1929.01.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50

ΤΡΙΤΗ 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ π. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ἀντιπρόσωποι τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν Κοζάνης διαμαρτύρονται, διὰ τὰ πιεστικὰ μέτρα τῶν ἀρχῶν διὰ τὴν ἀπότισιν τῶν χρεῶν των καὶ διὰ τὴν μὴ εἰσέτι μετάθεσιν τῶν προϊσταμένων τοῦ γραφείου ἐποικισμοῦ Κοζάνης. — Πρόσφυγες τινὲς οἰκογενειάρχαι, ὑποβάλλουν αἴτησιν ἐκ Καβάλλας καὶ παρακαλοῦν ὅπως δοθῇ αὐτοῖς ἀναστολή, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν κατ’ αὐτῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων. — Οἱ δήμαρχοι Πύργου–Ἀμαλιάδος καὶ οἱ πρόεδροι κοινοτήτων Ἠλείας συνελθόντες εἰς συνέλευσιν ὑποβάλλουν παράκλησιν ὅπως προαχθῇ ἡ Ἠλεία εἰς νομὸν καὶ ὑπαχθῶσιν εἰς αὐτὴν αἱ κοινότητες Γορτυνίας καὶ Ὀλυμπίας. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Μοσχοχωρίου Καστορίας ἀναφέρει, ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν γειτονικῶν Ἀλβανικῶν χωρίων ἐρημώνουν τὰ ἐν τῷ Ἀλβανικῷ ἐδάφει κτήματα τῆς κοινότητος καὶ παρακαλεῖ ὅπως διευθετηθῇ τὸ ζήτημα. — Ὁ κεντρικὸς σύνδεσμος Ποντίων Θεσσαλονίκης, ἐκφράζει τὴν ἀγανάκτησίν του, διότι ψευδῶς ἀποδίδεται μομφὴ εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Λούβαρην διὰ προσφυγικὰς ὑποθέσεις καὶ παρακαλεῖ, ὅπως διαταχθοῦν ἀνακρίσεις ἵνα ἀποδειχθῇ ἡ ἀλήθεια. — Τὸ καπνοπαραγωγικὸν συνέδριον Καβάλλας, διαμαρτύρεται διὰ τὰς γενομένας σκηνὰς εἰς βάρος τῶν γεωργῶν τοῦ Μπασὶς–Μετόχι. — Ἐξ Ἀλικιανοῦ Κρήτης τηλεγραφοῦν, ὅτι ὁ ποταμὸς Κερίτη πλημμυρίσας κατέστρεψε τὸ λεκανοπέδιον Ἀλικιανοῦ καὶ παρακαλοῦν ὅπως ληφθῇ μέριμνα διὰ τὴν πρόληψιν καὶ μελλοντικῶν καταστροφῶν. — Τὸ ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν ἐπιμελητήριον Πατρῶν, διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ὑπαγωγὴν τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον Παιδείας. — Ὁ ἐκκλησιαστικὸς σύλλογος Ἀνδραβίδος «ἡ Ἀναγέννησις», διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ἀναστολὴν τοῦ ὁρισμοῦ τῆς Ἀνδραβίδος ὡς ἕδρας εἰρηνοδικείου καὶ παρακαλεῖ ὅπως ὁρισθῇ αὕτη ὡς ἕδρα τὸ ταχύτερον. — Ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος Στυλίδος καὶ τὸ ταμεῖον ἐλαιοπαραγωγῆς Στυλίδος, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ἀπαγόρευσιν εἰσαγωγῆς εἰς τὸ Πύλιον ἐλαίου καὶ παρακαλοῦν ὅπως μὴ πραγματοποιηθῇ αὕτη. — Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος Τρικκάλων–Καλαμπάκας ἐν συλλαλητηρίῳ συνελθών, παρακαλεῖ ὅπως ἀρχίσουν τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Θεσσαλίας, ἀνασταλοῦν αἱ εἰσπράξεις τῶν φόρων κλπ. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Οἰνόης παρακαλοῦν ὅπως ἀνεγερθῇ σχολεῖον εἰς τήν κοινότητά των καὶ κατασκευασθῇ ὁδὸς ἀπὸ Ἀμαλιάδος εἰς Καλάβρυτα. — Οἱ ἱερατικοὶ σύνδεσμοι Βερροίας, Καρύστου, Καστορίας Ἀργολίδος, Κιλκὶς καὶ πολλῶν ἄλλων μερῶν, ὑποβάλλουν τὴν παράκλησιν ὅπως ψηφισθῇ ὡς ἔχει ἡ πρότασις ἡ σχετικὴ μὲ τὴν διοίκησιν τῶν ἐνοριακῶν ναῶν, πρὸς οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τοῦ πενομένου κλήρου. — Ὀργανώσεις ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου ἐκ Λέσβου, Ἐδέσσης, Ναούσης καὶ πολλῶν ἄλλων μερῶν, ὑποβάλλουν ὑπομνήματα, παρακαλοῦσαι ὅπως λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεώς των. — Συμβολαιογράφοι Ἀλιβερίου καὶ Πατρῶν, παρακαλοῦν ὅπως ἱδρυθῇ κεχωρισμένον ταμεῖον συντάξεως συμβολαιογράφων. — Ἡ ὁμοσπονδία ἐπαγγελματιῶν Ξάνθης, κλπ. παρακαλοῦν ὅπως μὴ πραγματοποιηθῇ ἡ μονοπώλησις τοῦ καπνοῦ ὑπὸ ἀναπήρων. — Ὁ ἀπόστρατος κελευστὴς Μαρ. Δεσποτίδης, ὑποβάλλει αἴτησιν ἐπαναφορᾶς εἰς τὰς τάξεις τοῦ Π. Ν. — Οἱ βοηθοὶ συμβολαιογράφων Θεσσαλονίκης, παρακαλοῦν, ὅπως ἐπιτραπῇ ὁ διορισμὸς αὐτῶν ὡς συμβολαιογράφων εἰς εἰρηνοδικιακὰς περιφερείας, ὡς κεκτημένοι μακρὰν πεῖραν. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Λιανοκλαδίου παρακαλεῖ, ὅπως ἐγκριθῇ ἡ προταθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ τροποποίησις τοῦ σχεδιαγράμματος τῆς κεντρικῆς πλατείας Λιανοκλαδίου. — Τὸ γεωργικὸν ἐπιμελητήριον Μεσσηνίας παρακαλεῖ, ὅπως ἐπιψηφισθῇ τὸ σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως γεωργικοῦ σχολείου εἰς Δώριον Κυπαρισσίας». — Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Σπηλιώτης, καταθέτει αἴτησιν τῶν κατοίκων Δουκισίων παρακαλούντων, ὅπως διορισθῇ εἰς τὸ χωρίον των διδάσκαλος, καθότι τὰ τέκνα των παραμένουν ἄνευ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν), ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) Περὶ συντάξεως κώδικος δημοσίου ναυτικοῦ δικαίου. 2) Περὶ κανονισμοῦ ἐξόδων διὰ χρησιμοποίησιν ἁμάξης ἢ λέμβου τῶν ἀποστελλομένων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν πρὸς ἐκτέλεσιν οἱασδήποτε ὑπηρεσίας ἢ δι’ ἐκπαίδευσιν ἀξιωματικῶν καὶ πληρωμάτων τοῦ Π. ναυτικοῦ· καὶ 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ λειτουργίας σχολῆς πολέμου ἐν τῷ Π. ναυτικῷ καὶ περὶ συστάσεως Ναυτικῆς Ἀκαδημίας Πολέμου. — Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διοργανώσεως τῆς πυροσβεστικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους». — Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ Διατάγματος τῆς 24)11)22, περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου δικαιώματος ἐπὶ πάντων τῶν διὰ τοῦ λιμένος Θεσσαλονίκης εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων καὶ τοῦ ἀπὸ 8)8 Ν. Δ. περὶ διαθέσεως τῶν χρηματικῶν ποσῶν τῶν εἰσπραττομένων ἐκ τοῦ εἰδικοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐκ τοῦ λιμένος Θεσσαλονίκης κλπ. 2) Περὶ ἐγγραφῆς εἰς τὴν αʹ τάξιν ἐμπορικῶν τινῶν σχολῶν ὑπὲρ τὸν ἀριθμὸν 45· καὶ 3) Περὶ παροχῆς ἐτησίας ἐπιχορηγήσεως εἰς τὸ διεθνὲς Ἰνστιτοῦτον στατιστικῆς. — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Τηλικίδης, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐποπτικῶν ἀποκαταστάσεως πληθυσμῶν Μακεδονίας καὶ Θράκης». — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαναστασίου, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. περὶ ἀγορᾶς τοῦ Μεγάρου Ἰλίου Μέλαθρον». — Ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Πετρίδης, καταθέτει τὴν κάτωθι ἀπάντησιν εἰς ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Ζαρίφη: «Ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀπὸ 11 ἱσταμένου ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Θεσσαλονίκης κ. Ν. Ζαρίφη, διὰ τὴν στάσιν τοῦ εἰσαγγελέως Πρωτοδικῶν Θεσσαλονίκης Ἰω. Κωνσταντίνου κατὰ τὴν δίκην τοῦ Δημάρχου κ. Πατρικίου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀνακοινώσωμεν, ὅτι εὐθὺς ὡς ἐλάβομεν γνῶσιν τῶν θλιβερῶν συμβεβηκότων κατὰ τὴν ὡς ἄνω δικάσιμον δι’ ἐπιστολῆς τοῦ κ. Θεοφυλάκτου, πάραυτα καὶ διὰ τῆς ἀπὸ 3 ἱσταμένου ὑπ’ ἀριθ. 133 παραγγελίας μας πρὸς τὸν κ. εἰσαγγελέα ἐφετῶν Θεσσαλονίκης παρηγγείλαμεν τὴν ταχεῖαν διεξαγωγὴν σχετικῶν ἀνακρίσεων, ἵνα ἀναλόγως τοῦ πορίσματος τούτων ἐνεργήσῃ ὅ,τι ἐκ τῶν καθηκόντων του καὶ ἀναφέρει ἡμῖν. Διὰ σημερινῆς τηλεγραφικῆς παραγγελίας μας πρὸς τὸν ἴδιον εἰσαγγελέα Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης, ὑπεμνήσαμεν τὴν προγενεστέραν μας τοιαύτην ἀξιοῦντες ἄμεσον ἐκτέλεσιν τῶν διατασσομένων». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων Ὁ κ. Ξανθόπουλος, ἐπὶ ἀναφορᾶς ἑνώσεως τοῦ γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ Χαλκιδικῆς.

