἀσυμφόρου δι’ ὅλους καταστάσεως. Καὶ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ μέσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν σιδηρᾶν λογικήν του νὰ τοὺς πείσῃ νὰ ἐλαττώσουν τὰ ἴμαρα καὶ τὰ μισθώματα ποὺ εἰσπράττουν. Ἐνδείκνυται ὅμως ἤδη νὰ τῆς εἴπῃ: διατὶ ἐπιμένετε νὰ ζητῆτε τόσα πολλὰ (διὰ τὴν ἑκουσίαν ἀπαλλοτρίωσιν ἡ ὁποία τῆς ἐπροτάθη καὶ ἐζήτησαν ὑπέρογκον ποσὸν) ἀφοῦ δὲν ἔχετε κανὲν κέρδος ἀφοῦ μέρισμα δὲν λαμβάνετε οὔτε κἂν τοὺς τόκους τῶν δανεισμένων κεφαλαίων, τί ἐπιμένετε νὰ παρατείνετε αὐτὴν τὴν κατάστασιν; Αὐτὴν τὴν γενικὴν παρατήρησιν ἤθελον νὰ κάμω ἀπὸ ἐντελῶς οἰκονομολογικῆς ἀπόψεως, καὶ αὐτὴ ἡ παρατήρησις νομίζω ὅτι ἄγει εἰς λύσιν, καὶ ἡ λύσις ποῦ δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ εἶναι διττή: Ἀπὸ τὴν μία μεριὰ εἶναι ἡ λογικὴ καὶ ἡ πειθώ, νὰ πεισθοῦν οἱ μέτοχοι καὶ οἱ ὁμολογιοῦχοι τῆς ἑταιρείας εἰς τὴν ριζικὴν λύσιν καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἡ συνεννόησις, νὰ παραχωρήσῃ τὰς γαίας εἰς μίαν τιμὴν 500 ἕως 600 χιλιάδων λιρῶν. Ἐὰν αὐτὴ ἡ μέθοδος δὲν ἐπιτυγχάνῃ τότε ἔχομεν καὶ τὴν ἄλλην μέθοδον. Δὲν μᾶς κωλύει τίποτε νὰ κάμωμεν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ὄχι μὲ τὸ ἄρθρον 119 τοῦ συντάγματος, ἀλλὰ μὲ τὸ ἄρθρον 19. Ἔχει δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑπ’ ὄψει του, τὴν διαδικασίαν ἡ ὁποία γίνεται μὲ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἢ μᾶλλον μὲ τὴν ἐξαγορὰν τῶν ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων τῶν ξένων ὑπηκόων. Κατὰ τὴν διαδικασίαν ταύτην διορίζεται ἕνας διαιτητὴς παρὰ τῶν ξένων ὑπηκόων, τῶν ὁποίων ἀπαλλοτριώθησαν ἢ ἀπαλλοτριοῦνται τὰ κτήματα, καὶ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ ἐν διαφωνίᾳ νὰ καταφεύγουν εἰς τὴν διαιτησίαν πρὸς καθορισμὸν τοῦ πληρωτέου τιμήματος. Αὐτὴ ἡ λύσις θὰ ἦτο πιθανὸν νὰ πραγματοποιηθῇ θὰ μοῦ ἀντιταχθῇ δὲ ὅτι θὰ προσέκρουε καὶ εἰς διπλωματικὰς δυσχερείας· ἀλλὰ τέλος πάντων ἡ Ἀγγλία ἔχει τρία ἑκατομ. ἀέργους καὶ ἡμεῖς φυσικὰ δὲν ἐξετάζομεν τὶ κάμνει δι’ αὐτὸ, ἀλλὰ συμπαθοῦμεν εἰς τὰς δυσχερείας της καθ’ ὅτι δὲν δύναται νὰ τοὺς ἀποκαταστήσῃ εἰς ἐργασίαν καὶ παραγωγικότητα. Ἡ Ἀγγλία μανθάνουσα ὅτι θέλομεν νὰ προλάβωμεν τὴν ἀπηλουμένην ἀνεργίαν γεωργικῶν πληθυσμῶν, διατὶ θὰ μᾶς ἠμπόδιζε νὰ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς γεωργικοὺς ἐργάτας μας, χωρὶς νὰ ἀδικήσωμεν κανένα, διότι δὲν ἀδικοῦμεν τὴν ἑταιρείαν δηλ. τοὺς μετόχους της καὶ τοὺς ὁμολογιούχους της δίδοντες δίκαιον τίμημα, ἐξαγορᾶς τῶν γαιῶν τῆς ἑταιρείας ἀφοῦ τὸ κεφάλαιον αὐτῶν ἤδη δὲν ἐξυπηρετεῖται πιστῶς, καὶ δὲν δίδει καὶ τοὺς τόκους τῶν ὁμολογιακῶν δανείων της. Ἑπομένως ὡς λογικοὶ ἄνθρωποι οἱ ἐν Ἀγγλίᾳ διοικοῦντες τὴν ἑταιρείαν πρέπει νὰ συμβιβασθοῦν, καὶ νὰ παραχωρήσουν τὰς γαίας μὲ τὸ ἄνω ὁρισθὲν τίμημα, διότι μὲ αὐτὸ θὰ πάρουν τόσα ὅσα εἶναι παραπάνω ἀπὸ ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ κεφάλαιον ποῦ ἀντιπροσωπεύῃ τὸ μέρισμά των καὶ τὸ κουπόνι τῶν ὁμολογιῶν των, ἐλπίζω κύριοι, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔδειξεν τόσον ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν γεωργῶν, καὶ γενικῶς ὑπὲρ τῆς ἑλληνικῆς γεωργίας θὰ εὕρῃ καὶ ἐδῶ τὴν λύσιν, καὶ θὰ πείσῃ τοὺς ὁμολογιούχους καὶ τοὺς μετόχους τῆς ἑταιρείας ταύτης νὰ ἀποδεχθοῦν τὴν δικαίαν λύσιν ἡ ὁποία ἐξυπηρετεῖ, σχετικῶς μὲ τὰς ὑφισταμένας συνθήκας τὰ συμφέροντά των λυσιτελέστερον ἀπὸ τὴν παράτασιν τῆς ἤδη καταστάσεως, ἡ ὁποία εἶναι λίαν ἐπιζημία δι’ αὐτούς, καὶ δὲν παρέχει ἔδαφος ἐλπίδων βελτιώσεως, ἀλλὰ μᾶλλον χειροτερεύσεως. Μόνον μία δυσκολία ἀπομένει κύριοι, εἴτε εἰς τὴν ἐξαγορὰν προβῶμεν, εἴτε εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἡ δυσκολία ποῖος θὰ συντηρήσῃ τὰ ἀρδευτικὰ ἔργα, διότι βεβαίως οἱ χωρικοὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ συντηρήσουν μόνοι των, ἀνοργάνωτοι, τὰ ἀρδευτικὰ ἔργα. Ἀλλὰ ἔχομεν τοὺς ἀναγκαστικοὺς συνεταιρισμούς, περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων, μίαν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν λαμπρῶς ὠργάνωσεν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ ἐγκαθισταμένων εἴτε ἑνὸς τοπικοῦ ὑδραυλικοῦ ταμείου, εἴτε ἑνὸς ἀναγκαστικοῦ συνεταιρισμοῦ, θὰ κατορθώσουν οἱ γεωργοὶ εἰσφέροντες διὰ τῆς ἐπιβολῆς ἀρδευτικοῦ κανόνος ἐπὶ τῶν γαιῶν, νὰ συντηρήσουν τὰ ἔργα, ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν τοῦ Κράτους Αὐτὴν τὴν γνώμην, κύριοι εἶχον νὰ προτείνω καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἡ μόνη ποῦ μπορεῖ νὰ φέρῃ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος.

§86Π. ΦΛΩΡΟΣ. Πρὸ ὅλων αὐτῶν νομίζω κ. πρόεδρε ὅτι ἐπείγει τὸ ζήτημα τῆς καλλιεργείας, οἱανδήποτε λύσις καὶ ἂν δοθῇ θὰ ἀπαιτήσῃ τοὐλάχιστον ἕνα ἑξάμηνον. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἂν ἀφίσωμεν τοὺς γεωργοὺς μακρὰν τῶν ἔργων των θὰ πηγαίνουν εἰς τὰ καφενεῖα καὶ θ’ ἀρχίζουν τὴν κοντσίνα καὶ τὸ τσούξημο, καὶ θὰ γίνουν αἰτία κακοῦ. Τώρα ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὀρθὸν ὅτι ἐφόσον σύμπασα ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ὁμοφωνίᾳ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐχὴν εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ νὰ τοὺς εἴπῃ. Παιδιὰ πηγαίνετε νὰ καλλιεργήσητε καὶ ἡμεῖς ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑποσχόμεθα νὰ εὕρωμεν μίαν λύσιν». Εἰς δὲ τὴν ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος νὰ τῆς εἴπωμεν. Θὰ σᾶς δώσωμεν λίρας νὰ τὰς τοκίσετε, νὰ παίρνετε χρήματα ἐνῷ τώρα δὲν παίρνετε τίποτε, ἀσφαλῶς δὲ θὰ δεχθῇ μίαν τοιαύτην λύσιν. Πρόκειται νὰ εὕρωμεν μίαν λύσιν διὰ τὴν ἄμεσον καλλιέργειαν. Ἐὰν παρέλθῃ εἷς ἢ δύο μῆνες τῆς γεωργικῆς ἐποχῆς καὶ οἱ γεωργοὶ θὰ ζημιωθοῦν, καὶ ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι οἱ ἀγορεύσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐπὶ τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος, παρέλειψαν νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει των τὸν ἰδιάζοντα χαρακτῆρα τῆς ἰδιοκτησίας ἡ ὁποία ὑφίσταται ἐπὶ τοῦ Κωπαϊδικοῦ πεδίου. Ὅλοι σχεδὸν ὡμίλησαν, ὡς νὰ ἐπρόκειτο περὶ τινος μεγάλου ἰδιοκτήτου τσιφλικιούχου, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ κολλήγους, ὁ ὁποῖος τοὺς πιέζει καὶ κατὰ τῶν πιέσεων τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἐπέμβωμεν διὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὴν πλάστιγγα τῆς δικαιοσύνης. Παρεγνώρισαν λέγω ἐντελῶς, ὅτι τὸ Κωπαϊδικὸν πεδίον τοὐλάχιστον κατὰ τοὺς ἱστορικοὺς χρόνους, δὲν ἦτο δημιουργημένον διὰ νὰ καλλιεργῆται ὅπως εἶχε διότι ἦτο μία λίμνη ἡ ὁποία δὲν ἐπέτρεπε τὴν καλλιέργειαν καὶ ἡ ὁποία ἐνέτεινε μόνον τὴν κατάστασιν τήν ὑγιεινὴν τὴν ἐλεεινὴν ἐκείνην τὴν ὁποίαν περιέγραψε ὁ ἀξιότιμος φίλος μου βουλευτὴς Κεφαλληνίας ἐγὼ δὲ ἀνήκων εἰς Κράτος ἀστικὸν καὶ κυβερνήτης ὢν τοῦ Κράτους τούτου βεβαίως θεωρῶ τὴν ἰδιοκτησίαν ὡς ἕνα ἀπὸ τοὺς ἀκρογωνιαίους λίθους τῆς ἀστικῆς κοινωνίας, ἀλλ’ ὅπως πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐθεώρησα ὅτι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται δὲν εἶναι δικαιοῦχοι τοῦ μεσαιῶνος ὅτι πρέπει νὰ ξεύρουν ὅτι ἡ ἰδιοκτησία δέν δίδει μόνον δικαιώματα ἀλλ’ ἐπιβάλει καὶ ὑποχρεώσεις, καὶ ἔτι ἡ ἰδιοκτησία τείνει νὰ ἀποκατασταθῇ ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ δικαίου τῇ σημερινῇ. Ἀλλὰ πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία εἶναι τόσο μᾶλλον, δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν ἱερὰ, δὲν ἔχει τὸν τόπον της, τόσον μᾶλλον ἀξία ἰδιαιτέρας προστασίας ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας καθόσον τὸ ἀντικείμενον τῆς ἰδιοκτησίας εἶναι, εἴτε ἔργον τῆς ἀνθρωπίνης δραστηριότητος ἐξ ὁλοκλήρου, εἴτε περιέχει μέγα ποσὸν ἀνθρωπίνης δραστηριότητος. Καὶ διὰ τοῦτο ὅταν θὰ εἶχα νὰ κρίνω καὶ ἀποφασίσω ἐὰν ἕνας ἀγρὸς ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς ἣν κατάστασιν τὸν ἔπλασεν ὁ δημιουργὸς, πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθῇ διὰ νὰ γίνῃ ἐκεῖ μία νέα κηπούπολις, ἂς εἴπωμεν, θὰ εἶμαι πολὺ προθυμώτερος νὰ συναινέσω εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ νὰ ἀριθμήσω τὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως κατὰ ἕνα τρόπον ἐπιεικῆ, ἐνῷ δὲν θὰ εἶμαι ἐξ ἴσου πρόθυμος ν’ ἀφαιρέσω τὸ σπῆτι ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὸ ἔκτισεν ἐπὶ ἐδάφους ποῦ ἠγόρασεν, ἀλλὰ ὁ ὁποῖος ἐδαπάνησε διὰ τὸ σπῆτι αὐτὸ πολαπλάσιον ἀπὸ ὅ,τι ἀξίζει ἡ γῆ ἐπὶ τῆς ὁποίας οἰκοδόμησεν. Δὲν θὰ ἤθελα νὰ πάρω τὸ σπῆτι, ἔστω καὶ διὰ νὰ κτίσω ἐκεῖ ἕνα νοσοκομεῖον, καὶ ἴσως καὶ νὰ κατασκευάσω καὶ ἕνα δρόμον. Ἀλλὰ ἂν ἡ ἰδιοκτησία τοῦ σπητιοῦ εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀξία πολὺ μεγαλυτέρας προστασίας ἀπὸ τὴν ἰδιοκτησίαν ἀσκεποῦς γῆς, μία ἰδιοκτησία, ὅπως εἶναι ἡ προκειμένη προελθοῦσα ἀπὸ τὴν δαπάνην μεγάλου κεφαλαίου, ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν μεγάλων ἐπιστημονικῶν ἱκανοτήτων, καὶ ἡ ὁποία συντηρεῖται εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως διὰ συνεχοῦς ἀνθρωπίνης προστασίας, εἶναι ἰδιοκτησία τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ κρίνω μὲ τὸ ἴδιον μέτρον μὲ τὸ ὁποῖον ἔκρινα τὰς ἰδιοκτησίας τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Μακεδονίας, αἱ ὁποῖαι εὑρέθησαν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, ὅπως ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς δημιουργίας ἀπὸ τὰ ἔργα τοῦ δημιουργοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν κρίνω μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον, καὶ παραπονοῦμαι διότι κατὰ τὸ σημεῖον τοῦτο ὅλοι οἱ ἀνελθόντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, παρεγνώρησαν τὸν ἰδιαίτερον αὐτοῦ χαρακτῆρα, τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ Κωπαϊδικοῦ πεδίου. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, θέλων νὰ πλησιάσῃ τὴν ἐξομοίωσιν τῆς ὑποθέσεως ποῦ μᾶς ἀπασχολεῖ μὲ ἕνα σύνηθες κολληγικὸν κτῆμα, ὑπεστήριξεν ἄνευ οὐδεμιᾶς βάσεως ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ ἐπὶ τῆς ἀποκαλυφθείσης ἐκτάσεως εἶχον δικαιώματα προγενέστερα καὶ ἑπομένως ἔχουν καὶ αὐτοὶ νὰ κάμουν μέσα εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν. Ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβής. Ὅσοι εἶχον δικαιώματα εἰς τὰ πέριξ τῆς λίμνης τῆς Κωπαΐδος, τὰ διεξεδίκησαν ἤδη καὶ οὐδεὶς ἔχασεν. Ἀλλ’ ἡ λίμνη ἀκριβῶς ἀπεξηράνθη ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος καὶ δὲν περιέχει κτήματα διεκδικηθέντα ποτὲ ἀπὸ κανένα. Ὅλη ἡ πεδιὰς ἡ ὁποία ἀνήκει σήμερον εἰς τὴν ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος, ἡ ὁποία καλλιεργεῖται εἶναι ἔργον ἀποκλειστικὸν τῆς ἀνθρωπίνης δραστηριότητος, τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ἡ ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος. Βέβαια τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ κατάστασις τῶν καλλιεργητῶν ἀπέβη δυσχερὴς κατ’ ἐξοχὴν, καὶ ἀπέβη δυσχερὴς κατ’ ἐξοχὴν, ἕνεκα τῆς ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων. Πρὸ τῆς ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων ἡ κατάστασις δὲν ἦτο βεβαίως ἰδιαιτέρως εὐχάριστος, ἴσως διὰ τοὺς καλλιεργητὰς, ἀλλὰ ἦτο ἀνοικτὴ ἀσφαλῶς. Δὲν ἔχω βέβαια ἀνάγκη ἐγὼ νὰ ἐνδιατρίψω σήμερον ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς δυσκόλου, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ καλλιεργηταὶ ἕνεκα τῆς ἐκπτώσεως τῶν γεωργικῶν προϊόντων, εἶναι κατάστασις ἡ ὁποία ἐκτείνεται εἰς μέγα μέρος τῆς ὑδρογείου σφαίρας εἰς ὅλας τὰς χώρας αἱ ὁποῖαι παράγουν τὰ σιτηρὰ καὶ τὸν βάμβακα. Δὲν εἶναι λοιπὸν κανεὶς ὁ ἀμφιβάλλων, ὅτι ἡ θέσις τῶν καλλιεργητῶν προκαλεῖ τὴν συμπάθειαν τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αἱ κατηγορίαι αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν κατὰ τῆς ἑταιρείας ἐκ μέρους τῶν καλλιεργητῶν, δὲν ἦσαν ὅλαι ἀκριβεῖς, ἦσαν ἐξογκωμέναι καὶ ἐν πολλοῖς ἀσύσταται. Μέχρι ποίου σημείου εἶναι ἀκριβεῖς, καὶ ποῦ ἀρχίζουν νὰ εἶναι ὑπερβολικαὶ θὰ μᾶς τὸ δείξῃ μόνον ἡ ἔρευνα εἰς τὴν ὁποίαν θὰ προβῇ ἐλπίζω, συναινούσης τῆς Βουλῆς, ἢ ἐκλεχθησομένη ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπεκρίθην, κύριοι, ἀπὸ ὅλους σχεδὸν τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων διὰ μίαν ἔκφρασιν τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα ἀπὸ τῆς θέσεώς μου πρὸς τοὺς ἀγορευτὰς, ἐπιθυμῶ καὶ πάλιν νὰ τὴν ἐπαναλάβω: Εἶναι καὶ φυσικὸν καὶ ἀνθρώπινον ὅτι οἱ κολλῆγοι οἱ παραπονούμενοι, ἐξογκώνουν τὰ παράπονά των καὶ φθάνουν εἰς ὑπερβολὰς, καὶ εἶναι πολὺ φυσικὸν ἐπίσης ὅτι μία ἑταιρεία τῆς περιωπῆς τῆς ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος καλουμένης ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ πληροφορίας ἐπὶ τῶν καταγγελιῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται κατ’ αὐτῆς φροντίζει νὰ εἶναι ἐγγύτερον τῆς πραγματικότητος, παρ’ ὅτι εἶναι οἱ παραπονούμενοι. Ἐγὼ δὲν ἐπρότεινα εἰς κανένα νὰ δεχθῇ ὅτι τῆς ἑταιρείας οἱ ἰσχυρισμοὶ εἶναι ἀπολύτως ἀκριβεῖς· εἶπον τὶ ἐγὼ πιστεύω. Ἀλλ’ εὑρέθη ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως νὰ μὲ μεμφθῇ κατὰ τοῦτο: Μοῦ εἶπε, «σεῖς εἶσθε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχηγὸς μιᾶς τόσον μεγάλης πλειοψηφίας, ὅταν ἔχετε μίαν τοιαύτη γνώμην σχεδὸν μᾶς ἐξαναγκάζετε νὰ τὴν δεχθῶμεν».

