1930.03.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54η

ΤΕΤΑΡΤΗ 19 ΜΑΡΤΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ράλλης καταθέτει ἀναφορὰν οἰκογενειαρχῶν Σύρου αἰτουμένων τὴν ἵδρυσιν ἀνωτέρου Παρθεναγωγείου ἐν τῇ πόλει των. —Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀνθρακόπουλος διαμαρτύρεται κατὰ τῶν χωροφυλάκων καὶ εἰσπράκτορος τῆς περιφερείας Νιγρίτης ἐξυβριζόντων καὶ ἀδικοπραγούντων κατὰ τῶν χωρικῶν. —Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ταλιαδοῦρος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου ἁλιέων Στυλίδος ζητούντων τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ διὰ στρατῶν ἁλιείας. —Ὁ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γενικὸς Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας ὑποβάλλει τὴν ὑπ’ ἀριθ. 473 πρᾶξιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δι’ ἧς τοῦτο ἀρνεῖται τὴν θεώρησιν τοῦ ἐκ δραχ. 990 χρηματικοῦ ἐντάλματος ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἐντέλλεται δὲ τὴν θεώρησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5116 ἐντάλματος ἐκ δραχ. 5625 ἐκδοθέντος ὑπ’ εὐθύνην τοῦ ἰδίου ὑπουργοῦ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ράλλης καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Συλλόγου πολυτέκνων Σύρου ζητούντων τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ πολυτέκνων. — Ἡ ἕνωσις Ἑλλήνων ἠθοποιῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα δι’ οὗ αἰτεῖται τὴν ἀπαλλοτρίωσιν οἰκοπέδων πρὸς ἀνέγερσιν συνοικισμοῦ. — Τὰ διοικητικὰ συμβούλια τῶν ὑπαλληλικῶν καὶ τῶν ἐργατικῶν ὀργανώσεων Καβάλλας διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ ὑποβολὴν εἰσέτι τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων καὶ διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου 2112. — Οἱ πολεμοπαθεῖς Γκέρλιτς κάτοικοι Μαρτίνου ζητοῦν τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας ὑποβολῆς δηλώσεων περὶ ἀποζημιώσεως. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Σκυλοῦντος διαμαρτυρόμενος διὰ τὴν ἄδικον ἐπίθεσιν τοῦ ἐνωμοτάρχου Λυμπεροπούλου κατὰ τοῦ ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ Τριχωροπούλου ζητεῖ τὴν παραδειγματικὴν τιμωρίαν αὐτοῦ — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἀποστράτων ὁπλιτῶν ξηρᾶς καὶ χωροφυλακῆς ζητεῖ τὴν χορήγησιν εἰς αὐτοὺς τοῦ χορηγουμένου καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς ἐπιστράτους ἐπιδόματος — Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Μαχαίρας καταθέτει ἀναφορὰν ἀποστράτου λοχαγοῦ δι’ ἧς οὗτος αἰτεῖται τὴν προσμέτρησιν εἰς τὴν συντάξιμόν του ὑπηρεσίαν καὶ ἐννέα εἰσέτι ἐτῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Ἰωαννίνων περὶ ἀναστολῆς πληρωμῆς τῶν δανείων μέχρι τῆς 10 Ἰουνίου ἐ. ἔ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Μπουρνιᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἁλιέων κατοίκων τοῦ τέως δήμου Στυρέων περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς δι’ ἀνεμοτρατῶν ἁλιείας καὶ εἰς τὴν θαλασσίαν περιφέρειαν τοῦ τέως δήμου Στυρέων. — Ἡ νέα διδασκαλικὴ ὁμοσπονδία ὑποβάλλει τὰς ἀπόψεις της ἐπὶ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου περὶ διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. — Ἡ ἕνωσις τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν ξηρᾶς ζητοῦν τὴν ἀκριβοδικαίαν διανομὴν τοῦ χορηγηθησομένου ἐπιδόματος. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ κτημάτων Ἄρτης καὶ περιχώρων περὶ ὑποβολῆς δασμοῦ ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων πορτοκαλίων καὶ ἄλλων ἑσπερειδοειδῶν. — Ὁ κ. Χ. Τσιγκιρίδης ραδιολόγος ἠλεκτρολόγος δι’ ὑπομνήματός του ἀναφέρει ὅτι πρὸς ἐκλαΐκευσιν τῆς ραδιοφωνίας ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐπαρκεῖ ὁ ὑπὸ ψήφισιν ραδιοσταθμὸς ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη καὶ ἄλλων ὑποσταθμῶν. — Οἱ δικαιοῦχοι ἀποφάσεων μικτοῦ ἑλληνογερμανικοῦ διαιτητικοῦ δικαστηρίου ζητοῦν τὴν μὴ περικοπὴν τῶν ἐπιδικασθέντων ἢ ἐπιδικασθησομένων ποσῶν. — Ὁ σύνδεσμος βοηθῶν φαρμακοποιῶν Θεσσαλονίκης ζητεῖ τὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν καὶ ἵδρυσιν ταμείου ἀλληλοβοηθείας. — Ὁ σύλλογος πολυτέκνων Δομοκοῦ ζητεῖ τὴν ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων τῆς γενικῆς συνομοσπονδίας τῶν πολυτέκνων τῆς Ἑλλάδος. —Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Ἱεραπέτρας διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην οἰκοδόμησιν ἐν Νεαπόλει Μεραμπέλου ξενοδοχείου δαπάναις τοῦ μοναστηριακοῦ ταμείου Λασηθείου. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ κ. Χ. Κυριακοπούλου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4437. —Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Μαρίας χήρας Ἀθανασίου Ὑφαντῆ δι’ ἧς αὕτη αἰτεῖται τὴν παροχὴν τῆς διακοπείσης συντάξεώς της. —Ὁ ἀμπελουργικὸς κόσμος Τυρνάβου αἰτεῖται τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ νόμου 3251. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἢ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἐμφυτευτικῶν διατάξεων νόμων καὶ

Ν. Δ.».

—Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Κοκκινάκης, Α. Γαλανάκης καὶ Κ. Παπαδάκης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μειώσεωε ἀμέσων φόρων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Κοκκινάκης, Γ. Τηλικίδης, Ε. Καριωτάκης, Α. Γαλανάκης, Ν. Ἀσκεπίδης καὶ Θ. Παπαστρατῆς ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως βάσει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 3122 εἰς ἀναπήρους ὁπλίτας καὶ οἰκογενείας τῶν παθόντων ἢ φονευθέντων ὁπλιτῶν ἐν τῷ στρατῷ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ διοικήσεως τοῦ Ἄλσους Ἁγίου Γεωργίου Τριπόλεως». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Συμεώνογλου, Α. Κανάρης, Δ. Μαρσέλος, Μ. Τσιγδέμογλου, Σ. Νικολαΐδης, Η. Παπαδόπουλος, Ν. Ἀσκεπίδης. Σ. Χούρσογλου, καὶ Β. Βαρδόπουλος ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ χορηγήσεως ἀδείας ἱδρύσεως φαρμακείου εἰς ἐπιστήμονας φαρμακοποιοὺς ἰδιοκτήτας καταστημάτων ἐν λειτουργίᾳ μὲ ἐκμισθωμένας ἀδείας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Μάρκου, Μ. Τσαρλαμπᾶς, Γ. Κονδύλης, Α. Παπαναστασίου, Π. Τσαλδάρης, Α. Πρέκας καὶ Α. Βαρβαγιάννης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τοῦ Λιμένος Πειραιῶς». Ἡ Γερουσία ἀποστέλλει τὰ παρ’ αὐτῆς τροποποιηθέντα μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψήφισιν τῶν σχεδίων νόμων: 1) Περὶ ἀτμοπλοϊκῆς Συγκοινωνίας καὶ 2) Περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων καὶ ἀποζημιώσεως κατόχων οἰκημάτων ἐν τῷ συνοικισμῷ Ἁγίας Φωτεινῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξωγάμων τέκνων». Ὁ αὐτὸς βουλευτὴς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4173 περὶ Δασικοῦ Κώδικος». Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως Ταμείου Ἱππωνειῶν Στρατοῦ». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Στρᾶτος, Γ. Βασιλειάδης, Π. Χατζῆς, Γ. Κουλούρας, καὶ Α. Μιαούλης κ.λ.π. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν. Δ. τῆς 27 Μαΐου 1927 περὶ διοικήσεως Ἐμπορικοῦ Ναυτικοῦ. Ὁ κ. Δ. Μπότσαρης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Ἰουλίου 1927 Π. Δ. περὶ ἐπιβατηγῶν ἀτμοπλοίων τοῦ νόμου 4195 περὶ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ τῶν ἐπιβατηγῶν». Ὁ κ. Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) καταθέτει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν ἐκχώρησιν προνομίου διὰ τὴν ἐγκατάστασιν καὶ ἐκμετάλλευσιν σταθμῶν ραδιοφωνίας ἐν Ἑλλάδι». Ὁ κ. Γ. Σίδερης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμου: 1) Περὶ εἰδικῆς τοπικῆς φορολογίας ὑπὲρ συλλόγων κοινῆς ὠφελείας τῆς πόλεως Καρδίτσης καὶ 2) Περὶ τροποποιήσεως διοικητικῶν τινων περιφερειῶν. Ὁ κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 8 Φεβρουαρίου 1926 «περὶ τρόπου τῆς συμπληρώσεως τῶν θέσεων ὑπολοχαγῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν τοῦ Σώματος τῆς Στρατολογίας». Οἱ κ. κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), καὶ Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ διακανονισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἀποφοίτων τῶν Ἀνωτάτων Σχολῶν καὶ τῶν προσηρτημένων Σχολείων τοῦ Ε. Μ. Πολυτεχνείου». Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διαβιβάζει τὰς κάτωθι ἀπαντήσεις ἐπὶ ἐρωτήσεων βουλευτῶν. «Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 140 τῆς 20)2)1930 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Σ. Ἀνθρακοπούλου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι πράγματι ἐγένετο ἡμῖν γνωστὸν ἐξ ἀναφορᾶς τῆς Ἀνωτάτης Σχολῆς Οἰκονομικῶν καὶ Ἐμπορικῶν Ἐπιστημῶν ὅτι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Σχολείου Μετεκπαιδεύσεως Οἰκονομικῶν Ὑπαλλήλων ἐμισθοδοτήθησαν καὶ ἐξακολουθοῦσι μισθοδοτούμενοι ὑπ’ αὐτῆς. Κατηρτίσθη ὅμως καὶ ἀπεστάλη πρὸς δημοσίευσιν διάταγμα καταργοῦν τὸ σχολεῖον τοῦτο». «Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Μάρκου ὑπ’ ἀριθ. 138 τῆς 10)3)1930, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι αἱ ἐνεργηθεῖσαι εἰς τὰς Οἰκονομικὰς Ἐφορίας Πατρῶν μεταβολαὶ εἶχον καθαρῶς ὑπηρεσιακὸν χαρακτῆρα. Διότι ὁ μὲν κ. Ράζος ἔδει ὡς καταγόμενος ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀχαϊοήλιδος νὰ μετατεθῇ, ὁ κ. Ζωΐδης λόγῳ ἐπικειμένης προαγωγῆς του νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν Ἐφορίας αʹ τάξεως, τῆς Ἐφορίας Μυτιλήνης, ὁ δὲ κ. Λαμπρούλιας νὰ μετακινηθῇ λόγῳ πολυετοῦς ἐν Πάτραις ὑπηρεσίας ὑπὲρ τὴν πενταετίαν ὑπηρετῶν καὶ νὰ μετατεθῇ εἰς τὴν Οἰκονομικὴν Ἐφορίαν Φθιώτιδος, ἴσης σοβαρότητος πρὸς τὴν τῶν Πατρῶν. Αἱ μετακινήσεις αὗται ἔπρεπε νὰ γίνουν ἐγκαίρως ὥστε πρὸ τῆς 1 Ἀπριλίου 1930 τῆς ἐνάρξεως δηλονότι τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1930–1931 οἱ προϊστάμενοι τοὐλάχιστον τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφοριῶν νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὰς θέσεις των καὶ νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν προπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν διὰ τὴν ἔγκαιρον βεβαίωσιν τῶν φόρων τοῦ νέου οἰκονομικοῦ ἔτους. Ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τῆς διευθύνσεως τῶν ἀμέσων φόρων ἡ εἰσηγηθεῖσα τὰς μεταβολὰς ταύτας, ἀνέλαβε πᾶσαν μετακίνησιν πρὸ τῆς τακτοποιήσεως τῶν ἐκκρεμοτήτων, ἠναγκάσθη ὅμως νὰ ἐπισπεύσῃ ταύτας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ νέου οἰκονομικοῦ ἔτους. Καὶ πράγματι κατόπιν εἰσηγήσεως τοῦ κ. διευθυντοῦ τῶν ἀμέσων φόρων εἰς τὴν συνεδρίαν τοῦ συμβουλίου 4ης τρέχοντος, ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῶσιν αἱ μεταβολαὶ αὗται, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐματαιώθη ἡ συνεδρίασις ἐλλείψει ἀπαρτίας μοὶ ἐγένετο εἰσήγησις ἣν καὶ ἀπεδέχθην καθ’ ὃ εἶχον δικαίωμα νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ μεταβολαί». «Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 154 τῆς 11)3)30 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι ἐδόθη ἐντολὴ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν στεμφυλοπνεύματος εἰς Βασιλικὴν Λευκάδος ἐφόσον ἐξυπηρετεῖται δι’ ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας». «Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 135 τῆς 14)2)1930 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Τζέγα, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι θέλει ληφθῆ νομοθετικὴ πρόνοια περὶ ἐλαττώσεως τῶν ἐπιβληθέντων προστίμων παρὰ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ καπνεργοστασίου Δράμας εἰς τοὺς καπνοπαραγωγοὺς τῆς περιφερείας του, διὰ τὰ διαπιστωθέντα ἐλλείμματα καπνοῦ». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν κειμένων διατάξεων». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως κλάσεών τινων τοῦ δασμολογίου εἰσαγωγῆς». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν Γενεύῃ τὴν 25ην Ὀκτωβρίου 1921 ὑπογραφέντος σχεδίου Διεθνοῦς Συμβάσεως, περὶ τῆς ὑποχρεωτικῆς ἰατρικῆς ἐξετάσεως παίδων καὶ ἐφήβων ἐργαζομένων ἐπὶ πλοίων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ 3333 νόμου τῆς 5 Ἰουνίου 1925 περὶ βαθμολογίας κλπ. τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ καὶ κανονισμοῦ ἐπιδόματος εἰς τοὺς μηχανικοὺς τοῦ Πολ. Ναυτικοῦ». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνεγγυήσεως τοῦ Κράτους περὶ βιομηχανικῶν δανείων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1930–1931. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Π. Ρεδιάδης.

§3Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἀνέλαβον τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ 1930–31 ὡς μέλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁμολογῶ ὅτι ἐξενίσθην ἐκ πρώτης ὄψεως διότι συνήντησα εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μερικὰς φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἐσήμαινον ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς αὐξάνεται καθ’ ὕψος δηλαδὴ αὐξάνονται τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ χωρὶς νὰ ἐξετάζεται ἡ φορολογικὴ ἱκανότης τοῦ λαοῦ. Ὁ προϋπολογισμὸς 1930–31 ὅπως καὶ ὅλοι οἱ προηγούμενοι προϋπολογισμοὶ φέρουν τὸ κοινὸν ἐλάττωμα, ὅτι δὲν ἀπέβλεψαν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς εἰσφορικῆς ἱκανότητος τοῦ λαοῦ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔθεσεν μεταξὺ ἄλλων, ὡς γνώμονα τῆς εἰσφορικῆς ἱκανότητος τὸ κατὰ κεφαλὴν φορολογικὸν βάρος. Ἔκανε δηλαδὴ μίαν σύγκρισιν τοῦ φορολογικοῦ βάρους κατὰ κεφαλὴν ἑνὸς ἑκάστου ἐκ τῶν διαφόρων λαῶν καὶ εὗρεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς πληρώνει φόρους ἐρχόμενος εἰς 12ην σειράν, δηλαδὴ πληρώνει πολὺ ὀλιγώτερα ἀπὸ ἄλλους λαούς. Εἶναι τοῦτο ἐσφαλμένη βάσις καὶ κοινὸν ἐλάττωμα, χαρακτηριστικὸν ὄχι μόνον τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου ἀλλ’ ὅλων τῶν προϋπολογισμῶν τῶν προγενεστέρων ἐτῶν.

§4Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ἔκθεσίς μου λέγει, ὅτι τὸ βάρος τῆς φορολογίας, εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι μεγαλείτερον παρ’ ὅτι παριστάνουν αὐτοὶ οἱ ἀριθμοί. Δὲν λέγει, ὅτι....

§5Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω. Θὰ σᾶς εἴπω τὶ λέγει. Λέγει, ὅτι: βεβαίως ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἠναγκασμένος νὰ πληρώσῃ μεγάλα φορολογικὰ βάρη. Ἀλλ’ ἡ μέθοδος τὴν ὁποίαν μεταξὺ ἄλλων μετεχειρίσθητε διὰ νὰ ἐξακριβώσετε τὸ φορολογικὸν βάρος εἶναι μέθοδος ἐσφαλμένη. Ἐσυγκρίνατε τὸ φορολογικὸν βάρος κατὰ κεφαλὴν πρὸς τοὺς ἄλλους λαούς. Εἶναι ὡσὰν νὰ λέγετε: ἂν ἕνας ἄνθρωπος ἔχει 500 δραχμὰς τὴν ἡμέρα καὶ ἕνας ἄλλος 50, καὶ ἂν ἀπὸ ἐκεῖνον ποὺ ἔχει 500 πάρωμεν 400 καὶ ἀπὸ τὸν ἄλλον ποὺ ἔχει 50 τοῦ πάρωμεν 40, ἀπ’ αὐτὸν ποὺ τοῦ παίρνομε 400 τοῦ παίρνουν περισσότερα ἀπὸ τὸν ἄλλον ποὺ ἔχει 500, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὸ τὶ μένει εἰς τὸν κάθε ἕνα διὰ νὰ ζήσῃ.

§6Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο λέγω.

§7Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνεται αὐτό, ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς σᾶς τονίζει ὅτι εἶπεν τὸ ἀντίθετον. Θέλετε νὰ ἐνισχύσετε ἁπλῶς τὴν ἐντύπωσιν, ἔστω καὶ δι’ εἴκοσι τέσσαρας ὥρας, ὅλων αὐτῶν τῶν παραδοξολογιῶν πού περιέχει ἡ ἔκθεσίς σας. Καθῆστε νὰ τὰς ἐξακριβώσωμεν γιὰ νὰ δοῦμε τὶ λέτε.

§8Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω τὴν φράσιν μου. Λέγω ὅτι αὐτὸ εἶναι κοινὸν ἐλάττωμα, ὄχι μόνον αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν προγενεστέρων προϋπολογισμῶν. Τὸ ποσόν, λέγω, ἐξετάζεται κατὰ κεφαλήν, ἐνῷ μόνον ἀπὸ τοῦ κ. Καφαντάρη ἀρχίζει νὰ ἐξετάζεται καὶ ἑτέρα βάσις, ἡ φορολογικὴ ἱκανότης τοῦ λαοῦ κατ’ εἰσόδημα· ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ σφάλμα. Διότι δὲν ἀρκεῖ μόνον αὐτό, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ τὶ ἐξ αὐτῶν πληρώνεται ὄχι μόνον διὰ φόρους, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλας ἀνάγκας. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε σεῖς, λέγω καὶ ἐγώ.

§9Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λέγετε ὅτι ἐγὼ λέγω τὸ ἀντίθετον.

§10Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Λέγω ὅτι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἰσάγεται καὶ τὸ στοιχεῖον τοῦ εἰσοδήματος καὶ ὅτι καὶ τοῦτο ἀκόμη εἶναι πεπλανημένον, δηλαδὴ εἰσάγεται καὶ τοῦτο τὸ στοιχεῖον, ἀλλὰ ἀτελῶς.

§11Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διαβάσω τὶ λέγει;

§12Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Τὸ εἶδα 15 φορές.

§13Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λέγει τοῦτο: ὅτι τὸ φορολογικὸν βάρος εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι μεγαλείτερον παρ’ ὅσον τὸ παριστάνουν οἱ ἀριθμοί. Καὶ τὶ σημαίνει τοῦτο; Σημαίνει ὅτι, μολονότι τὸ εἰσόδημα ὑπολογίζεται εἰς 45 δισεκατομμύρια, τόσον ποσοστὸν ἀφαιρεῖ ἡ φορολογία.

§14Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐπήρατε τὴν πρώτην φράσιν μόνον καὶ δὲν ἠκούσατε τὶ λέγω. Λέγω ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέτε ἐξήχθη πρῶτον ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κ. Καφαντάρη.

§15Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον ἐγὼ ὅτι ἔκαμα ἐφεύρεσιν;

§16Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ πάλιν λέγω, ὅτι ἐξετάζεται ἀτελῶς· καὶ ἐξετάζεται ἀτελῶς, διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐξετάζετε μόνον τὸ φορολογικὸν εἰσόδημα, ἀλλὰ καὶ τὰς ἄλλας ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἔχει ὁ λαὸς νὰ ἐκπληρώσῃ. Διέπονται οἱ προϋπολογισμοί μας, κύριοι, ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ἡ ὁποία εἰς τὴν Δημοσίαν Οἰκονομίαν, καθὼς γνωρίζετε, εἶναι καθιερωμένη ἀπὸ μακροῦ χρόνου, ὅτι δηλαδὴ «τὰ ἔσοδα καθορίζονται ἀπὸ τὰ ἔξοδα». Ἡ ἀρχὴ αὕτη διέπει τοὺς σημερινοὺς προϋπολογισμοὺς μας. Εἶναι ὅμως καὶ αὕτη ἐσφαλμένη, διότι δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψει τὴν ἐπελθοῦσαν κατὰ τὸν τελευταῖον αἰῶνα μεταβολὴν τῆς μορφῆς τοῦ Κράτους. Τὸ Κράτος τοῦ ἀπολύτου δικαίου, τό ὁποῖον ὑφίστατο ἀκόμη κατὰ τόν 18ον αἰῶνα, ἤλλαξε μορφὴν τό Κράτος ἐκεῖνο ἔνθα ὁ ἀνώτατος ἄρχων ἦτο κύριος ἔχων τὴν μοναδικὴν κυριαρχικὴν θέλησιν καὶ θεωρῶν τὸ Κράτος ὡς ἰδίαν αὐτοῦ ἰδιοκτησίαν, κατέπεσε πρῶτον ἀπὸ τὴν ἀντίστασιν τῶν ἄλλων βαρώνων καὶ εἶτα ἀπὸ τὴν αἱματηρὰν Γαλλικὴν ἐπανάστασιν. Τὴν θέλησιν τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος ἀντικατέστησεν ἡ λαϊκὴ θέλησις, ἐκφραζομένη διὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὴν μορφὴν ταύτην τοῦ Κράτους ἀντικατέστησεν ἡ σημερινὴ μορφὴ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Κράτους τῆς κοινωνικῆς οἰκονομίας, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ παρίδῃ τις τὴν σημερινὴν πραγματικότητα ἥτις θεωρεῖ τὸ σημερινὸν Κράτος ὡς προστάτην τῆς παραγωγῆς τοῦ τόπου καὶ ἀντιλήπτορα καὶ ρυθμιστὴν τῆς κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς αὐτοῦ ζωῆς καὶ ἀναπτύξεως. Ὑπὸ τοιαύτην μορφὴν εὑρισκόμενον τὸ Κράτος, εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ ἀνωτέρω μνημονευθεῖσα ἀρχὴ τῆς Δημ. Οἰκονομίας—ἥτις ἕλκει τὴν γένεσίν της ἀπὸ τὸ Κράτος τοῦ ἀπολύτου, δηλαδὴ ὅτι τὰ ἔσοδα καθορίζονται ὑπὸ τῶν ἐξόδων —δὲν δύναται νὰ ἔχῃ σήμερον ἐφαρμογήν. Θὰ εἶχεν ἰσχὺν μόνον ἐφόσον τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, περιλαμβάνονται ἐντὸς τῆς εἰσφορικῆς ἱκανότητος τοῦ τόπου. Πράγματι ὅταν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ σημερινὸν Κράτος ὡς οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὸν ὑπὸ δύο μορφάς, συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας· νὰ ἐξετάσωμεν δηλαδὴ τὴν ἐσωτερικὴν δοσοληψίαν ὡς μίαν κλειστὴν ἀγορὰν τὸν ἰσολογισμὸν τῶν λογαριασμῶν του ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τὸν ἰσολογισμόν του μὲ τὸ ἐξωτερικὸν ὡς μίαν ἀνοικτὴν ἀγοράν. Ἡ πρώτη ἐξέτασις ἄγει εἰς τὴν κατάστρωσιν τοῦ ἰσολογισμοῦ τῶν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τῆς Χώρας, λογαριασμῶν του, ὅστις θὰ ἐμφανίζῃ εἰς τὸ ἐνεργητικόν του μὲν εἰσόδημα τοῦ τόπου εἰς δὲ τὸ παθητικὸν τὸ ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως τὸ ὁποῖον δαπανᾷ ἵνα συντηρηθῇ ὁ λαὸς ἐκ τῆς ζωῆς, ἔπειτα τὸ παραγωγικὸν εἰσόδημα τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἐφθαρμένων μηχανημάτων καὶ ἀποσβέσεις κλπ. ἀλλὰ πρὸ παντὸς τὴν αὔξησιν τοῦ εἰσοδήματος, τὴν ἀπαραίτητον ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ ἐντὸς τοῦ ἀπερχομένου ἔτους. Ἔπειτα θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ἀποταμίευσιν ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ νὰ ἀντιμετωπίζῃ ὁ λαὸς τὰς διαφόρους δυσκόλους περιστάσεις ἐκ τῶν θεομηνιῶν αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλουν τὸ εἰσόδημα. Τέλος πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ φορολογία. Ὅταν ἀπὸ τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα ἀφαιρέσωμεν τὸ ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως διὰ τὸν λαόν, ἀφαιρέσωμεν τὸ παραγωγικὸν εἰσόδημα τὸ ὁποῖον χρειάζεται νὰ κάμῃ τὴν κυκλοφορίαν εἰς τὴν οἰκονομίαν, νὰ δημιουργήσῃ τὸ épargne capital, ὅταν ἀφαιρέσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειάζεται διὰ τὴν ἀποταμίευσιν, τοῦ ἀπομένει ἕνα ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὴν φορολογικὴν εἰσφορικὴν ἱκανότητα τοῦ λαοῦ. Τὸ φορολογικὸν βάρος δύναται εἰς λαοὺς οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν μεγάλας ἀνάγκας νὰ περιορισθῇ καὶ νὰ μὴ περιλάβῃ ὁλόκληρον τὴν εἰσφορικὴν ἱκανότητα. Θέλω νὰ εἴπω δηλαδή, ὅτι ὅταν τὸ ἀπομένον ποσὸν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὅλων ἐκείνων ποὺ ἐμνημόνευσα, δηλαδὴ ἡ εἰσφορικὴ ἱκανότης εἶναι μείζων τοῦ φορολογικοῦ βάρους, τότε πράγματι τὰ ἔσοδα δύνανται νὰ καθορίζωνται ὑπὸ τῶν ἐξόδων. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὅμως εἰς τὸ σύγχρονον Κράτος ἡ φορολογία ἀρχίζει νὰ ἐξαντλῇ τὴν εἰσφορικὴν ἱκανότητα τοῦ λαοῦ, εἶναι τότε ἐπιβεβλημένον νὰ ληφθοῦν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα χρειάζονται, νὰ περιορισθῇ δὲ διὰ παντὸς μέσου τὸ φορολογικὸν βάρος. Αὐτὰ εἶπα καὶ εἰς τὴν ἔκθεσίν μου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἐλογάριασα, ὅτι πρῶτον τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα ἀνέρχεται εἰς 25 δισεκατομμύρια δραχμῶν. Δὲν μοῦ διαφεύγει ἡ δυσχέρεια τὴν ὁποίαν συναντᾷ κανεὶς ὅταν πρόκειται νὰ ὑπολογίσῃ τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα. Τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ παρουσιάζει μεγίστην δυσχέρειαν εἰς τὸν ὑπολογισμόν, δυσχέρειαν προερχομένην τόσον ἐκ τῆς μεθόδου ὅσον καὶ ἐκ τρόπου τῆς διαχειρίσεως τῶν διαφόρων στατιστικῶν στοιχείων. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου διαφόρους ὑπολογισμοὺς καὶ εἰσοδήματα. Ἐξ αὐτῶν τινὲς βεβαίως ἀπομακρύνονται τῆς ἀληθείας φαινομενικῶς. Εἶναι ἕνας ὑπολογισμὸς γενόμενος ὑπὸ τοῦ Ἀγγελοπούλου, ὁ ὁποῖος ὑπολογίζει τὸ εἰσόδημα εἰς 16 δισεκατομμύρια. Εἶναι ἄλλος ὑπολογισμός, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῷ 1927–1928 ὅταν πρώτην φορὰν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα ἐστηρίχθη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὁποῖον ἐμνημόνευσα. Ὁ τέως ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καφαντάρης, εἶπε τότε ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα ἀνέρχεται εἰς 30 δισεκατομμύρια πρὸ διετίας.

§17Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατὰ τίνα ὑπολογισμόν;

§18Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Καθ’ ὑπολογισμὸν γενόμενον ἀπὸ τὸν κ. Σακαλῆν. Ὁ κ. Σακαλῆς μοῦ εἶχε δώσει ὡσαύτως ἄλλον ὑπολογισμὸν διὰ 41 δισεκατομμύρια τῷ 1929. Τέλος ἕνας ἄλλος, ὁ καθηγητὴς κ. Ζολώτας, παρέχει ἕνα ὑπολογισμὸν 47 δισεκατομμύρια. Ὁ ὑπολογισμὸς εἰς 47 δισεκατομμύρια εἶναι φανερὰ ἐσφαλμένος, καθότι τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου τὸ θεωρῶ ὅτι ἀποτελεῖ εἰσόδημα.

§19Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι ὅτι εἶναι εἰσόδημα· ὅτι καλύπτεται ἐξ ἀδήλων πόρων.

§20Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Βάζει μέσα τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Αὐτὸ δὲν εἶναι σωστό, τὸ νὰ παίρνετε τὸ ἐμπορικὸν ἔλλειμμα.

§21Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν τὸ παίρνω ἐγὼ καθόλου. Αὐτὸ τὸ εἶπεν ὁ κ. Ζολώτας, εἶναι σωστό.

§22Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἀφοῦ λέγετε ὅτι εἶναι σωστό, θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶναι σωστό.

§23Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ζολώτας.

§24Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Θέλετε νὰ τὸ ἀναπτύξωμεν ἐδῶ αὐτό;

§25Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§26Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Λογαριάζετε, προσέξατέ με, τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Συνέπεσε νὰ ἔχω κάνει κατὰ τύχην καὶ αὐτὸν τὸν λογαριασμόν, δηλαδὴ τοῦ ἰσοζυγίου τῶν λογαριασμῶν μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἐξ οὗ συνάγονται οἱ ἄδηλοι πόροι. Ὑποθέτω, ὅτι θὰ τὸν ἔχετε κάνει καὶ σεῖς, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι χωρὶς νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας σεῖς τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἰσοζυγίου τῶν λογαριασμῶν, δὲν μπορεῖτε νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι ἔχετε λάβει ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι σχετικὰ μὲ τὴν σταθερότητα τοῦ νομίσματος. Λοιπόν, θὰ ἴδετε ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἰσοζυγίου τῶν λογαριασμῶν εἶναι 316.000.000 χρυσῶν φράγκων. Ἀλλὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου εἶναι 610.000.000. Πῶς εἶναι δυνατὸν τὰ δύο ταῦτα νὰ ἰσοῦνται;

§27Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Εἶναι κακὴ μετάφρασις Balance.

§28Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐὰν λογαριάσετε ὅλα τὰ συστατικὰ τοῦ ἐνεργητικοῦ τοῦ ἰσοζυγίου τῶν λογαριασμῶν καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος τὰ συστατικὰ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ παθητικοῦ καὶ ἀφαιρέσητε τὰ δύο εἶναι ἀδύνατον τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἰσοζυγίου νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τοὺς ἀδήλους πόρους. Ἄγει εἰς ἄτοπα.

§29Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὄχι τοῦ ἐμπορικοῦ ἀλλὰ τῶν λογαριασμῶν.

§30Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τί διαφορὰ βγάζετε σεῖς μεταξὺ τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου καὶ τοῦ ἰσοζυγίου τῶν λογαριασμῶν;

§31Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. 400 ἑκατομμύρια χρυσᾶ φράγκα περίπου.

§32Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑπολογίζετε, ὅτι εἶναι καὶ ἐξ ἀδήλων πόρων;

§33Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Τοὺς ἀδήλους πόρους τοὺς ὑπολογίζω ἕναν ἕναν χωριστὰ μὲ ὅσας πληροφορίας εἶναι δυνατὸν νὰ συλλέξῃ κανείς, π. χ. ἐμβάσματα μεταναστῶν κλπ. Ἡ Τράπεζα παρέχει τοὺς λογαριασμούς της καὶ μᾶς λέγει, ὅτι τὰ ἐμβάσματα μεταναστῶν ἀνέρχονται περίπου εἰς 6½ ἑκατομμύρια λίρες. Αὐτὰ ὅμως ἐλαττοῦνται κατ’ ἔτος. Κατὰ μίαν στατιστικὴν ἡ ὁποία ἀποδίδεται εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Κυβέρνησιν φθάνουν μόνον τὰ 4½ ἑκατομμύρια διὰ τὸ 1929. Κύριε ὑπουργέ, δὲν ἔχω κανένα σκοπὸν νὰ ἀνατρέψω τὸ ἔργον σας καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ παρακολουθήσητε ὄχι μὲ νευρικότητα, ἀλλὰ μὲ ψυχραιμίαν.

§34Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῦ τὴν βλέπετε τὴν νευρικότητα;

§35Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὥστε ἔχομεν 400 ἑκατομμύρια χρυσᾶ φράγκα. Αὐτὸ πῶς καλύπτεται; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς ἕνα λογαριασμὸν ἀκριβέστερον...

§36Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ θὰ σᾶς τὸ ἔδιδα ἄν εἶχα τὴν γνώμην τοῦ ρήτορος.

§37Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θέλω νὰ μᾶς εἴπετε πῶς καλύπτεται αὐτό.

§38Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ λογαριάζω ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ Ἔλαβα ὑπ’ ὄψιν μου ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ κ. Καψάλη, ὁ ὁποῖος ἔχει κάμει μίαν ἐργασίαν πολὺ καλήν. Αὐτὴ ἡ μέθοδος καὶ αὐτὸς ὁ τρόπος ἐξακριβώσεως μοῦ παρέχεται. Θὰ ἤθελα λοιπὸν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὰ 1910 εἴχομεν περίσσευμα 46 ἑκατομμύρια χρυσᾶ φράγκα καὶ εἰς τὸ 1916 εἴχομεν περίσσευμα τοῦ ἰσοζυγίου λογαριασμῶν 162 ἑκατομμύρια χρυσᾶ φράγκα. Αὐτὸ δὲν τὸ λέγω ἐγὼ ἀλλὰ ὁ κ. Καψάλης. Ὥστε ὑπῆρχον ἐποχαὶ περισσευμάτων εἰς τοὺς λογαριασμούς μας. Ἐγὼ λοιπὸν θὰ σᾶς ἀποδείξω καὶ ἀλλέως, ὅτι ἔχει ἄδικον ὁ κ. Ζολώτας καὶ θὰ σᾶς ἀποστείλω ἕν σημείωμα ἵνα πεισθῆτε. Ἡ μελέτη μου αὐτὴ διὰ τὸ εἰσόδημα δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ τὴν κάμνω καὶ ἄλλοτε εἶχον κάμει τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον. Τὸ ἀποτέλεσμα λοιπὸν ὅπερ ἐγὼ εὗρον, εἶναι ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα τῆς Ἑλλάδος εἶναι 35 δισεκατομμύρια, εἰς αὐτὰ θὰ ἔπρεπε νὰ προσθέσῃ κανεὶς τὰς ἀποσβέσεις, τὰς ὁποίας ὅμως ὑπολογίζω εἰς τὸ εἰσόδημα. Δὲν ἔχει ὅμως σημασίαν μεγάλην ἐὰν εἶναι 35 ἢ 40 δισεκατομμύρια. Σημασίαν ἔχει τοῦτο μόνον ὅτι ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι εἶναι ἀλάθητοι, καίτοι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἔχω ἐξακριβώσει τοὺς ὑπολογισμούς μου ἀπὸ κάθε ἄλλον καλλίτερα. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἠθέλησα νά κάμω, εἶναι ὅπως ὑποδείξω τὴν ἀνάγκην νά ἐξακριβωθῇ πρωτίστως τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νά στηρίζεται τὸ ποσοστὸν τοῦ βάρους τῆς φορολογίας. Εἰς τὴν ἔκθεσίν μου εἶτα ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀνωτέρω μνημονευθέντα κονδύλια τοῦ παθητικοῦ ὑπελόγισα δὲ τοὺς φόρους εἰς 11 δισεκατομμύρια καθ’ ὃν τρόπον ἐννοοῦν οἱ πολλοί. Δηλαδὴ ὑπελόγισα ὄχι μόνον τοὺς ἐμμέσους καὶ ἀμέσους φόρους, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν ἀναγκαστικὴν εἰσφοράν. Διότι ὅταν πρόκειται νὰ κάμω ἐπίσης μίαν σύγκρισιν μὲ τὰ ἀποτελέσματα ἄλλων Κρατῶν, πρέπει νὰ ἀκολουθήσω ὅμοιον τρόπον μὲ ἐκεῖνον ποὺ μετεχειρίσθησαν οἱ ἄλλοι οἵτινες περιλαμβάνουν καὶ πᾶσαν εἰσφορὰν ἀναγκαστικήν. Θὰ προσθέσωμεν τοὺς δημοτικοὺς φόρους καὶ φόρους διαφόρων ἄλλων ταμείων, καὶ ὅλα αὐτὰ μὲ φέρουσιν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἰς 11 δισεκατομμ. ἀνέρχεται τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀναγκαστικῶς παίρνει τὸ Κράτος ἀπὸ τὸν λαόν. Ἀκόμη δὲ καὶ τὰς ἐπιχειρήσεις τοῦ Κράτους, τὰς ἀναγκαστικάς, εἴθισται νὰ τὰς περιλαμβάνωμεν μέσα εἰς τὰς εἰσφοράς. Κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον, κύριοι, εὑρίσκω πραγματικῶς ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐπιβαρύνεται φορολογικῶς δυσανάλογως. Δὲν εἶναι σφάλμα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος μάλιστα εἰσηγήθη καὶ μείωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ μείωσιν ἐσόδων, τὸ ὅτι ὁ λαὸς ἐπιβαρύνεται ὑπερβολικά. Εἶναι ἐλάττωμα ὅλων τῶν προϋπολογισμῶν τῶν παρελθόντων, τῶν μεταπολεμικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔκαμαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ τὴν ἀρχὴν εἶπαν, ἀλλὰ τυφλῶς ἠκολούθησαν τὴν ἀνωτέρω δημοσιονομικὴν ἀρχήν, καίτοι ἀπὸ τοῦ κ. Καφαντάρη καὶ κατόπιν τώρα μόλις ὁ κ. ὑπουργὸς ἤρχισε νὰ τοὺς ἀνησυχῇ. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ δεχθῶ ὅτι τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα δύναται νὰ κυμαίνεται ἀπὸ 16 δισεκατομμ. εἰς 50 δισεκατομμύρια, διότι τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα δὲν εἶναι φυσαρμόνικα. Θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει μία τιμὴ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε νὰ στηριχθῇ ἡ φορολογία καὶ ἡ τιμὴ αὕτη κεῖται ἔστω μεταξὺ 35 καὶ 40 δισεκατομμυρίων. Ἐὰν ὅμως θελήσωμεν νὰ κάμωμεν κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τοὺς λογαριασμούς μας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 45 δισεκατομμυρίων πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ καταλήγομεν συμπέρασμα, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι θὰ ἔπρεπε τὰ 7½ δισεκατομμύρια, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ πληρώνῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὡς τὸ ἀνώτατον ὅριον, ἐξαντλουμένης ὁλοκλήρου τῆς ἐφορικῆς του ἱκανότητος, τὰ 7½ δισεκατομμύρια, λέγω θά, ἐπέτρεπον ἐκτὸς αὐτῶν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν ἄλλων φόρων κοινοτικῶν καὶ ἄλλων ταμείων ἕως 2 δισεκατομμύρια. Δὲν ἠθέλησα νὰ θίξω εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸν προϋπολογισμόν. Ἠθέλησα νὰ ὑποδείξω μίαν μέθοδον σύμφωνα μὲ τὰς ἰδέας αἱ ὁποῖαι διέπουν τὸ σύγχρονον Κράτος, μίαν μέθοδον λογικὴν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας διὰ νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι διὰ τῆς φορολογίας, φθάνοντες μέχρι ἑνὸς ὁρίου, δὲν ἐξαντλοῦμεν τὴν εἰσφορικὴν ἱκανότητα τοῦ τόπου. Αὐτὸ ἠθέλησα νὰ κάμω, καὶ εὑρῆκα τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς τοὺς ὁποίους ἔθεσα ὑπὸ τὴν κρίσιν σας. Ἐὰν ἔχετε στοιχεῖα νὰ τοὺς διορθώσητε, θὰ εἶμαι εὐτυχής, καὶ μάλιστα ἄν δυνηθῆτε νὰ ἀποδείξητε ὅτι τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα εἶναι 150 δισεκατομμύρια. Ἄς ἐξετάσωμεν ἤδη τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐξωτερικῶν λογαριασμῶν. Αὐτὸ κατέλειπεν ἔλλειμμα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ποσὸν τὸ ὁποῖον ἔχει κάπως μειωθῆ ἀπὸ τοῦ 1925, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ 1927 ἔχομεν μικρὰν μείωσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ἰσοζυγίου τῶν λογαριασμῶν, ἀλλὰ πάντως εἶναι ἤδη ἓν ποσὸν 316.000.000. Ἔχω ὑπολογίσει ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐνεργητικοῦ, τὸ μεταναστευτικὸν συνάλλαγμα, τὴν ἀπόδοσιν τῶν κεφαλαίων τῶν εὑρισκομένων εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, τὰ ναυτιλιακὰ κέρδη, τὰς ἐμπορικὰς ἐπιχειρήσεις τὰς ὁποίας ἐνεργοῦν Ἕλληνες εὑρισκόμενοι εἰς τὸ ἐξωτερικόν, τὰ κέρδη ἐκ τῆς διαμετακομίσεως, τὰ κέρδη ἐκ τῶν ἀσφαλειῶν, δηλαδὴ τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον εἰσέρχεται διὰ τὴν πληρωμὴν ἀποζημιώσεων ἐξ ἀσφαλειῶν, τὰ τέλη ἐκ τοῦ τουρισμοῦ. Δι’ ἑκάστην ἐκ τῶν πηγῶν τούτων ἔχω τὰ ἀκριβέστερα, ἐφ’ ὅσον ἠδυνήθην νὰ συλλέξω στοιχεῖα. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν ὑπῆρχον ἄλλα στοιχεῖα ἀκριβέστερα ἐκ τῶν ὁποίων στοιχείων ὁ ἰσολογισμὸς δὲν θὰ κατέλειπε τόσον μεγάλον ἔλλειμμα εἰς τὸ παθητικόν. Εἶναι ἐπίσης καὶ ἡ ἐμπορικὴ εἰσαγωγὴ κρατικῶν προμηθειῶν τὴν ὁποίαν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ δώσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ἀσφάλεια, τὰ ἀσφάλιστρα μᾶλλον τὰ ὁποῖα πληρώνουν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ οἱ Ἕλληνες ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ οἱ Ἕλληνες ἀπόδημοι. Τὸ ἀποτέλεσμα τέλος πάντων εἶναι τοῦτο, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον τῶν λογαριασμῶν ἀφήνει ἓν ὑπόλοιπον 310 ἑκατομ. Τὸ ἀναφέρω αὐτὸ ἐκ παραλλήλου πρὸς τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐσωτερικῶν λογαριασμῶν, διότι τὸ ἓν ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ ἄλλου λόγῳ τοῦ κοινοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον εἰσέρχεται εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἰσολογισμῶν τούτων. Ὁ καταρτισμὸς τῶν ἰσολογισμῶν τούτων ἀποτελεῖ βασικὸν ἔργον τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Τὸ κοινὸν μέτρον εἶναι τὸ νόμισμα. Ἐξητάσθη ἐπίσης καὶ τὸ περιεχόμενον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐξακολουθήσω διότι ἠσθένησα, ἐξήτασα δὲ μόνον τὴν πιθανότητα νὰ ἀφήσῃ ἔλλειμμα ἢ καὶ περίσευμα. Ἐνόμισα ὅτι ἡ καταλληλοτέρα μέθοδος ἦτο νὰ ἀκολουθήσω τὴν μέθοδον τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ὅτε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγήθη τὸν προϋπολογισμόν, τὸν Νοέμβριον, ἐστηρίχθη ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως τοῦ πρώτου ἑξαμήνου καὶ ἐξ αὐτοῦ συνήγαγεν ὅτι θὰ ἀφήσῃ ὁ προϋπολογισμὸς ἕνα περίσσευμα. Ἡ μέθοδός μου διαφέρει ἐκείνης τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τοῦτο ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐστηρίχθη κυρίως εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα, τὰ δὲ ἔκτακτα ἦτο εἰς θέσιν καλλιτέραν νὰ τὰ ὑπολογίσῃ ἢ καὶ νὰ τά εἰκάσῃ, εἴκασε δὲ ἓν ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς 480.000.000. Ἐγὼ καὶ ἔκτακτα καὶ τακτικὰ μαζὶ τὰ ἥνωσα καὶ ἔκαμα τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν, διότι δὲν ἤμην πληροφορημένος πόσον θὰ φθάσουν τὰ ἔκτακτα ἔσοδα. Τὸ ἀποτέλεσμα μεταξὺ τῆς μεθόδου τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσα ἦτο παρόμοιον ὡς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Πραγματικῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχων ὑπ’ ὄψει του τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ προΐδῃ περίσσευμα. Ἀκόμη περισσότερον ἠθέλησα, κύριοι, νὰ ἐξακριβώσω τὴν ἀλήθειαν αὐτῆς τῆς μεθόδου τῶν ἀναλογιῶν ἐφαρμοζομένης ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1927–1928 καὶ 1928–1929. Εὗρον τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Εὗρον ἐπίσης ὅτι θὰ εἶχε περίσσευμα ὅπως καὶ εἶχεν, ἐφαρμόσας ἐπίσης τὰς αὐτὰς ἀναλογίας καὶ ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς τρεχούσης χρήσεως μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τρέχοντος ἔτους, τὰ ὁποῖα ἦσαν τὰ μόνα τά ὁποῖα εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου. Κατὰ τὴν χρῆσιν ταύτην ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι μοῦ ἐδόθησαν, δηλαδὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα μποροῦσα νὰ ἔχω, εὗρον ὅτι ἐὰν δὲν ἐλαμβάνοντο μέτρα κατάλληλα πρὸς περιορισμὸν τῶν δαπανῶν καὶ εἴσπραξιν ἄλλων τμημάτων ἐξ ἐσόδων, ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ἔτεινε νὰ ἀφήσῃ ἓν ἔλλειμμα πολὺ μεγάλο, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ φθάσῃ καὶ τὸ 1 δισεκατομμύριον. Αὐτὰ εἶπον μὲ τὴν πεποίθησιν ὄχι νὰ κάμω κανένα νὰ νομίσῃ ὅτι ἐγὼ ἐμέτρησα 1 δισεκατομμύριον, οὔτε ταῦτα λέγω ἵνα παραπλανήσω κανένα. Δὲν ἐμέτρησα. Εἶπον ὅτι μὲ τὴν τάσιν ἡ ὁποία ὑπάρχει ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ πέραν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπομείνωσιν ἐλλείμματα 1 δισεκατομμυρίου. Αὐτὰ εἶπον ἐγώ. Ἡ διαφορὰ βεβαίως προέρχεται ἐκ τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔλαβεν ἐσχάτως τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἐντελλόμενα ἔξοδα καὶ ἐάν τά ἐντελλόμενα ἔξοδα ἀντιπροσωπεύουν δαπάνας μελλούσας δι’ ὅλην τὴν περίοδον τῆς χρήσεως, αὐτὰ εἶναι γεγονότα τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω, διότι ὡς γνωστὸν εἰς τὰς προσωρινὰς καταστάσεις δὲν περιλαμβάνεται ὁ τρόπος τῆς διαθέσεώς των, παρὰ μόνον καθ’ ὑπουργεῖον. Ἡ διαφορὰ ἥτις θὰ ὑπεισέλθῃ θὰ ὀφείλεται εἰς μέτρα ληφθέντα κατόπιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ προκύψῃ ἔλλειμμα ἑνὸς δισεκατομμυρίου καὶ σκοπὸν εἶχεν ἡ κρίσις μου αὕτη νὰ προκαλέσῃ τὴν λῆψιν τῶν μέτρων τούτων. Θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι τοιαύτη ὑπόνοια εἶναι δεδικαιολογημένη ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν ἐσόδων τοῦ 1ου ἑξαμήνου ἦσαν κατὰ 500 ἑκατομμύρια μόνον περισσότεραι ἐκείνων τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐνῶ τὰ ἐνταλθέντα ἔξοδα ἦσαν κατὰ 1500 ἑκατομμύρια περισσότερα τῶν ἀντιστοίχων τοῦ παρελθόντος ἔτους. Σᾶς λέγω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχῃ κατόπιν ἐλαττώσει τὰ ἔξοδα. Δὲν φαίνεται ἐκ τῆς καταστάσεως.