§3Α. ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ τὸ ψήφισμα αὐτὸ τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν τῆς Χαλκιδικῆς, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται, διότι πληρώνουσι τὸν φόρον τῆς δεκάτης περισσότερον ἀπὸ 20%. Ἔχουν δίκαιον εἰς αὐτό, διότι ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος ὁ φόρος τῶν ἐλαιολάδων πληρώνεται ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς, εἰς τὴν Χαλκιδικὴν τὸν πληρώνουν εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα. Δὲν εἶναι δὲ μόνον ὁ φόρος αὐτὸς ποὺ εἶναι 7%, ἀλλὰ προστίθενται καὶ δι’ ἄλλους φόρους καὶ γίνεται 21%. Ζητοῦν ἤδη διὰ τῆς διαμαρτυρίας των, νὰ ἀφομοιωθῇ ἡ Χαλκιδικὴ μὲ τὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος, διότι τοὺς φαίνεται πολὺ παράδοξον, ἐνῷ ὅλα τὰ ἄλλα μέρη πληρώνουσι τὸν φόρον κατὰ τὴν ἐξαγωγήν, αὐτοὶ πληρώνουν 21%. Παρακαλοῦν λοιπὸν νὰ ἀφομοιωθῶσιν φορολογικῶς μὲ τὰ ἄλλα μέρη.

§4Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαστρατῆς, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§6Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἀνέπτυξα ἄλλοτε τὰς ἀντιλήψεις μου. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ ἐγκρίνῃ τὰς συστάσεις μου καὶ θὰ τὰς θεωρήσῃ δικαίας. Ὡς γίνεται σήμερον ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου εἰς αὐτὰ τὰ μέρη καὶ ἄδικος εἶναι καὶ ἀβάσιμος, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ὁ κ. ὑπουργός, θὰ πεισθῇ εἰς τὰς συστάσεις ἡμῶν αἵτινες ἐὰν ἐφαρμοσθῶσιν, θὰ ἔχωσιν καὶ ἀποτέλεσμα, ὥστε καὶ οἱ παραγωγοὶ θὰ ἀνακουφισθῶσι καὶ τὸ Κράτος θὰ εἰσπράξῃ περισσότερα, διότι ὡς ἔχουν σήμερον τὰ πράγματα οἱ διάφοροι μεσάζοντες κερδίζουν εἰς βάρος καὶ τῶν παραγωγῶν καὶ τοῦ Κράτους.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ τυρεμπόρου Λάκκων Κυδωνίας Γ. Σολιδάκη.

§8Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ τυρεμπόρου, ἀλλὰ περὶ ἀποστράτου ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς ἐπιχειρήσεις ξένας πρὸς τὸ πρώην ἐπάγγελμά του διὰ νὰ κάμῃ ἐμπόριον τυροῦ. Δυστυχῶς ἀπέτυχεν εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ ἐπειδὴ ἀπέτυχεν ὑπέβαλεν ἀναφορὰν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ παρακαλεῖ νὰ τῷ ἐπιτραπῇ, νὰ ἐξαγάγῃ τοὐλάχιστον 500– 600 ὀκάδας τυροῦ, διὰ νὰ μειώσῃ τὴν ζημίαν του, τὴν ὁποίαν ὑπέστη. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἀπόφασις τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Παρακαλῶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, νὰ φανῇ ἐπιεικὲς εἰς τὸν ἀπόστρατον τοῦτον ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος πραγματικῶς ἀπώλεσεν, ὅ,τι ἔλαβεν ἐκ τοῦ ταμείου ἀρωγῆς.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος, ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐπιτυχόντων, διὰ τὰς θέσεις τελωνιακῶν γραμματέων γʹ τάξεως.