§89Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶπον ἐγὼ αὐτό. Ἐγὼ ἐπέκρινα τὴν ἰδικήν σας ἀντίληψιν. Εἶπον ὅτι εἶσθε ἡ Κυβέρνησις...............

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴπατε αὐτό, ὅτι, ἅμα σεῖς τὸ λέγετε, μᾶς φέρετε εἰς δύσκολον θέσιν. Δὲν τὸ ἤξευρα ὅτι δεικνύει ἡ ἀντιπολίτευσις τόσην εὐλάβειαν πρὸς τὰς γνώμας τὰς κυβερνητικάς, ὥστε νὰ πιστεύῃ ὅτι εὑρίσκεται εἰς δύσκολον θέσιν.

§91Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ εἶπα ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχει μίαν γνώμην καὶ δὲν συμφωνοῦμεν, αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον ἐλέγχου δι’ ἡμᾶς.

§92Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κάμε τὸν ἔλεγχόν σου, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ μὲ ἐμποδίσῃς καὶ ἐμὲ νὰ σὲ μεμφθῶ.

§93Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δικαίωμά μας εἶναι νὰ σᾶς ἐλέγχωμεν.

§94Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λέγετε ὅσα θέλετε. Ἡ παροῦσα ἐπερώτησις διαρκεῖ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, καὶ ἡ ἄλλη ἐπὶ πέντε. Δὲν μὲ εἴδατε φυγομαχοῦντα ποτὲ καὶ διστάζοντα ν’ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος! Τώρα κύριοι, δὲν θὰ εἰσέλθω βέβαια καθόλου εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν παραπόνων· ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδητε, πῶς δὲν πρέπει ν’ ἀποδέχεσθε ἀνεξελέγκτως τὰ παράπονα τῶν καλλιεργητῶν, ἔχω τὸ καθῆκον νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, κατὰ πληροφορίας τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκε ἡ ἑταιρεία, ὅταν τὴν ἠρώτησα διατὶ παρακαλῶ διὰ σπόρον 100 ὀκάδων συνομολόγησες σπόρον 125 ὀκάδων, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι μετὰ ἑπτὰ μῆνας ἐσκόπεις νὰ πάρῃς τόκον 25%, ἡ ἀπάντησις τῆς ἑταιρείας ἦτο εὔκολος. Κύριε πρόεδρε, ὅταν δίδομεν τὸν σπόρον διὰ σποράν, τὸν ἐκλέγομεν, τὸν καθαρίζομεν, τὸν ἀποστειραίνομεν, καὶ ἡ ἀξία του δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους εἶναι μεγάλη, διότι πλὴν τῶν μεγάλων δαπανῶν αὐτῶν, εἶναι καὶ πρόσθετον 15%, λόγῳ τῆς ἐλλείψεως τῶν ξένων ὑλῶν, τὰς ὁποίας φέρομεν. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν ζητοῦμεν νὰ μᾶς δοθῇ περισσότερος σπόρος, διότι ἐκεῖνος μᾶς δίδεται ἀκαθάριστος. Εἶπον ὅτι δίδεται ἀπὸ τὸν καλλίτερον, ναὶ ἀλλὰ εἶναι ἀκαθάριστος καὶ περιέχει 15% ξένας ὕλας, μᾶς δίδεται δὲ, ὄχι ὅπως τὸν δίδωμεν ἡμεῖς καθαρισμένον.

§95Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει σιτάρι μὲ 15% ξένας ὕλας.

§96Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μᾶς εἴπῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν. Ὅπως δήποτε, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης νὰ ἐξακριβώσωμεν ἡμεῖς ποῦ ἀκριβῶς κεῖται ἡ ἀλήθεια. Καθεὶς ἐξ ἡμῶν ἔχει τὰς ἀντιλήψεις του. Ἡ ἀντιπολίτευσις πιστεύει ὅτι ἡ ἀλήθεια εἶναι περισσότερον πρὸς τὰ ἐκεῖ, ἐγὼ δὲ περισσότερον πρὸς τὰ ἐδῶ. Μόνον μία ἐξέτασις ἀμερόληπτος δύναται νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ πράγματα. Ἡ ἐξέτασις αὐτὴ, ζητηθεῖσα ἀπὸ ἕνα τῶν ρητόρων ἔγινε δεκτὴ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ ἐπρότεινα καὶ αὐτὸ θὰ προτείνω καὶ πάλιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ παρετηρήθη, καὶ ὀρθῶς, ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ ἠμπορεῖ νὰ μᾶς δώσῃ τὴν ὁριστικὴν λύσιν. Ἀλλὰ προσωρινῶς τὶ θὰ γίνῃ; Καὶ μοῦ ἐζητήθη ἡ ἄμεσος ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, καὶ τὸ ὁποῖον σχετίζεται μὲ τὸ θεμιτὸν μίσθωμα. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν προοδευτικῶν μᾶς ἐμνημόνευσε μάλιστα καὶ νόμον ψηφισθέντα ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεώς μου ὅταν ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἦτο ἐκεῖνος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐρρυθμίζετο ὁ κανὼν τῆς ἐμφυτεύσεως καὶ ὡρίζετο εἰς 25%.

§97Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἴκοσι διὰ τὰς παλαιὰς, καὶ 15% διὰ τὰς νέας.

§98Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ κυττάξατε ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἐμφυτεύσεως ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐρρυθμίσαμεν καὶ τῆς παρούσης σχέσεως τῆς νομικῆς. Ἐκεῖ εἴχομεν ἰδιοκτήτην, ὁ ὁποῖος παρέδωκεν εἰς τὸν ἐμφυτευτὴν τὴν γῆν, οἵα ἐξῆλθεν ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ δημιουργοῦ. Ὁ ἐμφυτευτὴς ἐμπῆκε μέσα, ἐκαλλιέργησε, ἐφύτευσε, ἐκλάδευσε· καὶ ἔχει τὸ κτῆμα σήμερον καὶ λέγει πῶς πρέπει νὰ πέρνῃ ἕνα αὐτὸς καὶ ἕνα ὁ ἰδιοκτήτης. Ὑπάρχει καμμία ὁμοιότης μεταξὺ τῆς ἰδιοκτησίας ἐκείνης καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐμφυτεύσεως καὶ τῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος; Ἐγὼ πιστεύω ὄχι, ὑπάρχει μία ἄλλη δυσχέρεια οὐσιώδης. Ὁ ἀξιότιμος φίλος μου ἐκ Φθιώτιδος, ὁ κ. Τσιριμῶκος ὡμίλει χθὲς καὶ ὑπεστήριζε καὶ ἐκεῖνος τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀνεγνώρισεν ὅτι βέβαια γενικὸν νόμον δὲ ἠμποροῦμεν νὰ κάνωμεν, ἀλλὰ θὰ κάνωμεν νόμον εἰδικόν. Τὸ δυστύχημα εἶναι ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάνωμεν γενικὸν νόμον, προκειμένου περὶ τῆς Κωπαΐδος, διότι ἡ Κωπαΐς εἶναι μία ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἔχομεν καὶ ἄλλας Κωπαΐδας. Ὅταν θὰ τελειώσουν τὰ ἔργα τὰ μεγάλα τὰ παραγωγικὰ εἰς τὸν Ἀξιὸν καὶ τὸν Στρυμῶνα, θὰ ἔχωμεν τότε ἀναλόγους ἰδιοκτησίας, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἔχομεν καμμίαν ἄλλην ὁμοίαν ἰδιοκτησίαν ἡ ὁποία νὰ ἠμπορῇ νὰ συγκριθῇ ἔστω καὶ πόρρωθεν πρὸς τὴν προκειμένην ἰδιοκτησίαν, ὥστε νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον θὰ κάνωμεν, δὲν θὰ εἶναι νόμος ἀποκλειστικός, νόμος εἰδικὸς διὰ τὴν Κωπαΐδα. Ἐν τούτοις, κύριοι δὲν ἀποκρούω ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι δεικτικὸν μελέτης, διότι, ἐὰν δὲν εἰμποροῦμεν νὰ κάνωμεν εἰδικὸν νόμον διὰ τὴν Κωπαΐδα, καὶ ἂν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐξομοιώσωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς Κωπαΐδος, μὲ τὰς ἄλλας μεγάλας ἰδιοκτησίας θὰ ἠμπορούσαμεν ὅμως τὴν ἀναγκαίαν διαίρεσιν νὰ τὴν ἐμπιστευθῶμεν πιθανῶς εἰς τὸν δικαστὴν, καὶ νὰ εἰποῦμεν ὅτι τὸ μίσθωμα τὸ θεμιτὸν δὲν ὁρίζεται ἐπὶ τῇ βάσει διατάξεως τοῦ νόμου, ἀλλὰ κανονίζεται ἑκάστοτε διὰ τῆς παρεμβάσεως τοῦ δικαστοῦ. Αὐτὴν τὴν λύσιν, κύριοι Βουλευταί, ἀναλαμβάνω νὰ τὴν μελετήσω, διὰ νὰ ἴδω ἐὰν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι παρέχει καὶ αὐτὴ δυσχερείας πολὺ μεγάλας. Τὸ Κωπαϊδικὸν κτῆμα, δὲν εἶναι ὅπως τὰ ἄλλα κτήματα. Ἐὰν παύσῃ νὰ γίνεται ἡ τακτικὴ συντήρησις τῶν ἔργων ἐντὸς μιᾶς τριετίας θὰ ἔχωμεν πάλιν τὴν λίμνην, δὲν ἐπιμένω εἰς τὸ χρόνον ποῦ δίδω, ἂν δὲν εἶναι 3 χρόνια θὰ εἶναι 4, 5 ἀλλὰ πάντως θὰ ἔχωμεν καὶ πάλιν λίμνην.

§99Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ὅπως ἔγεινε καὶ εἰς τὰ Γιάννενα. Ἦτο κἄποια ἑταιρεία Βασιλειάδη ἐκεῖ, ἡ ὁποία ἀφῆκε τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων καὶ ἔφυγε ξανάγινε δὲ πάλι λίμνη.

§100Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι φανερὸν αὐτὸ καὶ παρεγνωρίσθη δυστυχῶς ἀπὸ ὅλους τοὺς ρήτορας. Λοιπὸν παρέχει τὸ πρᾶγμα δυσχερείας μεγάλας. Δὲν ἀρνοῦμαι νὰ τὸ συζητήσω καὶ νὰ τὸ μελετήσω, ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκη χρόνου. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξύ, θὰ μοῦ εἰπῆτε, τὶ θὰ γίνῃ, ποὺ ἐπείγει τὸ ζήτημα τῆς καλλιεργείας τῆς λίμνης Κωπαΐδος; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μένει κατ’ ἐμέ, κύριοι, εἶναι οἱ καλλιεργηταὶ τῆς λίμνης Κωπαΐδος νὰ ἐπαναλάβουν τὰς ἐργασίας των ἐφέτος, διὰ νὰ μὴ μείνῃ τὸ κτῆμα ἀκαλλιέργητον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προτάσεων τῶν νέων τὰς ὁποίας κάνει ἡ ἑταιρεία.

§101Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑπέβαλε ἡ ἑταιρεία νέας προτάσεις;

§102Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βέβαια τὸ εἴπομεν καὶ χθές, λόγου χάριν διὰ τὰ δημητριακά.... (ἀναγινώσκει)..... λοιπὸν ἡ ἑταιρεία προσθέτει ὅτι ὑπὸ τὰς παρούσας στιγμὰς καὶ.... (ἀναγινώσκει)..... Ἔπειτα εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ συνέπεια τῆς ἐρεύνης, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐξεταστικὴν ἡ ὁποία θὰ μᾶς διαφωτίσῃ διὰ νὰ ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν σοβαρῶς καὶ ὄχι νὰ μαλώσωμεν καὶ νὰ λέμε σὲ κάθε ζήτημα «ὄχι εἶναι ἔτσι, ὄχι εἶναι ἀλλοιῶς» πρέπει νὰ ἐξακριβώσωμεν αὐτὰ διὰ νὰ ἠμποροῦμεν νὰ συζητῶμεν σοβαρά, ἂν λοιπὸν τότε ἠμπορέσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν ἑταιρείαν, ἡ ὁποία εἰς τὸ μέλλον νὰ εἶναι εὐνοϊκωτέρα, ἡ ἑταιρεία δὲν μοῦ τὸ εἶπε ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ τὸ ἐπιτύχω ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν, ὥστε ἡ εὐνοϊκωτέρα αὐτὴ ρύθμισις θὰ εἶναι ἐφαρμοστέα καὶ διὰ τὸ τρέχον ἔτος ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ τό τρέχον ἔτος θὰ ἔχωμεν ἐφαρμοστέαν αὐτὴν τὴν ἔκπτωσιν τὴν ὁποίαν κάμνει ἡ ἑταιρεία....

§103Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ συνέστησα εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου, τὴν συνεννόησιν μετὰ τῆς ἑταιρείας.

§104Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἤκουσα. Καὶ νὰ σᾶς εἴπω ἕνα πρᾶγμα, δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐγὼ πιστεύω ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν, καὶ ἐλπίζω ὅτι καὶ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς θὰ ἐμπνευσθοῦν ἀντιλήψεις λογικαί, συντηρητικαὶ διὰ νὰ μὴ ζητοῦν ὑπερβολικὰ πράγματα, πιστεύω δὲ ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς συνεννόησιν, διότι ἀποδίδω καὶ οἰκονομικὴν καὶ δημοσιονομικήν, καὶ κοινωνικὴν σημασίαν εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα, ὥστε ἂν θὰ ἴδω ὅταν θὰ τοὺς καλέσω μπροστά μου τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς ἑταιρείας, καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἀγροτῶν διὰ νὰ τοὺς φέρω εἰς μίαν συνεννόησιν, ἂν θὰ ἴδω ὅτι θὰ ὑπάρχῃ μία μικρὰ ἀπόστασις ἡ ὁποία θὰ φέρῃ βάρος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἕνα βάρος θὰ τὸ δεχθῶ καὶ αὐτὸ ἀκόμη. (χειροκροτήματα). Πιστεύω ὁ συνάδελφός μου ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θὰ κλάψῃ διὰ τὰ χρήματα ποῦ θὰ τοῦ πάρω, διότι θὰ τὰ βρῇ ἐκ τῆς καλλιεργείας, ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ τὰ βρῇ εἶμαι βέβαιος ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν θυσίαν καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἀνταποκρίνομαι πρός τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ὅλης, ὅταν καὶ εἰς αὐτὸ θὰ φθάσω διὰ νὰ ἐπιτύχω τὴν εὐθηνὴν καλλιέργειαν. Τώρα ἂν οἱ καλλιεργηταὶ δὲν ἀκούσουν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τοὺς συμβουλεύουν συντηρητικῶς, ἀλλὰ ἀκολουθήσουν ἐκείνους ποὺ τοὺς συμβουλεύουν ἀνατρεπτικῶς, ἔχω καθῆκον νὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Κωπαΐς θὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ καλλιεργηθῇ καὶ ἐφέτος, εἴτε ὁλόκληρος, εἴτε καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τὴν δυνατὴν καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ παράσχῃ ὅλην τὴν ἠθικὴν, ἀλλὰ καὶ ὑλικὴν δύναμιν τοῦ Κράτους διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐργασίας. — Καὶ ἂν ἀκόμη, κύριοι, εὑρισκώμεθα ἐνώπιον μιᾶς συγκρούσεως κεφαλαίου καὶ ἐργασίας τὸ καθῆκον τοῦ Κράτους εἶναι νὰ μείνῃ μεταξὺ ἐργοδότου καὶ ἐργάτου ἀμερόληπτον, ἐξασφαλίζουν καὶ εἰς τὸν ἀπεργὸν τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐργασίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν θέλοντα νὰ ἐργασθῇ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐργασίας. Λοιπὸν καὶ ἂν πρόκειται περὶ συνήθους σχέσεως ἐργάτου καὶ κεφαλαιούχου αὐτὴ ἡ πολιτικὴ θὰ ἐπεβάλλετο εἰς τὸ Κράτος ἀλλὰ ἐπιβάλλεται πολὺ περισσότερον ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ὅταν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, κύριοι, ὅτι ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν καλλιεργητῶν, κατὰ κατάστασιν ἡ ὁποία μοῦ δίδεται βεβαίως καὶ πάλιν ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν—θὰ ἐξετάσῃ καὶ αὐτὰ ἡ ἐπιτροπὴ—ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν καλλιεργητῶν εἶναι 3222. Ἐξ αὐτῶν οἱ 2677 δηλ. τὰ ⅘ πλὴν δηλ. 545 οἱ ἐπίλοιποι 2677 εἶναι ἰδιοκτῆται, ἀληθῶς μικροϊδιοκτῆται, ἀλλ’ ἔχουν ὁπωσδήποτε κλῆρον ὁ ὁποῖος ἀνέρχεται κατὰ μέσον ὅρον εἰς 47 στρέμματα. Δὲν λέγω ὅτι εἶναι κλῆρος μεγάλος καὶ πλούσιος, ἀλλὰ γνωρίζομεν ὅλοι τὴν στενότητα τῆς γῆς τῆς Ἑλληνικῆς, καὶ τὶ παραχωρίσαμεν εἰς τοὺς ἐγκατασταθέντας εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην, θὰ γνωρίζουν ὅτι ὁ ἔχων 47 στρέμματα ἰδικὴν του γῆν δὲν μπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ἐργάτης ἁπλοῦς. Ἡ σύγκρουσις λοιπὸν τοὐλάχιστον διὰ τὰ ¾ ἢ ⅘ τῶν ἀπεργῶν, δὲν εἶναι μεταξὺ ἐργατῶν καὶ ἐργοδοτῶν, ἀλλ’ εἶναι μεταξὺ μικρῶν ἰδιοκτητῶν καὶ μεγάλων. Δὲν ἔχομεν δὲ ἐδῶ μόνον τὸ συμφέρον τοῦ μεγάλου ἰδιοκτήτου, ὅπως εἰς τὰς βιομηχανικὰς συνήθεις ἔριδας τὰς ὁποίας ἔχομε νὰ προστατεύσωμεν,—λέγω συνήθεις διότι καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουν πολλάκις—καὶ ἄλλα συμφέροντα, πλὴν τῶν τοῦ ἐργοδότου—ἔχομεν νὰ προστατεύσωμεν τὸ συμφέρον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας πρὸ παντός θὰ ἦτο τερατῶδες, μὲ τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα, νὰ μὴ κατορθωθῇ συνεννόησις καὶ νὰ ἐπιδιώξουν οἱ καλλιεργηταὶ τῆς Κωπαΐδος, νὰ συνεχίσουν τὴν ἀπεργίαν διὰ νὰ ἀφήσουν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος τὸ μεγαλύτερον κτῆμα τῆς Ἑλλάδος ἀκαλλιέργητον. 200 χιλιάδες στρέμματα γῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνουν ἀκαλλιέργητα, πρέπει δὲ νὰ δηλώσω, ἐπίσης εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλο συμφέρον τὸ ὁποῖον θὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ δώσῃ ὅλην τὴν ὑποστήρηξίν της εἰς τὴν ἑταιρείαν ὅπως καταστήσῃ δυνατὴν τὴν καλλιέργειαν. Τὸ συμφέρον τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἐντελῶς ἀκτημόνων καλλιεργητῶν οἱ ὁποῖοι καθὼς τοὐλάχιστον μὲ πληροφορεῖ ἡ ἑταιρεία ζητοῦν καὶ εἶναι ἕτοιμοι νὰ ἀναλάβουν τὴν καλλιέργειαν, ἐὰν οἱ ἀπεργοὶ δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς ἐργασίας των. Καθ’ ἣν στιγμὴν λοιπὸν ἔχομεν ἀφ’ ἑνὸς ἀκτήμονας ἐντελῶς καλλιεργητὰς καὶ ἄλλους μικροϊδιοκτήτας καλλιεργητάς, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ ἡ γῆ αὐτὴ ἀκαλλιέργητος, διότι οἱ ἔχοντες τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν καὶ ἔχοντες ἀνάγκην καὶ ἄλλης, ἐνδιαφέρονται νὰ ἐπιτύχουν καλλιτέρους ὅρους παρὰ ἐκείνους τοὺς ὁποίους θά τοὺς προσφέρῃ ἡ ἑταιρεία, ἀλλὰ καὶ θὰ τοὺς ἐξασφαλίσῃ καὶ ἡ παρέμβασις τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον δίδει τὴν ὑπόσχεσιν νὰ ἀναλάβῃ καὶ βάρη διὰ τὴν ἐξεύρεσιν ἐπιεικοῦς καὶ δικαίας λύσεως. Τώρα αὐτά, κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὸ τρέχον ἔτος, ὅσον ἀφορᾷ δηλαδὴ τὸ ζήτημα τὸ πλέον ἐπεῖγον, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ οἱ ἄλλοι προλαλήσαντες, καὶ ἰδιαιτέρως ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐθεώρησαν καὶ τὸ σπουδαιότερον ζήτημα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τοὺς ἀπασχολήσῃ. Τὶ θὰ γίνῃ εἰς τὸ μέλλον ὅμως; Ποία εἶναι ἡ ὁριστικὴ λύσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εὕρῃ τὴν λύσιν του; Διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν διαρκεῖς δυσχερείας, μάλιστα ἐάν ὡς δὲν ἀποκλείεται, αἱ τιμαὶ τῶν γεωργικῶν προϊόντων δὲν ἀνέλθουν καὶ πάλιν εἰς ἱκανοποιητικὸν ἐπίπεδον. Ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς Προοδευτικῆς ἑνώσεως μᾶς εἶπεν ὅτι....

§105Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπα τίποτε· ὁ κ. Παπαναστασίου.

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τῆς Δημοκρατικῆς ἤθελον νὰ εἴπω. Τὸ «Προοδευτικῆς» εἶναι ἐπίθετον πολλῶν κομμάτων, καὶ μᾶς ἔκαμε νὰ τὸ λέγωμεν δι’ ὅλα. Λοιπόν, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς δημοκρατικῆς ἑνώσεως μᾶς εἶπε: Τὶ κάθεσθε καὶ σπᾶτε τὸ κεφάλι σας; Ἐδῶ ἔχετε τὸν νόμον τῆς ἀπαλλοτριώσεως.

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶπα ἐγὼ τὸν νόμον τῆς ἀπαλλοτριώσεως; Εἶπα ὅτι ἄν βεβαιωθῶμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ συμφωνία, νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν θεσμὸν τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὄχι τὸν νόμον· εἶναι ἄλλο πρᾶγμα. Καὶ σᾶς εἶπα ὅτι ἄν θὰ πρόκειται νὰ τὸν ἐφαρμόσητε, νὰ κάμετε εἰδικὸν νόμον σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 119 τοῦ συντάγματος.

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν εἶπα τὸν νόμον τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἐννοῶ τὸ ἄρθρον 119 τοῦ συντάγματος· ἀνέφερα τὸν πάγιον νόμον τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὁ ὁποῖος στηρίζεται εἰς τὸ ἄρθρον 119 τοῦ συντάγματος. Δὲν εἶπον λοιπὸν τίποτε τὸ ἀνακριβές. Εἴπατε ἐπίσης νὰ προβῶμεν εἰς διαπραγματεύσεις διὰ τὴν ἀγοράν. Θὰ ἴδετε πόσον εἶναι δύσκολον νὰ τὴν ἐξαγοράσωμεν, ὅπως ἀπεδείχθη ἀπὸ τὰς τελευταίας διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας ἔκαμε ὁ κ. Καναγκίνης. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖ κατελήξατε, ἂν δὲν φθάσωμεν εἰς συνεννόησιν νὰ προβῶμεν εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 119. Καὶ δι’ αὐτὸ παρεπονέθην εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου, ὅτι οἱ ἀγορεύσαντες ἐδῶ ἐλησμόνησαν τὸν ἰδιάζοντα χαρακτῆρα τῆς ἰδιοκτησίας ἡ ὁποία μᾶς ἀπασχολεῖ. Ἐὰν εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχήν, ὅπου ἕνεκα τῆς κακῆς καλλιεργείας ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὸ κτῆμα αὐτό καὶ ἕνεκα τῆς ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων, ἡ ἑταιρεία ὄχι μόνον εἰς τὸ μετοχικὸν της κεφάλαιον δὲν ἔδωσεν ἕως τώρα μία πεντάρα, πλὴν ἑνὸς σεληνίου καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ 45τὲς διάστημα, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει 650 χιλ. σελήνια, δηλαδὴ 32 χιλ. λίρες, ὄχι μόνον δὲν ἔδωσεν εἰς τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον πεντάρα, ἀλλὰ ἀπὸ τὰς δύο σειρὰς τοῦ ὁμολογιακοῦ κεφαλαίου, μόνον εἰς τὴν πρώτην κατώρθωσεν νὰ δώσῃ μέρισμα, εἰς τὴν δευτέραν δὲν ἔδωσεν, καὶ τελευταίως διὰ νὰ κατωρθώσῃ νὰ κάμῃ τὰ συμπληρωματικὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐπεχείρησεν μετὰ διαιτητικὴν ἀπόφασιν καὶ ἐξεύρῃ τὰ ἀπαιτούμενα χρήματα, ἠναγκάσθη ἐπὶ 8 ἔτη, νὰ μὴ δώσῃ μέρισμα οὔτε εἰς τὴν πρώτην σειρὰν τῶν ὁμολογιῶν. Ἐφέτος δέ, ὅπως ἐλέχθη καὶ χθές, περιέκοψεν τοὺς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ κατὰ 20% καὶ τὸ ἐν Λονδίνῳ συμβούλιον τῆς ἑταιρείας εἶπεν ὅτι ἐπὶ μίαν τριετίαν δὲν θὰ λάβουν τίποτε. Ἐάν λοιπόν εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ κτῆμα δὲν παρέχει καμμίαν πρόσοδον ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπιβαρύνει τοὺς μετόχους, ὄχι μόνον διότι διὰ τὰ κεφάλαιά των δὲν παίρνουν τόκους, ἀλλὰ πληρώνουν καὶ τὰ χρέη τὰ ὁποῖα συνωμολόγησαν, ἐὰν προεβαίνομεν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο δήμευσις τοῦ κτήματος, καὶ ἀντὶ νὰ εἶναι ἡ ἑταιρεία λῃστρική, ὅπως ὠνομάσθη ἀπὸ τοὺς ἀναφερομένους εἰς τὴν Βουλήν, θὰ μετεβάλετο τὸ κράτος τοῦ δικαίου εἰς κράτος λῃστρικὸν ἐὰν ἐδέχετο ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ προβῇ εἰς ἀπαλλοτρίωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον δὲν θὰ ἔδιδεν τίποτε εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἀλλὰ θὰ τῆς ἔλεγεν: ἐὰν δὲν μοῦ δώσῃς ἀπαλλοτρίωσιν, τοὐλάχιστον νὰ μοῦ χρεωστῇς μεγάλην εὐγνωμοσύνην διότι σὲ ἀπήλλαξα ἀπὸ τὰς ζημίας σου. Ἐκτὸς τούτου, κ. βουλευταί, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἀπαλλοτριώσεως, τὴν ὁποίαν μοῦ συνέστησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς δημοκρατικῆς ἑνώσεως, ἀποτέλεσμα θὰ εἶχεν ὅτι ἡ Κωπαΐς, τὴν ὁποίαν διὰ τόσων θυσιῶν τοῦ Ἀγγλικοῦ κεφαλαίου ἀποκατεστήσαμεν εἰς καλλιεργήσιμον ἔκτασιν θὰ ἐγένετο καὶ πάλιν ταχύτατα λίμνη. Εἰς ἀπαλλοτρίωσιν λοιπὸν δὲν μποροῦμεν νὰ προβῶμεν ὡς κράτος δικαίου ἐφ’ ὅσον δὲ ἐξηντλήσαμεν ὅλην τὴν προσπάθειαν ὅπως τὸ κτῆμα ἀποδώσῃ, ὅ,τι δύναται πραγματικῶς νὰ ἀποδώσῃ καὶ τότε ἐὰν ἕνεκα τῆς ἐκπτώσεως τῆς τιμῆς τῶν γεωργικῶν προϊόντων ἢ ἕνεκα οἱουδήποτε ἄλλου λόγου τὸ κτῆμα ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ δώσῃ περισσότερα ἀπὸ ὅ,τι δύναται νὰ δώσῃ τότε καὶ μόνον τότε ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν ἑταιρείαν τὴν Ἀγγλικὴν τῆς Κωπαΐδος: «Ἔκαμες μίαν ἐπιχείρησιν μεγαλοπράγμονα σοῦ εἴμεθα εὐγνώμονες. Ἐπίστευσες ὅτι τοποθετεῖς καλῶς τὰ χρήματά σου καὶ ὅτι θὰ ἀπολαμβάνῃς ἐξ αὐτῶν πρόσοδον μεγάλην. Ἐπλανήθης. Ἐκάμαμεν ὅτι ἀφ’ ἡμῶν ἐξηρτᾶτο νὰ σὲ βοηθήσωμεν ὅπως κατωρθώσῃ ἡ ἐπιχείρησις αὐτὴ νὰ δώσῃ ὅλην τὴν δυνατὴν ἀπόδοσιν τῆς ὁποίας εἶναι δεκτικὴ δὲν μπορεῖ ὅμως νὰ δώσῃ περισσότερα· μὴ ἐπιμένεις λοιπὸν ὅτι ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ἐπιτρέψωμεν ὅπως μέρος τοῦ ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ μεταβληθῇ εἰς δούλους διὰ νὰ καλλιεργῇ τὸ κτῆμα καὶ νὰ δίδῃ πρόσοδον». Τότε ἠμποροῦμεν νὰ ἐπέμβωμεν καὶ νὰ κάνωμεν αὐτὴν τὴν δήλωσιν, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ ἑταιρεία αὐτὴ ἡ ὁποία τελεῖ ὑπὸ τοὺς Ἀγγλικοὺς νόμους δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ δίκαιον καὶ ὅτι δὲν ἔχει νὰ ζητήσῃ τίποτε περισσότερον καὶ θὰ κυττάξῃ τότε νὰ ἔλθῃ μὲ ἡμᾶς εἰς μίαν λογικὴν συμφωνίαν περὶ ἐξαγορᾶς δι’ ἀμοιβαίας συνεννοήσεως, ἐξαγορᾶς ἐπιτρεπούσης ὅπως τὸ καταβληθησόμενον τίμημα καταβληθῇ μίαν ἡμέραν ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς ἰδιοκτήτας ἢ μᾶλλον καταβληθῇ ἀπὸ μίαν νέαν ἑταιρείαν, τὴν ὁποίαν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ συγκροτήσωμεν διὰ νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὴν ἑταιρείαν Κωπαΐδος ὅπως συντηρῇ τὰ ἔργα διότι ἐὰν ἔπαυε ἡ συντήρησις τῶν ἔργων δι’ ἑταιρείας ἐπαρκοῦς, ὅλο τὸ κτῆμα αὐτὸ θὰ ἐγένετο πάλιν λίμνη. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως τινῶν ἐκ τῶν βουλευτῶν νομίζω ἀπηυθύνθη κατὰ τῆς ἑταιρείας ἡ κατηγορία, ὅτι ἐὰν δὲν κατωρθώνῃ νὰ δίδῃ μέρισμα εἰς μετοχὰς καὶ νὰ πληρώσῃ καὶ τὴν δευτέραν σειρὰν τῶν ὁμολογιῶν τούτων τοῦτο γίνεται διότι εἶναι σπάταλος. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου βεβαιῶ ὅτι δὲν στηρίζομαι ἁπλῶς εἰς τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας μοῦ ἔδωσε ἡ ἑταιρεία. Τὰς πληροφορίας τὰς ἐξήλεγξεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἠξεύρει ἡ Κυβέρνησις ὅτι αἱ δαπάναι της δὲν εἶναι ὑπερβολικαί, ὅταν ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὴν στιγμὴν ποὺ ἐσκέφθημεν νὰ ἐξαγοράσωμεν τὸ κτῆμα καὶ γνωρίζοντες ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην μιᾶς ἄλλης ἑταιρείας ἀπηυθύνθημεν εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν καὶ ὕστερα εἰς τὴν ἀθηναϊκὴν καὶ ἐμελετήθη τὸ ζήτημα, ἐξηκριβώθη δὲ ὅτι αἱ δαπάναι τῆς διαχειρίσεως τοῦ κτήματος καὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ἔργων εἶναι περίπου αἱ αὐταί. Ἡ διαφορὰ εἶναι ἐλαχίστη. Νομίζω ὅτι ἡ μὲν ἑταιρεία ἐξοδεύει 25– 30 χιλ. λίρες — διότι δὲν ἐξοδεύει καθ’ ὅλα τὰ ἔτη τὸ αὐτὸ ποσόν, ἀλλὰ ἄλλοτε περισσότερα καὶ ἄλλοτε ὀλιγώτερα αἱ δὲ ὑπολογισθεῖσαι ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς τραπέζης δαπάναι θὰ ἦσαν 27.000 λίρες.

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴπατε χθὲς 24.000 δραχμάς.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λίρες ἤθελα νὰ εἴπω καὶ εἶπον δραχμάς.

§111Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι αὐτὸ ἔχει μεγάλην σημασίαν.

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ, κύριοι, ἠκούσθη ἀπὸ ἕνα ἐκ τῶν ἑδωλίων τῶν κυρίων βουλευτῶν εὐτυχῶς ὄχι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου: Κύριοι ὄχι δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι τρομερὸν διότι ὁ διευθυντὴς παίρνει 10.000.000 τόσες δραχμές; Ἔ! κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης δύνανται νὰ προβάλλωνται τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐκμεταλλεύωνται οἱ ἔξω τῆς αἰθούσης δημαγωγοὶ διὰ νὰ παρασύρουν τὸν ἁπλούστερον κόσμον εἰς τὸ ὅτι ἐδῶ εἶναι ὀλίγοι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι καταστρέφουν τοὺς πολλούς. Ὁ διευθυντὴς τῆς ἑταιρείας κύριοι, εἶναι ἄγγλος. Ἡ Ἀγγλία δι’ ἐργασίας αἰώνων ἔφθασε ἐκεῖ ποὺ ἔφθασε. Ὅλη της ἡ προσπάθεια ἦτο πῶς θὰ ὑψώσῃ τὸ ἐπίπεδον τῆς ζωῆς τῶν πολιτῶν της. Τὸ ὕψωσε καὶ τὸ ἔφερεν ἐκεῖ ποὺ εἶναι. Καὶ μισθὸς κύριοι, 3 χιλ. λιρῶν εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ διευθυντὴν μιᾶς σοβαρᾶς ἐπιχειρήσεως εἶναι μισθὸς μέτριος. Τὶ θέλετε λοιπόν; Ὁσάκις ἔρχονται ἐδῶ ξέναι ἑταιρεῖαι, εἴτε ἀγγλικαὶ εἴτε γαλλικαὶ εἴτε ἀμερικανικαί, διότι τὰς θεωροῦμεν ἀναγκαίας ἵνα ἐξυπηρετήσουν τὰς ἀνάγκας μας, θέλετε αὐτοὶ ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὸν τόπον των νὰ μεταβαίνουν εἰς τὸ ἐπίπεδον τῆς ζωῆς τὸ ἰδικόν μας; Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διότι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατώρθωσεν νὰ προβληθῇ καὶ αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς ὡς κάτι τι στιγματίζον τὴν Ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος. Ἡ ἐξαγορὰ τοῦ κτήματος κύριοι, αὐτοῦ ἀπὸ τῆς σήμερον τὴν ὁποίαν νομίζω καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ρητόρων περιέγραψαν ὡς κάτι τι ποὺ μπορεῖ νὰ μᾶς φέρῃ εἰς λύσιν, δυστυχῶς ἀποκλείεται, ὄχι διότι ἡ ἑταιρεία δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ προτείνῃ ἄλλους ὅρους, ὄχι διότι ἡ ἑταιρεία μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας ἡ ὁποία δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐξαγοράσῃ τὴν Κωπαΐδα, ἀντὶ ½ ἑκατομμυρίου λιρῶν, ζητεῖ σήμερον περισσότερα διότι ἐπέρασεν ἡ προθεσμία. Ἀφοῦ ἐπέρασε ἡ προθεσμία, ἡ ἑταιρεία θὰ ηὐχαριστῆτο καὶ εἰς τὰ ⅔ τῆς τιμῆς νὰ τὰ ἐξαγοράσωμεν ἀλλὰ τὸ τίμημα αὐτὸ κύριοι, δὲν εἶναι διατεθειμένοι νὰ καταβάλουν οἱ καλλιεργηταὶ καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καὶ εἰς θέσιν νὰ τὸ καταβάλουν. Πρὸ δύο ἐτῶν περίπου, διότι τὸ ζήτημα γνωρίζουν οἱ κύριοι βουλευταὶ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ὅτι ἀπασχολεῖ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συστάσεώς της, διότι ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα δύο μῆνας ἀκριβῶς πρὶν λήξῃ ἡ προθεσμία, ἡ ὁποία ἐτάσσετο διὰ τὴν ἐξαγορὰν λοιπὸν ἦτο ἕνα πρᾶγμα βιαστικὸν ἐσπεύσαμεν νὰ ζητήσωμεν μίαν παράτασιν τῆς τριμήνου προθεσμίας. Λοιπὸν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς μᾶς ἀπασχολεῖ καὶ τότε ὅτε εἴχαμε τὸν κ. Καναγκίνην εἰς τὸ Λονδῖνον, ὅτε αἱ τιμαὶ τῶν γεωργικῶν προϊόντων ἦσαν πολὺ ἀνώτερα ἀπὸ τὰς σημερινὰς, ἐφάνη πρὸς στιγμὴν ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς γενικοῦ τιμήματος. Οἱ φίλοι μου βουλευταὶ τῶν μερῶν ἐκείνων, μοῦ ἔλεγον ὅτι ὑπάρχουν 30 χιλ. στρέμματα διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἕτοιμα νὰ τὰ ἐξαγοράσουν τὰ καλλίτερα στρέμματα πρὸς 4 χιλ. κάθε στρέμμα καὶ εἶπον καὶ ἐγὼ ἐὰν εἶναι ἔτσι αὐτὰ εἶναι 120 χιλιάδες λίρες, διὰ τὰ 30 χιλ. στρέμματα θὰ μᾶς δώσουν 160 χιλ. δὲν ξεύρω πόσα ἂν πάρωμεν αἱ 550 χιλιάδες λίρες· δι’ αὐτό καὶ ἐδώσαμεν ἄλλας 550 χιλ. ὅπου φθάνομεν τότε ἴσως 160 χιλ. στρέμματα αὐτὰ θὰ ἠμποροῦν νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸ ἄλλο τίμημα. Δυστυχῶς καὶ τότε εἶπον διὰ νὰ ἠμπορῶ νὰ προβῶ εἰς ἀποδοχὴν μιᾶς τιμῆς, εἶπον φέρτε μου χαρτιὰ διὰ τῶν ὁποίων νὰ μοῦ λέγουν ὅτι θέλουν νὰ τὸ ἀγοράσουν· τὸ χαρτὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ συνταχθῇ, διότι σᾶς ἐξήγησεν τοὺς λόγους ὁ κ. Κουτσοπέταλος. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι εἰς ἐποχὴν ὅπου αἱ τιμαὶ τῶν γεωργικῶν προϊόντων ἦσαν πολὺ ἀνώτεραι ἐστάθη ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν εἰς συμφωνίαν μὲ τὴν ἑταιρείαν. Καὶ πιστεύω ὅτι εἶναι ἀδύνατον σήμερον νὰ φθάσωμεν εἰς συμφωνίαν μὲ τὴν ἑταιρείαν. Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω ὅτι ἡ εὐθύτης ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπικρατῇ εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τοιαύτης ἑταιρείας, ἐπιβάλλει πρός τό κοινόν συμφέρον νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν ἑταιρείαν ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὥρα νὰ ἀγοράσωμεν τό κτῆμα δὲν ξέρουμε ποῦ θὰ καταντήσουν τὰ πράγματα. Σεῖς μέν ἰσχυρίζεσθε, καὶ κατ’ ἐμὲ δικαίως, ὅτι τὸ κτῆμα δὲν καλλιεργεῖται καλὰ καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἀποδώσῃ περισσότερα, ἀλλ’ ἐγὼ φοβοῦμαι διότι δὲν γνωρίζω ποία θὰ εἶναι ἡ τιμὴ τῶν γεωργικῶν προϊόντων εἰς τὸ μέλλον. Πῶς ἠμποροῦμεν λοιπὸν νὰ ὁρίσωμεν τὸ δίκαιον τίμημα; Ἀφῆστε νὰ ἀσχοληθῶμεν διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως τοῦ κτήματος, ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἴδωμεν πῶς ἐξελίσσεται ἡ παγκόσμιος κρίσις καὶ τότε θὰ ἠμποροῦμε νὰ δοῦμε πῶς θὰ ἐξαγοράσωμεν τὸ κτῆμα, διότι τότε θὰ ἠμποροῦμε νὰ ποῦμε εἰς τὴν ἑταιρείαν ὅτι διεψεύσθης εἰς τὰ προσδοκίας σου καὶ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσῃς ὡς ὁριστικὴν τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν ὑπέστης. Τώρα ἡ ἑταιρεία προτείνει εἰς τὸ ὑπόμνημά της καὶ ἕνα σημείωμα τὸ ὁποῖον μοῦ εἶχε δώσει νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ βελτίωσις αὐτῆς τῆς καλλιεργείας ἡ ὁποία ἔγεινε δυνατὴ ὄχι μόνον κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τῆς ἑταιρείας, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τῆς ἰδικῆς μας γεωργικῆς ὑπηρεσίας. Νομίζει ἡ ἑταιρεία ὅτι δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ αὐτὴ ἡ βελτίωσις τῆς καλλιεργείας δι’ ἑκουσίων σημειωμάτων. Ἐγὼ χωρὶς νὰ ἀποκλείω τὸ πρᾶγμα πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ἥκιστα μὲ ἐνθουσιάζει ἡ ἰδέα τῶν σημειωμάτων. Δὲν πιστεύω ὅτι δι’ αὐτῶν θὰ ἠμπορέσουμε νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκωμεν.

§113Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἶναι τὸ μόνον σημείωμα εἰς τὸ ὁποῖον συμπίπτουν αἱ ἀντιλήψεις καὶ τῶν γεωργῶν καὶ τῆς ἑταιρείας καὶ τὰς ἔκανεν ἤδη.

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Χαίρω πολὺ καὶ θὰ εὐχηθῶ τὰ πράγματα νὰ διαψεύσουν τὰς ἀνησυχίας μου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἂν πρόκειται νὰ ὀργανώσωμε τὰ σκέψεις μας κατὰ χωρίον καὶ δὲν ἀποκλείεται, ἡ ἑταιρεία, δὲν ἠμπορεῖ νὰ βγῇ ἀπὸ τὴν μέση, δηλαδὴ ἐγὼ δὲν θά ἐμπιστευόμην ποτὲ εἰς ὑπευθύνους κυβερνῶντας τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων καὶ εἰς τούς Δήμους.

§115Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Οὔτε αὐτοὶ ἐζήτησαν.

§116Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν ἐγὼ ἐπερώτησα τὴν ἑταιρείαν, διατὶ κυρία ἑταιρεία δὲν ἐφρόντισες νά κρατήσῃς ἕνα μέρος τοῦ κτήματος, νὰ τὸ καλλιεργήσῃς ὑποδειγματικῶς διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς Γεωργίας. Καὶ ἡ ἀπάντησις ἦτο ὄχι ἱκανοποιητικὴ, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον ὅτι μοῦ ἐζήτησαν πιεστικῶς νὰ τοὺς δώσω τὰς γαίας. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀμφισβητήσω ὅτι αὐτὸ ἦτο ἀκριβές, ἂν ἀμφισβητῆτε ἂς ἐξετασθῇ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλὰ ἐγὼ λέγω ὅτι δι’ ἐμὲ ἡ ἀπάντησις δὲν ἦτο ἱκανοποιητική, διότι δὲν ἔπρεπε διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς πιέσεις τινάς μερικῶν γεωργῶν ποῦ ἤθελον περισσοτέρας γαίας, νὰ ἀποστῇ ἀπὸ ἕνα καθῆκον τὸ ὁποῖον εἶχε νὰ κρατῇ μίαν ποσότητα γῆς, ἂς ἦτο ἐπιτέλους 10.000 στρέμματα μόνον διὰ νὰ τὴν καλλιεργῇ, μὲ τὰς τελειοτάτας καλλιεργητικὰς μεθόδους, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ἀκριβῶς ὡς ἐκπαιδευτήριον τῶν ἄλλων· Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἐμείναμεν ὅλοι σύμφωνοι ὅτι κατ’ ἀνάγκην θὰ συνεχισθῇ αὐτὴ ἡ σχέσις καὶ ἡ παρουσία τῆς ἑταιρείας ἔστω κατ’ ἀνάγκην, νομίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ μελετήσῃ μόνον τὸ ζήτημα, ἀλλὰ πρέπει νὰ φθάσῃ καὶ εἰς πορίσματα, τὶ πρέπει νὰ κάμωμεν διὰ νὰ διορθώσωμεν τὴν κατάστασιν, λοιπὸν ἐλπίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ποσὸν 10.000 στρεμμάτων πρέπει νὰ ἀναλάβῃ νὰ καλλιεργῇ ἀπ’ εὐθείας ἡ ἑταιρεία διὰ τελειοτάτων καλλιεργητῶν καὶ μηχανικῶν μεθόδων. Νὰ εἶναι ὄχι δικαίωμά της ἀλλ’ ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρείας ἡ καλλιέργεια αὐτή. Συγχρόνως νομίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο ὅτι ἡ Κωπαΐς εἶναι τὸ μόνον μεγάλο κτῆμα τὸ ὁποῖον μᾶς ἔμεινεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι εἶναι ἑνιαῖον σημαντικῶς, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ καλλιεργηθῇ μὲ τὰ καλλίτερα καλλιεργητικὰ καὶ μηχανικὰ μέσα σήμερον. Λοιπὸν νομίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ καλέσῃ ὅλους τοὺς εἰδικοὺς νὰ τοὺς ἐξετάσῃ μάρτυρας ἢ πραγματογνώμονας, διότι νομίζω ὅτι θὰ κάνῃ δουλειὰ σπουδαία, ὅτι θὰ φθάσῃ εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ εἴπῃ, δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ καλλιεργοῦμεν αὐτὴν τὴν πολύτιμον καὶ πλουσίαν γῆν μὲ τὸ ἄροτρον τὸ ἰσιοδοτικόν. Ἡ ἑταιρεία θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἀγοράσῃ ὅλα τὰ ἄροτρα τῆς μηχανικῆς καλλιεργείας τὰ τελειότερα, διὰ νὰ προβῇ ἐπὶ τῇ βάσει ἀμοιβῆς τὴν ὁποίαν θὰ καθωρίσωμε, νὰ προβῇ εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς. Θὰ παραμείνῃ φυσικὰ καὶ ἡ μικρὰ καλλιέργεια, ἀλλὰ ἡ διὰ τῶν ἀρότρων πρέπει νὰ γίνεται ὑπὸ τῆς ἑταιρείας διὰ τῶν τελειοτέρων ἀρότρων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν. Ἄλλο βεβαίως εἶναι τὸ νὰ τροποποιηθοῦν οἱ πλεῖστοι τῶν ὅρων. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ νέον συμβόλαιον μπορεῖ νὰ περιέχῃ τριάκοντα κεφάλαια, ὅσα περιέχει τὸ παρὸν συμβόλαιον. Ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, οἱ ὅροι αὐτοὶ ποῦ παρετήρησα καὶ ἐγώ, δὲν ἐφαρμόζονται, δὲν ἠμποροῦν ὅμως νὰ μένουν καὶ πάντοτε, διότι δὲν παρέχουν ἁπλῶς τὴν εὐκαιρίαν τῆς καταπλεονεκτήσεως καὶ δι’ ἄλλων ὅρων ἀμφιβόλων, ἀλλὰ δημιουργοῦν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ μισθωτοῦ, τοῦ καλλιεργητοῦ, τοῦ ἐνοικιαστοῦ, δημιουργοῦν τὴν ἰδέαν ὅτι αὐτὸς εἶναι ὑποτελής, ὅτι δὲν εἶναι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος συμβάλλεται ὡς ἴσος πρὸς ἴσον, ἀλλ’ ὅτι εἶναι δοῦλοι τοῦ μεγάλου ἰδιοκτήτου του, καὶ δὲν ἔχομεν κανένα συμφέρον νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἐμπεδοῦται αὐτὴ ἡ ἰδέα εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου Ἐλπίζω λοιπὸν ὅτι, ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία βεβαίως θὰ καλέσῃ καὶ τὴν ἑταιρείαν νὰ τὴν ἐξετάσῃ ἐκ τῶν πρώτων, ἡ ὁποία ἑταιρεία ἐλπίζω ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιχειρήσῃ καὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ εἴπῃ πόσα ζητήματα μποροῦν νὰ ἐκκαθαρισθοῦν. Ἐλπίζω λέγω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ φθάσῃ εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ἀπαλείψῃ αὕτη, ἐκείνους τοὺς ὅρους τοὺς ἀναχρονιστικούς, νὰ περιορίσῃ τοὺς ὅρους—δὲν χρειάζονται τόσοι πολλοὶ ὅροι—ἀλλὰ νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτοὺς τοὺς ἀναχρονιστικοὺς ὅρους, δι’ ἄλλων ὅρων, ὅρων ὑποχρεούντων τὸν μισθωτήν, νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὰς μεθόδους τῆς καλλιεργείας τὰς ὁποίας ἡ ἑταιρεία ὄχι ἐξ ἰδίων της, ἀλλὰ μὲ τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, θὰ ὑποδεικνύῃ τοὺς ἀναγκαίως ὀφειλομένους νὰ ἐφαρμοσθοῦν. Δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, δηλ. ὁ κάθε καλλιεργητὴς νὰ καλλιεργῇ καλὰ ἢ κακὰ τὸ κτῆμα του, ὀφείλει τὴν καλλιέργειαν αὐτὴν νὰ τὴν ἐνεργῇ, σύμφωνα μὲ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους θὰ ἐγκρίνῃ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Διότι αὐτο ἐπιβάλει ὄχι ἁπλῶς τὸ κοινωνικὸν συμφέρον, καὶ τὸ συμφέρον τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ πρώτιστα πάντων, καί τὸ ἰδικόν συμφέρον, καὶ διότι μόνον ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ καλλιεργηθῇ καλλίτερα ἡ Κωπαΐς, καὶ νὰ ἀποδώσῃ περισσότερα, θὰ φθάσωμεν ταχύτερον εἰς τὴν λύσιν, τὴν ριζικὴν ἡ ὁποία θὰ ἦτο, ὄχι πῶς νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ ἑταιρεία εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων, ἀλλὰ εἰς τὸ πῶς νὰ κατορθώσωμεν διὰ συμφωνιῶν τὰς ὁποίας θὰ συνάψωμεν μετ’ αὐτῆς, νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἀγορὰν τῶν κτημάτων, ὄχι μάλιστα εἰς μίαν ἡμέραν, ἀλλὰ ἀλλεπαλλήλως εἰς μικρότερα διαστήματα χρόνου, ἐκτὸς ἐὰν διὰ τῶν συνεταιρισμῶν, κατορθώσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ταχύτερον ἀποτέλεσμα. Μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ νά γίνουν αὐτοὶ ἰδιοκτῆται, καὶ νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τὸ Κωπαϊδικόν. Ἡ ἑταιρεία καὶ πάλιν θὰ χρειασθῇ, φοβοῦμαι ὅτι ὅταν λυθῇ τὸ ζήτημα, ὅταν πάρει τά χρήματα τά ὁποῖα θά ἠδύνατο νά πάρῃ ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν γαιῶν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θά θελήσῃ νὰ διατηρηθῇ ἐδῶ, διὰ νὰ μᾶς κάνῃ τὴν σχετικῶς δι’ αὐτὴν μικρὰν ἐργασίαν. Θὰ ἀναγκασθῶμεν νά συστήσωμεν ἄλλην ἑταιρείαν, ἡ ὁποία νά ἀναλάβῃ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων. Καὶ ἐγὼ θὰ εὐχηθῶ ἡ ἄλλη ἑταιρεία ἡ ὁποία θὰ συσταθῇ διὰ νὰ συνεχίσῃ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων, νὰ κάνῃ τοῦτο μὲ τὴν αὐτὴν εὐσυνειδησίαν, μὲ τὴν αὐτὴν τεχνικὴν ἱκανότητα μὲ τὴν ὁποίαν ἔκανε αὐτὸ τό ἔργον ἡ ἑταιρεία αὐτὴ μέχρι σήμερον. Κύριοι, βουλευταί, δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴπω ὅτι προσυπογράφω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν τερματίζων τὸν λόγον του ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐὰν ἔχωμεν καθῆκον νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῶν καλλιεργητῶν. Ἐὰν ἔχωμεν καθῆκον καὶ εἴχαμεν καθῆκον, νὰ προσπαθήσωμεν κατὰ τὸ μέτρον τοῦ δυνατοῦ νὰ τὸ ἐκπληρώσωμεν, ὅπως τοὺς ἀκτήμονας γεωργοὺς τῆς Ἑλλάδος, τοὺς καταστήσωμεν ἐνκτήμονας. Ἐὰν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ὅτι ἐκ τῶν πολεμικῶν περιπετειῶν τῆς χώρας καὶ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς, ἡ ὁποία ἔρριψεν εἰς τὰς ἀκτάς μας 1.500,000 σχεδὸν προσφύγων, παρεβιάσαμεν πολλάκις τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, θεωρήσαντες ὅτι εὑρέθημεν εἰς κατάστασιν ἀνάγκης, δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦ λοιποῦ, ἀφοῦ ἔληξαν εὐτυχῶς οἱ πόλεμοι, καὶ δὲν ἐπίκεινται οὔτε προβλέπονται εὐτυχῶς καταστροφαί, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας εἰς ὅλην του τὴν δύναμιν, τὴν ἠθικὴν τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς ἓν κράτος ἀστικόν, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ὅτι ἡ ἰδιοκτησία εἶναι εἷς ἀπὸ τοὺς ὀγκολίθους οἱ ὁποῖοι στηρίζουν τὸ ὅλον οἰκοδόμημα. Οἱ καλλιεργηταὶ τῆς Κωπαΐδος, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἀντελήφθησαν ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν, οἱ βουλευταὶ τοὐλάχιστον, καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων κομμάτων ἐκτὸς ἐμοῦ—θὰ εἴπω διὰ τὸν ἑαυτόν μου ὕστερα—ἔδειξαν τὴν μεγαλυτέραν πρὸς αὐτοὺς συμπάθειαν. Θὰ ἀναγνωρίσουν πιστεύω ὅτι καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκον, τοῦ νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς ἑταιρείας τοὺς ὁποίους ἡ ἑταιρεία ἄριστα ποιοῦσα, δὲν ἐζήτησε νὰ φέρῃ δι’ ἄλλων μέσων εἰς τὴν Βουλήν, ἐκτὸς τῶν ὑπομνημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλλεν, ἐλπίζω, λέγω, νὰ ἀναγνωρίσουν καὶ ἐκεῖνοι ὅτι ἡ συμπάθεια πρὸς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος δὲν μὲ ἀπέλειπεν καὶ ἀπ’ ἐμέ. Ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ τοὺς εἴπω ὅτι πρέπει, ἂν τοὺς λέγῃ κανείς— δὲν τὸ ξέρω, δὲν ἔχω ἀπόδειξιν περὶ τούτου διότι ἂν εἶχον τοιαύτην θὰ τὸ ἔλεγον, καὶ θὰ ἔδιδα τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμὸν—ἐὰν κανεὶς τοὺς λέγῃ ὅτι μποροῦν καμμιὰ μέρα νὰ πάρουν τὸ κτῆμα τῆς Κωπαΐδος, καθ’ ὃν τρόπον καὶ ὑφ’ οὓς ὅρους ἔγινεν ἡ ἀποκατάστασις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ συντάγματος, θὰ εἴπω ὅτι πλανῶνται. Χαίρω πολὺ διότι ἡ διακοπὴ τὴν ὁποίαν μοῦ ἔκαμε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως, ἀποδεικνύει ὅτι, οὔτε ἀπὸ τὸ ἀριστερὸν μέρος τῆς αἰθούσης—τοὐλάχιστον ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους—δὲν ἐγεννήθησαν τοιαῦται ἰδέαι. Ὀφείλουν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Κωπαΐδος, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δηλώσεων τὰς ὁποίας ἔκαμα, τὰς ὁποίας καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω τερματίζων τὸν λόγον μου, ἡ ἑταιρεία κάμνει οὐσιώδεις ἐκπτώσεις, νομίζω ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν θὰ ἠδύνατο νὰ δεχθοῦν. Ἀλλὰ ἐὰν θεωροῦν ὅτι ὑπάρχει ὑπερβολή τις εἰς τοὺς ὅρους αὐτοὺς, θὰ τοὺς παρακαλέσω νὰ διορίσουν ἐπιτροπὴν πενταμελῆ—νὰ μὴ ἔλθουν καὶ οἱ ἑκατὸ νὰ συζητήσωμεν, τὸ ἀρνοῦμαι—πενταμελῆ ἐπιτροπὴν μόνον, ἡ ὁποία δύναται νὰ παρακολουθηθῇ ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν μελῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ οἱ φυσικοί των προστάται, νὰ ἔλθουν νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα. Θὰ προσπαθήσω ἂν μπορῶ, δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει δυστυχῶς στάδιον παραχωρήσεως ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας, ἀπὸ ἕνα σημείωμα ποὺ μοῦ ἐδόθη, θὰ προσπαθήσω νὰ τὸ ἐπιτύχω, ἀλλ’ ἄν δὲν τὸ κατορθώσω, θὰ κυττάξω τότε νὰ πείσω τοὺς καλλιεργητὰς νὰ μὴ διατυποῦν ὑπερβολικὰς ἀξιώσεις, νὰ φανοῦν λογικοὶ καὶ θὰ ἔλθῃ τὸ Κράτος νὰ βοηθήσῃ τὴν λύσιν αὐτῆς τῆς δυσχερείας, ἡ ὁποία ἐγεννήθη. Καθῆκον ἡμῶν εἶναι ὅλων νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν λύσιν αὐτὴν, καὶ ὄχι ποτὲ νὰ λεχθῇ ὅτι παραβιάσαμεν ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἐλευθέρως ἀνελάβομεν καὶ χαίρω καὶ πάλιν, διότι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἔχω σύμφωνον καὶ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι καὶ καθῆκον ἡμῶν ὑπέρτατον καὶ συμφέρον εἶναι ἠθικὸν, καὶ συμφέρον ὑλικὸν εἶναι νὰ μὴν δώσωμεν ποτὲ μίαν τοιαύτην ἐντύπωσιν. (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως ἔχει τὸν λόγον.

§118Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν κ. βουλευταὶ ἐφέραμεν τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἴχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι προσεφέρομεν μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, καὶ ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων ἀπέδειξεν ὅτι εἴχομεν δίκαιον. Δὲ ἐφανταζόμεθα ὅτι ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος, καθ’ ὃν τρόπον ἔγινε, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ οἱανδήποτε ἐρεθισμὸν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Δυστυχῶς διεψεύσθημεν, καὶ ἡ διάψευσις τῶν προσδοκιῶν μας δὲν στηρίζεται μόνον εἰς τὴν πρόκλησιν ἑνὸς μικροῦ ἐρεθισμοῦ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ εἰς τὴν διαπίστωσιν μεγάλης διαφορᾶς ἀντιλήψεων μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡμῶν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τήν εἰσαγωγὴν τῆς ἀγορεύσεώς του τῆς σημερινῆς ἠθέλησεν νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ὑπάρχει ἕνας ἰδιάζων χαρακτὴρ τῆς ἰδιοκτησίας εἰς τὰς ἐκτάσεις τῆς Κωπαΐδος, ἰδιάζων χαρακτὴρ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς παρεγνωρίσαμεν. Καί εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι καί ἡ Κυβέρνησις ἀλλὰ καὶ γενικώτερον καὶ αἱ κοινωνίαι ἀποδίδουν μεγαλειτέραν ἀξίαν, καὶ ἔχουν μεγαλείτερον σεβασμὸν πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν, ἡ ὁποία πηγάζει ἐκ τῆς προσωπικῆς ἐργασίας ἐκ τῆς καταβολῆς προσωπικῆς δραστηριότητος. Τοῦτο εἶναι ἀληθές ὅτι τὰ ἀγαθὰ τά ὁποῖα δημιουργοῦνται μὲ τὴν καταβολὴν προσωπικῆς ἐργασίας, προσωπικῆς δραστηριότητος ἡ ἰδιοκτησία ἐπὶ τῶν τοιούτων ἀγαθῶν, εἶναι ἀξία μεγαλειτέρου σεβασμοῦ, διότι ἡ τοιαύτη ἰδιοκτησία δὲν δημιουργεῖ ἐκμετάλλευσιν, δὲν δημιουργεῖ ἀδικίαν. Ἀλλὰ ἡ διαφορὰ ἔγκειται εἰς τοῦτο, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ναὶ μὲν κατεβλήθησαν προσωπικὴ ἐργασία καὶ προσωπικὴ δραστηριότης, ἀλλὰ αὐτὴ ἡ ἐργασία καὶ αὐτὴ ἡ προσωπικὴ δραστηριότης ἡ ὁποία εἶναι ἀξία μεγαλειτέρου σεβασμοῦ, αὐτὴ ἡ προσωπικὴ ἐργασία ἠμείφθη. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπρόκειτο σήμερον νὰ ἀμειφθῇ εἶναι τὸ κεφάλαιον. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ κεφάλαιον εἶνε ἄξιον κατατρεγμοῦ καὶ ὀφείλεται νὰ καταδιώκεται, τόσον περισσότερον δὲν θέλω νὰ εἴπω τοῦτο, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ κεφαλαίου ξένου, τὸ ὁποῖον ἦλθεν νὰ ἐκτελέσῃ ἕνα ἔργον ὠφέλιμον διὰ τὸν τόπον. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἰδιοκτησία ἐκπροσωπεῖ ἕνα κεφάλαιον τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζομεν ἂν στηρίζεται εἰς καταβολὴν ἰδιαιτέρας προσωπικῆς ἐργασίας, δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἰδιάζων ἐντελῶς χαρακτὴρ αὐτῆς τῆς ἰδιοκτησίας ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην ἰδιοκτησίαν, κτηθεῖσαν διὰ τῆς καταβολῆς ὡρισμένων κεφαλαίων καὶ ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχῃ προσόδους. Καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι, ἐδῶ πρέπει νὰ ἰσχύσουν ἄλλοι ὅροι ἀπὸ τοὺς ὅρους οἱ ὁποῖοι ἰσχύουν εἰς οἱανδήποτε ἄλλην ἰδιοκτησίαν ἀγορασθεῖσαν, καὶ μὴ χρησιμοποιουμένη ἐπὶ τέλους, διὰ νὰ στεγάσῃ ἀπόρους ἀνθρώπους. Τὸ ἐπιχείρημα λέγω ἐκεῖνο καὶ τὸ παράδειγμα δὲν εἶναι ἀκριβή. Ὑπάρχει κάτι τι ἄλλο ἀκριβές, ὅτι ἐδῶ ἔχομεν συμβάσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι γνωστὸν πῶς προεκλήθησαν, καὶ ἐκ τῶν συμβάσεων αὐτῶν ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἐφαρμόζοντες τὸν δεσμὸν τῆς ἀπαλλοτριώσεως νὰ μὴ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἐξαιρετικὴν διάταξιν ἡ ὁποία ἴσχυεν. Ἐγὼ θὰ ἔλεγον κάτι τι ἄλλο ἀκόμη, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν ἰσχύουν δὲν ὑπάρχουν αἱ αὐταὶ σχέσεις, σχέσεις ὑπερδημιουργηθεῖσαι διὰ μακροτάτου χρόνου, σχέσεις ποῦ ὑπάρχουν εἰς τὰ μεγάλα τσιφλίκια, ὅπου ἔχει διεκδικηθῇ ἐμπράγματον δικαίωμα. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ ἑταιρεία ἔχει δικαιώματα καὶ πρὸ τῆς ἐκτελέσεως τῶν μεγάλων ὑδραυλικῶν ἔργων, ἀλλὰ δὲν τὸ εἶπα διὰ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ὑπάρχουν ἐμπράγματα δικαιώματα χάριν τῶν ἰδιοκτητῶν. Τὸ εἶπα διὰ νὰ τονίσω ὅτι αἱ γεωργικαί οἰκογένειαι τῆς περιφερείας ἐκείνης ἐστηρίζοντο διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἀναγκῶν των, καὶ εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν γαιῶν ἐκείνων. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ πληροφορηθῇ, ὅτι καὶ πρὸ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ὄχι τῆς πλήρους, καὶ πρὸ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἔδει νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἐκεῖθεν προήρχοντο τὰ περίφημα πεπόνια Μουλκίου, καὶ ἄλλα προϊόντα καὶ εἴδη θερινῆς καλλιεργείας. Κατὰ συνέπειαν ἡμεῖς δὲν παραγνωρίζομεν οὐδόλως τὴν ἀρχικὴν οὐδόλως τὴν ἀρχικὴν διαφοράν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν τσιφλικίων καὶ τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας τῆς Κωπαΐδος καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι ἂν ἐφαρμοσθῇ ὁ θεσμὸς τῆς ἀπαλλοτριώσεως, νὰ ἐφαρμοσθῇ σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ συντάγματος τὸ ὁποῖον οὐδένα ἀπολύτως ἀδικεῖ. Διότι τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ὁρίζει ὅτι παρέχεται δικαία ἀποζημίωσις καὶ πάντοτε δικαστικῶς. Δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον καὶ εἰς ποίας αἰτήσεις, διότι ἐγένετο μία ἐπιχείρησις εἰς τὴν Ἑλλάδα μὲ ξένον κεφάλαιον, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήθη ἓν σπουδαιότατον ζήτημα κοινωνικῆς σημασίας, πλουτοπαραγωγικῆς σημασίας, θὰ πρέπει τὸ ζήτημα ἐκεῖνο νὰ μείνῃ ἐκκρεμὲς, μόνον καὶ μόνον ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἡ ἐπιχείρησις ἐκείνη ἦτο ἐπιχείρησις μὲ ξένα καιφάλαια. Ὁ τόπος μας, τὸ Κράτος τὸ ἰδικόν μας χαρακτηρίζεται διὰ τὴν φιλοξενίαν, τὴν ὁποίαν παρέχει εἰς τοὺς ξένους ἐπιχειρηματίας, χαρακτηρίζεται διὰ τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ἔχει διὰ τὰ συμφέροντα ξένων ὑπηκόων, χαρακτηρίζεται διὰ τὴν συνέπειαν τὴν ὁποίαν τηρεῖ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεών του, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸς ὁ σεβασμὸς εἰς ξένα συμφέροντα νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου ὥστε ν’ ἀποκλείωνται ἐντελῶς τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ἐγεννήθη μία διαφορὰ εἰς τὸ ζήτημα τῶν σχέσεων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι προσωπικῶς δίδει μεγαλειτέραν πίστιν εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς ἑταιρείας παρὰ εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν πολλῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι φυσικώτερον νὰ ἐξογκώνουν τὰ παράπονα αὐτῶν. Καὶ αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἔχει μεγάλας συνεπείας, κρίνομεν ὅτι δὲν ἦτο ὀρθή.

§119Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποίας συνεπείας;

§120Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅτι μπορεῖ νὰ κινήσῃ τὴν Βουλήν......

§121Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς θὰ κινήσῃ, ἀφοῦ σᾶς προτείνομεν νά κάμωμεν ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ ἀλήθεια εἶναι πλησιέστερον πρὸς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς ἑταιρείας.

§122Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μπορεῖ νὰ εἶναι.....

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶπα καὶ εἰς τὸν κ. Καφαντάρην.

§124Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἕνας ἄλλος λόγος εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο ἤδη διὰ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν της διὰ τῶν νομογεωπόνων τῆς περιφερείας ἐκείνης, καὶ τῶν ὀργάνων της τὰ ὁποῖα γνωρίζουν κάλλιστα τὸν τόπον ἐκεῖνον καὶ γνωρίζουν τὰς σχέσεις ποῦ ὑπάρχουν μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν, θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἐξελέγξει μερικὰ γεγονότα εἰς τρόπον, ὥστε νὰ γνωρίζωμεν ποῦ εὑρίσκεται τὸ ζήτημα, διότι δὲν θὰ ἦτο καθόλου δύσκολον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ παραδείγματι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ σπόρου νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ δώσῃ μίαν ὑπεύθυνον πληροφορίαν, ποία ἦτο ἡ τρέχουσα τιμὴ τοῦ σπόρου κατὰ τὴν ἐποχήν. Οἱ καλλιεργηταὶ λέγουν 3 δραχ. Ἡ ἑταιρεία ἐξ ἄλλου ἰσχυρίζεται ὅτι ἔχει ἀνάγκην καθαρισμοῦ, ξεφλουδίσματος κλπ. καὶ φθάνει 7 δραχμές. Ἐδῶ ὑπάρχει μιὰ σπουδαιοτάτη διαφορά, καὶ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας θὰ ἠδύναντο νὰ προσκομίσωσι τὴν ἀκριβῆ πληροφορίαν διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ ἀμφισβήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐπίσης θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐξέλεγξις πλείστων ἄλλων λεπτομερειῶν, π.χ. ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἀχύρου. Ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει ζήτημα, διότι οἱ μὲν λέγουν ὅτι ἐπιβαρύνονται τὰ γεώμορα μὲ 38%, οἱ δὲ ἄλλοι μὲ 25%. Ὑπάρχει καὶ ὄρος σπουδαιοτάτης διαφορᾶς —θὰ μποροῦσε δὲ νὰ μᾶς δώσῃ τὰς πληροφορίας αὐτὰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰς ἀμφισβητήσεις. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καθυστέρησεν νὰ ἐξελέγξῃ τὰ πράγματα καὶ προσκομίσῃ ὑπευθύνους πληροφορίας—ἂς ἀφήσωμεν ταῦτα. Ἐγὼ θὰ ἐλάμβανον—καὶ τὸ λέγω τοῦτο, διὰ νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἔπρεπε, νὰ μὴ δίδῃ τοσαύτην προτίμησιν εἰς τὰς πληροφορίας τῆς ἑταιρείας — ἐγὼ θὰ ἐλάμβανον τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς ἑταιρείας καὶ ἀπὸ ἐκεῖ θὰ ἀντελαμβανόμην ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβεῖς. Ἡ ἑταιρεία λέγει ὅτι ἀπὸ τοῦ 1912, δὲν ἔγινε καμμία αὔξησις τοῦ μισθώματος καὶ λέγει περαιτέρω καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα: ὅτι καὶ εἰς τὰ παλαιότερα ἔτη τὰ γεώμορα ἦσαν πολὺ χαμηλὰ—τοῦτο προήρχετο ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ ἀπόδοσις ἦτο χαμηλή. Καὶ ἐν τούτοις μία ἁπλῆ παραβολὴ τῶν ἀριθμῶν τῆς ἑταιρείας ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτω, διότι ἂν λάβητε τὰ βιβλία τῆς ἑταιρείας θὰ ἴδητε ὅτι τὰ σημερινὰ μισθώματα, μὲ τὰ ποσοστὰ ὅλα, ἔχουν μίαν διοφορὰν ἀπὸ τοῦ 1882–1893, 19–20%, ἀπὸ τὸ 1892– 1912, 15–18%, ἀπὸ τοῦ 1912–1916, 16%. Βλέπετε λοιπόν, μίαν σοβαρωτάτην διαφορὰν τοῦ μισθώματος, διαφορὰν δηλ. 13–16% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Ἐπίσης καὶ εἰς τὰ βαμβάκια θὰ εἴδητε ὅτι ὑπάρχει ἀνάλογος περίπου αὔξησις. Μεταξὺ 1882–1894, 8 ὀκάδες εἰς τὰ ἄνυδρα καὶ 23 ὀκ. εἰς τὰ ἔνυδρα (ἀναγινώσκει).... Ἐὰν πᾶτε εἰς τὰ μποστάνια θὰ ἴδητε ἐκεῖ ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι πολὺ μεγάλη. Εἰς τὰ 1882 8 ὀκάδες κατὰ στρέμμα. Τώρα ἐπὶ τῶν μποστανίων ἐπανῆλθε τὸ μίσθωμα τοῦ βάμβακος ἄρα 30–35 ὀκάδες βάμβακος, δηλαδὴ 200–300 δραχ. αὔξησις κατὰ στρέμμα. Καὶ ἀπὸ τοῦ 1916 ἀκόμη ὑπάρχει κέρδος, ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς ἑταιρείας. Ἀλλ’ ἡ ἑταιρεία λέγει ὅτι αἱ πολὺ μεγάλαι διαφοραὶ ὀφείλονται, εἰς τὸ ὅτι μετὰ τὸ 1912 ἔγινεν αὔξησις καὶ σοβαρὰ αὔξησις ὥστε ὁ ἰσχυρισμὸς ἐκεῖνος δὲν εἶναι ἀκριβής. Ἰσχυρίζεται ὅτι τὰ παλαιότερα ἔτη ἡ παραγωγὴ ἦτο χαμηλή· ἐν τούτοις αὐτὴ ἡ ἑταιρεία ἡ ἰδία λέγει, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ μέση παραγωγὴ κατὰ στρέμμα τῶν σιτηρῶν ἦτο κάτω ἀπὸ 40 ὀκάδες διότι, λέγει, ὁλόκληρος ἡ παραγωγὴ ἦτο 4.000.000 ὀκ. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει σας πόσα σιτηρὰ ἐκαλλιεργήθησαν θὰ ἴδητε ὅτι ἡ παραγωγὴ ἦτο 40 περίπου ὀκάδες κατὰ στρέμμα, δηλαδὴ ἦτο πολὺ χαμηλωτέρα ἀπὸ οἱανδήποτε παραγωγὴν οἱασδήποτε περιφερείας τῆς Ἑλλάδος. Βλέπετε, λοιπόν, ὅτι ἔχομεν μίαν προϊοῦσαν μεγίστην ἀπόδοσιν καὶ αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένος καὶ ἀνακριβής. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν, διὰ νὰ πεισθῶμεν καὶ βεβαιωθῶμεν ὅτι δὲν ἔγινε μία προϊοῦσα αὔξησις τῆς ἀποδόσεως τῆς παραγωγῆς. Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι ἐκτάσεις τοιαῦται, κατακλυζόμεναι περιοδικῶς ἀπὸ νερά, μετὰ τὸ πρῶτον ἢ δεύτερον ἔτος τῆς πλήρους ἀποξηράνσεως αὐτῶν, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς περιοδικῆς καλλιεργείας κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας, ὁσάκις δὲν καλύπτονται ἀπὸ νερὰ—δὲν πρόκειται περὶ τοιαύτης τινὸς καλλιεργείας—ὁσάκις, λέγω, καλλιεργοῦνται μετὰ τὴν πλήρη ἀποξήρανσιν αὐτῶν, κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος—ἔχουν μεγίστην ἀπόδοσιν, διότι ὅλα τὰ θρεπτικὰ στοιχεῖα τῶν φυτῶν εἶναι πολὺ πλούσια εἰς τὸ ἔδαφος—εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον αὐτό. Ἠμπορεῖτε νὰ ἐρωτήσετε οἱονδήποτε γεωπόνον, καὶ θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι αἱ ἐκτάσεις αὐταὶ θὰ ἦσαν πολὺ πλέον προσοδοφόροι τὸ 1895, 1896, 1900. Καὶ ἐν τούτοις, ἡ ἑταιρεία ἰσχυρίζεται ὅτι τότε ἦτο χαμηλὴ ἡ παραγωγή. Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὡς σᾶς εἶπον, ὅτι γεώμορα ἐλαμβάνοντο ἀπὸ τὸ 1882. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχει μεσολαβήσει χρονικὸν διάστημα ὥστε αἱ ζημίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται, ἐκ τῆς κατακλύσεως σήμερον ἀπὸ ὕδατα, αἱ ζημίαι ἔχουσιν ἐξουδετερωθῆ καὶ δὲν ἀπομένει παρὰ ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν πλουσίων καὶ θρεπτικῶν φυτῶν, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὰ ἐδάφη, τὰ ὁποῖα ποτίζονται καὶ καλύπτονται ἀπὸ τὰ ὕδατα. Ὥστε βλέπετε καὶ αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς εἶναι ἐσφαλμένος. Θὰ ἠδύνατο τὸ ὑπουργεῖον καὶ αὐτὸν τὸν ἰσχυρισμὸν νὰ τὸν ἔχῃ ἐξακριβώσῃ, διὰ νὰ πιστοποιήσῃ ἐὰν εἶναι ἀκριβής.

§125ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ λέγει ἡ ἑταιρεία μονάχα.

§126Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκτὸς τούτου ἀπὸ ὅλας τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἐξωδίκως ἡμεῖς ἐλάβομεν, γνωρίζομεν ὅτι ἡ ἀπόδοσις τῶν γαιῶν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα βαίνει ὁλονὲν ἐλαττουμένη, καὶ οὐχὶ αὐξανομένη. Κατὰ συνέπειαν ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν ὅρων τῆς μισθώσεως εἶναι τοσούτῳ πλέον ἐπαχθὴς ὅπως σᾶς εἶπα, ἀφ’ οὗ ἔχομεν μίαν συνεχῆ ἐλάττωσιν τῆς ἀποδόσεως τῆς γῆς, ἡ ὁποία ἐν μέτρῳ, ὀφείλεται καὶ εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι, ὡς σᾶς εἶπον ἡ ἑταιρεία προσπαθεῖ, διότι ἔχει συμφέρον νὰ καλλιεργῇ μονοτόνως, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρας ἐκτάσεις μὲ τὸν βάμβακα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν ἐξήτασε τὸ ζήτημα τοῦ θεμιτοῦ μισθώματος καὶ εἶπεν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη περίπτωσις εἰς τρόπον ὥστε νὰ δικαιολογῆται ἓν γενικὸν μέτρον ἐπιβολῆς μισθώματος. Βεβαίως περιπτώσεις πολὺ μεγάλων κτημάτων, οἵα ἡ Κωπαΐς, δὲν ὑπάρχουν. Ὑπάρχουν ὅμως ἄπειροι περιπτώσεις ἐκ μισθώσεως γαιῶν πρὸς καλλιέργειαν. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, τὴν Πελοπόννησον, τὴν Θεσσαλίαν, τὴν Μακεδονίαν γίνεται ἐκμίσθωσις. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ἐφόσον ἔχομεν ἀπειρίαν περιπιώσεων ὅτι ἓν μέτρον γενικόν, χαρακτηρίζον ἀνώτατον ὅριον μισθώματος, πῶς ἓν τοιοῦτον μέτρον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ μεροληπτικόν;

§127Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ ἡ ἰδία ἑταιρεία ἔχει ἀγοράσει ἀπὸ τοὺς κληρονόμους Τρεζὸν ἀπ’ ἔξω ἀπὸ τὴν Κωπαΐδα, κτήματα τὰ ὁποῖα ἐκμισθώνει ἐσχάτως πρὸς τὴν Κωπαΐδα ἐντελῶς.

§128Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι δὲν ἐμελέτησεν, διότι καὶ ἐκεῖ δὲν κατέληξεν εἰς ὡρισμένον συμπέρασμα, κατὰ πόσον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁρίζηται εἰς τὸν δικαστὴν ἡ ἐκτίμησις τοῦ πράγματος. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐξεταστέον, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν θὰ ἦτο συμφέρον, χάριν τῆς ὁμαλῆς ἐξελίξεως τῶν πραγμάτων, νὰ ἀφήνετο μὲν εἰς τὸν δικαστὴν ἡ ἐκτίμησις ἐντὸς ὅμως ἑνὸς ἀνωτάτου ὁρίου, πέραν τοῦ ὁποίου νὰ μὴ δύναται νὰ ἐξέλθῃ καμμία δικαστικὴ ἀπόφασις. Ἀλλὰ θὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο ὅταν ἔλθῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ ὑποβληθῇ τὸ ταχύτερον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ μὴ ἐξαρτηθῇ ἡ ὅλη ὑπόθεσις ἐκ τῆς ἀμέσου ἀποκλειστικῆς καὶ μόνης συνεννοήσεως ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν, ἡ ὁποία ἔστω καὶ ἐγὼ ἂν εὔχωμαι τὸ ἀντίθετον, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φθάσῃ εἰς ὁριστικὰ ἀποτελέσματα. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι παρεγνωρίσαμεν τὴν ἀξίαν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Ποῖος παρεγνώρισε τὴν ἀξίαν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων; Μήπως εἴπομεν ἡμεῖς ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ καμμία νέα διαρύθμισις τοιαύτη, ὥστε νὰ παρακωλυθοῦν τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα; Ἡμεῖς εἴπομεν κἄτι ἄλλο: ὅτι ἐφόσον αἱ γαῖαι ἐκεῖναι διὰ νὰ καλλιεργηθοῦν πρέπει νὰ βαρύνωνται—χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε μὲ 24 ἑκατομμύρια τὸ ὁποῖον μὲ ἐφόβησε καὶ μὲ ἐξέπληξε, ἀλλὰ εὐτυχῶς σήμερον ἔδωσε ἀκριβεστέρας πληροφορίας—μὲ 27,000 λίρας τὸ ἔτος μίαν δαπάνην δηλαδὴ ἀπαραίτητον διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων, δοθέντος ὅτι ἡ ἀξία τῆς γῆς ἐκείνης συγκρινομένη μὲ γαίας ὁμοίας προσόδου εἶναι κατωτέρα κατὰ 27.000 λίρας, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ προέρχωνται ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς δηλαδὴ εἶναι περίπου κατωτέρα κατὰ 500.000 λίρας, ἂν ἔλθω εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λοκρίδος κ. Βασιλειάδου ὁ ὁποῖος ὡμίλησε μὲ πνεῦμα ἐξαιρετικῆς δικαιοσύνης, καὶ διὰ τοὺς μὲν καὶ διὰ τοὺς δὲ καὶ μὲ ἕνα πνεῦμα ἐπιεικείας ἀπέναντι τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρείας, θὰ ἴδητε ὅτι μὲ 2 τοὐλάχιστον ἢ 3 περίπου λίρες κατὰ στρέμμα ἤτοι 1000 δραχ. κατὰ στρέμμα βαρύνονται αἱ ἴδιαι γαῖαι μὲ τὴν συντήρησιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἂν δηλ. ἡ ἀξία τῶν γαιῶν αὐτῶν εἶναι 800 ἕως 1000 δρχ. ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι ἡ ἐπιχείρησις αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς ναυαγησμένη, καὶ δὲν ἔχει τίποτε ἐνεργητικόν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι, συμφέρον εἶχε τὸ κράτος νὰ καλλιεργῶνται αὐταὶ αἱ ἐκτάσεις ἀλλὰ τὸ ἐτονίσαμεν ὅλοι, εἴπομεν ὅτι δὲν εἶναι μόνον ζήτημα κοινωνικόν, εἶναι ζήτημα καὶ ἐθνικῆς οἰκονομίας, καὶ δημοσίας οἰκονομίας, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ καλλιεργοῦνται. Ἡ διαφορά μας συνίσταται εἰς τοῦτο. Ἐδῶ θὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ γίνῃ ἡ καλλιέργεια τῶν ἐδαφῶν ἐκείνων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι θὰ εἶναι ἴσος μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν. Ἐν τούτοις καὶ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐξήγγειλε, δὲν ἦτο ἴσος ἀπέναντι τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ ἀπέναντι τῶν καλλιεργητῶν. Ἐτόνισε ὅλως ἰδιαιτέρως ὅτι θὰ καταβάλῃ κάθε προσπάθειαν ὅπως εἰδικῶς ὑποχωρήσουν οἱ καλλιεργηταὶ ἂν ἔχουν ὑπερβολικὰς ἀξιώσεις. Δὲν εἶδα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔχῃ ὁμοίαν ἀπόφασιν νὰ ἐφαρμόσῃ μέτρα αὐστηρὰ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν θὰ ἀπεδεικνύετο ὅτι ἡ ἑταιρεία ἔχει ὑπερβολικὰς ἀξιώσεις. (Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀποχωρεῖ τῆς αἰθούσης) Δὲν ἔχω καμμίαν ἀξίωσιν κύριοι βουλευταί νὰ παραμείνῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπέρχεται καθ’ ὃν τρόπον συνειθίζει πολλάκις νὰ ἀπέρχεται, ὅταν γίνεται κριτικὴ τῶν ἰδικῶν του ἀπόψεων. Ἔπρεπε τὰ ἐννοήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς μίαν δημοκρατίαν καὶ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶμεν ὅμοιος πρὸς ὅμοιον, καὶ πολὺ περισσότερον εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν ἐδῶ (χειροκροτήματα). Καὶ πρέπει νὰ εἴπω καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη, ὅτι ἂν εἶναι χρήσιμοι εἰς τὴν Βουλὴν αἱ κρίσεις αἱ ὁποῖαι ἐπιδοκιμάζουν τὴν Κυβέρνησιν, ἔχουν ὁμοίαν χρησιμότητα καὶ ἴσως μεγαλειτέραν ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι λέγουν δυσάρεστα πράγματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καλλιεργητῶν, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν διὰ παντὸς μέσου νὰ τοὺς συμβιβάσωμεν, καὶ ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ συμβιβασμός, θὰ ἐγκαταστήσω καὶ ἀκτήμονας, θὰ κάμω τοῦτο καὶ ἐκεῖνο. Νὰ τὰ κάμῃ ὅλα αὐτὰ ἐὰν πραγματικῶς αἱ ἀξιώσεις τῶν καλλιεργητῶν εἶναι παράλογοι. Ἀλλὰ ἤθελον νὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὶ θὰ κάμῃ εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεδεικνύετο ὅτι αἱ ἀξιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν ἦσαν παράλογοι. Εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν κατέληξεν εἰς οὐδὲν συμπέρασμα. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ καμμία συνεννόησις, καμμία ἀπολύτως συνεννόησις διὰ τὴν ἐξαγορὰν τοῦ κτήματος καὶ συνεπῶς δὲν μποροῦμεν νὰ ἐλπίζωμεν εἰς αὐτὴν τὴν λύσιν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ σκεφθῶμεν τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ κτήματος μὲ δικαίαν ἀποζημίωσιν. Καὶ εἶπε κάτι τι τὸ τερατῶδες διὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, εἶπεν νὰ προσπαθήσωμεν ἡμεῖς τὸ Κράτος, νά ἀποδώσῃ περισσότερα ἡ γῆ. Θὰ ἐφαρμόσωμεν ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν εἰς τὴν διάθεσίν μας ὅπως στρέψωμεν τοὺς καλλιεργητὰς εἰς μίαν καλλιτέραν καλλιέργειαν τῆς γῆς, διὰ νὰ ἀποφέρῃ περισσοτέρας προσόδους. Καὶ ὅταν ἔχωμεν τὴν μεγαλειτέραν ἀπόδοσιν τῆς γῆς, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἐξαναγκαζομένων τῶν καλλιεργητῶν νὰ καλλιεργοῦν καθ’ ὡρισμένον τρόπον καὶ μὲ ὡρισμένας μεθόδους, καὶ ὅταν ἐκτὸς αὐτοῦ ὑψωθῇ ἡ τιμὴ τῶν γεωργικῶν προϊόντων, τότε καὶ τότε μόνον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν συμφωνίαν μὲ τήν ἑταιρείαν πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ κτήματος. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία ἀποτελεῖ τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον τοῦ ἀστικοῦ Κράτους. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, ἐγὼ μάλιστα προχθὲς εἶπον ὅτι ἂν ἀπό συνολικῆς ἀκόμη ἀπόψεως γίνεται ἐπίθεσις καί γίνεται ἄρνησις τῆς ἀναγκαιότητος τῆς ἀτομικῆς ἰδιοκτησίας εἰς τὰς μεγάλας βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις, προκειμένου περὶ τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας, εἴμεθα πλέον ἢ σύμφωνοι ὅτι ἔχει ἀνάγκην προστασίας ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία, διότι χωρὶς μικρὰν ἰδιοκτησίαν δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ ἔντασις προσπαθείας, πρὸς καλλιτέραν καλλιέργειαν τῆς γῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ δόγμα αὐτὸ τῆς ἀξίας τῆς ἰδιοκτησίας δὲν θέλει νὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ, εἰς τὸ ζήτημα τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας, καὶ λέγει ὅτι θὰ ἐφαρμόσῃ ἓν σύστημα μεγάλης ἰδιοκτησίας καὶ ἐξαναγκαστικὸν καθ’ ὡρισμένον τρόπον καλλιεργείας. Ἔ, κύριοι, τοιοῦτον σύστημα ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἐφαρμόζεται εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου, παρὰ μόνον εἰς τὴν Κομμουνιστικὴν Ρωσσίαν, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐκεῖ αἱ πρόσοδοι αἱ περισσότεροι, αἱ ὁποῖαι ἐπιδιώκονται διὰ τοῦ ἐξαναγκασμοῦ τῶν καλλιεργητῶν εἰς τήν δι’ ὡρισμένου συστήματος καλλιέργειαν, περιέρχονται εἰς τὸ Κράτος, ἐνῷ ἐδῶ περιέρχονται εἰς μίαν ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν ὅτι ἂν ἀφήσωμεν τὰ πράγματα, πάλιν θὰ καταληφθῇ ἡ περιφέρεια ἐκείνη ἀπὸ τὰ ὕδατα. Μὰ ἡμεῖς δὲν εἴπομεν ὅτι πρέπει ν’ ἀφεθοῦν εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Κυρίου τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα. Ὀφείλουν νὰ πληρώνουν οἱ χωρικοί, διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων, διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁποίων δύνανται νὰ εὑρεθοῦν ἄρισται λύσεις. Καὶ οἱ ἰδιοκτῆται δύνανται νὰ ἐπιδιώξουν διὰ τήν συντήρησιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, εἰ δυνατὸν, νὰ γίνῃ αὐτόνομος ὀργανισμὸς ἢ καὶ τό Κράτος νὰ ὑποχρεώσῃ νὰ καταβάλλουν οἱ καλλιεργηταί, ὅτι χρειάζεται διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Οἱ ἐδῶ καλλιεργηταὶ συνέπηξαν συνεταιρισμὸν ἔχοντα αὐτὸν τὸν σκοπὸν καὶ εἶναι περιττὸν τοιοῦτος νὰ προβάλληται ἰσχυρισμὸς, πρὸς κατατρόπωσιν τῶν ἀντιθέτων ἀντιλήψεων. Καὶ εἶπε καὶ κάτι τι ἄλλο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ περιμένωμεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον, διὰ νὰ ἴδωμεν τίνα ἀποτελέσματα θὰ ἔχῃ αὐτὴ ἡ ἐργασία. Δὲν ἀρκοῦν δηλ. τὰ 40–50 χρόνια ποῦ ἐκμεταλλεύεται τὴν περιφέρειαν ἐκείνην ἡ ἑταιρεία καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀπεδείχθη ὅτι δὲν δύναται ὄντως ἡ Κωπαΐς ν’ ἀποφέρῃ, προσόδους τοιαύτας ὥστε νὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον διετέθη διὰ τὴν περιφέρειαν ἐκείνην, ἀλλ’ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ περιμένωμεν ἄλλα 40 χρόνια καταπιέσεως τῶν χωρικῶν καὶ διαφόρων ζητημάτων δημιουργουμένων μεταξὺ τῶν χωρικῶν καὶ Κράτους, ὁπότε φαντάζεσθε τὶ κυκεὼν θὰ δημιουργηθῇ, καὶ ποῖαι ἀντιθέσεις μεταξὺ Κράτους καὶ ἑταιρείας, θὰ ἔπρεπε νὰ περιμείνωμεν ἄλλα τόσα ἔτη διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν δύναται ν’ ἀποδώσῃ προσόδους τοιαύτας ὥστε νὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ κεφάλαιον. Ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ ζητήσῃ ἀμέσως πληροφορίας, θὰ ἐλάμβανε τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ ἑταιρεία δὲν καταβάλλει οἵαν ἔπρεπε νὰ καταβάλλῃ προσπάθειαν. Ἐξετάσατε, κύριοι, μὲ τὶ ἐπιβαρύνει τοὺς χωρικοὺς ἡ ἑταιρεία, ὅταν χρησιμοποιοῦνται λιπάσματα διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀγρῶν. Θὰ ἴδητε ὅτι καὶ ἐκεῖ τοὺς πιέζει μὲ ποσοστὰ περισσότερα, ἀπὸ ὅσα ἀπολαμβάνουν ὅλοι οἱ ἄλλοι ἐργοδόται. Ἐξετάσατε τὶ λαμβάνει διὰ τὰ ἁλωνιστικὰ τὶ διὰ τὸ ὄργωμα, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι λαμβάνει πολλαπλάσια ἀπὸ ὅσα λαμβάνουν ὅλοι οἱ ἄλλοι ἐργοδόται. Καὶ θέλετε περισσότερα ἀπὸ τὴν πεῖραν αὐτήν; Καὶ δύνανται βεβαίως νὰ ἐπιδιωχθοῦν μεγαλείτεραι ἀποδόσεις μὲ τὰ μέσα καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ αἱ ἀποδόσεις θὰ γίνουν χάριν τῶν πολιτῶν τῶν δουλευόντων ἐκεῖ, διότι εἰς κανένα Κράτος δὲν καθωρίσθη ἡ ἀρχὴ ὅτι ὅταν ἐπιτύχουν ξέναι ἐπιχειρήσεις, πρέπει νὰ διατηροῦνται ἀναλώμασι τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέδειξεν ὡς τὸ μόνον μέτρον, νὰ ὑποδείξῃ τὴν σύστασιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐνῷ προχθὲς, κύριοι βουλευταί, εἶπον ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν διὰ τὴν σύστασιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, μὲ τὴν διαφορὰν μόνον ὅτι ἀναγνωρίζομεν ὅτι θὰ βραδύνῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἡ λύσις τοῦ ζητήματος διὰ τὴν τρέχουσαν γεωργικὴν περίοδον, σήμερον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωσε τὴν κατεύθυνσιν καὶ τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ καταλήξῃ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, νὰ εἴπωμεν τὶ σημασίαν ἔχει ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή; — Σήμερον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι κατόπιν ἀντιλήψεων τὰς ὁποίας διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — κατόπιν κατευθύσεων τὰς ὁποίας ἔδωσεν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀποκρούσωμεν τὴν σύστασιν κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν ἀποκρούσωμεν διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀρκέσθη μόνον νὰ ὑποδείξῃ τὴν σύστασιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν προτέρων ὑπέδειξεν ποῖαι πρέπει νὰ εἶναι αἱ ἀπόψεις, ποῖαι πρέπει νὰ εἶναι αἱ κατευθύνσεις τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ ὅταν ὁ κύριος Πρόεδρος ἔχει τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, τὶ ἔχῃ νὰ κάμῃ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή; Τὴν σύστασιν τῆς κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ μίαν λύσιν εὐνοοῦσαν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον τῆς Κωπαΐδος;

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουδούρης.

§130Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, κύριοι βουλευταί, ἐνόμισα ὅτι εἶχα δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν νὰ διακόψω τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, τὸν ὁποῖον ἠρώτησα, ἐφ’ ὅσον οἱ καλλιεργηταὶ παραπονοῦνται ὅτι δὲν ἀποκομίζουν οὐδὲ λεπτὸν καὶ ἀναγκάζονται νὰ ἐγκαταλείψουν τὰς γαίας ἐκείνας, μὲ τὰς ὁποίας ἔχουσι ἑνώσει τὴν ζωήν των, ἐφ’ ὅσον ἡ ἑταιρεία ὑποστηρίζει ὅτι εὑρίσκεται ἐν χρεωκοπίᾳ, ἠρώτησα τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας μήπως ἐξήτασεν ἐὰν τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως εἶναι ὑπερβολικὰ καὶ δυσανάλογα πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῆς ἑταιρείας. Ἡ ἐρώτησίς μου δὲν ἐπέβλεπεν εἰς οὐδένα, ἔλεγχον οὔτε μομφήν, κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνόμιζον ὅτι ἐπεβάλετο νὰ ἀπευθύνω τὴν ἐρώτησιν αὐτήν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησεν ἀμέσως ὅτι, δὲν εἶναι μεγάλα τὰ ἔξοδα, ὄχι διότι γνωρίζει ποῖα εἶναι τὰ ἔξοδα καὶ ἐὰν εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀλλὰ ὡς εἶπεν χθές, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς τὴν ἐπιχείρησιν, τοῦ παρουσίασαν κατάλογον σχεδὸν ἴσον περίπου πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποστηρίξω ὅτι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δὲν ἦτο σοβαρόν. Σήμερον συμπληρώνων ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπεστήριξεν καὶ τοῦτο: Ἡ Ἀγγλία εἶπεν, διὰ μιᾶς ἐξαιρετικῆς καὶ ἐντατικῆς δραστηριότητος, δὲν ἠξεύρω ἰδικῆς της ἢ τῶν ἄλλων, ἀνύψωσε τὸ ἐπίπεδον τῆς ζωῆς τῶν ὑπηκόων της. Ἀλλ’ ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἀληθὲς εἶναι καὶ τοῦτο ὅτι εἴτε Ἄγγλοι εἶναι οἱ ἐργαζόμενοι, εἴτε ἄλλοι, ἡ ἀμοιβὴ πάντοτε καθορίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσόδων τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ πάντοτε, προέβη ἔτι περαιτέρω χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς λόγος, εἶπεν ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀκουσθῇ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ἡ φωνὴ αὕτη, διότι ἀποτελεῖ δημαγωγίαν τῶν δρόμων. Περιορίζομαι, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐκφράσω βαθυτάτην διαμαρτυρίαν διὰ τὰ λεχθέντα ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐλπίζω ὅτι θὰ εὕρω σύμφωνον εἰς τοῦτο ὁλόκληρον τὴν Βουλήν, διότι ἀλλοίμονον, ἐὰν ἐπικρατήσῃ τοιαύτη τακτική, κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶς ὁ τολμῶν νὰ διαφωνήσῃ καὶ εἰς ἐπουσιώδη ἀκόμη σημεῖα μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, χαρακτηρίζεται ἀπ’ αὐτὸν ὡς δημαγωγὸς τῶν δρόμων.

§131Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶπεν αὐτὴν τὴν λέξιν.

§132Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶπε αὐτὴν τὴν λέξιν, κ. ὑπουργέ.

§133Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δέν εἶπε τὴν λέξιν αὐτήν.

§134Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δέν ἐλέχθη ἡ λέξις αὐτή.

§135Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριοι συνάδελφοι, καθ’ ἣν στιγμὴν χαρακτηρίζει ἡ Κυβέρνησις πάντα διαφωνοῦντα πρὸς τὴν γνώμην της, ὡς δημαγωγόν, φρονῶ, ὅτι καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν ἔχει, νὰ σκεφθῇ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἀπαλλαγῇ τὸ ἐνωρίτερον τοιούτων ὀχληρῶν δημαγωγῶν. Καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἴμεθα μακρὰν τῆς λύσεως αὐτῆς.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§137Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ εἶμαι κύριοι βουλευταί, ἐλπίζω συντομώτατος διότι ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ὑποβάλω μίαν ὑπόδειξιν, διὰ τὴν προσωρινὴν λύσιν, ὑπόδειξιν ἡ ὁποία ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ εὕρῃ τὴν τύχην, τὴν ὁποίαν εὗρον καὶ αἱ ἄλλαι ὑποδείξεις μου. Δὲν ἀποκρούομεν ἡμεῖς τὴν σύστασιν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ὅσον καὶ ἂν αὐτὴν τὴν ἑσπέραν ἐδόθησαν ὡρισμέναι κατευθύνσεις. Δὲν φαντάζομαι ποτὲ ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἐπηρεαζόμενοι καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ὁπωσδήποτε εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φέρουν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τῆς ἐν Κωπαΐδι καταστάσεως. Ἐμπιστευόμενοι λοιπὸν εἰς τὴν ἀκεραιότητα καὶ εὐθύτητα, τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, δεχόμεθα τὴν σύστασιν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ μᾶς φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πραγματικὰ στοιχεῖα τῶν σχέσεων καλλιεργητῶν καὶ ἑταιρείας καὶ θὰ ὑποδείξῃ τάς λύσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι θὰ δώσουν τὸν ὁριστικὸν τοῦ ζητήματος διακανονισμόν. Ἐφ’ ὅσον ἡ σύστασις τῆς Ἐπιτροπῆς δύναται νὰ θεωρηθῇ βεβαία, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, νὰ ἀναμείνωμεν τὰ πορίσματα αὐτῆς καὶ νὰ συζητήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐπὶ τῆς προταθησομένης ριζικῆς λύσεως, μολονότι πάντοτε διαμαρτυροῦμεν τὰς ἀπόψεις ἡμῶν, ἐφ’ ὅσον στοιχεῖα νεώτερα δὲν μᾶς μεταπείθουν. Ὁ ἀξιότιμος κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θέσας τὴν ἀρχὴν ὅτι ἐν Κωπαΐδι ὑπάρχει εἰδική τις σχέσις, μία διατύπωσις σχέσεων τὴν ὁποίαν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι παρίδωμεν, ἐφάνη εἰς τὴν ἀρχὴν θέλων νὰ ἀφήσῃ νὰ πιστευθῇ ὅτι ἐκ διαμέτρου ἀντιτιθέμεθα εἰς πᾶσαν ἰδέαν, εἴτε ἐξαγορᾶς ἐπὶ τοῦ παρόντος τῆς ἑταιρείας, εἴτε πολλῷ μᾶλλον ἐφαρμογῆς τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἡ ὁποία ἐπροτάθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παγίων τοῦ συντάγματος διατάξεων. Ἐνομίσαμεν πρὸς στιγμὴν ὅτι, ἐθεωρεῖτο παρὰ τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἡ πρότασις περὶ ἐφαρμογῆς τῶν συνταγματικῶν περὶ ἀπαλλοτριώσεως διατάξεων διὰ τὴν πλήρη τῆς ἑταιρείας ἀποζημίωσιν, ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀρχῆς ταύτης ὅτι ἀπετέλει ἴσως παράβασιν τῶν ὅρων, τῶν συμβατικῶν ὅρων τῶν ὁποίων οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν θὰ ἤθελε ποτὲ νὰ παραβιάσῃ διότι πάντοτε οἱ Ἕλληνες ἐτήρησαν μέχρι κεραίας τὰς ὑποχρεώσεις των. Ἀλλὰ παραδόξως ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὀρθώτατα δὲν ἀπέκρουσεν κατὰ βάσιν τὴν ἀρχὴν αὐτήν. Τὴν ἐδέχθη καὶ αὐτὸς καὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ καὶ μέχρι τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ἀλλὰ ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις. Αἱ προϋποθέσεις αὐταὶ εἶναι, νὰ ἀφήσωμεν ἀκόμη τὴν ἑταιρείαν νὰ ἐκμεταλλεύεται ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τὴν Κωπαΐδα, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ μεγαλυτέρα ἀπόδοσις εἰς τὴν Κωπαΐδα καὶ ἂν ἀπελπισθῶμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μεγαλυτέρα ἀπόδοσις τῆς Κωπαΐδος, τότε νὰ φροντίσωμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννόησιν μετ’ αὐτῆς καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἐπιχείρησις θὰ ναυαγήσῃ, καὶ ἀφ’ οὗ θὰ ναυαγήσει ἔλθετε νὰ συμφωνήσωμεν διὰ τὴν ἐξαγοράν. Καὶ ἐὰν ἡ ἑταιρεία δὲν συμφωνήσῃ τότε θὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον καὶ θὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθῶμεν ὑπὸ τοιούτους ὅρους, διότι θὰ μεταβάλωμεν τοὺς ἀγρότας ἡμῶν εἰς δουλοπαροίκους. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς ἀπαλλοτριώσεως, εἶναι δεκτὴ ἐκ μέρους τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία ὑφίσταται μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτοῦ εἶναι ὅτι ἡμεῖς δὲν ἀποκρούομεν τὴν ἔρευναν ταύτην, ἀπὸ τῆς στιγμῆς δηλαδὴ αὐτῆς δὲν ἀποκρούομεν τὴν ἔρευναν ἀφ’ οὗ προέλθωμεν εἰς συννεγόησιν μετὰ τῆς ἑταιρείας καὶ ἴδωμεν ὅτι ἡ ἑταιρεία δυστροπεῖ εἰς μίαν δικαίαν ἀποζημίωσιν διὰ τὰς γαίας τὰς ὁποίας κατέχει. Καὶ ἀφ’ οὗ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς ἐκ τῆς μελέτης ὅτι πᾶσα προσπάθεια διαχειρίσεως τῶν κτημάτων εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ καλλίτερα ἀποτελέσματα νὰ εἴπωμεν σήμερον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθῇ χρόνος νὰ τὰ εἴπωμεν. Νὰ εἴπωμεν ὅτι ὑπάρχουν συμφέροντα τῆς ἑταιρείας τὰ ὁποῖα εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ συμφέροντα ὁλοκλήρων πληθυσμῶν τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ παραγνωρίσωμεν. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν μεταξὺ ἡμῶν οὐσιώδης διαφορά, ὑπάρχει χρονικὴ διαφορά, καὶ ἐλπίζω ὅτι τὸ δίκαιον εὑρίσκεται μεθ’ ἡμῶν καὶ ὄχι μὲ τὸ μέρος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ ἐπιληφθῇ τῶν ζητημάτων αὐτῶν, δὲν ὑποθέτω ὅτι θὰ παραβλέψῃ νὰ μελετήσῃ καὶ νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὰς ἄλλας ἀπόψεις. Ἡ ἑταιρεία αὐτὴ μέχρι τοῦδε δὲν ἔδωκε μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους της. Αἱ μετοχαί της ἀγοραίαν ἀξίαν δὲν ἔχουν, καὶ ὅμως οἱ μέτοχοι αὐτῆς ἀνθίστανται εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κτήματος αὐτοῦ. Τὶ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοὺς ἀναγκάζει, τὶ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοὺς πείθει ὥστε νὰ εἶναι δύστροποι εἰς τὴν συνεννόησιν μετὰ τοῦ κράτους; Τὸ κεφάλαιον αὐτὸ ἔχει ἤδη ὑποστεῖ μίαν μείωσιν τεραστίαν. Προσόδους ἐκ τῶν μετοχῶν αὐτῶν δὲν ἔχουν. Διατὶ ἐννοοῦν νὰ ἐμμείνουν εἰς μίαν ἐκμετάλλευσιν ἀσύμφορον δι’ αὐτούς; Διατὶ δὲν ἔρχονται εἰς μίαν συνεννόησιν, ἡ ὁποία καὶ προσόδους θὰ παράσχει εἰς αὐτὴν, καὶ κεφάλαιον θὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν ἱκανοποιητικόν; Εἶναι μία ἄποψις ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ μελετηθῇ ὑπὸ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς διότι θὰ μᾶς διαφωτίσῃ ἀπολύτως διὰ τῆς πραγματικῆς ἐν Κωπαΐδι καταστάσεως. Λοιπὸν θεμελειώδης διαφορὰ μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς συνεννοήσεως μὲ τὴν ἑταιρείαν, δὲν ὑφίσταται, ὑφίσταται χρονικὴ διαφορὰ καὶ ἐλπίζω ὅτι τὸ δίκαιον εὑρίσκεται μὲ τὸ μέρος ἡμῶν καὶ ὄχι μὲ τὸ μέρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει περισσότερον τὴν στιγμὴν αὐτήν, ἀφοῦ τὰ ζητήματα τ’ ἀφορῶντα τὴν ριζικὴν λύσιν θὰ ἐξετασθοῦν μετ’ ὀλίγον χρόνον, εἶναι ἄλλο, εἶναι τὸ ζήτημα τὸ συνδεόμενον μὲ τὴν προσωρινὴν λύσιν. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἐν τῷ ζητήματι τοῦτο ἐφάνη κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούων τὸν περιορισμὸν τοῦ ὁρισμοῦ ἀνωτάτου μισθώματος. Εἶπε ποία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἐμφυτεύσεων καὶ τῆς καλλιεργείας ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν Κωπαΐδα: Εἰς τὴν ἐμφύτευσιν ὁ ἰδιοκτήτης δὲν εἰσφέρει μόνον τὴν κοινὴν γῆν, ἔχει ἀνάγκην προστασίας καὶ δὲν πρέπει ἑπομένως νὰ τύχῃ τῆς προστασίας εἰς τὰς καλλιεργείας τὰς ἄλλας. Δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀρχὴ ὅπως τὴν θέτῃ ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐψηφίζετο ὁ νόμος περὶ ἐμφυτεύσεως ὑπῆρχεν ἡ ἀντίστροφος ἀντίληψις, ὅτι δηλ. εἰς τὴν ἐμφύτευσιν, ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα πολὺ ἐπιεικέστεροι ἀπέναντι τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ αὐστηρότεροι ἀπέναντι τῶν ἐμφυτευτῶν. Καὶ διαμαρτυρίαι ἠγέρθησαν διὰ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἐπὶ τῶν ἐκτελεστικῶν κτημάτων. Ἂν ὑπέμνησα τὴν διάταξιν αὐτὴν τὸ ἔπραξα διότι ἡ ἀρχὴ εἶναι μία καὶ ἡ αὐτὴ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ τὸ Κράτος νὰ ἀνεχθῇ δι’ ἕναν οἱονδήποτε ἰδιοκτήτην, ν’ ἀποστερῇ τὸν καλλιεργητήν, τὸν ἐργάτην, μιᾶς δικαίας ἀμοιβῆς. Ἡ ἀρχὴ εἶναι μία καὶ ἡ αὐτὴ ὅτι ὀφείλει τὸ κράτος ν’ ἀσφαλίζῃ εἰς τὸν ἐργάτην τῆς γῆς τὸ ἐλάχιστον τῆς συντηρήσεως ὅρων. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζητήσαμεν ἡμεῖς καὶ εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους πολὺ μεγαλυτέρα ἀπὸ ὅ,τι ἦτο πρὸ δεκαετίας, διότι τότε εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐφαρμογῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως, στάδιον κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ἡ γῆ εἰς τοὺς ἀγρότας ἐνῶ σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκπνέει ἡ προθεσμία τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθοῦν ἐκτὸς ταύτης ἀπροστάτευτοι πλέον τελείως παραμένοντες εἰς τὴν διάθεσιν τῶν γαιοκτημόνων ἕν πλῆθος καλλιεργητῶν τῆς ὑπαίθρου. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι δίκαιον νὰ λάβωμεν ἕν γενικὸν προστατευτικὸν μέτρον, ὄχι διὰ νὰ στερήσωμεν τὸν ἰδιοκτήτην τῆς νομίμου προσόδου του ἀλλὰ διὰ νὰ ἀσφαλήσωμεν εἰς τὸν καλλιεργητὴν τῆς ὑπαίθρου τὸ ἐλάχιστον τῆς συντηρήσεώς του. Ποῖον εἶναι τοῦτο; Θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ κρίνωμεν γενικῶς δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ ἰδιαιτέρως καὶ διὰ τὴν Κωπαΐδα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἐπειδὴ διὰ τὴν Κωπαΐδα ἡ ἑταιρεία κατέβαλε μεγαλύτερα κεφάλαια ἀπ’ ὅ,τι κατέβαλον οἱ ἄλλοι γαιοκτήμονες, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ κατέβαλον κεφάλαια διὰ τὴν ἀγορὰν τῆς γῆς, ἐπειδὴ ἡ ἑταιρεία διέθεσε μεγαλύτερα κεφάλαια καὶ προέβη εἰς τεχνικὰς ἐγκαταστάσεις καὶ ἐπιχειρήσεις ἐπί τῆς γῆς ἐκείνης διὰ τοῦτο ἔχει τὸ δικαίωμα νά ἀπορροφᾷ καὶ ἐξαντλῇ ὅλας τὰς προσόδους τοῦ ἀγρότου καὶ νὰ τὸν ἐπιβαρύνῃ ἐπὶ πλέον διὰ χρεῶν. Αὐτὴ ἡ ἀρχὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι πλέον παραδεκτὴ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν. Ἀλλὰ μήπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέκρουσε καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ θεμιτοῦ μισθώματος; Ὄχι. Δὲν τὴν ἀπέκρουσε ποσῶς, διότι ὅσον καὶ ἂν ἐφάνη κατ’ ἀρχὴν μὴ δεχόμενος τὴν ἀρχὴν ταύτην κατέληξεν εἰς τὸ τέλος νὰ εἴπῃ ὅτι: «ἐγὼ ἔχω ἀνάγκην μελέτης καὶ ἀφοῦ μελετήσω τὸ ζήτημα θὰ δεχθῶ τὴν ἀρχὴν τοῦ θεμιτοῦ μισθώματος, ἀλλὰ καθοριζομένου ὑπὸ τῶν δικαστηρίων». «Καθοριζομένου ὑπὸ τῶν δικαστηρίων», ἔχει καλῶς. Ἐκεῖνο ποὺ δὲν πρέπει νὰ κάμῃ εἶναι νὰ ἐξετάσῃ τὸ τὶ εἶναι ἀπαραίτητον, τὶ χρειάζεται διὰ τὸν ἐργάτην ὅπως καλλιεργήσῃ τὴν γῆν, καὶ αὐτό νὰ τὸ βάλῃ εἰς τὸν νόμον. Δὲν θέλει αὐτὸ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Ἄς φέρῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἂς ἀφήσῃ εἰς τὸ δικαστήριον τὴν εὕρεσιν τοῦ ἀνωτάτου θεμιτοῦ μισθώματος. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν θὰ κάμῃ, διότι ἐνόμισεν ὅτι καὶ αὐτὸ ἔχει ἀνάγκην μελέτης, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἐπείγει καὶ οἱ καλλιεργηταὶ ἔχουν καὶ αὐτοὶ ἀνάγκην προστασίας. Τὸ Κράτος καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον ἔχει, ἐὰν θέλῃ ἐπὶ τέλους νὰ μή μείνουν αἱ γαῖαι αὐταί, ἀκαλλιέργητοι, νὰ ἐφαρμόσῃ ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξήγγειλε τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργός, νὰ πειθαναγκάσῃ τοὺς ἐργάτας, ἀπειλῶν αὐτοὺς ὅτι θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν καὶ θὰ προστατεύσῃ αὐτὴν νὰ φέρῃ ἄλλους ἀκτήμονας ἀγρότας οἱ ὁποῖοι νὰ καλλιεργήσουν τήν Κωπαΐδα νὰ ἐξαναγκάσῃ αὐτοὺς νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς ἐργασίας των, ἔστω καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἐπέβαλλεν εἰς αὐτοὺς ἡ ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος. Ἀλλὰ ἐνῷ ἔχει τὰ μέσα ταῦτα ἀπέναντι τῶν ἐργατῶν παραμένει ἀπολύτως ἄοπλος ἀπέναντι τῆς ἑταιρείας· ἂν ἡ ἑταιρεία ἐμμείνῃ εἰς τὰς ἀξιώσεις αὐτῆς δὲν ἔχει οὐδὲν μέσον νὰ τὴν ἐξαναγκάσῃ νὰ τήν πείσῃ νὰ ἐλαττώσῃ τὰς ἀξιώσεις της καὶ νὰ φανῇ ὀλιγώτερον ἐπαχθὴς εἰς τοὺς ἀγρότας. Αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ θεραπεύσω διὰ μιᾶς ὑποδείξεως ἂν ἡ κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὴν ὑπόδειξιν αὐτήν. Δὲν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ συζητήσῃ καί νὰ γίνῃ ὁ ρυθμιστὴς τῶν νομίμων συμφερόντων ἑταιρείας καὶ καλλιεργητῶν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ἐπιβολῆς ἀπέναντι τῆς μιᾶς πλευρᾶς, νὰ εἶναι δὲ ἀπολύτως ἄνευ μέσων ἐπιβολῆς ἀπέναντι τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Καὶ ἕνα ἔχει μέσον ἀπολύτως θεμιτὸν ὥστε νὰ εἶναι αἰσθητὴ ἡ γνώμη αὐτῆς εἰς τὴν ἑταιρείαν. Εἶναι ἡ ἄποψις ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐδέχθη τὴν ἑσπέραν ταύτην κατ’ ἀρχὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδή, νὰ ἔχῃ εἰς χεῖρας της τὴν ἐπιβολὴν τοῦ θεμιτοῦ μισθώματος. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς προτείνομεν—ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν δυστυχῶς νὰ ἐπιβάλωμεν τοιαύτην πρότασιν—νὰ ζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐξουσιοδότησιν...

§138Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λόγῳ τῶν διακοπῶν;

§139Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μάλιστα λόγῳ τῶν διακοπῶν, ὥστε ἂν τὸ κρίνῃ εὔλογον, ἂν δὲν καταλήξῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς ἑταιρείας, νὰ ἐπιβάλῃ τοὐλάχιστον τὸν νόμον περὶ θεμιτοῦ μισθώματος ὥστε νὰ προστατεύσῃ καὶ τοὺς καλλιεργητὰς οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς ἐργασίας των. Τὶ τὴν ἐμποδίζει νὰ πράξῃ τοῦτο ἀφοῦ ἀποκρούει κατ’ ἀρχὴν τὴν ἐπιψήφισιν ἀπὸ τοῦδε τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου θεμιτοῦ μισθώματος; Ἄς λάβῃ τοὐλάχιστον τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν καὶ ἂν ὑπάρξῃ ἀνάγκη ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου τούτου νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ καὶ ἂν δὲν ὑπάρξῃ ἀνάγκη, δὲν ὑποχρεώνει κανεὶς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τούτου. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ὑπόδειξις αὐτὴ ἡ ἁπλῆ εἰς τὴν ὁποίαν προβαίνομεν δὲν θὰ εὕρῃ ἀντιρρήσεις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἰς οὐδὲν ἄλλο θὰ συντελέσῃ, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ παράσχῃ εἰς αὐτὴν τὴν δύναμιν τῆς ἐπιβολῆς μιᾶς δικαίας ἀξιώσεως τῶν γεωργῶν τῆς Κωπαΐδος οὕτως ὥστε καὶ αὐτοὶ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς καὶ τὰ δίκαια αὐτῶν νὰ μὴ παροραθοῦν τελείως.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη, ὡς συμπέρασμα τῆς συζητήσεως ὑπεβλήθη ἡ ἑξῆς πρότασις (ἀναγινώσκει) «Ἡ Βουλὴ συνιστᾷ συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 55 τοῦ Συντάγματος, Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν καὶ μελέτην τῶν ὅρων τῆς καλλιεργείας ἐν Κωπαΐδι καὶ πρὸς εἰσήγησιν τῶν ἐνδεικνυομένων μέσων πρὸς τακτοποίησιν τῆς ἐκεῖ καταστάσεως. Τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἀναθέτει εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς».

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ ἐξεταστικαὶ Ἐπιτροπαὶ καταρτίζονται καθ’ ὑπόδειξιν τῶν κομμάτων.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ⅔ τῆς ἐπιτροπῆς ἀνήκουν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὸ ⅓ εἰς τὴν μειοψηφίαν.

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν δὲν ἀρέσουν τα πρόσωπα τά ὁποῖα ὑποδεικνύετε, ν’ ἀντικατασταθοῦν.

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ζήτημα ἀρχῆς. Ἡμεῖς πάντοτε ἡρμηνεύσαμεν τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ὅτι ἀφίνεται ἡ ἐκλογὴ εἰς τὰ κόμματα.

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ ὑποδεικνυόμενα πρόσωπα δύνανται ν’ ἀντικατασταθοῦν. Διαβάσατε, κύριε Πρόεδρε, τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύονται ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας, καὶ κατόπιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι 8 τῆς πλειοψηφίας (ἀναγινώσκει).... καὶ 4 τῆς ἀντιπολιτεύσεως (ἀναγινώσκει)»........

§147ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτά. Δεκτά.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 4½ μ. μ. (Ὥρα 8.30′ μ. μ.)