§39Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Γιατὶ δὲν πηγαίνατε νὰ ρωτήσετε τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ σᾶς φωτίσῃ, ὥστε νὰ μὴ πῆτε ὅσα εἴπατε περὶ ἐλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ μάλιστα διερμηνεύετε τὰς ἰδέας ἑνὸς κόμματος, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ συγχήσετε τὴν ἀγοράν. Θεωρεῖτε ὅτι δι’ αὐτὸ εἶσθε ἀνεύθυνος, δὲν ἔχετε καμμίαν εὐθύνην; Γιατὶ νὰ μὴ στείλετε ἕνα γράμμα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ρωτήσετε;

§40Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μὰ ὁ κ. ὑπουργὸς ἦτο εἰς θέσιν νὰ τὸ εἴπῃ.

§41Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶπε μόλις ἔμαθε τὰς δημοσιεύσεις σας.

§42Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Χαίρω, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν βλέπω ὅτι ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας δέχεται ὅτι μπορεῖ νὰ ἔκαμε λάθος.

§43Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὄχι λάθος, ἐπιμένω εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους μοῦ ἐδώσατε σεῖς.

§44Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀνεγνωρίσατε ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εἶναι καὶ ἔλειμμα.

§45Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Εἶπον ὅτι ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ λάβετε μέτρα ἵνα ἐλαττώσετε τὸ ἔλλειμμα.

§46Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐλήφθησαν μέτρα συνεπείᾳ τῶν λόγων σας. Τὰ μέτρα ὑπῆρχον μέσα εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλὰ δὲν τὰ εἴδατε, διότι ἀδιαφορήσατε πολὺ πρὸς τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους ἦτο δυνατὸν νὰ φέρουν αἱ δηλώσεις εἰς τὴν ἀγοράν.

§47Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε ἐγὼ εἶμαι ὑπεύθυνος διὰ τὰς δηλώσεις αὐτάς.

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις μὲ λίγα λόγια· θὰ σᾶς τὰ πῶ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς.

§49Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς νὰ συζητήσω, ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα ὅρον: Ἐγὼ δὲν ἦλθον ἐδῶ νὰ διαπληκτισθῶ μὲ κανένα. Εἶμαι ἀπολύτως καλῆς πίστεως συζητητής. Πιστεύω εἰς ὅ,τι ἔγραψα ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι χειρότερο δυστυχῶς.

§51Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ τὰ ὑποστηρίξω ὅμως ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ κανονισμοῦ, δὲν θὰ δεχθῶ διακοπὰς διότι δὲν μπορεῖ νά γίνῃ συζήτησις μὲ διαπληκτισμούς.

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄλλως τε, ἂν πρόκειται κανεὶς νὰ κατεβάσῃ ἐδῶ τὴν συζήτησιν, δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ διεξαγάγω τὴν συζήτησιν μὲ διαπληκτισμούς. Διότι εἰς τὴν συζήτησιν τῆς Τραπέζης δὲν ἤμην ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔφερα ὅλο αὐτό, πῶς νὰ τὸ εἴπω, τὸ ἄνοιγμα τῶν ὕβρεων ἐναντίον ἑνὸς ἱδρύματος μὲ τὸ ὁποῖον συνδέονται τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας.

§53Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἀπηγορεύσατε νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐφανταζόμην ὅτι ἡ παρ’ ὑμῶν συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ θὰ διεξήγετο κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Διαβλέπω δὲ ἕνα κίνδυνον κατὰ τῆς πίστεως τῆς χώρας καὶ ἔχω καθῆκον νὰ τὸν καταγγείλω.

§55Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ διαβλέπω κίνδυνον ἐκ τῆς σπατάλης ποῦ γίνεται.

§56Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἔπρεπεν ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας νὰ συζητηθῇ καὶ κατόπιν νὰ δημοσιευθῇ.

§57Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ εἶχον δώσει πρὸ 5 ἡμερῶν τὴν ἔκθεσίν μου.

§58Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ὁ ρήτωρ εἶπεν ὅτι ἦτο ἐπὶ 6 ἡμέρας ἡ ἔκθεσίς του εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§59Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον ὅτι ἔδωσα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἔκθεσιν ἵνα γίνῃ ἡ συζήτησις, καὶ κατόπιν ἐτυπώθη. Ἐγὼ ἐν τῷ μεταξὺ ἠσθένησα.

§60Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐδημοσιεύθη ἡ ἔκθεσις αὐτὴ ἦτο μία πρᾶξις κοινοβουλευτική, ὅπως εἶναι αἱ ἀγορεύσεις τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ νὰ εἶμαι εἰλικρινὴς πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν παρεξενεύθητε ἐκ τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἐκθέσεως ἀλλ’ ἐκ τοῦ περιεχομένου αὐτῆς.

§61Α. ΠΡΕΚΑΣ. Νὰ σᾶς δώσω τὴν ἐξήγησιν. Ἐν τῷ συστήματι τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ἀνέγνωσε τὴν ἔκθεσίν μου ἐσχολιάσθη αὕτη, καὶ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐξέφερον μίαν γνώμην. Ὁ κ. συνάδελφος εἰς μίαν συνεδρίασιν καθ’ ἣν ἔληγεν ἡ συνεδρίασις μαζὺ μὲ τὸν κ. Αἰλιανὸν μᾶς παρουσίασεν ἕνα χειρόγραφον γραμμένο μὲ μολύβι πρὸς ἐκτύπωσιν. Ἔκτοτε δὲν τὸν ἐπανείδομεν εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἀκριβῶς ἠσθένησεν. Οὔτε τὴν εἰσηγήθη, οὔτε τὴν ἀνέπτυξε.

§62Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ προσαρμοσθῶμεν πρὸς τὸ σημερινὸν πνεῦμα, θὰ ἔπρεπε μεταξὺ τοῦ ἰσοζυγίου δοσοληψιῶν ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Ἐξωτερικοῦ νὰ ἀποτελεσθῇ γενικὸς ἰσολογισμὸς τῶν δοσοληψιῶν τοῦ Κράτους, βάσις ἀναμφισβήτητος τῆς κρατικῆς ἐπιμελείας διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀρκεσθῶμεν νὰ μεταβάλωμεν τὸ Κράτος εἰς χωροφύλακα· ἀντιθέτως, νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχύεται ἡ παραγωγή. Ἀλλὰ ἡ διαφωνία μας εὑρίσκεται μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον. Ὄχι μόνον ἡ παραγωγὴ πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἀλλὰ καὶ κοινωνικὴ πρόνοια πρέπει νὰ ληφθῇ, ὥστε ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία νὰ προχωρήσῃ ἀνενόχλητος. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ εὐχώμεθα πρωτίστως, εἶναι νὰ μὴ παρεμποδίζεται ἡ πρόοδος τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν οἰκονομίας ἀπὸ τὴν φορολογίαν τὴν μεγάλην. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔφερε νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ἐλαττώνει τοὺς φόρους. Τοῦτο εἶναι ἕνα βῆμα πρὸς τὰ ἐμπρός. Θὰ ἤθελον νὰ παρατηρήσω ὅμως ὅτι ἀντὶ νὰ ἐλαττοῦνται οἱ ἄμεσοι φόροι θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοὺς ἐμμέσους, διότι οἱ ἔμμεσοι φόροι βαρύνουν περισσότερον τὸν λαόν.

§63Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄλλοτε ὑπεστηρίζατε τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἀμέσων φόρων.

§64Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω τὶ ἔλεγεν πέρυσυ ἡ ἔκθεσις.

§65Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς λέγω, ὅτι αἱ γνῶμαι τοῦ κόμματος σας πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἦσαν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῇ ἡ ἄμεσος φορολογία καὶ νὰ αὐξηθῇ ἡ ἔμμεσος.

§66Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀντιλαμβάνεσθε, διότι εἶσθε εὐφυεῖς καὶ ἀρκετὰ δεξιώτατος εἰς τὸν χειρισμὸν τῶν ἐπιχειρημάτων σας. Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι οἱ ἔμμεσοι φόροι διακρίνονται ὄχι μόνον διὰ τὸ ἀπρόσωπον αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν τρόπον τῆς ἐπιβολῆς των, δηλαδὴ τῆς ἐπισχέσεως εἰς τὴν πηγήν. Λοιπὸν λέγοντες φόρους τινὰς ἐμμέσους συνήθως ἐννοοῦμεν ἐμμέσους φόρους ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατακρατοῦνται εἰς τὴν πηγήν. Ἀλλὰ δύνασθαι νὰ λάβετε καὶ ἀμέσους φόρους ὑπὸ τὴν αὐτὴν μορφὴν μὲ τὸν αὐτὸν τρόπον τῆς ἐπισχέσεως εἰς τὴν πηγήν. Θὰ ἤθελον, κύριε ὑπουργέ, νὰ ἔχετε τὴν πεποίθησιν ὅτι οὔτε τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, οὔτε καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἀποκλειστικὴν πρόθεσιν νὰ ἀντιπολιτευθῶμεν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ μάλιστα κατὰ τὸν τρόπον ὁ ὁποῖος ὑπετέθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπῆρξαν στιγμαὶ πλέον κατάλληλοι, μάλιστα ὅταν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς διαχειρίσεως διαφόρων ζητημάτων εἶχεν ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τὰς στιγμὰς αὐτὰς δὲν ἐξεδηλώσαμεν ἁπλῶς τὴν ἐμπιστοσύνην μας ἀλλὰ τὴν πίστιν μας πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνεπῶς δὲν ἦλθον ἤδη ἵνα εἰσηγηθῶ ἰδέας αἱ ὁποῖαι θὰ τείνουν μόνον καὶ μόνον εἰς τὸ νὰ μειώσουν τὴν ἐκτίμησιν πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκτελῶ καθῆκον πρὸς τὸν Λαὸν ὅστις μὲ ἔστειλεν ἐδῶ.

§67Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποστηρίζετε ἀκόμη ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ἀφήσῃ ἔλλειμμα; Τὶ ὑποστηρίζετε;

§68Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐγώ. Τὰ ἐλλείμματα τὰ καλύπτετε μὲ τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον συνάπτετε, καὶ ἔχετε περισσεύματα μὲ προσόδους τὰς ὁποίας δὲν εἴχατε ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, δηλαδὴ μὲ ἐκτάκτους προσόδους.

§69Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν καταλαμβάνετε τὶ σᾶς ἐρωτῶ. Θέλω νὰ μάθω ἐὰν τὸ κόμμα σας ὑποστηρίζῃ ἀκόμη ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς 1930–31 θὰ ἀφήσῃ ἔλλειμμα ὡς ἐδημοσιεύσατε εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἢ τὸ κόμμα σας μετέβαλε γνώμας.

§70Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν μετέβαλε καθόλου γνώμας, θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ θὰ δικαιολογήσω τὰς προβλέψεις μου.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωστόπουλος.

§72Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω γενικώτερον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἀνέπτυξε χθὲς τὰς γνώμας τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι καὶ ἑπομένως δὲν πρόκειται νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ὅμως τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κέας συναδέλφου, τὸν ὁποῖον παρηκολούθησα μετ’ ἰδιαιτέρας προσοχῆς, θὰ ἤθελα νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Ὁ κ. Ρεδιάδης, ὡμίλησε περὶ τοῦ κανόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον τά ἔσοδα κανονίζονται ἀπὸ τὰ ἔξοδα, καὶ ὁ ὁποῖος μέχρι σήμερον ὑπερισχύει εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν περισσοτέρων Κρατῶν. Καὶ ἐτόνισεν ὅτι ὁ κανὼν αὐτὸς ἰσχύει μόνον ὅταν ὑπάρχῃ περιθώριον φορολογικῆς ἀντοχῆς. Εἴμεθα σύμφωνοι ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ κ. Ρεδιάδης, νομίζω ὅτι γενικῶς εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ εἰδικώτερον εἰς τὸ σημεῖον τὸ ἀφορῶν τὴν φορολογικὴν ἀντοχὴν, παρέλειψε νὰ ἐξετάσῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διατίθενται τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Δὲν νομίζω δηλαδὴ ὅτι ὅταν ὑπάρχει ἓν ὡρισμένον ποσὸν 8 ἢ 10 δισεκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται εἰς τὸ κονδύλιον τῶν πιστώσεων τὰς ὁποίας διαθέτει τὸ Κράτος, ὅτι δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅτι τὰ ἔσοδα ταῦτα ἐπιβαρύνουν εἰς τὸ ἀκέραιον τὸν φορολογούμενον, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐξετάζομεν τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διατίθενται τὰ ἔξοδα αὐτά. Νομίζω ὅτι ὁ κανὼν αὐτὸς ἐδημιουργήθη, διότι τὸ παλαιὸν Κράτος, πρὸ τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως καὶ τῆς ἐξεγέρσεως κατὰ τῶν βαρώνων, εἶχε τὰς ἀπεράντους ἐκτάσεις του καθὼς καὶ τὰ διάφορα ἔσοδα ἐκ τῆς ἰδιωτικῆς του περιουσίας. Δὲν ὑπῆρχε τότε διάκρισις μεταξὺ δημοσίας καὶ ἰδιωτικῆς οἰκονομίας. Ὅταν ὅμως αἱ ἐκτάσεις αὐταὶ περιῆλθον εἰς χεῖρας τῶν παραγωγῶν, το Κράτος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εὕρῃ πόρους διὰ τῆς φορολογίας.

§73Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὁ πρῶτος σταθμὸς εἶναι νὰ μὴ ἐνοχλῆται ἡ Ἐθνικὴ Οἰκονομία διὰ φόρων. Εἶπα ἐπίσης ὅτι προτοῦ φροντίσωμεν διὰ τοὺς ἀρρώστους, νὰ φροντίζωμεν νὰ μὴ γίνωνται ἄρρωστοι τρεφόμενοι καλῶς.

§74Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ ἐπιστρεφόμενα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ὑπελογίσθησαν.

§75Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἔχω ὑπολογίσει καὶ τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸ κονδύλιον τοῦ Δημοσίου χρέους.

§76Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἀφ’ ἧς ἐποχῆς οἱ κυριώτεροι τῶν πόρων τοῦ Κράτους προέρχονται ἀπὸ τὴν ἰδιωτικὴν περιουσίαν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν φορολογίαν, εἶναι προφανὲς ὅτι ὁ κανὼν τῆς φορολογικῆς ἀντοχῆς τοῦ πολίτου δὲν διαγράφεται τόσον σαφῶς καὶ στενῶς ὡς νομίζει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κέας συνάδελφος, διότι ἔχομεν ἓν μέγα ποσὸν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι διατίθενται εἰς καθαρῶς παραγωγικοὺς σκοπούς. Εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ σχετικὰ κονδύλια. Ἐν πάση περιπτώσει ὑπάρχουν δαπάναι πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς. Εἶναι προφανές, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κρατεῖ ἀπὸ τὴν μιὰ μεριὰ τὸ Κράτος τὸ διαθέτει ἀπὸ τὴν ἄλλην πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τόνωσιν τῆς παραγωγῆς. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁ κανὼν αὐτὸς ὅτι δηλαδὴ τὰ ἔσοδα κανονίζονται ἀπὸ τὰ ἔξοδα, πρέπει νὰ ἐρευνᾶται μαζὶ μὲ τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰδικὴν αὐτὴν περίπτωσιν.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος.

§78Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, κύριοι, εἶναι πρᾶξις κυρίως πολική. Ὁ προϋπολογισμὸς βεβαίως εἶναι καὶ λογιστικὴ πρᾶξις, ἀλλὰ κυρίως δι’ αὐτοῦ καθορίζεται ἐν ταῖς λεπτομερείαις τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν τὸ πῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ πολιτικὴ μιᾶς Κυβερνήσεως καὶ ζητοῦνται αἱ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖαι πιστώσεις καὶ τὰ ἐνδεικνυόμενα φορολογικὰ μέτρα, καὶ μὲ τὸν προϋπολογισμὸν συνυποβάλλονται ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα ἡ ἐφαρμογὴ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ κάτοπτρον τὸ δεικνύον πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Βέβαια ὡς προεῖπον, εἶναι καὶ πρᾶξις λογιστική. Ἡ λέξις ὅμως «λογιστικὴ» παράγεται ἐκ τῆς λέξεως «λόγος» καὶ ἑπομένως ἐξετάζεται μὲ «λογισμὸν» καὶ ὄχι μόνον μὲ ἀριθμούς. Οἱ ἀριθμοί, βέβαια, εἶναι στοιχεῖα μεγάλης καὶ ἀπαραιτήτου χρησιμότητος διὰ τὴν διευκρίνισιν τῶν οἰκονομικῶν, ζητημάτων ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ πρέπει νὰ ἐξετάζωνται μὲ λογισμὸν καὶ μὲ τὴν κρίσιν τῆς πείρας τῶν πραγμάτων καὶ μὲ τὴν παρακολούθησιν τῆς ἐξελίξεως τῆς κοινωνίας καὶ τῶν πιθανῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἐν τοῖς ἀριθμοῖς βαρῶν καὶ δαπανῶν. Εἶναι λοιπὸν ἡ μὲ λογισμὸν ἔρευνα τῶν κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ φιλοσοφία τῶν ἀριθμῶν. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ ἐφετεινοῦ προϋπολογισμοῦ, καθ’ ὃ ἀναπτύξας κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τὰς γνώμας μου ἐπὶ τῆς ἐνδεικνυομένης γενικῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Χώρας. Συνεπῶς θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ δημοσιονομικὸν κυρίως μέρος τοῦ ἐφετεινοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐφόσον ἐγεννήθη ἀμφιβολία καὶ ἠμφισβητήθη ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1929–1930 ἀφήνει ἔλλειμμα ἢ περίσσευμα, καὶ ἐφ’ ὅσον ἐκ τούτων ἐξαρτᾶται καὶ ἡ εἰλικρίνεια καὶ τὰ μελλοντικὰ ἀσφαλῆ ἢ μὴ ἀποτελέσματα τοῦ ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν προϋπολογισμοῦ. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1930–1931, ὁ ὁποῖος στηρίζεται ἐπὶ τῶν δεδομένων τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1929–1930, εἶχον δ’ ὑπ’ ὄψει μόνον 9μηνον κατάστασιν εἰσπράξεων τοῦ 1929–1930 ἤτοι μέχρι τέλους Δεκεμβρίου —τὰς εἰσπράξεις τοῦ Ἰανουαρίου μοῦ ἔφεραν βραδύτερον ὅταν εἶχον ἤδη συντάξει τὴν ἔκθεσίν μου—ἔχω τὴν γνώμην μὲ τὴν ἀντικειμενικότητα μὲ τὴν ὁποίαν πάντοτε ἐπιθυμῶ νὰ ἐξετάζω τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα καὶ δὲν δύναται νὰ μείνῃ καμμία ἀμφιβολία ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1929–1930 —τῆς χρήσεως καὶ τοῦ λογιστικοῦ ἔτους, ἀλλ’ ἰδίως τῆς χρήσεως—δὲν θ’ ἀφήσουν ἔλλειμμα. Διότι τὰ δεδομένα τῶν μέχρι τοῦδε εἰσπράξεων καὶ βεβαιώσεων μᾶς ἐνθαρρύνουν ὅτι παρ’ ὅλας τὰς ἀντιξόους περιστάσεις, μολονότι αἱ ἐσοδεῖαι ἐβλάβησαν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, μολονότι κἄποια κρίσις οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ λυμαίνεται τὸν τόπον, παρ’ ὅλας, λέγω, τὰς ἀντιξόους αὐτὰς περιστάσεις, αἱ ἀποδόσεις τῶν ἐσόδων θὰ φθάσουν μέχρι τέλους τῆς χρήσεως τὰ προϋπολογιστέα. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἤθελε τυχὸν ἐπέλθῃ σημαντικωτέρα τις μείωσις ἀπὸ ὅσα ὑπολογίζωμεν εἰς τὰ ἔσοδα καὶ εἰσπρακτέα τὸ ποσοστὸν 3–6%, τὸ ὁποῖον μένει συνήθως ἀδιάθετον ἐκ τῶν χορηγουμένων διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ πιστώσεων, εἶναι ἱκανὸν νὰ καλύψῃ τὸ τυχὸν ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι κυρίως ἔλλειμμα, ἀλλὰ καθυστερήσεις εἰσπραχθησόμεναι βραδύτερον. Διότι ὅταν περιστάσεις βλάβης τῆς παραγωγῆς, ὅταν κἄποια οἰκονομικὴ κρίσις καὶ δυσχέρεια φέρνῃ βραδύτητα εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν βεβαιουμένων φόρων καὶ ἄλλων ἐσόδων, ἤτοι καθυστέρησιν εἰσπράξεως, δὲν σημαίνει ὅτι αἱ καθυστερήσεις αὐταὶ εἶναι ἀπώλεια τῶν βεβαιωθέντων ἐσόδων, ἀλλ’ εἶναι ἁπλῶς καθυστέρησις εἰσπράξεως, ἡ ὁποία δι’ ἐπιεικῶν καὶ λογικῶν μέτρων ἐπιτυγχάνεται βραδύτερον ἀσφαλέστερα καὶ καλλίτερα, παρὰ ἐὰν γίνῃ ἐκβιασμὸς κατὰ τρόπον πιεστικὸν διὰ τὸν κόσμον. Ἡ πεῖρα δὲ μᾶς ἀπέδειξεν, προκειμένου περὶ τραπεζιτικῶν διαχειρίσεων, ὅτι ὅπου ἐφάνημεν ἐπιεικεῖς ὅπου ἐφάνημεν ἀνεκτικοὶ καὶ παρέσχομεν λογικὰς εὐκολίας χρόνου, ἐκεῖ τὰ χρήματα τὰ καθυστερούμενα τῆς Τραπέζης, εἰσεπράχθησαν· ὅπου δὲ ἐξεβιάσαμεν τὰ πράγματα καὶ ἐστενοχωρήσαμεν τὸν κόσμον, ἐκεῖ ἀπωλέσθησαν διὰ τὴν Τράπεζαν, καὶ οἱ ὀφειλέται κατεστράφησαν. Κατὰ τὸν προϋπολογισμόν, κύριοι, τὸν ὁποῖον κατέθεσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ 1930–1931, τὰ ὑπολογιζόμενα ἔσοδα τῆς πρώτης κατηγορίας εἶναι 10.453 ἑκατομμύρια ἀπέναντι 9.781 ἑκατομμυρίων τοῦ 1929–1930, κατὰ 680 δηλαδὴ ἑκατομμύρια περισσότερα ἀπὸ τὰ περυσινά. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὀφείλω νὰ ἐξετάσω: ἡ αἰσιοδοξία τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ὑπολογίζει 680 ἑκατομμυρίων εἰσπράξεις περισσοτέρας ἀπὸ τὰς περυσινάς, ποῦ ἐστηρίζετο. Ἐμελέτησα τὰ διάφορα κονδύλια διὰ νὰ ἴδω ποῦ εἶναι ἡ βασιμότης τῆς ἐλπίδος τῆς μείζονος ἀποδόσεως, δηλαδὴ εἰς ποῖα κεφάλαια καὶ ἄρθρα διαφαίνεται ἡ πιθανότης τῶν μειζόνων ἀποδόσεων. Ἔκαμα οὕτω τὸν ὑπολογισμὸν τῶν εἰσπράξεων τοῦ ἐννεαμήνου ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀναλογίαν τῶν εἰσπράξεων τοῦ δωδεκαμήνου, καὶ ἐπίσης τοῦ ἐννεαμήνου μὲ τὰς τοῦ δεκαεξαμήνου, καὶ ἀναφέρω ὡς παράδειγμα ἓν μόνον κεφάλαιον, τὸ τῶν προσθέτων ποσοστῶν τοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου. Ἡ αὔξησις ἐκ δρ. 77.689.580 τὴν ὁποίαν ὑπελόγισεν ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1930–31 εἶναι βάσιμος; διότι ἀπὸ τὸ 1928–29, ἤδη αἱ εἰσπράξεις ἐκ τοῦ κονδυλίου τούτου, ἤτοι ποσοστὰ 10, 20, 30 καὶ 40 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν κειμένων καὶ ἐμμέσων φόρων, παρουσιάζουν σταθερὰν αὔξησιν· οὕτω κατὰ τὸ ἔτος 1928–1929 ἀνῆλθον εἰς 1739 ἑκατομμύρια ἐκτὸς τῶν μεταγενεστέρων τυχὸν εἰσπράξεων, καθότι ὁ ὑπολογισμός μου εἶναι μέχρι τέλους λογιστικοῦ ἔτους καὶ δὲν περιλαμβάνει τὰς μεταγενεστέρας εἰσπράξεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐγένοντο εἰς τὸ διάστημα τῶν τεσσάρων εἰσέτι μηνῶν τοῦ ἐκτὸς τῆς χρήσεως. Τὸ δὲ ἐννεάμηνον τοῦ 1929–1930 ἀπέδωκε 1,263,547,000, ἐὰν κάμωμεν τὴν ἀναλογίαν τῶν 9 μηνῶν πρὸς τοὺς 12 μῆνας τοῦ λογιστικοῦ ἔτους, καὶ τοὺς 16 μῆνας τοῦ ἔτους τῆς χρήσεως, βεβαίως θὰ ὑπερβοῦν τὸ 1,779,358,000. Ἔλαβον, ὡς προεῖπον, ὡς παράδειγμα ἓν κονδύλιον ἐξ αὐτῶν. Τὰ 77,689,580 δραχμαὶ τὰς ὁποίας ὑπελόγισα, ὡς ἐνδεχομένην αὔξησιν ἐκ τοῦ κονδυλίου τῶν ποσοστῶν τοῦ 10–40% ἐπὶ τῶν φόρων εἶναι δικαιολογημένα, καὶ ἔχομεν οὕτως ἓν κονδύλιον μὲ αὔξησιν δικαιολογημένην. Ἐξετάζοντες τὰ κονδύλια τῶν κεφαλαίων 25, 24 καὶ 26, τὰ ὁποῖα ἔχουσι αὔξησιν εἰσπράξεων μέχρι τοῦδε 33,540,000 δραχμάς, φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολικόν, τὸ νὰ ὑπολογίσῃ τις, ὅτι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος θὰ ἔχωμεν αὔξησιν ἐσόδων, διότι ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, ἔρχεται καὶ ἡ φυσικὴ ἔρευνα τῶν γενικωτέρων λόγων, ἐκ τῆς ἐπισκοπήσεως τῶν ὁποίων ἐξάγονται τὰ συμπεράσματα. Ἡ ἐξέλιξις τῆς κοινωνίας, ἡ βελτίωσις τῶν φόρων τοῦ κοινωνικοῦ βίου, ἡ ὁσημέραι ἐπιτεινομένη ροπὴ τῶν ἀνθρώπων πρὸς εὐμαρέστερον εἶδος ζωῆς, προσέθετει πάντοτε μείζονα ἔσοδα, λόγῳ τῆς ἀναπτυσσομένης ἐκ τούτου μείζονος ἀνθρωπίνης δραστηριότητος, καὶ ἐξ ἄλλου προκαλεῖ μεγαλειτέρας δαπάνας. Μὴ λησμονοῦμεν δὲ ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν φόρων ποὺ ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι νέοι καὶ δὲν ἔδωκαν ἀκόμη τὴν μείζονα ἀπόδοσίν των. Ἐφ’ ὅσον δὲ μία φορολογία διὰ τοῦ χρόνου παγιοῦται ἐπὶ τοσοῦτον αὐξάνουν τὰ ἐξ αὐτῆς ἔσοδα καὶ δι’ αὐτὸ οἱ φορολογικοὶ νόμοι πρέπει νὰ εἶναι πάγιοι καὶ νὰ μὴ μεταβάλλωνται ἀπὸ τὴν Τρίτην εἰς τὴν Τετάρτην, ὅπως γίνεται παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς, ποὺ κανὲν εἶδος φόρου δὲν μένει ἀμετάβλητον διὰ νὰ δείξῃ διὰ τοῦ χρόνου τὰ ἀποτελέσματά του. Καὶ ἄλλο ὑπέδειξα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ ὅτι κανεὶς φόρος δὲν δύναται ν’ ἀποδώσῃ τ’ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα περιμένει ἀπ’ αὐτὸν τὸ Κράτος, ἐὰν δὲν παγιωθῇ διὰ τοῦ χρόνου. Καὶ ἔκαμα μίαν εἰκόνα, ὀλίγον χονδροειδῆ μὲν ἀλλ’ ἀκριβῆ, τὴν ἑξῆς: Οἱ φόροι εἶναι ἐπὶ τῆς ράχεως τοῦ λαοῦ, ὅπως τὸ σαμάρι ἐπὶ τῆς ράχεως τοῦ ὑποζυγίου. Τὸ σαμάρι πάντοτε εἰς τὴν ἀρχήν, ὅταν πρωτομπαίνει ἐπὶ τῆς ράχεως τοῦ ζώου τὸ πληγώνει, ὅσον καλὸς καὶ ἄν εἶναι ὁ σαμαρᾶς· μόνον δὲ διὰ τοῦ χρόνου τὸ μὲν σαμάρι ἐπισκευάζεται, ὅπου πληγώνει τὸ τομάρι τοῦ ζώου ἐργάζεται καὶ οὕτω συνειθίζει καὶ σηκώνει περισσότερον βάρος. Οὐδέποτε ὅταν κατασκευάζεται ἕνα νέο σαμάρι προσαρμόζεται ἀμέσως ἐπὶ τῆς ράχεως τοῦ ζώου. Ὅταν ὅμως κάθε μῆνα ἀλλάζομεν τὸ σαμάρι καὶ βάζομεν νέον ποτὲ δὲν θὰ συνειθίσῃ νὰ τὸ φέρῃ. Ὄχι λοιπὸν μόνη ἡ ἐξέλιξις ἡ κοινωνικὴ πρόοδος φέρει μεγαλείτερα ἔσοδα ἢ ἔξοδα ἀλλὰ καὶ ἡ διὰ τοῦ χρόνου προσαρμογὴ τῶν φορολογουμένων ἐκ τοῦ φορολογικοῦ νόμου, φέρει μείζονα καὶ ἀσφαλεστέραν ἀπόδοσιν καὶ αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ αὔξησιν τῶν φόρων ἀλλὰ μείζονα διὰ τῆς κανονικωτέρας λειτουργίας των ἀπόδοσιν. Ἑπομένως ὀρθῶς ὑπελογίσθησαν ὡς ὑπελογίσθησαν. Τώρα πρέπει νὰ κάνωμεν τὴν ἑξῆς ἀνάλυσιν: Αἱ εἰσπράξεις τῶν 9 μηνῶν τοῦ 1929–30, ἀναλογιζόμεναι εἰς τοὺς 12 μῆνας, δικαιολογοῦν τὴν πρόβλεψιν ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1930–31 θὰ εἶναι τὰ αὐτὰ ἔσοδα. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1929—30 ἀναγράφει τακτικὰ ἔσοδα δραχμὰς 9.228.323. Ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ἀναγράφει τακτικὰ ἔσοδα δραχ. 9.228.323.573 καὶ ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων δραχ. 490. 499.040 ἤτοι τὸ ὅλον δραχ. 9.718.822.613 (ἐκτὸς τῆς ΙΙ κατηγορίας ἐσόδων κινήσεως κεφαλαίων). Ἐκ τῶν εἰς χεῖρας μου προσωρινῶν καταστάσεων εἰσπράξεων ἀπὸ 1 Ἀπριλίου 1929 μέχρι 31 Δεκεμβρίου, ἤτοι κατὰ τὸ ἐννεάμηνον διάστημα τῆς χρήσεως, εἰσεπράχθησαν τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔσοδα τῆς Ι κατηγορίας δραχ. 6.680.010.614, μὲ ὑπόλοιπον βεβαιωθέντων εἰσπρακτέων δραχ. 1.206.471.504, ἤτοι ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων ἐννέα μηνῶν, ἤτοι τῶν ¾ τοῦ λογιστικοῦ ἔτους ἀνερχομένη εἰς 7.886.481.118 δραχ. ὑπερβαίνει τὴν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἀναλογίαν τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐννέα μηνῶν, ἥτις εἶναι δραχ. 7.289.116.959, ἑπομένως ἐβεβαιώθησαν κατὰ τὸ ἄνω ἐννεάμηνον διάστημα ἔσοδα κατὰ 587.364.559 δραχ. ἐπὶ πλέον. Αἱ δὲ εἰσπράξεις ἀνελθοῦσαι, ὡς ἄνω, εἰς 6.680.010.614 ὑπελείφθησαν τοῦ ἀναλογοῦντος ποσοῦ εἰς τὸ ἐννεάμηνον τοῦ λογιστικοῦ ἔτους κατὰ 609.106.345 δραχ. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἔχομεν εἰσπρακτέα ὑπόλοιπα τοῦ ἐννεαμήνου δραχ. 1.206.471.504 καὶ 95)οο, ἐξ ὧν ἀσφαλῶς θὰ ὑπολογίσῃ κανείς, κατὰ τὰ ἐκ τῆς πείρας δεδομένα, ὅτι 80% θὰ εἰσπραχθοῦν, ἤτοι 800–900 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν εἰσπρακτέων, καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν καὶ τέσσαρας εἰσέτι μῆνας ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ λογιστικοῦ ἔτους, μέχρι τῆς 1 Αὐγούστου, ὅτε λήγει ἡ χρῆσις, καὶ καθ’ οὓς θὰ βεβαιωθοῦν καὶ θὰ εἰσπραχθοῦν καὶ ἔσοδα ἀντιστοιχοῦντα εἰς τὰ ἔσοδα, ὧν συνέπιπτεν ἡ εἴσπραξις ἐντὸς τῶν περὶ ὧν πρόκειται πρώτων ἐννέα μηνῶν, μὲ σειρὰν λογικῶν συμπερασμάτων κρίνοντες, ἐπὶ τῇ βάσει ἀψευδῶν ἀριθμῶν, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν ὑπολοίπων τριῶν μηνῶν τοῦ λογιστικοῦ ἔτους καὶ τῶν ἑπτὰ ὑπολοίπων μηνῶν τῆς χρήσεως θὰ δώσουν τὸ ἀναλογοῦν ὑπόλοιπον τῶν προϋπολογισθέντων ἐσόδων, ἀντικειμενικῶς δὲ οὕτως ἐπισκοποῦντες τὰ ἀποτελέσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1929 1 30, δυνάμεθα μετὰ βεβαιότητος νὰ εἴπωμεν ὅτι καὶ ἂν περίσσευμα, κατὰ τὰς ἀπαισιοδοξοτέρας προβλέψεις, δὲν ὑπάρξῃ πάντως αἱ εἰσπράξεις τῆς χρήσεως 1929–1930, μὲ ὅλας τὰς δυστυχεῖς διὰ τὴν ἐθνικήν μας παραγωγὴν περιστάσεις, δὲν θὰ ὑπολειφθοῦν τῶν προϋπολογισθεισῶν. Ἐφ’ ὅσον δὲ τυχὸν δὲν προκύψῃ περίσσευμα ἐκ τῶν εἰσπράξεων, θὰ προκύψῃ ἐκ τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων, αἵτινες πάντοτε ἀφίνουν ἕνα ποσὸν 7–8% ἐπὶ τῶν ἀναγραφομένων ἐξόδων, ὡς συνέβη καὶ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν 1928–29, ὅτε ἔμεινεν ἀδιάθετον ποσοστὸν πιστώσεων 6.80%, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν πινάκων τῶν προσωρινῶν καταστάσεων τοῦ 1928–1929. Κατὰ τὸ ἐννεάμηνον διάστημα ἀπὸ 1 Ἀπριλίου 1929 μέχρι 31 Δεκεμβρίου, ἤτοι ἐννέα μηνῶν διάστημα τὰ ἐνταλθέντα τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔξοδα τῆς πρώτης κατηγορίας ἀνῆλθον εἰς δραχ. 6.314.789. 913 ἀπέναντι χορηγηθεισῶν πιστώσεων δι’ ὅλον τὸ ἔτος δραχ. 10.382.205.165, ἐνῷ κατὰ τὸ ἀπὸ 1 Ἀπριλίου 1928 ἕως 31 Μαρτίου 1929 διάστημα ἐνετάλησαν μὲν ἔξοδα δραχ. 7.286,131.636 καὶ 35)οο ἐξ αὐτῶν ὅμως μόνον δραχ. 5.365.717.819 καὶ 86)οο ἦσαν πραγματικὰ ἔξοδα, καὶ δραχ. 1.920.413.816,55)οο ἀποτελοῦν κίνησιν κεφαλαίων (ἐν οἷς 1.125.000.000 δραχμῶν εἶναι τὸ δάνειον σταθεροποιήσεως, τὸ ποσὸν τοῦ ὁποίου καθὼς καί τινα κονδύλια ἐπὶ τῇ βάσει τῶν περισσευμάτων τοῦ 1928 –1929). Τὸ κατὰ τὸ ἐννεάμηνον διάστημα ἐνταλθὲν ποσὸν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ὅπερ ἔχω ὑπ’ ὄψει, καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐνταλθέντων 1.000.702.289 ἐκ τοῦ κονδυλίου κινήσεως κεφαλαίων ἀφίνει ὑπόλοιπον ἐνταλθέντων ἐξόδων δραχμὰς 5.314.087.624, ἤτοι ἴσον περίπου ποσὸν μὲ τὸ ἐνταλθὲν κατὰ 1928–1929 ποσὸν πραγματικῶν ἐξόδων, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἶναι τὰ ¾ μόνον τῶν διατεθεισῶν πιστώσεων. Ἐπὶ τούτου θέλει δώσει ἐξηγήσεις ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Δύναταί τις ὅμως νὰ εἰκάσῃ ὅτι δικαιολογεῖται ἡ διαφορά, ἐν μέρει μὲν ἕνεκεν ἐκτάκτων κονδυλίων, καταχωρισθέντων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑπὸ τὸν τίτλον δημιουργηθείσης ΙΙΙ κατηγορίας ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς διαθέσεως τῶν πλεονασμάτων τοῦ 1927–1928, ἐν μέρει δὲ ἐκ τοῦ ὅτι συμβαίνει ἐνίοτε, εἴς τινα ἐποχήν, νὰ παρίσταται ἀνάγκη ἐντολῆς καὶ πληρωμῆς μειζόνων ἢ ὅσων ἡ ἀναλογία τοῦ χρόνου τῆς χρήσεως ἐνδείκνυει, ἐπὶ μειώσει τῶν κατὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ χρόνου τῆς χρήσεως ἐνταλθησομένων δαπανῶν. Ἐπὶ πλέον δὲ δὲν δύναται νὰ μᾶς ἀνησυχῆσῃ τὸ ὅτι ἐνετάλησαν μείζονος ποσοῦ ἢ ὅσον ἀναλογεῖ εἰς τὸ ἐννεάμηνον ἔσοδα, δεδομένου ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐνταλθῶσι καὶ πληρωθῶσι κατὰ τὸ ὑπόλοιπον διάστημα χρόνου τῆς χρήσεως περισσότερα ἀπὸ τὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένας πιστώσεις, ἐκτὸς ἂν ζητηθῶσιν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, ὅπερ δὲν δυνάμεθα νὰ προδικάσωμεν ὡς μέλλον νὰ συμβῇ. Ἄρα ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι κατὰ τὸ ὑπόλοιπον χρονικὸν διάστημα τῆς χρήσεως θὰ ἐνταλθῶσιν καὶ θὰ πληρωθῶσιν ἔσοδα ὀλιγώτερα, ἢ ὅση εἶναι ἡ κατὰ χρόνον ἀναλογία αὐτῶν. Τώρα, αἱ κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀντιρρήσεις στρέφονται, ἢ μᾶλλον θέλουν νὰ στραφοῦν εἰς τοῦτο: ὅτι τὰ ἔσοδα τὰ εἰσπραχθέντα εἶναι κατὰ πολὺ ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅσα ἔπρεπε νὰ πραγματοποιηθοῦν ἐν ἀναλογίᾳ τῶν ἐννέα μηνῶν τοῦ 1929–1930. Τὰ βεβαιωθέντα ὅμως εἶναι πολὺ περισσότερα πραγματικῶς. Ἐδῶ χρειάζεται προσοχὴ διὰ νὰ διακρίνωμεν τὰ ἀκριβῆ ποσὰ εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μας. Ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου τῶν ἐννέα μηνῶν, ἤτοι τῶν ¾ τοῦ ὅλου λογιστικοῦ ἔτους ἔδωσε 7.886.471.108 δραχμὰς καὶ ὑπερβαίνει τὴν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἀναλογίαν τῶν εἰσπράξεων κατὰ 587.000.000 δραχμῶν. Ἡ ἀναλογία κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων τοῦ 1929–1930 εἶναι 7.289.116.952, ἑπομένως ἐβεβαιώθησαν κατὰ ἑξάμηνον διάστημα ἔσοδα 587 ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον.

§79Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι φυσικὸν τοῦτο καὶ ἰδοὺ διατί: Σεῖς συγκρίνετε δύο ἔτη καὶ δὲν εὑρίσκετε τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν βεβαιώσεων καὶ εἰσπράξεων. Δηλαδὴ ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην, κατὰ τὸ 1929–1930 εὑρίσκεται ὅτι ἐβεβαιώθησαν περισσότερον ἀπὸ ὅσα εἰσεπράχθησαν. Τοῦτο σημαίνει ὅτι σήμερον—θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω ἀμέσως—ἡ ἐφοριακὴ ὑπηρεσία, ἐργάζεται ἐφέτος πολὺ ἀνετώτερον, διότι ἀπαλλάσσεται καθημερινῶς περισσότερον ἀπὸ τὸν φόρτον ὑποθέσεων καὶ συνεπῶς ἐπιμελέστερον διεξάγεται ἡ ὑπηρεσία.

§80Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἔτος αὐτὸ ὁμολογουμένως, ἡ φορολογικὴ ὑπηρεσία ἀπέδωκε περισσότερα καὶ ἐβεβαίωσε καλλίτερα τοὺς φόρους. Πάντως εἶναι γεγονὸς ὅτι ἐφέτος ἡ βεβαίωσις ἔγινε καλλιτέρα καὶ ἐβεβαιώθησαν καὶ παλαιότερες ἐκκρεμότητες. Φρονῶ δὲ ὅτι τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε καὶ ἀκόμη ἐσχάτως πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ ἐπιμελεστέρας ἐργασίας τῆς φοροτεχνικῆς ὑπηρεσίας, διότι μπορεῖ νὰ ἐβεβαιώθησαν περισσότεροι φόροι καὶ νὰ ἀναλογοῦν διὰ μελλούσας περισσοτέρας εἰσπράξεις ἕνεκα ἐξαιρετικῶν περιστάσεων, αἱ εἰσπράξεις δύνανται νὰ μὴ ἔχουν οὐδεμίαν ἀναλογίαν μὲ τὰς βεβαιώσεις. Διότι ἐφέτος ἔχομεν τὸ ἐξαιρετικὸν αὐτὸ φαινόμενον ὅτι αἱ εἰσπράξεις δὲν θὰ μποροῦσαν κατὰ τὸ ἐννεάμηνον διάστημα νὰ ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὰς βεβαιώσεις, διότι ἔχομεν μείζονας καθυστερήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν σημαίνουν ἀπώλειαν τῶν βεβαιωθέντων, ἀλλὰ μᾶλλον βραδυτέραν εἴσπραξιν. Ἑπομένως καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι εἰς τὰς βεβαιώσεις αὐτὰς περιλαμβάνονται φόροι καθυστερημένοι ἐκ παλαιῶν χρήσεων, καὶ διότι ἡ φοροτεχνικὴ ὑπηρεσία ἐλειτούργησε καλλίτερα καὶ ἀπέδωκε περισσότερα, εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ καθυστέρησις αὐτὴ δὲν ἀποτελεῖ ἐλάττωσιν τῶν εἰσπράξεων, διότι ἔχομεν βεβαιωμένον ὅτι ἐπὶ τῶν βεβαιωθέντων καὶ μὴ εἰσπραττομένων ἐσόδων, εἶναι ὡρισμένον, κατὰ τὴν πεῖραν, τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον εἰσπράττεται βραδύτερον· εἶναι δὲ τοῦτο 70 ἕως 80%. Ἑπομένως ἔχομεν βεβαίωσιν φόρων μὴ εἰσπραχθέντων 1.206.000.000 εἰς τὸ ἐννεάμηνον διάστημα ἐξ αὐτῶν θὰ εἰσπράξωμεν 800 καὶ 900.000.000 καὶ θὰ καλυφθῇ δι’ αὐτῶν κάθε καθυστέρησις 1929–30 καὶ ἔλλειμμα δὲν θὰ ὑπάρξῃ. Κατὰ ταῦτα, ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε δεδομένων ἔχομεν πεποίθησιν, ὅτι θὰ εἰσπραχθῶσιν ὅλα τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ προβλεπόμενα ποσά. Ἄν δέ, παρ’ ἐλπίδα, μείνῃ ποσόν τι καθυστερημένον, ἀπόκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ φειδὼ διαχειριζομένη τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους νὰ προσπαθήσῃ νὰ περιορίσῃ τὸ ποσοστὸν τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων, τὸ ὁποῖον πέρυσιν ἀνῆλθεν εἰς 15%, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν μὲ μείζονα ἀνάπτυξιν ἀριθμῶν, ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ εἴπω προκειμένου περὶ τῆς φορολογίας εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὑπεστηρίχθη, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ ποσοστὸν τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος εἶναι μεγάλο. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μὲ αὐτό.

§81Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ δὲν εἶπα αὐτό.

§82Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφόσον ὑπολογίζετε ὅτι ἡ φορολογία εἶναι 18% ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος δὲν συμφωνῶ μαζί σας. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω διατί. Δὲν ἀποδέχομαι τοὺς λογαριασμούς, οἱ ὁποῖοι γίνονται μέχρι σήμερον, ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Οὔτε τὰ 35 δισεκατομμύρια τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κέας συνάδελφος, οὔτε τὰ 47 δισεκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἀποδέχεται εἰς τὴν τελευταίαν μελέτην του ὁ καθηγητὴς τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Ζολώτας, καὶ ὑποστηρίζω ὅτι ἂν γίνῃ ἀκριβὴς λογαριασμὸς θὰ προκύψῃ ποσὸν ὑπερβαῖνον τὰ 55 δισεκατομμύρια. Ὑπελογίζαμεν ἄλλοτε, πρὸ τοῦ 1912—εἶχε δημοσιευθῆ μάλιστα τότε μία μελέτη ὁ Ἐθνικὸς πλοῦτος, ὑπὸ τοῦ κ. Σ. Λοβέρδου—ὑπελογίζαμεν λοιπὸν ὅτι μόνον ἐκ τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας, εἴχομεν τότε 450 ἑκατομμυρίων χρυσῶν δραχμῶν εἰσόδημα μόνον ἐκ τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας λέγω. Ἄν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψει του ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔκτοτε ἐτριπλασιάσθη κατ’ ἔκτασιν καὶ κατὰ πληθυσμόν, καὶ ἐπενταπλασιάσθη κατὰ εὐζωΐαν, κατὰ σύστημα εὐζωΐας δηλαδή, (διότι σήμερον εἰς τὰ οἰκονομικὰ παίζει μεγάλον ρόλον ἡ κοινωνικὴ παρατήρησις, μόνον δὲ διὰ τῆς κοινωνικῆς παρατηρήσεως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθοῦν ἀκριβῶς οἰκονομολογικὰ συμπεράσματα), ἂν ὑπολογίσωμεν, λέγω, ὅτι ἐπενταπλασιάσθη ἡ πολυτέλεια τοῦ βίου, ἂν ὑπολογίσωμεν ὅτι ἀνεπτύχθη ἡ βιομηχανία, ἡ ὁποία παρήγαγε κατὰ 1919 6 δισεκατομμυρίων βιομηχανικὰ προϊόντα τὰ ὁποῖα δὲν εἴχομεν εἰς τὸ 1912 ὅτε ἐλογαριάζαμεν τὸν Ἐθνικὸν πλοῦτον, ἂν ὑπολογίσωμεν ὅτι ἡ ἀκίνητος ἰδιοκτησία ἀπέκτησε διπλασίαν καὶ τριπλασίαν ἀξίαν, ὅτι ἡ ἀγροτικὴ ἰδιοκτησία καὶ αὐτὴ ὑπερετιμήθη, ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ τίμημα τοῦ σίτου καὶ ὅλων τῶν ἄλλων προϊόντων, τὴν δ’ αὔξησιν αὐτῶν ὑπολογίσωμεν, ὄχι μόνον κατὰ τὸν τιμάριθμον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τὸν τιμάριθμον, ὅπως καὶ εἶναι, ἂν ὑπολογίσωμεν ὅτι ηὐξήθησαν αἱ πρόσοδοι ἐκ τῆς βιομηχανοποιήσεως καὶ ἐξαγωγῆς καὶ οἴνου, ἐκ τοῦ παρακρατήματος τῆς σταφίδος τότε καὶ μόνον δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἀσφαλῆ συμπεράσματα διὰ τὸ Ἐθνικόν μας εἰσόδημα. Ἐπὶ πλέον ἐρωτῶ: Ποῦ στηρίζονται οἱ ὑπολογίζοντες οὕτω πενιχρὸν τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα; Στηρίζονται εἰς τὰς ἐπισήμους στατιστικάς, ἀλλ’ αἱ ἐπίσημοι στατιστικαὶ εἶναι ἐσφαλμέναι. Μία φορὰ κἄποιος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκάλεσε τὸν διευθυντὴν τῆς στατιστικῆς καὶ τοῦ εἶπε: Θέλω νὰ μοῦ φέρῃς στατιστικὰς πληροφορίας ἐπὶ τοῦ δεῖνα θέματος. Ξεύρετε τὶ τοῦ ἀπήντησεν ὁ Διευθυντὴς τῆς Στατιστικῆς; «Γιατὶ τὶ θέλετε; Πρὸς ποῖον σκοπόν; Ἄν τὰς θέλετε γιὰ τὸν ἄλφα σκοπὸν νὰ σᾶς δώσω τοιαύτας στατιστικὰς πληροφορίας ἐξυπηρετούσας τὸν ἄλφα σκοπόν, ἂν τὰς θέλετε γιὰ τὸν βῆτα σκοπὸν νὰ σᾶς δώσω διαφορετικάς. (γέλωτες). Συγκεκριμμένως δὲ ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν στατιστικὴν τοῦ σίτου τῆς παραγωγῆς τοῦ ἐγχωρίου, τὶ δίδει αὐτή; ἢ μᾶλλον ποῦ τὰ εὗρεν ἡ στατιστικὴ τὰ στοιχεῖα ἐξ ὧν κατηρτίσθη; Ἀπὸ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔδωκαν οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων. Φαντάζεσθε ὅτι οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων ἀπήντησαν ὅλοι ἀκριβῶς; Βεβαίως ὄχι. Ἡ στατιστικὴ ἀθροίζει ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχει ὑπ’ ὄψει της, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψει της δὲν τὰ ἀθροίζει. Οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων, φοβούμενοι τὴν φορολογίαν ἔδωσαν προφανῶς ἀνακριβεῖς πληροφορίας. Αἱ στατιστικαὶ δὲν ἀποτελοῦν ἀμάχητα τεκμήρια, διότι στηρίζονται ἐπὶ ἀναξιοπίστων πηγῶν, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποσότητα καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰς τιμάς. Καὶ διὰ τὰς σταφιδαμπέλους καὶ τὰς ἀμπέλους καὶ τὰ ζῷα, ἔχουν γίνῃ ἀνακριβεῖς δηλώσεις. Βγάλτε λοιπὸν τὴν στατιστικὴν ἀπὸ τὴν μέσην. Ὅταν ληφθοῦν ὅλα τ’ ἀνωτέρω ὑπ’ ὄψει, τότε θά ἰδῆτε ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα φθάνῃ τὰ 55.000.000.000 ὡς προεῖπον. Ἀπ’ αὐτὸ ἓν μέρος διατίθεται διὰ τὴν ἀνανέωσιν τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου, ἓν μέρος διατίθεται διὰ τὴν δαπάνην τῆς παραγωγῆς, ἓν μέρος πρὸς συντήρησιν καὶ ἀναπαραγωγὴν τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ ἓν μέρος πηγαίνει εἰς τὸ Κράτος. Ποῖον εἶναι τὸ ποσοστὸν ποὺ πηγαίνει εἰς τὸ Κράτος, χωρὶς νὰ μειοῦται τὸ πρὸς ἀνανέωσιν τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου ποσοστόν; Ἐὰν εἴμεθα σωστοὶ οἰκονομολόγοι πρέπει νὰ τηρῶμεν μὲ εὐλάβειαν τὴν ἀρχὴν αὐτήν, καὶ νὰ μὴ θίξωμεν τὸ πρὸς ἀνανέωσιν τοῦ φθειρομένου Ἐθνικοῦ πλούτου ποσοστὸν ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, καὶ ὄχι ἀλογίστως νὰ ἐπιβάλλωμεν φόρους, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὴν ἰσορροπίαν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Βεβαίως εἶναι μία πρόχειρος καὶ εὔκολος δημοσιονομικὴ πολιτική, αὐτὴ ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη ἐπί τινα ἔτη ἐσχάτως, νὰ αὐξάνωμεν τὸ ποσοστὸν ἑκάστης φορολογίας. Εἶχε 20 δραχ. τὴν ὀκᾶν φόρον ὁ καφφές, βάλε 10 ἢ 20% ἐπάνω, ἔχει 10% φόρον οἰκοδομῶν κάμε 20%, τὶ γίνεται ἡ ἰσορροπία τοῦ Ἐθνικοῦ οἰκονομικοῦ βίου; Εἰς αὐτὸ δέον νὰ προσέξωμεν διὰ νὰ φθάσωμεν σὲ κἄποιο συμπέρασμα. Τὸ περίσσευμα τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅπερ τυγχάνει νὰ εἶναι κατατεθειμένον εἰς 39 Τραπέζας ἀνέρχεται εἰς δραχ. 18.616.037.000 κατὰ τὴν στατιστικὴν τῆς 31 Δεκεμβρίου 1930. Ἄρα ἔχομεν περίσσευμα μόνον ἐκ τῶν εἰς τὰς Τραπέζας καταθέσεων πρὸς ἀνανέωσιν τοῦ κεφαλαίου τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου δραχ. 18.616.037.000. Διότι ὁ Ἐθνικὸς πλοῦτος, τὸ παραγωγικὸν κεφάλαιον φθείρεται καὶ ἐλαττοῦται· ἔχει ἀνάγκην ἀνανεώσεως. Ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἕνα μέρος διατίθεται εἰς τὸ νὰ συμπληρώσῃ τὴν φθορὰν τοῦ κεφαλαίου, καὶ ἄλλου διὰ νὰ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιον τῆς παραγωγῆς, διότι ἡ πρόοδος καὶ ἡ ἐξέλιξις ἀπαιτοῦν μείζονα κεφάλαια διὰ νὰ παράγουν μεῖζον εἰσόδημα ἀφοῦ σὺν τῇ προόδῳ τοῦ πολιτισμοῦ ὁ βίος γίνεται ὁσημέραι δαπανηρότερος. Ὅταν λοιπὸν εἰς τὰς Τραπέζας ἔχομεν 18 καὶ πλέον δισεκατομμυρίων δραχμῶν περίσσευμα τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν καὶ πόσα εἶναι εἰς χεῖρας τῶν ἀποθησαυριστῶν, σημαίνει ὅτι περίσσεια κεφαλαίου τὸ ὁποῖον χρησιμοποιεῖται πρὸς ἀνανέωσιν καὶ ἐπαύξησιν τοῦ κεφαλαίου παραγωγῆς καὶ ὅτι δὲν εἶναι τοσαύτη ἡ φορολογία τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ὥστε νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἐπιβεβλημένων φόρων εἶναι τόσον μεγάλο ὥστε νὰ γονατίσῃ ἡ Ἐθνικὴ παραγωγή. Μὴ νομίσετε, ὅμως ὅτι ἐγώ, ὁ ὁποῖος πάντοτε ὑπεστήριξα γενικῶς τὴν ἀνάγκην τῆς μειώσεως τῆς φορολογίας, ἰδίως ὡρισμένων κοινωνικῶν τάξεων εἰς ὡρισμένων εἰδῶν φόρων, δὲν εἶμαι συνεπής, καὶ τοῦτο διότι φρονῶ καὶ ὑποστηρίζω ὅτι δὲν εἶναι τὸ συνολικὸν ποσὸν τῆς φορολογίας μεγάλο, ἀλλ’ εἶναι κακῶς κατανεμημένον. Δὲν εἶναι ἀναλόγως τοῦ πλούτου καὶ τοῦ εἰσοδήματος ἑκάστου φορολογουμένου κατανεμημένου ἐν δικαίῳ ἀναλογικῷ μέτρῳ, ὥστε νὰ βαρύνῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν τὰ μεγαλείτερα εἰσοδήματα καὶ οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐμὲ εἶναι οἱ φορεῖς τῆς κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀκολασίας καὶ διαφθορᾶς. Διότι ἐφ’ ὅσον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ συνηθίζῃ εἰς πολυτελέστερον βίον, ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ἠθικόν του, φρόνημα θὰ καταπίπτῃ. Ὅσον περιορίζεται ὁ πλοῦτος εἰς ὀλιγωτέρας χεῖρας, σημαίνει ὅτι ὑπάρχουν περισσότερα πεινῶντα στόματα. Διότι ὁ πλοῦτος ἑκάστης χώρας εἶναι ὡρισμένος κατὰ συνολικὴν ποσότητα. Ἐὰν εἶναι διαναμεμημένος εἰς ὅλας τὰς κοινωνικὰς τάξεις κατά τινα δικαίαν ἀναλογίαν, ὅλος ὁ κόσμος θὰ εὐπορῇ ἢ τοὐλάχιστον δὲν θὰ στερεῖται τοῦ ἀναγκαίου. Ὅταν ὅμως ὀλίγα ἄτομα πλέουν εἰς τὸ πέλαγος τῶν ἑκατομμυρίων καὶ οἱ πολλοὶ δὲν ἔχουν τίποτε βεβαίως αὐτοὶ θὰ τρῶνε πολὺ καὶ θὰ χαλάῃ τὸ στομάχι των καὶ οἱ ἄλλοι θὰ πεινοῦν. Ἡ φορολογία λοιπὸν πρέπει νὰ πλήττῃ τὰ μεγάλα εἰσοδήματα οὕτως ὥστε συμπληρουμένου ἐξ αὐτῆς τοῦ ἀπαραιτήτου διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κρατικοῦ σκοποῦ ποσοῦ, τὰ μικρὰ βιοπαλαιστικὰ εἰσοδήματα νὰ μένουν ἀφορολόγητα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια ὅτι «οἱ Ἕλληνες συνεισφέρουν εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς περιουσίας των». Εἰς τοῦτο στηρίζεται τὸ ὅτι ἡ φορολογία πρέπει νὰ εἶναι κατανεμημένη δικαίως. Δὲν θέλω δι’ αὐτοῦ νὰ μεμφθῶ τὴν νῦν Κυβέρνησιν διότι δὲν ἐφαρμόζει τοιοῦτον πρόγραμμα. Ἐκφράζω ἁπλῶς τὰς ἰδικάς μου γνώμας ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔχει τὰς ἰδικάς της. Πάντως ὅμως πρέπει νὰ σκεφθῇ ἄν δὲν ἐνδείκνυται νὰ ἀλλάξῃ γνώμας διότι οἱ κίνδυνοι αὐξάνουν. Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι ἡ φορολογία δὲν εἶναι μεγάλη, ἀλλ’ ὑπάρχει κακὴ κατανομὴ αὐτῆς, εἶναι πιεστικὴ τῶν λαϊκῶν τάξεων καὶ ὄχι τῶν πλουσίων, καὶ δυνάμεθα ἴσως βαρυτέραν ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος φορολογίαν νὰ ἐπιβάλωμεν, ἀλλὰ νὰ τὴν ἐπιβάλωμεν εἰς μεγαλείτερον βαθμὸν εἰς τοὺς πλουσίους τοὺς ἔχοντας τὰς μεγάλας περιουσίας καὶ ἀπολαμβάνοντας τὰ μεγάλα κέρδη ἐλαφρώνοντας ἀναλόγως τοὺς μικροὺς βιοπαλαιστὰς καὶ ἐργάτας. Τοιουτοτρόπως ὄχι μόνον θὰ ἀνακουφίσωμεν τὰς λαϊκὰς τάξεις, ὄχι μόνον θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὑγείας τῶν λαϊκῶν τάξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν τρέφονται ἐπαρκῶς καὶ δὲν οἰκίζωνται ὑγιεινῶς, ἀλλὰ θὰ στηρίξωμεν καὶ τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης. Ἐπὶ πλέον ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν πολὺ σοβαράν. Ὅταν ἡμεῖς ἐψηφίζαμεν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν ἐπιβολὴν τῶν 10, 20, 30 ἢ 40% πρόσθετον φόρον ἐψηφίζαμεν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ἡ ἀπόδοσις τῶν προσθέτων τούτων ποσοστῶν διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν ἀναγκαστικῶν δανείων καὶ τοῦ κυμαινομένου χρέους. Καὶ τοιουτοτρόπως ἀφ’ ἑνὸς ἐλαφρύνομεν τὸ Κράτος, ἀπὸ ὡρισμένα δάνεια ἔκτακτα καὶ ἐπαχθέστατα καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἀνακουφίσωμεν ἀπὸ τὴν φορολογίαν τὰς λοιπὰς τάξεις, καταργοῦντες τὰ πρόσθετα ταῦτα ποσοστά, ἅμα ἤθελον ἐξωφληθεῖ τὰ ἀναγκαστικὰ δάνεια καὶ τὰ κυμαινόμενα χρέη τοῦ Κράτους. Τώρα ὅμως βλέπω μετὰ θλίψεως, ὅτι ἡ ἀπόδοσις τῶν προσωρινῶν αὐτῶν προσθέτων φόρων, γίνεται μόνιμον εἰσόδημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζομεν αὔξησιν δαπανῶν καὶ δημιουργίαν νέων ἄρθρων εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κατ’ ἐμὲ εἶναι ὀλέθριον τὸ γενόμενον. Ὅταν γεννηθῇ ἕνα ἔξοδο εἰς τὸ σπίτι σου καὶ συνηθίσῃ εἰς αὐτὸ ἡ οἰκογένειά σου, δὲν τὸ κόβεις. Ἐπλουτίσθη μὲ ἕνα ἔκτακτον ἔσοδον 1.000.000.000 δραχμῶν ὁ προϋπολογισμός μας, καὶ αὐτὸ μᾶς ἐνθαρρύνει νὰ προβαίνωμεν εἰς νέα ἔξοδα, ἔξοδα πολυτελείας εἰς τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐπροβαίναμεν ἐὰν δὲν εἴχομεν τὸ ἔκτακτον ἔσοδον αὐτό. Ἐὰν ὅμως τὸ διαθέτομεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν του, θὰ εἴχωμεν διττὴν ὠφέλειαν· πρῶτον θὰ εἴχομεν ἐλαττώσει τὸ δημόσιον χρέος κατά τινα δισεκατομμύρια καὶ φυσικὰ θὰ εἶχεν ἐλαττωθῇ καὶ ἡ δαπάνη τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ δημοσίου χρέους κατά τινα ἑκατομμύρια ἐτησίως, καὶ δεύτερον θὰ εἴμεθα ἤδη εἰς θέσιν νὰ καταργήσωμεν τὰ πρόσθετα ταῦτα ποσοστά, τὰ ὁποῖα βαρύνουν τὸν λαὸν μὲ 1.500.000.000 δραχμὰς ἐτησίως. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ἵδρυσαν ἕνα ὀργανισμὸν τὸν ὁποῖον ὠνόμασαν «Caisse d'amortissement» εἰς τὸν ὁποῖον ἔδωσαν ἐκτάκτους τινὰς προσόδους, ὡς καὶ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ διὰ τὴν βαθμιαίαν ἀπόσβεσιν τοῦ δημοσίου χρέους. Αὐτὸ τὸ ταμεῖον λειτουργεῖ διὰ καταστατικοῦ χάρτου, σχεδὸν διὰ συνταγματικῶν διατάξεων. Εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο περιέρχονται ὡρισμένα εἰσοδήματα καὶ ἀποσβένει τὰ χρέη τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ. Ὄχι μόνον ἀποσβένει τὰ χρέη, ἀλλὰ παρακολουθεῖ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου καὶ ἀντιλαμβανόμενον ὅτι ὑπάρχουν διαθέσιμα χρήματα ὥστε νὰ τοῦ ἐπιτρέπεται νὰ ἐκδίδῃ νέα δάνεια μὲ ἐλαφρότερον τόκον πρὸς μετατροπὴν τῶν παλαιοτέρων δανείων ποὺ εἴχομεν βαρύτερον τόκον. Ἐκδίδει νέα δάνεια διὰ τῶν ὁποίων ἐξοφλεῖ τὰ ἐπαχθέστερα παλαιὰ τοιαῦτα. Ἕνα τοιοῦτον ὀργανισμὸν ὀφείλομεν, νὰ ἱδρύσωμεν καὶ ἡμεῖς, ἐκχωροῦντες εἰς αὐτὸν τὰς εἰσπράξεις τῶν προσθέτων αὐτῶν ποσοστῶν μέχρις ἀποσβέσεως τῶν ἀναγκαστικῶν δανείων καὶ κυμαινομένου χρέους, ὅπερ δέον κατόπιν νὰ καταργηθοῦν, καὶ παραχωροῦντες εἰς αὐτὸν διὰ τὰ ἄλλα χρέη εἰδικά τινα μονοπώλια, ὧν ἐνδείκνυται ἡ ἵδρυσις καὶ περὶ ὧν ἄλλοτε θὰ πραγματευθῶ. Ἐπιφυλλάσσομαι νὰ κάμω μερικὰς ὑποδείξεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν θελήσῃ νὰ μὲ ἀκούσῃ ὅπως ὑπέδειξα προηγουμένως καὶ ἄλλα τινά, εἰς τὰ ὁποῖα εὐτυχῶς μὲ ἤκουσε, διότι καὶ τὴν ὑποβολὴν ἀπολογισμοῦ εἶχον ὑποδείξει διὰ τῆς προπερισυνῆς ἀγορεύσεώς μου, καὶ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐγκαίρως καὶ ὄχι εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως, ὅπως ἐπίσης ὑποδείξῃ διὰ τῆς περισυνῆς καὶ προπερισυνῆς ἀγορεύσεώς μου, τὴν ἀνάγκην τῆς καταδιώξεως τοῦ λαθρεμπορίου. Ἀλλὰ ἕως τώρα δὲν ἐφηρμόσθησαν αἱ ὑποδείξεις μου αὐταὶ τελείως καὶ τὰ ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἔσοδα δὲν ἔφθασαν ἀκόμι εἰς τὸ φυσιολογικὸν αὐτῶν ποσόν. Δι’ αὐτὸ ἔχω τὸ θάρρος νὰ ὑποδείξω ἁπλῶς, χωρὶς καμμίαν πρόθεσιν ἀντιπολιτεύσεως ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ συσταθῇ καὶ εἰς ἡμᾶς εἰδικὸν ταμεῖον ἀποσβέσεως τῶν χρεῶν εἰς τὸ ὁποῖον νὰ διατεθῇ τὸ ἐκ τῶν προσθέτων ποσοστῶν ἔσοδον 1.777 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἔχει ψηφισθῇ εἰδικῶς διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν ἀναγκαστικῶν δανείων, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ κατάργησις τῶν ἐπαχθεστάτων τούτων ποσοστῶν ἐπὶ τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Αὐταί, κύριοι, εἶναι αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς γενικῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ καταλήγων ἤδη τὸν λόγον διὰ νὰ μὴ κουράσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλήν, διότι καὶ ἄλλοι ρήτορες θὰ ἀναπτύξουν τὰ θέματα αὐτὰ τελειότερον καὶ ἀκριβέστερον ἀπὸ ἐμέ. Ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν χαράν μου ὡς ἀνεξαρτήτου βουλευτοῦ ὅτι ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους λήγει μὲ ἰσοζύγιον καὶ ὅτι τὸ ἰσοζύγιον κατορθοῦται χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἔσοδον ἐκ συνάψεως δανείου, ὅπως εἰς τὸ παρελθόν, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι ἀναμένοντες ἔτι μείζονα βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν μας εἰς τὸ μέλλον. (χειροκροτήματα).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιάνος.

§84Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ ἐπεθύμουν νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν μεγαλειτέρας ψυχραιμίας, τοῦθ’ ὅπερ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον καὶ ἐκ τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Βουλήν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι μία ἀτμόσφαιρα ἀντίθετος ὀφείλεται προφανῶς εἰς μίαν ἀδικαιολόγητον παρεξήγησιν, ἡ ὁποία ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐσχηματίσθη εἰς βάρος τῆς πορείας τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, τὴν ὁποίαν αὕτη ἠκολούθησεν ἐσχάτως κατὰ τὴν ὑπ’ αὐτῆς γενομένην ἔρευναν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς κ. Ρεδιάδου, ὑπέβαλε μίαν μακροσκελῆ ἔκθεσιν, ἡ ὁποία μετὰ πάροδον 10 ὁλοκλήρων ἡμερῶν, ἀφ’ ἧς ὑπεβλήθη, ἐδημοσιεύθη ἐν περιλήψει εἰς τὰς ἐφημερίδας. Δὲν νομίζω νὰ ἔχῃ τι τὸ ἄτοπον, ἢ τὸ ἀντικανονικόν, ἢ τὸ ἀντικοινοβουλευτικὸν ἡ πρᾶξις τῆς δημοσιεύσεως. Ἡ ὑποβληθεῖσα ἔκθεσις εἶναι μία πρᾶξις κοινοβουλευτικὴ ὅπως εἶναι ὅλαι αἱ ἐκθέσεις, ὅπως εἶναι αἱ ἐν τῇ Βουλῇ ἀγορεύσεις, αἱ ὁποῖαι ὅσον περισσότερον δημοσιεύονται τόσον τὸ καλλίτερον, διότι τότε ἡ συζήτησις γίνεται εὐρυτέρα καὶ τὰ ἐπιτυγχανόμενα ἀποτελέσματα καλλίτερα. Ἂν ἔχῃ κάτι τι τὸ εὐεργετικὸν ὁ θεσμὸς ὁ κοινοβουλευτικός, τοῦτο ἀσφαλῶς ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι ἐν αὐτῷ ἀσφαλίζεται ἡ δημοσιότης. Ἡ δημοσιότης αὕτη εἶναι ἐπιβεβλημένη, εἶναι συμφέρουσα ὡς ἐπιτρέπουσα καὶ ἐξασφαλίζουσα συζήτησιν εὐρυτέραν τόσῳ μᾶλλον ὅσῳ ἡ δημοσιότης αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βλάψῃ τὰς συζητήσεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Τοὐναντίον διευκολύνει αὐτάς. Ἡ δημοσίευσις τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς εἶχε καὶ τοῦτο τὸ καλὸν ὅτι δι’ αὐτῆς ἀνεκοίνωσε τὴν ἐπιχειρηματολογίαν αὐτῆς ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις (ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι τὰ ὀρθὰ ὑπεστήριξεν) ἐγκαίρως, ἀκριβῶς διὰ νὰ ὑποστῇ τὴν βάσανον παρ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀντιθέτως πρὸς ταύτην ἔβλεπον τὰ πράγματα. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἡ δημοσίευσις αὐτὴ ἦτο καὶ οὐσιαστικῶς χρήσιμος καὶ τυπικῶς ἐπιβεβλημένη. Νομίζω ἀδιστάκτως ὅτι ἄλλη εἶναι ἡ ἀφορμὴ ἕνεκα τῆς ὁποίας κατεκρίθη ἡ δημοσίευσις. Αὕτη κατεκρίθη διὰ τὸ περιεχόμενον, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο σύμφωνον πρὸς τὰς κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις καὶ τὸ ὁποῖον πᾶν ἄλλο ἢ αἰσιόδοξον εἶναι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τὰ αἰσιόδοξα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λέγῃ κανείς, εἶναι τὰ πραγματικὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τονίζῃ, ἵνα ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων λαμβάνωνται τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα. Ἀλλ’ ἡ παρεξήγησις αὐτή, ἡ ὁποία, ὡς εἶπον, δὲν εἶχεν αἰτίαν τὴν δημοσίευσιν, ἀλλὰ τὸ περιεχόμενον τῆς ἐκθέσεως, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι καθὸ παρεξήγησις ἦτο ἀπολύτως ἄδικος. Ἦτο ἄδικος διότι ἠμφισβήτησε τὰς καλὰς προθέσεις τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Ἦτο ἄδικος καὶ λόγῳ τοῦ περιεχομένου τῆς ἐκθέσεως διότι ἀσφαλῶς δι’ αὐτῆς δὲν ἐσκοπεῖτο οὔτε ἡ ὑπονόμευσις τῆς Κυβερνήσεως οὔτε ἡ μείωσις τοῦ κύρους αὐτῆς. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίᾳ ὁ Πρόεδρος αὐτῆς μᾶς ἠδίκησεν, ἐνῷ τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔδιδεν εἰς αὐτὸν οὔτε ἡ καλὴ ἡμῶν πρόθεσις, οὔτε ἡ ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως μέχρι τοῦδε στάσις τῆς μικρᾶς μερίδος, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διερμηνεύω τὰς γνώμας Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔπρεπε ποτὲ νὰ εἶχε λησμονήσει ὅτι ἡ πρώτη πρᾶξις τὴν ὁποίαν ἐκάμομεν ἅμα τὸ πρῶτον ἐνεφανίσθημεν μὲ πολιτικὴν αὐτοτέλειαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἦτο νὰ ψηφίσωμεν τὸν Κυβερνητικὸν ὑποψήφιον Πρόεδρον. Καὶ τὴν ψῆφον ταύτην ἐπηκολούθησε σειρὰν ἐνισχυτικῶν τῆς Κυβερνήσεως πράξεων, ὡς λ.χ. ἡ ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς Χάγης δήλωσις ἡμῶν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο διὰ ταῦτα οὐ μόνον ἄξιος τῶν συγχαρητηρίων, ἀλλὰ καὶ τῆς εὐγνωμοσύνης ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Ὁ αὐτὸς κ. Πρόεδρος δὲν ἔπρεπεν ὡσαύτως νὰ εἶχε λησμονήσει ὅτι εἰς ἄλλην συνεργασίαν ἡμῶν ἄγνωστον κατὰ τὰς λεπτομερείας της ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἰς συνεργασίαν σχετιζομένην μὲ ἐξωτερικόν τι ζήτημα, δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ ταχθῶμεν μὲ τὴν ἀντιδημοτικωτέραν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπεστήριξε χωρὶς κἂν νὰ θελήσωμεν νὰ ὠχυρωθῶμεν πρὸ τῆς Κυβερνητικῆς εὐθύνης τὴν ὁποίαν αὕτη γενναιοφρόνως μᾶς προσέφερε, διότι ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἔδωσε τὰ στοιχεῖα τῆς ὑποθέσεως καὶ ἐκ τούτων ἐσχηματίσαμεν τὴν ἰδίαν ἡμῶν πεποίθησιν, δὲν ἦτο δίκαιον νὰ ἐπιρρίψωμεν τὰς εὐθύνας εἰς μόνην τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὴν ὁποίαν δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ γίνωμεν ἀλληλέγγυοι. Ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν δυσχέρειαν τῆς Κυβερνήσεως, ὡς λ.χ. εἰς ὅλας τὰς ἀπεργίας, δὲν ἐσκέφθημεν νὰ ἐπωφεληθῶμεν ἐκ τούτων κομματικῶς, μόνοι δὲ ἡμεῖς ἐξ ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων ἐτάχθημεν ἀλληλέγγυοι μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἂν θελήσῃ κανεὶς νὰ πάῃ παρὰ πέρα, εἰς παλαιοτέρας δηλαδὴ ἐποχάς, καθ’ ἃς ἐχωρίσθημεν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἴδῃ ὅτι καὶ τότε δὲν ἐσκέφθημεν νὰ μεταπηδήσωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον στρατόπεδον, ἀλλὰ προτιμήσαντες νὰ ἀπομονωθῶμεν πολιτικῶς, ἐστηρίξαμεν διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, μόνον καὶ μόνον διότι ἀδιστάκτως ἐπιστεύομεν ὅτι ἡ παρ’ αὐτῆς χαραχθεῖσα ὁδὸς κατὰ τὴν διαχείρησιν τῶν μεγάλων καὶ πολυπλόκων ἐξωτερικῶν ζητημάτων ἦτο ἡ μόνη ἐνδεδειγμένη καὶ ἐπεφυλάχθημεν διὰ τὴν κατὰ τὴν ἰδίαν ἐποχὴν ὑπὸ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως διαχείρησιν ὅλων τῶν ἐσωτερικῶν ζητημάτων πρὸς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα εἰς πλήρη διαφωνίαν, ἀπολύτως ἄλλως τε δεδικαιολογημένην, ὡς τὰ πράγματα ἀπέδειξαν. Ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν περιστατικῶν εἶναι φανερὸν ὅτι ἡ πορεία ἡμῶν, ἡ στάσις ἡμῶν, δὲν εἶχε σκοπὸν οὔτε νὰ μειώσῃ τὸ κῦρος τὸ Κυβερνητικόν, οὔτε ὁπωσδήποτε νὰ ὑπονομεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Τοιαύτη πρόθεσις δὲν ὑπῆρξεν ἐν ἐμοί.

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν μόνην διακοπήν;

§86Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§87Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἐθύμωνα καθόλου ἐὰν ἐπρόκειτο ἀπὸ τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν νὰ ὑπονομευθῇ ἡ Κυβέρνησις. Δυστυχῶς ἀθέλητα ὑπονομεύετε ἄλλο πρᾶγμα, τὴν πίστιν τῆς Χώρας.

§88Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω τοὐναντίον. Καὶ νομίζω ἀδιστάκτως ὅτι ἡ πίστις τῆς χώρας δὲν ἐξυπηρετεῖται μὲ μίαν ὑπέρμετρον αἰσιοδοξίαν ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατέχεσθε, ἀλλ’ ὅτι τοὐναντίον αὕτη ἐξυπηρετεῖται ἐκ τῆς παραθέσεως ἀριθμῶν καὶ ἀψευδῶν πραγμάτων. Ἡ βαθυτέρα ἀλλὰ καὶ ἀπολύτως ἀκριβὴς ἐκτίμησις τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως δὲν εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν πίστιν τῆς χώρας. Τοὐναντίον ἡ γνῶσις αὐτῆς εἶναι ἀπαραίτητος διότι ἀκριβῶς συνεπείᾳ τῆς ἀκριβοῦς ἐκτιμήσεως τῶν περιστάσεων λαμβάνονται τὰ κατάλληλα μέτρα ἐγκαίρως. Καὶ δὲν εἶναι συμφέρον νὰ λέγωμεν ὅτι πηγαίνουν τὰ πράγματα πάντοτε καλὰ καὶ ὅταν δὲν πηγαίνουν, καὶ νὰ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι ἐπὶ μιᾶς καταστάσεως ψευδοῦς ὅταν τὰ πράγματα δὲν συνηγοροῦν, διότι τότε ἐκ τῶν ὑστέρων θὰ κλαύσωμεν, καὶ ἀκριβῶς τοῦτο ἠθέλησε νὰ προλάβῃ ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις ἐκθέτουσα τὰς ἀντιλήψεις αὑτῆς, τὰς ὁποίας ἔχει καὶ εἰς τὰς ὁποίας βαθύτατα πιστεύει. Ἀλλ’ ἡ συνδρομὴ ἡ ὁποία παρεσχέθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐφ’ ὅλων τῶν σημείων τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσα, δὲν παρεσχέθη οὔτε συνεπεία ἀδυναμίας τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, οὔτε συνεπεία ὑπερβολικῆς τινος συμπαθείας τὴν ὁποίαν τυχὸν τρέφομεν πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς. Ἡ τηρηθεῖσα πορεία μίαν καὶ μόνην αἰτίαν εἶχεν, ὅτι δηλαδὴ αὕτη ἦτο σύμφωνος πρὸς τὰ παραγγέλματα τῆς συνειδήσεως ἡμῶν. Ἡ αὐτὴ ἀκριβῶς αἰτία ὑπῆρξεν ἐκείνη ἥτις μᾶς ὤθησεν εἰς τὴν διακήρυξιν τῶν γνωμῶν τὰ ὁποίας ἔχομεν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Θὰ ἦτο δὲ ἀντίθετον τῶν ὑπαγορεύσεων τῆς συνειδήσεως ἐὰν ἡμεῖς ἠθέλαμεν σιωπήσει, ἐφ’ ὅσον πιστεύομεν καὶ πιστεύομεν ἀδιστάκτως ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων ἀστοχεῖ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους. Καὶ τοῦτο τονίζω μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν μοῦ δίδει ἡ συναίσθησις ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν. Ταῦτα ἐθεώρησα χρήσιμον νὰ προτάξω τῆς κυρίας συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ νὰ συντελέσω εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς ἀτμοσφαίρας σχετικῆς ἔστω ἠρεμίας, ἥτις εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν καλὴν διεξαγωγὴν συζητήσεως σχετιζομένης μὲ τὰ ζωτικώτερα συμφέροντα τῆς χώρας. Καὶ ἤδη, κύριοι βουλευταί, παρατηρῶ ὅτι ὁ συζητούμενος προϋπολογισμὸς τῆς χρήσεως 1930–1931 εἰς ὃν κατοπτρίζεται ὡς εἰκὸς ὁλόκληρος ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἀκριβῶς ἕνεκα τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κριθῇ μεμονωμένως. Ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη διὰ τὴν ἀκριβεστέραν ἔρευναν τῆς οἰκονομικῆς τῆς χώρας καταστάσεως, οὐ μήν, ἀλλὰ καὶ τῆς περαιτέρω αὐτῆς πορείας, νὰ συγκριθῇ οὗτος πρὸς τοὺς προηγουμένους προϋπολογισμούς, καὶ δὴ οὐ μόνον τοὺς ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντας ἀλλὰ καὶ τοὺς ὑπὸ προηγηθεισῶν Κυβερνήσεων καταρτισθέντας, διότι ἐκ τῆς συσχετίσεως ταύτης θὰ προκύψῃ σὺν τοῖς ἄλλοις ἄν ἐνεωτέρισεν ἐν τῇ οἰκονομικῇ αὐτῆς πορείᾳ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐν καταφατικῇ περιπτώσει, ἂν αἱ παρ’ αὐτῆς χαραχθεῖσαι νέαι κατευθύνσεις ὑπῆρξαν ἐπωφελεῖς καὶ ἐπαρκεῖς. Εἶναι τῷ ὄντι προφανὲς ὅτι ἂν ὑπάρχῃ τὶ τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὴν οἰκονομικὴν διαχείρησιν ἣν μετῆλθον ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ Κυβερνήσεις τῶν τελευταίων ἐτῶν, εἶναι ἡ συστηματική, διηνεκὴς καὶ ἀληθῶς ὑπέρμετρος αὔξησις τῶν δημοσίων δαπανῶν, ἥτις ἂν ἐγκαίρως δὲν ἀναχαιτισθῇ θὰ μᾶς φέρῃ μοιραίως καὶ ἀναποφεύκτως εἰς πλήρη οἰκονομικὴν καταστροφήν. Ἡ κατάστασις ἀπεικονίζεται πλήρης ἂν ρίψῃ τις ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν προϋπολογισμῶν ἀπὸ τῆς χρήσεως 1923–1924, ὅτε ὑπῆρξε τὸ πρῶτον ἔτος ἀπὸ τῆς λήξεως τῶν πολεμικῶν περιπετειῶν καὶ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης, καὶ ἐφ’ ἑξῆς Οὕτως ἔχομεν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα: (ἀναγινώσκει).

Ἡ αὐτὴ τάσις συνεχίζεται καὶ εἰς τοὺς μεταγενεστέρους προϋπολογισμούς. Ἰδοὺ οὗτοι: (ἀναγινώσκει).

Περιορίζομεν εἰς τὴν σύγκρισιν τῶν προϋπολογισμῶν τούτων καὶ ἀφίνω κατὰ μέρος ἄλλην σύγκρισιν, ἥτις θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ μεταξὺ τῶν συζητουμένων προϋπολογ. καὶ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1915, ὄχι μόνον διότι ἀπὸ τοῦ 1923, ὅτε καὶ ἔληξαν αἱ πολεμικαὶ ἐπιχειρήσεις, ἔδει ν’ ἀρχίσῃ νέος οἰκονομικὸς βίος, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ σύγκρισις τῶν δαπανῶν ἃς διέθετεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1915 διὰ νὰ διοικηθῇ ἡ χώρα ἐντὸς τῶν αὐτῶν γεωγραφικῶν ὁρίων ὅπως καὶ σήμερον, θὰ προεκάλει ἀσφαλῶς συναίσθημα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ συνεβιβάζετο πρὸς τὴν ἐπιβαλλομένην ψυχραιμίαν μὲ τὴν ὁποίαν πρέπει νά εἴμεθα ὠχυρωμένοι διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν ἀληθῶς βαθεῖαν οἰκονομικὴν κρίσιν τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, κυρίως κρίσιν τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας, μὲ τὴν ὕπαρξιν τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσιν ἀνθηρὰ δημόσια οἰκονομικά. Ἡ σύγκρισις αὕτη τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦμαι, μᾶς δίδει τὴν πληροφορίαν ἥτις γεννᾷ τοὐλάχιστον τὴν ἔκπληξιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ διοικηθῇ τὸ 1923 καὶ νὰ καταβάλῃ μάλιστα μέρος τῶν ἐκ τῶν πολεμικῶν περιπετειῶν προκυψασῶν δαπανῶν, ἀφοῦ ἐντὸς τῆς χρήσεως ταύτης συνετελέσθη ἡ ἀποστράτευσις, εἶχεν ἀνάγκην 4 δισεκατομμυρίων, ἐνῷ σήμερον ἄνευ πολεμικῶν δαπανῶν καὶ μὲ συναλλαγματικὴν κατάστασιν, τὴν αὐτήν, ἂν ὄχι δυσμενεστέραν, ἔχει ἀνάγκην 10.500.000.000, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται διὰ τοῦ συζητουμένου προϋπολογισμοῦ. Ἡ ἔκπληξις βεβαίως θὰ καταστῇ ἔτι μεγαλειτέρα ἅμα σκεφθῇ τις ὅτι τὸ 1923 τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ τελευταῖον ἔτος τῶν πολεμικῶν περιπετειῶν ἦτο φυσικὸν νὰ συγκεντρώσῃ τὸ ὕψιστον ὅριον δαπανῶν, οἵτινες ἐπεβλήθησαν καὶ ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν περιστάσεων, καὶ ἐκ τῶν ἐσωτερικῶν ἀνωμαλιῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἑλλὰς ἥτις διὰ νὰ διοικηθῇ τὸ 1915 ἐμισθοδότει 14.445 ὑπαλλήλους, ἔφθασε τὸ 1913 νὰ μισθοδοτῇ ἐντὸς τῶν αὐτῶν γεωγραφικῶν ὁρίων κινουμένη, 39,265 ὑπαλλήλους. Θὰ ἀναγνωρίσω πρῶτος ἐγὼ ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ ὑπηρετοῦντος προσωπικοῦ κατὰ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος χρονικὸν διάστημα ἐξηγεῖτο, ἔν τισι δὲ καὶ ἐπεβάλλετο ἐκ πλείστων ὅσων αἰτίων. Εἰς αὔξησιν τοῦ ὑπηρετοῦντος προσωπικοῦ προέβησαν ὅλα τὰ πολεμήσαντα Κράτη, εἴτε ἐπεξέτειναν τὰ ὅρια αὐτῶν, εἴτε μή. Τὰ διάφορα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου, δύναταί τις χωρὶς ἴσως μεγάλην ὑπερβολὴν νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐξειλίχθησαν ἀναποφεύκτως καὶ μοιραίως εἰς Κράτη καθαρῶς σοσιαλιστικά. Δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως νὰ γίνῃ. Τὰ Κράτη ταῦτα ἀνέλαβον λειτουργίας, ἐπιβληθείσας ἐκ τῶν τοῦ πολέμου προκυψασῶν συνθηκῶν, τὰς ὁποίας οὐδεὶς πρὸ αὐτοῦ θὰ ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ. Τὸ πολεμικὸν Κράτος ἐγένετο βιομηχανικόν, διότι αὐτὸ ἀνέλαβε πλείστας ὅσας βιομηχανίας καὶ μετέβαλεν εἰς πολεμικὰς τοιαύτας ἀπειρίαν ἐξ αὐτῶν. Ἡ πρώτη αἰτία τῆς ἠθικῆς ἐπιβολῆς ἣν ἐξήσκησεν εἰς τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν ἡ ἰσχυρὰ φυσιογνωμία τοῦ Λόϋδ–Τζώρζ, ὅστις ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα διηύθυνε τὰς τύχας τῆς ἰσχυρᾶς Αὐτοκρατορίας, ὑπῆρξε διότι οὗτος ὡς ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν πολεμικῶν προμηθειῶν μετέτρεψεν, ὡς ἔλεγον, τὴν Ἀγγλίαν εἰς ἓν ἀπέραντον ἐργοστάσιον διαθέσας τὰς πλείστας βιομηχανίας διὰ τὴν κατασκευὴν πολεμικῶν εἰδῶν. Τὸ πολεμικὸν ὡσαύτως Κράτος ἐν Εὐρώπῃ ἀνέλαβεν ὁλόκληρον τὸν ἐπισιτισμὸν μέχρι τῶν τελευταίων λεπτομερειῶν. Τὸ αὐτὸ Κράτος ἀνέλαβεν ὅλας τὰς συγκοινωνίας καὶ πολλὰς ἄλλας λειτουργίας. Ἡ αὔξησις ἑπομένως τοῦ ὑπηρετοῦντος δημοσίου προσωπικοῦ ὑπῆρξε παντοῦ ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου ἀπολύτως ἐπιβεβλημένη. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἡμετέραν χώραν πλὴν τῶν αἰτίων τούτων συνέτρεξαν καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ὁ ἐκ τοῦ κινήματος τῆς Θεσσαλονίκης ἐπελθὼν κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1916 διχασμὸς τοῦ Κράτους ἐπέβαλε μοιραίως καὶ ἀναποφεύκτως τὴν αὔξησιν τοῦ ὑπηρετοῦντος προσωπικοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἡ μεγάλη, ἀτυχῶς δὲ προσωρινή, ἐπέκτασις τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους εἰς τὴν Θρᾴκην καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν ἀπετέλεσεν ἕτερον αἴτιον, ἴσως δὲ καὶ τὸ σπουδαιότερον τῆς αὐξήσεως τοῦ ὑπηρετοῦντος προσωπικοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἐπελθοῦσα κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1922 Μικρασιατικὴ καταστροφὴ καὶ ἡ ταύτην ἐπακολουθήσασα συρροὴ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 300 χιλιάδων προσφύγων, ἀπετέλεσε καὶ ἄλλο ἰσχυρὸν αἴτιον τῆς αὐξήσεως τοῦ ὑπηρετοῦντος προσωπικοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ ἀνάγκη κυρίως κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς συρροῆς ταύτης ὑπῆρξε τὰ μάλιστα αἰσθητή. Ἤδη ἂν εἰς ταῦτα προστεθῇ ἡ ἄνευ ὁρίου ἀκολασία ἥτις ἐπεκράτησε κατὰ τὴν διοίκησιν τῆς χώρας, εἰς ὁλόκληρον σχεδὸν τὸ ἐν λόγῳ κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον χρονικὸν διάστημα, θὰ ἔχετε πλήρη τὰ αἴτια ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς τῶν 14.445 ὑπαλλήλων, οἵτινες ὑπηρέτουν κατὰ τὸ 1915 εἰς τὰ αὐτὰ γεωγραφικὰ ὅρια, ἀνῆλθε κατὰ τὸ 1923 εἰς 39.265, ἐνῷ θὰ ἠδύνατο νὰ σταματήσῃ εἰς κλίμακα πολὺ κατωτέραν. Τὸ ἔτος ὅμως 1923, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ὡς ἔτος συγκρίσεως, εἶναι τὸ ἔτος τῆς λήξεως τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων, εἶναι τὸ ἔτος ἐκεῖνο καθ’ ὃ ἐπανήλθομεν εἰς τὰ ἀρχικά, τὰ πρὸ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ὅρια, καὶ ἑπομένως εἶναι τὸ ἔτος ἐκεῖνο κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε, διδαχθέντες πλέον ἐκ τῶν παθημάτων τοῦ παρελθόντος ν’ ἀρχίσωμεν νοικοκυρευόμενοι. Τὶ ἔπρεπεν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ νὰ πράξωμεν; Ἁπλούστατα ὅ,τι ἔπραξαν καὶ εἰς τὰ ἄλλα πολεμήσαντα Κράτη, ἔνθα περιώρισαν τὸ ὑπαλληλικὸν προσωπικὸν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπὸ τῶν νέων περιστάσεων ἐπιβαλλόμενον. Τοῦτο ἡμεῖς κατὰ μείζονα λόγον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πράξωμεν, ὄχι μόνον διότι εἰς ἡμᾶς, τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν, ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ὑπῆρξε κατὰ πολὺ μεγαλειτέρα τῶν ἄλλων Κρατῶν, ἕνεκα τῶν πολλαπλῶν καὶ ἐξαιρετικῶν αἰτίων τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσα, ἀλλὰ καὶ διότι αἱ ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου κληροδοτηθεῖσαι εἰς ἡμᾶς οἰκονομικαὶ συνθῆκαι, ὑπῆρξαν ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ τραγικώτεραι τῶν εἰς τὰ λοιπὰ ἐμπόλεμα Κράτη κληροδοτηθεισῶν τοιούτων. Καὶ μᾶλλον συγκεκριμένως τὶ ἔπρεπε νὰ πράξωμεν; Ἢ ἔπρεπεν, ὁρίζοντες προηγουμένως ἄνευ ἀναβολῆς τὰς ἀπαραιτήτους εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν θέσεις, ν’ ἀπολύσωμεν συγχρόνως τὸ πλεονάζον προσωπικὸν τὸ πλεῖστον τῶν ὁποίων ἦτο προσωρινόν, ἢ, ὅπερ καὶ ὀρθότερον, ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ διατηρήσωμεν προσωρινῶς τοῦτο, καὶ νὰ συμπληρώνωμεν τὰ ἑκάστοτε κενὰ ἐκ τοῦ πλεονάζοντος ὑλικοῦ, ἀλλὰ πάντοτε ὡς εἶπον ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι προηγουμένως ὡρίσθησαν αἱ ἀπαραίτητοι διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς κρατικῆς μηχανῆς ὑπηρεσίαι. Οὐδὲν ὅμως ἐξ αὐτῶν ἐγένετο. Οὔτε τότε ἀφ’ ἧς ὤφειλε νὰ εἶχε γίνει, οὔτε τοὐλάχιστον ἔπειτα καὶ μέχρι σήμερον. Καὶ διὰ τοῦτο εἶναι προφανῶς ἐξ ἴσου ὑπεύθυνοι ὅλαι αἱ ἔκτοτε Κυβερνήσεις: Κυβερνήσεις Κοινοβουλευτικαί, Κυβερνήσεις δικτατορικαί, Κυβερνήσεις ἀνώμαλοι, Κυβερνήσεις Οἰκονομικαί, Κυβερνήσεις εὐρυτέρου συνασπισμοῦ ὅπως ἀπεκλήθησαν. Μετὰ τούτων δὲ ὑπεύθυνος εἶναι καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία τρίτον ἤδη προϋπολογισμὸν εἰσάγει, χωρὶς οὐδεμίαν πρόνοιαν νὰ λαμβάνῃ ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον οὐσιώδους. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶναι μόνον τοῦτο διότι ὄχι μόνον οὐδὲν ἐγένετο, ἀλλὰ σιγὰ σιγὰ ἐμονιμοποιήθησαν οἱ πάντες. Τὸ πρᾶγμα ὅμως ὡς μὴ ὤφειλεν, δὲν ἐσταμάτησεν ἕως ἐδῶ, διότι τοῦτο μὲν διαρκῶς ἐδημιούργουν νέας ὑπηρεσίας καὶ νέας θέσεις, τοῦτο δὲ ἤρξαντο λαμβάνοντες γενικώτερα μέτρα ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς θέσεως τοῦ ὑπηρετοῦντος προσωπικοῦ, κατ’ ἀρχὰς ὑπὲρ ὡρισμένων κλάδων, ἅτινα ὅμως σὺν τῷ χρόνῳ ἐγενικεύοντο. Οὕτω λ.χ. α) Ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἐλήφθη τὸ μέτρον τῆς ἐξισώσεως τῆς μισθοδοσίας ὅλου τοῦ ὑπηρετοῦντος δημοδιδασκαλικοῦ προσωπικοῦ, διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ὑφισταμένων ἕως τότε σκοπίμων καὶ ἐπιβεβλημένων διακρίσεων εἰς πρωτοβαθμίους, δευτεροβαθμίους, κλπ. Τὸ μέτρον τοῦτο ἐλαμβάνετο, ὡς τοὐλάχιστον ἐλέγετο, ἐκ πνεύματος δικαιοσύνης καὶ μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι δῆθεν ἡ ἐκ τούτου δαπάνη δὲν θὰ ὑπερέβαινε τὰ 25 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Δὲν ἐβράδυνεν ὅμως νὰ πιστοποιηθῇ ὅτι οὐχὶ 25 ἀλλὰ περὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια ἐστοίχισεν εἰς τὸ Κράτος τὸ παιγνίδι αὐτό. βʹ) Τὸ παράδειγμα τοῦτο τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας δὲν ἐβράδυνε ν’ ἀκολουθήσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ὅπερ ἐπεδίωξε καὶ ἐπέτυχε σημαντικὴν βελτίωσιν τῆς μισθοδοσίας τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα αὐτοῦ ὑπαγομένων ὑπαλλήλων, διὰ τῆς διαθέσεως ὡσαύτως ποσοῦ πολὺ μεγαλειτέρου τοῦ ἀρχικῶς ὑπολογισθέντος. γʹ) Τὴν κίνησιν ταύτην ἐπὶ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου δὲν ἐβράδυνεν, ὡς ἦτο ἑπόμενον, νὰ μιμηθῇ καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπερ ὅμως μὴ ἐπιθυμοῦν, ὡς ἔλεγε, νὰ ἐπιβαρύνῃ ἔτι μᾶλλον τὸν ἀρκετὰ ἐπιβεβαρημένον προϋπολογισμὸν αὐτοῦ, διερρύθμισε συγχρόνως ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον τὸ στρατιωτικὸν σιτηρέσιον, ἐξ οὗ ἀνέμενεν ἐτησίαν οἰκονομίαν ἐκ 30 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Δεδομένου δὲ ὅτι τὸ εἰρημένον ὑπουργεῖον ὑπελόγισεν εἰς 25 ἑκατομμύρια τὴν ἐκ τῶν αὐξήσεων τῶν στρατιωτικῶν ἀποδοχῶν δαπάνην, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν μέτρων τούτων θὰ προέκυπτε καὶ οἰκονομία ἐκ 5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἐβράδυνε νὰ πιστοποιηθῇ ὅτι οὐχὶ 25 ἀλλ’ ὑπεράνω τῶν 60 ἑκατομμύρια ἐστοίχισεν εἰς τὸ Δημόσιον ἡ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην γενομένη αὔξησις τῶν στρατιωτικῶν ἀποδοχῶν. Ἀλλ’ ὡς ἦτο ἑπόμενον, τὰ ὑπὲρ ὡρισμένων κατηγοριῶν ὑπαλλήλων ληφθέντα κατ’ ἀρχὰς μέτρα, ἠλέκτρισαν καὶ ὅλους τοὺς ἄλλους. Οὕτω δὲ ἀνεπτύχθη ἰσχυρὸν ὑπαλληλικὸν ρεῦμα, ὅπερ ἀφοῦ ἐξεδηλώθη εἰς ἀπειλάς καὶ κωμικὰς ἀποπείρας ἀπεργιῶν, ἐπέτυχε σημαντικὴν βελτίωσιν τῶν ὑπαλληλικῶν περιστάσεων διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς μεταλικῆς δραχμῆς. Σημειώσατε ὅτι ὅλα ταῦτα ἐγένοντο εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν εἰργάζετο, καθ’ ὅσον εἶχεν ἱδρυθῆ διὰ νόμου, ἐπιτροπὴ εἰδική, ἀποκληθεῖσα Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν. Ἐπὶ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης εἶχον στηριχθῆ πολλαὶ ἐλπίδες. Ὀφείλει δὲ ν’ ἀναγνωρίσῃ πᾶς τις πρὸς τιμὴν αὐτῆς ὅτι αὕτη δὲν τὰς διέψευσεν. Ὑπῆρξε δὲ ἔτι μᾶλλον ἀξιέπαινος ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη διὰ τὸ παρ’ αὐτῆς συντελεσθὲν ἔργον, διότι τοῦτο ἐγένετο ἐν μέσῳ σφοδρᾶς ἀντιδράσεως πανταχόθεν ἐκδηλουμένης, καὶ παρακολουθούσης αὐτὸ εἰς ὅλας αὐτοῦ τὰς λεπτομερείας, διότι ἡ Ἐπιτροπή, ἔχουσα τὴν ἀφέλειαν νὰ πιστεύῃ ὅτι αἱ προτάσεις αὐτῆς θὰ ἐξετελοῦντο καὶ ἐπειγομένη εἰς τοῦτο, τὴν ἐργασίαν αὐτῆς κατὰ τμήματα συντελουμένην τμηματικῶς ἀνεκοίνωνεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, παρηκολούθει δὲ καὶ τὴν ὅλην ὑπαλληλικὴν κίνησιν διαρκῶς διαμαρτυρουμένην. Τὸ παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης γενόμενον ἔργον, ἐπῃνέθη ἀπὸ ὅλους, καὶ ἰδίᾳ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἐπισήμους ἀντιπροσώπους τῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δρώντων πολιτικῶν κομμάτων, οἵτινες δὲν ἐδίστασαν ἐν ἐπισήμῳ γεύματι γενομένῳ ἅμα τῇ λήξει τῆς ὅλης ἐργασίας, νὰ συγχαροῦν τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ὑποσχεθοῦν, φεῦ! ὅτι τὰ παρ’ αὐτῆς προταθέντα μέτρα ἤθελον τύχει ὅλα πλήρους ἐφαρμογῆς. Πλὴν τὸ παρ’ ὅλων ἐπαινεθὲν τοῦτο ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ χρήματα ὡς ἦτο ἑπόμενον διετέθησαν, καὶ χρόνος πολὺς ἐσπαταλήθη, οὔτε τότε οὔτε ποτὲ μέχρι τοῦδε ἐφηρμόσθη, πλὴν τοῦ τμήματος τοῦ ἀφορῶντος τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ὁποῖον (τὸ λέγω δὲ πρὸς τιμὴν τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ) ἐφήρμοσεν ὅλας τὰς εἰς αὐτὸ ἀναγομένας οἰκονομίας, τοῦθ’ ὅπερ ἀποδεικνύει ὅτι ἂν ἡ αὐτὴ καλὴ θέλησις ἤθελε παρατηρηθῆ καὶ εἰς τὰ λοιπὰ ὑπουργεῖα, ἔκτοτε θὰ ἐπραγματοποιοῦντο οἰκονομίαι ἐξ ἑκατοντάδων ὁλοκλήρων, ἀνερχομένων εἰς 1.300 ἑκατομμύρια περίπου. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, ὡς εἶπον, εἰργάζετο καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐλαμβάνοντο παρ’ ἐμοῦ παραδειγματικῶς ἀνεφερθέντα μέτρα. Ὅλα δὲ ταῦτα ἐλάμβανον χώραν ὑπὸ τὰς συνεχεῖς ἀλλὰ καὶ ἐντόνους διαμαρτυρίας αὐτῆς. Κυρίως αἱ διαμαρτυρίαι τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς εἶχον ταύτην τὴν βάσιν, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπετρέπετο νὰ ληφθοῦν μέτρα βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς θέσεως τῶν ὑπαλλήλων, ἐφ’ ὅσον δὲν προηγεῖτο ὁ περιορισμὸς τῶν δημοσίων θέσεων, εἴτε διὰ καταργήσεως ὁλοκλήρων ὑπηρεσιῶν, εἴτε διὰ συμπτύξεως τούτων, εἴτε διὰ καταργήσεως θέσεων, καὶ συνεπῶς ἐφ’ ὅσον δὲν προηγεῖτο ἡ ποιοτικὴ ἐκκαθάρισις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσα δὲν ἦσαν τόσον ἁπλᾶ διὰ τὰς συνεπείας των. Ἕνεκα τούτων ἀντὶ ὀκτακοσίων ἑκατομμυρίων ἅτινα ἀπῃτοῦντο ἐτησίως διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἀξιωματικῶν ἀπῃτήθησαν ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην 1.800 ἑκατομμύρια, χωρὶς νὰ ὑπολογίσῃ τις τὰς ἐπὶ πλέον δαπάνας, τὰς ὁποίας συνεπάγεται ἡ δημιουργία νέων θέσεων, ὡς ἐκ τῆς κινήσεως τῶν νέων ὑπαλλήλων, τῆς στεγάσεως αὐτῶν, γραφικῆς ὕλης κτλ. Ἤδη ἂν εἰς ταῦτα προσθέσῃ τις τὸ πλῆθος τῶν προσωπικῶν νόμων, δι’ ὧν ἐτελείωσεν εἴτε ὡρισμένη κατηγορία ὑπαλλήλων, εἴτε καὶ κάθε ἐπιτήδειος ὑπάλληλος (καὶ οἱ τοιοῦτοι δυστυχῶς δὲν εἶναι ὀλίγοι) νὰ ἔχῃ καὶ τὸν νόμον του, ἑτέρους τοιούτους δι’ ὧν διαρκῶς περιορίζοντο τὰ πρὸς προαγωγὴν προσόντα, ἄλλους δι’ ὧν εἰς τοὺς ὁπωσδήποτε ἀπομακρυνομένους ἀπενέμοντο γενναιόταται συντάξεις, ἵνα οὕτω προάγωνται οἱ ἀπομένοντες, ἑτέρους τοιούτους δι’ ὧν συστηματικῶς ηὐξάνετο ὁ ἀριθμὸς τῶν ὀργανικῶν θέσεων, ἄλλους δι’ ὧν διὰ τὴν προαγωγὴν ἢ ἔστω διὰ τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας δὲν ἀπῃτεῖτο πλέον ἡ ὕπαρξις κενῆς θέσεως, ἀλλ’ ἡ ἁπλῆ συμπλήρωσις εὐτελῶν προσόντων, δυνάμει τῶν ὁποίων κατέληξεν νὰ ἔχωμεν διευθυντὰς ὑπηρεσιῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς διευθύνσεως οἱωνδήποτε τμημάτων, τμηματάρχας ἄνευ ὑπαλλήλων ὑπαγομένων εἰς αὐτὰ, εἰς δὲ τὴν Βουλὴν ὅπου εὑρισκόμεθα, τμηματάρχας ἄνευ τραπέζης ἢ καὶ καθίσματος, ἅμα λέγω λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει ὅλα ταῦτα τότε ἀλλὰ καὶ μόνον τότε, θὰ λάβῃ ἰδέαν τοῦ ὕψους τῆς ἐξαχρειώσεως εἰς ὃ περιῆλθεν ἡ διοίκησις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐξηγήσῃ αὐτὴν τὴν ραγδαίαν αὔξησιν τῶν δημοσίων δαπανῶν. Ἅμα ταῦτα πάντα λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει, θὰ ἐξηγήσῃ πῶς αἱ δαπάναι αἵτινες τὸ 1923 ἀνήρχοντο εἰς 4 δισεκατομμύρια, ηὔξησαν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἁλματωδῶς μέχρι τοῦ σημείου τῶν 10.500.000.000, ἃς ἀναγράφει ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμός, καὶ πῶς ὁ ἐξωφρενικὸς ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων τοῦ 1923 ὅτε ὑπῆρχον 39.265 τοιοῦτοι, οὐ μόνον δὲν ἠλαττώθη ἀλλὰ ἔφθασε κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως (Ὀκτώβριον τοῦ 1926) εἰς 44.905, πλὴν τῶν ἐκτάκτων, οἵτινες δὲν εἶναι ὀλίγοι. Τὸ συμπέρασμα ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε εἶπον εἶναι ἕν, ἀλλ’ ἐξόχως τραγικόν. Ἡ ἡμετέρα χώρα ἐπολέμησεν ἐπὶ ἕνδεκα σχεδὸν συνεχῆ ἔτη. Κατὰ τὸ διάστημα δὲ τοῦτο ἐδοκίμασε καὶ κρίσεις ἐσωτερικὰς ἀπείρως ὀξείας. Ὁ πόλεμος οὗτος ἐτελείωσε τὸ 1923, ὅτε λόγῳ τῶν ἀνωμάλων ἐν γένει περιστάσεων τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσα εὑρέθημεν μὲ 39.265 ὑπαλλήλους. Ἡ οὕτω πως εὑρεθεῖσα μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου Ἑλλὰς ἀποτελεῖ τὸ μόνον Εὐρωπαϊκὸν Κράτος ἐκ τῶν πολεμησάντων τοιούτων, τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον δὲν ἠλάττωσε τὸ ὑπηρετοῦν προσωπικὸν ἀλλὰ καὶ τὸ ηὔξησε, κατορθώσασα ὥστε τὸν ἐξωφρενικὸν ἀριθμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἐκ 39.265 τοὺς ὁποίους διετήρει κατὰ τὸ 1923, ν’ ἀναβιβάσῃ μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1926 εἰς 44 905 καὶ τούτους μέχρι τοῦ Ἰουλίου τοῦ 1927, ὅτε ἀνῆλθον εἰς 46.151, πλὴν τῶν ἐκτάκτων, οἵτινες πάλιν ηὐξήθησαν μέχρι σήμερον εἰς 50.575, πλὴν ὡσαύτως τῶν ἐκτάκτων, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὁποίων δὲν μοῦ ἐδόθη σημείωσις. Ἡ ἐξέλιξις αὕτη εἶναι τῷ ὄντι τραγική, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ τὸ συνομολογήσετε ὅλοι ἅμα σκεφθῆτε ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀπέναντι τῶν σήμερον ὑπηρετούντων 50.575 ὑπαλλήλων, διῳκήθη εἰς τὰ αὐτὰ γεωγραφικὰ ὅρια κινηθεῖσα πρὸ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, δηλαδὴ μέχρι τοῦ 1915, μὲ 14.445 ὑπαλλήλους.

§89Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Πόθεν ἀρύεσθε τὰς πληροφορίας αὐτάς;

§90Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον.

§91Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Τὸ ταμεῖον Προνοίας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων τοὺς ἀναβιβάζει εἰς 45.500.

§92Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἐπῆγα ὁ ἴδιος εἰς τὴν Στατιστικὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως μὲ τά μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτει ἐργάζεται ἀρκετὰ καλά, καὶ ἡ προθυμία μὲ τὴν ὁποίαν προσφέρεται εἶναι ἀληθῶς μοναδική. Ἡ ὑπηρεσία τῆς Στατιστικῆς μοῦ εἶπεν ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ μοῦ δώσῃ ἀκριβεῖς ἀριθμούς, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μοῦ δώσῃ ἄλλους ἀριθμοὺς παρὰ τοὺς προκύπτοντας ἐκ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ πληθυσμοῦ, οἵτινες δὲν εἶναι ἀσφαλεῖς σχετικῶς μὲ τὸ ἐπάγγελμα τῶν ἀπογραφομένων, μοῦ προσέθηκε δὲ ὅτι δὲν θὰ ἠδυνάμην διὰ διαφόρους λόγους νὰ στηριχθῶ ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν τοῦ Ταμείου Προνοίας. Δὲν μοῦ ἔλειπε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ὑπάγω εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Παρεκάλεσα λοιπὸν καὶ μοῦ ἐστάλη ὁ πίναξ οὗτος ἀπὸ τὸν ὁποῖον παραλείπεται ὁ ἀριθμὸς τοῦ 1928, ὡς καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων τοῦ 1930. Ὡς πρὸς δὲ τοὺς ἐκτάκτους ὑπαλλήλους ἔχομεν τὸ 1926 1.362, τὸ 1927 513. Ἄλλοι ἔκτακτοι ὑπάλληλοι δὲν σημειώνονται εἰς τὸν δοθέντα πίνακα. Πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς διὰ τοιούτων μεθόδων δημιουργουμένης καταστάσεως, καὶ κάλυψιν συνεπῶς τῶν διαρκῶς αὐξανομένων δαπανῶν, αἱ διάφοροι κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, προσέφυγον εἰς τὸ προχειρότερον ἀλλ’ ὁμολογουμένως καὶ τὸ ὀδυνηρότερον μέσον, δηλαδὴ εἰς τὴν διαρκῆ ἐπιβολὴν νέων φόρων, ἢ μᾶλλον εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ὑπαρχόντων τοιούτων, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐμμέσων φόρων, ἢ ἐκ τῶν ὁποίων ἀπόδοσις ἐκρίνετο καὶ ἀσφαλεστέρα. Τὴν τακτικὴν ταύτην ἠκολούθησαν κατὰ κανόνα ὅλαι αἱ κατὰ καιροὺς ἔκτοτε Κυβερνήσεις, εἴτε κοινοβουλευτικαὶ εἴτε καὶ μή, εἴτε ἀνώμαλοι, εἴτε καὶ ὁμαλαί. Οὐδεμία ἐξ αὐτῶν ἐσκέφθη σοβαρῶς μέχρι τοῦδε (ἄν ἐξαιρέσῃ τις τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας ἐπὶ τοῦ προκειμένου καταβάλλει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων δὲν δύναται ἀκόμη νὰ κριθῇ) νὰ ἐνισχύσῃ τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον, διὰ νὰ καλυφθοῦν ἐξ αὐτοῦ αἱ διαρκῶς αὐξάνουσαι δαπάναι, διότι δὲν πιστεύω νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ ἀκολουθηθεῖσα ἀγροτική, βιομηχανικὴ ἢ ἐμπορικὴ πολιτική, ἀπέβλεπε ἢ ἐπέτυχε τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας, ἐν σχέσει μάλιστα πρὸς τὰς κολοσσιαίας δαπάνας, αἵτινες κατεβλήθησαν ἰδίᾳ διὰ τὴν κίνησιν τῶν δύο παραγωγικῶν ὑπουργείων. Ἡ ἐπιβληθεῖσα μάλιστα αὕτη νέα φορολογία εἶχε καὶ τοῦτο τὸ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως δυσάρεστον, ὅτι ἐπεβλήθη μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν ἐκ τοῦ πολέμου κερδῶν καὶ τοῦ συσσωρευθέντος πλούτου, εἰς τὴν ἐποχὴν δηλαδὴ πενίας καὶ ἀγρίων καταστροφῶν. Διότι εἶναι τῷ ὄντι ἀληθὲς ὅτι οὐδεμία ἀξία λόγου τοὐλάχιστον ἐπεβλήθη φορολογία οὔτε κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ὅτε ἔπρεπε νὰ ὑπολογίζῃ τις ἐπὶ τῆς ἐξόδου τῆς Ἑλλάδος ἐκ τῆς οὐδετερότητος, οὔτε κατὰ τὸ μακρὺ διάστημα τῆς ἀσκόπως καὶ ἐξαντλητικῶς διατηρηθείσης, ἐπὶ ἓν δηλαδὴ καὶ ἥμισυ ἔτος διατηρηθείσης ἐπιστρατεύσεως, οὔτε καὶ μετὰ ταῦτα, οὔτε καὶ μετὰ τὴν εἴσοδον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον, οὔτε καὶ ἀμέσως μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, κατὰ τὸ διάστημα δηλαδὴ καθ’ ὃ ἡ Ἑλλὰς ἐξηκολούθησε μόνη της διεξάγουσα ἀπέλπιδα καὶ εἰς τὴν ἄκρον ἐξαντλητικὸν ἀγῶνα. Ἡ πρώτη δὲ ἀξία λόγου ἐπιβληθεῖσα φορολογία ὑπῆρξεν ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐπέβαλεν ἡ ἐκ τῆς Ἐπαναστάσεως, τοῦ 1924 προελθοῦσα Κυβέρνησις, ἥτις διὰ τοῦ ὑπουργοῦ αὐτῆς κ. Κοφινᾶ ἐπέβαλε φόρους ἐκ 1.200 ἑκατομμυρίων καὶ πλέον. Αἱ ταύτην ἐπακολουθήσασαι Κυβερνήσεις δὲν προέβησαν ὁμολογουμένως εἰς σημαντικὴν αὔξησιν τῶν φόρων μέχρι τῆς Οἰκουμενικῆς, ἥτις ὁμολογουμένως σημειώνει τὸν μεγαλείτερον σταθμὸν φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως. Ἡ Οἰκουμενικὴ ὡς ἐκλήθη Κυβέρνησις, μολονότι ἐσχηματίσθη ἀπὸ ὅλα τὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δρῶντα πολιτικὰ κόμματα, ἅτινα ἅπαντα εἶχον ἀναγράψει εἰς τὰ προεκλογικὰ αὐτῶν προγράμματα ὡς ἀπαράβατον τὴν ἀρχὴν τῆς δικαιοτέρας μὲν κατανομῆς τῶν φόρων, ἀλλ’ οὔτε τὴν κατὰ μίαν δραχμὴν αὔξησιν αὐτῶν, δὲν ἐδίστασε παρ’ ὅλα ταῦτα πρὸς κάλυψιν τῶν ὑπαρχουσῶν ἐξογκωμένων δαπανῶν, τὸν περιορισμὸν τῶν ὁποίων εἶχον ὡσαύτως ὑποσχεθῆ ὅλα τὰ ἀποτελέσαντα ταύτην κόμματα, διότι αἱματηρὰς οἰκονομίας ὑπεσχέθησαν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς κάλυψιν τῶν παρ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας δημιουργηθέντων νέων ἐξόδων, νὰ ἐπιβάλῃ νέους φόρους 1.600 ἑκατομμυρίων περίπου.

§93Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠξεύρετε πόση φορολογία ἐπεβλήθη καὶ ἠξεύρετε τὸ πόσον ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον ἀντιμετώπισεν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις; Πῶς μπορεῖτε νὰ ὑποστηρίζετε ὅτι μὲ τὰ 1.600 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα ἐπεβλήθησαν μὲ τὴν αὔξησιν τὴν φυσιολογικὴν τῶν ἐξόδων τὰ ὁποῖα ἔγιναν, πῶς μπορεῖτε νὰ ὑποστηρίζετε ὅτι χωρὶς καμμίαν οἰκονομίαν ἐκαλύφθη τὸ ἔλλειμα;

§94Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καμμία οἰκονομία.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων. Ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐπὶ μῆνας ἠσχολεῖτο εἰς τὴν περικοπὴν τῶν δαπανῶν καὶ ἔκαμε μεγάλην περικοπὴν δαπανῶν. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἰδῆτε πόσον εἶναι δύσκολος ἡ περικοπὴ τῶν δαπανῶν, καὶ δὲν ἀρκεῖ νὰ λέγῃ νὰ περικοπῶσιν αἱ δαπάναι, θὰ ἤθελα νὰ μᾶς εἴπητε τὶ οἰκονομίας ἐκάματε σεῖς εἰς τὸ ὑπουργεῖον σας.

§96Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ τὰ εἰποῦμε. Οἰκονομίαν εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν ἔκαμε, τὸ δὲ προσωπικὸν ηὔξησε σημαντικά. Ἡ αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ, μὰ τὴν ἀλήθεια, δὲν ἀποτελεῖ οἰκονομίαν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον διότι πλὴν τῶν δαπανῶν διὰ τὴν μισθοδοσίαν ἔχομεν καὶ τὰ ἔξοδα τῆς ἐγκαταστάσεως, τῆς κινήσεως τῶν ὑπαλλήλων κ.λ.π.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ μόνον ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τὸ ἰδικόν μου ἠξεύρω ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὑπηρεσία ἀνταλλαγῆς καὶ τότε ὀργανώθη. Ἐπίσης ἔγινε συμπλήρωσις τῶν ἐκπαιδευτικῶν θέσεων καὶ ὄχι ὅλων, καίτοι εἴχομεν συνεχῶς διαμαρτυρίας ἀπὸ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ὡσαύτως ἔγινε συμπλήρωσις τῶν οἰκονομικῶν θέσεων ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν πόρων. Δὲν ἀρκεῖ λοιπὸν νὰ λέγῃ τις ὅτι ηὔξησαν αἱ θέσεις.

§98Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑποστηρίζετε ὅτι ἔπρεπε καὶ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ἐν σχέσει μὲ τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας νὰ κάμῃ οἰκονομίας σημαντικάς;

§99Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Βέβαια τὸ ὑποστηρίζω καὶ τὸ πιστεύω.

§100Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ Ἀθηνῶν κ. Δερμετζῆ ἐγένετο συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διεπιστώθη, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον ἐννεάμηνον ἢ ἑξάμηνον τῆς διοικήσεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως δὲν προσελήφθη οὐδεὶς ὑπάλληλος, ἀπεναντίας παρέμειναν καὶ κεναὶ θέσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον δημιουργηθῆ ἐκ τῆς ἀποχωρήσεως διαφόρων ὑπαλλήλων. Δυστυχῶς δὲν ἔχω τὰ στοιχεῖα αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§101Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤμην βουλευτὴς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ἐπικαλοῦμαι ἀριθμοὺς καὶ γεγονότα καὶ αὐτὸ ἀρκεῖ. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὡς εἶπον, δὲν προέβη εἰς οἰκονομίας, ἀλλ’ ηὔξησε σημαντικὰ τὰς δαπάνας. Διαρκῶς δὲ ἀνέβαλε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τῶν οἰκονομιῶν. Γνωρίζω ὅτι εἶχε σκεφθῆ κάποτε νὰ ἐξεύρῃ κάποιον τρόπον ἐργασίας διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐπιτυγχάνοντο οἰκονομίαι, μοῦ προκύπτει δὲ καὶ τοῦτο ὅτι ἐστήριξε τὰς ἐλπίδας της ἐπὶ μιᾶς ἐργασίας ὑπαλλήλων, ἀνέμενε δὲ τὸ πόρισμα τῆς ὑπαλληλικῆς ἐκείνης ἐπιτροπῆς, ἵνα καθορίσῃ ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ οἰκονομιῶν. Ἐξ ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεων, ὀφείλει τις ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι μόνη ἡ σημερινή, ἀναγνωρίσασα τὸ μέγεθος τοῦ ὑφισταμένου βάρους, ἐσεβάσθη ἐν τούτῳ τὴν προεκλογικῶς καὶ μετεκλογικῶς δοθεῖσαν ὑπόσχεσιν ὅτι δὲν θὰ προέβαινεν εἰς αὔξησιν οὐδεμιᾶς φορολογίας. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ προέβη μέχρι τοῦδε εἰς ἐλαττώσεις φόρων τινων, εὑρίσκεται δὲ καὶ εἰς τὸ στάδιον μεγαλειτέρων μειώσεων. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ὑπῆρξε συνεπής, δὲν ὑπῆρξε τοιαύτη πρὸς ἕτερον τμῆμα τοῦ προεκλογικοῦ αὐτῆς προγράμματος, πρὸς τὸ τμῆμα δηλαδὴ τῶν αὐστηρῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ὡσαύτως ὑπεσχέθη. Εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο, βεβαίως, καθυστέρησεν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ὄχι μόνον παρέλειψε τὴν ἐνέργειαν οἰκονομιῶν, ἀλλὰ καὶ ηὔξησε σημαντικῶς τὰς δαπάνας, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν παρ’ αὐτῆς προσκομισθέντων προϋπολογισμῶν μὲ τοὺς πρὸ αὐτῆς τοιούτους, καὶ ὡς ἐμφαίνεται ἐκ πίνακος τὸν ὁποῖον ἔχω ἐνώπιόν μου, κατὰ τὸν ὁποῖον αἱ προστεθεῖσαι νέαι δαπάναι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν παρ’ αὐτῆς ὑποβληθέντων καὶ ψηφισθέντων νομοσχεδίων, προκύπτουσαι δὲ ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐκθέσεων τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, δι’ ὧν συνοδεύονται ταῦτα, ἀνέρχονται ἐν συνόλῳ εἰς 641 ἑκατ. ἐτησίως καὶ 461 ἑκατ. ἐφ’ ἅπαξ, χωρὶς νὰ ὑπολογισθοῦν καὶ αἱ αἰτουμέναι εἰσέτι δαπάναι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν νομοσχεδίων ὑποβληθέντων ἀλλὰ μὴ ψηφισθέντων. Αἱ ἐπὶ πλέον αὗται δαπάναι βεβαίως δὲν ἐστηρίχθησαν ἐπὶ φορολογίας ἐπιβληθείσης παρὰ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ προφανῶς ἐπὶ φορολογίας ἐπιβληθείσης παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἥτις ἐν τῇ μερίμνῃ αὐτῆς πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ πρὸς μείζονα ἐξασφάλισιν τοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου σκοποῦ της, δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὴν ἐπιβολὴν φορολογίας διὰ νὰ καλύψῃ τὰς μὴ βαρυνούσας αὐτὴν καθὸ προηγουμένως ἐπιβληθείσας δαπάνας, ἀλλὰ καὶ τὰς παρ’ αὐτῆς τεθείσας, οὐ μὴν, ἀλλ’ ἐφρόντισε καὶ διὰ τὰς δαπάνας τῶν μελλουσῶν νὰ διαδεχθοῦν ταύτην Κυβερνήσεων. Ἡ διαρκὴς ὅμως αὔξησις τῆς φορολογίας, ἰδίᾳ δὲ τῆς ἐμμέσου τοιαύτης, συνεπέφερεν ἀναποφεύκτως αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ βίου, ἥτις κακῶς ἀπεδίδετο κατ’ ἀρχὰς μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν ὑποτίμησιν τῆς δραχμῆς, ἐνῷ κυρίως καὶ πρωτίστως ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας ἀπετέλει τὴν κυρίαν ἀφορμήν. Διὰ τοῦτο ἐνῷ κατὰ τὸ ἔτος 1922–1923 τὸ ἐπὶ Λονδίνου συνάλλαγμα εἶχε φθάσει στὰ 470, ὁ τιμάριθμος τῆς ζωῆς εἶχεν ἁπλῶς ἑπταπλασιασθῇ. Ἀλλὰ καὶ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1926, ὅτε πάλιν εἴχομεν πτῶσιν τῆς δραχμῆς καὶ ἡ λίρα εἶχε φθάσει στὰ 440–450, ὁ τιμάριθμος εἶχεν ἁπλῶς δεκαεξαπλασιασθῇ, ἐνῷ στὸ τέλος τοῦ 1926, ὁλόκληρον τὸ 1927, καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1928, μὲ λίραν 365–375, ὁ τιμάριθμος ὑπερέβη τὸ 21. Κατὰ τὸ δεύτερον ἥμισυ τοῦ 1928 καὶ κατὰ τὸ 1929, μὲ λίραν 375 ἀλλὰ χωρὶς καμμίαν αὔξησιν τῆς φορολογίας, καὶ μάλιστα μὲ ἐλαφροτάτην μείωσιν, ὁ τιμάριθμος ἐκυμαίνετο ἀπὸ 19–20. Ἀλλ’ αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις δὲν διέκριναν, ἢ τοὐλάχιστον δὲν ἐξετίμησαν εἰς ἣν ἔκτασιν ἀσφαλῶς ἔπρεπε νὰ εἶχον ἐκτιμήσει ὅτι κάθε νέα φορολογία, συνεπιφέρουσα αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ βίου καὶ συνεπαγομένη ἕνεκα τούτου μοιραίως καὶ ἀναποφεύκτως αὔξησιν τῶν τε ἡμερομισθίων γενικῶς, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀξιώσεων τῶν ὁπωσδήποτε ἐργαζομένων, συνεπήγετο ὡσαύτως ἀναποφεύκτως νέας ἀξιώσεις τῶν ἐκ τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ σιτιζομένων, καὶ συνεπῶς νέας δαπάνας, αἵτινες ὡσαύτως μοιραίως κατὰ τὴν κρατήσασαν φορολογικὴν πολιτικήν, ἀντιμετωπίζοντο διὰ νέας φορολογίας, ἥτις ὡσαύτως συνεπήγετο νέας δαπάνας, αἵτινες συνεπήγοντο νέας φορολογίας, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων τοῦ βίου, καίτοι συνέπεια τῆς αὐξήσεως τῶν ἡμερομισθίων, δὲν ἐπακολουθεῖ χρονικῶς ἀμέσως ἀλλ’ ἐπιβραδύνεται κατά τι, δὲν ἀποδίδεται ὑπὸ τῶν ἐκ πρώτης ὄψεως ὠφελουμένων εἰς τὴν ὑπ’ αὐτῶν ἐπιτευχθεῖσαν αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν, καὶ ἔχομεν καὶ νέας αὐξήσεις καὶ ἄλλων αὐξήσεων ἐνισχυούσας τὸν φαῦλον κύκλον, διὰ τὸν ὁποῖον ὡμίλησα. Τὸν φαῦλον τοῦτον κύκλον καθῆκον στοιχειῶδες εἶχε νὰ σταματήσῃ τουλάχιστον ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Ἀποτελεσθεῖσα αὕτη ἐκ τῶν ἀρίστων πολιτῶν τῆς χώρας καὶ ὑποστηριζομένη λόγῳ τοῦ τρόπου τῆς συνθέσεώς της παρ’ ὁλοκλήρου σχεδὸν τῆς Βουλῆς, δὲν εἶχε τίποτε ἄλλο νὰ κάμῃ παρὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ παρ’ ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας ἐξαγγελθὲν πρόγραμμα κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1926, δηλαδὴ πρόγραμμα αὐστηρῶν οἰκονομιῶν καὶ ἀποφυγὴν πάσης νέας ἔστω καὶ τῆς ἐλαφροτέρας φορολογίας. Ἂν εἰς γενικὰς οἰκονομίας προέβαινεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη καὶ δὲν ἐξηκολούθει καὶ αὕτη τὴν συνεχῆ αὔξησιν τῶν δαπανῶν, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ἐπιβάλῃ τὴν βαρυτάτην φορολογίαν τὴν ὁποίαν ἐπέβαλε, δὲν θὰ ἐπήρχετο ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς παραλείψεως ταύτης νέα αὔξησις τῶν ἐξόδων τοῦ βίου καὶ μάλιστα κατὰ πέντε ὁλοκλήρους μονάδας, ἥτις διαρκῶς ἐδικαιολόγει νέας φορολογίας καὶ νέας αὐξήσεις, καὶ δὲν θὰ περιέπιπτε καὶ αὕτη εἰς τὸν αὐτὸν φαῦλον κύκλον, ἐνισχύσασα μάλιστα τοῦτον μεγάλως. Ἀκολουθήσασα ἑπομένως καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις τὴν αὐτὴν τακτικήν, εὑρέθη πρὸ τῆς δημιουργίας νέων ὑπαλληλικῶν ἀξιώσεων. Ἐζήτουν οὗτοι γενικῶς αὐξήσεις, καὶ εἰδικώτερον οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Κέντρου νέαν αὔξησιν κατὰ τὰ 3)16 τῆς μισθοδοσίας αὑτῶν, δηλαδὴ αὔξησιν κατὰ τὸ ἓν τρίτον τῆς ὅλης μισθοδοσίας αὑτῶν, ἣν καί τινες ἐπέτυχον. Καὶ τὴν κατάστασιν ταύτην ὡς κληρονομίαν, ἀφῆκεν εἰς τὴν διαδεχθεῖσαν ταύτην σημερινὴν Κυβέρνησιν. Τὴν ἀτυχῆ ταύτην κληρονομίαν παραλαβοῦσα ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, δὲν ἠθέλησεν ἀτυχῶς, οὔτε αὕτη νὰ νεωτερίσῃ. Καὶ δὲν προέβη μὲν αὕτη ὡς εἶπον οὐδεμίαν αὔξησιν φορολογίας, ἀλλὰ δὲν ἐπραγματοποίησε μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον τὰς περὶ οἰκονομιῶν ὑποσχέσεις αὐτῆς, τὰς ὁποίας ὄχι μόνον δὲν ἐπεδίωξεν, ἀλλὰ καὶ εἰς νέας δαπάνας προέβη ὡς προκύπτει, ὡς εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου, οὐ μόνον ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν παρ’ αὐτῆς προσαχθέντων προϋπολογισμῶν πρὸς τοὺς προηγουμένους τοιούτους, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ πίνακος τὸν ὁποῖον ἔχω ἐνώπιόν μου καὶ τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐμνημόνευσα, ἐξ οὗ προκύπτει τὸ μέγεθος τῶν νέων δαπανῶν τὰς ὁποίας ἐπροκάλεσαν οἱ παρὰ τῆς Βουλῆς ταύτης ψηφισθέντες νόμοι. Δυστυχῶς συνεχίζεται καὶ δὴ μετὰ μεγαλειτέρας ἐντάσεως ἡ αὐτὴ τάσις πρὸς νέας δαπάνας, δηλαδὴ συνεχίζεται ἡ πολιτικὴ τῆς σπατάλης, ἡ ὁποία συνεχιζομένη δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συσωρεύσῃ οἰκονομικὰς καταστροφάς. Ἂν ἡ πολιτικὴ αὕτη δὲν ἐπροκάλεσεν ἐκ μέρους τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως νέαν φορολογίαν, τοῦτο πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὸ ὅτι ἡ ὑπάρχουσα ἤδη καὶ ὑπὸ τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων ἐπιβληθεῖσα τοιαύτη ἀρκεῖ διὰ νὰ συγκαλύψῃ καὶ τὰς σημερινὰς σπατάλας, τοῦθ’ ὅπερ μεταφράζεται ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ αὔξησις τῶν δαπανῶν ἐπὶ δυσαναλόγου φορολογίας στηρίζεται. Δυστυχῶς οἱ μέχρι τοῦδε ὑπουργοί, πλὴν ἴσως ἐξαιρέσεων, ἐπίστευσαν ὅτι ἀποτελεῖ κατόρθωμα ἡ ἰσοσκέλισις τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ συνεχοῦς αὐξήσεως τῆς φορολογίας ἢ διὰ διατηρήσεως τῆς ὑφισταμένης ἐξωφρενικῆς τοιαύτης ἢ καὶ συνεχοῦς δανεισμοῦ. Ἐν ᾧ ἅπαντες οὗτοι ἔπρεπε νὰ συναισθανθῶσι βαθύτατα ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν χειροτέραν μέθοδον, διότι οὐ μόνον οὐδεμίαν λύσιν δίδει εἰς τὸ δημοσιονομικόν μας πρόβλημα, ἀλλὰ κατεργάζεται διὰ τὸ μέλλον οἰκονομικὴν κατάπτωσιν καὶ κρίσιν. Ἐκεῖνος μόνον ὁ ὑπουργὸς θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι ὑπερήφανος διὰ τὸ ἔργον του, ὅστις θὰ ἐπετύγχανε τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὄχι διὰ προσθέτων φορολογιῶν, ἀλλὰ διὰ πραγματικῶν, τοῦθ’ ὅπερ ἐν ᾧ εἶναι κατορθωτὸν καὶ ὡς τοιοῦτον ἐθεωρήθη παρ’ ὅλων τῶν ἑκάστοτε πρὸς τοῦτο συσταθεισῶν ἐπιτροπῶν, αἵτινες ἔκρινον ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἄνευ αὐτῶν ἡ ἐξυγίανσις τῶν δημοσίων, οὐδεμία παρ’ ὅλα ταῦτα Κυβέρνησις ἔλαβε τὸ θάρρος νὰ τὰς πραγματοποιήσῃ. Καὶ ἂν, ὡς εἶναι καταφανὲς ἡ ἐκ τῆς παραλείψεως ταύτης εὐθύνη βαρύνῃ τοὐλάχιστον ὅλας τὰς Κυβερνήσεις ἀπὸ τῆς λήξεως τῶν πολεμικῶν περιπετειῶν, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ μεγαλειτέρα εὐθύνη βαρύνει τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶναι ἡ ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἰσχυροτέρα πάσης προηγηθείσης, καὶ ἐπιτακτικωτέραν ἔλαβε τὴν πρὸς τοῦτο ἐντολὴν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εἶναι ἐξ ἄλλου ἀληθές, καὶ μοῦ προκύπτει ἄλλωστε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπελόγισεν εἰς τὰς οἰκονομίας εὐθὺς ἀπὸ τῆς συστάσεώς της, ἐσκέφθη δὲ νὰ προβῇ εἰς τὴν σχετικὴν ἔρευναν εἴτε δι’ ἐπιτροπῆς εἴτε ἄλλως πως. Εἶναι δὲ ὁμολογουμένως λυπηρὰ ἡ ἀδυναμία τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπιδεικνύει ἡ Κυβέρνησις ἀναβάλλουσα διαρκῶς ζήτημα τοσοῦτον ζωτικόν. Ἴσως ἡ ἀδικαιολόγητος αὕτη βραδύτης νὰ ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν ὁδὸν τὴν ὁποίαν ἐξέλεξεν ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ καταλήξῃ εἰς τὰς παρ’ αὐτῆς ὑποσχεθείσας οἰκονομίας, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως ὑπῆρξεν ἡ ἀτυχεστέρα πάσης ἄλλης ἐξ ὧν ἠδύνατο νὰ ἐκλέξῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ οἰκονομίας εἰς τὸν δημοσιοϋπαλληλικὸν κλάδον διὰ τῆς συνδρομῆς ἐκ μέρους αὐτῶν τούτων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἵτινες δι’ ἐπιτροπῆς πρὸς τοῦτο συσταθείσης θὰ ἐξήταζον τὸ ὅλον δημοσιοϋπαλληλικὸν ζήτημα, μετὰ τούτου δέ καὶ τὰς δυναμένας νά ἐπέλθουν εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους οἰκονομίας, εἴτε διὰ τῆς καταργήσεως θέσεων ἢ ὑπηρεσιῶν, εἴτε καὶ διά συγχωνεύσεως τοιούτων. Ὁμολογῶ ὅτι οὐδέποτε ἐστήριξα ἐλπίδας ἐπὶ τοῦ τρόπου τούτου τῆς ἐξευρέσεως τῶν δυνατῶν οἰκονομιῶν, διότι δὲν ἐθεώρησα πιθανὸν τάς ὀφειλομένας οἰκονομίας νὰ ὑποδείξουν ἐκεῖνοι εἰς βάρος τῶν ὁποίων αὗται θὰ ἐπραγματοποιοῦντο, διότι σὺν τοῖς ἄλλοις θὰ ἤρκει ἡ σοβαρὰ ἀπειλὴ τῆς διασπάσεως τῆς ἑνότητος τῶν ὑπαλλήλων, διὰ νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν αὐτῶν νὰ προτείνῃ οἰκονομίας. Ἀλλὰ καὶ δὲν ἐβράδυναν οἱ ἀναλαβόντες τὴν ἐντολὴν ὑπάλληλοι—καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν των—νὰ μᾶς πληροφορήσουν ὅτι δὲν σκέπτονται τοιαύτας ὑποδείξεις πρὸς οἰκονομίας νὰ κάμουν. Καὶ ἀληθῶς ἡ πορεία ἣν θὰ ἐτήρει ἡ τὴν ὅλην ἐργασίαν ἀναλαβοῦσα ἐπιτροπὴ ἐκανονίσθη ἐκ τῶν ἀπόψεων τὰς ὁποίας διετύπωσεν ἐν μακροσκελεῖ ἐκθέσει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπὴ τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων «ἐπὶ τῆς κατευθύνσεως, τῆς ἐκτάσεως δικαιοδοσίας, τοῦ σκοποῦ καὶ τοῦ περιεχομένου τοῦ ἔργου τῆς συσταθείσης ἐπιτροπῆς». Οὕτως ἐπιγράφεται ἡ ἔκθεσις. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ ἐξετάζονται τὰ διάφορα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐθεωρήθη ὅτι περιλαμβάνονται εἰς τὸν κύκλον τῆς δοθείσης πρὸς τὴν εἰδικὴν ὑπαλληλικὴν ἐπιτροπὴν ἐντολῆς, καὶ καθορίζεται ποῦ δέον νά ἐννοηθῇ ἡ ἁρμοδιότης αὐτῆς. Δὲν διστάζει δὲ νὰ εἴπῃ εἰς ὡρισμένον σημεῖον τῆς ἐκθέσεώς της αὐτολεξεὶ ταῦτα: «Αἱ μεταρρυθμίσεις θὰ ἀποβλέπουν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν βεβαίαν βελτίωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι αὕτη ἐκρίθη ὡς ἀπόλυτος. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιζητεῖ τὴν ἐπίτευξιν μεταρρυθμίσεων, αἵτινες θὰ ὁδηγήσωσιν ἀσφαλῶς εἰς τὴν βεβαίαν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως. Δὲν θέτει ὡς σκοπὸν αὐτῆς τὴν ἐπίτευξιν οἰκονομιῶν. Ἐὰν ἐπιτευχθῇ οἰκονομία, τοῦτο θὰ ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ὑπάρχει καλλιτέρα διοίκησις. Εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι ἡ καλλιτέρα διοίκησις εἶναι καὶ ἡ πλέον οἰκονομική. Τοῦτο εἶναι ὀρθόν, οὐχὶ δὲ ὡς νεοφώτιστοί τινες οἰκονομολόγοι, στερούμενοι εὐρυτέρων ἀντιλήψεων φρονοῦσιν ὅτι ἡ ἐπίτευξις οἰκονομιῶν καὶ μόνον εἶναι μέγα ἀγαθόν. Τὸ Κράτος δὲν ζεῖ διὰ νὰ πραγματοποιῇ οἰκονομίας καὶ νὰ ἀποταμιεύῃ. Τὸ Κράτος ὑπάρχει καὶ σκοπὸν αὑτοῦ ἔχει νὰ ἐξασφαλίζῃ εἰς τοὺς πολίτας αὐτοῦ τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν ἀρτιωτέραν ὀργάνωσιν τῶν Δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Οἱ πόροι τοὺς ὁποίους πρὸς τοῦτο διαθέτει ἀποτελοῦν ἁπλῶς μέσα πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ ἀνωτέρω σκοποῦ».

§102Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ σκοπὸς τῆς ἐπιτροπῆς αὑτῆς δὲν ἦτο ἡ αὔξησις τῶν μισθοδοσιῶν τῶν ὑπαλλήλων ἦτο ἡ διαβάθμισις αὐτῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε τὴν ἀντίληψιν, ὅτι διὰ τῆς διαβαθμίσεως τῶν ὑπαλλήλων θὰ ἐβελτιοῦτο καὶ ὁ μισθὸς αὐτῶν.

§103Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πότε ἐγένετο ἡ ἔκθεσις αὐτὴ τὴν ὁποίαν ἀναφέρετε;

§104Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρὸ ἑνὸς μηνός.

§105Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὴν ἀντίληψίν του ὑπέπεσε πρὸ ἑνὸς μηνός, ἀλλὰ θὰ εἶναι παλαιοτέρα. Τὴν εὑρῆκα ξεκαθαρίζοντας τὰ χαρτιὰ τοῦ γραφείου μου.

§106Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Δημοσιοϋπαλληλικοῦ ζητήματος.

§107Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τοιαύτη ἔκθεσις δὲν μοῦ ὑπεβλήθη.

§108Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς ἐξηγήσω. Εἶναι μία μελέτη τῆς συνομοσπονδίας τῶν ὑπαλλήλων εἰς ἀντίκρουσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ὑπαλληλικοῦ ζητήματος.

§109Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἔκθεσις αὐτή, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν τὴν ξέρει.

§111Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ τὴν εὗρον εἰς τὰ χαρτιὰ οὕτω πως ἐπιγεγραμμένην. Ὅπως δήποτε ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, τὸ συμπέρασμα εἶναι ἓν καὶ ἀναμφισβήτητον: ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναμένουσα τὴν ἀπόφασιν τῆς ὑπ’ αὐτῆς καταρτισθείσης δημοσιοϋπαλληλικῆς ἐπιτροπῆς, διαρκῶς ἀνέβαλε τὴν λύσιν τοῦ δημοσιοϋπαλληλικοῦ ζητήματος καὶ μετὰ ταύτης τὴν ἐφαρμογὴν τῶν οἰκονομιῶν τὰς ὁποίας διὰ τοῦ προγράμματός της ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὑπεσχέθη. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ τί γίνεται; Οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι οὔτε ἐσκέφθησαν ποτὲ νὰ προτείνουν οἱασδήποτε οἰκονομίας συνέρχονται διαρκῶς, ἀπειλοῦν, ἐκδίδουν ἀντιπειθαρχικώτατα ἀνακοινωθέντα καὶ δὲν διστάζουν νὰ ὑβρίζουν κατ’ οὐσίαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, περὶ τῆς ὁποίας λέγουν ὅτι παραλείπει τὰς ὑποσχέσεις της. Δημιουργοῦν δὲ οὕτω κατάστασιν μειωτικὴν τοῦ κύρους τοῦ Κράτους, ἀδικοῦν ὁλόκληρον τὸ σῶμα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἐφ’ ὅσον εἶναι γεγονὸς ὅτι μερὶς αὐτῶν κινεῖται, καὶ εἰσάγουν τὴν ἀναρχίαν εἰς τὴν ὅλην διοίκησιν. Ἔπαυσαν δυστυχῶς οἱ ὑπάλληλοι ἔστω καὶ ἁπλῶς ἀκούοντες ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μέχρι τινὸς διαρκῶς ἤκουον, ὅτι ἡ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν αὐτῶν συνθηκῶν θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῆς προηγουμένης ἐκκαθαρίσεως τοῦ κλάδου καὶ τῆς καταργήσεως θέσεων καὶ ὑπηρεσιῶν ἢ καὶ τῆς συμπτύξεως αὐτῶν. Οὗτοι ζητοῦν καὶ διαρκῶς ζητοῦν, διότι ἐκ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον συμπεριεφέρθησαν πρὸς αὐτοὺς αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις ἐγέννησαν παρ’ αὐτοῖς τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν εἶναι οὗτοι οἱ κατ’ ἐξοχήν, ἴσως δὲ καὶ οἱ μόνοι, τοῦ Κράτους ὑπηρέται ὅπως δι’ αὐτῶν ἐκπληροῦνται οἱ διάφοροι σκοποὶ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅτι τοὐναντίον τὸ Κράτος ἐγένετο δι’ αὐτοὺς καὶ μόνον δι’ αὐτούς, οὐδεμίαν ἄλλην ἀποστολὴν ἔχον ἀπὸ ἐκείνην τοῦ νὰ συντηρῇ τοὺς ὑπαλλήλους του.

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ μὴ συγχέωμεν τὰ ζητήματα. Ἐλπίζω ὅτι θὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον περὶ καταστάσεως δημοσίων ὑπαλλήλων ὁ ὁποῖος κατετέθη νομίζω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐλπίζω ὅτι τότε θά εἶναι ἡ ὥρα νὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ αὐτό.

§113Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ δι’ αὐτὸ σταματῶ. Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὸ ψηφίσωμεν καὶ τότε θὰ ἀκουσθοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὅσα πρέπει νὰ ἀκουσθοῦν καὶ τότε θὰ ἐξηγήσωμεν διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβεν αὐστηρότερα μέτρα κατὰ τῶν ὑπαλλήλων.

§115Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οἱ πλεῖστοι καὶ οἱ ἄριστοι δὲν δυσανασχετοῦν.

§116Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Οἱ πλεῖστοι τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων δυσανασχετοῦν ἐκ τῆς κινήσεως αὐτῆς τῶν συναδέλφων των.

§117Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μᾶς παρέσχον τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἐὰν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἀπουσίαν συστηματικὴν τῶν ὑπαλλήλων, θὰ μπορούσαμε νὰ συνεχίσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν.

§118Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ μιᾶς μικρᾶς μειονότητος.

§119Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τῆς ἐξεταζομένης χρονικῆς περιόδου ἐνδιαφερόμεναι μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐξόδων, ἅτινα εἴτε ἤθελον νὰ ὑπάρχουν εἴτε δὲν εἶχον τὴν δύναμιν νὰ ἐλαττώσουν, ἐστηρίζοντο ἐπὶ τοῦ γνωστοῦ δημοσιονομικοῦ κανόνος ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ὁρίζονται ὑπὸ τῶν ἐξόδων. Συνεπεῖς δὲ πρὸς τὸν κανόνα τοῦτον αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις, χωρὶς νὰ λαμβάνουν οὐδὲν μέτρον διὰ τὴν μείωσιν τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα τοὐναντίον διαρκῶς ηὔξανον οὐδὲν ἕτερον ἔπραττον παρὰ νὰ αὐξάνουν τὰ ἔσοδα, καὶ τοῦτο διὰ τοῦ προχειροτέρου μέσου, τῆς συνεχοῦς δηλαδὴ αὐξήσεως τῆς φορολογίας. Ὁ δημοσιονομικὸς οὗτος κανὼν καθ’ ὃν τὰ ἔσοδα καθορίζονται ἐκ τῶν ἐξόδων ἀπόρροια τῆς παλαιοτέρας μορφῆς τοῦ Κράτους τοῦ ἀπολύτου δικαίου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τυγχάνῃ ἐφαρμογῆς σήμερον ὅτε τὸ Κράτος καλῶς ἢ κακῶς, δὲν τὸ ἐξετάζω, ὑπὸ τὴν ἐπιρροὴν τῆς σοσιαλιστικῆς διδασκαλίας ἀναμιγνύεται διαρκῶς εἰς τὰς κοινωνιοοικονομικὰς σχέσεις, καὶ ἐγένετο ὁ προστάτης τῆς πλουτοπαραγωγῆς καὶ ὁ ρυθμιστὴς τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς χώρας. Ἐκ τῆς ἐξελίξεως ταύτης ἡ ἀποστολὴ τοῦ Κράτους μετεβλήθη ριζικῶς, ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν μετεβλήθη ἡ ἀποστολὴ αὕτη, εἶναι φανερὸν ὅτι τὸ Κράτος διὰ τῆς πρὸς αὐτὸ εἰσφορᾶς τῶν πολιτῶν δὲν δύναται ν’ ἀναπληρώσῃ ὁλοσχερῶς τὰς ἀτομικὰς ἀνάγκας αἵτινες ἐξυπηρετοῦνται διὰ τοῦ ἀτομικοῦ ἑκάστου εἰσοδήματος. Εἶναι ἑπομένως ἐπάναγκες ὅπως τὸ ἀπομένον εἰς τὸν πολίτην μέρος τοῦ εἰσοδήματός του μετὰ τῶν πρὸς τὸ Κράτος καταβολῶν ἐξασφαλίζῃ εἰς αὐτὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ζωὴν ἀνεκτήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πλούτου τῆς χώρας, ἐκ τῆς ὁποίας ἄλλωστε καὶ μόνης ἐξαρτᾶται ὄχι μόνον ἡ εὐημερία τοῦ ἀτόμου ἀλλὰ καὶ αὐτὴ συνεπῶς ἡ ζωὴ τοῦ Κράτους. Ἐφ’ ὅσον αἱ συνθῆκαι αὗται δὲν εἶναι ἐξησφαλισμέναι, προσήκει τοὐναντίον ἡ τήρησις τοῦ ἀντιθέτου κανόνος, ὅπως δηλαδὴ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ καθορίζωνται ὑπὸ τῶν δυνατῶν ἐσόδων, τοῦθ’ ὅπερ σήμερον κρατεῖ γενικῶς. Εἶναι φανερὸν ὅτι ἡ ἀξίωσις τοῦ Κράτους ὅπως εἰσπράττῃ παρὰ τῶν ἰδιωτῶν καὶ ἐκ τοῦ ἰδιωτικοῦ αὐτῶν εἰσοδήματος πᾶν ὅ,τι γενικῶς εἰς αὐτὸ χρειάζεται διὰ τὰς ἀνάγκας του, χωρὶς νά ἐνδιαφέρηται διὰ τὸ ποσὸν ὅπερ θὰ παραμείνῃ εἰς τοὺς πολίτας, θὰ ἐδικαιολογεῖτο μόνον ἐὰν τὸ Κράτος εἶχε τὴν ἱκανότητα ὅπως διὰ τῶν δημοσίων αὑτοῦ ὑπηρεσιῶν ἀνταποκρίνηται καὶ εἰς ὅλας τὰς ἀτομικὰς ἀνάγκας τοῦ πολίτου καὶ εἰς τὴν διατήρησιν καὶ αὔξησιν τοῦ πλούτου τῆς χώρας, τοῦθ’ ὅπερ μόνον τὸ κομμουνιστικὸν σύστημα ὑπεσχέθη μέχρι τοῦδε χωρὶς ὅμως οὔτε πόρρωθεν νὰ δυνηθῇ νὰ τὸ ἀποδείξῃ. Θὰ ἤρκει ἄλλωστε μία τοιαύτη ἁπλῆ τάσις τοῦ συγχρόνου ἀστικοῦ Κράτους ἢ μᾶλλον μία τοιαύτη προσπάθεια, ὅπως δηλαδὴ τοῦτο εἰσπράττῃ ἐκ τοῦ ἰδιωτικοῦ εἰσοδήματος χωρὶς νὰ σέβεται τὴν τεθεῖσαν ἀρχήν, χωρὶς δηλαδὴ νὰ ἀφήνῃ ἄθικτα τὰ ἀπαραίτητα δι’ ἀνεκτὴν ζωὴν τοῦ πολίτου, καὶ τὴν δημιουργίαν τοῦ πλούτου τῆς χώρας διὰ νὰ ἀποτελέσῃ σοβαρὰν ἀπειλὴν ὁριστικῆς δυστυχίας, καθ’ ὅσον θὰ ἀπερροφᾶτο αὕτη διὰ τῆς μεθόδου τῆς φορολογίας ἐκ τοῦ Ἐθν. εἰσοδήματος μεῖζον τοῦ πρέποντος, τοῦ θ’ ὅπερ θὰ προεκάλει ὅλας τὰς ἀπογοητεύσεις καὶ θὰ συνετέλει εἰς τὸ νὰ εὕρῃ θερμὴν ὑποδοχὴν παρὰ τῷ ἀπηλπισμένῳ πλέον λαῷ πᾶσα ἑλκυστικὴ κατεύθυνσις τείνουσα εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος. Εἶπα ὅλα ταῦτα, διότι νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω πρωτίστως τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ὑπολογίζω νὰ ἐκθέσω τὰς σκέψεις μου κατὰ τὴν διεξαγομένην συζήτησιν. Δι’ ἐμὲ προέχον ζήτημα κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῆς χώρας. Ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης θὰ ἐξακριβώσωμεν ἐὰν τὸ ἀπομένον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν μέρος τοῦ εἰσοδήματός του μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰσπραττομένων εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὴν ἀνεκτὴν συντήρησίν του καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πλούτου τῆς χώρας, ἥτις κατὰ τὸ μέγιστον μέρος ἀφίεται εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Τὴν ἔρευναν ταύτην θεωρῶ τόσῳ μᾶλλον ἐπιβεβλημένην, ὅσῳ πολὺ φοβοῦμαι ὅτι διὰ τῆς ἐπιβληθείσης φορολογίας ἐθίξαμεν ἤδη ἀρκετὰ τὸ τελευταῖον ἐπιτρεπόμενον ὅριον καὶ συνεπῶς οὐ μόνον ἀνεκτὴ διαβίωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἔπαυσεν ὑπάρχουσα, ἀλλὰ καὶ ἐτέθη εἰς κίνδυνον ἡ ἀνάπτυξις τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου, ἐξ οὗ αἱ μεγαλείτεραι ἐθνικαὶ καταστροφαὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἐπακολουθήσουν ἐὰν ἐγκαίρως δὲν λάβωμεν μέτρα. Εἶναι ἑπομένως φανερὸν ὅτι διὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὕψους τοῦ προϋπολογισμοῦ πρέπει πρωτίστως νὰ ἐρευνηθῇ ποῖον εἶναι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα, μετὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ ὁποίου καὶ μόνου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμήσωσιν ἂν τὸ ἀπομένον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς φορολογίας ποσόν θέλει ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν ἀνεκτὴν διαβίωσιν τοῦ Λαοῦ καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πλούτου τῆς Χώρας. Ὁ κ. ὑπουργὸς κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνέφερε μὲν ὅλως ἀορίστως καὶ χωρὶς νὰ μᾶς καθορίσῃ τὰς πηγὰς τῶν πληροφοριῶν του ποῖον κατὰ τὴν κρίσιν αὐτοῦ εἶναι τὸ μέγεθος τοῦ Ἐθνικοῦ Εἰσοδήματος, ἀλλὰ κυρίως ἐστηρίχθη διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀντοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἰς συγκριτικὸν πίνακα τὸν ὁποῖον προσήγαγεν, ἐξ οὗ προέκυπτε ποῖον εἶναι ἐκ τῆς ἰσχυούσης φορολογίας τὸ μέρος ὅπερ βαρύνει ἕκαστον Ἕλληνα, δηλαδὴ κατὰ κεφαλὴν ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ὑπηκόους τῶν ἄλλων Κρατῶν. Ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος εἰς οὐδὲν χρησιμεύει καὶ δι’ αὐτὸ παντοῦ ἐγκατελείφθη. Καὶ ἀληθῶς ποίαν σημασίαν ἔχει τὸ βάρος τὸ ὁποῖον ἀναλογεῖ εἰς ἑκάστην κεφαλήν, ὅταν αἱ διάφοροι κεφαλαὶ εἰς τὰ διάφορα Κράτη καὶ ἐν τῷ συνόλῳ ἔστω λαμβανόμεναι ἔχουν διάφορον εἰσόδημα; Ἂν βεβαίως εἰς ὅλους τοὺς ὑπηκόους ἑκάστου Κράτου ἀνελόγει τὸ αὐτὸ εἰσόδημα, ὁ ὑπολογισμὸς θὰ εἶχεν ἀξίαν τινά· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον διαφορετικὰ εἶναι τὰ διάφορα εἰσοδήματα τῶν διαφόρων Κρατῶν, ἐν ἀναλογίᾳ πάντοτε, ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος χάνει πᾶσαν ἀξίαν. Καὶ τῷ ὄντι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὑπολογισμοῦ τούτου προκύπτει ὅτι εἰς ἕκαστον Ἕλληνα ἀναλογοῦν διὰ τὴν φορολογίαν πλέον τῶν 2.000 δραχμῶν ἐτησίως, ἐνῷ εἰς ἕκαστον Ἀμερικανὸν πολίτην ἀναλογοῦν 3.000 καὶ πλέον. Ἕπεται ἆρα γε ἐξ αὐτοῦ ὅτι ὁ Ἀμερικανὸς πολίτης φορολογεῖται βαρύτερον τοῦ Ἕλληνος ὑπηκόου; Ἀσφαλῶς ὄχι. Ὁ Ἀμερικανὸς ἔχων παμμέγιστον εἰσόδημα, διὰ τῆς συνεισφορᾶς 3.000 δραχμῶν, καταβάλλει ἐλάχιστον μέρος τοῦ εἰσοδήματός του, ἐφ’ ὅσον τὸ ἀπομένον αὐτῷ ὑπεραρκεῖ διὰ νὰ διαιτᾶται ἄριστα, διὰ νὰ παραγάγῃ πολλά, καὶ διὰ νὰ πλουτίζῃ διαρκῶς· ἀκριβῶς δὲ διὰ τοῦτο ὡς εἶναι γνωστόν, οὗτος καίτοι καταβάλλει τὰ περισσότερα φορολογεῖται ἐν τούτοις ἐλαφρότερον ὅλων τῶν ἄλλων. Ἐν ᾧ ὁ Ἕλλην πολίτης ἔχων πενιχρότατον εἰσόδημα καὶ συνεισφέρων ἐξ αὐτοῦ καὶ πλέον τῶν 2000 ἐξαντλεῖται διότι καταβάλλει τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ εἰσοδήματός του ἐκ δὲ τοῦ ἀπομένοντος δὲν δύναται νὰ ζήσῃ ἀνεκτὰ καὶ νὰ προαγάγῃ τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν. Ἀλλὰ καὶ ἀκόμη ἁπλούστερα. Ἂν λόγου χάριν τὸ κατὰ κεφαλὴν εἰσόδημα τῆς πρώτης ὑπὸ σύγκρισιν χώρας εἶναι ἑκατόν, ἐνῷ τῆς δευτέρας εἶναι δέκα, δέκα δὲ ζητεῖται ὡς φόρος εἰς ἀμφοτέρας τὰς χώρας ταύτας, διὰ μὲν τὴν πρώτην χώραν οὐδὲν ἄξιον λόγου βάρος ὑφίσταται ἐφ’ ὅσον τὰ ἀπομένοντα 90 ὑπεραρκοῦν, ἐν ᾧ εἰς τὴν δευτέραν ζητεῖται τὸ ὅλον τοῦ εἰσοδήματος διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν Κρατικῶν ἀναγκῶν. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος χάνει κάθε ἀξίαν. Ὡς εἶναι γνωστόν, τὸ εἰσόδημα μόνον του οὐδεμίαν ἀξίαν ἔχει ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ταχύτητα τῆς κινήσεως τῶν κεφαλαίων ἑκάστης χώρας, ἵνα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτης γίνῃ ἡ σύγκρισις. Ἂν τὸ εἰσόδημα μετὰ τὴν εἴσπραξίν του ἀπὸ τοὺς διαφόρους δικαιούχους ἤθελε μείνῃ ἐντελῶς ἀχρησιμοποίητον (ἐὰν τοῦτο ἤθελεν εἶσθε δυνατόν), εἶναι φανερὸν ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο ἐντελῶς ἄχρηστον. Ἐξαρτᾶται ἑπομένως ἐκ τῆς κινήσεως αὐτοῦ καὶ τῆς οἰκονομικῆς αὐτοῦ ἀξίας. Εἶναι δὲ αὕτη μεγαλειτέρα ὅσον ἡ κίνησις εἶναι ταχυτέρα καὶ μικροτέρα ὅσον αὕτη ἐλαττοῦται. Ταῦτα ἀκριβῶς ἔχων ὑπ’ ὄψει, ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶχα διακόψει τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὅταν οὗτος εἰσηγεῖτο τὴν προϋπολογισμὸν καὶ ἀκριβῶς εἰς τὸ ἐξεταζόμενον σημεῖον, ὅταν δηλαδὴ οὗτος προσεπάθη ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὑπάρχουν καὶ Κράτη εἰς ἃ τὸ κατὰ κεφαλὴν βάρος τῆς φορολογίας εἶναι μεγαλείτερον τοῦ ἰδικοῦ μας Ἠρώτησα δηλαδὴ τότε τὸν κ. ὑπουργὸν ἂν κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον εἶχεν ὑπ’ ὄψει συγκριτικῶς καὶ τὴν κίνησιν τῶν κεφαλαίων. Οὗτος ἐνθυμοῦμαι μοῦ ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σπεύσω νὰ τὸν διακόψω, διότι ἄν ἀνέμενα ὀλίγον θὰ ἔβλεπα ὅτι θὰ εἶχα καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τὴν σχετικὴν ἀπάντησιν. Ἔκτοτε ἀναμένω τὴν ἀπάντησιν, ἀλλὰ μολονότι μῆνες ὁλόκληροι παρῆλθον, οὐδεμίαν τοιαύτην ἔλαβον καὶ πάντοτε τὴν ἀναμένω.

§120Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ ὡμίλουν περὶ τοῦ φορολογικοῦ βάρους καὶ ἔλεγον ὅτι τὸ φορολογικὸν βάρος εἶναι τόσον κατὰ κεφαλήν. Μὲ ἠρωτήσατε ἐὰν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψει τὴν κίνησιν τῶν κεφαλαίων, ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι μὲ ἠρωτήσατε ἐὰν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου τὸ κέρδος ἐκ κινήσεως κεφαλαίων τῶν ἄλλων Κρατῶν, καὶ ἑπομένως τὸ φορολογικὸν βάρος ἐκεῖ, καίτοι αὐτοτελῶς μεγαλείτερον, εἶναι συγκριτικῶς μικρότερον. Σᾶς εἶπον ὅτι ἐὰν δὲν ἐβιάζεσθε θὰ εἴχετε τὴν ἀπάντησιν. Τώρα τὶ θέλετε μὲ τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα τὸ ὁποῖον λέγετε; τὶ σχέσιν ἔχομεν μὲ τὸ εἰσόδημα;

§121Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ταύτην τὴν σχέσιν....

§122Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἢ τοῦ εἰσοδήματος καθ’ ἕκαστον πολίτην;

§123Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Περὶ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ὅπερ ἐξαρτᾶται καὶ ἐκ τῆς κινήσεως τῶν κεφαλαίων....

§124Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ εἰσόδημα δὲν κινεῖται. Γίνεται ἀνταλλαγὴ ἐννοιῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔκαμεν ὑπολογισμὸν εἰσοδήματος. Ὁ κ. συνάδελφος λέγει ὅτι ἡ ἀξία τοῦ κεφαλαίου εἶναι ἀνωτέρα ὅσον ταχύτερον κινεῖται. Εἰς αὐτὸ δὲν ἔχει ἄδικον ἀλλ’ ὅταν ὑπολογίζωνται τὰ εἰσοδήματα περιλαμβάνεται μέσα αὐτὴ ἡ κίνησις. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε, ὅταν τὸ εἰσόδημα ὑπελογίσθη εἰς χ ποσὸν, ὅτι τοῦτο μεταβάλλεται ἐκ τῆς κινήσεως τοῦ κεφαλαίου· διότι διὰ νὰ σχηματισθῇ αὐτὸ τὸ χ ποσὸν, ὑπελογίσθη καὶ ἡ κίνησις τοῦ κεφαλαίου.

§125Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅσον τὸ κεφάλαιον κινεῖται περισσότερον, τόσον τὸ εἰσόδημα γίνεται μεγαλεῖτερον.

§126Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἀφοῦ ἅπαξ ἔγινεν α δὲν ἔχει σημασίαν ἡ κίνησις διότι ὑπελογίσθη.

§127Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Γίνεται α χωρὶς τὴν κίνησιν.

§128Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴ ἡ σύγχισις ἠμπορεῖ νὰ προέλθῃ ἐκ τούτου: Ὑπάρχουν πολλαὶ μέθοδοι ἐκτιμήσεως τοῦ εἰσοδήματος: εἶναι ἡ προσωπικὴ μέθοδος καὶ ἡ πραγματική. Ὅταν ἀκολουθήσετε τὴν πραγματικὴν, παίρνετε τὶ παράγει ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη πηγὴ καὶ τότε διὰ νὰ ἐκτιμηθῇ τὸ εἰσόδημα πρέπει νὰ γίνῃ ὁ ὑπολογισμὸς τῆς κινήσεως. Ὅταν ὅμως ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς ἔφερε τὸ ἄθροισμα τῶν εἰσοδημάτων, περιελαμβάνετο εἰς τὸν ὑπολογισμὸν καὶ ἡ κίνησις τοῦ κεφαλαίου.

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ζαβιτζιάνος μετεχειρίσθη τὴν λέξιν «εἰσόδημα» ἀντὶ τῆς λέξεως «κεφάλαιον».

§130Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ναί. Τούτων οὕτως ἐχόντων σᾶς ἐρωτῶ: εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σύγκρισις τῆς ταχύτητος τῆς κινήσεως τῶν κεφαλαίων ἐν Ἑλλάδι πρὸς τὴν ταχύτητα τῆς κινήσεως τῶν κεφαλαίων τῶν ἄλλων χωρῶν τῶν ἐν τῷ πίνακι τοῦ κ. ὑπουργοῦ περιεχομένων; Διότι ἄν τοιαύτη σύγκρισις ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ θὰ εἶναι λογικὸν νὰ γίνεται σύγκρισις τοῦ βάρους κατὰ κεφαλήν. Διὰ νὰ γίνῃ ὅμως τοιαύτη σύγκρισις, ἀπαιτοῦνται ὡρισμένα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα κυρίως διὰ τὴν Ἑλλάδα λείπουν σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ εἶναι δυστυχῶς ἀληθὲς ὅτι ἡμεῖς πολὺ ὑστεροῦμεν τῶν ἄλλων προηγμένων οἰκονομικῶς Κρατῶν μὲ τὰ ὁποῖα γίνεται ἡ σύγκρισις. Ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου οὐδεμία ἄλλη στατιστικὴ πληροφορία, πλὴν ἐκείνων τὰς ὁποίας μᾶς παρέχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐπὶ τῆς κινήσεως τῶν ἐν ὄψει καταθέσεων. Τὴν πληροφορίαν δὲ ταύτην ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, παρατηροῦμεν ὅτι εἰς ὃν χρόνον αἱ ἐν ὄψει καταθέσεις ἐν Ἑλλάδι κινοῦνται 14 φοράς, ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις τὰ κεφάλαια κινοῦνται περὶ τὰς 100 φοράς, μολονότι, ὡς γνωστόν, ἡ ταχύτης κινήσεως τῶν καταθέσεων εἶναι μείζων ἐκείνης τῶν κεφαλαίων γενικῶς. Ἕνεκα ἀκριβῶς τῶν ἐλλείψεων τούτων ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος, δηλαδὴ ὁ κατὰ κεφαλήν, ἐγκατελείφθη παντοῦ ὅπου ἐχρειάσθη νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ φορολογικὴ ἀντοχὴ τοῦ λαοῦ χώρας τινος. Ἐὰν δὲ οὗτος ἐγκατελείφθη παντοῦ, οὗτος κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ παρ’ ἡμῖν, οὐ μόνον διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους γενικῶς ἀνέπτυξα, ἀλλὰ καὶ εἰδικώτερον διὰ λόγον ὑπάρχοντα ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τῆς προσφυγικῆς συρροῆς, δι’ ἧς ηὐξήθη ὁ πληθυσμὸς κατὰ ἓν ἑκατομμύριον καὶ 300 χιλιάδας κατοίκων, ἐξ οὗ τὸ φορολογικὸν βάρος ἐπιμερίζεται μεγάλως, χωρὶς ὅμως ἀκόμη νὰ ἀποβῇ ὁ ἐπὶ πλέον οὗτος πληθυσμὸς παραγωγικὸς ἀναλόγως τοῦ μεγέθους αὐτοῦ. Εἶναι ἑπομένως ἐπάναγκες διὰ νά στηριχθῶμεν στερεώτερα νὰ ἀνεύρωμεν τὸ μέγεθος τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἵνα μετὰ τὴν ἐξεύρεσιν τούτου καὶ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς σχετικῆς φορολογίας, ἐξακριβωθῇ ἐὰν τὸ ἀπομένον ὑπόλοιπον ἐπαρκῇ διὰ τὴν ἀνεκτὴν διαβίωσιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πλούτου τῆς Χώρας. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ Ἐθνικοῦ μας εἰσοδήματος ὀφείλω νὰ γνωρίσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις ἐργάζεται διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς καὶ πολυτίμου μέλους κ. Ρεδιάδη πρὸ ἔτους καὶ πλέον. Ἡ ἐργασία αὕτη διὰ τὸν κ. Ρεδιάδην δὲν συνήντησε τὰς αὐτὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας θὰ συνήντα ἂν ἀπὸ ἄλλον τινα ἐγίνετο διότι ὁ κ. Ρεδιάδης ἠσχολήθη καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ εἰσοδήματος τοῦ 1925, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι. Ἡ ἐργασία αὕτη ἀρκετὰ ἐκτεταμένη ἐδημοσιεύθη εἰς τὸν περιοδικὸν τύπον. Θὰ ἦτο δὲ ἀνιαρὸν ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὀφείλω νὰ κάμω γνωστὸν ὅτι ὡς συμπέρασμα τῆς ἐργασίας ταύτης ἐξάγεται ὅτι τὸ μέσον ἐτήσιον εἰσόδημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀνώτερον τῶν 35 δισεκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐξετάζουσα τὰ διάφορα κονδύλια ἐξ ὧν ἀπετελέσθη τὸ σύνολον τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις, δὲν ἐφαίνετο φειδωλή, καὶ διὰ τοῦτο ἔχει αὕτη τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα ἀσφαλῶς δὲν εἶναι ἀνώτερον. Εἰς τὸ συμπέρασμά της τοῦτο ἐνισχύεται ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις καὶ ἐξ ἄλλης παρατηρήσεως, ὅτι ἐξ ἑπτὰ ἄλλων ἐργασιῶν, εἴτε ἰδιωτικῶν εἴτε ἐνισχυθεισῶν παρὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν, γενομένων πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν, μόνον μία καταλήγει εἰς συμπεράσματα ἐνθαρρυντικώτερα ἐν σχέσει πρὸς τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα. Ἅπασαι αἱ ἄλλαι καταλήγουν εἰς συμπεράσματα κατώτερα ἐκείνων εἰς ἃ καταλήγει ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἠθέλησε νὰ στηριχθῇ εἰς οὐδεμίαν ἐκ τῶν ἑπτὰ ἐργασιῶν. Ἐστηρίχθη εἰς τὴν μίαν τὴν εὐνοϊκωτέραν, καὶ ὑπεστήριξε, χωρὶς νὰ ἀναλύσῃ ποσῶς τὸ ζήτημα, ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα ἀνέρχεται κατὰ μέσον ὅρον εἰς 45 δισεκατομμύρια δραχμῶν. Θὰ τὸν παρακολουθήσω εἰς ὅλην τὴν γραμμήν. Θὰ λησμονήσω πρὸς στιγμὴν τὰ συμπεράσματα τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ἅτινα ἀνταποκρίνονται καὶ πρὸς τὰς ἰδικάς μου πεποιθήσεις καὶ θὰ δεχθῶ πρὸς στιγμὴν ὅτι ἀληθῶς τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα ἀνέρχεται εἰς 45 δισεκατομμύρια δραχμὰς κατὰ μέσον ὅρον. Καὶ τοῦτο ὅμως ἂν δεχθῶμεν, νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι τὸ μέσον τοῦτο εἰσόδημα δὲν δύναται οὔτε κατὰ προσέγγισιν νὰ πραγματοποιηθῇ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς ὃ ἀποβλέπει ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμός, καὶ τοῦτο διότι λόγῳ τῆς γενικῆς κρίσεως ὅλων τῶν πηγῶν τῆς παραγωγῆς, τῆς γενικῆς ὑποτιμήσεως καὶ ἀζητησίας τῶν γεωργικῶν προϊόντων, τὴν ὁποίαν ὡμολόγησε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἀποδώσας μάλιστα κακῶς εἰς αὐτὴν τὴν δῆθεν ἐλάττωσιν τῶν εἰσπράξεων, λόγῳ τῆς βαθυτάτης κρίσεως ἣν διατρέχει ἡ βιομηχανία καὶ τὸ ἐμπόριον, θὰ εἶναι ἀσφαλῶς μειωμένον, δι’ ὃ καὶ ἡ φορολογία θὰ εἶναι διὰ τὸ τρέχον ἔτος ὑπερμέτρως ἐξαντλητική, δι’ ὃ καὶ ἡ δυσχέρεια θὰ καταστῇ ἔτι μεγαλειτέρα διὰ τὸ τρέχον καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο θὰ λησμονήσω πρὸς στιγμὴν χάριν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, καὶ θὰ προβῶ εἰς τὴν συγκριτικήν μας ἔρευναν καὶ τὰ ἐκ ταύτης συμπεράσματά μου ὡς ἐὰν δὲν διατρέχωμεν ἔτος οἰκονομικῆς κρίσεως ὡς ἀδιστάκτως πιστεύω. Τὸ ζήτημα ἑπομένως περιορίζεται εἰς τοῦτο: ἐὰν εἰσόδημα 45 δισεκατομμυρίων δραχμῶν δύναται ν’ ἀνθέξῃ μὲ φορολογίαν ἀνερχομένην κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς 11.250 ἑκατομμύρια. Λέγω κατ’ ἐλάχιστον ὅριον, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ φορολογία τὴν ὁποίαν συνεισφέρει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, τῶν δήμων, τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων, ἀλλὰ τῶν εἰδικῶν ταμείων γενικῆς ὅμως ἐκτάσεως ὡς εἶναι τὰ ταμεῖα λ. χ. χαλάζης, ἐλαίας κ.τ.λ.· δὲν περιλαμβάνεται ὅμως ἡ φορολογία τὴν ὁποίαν συνεισφέρει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὑπὲρ τῶν τοπικῶν εἰδικῶν ταμείων τὰ ὁποῖα εἶναι ἄπειρα εἰς ὅλας τὰς περιφερείας, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὰς βορείους ἐπαρχίας τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης, ὡς καὶ ἄλλα νεώτερα ταμεῖα, ἅτινα εἴτε δὲν ἐτέθησαν ἀκόμη εἰς ἐφαρμογὴν εἴτε μόλις ἐσχάτως ἤρξαντο λειτουργοῦντα, ὡς εἶναι τὰ ταμεῖα συντάξεως νομικῶν τῆς Ἀγροφυλακῆς, διάφορα ταμεῖα δι’ ἀποζημιώσεις κ.τ.λ.

§131Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πᾶνε ὅλα εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον.

§132Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν πᾶνε ὅλα.

§133Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶχον παρακαλέσει πρὸ καιροῦ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας ποῖα εἶναι τὰ εἰσοδήματα τῶν ἰδιωνύμων αὐτῶν ταμείων, καὶ μέχρι τοῦδε δὲν μᾶς ἐδόθησαν αἱ πληροφορίαι αὗται. Βεβαίως ἐζητήθησαν πρὸ πολλοῦ καιροῦ, πρὸ τῆς ἀποχωρήσεώς μας, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἡ αἴτησίς μας παρεγράφη καὶ νομίζω θὰ μᾶς δώσῃ θετικωτέρας πληροφορίας.

§134Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλετε τὰ ἔξοδα; ἢ τὴν φορολογίαν;

§135Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μίαν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ζολώτα ὁ ὁποῖος τὴν ἔχει πάρει ἀπὸ τὰς πληροφορίας τοῦ Λογιστηρίου. Ἀναφέρει 404 ἑκατομμύρια τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων καὶ 390 ἑκατομμύρια τῶν διαφόρων ἄλλων ταμείων. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ ἔγιναν καὶ ἄλλα.

§136Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀπὸ μίαν ἐργασίαν ποὺ μοῦ ἔφεραν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς ὑπάλληλον ὅλως ἐξαιρετικῆς ἱκανότητος, προκύπτει ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἰδιωτικῶν καὶ κοινοτικῶν φόρων ἀνέρχεται εἰς 1,050 ἑκατομμύρια. Ἡ μελέτη τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ ὁποία ἀναφέρει διάφορα ταμεῖα (ἀναγινώσκει διάφορα ταμεῖα ἐκ τῆς μελέτης) ἀναβιβάζει τὸ ποσὸν εἰς 390.487.884.

§137Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ 1.075 ἑκατομμύρια ἦσαν ὅλαι αἱ πρόσοδοι, τὸ ὁποῖον θὰ εἰπῇ ὅτι εἶναι ὅλοι οἱ φόροι τοὺς ὁποίους τὸ δημόσιον εἰσπράττει. Εἰσπράττομεν τοὺς φόρους τούτους διὰ λογαριασμὸν τῶν δήμων, τοὺς εἰσπράττομεν καὶ τοὺς δίδομεν, τοὺς ὑπολογίζομεν 2 φοράς, εἶναι ὅμως εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν φόρων αὐτῶν, εἶναι αἱ πρόσοδοι τῆς περιουσίας τοῦ δήμου.

§138Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς τώρα θὰ περιλαμβάνῃ ὅλα τὰ εἰσπραττόμενα καὶ κατόπιν θὰ ἔχῃ κεφάλαιον ἀποδόσεως;

§139Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, ἀλλὰ εἶναι ὅπως πολλὰ τὰ ὁποῖα ὑπάγομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καί ἔπειτα τὰ ἀποδίδομεν.

§140Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅτι παραμένουν πολλὰ ταμεῖα ἀπ’ ἔξω εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἡ φορολογία δὲν εἶναι κατωτέρα τῶν 11 δισεκατομμυρίων.

§141Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ φορολογία τῶν 11 ἔχει μέσα 1.500 παραπάνω.

§142Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅλα τὰ ταμεῖα τὰ καθαρῶς τοπικὰ δὲν ὑπελογίσθησαν.

§143Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν τὰ ταμεῖα ἐδῶ ὑπολογιζόμενα θὰ ἔχουν περὶ τὸ ἓν δισεκατομμύριον πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι 1.50 μόνον;

§144Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. Ζαβιτζιάνος λέγει ὅτι 11 δισεκατομμύρια εἶναι οἱ φόροι· εἰς τὸν λογαριασμὸν αὐτὸν ὅμως εἶναι οἱ φόροι τοῦ δημοσίου καὶ τῶν δήμων.

§145Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχω μαζί μου σύμφωνον καὶ τὸν κ. Εὐριπαῖον καὶ τὸν κ. Σακαλῆν.

§146Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὄχι· 8.500.000.000 εἶναι ἡ κρατικὴ φορολογία καὶ ἓν περίπου ἡ λοιπή.

§147Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. 8.900 εἶναι ἡ καθαρὰ φορολογία.

§148Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἔχομεν ἓν δισεκατομμύριον φορολογίας διὰ τοὺς δήμους.

§149Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος, ὅτι ἂν καί ἡ ὑπὲρ τῶν ταμείων τούτων φορολογία προστεθῇ εἰς τὰ 11.250 ἑκατομμύρια θὰ ἔχωμεν σύνολον ὑπερβαῖνον ἴσως τὰ 13 δισεκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐφόσον δὲν ἔχω ἀκριβῶς ὅλους τοὺς ἀριθμοὺς τούτους, πρὸς χάριν ὡσαύτως τοῦ κ. ὑπουργοῦ, τοὺς ἀφίνω κατὰ μέρος καὶ συνεχίζω τὰς σκέψεις μου ὡς ἐὰν ὑπάρχουν μόνον φορολογίαι ἐξ 11,250 ἑκατομμυρίων. Μὲ τὴν βάσιν ταύτην, στηριζόμενοι δὲ εἰς συγκριτικὴν μελέτην γενομένην κατ’ ἐντολὴν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, καταλήγομεν μοιραίως εἰς τὰ ἀκόλουθα συμπεράσματα: Ἐὰν ὑπολογισθῇ τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα εἰς 45 δισεκατομμύρια ἐτησίως, δηλαδή, δολλάρια 584,5 ἑκατομμύρια εἰς ἕκαστον Ἕλληνα ἀναλογεῖ ἐτήσιον εἰσόδημα ἐξ 92,8 δολλάρια. Ἤδη ἂν ἐκ τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς ἕκαστον εἰσοδήματος ἀφαιρεθῇ τὸ ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως ἀνερχόμενον κατ’ ἐλάχιστον ὅριον εἰς 60 δολλάρια ἐτησίως, ἤτοι 25 δραχμὰς μεταλλικὰς περίπου μηνιαίως (καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογισθῇ κατώτερον τὸ ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως) ἀπομένουν εἰς ἕκαστον Ἕλληνα δολλάρια 32,8, ὅπως δι’ αὐτῶν πληρώσῃ τοὺς φόρους του, ἐξασφαλίσῃ τὸ παραγωγικὸν κεφάλαιον, ἰδίᾳ διὰ τὴν ἐπερχομένην αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τὴν ἀπαιτουμένην ἀποταμίευσιν διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας (κρίσεις, θεομηνίαι κτλ.)· ἐνῷ εἰς ἕκαστον Ἰταλὸν ἀπομένουν δολλάρια 53, εἰς ἕκαστον Γάλλον 136, εἰς ἕκαστον Βέλγον 164, εἰς ἕκαστον Ἄγγλον 344 καὶ εἰς ἕκαστον Ἀμερικανὸν 514. Ἤδη ἂν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀφαιρεθῇ ἡ φορολογία ἀναλογοῦσα πρὸς 23 δολλάρια δι’ ἕκαστον Ἕλληνα, ἀπομένουν δολλάρια 9,4 ἐτησίως, ἐνῷ εἰς ἕκαστον Ἰταλὸν ἀπομένουν δολλάρια 32, εἰς ἕκαστον Γάλλον 96,2, εἰς ἕκαστον Βέλγον 140, εἰς ἕκαστον Ἄγγλον 258 καὶ εἰς ἕκαστον Ἀμερικανὸν 446 δολλάρια. Διὰ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου τῶν 9,4 δολλαρίων εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ἕλλην νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐτησίας αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ καὶ νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἀπαραίτητον ἀποταμίευσιν διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἐκτάκτων ἀναγκῶν, δηλαδὴ τῶν οἰκονομικῶν κρίσεων, θεομηνειῶν κλπ. καὶ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν ἐκ τούτων καταστρεφομένων κεφαλαίων, ἐνῷ κατ’ ἐλάχιστον ὅριον ἀπαιτοῦνται διὰ μὲν τὸ παραγωγικὸν κεφάλαιον 1 δολλάριον δι’ ἕκαστον ἄτομον καὶ 10,3 διὰ τὰς ἐκτάκτους κρίσεις, αἵτινες κατὰ γενικὴν παρατήρησιν ἐμφανίζονται ἀνὰ δεκαετίαν. Ἀλλὰ τὸ ὑπερβολικὸν ὕψος τοῦ ἡμετέρου προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ ἐκ τούτου ὑπέρμετρος ἀφαίμαξις τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος δὲν προκύπτει μόνον ἐκ τῆς ἀναλογίας τούτου πρὸς τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα καὶ τὴν σύγκρισιν τούτου μὲ τὰ εἰσοδήματα καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν μνημονευθέντων Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς συγκρίσεως τούτου πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς ἀλλὰ καὶ τοὺς λοιποὺς οἰκονομικοὺς ὅρους τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, αἱ μετὰ τῶν ὁποίων οἰκονομικαὶ συνθῆκαι εἶναι πλησιέστεραι πρὸς ἡμᾶς. Τὸ πρᾶγμα βεβαίως εἶναι δυσχερές, διότι σχετικῶς μὲ τὰ Βαλκανικὰ Κράτη δὲν ἔχομεν ἐργασίας στατιστικὰς κυρίως εἰς ὅ,τι ἀποβλέπει τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα αὐτῶν. Εἴμεθα ἑπομένως ὑπόχρεοι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ἄλλα στοιχεῖα καὶ τοιαῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἄλλα, παρὰ ὁ πληθυσμὸς τῶν κατοίκων καὶ ἡ ἔκτασις τῆς ἐπιφανείας, καὶ ἐκ τούτων συμπεραίνομεν ἀναλογικῶς τὰ καθ’ ἡμᾶς. Βεβαίως ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος εἶναι κἄπως αὐθαίρετος διότι στηρίζεται εἰς τὴν προϋπόθεσιν ὅτι διὰ τὰς Βαλκανικὰς χώρας τὸ εἰσόδημα εἶναι ἀνάλογον πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν καὶ τὸν πληθυσμόν. Ἀλλὰ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῶμεν ἐπὶ ἄλλων στοιχείων, ἐὰν θέλωμεν νὰ προβῶμεν καὶ εἰς ταύτην τὴν πολύτιμον σύγκρισιν.

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἅμα δὲν εἶναι ἀσφαλῆ, δὲν πρέπει νὰ τὰ ἀναφέρωμεν.

§151Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ναί, ἀλλὰ οἱ ὑπολογισμοὶ οὗτοι καὶ εἰς τὴν πραγματικότητα προσεγγίζουν καὶ εἶναι ἄξιοι πολλοῦ ἐνδιαφέροντος.

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἅμα πάρωμεν τὰ αὐτὰ στοιχεῖα ἐν τῇ συγκρίσει μὲ τὴν Ἀγγλίαν, ἔχομεν τὸ τὸ ⅓ τοῦ ἐδάφους καὶ ἔχομεν καὶ τὸ ⅐ τοῦ πληθυσμοῦ, ἐπάνω κάτω θέλετε νὰ εἰπῆτε ὅτι ἔχομεν τὸ ⅕...

§153Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ὑπάρχει μία διαφορά. Αἱ Ἀγγλικαὶ κοινωνικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι εἶναι ἐντελῶς διάφοροι πρὸς τὰς ἰδικάς μας, ἐνῷ μὲ τὰ Βαλκανικὰ Κράτη συγγενεύομεν πολύ. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἔχει ἄπειρον σημασίαν ἡ ἐργασία τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔκαμεν ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις. Εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην προέβη ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις, συνέταξε δὲ ἴδιον πίνακα ἀναφερόμενον εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἐκ τούτων προκύπτει, ὅτι ἂν ἐφορολογεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὅσον ὁ Βουλγαρικὸς θὰ ἔπρεπεν ὁ Ἑλληνικὸς προϋπολογισμὸς νὰ εἶναι κάτω τοῦ ½. Ὤφειλε δὲ νὰ εἶναι οὗτος κατώτερος κατὰ τὰ ⅔ περίπου διὰ νὰ φορολογῆται ὁ Ἕλλην ὅσον καὶ ὁ Γιουγκοσλαῦος, κατὰ τὰ ¾ διὰ νὰ φορολογῆται ὅσον καὶ ὁ Ρουμᾶνος. Τὸ ὕψος τοῦ προϋπολογισμοῦ μας καὶ ἑπομένως τὸ δυσβάστακτον τῆς ἡμετέρας φορολογίας προκύπτει ἐξ ὅλων τῶν ὑπολογισμῶν καὶ οἱασδήποτε συγκρίσεως, ὡς καὶ ἐκ τῆς ἀναλογίας τῶν ἐμμέσων πρὸς τοὺς ἀμέσους φόρους. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν φόρων οἵτινες εἶναι περισσότερον βαρεῖς εἶναι οἱ ἔμμεσοι φόροι, δηλαδὴ οἱ φόροι ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, οἵτινες ἐν ἀναλογίᾳ ὑπερβαίνουν κατὰ πολὺ τοὺς ἐμμέσους φόρους οἱουδήποτε ἄλλου Κράτους. Οἱ φόροι οὗτοι εἶναι βαρύτεροι ὄχι μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὸ ποσοστὸν ὅπερ ἀφαιροῦν ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τοὺς λοιποὺς φόρους. Οὕτω, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον τῶν ἐμμέσων φόρων καὶ ἀπροσώπων εἰσφορῶν πρὸς τὸ Κράτος, τοὺς δήμους κοινότητας καὶ εἰδικὰ ταμεῖα, ὅπερ ἀνέρχεται εἰς 7 δισεκατομμύρια, ἀναγκαίως καταλήγομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι οἱ ἔμμεσοι φόροι παρ’ ἡμῖν συγκρινόμενοι πρὸς τὸ σύνολον τῆς φορολογίας ἀποτελοῦσι τὰ 62,2% αὐτῶν, ἐνῷ ἐν Ἰταλίᾳ ἀποτελοῦσι τὰ 41,7%, ἐν Γαλίᾳ 38,3%, ἐν Βελγίῳ 39,2%, ἐν Ἀγγλίᾳ 60%.

§154Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἐν Ἀγγλίᾳ πόσον εἶναι;

§155Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. 60,0%.

§156Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂς παρηγορούμεθα λοιπόν.

§157Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι· εἶναι τὸ ἀνάποδον. Ἡ Ἀγγλία ἔρχεται πρώτη εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους. Δὲν εἶναι ζήτημα. Πρόκειται περὶ λάθους.

§158Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ πρόκειται περὶ λάθους περὶ τὴν διατύπωσιν τοῦ κ. Ρεδιάδη.

§159Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι, αὐτὰ εἶναι ἐξηκριβωμένα. Ἀλλ’ ἡ ἔμμεσος αὕτη φορολογία ἔχει ὡς ἐλέχθη, τὸ δυσάρεστον ὅτι πλήττει κυρίως τὰς μικρὰς καὶ οἰκονομικῶς ἀδυνάτους τάξεις. Τοῦτο παρ’ ἡμῖν προκύπτει κυρίως ἐκ στατιστικῆς γενομένης παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐξ ἧς καταφαίνεται ὅτι οἱ πληρωνόμενοι δασμοὶ καὶ φόροι καταναλώσεως παρ’ οἰκογενείας οἰκονομικῶς ἀδυνάτου, ἐχούσης εἰσόδημα ἀπὸ 2.500–3.500 δραχμ. μηνιαίως, ἀνέρχονται τοὐλάχιστον εἰς δραχ. 1.000 μηνιαίως, τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει ὅτι τοιαύτη οἰκογένεια πληρώνει ἐκ τοῦ εἰσοδήματός της 30–70%, ἐνῷ παρομοία οἰκογένεια ἐν Ἰταλίᾳ δὲν πληρώνει περισσοτέρας τῶν 750 δραχμῶν.

§160Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ εὑρήκατε αὐτὸ εἰς τὴν στατιστικήν;

§161Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σᾶς εἶπα ποῦ τὰ εὑρῆκα. Οἱ ἔχοντες αὐτὸ τὸ εἰσόδημα δὲν ὑποβάλλονται εἰς ἄμεσον φορολογίαν ἥτις ὑπάρχει μόνον ὁσάκις τὸ εἰσόδημα ὑπερβαίνει τὰς 3.000 δραχ. ἐτησίως...

§162Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂν τὸ εἰσόδημα αὐτὸ βγῇ ἀπὸ οἰκοδομὲς ἔχει ἄμεσον φορολογίαν.

§163Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἂν τὸ ἐκ τῆς οἰκοδομῆς εἰσόδημα ὑπερβαίνῃ ἐτησίως τὰς 3.000 δραχ.

§164Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν γίνεται ποτέ.

§165Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δι’ αὐτὸ δυστυχῶς, ὁ κόσμος ὑποφέρει.

§166Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποστηρίζετε ὅτι κατὰ στατιστικὴν εἰσόδημα 1.500 δραχμῶν—προσθέσωμεν ὅτι τὸ εἰσόδημα αὐτὸ εἶναι ἀπ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἄμεσον φορολογίαν—τὸ εἰσόδημα αὐτὸ πληρώνει εἰς ἐμμέσους φόρους 1,000 δραχ. καὶ τὸ εὑρήκατε εἰς στατιστικήν. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον πρᾶγμα εἰς καμμίαν στατιστικήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ.

§167Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ σᾶς τὴν φέρω αὔριον, κ. ὑπουργέ.

§168Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκάλεσα τὸν κ....καὶ τοῦ τὸ εἶπα. Αὐτὸς διεμαρτυρήθη διαρρηγνύων τὰ ἱμάτιά του, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶπε τοιοῦτον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε εἶναι ἀδύνατον. Ἐκάματε μίαν σύγχυσιν, μίαν κολοσσιαίαν σύγχυσιν μεταξὺ ποσοστῶν κατανεμομένων εἰς τὰ διάφορα εἴδη τῆς διατροφῆς καὶ ποσοστῶν φορολογίας, καὶ ἐφέρατε τὸ ποσοστὸν τὸ κατανεμόμενον εἰς τὰ εἴδη διατροφῆς εἰς τὸ ποσοστὸν φορολογίας.

§169Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἄλλος λογαριασμός.

§170Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζῆτε εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ νὰ λέτε ὅτι 1.500 δρχ. εἰσόδημα πληρώνει 1.000 δρχ. ἐμμέσους φόρους. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§171Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι δυνατόν, δυστυχῶς.

§172Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπιμένετε νὰ τὸ λέτε ἀκόμη; Μόνον ἄν τρῶνε σπίρτα καὶ ἁλάτι, τότε καὶ μόνον.

§173Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Βεβαίως ἐπιμένω, διότι γνωρίζω καλὰ εἰς ποίας τραγικὰς στερήσεις ὑποβάλλεται ἡ οἰκονομικῶς ἀδύνατος Ἑλληνικὴ οἰκογένεια ἰδίως δὲ ἡ ἀγροτικὴ τοιαύτη. Οἱ μικροὶ ἄνθρωποι πληρώνουν κυρίως τοὺς ἐμμέσους φόρους, Αὐτοὶ τρώγουν περισσότερο ψωμί, περισσότερο ἁλάτι κλπ. ἀπὸ τοὺς πλουσίους.

§174Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ αὐτὸ ἀκόμη υἱοθετήσατε τέλος πάντων;

§175Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ βέβαια καὶ αὐτό. Βαρυτέρα φορολογία διὰ τὰς μικρὰς τάξεις θὰ ἦτο βεβαίως ἀδύνατον νὰ ἐπινοηθῇ. Ταύτην δὲ τὴν φορολογίαν, δηλ. τὴν ἔμμεσον ἔχουσα ὑπ’ ὄψει αὐτῆς ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις δὲν ἐδίστασε διὰ τῆς εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὑποβληθείσης ἐκθέσεως αὐτῆς νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἐξυπηρετικώτερον διὰ τὴν δημοσίαν ὑγείαν θὰ ἦτο ἂν ἀντὶ τῶν διὰ ταύτην δαπανωμένων ἠλαττοῦντο δι’ ἴσων ποσῶν οἱ ἔμμεσοι φόροι, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ προλαμβάνωμεν καὶ οὐχὶ νὰ θεραπεύωμεν τὰς ἀσθενείας. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῆται, ὅτι ὁσάκις τὸ εἰσόδημα ὑπερβῇ τὰς 3.000 δρ. ὑφίσταται πλὴν τῆς ἐμμέσου καὶ τὴν ἄμεσον φορολογίαν, ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν φορολογίαν, τῆς καθαρᾶς προσόδου μόνον ποσὸν τοσοῦτον μηδαμηνὸν μένει ἄθικτον ὡς ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως. Διὰ τοῦτο ἐσχάτως εἴδομεν ὅτι μικροκατοικίαι, διὰ τὴν ἀπόκτησιν τῶν ὁποίων οὐδενὸς κόπου φείδονται παρ’ ἡμῖν οἱ μικροὶ καὶ ἀδύνατοι, μόνον ὄνειρον ἔχοντες κατὰ τὸν κοπιώδη βίον αὐτῶν τὴν ἀπόκτησιν στέγης διὰ τὸ γῆρας, ἐγένοντο παρ’ ὅλα ταῦτα καὶ πρὸς ἐφαρμογὴν ἄλλως τε τοῦ σκληροῦ νόμου, τὸ ἀντικείμενον συντόνου φορολογικῆς δραστηριότητος. Τὸ σημερινὸν τοῦτο γεγονὸς τῆς ἀληθῶς βαρυτάτης ταύτης φορολογίας τῶν πτωχῶν τάξεων ὀφείλεται ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὸν τυφλὸν ταμιευτικὸν χαρακτῆρα τῶν ἐμμέσων φόρων παρ’ ἡμῖν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν πλημμελῆ καὶ ὄντως φαυλοκρατικῶς τηρουμένην δασμολογικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, ἣν θέλομεν ἐκθέσῃ. Ἐὰν ὁ δασμὸς ἔχει 2 βάσεις, δηλαδὴ πρῶτον τὴν διὰ τῆς ἐνεργείας του ὡς φόρου καταναλώσεως εἴσπραξιν τοῦ ἀναλογοῦντος ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων εἰς τὰ μικρὰ εἰσοδήματα ἅτινα ὡς πολυπληθῆ διαφεύγουν τὴν ἄμεσον φορολογίαν ἕνεκα ἀτελοῦς ὀργανώσεως τῆς ἐξακριβώσεως, δεύτερον δὲ τὴν προστασίαν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, εἶναι φανερὸν ὅτι ἀμφοτέρας τὰς βάσεις ταύτας διαχειριζόμεθα κατὰ τὸν ἐπαχθέστερον καὶ ἀντιεπιστημονικώτερον τρόπον, τὴν μὲν πρώτην καθ’ ὑπέρβασιν σκληρὰν ταμιευτικῶς, τὴν δὲ δευτέραν φαυλοκρατικῶς πρὸς ὄφελος ὡρισμένων ἀτόμων, πάντοτε δὲ εἰς βάρος τοῦ πτωχοῦ Λαοῦ. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον τῶν φόρων παρ’ ἡμῖν, οἵτινες πλήττουν ἀναλόγως βαρύτερον τοὺς πτωχοτέρους, παρατηροῦμεν μετὰ θλίψεως ὅτι ἐν τῇ πραγματικότητι ἰσχύει παρ’ ἡμῖν προοδευτικὸς φθίνων συντελεστής, δηλαδὴ τὸ ποσὸν τῶν φόρων αὐξάνει κατ’ ἀναλογίαν ὅσον μικρότερον εἶναι τὸ εἰσόδημα, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν στατιστικῶν στοιχείων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔχει δὲ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ τρέφεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀτελῶς, δηλαδὴ μὲ θρεπτικὰς οὐσίας ὀλιγωτέρας ἀπὸ τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὴν ζωήν, εἰς ὃ κατὰ μέγα μέρος ὀφείλεται καὶ ἡ ἔκτασις τῆς φυματιώσεως καὶ ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ἀπαλλασσομένων ὡς καὶ τῶν λαμβανόντων ἀναβολὰς κατατάξεως. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ἐμμέσων καὶ οἱ ἄμεσοι φόροι εἶναι δυσαναλόγως ηὐξημένοι. Εἶναι καὶ οὗτοι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ βαρύτεροι οἱουδήποτε ἄλλου Κράτους, ὡς τελείως κατεδείχθη ἐκ συγκριτικῆς μελέτης ἀληθῶς πολυτίμου, καθ’ ἧς οὐδὲν ἐπιχείρημα ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῇ, ὀφειλομένην δὲ εἰς ὑπάλληλον ἀληθῶς ἱκανόν, εὐφυῆ καὶ μελετηρόν, τὸν κ. Σταυρινόν, περὶ τοῦ ὁποίου ἀσφαλῶς δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ὄντως τιμᾶ τὸ σῶμα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἐν τῇ μελέτῃ ταύτῃ ἐξετάζονται τὰ διάφορα εἰσοδήματα καὶ γίνεται σύγκρισις τοῦ ἐπ’ αὐτῶν βάρους πρὸς τὰ εἰσοδήματα τῶν ξένων Κρατῶν. Ἐκ τῆς συγκρίσεως δὲ ταύτης προκύπτει ὅτι οἱ φόροι οὗτοι εἶναι σχεδὸν διπλάσιοι τῶν Ἰταλικῶν, τοὐλάχιστον ἑξαπλάσιοι τῶν Ἀμερικανικῶν, καὶ κατὰ μέσον ὅρον 30– 40% ἀνώτεροι τῶν Γαλλικῶν Ἀγγλικῶν καὶ Γερμανικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἀκόμη εἰδικώτερον συμφώνως πρὸς τὴν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν γενομένην ταύτην ἐργασίαν, δὶς μάλιστα ἐπαληθευθεῖσαν, ἐπὶ εἰσοδήματος 500 χιλιάδων δραχμῶν:

§176Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὰ ἐγὼ τὴν ἔφερα εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐργασίαν αὐτήν.

§177Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν τὸ ἠμφισβήτησε κανείς.

§178Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλὰ δὲν ἔχει τὰ συμπεράσματα ποὺ τῆς λέγει ἡ ἔκθεσις.

§179Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχει τὰ συμπεράσματα ποὺ λέγει ὁ κ. Σταυρινός, καὶ τοῦτο ἀρκεῖ, καὶ εἰς ταῦτα ταταλήγε καὶ ἡ ἔκθεσις. Ἀλλὰ καὶ ἂν συγκρίνωμεν καὶ μὲ τὰ Βαλκανικὰ Κράτη, καταλήγομεν εἰς ἔτι θλιβερώτερα ἀποτελέσματα δι’ ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας, ἐφ’ ὅσον οἱ Βαλκανικοὶ Λαοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ ἡττηθεῖσα δὶς παρ’ ἡμῶν Βουλγαρία, πληρώνουν τὸ ⅓ τῶν φόρων ποὺ καταβάλλουν οἱ Ἕλληνες. Ἐκ τῆς συγκριτικῆς ταύτης ἐργασίας προκύπτει ὅτι ὅλαι αἱ φορολογίαι αὗται ἐπεβλήθησαν ἄνευ οὐδεμιᾶς συγκριτικῆς μελέτης τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας μὲ τὰς ξένας τοιαύτας, μὲ πλήρη ἄγνοιαν τῶν ἀλλαχοῦ ἰσχυόντων καὶ μὲ πλήρη ἄγνοιαν τῶν στοιχειοδεστέρων ἀρχῶν τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης. Διὰ τῶν ἀμελετήτων τούτων φορολογιῶν ἐπλήγη καιρίως ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ τῆς χώρας, τῆς ὁποίας τὰ προϊόντα, λόγῳ τῆς βαρυτάτης φορολογίας κατέστησαν ἀνίκανα νὰ συναγωνισθοῦν πρὸς ὁμοειδῆ προϊόντα ξένων Κρατῶν. Διὰ τῶν αὐτῶν φορολογιῶν ἐπλήγη ἰσχυρῶς καὶ ἡ βιομηχανικὴ παραγωγή, πλὴν δὲ τούτου καὶ ἡ εἰσροὴ τοῦ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ κεφαλαίου ὅπερ κατεδιώχθη καὶ ἐτρομοκρατήθη δι’ ὅλων τῶν μέσων.

§180Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἰς τὴν πρᾶξιν ὅμως δὲν ἐφαρμόζεται εὐτυχῶς ἡ φορολογία αὐτή.

§181Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ ὑπερβολικὸν ὅμως τοῦ ὕψους τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ συνεπῶς τὸ ὑπερβολικὸν καὶ δυσβάστακτον τῆς ἡμετέρας φορολογίας δὲν προκύπτει μόνον ἐκ τῆς συγκρίσεως τοῦ φορολογικοῦ βάρους τῶν διαφόρων χωρῶν, ἀλλὰ καταφαίνεται καὶ ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν ἐσόδων πρὸς τὴν ποσότητα τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος, ἥτις φαίνεται ἐν τῷ ἀνὰ χεῖρας πίνακι (ἔνθα περιλαμβάνονται καὶ τὰ δημοτικὰ ἔσοδα, καὶ ὅστις ἔχει οὕτω: (ἀναγινώσκει).

Καθίσταται φανερὸν ἐκ τοῦ πίνακος τούτου. ὅτι ἐνῷ εἰς ἅπαντα τὰ ὑπὸ σύγκρισιν Κράτη τὸ ὕψος τοῦ προϋπολογισμοῦ φθάνει περίπου καὶ κατὰ μέσον ὅρον τὴν ποσότητα τοῦ κυκλοφοροῦντος νομίσματος, παρ’ ἡμῖν τὸ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα εἶναι κατώτερον τοῦ ἡμίσεως τῶν ἐσόδων Δεδομένου δὲ ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ Κράτους γίνονται μόνον εἰς νόμισμα, εἶναι φανερὸν ὅτι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ νομίσματος τούτου πρέπει νὰ κινηθῇ παρ’ ἡμῖν δὶς καὶ πλέον τοῦ ἔτους ὅπως παράσχῃ εἰς τὸ Κράτος τὴν ἐτησίαν εἰσφορὰν τοῦ Λαοῦ.

§182Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ σημασίαν ἔχει;

§183Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μεγάλην. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἀποτελεῖ προφανεστάτην ἀπόδειξιν τῆς πτωχείας λαοῦ τινος. Ὅταν δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τοῦ κυκλοφοροῦντος νομίσματος διὰ νὰ μὴ μειωθῇ ἡ ἐσωτερικὴ αὐτοῦ ἀξία, ἡ ταχυτέρα αὐτοῦ κίνησις ἀπολύτως ἐπιβάλλεται, ἐπιτυγχάνεται δὲ κατόπιν ὑπερμέτρου κοπώσεως τοῦ Λαοῦ. Τοῦτο ἀκριβῶς χαρακτηρίζει τὴν ἐν δυσπραγίᾳ εὑρισκομένην οἰκονομίαν, ἀφοῦ μόνον διὰ τὴν πρὸς τὸ Κράτος ὀφειλὴν πρέπει νὰ ἐργασθῇ τόσον πολὺ ὁ Λαός.

§184Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν χρειάζεται διὰ τὴν στενότητα τοῦ χρήματος τὸ χαρτονόμισμα, τὶ σημασίαν ἔχει διὰ τὸ ὕψος τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§185Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἤθελα νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μᾶς ἐξηγήσητε τὸ ἑξῆς: Ὑποθέσατε ὅτι ἕνας ἄνθρωπος ἔχει εἰσόδημα 3.500. Αὐτὸ τὸ εἰσόδημα ἔχει μικροτέραν ἀξίαν λόγῳ τοῦ ὅτι τὸ χαρτονόμισμα εἶναι εἰς τὸ ἥμισυ μόνον τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§186Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ δυσκολία ἀκριβῶς ἔγκειται εἰς τὸ νὰ σχηματίσῃ τὸ εἰσόδημα τοῦτο. Δυσκολίαν δὲ γεννᾷ ἡ δυσαναλογία τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος πρὸς τὰς ἐπ’ αὐτοῦ ἀξιώσεις τοῦ δημοσίου ταμείου.

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἀφοῦ ἔχει 3.500 δραχμὰς εἰσόδημα, αὐτὸ ἀξίζει ὀλιγώτερον;

§188Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σᾶς εἶπα. Τὸν ἐμποδίζει νὰ τὸ ἔχῃ διότι εἶναι λίγο τὸ χαρτονόμισμα καὶ πρέπει νὰ τρέχῃ νὰ τὰ κυνηγᾷ. Τὴν τραγικότητα τῆς καταστάσεως ταύτης καθιστᾷ καταφανεστέραν καὶ ἄλλη σκέψις, καθ’ ἣν ἡ κίνησις τῶν κεφαλαίων παρ’ ἡμῖν εἶναι σημαντικὰ μικροτέρα ἢ ἀλλαχοῦ, καὶ μολαταῦτα μόνον διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῆς κινήσεως ἀποβαίνει δυνατὴ ἡ πρὸς τὸ Κράτος ἐξόφλησις τῆς ἐκ μέρους τῆς κοινωνίας ὀφειλομένης εἰσφορᾶς. Ὅτι ἡ φορολογία εἶναι βαρυτάτη πάντες συνομολογοῦν. Κρίνεται δὲ βαρυτάτη καὶ ὅταν μεμονωμένως ἐρευνᾶται καὶ ὅταν συγκριτικῶς ἐξετάζεται μὲ τὰς φορολογίας τῶν ἄλλων Κρατῶν, ἐφόσον κατέληξεν ἡ Ἑλλάς, ἥτις εἶναι ἓν ἐκ τῶν πτωχοτέρων Κρατῶν, νὰ ἔχῃ τὴν ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ βαρυτέραν φορολογίαν ἐξ ὅλων τῶν Κρατῶν τοῦ κόσμου. Ποῖον τὸ ἐντεῦθεν καθῆκον, κατ’ ἐμὲ εἶναι προφανές. Πιστεύω δηλαδὴ ἀδιστάκτως ὅτι καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς χώρας αἱ προσπάθειαι εἰς ἓν καὶ μόνον πρέπει ν’ ἀποβλέπουν καὶ μίαν ἀποκλειστικὴν κατεύθυνσιν νὰ ἔχουν, τὴν ἄγουσαν δηλαδὴ εἰς τὴν βαθμιαίαν ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας, ἀρχῆς γινομένης ἀπὸ τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης ἀφοῦ αὕτη πρὸ πολλοῦ ὑπερέβη κάθε ἀνεκτὸν ὅριον. Ἡ πολιτικὴ αὕτη ἐφαρμόζεται ἤδη συστηματικῶς ἀπὸ τὰ πλεῖστα τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης, τὰ ὁποῖα καὶ πλουσιώτερα τοῦ ἡμετέρου Κράτους εἶναι καὶ ὀλιγώτερον ἐπιβαρύνονται. Τοιαύτη συνεχὴς ἐλάττωσις φόρων παρατηρεῖται εἰς τὴν Γαλλίαν, Ἰταλίαν, Ρουμανίαν, Γιουγκοσλαυΐαν, Πολωνίαν καὶ Οὐγγαρίαν, ἐνῷ ἀτυχῶς παρ’ ἡμῖν τὸ ὕψος τοῦ προϋπολογισμοῦ διαρκῶς αὐξάνει, οὕτως ὥστε ἐνῷ οἱ φόροι ἀπὸ τοῦ 1914 ἐν Γαλλίᾳ ηὐξήθησαν κατὰ 74%, ἐν Ἀγγλίᾳ περίπου ἐδιπλασιάσθησαν, ἐν Ἰταλίᾳ ὑπερεδιπλασιάσθησαν, ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις ηὔξησαν κατὰ 90%, ἐν Ἑλλάδι ηὔξησαν κατὰ 215% δηλαδὴ ὑπερετριπλασιάσθησαν.

§189Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Καὶ ἡμεῖς ἀρχίζομεν νὰ κατεβάζωμεν φόρους.

§190Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μάλιστα. Γι’ αὐτὸ ὑποστηρίζω ὅτι ἐκεῖ πρέπει νὰ τείνουν αἱ προσπάθειαί μας, νὰ κάμωμεν δηλαδὴ ὅσας οἰκονομίας ἠμποροῦμεν περισσότερον. Ἄλλα προσπάθειαι ἀσφαλῶς ἐντονώτεραι.

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ μεγάλη μας διαφορά, ἀγαπητὲ ἀρχηγὲ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅτι ἡμεῖς μὲν ἀρχίσαμεν νὰ κάνωμεν ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας καὶ πιστεύομεν σιγὰ σιγὰ νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν, ἀλλὰ σεῖς φέρετε τὴν ἀπελπισίαν ὄχι μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην ὅταν λέγετε ὅτι μὲ 7½ δισεκατομμύρια μποροῦν νὰ ζήσουν καὶ αἱ κοινότητες καὶ...

§192Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπα αὐτό. Θὰ σᾶς εἴπω τί εἶπα. Ἐπαναλαμβάνω, ἐκεῖ πρέπει νὰ τείνουν αἱ προσπάθειαί μας, ἐλαττοῦντες τὰ πάντα, κατ’ ἐμὲ κριτήν, ἐγκαταλείποντες ὅλα τὰ ἔργα τά ὁποῖα δὲν εἶναι ἀμέσως παραγωγικά. Ἡ κατάστασις παρουσιάζεται δι’ ἡμᾶς ἔτι μᾶλλον τραγικὴ ἅμα σκεφθῇ τις ὅτι τὰ Κράτη πρὸς ἃ γίνεται ἡ σύγκρισις εἶναι παλαιοτέρα, ὅτι αὐτὰ ἔχουν συμπληρώσει τὰ παραγωγικὰ αὐτῶν ἔργα καὶ ὅτι ἔχουν κεφάλαια ἤδη φυσικὰ καὶ ἐπίκτητα πολὺ μείζονα ἐν ἀναλογίᾳ ἢ ἡ πτωχὴ ἡμῶν χώρα, ἥτις διαρκῶς παλαίουσα εὑρίσκεται πάντοτε εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς προσπαθείας πρὸς οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν. Συνέπεια ἄμεσος τοῦ φορολογικοῦ τούτου βάρους εἶναι, ὅτι ἤρξατο ἐξαντλοῦσα τὰς πηγὰς τῆς παραγωγῆς. Ὅτι παρ’ ἡμῖν δυσχεραίνεται, ἢ μᾶλλον ματαιοῦται πᾶσα ἀποταμίευσις παραγωγική. Ὅτι καθίσταται ἀδύνατος ἡ δημιουργία νέου πλούτου, ἔστω καὶ ἁπλῶς πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἐκ τοῦ πολέμου καὶ τῶν θεομηνιῶν καταστραφέντος. Ὅτι ἀποβαίνει ἀδύνατος διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἡ ἐξασφάλισις ζωῆς ἀνεκτῆς. Ὅτι ἡ προσφερομένη ἐργασία ἕνεκα ἐλλείψεως κεφαλαίων καθίσταται πληθωρική, καὶ συνεπῶς ὁλόκληρος ἡ Χώρα μὲ ἠλαττωμένον τὸν πλοῦτόν της καὶ ἐστερημένη κάθε δυνάμεως διὰ νὰ τὸν αὐξήσῃ παρουσιάζει, ἀσθμαίνουσα διὰ νὰ ζήσῃ, τὴν εἰκόνα ἐργάτου πενιχρότατα ἀμειβομένου, ὥστε μόλις καὶ μετὰ βίας ἐπαρκεῖ διὰ νὰ ζήσῃ. Μὲ ἄλλα λόγια ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς τρώγει τὰς σάρκας του διὰ νὰ ζήσῃ. Ἐκ πρώτης ὄψεως ὑπῆρξε παράδοξον βεβαίως πῶς τὰ ἐκ τῆς ἀπομυζήσεως τοῦ ἡμετέρου πλούτου ἀποτελέσματα ἐβράδυναν τόσον πολὺ νὰ ἀναφανοῦν, ἀλλ’ ἡ ἐξήγησις εἶναι προφανής. Ἄν τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα δὲν ἀνεφάνησαν ἀμέσως, ἄν ὁ πιεζόμενος Λαὸς δὲν ἐπανεστάτησεν εἰσέτι κατὰ τῆς δημιουργηθείσης καταστάσεως, εἶναι διότι ἡ ἐπιβληθεῖσα φορολογία οὔτε ἀμέσως γενικῶς ἐφηρμόσθη, οὔτε ἀκόμη μέχρι σήμερον αὕτη ἔτυχε γενικῆς ἐφαρμογῆς. Αὕτη μοιραίως καὶ ἕνεκα διαφόρων ὑπηρεσιακῶν ἐλλείψεων ἐφαρμόζεται βαθμηδὸν τόσον κατ’ ἔκτασιν ὅσον καὶ κατ’ ἔντασιν, τόσον δηλαδὴ ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ φορολογουμένων ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιβαρύνσεως αὐτῶν, διὰ τοῦτο δὲ ὅσον ἡ κατάστασις αὕτη παρατείνεται τόσον καὶ ἡ δυσφορία ὁσημέραι μεγαλώνει, προωρισμένη, ἄν δὲν ληφθοῦν ἐγκαίρως μέτρα, νὰ μεταβληθῇ εἰς πλήρη ἀπόγνωσιν. Εἶναι δὲ ζήτημα καὶ ἄν ἀκόμη μέχρι σήμερον ἡ ἐκ τῆς ἀμέσου φορολογίας εἴσπραξις ἔφθασεν εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἐπιτάσσει. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: ὑπάρχει τι οἰκονομικῶς καὶ ἠθικῶς ὀλεθριώτερον τῆς διαφυγῆς ταύτης τὴν ὁποίαν μοιραίως τὰ μάλιστα ἐμεγάλωσε τὸ δυσανάλογον ὕψος τῆς φορολογίας; Εἶναι δίκαιον αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους νὰ καλύπτωνται διὰ τῆς φορολογικῆς εἰσφορᾶς μέρους μόνον τῶν πολιτῶν, ἅπαντες δὲ οἱ λοιποὶ νὰ διαφεύγουν, εἴτε ἐξ ὁλοκλήρου εἴτε κατὰ τὸ μέγιστον μέρος τῶν παρ’ αὐτῶν ὀφειλομένων; Τοιαύτη ἀνισότης δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας, συνεπείας οἰκονομικάς, συνεπείας ψυχολογικάς. Ὑπάρχει τι ὀλεθριώτερον τούτου; Θὰ ἔλεγα ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄν μοιραίως ζητῶν ν’ ἀνεύρω ἄν ὑπάρχῃ τι ὀλεθριώτερον, δὲν ἐσχημάτιζα ἀμέσως εἰς τὸ μυαλό μου μίαν εἰκόνα ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἀκόμη ἀπαισιωτέρα, ἀκόμη τραγικωτέρα τῆς ἐκ τῆς διαφυγῆς τῶν φόρων δημιουργηθείσης. Καὶ κατάστασις ἀκόμη ἀπαισιωτέρα, ἀκόμη τραγικωτέρα θὰ εἶχε δημιουργηθῇ, ἄν ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἔσπευδον καὶ ἐπλήρωνον πᾶν ὅ,τι τὸ ἄφρον Κράτος ζητεῖ ὡς φόρον ἀπὸ αὐτούς. Αὐτὴ εἶναι ἡ τραγικωτέρα καὶ ἀπαισιωτέρα εἰκὼν ἡ ὁποία αὐτομάτως ἐδημιουργήθη εἰς τὸ μυαλό μου· διότι ἄν τοῦτο ἐγένετο, θὰ ἐπήρχετο ἀμέσως καὶ ραγδαίως ἐκ τῆς ἀμέσου ἐξαντλήσεως τῶν μέσων τῆς παραγωγῆς τὸ ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤδη θὰ ἔλθῃ μὲν ἀσφαλῶς, τοὐλάχιστον ὅμως μετὰ πάροδον χρόνου μακροτέρου, ἂν ἐγκαίρως δὲν ληφθοῦν μέτρα. Ὅτι πρέπει ἑπομένως, νὰ κατέλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἀλλὰ μέχρι ποίου σημείου ἐπιβάλλεται νὰ κατέλθῃ οὗτος διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Χώρα, ὄχι μόνον νὰ ζήσῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ προάγεται βαθμηδὸν οἰκονομικῶς; Ἀναχωρῶ πάντοτε ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα ἀνέρχεται εἰς 45 δισεκατομμύρια ἐτησίως. Ὅτι ἐξ αὐτοῦ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθοῦν: αʹ.) Τὰ ἀπαιτούμενα ποσὰ διὰ τὴν ἀνεκτὴν διαβίωσιν, ὑπολογιζόμενα κατ’ ἐλάχιστον ὅριον πρὸς 60 δολλάρια ἐτησίως κατὰ κεφαλήν, ἤτοι 29.680 ἑκατομμύρια. βʹ.) Τὰ ἀπαιτούμενα ποσὰ διὰ τὰ παραγωγικὰ κεφάλαια λόγῳ αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ, ἰδίᾳ, ἀνερχόμενα εἰς 40 ἑκατομμύρια καί γʹ.) Τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν ἀπαραίτητον ἀποταμίευσιν ἐκ 5.000.000.000. Ὅλα αὐτὰ τὰ ποσὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ θιγοῦν ἐὰν πρόκειται νὰ μὴ ἐξαντληθῶμεν τελείως οἰκονομικῶς καὶ νὰ ζήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ φυλή. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ποσῶν τούτων τὶ ἀπομένει; Εἶναι προφανὲς ὅτι ἀπομένει ποσὸν ἐξ 9.570 ἑκατομμυρίων εἰς ὃ ὑπολογίζονται καὶ αἱ πρὸς τοὺς δήμους, κοινότητας καὶ εἰδικὰ ταμεῖα εἰσφοραὶ καὶ ἑπομένως διὰ τὸ Κράτος ἀπομένουν 7.500–8.500 ἑκατομμύρια.

§193Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εὐτυχῶς ἀνεβήκατε οὐσιωδῶς κάμποσες σκάλες. Προχθὲς ἦτο 7½ δισεκατομμύρια μαζὶ μὲ τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας, καὶ ἐπειδὴ αὐτοὶ εἶναι 750 ἑκατομμύρια μένουν 6.500–7.000 ἑκατομμύρια διὰ τὸ Κράτος. Ἐγὼ σᾶς συγχαίρω.

§194Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Οὐδέποτε εἶπα τίποτε τὸ διαφορετικόν. Ὁ ὑπολογισμὸς ἐγένετο, μὴ λησμονῆτε, ἐπὶ τῇ βάσει Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἐκ 45 δισεκατομμυρίων δραχμῶν καὶ μὲ ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως 60 δολλαρίων δι’ ἕκαστον Ἕλληνα.

§195Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Νομίζετε ὅτι ἡ φορολογία εἰμπορεῖ νὰ κατέλθῃ εἰς τὰ 9 δισεκατομμύρια;

§196Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὰ 9½ δισεκατομμύρια· ἐκ τοῦ ὁποίου ἅμα ἀφαιρεθῇ ἡ συνεισφορὰ πρὸς τοὺς δήμους κατὰς κοινότητας καὶ τὰ εἰδικὰ ταμεῖα, ἀπομένουν 7½ –8½ δισεκατομμύρια τὸ πολύ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεών μου θὰ ἐδεχόμην βεβαίως συζήτησιν ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα εἶναι μεγαλείτερον τοῦ ὑπολογισθέντος καὶ ἀκόμη τὸ ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως ἐτέθη μὲ μεγάλην γενναιότητα, διότι τοῦτο δύναται νὰ ὑπολογισθῇ ἀκόμη μικρότερον. Δὲν θὰ ἐδεχόμην ὅμως ὡς ἄξιον συζητήσεως ὅτι ἐπειδὴ ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τὰς δημοσίας δαπάνας ἕνδεκα δισεκατομμυρίων, θὰ εἰσπράξωμεν ὁπωσδήποτε ταῦτα, ἔστω καὶ διὰ τοῦ στραγγαλισμοῦ καὶ τοῦ γδαρσίματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐννοῶ βέβαια καλά, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην. Συνήθειαι τόσον κακαὶ δὲν ξερριζώνονται ἀμέσως. Ἀλλ’ ἐκεῖ πρέπει νὰ τείνουν ὅλαι αἱ προσπάθειαί μας, αἵτινες ὅσον ταχύτερον θὰ καταλήγουν πρὸς ἐκεῖ, τόσον θὰ μετριάζουν τήν προχωρήσασαν ἐξάντλησιν καὶ τόσον τὸ ταχύτερον θὰ ἐξασφαλίσσουν τὴν ἀνάρρωσιν. Ἀλλὰ διὰ νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν ἀνάρρωσιν πρέπει καλὰ νὰ χωνέψωμε ὅλοι, ὅτι οὐχὶ τὰ ἔξοδα θὰ μᾶς κανονίζουν τὰ ἔσοδα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξοδα θὰ κανονίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων ἐσόδων. Ὄχι δηλαδὴ ἐπειδὴ θεωρῶ ἀπαραιτήτους δαπάνας τὰς ἀνερχομένας εἰς τὸ Α. ποσὸν τὸ ποσόν, τοῦτο ὁπωσδήποτε καὶ διὰ στραγγαλισμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρέπει νὰ εἰσπράξω· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι δεδομένον ὅτι μόνον τὸ Β. ποσὸν δύναμαι νὰ ἔχω, τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ οὐδὲν πλέον πρέπει νὰ διανείμω εἰς τὰς μᾶλλον κατεπειγούσας ἀνάγκας. Ἄν δὲν ἀναχωρήσωμεν ἐκ τῆς βάσεως ταύτης ὄχι μόνον θὰ καταστραφῶμεν οἰκονομικῶς, ἀλλὰ καὶ θὰ ζημιώσωμεν πρῶτα πρῶτα ἐκείνους ὑπὲρ τῶν ὁποίων διατίθενται αἱ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰσπράξεις, διότι ἡ ἐξάντλησις αὐτούς κατὰ πρῶτον λόγον θὰ κτυπήσῃ. Καὶ ἀληθῶς, ὡς εἶναι φανερόν, αἱ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰσπράξεις διατίθενται κατὰ πρῶτον λόγον διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους προσλαμβανομένων καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἀλλὰ τόσον οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους ὅσον καὶ οἱ πιστωταὶ αὐτοῦ ἓν πρώτιστον συμφέρον ἔχουν νὰ διατηροῦνται ἀκέραιαι αἱ πηγαὶ τῆς παραγωγῆς, διότι ἂν αὗται ἤθελον ἐξαντληθῆ οὐδὲν οὔτε δι’ αὐτοὺς θὰ ἐσώζετο. Διὰ τὴν διατήρησιν δὲ τῶν πηγῶν τῆς παραγωγῆς ἔχουν οὗτοι ὕψιστον ἀλλὰ καὶ προφανὲς συμφέρον οἰκονομικὸν νὰ συνεισφέρουν, διότι ἄν δὲν σπεύσουν νὰ συνεισφέρουν θὰ χάσουν τὸ ὅλον. Πηγὴ ἑπομένως πρωτίστη διὰ τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν εἶναι αἱ διαρκῶς ὑποσχόμεναι καὶ οὐδέποτε ἐκτελούμεναι αἱματηραὶ οἰκονομίαι. Αὗται πρέπει νὰ γίνουν εἰς μεγίστην κλίμακα, ἀλλὰ καὶ πάντοτε ὑπὸ ἕνα περιορισμόν, ὅτι διὰ τούτων δὲν ἤθελον θιχθῆ δαπάναι ἀμέσως παραγωγικαί, διότι τοιαύτη περικοπὴ δὲν θὰ ἀπετέλει οἰκονομίαν ἀλλὰ θὰ ἐξισοῦτο πρὸς σπατάλας. Ἀλλ’ ἂν αἱ μέχρι τοιούτου σημείου δυνάμεναι νὰ ἐξιχθοῦν οἰκονομίαι δὲν ἤθελον ἐπαρκέσει; Τότε μοιραίως καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν τούτων τῶν πιστωτῶν τοῦ δημοσίου πρέπει νὰ μειώσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὰς ἀποσβέσεις τῶν κεφαλαίων τῶν χρεῶν τοῦθ’ ὅπερ θὰ ἐνισχύσῃ μεγάλως τὴν παραγωγήν. Τοῦτο δὲ θὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς μετατροπῆς τῶν χρεῶν, εἰς ἣν ἀντὶ πάσης θυσίας καὶ μὲ κάθε προσπάθειαν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν τῶν πιστωτῶν.

§197Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Τὶ ἐννοεῖτε λέγοντες πιστωταί;

§198Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τοὺς ἔχοντας λαμβάνειν παρὰ τοῦ Κράτους, τοὺς πιστωτὰς τοῦ δημοσίου χρέους. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὀφείλομεν ὅλοι νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι βάρη συνομολογηθέντα ὑπὸ τὰς μᾶλλον ἀσυνήθεις ἱστορικὰς καὶ πρωτοφανῶς ἀνωμάλους περιόδους, οὔτε δίκαιον, οὔτε πρέπον εἶναι νὰ ὑποστῇ μία καὶ μόνη γενεά, καὶ ἐπάναγκες εἶναι νὰ κατανεμηθοῦν ταῦτα εἰς πλείονας τοιαύτας. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ παύσῃ φρονοῦσα ὅτι ἐξαγγέλλουσα ἀποσβέσεις τοῦ Δημοσίου χρέους ἐξαγγέλλει ὑπηρεσίαν τινά. Ἡ ἀπόσβεσις αὕτη θὰ ἀπετέλει ἀσφαλῶς ὑπηρεσίαν καὶ μάλιστα ὑψίστης σημασίας ὑπὸ μίαν καὶ μόνην προϋπόθεσιν, ὅτι δηλαδὴ αὕτη θὰ ἐξησφαλίζετο ἐκ τοῦ εἰσοδήματος. Τοιοῦτον τὶ ὅμως δὲν συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου διότι αὕτη ἐπέρχεται διὰ τῆς διαθέσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ κεφαλαίου, τοῦθ’ ὅπερ πάντας καὶ αὐτοὺς τοὺς πιστωτὰς ζημιώνει. Ἀλλὰ ποῖαι πρέπει νὰ εἶναι αἱ οἰκονομίαι; Δὲν πιστεύω νὰ ἀναμένῃ κανεὶς ὅτι ἐγὼ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης καὶ μάλιστα εἰς τὴν γενικὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν λεπτομερῶς ὅλας τὰς δυνατὰς καὶ ὀφειλομένας νὰ γίνουν οἰκονομίας. Διὰ ταύτας συνέστησαν πλέον ἢ ἅπαξ πολυμελεῖς ἐπιτροπαί, αἵτινες ἐπὶ μῆνας ἐργασθεῖσαι καὶ συνεργασθεῖσαι μὲ τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας κατέληξαν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, εὐτυχῶς ἀρκετὰ ἐνθαρρυντικὰ τῶν ἀπόψεών μου. Δύναται ὅμως καὶ ὀφείλει νὰ συζητηθῇ κατ’ ἀρχὴν τὸ ζήτημα. Εἶναι δηλαδὴ κατ’ ἀρχὴν δυνατὴ ἡ ἐπίτευξις οἰκονομιῶν; Ἀσφαλῶς ναί! Ἐγὼ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι πιστεύω βαθύτατα εἰς ταύτας.

§199Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε; Ἔρχεται μόνη της ἡ ἐρώτησις. Γιατὶ, ὅταν συνεργαζόμεθα εἰς τὴν Κυβέρνησιν σχεδὸν 12 μῆνες, γιατὶ δὲν μὲ βοηθήσατε εἰς τὸ νὰ κάμωμεν αὐτὰ τὰ ὁποῖα θεωρεῖτε τόσον δυνατά;

§200Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅταν συναντηθήκαμεν διὰ δευτέραν φορὰν εἰς τὸ σπίτι μου, ἀντηλλάξαμεν διαφόρους σκέψεις καὶ μοῦ ὡμιλήσατε περὶ ἀναθέσεως διὰ πρώτην φορὰν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§201Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ σεῖς μοῦ τὸ εἴπατε.

§202Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὲ ἠρωτήσατε ποῦ θὰ ἐπεθύμουν νὰ διαθέσω τὰς ὑπηρεσίας μου. Μὲ ἄλλα λόγια ποῖον ὑπουργεῖον θὰ ἤμουν διατεθειμένος νὰ δεχθῶ. Καὶ σᾶς ὡμίλησα περὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦθ’ ὅπερ ὑμεῖς ἀπεδέχθητε. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μοῦ ἐπροτείνατε ἔπειτα καὶ προσωρινῶς.

§203Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἦτο ἀνάγκη νὰ εἶσθε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§204Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω. Τότε σεῖς ἀπεδέχθητε τὰς αὐστηρὰς οἰκονομίας, αἵτινες ἄλλως τε ἀπετέλουν μέρος τοῦ Κυβερνητικοῦ προγράμματος. Ἔγινεν αὐτὸ τὸ πρῶτον. Πλέον ἢ ἅπαξ, κύριε Πρόεδρε, σᾶς εἶπον περὶ οἰκονομιῶν.

§205Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πότε; Τί μοῦ ἐπροτείνατε; Προσέξατε, διότι εἶναι σοβαρὸν αὐτό.

§206Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σᾶς εἶπον ὡρισμένως νὰ κάμωμεν μίαν ἐπιτροπήν.

§207Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πότε;

§208Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅταν ἤμουν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§209Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ δὲν μοῦ τὸ εἴπατε βεβαίως αὐτό. Καὶ λυποῦμαι διότι ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας δυὸ ἄνθρωποι κατέχοντες τὰς θέσεις τὰς ὁποίας ἡμεῖς κατέχομεν, λέγουν ὁ ἕνας ἄλφα ὁ ἄλλος βῆτα διὰ το ἴδιον πρᾶγμα. Μοῦ ἐπροτείνατε ποτὲ τίποτε καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς τὸ ἠρνήθην;

§210Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι.

§211Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπροτείνατε νὰ κάμωμεν μίαν ἐπιτροπὴν ὑπὸ τὴν Προεδρείαν σας καὶ ἐγὼ ἠρνήθην;

§212Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε· ὡμίλησα ἁπλῶς περὶ ἐπιτροπῆς καὶ ὄχι περὶ δικῆς μου προεδρείας. Θὰ ἦτο ἄλλωστε καὶ γελοῖον νὰ ἠρχόμην ἐγὼ ἀνήκων εἰς ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἐφήρμοσε τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομιῶν, διὰ νὰ σᾶς λέγω καθημερινῶς νὰ κάμετε οἰκονομίας. Μὴ λησμονῆτε ὅτι κατηρτίσατε ἐπιτροπὴν πρὸς μετριασμὸν τῶν διορισμῶν εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον καὶ ἐγὼ μέρος καὶ ἡ ὁποία ἐλειτούργησεν ὅσον ἐγὼ ἤμουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἔπαυσε λειτουργοῦσα ἀμέσως μόλις ἔφυγα ἐγώ. Μὴ λησμονῆτε ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἦτο μία ἀρχὴ ἐφαρμογῆς οἰκονομιῶν τὰς ὁποίας ὑμεῖς δὲν εἴχατε ἐγκαταλείψει ἐφ’ ὅσον ἤμουν ἐγὼ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ τὰς ὁποίας ἀνεβάλλατε διαρκῶς, διότι ἀνεμένατε νὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον της ἡ ὑφ’ ἡμῶν συσταθεῖσα ὑπαλληλικὴ ἐπιτροπή. Ὅσες φορὲς ὡμιλήσαμεν περὶ οἰκονομιῶν ἐλέγατε πάντοτε: νὰ δοῦμε καὶ τὶ θὰ ποῦν καὶ οἱ ὑπάλληλοι.

§213Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω μνήμην ἔκτακτον ἀλλ’ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλά.

§214Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ ἄλλα σημεῖα τῆς συνεργασίας μας ἐλησμονήσατε ἄλλοτε. Ἀλλ’ εἴχατε τὸ θάρρος καὶ τὴν εὐγένειαν νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι ἐλησμονήσατε.

§215Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βλέπετε, ὅτι ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἡ μνήμη μου μὲ ἐπρόδωσε τὸ ἀνεγνώρισα. Ἀλλὰ προσέξατε διότι δὲν μὲ προδίδει ἐδῶ ἡ μνήμη μου. Διότι ὄχι μόνον δὲν ἤλθατε νὰ μοῦ εἰπῆτε ὅτι «ἐγὼ φρονῶ ὅτι μποροῦμε νὰ παύσουμε 10–15.000 ὑπαλλήλους» ὄχι μόνον αὐτὸ δὲν μοῦ εἴπατε, ἀλλ’ ὅταν μοῦ ἐφέρατε τὸν ὀργανισμὸν τῆς Χωροφυλακῆς μὲ κάποιες ἐλαττώσεις τὰς ὁποίας εἴχατε ἐπιτύχει, ἐγὼ σᾶς εἶπον «δὲν δέχομαι νὰ ὑποβληθῇ καὶ νὰ ψηφισθῇ, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι ἠμποροῦσαν νὰ γίνουν περισσότεραι οἰκονομίαι». Εἶναι αὐτὸ ἀληθές;

§216Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀληθέστατον.

§217Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅσον ἀφορᾶ τὰς οἰκονομίας τῆς χωροφυλακῆς δυό φορὰς ἐσταμάτησα τὴν ὑποβολὴν καὶ σᾶς εἶπα «ἄκου ἐδῶ, μὴν ἀκοῦς τοὺς ἀξιωματικούς· ἔκοψες μερικὰς θέσεις ἀλλὰ παίρνεις περισσότερες, διότι τὸ 1914 εἴχαμε 425 ἀξιωματικοὺς καὶ σήμερα ἔχομε 970». Ἀφοῦ λοιπὸν εἰς τὸ ζήτημα τῆς χωροφυλακῆς δυὸ φορὲς ἀντεστάθην κατὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ ὀργανισμοῦ, διότι ἐθεώρησα ἀνεπαρκεῖς τὰς οἰκονομίας τοῦ προσωπικοῦ, πῶς ἠμπορεῖτε νὰ λέτε ὅτι μοῦ ἐκάματε πολλὲς φορὲς λόγον περὶ οἰκονομιῶν καὶ ἐγὼ τάχα ἔκανα τὸν κουφόν;

§218Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπα ὅτι ἐκάματε τὸν κουφὸν ἀλλὰ εἶπα ὅτι ἐπεριμένατε νὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ εἴπατε καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§219Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπροτείνατε ποτὲ νὰ κάμω καὶ ἐγὼ μιὰν ἐπιτροπὴν νὰ βάλω καὶ σᾶς μέλος καὶ ἐγὼ τὸ ἠρνήθην;

§220Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω καὶ κάτι ἄλλο ὅσον ἀφορᾶ τὴν χωροφυλακήν. Πρῶτον μὴ λησμονῆτε ὅτι ἡ συζήτησις τὴν ὁποίαν ἐκάματε ἐστρέφετο ὁπωσδήποτε εἰς οἰκονομίας. Σεῖς ἐζητοῦσατε μεγαλειτέρας τοιαύτας. Ἐγὼ ἠρκούμην εἰς μικροτέρας. Δὲν ἦτο ζήτημα αὐξήσεως δαπανῶν. Κατὰ δεύτερον λόγον δὲν δύναμαι νὰ ἀποκρύψω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἄλλως τε ἐγὼ πάντοτε διεκήρυξα, ὅτι ἐγὼ τὰς διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν δαπάνας ἐθεώρησα πάντοτε ὡς τὰς μᾶλλον ἐπιβεβλημένας, οὐ μόνον διότι ἄνευ πλήρους ἀσφαλείας δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ Κράτος, ἀλλὰ καὶ διότι αἱ διὰ ταύτην δαπάναι εἶναι αἱ μᾶλλον παραγωγικαί, διότι ἄνευ πλήρους ἀσφαλείας οὔτε ἡ Γεωργία οὔτε ἄλλη οἱαδήποτε πηγὴ παραγωγικὴ θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναπτυχθῇ. Ἔχων ἑπομένως ἐγὼ ταύτας τὰς ἀντιλήψεις καὶ διευθύνων τὸ ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἐξ ὅλων τῶν λοιπῶν ἔχει ἐφαρμόσει τὰς προτάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομιῶν, οὐδόλως παράδοξον ὅτι ὡς ὑπεύθυνος ὑπουργὸς διὰ τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐπιδιώκων καὶ εἰς τὸν κλάδον τοῦτον οἰκονομίας δὲν ἐνόμιζα ὅτι αὗται θὰ ἠδύνατο νὰ φθάσουν μέχρι σημείου δυναμένου νὰ γεννήσῃ κινδύνους. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ κατηγορῆτε.

§221Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς κατηγορῶ διότι ὡς ἀντιπολίτευσις σκέπτεσθε ἄλλως παρὰ ὡς Κυβέρνησις. Ἀλλὰ δὲν σᾶς κατηγορῶ διότι ἐπροτείνατε καὶ ἄλλας μεταρρυθμίσεις εἰς τὸν κλάδον τῆς Χωροφυλακῆς. Διότι ἀφοῦ ἐγὼ δὲν ἐδέχθην τὴν ψήφισιν τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ἐζήτησα περισσοτέρας οἰκονομίας, ἀποδεικνύεται ὅτι ἐγὼ δὲ ἤμουν ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἐζητοῦσα σπατάλας. Μοῦ λέγετε ὅτι οἱαδήποτε δαπάνη διὰ τὴν δημοσίαν δημοσίαν τάξιν δὲν εἶναι σπατάλη. Εἶναι σωστὸ αὐτό. Ἀλλ’ δι’ αὐτὸ καὶ ἐγὼ βλέπετε ὅτι δὲν ἐμνημόνευσα ὅτι μοῦ ἐζητήσατε τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν χωροφυλάκων. Ἐζήτησα καὶ δικαίως, τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν χωροφυλάκων, διότι εἴπομεν ὅτι δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ ἔχωμεν χωροφυλακὴν ἄνευ μισθοδοσίας. Αὐτὸ λοιπὸν δὲν σᾶς τὸ καταλογίζω, διότι πράγματι ἦτο συμφέρον καὶ μὲ τὴν γνώμην σας καὶ μὲ τὴν ἰδικήν μου. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ ἐξασφάλισις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας δὲν συνδέεται μὲ τὴν ὕπαρξιν 100 ἀξιωματικῶν περισσοτέρων. Τοὐναντίον ὅταν συζητούσαμεν αὐτὸ σᾶς εἶπον, ὅτι ὅταν οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι περισσότεροι ἀπὸ ὅσους χρειάζονται ἡ ἐργασία γίνεται χειρότερον. Ἐγὼ σᾶς ἐζήτησα οἰκονομίας καὶ τώρα ἔρχεσθε καὶ καταγγέλλετε ὅτι δαπανῶμεν 2.500 ἑκατομμύρια παρὰ πάνω. Εὐτυχῶς σήμερα ἀνεβαίνετε εἰς τὰ 9.500 ἑκατομμύρια καὶ σᾶς συγχαίρω.

§222Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σᾶς ἐξήγησα νομίζω πρὸ ὀλίγου πολὺ καλὰ τὸ ὕψος εἰς ὃ δύναται νὰ φθάσῃ ὁ προϋπολογισμὸς, χωρὶς νὰ ὑποπέσω εἰς καμμίαν ἀντίφασιν. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπανέλθω. Ἐπανερχόμενος ἑπομένως εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς συνομολογῶ ὅτι ἦτο ἀληθὲς ὅτι σεῖς στηριζόμενος εἰς τὸν πρὸ ἐτῶν ὑπάρχοντα ἀριθμὸν ἐζητούσατε μείωσιν μεγαλειτέραν. Ὅπως εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐγὼ, ἐπικαλούμενος τὰς νέας κοινωνικὰς περιστάσεις ἐν αἷς καὶ τὸν κίνδυνον ἐκ τοῦ κομμουνισμοῦ, ἐζήτουν ἀριθμὸν μεγαλύτερον ὅστις πάντως ἦτο μικρότερον τοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συζητήσεώς μας ὑπάρχοντος ἀριθμοῦ. Τὰ ἔξοδα διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν ἐγὼ θὰ θεωρήσω πάντως ἀναγκαῖα καὶ ἄν ὁ προϋπολογισμὸς ἤθελε κατέλθῃ εἰς τὰ 7½ ἢ τὰ 8½ δισεκατομμύρια. Δι’ ἐμὲ ἡ ἐσωτερικὴ δημοσία ἀσφάλεια κατὰ πρῶτον λόγον καὶ αἱ δαπάναι διὰ τὴν ἐξωτερικὴν ἄμυναν κατὰ δεύτερον, δέον ν’ ἀποτελοῦν τὴν πρώτην φροντίδα.

§223Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχετε δημοσίαν ἀσφάλειαν ἄνευ τηλεφώνων, τηλεγράφων κλπ;

§224Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι βεβαίως. Ἀλλὰ ἐδῶ θὰ σᾶς εἴπω κάτι. Τὸ λέγω δημοσίᾳ διότι τὸ λέγω καὶ ἰδιαιτέρως. Παρ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ᾐσθάνθην καὶ αἰσθάνομαι διὰ σᾶς, κύριε Πρόεδρε, διέγνωσα πάντοτε ἓν ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ διὰ σᾶς μίαν διανοητικότητα ἀντίθετον ἀπὸ τὴν ἰδικήν μου. Σεῖς μὲ τὴν φωτιὰν τὴν ὁποίαν ἔχετε θεωρεῖτε ὅλα χρήσιμα καὶ ἀπαραίτητα καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας θὰ εὕρετε πάντοτε δίκαιον, διότι εἶναι προτιμώτερον νὰ γίνῃ τὸ σχολεῖον παρὰ νὰ μὴ γίνῃ, νὰ γίνῃ τὸ νοσοκομεῖον παρὰ νὰ μὴ γίνῃ, νὰ γίνῃ ἡ φυλακὴ παρὰ νὰ μὴ γίνῃ, νὰ γίνῃ ὁ δρόμος παρὰ νὰ μὴ γίνῃ καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλετε νὰ ἐκτιμήσετε εἶναι ὅτι αὐτὰ τὰ δέκα καλά, τὰ ἀπαραίτητα δημιουργοῦν μίαν μεγάλην οἰκονομικὴν καταστροφὴν καὶ γι’ αὐτὸ εἶναι καλλίτερα μὴ γίνουν. Τοῦτο ἀκριβῶς ἐγὼ θέλω νὰ προλάβω διὰ νὰ μὴ σαλεύωνται τὰ δημόσια οἰκονομικά. Αὐτὸ εἶναι τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον αἱ διανοητικότητές μας διαφέρουν.

§225Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ παράπονόν μου εἶναι διατὶ ἀφοῦ ἀντιτίθενται αἱ διανοητικότητές μας καὶ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησίς μας ἦτο οὐσιαστικῶς συμμαχικὴ καὶ ἐνῷ σᾶς ἔδωσα ἐλευθερίαν ἐνεργείας;

§226Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν παρεπονέθην ποτέ.

§227Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ τόσες φορὲς ποὺ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐπρόκειτο ἀκριβῶς νὰ κάμωμεν νέας δαπάνας καὶ εἴχομεν διαρκῶς τὴν δυστροπίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διατὶ σεῖς ποτὲ δὲν ἐπήρατε τὸ μέρος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτὲ περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς μίαν δαπάνην ἀντετάχθητε σεῖς· ἐν ᾧ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀντετάσσετο διαρκῶς.

§228Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀντετάχθην καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Χρηστομᾶνος.

§229Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Μόνον ὁ κ. Χρηστομᾶνος ἔλεγε διαρκῶς νὰ κάμνωμεν οἰκονομίας.

§230Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐνθυμοῦμαι διὰ σᾶς. Ἐνθυμοῦμαι μόνον διὰ τὸν κ. Χρηστομᾶνον, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ κάμῃ οἰκονομίαν διὰ τὰς ἐξαιρεσίμους τῶν τηλεφωνητῶν, ἡ ὁποία ὅμως οἰκονομία ἐπληρώθη περισσότερον.

§231Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Δὲν πταίω ἐγώ. Τὸ σφάλμα ἀνήκει εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ θάρρος νὰ κάμωσιν ἀπεργίαν καὶ νὰ μὴ τιμωρηθῶσιν ὡς ἔδει.

§232Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ πλὴν τῶν οἰκονομιῶν εἰς ἃς πρωτίστως πρέπει νὰ ἀφοσιωθῶμεν θεωρῶ ἐπάναγκες ὡς εἶπον νὰ ἐπιδιώξωμεν ἀντὶ πάσης θυσίας καὶ τὴν δυνατὴν μείωσιν τοῦ χρεωλυσίου.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Εἶναι πολὺ σπουδαῖον τὸ ζήτημα. Ἤθελα νὰ ξεύρω, ἐὰν υἱοθετῆτε τὴν γνώμην τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου.

§234Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Τότε λοιπὸν πρόκειται περὶ convertions. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν εἶναι νέον τι τὸ ὁποῖον προτείνετε. Πρέπει νὰ σᾶς πῶ ὅτι διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς convertions, χρειάζονται δύο πράγματα: Πρῶτον μὲν ἡ διεθνὴς χρηματαγορὰ νὰ εἶναι ἀκόμη καλλιτέρα ἀπὸ ὅ,τι εἶναι σήμερον, δεύτερον δὲ ἡ ἐμπιστοσύνη πρὸς τὸν τόπον νὰ αὐξήσῃ. Σᾶς βεβαιῶ δὲ ὅτι τὰς τελευταίας ἡμέρας μὲ τὴν καταγγελίαν ὅτι ἔχωμεν ἔλλειμμα 1000 ἑκατομμυρίων, μὲ τὴν καταγγελίαν ὅτι δαπανῶμεν πολὺ περισσότερα ἀπὸ ὅτι χρειαζόμεθα, μὲ τὴν ἐπίθεσιν κατὰ τῆς Τραπέζης χθές, δὲν θὰ ἐξυπηρετήσωμεν οὐδέν. Δὲν σᾶς κατηγορῶ ὅτι τὰ κάνατε ἐπίτηδες· ἀλλά σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὅλα αὐτὰ συντελοῦν εἰς τὸ νὰ ἀπομακρύνεται ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον μποροῦμεν νὰ κάμωμεν τὴν μετατροπὴν τῶν δανείων μας. Καὶ δὲν μοῦ ἀρέσει νὰ λέγω ὅτι θὰ κάμω τοῦτο ἢ ἐκεῖνο διὰ νὰ δημιουργοῦμεν ἐλπίδας αἱ ὁποῖαι δὲν ἠμποροῦν νὰ πραγματοποιηθοῦν. Δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ὅταν πληρώνωμεν ἐφέτος 1200 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ μας εἰς χρυσόν, πλὴν τῶν 300 περίπου ἑκατομμυρίων τὰ ὁποῖα πιστεύετε ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἀποσβέσωμεν ἀπὸ τὰς δαπάνας μας τὰς προσφυγικάς, δηλαδὴ τῶν ἀνταλλαξίμων, ὅταν δηλαδὴ ἀποσβέσωμεν κατ’ ἔτος 16% ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ μας καθ’ ὃν χρόνον ἡ Ἀγγλία ποὺ θεωρεῖται τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον κάμνει τὰς μεγαλειτέρας καὶ σημαντικωτέρας ἀποσβέσεις ἀποσβένει μόνον 6½%, βέβαια βλέπει κανεὶς ὅτι εἶναι μία πρᾶξις ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ μᾶς δώσῃ μίαν ἡμέραν μεγάλας ἐλαττώσεις δαπανῶν. Ἀλλ’ ἀκούσατε ἐδῶ· δὲν μπορῶ νὰ δεχθῶ ὅτι διευκολύνομεν τὴν ἐλάττωσιν ἐφ’ ὅσον κλονίζομεν τὴν πίστιν πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ τὴν σταθεροποίησιν. Δι’ αὐτὸ παρ’ ὅλην τὴν συμπάθειαν τὴν ὁποίαν γνωρίζετε ὅτι ἔχω καὶ ἐγὼ ἰδιαιτέρως πρὸς ὑμᾶς, δι’ αὐτὸ μὲ εἴδατε τόσον ἐρεθισμένον πρωτήτερα· διότι ἀληθῶς τὰς τελευταίας ἡμέρας εἶμαι ἐρεθισμένος ἐναντίον σας. Καὶ λέγω: μὰ τὶ ἔπαθεν ὁ φίλος μου κ. Ζαβιτζιάνος; Τί εἶναι τοῦτο ἐδῶ; Καὶ ὑπέθεσα ὅτι τὸν παρέσυρεν ὁ κ. Ρεδιάδης καὶ ἠθέλησα νὰ τὰ ρίξω εἰς τὸν κ. Ρεδιάδην, ἀλλὰ βλέπω ὅτι δὲν εἶχα δίκαιον. Δὲν βλέπετε ὅτι κάμνωμεν ἡρωϊκὴν προσπάθειαν τέλος πάντων, καταβάλοντες 600,000,000 τὸν χρόνον διὰ τὰ χρεωλύσια; ἀλλὰ διὰ νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ πρέπει νὰ στερεωθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη εἰς τὸν τόπον.

§236Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω θεμελιωδῶς, ὅτι διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν ἀληθῶς τὴν πίστιν μας πρέπει νὰ δώσωμεν τὴν ἀπόδειξιν ὅτι νοικοκυρευόμεθα, ὅτι περιορίζομεν τὰς δαπάνας μας. Ἐστὲ βέβαιος ὅτι μὲ τὰς ὑπερμέτρους αἰσιοδοξίας οὐδένα εἶναι δυνατὸν νὰ παρασύρωμεν.

§237Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καταγγέλλετε τὴν Κυβέρνησιν καθὼς καὶ ὅλας τὰς Κυβερνήσεις ἀπὸ τοῦ 1923 ὅτι σπαταλοῦν ἀχαλινώτως. Ἔτσι θέλετε νὰ ἐμπεδώσωμεν τὴν πίστιν μας πρὸς τὸν ἔξω κόσμον;

§238Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅταν σιωπῶμεν δὲν γίνεται τίποτε. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ χεῖλος μιᾶς καταστροφῆς καὶ ταύτην ἔχω καθῆκον νὰ προλάβω.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πᾶμε μπροστὰ ὅταν διαδίδετε αὐτὰ τὰ πράγματα;

§240Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ δώσωμεν, κύριε Πρόεδρε, τῆς ἔμπρακτον ἀπόδειξιν ὅτι ἐμαζευθήκαμε, καὶ νὰ κάμωμεν οἰκονομίας. Τότε δὲ ἀσφαλῶς θὰ γίνουν ἀσφαλέστερα ὅλα αὐτά.

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ παράπονον ἔχω, ὅτι ἐνῷ εἶθε συνάδελφός μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τιμώμενος ἰδιαιτέρως, ἔπρεπε νὰ βοηθήσητε νὰ κάμω οἰκονομίας, ἀλλὰ δὲν μὲ ἐβοήθησετε.

§242Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχω πάντως τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ γενεὰ αὕτη συνεισφέρῃ τὰ βάρη τῆς τρομερᾶς τραγῳδίας τὴν ὁποίαν διήλθομεν καὶ ὅτι δὲν προσφέρῃ ὑπηρεσίαν ἡ Κυβέρνησις λέγουσα ἔτι: ὅσον περισσότερον ἀποσβέσωμεν τόσον καλλίτερα θὰ εἶναι.

§243Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκ τοῦ νόμου ἔχομεν ὑποχρέωσιν.

§244Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τουναντίον ἐνθυμεῖσθε ὅτι δὲν εἶχε κανένα λόγον ἡ παροῦσα γενεὰ νὰ κάμῃ τὴν ἀπόσβεσιν ὅπως εἶπεν καὶ ὁ κ. Ἀνδρεάδης καὶ δι’ αὐτὸ τὸ κέρδος τῶν κερμάτων τὸ προορισθὲν διὰ τὴν ἀπόσβεσιν δὲν τὸ δίδομεν ὁλόκληρον.

§245Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχετε εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅτι σὲ 15 χρόνια θὰ ἀποσβέσετε τὸ ἥμισυ τοῦ χρέους καὶ ὅτι αὐτὴ ἡ γενεὰ πρέπει νὰ ἀποσβέσῃ τὸ χρέος, καὶ πρέπει νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας πῶς θὰ τὴν ἐλαφρύνετε.

§246Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν θὰ τὸ κρίνωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν θὰ τὸ κρίνωμεν πλειοψηφικῶς· θὰ συνέλθωμεν ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, διὰ νὰ εὕρωμεν τὴν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα αὐτὸ θέλω νὰ συζητήσωμεν ὅλοι μαζί. Ἀλλὰ δὲν ἦλθε δυστυχῶς ἀκόμη ἡ ὥρα, καὶ οὔτε ὑποβοηθεῖται τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου.

§247Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ πείσωμεν ὅλους ὅτι ἀλλάξαμε δρόμον καὶ ὅτι βαίνομεν εἰς περισυλλογὴν πρωτίστως δι’ οἰκονομιῶν.

§248Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ γιατί δὲν ἐκάματε σεῖς οἰκονομίας ὅταν εἶσθε ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; ἂν καὶ εἴχατε ὅλην μου τὴν συμπάθειαν;

§249Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὰ ἐπειδὴ δὲν ἔκαμα περαιτέρω οἰκονομίας τὸ πρῶτον ἔτος, διαχειρισθεὶς ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον καὶ μόνον εἶχεν ἐφαρμόσει τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομιῶν, ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι πρέπει νὰ σιωπήσω ἐφ’ ὅρου ζωῆς ἐνῷ βλέπω ὅτι παρῆλθε καὶ δεύτερον ἔτος καὶ διαρκῶς ἀναβάλλεται τὸ πρόγραμμα τῶν οἰκονομιῶν;

§250Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι βέβαια.

§251Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀναγνωρίζω πρῶτος ἐγὼ ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ οἰκονομιῶν δὲν εἶναι τὶ τὸ εὐχερές. Ἀλλ’ ἀσφαλῶς δὲν εἶναι ἀδύνατος. Ἀπαιτεῖται ψυχικὴ δύναμις, καὶ ταύτης δυστυχῶς στερεῖται ἡ Κυβέρνησις Πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῶν οἰκονομιῶν ὀφείλω νὰ ἐξωθήσω τὴν Κυβέρνησιν. Τόσον πολὺ δὲ ἐλπίζω εἰς αὐτὰς, ὥστε ὁμολογῶ ὅτι ἄν ἤθελα χάσει τὴν ἐλπίδα ταύτην, δὲν θὰ ἔβλεπα κανένα λόγον νὰ ἐξακολουθήσω πολιτευόμενος. Μὲ ἄλλα λόγια, ἂν πολιτεύωμαι, πολιτεύομαι μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐργασθῶ καὶ ὑποβοηθήσω μὲ ὅλην μου τὴν δύναμιν πολιτικὴν περισυλλογῆς καὶ οἰκονομιῶν. Εἰς τὴν πολιτικὴν ταύτην στηρίζω ὅλας τὰς ἐλπίδας μου, τὰς ὁποίας ἄν ἤθελον χάσει θὰ ἀπέβαινα παράγων ἐντελῶς ἄχρηστος. Ἀλλ’ αἱ ἐλπίδες μου αὗται εἶναι δεδικαιολογημέναι; Δι’ ἐμὲ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, ὅτι ἡ δυνατότης τῶν οἰκονομιῶν ἀνταποκρίνεται πρὸς βαθυτάτην πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ἐπ’ αὐτῆς ἐσχημάτισα. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ σχηματήσω τοιαύτην πεποίθησιν, διότι ὤφειλα νὰ σταθμίσω ταῦτα τὰ γεγονότα αʹ) ὅτι πρὸ ἓξ ἐτῶν ὁ προϋπολογισμός μας μὲ τὴν ὑπάρχουσαν σήμερον συναλλαγματικὴν διαφορὰν ἀνήρχετο μόλις εἰς 4 δισεκατομμύρια καὶ ὅτι ἔκτοτε ἀνῆλθεν εἰς 10½ δισεκατομμύρια μὲ τάσιν διαρκῶς νὰ ἀνέρχεται. βʹ) Ὅτι τὸ δυνατὸν τῆς ἐφαρμογῆς οἰκονομιῶν ἀπεδέχθησαν ὅλαι αἱ κατὰ καιροὺς συσταθεῖσαι πρὸς τοῦτο ἐπιτροπαὶ, αἵτινες εἰς τὸ συμπέρασμά των τοῦτο κατέληξαν κατόπιν ἐρεύνης καὶ συνεργασίας μὲ τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐπιτροπῶν τούτων συγκαταλέγεται καὶ ἡ ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ κ. Ἀθαν. Εὐταξία λειτουργοῦσα τοιαύτη, ἡ ὁποία ἀφοῦ συνειργάσθη μὲ ὅλας τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας καὶ ἐκ συμφώνου μὲ αὐτὰς κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ προτείνῃ τὴν ἐφαρμογὴν οἰκονομιῶν ἐκ 1300 ἑκατομμυρίων περίπου ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 7.000 ἑκατομμυρίων τοῦθ’ ὅπερ ἂν ἔκτοτε ἐγένετο δὲν θὰ εἴχαμεν φθάσει εἰς τὰ δυσθεώρητα ὕψη τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς ἃ ἤδη εὑρισκόμεθα, Ἀλλ’ ὡς εἶπον αἱ οἰκονομίαι ἔμειναν ἀνεκτέλεστοι καὶ μόνον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὰς ἐξετέλεσε.

§252Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ ἐξηγήσατε ρητῶς προηγουμένως ὅτι αἱ οἰκονομίαι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔγιναν τὸ 1923.

§253Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀπὸ τοῦ 1924 σᾶς λέγω ἐφήρμοσε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὰς οἰκονομίας τὰς ὁποίας ἐπρότεινεν ἡ ἐπιτροπή.

§254Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐπρότεινε τίποτε.

§255Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπρότεινεν ἡ ἐπιτροπὴ κατόπιν συσκέψεως μὲ τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας.

§256Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ δὲν σημαίνει τίποτε ἀφοῦ αἱ οἰκονομίαι ἔγιναν τὸ 1923.

§257Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ πλὴν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης τῶν οἰκονομιῶν εἰς τὰ αὐτὰ συμπεράσματα περίπου κατέληξε καὶ ἑτέρα ἐπιτροπὴ τῶν ἐμπειρογνωμόνων, ἥτις συνέστη τὸ 1927.

§258Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ξεύρετε πολὺ καλὰ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῶσιν αἱ οἰκονομίαι αὐταί.

§259Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ σᾶς εἴπω γιατὶ δὲν ἐγένοντο; Δὲν ἐγένοντο διότι δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι μία ἡ ἀλήθεια: ὅτι ὑπαλληλοκρατούμεθα.

§260Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔστω. Καὶ ἡ κατάστασις αὐτὴ εἶναι μία κατάστασις.

§261Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ τὴν κτυπήσωμεν δυνατά, κ. Πρόεδρε. Δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας, διότι τοῦτο οὔτε δυνατὸν εἶναι, οὔτε μᾶς ὠφελεῖ τίποτε. Ὑπαλληλοκρατούμεθα, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Οἱ κρατοῦντες ἑπομένως καὶ διοικοῦντες ἡμᾶς ἐφρόντισαν βαθμηδὸν ν’ ἀποκτήσουν νομοθεσίαν βοηθοῦσαν βεβαίως αὐτούς, ἀλλ’ αὐξάνουσαν διαρκῶς τὰς δαπάνας. Οὕτως οὗτοι προάγονται διὰ μόνης τῆς παρελεύσεως ὡρισμένης οὐχὶ μακρᾶς συνήθως προθεσμίας, ἀνεξαρτήτως πρὸς τὸ ἂν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ θέσις κενή. Δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον ἐν ᾧ ὑπάρχουν λ. χ. 5 διευθυνταὶ εἴς τι ὑπουργεῖον, εἶναι 50 οἱ ἔχοντες βαθμὸν διευθυντοῦ· καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς μὲ τοὺς κατωτέρους βαθμούς. Ἕνεκα τῆς αὐτῆς αἰτίας πολλαπλασιάζονται σιγὰ–σιγὰ ἀλλὰ καὶ διαρκῶς ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι. Εἰς περιφέρειαν λ.χ. ὅπου ὑπῆρχεν εἷς εἰσπράκτωρ ἐδημιουργήθησαν σιγὰ–σιγὰ 5 ἢ 6 ταμεῖα καὶ ἄλλαι τόσαι ἐφορίαι. Ἡ διαρκὴς δημιουργία νέων θέσεων καὶ τὴν ἐργασίαν μετριάζει καὶ περισσοτέρας προαγωγὰς ἐξασφαλίζει. Καὶ γι’ αὐτὸ, τὸ μέτρον τοῦτο τηρεῖται μετὰ σπουδῆς. Ἐκ τῆς αὐτῆς αἰτίας νέαι κατηγορίαι συνταξιούχων διαρκῶς ξεφυτρώνουν καὶ νέαι συντάξεις ἑπομένως ἀπονέμονται. Ἐκ τῆς αὐτῆς αἰτίας διαρκῶς αὐξάνουν τὰ ἔξοδα τῆς κινήσεως τῶν ὑπαλλήλων, διὰ τὰ ταξείδια δηλαδὴ τὰς μεταθέσεις καὶ τὰ αὐτοκίνητα αὐτῶν καὶ διάφοροι γραφικαὶ ὗλαι, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξοδα τῶν ἐγκαταστάσεων αὐτῶν, διότι διαρκῶς ἐνοικιάζονται νέα οἰκήματα πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν διαρκῶς πολλαπλασιαζομένων ὑπηρεσιῶν καὶ διαρκῶς αὐξάνουν τὰ ἐνοίκια, χωρὶς ἀπὸ ὅλα αὐτὰ νὰ παίρνῃ χαμπάρι καμμιὰ ἀρχὴ οὔτε καμμιὰ ἐξουσία. Εἶναι ἀληθές, ὅτι διὰ τῆς συνταγματικῶς θεσπισθείσης παρεμβάσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου περιορίζεται ἐν μέρει πρὸς δημιουργίαν νέων δαπανῶν ὁρμὴ τῶν διαφόρων ὑπουργείων Εἶναι δὲ ὁμολογουμένως ἀπὸ πάσης ἀπόψεως εὐχάριστον ὅτι τελευταίως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ἀνεμνήσθη καὶ τοῦ ψηφίσματος τοῦ 1927 καὶ ἤρξατο ἑπομένως ἐξασκῶν, ὡς ἄλλως τε ἔπρεπε νὰ εἶχε πράξει πρὸ πολλοῦ, τυραννικὴν ἀληθῶς δικτατορίαν ἐπὶ τῶν ἐξόδων τῶν ἄλλων ὑπουργείων. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ποῖος θὰ τὸ ἀναχαιτίσῃ; Καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ παρατηρεῖται ἡ ὁρμὴ αὐτὴ εἰς μεγαλείτερον βαθμὸν ἀνεπτυγμένη καὶ κατήντησεν ὥστε τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν εἰσπράξεων ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων νὰ διατίθεται διὰ τα ἔξοδα τῆς εἰσπράξεως αὐτῶν. Καὶ τῷ ὄντι τὸ ὕψος τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰδικῶς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἔφθασεν εἰς ὅρια εἰς τὰ ὁποῖα οὐδεὶς ποτὲ ἐφαντάσθη ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ φθάσῃ, ἀφοῦ ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 10½ χιλ. ἑκατομμυρίων ἀναγράφονται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τούτου δραχ. 5.394.589.999. Ἡ ἐκ τῆς τελευταίας δὲ χρήσεως αὔξησις τῶν ἐξόδων αὐτοῦ διὰ τὴν συζητουμένην χρῆσιν ἀνῆλθεν εἰς 754.484.622.

§262Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖαι δαπάναι; Μήπως ὁμιλεῖτε περὶ δαπανῶν τοῦ Δημοσίου χρέους;

§263Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι! Ὄχι!

§264Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐγένετο καμμία ἄλλη δαπάνη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§265Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀσφαλῶς ἐγένοντο τοιαῦται.

§266Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐνθυμεῖσθε βέβαια ὅτι ἡ μεγαλειτέρα καταστροφὴ ποὺ ἔγινεν εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου ἦσαν αἱ οἰκονομίαι αἱ ἐπιβληθεῖσαι μετὰ τὸ 1920 εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Οἰκονομίαι πέντε ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Αἱ οἰκονομίαι ἐκεῖναι κατέστρεψαν τὴν καλὴ δουλειὰ ποὺ εἴχαμε κάμει.

§267Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν. Οὔτε ἕνεκα μιᾶς κακῶς γενομένης οἰκονομίας θὰ ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλειφθῇ ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα τῶν οἰκονομιῶν. Ἀλλὰ πλὴν τούτων, σοβαρὸν ἐπίσης εἶναι ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ οἰκονομιῶν ἀπετέλεσε πάντοτε θεμελιῶδες κεφάλαιον ὅλων τῶν πολιτικῶν προγραμμάτων ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας, ἑπομένως καὶ τοῦ ἐν τῇ Κυβερνήσει εὑρισκομένου τοιούτου, διὰ τὰ ὁποῖα ἔχω στοιχειῶδες καθῆκον νὰ πιστεύω ὅτι ἐν εἰλικρινείᾳ ὑπὲρ αὐτῶν ἀπεφάνθησαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς ὅλων τούτων οἰκονομίας ἐπεδίωξαν καὶ ἐπέτυχον μετὰ τὸν πόλεμον ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ πολεμήσαντα Κράτη τά ὁποῖα ὑπερεφορτώθησαν ἀπὸ προσωπικὸν καὶ ὑπηρεσίας ἐν γένει, τόσον στρατιωτικὰς ὅσον καὶ πολιτικάς, καὶ ᾐσθάνθησαν τὴν ἀνάγκην νὰ ἐλαφρωθοῦν. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις πρὸ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος καὶ τῆς σιδηρᾶς ἀνάγκης τῆς διατηρήσεως τῆς οἰκονομικῆς ἐντολῆς αὐτῆς, δὲν ἐδίστασε νὰ πετάξῃ εἰς τοὺς δρόμους ἀνδραγαθήσαντας στρατιωτικοὺς καὶ ἄλλους 900 ἀεροπόρους καὶ νὰ ὑποβιβάσῃ συγχρόνως ὅλους τοὺς στρατιωτικοὺς οἵτινες θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐξακολουθήσουν παραμένοντες εἰς τὸ στράτευμα, οἵτινες ἀθρόως διαρκοῦντος τοῦ πολέμου εἶχον προβιβασθῆ. Ἡ Γαλλία δὲν ἐδίστασε νὰ ἀπολύσῃ 50.000 ὑπαλλήλους καὶ παρ’ ὅλα ταῦτα ὁ De Lastery, ὑπουργὸς τότε τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναγγέλλων εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπελθοῦσαν ταύτην οἰκονομίαν, δὲν ἐδίστασε νὰ προσθέσῃ ὅτι τὸ γενόμενον τοῦτο ἦτο ἐλάχιστον ἀπέναντι ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ γίνῃ διότι, ὡς εἶπε, δὲν ἤρκει ἡ κατάργησις θέσεων ἀλλ’ ἐπεβάλλετο ἡ κατάργησις ὁλοκλήρων ὑπηρεσιῶν.

§268Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπέλυσε τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ὁποίους εἶχε προσλάβει δι’ ὑπηρεσίας Ἀμερικανικὰς ὡς καὶ τοὺς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι ἐπέβλεπον τὰς οἰκοδομάς.

§269Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ὁμιλῶ στηριζόμενος εἰς πληροφορίας προερχομένας ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς. Ἡ Ἰταλία ἐπίσης ἀπέλυσε 40 καὶ πλέον χιλιάδας ὑπαλλήλων καὶ ἔφερεν ἐν ἰσχύϊ στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν εἰρήνης μὲ στελέχη, φυσικά, πολὺ μειωμένα.

§270Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας ὑψώσατε φωνὴν καὶ εἴπατε νὰ ἐφοδιάζεται ὁ στρατὸς περισσότερον.

§271Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἀναιρῶ τίποτε ἀπὸ ὅσα εἶπα. Ἐνθυμεῖσθε ὅμως, ὅτι εἶπον ὅτι ἀποβλέπω πρῶτον εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἀσφάλειαν καὶ ἔπειτα εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ἀσφάλειαν. Ταῦτα δι’ ἐμὲ εἶναι τὰ προέχοντα, διότι ἄνευ αὐτῶν τίποτε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Ὅταν τοιαύτην τακτικὴν ἐτήρησαν τὰ νικήσαντα Κράτη, ὅταν τὰ ἡττηθέντα μετῆλθον τὰ μέτρα αὐτὰ εἰς ἔκτασιν ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ μεγαλειτέραν, πῶς θέλετε νὰ μὴ ἀπελπίζωμαι διότι ἡ Ἑλλὰς καὶ μόνον ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία ἐκ τοῦ πολέμου ἐξῆλθεν οἰκονομικῶς συντετριμμένη ὅσον οὐδὲν ἄλλο Κράτος, ὄχι μόνον εἰς οὐδεμίαν οἰκονομίαν προέβη ἀλλὰ καὶ εἰς ἀσύστολον καὶ συστηματικὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν; Ψυχικὴ δύναμις ἑπομένως χρειάζεται διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν οἰκονομιῶν καὶ οὐδὲν πέραν ταύτης. Ἀλλ’ αὕτη δυστυχῶς ἔλλειψεν ἐντελῶς. Ἡ μετὰ τὸν πόλεμον τάσις πρὸς οἰκονομίας ὑπῆρξε γενική. Ἀλλὰ καὶ ἂν τοιοῦτον πνεῦμα δὲν ἐπεκράτησε γενικῶς, κατεβλήθη γενικῶς κάθε προσπάθεια ὅπως μὴ ὑπάρξῃ αὔξησις δαπανῶν. Θὰ ἀναγνωρίσῃ δὲ πᾶς τις ὅτι καὶ τοῦτο τὸ πνεῦμα ἂν εἶχε κρατήσει παρ’ ἡμῖν θὰ ἦτο ἀρκετόν, δεδομένου ὅτι ὁ προϋπολογισμός μας κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου ἀνήρχετο εἰς 4 δισεκατομμύρια δραχμάς, οὗτος δὲ ὄχι μόνον δὲν ἔμεινεν ἐκεῖ ἀλλ’ ἤδη ἔφθασεν εἰς τὰ 10½ δισεκατομμύρια. Εἶναι δὲ τῷ ὄντι δυστύχημα ὅτι λείπει ἡ ἀπαραίτητος αὕτη δύναμις διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν οἰκονομιῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐλάττωσις τῆς ἀφορήτου φορολογίας ὑπὸ τῆς ὁποίας μαστιζόμεθα. Μία ἑπομένως καὶ μόνον μία πρέπει νὰ τηρηθῇ κατεύθυνσις, καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἀντὶ πάσης θυσίας ἐλάττωσις τῆς φορολογίας καὶ μόνον αὕτη, ἀρχομένη ἀπὸ τὴν ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης. Τὴν ἀνάγκην ταύτην ᾐσθάνθησαν ἤδη εἰς πλεῖστα τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, μολονότι ἡ φορολογία ἐκεῖ εἶναι μικροτέρα. Μεθοδικῶς δὲ ἤρχισαν νὰ ἐφαρμόζουν τὴν ἀρχὴν ταύτην καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὸ Βέλγιον καὶ ἀλλαχοῦ. Τὴν ἀρχὴν ταύτην διεκήρυξεν ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ὁ Μουσσολίνι, ὅστις συγχρόνως προειδοποίησεν ὅτι πρέπει ν’ ἀνασταλοῦν ὅλα τὰ ἔργα ἅτινα δὲν εἶναι ἀμέσου καὶ ἀναποφεύκτου ἀνάγκης. Ἡ πολιτικὴ αὕτη καὶ μόνη θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν μείωσιν τοῦ ὑπερμέτρως αὐξηθέντος τιμαρίθμου. Εἰς τοῦτο δὲ καὶ μόνον ἔπρεπε ν’ ἀποβλέπουν ὅλαι αἱ πολιτικαὶ καὶ Κυβερνητικαὶ προσπάθειαι. Ἅμα τοῦτο ἐπιτευχθῇ ὄχι μόνον δὲν θὰ ὑπάρξῃ στάδιον ὑπαλληλικῶν ἀξιώσεων πρὸς αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν, ἀλλὰ θὰ ὑπάρξῃ ἔδαφος πρὸς μείωσιν αὐτῶν.

§272Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πιστεύετε, ὅτι ὁ τιμάριθμος μπορεῖ νὰ κατέβῃ καὶ κάτω ἀπὸ τὴν νομισματικὴν διαφοράν; Ἡ νομισματικὴ διαφορὰ εἶναι τὸ δεκαπενταπλάσιον. Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ποὺ λέγετε δὲν πῆραν ἀκόμη οὔτε τὸ δεκαπενταπλάσιον. Δὲν παραμελοῦμεν τὸ ζήτημα, προσπαθοῦμεν νὰ τὸ ἐλαττώσωμεν ὅσον τὸ δυνατόν· ἀλλὰ μὴ παράγετε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὁ τιμάριθμος ἠμπορεῖ νὰ πάγῃ πάρα κάτω.

§273Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ νομίζετε ὅτι εἶναι λίγο νὰ φθάσῃ ὁ τιμάριθμος τὴν νομισματικὴν διαφοράν; Ἡ διαφορὰ τῶν σκέψεών μας ἔγκειται ἀκριβῶς εἰς τοῦτο: ὅτι σεῖς λέγετε θέλω τόσα διὰ τὸ ἓν ὑπουργεῖον, τόσα διὰ τὸ ἄλλο καὶ τόσα διὰ τὸ ἄλλο. Ἐν ᾧ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι χωρὶς καταστροφὰς δὲν μπορεῖτε νὰ ἔχετε περισσότερα ἀπὸ τόσα. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Αἱ διαφοραὶ τῶν δαπανῶν ἀπὸ πέρυσιν ὡς ἐφέτος εἶναι μεγάλαι. Ἂς μὴ παραγνωρίζωμεν τὴν πραγματικότητα. Εἰς ὅλα τὰ ὑπουργεῖα, εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας δύνανται νὰ γίνουν οἰκονομίαι, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ θέλησις. Ἂς λάβωμεν λ. χ. τὸ διαρκῶς καὶ ἀλματωδῶς αὐξάνον κονδύλιον τῶν συντάξεων.

§274Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ἐλαττώσετε τὰς συντάξεις;

§275Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ θέλω λ. χ. αἱ συντάξεις πολέμου νὰ περιορισθοῦν εἰς ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἀνήκουν πραγματικῶς καὶ τοὺς ἀπόρους. Ξεύρετε τὶ νερὸ σηκώνει αὐτὴ ἡ δουλειά; Ὅσον δὲν φαντάζεσθε.

§276Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ κάμωμεν νέαν ἔρευναν;

§277Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀπαραιτήτως. Θέλω νὰ πάρετε, κ. Πρόεδρε, τοὺς νόμους περὶ συντάξεως, θὰ ἰδῆτε ὅτι εἶναι ἕνας λαβύρινθος. Νὰ σβύσετε ὅλας τὰς γενομένας προσωπικὰς διατάξεις αἱ ὁποῖαι συμπεριλαμβάνουν καὶ κατηγορίας ἀνθρώπων πᾶν ἄλλο ἢ δικαιουμένων συντάξεως. Ὅλοι οἱ νόμοι περὶ συντάξεως εἶναι γεμᾶτοι ἀπὸ προσωπικὰς διατάξεις, δηλαδὴ ἀπὸ διατάξεις αἵτινες ἀνεγράφησαν πραγματικῶς δι’ ἕν πρόσωπον, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι μοιραίως συμπεριέλαβον ὁλοκλήρους κατηγορίας ἀνθρώπων. Ὑπάρχουν διατάξεις διὰ τῶν ὁποίων ἀνεγνωρίσθησαν ὡς ἔτη ἐμπόλεμα καὶ ἑπομένως διπλᾶ ὑπὲρ τῶν νοσηλευομένων εἰς τὰ φρενοκομεῖα ἔνθα νοσηλεύονται ἀσθενεῖς εἰσαχθέντες μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ἢ τοῦ ὑπολοχαγοῦ καὶ ἔφθασαν εἰς τὸν βαθμὸν τῶν στρατηγῶν εἰσπράττοντες καὶ τὰς σχετικὰς ἀναλόγους συντάξεις. Ἡ τάσις πρὸς ἀπονομὴν ἀδικαιολογήτων ἢ δυσαναλόγων συντάξεων ὑπῆρξε τόσον ἰσχυρὰ, ὥστε ἐκαλλιεργήθησαν ἐλπίδες ὅτι συντάξεις ἢ καὶ βαθμοὶ θὰ ἀπενέμοντο μὲ ὑπολογισμὸν ἐτῶν μετὰ θάνατον συμπληρωθέντων.

§278Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἔγιναν ἐπανειλημμένως προαγωγαὶ μετὰ θάνατον.

§279Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ξεύρετε ὅτι μὲ τὰς συντάξεις ἐγεννήθη μία κατάστασις ποὺ θὰ γεννήσῃ πρόβλημα κοινωνικόν; Ἐγὼ ποὺ σᾶς ὁμιλῶ θὰ ἔχω δικαίωμα ἐντὸς ὀλίγου νὰ λάβω δύο συντάξεις: μίαν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν νομικῶν καὶ μίαν ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§280Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πειράζει κανένα ἡ σύνταξις τῆς Βουλῆς.

§281Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅλα αὐτὰ καταλήγουν εἰς φορολογίαν. Ἐκ τοῦ ταμείου λ. χ. τῶν νομικῶν ηὐξήθησαν σημαντικὰ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα. Καὶ ἡ ἄνευ τῆς αὐξήσεως ταύτης ἀπρόσιτος δικαιοσύνη ἔγινε διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἔτι μᾶλλον ἀπρόσιτος.

§282Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν τὰ παίρνει ἀπὸ τὸν κόσμον.

§283Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Γνωρίζετε ὅτι τὸ ταμεῖον αὐτὸ ἐξασφαλίζει συντάξεις ἐκ 4,500 δραχμῶν μηνιαίως;

§284Χ. ΛΑΔΑΣ. Δὲν ἄρχισε νὰ δίδῃ συντάξεις.

§285Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Τὸ ταμεῖον συντάξεων νομικῶν στηρίζεται εἰς τὰς εἰσφορὰς τῶν νομικῶν καὶ μόνον.

§286Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ εἰς τὰ τάλληρα ποὺ πληρώνουν διὰ κάθε παράστασιν. Δὲν τὰ λέγω αὐτὰ εἰδικῶς διὰ τὸ ταμεῖον τῶν νομικῶν, ἀλλὰ ἡ κατάστασις πρέπει νὰ ἐκκαθαρισθῇ, διότι ὅλα αὐτὰ εἶναι δυσάρεστα. Τὸ ταμεῖον νομικῶν εἶναι ἁπλοῦν σύμπτωμα.

§287Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον ποῦ εἶσθε σεῖς, κύριε συνάδελφε;

§288Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σᾶς εἶπα ὅτι δὲν ὁμιλῶ εἰδικῶς δι’ αὐτὸ τὸ ταμεῖον. Εἶναι πολλά, ὅσα δὲν φαντάζεσθε. Ἐξετάσατε ὅλας τὰς αὐξήσεις τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἐξετάσατε ἂν αὗται ἔγιναν καλά, καὶ ἂν δὲν ἔγιναν νὰ τὰς καταργήσετε. Μὴ λέγετε ὅτι δυνάμεθα διαρκῶς νὰ αὐξάνωμεν τὰς δαπάνας. Εἶναι καιρὸς νὰ σταματήσωμεν. Ἄλλως ἡ καταστροφὴ δὲν θὰ βραδύνῃ. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος πιστεύω ὅτι ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ εἶναι δεινή, ὀφείλω νὰ εἴπω καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι δηλαδὴ ὀφείλομεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν ὅλας τὰς δαπάνας αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι παραγωγικαί. Τὸ λέγω καὶ διὰ κατάργησιν δικαστηρίων καὶ διὰ κατάργησιν σχολείων. Πολλὰς ὑπηρεσίας πρέπει νὰ καταργήσωμεν, δὲν ἔχομεν δύναμιν διὰ τόσας. Δὲν ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρέπει τὰ σχολεῖα νὰ εἶναι τόσον πολλά. Εἰς τὴν Νορβηγίαν περιπατοῦν μισὴ ὥρα οἱ μαθηταὶ διὰ νὰ εὕρουν σχολεῖον, καὶ δὲν δικαιολογεῖται ἐδῶ ἡ σύστασις σχολείου μὲ 15 μαθητὰς ὡς ἐνομοθετήθη ἐσχάτως ὅτε διὰ νόμου ἐχορηγήθη εἰς τὰ ἑκασταχοῦ ἐποπτικὰ συμβούλια τὸ δικαίωμα ἱδρύσεως δημοτικῶν σχολείων ὅταν συντρέχει τοιοῦτος ἀριθμὸς μαθητῶν. Δι’ ὅλα αὐτὰ χρειάζεται ἡ δύναμις ἡ ψυχικὴ διὰ τὴν ὁποίαν ὡμίλησα. Δυστυχῶς τοιαύτη δὲν ὑπάρχει. Ἴσως νὰ εἶμαι περισσότερον ἀπαισιόδοξος ἀπ’ ὅ,τι πρέπει, ἀλλὰ ὁμολογῶ ὅτι ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ μὲ ἔχει πολὺ σκεπτικόν.

§289ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐδῶ ἔχομεν 125 μαθητὰς μὲ ἕνα διδάσκαλον.

§290Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ καὶ ἕνα διδάσκαλον μὲ 5 μαθητάς ἀλλοῦ. Ἀλλὰ καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτά. Εἰς ἣν κατάστασιν περιῆλθεν ἡ ἰδιωτικὴ οἰκονομία, ἥτις στενάζει ὑπὸ τὸ βάρος καταθλιπτικῆς καὶ ἀνηκούστου φορολογίας, δὲν πρέπει νὰ περιορίσωμεν μόνον τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀλλὰ πρέπει ἐπὶ πλέον νὰ περικόψωμεν ὅλας τὰς δαπάνας αἵτινες δὲν εἶναι ἀμέσως παραγωγικαί. Διὰ δανείων δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ ὠφέλιμον παρὰ νὰ γίνονται ἔργα ἀμέσου ἀποδοτικότητος. Τοιαῦτα δὲ εἶναι μόνα τὰ δυνάμενα ἐντὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος νὰ ἐπαρκέσουν τοὐλάχιστον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων. Ἄνευ τῆς προϋποθέσεως ταύτης καὶ ταῦτα πρέπει ν’ ἀναβληθοῦν. Πρέπει μὲ ἄλλα λόγια πλὴν τῶν οἰκονομιῶν νὰ παραμερίσουν καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι δαπάναι. Βεβαίως εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως εὐχάριστον καὶ σχολεῖα, καὶ φυλακαί, καὶ στρατῶνες, καὶ νοσοκομεῖα, καὶ νέοι δρόμοι νὰ γίνουν. Ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ τὰ καλὰ θὰ φέρουν μίαν μεγάλην καταστροφὴν καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει ν’ ἀναβληθοῦν μέχρις οὗ διὰ βαθμιαίας ἐλαττώσεως τῆς φορολογίας αὐξήσουν τὰ Ἐθνικὰ κεφάλαια καὶ ἐνισχυθῇ ἡ τόσον κλονισθεῖσα οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Μία ἑπομένως καὶ μόνον μία πρέπει νὰ εἶναι ὡς εἶπον ἡ ὀφειλομένη νὰ τηρηθῇ κατεύθυνσις καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἀντὶ πάσης θυσίας ἐλάττωσις τῆς φορολογίας καὶ μόνον αὕτη ἀρχομένη ἀπὸ τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης. Ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις τῆς φορολογίας δὲν θὰ ρίξῃ μόνον τὸν τιμάριθμον, θά ὁδηγήσῃ πρὸς τὴν Χώραν μας καὶ τὰ βαθμηδὸν ἀλλὰ πολλὰ καὶ ἀθρόως φυγαδευθέντα κεφάλαια καὶ ἑπομένως θὰ ἐνισχύσῃ τὰς ἐργασίας καὶ οὕτω θὰ μειωθῇ σημαντικῶς ἡ διαρκῶς αὐξάνουσα ἀνεργία. Τούτων γενομένων θὰ στραφοῦν οἱ πολῖται πρὸς τὰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς καί θὰ παύσῃ ἡ ὁρμὴ ὅλων πρὸς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ πλέον ἀλλὰ καὶ ἀντιπαραγωγικότατα κινεῖται. Ἀλλ’ εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ μέριμνα τοῦ Κράτους δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποβλέψῃ ἀποκλειστικῶς εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀναλόγως πρὸς τὴν φορολογικὴν ἀντοχήν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων βαρῶν καὶ τὴν καλὴν διαχείρησιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Αὕτη ὀφείλει κυρίως καὶ πρωτίστως νά στραφῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ὅλων τῶν ἐπιβεβλημένων μέτρων διὰ τῶν ὁποίων ἤθελεν ἐπιδιωχθῇ ἡ βελτίωσις καὶ ἐνίσχυσις τῆς παραγωγῆς. Μέ ἄλλα λόγια ὀφείλει νὰ ἐπιδιώξῃ παραγωγικὴν πολιτικὴν δι’ ἧς τό τε Ἐθνικὸν κεφάλαιον καὶ τὸ ἐκ τούτου εἰσόδημα, εἴτε τοῦτο ἀνέρχεται εἰς τὰ 35 δισεκατομ. ἐτησίως, ὅπως ἐγὼ ὑποστηρίζω, εἴτε εἰς τὰ 45, ὡς ἀξιοῖ ὁ κ. ὑπουργός, ὑψωθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον. Τὴν πολιτικὴν ταύτην χαράσσοντες ὀφείλομεν πρωτίστως νὰ ἐκτιμήσωμεν ὅλοι μίαν ἀλήθειαν, ὅτι δηλαδὴ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις τὴν ὁποίαν διερχόμεθα εἶναι κυρίως κρίσις τῆς πίστεως ἡμῶν. Ὅλη δὲ ἡ οἰκονομικὴ στενοχωρία ἐξ ἧς σήμερον πάσχει ἡ Ἐθνική μας οἰκονομία εἶναι συνέπεια τῆς κρίσεως ταύτης τῆς ἡμετέρας πίστεως. Ἀλλὰ πόθεν ἀνεπτύχθη ἡ οἰκονομικὴ αὕτη ἀσθένεια; Ἀσφαλέστατα ἐκ μιᾶς καὶ μόνης αἰτίας, δηλαδὴ ἐκ τῆς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀναμίξεως τοῦ Κράτους εἰς τὰς κοινωνικοοικονομικὰς σχέσεις. Ἡ ἀνάμιξις αὕτη ὑπῆρξε πάντοτε μεροληπτική, ἐγένετο δὲ μὲ συστηματικὴν καταδίωξιν τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν δύο συντελεστῶν πάσης παραγωγῆς δηλαδὴ τοῦ ἰδιωτικοῦ κεφαλαίου. Ὅταν ἀνεμίχθη εἰς τὰς σχέσεις ταύτας τὸ Κράτος πάντοτε ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο τὸ ἔπραξε. Οὕτω δὲν ἐδίστασε νὰ φορολογήσῃ κατὰ τὸν μᾶλλον ἀνόητον τρόπον τὸ κεφάλαιον ἐξακολουθεῖ δὲ ἀκόμη καὶ σήμερον νὰ βεβαιώνῃ καὶ νὰ εἰσπράττῃ τὸν φόρον τοῦτον δι’ ὃν καὶ πολυτελεῖς ὑπηρεσίας συνέστησεν. Εἰς τοῦτο δὲ προέβη καὶ προβαίνει χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὡς στοιχειωδῶς ὤφειλε νὰ πράξῃ, ὅτι ἡ φορολογία τοῦ κεφαλαίου ὡς μέσον δυνάμενον νὰ ἀνακουφίσῃ μεγάλως τὸν προϋπολογισμὸν ἐξητάσθη μεταπολεμικῶς ἀπὸ ὅλα τὰ Κράτη νικήσαντα καὶ ἡττηθέντα, ἀλλὰ παντοῦ ἀπεκρούσθη πλὴν τῆς Γερμανίας καὶ Ἰταλίας ἔνθα οὗτος ἐπεβλήθη ὑπὸ συνθήκας κοινωνικοοικονομικὰς ἐξαιρετικῶς καὶ μοναδικῶς δύναταί τις νὰ εἴπῃ ἀνωμάλους. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ἐφαρμογὴ τοῦ μέτρου καὶ αἱ ἐκ ταύτης συνέπειαι ἦσαν ἀρκεταὶ διὰ νὰ μᾶς ἀπομακρύνουν πάσης τοιαύτης ἐνεργείας. Καὶ ἀληθῶς εἰς τὴν Γερμανίαν ὑπελογίσθη ὅτι ἐκ τοῦ φόρου τούτου θὰ εἰσεπράττοντο 45 δισεκατομμύρια μάρκα χρυσᾶ, ἀντ’ αὐτῶν δὲ εἰσεπράχθησαν 364 ἑκατομμύρια. Ἐν δὲ τῇ Ἰταλίᾳ ὑπελογίσθη ὅτι θὰ εἰσεπράττοντο 20 δισεκατομμύρια λιρέτται διὰ τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ἐξ 90 δισεκατομμύρια Δημόσιον χρέος. Ἐξ αὐτῶν δὲ μόλις πεντακόσια ἑκατομμύρια εἰσεπράχθησαν. Ὁ κλονισμὸς ὅμως τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας καὶ συνεπῶς ἡ ἐκ ταύτης ἐπιρροὴ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ὑπῆρξε τόσον ἰσχυρὰ εἰς ἀμφότερα τὰ Κράτη ταῦτα, ὥστε κατηργήθη ἡ σχετικὴ φορολογία παρ’ ὅλας τὰς ἀντιδράσεις τὰς ὁποίας συνήντα ἡ κατάργησις, ἐκ τῆς σκέψεως ὅτι δὲν ἦτο δίκαιον νὰ πληρώνουν τινὲς καὶ οἱ πολλοὶ νὰ ἀποφύγουν κάθε πληρωμήν. Καὶ ὅμως ἡμεῖς ἐξακολουθοῦμεν νὰ βεβαιώνωμεν καὶ νὰ εἰσπράττωμεν τὸν φόρον τοῦτον ἐξ οὗ μηδαμινὰ ποσὰ εἰσηγάγομεν ἀνίκανα ἴσως νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως αὐτῶν. Ὑπὸ τὸ αὐτὸ μεροληπτικὸν καὶ ἀντιπαραγωγικὸν πνεῦμα ἐκινεῖτο τὸ Κράτος ὅταν ἐδήμευε τὰς εἰς χρυσὸν καταθέσεις, ὅταν ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ἐδήμευεν ἀγροτικὰ καὶ ἀστικὰ κτήματα, καὶ ὅταν ἐχειρίζετο κατὰ τὸν ἀντιοικονομικώτερον τρόπον τὸ συναλλαγματικὸν ζήτημα. Ὅταν ἀπηνῶς καὶ εἰς ὅρια μὴ συναντώμενα εἰς οὐδὲν ἄλλο Κράτος τοῦ κόσμου ἐφορολόγει εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως τὸ ἰδιωτικὸν εἰσόδημα, καὶ ὅταν ἔτι ἀπηνέστερον ἀλλὰ κατὰ τὸν ἱεροεξεταστικώτερον τρόπον εἰσέπρατε τὸ ἐκ ταύτης ἔσοδον. Ὅταν ἐξήσκει κατὰ τὸν οἰκτρότερον τρόπον τὴν δανειακὴν πολιτικὴν πλημμυρίσαν κυριολεκτικῶς τὴν ἀγορὰν τὰ Κρατικὰ χρεώγραφα, μὲ προφανῆ κίνδυνον μαρασμοῦ πάσης ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως, μαρασμοῦ ὅστις ὀξὺς ἤδη ἐξεδηλώθη. Ὅταν διετήρη κατὰ τὸν οἰκτρότερον τρόπον τὸ ἐνοικιοστάσιον, ὅταν ἐπενέβαινε καθ’ ὃν τρόπον ἐπενέβαινε πρὸς διακανονισμὸν τῶν μεταξὺ ἐργοδοτῶν καὶ ἐργατῶν σχέσεων. Ὅταν ὑποχωροῦν διαρκῶς καὶ συστηματικῶς πρὸ πάσης ὁμαδικῆς ἔστω καὶ ἐλαφροτάτης κινήσεως ηὔξανε τὸ κόστος τοῦ βίου καὶ ἐνεθάρρυνε τὴν ἀργίαν κατὰ τὸν μᾶλλον ἐπικίνδυνον τρόπον. Ὅταν μὲ διάφορα δῆθεν εὐεργετικὰ οἰκονομικὰ ὑπὲρ δεινοπαθούντων μέτρα παρέλυε τὰς συναλλαγάς, ἐζημείωνε πρῶτα πρῶτα ἐκείνους ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐνομοθετοῦντο. Τοιοῦτον δὲ χαρακτῆρα φέρουν αἱ διατάξεις ἐκεῖναι καθ’ ἃς ἀνεστάλη εἰς τὸ διηνεκὲς ἡ ἐκτέλεσις τῶν συμβατικῶν ἐνυποθήκων ἀπαιτήσεων, ὅταν ἁπλῶς καταβάλλονται οἱ τόκοι ἄλλαι διατάξεις παρ’ ἡμῶν ψηφισθεῖσαι καθ’ ἃς ἀνεστάλη ἡ ἐκτέλεσις ἀπαιτήσεων κατ’ ἀγροτῶν ἕτεραι διατάξεις καθ’ ἃς, ἐπὶ συναλλαγματικῶν καὶ ἐμπορικῶν εἰς διαταγὴν γραμματίων δύναται ὁ πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν ἢ Εἰρηνοδίκης νὰ τάξῃ προθεσμίαν ἐκτελέσεως, μέχρι τριῶν μηνῶν αἵτινες παρέλυσαν τὴν οὐσίαν τοῦ ἐμπορικοῦ γραμματίου — ἄλλαι διατάξεις καθ’ ἃς ἐθεσπίσθη ὁ τόκος τῆς ὑπερημερίας κατὰ 1% ἐλαφρότερος τοῦ συμβατικοῦ (12%–13%), καὶ ἕτεραι διατάξεις καθ’ ἃς δίδονται ἀκατάσχετα ἢ προνόμιον προτεραιότητος κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν κατὰ προτίμησιν ἄλλων προνομίων συμβατικῶς κτηθέντων. Ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα καὶ ἄλλα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω πρόχειρα, μοιραίως ἐπέφερον τὰς συνεπείας των. Τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ἓν ἀλλὰ τραγικόν: ἡ φυγὴ δηλαδὴ τοῦ κεφαλαίου ὅπερ ἔντρομον εὑρίσκεται πάντοτε ἔξω τῶν ὁρίων μας, χωρὶς καμμίαν νὰ δεικνύῃ μέχρι τοῦδε διάθεσιν παλινοστήσεως. Ἐκ τῆς φυγῆς ταύτης ὑποφέρομεν πρωτίστως σήμερον πάντες. Αὐτὴ εἶναι ἡ κυρία αἰτία τῇ κρίσεως ἥτις μοιραίως ἐξεδηλώθη. Μᾶς ἔλειψαν δηλαδὴ τὰ κεφάλαια. Ἐξ αὐτοῦ ἐζημιώθησαν ὅλοι. Καὶ ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν τὰ κεφάλαιά των ἔξω, οἵτινες εἰσπράττουν μικροτέρους τόκους καὶ ἐκεῖνοι ποὺ εὑρίσκονται ἐδῶ μέσα, οἵτινες δι’ αὐτῶν ἀνέμεναν νὰ ἐργασθοῦν, ἀλλὰ τὸ χείριστον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σήμερον κυρίως πάσχει εἶναι τὸ σύνολον, διότι ἐκ τῆς φυγῆς ταύτης ἐμειώθη σημαντικὰ ἡ παραγωγή. Ἀλλ’ ἂν οἱ πρῶτοι ἁπλῶς ζημιώνονται, ὅλοι οἱ ἄλλοι κυριολεκτικῶς καταστρέφονται. Τὸ 1919 εἴχαμεν 12 Τραπέζας μὲ καταθέσεις 1.600 ἑκατομ. φράγκων χρυσῶν. Ἔκτοτε μὲ τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς ἥτις παρατηρεῖται εἰς ὅλον τὸν κόσμον καὶ εἰδικώτερον μὲ τὴν μεγάλην αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ ἡ ὁποία ἐσημειώθη εἰς ἡμᾶς, αἱ καταθέσεις αὗται θὰ ἔπρεπε τουλάχιστον νὰ ἔχουν διπλασιασθῇ διὰ νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον οἰκονομικῆς ἀνέσεως. Δυστυχῶς ὅμως ὄχι μόνον δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὰ 3.000 ἑκατομ. τοὐλάχιστον, καταθέσεων ποὺ εἴχομεν πρὸ δεκαετίας, ἀλλ’ ἐκαταντήσαμεν νὰ ἔχωμεν σήμερον 800 ἑκατομ. φράγκα χρυσὰ ἐνῷ καὶ Τραπέζας περισσοτέρας ἔχομεν καὶ ὁ χρυσὸς ὑπέστη κατ’ αὐτὰς μείωσιν.

§291Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ πόσα χρεώγραφα τοῦ Κράτους ἐξεδόθησαν ἔκτοτε, καὶ πότε ἄλλοτε ἐτοποθετήθησαν εἰς τὴν χρηματαγορὰν 10 δισεκατ. ἐσωτερικῶν δανείων;

§292Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ καὶ τί; Ἐξ αὐτοῦ ἐζημίωσεν ἡ παραγωγή. Διότι δὲν πιστεύω ἐκ τῶν πολλῶν ὁμολογιῶν τοῦ Κράτους νὰ ἐκέρδισεν ἡ παραγωγή.

§293Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὰ κρίνετε κ. συνάδελφε, τὰ ζητήματα ὅπως πρέπει. Πέρνετε ἀπὸ τὰ πράγματα μόνον τὸν ἀφρόν.

§294Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἂν ὅλοι οἱ κυβερνήσαντες τὸν ἀτυχῆ τοῦτον τόπον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐσκέπτοντο καὶ ἔκριναν τὰ ζητήματα ἔστω καὶ εἰς τὸν ἀφρὸν ἀρκεῖ ὅτι δὲν θὰ ἐσκέπτοντο, δὲν θὰ ἔκριναν καὶ δὲν θὰ διέπραττον ὅσα οἰκονομικὰ ἐγκλήματα διέπραξαν ἐξ ὧν τόσον πολὺ ἤδη ὅλοι ὑποφέρομεν. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε ἀνάμιξις τοῦ Κράτους εἰς τὰς κοινωνικοοικονομικὰς σχέσεις ὑπῆρξεν ὀλεθρία, πρέπει ἆραγε νὰ σταματήσῃ αὕτη ἐντελῶς; Τοιοῦτόν τι δὲν τὸ ὑποστηρίζω. Ἡ κρατικὴ αὕτη ἀνάμιξις ἀποτελεῖ σήμερον παντοῦ γεγονὸς τοσοῦτον ἰσχυρόν, ὥστε θὰ ἐκτιμήσωμεν ὡς ἀναπόφευκτον, καὶ ἁπλῶς θὰ τὸ παρακολουθήσωμεν προσπαθοῦντες νὰ περιορίσωμεν ταύτην ὅσον τὸ δυνατὸν ἀλλὰ μὴ ὑπολογίζοντες νὰ τὴν σταματήσωμεν. Ἡ ἀνάμιξις τοῦ Κράτους δὲν πρέπει βεβαίως νὰ σταματήσῃ. Πρέπει μόνον ν’ ἀλλάξῃ κατεύθυνσιν ἀποδίδουσα πλέον εἰς ἑκάτερον τῶν συντελεστῶν τῆς παραγωγῆς δηλαδὴ εἴς τε τὴν ἐργασίαν καὶ τὸ κεφάλαιον τὸ εἰς αὐτὸν ἀνῆκον καὶ τοῦτο πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον, καὶ ἑπομένως καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐργασίας προτίστως, ἥτις μόνη καὶ ἄνευ τοῦ κεφαλαίου οὐδὲν δύναται νὰ ἐπιτελέσῃ. Πρέπει νὰ τηρηθῇ τακτικὴ τοιαύτη ὥστε νὰ δημιουργηθῇ ἀσάλευτος πεποίθησις ὅτι παρόμοιαι μέθοδοι αἵτινες τόσας οἰκονομικὰς συμφορὰς συνεσώρρευσαν δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἐπαναληφθοῦν. Πρέπει δηλαδὴ διὰ πολιτικῆς ἐκ διαμέτρου ἀντιθέτου πρὸς τὴν τηρηθεῖσαν τοιαύτην κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαπενταετίαν περίπου, νὰ ἑδραιωθῇ παρὰ τοῖς πολίταις τὸ αἴσθημα τῆς οἰκονομικῆς ἀσφαλείας τὸ ὁποῖον πανταχόθεν ἐκλονίσθη. Ἅμα τοῦτο γίνῃ, τότε καὶ μόνον τότε θὰ ὑπάρξῃ ὄχι πλέον ἐλπὶς ἀλλὰ βεβαιότης ὅτι θ’ ἀρχίσῃ παλινοστοῦν τὸ φυγαδευθὲν κεφάλαιον, ἄνευ τοῦ ὁποίου οὐδὲν σοβαρὸν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Ὑπῆρξε βέβαια ἀτύχημα ὅτι τὴν ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης δημιουργηθεῖσαν δυσπιστίαν δὲν ἠδυνήθη μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον νὰ ἄρῃ οὔτε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, οὔτε δὲ παρὰ τὴν καλὴν αὐτῆς θέλησιν καὶ ὡρισμένα μέτρα τὰ ὁποῖα αὕτη ἔλαβε. Τὸ πταῖσμα εἶναι καὶ ἐν μέρει ἰδικόν της, διότι παρά, ὡς ἐλέχθη, τὴν καλὴν αὐτῆς θέλησιν, δὲν μετέβαλε κατὰ βάσιν αὕτη μεθόδους, δὲν ἐσκέφθη νὰ ἐπανορθώσῃ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ ἔστω καὶ ἐν μέρει τὰς ἐκ τῶν οἰκονομικῶν πραξικοπημάτων ἐπελθούσας ζημίας, καὶ δὲν ἔδειξε ὅσην τοὐλάχιστον ἔπρεπε ἀποστροφὴν πρὸς τὰς τηρηθείσας ταύτας μεθόδους. Ἡ ἐπὶ τούτου εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁπωσδήποτε μεγαλειτέρα λόγῳ τῆς παντοδυναμίας μεθ’ ἧς τὴν περιέβαλεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ τῆς ὁποίας δὲν ἐπωφελήθη μέχρι τῆς στιγμῆς τοὐλάχιστον, ἐπαρκῶς. Ἡ ἀντιπαραγωγικὴ αὕτη πολιτικὴ οὖσα ἐκ τούτου καὶ μόνου ἀντιοικονομικὴ καὶ ἀντιεργατική, ἔπληξε κυρίως ἄλλην ἐργαζομένην τάξιν καὶ δὴ τὴν τάξιν ἐκείνην ἐφ’ ἧς ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει πρωτίστως νὰ στηρίξῃ τὰς ἐλπίδας της διὰ τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς μέλλον καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἀγροτικὴ τάξις, ἡ τάξις δηλαδὴ τῶν καλλιεργητῶν, ἡ τάξις τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων. Μέχρις ἐσχάτων οὐδὲν ἄξιον λόγου εἶχε συντελεσθῇ ὑπὲρ τῆς τάξεως ταύτης, πλὴν τῆς προσπαθείας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο ἀλλ’ ἀσφαλῶς δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ εὑρίσκεται πάντοτε ὑπὸ καταδίωξιν. Ὑπὸ ὡρισμένην πίεσιν τῶν πόλεων καὶ πρὸς ἱκανοποίησιν ταύτης δὲν ἐπρόφθανε νὰ παραχθῇ οἱονδήποτε γεωργικὸν προϊόν, καὶ ἐξεδίδετο ἀμέσως ἡ διατίμησις αὐτοῦ, ἥτις συχνότατα συνέπιπτε νὰ μὴ ἀνταποκρίνεται οὔτε εἰς τὰ ἔξοδα τῆς παραγωγῆς. Πᾶς τις ἐννοεῖ τὸ πλῆγμα τὸ ὁποῖον διὰ τῶν διατιμήσεων καὶ μάλιστα τῶν ἀμελετήτων τοιούτων φέρεται κατὰ τῆς παραγωγῆς καὶ πόσον αὕτη ἐξ ἐκείνων μειοῦται. Ἐνῷ ἐξ ἄλλου εἶναι φανερὸν ὅτι εἶναι ἀπειράκις προτιμώτερον νὰ ἀποκτῶμεν ἀκριβὰ τὰ προϊόντα παρὰ νὰ μὴ εὑρίσκωμεν ταῦτα. Ἡ ἔλλειψις τῶν προϊόντων φέρει ὡς ἀναγκαῖον ἐπακολούθημα τὴν ἱκανοποίησιν τῆς καταναλώσεως διὰ τῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐξαγωγῆς, ἥτις εἰς οὐδεμίαν διατίμησιν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπαχθῇ ἐνῷ ἐξ ἄλλου ἀφιεμένη ἐλευθέρα ἡ Ἐθνικὴ παραγωγὴ καὶ ἀπηλλαγμένη τῶν ἀμελετήτων διατιμήσεων δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς φύσεως τοῦ πράγματος νὰ καταλήξῃ εἰς τιμὰς δυσαναλόγως μεγάλας, διότι αὕτη θὰ ὑφίσταται πάντοτε τὸν συναγωνισμὸν τῆς παραγωγῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἐνῷ δὲ τὸ γεωργικὸν προϊὸν διαρκῶς διατιμώμενον χάνει ἀπὸ τὴν ἀξίαν του, ἐξ οὗ καὶ ζημιοῦται ὁ γεωργικὸς παραγωγός, οὗτος λόγῳ τῶν συνεχῶν αὐξήσεων τῶν ἐργατικῶν ἡμερομισθίων καὶ τῆς συνεπείᾳ τούτων ἐπερχομένης διαρκῶς ἀκριβείας τοῦ βίου περιῆλθε παρ’ ἡμῖν εἰς ἀπόγνωσιν. Ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε μόνη ἡ φάμπρικα τῶν διατιμήσεων διὰ τῆς ὁποίας κατεδιώχθη ἡ ἐγχωρία παραγωγή. Κατὰ ταύτης ἐφηρμόσθη καὶ ἄλλο ἐξωφρενικώτερον μέτρον, τοῦτο δὲ κατὰ τῆς πλεοναζούσης παραγωγῆς, δηλαδὴ κατὰ τῆς παραγωγῆς ἐκείνης ἥτις οὐ μόνον τροφοδοτεῖ τὴν ἐγχωρίαν κατανάλωσιν ἀλλὰ καὶ ἐξάγεται ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν ὁρίων, δηλαδὴ συγκεκριμμένως κατὰ τῆς παραγωγῆς τῶν προϊόντων ἐκείνων τὰ ὁποῖα προσιδιάζουν εἰς τὰς ἡμετέρας συνθήκας. Μὲ ἄλλα λόγια ἡ παραγωγὴ ἐκείνη ἥτις ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἔπρεπε νὰ προστατευθῇ καὶ ὑπὲρ τῆς ὁποίας θὰ ἦτο ἀπολύτως ἐπιβεβλημένον νὰ ὁρισθοῦν καὶ προστατευτικοὶ δασμοί, ἂν αἱ τιμαὶ αὐτῆς ἐκινδύνευον ἐκ τῆς ἐξωτερικῆς ἀγορᾶς, ὄχι μόνον δὲν ἔχει τοιαύτην προστασίαν, ὄχι μόνον δὲν ἔχει τοιαύτην προστασίαν, ὄχι μόνον ὑφίσταται κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν καὶ τὸ βάρος ἀγρίας φορολογίας ἧς προφανῶς ἀπαλάσσονται τὰ μὴ ἐξαγόμενα προϊόντα ἡ φορολογία τῶν ὁποίων ὑπῆρξε πάντοτε μηδαμηνή, ὄχι μόνον καταδιώκεται διὰ τῶν διατιμήσεων, ἀλλ’ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν ὅλα αὐτὰ ὅταν ἐπλησίαζε ν’ ἀναπνεύσῃ διότι αἱ τιμαὶ τῆς ἐξωτερικῆς ἀγορᾶς ἦσαν ἀνώτεραι τῶν ἐντοπίων, ὑφίστατο τὰς συνεπείας ἐκ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξαγωγῆς καὶ ἑπομένως τῆς μεγάλης μειώσεως τῶν τιμῶν αὐτῆς. Τοιαύτην καταδίωξιν ὑπέστησαν συστηματικῶς ὅλα τὰ προϊόντα ἐκεῖνα ἅτινα προσιδιάζοντα εἴτε εἰς τὰς φυσικάς, εἰς τὰς οἰκονομικὰς τῆς Χώρας συνθήκας, παράγονται εἰς μεγάλιν κλίμακα δι’ ὃ καὶ ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη τῆς ἐξαγωγῆς αὐτῶν. Εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην ὑπάγεται πρωτίστως τὸ ἔλαιον διὰ τὸ ὁποῖον μάλιστα ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις ἐπέτρεπον τὴν ἐξαγωγὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἀδειῶν τὰς ὁποίας ἀνεδῶς ἐπώλουν αὗται εἰς τὸν προσφέροντα τὰ περισσότερα. Καὶ ἔτσι χωρὶς νὰ κερδίζῃ τίποτε ἡ κατανάλωσις, τὸ Δημόσιον ὄχι μόνον ἐκ τοῦ εἴδους τούτου ἀπήλαυε βαρυτάτην καὶ ἄνισον φορολογίαν, ἀλλὰ καὶ εἰσέπραττε τοῦτο καὶ μόνον τοῦτο ὅλον τὸ κέρδος τῆς ὑπεραξίας τὴν ὁποίαν εἰς τὸ εἶδος τοῦτο προσεπόριζε τὸ κέρδος τῆς ἐσωτερικῆς ἀγορᾶς ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ἡμετέραν τοιαύτην. Εἶναι εὐτύχημα ὅτι τοὐλάχιστον διὰ τὸ ἔλαιον ἐσχάτως κατενοήθη τὸ ζήτημα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦτο δὲ διὰ νόμου ὑποβληθέντος κατ’ εἰσήγησίν μου εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὡρίσθη ὅτι οὔτε διατίμησις τοῦ λοιποῦ θὰ ἠδύνατο νὰ τεθῇ οὔτε νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγή Τὰ θλιβερὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τῆς τακτικῆς ταύτης διὰ μακρῶν θὰ ἠδυνάμην ν’ ἀναπτύξω ἀλλ’ ἡ ὥρα εἶναι προχωρημένη καὶ δὲν θεωρῶ συνεπῶς τὴν στιγμὴν κατάλληλον διὰ νὰ συνεχίσω τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τῆς ὀφειλομένης νὰ τηρηθῇ πολιτικῆς παραγωγῆς ὡς πρὸς ὅλας τὰς πηγὰς τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου. Ἐπιφυλάσσομαι ἑπομένως νὰ πράξω τοῦτο εἰς ἄλλην ἴσως δὲ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§295ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μήπως κύριε συνάδελφε θέλετε νὰ γίνῃ μικρὴ διακοπή;

§296ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θὰ συνεχίσετε ἐπὶ πολὺ ἀκόμη;

§297Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἀκόμη ὑποθέτω περὶ μίαν ὥραν.

§298Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν θέλετε σεῖς νὰ διακόψετε νὰ διακόψωμεν.

§299Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν γίνῃ διακοπὴ θὰ ἔλθωμεν αὔριον καὶ θὰ εἰσέλθωμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§300Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ κάμωμεν μίαν διακοπὴν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν.

§301Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ διακόψωμεν διὰ νὰ ὑπάγωμεν νὰ δειπνήσωμεν ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ἐπανέλθω.

§302Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον οἱ κ. κ. βουλευταὶ δέχονται νὰ ἀναβληθῇ κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἀναφορῶν καί ἐπερωτήσεων ἂς διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις κατὰ τῆς προτάσεως ὅπως κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων;

§304ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον 4. 30′ μ. μ. (Ὥρα 9. 25′ μ. μ.)