§10Π. ΦΛΩΡΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος: Οἱ ἐπιτυχόντες τελωνιακοὶ γραμματεῖς γʹ τάξεως οἱ ὁποῖοι δὲν διωρίσθησαν μέχρι τοῦδε, λόγῳ τῆς γνωστῆς ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, παρακαλοῦν, ὅπως παραταθῇ ἡ ἰσχὺς πίνακος τῶν ἐπιτυχόντων καὶ τοῦτο διότι οὗτοι ἐπιτυχόντες καὶ ὄντες βέβαιοι, ὅτι λόγῳ τῶν κενῶν τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ ὑπηρεσία θὰ εἰσήρχοντο εἰς τὰς θέσεις αὐτάς, μένουσιν ἄνευ ἐργασίας. Ἡ ἰσχὺς τοῦ πίνακος αὐτοῦ ἔληξε. Νομίζω, ὅτι τὸ αἴτημά των εἶναι δίκαιον. Ἐταλαιπωρήθησαν καὶ ἦλθον εἰς τὰς Ἀθήνας, νὰ ὑποστοῦν τὰς ἐξετάσεις των καὶ ἔκαμον τόσα ἔξοδα καὶ τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ διωρίζοντο ἔρχεται ἓν γενικὸν κώλυμα καὶ μένουν ἐκτὸς τοῦ νυμφῶνος.

§11Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§12Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνῷ οἱ πίνακες τῶν ἐπιτυχόντων ἰσχύουν δι’ ἓν ἔτος, ἐφέτος ἴσχυσαν οὐσιαστικῶς ἐπὶ ἐννέα μῆνας, διότι κατὰ τοὺς τρεῖς τελευταίους μῆνας, κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, δὲν ἐγίνοντο προαγωγαὶ καὶ διορισμοί. Παρακαλῶ συνεπῶς, ὅπως ληφθῇ μέριμνα, περὶ παραβάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ πίνακος τῶν ἐπιτυχόντων, διὰ τὰς θέσεις τῶν τελωνιακῶν γραμματέων γʹ τάξεως.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος, ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν ἀκτημόνων κατοίκων τῆς κοινότητος Μουσαλάρ, τοῦ τέως Δήμου Τυρνάβου.

§14Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι μία ὑπόθεσις, ἡ ὁποία ἀξίζει ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ δέκα λεπτά. Δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, τὸν ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ θέμα τοῦτο, ἀλλὰ δὲν σημαίνει, διότι εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας πολλάκις ἐκάμαμεν παραστάσεις καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ἀλλὰ δὲν μᾶς ἔδωκεν ἀπάντησιν, οὔτε δίδει συνήθως προσοχὴν εἰς τὰς συστάσεις μας. Ὑπῆρχον πρὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τυρνάβου τρία χωριὰ Κυνιάρων, τὸ Δυρτζοῦνι Κός–Δηρέ καὶ Καραδιμερλέρ, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι Μουσουλμάνοι (Κονιάροι) μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Θεσσαλίας, μετηνάστευσαν εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ ἐπώλησαν τὰς οἰκίας των, τὰ ἀμπέλια των καὶ τὰ χωράφια των, ἑκάστου χωρίου εἰς ἕνα ἢ δύο ἰδιώτας καὶ αἱ κοινότητες, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἐπὶ Τουρκίας διελύθησαν. Ὁ Τουρκικὸς νόμος περὶ γαιῶν (Κανουνναμὲ) διακρίνει τὰς δημοσίας γαίας 1) εἰς τὰς κατεχομένας ἐπὶ ταπίῳ (Τεσουροὺφ ἤτοι ὑπὸ διηνεκῆ νομὴν) καὶ εἰς τὰς Μετροκκέ. Αὐταὶ εἶναι καθ’ ἑαυτὸ δημόσιαι κοινῆς χρήσεως, ἤτοι ἐκπληροῦσαι δημόσιον σκοπόν, μόνον ὅτι καθορίζεται, ὅτι ἀφίνονται εἰς τὴν χρῆσιν τῶν κατοίκων τῶν χωρίων, ὅπου κεῖνται, ἤτοι ἀφίνονται εἰδικῶς διὰ τὴν βοσκὴν τῶν ζώων τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου. Αὐτὰ τὰ χωριὰ, τὰ ὁποῖα ἤδη εἶναι τελείως ἀκατοίκητα καὶ ἔγιναν κρυσφύγετα τῶν λῃστῶν, διότι ὅλαι αἱ συμμορίαι, ὅλοι οἱ ἀρβανιτόβλαχοι, ὅλοι οἱ σκουμπρίδες, ἐκεῖ ὀργανοῦνται, ἐκεῖ διατρέφονται καὶ ἐκεῖ κρύπτονται καὶ ὑποθάλπονται, ἔχουν μεγάλας ἐκτάσεις ἀκατοικήτους, αἱ ὁποῖαι εἶναι αἱ γαῖαι Μετρουκὲ τῆς κοινῆς χρήσεως. Ἦσαν δὲ τὰ χωρία ταῦτα κατωκειμένα ἀπὸ 300 οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι καλλιεργοῦν σιτηρά, ὡς ἀποδεικνύουν τὰ ἀλώνια τὰ ὁποῖα μένουν ἀκόμη ἐστρωμένα μὲ πλάκας, οἱ ἀγροὶ οἱ ὁποῖοι ἤδη εἶναι ἀκαλλιέργητοι, ἀλλὰ φαίνονται τὰ ἀμπέλια κτλ. καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἠγόρασε τοὺς ἀγροὺς τὰ κεσίκια τὰ ἀμπέλια καὶ τὰ σπίτια καὶ οὐδὲν ἄλλο κατέλαβεν τὴν ἔκτασιν αὐτὴν τῆς δημοσίας γῆς, ἥτις ἦτο καὶ δέον νὰ εἶναι κοινῆς χρήσεως Domaine publique ἀπαράγραπτοι καὶ τὰς νέμονται σκανδαλωδῶς χωρὶς κανένα τίτλον, διότι δὲν τοὺς ἐπωλήθησαν ποτὲ ἀπὸ κανένα εἰς βάρος τῆς τιμῆς τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνέκαθεν ὑπέθαλψαν καὶ ὑποθάλπωσιν τὴν διαρπαγὴν ταύτην 70,000. στρεμμάτων γαιῶν, εἰς τὰς ὁποίας δύνανται νὰ ἐγκατασταθοῦν τόσοι ἀκτήμονες ἐντόπιοι καὶ πρόσφυγες. Τὸ λέγω δὲ αὐτὸ μετὰ θάρρους, διότι ἐὰν γίνῃ μία ἀνάκρισις, θ’ ἀποδειχθῇ, ὅτι αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις ἀποτελεῖ σκάνδαλον ἐκ τῶν σπανίων ἐν Ἑλλάδι, ὑπάρχουν δὲ ρηταί καταγγελίαι ἐπὶ δωροδοκίᾳ εἰς τὸν σχετικὸν φάκελλον. Ἐκεῖ πλησίον εἰς τὸ Δερελῆ εἶναι ἐγκατεστημέναι 30–40 οἰκογένειαι προσφύγων ἄνευ ἐπαρκοῦς γεωργικοῦ κλήρου. Ἐπίσης εἰς τὸ χωρίον Ἀγκαλὰρ εἶναι ἐγκατεστημέναι 50–60 οἰκογένειαι γεωργῶν ἀκτημόνων. Ἐζητήθη ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν καλλιεργησίμων γαιῶν, τὰς ὁποίας καλλιεργοῦν οἱ μετοικήσαντες 300 Μουσουλμάνοι, τῶν ὁποίων οἱ καλλιεργούμενοι ἀγροὶ 435 τεμάχια, περιγράφονται εἰς τὰ συμβόλαια, διὰ τῶν ὁποίων ἠγόρασαν τὰ χωριὰ οἱ νῦν κύριοι, οἱ διαρπάσαντες καὶ τὰς δημοσίας γαίας καὶ ἐστάλησαν γεωπόνοι διὰ νὰ μελετήσουν τὰ κτήματα καὶ γνωμοδοτήσουν. Συνέβη λοιπὸν κἄτι τι τὸ ἀπίστευτον! Ἀπεφάνθησαν αὐτοὶ οἱ κύριοι γεωπόνοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἕνα στρέμμα γῆς καλλιεργήσιμον. Ἐὰν μεταβῇ ἐκεῖ κανεὶς καὶ ἴδῃ τὰ ἀμπέλια, τοὺς ἐλαιῶνας, τὰ ἁλώνια, εἰς τὰ ὁποῖα ἁλωνίζουν τὸν σῖτον καὶ τὴν κριθήν, ποὺ φυσικὰ ἔσπειραν καὶ ἐθέρισαν, θὰ εἴπῃ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβῇ εἷς γεωπόνος καὶ ἀφοῦ ἰδῇ αὐτὰ τὰ ζῶντα εἰσέτι μαρτύρια, πῶς θὰ ἦτο πιστευτὸν, ὅτι τολμᾷ ἐναντίον τοῦ καταφανοῦς νὰ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει γῆ καλλιεργήσιμος ἐκεῖ ὅπου ἐπὶ αἰῶνας ἔζησαν καλλιεργοῦσαι τὴν γῆν 300 οἰκογένειαι; Ὁ συνάδελφός μου κ. Ἡρακλείδης, ὁ ὁποῖος διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ εὐσυνειδήτως τὰ δίκαια τῶν γεωργῶν μετέβη καὶ ἐπεσκέφθη τὰ χωρία καὶ περιῆλθε τὰς ἐκτάσεις, ὅταν εἶδε τὰ ἁλώνια ἠρώτησε τοὺς λεγομένους ἰδιοκτήτας, εἰς τὶ ἐχρησίμευον αὐτὰ τὰ ἁλώνια, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουν γαῖαι καλλιεργήσιμοι; καὶ τοῦ ἀπήντησαν, ὅτι οἱ παλαιοὶ κάτοικοι ἐπήγαιναν εἰς τὸν κάμπον ἠγόραζαν γεννήματα καὶ στάχια, τὰ ἐφόρτωναν καὶ τὰ μετέφερον εἰς τὰ ἁλώνια καὶ τὰ ἁλώνιζον ἐκεῖ. Ὁ δὲ κ. Ἡρακλείδης ἀντελήφθη, ὅτι πλέον τῶν 4.000 στρεμμάτων γαῖαι καλλιεργήσιμοι, αἱ ὁποῖαι ἐκαλλιεργοῦντο ἄλλοτε ὑπάρχουσι καὶ εἶναι ἐκεῖ καταφανεῖς καὶ μόνον μερικοὶ γεωπόνοι δὲν θέλουν νὰ τὰς ἰδοῦν. Φαντασθῆτε δέ, κύριοι, τὸ περίεργον τῆς ὑποθέσεως. Διὰ νὰ διαψεύσῃ τὴν βεβαιωθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Ἡρακλείδη κατάστασιν αὐτήν, ἀπεστάλη εἷς γεωπόνος ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου, ὁ ὁποῖος, κατὰ τηλεγραφήματα τῶν κατοίκων, ἐδωροδοκήθη καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν γαῖαι καλλιεργήσιμοι, ἀλλὰ μόνον ποδιάτι (δηλαδὴ πρανῆ) διὰ νὰ γεννοῦν τὰ ζῶα. Ἐδῶ, κύριοι, ἔχω τὰ συμβόλαια ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἠγόρασεν ὁ λεγόμενος ἰδιοκτήτης τὸ χωρίον Οὐρτζοῦνι. Ἕν συμβόλαιον 108 τεμαχίων ἀγρῶν. Ἄλλο συμβόλαιον στρεμμάτων 152, ἄλλο (ἀναγινώσκει) μίαν οἰκίαν καὶ 24 τεμάχια ἀγρῶν στρέμματα 54, ἄλλο 16 τεμάχια στρέμματα 60, ἄλλο 40 τεμάχια ἀγρῶν, ἄλλο 30 τεμάχια ἀγρῶν, ἄλλο 20 τεμάχια ἀγρῶν, ἐν ὅλῳ 90 τεμάχια ἀγρῶν 177 στρέμματα καὶ οὕτω καθεξῆς 435 ἀγροὶ μόνον εἰς τὰ ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς τιθέμενα συμβόλαια. Αὐτὰ τὰ συμβόλαια εἶναι εἰκονικά, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας του ὁ νῦν κύριος, φανταστικοὺς ἀγρούς, ἀμπέλους περιγραφῶν. Καὶ ὅταν συνεπείᾳ διαφόρων διαμαρτυριῶν ἐπὶ τῆς διχτατορίας ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Σταμούλης πεισθεὶς ἐκ τῆς προσαγωγῆς τῶν συμβολαίων αὐτῶν, ὅτι ὑπάρχουν καλλιεργήσιμοι ἀγροὶ οἱ ἄλλοτε καλλιεργούμενοι ὑπὸ τῶν Μωαμεθανῶν, ὑπέγραψε τὴν πρᾶξιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Εἰδοποιηθέντες οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἦλθον ἐδῶ καὶ μετέβησαν εἰς τὸ γενικὸν γραφεῖον τῆς Δικτακτορίας καὶ ἐνήργησαν καὶ ἐκεῖ ὅ,τι καὶ ὅπως συνήθως ἐνεργῇ ὁ τότε διευθυντὴς ὑφυπουργὸς, ἀφοῦ ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μὲ τοὺς ἰδιοκτήτας ἔστειλεν διαταγὴν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀνέστειλεν τὴν δημοσίευσιν τῆς περὶ ἀπαλλοτριώσεως πράξεως τοῦ ὑπουργοῦ. Τότε ἐγὼ ἔστειλα ἐπιστολὴν εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἐν ᾗ ἔγραφον τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «Παρακαλῶ νὰ ἐξετάσητε ποῖος ἐκ τοῦ Πολιτικοῦ γραφείου καὶ διὰ τίνα λόγον, ἀνέστειλε τὴν δημοσίευσιν τῆς περὶ ἀπαλλοτριώσεως ἀποφάσεως». Ἡ ἀπόφασις τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων αὐτῶν δὲν ἐδημοσιεύθη. Ὅταν πρό τινων μηνῶν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας καὶ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως—ὡς συνηθίζεται νῦν νὰ γίνεται χαρακτηρισμὸς τῶν ἀρχηγῶν—μετέβη εἰς Καζακλὰρ τοῦ Τυρνάβου, παρουσιάσθησαν ἐνώπιον αὐτοῦ οἱ ἐνδιαφερόμενοι κάτοικοι οἱ ἀποτελοῦντες τοὺς συνεταιρισμοὺς ποὺ ζητοῦν τὴν εἰς τὰ χωρία ταῦτα ἐγκατάστασίν των καὶ τοῦ ὑποβάλουν τὰ παράπονα, διὰ τὴν σκανδαλώδη αὐτὴν ἐνέργειαν τῆς γεωπονικῆς ὑπηρεσίας ἡ ὁποία ἀντιπράττει εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, καὶ ἐπρόκειτο νὰ διατάξῃ νὰ γίνῃ νέα ἔρευνα τοῦ ζητήματος. Τότε ὁ ἐξ Ἁγυιᾶς κ. συνάδελφος, ὁ κ. Ἡρακλείδης, φίλος τοῦ κ. Παπαναστασίου ἐξ ἐνδιαφέροντος διὰ νὰ πληροφορήσῃ τὸν ἀρχηγὸν του περὶ τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ δικαίου ὡς καλὸς φίλος μετέβη καὶ ἐπεσκέφθη τὰ κτήματα ταῦτα καὶ συνοδευόμενος ὑπὸ τῶν μελῶν τοῦ συνεταιρισμοῦ Μουσαλὰρ καὶ ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἰδιοκτητῶν, περιῆλθεν ὅλας τὰς ἐκτάσεις καὶ διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ ἂν ὑπάρχουν ἢ δὲν ὑπάρχουν καλλιεργήσιμοι γαῖαι, δυστυχῶς δὲν εἶναι ἀπόψε ἐδῶ ὁ κ. Ἡρακλείδης διὰ νὰ βεβαιώσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς εἴπω. Ἐπῆγε λοιπόν, ὁ κ. Ἡρακλείδης περιῆλθε τὸ κτῆμα καὶ εἶδεν, ὅτι ὑπάρχουν 4–5 χιλιάδες στρέμματα καλλιεργησίμων, κατόπιν δὲ μετέβη εἷς γεωπόνος ἐπιθεωρητὴς τοῦ ὑπουργείου, ὁ ὁποῖος παρεπλανήθη ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους τίς οἶδε κατὰ τίνα τρόπον, καὶ ἐτόλμησε νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν περὶ τοῦ ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἓν στρέμμα καλλιεργήσιμον γῆς καὶ ὅτι ὀλίγαι μόνον γαῖαι ποῦ ὑπάρχουν ἔχουν βρυά. Οἱ περίφημοι ἰδιοκτῆται τῶν χωρίων αὐτῶν ἐν τῷ μεταξὺ πρὶν μεταβῇ ὁ γεωπόνος, (ὅστις μετέβη μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Παπαναστασίου) εἰδόντες ὅτι ὁ κ. Ἡρακλείδης θὰ ἐβεβαίου τὸν κ. Παπαναστασίου, ὅτι πράγματι αἱ μέχρι τότε ἐκθέσεις τῶν γεωπόνων εἶναι ψευδεῖς καὶ ὅτι δύναται νὰ γίνῃ ἐκεῖ ἐγκατάστασις 200 οἰκογενειῶν, διότι πλέον τῶν 4.000 στρεμμάτων καλλιεργήσιμοι γαῖαι ὑπάρχουν, ἔστειλαν εἰς τὴν Ἁγυιὰν καὶ εὗρον ἕνα φαρμακοποιόν, φίλον τοῦ κ. Ἡρακλείδη καὶ κατὰ τὴν συνήθειαν αὐτῶν ἀπεπειράθησαν νὰ δωροδοκήσουν τὸν κ. Ἡρακλείδην, ὅπως ἀπεπειράθησαν νὰ δωροδοκήσουν καὶ ἄλλον πολιτικὸν καὶ ἀποτυχόντες, συκοφαντοῦν ὅτι ἐξέδωκαν γραμμάτια 200.000 δραχμῶν, διὰ νὰ δωροδοκήσῃ ὁ φαρμακοποιὸς τὸν κ. Ἡρακλείδην καὶ μὴ βεβαιώσῃ ὅσα ἀντελήφθη καὶ μὴ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Αὐτὰ ἔχω τὸ θάρρος νὰ τὰ ἐκθέσω, διότι μοῦ τὰ ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ἡρακλείδης, ὁ ὁποῖος θὰ τὰ βεβαιώσῃ καὶ ἐνταῦθα, ὅταν θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συζήτησις καὶ θὰ εἶναι παρών, τὰ λέγω, κύριοι αὐτὰ διὰ νὰ ἰδῇ ἡ Βουλή, ὅτι ὅπως ἀπεπειράθησαν νὰ δωροδοκήσουν τὸν κ. Ἡρακλείδην, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συνάγεται τὸ συμπέρασμα βεβαίως ὅτι ἐπροκάλεσαν καὶ ἐπέτυχαν τὰς ἐπανειλημμένας ἐκθέσεις τῶν γεωπόνων, οἱ ὁποῖοι ἀπέναντι σωρείας συμβολαίων περιγραφόντων 430 τεμάχια ἀγρῶν καλλιεργουμένων, εἶχον τὴν τόλμην νὰ βεβαιώσουν μὲ τὴν ὑπογραφήν των καὶ τὸ κῦρος τῆς θέσεώς των, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἓν στρέμμα ἀγροῦ πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν. Αὐτό, κύριοι, εἶναι τὸ σκάνδαλον τοῦ ζητήματος. Τὸ ἕτερον σκάνδαλον εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα, κατ’ ἐμὲ εἶναι θεσμὸς ἀκατανόητος, διότι ὁ ὀργανισμὸς τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης, δύναται νὰ ἀγοράζῃ μόνον ἀεροπλάνα καὶ ὄχι νὰ διαχειρίζηται τὴν περιουσίαν τοῦ δημοσίου, ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα ἔστειλε νὰ καταλάβῃ εἰς τὸν Ποταμῶνα ἕνα χωράφι κοντὰ στὴν θάλασσα ἡμίσεος στρέμματος ἑνὸς πτωχοῦ γεωργοῦ, διότι, λέγει, τὸ καλύπτει τὸ χειμερινὸν κῦμα, καὶ 70.000 στρέμματα γαιῶν καὶ ἐλαιώνων τὰ ὁποῖα αὐθαιρέτως καὶ χωρὶς κανὲν δικαίωμα ἄνευ οὐδενὸς τίτλου τὰ κατέλαβον οἱ κύριοι τοῦ Οὐρτζουνίου καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ τὰ καταλάβῃ, ἀφοῦ, ὡς προεῖπον, εἶναι γαῖαι δημόσιαι, κοινῆς χρήσεως, μὴ ἐπιδεκτικαὶ κυριότητος ἰδιωτικῆς καὶ τὸ δημόσιον δικαιοῦται νὰ τὰς καταλάβῃ ἢ τὰς διαθέσῃ. Πρὸ ἡμερῶν ὑπέβαλον μίαν ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ἐπερωτῶν, ποῦ εὑρίσκεται ἡ δίκη τοῦ δημοσίου περὶ διεκδικήσεως τοῦ κτήματος αὐτοῦ, μοῦ εἶπεν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εἶναι ἀναρμόδιος, διότι αἱ ὑποθέσεις αὐταὶ περιῆλθον εἰς τὴν Ἀεροπορικὴν Ἄμυναν, ἥτις ὑπάγεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Παρεκάλεσα νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἐπερώτησίς μου εἰς τὴν Ἀεροπορικὴν Ἄμυναν, ἀλλὰ οὔτε παρεπέμφθη οὔτε ἔγινε τίποτε οὔτε ἐδόθη καμμία ἀπάντησις. Καὶ ἤδη αὐτοὶ οἱ κύριοι μὴ ἔχοντες κἂν τὸ πρόσχημα, ὅτι εἶναι ἀφοῦ ἐπώλησαν τὰ ποίμνιά των καὶ κτηνοτρόφοι, ὑπέβαλον αἴτησιν νὰ ἐκποιήσουν τὸ κτῆμα εἰς ἄλλους κτηνοτρόφους, διὰ νὰ ματαιώσουν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Προκαλῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἐξετάσῃ ἓν τοιοῦτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παρέρχωνται ἄνευ βαθυτέρας ἐρεύνης. Τώρα τὸ λεξικὸν μας ἐπλουτίσθη καὶ μὲ μίαν ἄλλην λέξιν ἡ ὁποία μᾶς ἦλθεν ἀπὸ τὴν Ρουμανίαν, τὴν λέξιν Λοβιτοῦρα. Ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ εἶναι λοβιτοῦρα πρώτης τάξεως, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂς παρέμβῃ νὰ μάθῃ, αὐτὸς προσωπικῶς, τὴν ἀλήθειαν, χάριν τῆς τιμῆς τοῦ Κράτους, ἄρῃ τὸ σκάνδαλον.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συλλόγου «ὁ Πᾶν».

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, ἔχει ὑποβληθῆ αἴτησις συλλόγου «Πᾶν» τῆς Τριπόλεως, ὁ ὁποῖος ὁμολογουμένως ἐκτελεῖ σπουδαιοτάτην φιλανθρωπικὴν ἐργασίαν, ἔχει καταρτίσει βιβλιοθήκην, ἀποστέλλει τὰ παιδιὰ εἰς τὰς ἐξοχὰς κτλ. Ὁ σύλλογος αὐτὸς ἔχει πόρους μίαν φορολογίαν τοπικήν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ἐκεῖ εἰς τὰ ἐξαγόμενα γεωργικὰ προϊόντα τοῦ τόπου. Ἐκ μέρους τῆς φορολογίας αὐτῆς πηγαίνει εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῶν κοινοτήτων καὶ ἓν μέρος εἰς τὸ εὐεργετικὸν τοῦ συλλόγου «Πανός». Ἀλλὰ τὰ ποσὰ αὐτὰ εἶναι τόσον μικρά, ὥστε δὲν μποροῦν, ν’ ἀποφέρουν κανὲν ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα. Ὁ σύλλογος λοιπόν, αὐτός, παρακαλεῖ ὅπως τὰ πλεῖστα τῶν ἐσόδων, πλὴν δύο, περιέρχωνται εἰς τὸν σύλλογον αὐτὸν τοῦ «Πανός».

§17Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τί φορολογία εἶναι;

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι τοπικὴ φορολογία. Ἀλλὰ σᾶς εἶπα, ὅτι ταῦτα βεβαίως περιέρχονται εἰς τὰς κοινότητας, ἀλλὰ τὰ ποσὰ αὐτὰ εἶναι ἐλάχιστα καὶ δι’ αὐτῶν τῶν ποσῶν αἱ κοινότητες δὲν ὠφελοῦνται, ἐνῷ τὸ ποσὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον συλλέγεται εἰς τὴν Τρίπολιν μπορεῖ νὰ συντελέσῃ, διότι γίνεται βιβλιοθήκη, ὅπου προηγουμένως σᾶς εἶπον, ἀποστέλλονται τὰ παιδιὰ εἰς τὰς ἐξοχὰς κτλ. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι εἶναι σκόπιμος ἡ αἴτησις τοῦ Συλλόγου.

§19Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ἔχουν ἀντίρρησιν αἱ κοινότητες;

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν θὰ ἔχουν ἐφ’ ὅσον τὸ λέγομεν ἡμεῖς ποῦ τὰς ἀντιπροσωπεύομεν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§22Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν αἴτησιν τοῦ ἀληθῶς φιλοπροόδου καὶ ἀξίου πάσης ἐνισχύσεως, συλλόγου ὁ «Πᾶν» καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ θελήσῃ νὰ λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψει του τὴν δικαίαν καὶ ἠθικὴν ἄποψιν τοῦ εἰρημένου συλλόγου. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἐτόνισε τὴν εὐεργετικὴν δρᾶσιν τοῦ «Πανός», ὥστε νὰ εἶναι περιττὴ πᾶσα ἄλλη προσθήκη ἀπὸ μέρους ἐμοῦ. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς εἰσακούων εὐμενῶς τῆς ἡμετέρας συστάσεως, θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ τὰ ἐνδεικνυόμενα νομοθετικὰ μέτρα ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς ἰδιαιτέρας ἡμῶν Πατρίδος.

§23Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Παρακαλῶ, ὅπως μοὶ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου, ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηματιῶν Γαστούνης.

§25Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας νομοσχέδιον περὶ ἀποζημιώσεως τῶν χαλαζοπλήκτων περιφερειῶν. Τοῦτο, πλὴν τῶν ἄλλων παραδόξων διατάξεών του δι’ ὧν αὐξάνεται ἡ φορολογία τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, οἱ ὁποῖοι ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσι, διὰ ν’ ἀποζημιοῦνται μόνον οἱ ἀσφαλιζόμενοι, περιέχει καὶ τὴν διάταξιν τῆς ἐπιστροφῆς τῶν ἀποζημιώσεων αἱ ὁποῖαι κατεβλήθησαν εἰς τοὺς παθόντας ἐκ χαλάζης καὶ πάγων, ἐνῷ αἱ ἀποζημιώσεις αὗται δὲν προῆλθον, οὔτε ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, οὔτε ἄλλοθεν, ἀλλὰ συνελέγησαν ἐκ τῶν εἰσφορῶν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Περὶ τούτου ὅμως, ἔχομεν ὑποβάλλει τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι θὰ συζητηθῶσιν ὅταν εἰσαχθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπηλιάδης, ἐπὶ τῆς ἰδίας ἀναφορᾶς.

§27Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Εἶναι γνωστόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι κατεβλήθησαν παρὰ τῶν χαλαζοπλήκτων περιφερειῶν ἀρκετὰ χρήματα εἰς χρυσόν. Τὰ χρήματα αὐτὰ τοὺς ἐδόθησαν ἐν μέρει, ἀδιαφόρως πῶς ἐγένετο ἡ κατανομὴ τότε, ἐδόθησαν ὑπὸ τύπον δανείου. Διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ἱδρύεται ταμεῖον ἀσφαλίσεως διὰ τοῦ ὁποίου ταμείου ὑποχρεοῦνται εἰς καταβολὴν ἀσφαλίστρων, διὰ ν’ ἀποζημιωθῶσιν διὰ τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ὑπέστησαν. Διατὶ ὅμως νὰ πληρώνουν ἀσφάλιστρα καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν θ’ ἀσφαλισθοῦν. Αἱ ἀξιώσεις των, φρονοῦμεν, εἶναι δίκαιαι καὶ πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῶσιν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος, ἐπὶ ἀναφορᾶς ὁμοσπονδίας καὶ πολλῶν ἄλλων ὀργανώσεων θυμάτων πολέμου κτλ.

§29Π. ΦΛΩΡΟΣ. Τὰ ἐν τῇ ἀναφορᾷ περιεχόμενα αἰτήματα εἶναι δικαιότατα. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἵνα διαβιβάσῃ ταῦτα πρὸς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν. Ἄν, κύριε Πρόεδρε, τὰ χιλιόμετρα τῶν σιδηροδρόμων εἶναι τὸ σήμαντρον τῆς προόδου ἑνὸς Κράτους, ἡ πρὸς τοὺς ἀναπήρους ἀντίληψις ἑνὸς Κράτους εἶναι ἐπίσης τὸ σήμαντρον τῆς εὐποιΐας τῶν Κυβερνήσεων πρὸς αὐτούς, ἀλλ’ εἶναι καὶ τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει εἰς τοὺς ἐπιγιγνομένους, ὅτι ὅσοι ὑπὲρ τῆς Πατρίδος ταλαιπωροῦνται καὶ πάσχουν, θὰ προστατευθοῦν ἀπὸ τὴν ἄγρυπνον παρακολούθησιν αὐτῶν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§31Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ αἰτήματα αὐτῶν, νὰ εἰσηγηθῇ ν’ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον δὲν στηρίζεται ἐπὶ ὀρθῶν βάσεων. Ἤδη οἱ ἀνάπηροι καὶ τραυματίαι Θεσσαλονίκης ἐζήτησαν νὰ γίνῃ μία ἀναθεώρησις τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον δῆθεν λαμβάνει μέτρα πρὸς προστασίαν· καὶ αὐτὰ τὰ περίπτερα σήμερον ἐγένοντο ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἐπιτηδείων. Παρακαλῶ, νὰ σταλλοῦν τὰ ὑπομνήματα καὶ νὰ ἐξετασθοῦν ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία, νὰ ἐπιφέρῃ τὰς ἀναγκαίας τροποποιήσεις.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Γεωργικοῦ Πιστωτικοῦ Συνεταιρισμοῦ Κοζάνης.

§33Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπηλιάδης, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§35Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἄν καὶ δὲν εἶμαι ἐγγεγραμμένος εἰς τὴν ἀναφοράν, κύριε Πρόεδρε καὶ παραδόξως βλέπω τὸ ὄνομά μου ἀναγεγραμμένον, ἐν τούτοις συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς καὶ παρακαλῶ καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους νὰ πράξουν τὸ ἴδιον.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Τζερμιᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς Συλλόγου Μηχανικῶν καὶ Ἀρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης, περὶ ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς ὑλικῶν, διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς Θεσσαλονίκης.

§37Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Ἀμφιλοχίας, περὶ ἐπισκευῆς τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Ἄρτης–Ἀμφιλοχίας.

§39Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Πρόκειται περὶ τοῦ αἰωνίου ἐκείνου ζητήματος τῆς συγκοινωνίας τῆς βορειοδυτικῆς Ἑλλάδος, τῆς στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ ἰδίᾳ τῆς ἐπαρχίας Βάλτου. Εἶναι γνωστὴ ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας εὑρίσκεται τὸ μέρος τοῦτο τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἰδίᾳ ἡ ἐπαρχία Βάλτου μόνον μίαν ἀρτηρίαν ἔχομεν ἀπὸ Ἀμφιλοχίας μέχρις Ἄρτης. Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Ἀμφιλοχίας ἐζήτησε τὴν ἄμεσον ἐπισκευὴν τῆς ὁδοῦ ταύτης ἡ ὁποία εἶναι τόσον ζωτική, διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν κατοίκων καὶ συνδέει τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα μετὰ τῆς Ἠπείρου. Ἡ ὁδὸς αὕτη ἀπὸ τῆς Ἄρτης μέχρις Ἀμφιλοχίας διακόπτεται, περὶ τὸ 4ον ἰδίως χιλιόμετρον ἀπὸ τὸν χείμαρρον Ξηροπόταμον, ὁ ὁποῖος διατέμνει τὸ χιλιόμετρον τοῦτο εἰς πλεῖστα σημεῖα καὶ συνεπῶς ἡ διάβασις εἶναι ἀδύνατος καὶ διακόπτεται ἡ συγκοινωνία. Ἐκτὸς τούτου διακόπτει καὶ τὴν συγκοινωνίαν τῶν ἀνθρώπων μετὰ τῶν γαιῶν των τὰς ὁποίας καλλιεργοῦν καὶ οὕτω καταστρέφονται ἄνω τῶν 5.000 στρεμμάτων τὰ ὁποῖα εἶναι πρὸς καλλιέργειαν καὶ ἐπισιτισμὸν τῶν κατοίκων τῆς περιοχῆς ἐκείνης. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἀφοῦ δώσῃ τὰς δεούσας διαταγὰς εἰς τοὺς ἁρμοδίους μηχανικοὺς πρὸς περισσοτέραν ἐπίβλεψιν τῶν ἐργοληπτῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀναλάβει τὴν συντήρησιν τῆς ὁδοῦ, ἀφοῦ δώσῃ τὰς δεούσας ταύτας διαταγὰς, ἐπισπεύσῃ τὴν προμήθειαν τῶν ὑλικῶν τῶν ἀναγκαιούντων, διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ φράγματος ἐπὶ τοῦ Ξηροποτάμου. Κατόπιν πολλῶν παρατηρήσεων τῶν κατοίκων ἐγένετο μία μελέτη καὶ ἀπεφασίσθη ἡ κατασκευὴ ἑνὸς φράγματος ἐπὶ τοῦ Ξηροποτάμου. Τὸν παρελθόντα Μάϊον ἐγένετο διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν καὶ οὐδὲν ἔργον ἐγένετο, διότι ὅπως εἶπεν καὶ ὁ μηχανικὸς Βάλτου, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἐχορήγησε τ’ ἀπαιτούμενα, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ φράγματος τούτου. Διὰ τοῦτο, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργόν, ὅπως ἐπισπεύσῃ τὴν προμήθειαν τῶν ἀναγκαιούντων, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ φράγματος καὶ θέσει εἰς δημοπρασίαν τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς ὁδοῦ πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς Συγκοινωνίας.

§40Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ μοὶ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη παρακαλῶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου, ἐπὶ ἀναφορᾶς συνδέσμου κληρικῶν Ἠλείας.

§42Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§43Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ ἐπίσης τὴν ἀναφοράν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐκ Τουρκίας δημοσίων ὑπαλλήλων.

§45Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Εἰς τὴν Κρήτην ὑπάρχουν ἐσχατόγηροι τινές, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετήσαντες ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὴν Τουρκίαν δὲν λαμβάνουσιν σύνταξιν. Δὲν θεωρεῖται δηλαδὴ ὁ χρόνος αὐτὸς συντάξιμος καὶ ἔχομεν κἄποιο νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τοὺς ἐν Τουρκίᾳ ὑπηρετήσαντας, ἀλλ’ ἀφορᾷ τοὺς ἀνταλλαξίμους τοιούτους καὶ δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὑπάρχουν καὶ Ἕλληνες, ὀλίγοι μὲν ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐπὶ πολὺν χρόνον καὶ οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τοῦ ἄρτου. Νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ νὰ ὑποχρεωθῶσιν διὰ κρατήσεων ἀναλόγων, ν’ ἀποκτήσουν τὰ πάγια δικαιώματά των. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν καὶ πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος, ἐπὶ ἀναφορᾶς συλλόγου, προσφύγων Ἰωαννίνων.

§47Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις προνοοῦσα διὰ τοὺς πρόσφυγας, ἔλαβε μέτρα καὶ εἰσηγήθη τὴν ἐπιψήφισιν νόμου, ὁ ὁποῖος καὶ συνετελέσθη, περὶ ἀναστολῆς χρεῶν ἀγροτικῶν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Τοὐναντίον οἱ πρόσφυγες Ἰωαννίνων παραπονοῦνται, ὅτι καθυστεροῦντες ὀλίγα μισθώματα ἀγροτικῶν κτημάτων ἀνηκόντων εἰς Μουσουλμάνους, ρίπτονται εἰς τὰς φυλακάς. Καὶ ἂν μὲν ἐπρόκειτο περὶ προσφύγων, ἀποζημιωθέντων, ἠδύνατο κἄπως νὰ γίνῃ συζήτησις καὶ νὰ εὑρεθοῦν ἐλαφρυντικὰ διὰ τὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ προκειμένου περὶ προσφύγων οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπεζημιώθησαν, ἀλλ’ ἀναμένουν ν’ ἀποζημιωθοῦν, εἶναι σκληρὸν καὶ ἀπάνθρωπον, διὰ τὴν Τράπεζαν τὴν ὁποίαν οἱ ἱδρυταὶ αὐτῆς ἠθέλησαν, νὰ τὴν περικοσμήσουν μὲ τὸν τίτλον Ἐθνική, νὰ γίνεται εἰς τὰς κρισίμους αὐτὰς περιστάσεις προκειμένου περὶ θυμάτων, νὰ γίνεται, λέγω, ἀντεθνική. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν, ὅπως διὰ μιᾶς διατάξεως, ληφθῇ πρόνοια, ὥστε νὰ τύχουν ἀναστολῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, θὰ ἤθελον νὰ εἶχον μίαν ἀπάντησιν, διὰ ν’ ἀκουσθῇ εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ νὰ παρηγορηθοῦν, διότι ρίπτονται εἰς τὰς φυλακάς. Ἂν τυχὸν τὰ κέρδη τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ἐπαρκοῦν, διὰ τὰ μεγάλα ποσοστὰ τὰ ὁποῖα λαμβάνουν οἱ κύριοι διοικηταί της, θὰ παρεκάλουν, νὰ κάμνωμεν κἄποιον ἔρανον, νὰ τοὺς βοηθήσωμεν, διὰ νὰ μὴ κατακρατοῦν τοὺς πρόσφυγας.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς ἑνώσεως συνεταιρισμῶν Ξάνθης κλπ.

§49Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος, τοῦ κτήματος Καπουτοπόδης, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθησαν, αἱ γνωσταὶ σκηναί. Ἡ Κυβέρνησις ἐνδιαφερομένη διὰ τὴν συντήρησιν, τῆς μεγάλης τοῦ γένους σχολῆς, ἐπέτρεψεν, ὅπως τὸ κτῆμα αὐτό, τὸ ὁποῖον κεῖται ἔξωθεν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ καλλιεργεῖται ὑπὸ ἐντοπίων κατοίκων, τοῦ χωρίου Καπουτοπόδι. Τὸ κτῆμα αὐτό, ἐπετράπη νὰ πωληθῇ, διότι, εἶχεν ὑπ’ ὄψει της ἡ Κυβέρνησις τὰ αἰτήματα τῶν ἀντιπροσώπων τῆς σχολῆς ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι ἐκόπτοντο καὶ ἔκρουον τὰς θύρας ὅλων τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν γενικῶν διοικητῶν καὶ ἐπεκαλοῦντο τὸν μεγάλον σκοπόν, τὸν ὁποῖον πραγματικῶς, ἐπιδιώκει ἡ σχολὴ ἡ Θεολογικὴ τῆς Χάλκης καὶ ν’ ἀρθῇ τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ πωληθῇ εἰς χωρικούς, ἐπὶ ἴσους ὅρους, ἐπωλήθη εἰς μίαν ἑταιρείαν «Φίλιππος», ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐγκαθιδρύσῃ τὸ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἱπποδρόμιον, διότι αὐτὸ μόνον ἔλειπεν ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην. Παρ’ ὅλας τὰς καταβληθείσας προσπαθείας καὶ ἐκ μέρους τῶν γενικῶν διοικητῶν καὶ ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ἐτηλεγράφησεν καὶ ἔκαμεν ἔκκλησιν εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, δὲν ἠθέλησαν οὗτοι νὰ ἔλθουν εἰς οὐδεμίαν συμφωνίαν μὲ τοὺς χωρικούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ζητοῦν, νὰ τὸ πάρουν εἰς τὴν τιμὴν τοῦ νόμου περὶ ἀπαλλοτριώσεως, ἀλλὰ εἰς τὴν τιμὴν ποὺ θὰ καθορίσῃ μία ἐπιτροπὴ ἢ μὲ τὴν σημερινὴν ἀξίαν. Ζητοῦμεν λοιπόν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις τοὺς ἀπειλήσῃ καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ὅπως εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θελήσουν νὰ ἔλθουν, εἰς συνθηκολόγησιν μὲ τοὺς καλλιεργητάς, διότι ