1930.12.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17

ΔΕΥΤΕΡΑ 15 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις, Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Ὁ Εἰσαγγελεὺς Ἐφετῶν Ἀθηνῶν, αἰτεῖται τὴν παροχὴν ἀδείας πρός ποινικὴν δίωξιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Λ. Κουτσοπετάλου, κατηγορουμένου ἐπὶ ἐξυβρίσει καὶ συκοφαντίᾳ. —Οἱ ποτοποιοὶ Ξάνθης, ζητοῦν τὴν κατάργησιν τῆς προσθέτου φορολογίας τοῦ νόμου 4123, καὶ τὴν ταχεῖαν ἀποφυλάκισιν των. —Ὁ σύνδεσμος ἀγοραστῶν κτημάτων ἀνταλλαξίμων, ζητεῖ τήν τροποποίησιν τοῦ νόμου 4725 πρός ἀπαλλαγὴν τῶν ἀκινήτων ἀπὸ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν, καὶ ἀποπληρωμὴν τῶν χρεῶν εἰς μίαν 25ετίαν. —Ἡ ἕνωσις τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων Μεσολογγίου, διαμαρτυρομένη διὰ τὴν παρέλκυσιν τοῦ ζητήματος, ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης περὶ διαβαθμίσεώς των, παρακαλεῖ ὅπως ταχέως ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια ὑπὲρ τῆς τάξεώς των. —Οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ζητοῦν τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἱδρυθεισῶν σχολῶν —Ἡ ἕνωσις γονέων ἀναπήρων πολέμου, ζητοῦν τὴν παροχὴν βοηθήματος λόγῳ τῶν ἑορτῶν. —Οἱ κάτοικοι Νέων Καρυῶν Λαρίσσης, ζητοῦν τὴν ἀναστολὴν τῆς πληρωμῆς ἐνταλμάτων δεκάτης. —Οἱ κάτοικοι Ἁλιάρτου καὶ Πετρομαγούλας ζητοῦν τὴν ταχεῖαν ἐπίλυσιν τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος. —Ἡ κοινότης Χάλκης Λαρίσσης, ζητεῖ τὴν ἄμεσον παράδοσιν τῶν σχολικῶν οἰκοπέδων πρὸς ἀνέγερσιν διδακτηρίου. —Οἱ ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι Χίου, Λαυρίου, Σερρῶν, Δράμας, καὶ Καβάλλας, ζητοῦν τὴν ταχεῖαν ψήφισιν τοῦ θεσμοῦ τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων. —Οἱ ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι Θεσσαλονίκης, καὶ οἱ καπνεργάται Σερρῶν, διαμαρτύρονται διὰ τὴν καταδίκην τῶν στρατιωτῶν Καλπακίου καὶ ζητοῦν τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἀποφάσεως, καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ οὐλαμοῦ. —Τὸ σωματεῖον τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων Ξάνθης, ζητεῖ τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τῶν ἀλευροβιομηχάνων, καὶ τῶν νοθευτῶν τῆς κινίνης. —Οἱ κάτοικοι τῆς Κοινότητος Τοπόλια διαμαρτύρονται διὰ τὴν διακοπὴν τῆς ροῆς ποσίμου ὕδατος ὑπὸ τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος. —Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Βλαχοθανάσης καταθέτει αἴτησιν τοῦ Εὐαγ. Ἀνδρούτση, ἱερέως κατοίκου Καστέλλας (Χαλκίδος) ζητοῦντος τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς καταβολῆς διδάκτρων ὑπὸ τῶν πρὸ τοῦ ἔτους 1920 εἰσαχθέντων, εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μαρσέλος, καταθέτει αἴτησιν τῶν προσφύγων, συνοικισμοῦ Χατζηκυριάκου Πειραιῶς, ζητούντων τὴν παραχώρησιν βραχώδους χώρου τοῦ πειραϊκοῦ περιπτέρου, πρὸς ἐπέκτασιν τοῦ συνοικισμοῦ. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει: 1) Ὑπόμνημα τοῦ ἰατρικοῦ συλλόγου Μεσολογγίου, ζητοῦντος τὴν ἐπίσπευσιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, περὶ ταμείου συντάξεως ἰατρῶν. 2) Ψήφισμα τῶν ἐπαγγελματικῶν προσφυγικῶν ὀργανώσεων Σερρῶν ζητούντων τὴν ἄμεσον λύσιν τοῦ καπνικοῦ ζητήματος. 3) Ψήφισμα τοῦ καπνεργατικοῦ κόσμου Σερρῶν, ζητοῦντος, τὴν διὰ νόμου ἀπαγόρευσιν τῆς τακτοποιήσεως τῶν καπνῶν Μακεδονίας καὶ Θράκης. 4) Αἴτησιν τῶν κατοίκων Κοινότητος Καλυβίων Ἀγρινίου ζητούντων τὴν χορήγησιν καλλιεργητικῶν δανείων, ὑπὸ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Εὐθυμιάδης, Ν. Τερζόγλου καὶ Ι. Μιχαὴλ, καταθέτουν τηλεγράφημα τοῦ Συνδέσμου τῶν Κοινοτήτων Κιλκὶς, διὰ τὸ κλείσιμον τῶν ἀγροτικῶν ἰατρείων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Μαντᾶς καταθέτει ἀναφορὰν φοιτητῶν, ἀπορριφθέντων κατὰ τὰς τμηματικὰς ἐξετάσεις τοῦ Ὀκτωβρίου, τοῦ Πανεπιστημιακοῦ ἔτους 1929–1930, —Οἱ βουλευταὶ κ. κ, Α. Παπαναστασίου, Α. Μπακάλμπασης καὶ Α. Θεολογίτης, καταθέτουν ἀναφορὰν συνταξιούχων τῆς Πάουερ καὶ τῆς Ἑταιρείας Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρός, ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ καθορισμοῦ τοῦ μισθώματος τοῦ 1930 τῶν λουτρῶν Καμμένων Βούρλων. —Ἡ Γερουσία ἀποστέλλει τὰ παρ’ αὐτῆς τὸ πρῶτον ψηφισθέντα σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας διατάξεων τοῦ νόμου 4697, «περὶ συστάσεως βιβλίου διεκδικήσεων». 2) «Περὶ τῶν ξένων Σχολείων. Ὁ κ. Α. Μιχαλακόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν), ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀθήναις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰαπωνίας τὴν 23 Ἰανουαρίου 1930 ὑπογραφείσης Συνθήκης συνδιαλλαγῆς, δικαστικοῦ διακανονισμοῦ, καὶ διαιτησίας». 2) «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Βιέννῃ τῇ 26 Ἰουνίου 1930 μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας ὑπογραφείσης συνθήκης φιλίας, συνδιαλλαγῆς, διαιτησίας, καὶ δικαστικοῦ διακανονισμοῦ». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Βιέννῃ τῇ 26 Ἰουνίου 1930 μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας ὑπογραφείσης συνθήκης φιλίας, συνδιαλλαγῆς, διαιτησίας καὶ δικαστικοῦ διακανονισμοῦ». 2) «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Οὐγγαρίας καὶ Ἑλλάδος ὑπογραφείσης ἐν Βουδαπέστῃ, τῇ 13 Ἰουνίου 1930 συμβάσεως». 3) «Περὶ ἀποδοχῆς δωρεᾶς Θ. Κότσικα πρὸς ἵδρυσιν ἑλληνικοῦ νοσοκομείου ἐν Ἀλεξανδρείᾳ.» 4) «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Γενεύῃ καταρτισθείσης πολυμεροῦς ἐμπορικῆς συμβάσεως τῆς 24 Μαρτίου 1930». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων· 1) «Περὶ ἐγκρίσεως συστάσεως συνεργείου διὰ τὸν ἔλεγχον, πρὸς τακτοποίησιν δικαιολογητικῶν πληρωμῶν μαρτυρικῶν δικαιωμάτων, ἐνεργουμένων ὑπὸ τῶν ταμιῶν ἰδίᾳ αὐτῶν ἁρμοδιότητι». 2) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 3397 καὶ 3742 «περὶ συγκροτήσεως τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου, καὶ τοῦ νόμου ΓΥΛΖʹ τοῦ 1909 «περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 363 καὶ 483 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας». 4) «Περὶ συστάσεως συλλόγων συμβολαιογράφων». 5) «Περὶ παρατάσεως προθεσμιῶν, συμπληρώσεως καὶ ἑρμηνείας διατάξεων τοῦ νόμου 4428, περὶ τρόπου διακοπῆς τῆς παραγραφῆς». 6) «Περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου 3874 περὶ παραχωρήσεως δασικῶν, ἢ μὴ ἐκτάσεων πρὸς ἵδρυσιν ἰατρείων». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, διὰ τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαναστασίου,

§3Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν κ. συνάδελφοι, παρ’ ἑνὸς συναδέλφου ἐπεδιώχθη νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα, ὡς τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος ζήτημα. Ἡ ἀντίληψις αὐτὴ εἶναι εἰς ἄκρον ἐσφαλμένη, διότι πρόκειται ὄχι περὶ μικροῦ καὶ ἐπουσιώδους ζητήματος, δυναμένου νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς τοπικοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ γενικοῦ ζητήματος ἀπὸ πολλῶν ἀπόψεων. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν ἐνδιαφερομένων πληθυσμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς χιλιάδας ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν, εἶναι γενικοῦ ἐνδιαφέροντος ζήτημα, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς Ἐθνικῆς παραγωγῆς, καὶ εἶναι ἀκόμη γενικωτέρου ἐνδιαφέροντος ζήτημα, διότι εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν εἶναι ἀναμεμιγμένη μία μεγάλη ξένη ἑταιρεία, ἡ ὁποία διέθεσε τὰ κεφάλαιά της, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῆς Κωπαΐδος. Ἀκόμη δέ, διότι εἰς τὴν ὑπόθεσιν εἶναι ἀναμεμιγμένη μία μεγάλη ξένη ἑταιρεία, τό κόμμα ἡμῶν τὸ ὁποῖον εἶχεν τὴν πρωτοβουλίαν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὑπόθεσιν, ἐμελέτησε τὸ ζήτημα ἐπισταμένως. Καὶ δὲν θὰ ἔφερεν τὸ ζήτημα ἐνώπιον ὑμῶν, ἐὰν δὲν εἶχεν πεισθῆ ὅτι ὑπάρχει εἰς τὰς περιφερείας τῶν ἐπαρχιῶν Λεβαδείας Θηβῶν καὶ ἄλλων, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ζήτημα κοινωνικὸν καί πλουτοπαραγωγικὸν μεγίστου ἐνδιαφέροντος, ἐὰν δὲν ὑπῆρξεν μία ἀνώμαλος κατάστασις ἡ ὁποία πρέπει νὰ θεραπευθῇ, ἐὰν δὲν εἴχωμεν πεισθῆ ὅτι τὸ δίκαιον εἶναι πρὸς τὸ μέρος τῶν καλλιεργητῶν. Ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν ἡμεῖς νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰς ἀγροτικὰς καὶ ἐργατικὰς τάξεις, ὅσον καὶ ἂν ἐπιδιώκωμεν τὴν προαγωγὴν αὐτῶν τῶν τάξεων, ποτὲ δὲν θὰ ἠθέλαμεν νὰ προκαλέσωμεν μίαν γενικὴν συζήτησιν, ἐὰν δὲν εἴχομεν πεισθῆ, ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς ἀνωμάλου καταστάσεως, καὶ ὅτι τὸ δίκαιον εἶναι μὲ τὸ μέρος τῶν καλλιεργητῶν. Ἀλλὰ ὅσον καὶ ἂν πρόκειται περὶ ξένων συμφερόντων τὰ ὁποῖα καὶ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ τυγχάνουν προσοχῆς καὶ νὰ εἶναι σεβαστὰ δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ εὑρεθῇ κανεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι αὐτὴ ἡ προσοχή, ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς τὰ ξένα συμφέροντα τὰ ὁποῖα συνδυάζονται καὶ μὲ τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα, — διότι ὁ τόπος δὲν μπορεῖ νὰ προαχθῇ, ἐὰν δὲν στηριχθῇ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως μὲ ξένα κεφάλαια — δὲν φαντάζομαι λοιπόν, ὅτι θὰ εὑρεθῇ κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἡ προσοχὴ καὶ προστασία αὐτὴ πρέπει νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια τοῦ θεμιτοῦ. Δὲν φαντάζομαι, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι, ἐὰν ὀφείλεται ἱκανοποίησις διὰ τὰ χρησιμοποιηθέντα ξένα κεφάλαια, ὅτι ἡ ἱκανοποίησις αὐτή, δὲν πρέπει νὰ στηρίζεται εἰς...... καὶ ὄχι εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῶν γενομένων ἐπιχειρήσεων. Ἐὰν αἱ ἐπιχειρήσεις ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν εἶχον καταρτισθῆ καλῶς, κανεὶς δὲν φέρει εὐθύνην κακῆς πορείας τῶν ἐπιχειρήσεων, καὶ δὲν μπορεῖ κανεὶς ξένος σεβόμενος τὸ δίκαιον, νὰ ἀξιώσῃ μείζονα ἀποζημίωσιν καὶ μείζονα ἱκανοποίησιν ἐκείνης τὴν ὁποίαν παρέχει, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ ἡ ἀπόδοσις μιᾶς ἐπιχειρήσεως. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ εἶναι ἀφόρητος καὶ ἐπείσθητε περὶ τούτου, ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Ροδόπης, ὁ κ. Μπακάλμπασας ἐτόνισεν ὅτι τὴν εὐθύνην τῆς καταστάσεως τῆς σημερινῆς δὲν φέρει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Τὸ ζήτημα ὑπῆρχε ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, καὶ ἡ διαφορὰ εἶναι ὅτι ἐσχάτως, ἕνεκεν εἰδικῶν λόγων, ἡ κατάστασις ἐχειροτέρευσε, μέχρι τοιούτου σημείου, ἔφθασε τὸ μαχαίρι ἕως τὸ κόκκαλο, ὥστε προεκλήθη ἐξέγερσις τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιζημία καὶ διὰ τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὸ κοινωνικὸν σύνολον. Καὶ ἐὰν φέρῃ τὴν μεγαλειτέραν εὐθύνην ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἶναι ὅτι δὲν ἔσπευσε, ὅταν εἶδε μέχρι ποίου σημείου ἔφθασαν τὰ πράγματα, νὰ λάβῃ τὸ ταχύτερον τὰ προσήκοντα μέτρα, ὥστε νὰ ἀρθῇ ἡ ὑφισταμένη ἀνωμαλία. Ὅταν τὸ πρῶτον ἔγεινεν ἡ σύμβασις περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, εἶχον στηριχθῆ μέγισται ἐλπίδες ὡς πρὸς τὸ ἀποτελέσματα τοῦ ἔργου ἐκείνου. Ὅταν ἔλαβον χώραν αἱ συμβάσεις ἐκεῖναι, ἐστηρίζοντο μεγάλαι ἐλπίδες διὰ τὴν ἀποτελεσματικότητα τοῦ ἔργου. Ἐστηρίζοντο μεγάλαι ἐλπίδες καὶ διὰ τοὺς χωρικούς, καὶ διὰ τὴν ἑταιρείαν αὐτήν. Τὸ δυστύχημα εἶναι ὅτι τά ἀποτελέσματα, δὲν ἀπέβησαν εὐχάριστα, οὔτε διὰ τὴν ἑταιρείαν, οὔτε διὰ τοὺς χωρικούς, διὰ τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐτόνισε εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι ἐκαλλιέργησαν τὰ κατακλυζόμενα μέρη ἐκεῖνα ὑπὸ ὑδάτων, καὶ ὡς ἐκ τούτου κατώρθωσαν νὰ ἔχουν μεγαλειτέρας ἐκτάσεις πρὸς καλλιέργειαν. Οἱ χωρικοὶ ἐκεῖνοι δὲν ἦσαν ξένοι πρὸς τὰς γαίας, αἱ ὁποῖαι ὁριστικῶς καὶ τελειωτικῶς ἀπελευθερώθησαν ἀπὸ τὰ κατακλύζοντα αὐτὰ ὕδατα. Ἡ Κωπαΐς δὲν ἦτο μία συνεχὴς λίμνη, ἦτο μία ἔκτασις κατακλυζομένη περιοδικῶς, κατ’ ἔτος, ἀπὸ τὰ ὕδατα. Ἀλλ’ ἔμενον μεγάλαι γαῖαι ποῦ ἦτο δυνατὸν νὰ καλλιεργηθοῦν τὸ θέρος μὲ ὀπώρας δηλ. μὲ πεπόνια καὶ ἄλλα εἴδη σχετικὰ δυνάμενα νὰ καλλιεργηθῶσι τὸ θέρος. Οἱ δὲ χωρικοὶ οἱ ὁποῖοι ὡς μισθωταὶ καλλιεργοῦν τὰς γαίας σήμερον, ἦσαν ἰδιοκτῆται ἢ ἐμφυτευταί.

§4Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπῆραν 25 χιλιάδες στρέμματα.

§5Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι 25 χιλιάδες.

§6Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Τὸ μεγαλείτερον μέρος ἦτο ἀπὸ τὰ κατακλυζόμενα ὕδατα.

§7Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι συνεχῶς. Ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐδέχθησαν νὰ στερηθοῦν ἕνα μεγάλο μέρος τῶν γαιῶν, διὰ νὰ εἶναι βέβαιοι περὶ τῆς ὁριστικῆς καλλιεργείας τοῦ μέρους ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔχουν.

§8Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπεται; Διὰ νὰ εἴμεθα σύμφωνοι ἐπὶ τῶν πραγμάτων, οἱ χωρικοὶ ἀκριβῶς ἅμα ἐγένετο ἡ σύμβασις, ἐπῆραν τὰς γαίας αἱ ὁποῖαι ἔκειντο εἰς τὰ πέριξ, αἱ λοιπαὶ γαῖαι αἱ ὁποῖαι σήμερον δίδονται εἰς καλλιεργητὰς, δὲν ἐκαλλιεργοῦντο.

§9Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι κ. Πρόεδρε, δὲν ἔχετε ἀκριβεῖς πληροφορίας, ἐγὼ δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι ὅλαι ἐκαλλιεργοῦντο, ἀλλὰ τὸ μεγαλείτερον μέρος.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι τὸ μεγαλείτερον μέρος.

§11Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅταν ἔγινεν ἡ σύμβασις τῆς Κωπαΐδος, διότι γνωρίζεται ὅτι ἐμελέτησα...

§12Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ παλαιὰ σύμβασις;

§13Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐμελέτησα τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὰ 25 ὅταν ἐπρόκειτο νὰ τὴν κανονίσω, καὶ ἐδέχθη ἡ ἑταιρεία τὴν διαιτησίαν. Ἀλλὰ πρὸ ἐμοῦ τὴν εἶχον μελετήσει ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις, ἡ δὲ ἑταιρεία παρουσίαζε συμβάσεις τὰς ὁποίας εἶχον ὑπογράψει ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις διαδοχικῶς, αἱ πρὸ ἡμῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἀνεγνωρίζετο ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσαν ἀπέναντι τῆς ἑταιρείας τὰς ὑποχρεώσεις των αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις. Ἐὰν ἔχετε τὸν φάκελλον, θὰ ἴδητε συμβάσεις ὑπογραφείσας παρὰ τῶν Καλογερᾶ, Γούναρη, Θεοτόκη κλπ. Εἰς τὶ συνίσταντο αἱ συμβάσεις αὐταί; Ὅταν ἐγένοντο αἱ πρῶται συμβάσεις, εἶπον ὅτι θὰ καθορισθῇ διὰ μηχανικῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου, ποία εἶναι ἡ ἔκτασις τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνει νὰ ἀποξηράνῃ καὶ ἀπέναντι τῆς ἀποξηράνσεως αὐτῆς, ἀναλαμβάνει τὰς δεῖνα, καὶ δεῖνα ὑποχρεώσεις. Ἡ ἑταιρεία ἔλεγεν ὅτι ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὰς ὑποχρεώσεις μου, ἐσεῖς ὅμως δὲν μοῦ δίδετε τὰς γαίας, καὶ δὲν μοῦ δίδετε τὰς γαίας, διότι ἔγιναν ἀγωγαὶ ἐκ μέρους ἀκριβῶς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶχον γαίας κατακλυζομένας καὶ οἱ ἐγείραντες, τὰς ἀγωγὰς αὐτὰς, ἀπέβησαν νικηταὶ ἐν τῷ ἀγῶνι. Ἡ ἑταιρεία εἶχε προσκαλέσει τὸ δημόσιον, καὶ ἡ δίκη περὶ ἀποζημιώσεως ἔμεινεν ἐκκρεμής. Ἡ ἑταιρεία ἔλεγεν, ὅτι ἐγὼ μὲν ἐξεπλήρωσα τὰς ὑποχρεώσεις μου, ἐσεῖς δὲ δὲν ἐξεπληρώσατε τὰς ἰδικάς σας καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου στεροῦμαι τῶν εἰσοδημάτων μου, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ μοῦ εἴχατε δώσῃ, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 670000 λιρῶν. Τότε εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοήσωμεν τὰς συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις, ὄχι διότι δὲν πείθομαι ὅτι ἔτσι ἦσαν τὰ πράγματα, ἀλλὰ διότι παρῆλθεν τόσον χρονικὸν διάστημα, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ παραβλέψωμεν ὅτι παρήλλαξαν τὰ πραγματικὰ περιστατικά, καὶ ἔγινεν διαιτησία ἡ ὁποία διαιτησία ἀντὶ τῶν 670 χιλ. λιρῶν, ἔδωσε 65 χιλ. ἀποζημίωσιν εἰς τὴν ἑταιρείαν διὰ τὰς ζημίας της. Ὅσοι εἶχον γαίας ἐν μέρει κατακλυζομένας, αὐτοὶ ἔκαμαν ἀγωγὰς, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν παραπονοῦνται, ὅτι τοὺς κατακρατοῦνται ἐδάφη.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι τοὺς κατακρατοῦνται ἐδάφη. Εἶπον μόνον, ὅτι ἓν μέρος τῶν γαιῶν αὐτῶν ἀπελευθερώθη, ἐκτὸς ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν ἀπὸ τότε καὶ ἐκαλλιεργοῦντο ἀπὸ τοὺς χωρικούς.

§15Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κανένα. Αὐτὸ εἶναι ἀναπόδεικτον. Ἐφ’ ὅσον θὰ κάμωμεν τὴν ἐπιτροπὴν θέλω νὰ ξέρω τὰ πράγματα.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς ἔδωκε μερικοὺς ἀριθμούς, ποία ἦτο ἡ ἀρχικὴ ἔκτασις τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ ἡ ἑταιρεία ὡς ἐπικαρπωτὴς, καὶ ὡς ἰδιοκτήτης. Τὸ παράπονον τῆς ἑταιρείας συνίσταται εἰς τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)........... Ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία ὑπάρχει, εἶναι τὰ 18 χιλ. στρέμματα τὰ ὁποῖα κατέχουν οἱ τρίτοι. Ἄλλως τὸ Κράτος εἶχε καὶ αἰτιάσεις κατὰ τῆς ἑταιρείας ὅτι δὲν διεξεδίκησε, ὅπως ἔπρεπε νὰ διεκδικήσῃ αὐτὰ τὰ κτήματα. Λοιπὸν ἡ διαφορὰ ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας ὑφίσταται, ὅτι πρέπει νὰ πληρώσῃ τὸ δημόσιον ἐκ τοῦ λόγου ὅτι δὲν παρέδωκε εἰς τὴν ἑταιρείαν (ἀναγινώσκει).................... δηλαδὴ δὲν εἶπε ποῖα εἶναι τὰ ἰδιόκτητα, καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἰδικά της, ἀλλὰ ποῖα ἔδει νὰ κατέχῃ λόγῳ ἐπικαρπίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Αὐτὴ ἦτο ἡ διαφορά, ὄχι ὅτι δὲν παρεδόθησαν, παρεδόθησαν εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἀλλὰ δὲν εἶχε γίνει ἡ διακανόνισις.

§17Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἦτο καὶ αὐτό.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλο. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀξιώσεων αὐτῶν τῆς ἑταιρείας, ἡ διαιτητικὴ ἀπόφασις λέγει: (ἀναγινώσκει).......... Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν, ἐγὼ τὸ εἶπον μόνον ὄχι διὰ νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἔχουν αὐτοὶ δικαιώματα ἰδιοκτησίας σήμερον, διότι καὶ ἂν εἶχον, ἀπεσβέσθησαν ἐφ’ ὅσον τὰ κατέλαβε ἡ ἑταιρεία ἔκτοτε ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συνθήκης καὶ τῶν νόμων. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Λέγω ὅτι οἱ χωρικοὶ αὐτοὶ, ἐστήριξον τὰς οἰκονομίας των καὶ ἐπὶ τῆς καλλιεργείας αὐτῶν τῶν ἐκτάσεων.

§19Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν τὸ ἀντίθετον, ἀλλ’ ἐγὼ ἀρνοῦμαι ὅτι............

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν καλλιεργοῦνται αὐτά.

§21Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, διότι κατεκλύζοντο. Κανεὶς δὲν εἶχε δικαίωμα ἰδιοκτησίας, διότι θὰ τὰ διεξεδίκῃ, ὅταν ἀπεκαλύφθησαν.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς ὅλας τὰς λίμνας, ἀκόμη καὶ στὴ λίμνη τῆς Κορινθίας ἡ ὁποία ἐπὶ συνεχῆ ἔτη κατεκλύζετο, ὑπῆρχον δικαιώματα ἰδιοκτησίας.

§23Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐδῶ ὑπῆρχον, ἀλλὰ περιωρίσθησαν εἰς 28 χιλιάδες στρέμματα.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶχον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δικαιώματα, ἐστήριζον τὰς οἰκονομίας των καὶ ἐπὶ τῆς καλλιεργείας αὐτῶν τῶν ἐκτάσεων. Καὶ ἐν’ ᾧ ὅπως σᾶς εἶπον, ἐστηρίζοντο τόσον χρησταὶ ἐλπίδες καὶ ὡς πρὸς τοὺς παραγωγούς, καὶ ὡς πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι, σὺν τῷ χρόνῳ διεμορφώθη μία κατάστασις, ἡ ὁποία συνήθως ὅπου ὑπάρχει ὁ ὀργανισμὸς αὐτός, ὁ ἀγροτικὸς τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας ἀφ’ ἑνός, καὶ τῆς μικρᾶς καλλιεργείας ἀφ’ ἑτέρου, ὁ ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν κακὴν καλλιέργειαν, τὴν κακὴν ἀπόδοσιν, τὴν ἐκμετάλλευσιν τὴν μεγάλην τοῦ μικροῦ καλλιεργητοῦ, ἀπὸ τὸν μεγάλον ἰδιοκτήτην εἶναι γνωστὸν καὶ αὐτό, εἶναι ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι ὅπου ὁ καλλιεργητὴς δὲν εἶναι ἰδιοκτήτης, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναπτυχθῇ τὸ ἐνδιαφέρον τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν καλλιέργειαν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις καλλιεργείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐντείνῃ τὴν προσπάθειάν του ὁ καλλιεργητής, ὅπως γίνῃ ἡ μεγαλειτέρα καὶ καλλιτέρα ἐκμετάλλευσις τῆς γῆς, καὶ διὰ τοῦτο ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως εὐθηνείας, ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως κοινωνικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς ὑποστηρίζομεν ὅτι, παντοῦ ἐπιβάλλεται ἡ γῆ νὰ ἀνήκει εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν καλλιεργοῦν. Εἰς τὴν Κωπαΐδα, μολονότι διὰ τῆς συμβάσεως ἔχει ληφθεῖ πρόνοια, ὅπως ἡ ἑταιρεία ἀποβῇ ὁ διδάσκαλος τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, διὰ προτύπων καλλιεργειῶν, ἐνεργουμένων δι’ ἐπιστημονικῶν μέσων, ἐν τούτοις οὐδεμία πρόοδος τῆς καλλιεργείας ἐπετεύχθη, ὄχι μόνον διότι ἡ ἑταιρεία δὲν ἐφήρμοσε τὰς τελειοτέρας αὐτὰς μεθόδους, τὰς ἐπιστημονικάς—καὶ μία ἀπὸ τὰς διαφορὰς μεταξὺ ἑταιρείας καὶ δημοσίου, διὰ τὴν ὁποίαν ἔχει ἐπιβληθεῖ καὶ πρόστιμον εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἦτο ὅτι δὲν ἐφήρμοσεν αὐτὰς τὰς τελειοτέρας μεθόδους—ὄχι μόνον δὲν συνέστησε τὸν κτηνοτροφικὸν σταθμόν, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ συστήσῃ, ἀλλὰ καὶ διότι εἶχε μεγαλείτερα κέρδη ἡ ἑταιρεία ἐκ τῆς βαμβακοκαλλιεργείας διότι καθορίζεται τὸ μίσθωμα λόγῳ καλλιεργείας τῶν ἀγρῶν, διὰ βάμβακος κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ν’ ἀποδίδῃ πολὺ περισσότερα εἰς τὴν Ἑταιρείαν, διότι εἴτε γίνεται παραγωγὴ μεγάλη, εἴτε δὲν γίνεται, ὁρίζεται τὸ μίσθωμα ἀνεξαρτήτως τῆς παραγωγῆς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εἰς εἶδος καὶ ποσοστὸν τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ εἶναι ἁπλῶς εἰς ἀπόδοσιν, διότι ἡ Ἑταιρεία ἔχει συμφέρον νὰ καλλιεργοῦνται αἱ γαῖαι διὰ τοῦ βάμβακος. Τοῦτο συντελεῖ ὥστε νὰ γίνεται μονότονος καλλιέργεια ἐκεῖ, εἰς μέγαν βαθμὸν διὰ βάμβακος, ἡ ὁποία ἔχει συνέπειαν τὴν ἐλάττωσιν τῆς παραγωγῆς· διότι ἡ βαμβακοκαλλιέργεια ἔχει τὸ μέγα πλεονέκτημα, ἐκτὸς τῆς μεγάλης ἀποδόσεως, ὅτι δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ μὲ τὸ σύστημα τῆς ἀρνησισπορᾶς, καλλιεργουμένων τῶν ἀγρῶν πότε διὰ δημητριακῶν καρπῶν, καὶ πότε διὰ βάμβακος, παρ’ ὅλα ταῦτα, μολονότι ἐπιστημονικῶς ἐνεδεικνύετο, ὅτι ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθῇ αὐτὴ ἡ ἀρνησισπορά, ἐκ τῶν ἐκθέσεων καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἔχομεν, εἶναι ἐξηκριβωμένον καὶ ἀναμφισβήτητον ὅτι, ἡ ἑταιρεία ἔχουσα ἕν μεγαλείτερον θετικὸν κέρδος ἐκ τῆς βαμβακοκαλλιεργείας, ὤθησε τοὺς καλλιεργητὰς, καὶ τοὺς ἐξηνάγκασεν εἰς τὴν συστηματικήν, εἰς τὴν μονόπλευρον καλλιέργειαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀπέβη ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἀποδόσεως τῆς γῆς. Ἡ ἐκμετάλλευσις ἐκ μέρους τοῦ μεγάλου ἰδιοκτήτου τῶν μικρῶν καλλιεργητῶν, δὲν εἶναί τι ὅπως σᾶς εἶπον κενοφανές. Παντοῦ ὅπου ὑπάρχουν μεγάλοι καλλιεργηταί, καὶ μικροὶ καλλιεργηταὶ παντοῦ ὡς εἶναι φυσικὸν ἐμφανίζεται αὐτὴ ἡ ἐκμετάλλευσις. Κατὰ συνέπειαν, εἰς ὅσους ἔχουν μελετήσει τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ἀγροτικοῦ ὀργανισμοῦ τῶν διαφόρων κρατῶν, δὲν προξενεῖ κατάπληξιν τὸ γεγονὸς ὅτι ἐπετεύχθη μία ἐξαιρετικὴ, καὶ ὄχι θεμιτὴ ἐκμετάλλευσις τῶν μικρῶν καλλιεργητῶν, ἐκ μέρους τοῦ μεγάλου ἰδιοκτήτου, ἐκμετάλλευσις διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εὐθύνονται οἱ διαθέσαντες τὰ κεφάλαιά των, διότι αὐτὴ ἡ ἐκμετάλλευσις γίνεται ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους, ἀπὸ τοὺς ἐπιστάτας, ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ δικαιολογοῦν, τὰς μεγάλας ἀμοιβὰς των καὶ τοὺς μεγάλους μισθούς των. Τὸ γεγονὸς ὅμως εἶναι ὅτι, ἡ ἐκμετάλλευσις αὐτὴ, γίνεται ἀκόμη μεγαλειτέρα, καὶ εἶναι αὐτὴ ἡ ὁποία μαζὺ μὲ τὴν πτῶσιν τῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων, συνετέλεσε νὰ γίνῃ ἡ τελευταία ἐξέγερσις. Ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος ἀμφισβητοῦσα τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν μικρῶν καλλιεργητῶν, ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν ἔγινε ἐπιβάρυνσις τῆς καλλιεργείας. Καὶ ὅμως ἀπεδείχθη περιτράνως ὅτι, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐπῆλθεν ἐπιβάρυνσις τῶν ὅρων τῆς καλλιεργείας. Ἀνεφέρθη εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, τὸ παράδειγμα τῆς καλλιεργείας τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Καὶ ἐκεῖ εἴδομεν ὅτι, ἐν ᾧ διὰ τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς, προπολεμικῶς κατεβάλλετο 16–18%, σήμερον ἀνῆλθεν τὸ γεώμορον εἰς 21–24%, τὸ ὁποῖον μαζὺ μὲ τὰ πρόσθετα δηλαδὴ μαζὺ μὲ τὰ μεταφορικὰ ἀνέρχεται εἰς 38%. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ὅταν ὑπολογισθῇ καὶ τὸ ἄχυρον, τὸ τὸ ὁποῖον ἔχει ἀναλογίαν 1 πρὸς 3, ὅταν τὸ ὑπολογίσωμεν εἰς 30 λεπτὰ, ἔχομεν ἀμέσως μίαν διαφορὰν ἀπὸ 50–75%. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ γεώμηλον διὰ τὰ δημητριακὰ ἀπὸ 18% ἢ ἀπὸ 22%, ὅπως ἰσχυρίζεται ἡ ἑταιρεία, ἔφθασεν εἰς 50–75 τοῖς ἑκατόν. Ἡ ἑταιρεία ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν ἐπεδίωξε τὴν αὐτὴν συγκομιδὴν τοῦ ἀχύρου, τὸ ὁποῖον χρησιμοποιεῖ εἴτε διὰ καύσιμον ὕλην εἴτε πρὸς πώλησιν. Δὲν ἐπεδίωξε τὴν εἴσπραξιν αὐτοῦ, καὶ ὅμως ἔχομεν παραδείγματα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐτραυματίσθησαν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν, διότι δὲν ἤθελον νὰ παραχωρήσουν τὸ ἄχυρον. Ἡ αὐτὴ αὔξησις παρατηρεῖται καὶ εἰς τὸν βάμβακα. Ἔφθασεν καὶ ἐκεῖ ἀπὸ τρεῖς ὀκάδας τὸ στρέμμα, εἰς 35 ὀκάδας ἢ 40 ὀκάδας τὸ στρέμμα, αὔξησις ἡ ὁποία οὐδόλως δικαιολογεῖται, οὔτε ἐπὶ τῆς τιμῆς, διότι δὲν πρόκειται περὶ καταβολῆς εἰς χρῆμα, ἀλλὰ περὶ καταβολῆς εἰς εἶδος, ἔχομεν δηλαδὴ δεκαπλασιασμὸν τοῦ μισθώματος τοῦ γεωμόρου, προκειμένου περὶ καλλιεργείας βάμβακος. Ἐὰν λοιπὸν ὑπολογισθῇ ἀκόμη ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἔχομεν ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τοῦ βάμβακος, εἰς τὸ ¼ καὶ εἰς τὸ ⅓, δύνασθε νὰ ἐννοήσητε ποία εἶναι ἡ ζημία ἡ μεγάλη, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸν πτωχὸν καλλιεργητήν. Ἀλλ’ ἡ ἑταιρεία ἰσχυρίζεται ὅτι ἀπέναντι τῶν ὑψηλῶν γεωμόρων παρέχει εὐκολίας εἰς τοὺς καλλιεργητὰς, παρέχει δάνειον καὶ παρουσιάσθη μία ἀπόδειξις ἀναμφισβήτητος, σύμφωνα πρὸς τὴν ὁποίαν κατεβλήθη τόκος 45–50 τοῖς ἑκατὸν εἰς τὴν παροχὴν μιᾶς πιστώσεως σπόρου. Εἶναι ἡ ἀπόδειξις τῆς σελίδος 6...

§25Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ τὸ ἀναφέρει αὐτὸ ἡ ἀπόδειξις, ὅτι δίδεται τόκος 45 τοῖς ἑκατόν;

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα. Ἰδοὺ κύριε Πρόεδρε. Δι’ 100 ὀκάδας κριθῆς, εἰς 7 μῆνας κατεβλήθησαν 25 ὀκάδες· εἶναι καταπληκτικόν!

§27Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω τὰ ἑξῆς: Ἐὰν πρόκειται περὶ δανείου καθαροῦ εἰς τὸ ὁποῖον ἡ ἑταιρεία ἐπὶ 100 ὀκάδων ἐπῆρεν 25 εἰς 7 μῆνας, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀφόρητον, ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἔτσι.

§28Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλὰ εἶναι ἡ ἀπόδειξις.

§29Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ ἔχωμεν καὶ πλαστογραφημένας ἀποδείξεις.

§30Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν λέγω δι’ ἄλλας ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν μετὰ τὴν δημοσίευσιν τῆς ἀπαντήσεως τῆς ἑταιρείας.

§31Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σήμερον ἔχομεν τὴν ἀνταπάντησιν τῆς ἑταιρείας ἡ ὁποία ρητῶς καταγγέλλει τοιαύτας πλαστογραφήσεις, δηλαδὴ δέχομαι, ἐὰν εἰς τὰς 100 ὀκάδας ἐπῆρε 25 εἰς 7 μῆνας, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀφόρητον. Ἀμφιβάλλω ὅμως, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφιβάλλω ἕως ὅτου βεβαιωθῶ διὰ τὸ πρᾶγμα.

§32Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, προχθὲς εἶδα πάλιν ὅτι ἔχετε τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἐφόσον ἔχομεν δύο ἀντιθέτους ἀπόψεις, ὑποχρεούμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν ἄποψιν τῆς ἑταιρείας ὡς πλέον ἀξιόπιστον.

§33Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Δὲν τὸ εἶπον ἔτσι. Δὲν τὸ εἶπα γιὰ σᾶς. Εἶπον ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔχομεν δύο ἀντιθέτους ἀπόψεις, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κάμωμεν ἔρευναν, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἐγώ, ὡς πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ πιστεύω ὅτι ἡ ἀλήθεια εἶναι ἐγγύτερον πρὸς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς ἑταιρείας, διότι ἔχει βιβλία καὶ εἶναι ἐπίσημον κατάστημα, παρὰ νὰ πιστεύω τὰς πληροφορίας ποὺ μοῦ δίδει ἕκαστος τῶν ἐνδιαφερομένων, ὁ ὁποῖος φυσικώτερον νὰ θέλῃ—δὲν μέμφομαι ἰδιαιτέρως κανένα — νὰ λέγῃ τὰ πράγματα ὅπως τὸν συμφέρουν. Αὐτὰ εἶπον. Δὲν εἶπον ὅτι σᾶς ὑποχρεώνω σᾶς νὰ πιστεύετε. Ἐγὼ πιστεύω εἰς τὴν ἀπόδειξιν ποὺ θὰ γίνῃ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐγὼ πιστεύω ὀλιγώτερον εἰς τὴν ἑταιρείαν.

§34Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι εἶναι σφάλμα νὰ θέλωμεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι οἱ πτωχότεροι ἄνθρωποι, οἱ πολυπληθέστεροι, διότι ἔχουν ἀνάγκην μεγάλην, παρέχουν πληροφορίας ὀλιγώτερον ἀξιοπίστους.

§35Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶπα ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἀπὸ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ἐγγράφων δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἀλήθεια εὑρίσκεται περισσότερον ἀπὸ τὰ ἔγγραφα τῆς ἑταιρείας παρὰ ἀπὸ τά ἔγγραφα τῶν καλλιεργητῶν. Ἀλλὰ δὲν λέγω νὰ στηριχθῶμεν εἰς αὐτὰ καὶ μόνον καὶ νὰ μὴ ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα· σᾶς λέγω νὰ τὰ ἐξετάσωμεν.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ἐξήτασα καὶ τὰ δύο ὑπομνήματα καὶ βλέπω μὲ λύπην μου ὅτι ἡ ἑταιρεία ἡ ὁποία ἔχει ὑπαλλήλους καὶ γραφεῖα, ὀφείλει νὰ δίδῃ ἀκριβεστέρας πληροφορίας καὶ ὅτι ἡ ἀκρίβεια εἶναι πολὺ περισσότερον μὲ τὸ μέρος τῶν καλλιεργητῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ ἐκμετάλλευσις ἡ ὁποία γίνεται. Καὶ ὁμιλῶ περὶ ἐκμεταλλεύσεως, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει κ. πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὅταν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ κατάστασις ἡ ἀγροτική, εἶναι συνυφασμένον μὲ τὴν ὀργάνωσιν αὐτὴν τὴν ἀγροτικὴν ἂν ἔχῃ ἀνάγκην πιστωτικὴν ὁ καλλιεργητὴς νὰ προστρέχῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ φαντασθῶμεν ποτὲ ἰδιοκτήτην μὴ παρέχοντα εὐκολίας εἰς τὸν καλλιεργητήν, πολὺ δὲ περισσότερον ὅταν ὑπάρχουν ἔτη κατὰ τὰ ὁποῖα ὁ καλλιεργητὴς ἐξέρχεται μὲ κενὰ τὰ θυλάκια ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν. Ἔχει ἀνάγκην λοιπὸν νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καὶ τότε ὁ ἰδιοκτήτης παρέχει τὴν βοήθειαν του ὑπὸ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα. Δὲν εἶναι μόνον δὲ αὐτὸς ὁ ὅρος τοῦ μεγάλου τόκου. Εἶναι καὶ ὁ ὅρος τῆς διατιμήσεως τῶν παρεχομένων εἰδῶν ἔχομεν δὲ καὶ μίαν ἄλλην ἀπόδειξιν ἐπίσης σπουδαιοτάτην καὶ ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσβληθῇ ὡς πλαστή, κατὰ τὴν ὁποίαν δι’ ἑκατὸν ὀκάδες σπόρου βάμβακος ἐπῆρε 637 δραχμάς, ἐνῷ ἡ ἀγοραία ἀξία,............

§37Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐνῷ ἡ ἀγοραία ἀξία, ὅπως ὑποστηρίζει εἰς τὴν ἀνταπάντησιν ἡ ἑταιρεία, ἦτο 700 δραχμάς. Καὶ σᾶς παραθέτει μέσα εἰς τὴν ἀπάντησίν της τὴν ἀπόδειξιν πόσον τὰς ἀγόρασε.

§38Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐδῶ εἶναι ἡ ἀγοραία τιμή, ἡ ἑταιρεία λέγει ὅτι ἔχει δαπανήσει διὰ τὴν ἀποθήκευσιν κλπ.

§39Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Δὲν τὸ ἔχετε διαβάσει καλά. Ἡ ἑταιρεία λέγει ὅτι ἔχει ἐξαντληθῆ ὁ σπόρος τοῦ προηγουμένου ἔτους καὶ ἠναγκάσθη νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν ἀγορὰν διὰ νὰ προμηθευθῇ σπόρον, ὁ ὁποῖος τῆς ἐστοίχισε 7 δρχ. τὴν ὀκᾶν καὶ τὸν ἔδωσε πρὸς 6.

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε ἠδύνατο νὰ ἀγοράσῃ τὸν σπόρον εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχε πολὺ φθηνότερα.

§41Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετατοπίσατε τότε τὴν εὐθύνην, ἀλλὰ μὴ ὑποστηρίζετε ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι εἶχε ὁ σπόρος 3 δραχμὰς καὶ τὸν ἐπώλησεν 6. Ἀλλὰ νὰ λέγετε ὅτι ναὶ μὲν τὸν ἠγόρασε 7 καὶ τὸν ἔδωσε 6, ἀλλὰ ἡμεῖς τὴν κατηγοροῦμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ νὰ τὸν ἀγοράσῃ πρωτήτερα.

§42Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι εὔκολον νὰ ἐξακριβώσητε ποία ἦτο ἡ ἀγοραία τιμή. Πρέπει νὰ ἐξακριβώσωμεν ἀπὸ ποῦ τὸν ἐπῆρε. Ἄν ἠγόρασε τὸν σπόρον εἰς μίαν στιγμὴν ὑψώσεως, δὲν γνωρίζω. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ σπόρου εἶναι πολὺ χαμηλοτέρα. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἕνα ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον ἐπίσης προσοχῆς. Εἶναι ὅτι ἡ ἑταιρεία ὑποχρεώνει τοὺς καλλιεργητὰς νὰ πληρώνουν ἕνα ὡρισμένον τέλος, δηλαδὴ ἡ ἑταιρεία ὑποχρεώνει τοὺς χωρικοὺς νὰ ἁλωνίζουν εἰς τὰς ἁλωνιστικάς της μηχανὰς καὶ νὰ πληρώνουν δι’ αὐτὸ 11%, διότι εἰς τοὺς ὑπολογισμούς της ἡ ἑταιρεία ἐλησμόνησε νὰ ἀναφέρῃ ὅτι πληρώνουν 8% 30% πλέον δι’ ἐργατικὰ τῆς ἁλωνιστικῆς μηχανῆς, ἐνῷ ἀντιστρόφως εἰς τὴν Θεσσαλίαν — ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶναι Θεσσαλὸς καὶ μπορεῖ νὰ εἴπῃ τὶ πληρώνουν οἱ γεωργοὶ τῆς Θεσσαλίας δι’ ἁλωνιστικά — οἱ γεωργοὶ τῆς Θεσσαλίας πληρώνουν ἕνα ποσὸν 6% ἢ 7% καὶ τὸ πληρώνουν εἰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις μὴ συνδεδεμένας μὲ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐκτεθειμέναι εἰς ἀνταγωνισμοὺς ἂν δημιουργηθῇ ἄλλη ἐπιχείρησις ἡ ὁποία δύναται νὰ τὰς ἀνταγωνισθῇ, ἐνῷ ἐδῶ εἰς τὴν Κωπαΐδα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀνταγωνισμός, ὑποχρεοῦται ὁ γεωργὸς νὰ ἁλωνίσῃ εἰς τὰς μηχανὰς τῆς ἑταιρείας, καὶ ἑπομένως ἡ ἑταιρεία ἔχει μίαν κολοσσιαίαν πελατείαν καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει νὰ φοβηθῇ κανένα ἀνταγωνισμὸν καὶ ἔχει καὶ μεγαλύτερα κέρδη. Ὤφειλε κατὰ συνέπειαν νὰ ὁρίζῃ τέλος κατώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Ἐν τούτοις καταβάλλει ὁ γεωργὸς ποσὸν διπλάσιον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καταβάλλουν οἱ καλλιεργηταὶ τῆς Θεσσαλίας διὰ τὰς ἁλωνιστικὰς μηχανάς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Οἱ χωρικοὶ ἔχουν ἀνάγκην νὰ ὀργώσουν, δὲν δύνανται νὰ ὀργώσουν μὲ ἰδικά των ζῷα. Ἡ ἑταιρεία ἔχει τὰ ἰδικά της βενζινάροτρα μὲ τὰ ὁποῖα ἐνεργεῖ τὸ ὄργωμα τῶν γαιῶν καὶ εἰσπράττει διὰ τὸ ὄργωμα αὐτὸ πολὺ περισσότερα ἀπ’ ὅ,τι καταβάλλουν οἱ χωρικοὶ εἰς τὸ κέντρον τῶν Θηβῶν, ὅπου ἡ πληρωμὴ εἶναι 33 δραχμὰς κατὰ στρέμμα, ἐνῷ εἰς τὴν ἑταιρείαν ἡ ἄρωσις αὐτὴ γίνεται μὲ ἕνα πολὺ μεγαλύτερον ποσόν, ἤτοι μὲ 135 ἕως 180 δραχμὰς κατὰ στρέμμα, ἐνῶ εἰς τὸ κέντρον τῶν Θηβῶν πληρώνουν 33 δραχ. κατὰ στρέμμα. Βλέπετε λοιπὸν πῶς γίνεται ἡ ἐκμετάλλευσις. Οἱ χωρικοὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νά ἐνεργοῦν καλλιέργειαν ἀμοίδοντες τὴν ἑταιρείαν καὶ τὰ μηχανικὰ της μέσα τετραπλασίως καὶ πενταπλασίως ἀπ’ ὅ,τι πληρώνουν οἱ ἄλλοι χωρικοὶ τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Τὰ λέγω αὐτὰ, διὰ νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ μίαν ἰδέαν τοῦ πῶς γίνεται ἐκεῖ ἡ ἐκμετάλλευσις ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας. Ἡ ἑταιρεία, ὅπως γνωρίζετε, παρέχει καὶ ξερικὰς γαίας καὶ ποτιστικάς. Διὰ τὰς ξερικὰς λαμβάνει μίσθωμα 15 δραχ. διὰ τὰς ποτιστικὰς 35 ἢ 40 δραχμάς. Συμβαίνει ὅμως νὰ παρέχῃ ἡ ἑταιρεία χωρικὰς γαίας, τὰς ὁποίας δι’ ἰδίων ἐξόδων οἱ χωρικοὶ λαμβάνοντες νερὸ ἀπὸ τὴν κοινότητα τὰς κατέστησαν ποτιστικάς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὶ γίνεται; Ἡ ἑταιρεία ἀξιοῖ καὶ λαμβάνει τὸ μίσθωμα τὸ ποτιστικόν, δηλαδὴ 35 ἕως 40 δρ. κατὰ στρέμμα ἀφήνουσα μόνον 200 δράμια βάμβακος διὰ τὴν δι’ ἰδίων ἐξόδων ἄρδευσιν τῆς γῆς ἐκ μέρους τῶν χωρικῶν· ἐνῷ ὅταν ὁ χωρικὸς ζητεῖ νερὸ ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν διὰ νὰ ποτίσῃ τὰς ἰδιοκτήτους του γαίας, ἡ ἑταιρεία ἀξιοῖ καὶ λαμβάνει μίσθωμα 15 ἕως 20 ὀκάδες κατὰ στρέμμα. Ἐνῶ λοιπὸν διὰ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν δίδει εἰς τὸν γεωργὸν 2) δράμμια διὰ τὴν ἰδίαν ἐργασίαν λαμβάνει 15 ἕως 20 ὀκάδες. Βλέπετε λοιπὸν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὑπάρχει ἐκμετάλλευσις ὑπὸ τῆς ἑταιρείας. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη σοβαροτέρα περίπτωσις, ἡ περίπτωσις τῆς καταστροφῆς τοῦ βάμβακος ἀπὸ πυρκαϊᾶς ἢ ἀπὸ πλημμύρας. Γνωρίζετε, δυστυχῶς, ὅτι τὸ ὑπέδαφος ἐκεῖνο ἀποτελεῖται ἀπὸ τύρφην ἡ ὁποία συχνὰ καίεται, δημιουργοῦνται καθιζήσεις τῆς γῆς καὶ ἐπέρχεται ἡ καταστροφὴ τῆς παραγωγῆς. Αὐτὸ γίνεται πολὺ συχνὰ ὅταν δὲν δίδεται μεγαλειτέρα προσοχὴ εἰς τὴν καλλιέργειαν. Διὰ τὸ ἀτυχὲς δὲ τοῦτο γεγονὸς δὲν φέρει τὴν εὐθύνην ὁ γεωργός, ἐν τούτοις εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τῆς πυρκαϊᾶς ὁ χωρικὸς ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ τὸ μίσθωμα αὐτὸ τῶν 40 δραχ. κατὰ στρέμμα. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἀναφέρονται τὰ ὀνόματα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπεχρεώθησαν νὰ πληρώσουν, μολονότι ἡ παραγωγὴ κατεστράφη εἴτε ἐκ πυρκαϊᾶς, εἴτε ἐκ πλημμύρας. Ὅταν ἡ ἑταιρεία παρέχει λιπάσματα, μολονότι ἀπὸ αὐτὰ τὰ λιπάσματα ὠφελεῖται 38% ἐκ τῆς μεγαλειτέρας παραγωγῆς, ἐν τούτοις ὑποχρεώνει τὸν χωρικὸν νὰ καταβάλῃ 80% τῆς ἀξίας τῶν λιπασμάτων. Καὶ εἰς αὐτὸ ἀκόμη βλέπετε ὅτι ἡ ἑταιρεία δὲν ἔδειξε κανένα ἐνδιαφέρον διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας. Ἡ ἑταιρεία ἰσχυρίσθη ὅτι πολλάκις ἔκαμεν ἀφέσεις χρεῶν κλπ., ἀλλ’ ἤδη ἀνεφέρθη πῶς ἐσχηματίσθησαν, ὁ κ. Κουτσοπέταλος ἐτόνισε προχθὲς πῶς ἐσχηματίσθησαν αὐτὰ τὰ χρέη τῶν γεωργῶν πρὸς τὴν ἑταιρείαν ἐκ τῆς διατιμήσεως τῶν ὑλικῶν ὄχι τῆς συμφερούσης εἰς τοὺς χωρικούς, διὰ τοῦ ὑπολογισμοῦ ὑψηλῶν τόκων, οὕτως ὥστε νὰ μὴ περισσεύῃ διὰ τὸν γεωργόν, ὄχι ἕνα πλεόνασμα τῶν δαπανῶν τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς ἀποδόσεως ἂν ληφθῇ μάλιστα ὑπ’ ὄψιν ὅτι καὶ τὸ ὄργωμα πληρώνεται καὶ τά θεριστικά, διότι ὁ χωρικὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θερίσῃ διὰ τῶν χειρῶν τῆς οἰκογενείας του, ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ καλλιέργεια ὅταν ἡ παραγωγὴ εἶναι μικροτέρα φέρει εἰς τὸν γεωργὸν ἔλλειμμα, ὄχι κέρδος. Ἡ ἑταιρεία ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν ἔκαμεν ὑψώσεις καὶ ἔχομεν σειρὰν παραδειγμάτων ποὺ ἔγιναν ἐξώσεις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῶν ἐξώσεων τὸ ὁποῖον ἀναγκάζει τοὺς γεωργοὺς νὰ ἀποδέχωνται τοὺς ὅρους τῆς ἑταιρείας, εἶναι ἡ τρομοκρατία ἡ ὁποία ἠσκεῖτο ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς ἑταιρείας. Ἔχω κατάλογον τῶν φυλάκων τῆς ἑταιρείας. Θὰ ἴδητε ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ φύλακες αὐτοὶ εἶναι ἄνθρωποι καταδικασθέντες ἐπὶ φόνῳ (ἀναγινώσκει τὰ ὀνόματα) σειρὰ ὅλη ἀγροφυλάκων καταδικασθέντων διὰ φόνον. Δηλαδὴ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τρομοκρατοῦν τὴν περιφέρειαν ἐκείνην καὶ ἐξαναγκάζουν τοὺς γεωργοὺς νὰ ἀποδέχωνται τοὺς ἐπαχθεῖς ὅρους τῆς ἑταιρείας. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς καταστάσεως αὐτῆς εἶναι ὅτι ἡ καλλιέργεια δὲν γίνεται ὅπως ἔπρεπε νὰ γίνεται καὶ ἑπομένως ἡ παραγωγὴ ὑφίσταται μίαν μεγάλην ζημίαν καὶ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι οἱ παραγωγοὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον φεύγουν ἐκ τοῦ θερισμοῦ χωρὶς νὰ μεταφέρουν εἰς τὰς οἰκίας των οὔτε τὴν σπορὰν, οὔτε ἕνα ποσὸν δυνάμενον νὰ δικαιολογῇ τοὺς κόπους των. Ἀναγκάζονται νὰ προσέρχωνται εἰς τὸν ἐπιστάτην τοῦ κτήματος ἵνα ζητήσωσι πιστώσεις, πιστώσεις εἰς εἶδος, πιστώσεις αἱ ὁποῖαι τοὺς βυθίζουν ἀκόμη περισσότερον εἰς τὴν ἄβυσσον τῶν χρεῶν καὶ εἰς μεγαλειτέρας ἐκμεταλλεύσεις. Μαζὺ μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἐκμετάλλευσιν εἶναι φυσικὸν νὰ ὑφίστανται καὶ μίαν ἠθικὴν ἐκμετάλλευσιν. Δὲν ἐξηκρίβωσα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἀνέφεραν οἱ καλλιεργηταὶ εἰς τὴν ἔκθεσίν των, ἀλλὰ καὶ ἡ ἑταιρεία εἰς τὴν ἔκθεσίν της ἀνομολογεῖ ὅτι ὑπάρχουν περιπτώσεις ἐκμεταλλεύσεως. Εἶναι φυσικὸν δὲ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἑταιρείας νὰ προσλαδάνωνται τὰ ὄργανα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθεσα καὶ τὰ ὁποῖα φυσικὸν εἶναι καὶ ἠθικῶς νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὸν γεωργὸν. Ἀναφέρουσι καὶ διαρκεῖς ἀγγαρείας εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλονται οἱ χωρικοί. Ἔχομεν μίαν κατάστασιν μεσαιωνικὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν συγκομίζουν κέρδη οὔτε ἡ ἑταιρεία, οὔτε οἱ καλλιεργηταὶ καὶ ὅπου κυριαρχεῖ σχέσις τρόπον τινα μεσαιωνική, σχέσις δουλοπαροικίας. Ἡ ἑταιρεία ἰσχυρίσθη ὅτι ἡ τελευταία ἐξέγερσις ὀφείλεται εἰς σκοπιμότητα καὶ ὅτι ἐπῆλθεν ἡ ἁρπαγὴ τῆς συγκομιδῆς τοῦ παρελθόντος ἔτους. Καὶ λέγει προσέτι ἡ ἑταιρεία ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ δὲν εὑρίσκονται εἰς κακὴν κατάστασιν, διότι ἔχουσι καὶ ἰδιοκτήτους ἐκτάσεις. Ἐὰν ὅμως εἶχον ἐπαρκεῖς ἰδιοκτήτους ἐκτάσεις, δὲν θὰ ὑπῆρχε Κωπαϊδικὸν ζήτημα, οὔτε θὰ ἐξεγείροντο οἱ χωρικοί, οὔτε θὰ ἐγκατέλειπον τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀγρῶν. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν σκληρὰ ἀνάγκη, ἀσφαλῶς οἱ χωρικοὶ δὲν θὰ ἐξεγείροντο καὶ δὲν θὰ κατέληγον εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀπεργίας, τὸ ὁποῖον εἶναι περισσότερον ἐπιζήμιον εἰς αὐτοὺς ἢ εἰς τὴν ἑταιρείαν. Ἡ συγκομιδὴ μικροῦ μέρους τοῦ εἰσοδήματός των κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἁρπαγὴ ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας. Προκειμένου δὲ νὰ συγκομίσωσιν ὁλόκληρον τὸν καρπὸν τοῦ βάμβακος, ἐπενέβη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ κατόρθωσε ἡ Τράπεζα ἵνα πάρῃ τὸν τόκον καὶ ἕνα μέρος τοῦ κεφαλαίου τῶν δανείων της, κατόρθωσε νὰ πείσῃ τὴν ἑταιρείαν, νὰ δεχθῇ νὰ εἰσπράξῃ τὸ ⅓ τοῦ εἰσοδήματος καὶ τὸ ἄλλο νὰ δοθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἁρπαγή. Δηλαδὴ ἡ ἑταιρεία ἰδοῦσα ὅτι θὰ ἔχανε ὁλόκληρον τὸ εἰσόδημά της ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς πρωτοπορείας τῆς Τραπέζης, ἐδέχθη νὰ πάρῃ τὸ τρίτον καὶ οὕτω ἀπηλλάγη ἀπὸ κάθε ἀξίωσιν τῆς Τραπέζης ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος τῶν καλλιεργητῶν. Τώρα ἂς ἐξετάσωμεν τὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος περιεπλάκη ἐσχάτως. Ἡ διαιτησία κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν ἀπέβη εἰς ἄκρον δυσμενής. Δυσμενὴς ὄχι μόνον διότι ἀνεγνώρισε δικαιώματα κυριότητος μετὰ πάροδον ὀλιγίστου χρονικοῦ διαστήματος, ἀλλὰ καὶ διότι εἰς τὰ ζητήματα ὅλα, ἡ ἀπόφασις τῆς διαιτησίας δὲν ἦτο εὐνοϊκὴ διὰ τὸ δημόσιον, δὲν ἦτο εὐνοϊκὴ διὰ τοὺς καλλιεργητάς. Ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἀνεγνώρισε δικαιώματα κυριότητος εἰς τὴν ἑταιρείαν ἀπὸ τοῦ 1928, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελε γίνει χρῆσις τοῦ δικαιώματος ἐκ μέρους τῶν καλλιεργητῶν τῆς ἐξαγορᾶς τῶν κτημάτων τῆς ἑταιρείας, καὶ καθώρισε ἡ διαιτησία καὶ τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐδικαιοῦτο τὸ δημόσιον νὰ ἐξαγοράσῃ τὰ κτήματα, καὶ ὄχι ὅλα τὰ κτήματα, ἀλλ’ ἓν μέρος, καὶ καθώρισε καὶ τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον ἐδικαιοῦτο νὰ ἀγοράσωσιν οἱ ἴδιοι οἱ χωρικοὶ τὰ κτήματα, ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας. Ἡ προθεσμία παρῆλθεν ἄπρακτος καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ ἑταιρεία κατέστη ἀπολύτως κύριος τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν. Τὶ εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ γίνῃ ἀφοῦ δὲν ἔχομεν πλέον σύμβασιν. Ἔχομεν ἕναν ἰδιοκτήτην ἑνὸς μεγάλου κτήματος 200.000 στρεμμάτων, τὸ ὁποῖον καλλιεργεῖται ἀπὸ χωρικούς. Ἡ ἑταιρεία ἡ ἰδία ἤδη, εἶχε προέλθει μὲ τὸ δημόσιον εἰς συνενοήσεις περὶ πωλήσεως τοῦ κτήματος προβάλλουσα ὡρισμένας ἀξιώσεις, καὶ τώρα πάλιν διὰ τοῦ ὑπομνήματος τοῦ τελευταίου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν, ὑποδεικνύει ὡρισμένας λύσεις: λέγει δηλαδὴ ὅτι δέον νὰ γίνωσι συνεταιρισμοί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐκμετάλλευσιν νὰ παραιτηθῇ δὲ ἡ ἑταιρεία ἀπὸ τὴν συντήρησιν τῶν μικρῶν ἀρδευτικῶν ἔργων καὶ περιορισθῇ μόνον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ............... Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει λέγει ἡ ἑταιρεία, πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ ἓν μέρισμα τοὐλάχιστον 6% ἐπὶ τῶν ἀποθεματικῶν κεφαλαίων καὶ ἄλλο τόσον μέρισμα διὰ τὰς ὁμολογίας αἱ ὁποῖαι βαρύνουν τὴν ἐπιχείρησιν τῆς Κωπαΐδος. Εἰς αὐτὸ ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς πράγματα. Πρῶτον ὅτι τὸ Κράτος ὅσον καὶ ἂν ἐπιθυμεῖ νὰ διευκολύνῃ τοὺς ξένους κεφαλαιούχους, οἱ ὁποῖοι διέθεσαν τὰ κεφάλαιά των χάριν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου αὐτοῦ, δὲν μπορεῖ νὰ ἐπιτρέψῃ καμμίαν ἐνέργειαν ὑπερβαίνουσαν τὰ ὅρια τοῦ θεμιτοῦ. Καὶ ἐδῶ ἐξεθέσαμεν πόσον ἤδη τὰ ὅρια αὐτὰ τοῦ θεμιτοῦ ἔχει ὑπερβεῖ ἡ ἑταιρεία. Ἴσως νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἄλλη περίπτωσις εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας ἀνάλογος περίπτωσις ἐκμεταλλεύσεως. Τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον ἐπενέβη, καὶ δικαίως ἐπενέβη νὰ κανονίσῃ τὰς σχέσεις μεταξὺ ἰδιωτῶν καὶ ἑταιρείας, αὐτὸ εἶναι τὸ χαρακτηριστικὸν τῆς τελείας ἐξελίξεως τῆς κοινωνικῆς νομοθεσίας, ὅτι τὸ Κράτος ἐπεμβαῖνον εἰς τὰς ἰδιωτικὰς σχέσεις, καὶ ρυθμίζον τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ δοῦναι καὶ λαβεῖν, εἰς τρόπον ὥστε ὁ οἰκονομικὸς ἰσχυρότερος νὰ μὴ ἀπορροφᾷ τὸ αἷμα τοῦ οἰκονομικῶς ἀσθενεστέρου. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς αὐτῆς τὸ Κράτος ὤφειλεν ἤδη νὰ ἔχῃ λάβῃ τὰ μέτρα του, ὥστε νὰ μὴ ἔρχωνται σήμερον οἱ γεωργοὶ καὶ νὰ παραπονοῦνται καὶ δικαίως κατὰ τοῦ Κράτους.

§43Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνος.

§44Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ κύριε συνάδελφε.

§45Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἤθελα νὰ λύσητε μίαν ἀπορίαν μου. Πῶς ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔλυσε ὅλα τὰ ζητήματα ἄφησεν αὐτὸ ἄλυτον.

§46Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀφήσαμεν καὶ μερικὰ διὰ τοὺς διαδόχους μας. Εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι δὲν εἶχε γίνει διαμαρτυρία.

§47Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὥστε περιμένετε τὰς διαμαρτυρίας διὰ νὰ ἐκτελέσητε τὸ καθῆκον σας;

§48Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε....Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λύσῃ καὶ τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀφίσωμεν νὰ παρέλθῃ κἄμποσος καιρὸς διὰ νὰ ἴδωμεν τὶ θὰ γίνῃ.

§49Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ διαιτησία ἔγινεν εἰς τὸ 1925. Ἀφίσατε νὰ παρέλθῃ διετία, καὶ μάλιστα ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶσθε σεῖς.

§50Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκτός, λοιπόν, αὐτοῦ τοῦ μέτρου τοῦ ἐπιβαλλομένου, τὸ ὁποῖον ἤδη ἔπρεπε νὰ εἶχεν εἰσηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶναι δυνατὸν ἐφόσον δὲν ἐφαρμόζομεν τόσον ριζικὰ μέτρα διὰ τὴν ρύθμισιν τῶν σχέσεων τῶν ἀγροτῶν, διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀνεκταὶ σχέσεις ὑπερβαίνουσαι τὰ ὅρια τοῦ θεμιτοῦ. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ τοῦ μέτρου, ἡ Κυβέρνησις ἐφαρμόζουσα καὶ τὸ Σύνταγμα, καὶ τὴν σύμβασιν τὴν ὁποίαν ἔχομεν συνάψει μὲ ξένα Κράτη θὰ ἠδύνατο, καὶ ὤφειλεν νὰ προβῇ εἰς τὴν ριζικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, δι’ ἀπαλλοτριώσεως ὁλοκλήρων ἐκτάσεων.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιχειρήσαμεν. Τὸ ἠξεύρετε......

§52Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, ἀπαλλοτρίωσιν.

§53Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§54Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διαφέρει. Ἄλλο τὸ ἕνα καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο. Ἐδῶ ἔχομεν δικαστήρια, καὶ δέν ἐπρόκειτο ἤδη νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐξαιρετικὰ μέτρα. Ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμόσωμεν ὅ,τι συνήθως ἐφαρμόζεται, καὶ εἰς τὰς χεῖρας τῶν μετόχων αὐτῶν. Διότι ἐκεῖ ὅπως ἠξεύρετε ἐπιτρέπετε καὶ διὰ τοὺς νομοὺς αὐτοὺς νὰ ἀπαλλοτριώνονται ἐκτάσεις ὑποχρεωτικῶς, διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν καὶ ἀγροτικῶς, ἐνῷ ἐδῶ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἀποκατάστασις ἤδη ἐγκατεστημένων γεωργῶν.

§55Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Ἡ ἑταιρεία θὰ ἐπροτίμα νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις.

§56Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχετε μεγάλο λάθος. Ἡ ἑταιρεία στηρίζει ὅλας τὰ ἀξιώσεις της εἰς τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἕως τώρα ἔγιναν. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, ἡ ἀξία τῶν γαιῶν δὲν μπορεῖ νὰ στηριχθῇ εἰς τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν. Καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι, ἡ βελτίωσις τῶν γαιῶν ἀπαιτεῖ μεγάλην δαπάνην, θά ἔπρεπε μὲ αὐτὸ νὰ αὐξήσῃ τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων; Κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ καμμία ἐκτίμησις, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων δαπανῶν καὶ τῶν γενομένων ἐξόδων. Ἀφήνω ὅτι ἕνα μέρος τῶν δαπανῶν, ἴσως νὰ ὀφείλεται εἰς τὴν κακὴν διοίκησιν, ἡ ὁποία ἔχει εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν της ἐκτάσεις 200.000 στρεμμάτων καὶ ἐπὶ συνέχειαν ἐτῶν δὲν ἐπλήρωσεν οὔτε ὀδωλὸν μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους, καὶ αἱ μετοχαὶ δὲν μποροῦν νὰ περιέλθουν εἰς χείρας πλουσίων μετόχων, ὡσάκις πωλοῦνται εἰς εὐτελεστάτας τιμάς. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατόν, μία ἐπιχείρησις ἡ ὁποία δὲν δίδει οὔτε ὀδωλὸν μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσῃ νὰ γίνῃ τοιαύτη διατίμησις γαιῶν, οὔτε νὰ γίνῃ τοιαύτη ἀπὸ κανὲν δικαστήριον τοῦ κόσμου, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ ἕνα μέρισμα ἀπὸ ἑξῆντα τοῖς ἑκατὸ, καὶ ἕνα ἄλλο ἐκ τῶν ὁμολογιακῶν δανείων. Καὶ ἂν ληφθῇ ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐκτίμησις τὴν ὁποίαν θὰ κανονίσῃ ἡ διαιτησία, συγχρόνως ὅμως καὶ ἡ ἔκπτωσις τῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν μείωσιν κατὰ 60% θὰ ἴδητε ὅτι δίκαιαι καὶ ἀνάλογοι ἀξιώσεις δὲν μποροῦν νὰ παρασχεθοῦν, παρὰ μόνον ὡς πρὸς τὸ ⅓ τῆς ἀπαιτηθείσης ἀξιώσεως. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα μὲ τὸ μέρος της τὸ δίκαιον τῶν ἐνδιαφερομένων φυσικὰ, διὰ τὰς χιλιάδας αὐτὰς τῶν οἰκογενειῶν, ἐνδιαφερομένων διὰ τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου, ἐνδιαφερομένων διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, εἶναι ὑποχρεωμένη ἐὰν τὰ πράγματα δὲν λάβουν μίαν αἰσίαν λύσιν νὰ προβῇ εἰς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, καὶ νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὰ ἑλληνικὰ δικαστήρια τὴν ἐκτίμησιν τήν δικαίαν τῆς ὀφειλομένης ἀποζημιώσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀνεκτὸν νὰ παρατείνεται αὐτὴ ἡ κατάστασις ἐπὶ βλάβῃ, καὶ ἐπὶ καταστροφῇ τῶν καλλιεργητῶν, καὶ ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἰδίων μετόχων. Εἰς τὶ ὀφείλεται αὐτὴ ἡ κατάστασις δὲν μπορῶ νὰ ἐξετάσω. Ὀφείλεται εἰς τοὺς ὑπερόγκους μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων......

§57Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠξεύρω ὅτι, ὅταν παρεκάλεσα τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ παρέμβῃ διὰ νὰ δημιουργήσωμεν ἕνα ὀργανισμὸν διὰ νὰ ἀγοράσωμεν τὴν Κωπαΐδα, ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ ἐμελέτησε τὰ ζητήματα, καὶ ὑπελόγισεν ὅτι χρειάζεται αὐτὴ ἡ δαπάνη καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς ἀνέρχεται ἡ δαπάνη τῆς ἑταιρείας. Ὥστε δὲν εἶναι ἀκριβὲς καὶ αὐτό.

§58Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν θὰ εἰσηρχόμην εἰς τὰ ἰδιαίτερα τῆς ἑταιρείας, τὸ γεγονὸς ὅτι.....

§59Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐμελέτησε τό ζήτημα καὶ εὑρῆκε ὅτι αἱ δαπάναι εἶναι αἱ ἴδιαι μὲ τὰς ἤδη γενομένας ὑπὸ τῆς ἑταιρείας.

§60Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἴσως διὰ τὰ ἔργα. Τὸ ὅτι δαπανᾷ ἡ ἑταιρεία δὲν εἶναι κέρδος.

§61Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν δαπανήσῃ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων, δέν ἠξεύρω εἰς πόσα χρόνια θὰ πλημμυρίσουν.

§62Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ ἰσχυροποιεῖ τοὺς ἰδικούς μου ἰσχυρισμούς, διότι ἐὰν ἀπαιτεῖται κολοσσιαία δαπάνη διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων καὶ διὰ τὴν καλλιέργειαν, κατὰ συνέπειαν ἡ πραγματικὴ ἀξία τῆς γῆς εἶναι ἐλαχίστη, ὅταν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταβάλωμεν 25 ἑκατ. κάθε χρόνο διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα ἄνευ τῶν ὁποίων καταστρέφεται ἡ παραγωγή· ἑπομένως αἱ γαῖαι αὐταὶ καθ’ ἑαυταί δὲν ἔχουν καμμίαν ἀξίαν.

§63Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅλαι αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐκ τοιούτων ἔργων, ἔχουν ἀνάγκην συντηρήσεως, διότι ἄλλως πάλιν θὰ ἐπέλθουν τὰ στοιχεῖα τῆς φύσεως. Γνωρίζετε τὶ ἐξοδεύει ἡ Ὁλλανδία, νομίζετε ὅτι ἐπειδὴ ἐξοδεύουν διὰ τὰς γαίας, καθίστανται ὀλιγωτέρας ἀξίας; ἡ ὀλίγη ἀξία προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι καλλιεργοῦνται κακῶς.

§64Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν αἱ γαῖαι αὐταὶ πρέπει νὰ πληρώσουν 24 ἑκατομμύρια τὸν χρόνον, αὐτὸ δὲν εἶναι ἀφαίρεσις ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου, κατὰ συνέπειαν ἡ καθαρὰ πρόσοδος εἶναι κατωτέρα, καὶ ὅταν εἶναι κατωτέρα φυσικὸν καὶ μοιραῖον εἶναι τὸ κεφάλαιον νὰ εἶναι κατώτερον.

§65Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὁ Θεὸς ἔκανε καλλιτέραν τὴν Κωπαΐδα ἀπὸ ὅ,τι τὴν ἔκαμε,καὶ ἔβαζε καὶ τὰ νερὰ νὰ πηγαίνουν ἀπὸ ψηλὰ εἰς τὰ χαμηλά, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι αἱ γαῖαι αὐταὶ θὰ εἶχον μεγαλειτέραν ἀξίαν. Τώρα ἦλθεν αὐτὴ ἡ ἑταιρεία καὶ ἐδαπάνησε τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησεν διὰ νὰ κάμῃ τὸ ἔργον, νὰ τῆς ποῦμε ὅτι: «σήμερον αὐτὰ ποὺ δαπανᾷς καὶ ἐδαπάνησες εἶναι ἀπόδειξις ὅτι τὸ ἔργον ἀξίζει ὀλιγώτερον, καὶ πρέπει νὰ σὲ διώξουμε»; Εἶναι βεβιασμένον αὐτό τὸ «νὰ σὲ διώξουμε», τὸ μεταχειρίζομαι ὅμως διότι μᾶς λέγετε νὰ προβῶμεν εἰς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ὑπολογίζεται ὅτι τὸ τίμημα ἐπάνω–κάτω εἶναι 300 χιλ. λίρες, ἐὰν θεωρηθῇ ποτὲ ὅτι τὰ δικαστήρια θὰ δεχθοῦν ἕνα τοιοῦτο διώξιμο.

§66Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶμαι δικαστὴς, ἀλλὰ λέγω ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν ἠθικὸν συμφέρον, πλουτολογικόν, οἰκονομικὸν, καὶ κρατικὸν συμφέρον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ γίνουν ἰδιοκτῆται.

§67Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸς αὐτὸ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία.

§68Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει μιὰ ἑταιρεία ἡ ὁποία λέγει ὅτι δὲν τὰ δίδω, θέλω νὰ πάρω ὅσα ἐξόδευσα δηλαδὴ τὰ κεφάλαια, τὰ δάνεια καὶ ἕν μέρος ἐκ τῶν ἐσόδων καὶ ἡμεῖς λέγομεν ὅτι, ὅ,τι ἐδαπάνισε τὸ ἀναγνωρίζομεν ἀλλὰ τὸ ἔργον δὲν ἀξίζει διότι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δίδωμεν 24.000.000 τὸ χρόνο διὰ τὰ ἔργα ἐνῷ ἡ γῆ δὲν ἀξίζει, δὲν εἶναι προσοδοφόρος.

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἂν μία ἀμερόληπτος διαιτησία, ἀπεφαίνετο ὅτι ἡ Κωπαϊδικὴ πεδιὰς ἡ σημερινή ὅπως δήποτε καὶ ἂν καλλιεργηθῇ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποδώσῃ περισσότερα ἀπό ὅτι ἀποδίδει τὰ δὲ ἀποδιδόμενα δὲν ἀρκοῦν διὰ νὰ πληρώσουν παρὰ μερικοὺς μόνον, τὸ ὁμολογιακὸν κεφάλαιον δὲν ἠμπορεῖ ἂν ἐπρόκειτο νὰ προβῶμεν εἰς ἀπαλλοτρίωσιν νὰ μᾶς εἴπῃ ἡ ἑταιρεία ὅτι ἐδαπάνησε τόσα, διότι θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ παροῦσα κατάστασις τοῦ ἔργου. Τὸ ζήτημα εἶναι μόνον νὰ γίνῃ ἀμερόληπτος διαιτησία, ἀμερόληπτος πραγματογνωμοσύνη. Δὲν λέγω ὅτι πραγματικῶς τὸ ἔργον εἶναι ἀπονενοημένον, καὶ δὲν ὑπάρχει μέσον βελτιώσεως τῆς καλλιεργείας ἡ ὁποία νὰ ὑψώσῃ τὴν ἀπόδοσιν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ καταστήσῃ δυνατὴν καὶ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τὴν ἀπόλαυσιν ἐπαρκοῦς εἰσοδήματος καὶ εἰς τὴν ἑταιρείαν τὴν πληρωμὴν τοῦ κεφαλαίου της.

§70Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πίπτετε εἰς σφάλμα. Ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ μία ἀπαλλοτρίωσις, ἐξετάζεται ἀπὸ τὸ κτῆμα τὶ ἀπόδοσιν δίδει εἰς τὴν ἑταιρείαν ἡ ὁποία ἐπιμελεῖται ὡς ἀγαθὸς οἰκογενειάρχης.

§71Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ εἶναι ἡ πλάνη σας καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω τὴν θεμελιώδη πλάνη σας ὅταν ὁμιλήσω.

§72Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄν ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς ἀσώτου ἰδιοκτήτου ἀδιαφοροῦντος διὰ τὸ κτῆμα του, θὰ εἴχατε ἀπολύτως δίκαιον. Ἀλλὰ ἐδῶ πρόκειται περὶ μιᾶς ἑταιρείας.

§73Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἄσωτος.

§74Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα τῆς ὀφείλομεν εὐγνωμοσύνην, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μιᾶς ἑταιρείας ἡ ὁποία ἔχει ὑπαλλήλους ἁδρὰ πληρωνομένους καὶ ἡ ὁποία ὑποτίθεται, ὅτι ἔκαμε τὴν καλλιτέραν ἐκμετάλευσιν τῆς γῆς. Κατὰ συνέπειαν, δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι μιὰ τοιαύτη ἑταιρεία ἡ ὁποία ἔχει τόσους ὑπαλλήλους γεωπόνους κλπ., διότι τότε θὰ ἐρωτήσωμεν διὰ ποῖον λόγον ἡ ἑταιρεία ἕως τώρα...

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκείνη καλλιεργεῖ τὰ κτήματα;

§76Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐξετάζω κύριε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀλλέως ἡ καλλιέργεια διότι ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλο εἶδος καλλιεργείας. Σᾶς λέγω ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν κοινωνικῶν λόγων ποὺ ὑπάρχουν, καὶ τῶν εἰδικῶν λόγων οἱ ὁποῖοι ἄν παρεβιάζοντο θὰ τοὺς ἐξήγειρον εἰς μίαν ἐπανάστασιν τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖ κανὲν δικαστήριον καὶ καμμία Κυβέρνησις νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, σᾶς λέγω ὅτι καὶ μιὰ μεγάλη καλλιέργεια, μὲ μηχανικὰ μέσα, θὰ εἶχε χειρότερα ἀποτελέσματα ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶχε ἕως τώρα ἡ καλλιέργεια τῆς γῆς. Διότι διὰ τὴν γῆν ἡ ὁποία καλλιεργεῖται χρειάζεται μιὰ ἰδιαιτέρα προσοχὴ καὶ ἐπιμέλεια. Ἄν δὲ πρόκειται αὐτὸ νὰ γίνῃ μόνον μὲ μισθωτοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔπερναν, ὄχι 20 δρχ. τὴν ἡμέραν ποὺ πέρνουν οἱ πτωχοὶ γεωργοὶ ἀλλὰ θὰ ἐπληρώνοντο 100 δρχ. τὴν ἡμέραν, ἄν ἐπρόκειτο νὰ ἔχουν ὑπαλλήλους ἁδρὰ πληρωνομένους καὶ ἄλλα μηχανικὰ μέσα θὰ παρατηρούσατε, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ποτὲ νὰ ἀποδώσῃ περισσότερα, ἀπὸ ὅ,τι ἀποδίδῃ διὰ τῆς καλλιεργείας μὲ τοὺς μικροὺς καλλιεργητάς. Ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι ἡ ἑταιρεία θὰ τὸ ἐπεχείρει. Γνωρίζετε ὅτι ἐκ τῆς συμβάσεως ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ ἑταιρεία, νὰ καλλιεργήσῃ μίαν μεγάλην ἔκτασιν ἐντατικῶς καὶ μὲ μηχανικὰ μέσα, καὶ ἡ ἑταιρεία δὲν τὸ ἐπεχείρησε διότι δὲν προσδοκᾷ κέρδη καὶ ἐκείνην τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἑταιρεία, καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ τὰς πλέον προσοδοφόρους γαίας τῆς περιφερείας ἐκείνης καὶ αὐτὴ ἡ ἔκτασις καλλιεργεῖται ἐμμέσως, δηλαδὴ καλλιεργεῖται διὰ τοῦ συστήματος τῆς μικρᾶς καλλιεργείας καὶ διὰ μισθώσεως εἰς μικροὺς καλλιεργητάς.

§77Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος ὅπως εἶχε συμφέρον, προσεπάθησε νὰ τὸ κάμῃ αὐτὸ καὶ ἵδρυσε μίαν ὑποεταιρείαν. Ἀτυχῶς ἀπέτυχεν, διότι δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰς δαπάνας, καὶ τὴν ἐγκατέλειψε καὶ τὴν διέλυσε.

§78Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς ἰσχυρίζεσθε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον τὰ χωράφια αὐτὰ, καλλίτερον καλλιεργούμενα νὰ ἀποδώσουν περισσότερον. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι ἄν γίνῃ πλέον ἐπιμεμελημένη καλλιέργεια, καὶ βαθύτερα τὰ χαντάκια, ἡ γῆ θὰ ἀποδίδῃ περισσότερον, καὶ εἰς αὐτὸ τείνομεν καὶ ἀκόμη ἐπιδιώκομεν.

§79Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἑταιρεία ἐπέβαλε ὡρισμένους κανόνας καλλιεργείας εἰς τοὺς καλλιεργητὰς καὶ ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν ἀπόδοσιν. Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι ἡ ἔκτασις ἐκείνη μπορεῖ νὰ ἀποδώσῃ περισσότερα, ἀλλὰ πότε; ὅταν οἱ καλλιεργηταὶ γίνουν ἰδιοκτῆται. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Ἄν ἐγὼ ἀγοράζω λειβάδι, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀγοράσω αὐτό, ὅτε εἶναι πρέπον καὶ νὰ πληρώσω τὸ περισσότερον ἢ δὲν εἶναι δίκαιον καὶ θεμιτὸν νὰ πάρῃ ὁ ἰδιοκτήτης ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατορθώνει νὰ πάρῃ. Αὐτὸ εἶναι νομίζω ὁ δίκαιος συλλογισμὸς καὶ δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ποτὲ δικαστήριον τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ τὸν δρόμον αὐτὸν κατὰ τὸν καθορισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως, νὰ δώσουν τοὐτέστιν τὸ ⅓ τῆς ἀξιουμένης ἀποζημιώσεως.

§80Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄρα πρέπει αὐτὸ τὸ χωράφι νὰ μὴ δύναται...

§81Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς ἀναιρεῖτε τὴν ἰδέαν τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως....

§82Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐθαίρετος εἶναι ἡ βάσις ὅτι ἅμα τὰ χωρίσουν θὰ δίδουν διπλάσια καὶ τριπλάσια. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι, ἄν γίνῃ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις καὶ κάθε ἰδιοκτήτης χωρίσῃ τὸ χωράφι, θὰ καταστῇ ἀδύνατος ἡ καλλιέργεια.

§83Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ἔχω σοσιαλιστικὰς ἀντιλήψεις· ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιοκτησίας εἰς τὸν γεωργὸν εἶναι ἰσχυρὸν καὶ ἁπλούστατον. Ἱκανοποιουμένου τοῦ αἰσθήματος τῆς ἰδιοκτησίας, δὲν ἕπεται ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ἡ καλλιέργεια νὰ γίνῃ μεμονωμένως.

§84Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς Κωπαΐδος δὲν δύναται νὰ γίνῃ μικρὰ ἰδιοκτησία, διότι ὑπάρχουν ἔργα, τῶν ὁποίων ἡ συντήρησις δέν δύναται ν’ ἀνατεθῇ...

§85Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα Ὑπάρχουν δύο εἰδῶν ἔργα: ὑπάρχουν τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα συντηροῦνται ἀπὸ συνεταιρικὰς ἐπιχειρήσεις, ὅπως ὑπάρχουν μικροὶ καλλιεργηταί, οἱ ὁποῖοι ἐσημείωσαν προόδους διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ. Τὸ συμφέρον τοῦ συνεταιριζομένου εἶναι μέγα, δι’ αὐτὸ δὲν θ’ ἀποφύγῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς τελευταίας μεθόδους. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ τονίσω τὸ ἑξῆς: Ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν σήμερον νὰ βαδίσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, μὲ κοινοβουλευτικὰς ἐπιτροπάς.

§86Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὲ τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, πῶς ἐννοεῖτε τὸν καθορισμὸν τῆς τιμῆς;

§87Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς δικαίας ἀποζημιώσεως καὶ ἐγὼ ἑρμηνεύω τὴν στιγμὴν αὐτὴν, τὶ σημαίνει δικαία ἀποζημίωσις εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου. Δὲν νομίζω ὅτι προάγεται τὸ ζήτημα, μὲ κοινοβουλευτικὰς ἐπιτροπάς. Οἱ καιροὶ δὲν εἶναι μενετοί. Ὁ κόσμος ἔχει ἀνάγκην νὰ καλλιεργήσῃ, ἄν δὲν τοῦ δοθῇ ἱκανοποίησις θὰ ἐπιμείνῃ ἕως ὅτου τὸ ἐπιτύχῃ. Ἔχει φθάσει εἰς ἀπόγνωσιν. Μὲ ἐπιτροπὰς δὲν δυνάμεθα, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἤδη ὑπ’ ὄψιν της ἀρκετὰς μελέτας, ἐκτὸς τῶν ἁρμοδίων τοῦ ὑπουργείου καὶ τῶν ἐκτὸς τοῦ ὑπουργείου δυναμένων νὰ γνωρίζουν περὶ καλλιεργείας.

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ μᾶς ἐπιβάλλετε τὰς ἰδέας σας; Μὴ μοῦ ζητεῖς σοβαρῶς, νὰ ἐφαρμόσω τὰς ἰδικάς σας ἰδέας, τὰς ὁποίας ἀπέκρουσα διαρρήδην.

§89Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ σᾶς ἐλέγχω, διότι δὲν τὰς ἀκολουθεῖτε.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ μοῦ ζητῇς νὰ τὰς ἐφαρμόσω. Δὲν εἶσαι πρακτικὸς ἄνθρωπος. Δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο νὰ κάμωμεν, παρὰ νὰ κάμωμεν μίαν ἐπιτροπήν. Δὲν εἴμεθα σοβαροὶ ἄνθρωποι, ἂν μοῦ ζητῇς νὰ ἐφαρμόσω τὰς ἰδέας σας.

§91Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἤμουν ἥκιστα σοβαρὸς ἄνθρωπος, ἐὰν ἠρχόμην νὰ ὑποστηρίξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἰδικάς σας ἰδέας, καὶ ὄχι τὰς ἰδικάς μου.

§92Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ γνωρίζεις, ὅτι δὲν γίνεται αὐτό. Ἐὰν εἶσαι πρακτικὸς ἄνθρωπος, πρέπει νὰ μοῦ πῆτε τίποτα ἄλλο πρακτικώτερον. Διότι γνωρίζετε, ὅτι αἱ ἰδικαί σου ἰδέαι δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθοῦν.

§93Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ λύσις τοῦ ζητήματος, κ. Πρόεδρε, δὲν δύναται νὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν ἀκρίβειαν τούτου, ἢ ἐκείνου τοῦ γεγονότος. Ὅταν δὲ λέγετε, ὅτι δὲν εἶμαι πρακτικὸς οὔτε σοβαρὸς.........

§94Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ εἶπα ἔτσι.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. ....... καὶ φρονεῖτε ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίζω τὰς ἰδικάς σας ἰδέας, τότε ὅλοι οἱ ἀνερχόμενοι τὸ βῆμα, ὀφείλουν ν’ ἀσπάζονται τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως.

§96Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ φυσικώτερον ἦτο νὰ ἔλθῃς καὶ νὰ μοῦ εἴπῃς, δῶσε μου τὴν ἐξουσίαν! Δέχεσαι τὴν ἐξουσίαν, νὰ τὸ λύσῃς τὸ ζήτημα; Εἰλικρινῶς.....

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ, τὶ δὲν εἶναι σοβαρόν, κ. Πρόεδρε. Ὀφείλει καὶ ἡ Βουλὴ νὰ μὲ ἀκολουθήσῃ. Ἡ γνώμη μου πάντως εἶναι: Ταχεῖα λύσις, καὶ λύσις ἐντὸς τοῦ νόμου καὶ τῆς ἠθικῆς καὶ τοῦ Συντάγματος καὶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Λαοῦ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ μᾶς φέρῃ λύσιν εἰς τὸ ζήτημα. Ἡ δικαία λύσις θὰ εἶναι εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος, νὰ γίνουν οἱ καλλιεργηταὶ ἰδιοκτῆται.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κυρέλλος.

§99Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον κ. βουλευταί, ἐὰν δὲν διέτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ παραξηγηθῇ ἡ σιωπή μου, ἀπὸ μέρους τῶν μετὰ τόσης ἀγωνίας ἀναμενόντων καὶ τόσον χρηστὰς ἐξαρτώντων ἐξ αὐτῆς ἐλπίδας δυστυχῶν καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος. Καὶ δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, διότι φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία πρώτη ἀνεπέτασε τὴν σημασίαν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων ἀγροτῶν, ἡ ὁποία τόσον θαρραλέως ἀνεπέτασε τὴν σημαίαν αὐτὴν ὥστε αὐτὴ ὑπὲρ πάσας τὰς Κυβερνήσεις, νὰ ἀποκαταστήσῃ ὁλόκληρον τὴν σειρὰν τῶν προλεταρίων τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία ὑπεράνω ὅλων τῶν ἄλλων σημαιῶν της, ζηλοτύπως καὶ ἀξιεπαίνως, ὑψώνει πάντοτε τὴν σημαίαν τῆς ἀποκαταστάσεως, τὴν σημαίαν τῆς ἐνισχύσεως τῶν παραγωγικῶν τῆς χώρας τάξεων, διὰ νὰ δυνηθῇ ἐπ’ αὐτῶν νὰ θεμελιώσῃ, τὸ μετὰ τόσης δραστηριότητος, καὶ μετὰ τόσης γονιμότητος συντελούμενον ἀναδημιουργικὸν τῆς πατρίδος οἰκοδόμημα, Ὄχι μόνον......... Ὄχι μόνον δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ ὑποστείλῃ τὴν σημαίαν αὐτὴν, προκειμένου περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως, προκειμένου περὶ τῆς ἐνισχύσεως τῶν δυστυχεστέρων τῆς Ἑλλάδος καλλιεργητῶν, τῶν καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ τοὐναντίον πιστεύει αὐτὴ πάντοτε εἰς τὴν ἰδεολογίαν, ἀφοῦ πρὸ πολλοῦ σοβαρῶς ἀντιμετωπίζει τὴν λύσιν τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος. Καὶ ἔχει ἀντιμετωπίσει τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα, ὅπως ἄλλωστε εἶναι κοινὸν μυστικὸν, καὶ ἀπὸ τὰς δύο πλευράς. Καὶ ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῆς προσωρινῆς λύσεως, τῆς βελτιώσεως δηλονότι τῶν ἐπαχθεστάτων ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους τελοῦν οἱ καλλιεργηταὶ, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς μέτρων νομοθετικῶν· καθιεροῦται τὸ θεμιτὸν μίσθωμα, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς αὐτούς, καταβάλλοντας μίσθωμα λογικόν, καταβάλλοντας μίσθωμα θεμιτόν, νὰ μπορέσουν νὰ ἐξασφαλίσουν τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ριζικωτέρας λύσεως, ἔχει ἀντιμετωπίσει ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα τὸ Κωπαϊδικόν, διὰ τῆς ἑκουσίας ἐξαγορᾶς τῆς ἐκτάσεως τῆς Κωπαΐδος, ἀντὶ λογικοῦ ὅμως τιμήματος, εἴτε ἀπὸ μέρους τοῦ κράτους, εἴτε ἀπὸ μέρους ἰσχυροῦ ὀργανισμοῦ ὑπὸ τοῦ κράτους χορηγουμένου, καὶ διὰ τῆς κατανομῆς αὐτῆς εἰς τοὺς καλλιεργητὰς κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτοὺς, νὰ γίνουν ἰδιοκτῆται τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν αὐτοί, οἱ πατέρες των καὶ τὰ τέκνα των, ἔχουν ποτίσει μὲ τὸν τίμιόν των ἱδρῶτα. Κύριοι, ἡ ριζικὴ λύσις εἶναι τόσον περισσότερον εὐκταία, καὶ τόσον περισσότερον δυνατή, ὥστε ὑπολογίζεται ὅτι, ἡ ἐτησία χρεωλυτικὴ δόσις τὴν ὁποίαν θὰ ὑποχρεωθοῦν οἱ καλλιεργηταὶ νὰ καταβάλλουν, διὰ νὰ καλύψῃ τὸ τίμημα τῆς ἐξαγορᾶς, θὰ εἶναι ἴση πρὸς τὰ σήμερον καταβαλλόμενα μισθώματα, ἂν ὄχι κατωτέρα αὐτῶν, καὶ ἑπομένως θὰ εἶναι δόσις τὴν ὁποίαν θὰ δύνανται, νὰ καταβάλουν καὶ προθύμως καὶ τακτικῶς. Εὐτυχῶς, ἄλλωστε, ἀπαρχὴ τῆς τοιαύτης εὐεργετικῆς κυβερνητικῆς παρεμβάσεως, πρός λύσιν τῶν μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος, καὶ τῆς ἑταιρείας ἐγειρομένων ζητημάτων, ἐσημειώθη ἤδη ἀπό τῆς συγκομιδῆς τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας τοῦ βάμβακος, κατὰ τὴν ὁποίαν χάρις εἰς τὴν πατρικὴν παρέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, κατορθώθη ὥστε νὰ ἐπικρατήσουν κατά τι ὀλιγώτερον καταθλιπτικοὶ ὅροι τῶν ἀρχικῶς συμπεφωνημένων. Καὶ τοιαύτην, κύριοι, ἔχουν πεποίθησιν περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος, ὥστε δὲν νομίζω ὅτι ἔπρεπεν νὰ συγκαταλεχθῶ μεταξὺ τῶν σχόντων τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἀνακινήσεως τοῦ ζητήματος τούτου διὰ συστάσεως πρὸς τήν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀπευθυνομένης, διότι παρομοία μομφὴ, παρομοία σύστασις, παρομοία ἐπερώτησις θὰ ἐχώρει νομίζω, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶχε παντελῶς ἀμελήσει ἡ κυβέρνησις, καί δὲν εἶχε ἐπιδείξει μέχρι τῆς σήμερον, ἔμπρακτον ὑπὲρ τῆς λύσεως αὐτοῦ ἐνδιαφέρον. Ἀλλὰ μομφὴ τοιαύτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιρριφθῇ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων ὅπως κάλλιστα γνωρίζουν, ὄχι μόνον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐνδιαφερομένων ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ καθῆκον παρακολουθοῦν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ καλλιεργηταὶ, οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὀργανώσεών των, εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν ἐκ τοῦ σύνεγγυς, τὰς ἐν προκειμένῳ πατρικὰς κυβερνητικὰς προσπαθείας. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις κύριοι ἔδωκε καὶ μίαν πρόσθετον ἀπόδειξιν τοῦ εἰλικρινοῦς ἐνδιαφέροντός της, πρὸς ταχεῖαν τοῦ ζητήματος τοῦ Κωπαϊδικοῦ λύσιν, ἔδωκε τὴν ἀπόδειξιν ταύτης διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λεβαδείας βουλευτοῦ, περὶ συστάσεως κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐξετάζουσα τὸ ζήτημα βαθέως, νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐνδεικνυομένην λύσιν. Ἡ ἀποδοχή Ἡ ἀποδοχὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς προτάσεως ταύτης θὰ ὤφειλεν ἴσως νὰ εἶχε ὡς συνέπειαν, τὴν διακοπὴν τῆς συζητήσεως καὶ τὴν ἐπανάληψιν αὐτῆς κατόπιν τῆς ὑποβολῆς τῶν πορισμάτων τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς. Ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ, κύριοι, ἐὰν ἦτο δυνατὸν μὲ τὴν σύστασιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ἐλπίσωμεν εἰς τὴν λῆξιν τῆς ἀπεργίας. Τοιαύτην ἐλπίδα δυστυχῶς δὲν μποροῦμε νὰ τρέφωμεν, καὶ δὲν μποροῦμε νὰ τρέφωμε τοιαύτας ἐλπίδας, ὄχι διότι οἱ καλλιεργηταὶ ἐπιδιώκουν διὰ τῆς παρατάσεως τῆς ἀπεργίας, νὰ ἐκβιάσουν τὴν ἑταιρείαν εἰς ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων των, ἢ νὰ πιέσουν τὴν Κυβέρνησιν—γνωρίζουν ἄλλωστε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ Κυβερνήσεως δυναμένης νὰ πιεσθῇ— εἰς τὸ νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματός των. — Οἱ ἀπεργοὶ ἐμμένουν εἰς τὴν ἀπεργίαν, δὲν τολμοῦν νὰ ἐπαναλάβουν τὴν ἐργασίαν των, διότι ἀπὸ τὴν ἐργασίαν των αὐτὴν, δὲν μποροῦν τίποτε οἱ δυστυχισμένοι νὰ περιμένουν, οὔτε τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ξηροῦ ἄρτου. Τὰ χρέη τῶν καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος μόνον τῶν τελευταίων ἐτῶν ἀνέρχονται εἰς 15.000.000 δραχ., εἰς δὲ καλὸς μελετητὴς τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος, κατόπιν πενταετοῦς ἐρεύνης, ὑπελόγισεν, ὅτι τὰ χρέη τῶν ἰδίων καλλιεργητῶν πρὸς τοὺς διαφόρους ἰδιώτας ἀνέρχονται εἰς 200.000.000 δραχ. Δὲν δίδω καμμίαν πίστιν εἰς τὸν τελευταῖον ἀριθμόν, δὲν θεωρῶ αὐτὸν πιστευτὸν, διότι ἀσφαλῶς θὰ ἔχῃ μέσα του καὶ τὴν ὑπερβολὴν καὶ τὴν ἀνακρίβειαν. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς κατ’ ἐμέ, ταπεινὸν κριτήν, ὅτι οἱ σημερινοὶ καλλιεργηταὶ τῆς Κωπαΐδος, ὀφείλουν 15 ὁλόκληρα ἑκατομμύρια δραχμῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη πρὸς τὴν ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος, τὸ γεγονὸς αὐτὸ, εἶναι μία ἀκαταμάχητος ἀπόδειξις, ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ τῆς Κωπαΐδος τελοῦν ὑπὸ ὅρους, ὑπομισθώματος, ὑπὸ βάρη τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα νὰ μὴν τοὺς ἐπιτρέψουν νὰ κερδίσουν τὸν ἄρτον των, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ τοὺς ἐπιβάλλουν χρέη καὶ ὑποχρεώσεις. Ἀλλ’ οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθησαν οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, πολὺ δικαίως καὶ πολὺ ὀρθῶς......

§100Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. 15.000.000 εἴπατε ὅτι χρεωστοῦν, ἀλλ’ εἰς πόσας χιλιάδας ἀνέρχονται οἱ καλλιεργηταί;

§101Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἕξ χιλιάδες οἰκογένειαι.

§102Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Ὥστε δὲν χρεωστοῦν τίποτε.

§103Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὅλοι οἱ ἀγρόται χρεωστοῦν διότι ἔλλειπε ἀπὸ αὐτοὺς τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς ἀποταμιεύσεως.

§104Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθησαν οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, δικαίως καὶ εὐλόγως ἐτέθησαν ἐν ἀμφιβόλῳ, ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι βεβαίως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιμένωμεν ἀκριβείας ἐκ μέρους ἀνθρώπων, εὑρισκομένων εἰς ἔκτακτον ψυχολογικὴν κατάστασιν καὶ πιεζομένων ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς ὁπωσδήποτε λύσεως τοῦ ζητήματός των. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, διότι ἠμφισβητήθη ἡ ἀκρίβεια τῶν ἀριθμῶν ἐνόμισα ὅτι ἔχω καθῆκον, νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγόν μου, καὶ νὰ τὸν παρακαλέσω καὶ αὐτὸν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ θέσουν τὴν χεῖρα των ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων, —ὁ τύπος τῶν ἥλων ἐν προκειμένῳ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κύριοι βουλευταί, εἶναι ἐνοικιαστήριον συμβόλαιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου, οἱ καλλιεργηταὶ ἐνοικιάζουν, καὶ καλλιεργοῦν τοὺς ἀγροὺς τῆς Κωπαΐδος. Τὸ συμβόλαιον τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψιν, ἀνάγεται εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 25. Ὑποθέτω ὅτι ὁ Σεπτέμβριος τοῦ 1929 ἢ 30 θὰ ἔχῃ καλλιτέρους ὅρους. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ρίψω μίαν ματιάν, καὶ θὰ ἀφίσω, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Βουλὴν νὰ σχολιάσῃ πᾶν ὅ,τι θὰ ἀναγνώσω ἐκ τῶν ὅρων τοῦ μισθωτηρίου συμβολαίου πιστῶς ἀναγεγραμμένον.

§105Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι ἐκεῖνο ποὺ περιέχει τοὺς 60 ὅρους;

§106Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἀποτελεῖται ἀπὸ 11 σελίδας δακτυλογραφημένας, ἀπὸ 30 κεφάλαια, ἑκάστη παράγραφος τῶν ὁποίων δημιουργεῖ ἀπὸ μίαν ὑποχρέωσιν εἰς βάρος τῶν ἀγροτῶν, ἀπὸ ἕνα δεσμὸν εἰς βάρος τῶν ἀγροτῶν καὶ ἑκάστη παράγραφος τῶν ὁποίων δημιουργεῖ ἕνα δικαίωμα, τὸ ἕν χειρότερον τοῦ ἄλλου, ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος—Κεφάλαιον πρῶτον, παράγραφος πρώτη... (ἀναγινώσκει).... ἀπὸ τὸ 24% ἐκ πρώτης ὄψεως δὲν κάνει κακὴν ἐντύπωσιν. Ἀλλὰ ἕπονται αἱ προσαυξήσεις, ἡ μία περισσότερον ἀδικαιολόγητος ἀπὸ τὴν ἄλλην, αἱ ὁποῖαι εἶναι αἱ ἑξῆς, καὶ ἀναφέρονται εἰς τὰ ἄρθρα τὰ ὁποῖα θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἀναγνώσω μὲ τὴν σειράν των. «8% δι’ ἀλεστικὰ..... (ἀναγινώσκει)....». Θὰ λάβω τὴν τιμὴν ἀργότερον νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν, ἀριθμοὺς τοῦ γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου, ἀποδεικνύοντας ὅτι μετὰ τὸ 35% δὲν ὑπολείπεται τίποτε καθαρὸν κέρδος εἰς τὸν δυστυχῆ ἀγρότην. Ἀλλὰ ἂς προχωρήσωμεν νὰ ἴδωμεν καὶ τὰ ἄλλα μισθώματα, «ἐπὶ ἀραβοσίτου.... (ἀναγινώσκει)..... Θὰ περίμενε κανείς, ὡς συνέπειαν, ὁ καλλιεργητὴς αὐτὸς ὁ ὁποῖος ὑποβάλλεται εἰς ξεχωριστὰς δαπάνας περισσότερας ἀπὸ ἐκείνας ποὺ ἐπιβάλλονται εἰς ἄλλους, θὰ ἐπερίμενε κανείς, ὅτι θὰ ἐπλήρωνον τὸ ἴδιον ἐνοίκιον. Ὄχι. Ἀκοῦστε..... (ἀναγινώσκει)....». Ἐδῶ δουλεύουν γεωργοί, ξεφλουδίζουν, ξεχωρίζουν τὴν πρώτην ποιότητα ἀπὸ τὴν δευτέραν, καὶ αὐτὰ τὰ κάμνουν μὲ ἰδικά των ἔξοδα. Τοὺς ὑποχρεώνει νὰ πληρώσουν 28% καὶ 11%, ἢ μᾶλλον 9%, γίνονται 37%. Προσέξατε δὲ καὶ τὴν λεπτομέρειαν ὅτι ὑποχρεοῦνται νὰ παραδώσουν εἰς τὴν ἑταιρείαν, τοὺς κώνους τῆς πρώτης ποιότητος. Τοὺς δευτέρους κώνους, τοὺς κασιδιάρηδες τοὺς πετᾶνε εἰς τὴν κασίδα τῶν καλλιεργητῶν. Ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς τοῦ ἀραβοσίτου τῆς Αʹ. ποιότητος ἀπὸ τὸν ἐκ τῶν κασιδιάρικων κώνων προερχόμενον, βεβαίως δὲν εἶναι ἀρκετὴ... Ἔχομεν παραγόμενον ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας ἀραβόσιτον Αʹ. ποιότητος. Διὰ τοῦτο ἰσχυρίζονται ὅτι δὲν πρόκειται περὶ 37% μόνον, ἀλλὰ πληρώνουν ἀρκετὰ μεγαλείτερον, λόγῳ τῆς διαφορᾶς τῆς ἀξίας τῆς Αʹ. ποιότητος ἀπὸ τὴν δευτέραν. Ἔρχομαι ἐπί τῆς βαμβακοσπορᾶς «ἐπὶ τῆς βαμβακοσπορᾶς 15%..... (ἀναγινώσκει).....» Ὥστε ἐὰν παρατηρήσῃ κατὰ τὴν ἀνεξέλεγκτον γνώμην της, ἡ ἑταιρεία ἕνα ἀγρὸν καὶ θεωρήσῃ αὐτὸν ὡς ποτιστικὸν, ὁ ἀγρὸς αὐτὸς καί ἐὰν ἐκ τῶν πραγμάτων δὲν ἀποδειχθῇ ποτιστικός, ἐν τούτοις, συνεπάγεται καταβολὴν μισθώματος ποτιστικοῦ ἀγροῦ.

§107Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἡ διάκρισις δὲν εἶναι μεταξὺ ποτιστικῶν, ἀλλὰ μεταξὺ ἀρδευσίμων καὶ μὴ ἀρδευσίμων. Ἀλλὰ λέγει, ἐὰν ποτίζονται διὰ διηθήσεως, αὐτὸ θὰ τὸ κρίνῃ ἡ ἑταιρεία, κατ’ ἀπόλυτον καὶ ἀνεξέλεγκτον αὐτῆς κρίσιν.

§108Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ καλλίτερος ποτισμὸς, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος γίνεται διὰ διηθήσεως.

§109Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ ἐκτάσεις τῶν ποτιζομένων γαιῶν εἶναι μεγάλαι, ἀλλὰ τὸ ὑπάρχον νερὸ, δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὸν ποτισμὸν ὅλων αὐτῶν τῶν γαιῶν. Τὸ ἐνδεχόμενον τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ προκύπτῃ, εἶναι ὅτι ἡ ἑταιρεία εἶναι δυνατὸν ὅλας αὐτὰς τὰς κατ’ ἄλλον τρόπον ποτιζομένας γαίας, νὰ τὰς χαρακτηρίσῃ ὡς ἀρδευσίμους.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ κάνει αὐτό;

§111Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα!

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ. Ἀλλὰ ὅπως εἶναι διατυπωμένος ὁ ὅρος, δύναται νὰ δώσῃ.....

§113Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κάτι ἄλλο γίνεται. Οἱ χωρικοὶ κατωρθώνουν πολλὲς φορὲς, νὰ πάρουν νερὸ ἀπὸ τὰς κοινότητας. Εἰς τὰς περιστάσεις αὐτὰς ἡ ἑταιρεία λαμβάνει μίσθωμα, ὡς ἂν νὰ εἶναι ποτιστικαί.

§114Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὁ χωρικὸς διὰ νὰ πάρῃ ἀπὸ μίαν κοινότητα νερό, νὰ ποτίσῃ Κωπαϊδικοὺς ἀγρούς, θὰ πληρώσῃ ἐπίσης καὶ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ νεροῦ ἐκείνου. Καταλαβαίνετε λοιπὸν τὶ γίνεται.

§115Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἑπομένως, προκειμένου περὶ ἀραβοσίτου τὸ ἁλωνιστικὸν διπλασιάζεται, διὰ τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ὁ καλλιεργητὴς διὰ διαφόρους λόγους δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὸν κόπον τοῦ ξεφλουδίσματος τοῦ κόκκου τοῦ ἀραβοσίτου, καὶ τῆς διαιρέσεως αὐτοῦ εἰς πρώτης καὶ δευτέρας ποιότητος. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄχυρον διὰ τὸ ὁποῖον ἔγινε τόσος πάταγος εἰς τὰ ὑπομνήματα, τοῦ ὑπομνήματος τῶν καλλιεργητῶν λέγοντος ὅτι τὸ ἄχυρον τὸ πέρνει ὅλο ἡ ἑταιρεία καὶ μᾶς ἀφήνει μόνον διὰ τὴν τροφὴν τῶν ἀροτριώντων μας, τῆς ἑταιρείας ἀπαντώσης, ὅτι τὸ πέρνουν ὅλο οἱ καλλιεργηταὶ, καὶ σαρώνουν καὶ τὰ χωράφια των.

§116Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παραδέχεται ἡ ἑταιρεία, ὅτι ἔχει πάρει τὸ 1)20· ἄν π. χ. ἦτο 11.000.000 ὁλόκληρον εἰς διάστημα ἐτῶν τινῶν ἐπῆρε 415.000.

§117Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἐν πάσει περιπτώσει ἐκ τῆς τετάρτης παραγράφου τῆς συμβάσεως ἐξάγεται ὅτι, (ἀναγινώσκει)....

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐφαρμόζονται αἱ πλεῖσται διατάξεις καὶ λυποῦμαι διότι διετυπώθησαν.

§119Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ διατυπωθοῦν ἀπὸ ἐνδιαφέρον φιλολογικὸν τότε βέβαια· ἀλλὰ ἀπαντοῦν οἱ καλλιεργηταὶ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀκαδημαϊκοῦ ἐνδιαφέροντος ἀλλ’ ὅτι τὸ ἄχυρον τὸ εἰσπράττει τακτικὰ ἡ ἑταιρεία, καὶ ὅτι αἱ ἀποθῆκαι της εἶναι γεμᾶται καὶ ὅτι πολλάκις τὰ βαγόνια τοῦ σιδηροδρόμου μεταφέρουν ἄχυρον Κωπαϊδικὸν πρὸς πώλησιν.

§120Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ συμβόλαιον εἶναι πρὸ τῆς διαιτησίας, ἢ μετά;

§121Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Εἶναι τῷ 1925.

§122Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Οἱ καλλιεργηταὶ ἔχουν ἰδίας γαίας ἐντὸς τῆς περιφερείας;

§123Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ὑπάρχουν δύο εἰδῶν καλλιεργηταί, οἱ ἐντελῶς ἀκτήμονες καὶ οἱ ἡμιακτήμονες, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μερικὰ χωράφια, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον ἄγονα καὶ τόσον ἀνεπαρκῆ ὥστε ἀναγκάζονται νὰ καταφεύγουν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν Κωπαϊδικῶν ἀγρῶν. Προθεσμία ἁλωνισμοῦ. Καὶ εἰς τοῦτο θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσέξητε. «Ἡ ἑταιρεία δὲν ὑποχρεοῦται (ἀναγινώσκει)...... Δηλαδὴ ἀφοῦ, ἀφ’ ἑνός, ἡ ἑταιρεία, ἔχει ἐπιβάλει εἰς τοὺς καλλιεργητάς της τὴν ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ἁλωνίζουν τοὺς καρπούς των διὰ τῶν ἁλωνιστικῶν της μηχανῶν δὲν εἶχε συναισθανθῆ, ὅτι ἔχει τὸ ἀντίστοιχον δικαίωμα νὰ παραδίδῃ τὰς ἁλωνιστικὰς μηχανὰς ἐντὸς τοῦ καταλλήλου χρόνου, ὅπως ἁλωνίζουν τοὺς καρπούς των καὶ μὴ καταστρέφωνται — Διὰ τὴν περίπτωσιν δὲ τῆς καταστροφῆς ἔχει ἐξασφαλίσει τὸ ἀνεύθυνον. Καὶ ἐπ’ αὐτῶν κύριοι, ἔχω νὰ σᾶς δώσω τὴν προσωπικήν μου μαρτυρίαν, ὅτι ἡ κακεντρεχής, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως αὐτῆς ἔφερε εἰς καταστροφὴν τὴν πλουσιωτάτην ἐσοδείαν τοῦ 1928, καταστροφὴν ἐκ τῆς ὁποίας δὲν ἐζημιώθησαν μόνον οἱ καλλιεργηταί, δὲν ἐζημιώθη μόνον τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα, ἀλλὰ ἐζημιώθη καὶ αὐτὴ ἡ ἑταιρεία, διότι καὶ αὐτὴ εἶχε συμφέρον νὰ μὴ καταστραφῇ, διὰ νὰ πάρῃ τὸ ἀναλογοῦν αὐτῇ μίσθωμα. Τὶ ἔγινε; εἴχομεν μίαν πλουσιωτάτην ἐσοδείαν, αἱ ἁλωνιστικαὶ μηχαναὶ τῆς ἑταιρείας, σημειώσατε κύριε πρόεδρε, εἶναι παλαιόταται καὶ ἀνεπαρκέσταται, καθίσταντο δὲ περισσότερον ἀνεπαρκεῖς, λόγῳ τοῦ ὄγκου τῆς ἐσοδείας ἐκείνης, καλλιεργηταὶ βλέποντες ὅτι δὲν προχωρεῖ καλὰ ἡ δουλειὰ αὐτή, καὶ δὲν ἁλωνίζοντο τὰ ποσὰ ποῦ ἔπρεπε νὰ ἁλωνισθοῦν ἐμπροθέσμως ἀνησύχησαν, ἔσπευσαν νὰ παρακαλέσουν τοὺς διευθύνοντας τὴν ἑταιρείαν νὰ τοὺς ἐπιτρέψουν νὰ ἁλωνίσουν αὐτοὶ μὲ δικά τους ἔξοδα καὶ νὰ πληρώσουν τὰ ἁλωνιστικά. Ἀλλὰ ἡ ἑταιρεία, ἐκ τῆς διανοητικότητος καὶ τῆς ψυχοσυνθέσεως τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον οἱ διευθύνοντες αὐτὴν ξένοι, ἀλλὰ ἄλλοι πονηροὶ δικοί μας, κατώρθωσαν νὰ τοὺς ἐμφυσήσουν λόγῳ πείσματος καὶ δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς νὰ ἁλωνίσουν οἱ ἄνθρωποι τοὺς καρπούς των ἐντὸς τῆς δυνατῆς προθεσμίας καὶ οὕτω κατελήφθη ἡ ἐσοδεία αὐτὴ ἀπὸ τὰς πλημμύρας καὶ τὰς βροχὰς τοῦ Νοεμβρίου, καὶ κατεστράφη ὁλόκληρος. Ἄν θέλετε περαιτέρω, οἱ καλλιεργηταὶ οἱ ὁποῖοι τοιουτοτρόπως ἐζημιώθησαν, ἐτόλμησαν μερικοὶ ἐξ αὐτῶν — διότι οἱ περισσότεροι δὲν ἐτόλμησαν—διότι ἄλλως ἀπεκλείοντο ὁριστικῶς—ἐτόλμησαν νὰ ζητήσουν ἀποζημίωσιν— διὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ὁμολογήσω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὅτι οὐδέποτε πρὸ τοῦ δικαίου των κύπτουν τὸν αὐχένα— ἐτόλμησαν λέγω, νὰ ζητήσουν ἀποζημίωσιν, ἀλλ’ ἡ ἑταιρεία ὄχι μόνον δὲν ἐδέχθη καμμίαν συζήτησιν περὶ ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀπέπεμψε σὰν σκύλλους, κύριε Πρόεδρε. Καὶ ἐχρειάσθη ὁ δικαστικὸς πόλεμος, τὸν ὁποῖον ἤνοιξε κατὰ τῆς ἑταιρείας ἐκ μέρους τῶν ἐκ τοῦ χωρίου Μαυροματίου ζημιωθέντων, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς τὴν Βουλήν· ἐχρειάσθη ἡ ἔγερσις ἀγωγῶν ἀθρόων, ἀλλ’ ἐχρειάσθη ἡ ἄτεγκτος στάσις τῆς ἑλληνικῆς δικαιοσύνης, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ ἀποδώσω πᾶσαν τιμὴν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ἡ ὁποία ἔκρινε τὰς ἀγωγάς, ὡς νόμῳ βασίμους, παρὰ τὴν διάταξιν αὐτήν, ἡ ὁποία ἔδιδεν ἀσυδοσίαν εἰς τὴν ἑταιρείαν —διότι τὴν διάταξιν, τὴν ἐχαρακτήρισεν ὡς διάταξιν ἀντιβαίνουσαν εἰς τὰ χρηστὰ ἤθη. Καὶ διέταξεν ἀποδείξεις· καὶ ἐπειδὴ αἱ ἀποδείξεις θὰ ἀπέβαινον κατὰ τῆς ἑταιρείας ἀσφαλῶς, ἠναγκάσθη τότε αὕτη νὰ ρίψῃ μερικὰ ψυχία εἰς μερικοὺς ἐξ αὐτῶν, καὶ νὰ ἀφήσῃ ἐντελῶς ἀναποζημιώτους ὅλους τοὺς ἄλλους. Ὅταν ἔγινεν ἡ διαιτησία οὔτε ἡ ἑταιρεία εἶχε τὸν καιρὸν νὰ ὑπαγορεύσῃ τοὺς ὅρους διότι ἡ τότε κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κύψῃ, νὰ φροντίσῃ νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ὅρος δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀπαλλάσσεται ἡ ἑταιρεία—δίδεται εἰς αὐτὴν ἄφεσις ἁμαρτιῶν—τῶν ἀποζημιώσεων τῶν ὑπολοίπων, καταστραφέντων καὶ μὴ ἀποζημιωθέντων. Ἐτέθη ὅρος εἰς τὴν διαιτησίαν, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀπαλλάσσεται πάσης εὐθύνης πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἐκ τῆς αὐτῆς αἰτίας ζημιωθέντων καὶ μὴ ἀποζημιωθέντων καλλιεργητῶν. Ἐρχόμεθα εἰς τὰ προφυλακτικὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα, ὡς ἑκατέρωθεν ἀνομολογεῖται, εἶναι 1% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου παραγωγῆς. Ἀλλὰ διὰ νὰ κρίνετε, κύριοι, τὸ ἀδικαιολόγητον καὶ τὸ ἀπάνθρωπον τοῦ ποσοστοῦ αὐτοῦ ριπτομένου εἰς τὴν ράχιν τοῦ καλλιεργητοῦ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀκούσετε ἐπὶ λέξει ὡς ἔχει, τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ κεφ. 10–11. Ὁ καλλιεργητὴς (ἀναγινώσκει)............. Πάντοτε πρώτης ποιότητος τὰ εἰσπραττόμενα ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν, πάντοτε κακῆς ποιότητος τὰ ἀποδιδόμενα εἰς τοὺς ἀτυχεῖς καλλιεργητάς. Καὶ βέβαια ἠμπορεῖ νὰ λεχθῇ ὅτι, ἡ ἑταιρεία δὲν μποροῦσε νὰ ἀποθηκεύσῃ πρᾶγμα δευτέρας ποιότητος, ἀλλὰ θὰ ὤφειλεν—ἐὰν ἤθελε νὰ εἶναι δικαία καὶ στοργική, ὅπως ἰσχυρίζεται—νὰ ὑπολογίσῃ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῆς τιμῆς τῆς πρώτης ποιότητος, καὶ τῆς τιμῆς τῆς δευτέρας ποιότητος καὶ νὰ λάβῃ ἀναλόγως ὀλιγώτερον ποσοστὸν ἐκ τῆς ἀρίστης ποιότητος. Καὶ ἐν ᾧ κύριε Πρόεδρε καὶ κύριοι βουλευταί, οἱ καλλιεργηταὶ μετέφερον τοὺς καρπούς, ἐν τούτοις οἱ καλλιεργηταὶ ὑποχρεοῦντο νὰ πληρώσωσιν διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν, τό ⅒) ἐπὶ τῆς παραγωγῆς.

§124Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§125Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ χωρικοί, νὰ τὰ μεταφέρωσιν εἰς τὰ ἁλώνια δι’ ἰδίων των δαπανῶν, ἀπὸ τὸ ἁλώνι μεταφέρονται δαπάναις τῆς ἑταιρείας. Θὰ σᾶς εἴπω ἀπὸ τοῦδε ὅτι, προηγουμένως, περιεῖχεν ὅρους αὐστηρούς, ἀλλὰ θὰ σᾶς μεταδώσω μίαν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἀπεκόμισα κατόπιν ὁμιλίας μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρείας, ὅτι καὶ αὐτὸς τὴν εὑρίσκει ὑπὲρ τὸ δέον αὐστηράν. Πρόκειται περὶ ἑνὸς συμβολαίου, τὸ ὁποῖον περιέχει ὅρους αὐστηρούς, δὲν ἔχομεν ὅμως παρὰ, νὰ προστρέξωμεν εἰς ἓν ἐνοικιαστήριον ἀστικοῦ κτήματος, ἵνα εὕρωμεν διατάξεις αἱ ὁποῖαι καὶ ἐκεῖ δὲν ἐφαρμόζονται. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἑταιρεία δηλοῖ, ὅτι τοὺς ὅρους αὐτοὺς οὐδέποτε τοὺς ἐφήρμοσεν. Ἐὰν νομίζητε βεβαίως, ὅτι ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας ἡ πρᾶξις αὕτη ὑπῆρξεν ἄδικος, ἴσως νὰ ἤμην καὶ ἐγὼ διατεθειμένος νὰ τὸ δεχθῶ. Ἐν πάσει περιπτώσει, οἱ ὅροι αὐτοὶ οὐδέποτε κατὰ τὰ λεγόμενα τῆς ἑταιρείας ἐφηρμόσθησαν.

§126Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἕνα, τὸ ὁποῖον πληρώνεται διὰ τὴν μεταφορὰν εἶναι δικαιολογημένον.

§127Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πῶς εἶναι δικαιολογημένον.

§128Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μᾶς δείξῃ ἡ ἐπιτροπή.

§129Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὅταν εἰσπράτεται τὸ 1%, ἐκδίδονται διπλότυπα ἐκ τῶν ὁποίων φαίνεται, ὅτι τοῦτο εἰσπράττεται ὄχι ἐπὶ τοῦ μεταφερομένου ποσοῦ, ἀλλ’ ἐφ’ ὁλοκλήρου τῆς παραγωγῆς, θὰ τὸ ἴδητε μέσα εἰς τὰ διπλότυπα.

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς φαίνεται παράξενον, ὅτι ὁ καλλιεργητὴς ἔχει τὴν δαπάνην τῆς μεταφορᾶς; Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἑταιρεία (ἀναγινώσκει)....

§131Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ παραγωμένου ποσοῦ κ. Πρόεδρε, ὄχι ἐπὶ τοῦ μεταφερομένου καὶ ἐκ τῶν διπλοτύπων, θὰ ἴδητε ὅτι 400 ὀκάδες σιτάρι ἀπαιτοῦν 4 ὀκάδες μεταφορικά.

§132Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ἑταιρεία προσθέτει ὅτι (ἀναγινώσκει).........

§133Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. (ἀναγινώσκει) «ὁ καλλιεργητὴς ὑποχρεοῦται.......... ἐντὸς τῶν ἀποθηκῶν τῆς ἑταιρείας.

§134Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐδῶ ἡ Βουλὴ θέλει νὰ διαφωτισθῇ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἀπὸ τὸν κ. Κουτσοπέταλον, καὶ σήμερον ἐλέχθη ὅτι πληρώνεται 1% διὰ μεταφορικά.

§135Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Τὸ ὅτι πληρώνεται ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ παραγωμένου ποσοῦ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἔχω ἐδῶ καὶ τὰ διπλότυπα (ἀναγινώσκει). Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ προσέξητε εἰς τοῦτο κ. Πρόεδρε. (ἀναγινώσκει).

§136Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔγινεν αὐτοῦ χρῆσις καὶ κατάχρησις, πότε;

§137Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Οἱ καλλιεργηταὶ κ. Πρόεδρε μὲ τοὺς ὁποίους ἦλθον εἰς ἐπαφὴν, μοῦ λέγουν ὅτι ἐγένετο, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν μὲ φιλολογικὸν ἐνδιαφέρον, δι’ ὅτι γίνεται ἐπὶ 30 χρόνια. Ἐν πάσει περιπτώσει ἐδῶ ἔχομεν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὁ καλλιεργητὴς δὲν ἀπέφερε τίποτε λόγῳ πλημμύρας ἐξ ὑπαιτιότητος τῆς ἀνεπερκείας τῶν ὑδραυλικῶν τῆς ἑταιρείας ἔργων καὶ ἐν τούτοις ἐνῷ ὁ δυστυχὴς γεωργὸς δὲν παρήγαγεν τίποτε, ὑπεχρεώθη ὁ δυστυχὴς νὰ πάρῃ τὸ βαμβάκι καὶ νὰ τὸ πάῃ, καὶ ἂν δὲν ἦτο καλῆς ποιότητος νὰ ἀγοράσῃ καλῆς, καὶ νὰ παραδώσῃ καλῆς ποιότητος.

§138Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα συγκεκριμένον τοῦ Πετροπούλου, εἶναι 1600 ὀκάδες, 1200 ὀκάδες εἶναι ὁλόκληρος ἡ παραγωγὴ καὶ 400 ὀκάδες εἶναι ἀπ’ ἔξω. Μέσα εἰς τὸ συμβόλαιον ὑπάρχει ὁ ὅρος, ὅτι ὁ καλλιεργητὴς εἶναι ὑποχρεωμένος, νὰ ἀποδώσῃ ὁλόκληρον τὸ μίσθωμα. Σημειώσατε ὅτι αὐτὸ περιλαμβάνεται εἰς τὰς κατ’ ἀποκοπὴν μισθώσεις, καὶ ὄχι εἰς τὰς ἐπὶ τοῖς 100. Ὑποχρεοῦται ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ ἐν θεομηνείᾳ ἀκόμη νὰ καταβάλῃ τὸ μίσθωμα τῶν 25 ὀκάδων κατὰ στρέμμα.

§139Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Πρὸς τὶ νὰ συζητοῦμεν; Ὑπάρχει ρητὴ διάταξις τῆς παραγράφου 4 κεφάλαιον Γʹ ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει) Ἀφίνω κ. βουλευταὶ εἰς ὑμᾶς, νὰ χαρακτηρίσετε τὸν ὅρον αὐτόν. Ἀλλ’ εἰς ἐμὲ, ἄς ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου καὶ τὴν ἀγανάκτησίν μου, ὄχι κατὰ τοῦ ὑπογράψαντος ξένου, ἀλλὰ κατὰ τῶν ἑλλήνων νομικῶν συμβούλων, οἱ ὁποῖοι ἐπέτρεψαν εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν αὐτῶν, εἰς τὴν ἀνθρωπίνην εὐσυνειδησίαν νὰ εἰσηγηθοῦν ἢ νὰ ἐγκρίνουν παρόμοιον ὅρον. Ἀκούσατε καὶ παρακάτω: (ἀναγινώσκει) «Ἡ ἑταιρεία οὐδεμίαν εὐθύνην φέρει κ.λ.π.» οὐδεμίαν εὐθύνην! Ἀνεύθυνος ἐντελῶς· ἀκόμη καὶ ἐν περιπτώσει θεομηνείας εἰς τὰ λειβάδια ἔχει προβλέψει νὰ πληρώνεται... 9 παράγραφος. Περὶ βοσκῶν πρόκειται (ἀναγινώσκει)... Καὶ ἐν θεομηνείᾳ ἀκόμη, προκειμένου περὶ βοσκῶν ἐννοεῖ νὰ εἰσπράττῃ τὸ μίσθωμα. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον περὶ φόρων (ἀναγινώσκει)......

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καταβάλλει κατὰ τὸ μισθωτήριον ὁ καλλιεργητὴς τὸν φόρον ὁλόκληρον τοῦ εἰσοδήματος;

§141Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ὁλόκληρον, κ. Πρόεδρε. Ἀκούσατέ το καὶ πάλιν, κ. Πρόεδρε: (ἀναγινώσκει)....

§142Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὑπ’ εὐθύνην μου καὶ εἰς τὴν τιμήν μου ὅλους τοὺς φόρους, δημοσίους δημοτικούς, κοινοτικοὺς δι’ ὁλόκληρον τὴν παραγωγὴν τοὺς πληρώνουν οἱ παραγωγοί. Ὅταν δὲν ἦτο 7% εἶχον φθάσει οἱ ἄνθρωποι εἰς ἀπόγνωσιν.

§143Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ὡσαύτως δὲ (ἀναγινώσκει). Ὅλα τὰ βάρη, ὅλαι αἱ ὑποχρεώσεις εἰς τὸν ἀποδιοπομπαῖον τράγον, τὸν καλλιεργητὴν τῆς Κωπαΐδος. Ὅλα τὰ δικαιώματα καὶ τὰ προνόμια εἰς τὴν ἑταιρείαν Κωπαΐδος.

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ δὲν λέγετε, εἰς τὸν ἰδιοκτήτην;

§145Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Σεβόμεθα ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες τοὺς ξένους, καὶ τιμῶμεν αὐτούς, ἰδιαίτατα τοὺς Ἄγγλους, τούς ὁποίους ἔχομεν εἰς ἰδιαιτέραν ὑπόληψιν καὶ ἀγαπῶμεν. Ἀλλ’ ἂς μοῦ ἐπιτρέψουν, ὅταν ἐξέρχωμαι ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν ὅρων τοιούτων νὰ πιστεύω ὅτι δὲν λαμβάνουν γνῶσιν τῶν ὅρων αὐτῶν. Διότι ἐὰν ἤθελον λάβῃ γνῶσιν τῶν ὅρων αὐτῶν ἀντιπρόσωποι, ὅπως εἶναι μιᾶς ἐκ τῶν χωρῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι καυχῶνται διὰ τὸ αἴσθημα τοῦ δικαίου, δὲν θὰ ἤθελον ποτέ ἀφήσῃ ἑαυτοὺς νὰ ὑπογράψουν τοιαῦτα συμβόλαια. Αὐτή, κύριοι, εἶναι ἡ ἐκ τῆς συμβάσεως ἐξαγομένη κατάστασις τῶν καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι εἶναι θλιβερὰ ἀπὸ αἰσθηματικῆς ἀπόψεως, διότι τούς μεταχειρίζονται ὅπως τοὺς μεταχειρίζονται. Καὶ οἱ φύλακες των εἶναι τύραννοι καὶ Οἱ ἐπιστάται των ἔγειναν ἑκατομμυριούχοι. Οἱ ἀρχιεπιστάται δένουν καὶ λύουν εἰς τὰς τρεῖς ἐπαρχίας ἀπὸ τὴν περιουσίαν τὴν μεγάλην, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν, Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου εἶναι βέβαιον ὅτι μὲ τὰ μισθώματα αὐτὰ ὁ πτωχὸς καλλιεργητής, δὲν καλύπτει παρὰ μόνον τὸ κόστος καὶ τὰς δαπάνας τῆς καλλιεργείας του, δὲν ὑπολείπεται εἰς αὐτοὺς δὲ καρπὸς δυνάμενος ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον νὰ καλύψῃ τὰ ἡμερομίσθια τῆς ἐργασίας αὑτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του καὶ ἐντεῦθεν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ χρεώνεται διὰ νὰ ζήσῃ, καὶ νὰ καλλιεργῇ ἄλλα χωράφια διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ συμπληρώσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τοῦ λείπουν διὰ τὴν συντήρησιν αὐτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του. Ἐζήτησα, κ. Πρόεδρε ἕνα ὑπεύθυνον ἀριθμόν, σχετικῶς μὲ τὰ μισθώματα τὰ ὁποῖα πληρώνουν οἱ καλλιεργηταί, τοιούτων παρεμφερῶν μερῶν μὲ τὴν Κωπαΐδα, ἡ ὁποία παράγει κατὰ στρέμμα 60 ὀκάδας σιτάρι καὶ μοὶ ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ἐγγράφως καὶ ἐνυπογράφως, ὅτι πληρώνουν 10 ὀκάδες μίσθωμα, δηλ. πληρώνουν τὸ ⅙ τῆς παραγωγῆς.

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ παραγωγὴ 60 ὀκάδων κατὰ στρέμμα, εἶναι μετρία καὶ μετρίας γῆς. Τὴν γῆν τῆς Κωπαΐδος τὴν θεωρῶ καλήν.

§147Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ὅτι εἶναι 60 ὀκάδες κατὰ στρέμμα καὶ ἐζήτησα νὰ μάθω τὶ πληρώνουν οἱ ἔξω κωπαϊδικοὶ καὶ ἔμαθα ὅτι πληρώνουν τὸ ⅙, δηλ. καὶ ἀπὸ τὸ ἥμισυ ὀλιγώτερον. Ἄν θέλωμεν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ νὰ καταστήσωμεν τοιαῦτα τὰ μισθώματα, ὥστε νὰ δίδωνται εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τὰ στοιχειώδη μέσα διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν των. Νὰ δίδεται δηλ. ὡς μίσθωμα τὸ ⅕ ἢ τὸ ⅙ τῆς παραγωγῆς. Ἕν τοιοῦτον μίσθωμα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀνεχθοῦν χωρὶς παράπονα, καὶ θὰ δυνηθοῦν οἱ καλλιεργηταὶ νὰ ζήσουν μὲ τὰς στοιχειώδεις ἀνέσεις τῆς ζωῆς. Ἐπίσης τὰ ἁλωνιστικὰ πρέπει ν’ ἀλλάξουν.

§148Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὅταν οἱ συνεταιρισμοὶ αὐτοὶ ἔχουν ἁλωνιστικὲς μηχανὰς ἰδικάς των, εἶναι δίκαιον νὰ μὴ μεταχειρίζωνται τὰ ἰδικά των ὄργανα; Ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς ἐλέγξωμεν ὕστερα — ὅπως ἔκανε ἡ ἑταιρεία — ὅτι δὲν κάνουν μηχανικὴν καλλιέργειαν, ἀφ’ οὗ δὲν τοὺς ἐπιτρέπουν νὰ μεταχειρισθοῦν τὰ μηχανήματά τους;

§149Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Προσθέτω ὅτι, καὶ ἂν σταθῶμεν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τῶν καλλιεργητῶν νὰ καλλιεργοῦν μὲ τὰ ὄργανά των, ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν διὰ τὰ ἁλωνιστικὰ τὸ διδόμενον ποσοστόν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἶναι ἴσον πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δίδουν εἰς τὰς ἀγοραίας ἁλωνιστικὰς μηχανάς. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσητε: ἀφ’ οὗ εἶναι αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἀφ’ οὗ πεινοῦν, ἀφ’ οὗ χάνονται, πῶς τόσα χρόνια ἐκμεταλλευόμενοι διατὶ δὲν διεμαρτύροντο; Ἡ ἀπάντησις δίδεται ἐκ τῶν πραγμάτων: Ἦσαν δύο διέξοδοι, αἱ ὁποῖαι ἐπέτρεψαν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς νὰ φέρουν αὐτὸ τὸ βάρος τῆς ζωῆς. Ἡ πρώτη ἦτο ἡ προπολεμικὴ μετανάστευσις εἰς τὴν Ἀμερικήν. Κατὰ χιλιάδας οἱ καλλιεργηταὶ τῆς Κωπαΐδος ἀπελπισμένοι ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν γῆν ἔφευγον εἰς τὴν ξένην, νὰ εὕρουν τὸ ψωμί τὸ ὁποῖον τοὺς ἠρνεῖτο ἡ Πατρίς. Μεταπολεμικῶς δὲ, κ. Πρόεδρε, ἐξηγεῖται ἡ ἀνοχή των ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν γεωργικῶν προϊόντων ἡ ὁποία ἐκάλυπτεν τά ἔξοδά των. Ἡ κατάστασις ὅμως ἐπεδεινώθη, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐκλείσθησαν αἱ θύραι τῆς μεταναστεύσεως ἀφ’ ἑτέρου δὲ μεταπολεμινῶς, ἐπεδεινώθη διὰ τῆς γενικωτέρας οἰκονομικῆς κρίσεως τῆς ὁποίας ἀντίκτυπος ἦτο ἡ πτῶσις τῶν τιμῶν τῶν προϊόντων. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ λοιπὸν νὰ φρονῶ, νὰ πιστεύω ὅτι εἶναι σκληρὸν ἐκ μέρους ἡμῶν ν’ ἀγνοήσωμεν τὴν κατάστασιν αὐτὴν περαιτέρω. Διότι εἰς ὃ σημεῖον ἔφθασεν αὕτη, ἔφερεν ἤδη τὴν ἐξέγερσιν τῶν θυμάτων της, ἔφερε τὴν ἀπεργίαν τῶν θυμάτων της ἔφερεν αὐτομάτως τὴν ὀργάνωσίν των καὶ ἠνάγκασε τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς νὰ ἐγκαταλείψουν τὸ ἄροτρόν των, νὰ ἐγκαταλείψουν τὸν ἀγρόν των, τὰ πάντα καὶ ἀπελπισμένοι νὰ ὑψώσουν ἱκέτιδας τὰς χεῖρας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ζητήσουν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰς Βουλὰς ἔλεος καὶ δικαιοσύνην. Κύριε Πρόεδρε, κύριοι βουλευταί, ἐν ὀνόματι τοῦ ἀνθρωπισμοῦ μὴ τοὺς ἀρνηθῆτε τὸ ἔλεός σας ἀλλὰ πρὸ παντὸς μὴ τοὺς ἀρνηθῆτε τὴν δικαιοσύνην σας. (χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ διακοπτομένης τῆς συζητήσεως προσέρχεται δίδει τὸν ὅρκον τοῦ βουλευτοῦ, ὁ νεοεκλεγείς βουλευτὴς Χανίων κ. Μ. Γεωργιλαδάκης).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βασιλειάδης.

§151Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἄν καὶ μετὰ τὸν πρόλογον τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως ὅτι ἡ συζήτησις ἡ ὁποία προεκλήθη διὰ τῆς ὑποβολῆς ἐπερωτήσεων ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων δὲν ἔχει κανένα λόγον πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως, θὰ ἔπρεπε νὰ παραλείψω πᾶσαν ἐκ μέρους μου δήλωσιν, ἐν τούτοις ὀφείλω πρωτοῦ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος τοῦ Κωπαϊδικοῦ, δι’ ὀλίγων λέξεων νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. ἐκ Ροδόπης συνάδελφον, ὅτι ἡ διακοπὴ τὴν ὁποίαν τοῦ ἔκαμα κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του εἶχε τὴν ἔννοιαν ὅτι ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς χώρας ὀφείλουν νὰ καταβάλλουν ὅλην των τὴν καλὴν θέλησιν καὶ τὴν προσπάθειαν, ἵνα δοθῇ ἡ λύσις ἡ καλλιτέρα εἰς τοὺς δυστυχεῖς γεωργοὺς τῆς Κωπαΐδος, καὶ ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ γίνῃ πολιτικὴ ἐκμετάλλευσις ταύτης. Ὑπῆρξεν ὅμως ἀτυχὴς ἡ πρὸς δικαιολογίαν ἀπάντησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ροδόπης συναδέλφου ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν ὅτι· «ἐν ᾧ ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐνδιαφερομένων ἐν τῇ Κωπαΐδι ἐπαρχιῶν μᾶς ἐβοήθησαν εἰς τὴν συλλογὴν τῶν στοιχείων, εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος, σεῖς οὐδὲν ἐνδιαφέρον ἐπεδείξατε». Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀναγνώρισις τῶν ὑπηρεσιῶν μου πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν μου ἐπαρχίαν ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μου, μοῦ εἶναι ἀρκετὴ ἱκανοποίησις καὶ δὲν ἐπικαλοῦμαι πρὸς τοῦτο τὴν μαρτυρίαν εἴτε τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν εἴτε ἄλλων ὑπηρεσιῶν, διὰ νὰ λάβω πιστοποιητικὸν καλῶν ὑπηρεσιῶν ἀπέναντι ταύτης. Ἐν τούτοις ἡ ἀτυχὴς ἀπάντησις, λέγω, τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐδικαίωσε τὴν διακοπήν μου. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα δὲν εἶναι κἄτι τι νέον, εἶναι παλαιόν. Ἐνθυμοῦμαι πρὸ 25ετίας ἀκόμη ὅτι ὁ πατήρ μου ὡς βουλευτὴς Λοκρίδος, ἠσχολεῖτο μὲ τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα. Ὥστε βλέπετε ὅτι ὄχι μόνον ἡμεῖς ἀλλὰ καὶ οἱ γονεῖς μας ἀκόμη ἠσχολήθησαν μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὸ ἐνδιαφέρον μας λοιπὸν δὲν δύναται νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ. Αὐτά κύριοι βουλευταί, εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω, κατόπιν τῆς μομφῆς τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης βουλευτὴς μοῦ ἀπηύθυνε. Ἡμεῖς ἀνήκοντες εἰς τὰς κυβερνητικὰς τάξεις ἐσπεύσαμεν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας νὰ συνυπογράψωμεν τὴν ἐπερώτησιν ταύτην τὴν ὁποίαν ὁμὰς βουλευτῶν ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διερμηνεύσωμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, τὸν πόνον καὶ τὴν δυστυχίαν τοῦ γεωργικοῦ κόσμου εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Κωπαΐδος. Τὴν σοβαρότητα, κύριοι, τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος, τὴν ὁποίαν τόσον καλὰ καὶ τόσον καθαρὰ ἔθεσαν ἐνώπιόν σας οἱ ἀξιότιμοι προλαλλήσαντες κ. κ. Κουτσοπέταλος καὶ Κυρέλλος, θεωρῶ ἀπαραίτητον καὶ πάλιν νὰ τονίσω. Εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον σοβαρώτατα ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας. Ἀτυχῶς γνωρίζομεν ὅτι παλαιαὶ συμβάσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν συνάψει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετὰ ξένης ἑταιρείας, μᾶς δεσμεύουν καὶ βεβαίως οὐδεὶς θὰ ἦτο ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἐτόλμα νὰ συστήσῃ τὴν ἀθέτησιν τῆς ὑπογραφῆς μιᾶς συμβάσεως ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§152Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἰδιοκτήτης ἡ ἑταιρεία.

§153Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἰδιοκτήτης κατόπιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἐπίσης θὰ παραδεχθῶσιν πάντες, ὅτι ἡ σύμβασις ἐκείνη ὡς εἶναι διατυπωμένη, εἶναι σύμβασις ἀναχρονιστικὴ ὑπὸ ὅρους βαρυτάτους καὶ νομίζω ὅτι θὰ εἶχεν ἀνάγκην, διὰ τὸ κοινὸν συμφέρον διὰ τὸ συμφέρον δηλαδὴ καὶ τῶν καλλιεργητῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν ἀφ’ ἑτέρου, μιᾶς προσαρμογῆς πρὸς τὸ σημερινὸν πνεῦμα τὸ ἐπικρατοῦν εἰς ὅλον τὸν κόσμον, νὰ γίνῃ πλέον σύγχρονος, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ παρουσιαζομένη σήμερον κατάστασις ἐν Κωπαΐδι εἶναι μία ἀνορθογραφία εἰς τὸ ὅλον σύστημα γεωργικῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται ἐκ μέρους ὅλων τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης, ὅπου τσιφλίκια ἀπηλλοτριώθησαν, ὅπου μεγάλαι γεωργικαὶ ἐκτάσεις, ἀνήκουσαι εἰς ἰδιοκτήτας, ἀπηλλοτριώθησαν. Εἶναι μία ἀνορθογραφία, λέγω, ἡ παρουσία μέσα εἰς τὴν καρδιὰν τῆς χώρας μας μιᾶς τοιαύτης ἐκτάσεως ἡ ὁποία ἐφαρμόζει ὅρους ἐξαιρετικὰ ἀναχρονιστικούς. Ὑπεβλήθησαν, κύριοι βουλευταί, σειραὶ ὁλόκληραι ὑπομνημάτων, τὸ περιεχόμενον τῶν ὁποίων ἐξωνυχίσθη ἀρκετὰ ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων. Καὶ εἰς μὲν τὸ ὑπόμνημα τὸ διανεμηθὲν ἐκ μέρους τῶν καλλιεργητῶν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἴσως ὑπάρχουσιν ὑπερβολαί τινες, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς ἑταιρείας ὑπάρχουσι πλεῖσται ὅσαι ἀνακρίβειαι· ὡς ἐκ τῶν ἀνακριβειῶν δὲ τὰς ὁποίας περιέχει, δὲν δύναμαι νὰ τὸ θεωρήσω ὡς σοβαρόν. Ἐφόσον λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις αὐτοβούλως ἐπρότεινε τὴν σύστασιν μιᾶς κοινοβουλευτικῆς καὶ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος καὶ ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τοῦτο καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς πλευράς, βεβαίως λέγω ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ ἐξακριβώσῃ τὰ ἀναγραφόμενα καὶ εἰς τὰ δύο ὑπομνήματα, καὶ ποῖα ἔχονται βάσεως ἀληθοῦς ἢ ὄχι. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἄν καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ ζητήματα τὰ ὁποῖοι οἱ συνάδελφοι ἐκ Θηβῶν καὶ Λεβαδείας ἀνέπτυξαν ἐνώπιόν σας, ἔχω ἐν τούτοις νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ γεώμορον ηὐξήθη κατὰ πολὺ ἀπὸ τὴν προπολεμικὴν περίοδον ἐν συγκρίσει μὲ τὴν σημερινήν. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ ἑταιρεία δικαιολογεῖται ὅτι ὑπεβλήθη εἰς δαπάνας ἐκτελέσεως νέων ἔργων ἀξίας 500.000 λιρῶν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐκ τῆς δαπάνης τῶν 500.000 λιρῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νέων ἔργων ἀπεκόμισεν καὶ νέας ἐκτάσεις πρὸς καλλιέργειαν, αἱ ὁποῖαι τῆς ἀποδίδουν μεγαλυτέραν πρόσοδον. Δὲν περιωρίσθη δηλαδὴ ἡ ἑταιρεία εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀρχικῶς ἀποξηρανθησῶν ἐκτάσεων καὶ δὲν ὑπέστη τὴν δαπάνην τῶν 500.000 λιρῶν διὰ τὴν καλλιτέρευσιν τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων, ἀλλ’ ἐπεξέτεινεν τὰς ἐκτάσεις κατὰ 40 νομίζω χιλιάδας στρέμματα, ἑπομένως θὰ ἀποκομίσῃ ὠφελήματα ἐκ τῆς καλλιεργείας ταύτης. Ἀφ’ ἑτέρου ἐν τῷ ὑπομνήματί της ἡ ἑταιρεία ἀναγράφει ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ δὲν ὑποβάλλονται εἰς οὐδεμίαν καταβολὴν διὰ τὴν ἀγροφυλακήν, ἐνῷ εἰς ἓν σημεῖον τοῦ ἰδίου ὑπομνήματος ἀναγράφει ὅτι καταβάλλεται 10% ὑπὸ τῶν καλλιεργητῶν.

§154Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ὁποῖον εἶναι διπλάσιον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πληρώνει ἡ ἑταιρεία εἰς τοὺς ἀγροφύλακας.

§155Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἐξετάζω ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, ἐγὼ λέγω ὅτι ὑπάρχουν ἀνακρίβειαι πολλαὶ εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς ἑταιρείας. Ἄλλωστε ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν «καλὸν εἶναι νὰ μὴ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑπομνήματα, διότι ὁ καθεὶς θὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἀπόψεις του καθὼς νομίζει καλλίτερον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ του.» Ἐπίσης εἰς ἄλλην περικοπὴν ἡ ἑταιρεία ἀνακριβῶς ἀναγράφει ὅτι δὲν λαμβάνει καμμίαν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων, καὶ βεβαίως δὲν θὰ ἦτο δίκαιον, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται δαπάνας καὶ δαπάνας κολοσσιαίας ὡς γνωστὸν ἐτησίως διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων, νὰ μὴ εἰσπράττῃ αὐτὰς ἐκ μέρους τῶν καλλιεργητῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω ἰδιαιτέρως, εἶναι ὅτι μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἑταιρείας καὶ τῶν καλλιεργητῶν ἔχουν παρατηρηθῆ πολλαὶ προστριβαί, καὶ τοῦτο ὁμολογεῖται γενικῶς, ὅτι ἐκ μέρους τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων τῆς ἑταιρείας γίνονται καταχρήσεις εἰς βάρος τῶν ἀγροτῶν κατὰ τὸν ἐκκοκκισμὸν καὶ κατὰ τὸν ἁλωνισμόν, αἱ ὁποῖαι αὐξάνουν ἔτι μᾶλλον τὸ γεώμορον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ γεωργός, δυνάμει τοῦ συμβολαίου τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπογράψει μετὰ τῆς ἑταιρείας, νὰ καταβάλλῃ εἰς αὐτήν. Περιορίζομαι εἰς ταῦτα, ἵνα καταδείξω τὴν θέσιν τοῦ πτωχοῦ γεωργοῦ. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ διακανονισμοῦ τοῦ Κωπαϊδικοῦ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπεῖγον, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ καταρτισμοῦ μιᾶς ἐξεταστικῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ ὅλας τὰς δυνατὰς λύσεις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, αὕτη δέον νὰ ἐξετάσῃ κατὰ ποῖον τρόπον αἱ σχέσεις μεταξὺ γεωργῶν καὶ ἑταιρείας δύνανται νὰ καταστῶσι πλέον ἀγαθαὶ καὶ πλέον ὑποφερταί, νὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον τὸ ζήτημα τοῦ γεωμόρου θὰ ἠδύνατο νὰ κανονισθῇ εἰς ποσοστὸν ὑποφερτὸν ἢ ἔστω καὶ εἰς ἀνάλογον χρηματικὸν ποσόν. Τοῦτο δέ, διὰ νὰ ἀποφευχθοῦν αἱ προστριβαὶ μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἑταιρείας. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἰδία θὰ ἦτο καλὸν ὅπως ἐπιληφθῇ καὶ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον ἡ ἐπιβολὴ ἑνὸς δασμοῦ— διότι πάντα ταῦτα εἶναι συναφῆ—κατὰ πόσον ἡ ἐπιβολὴ ἑνὸς δασμοῦ ἐπὶ τοῦ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένου βάμβακος θὰ ἦτο δυνατή, καὶ ἐξετάσῃ ἐὰν πραγματικῶς δεσμευώμεθα ὑπὸ συμβάσεων ἄλλων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ δασμοῦ τούτου. Ἀλλὰ διὰ πάντα ταῦτα θὰ ἀπαιτηθῇ ἕνα χρονικὸν διάστημα μέχρις ὅτου ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἐξετάσῃ, μελετήσῃ καὶ ἀποκρυσταλλώσῃ τὰς γνώμας της περὶ τοῦ πρακτέου. Καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ταχεῖα ἐπιψήφισις τοῦ σχεδίου Νόμου τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὑπέβαλε τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα εἰς τὴν Βουλήν, πρὸς συμπλήρωσιν ἀτελειῶν τινων τοῦ ἀγροτικοῦ Νόμου, αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο νὰ ἐφαρμοσθοῦν καὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν.

§156Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον διενεμήθη «περὶ ἀνωτάτου γεωμόρου;»

§157Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Κύριοι βουλευταί, τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὑπουργὸς ἀπὸ μακροῦ μελετᾶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ μία λύσις ἱκανοποιητικὴ διὰ τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὅμως ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω, ὅτι μία καὶ μόνη εἶναι ἡ λύσις ἡ τελική, ἡ ριζικὴ λύσις ἡ ὁποία θὰ ἱκανοποιήσῃ πάντας, αὕτη δὲ εἶναι ἡ ἐξαγορὰ τῆς Κωπαΐδος, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ μιᾶς συνεννοήσεως μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἑταιρείας. Ἡ ἐξαγορὰ τῆς Κωπαΐδος παρὰ τοῦ Κράτους καὶ ἡ ἀποπληρωμὴ αὐτῆς ἐκ μέρους τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν χρεωλυτικῶς. Ἄλλως τε ἡ ἑταιρεία δι’ αὐτοῦ τοῦ ὑπομνήματός της παρουσιάζεται ὅτι δὲν λαμβάνει κέρδη τοιαῦτα, ἢ καὶ παρουσιάζεται ὡς θῦμα, καὶ ὅτι τὰ πλεῖστα κέρδη τῆς παραγωγῆς ἀπολαμβάνουν οἱ καλλιεργηταί. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐκ τῶν εἰσοδημάτων της ἐπὶ πολλὰ ἔτη, πλὴν νομίζω τοῦ προπαρελθόντος ἔτους, οὐδὲν διέθεσεν χάριν τῶν μετόχων τῆς ἀνωνύμου αὐτῆς ἑταιρείας. Νομίζω ὅτι πρὸ δύο ἐτῶν ἔδωσεν ἓν σελίνιον κατὰ μετοχήν, ἀλλὰ εἰς τοῦτο δὲν πταίουν οἱ δυστυχεῖς καλλιεργηταί.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τὰς μετοχὰς ἰσχυρίζεται ὅτι δὲν ἔδωσε τίποτε ποτέ. Διὰ τὰς ὁμολογίας τῆς πρώτης σειρᾶς μόνον ἔδωσε.

§159Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἔδωσεν ἕνα σελίνιον πρὸ δύο ἐτῶν κατὰ μετοχήν.

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον, διὰ νὰ ἴδωμεν τὶ ἀξίαν ἔχουν αἱ μετοχαὶ αὐτῆς.

§161Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Θέλω λοιπὸν νὰ εἴπω ὅτι, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ ἑταιρεία Κωπαΐδος εἶναι μία ἀνώνυμος ἑταιρεία, οἱ μέτοχοι αὐτῆς δὲν θὰ ἔχουν καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς τὴν πώλησιν τῶν μετοχῶν της εἰς μίαν τιμὴν λογικὴν, ἀφοῦ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἔχουν τὰ κεφάλαιά των ἐντελῶς νεκρά. Βεβαίως οἱ διευθύνοντες τὴν ἐπιχείρησιν αὐτὴν ἀπολαμβάνουν παχυτάτους μισθούς, καὶ θὰ ἔχουν πάντα λόγον νὰ μὴ συστήσουν τὴν πώλησιν, ἀλλὰ φαντάζομαι, ὅτι οἱ κεφαλαιοῦχοι οἱ ὁποῖοι ἐτοποθέτησαν τὰ ἀρχικὰ κεφάλαια μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως, θὰ ἀποδέχοντο τὴν πρότασίν μας πρὸς ἐξαγοράν. Αἱ τιμαὶ ἃς ἀναγράφει εἰς τὸ ὑπόμνημά της ἡ ἑταιρεία εἶναι ὑπερβολικαὶ φθάνουσιν νὰ εἶναι ἐξωφρενικαὶ διότι ἀναβιβάζουν τὴν ἀξίαν εἰς 7 λίρας καὶ 10 σελίνια κατὰ στρέμμα.

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠμπορεῖται νὰ μᾶς πῆτε πόσον εἶναι τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον;

§163Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἦτο περίπου 300 χιλ. λίραι ἀρχικῶς καὶ ἔχει αὐξηθῆ κατόπιν καὶ ἀναβιβάζεται εἰς 600 χιλ. λίρας.

§164Σ. ΣΥΜΕΟΝΟΓΛΟΥ. 687.000 λίρας.

§165Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς ἑταιρείας εἶναι 687.000 λίρες..... (ἀναγινώσκει).....».

§166Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μία λογικὴ προσφορὰ τιμῆς, μὴ φθάνουσα τὰ ὅρια τῶν ἐξωφρενικῶν τιμῶν τὰς ὁποίας ἀναγράφει ἡ ἑταιρεία ἐν τῷ ὑπομνήματί της, ἀλλὰ οὔτε πάλιν τήν ἐξευτελιστικὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν ἀναγράφει τὸ ὑπόμνημα τῶν καλλιεργητῶν τῆς μιᾶς λίρας (δηλ. 375 δραχ.) κατὰ στρέμμα, διότι νομίζω ὅτι καὶ αὐτὴ δὲν εἶναι λογική, βεβαίως οἱ καλλιεργηταὶ θὰ εἶναι προθυμώτατοι νὰ καταβάλουν 3–4 λίρας κατὰ στρέμμα διὰ τὰ ποτιστικὰ, καὶ οὕτω φθάνομε εἰς ἕν ποσὸν 800 χιλ. λιρῶν. Νομίζω ὅτι ἡ προσφορὰ αὕτη εἶναι ἐξαιρετικὰ ἱκανοποιητική.

§167Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν προσφοράν;

§168Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐκ μέρους τῆς ἐπαρχίας μου, ἔχω εἰς χεῖρας μου κατάλογον καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος, οἱ ὁποῖοι θὰ δεχθῶσι τὴν ἐξαγορὰν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 3–4 λιρῶν κατὰ στρέμμα διὰ τὰ ποτιστικὰ καὶ ἀναλόγως διὰ τὰ ἄλλα. Κύριοι βουλευταί, εἶναι βεβαιωμένον τὸ ἑξῆς: ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ, ἡ πτωχὴ αὐτὴ γεωργικὴ τάξις δὲν δύναται νὰ ἀπολαύσῃ ἐκ τῆς καλλιεργείας ἐν Κωπαΐδι οὐδὲν πέραν τῶν δαπανῶν τὰς ὁποίας καταβάλλει διὰ γεώμορα καὶ ἔξοδα σπορᾶς, οὐδὲν πέραν τούτου δὲν δύνανται νὰ ἀπολαύῃ. Ἡ κατάστασις δὲ αὐτὴ ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου λόγῳ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν προϊόντων καὶ τῶν ἄλλων προσθέτων δαπανῶν τὰς ὁποίας ἡ ἑταιρεία εἰς ἕκαστον καλλιεργητὴν προσθέτει, τὰ διάφορα δηλαδὴ φυλακτικά, μεταφορικά, συντήρησις τῶν ἔργων κ.τ.λ., τοὺς ἔφερον εἰς τὴν σκληροτάτην ἀπόφασιν νὰ παύσουν νὰ καλλιεργοῦν, ἐφ’ ὅσον οὐδὲν ἀπολαμβάνουν ἐκ τῆς καλλιεργείας καὶ τῶν κόπων των. Ἡ κατάστασις ὑπ’ αὐτὴν τὴν μορφὴν παρουσιάζεται ἔτι σοβαρωτέρα, διότι θὰ γεννηθοῦν πολλὰ ζητήματα. Ἕνας νομιμόφρων καὶ ἐργατικώτατος γεωργικὸς πληθυσμὸς περίπου 6 χιλιάδων οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι τέλος πάντων προπολεμικῶς μόνον λόγῳ τῶν ὀλιγωτέρων δαπανῶν, κατὰ τὴν πολεμικὴν δὲ περίοδον λόγῳ τῆς ὑψώσεως τῶν προϊόντων ἠδύναντο ν’ ἀπολαμβάνουν κἄτι καὶ νὰ ζήσουν, σήμερον μὲ τὴν ἐπελθοῦσαν αὔξησιν τοῦ γεωμόρου μὲ τὴν ὑποτίμησιν τῶν προϊόντων καὶ αὔξησιν ὅλων τῶν ἄλλων δαπανῶν, δηλαδὴ καλλιεργητικῶν, μηχανημάτων, φόρων, ἀξίας κτηνῶν καὶ τῶν ἄλλων τῶν ἀπαραιτήτων δαπανῶν διὰ τὴν καλλιέργειαν, ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον νὰ σταματήσουν τὴν καλλιέργειαν καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Τὶ θὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς τῶν 6 χιλ. οἰκογενειῶν, ὁ ὁποῖος θὰ παύσῃ πλέον νὰ ἀσχολῆται μὲ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς; Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἀργία εἶναι μήτηρ πάσης κακίας, φοβοῦμαι ὅτι ὁ πληθυσμὸς οὗτος, ὁ νομιμοφρονέστατος, πιθανὸν νὰ τραπῇ εἰς πράξεις τοιαύτας αἱ ὁποῖαι καὶ τὸ ἰδικόν των συμφέρον νὰ καταστρέψουν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας νὰ γεννήσουν ζητήματα. Εἶναι καθαρὰ συκοφαντία κύριοι βουλευταί, τό ὅτι ἡ ἀπεργία ἡ ὁποία ἐκηρύχθη ἐν Κωπαΐδι σκοπὸν εἶχε τὸν ἐξαναγκασμὸν τῆς ἑταιρείας νὰ ἐλαττώσῃ τὸ γεώμορον ἢ διὰ νὰ ἐλαττώσῃ τὰς ἀπαιτήσεις της. Εἶναι ἐπαναλαμβάνω καθαρὰ συκοφαντία. Ἡ ἀπεργία τῶν καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος ἐγένετο μόνον καὶ μόνον διότι οὐδὲν ἀπεκόμιζον ἐκ τῶν κόπων τοὺς ὁποίους κατέβαλον διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν γαιῶν ἐν Κωπαΐδι.

§169Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἂν γίνῃ ἔκπτωσις δὲν θὰ καλλιεργήσουν;

§170Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Βεβαίως θὰ καλλιεργήσουν ἂν γίνῃ σοβαρὰ ἔκπτωσις.

§171Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ἡ ἑταιρεία, εἰσπράττουσα ὡς εἰσπράττει ὑπερβολικά, δὲν κερδίζει ἀλλὰ χάνει, τὶ ἔκπτωσις νὰ γίνῃ; Τὸ θέμα πρέπει νὰ εἶναι τοῦτο καὶ ἴσως νὰ σταματήσῃ ἡ περαιτέρω συζήτησις· τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι καὶ αὐτὸς εἶναι δουλοπάροικος, καὶ ἡ ἑταιρεία δὲν κερδίζει, καὶ ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ διορισθῇ, πρέπει νὰ μελετήσῃ κατὰ τίνα τρόπον θὰ παύσῃ νὰ ὑπάρχῃ ἑταιρεία.

§172Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ θέλωμεν καὶ ἡμεῖς. Εἶναι βέβαιον κ. βουλευταί, ὅτι καὶ ἡ ἀνώνυμος ἑταιρεία δὲν κερδίζει, δηλαδὴ οἱ μέτοχοι αὐτῆς δὲν κερδίζουν, πλὴν τῶν διευθυνόντων, καὶ τοῦ ὑπαλληλικοῦ προσωπικοῦ αὐτῆς. Εἶναι ἀποδεδειγμένον ἐπίσης, ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ οὐδὲν ἀπολαμβάνουν ἐκ τῆς καλλιεργείας των. Οἱ καλλιεργηταὶ ἀφ’ ἑτέρου λέγουν, κύριοι, τὸ γεώμορον τό ὁποῖον καταβάλλομεν εἰς τὴν ἑταιρείαν, νὰ θεωρηθῇ ὡς χρεολύσιον εἰς μίαν Τράπεζαν, πρὸς ἐξαγορὰν τῆς ἐκτάσεως ταύτης, ὥστε μετὰ πάροδον ὀλίγων ἐτῶν, νὰ ἀπομείνῃ ἰδιοκτησία μας.

§173Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἅμα γίνῃ χρεολύσιον μέχρις ὅτου ἀποπληρώσει πῶς θὰ ζήσῃ ἀφοῦ μᾶς ἀποδεικνύετε ὅτι δὲν ἐπαρκεῖ διὰ νὰ ζήσῃ.

§174Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Θὰ γίνουν συνεταιρισμοί, οἱ ὁποῖοι θὰ πληρώνουν χρεολυτικῶς.

§175Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ ἑταιρεία νὰ πάρῃ κἄποιαν ἀποζημίωσιν καὶ νὰ φύγῃ, ἄλλη λύσις δὲν ὑπάρχει. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι διὰ νὰ γίνεται συζήτησις, διότι ὅπως ἐδηλώσατε ὅλοι, δὲν κάνετε ἐπερώτησιν, κάνετε διάλεξιν. Λοιπόν τὸ ζήτημα δὲν ὑπάρχει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§176Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Περαίνων τὸν λόγον μου, κύριοι βουλευταί, ὀφείλομεν νὰ μὴ παραβλέψωμεν, οὔτε τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας ἡ ἀγγλικὴ ἑταιρεία παρέσχεν εἰς τὸν τόπον μας, εἰς ἐποχὴν μάλιστα κατὰ τὴν ὁποίαν, καὶ αἱ μηχανικαί καὶ αἱ τεχνικαί μας γνώσεις ἐν Ἑλλάδι, ἦσαν τὰ μάλλα καθυστερημέναι καὶ ὅτι ἡ ἑταιρεία αὕτη ἐξετέλεσε πραγματικῶς ἕν ἔργον σοβαρωτάτης προόδου.

§177Λ. ΝΑΚΟΣ. Τώρα κάτι ἔκανε.

§178Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Διὰ τὴν ἐργασίαν της αὐτὴν πρέπει νὰ εἶναι ἀρκετὰ μετριοπαθὴς, ὥστε νὰ κατορθωθῇ νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ αὐτῆς τῆς ἰδίας καὶ τοῦ γεωργικοῦ κόσμου. Ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, καὶ ἡ Κυβέρνησις σοβαρῶς πλέον πρέπει νὰ σκεφθῇ ὅτι, λόγῳ σκοπιμότητος καὶ πρὸς προστασίαν τοῦ κοινωνικοῦ μας καθεστῶτος ἐπιβάλλεται ἡ ἀποκατάστασις........ ἐπιβάλλεται ἡ ἀποκατάστασις τῶν καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος εἰς ἰδιοκτησίας ἰδικάς των. Διότι, καθὼς γνωρίζετε, ὁ ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι τὰ μάλλα συντηρητικὸς, καὶ ὁ ὁποῖος δυσκόλως θὰ παρασυρθῇ οὔτε ἐκ δημαγωγίας, οὔτε ἐκ τῆς διαφθορᾶς συνειδήσεως ἀτόμων, τὰ ὁποῖα θὰ προσπαθήσουν νὰ τοῦ ἀλλάξουν τὰ αἰσθήματά του πρὸς τὴν πατρίδα, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ αἰσθάνεται ὅτι οἱ κόποι του πηγαίνουν ἐπὶ ματαίῳ καὶ δὲν δύναται οὐδὲν νὰ ἀπολαύσῃ ἐκ τῶν κήπων του τούτων, τότε λίαν εὐκόλως θὰ παρασυρθῇ εἰς τοιαύτας παρεκτροπὰς. Ἐνῷ ἀποκαθιστάμενοι εἰς ἰδιοκτήτας θέλουν πάντοτε ἐξακολουθήσει νὰ εἶναι φιλότιμοι πολῖται, καὶ στοιχεῖα τάξεως διὰ τὴν χώραν μας. (χειροκροτήματα).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§180Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅσα, κ. βουλευταί, ἀναφέρονται εἰς τὸ ὑπόμνημα τῶν ἀγροτῶν, καὶ ὅσα προφορικῶς ἐξετέθησαν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἀποσταλείσης ἐνταῦθα, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι προὐξένησαν καὶ εἰς ἐμὲ ὡς ὑποθέτω ὅτι ἐπροξένησαν καὶ εἰς ὅλους ὅσοι ἔλαβον γνῶσιν τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν, κατάπληξιν. Δὲν θὰ εἶμαι βεβαίως εἰς θέσιν νὰ ἐγγυηθῶ, τὴν ἀπόλυτον ἀκρίβειαν τῶν παραπόνων τῶν χωρικῶν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ἐπίσης ὡς ὀρθὴν τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὀφείλομεν νὰ παρέχομεν πίστιν περισσότερον......

§181Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ὅτι ὀφείλομεν.

§182Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὀφείλομεν πάντες, ἐφ’ ὅσον ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις· ὀφείλομεν νὰ παρέχωμεν πίστην εἰς τὰς πληροφορίας τῆς ἑταιρείας, καὶ νὰ κηρύξωμεν σχεδὸν ἀναξιόπιστον πᾶσαν ἄλλην πηγήν. Τί εἶναι ἡ ἑταιρεία εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν; Εἶναι ἡ ἑταιρεία πρόσωπον οὐδέτερον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει συμφέροντα εἰς τὴν Κωπαϊδικὴν ὑπόθεσιν; Ἡ ἑταιρεία εἶναι ἡ κατ’ ἐξοχὴν ἐνδιαφερομένη εἰς αὐτήν, ἐκείνη ἡ ὁποία ἔχει πᾶν συμφέρον νὰ ἀποκρούσῃ ὅλας τὰς κατηγορίας τὰς ἀποτεινομένας εἰς αὐτὴν διὰ τὰς πιέσεις καὶ τὰς καταδυναστεύσεις τῶν πολιτῶν. Αἱ παραστάσεις τῶν χωρικῶν δὲν εἶναι δι’ ἡμᾶς ἄξιαι ἐμπιστοσύνης; Ἔχομεν σειρὰν ἄλλων πληροφοριῶν ἄλλων δεδομένων, τὰ ὁποῖα δὲν προέρχονται οὔτε παρὰ τοῦ ἑνός, οὔτε παρὰ τοῦ ἄλλου μέρους, καὶ τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν ὑποθέτω, νὰ περιβάλλωμεν διὰ τῆς πίστεως ἡμῶν. Ἔχομεν τὴν μαρτυρίαν ἑνὸς ἀνωτάτου δημοσίου ὑπαλλήλου, τοῦ ἄλλοτε διευθυντοῦ τοῦ ἐποικισμοῦ καὶ ἤδη τεχνικοῦ συμβούλου καὶ γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας παρατηρητοῦ ἀπροκαλύπτου καὶ ἐμπειροτάτου, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν ἔκθεσίν του, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὀλίγον πρὸ τῆς κηρύξεως τῆς ἀπεργίας διεκτραγωδεῖ τὴν οἰκτρὰν θέσιν τῶν καλλιεργητῶν καὶ ἀποδίδει τὴν οἰκτρὰν θέσιν εἰς τὰς ὑπερβασίας τῆς ἑταιρείας. Ἔχομεν τὰ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἀνεγνώσθησαν, τὰ συμβόλαια μεταξὺ τῆς ἑταιρείας καὶ τῶν ἀγροτῶν, συμβόλαια εἰς τὰ ὁποῖα περιέχονται ὅροι πλέον ἐπαχθεῖς διὰ νὰ μὴ εἴπω ἀπίστευτοι, συμβόλαια διὰ τῶν ὁποίων παραδίδονται οἱ καλλιεργηταὶ εἰς τὴν ἀπόλυτον τῆς ἑταιρείας διάκρισιν, καὶ τὰς κυριαρχικὰς αὐτῆς θελήσεις, ἄνευ γνώμης, ἄνευ δικαιώματος καὶ διαμαρτυρίας. Ἔχομεν τὰς ἐγγράφους ἀποδείξεις τῆς ἑταιρείας, διὰ τῶν ὁποίων ἀναιροῦνται οὐσιώδεις αὐτῆς ἰσχυρισμοί, ἔχομεν τέλος τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἑταιρειῶν ἐκείνων, πληροφορεῖαι εἰς τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ δυσπιστήσωμεν. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοὶ παρῆλθον ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἐξώθησαν τὴν συμπάθειαν αὐτῶν πρὸς τοὺς συμπολίτας των μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ διαστρέψουν τὴν ἀλήθειαν. Ὅταν ἔχομεν λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, ὅλα αὐτὰ τὰ δεδομένα, πῶς θέλετε νὰ ἀποδώσωμεν μεγαλειτέραν βαρύτητα εἰς τὰς πληροφορίας τῆς ἑταιρείας τῆς τὰ πάντα ἀρνουμένης, καὶ νὰ θέσωμεν ἐκποδών, ὅλα τὰ στοιχεῖα ὅλων τῶν πηγῶν καὶ πηγῶν ἀξίων πάσης ἐμπιστοσύνης. Ἡ ἑταιρεία κατὰ τὰ 40, ἂν δὲν ἀπατῶμεν, ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐργάζεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἔτυχε θερμοτάτης φιλοξενίας καὶ περιποιήσεως, ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ πῇ κανεὶς ὅτι ἔφθασεν ἐνίοτε καὶ μέχρις ὑπερβολῆς. Ὅλα τὰ ζητήματα σχεδόν, τὰ ὁποῖα ἐνεφανίσθησαν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, ἔτυχον λύσεως ὑπὲρ αὐτῆς. Αὐτὴ ἡ διαιτησία τοῦ 925, ὑπὸ τὸ πρίσμα τῆς δικαιοσύνης ἐξεταζομένη, δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πρᾶξις ἐκτιμήσεως ἀπροκαταλύπτου, ὑπῆρξεν μία ἐνέργεια, ἡ ὁποία ἀνεγνώρισεν εἰς τὴν ἑταιρείαν δικαιώματα, καὶ ἐπεδίκασεν εἰς αὐτὴν ἀξιώσεις μὴ στηριζομένας οὐδὲ πόρρωθεν. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι κατόπιν τούτου ἡ ἑταιρεία εἶχε τὸ καθῆκον νὰ παραιτηθῇ τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα ἀνεγνωρίσθησαν εἰς αὐτήν, ἔστω καὶ κατὰ τὸν παράδοξον αὐτόν. Ἀλλ’ ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἑταιρεία εἶχεν μίαν πρόσθετον ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, νὰ κανονίσῃ τὴν συμπεριφορὰν αὐτῆς ἀπέναντι τῶν ἀγροτῶν κατὰ τρόπον σύμφωνον τοὐλάχιστον πρὸς τὰς κοινωνικὰς ἀντιλήψεις, καὶ νὰ μὴ δώσῃ ἀφορμὴν παραπόνων καὶ διαμαρτυριῶν, παραπόνων τὰ ὁποῖα τελευταίως ἠκούσθησαν, καὶ τὰ ὁποῖα ἐξώθησαν τοὺς ἀγρότας μέχρι τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς ἐργασίας των. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν τὸ ἔπραξε τοῦτο ἡ ἑταιρεία. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἑταιρεία ἐτήρησε τὴν πρέπουσαν συμπεριφορὰν ἀπέναντι τῶν ἀγροτῶν, ὅταν τὴν βλέπομεν νὰ κανονίζῃ αὐτὴ ὅλας τὰς δοσοληψίας, νὰ χαρακτηρίζῃ κατὰ τὸ δοκοῦν, νὰ καταλογίζῃ εἰς βάρος τῶν χωρικῶν μεταφορικὰ διὰ δαπάνας μὴ πραγματοποιουμένας καὶ δι’ ὁλόκληρον τὴν παραγωγὴν, καὶ ὄχι μόνον διὰ τὸ μέρος τῶν παραγομένων καὶ τῶν μεταφερομένων εἰς τὰς ἀποθήκας, καὶ ἐπιβάλλῃ εἰς τοὺς χωρικοὺς τὴν πληρωμὴν βοσκῆς διὰ τὰ ζῶα των πεντηκονταπλασίας, ἂν ὄχι καὶ περισσότερον, τῆς προπολεμικῆς τοιαύτης. Ὑπὸ διαφόρους συνδυασμοὺς εἰς τοὺς ὁποίους περιλαμβάνει ὅλας τὰς πληρωμάς, αἱ ὁποῖαι γίνονται πρὸς τὴν ἑταιρείαν ἀπορροφᾷ κατὰ κανόνα τὸ πλεῖστον τῶν προσόδων, ἐνίοτε δέ, ὡς πρὸ ὀλίγου ἐξετέθη, καὶ ὁλόκληρον τὴν πρόσοδον, καὶ ὡσὰν νὰ μὴ ἤρκει τοῦτο φθάνει μέχρις ἐπιβολῆς προσθέτου εἰς χρῆμα πληρωμῆς πρὸς τὴν ἑταιρείαν. Καὶ κατόπιν ὅλων αὐτῶν τὶ γίνεται, οἱ χωρικοὶ δὲν θά λάβουν σχεδὸν τίποτε ἐκ τῆς ἐπιβαρύνσεως αὐτῆς. Λοιπὸν ἡ ἑταιρεία δὲν ἐτήρησεν τὰς ἀρχικὰς ὑποχρεώσεις αἱ ὁποῖαι τὴν βαρύνουν, κατόπιν τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους πρὸς αὐτήν. Δὲν ἐλαφρύνει ποσῶς τὴν θέσιν της, τὸ γεγονὸς, ὅτι δὲν κατόρθωσε νὰ δώσῃ μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους. Διότι ἐὰν ἡ ἐπιχείρησις αὐτὴ κατηρτίσθη ἀρχεῖθεν ἐπὶ βάσεων ὄχι ἀσφαλῶν, ἢ ἐὰν κατόπιν ἡ διαχείρισις τῆς ἑταιρείας αὐτῆς ὑπῆρξε πλημμελὴς ἢ καὶ δαπανηρὰ διατὶ θέλετε οἱ χωρικοί, διατὶ θέλετε νὰ πληρώσουν τὰς ἀτυχίας ἢ καὶ τὰς ζημίας τῆς ἑταιρείας ταύτης; διατὶ θέλετε νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν ἑταιρείαν, προσπαθοῦσαν νὰ μεταβάλῃ τὸν ἱδρῶτα τῶν ἀγροτῶν εἰς μέρισμα τῶν μετόχων; Ὁπωσδήποτε ὅμως κύριοι, καὶ ἂν ἐξετάσωμεν τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν δείξωμεν ἐπιείκειαν πρὸς τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι ἐξώθησαν τὴν ἑταιρείαν εἰς τὸ νὰ τηρήσῃ ὁποίαν τηρεῖ συμπεριφορὰν ἀπέναντι τῶν γεωργῶν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν μετριάσωμεν τὴν εὐθύνην αὐτήν, δὲν δυνάμεθα, εἰμὴ νὰ συμπεράνωμεν ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην τῆς Κωπαΐδος, ἐδημιουργήθη κατάστασις πρὸ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν, νὰ παρέλθῃ καὶ νὰ μείνῃ ἀδιάφορος ἡ Βουλή, ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἡ κοινὴ γνώμη. Ἐνώπιον τοιαύτης καταστάσεως εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι οὐδεμία Κυβέρνησις οἱασδήποτε χώρας, ἡ ὁποία φιλοδοξεῖ νὰ κατάγηται μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων χωρῶν, δὲν θὰ παρήρχετο ἀδιάφορος πρὸ τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ ἀδιάφορον τὸ ἀγγλικὸν κράτος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐμπεποτισμένον ἐξ ἀνθρωπιστικῶν ἰδεωδῶν, δὲν εἶναι ἑπομένως ἐπιτετραμμένον καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, νὰ μείνῃ ἀδιάφορος πρὸ τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ἐδήλωσεν, ὅτι ἐγκρίνει καὶ υἱοθετεῖ τὴν διατυπωθεῖσαν πρότασιν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία σκοπὸν θὰ ἔχῃ, τὴν συλλογὴν ἐξηκριβωμένων στοιχείων, διὰ νὰ ἔλθῃ κατόπιν νὰ φέρῃ τὰ στοιχεῖα ταῦτα, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ διαφωτίσῃ αὐτήν, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ λάβουν τὰ σώματα ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, καὶ εἰς χρόνον μεταγενέστερον τὰ μέτρα τὰ προσήκοντα διὰ τὴν προάσπισιν τῶν δικαιωμάτων τῶν χωρικῶν. Δὲν θὰ ἀποκρούσω ποσῶς τὴν πρότασιν ταύτην, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι, ἡ πρότασις αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία δίδει τὴν λύσιν ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις τοῦ ζητήματος τῆς Κωπαΐδος. Ἡ πρότασις περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου ἁπλῆ ἀναβολὴ τοῦ ζητήματος. Εἶναι εἰς κανένα ἄγνωστον, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ ἀπόγνωσις εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον οἱ ἀγρόται, τοὺς ἔφερεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κηρύξουν ἀπεργίαν καὶ νὰ ἀπόσχουν ἀπὸ τῆς καλλιεργείας τῶν γαιῶν τῆς Κωπαΐδος; Εὑρισκόμεθα δὲ ἤδη πρὸς τὸ τέρμα τῆς περιόδου ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται ἡ καλλιέργεια τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Τὶ θὰ πράξουν οἱ γεωργοὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν καταλήξῃ εἰς συμπεράσματα ἱκανοποιητικὰ δι’ αὐτούς; Θὰ ἐπαναλάβουν τὰς ἐργασίας των; Δὲν τὸ ἀποκλείω ἀπολύτως, ἐὰν αἱ ἐργασίαι των δὲν ἤθελον ἐπαναληφθῆ ἄνευ τῆς λήψεως μέτρων ἐγγυωμένων τὴν καλλιτέρευσιν τῆς θέσεως τῶν ἀγροτῶν, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον σοβαρωτάτου κινδύνου, τοῦ νὰ στερηθῇ ἡ ἐθνικὴ παραγωγὴ μιᾶς πολυτίμου προσόδου, καὶ νὰ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένος ὁ γεωργικὸς ἐκεῖνος πληθυσμὸς, ὁ ἀπαρτιζόμενος ἐκ χιλιάδων οἰκογενειῶν, εἰς τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων. Διὰ νὰ ἀποσοβήσωμεν ἕνα τοιοῦτον ἐνδεχόμενον, καὶ διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ὁμαλότης εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Κωπαΐδος, ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν λῆψιν μέτρων θετικοτάτων τὰ ὁποῖα νὰ μὴ συνδέωνται πρὸς τὰ νόμιμα καὶ τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῆς ἑταιρείας, καί πρὸς τὰ δίκαια τὰ ὁποῖα ἀντλεῖ αὕτη ἐκ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ μέτρα τὰ ὁποῖα, νὰ κατοχυρώνουν τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τῶν ἀγροτῶν, ὄχι μόνον τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ ἐν γένει τῶν ἀγροτῶν τῆς χώρας ἡμῶν. Καὶ τοιοῦτον μέτρον εἶναι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεδείχθη, δηλαδὴ ὁ καθορισμὸς ἑνὸς ἀνωτάτου θεμιτοῦ ὁρίου κανόνος, ἡ ὑπέρβασις τοῦ ὁποίου, θὰ ἔδιδε λαβὴν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν κυρώσεων αὐστηροτάτων. Διατὶ πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς ἐρεύνας, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γείνουν, τὴν σύστασιν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, τὴν μετάβασιν αὐτῆς τὴν ἐπιτόπιον εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας, τὴν ἐξέτασιν αὐτῆς ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, τὴν συλλογὴν τὸν καταρτισμὸν τῶν ὑπομνημάτων, διὰ νὰ θέσωμεν ἀνυπέρβλητον ἐμπόδιον εἰς τὰς καταχρήσεις, τὰς διαπραττομένας εἰς βάρος τῶν χωρικῶν; Τὶ ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν τὰ πληροφορίας αὐτάς; Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, τὰ γεωργικὰς συνθήκας τῆς χώρας, καὶ εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ καθορίσωμεν ἕν ἀνώτατον ὅριον, ἡ ὑπέρβασις τοῦ ὁποίου καθίσταται ἀδύνατος. Τὸ μέτρον δὲν θὰ εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀντιβαίνῃ εἰς τὰς σχέσεις ἡμῶν μὲ τὴν ἑταιρείαν, θὰ εἶναι μέτρον γενικωτέρου συμφέροντος, τὸ ὁποῖον θὰ ρυθμίζῃ τὰς σχέσεις κεφαλαίου καὶ ἐργασίας, εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν ἐν γένει, καὶ θὰ εἶναι μέτρον τὸ ὁποῖον θά προστατεύῃ καὶ αὐτὴν τὴν ἑταιρείαν διότι θά τὴν ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὰς διαρκεῖς προστριβὰς πρὸς τοὺς καλλιεργητάς της, καὶ θὰ ἐμποδίσῃ τὴν παρείσφρυσιν μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῶν ἐργατῶν της, ὅλων ἐκείνων τῶν στοιχείων τῶν ἀγροτοπατέρων, ἐναντίον τῶν ὁποίων τόσον δριμέως ἐπιτίθεται εἰς τὰ ὑπομνήματά της. Τὸ μέτρον τοῦτο δὲν θὰ εἶναι πρωτότυπον, δὲν θὰ εἶναι πρωτότυπον οὔτε καὶ διὰ τὴν χώραν μας. Ἤδη, ὅτε πρὸ μιᾶς ὁλοκλήρου δεκαετίας ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ ἐξαγορᾶς τῶν ἐμφυτευτικῶν κτημάτων, παρενεβλήθη τῇ εἰσηγήσει μου, ὑπουργοῦ τότε ὄντος τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ Κυβερνήσεως φιλελευθέρων, ἐψηφίσθη διάταξις, ἡ ὁποία καθώρισε διὰ τὰς ἐμφυτευτικὰς σχέσεις ἕν ἀνώτατον ὅριον κανόνος, καὶ ἐκανονίσαμεν βαρυτάτας ποινάς ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπερέβαινον τὸ ὅριον αὐτό. Ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ νόμου ἐκείνου ἔχει ὡς ἑξῆς:..... (ἀναγινώσκει).....» Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι ἔχομεν καὶ προηγούμενον, ὅτι εὑρισκόμεθα μάλιστα, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εἰς τό τέλος τῆς περιόδου, κατὰ τὴν ὁποίαν συμπληροῦται τὸ ἔργον τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως καί πρόκειται νὰ μείνῃ ἄνευ ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως, μία ὡρισμένη τάξις ἀγροτῶν, ἡ ὁποία χρήζει μιᾶς προστασίας ἐκ μέρους ἡμῶν. Διατὶ θέλετε ἡμεῖς νὰ ἀδιαφορήσωμεν διὰ τὴν τύχην αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν ἀτυχεστέραν μερίδα τῆς ἀγροτικῆς τάξεως, ἐκείνων δηλαδή, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔτυχον ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως; Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑπέβαλεν ἓν νομοσχέδιον γενικῆς φύσεως ὡς ἡμεῖς τὸ ἐπιθυμοῦμεν, περὶ καθορισμοῦ ἀνωτάτου ὁρίου γεωμόρου. Εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐφάνη μᾶλλον μὴ στέργων τὸ μέτρον, τοῦ ὁποίου δὲν ἔλαβε γνῶσιν, διότι δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν συμβούλιον. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀποκρούει, κατὰ βάσιν τὸ μέτρον αὐτό. Ὁ δισταγμός του εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν προῆλθεν ἀναμφισβητήτως ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ κατετέθη εἰς τὴν Βουλὴν πρὶν ὑποβληθῇ εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, πρὶν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως λάβῃ γνῶσιν τοῦ μέτρου — καὶ εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ διστάσῃ εὐθὺς ἀμέσως, διότι τὸ πρᾶγμα ἐπείγει — νὰ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν αὐτὴν, καὶ νὰ προσπαθήσῃ κάλιστα ἐντὸς τοῦ ὑπολοιπομένου τμήματος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, πρὸ τῶν ἑορτῶν, νὰ μεταβάλῃ τὸ σχέδιον τοῦτο βελτιούμενον, εἰς νόμον τοῦ Κράτους καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν μίαν ἐπάνοδον τῶν ἀγροτῶν τῆς Κωπαΐδος εἰς τὰς ἐργασίας των, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα τῶν γεωργικῶν σχέσεων εἰς τὸ μέλλον ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῶν—ὄχι μόνον διὰ τὴν περιφέρειαν Κωπαΐδος—καὶ κατὰ συνέπειαν, τὸν τρόπον, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξασφαλίζῃ καὶ τὰ νόμιμα καὶ τ’ ἀντίθετα συμφέροντα. Ἀλλ’ ἡ ψήφισις αὐτοῦ τοῦ ἀνωτάτου θεμιτοῦ γεωμόρου, εἶναι βεβαίως εἷς ἁπλοῦς διακανονισμός, δὲν εἶναι ἡ λύσις τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος, πρέπει νὰ εἶναι ἄλλη—πρέπει νὰ εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἄλλοι συνάδελφοι ὑπέδειξαν, δηλαδή, ἡ ἐξαγορὰ τῶν γαιῶν καὶ ἐγκατάστασις ἐν αὐταῖς τῶν ἀγροτῶν. Τὸ ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον προσκόπτει ἡ ἐξαγορὰ αὐτῶν εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ τιμήματος. Ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος ἐζήτησεν κατὰ τὴν διαιτησίαν, τιμὰς ὑπερβολικὰς ἐμμένει δὲ παρ’ ὅλην τὴν ἐλάττωσιν τῶν τιμῶν, ἐμμένει εἰς τιμὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ εἶναι ποτὲ συμφέρουσαι διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, διότι, διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν αἱ τιμαὶ ἀξίαν ἔχουν, ὄχι ὅταν τὰς ἀποδέχωνται οἱ ἀγρόται—διότι πολλάκις οἱ ἀγρόται ἐν τῷ συναγωνισμῷ, ἐν τῇ προθυμίᾳ των νὰ εὕρουν μίαν οἱανδήποτε ἀπασχόλησιν, ἐφόσον στεροῦνται τοιαύτης—εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρουν καὶ καταστρεπτικάς, ἐξευτελιστικὰς τιμάς, ἐνῷ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ δίκαιον τίμημα τῶν ἐξαγοραζομένων γαιῶν διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, εἶναι τὸ βιώσιμον τῶν μικρῶν ἰδιοκτησιῶν, εἶναι ἡ μὴ ἐπιβάρυνσις αὐτῶν. Ἡ ἑταιρεία μέχρι τῆς στιγμῆς ἐμμένει εἰς τιμὰς ὑπερόγκους, ὑπερβολικὰς, τί εἶναι δυνατὸν νὰ πράξωμεν; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐντείνωμεν βεβαίως τὰς προσπαθείας, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν λογικὴν συνεννόησιν εἶναι δυνατὸν—ἐν ἀποτυχίᾳ τούτου—νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἄλλην ὁδόν, ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὁ κ. συνάδελφος ὑπέδειξε πρὸ ὀλίγου, νὰ ἐξαγοράσωμεν, ἡμεῖς πλέον, εἰς τιμὰς συμφερούσας τὰς μετοχὰς τῆς ἑταιρείας, ἢ ἐν ἀποτυχίᾳ καὶ τούτου, εἶναι δυνατὸν, ἐν ἀνάγκῃ νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἀσφαλῶς διότι θὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν ὅλην τὴν πρέπουσαν ἀξίαν τῶν κτημάτων της, εἰς τρόπον ὥστε, ποτὲ νὰ μὴ μπορῇ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι τὴν ἠδικήσαμεν. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, κύριοι, εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Κωπαΐδος, ἀγρότας προφανῶς ἀδικημένους, ἀγρότας, οἱ ὁποῖοι περιῆλθον εἰς δεινὴν θέσιν. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, καὶ ἔχει πρωτίστως ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑποχρέωσιν, ἡ ὁποία ἐπιδιώκει τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἀγροτικῆς τάξεως—καὶ ὀρθῶς— ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ φεισθῇ οὐδενὸς μέσου, διὰ νὰ δώσῃ ὅλας τὰς ἱκανοποιητικὰς λύσεις εἰς τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα, νὰ ἐξασφαλίσῃ δὲ εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον τὴν εἰρήνην καὶ τὴν πρόληψιν πάσης εἰς τὸ μέλλον εἰς βάρος αὐτοῦ κατάχρησιν (χειροκροτήματα).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κονδύλης.

§184Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι. Μετὰ τοὺς ἀξιοτίμους προαγορεύσαντας, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἴδια πράγματα. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν πεποίθησιν ἄλλωστε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως, περὶ ἐλέγχου δηλαδὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ μιᾶς συζητήσεως ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος κατ’ ἐξοχὴν σοβαροῦ, περὶ ζητήματος ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται καὶ ἡ λύσις τῆς ἀπεργίας καὶ ἡ ἐλάττωσις τῆς λαϊκῆς δυσφορίας, καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῆς καθεστηκυίας τάξεως, καὶ ἡ προαγωγὴ τῆς εὐημερίας τῶν ἀγροτικῶν μαζῶν, ἐξ ἧς καὶ μόνον ἐξαρτᾶται ἡ ὁμαλὴ ἐξέλιξις τῆς μεταπολεμικῆς Ἑλλάδος. Οὔτε προτίθεμαι νὰ προτείνω εἰς τὴν Κυβέρνησιν λύσεις, ἀπραγματοποιήτους ὑπὲρ τῶν καλλιεργητῶν, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, ἔχω πεποίθησιν, πρόκειται νὰ ὑποστηρίξῃ δικαιώματα ὑπερβολικὰ τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος. Δυνάμεθα, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ συνεννοηθῶμεν ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος τόσον σοβαροῦ, ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος τοῦ ὁποίου τὴν σοβαρότητα ἀνεγνώρισε καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ λοιπὸς κόσμος. Ἐφ’ ὅσον ἕνας πληθυσμὸς ἀποτελούμενος ἀπὸ 6.000 οἰκογενείας ἀπεργῶν ἀπὸ τὴν σιτοκαλλιέργειαν, φεύγει ἀπὸ τὰς γαίας τὰς ὁποίας καλλιεργεῖ, καὶ ἀρνεῖται νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸν τόπον ποῦ ἐργάζεται, βεβαίως εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ληφθοῦν μέτρα διά τὴν προσωρινὴν ἀποκατάστασιν μιᾶς τάξεως ἐκεῖ καὶ βραδύτερον διὰ τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ὅπως ἄλλως τε ἐλέχθη ἀπὸ τοὺς προαγορεύσαντας. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἡ ἐπιχείρησις τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Κωπαΐδος εἶναι ἐπιτυχημένη, ἢ ἀποτυχημένη, οὔτε ἂν κερδίζῃ ἢ δὲν κερδίζῃ ἀρκετὰ ἡ ἑταιρεία. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξάγεται ἀπὸ ὅλα ὅσα ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας εἶναι ὅτι ἡ ἑταιρεία φέρεται σκληρῶς πρὸς τοὺς ἐκεῖ ἐργαζομένους. Ἐπιδιώκει κέρδη, τὰ ὁποῖα καταδυναστεύουν τὸν καλλιεργητὴν καὶ δὲν τοῦ ἀφήνουν οὔτε τὸ κέρδος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ ζήσῃ, καὶ νὰ ἐργασθῇ εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ἡ παραβολὴ τῶν προπολεμικῶν τιμῶν καὶ τῶν ἐξόδων μεταφορᾶς, ἀλλὰ καὶ ὅλων ἐν γένει τῶν ἐπιβαρυνόντων τοὺς καλλιεργητὰς ποσῶν, ἀφήνουσιν ἀναμφισβήτητον τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι οἱ χωρικοὶ εἰς τὴν Κωπαΐδα καταδυναστεύονται. Ἐπιβαρύνονται περισσότερον ἀπὸ ὅσον θὰ ἔπρεπε, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ συνεχίσουν τὰς ἐργασίας των ὑπὸ τοὺς ὑφισταμένους ὅρους. Νομίζω, ὅτι ἡ ὁριστικὴ λύσις εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἡ ἐξαγορὰ τῶν κτημάτων αὐτῶν καὶ νομίζω ὅτι ἡ προταθεῖσα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Λεβαδείας κ. Κουτσοπετάλου σύστασις κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, διὰ τὴν ἐξέτασιν ἀκριβῶς τῶν σχέσεων τῶν σημερινῶν, μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῆς ἑταιρείας πρέπει νὰ γίνῃ καὶ πρέπει νὰ ἀπασχοληθῶμεν καὶ μὲ τὴν ἐξεύρεσιν τῆς ἀπαιτουμένης ριζικῆς λύσεως. Διότι οἱαδήποτε λύσις καὶ ἂν δοθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἡ κρίσις θὰ ὑποτροπιάσῃ μετά τινα χρόνον καὶ πάλιν, καὶ θὰ ἀπασχολήσῃ τὸ δημόσιον ἐπὶ πλέον δὲ θὰ εἶναι εἰς βάρος τῆς γεωργίας, διότι ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποκαθίσταται ὁ ἔχων τὸ ἰδικόν του κτῆμα καλλιεργητὴς, θὰ ἔχῃ μίαν ζημίαν, αὐτὴ δὲ θὰ εἶναι εἰς βάρος τῆς γεωργίας, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἀποδώσῃ ὅσον πρέπει νὰ ἀποδώσῃ, οὐχ’ ἧτον ὅμως ἐπὶ τοῦ παρόντος προέχει τὸ ζήτημα τῆς ἀποχῆς τῶν ἐργατῶν ἐκ τῆς ἐργασίας των. Καὶ νομίζω ὅτι ἡ λύσις ἡ προτεινομένη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, εἶναι ἡ καλλιτέρα λύσις, δηλαδὴ ὁ καθορισμὸς ἀνωτάτου ὁρίου γεωμόρου. Ἐν πάσει περιπτώσει νομίζω ὅτι ἡ σοβαρὰ ἀπασχόλησις τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εἶναι μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ Κωπαϊδικὸν καὶ ἐπιβάλλεται ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν γενικωτέραν γεωργικὴν πολιτικὴν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν μέριμναν ὑπὲρ τῆς δημοσίας τάξεως ἡσυχίας καὶ ὁμαλότητος τῆς χώρας.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιριμῶκος.

§186Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ ἐπὶ διήμερον συζήτησις τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς ἑταιρείας εἶναι «Κωπαϊδικὸς θόρυβος» ἀποδεικνύει τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐξέθηκαν κυρίως τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων, ἐπῆλθε ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποχῆς τῶν καλλιεργητῶν τῆς καλλιεργείας, ἀποχή, ἡ ὁποία βαρύνει τὴν ἑταιρείαν. Βεβαίως ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος, δὲν ἔχει κέρδη ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι τὰ κέρδη—τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως—δύναται νὰ τὰ ἐπιδιώξῃ διὰ τῆς καταδυναστεύσεως καὶ τῆς ἀπογυμνώσεως τῶν καλλιεργητῶν. Νομίζω δὲ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι συμφέρον οὔτε τῆς ἑταιρείας. Ἡ συζήτησίς μας φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπεράσματα. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος μετέρχεται μέσα καὶ τρόπους ἀσυνήθεις δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους καλλιεργητὰς τῆς λοιπῆς τῆς Ἑλλάδος. Ἐλάβομεν μέτρα πρὸ ἐτῶν ν’ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Κατεστήσαμεν τοὺς μέχρι χθὲς εἵλωτας ἐλευθέρους, χορηγήσαντες εἰς αὐτοὺς γῆν νὰ καλλιεργοῦν. Ἀπεδώσαμεν ἐλευθερίαν κινήσεως. Ἀπεδώσαμεν κέρδη, τὰ ὁποῖα προηγουμένως δὲν εἶχον ἐκ τῆς ἐργασίας των. Τυγχάνει ὅμως τὸ ὀλιγώτερον παράδοξον, ὅτι ἔξω τῶν Ἀθηνῶν ὑπάρχουν ἐκτάσεις γαιῶν καλλιεργούμεναι ἀπὸ ἐλευθέρους ἕλληνας, κατὰ τρόπον οἰκτρότερον τοῦ ἰσχύοντος, ὅτε ὑφίσταντο τὰ τσιφλίκια. Εὑρίσκω μάλιστα, ὅτι ἡ καλλιεργικὴ σχέσις ἦτο πολὺ καλλιτέρα τῆς σχέσεως, τῆς ὑπαρχούσης μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος, καὶ τῆς ἰδιοκτήτριας ἑταιρείας. Ἡ καλλιεργικὴ σχέσις ἀπέδιδε πολὺ περισσότερα εἰς τὸν κολλῆγον, ἐστηρίζετο δὲ ἐπὶ κἄποιας δικαιότητος. Ἐδῶ, ὡς ἤκουσα, ὄχι ὡς ἤκουσα ἀλλὰ ὡς ἀνέγνωσα, ὡς ὁμολογεῖ ἡ ἑταιρεία, καὶ ὄχι ὡς ὁμολογεῖ ἡ ἑταιρεία, ἀλλ’ ὡς ἐκτίθεται εἰς τὰ συμβόλαια, ὡς ἀντελήφθημεν οἱ ἴδιοι, ὡς γνωρίζομεν ἐκ μακρᾶς πείρας, συνδεόμενοι μὲ τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἡ Λοκρὶς ἡ ὁποία ἐνδιαφέρεται ἐξαιρετικὰ ὡς καὶ ἡ Λεβάδεια καὶ αἱ Θῆβαι, εἶναι ἐπαρχίαι τοῦ νομοῦ τὸν ὁποῖον πολλάκις ἀντεπροσώπευσα. Ἡ διαγωγὴ τῆς ἑταιρείας δὲν εἶναι διαγωγὴ ἀγαθοῦ κυρίου πρὸς τοὺς συνεργαζομένους μετ’ αὐτῆς. Μεταχειρίζεται μέσα τῶν κακῶν τσιφλικούχων, μεταχειρίζεται τὴν αὐθαιρεσίαν καὶ τὴν βίαν, πρὸς ἄσκησιν τῶν δικαιωμάτων αὑτῆς Ἦλθε μία στιγμὴ ἕνεκεν τῶν ἀνωτέρω λόγων ποὺ ἔφερε ὅλους τοὺς ἐργάτας εἰς ἀπόγνωσιν καὶ εἶπον, «τὶ νὰ κάμωμεν; Νὰ μὴ καλλιεργήσωμεν, διότι καλλιεργοῦντες δὲν κερδίζομεν τὰ πρὸς τὸ ζῆν, δὲν κερδίζομεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καταβάλλομεν, εἶναι ὑπὲρ τὴν ἐργασίαν ἡμῶν, εἶναι ὑπὲρ τὰς θυσίας ἡμῶν, λοιπὸν δὲν καλλιεργοῦμεν». Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ «δὲν καλλιεργοῦμεν» τὸ ὀνομάζουσιν ἀπεργίαν, τὸ συγχέουν μὲ τὰς ἀπεργίας τὰς συνήθεις. Λέγουν ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπειλή. Ὄχι δὲν εἶναι ἀπειλή, εἶναι ἡ ἀνάγκη ἡ ἀδυσώπητος, ἡ ὁποία τοὺς κάμνει νὰ μὴ καταβάλουν τὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν κατέβαλλον χωρὶς νὰ κερδίζωσι, εἶναι διαμαρτυρία, ἂν θέλετε, διὰ νὰ ἐξυπνήσωμεν ὅλοι καὶ ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποί των, καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ σκεφθῶμεν αὐτοὺς τοὺς ἀποκλήρους τῆς τύχης, τοὺς ὁποίους παρεδώσαμεν εἰς τὴν διάκρισιν τῆς Κωπαϊδικῆς ἑταιρείας. Ἡ διαμαρτυρία αὕτη, προεκάλεσε τὴν συζήτησιν, ἄνευ ταύτης θὰ ἐπλήρωναν οἱ καλλιεργηταὶ τὰ ὑπέρογκα μισθώματα, θὰ ἐταλανίζοντο, ἡμεῖς δὲ θὰ ἠγνοούσαμεν τὴν δυστυχίαν των. Τὶ δέον γενέσθαι; Εἶναι λέγουν αἱ συμβάσεις σεβασταὶ εἶναι ἑταιρεία προστατευομένη ἀπὸ ξένην σημαίαν, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν θίξωμεν! Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι, ὅτι ὡς Κράτος ἐλεύθερον, ἔχομεν δικαίωμα νὰ ρυθμίζωμεν τὰς σχέσεις, μεταξὺ μισθωτῶν καὶ κυρίων οἱοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι, κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ρυθμίζονται αἱ σχέσεις ὅλων τῶν ἄλλων ἑλλήνων πολιτῶν. Ἄν ὅθεν ρυθμίσωμεν τὰς μισθωτικὰς σχέσεις, οὐδένα ἀδικοῦμεν ἐὰν τὰς ρυθμίσωμεν ἐν πνεύματι δικαιοσύνης. Δὲν θὰ ρυθμίσωμεν τὰς σχέσεις αὐτὰς διὰ νὰ ἀδικήσωμεν τὴν ἑταιρείαν, θὰ ρυθμίσωμεν τὰς σχέσεις αὐτὰς, διὰ νὰ τὴν ἐμποδίσωμεν ἀδικοῦσαν, διὰ νὰ τὴν ἐμποδίσωμεν καταδυναστεύουσαν. Εἶδον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως προχθὲς ἀντιταχθέντα καὶ εἰπόντα, ὅτι εἶναι ἀφόρητον νὰ μεταφέρῃ ὁ καλλιεργητὴς τὰ προϊόντα του καὶ νὰ πληρώνῃ μεταφορικά! Ἐὰν αὐτὸ ἠκούετο πρὸ εἴκοσι, πρὸ τριάκοντα ἐτῶν, ὅτι αὐτὸ τὸ ἔκαμνε τσιφλικοῦχος καὶ θὰ ἐξεγειρόμεθα, καὶ θὰ ἐφωνάζαμεν, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀνεχθῇ κανείς. Ποῦ ἀκούσατε τὰ ὑπερβολικὰ γεώμορα τὰ πληρωνόμενα; Ποῦ ἠκούσθη ὅτι, καὶ ἐκ τῶν ἀγροφυλάκων ἀκόμη προσπορίζει κέρδη ἡ ἰδιοκτήτρια ἑταιρεία; Ἐπικαλοῦμαι τὸν κ. Κουτσοπέταλον.

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς διαβάσω τὸ τελευταῖον ὑπόμνημα...... (ἀναγινώσκει)...... «Διὰ τὰ ἔτη 1928–29 ἡ ἑταιρεία εἰσέπραξε κ.τ.λ.».

§188Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ νόμου ἔχουσι περιορισθῆ τὰ ἀγροφυλακτικὰ δικαιώματα.

§189Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ ἀγροφυλακτικὰ δικαιώματα, εἶναι 360.000 τὸν χρόνο.

§190Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς λέγω ὅτι αἱ ὑποχρεώσεις, περιωρίσθησαν δυνάμει τοῦ νόμου.

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος λέγει 10 δραχ. κατὰ στρέμμα καὶ ἑπομένως ἐὰν δὲν εἶχαν αὐτὴν τὴν συμφωνίαν μὲ τὴν ἑταιρείαν, ἡ ὁποία τοὺς ἐπιτρέπει μὲ 360.000 δραχ. νὰ πληρώνουν τὴν ἀγροφυλακὴν, συμφώνως μὲ τὸν νόμον ὁ ὁποῖος ὁρίζει 0 δραχ. κατὰ στρέμμα θὰ ἐχρειάζοντο 1.800.000. Δὲν τὸ ἠξεύρουν τὰ ζητήματα δὲν ἠμποροῦν νὰ ὁμιλοῦν χωρὶς νὰ τὰ ξεύρουν.

§192Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν πληροφορίαν τὴν ὁποίαν ἤκουσα, τοῦ κ. Κουτσοπετάλου.

§193Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν θέλω νά παραχθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἐγὼ λόγῳ ἐνδιαφέροντος φυσικοῦ τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπέρ τῶν συμπολιτῶν μου λέγω μίαν ἀνακρίβειαν. Ἔχω τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Καλέργη, ὁ ὁποῖος ἐστάλη ἐκεῖ διὰ νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρεία ζητεῖ νὰ προβῇ εἰς συμφωνίαν. Σᾶς λέγω ἕν μόνον, ὁ κ. Κανταρὰς λέγει ὅτι εἶναι 145.000 στρέμματα μὲ μίαν ὀκὰν, τὸ στρέμμα δίδει 145.000 ὀκάδες. Τὸ βαμβάκι κύριοι συνάδελφοι, ποτὲ δὲν εἶχε 8 δραχ. εἶχε 12, 13 ἢ 15 ἑπομένως πῶς ὑπολογίζουν 450.000 διὰ 45.000, ὀκάδες; λογαριάζουν 10 δραχ. μόνον τὴν ὀκάν.

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι 145.000 ὀκάδες, ἐὰν βάλλωμεν τὴν μέσην τιμὴν τὴν ὁποίαν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εἴχαμε διὰ τὸ βαμβάκι πρὸς 12 δραχ. εἶναι περισσότερον ἀπὸ 450.000. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν 45.000 στρεμμάτων διὰ τὸ βαμβάκι πόσα ἀπομένουν.

§195Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἰς τὸ ἕνα μέρος τῆς Κωπαΐδος εἰς τὰ 110.000 στρέμματα, καλλιεργοῦνται καρποὶ οἱ ὁποῖοι πληρώνουν 1%.

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἡ ἑταιρεία εἰσπράττει διὰ τὰ ἀγροφυλακτικὰ ἀπὸ τὸν βάμβακα, 450.000 καὶ ἀπὸ τούς καρποὺς δὲ 160.000 δραχ.

§197Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐγὼ ἰσχυρίζομαι ὅτι, ὁ λογαριασμὸς τῶν ἐξόδων τῶν ἀγροφυλάκων εἶναι ἀνακριβής.

§198Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν γνωρίζω τί λέγει ἡ ἑταιρεία, οὐδὲ δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι, 55 ἀγροφύλακες τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ Κωπαΐς, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ τούς ἔχῃ, οὐδὲ δύναμαι νὰ μὴ ἐλέγξω τὴν ἑταιρείαν διὰ σπατάλην χρημάτων, διατηροῦσαν 55 ἀγροφύλακας, διότι ἐγνώρισα κτήματα μεγίστης ἐκτάσεως, τὰ ὁποῖα ἐφυλάσσοντο μὲ 2–3– 5 ἢ 10 ἀγροφύλακας τὸ μεγαλύτερον κτῆμα τῆς θεσσαλίας δὲν ἀπασχολεῖ ποτὲ πλείονας τῶν δέκα ἀγροφυλάκων. Ποτὲ δὲν ἤκουσα 55 ἀγροφύλακας εἰς βάρος τῶν καλλιεργητῶν! Μὴ τάχα τοῦτο δὲν εἶναι μία πρᾶξις κακὴ τῆς ἑταιρείας εἰς βάρος τῶν καλλιεργητῶν; Ποῖος τῆς εἶπε νὰ ἔχῃ ὁλόκληρον στρατιὰν ἀνθρώπων, ἀποφοίτων τῶν φυλακῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν χρησιμεύουν παρὰ μόνον, εἰς τὸ νὰ καταδυναστεύουν τοὺς καλλιεργητάς; Μὴ τάχα εἶναι αὐτὰ μόνον; Εἶδα καὶ ἤκουσα ὅτι ἂν καλλιεργητής τις, μεταβῇ νὰ στεγασθῇ εἰς ἕνα ὑπόστεγον τῆς ἑταιρείας, πληρώνει ἐνοίκιον, ἢ ὅταν κάμῃ καλύβην ἐν μέσῳ τοῦ κτήματος, πληρώνει ἐνοίκια. Ὅλα ὅσα ἤκουσα ἀποτελοῦν ἕν σύνολον χαρακτηριστικὸν κακοῦ ἰδιοκτήτου, θέλοντος νὰ κερδίσῃ εἰς βάρος τῶν καλλιεργητῶν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξαχθῇ εἶναι ὅτι, τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα ἔχει δύο στάδια τὴν ριζικὴν λύσιν αὐτοῦ, καὶ τὴν προσωρινὴν διαρρύθμισιν αὐτοῦ. Ἢ ὁριστικὴ διαρρύθμισις τοῦ ζητήματος βεβαίως δύναται ν’ ἀναβληθῇ, νὰ ἀναμείνωμεν τὸ πόρισμα τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία νὰ ἐνταλθῇ νὰ μελετήσῃ ἐν λεπτομερείᾳ τὰς σχέσεις τῶν μισθωτῶν, καὶ τῆς ἑταιρείας, τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἔχει κάμει εἰς βάρος τῶν καλλιεργητῶν, καὶ κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ ἐξαγορασθῇ ἡ Κωπαΐς, ἀπὸ τοὺς καλιεργητὰς ἐπεμβάσει τοῦ Κράτους. Τοῦτο θὰ εἶναι ριζικὴ λύσις τοῦ ζητήματος· ἡ ἑταιρεία εἰς ἕν ὑπόμνημά της τὸ ὁποῖος εἶδον καὶ ἐγώ, λέγει ὅτι δύναται νὰ προέλθῃ εἰς τὴν λύσιν αὐτὴν τοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ἡ σημερινὴ κατάστασις τῆς Κωπαΐδος πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Ἡ κυβερνητικὴ ἐπέμβασις εἶναι ἀναγκαία πρὸς τοῦτο ἐπίσης ὡς καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐπέμβασις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρίδωμεν ἕξ χιλιάδας οἰκογενείας ἐπικαλουμένας τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Βουλῶν, καὶ νὰ εἴπωμεν ἀφελῶς ἂς μὴ καλλιεργήσουν. Δὲν εἶναι δυνατὸν διότι εἶναι ἀπολίτιστον διότι εἶναι ἀντιοικονομικὸν, διότι δὲν εἶναι δίκαιον, διότι εἶναι ἀπάνθρωπον. Πῶς εἶναι δυνατὸν Κυβέρνησις φιλελευθέρα, πῶς εἶναι δυνατὸν, Βουλὴ τοιαύτη οἵα ἡ παροῦσα Βουλὴ, τὴν ἐπίκλησιν ἕξ χιλιάδων οἰκογενειῶν «ἀφήσατέ μας νὰ καλλιεργήσωμεν διὰ νὰ κερδίσωμεν τὸ ψωμί μας», νὰ μὴ τὴν λάβουμε ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ μὴ ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα, ἔστω καὶ προσωρινῶς, δι’ ἑνὸς νόμου γενικοῦ κανονίζοντος ἓν μέτρον δικαιοσύνης, τὸ θεμιτὸν μίσθωμα κατ’ ἀνώτατον ὅριον, περιορίζοντος οὕτω, τὰς τερατώδεις ἀξιώσεις τῆς ἑταιρείας. Νομίζω, ὅτι ἡ τοιαύτη διαρρύθμισις τοῦ ζητήματος, θὰ μᾶς δώσῃ τὸν ὑλικὸν χρόνον νὰ μελετηθῇ ψυχραιμότερον, σοβαρώτερον, ἐπιμελέστερον, τὸ ζήτημα διὰ νὰ μὴ ἀναγκαζώμεθα οἱ μὲν νὰ προσφεύγωμεν εἰς τὸ ὑπόμνημα τῶν ἀγροτῶν, καὶ οἱ δὲ εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος, καὶ νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀλληλοαναιρούμεθα χωρὶς νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν, οὔτε οἱ μὲν οἱ στηριζόμενοι εἰς τὸ ὑπόμνημα τῶν ἀγροτῶν, οὔτε οἱ δὲ στηριζόμενοι εἰς τό ὑπόμνημα τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος, ὅτι στηρίζομεν κἄτι ἀπολύτως ἐξηκριβωμένον. Πρέπει νὰ ἔλθῃ ἡ κρίσις ἡ ψυχρὰ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς μετ’ ἔρευναν ἐπιμελῆ διὰ νὰ μᾶς διαφωτίσῃ πῶς ἔχει τὸ ζήτημα, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, νὰ σκεφθῶμεν σοβαρῶς καὶ νὰ λύσωμεν ὁριστικῶς τὸ ζήτημα. Σήμερον εἶναι ἀνάγκη νὰ ρυθμίσωμεν τὰς μισθωτικὰς σχέσεις προσωρινῶς, διὰ νὰ ἐπανέλθουν οἱ καλλιεργηταί εἰς τὴν γῆν τῶν πατέρων των, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι καὶ ἡ ἑταιρεία εὐχαρίστως θὰ ἴδῃ ἐπανερχομένους τοὺς ἀτυχεῖς καλλιεργητὰς τοὺς ὁποίους ἐπὶ τεσσαράκοντα ἔτη τόσον σκληρὰ ἐξεμεταλλεύθη. (χειροκροτήματα).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας.

§200Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε πρόεδρε, πρὸ καιροῦ ἤθελον, διακόπτων τοὺς ἐγγεγραμμένους ρήτορας νὰ λάβω τὸν λόγον, ὄχι βεβαίως διὰ νὰ προσθέσω τι νέον εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως ὡρισμένας αἰτιάσεις τῶν παραγωγῶν, ἀπέναντι τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος. Εἶναι καιρὸς νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως μερικὰς διαμαρτυρίας αἱ ὁποῖαι ἠγέρθησαν ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας ὅσον ἀφορᾷ τὰς αἰτιάσεις ἐπαναλαμβάνω, τὰς ὁποίας οἱ γεωργοὶ διὰ τῶν προσώπων τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἔχουν ἐκφέρει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν μερῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῆς προελεύσεώς των θεωροῦνται ὡς οἱ μόνοι ἄμεσοι ἀντιπρόσωποι τῶν γεωργῶν τούτων, ὑπῆρξαν οἱ μετριοπαθέστεροι εἰς τὰς ἀγορεύσεις των. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. βουλευταί, νὰ διεξέλθω, οὐχὶ βεβαίως ἐν λεπτομερείᾳ—πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θ’ ἀπῄτη πολὺν χρόνον—μερικὰ κεφαλαιώδη ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐξηνέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρεία εὑρίσκει ἀντιρρήσεις. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν μισθωμάτων, καὶ ἐπειδὴ προηγουμένως ἐπανειλημμένως ἐλέχθη ὅτι εἶναι ὑπερβολικά, θὰ ἤθελον διὰ μιᾶς ἁπλῆς ἀναγνώσεως τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς κάμω νὰ σᾶς εἴπω ποῖα εἶναι αὐτά, (ἀναγινώσκει)... Σᾶς ἀνέγνωσα τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ γεωμόρου. Ἀλλ’ ἔχω νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὰς δηλώσεις τῆς ἑταιρείας ἡ ὁποία λέγει ὅτι, ὁσάκις ἡ παραγωγὴ ὑπῆρξε κατωτέρα τοῦ συνήθους, οὐδέποτε εἰσέπραξε πλειότερον τοῦ ⅓. Εἰς περίπτωσιν δὲ καθ’ ἣν δὲν παρήγετο καθόλου ὑπαιτιότητι τῶν χωρικῶν τὸ γεώμορον ἐχαρίσθη. Ἤθελον ν’ ἀκουσθῇ καὶ ἡ ἑτέρα φωνή, ὄχι διότι ἐγὼ ἐμφανίζομαι ὡς ἐκπρόσωπος τῆς ἑταιρείας, ἀλλ’ ὡς ὑπουργὸς ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναφέρω τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των.

§201Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀναφέρατε εἶναι ὑπόμνημα τῆς ἑταιρείας;

§202Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι σημειώματα τὰ ὁποῖα ἔχω κατόπιν προφορικῶν συνεννοήσεων.

§203Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ δὲν ἐχρημάτισα δικηγόρος τῆς ἑταιρείας. Ὅπως ἐξήγησε τὰ πράγματα ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εἶχε παραχθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι αἱ πληροφορίαι εἶναι ἰδικαί του.

§204Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐξήγησε. Δὲν εἶναι ἰδικαί του.

§205Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἤθελον εἰς μίαν τοιαύτην συζήτησιν, νὰ μείνῃ ἡ ἑταιρεία ἐνταῦθα ἄνευ φωνῆς διαμαρτυρίας, δι’ ὅσα ἐλέχθησαν. Ἀνέλαβον τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν ἐκ καθήκοντος, οὐχὶ ἐπαναλαμβάνω ὡς δικηγόρος τῆς ἑταιρείας.

§206Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλομεν νὰ εὕρῃ τὸ δίκῃο της καὶ αὐτή.

§207Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν τὰ υἱοθετεῖ δηλ, ὁ κ. ὑπουργὸς αὐτά.

§208Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ λέγει πάντοτε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπα ἐγὼ καὶ προχθὲς ὅτι ἡμεῖς πιστεύομεν τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῆς ἑταιρείας, μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ, θὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της, μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς νομίζω ὅτι τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῆς ἑταιρείας εὑρίσκονται ἐγγύτερον τῆς ἀληθείας, ἀπὸ τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῶν καλλιεργητῶν.

§209Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λοιπὸν συνεχίζω. Εἴπομεν ὅτι κατὰ τὸ 1928 ἐχαρίσθησαν (ἀναγινώσκει)....... Κατὰ τὸ 1929 ἔγιναν ἐκπτώσεις 114.000 (ἀναγινώσκει).

§210Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἡμεῖς θὰ εἰθέλομεν, αὐτὰ ποῦ χαρίζει ἡ ἑταιρεία, νὰ τὰ χαρίσῃ τελειωτικῶς, ὁπότε τὸ πρᾶγμα θὰ τελειώσῃ. Νὰ τὰ χαρίσῃ δηλαδὴ δι’ ὁριστικῆς συμβάσεως.

§211Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ τὰ χαρίζει ὅταν εἶναι κακὴ ἐσοδεία, ὅταν ὅμως εἶναι καλὴ ἡ ἐσοδεία, περιμένει καὶ αὐτὴ νὰ εἰσπράξῃ.

§212Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). (Ἀναγινώσκει)...... Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν βοσκῶν, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχουν ἀποφάσεις δικαστικαὶ, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν τρανώτατα ὅτι οὐδέποτε ἡ ἑταιρεία ὑπερέβη τὸ θεμιτὸν μίσθωμα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει εἰς τὸ ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν, ἀλλ’ ἔμεινε πάντοτε εἰς τὸ ὅριον τοῦ θεμιτοῦ μισθώματος. Αὐτὰ εἶναι γραμμένα εἰς τὰ δύο ὑπομνήματα, εἰς τρόπον ὥστε, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπιμείνω περισσότερον. Διὰ τὰς μεταφορὰς λέγει ὅτι κατὰ τὸ 1927 εἶχεν εἰσπράξει (ἀναγινώσκει).......

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τὶ πρᾶγμα;

§214Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ τὰ μεταφορικὰ ἀπὸ τὰ ἁλώνια εἰς τὰς ἀποθήκας. Τὰ μεταφορικὰ γίνονται ἀπὸ τοὺς ἀγροὺς, εἰς τὰ ἁλώνια δαπάναις τῶν γεωργῶν, ἀπὸ δὲ τὸ ἁλώνιον εἰς τὰς ἀποθήκας ὑπὸ τῆς ἑταιρείας.

§215Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀνεγνώσθη ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ συμβόλαιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁρίζεται ὅτι οἱ ἀγρόται ὀφείλουσι νὰ πληρώνωσιν 1% ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ, διὰ τὴν μεταφοράν, λοιπὸν πῶς συμβαίνει αὐτό; Πῶς συμβαίνει......

§216Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λαμβάνει 1% ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ⅓.

§217Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἑπομένως εἶναι 3%.

§218Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μάλιστα, τρία τοῖς ἑκατόν. Ἐρωτῶ λοιπὸν ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον πραγματικὰ δαπανᾶται.

§219Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ μᾶς τὰ ἐξακριβώσῃ αὐτά.

§220Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροφυλακὴν, αἱ δαπάναι τῆς ἑταιρείας.... (ἀναγινώσκει)....... Ὅσον ἀφορᾷ τὸ συμβόλαιον τὸ ὁποῖον συνετάχθη καὶ τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη ἐνταῦθα, ἡ ἑταιρεία ἰσχυρίζεται ὅτι εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν συμβολαίων, τὰ ὁποῖα κάμνουν οἱ ἰδιοκτῆται ἐκ περισσῆς προνοίας καὶ ἴσως ἐκ μιᾶς ὑπερβολικῆς συντηρητικότητος, θέλουν νὰ ἔχουν ἔγγραφα διὰ νὰ κατοχυρώνουν τὰ συμφέροντά των.

§221Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἴδατε μίαν φωτοτυπίαν, ἐκεῖ εἰς τὸ ὑπόμνημα τῶν καλλιεργητῶν, ποῦ διὰ 100 ὀκάδας κριθῆς ἐπῆρε ἡ ἑταιρεία 25 ὀκάδας τόκον. Μήπως σᾶς ἔδωσε ἐξηγήσεις ἐπ’ αὐτοῦ ἡ ἑταιρεία;

§222Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἑταιρεία ἰσχυρίζεται ὅτι εἶναι πλαστὴ αὐτὴ ἡ φωτοτυπία. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ ἐπειδὴ ἡ πρόοδος τῆς συζητήσεως ἀπέδειξε ὅτι εἶναι ἀναγκαία μία σοβαρωτέρα ἐξέτασις τοῦ ζητήματος εἰς τρόπον ὥστε ὅλαι αὐταὶ αἱ διαφοραὶ αἱ ὑπάρχουσαι μεταξὺ τῶν ἀγροτῶν καὶ μεταξὺ τῆς ἑταιρείας νὰ ἐξακριβωθοῦν, νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς ἐξεταστικῆς εἶναι ἀπολύτως ὀρθή. Δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ ἂν τὰ διάφορα στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ἡ παροῦσα ἐπερώτησις δὲν ἐξακριβωθοῦν. Αὐτὴ εἶναι μία δικαιοσύνη ἡ ὁποία ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἀλλὰ καὶ ἡ ὁποία εἶναι ὠφέλιμος καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς γεωργούς.

§223Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἀκούω τώρα δύο ἡμέρας τοὺς ἀγορεύοντας νὰ λέγουν ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ πιέζονται, ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ ἐξηναγκάσθησαν νὰ ἐγκαταλείψουν τὰς γαίας. Τὰ ὑπομνήματα τῆς ἑταιρείας λέγουν ὅτι ἡ ἑταιρεία εὑρίσκεται ὑπὸ χρεωκοπίαν οἱ δὲ μέτοχοι δὲν λαμβάνουν οὔτε μία πεντάρα μέρισμα. Ἴσως νὰ εἶναι καὶ τὰ δύο σωστά. Μπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε μήπως αἱ δαπάναι ἐν γένει τῆς διαχειρίσεως εἶναι τόσον ὑπερβολικαὶ ὥστε νὰ ὑπερβαίνουν καὶ τὰ ὅρια τῶν ἡγεμονικῶν—τὸ τονίζω—δαπανῶν ἐξόδων διαχειρίσεως καὶ συνεπῶς καὶ οἱ καλλιεργηταὶ ἠναγκάσθησαν νὰ ἐγκαταλείψουν τὰ χωράφια, ἀλλὰ καὶ οἱ κάτοικοι νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται;

§224Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δύο εἶναι τὰ αἴτια κατὰ τὴν γνώμην μου. Πρῶτον, ὅτι δὲν ἔγινε καλὴ καλλιέργεια καὶ ἐλπίζομεν σὺν τῷ χρόνῳ νὰ ἐξασφαλίσωμεν, εἰ δυνατὸν τὸν καλλιεργητὴν καλλιεργῇ αὐτὸς τὴν γῆν τὴν τόσο ἔφορον. Καὶ δεύτερον, διότι εὑρισκόμεθα εἰς ἐποχὴν...... Ὅσον καὶ ἂν φαίνωνται τὰ ἔξοδα τὰ γενικὰ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσουν εἰς τοιοῦτον σημεῖον..........

§225Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἔχω νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἑταιρεία μοῦ ἐπέστησε τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς γεγονότος. Ὅταν ἐγένετο σκέψις νὰ ἐξαγορασθῇ ἡ Κωπαῒς διὰ νὰ μπορέσωμεν νὰ τὴν διανείμωμεν εἰς τοὺς καλλιεργητάς, ἐσκεφθήκαμε νὰ κάμωμεν ἀπαλλοτριώσεις, ἀλλὰ νὰ κάμωμεν καὶ ἕνα ὀργανισμὸν οἰκονομικὸν ὁ ὁποῖος νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Τότε ἐπήγαμεν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικὴν καὶ εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν καὶ μᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔλθουν εἰς συνεννόησιν μὲ τοὺς καλλιεργητὰς ὅσον ἀφορᾷ τὴν τιμήν. Τότε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐμελέτησε τὸ ζήτημα ἄριστα αἱ δὲ δαπάναι τὰς ὁποίας ὑπελόγισεν διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν εἶναι αἱ αὐταὶ περίπου τὰς ὁποίας ἔχει καὶ ἡ ἑταιρεία, ὥστε διαφορὰ μεγάλη δὲν ὑπάρχει. Τότε— θὰ μοῦ εἴπητε—διατὶ δὲν ἐφθάσαμεν εἰς ἀποτέλεσμα; Μοῦ ἐλέχθη ἀπὸ τοὺς κυρίους βουλευτὰς τῶν μερῶν ἐκείνων, ὅτι δι’ ἓν ποσὸν 65.000 στρεμμάτων οἱ καλλιεργηταὶ θὰ ἦσαν πρόθυμοι νὰ δώσουν 4.000 δραχ. κατὰ στρέμμα διὰ νὰ τὰ ἀγοράσουν. Τότε εἶπον ὅτι τὸ πρᾶγμα διευκολύνεται, ἐζήτησα λοιπὸν ἀπὸ τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ μοῦ φέρουν ἕνα κατάλογον ἰδιοκτητῶν διατεθειμένων νὰ ἀγοράσουν ταῦτα πρὸς 4.000 δραχ. τὸ στρέμμα, ἀλλὰ δέν μοῦ ἐδόθη.

§226Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἀναμφισβητήτως αὐτὸ συνέβη καὶ ἡμεῖς ἀνελάβομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶχε δυσκολίαν, εἶναι ὅτι οὐδεὶς χωρικὸς μεμονωμένως ἀπετόλμα νὰ προβῇ εἰς οἱανδήποτε ἀγορὰν γαιῶν.

§227Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μπορούσαμεν νὰ κάμωμεν ἕνα συνεταιρισμόν.

§228Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Οὔτε αὐτὸ ἦτο δυνατὸν, διότι τότε ἡ ἑταιρεία δὲν ἦτο διατεθειμένη νὰ δεχθῇ προτάσεις πρὸς ἕνα ἕκαστον τῶν καλλιεργητῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμπνεύσουν ἐμπιστοσύνην. Τώρα ποὺ ἔγιναν συνεταιρισμοὶ δυνάμεθα νὰ ἀποτανθῶμεν εἰς τοὺς συνεταιρισμούς.

§229Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθητε ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα σᾶς παρουσίασεν τὰ αὐτὰ ἔξοδα κατόπιν μελέτης δὲν ἔπρεπε νὰ σᾶς πείσῃ διότι δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα οὐδέποτε διεκρίθη διὰ τὴν φειδώ.

§230Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Συμπληρώνων ὅσα εἶπον πρὸ ὀλίγου ἐν σχέσει μὲ τὰς παρατηρήσεις τῆς ἑταιρείας, ἔρχομαι εἰς τὸ γεγονὸς τοῦ παρελθόντος Ἰουνίου, ὁπότε ἐγένοντο μερικαὶ ταραχαὶ καὶ ἡ ἑταιρεία ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς παρατηρήσεις.

§231Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὄχι ἠναγκάσθη· ἠθέλησε.

§232Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔρχομαι καὶ σᾶς λέγω, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλή, ὅτι τότε ἡ ἑταιρεία ἐδέχθη (ἀναγινώσκει)...».

§233Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὁμολογοῦμεν ὅτι εὑρέθη μία λύσις πρώτης τάξεως. Τώρα μπορεῖ νὰ ἐγένοντο καὶ ἀτοπήματα ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν. Κατηγορῶ καὶ ἐκεῖνα τὰ ἀτοπήματα διότι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνουν. Ἐὰν ἔγιναν ἀτοπήματα εἶναι ἄξια στιγματικοῦ διότι ἐκλόνισαν τὴν ἐμπιστοσύνην ἀμφοτέρων τῶν μερῶν, ἡ ἐμπιστοσύνη δὲ θὰ ἐχρησίμευε πάρα πολὺ εἰς τὴν λύσιν αὐτῶν τῶν ζητημάτων.

§234Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἑταιρεία διὰ τῆς ἐγκυκλίου της τὴν 25 Ὀκτωβρίου 1930 λέγει (ἀναγινώσκει)........», καὶ διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀπωλείας της ὑπεβίβασεν τοὺς μισθοὺς ὅλων τῶν ὑπαλλήλων κατὰ 30%, τὸ δὲ διοικητικὸν συμβούλιον ἐν Λονδίνῳ ἐδέχθη νὰ μὴ λάβῃ καμμίαν ἀμοιβὴν ἐπὶ μίαν τριετίαν. Κύριοι, δὲν ἔχω ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς νὰ προσθέσω πλειότερα. Ὁμολογουμένως ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ διαφωτισθοῦν τὰ πράγματα διὰ μιᾶς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἰδέα δὲ τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Κουτσοπέταλος, νομίζω ὅτι εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ κατόπιν τῶν πορισμάτων τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς δώσῃ νὰ ἐργασθῶμεν σοβαρώτατα ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§235Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη, πιστεύω οὔτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς οὔτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸ Κράτος ὀφείλει εὐγνωμοσύνην εἰς αὐτὴν τὴν ἑταιρείαν ἡ ὁποία ἐξησφάλισε γαίας καὶ ἔδωσεν αὐτὰς εἰς τὴν καλλιέργειαν. Ὄχι μόνον ἀλλὰ ἐξυγίανε καὶ ὅλην σχεδὸν τὴν Βοιωτίαν διὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καὶ δευτέρα γνώμη πιστεύω ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ τῶν χωρῶν ἐκείνων ἔχουσι καὶ αὐτοὶ δικαιώματα ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτῶν τὰς ὁποίας ἐπὶ τόσα χρόνια σπείρουν μὲ τὸν ἱδρῶτα των καὶ αἱ ὁποῖαι γαῖαι εἶναι βωμοὶ εἰς τοὺς ὁποίους αὐτοὶ προσέφερον ἀνθρωποθυσίας εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἐργασίας. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι πλέον εἰς τὴν Κωπαΐδα ἡ κατάστασις ἐκείνη ἡ ὁποία ἦτο πρὶν ἀποξηρανθῇ. Δὲν εἶναι ἡ κατάστασις ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐζωγράφισαν οἱ ἀρχαῖοι λέγοντες ὅτι οἱ βοιωτοὶ μπορεῖ νὰ ὁρκισθῇ κανεὶς ὅτι ἐγεννήθησαν εἰς μολυσμένην ἀτμόσφαιραν διότι οἱ βοιωτοὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἦσαν ἀνάπηροι καὶ σωματικῶς καὶ διανοητικῶς.

§236Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ Λάμπρος Κατσώνης εἰς τοὺς νεωτέρους χρόνους ἦτο ἀνάπηρος;

§237Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ λέγουν αἱ φῆμαι.

§238Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἂν θέλῃ νὰ στέρξῃ νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν αὔριον νὰ διακόψωμεν τώρα καὶ νά μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ γευματίσω μὲ τὰ παιδιά μου.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 9.10′ μ. μ.)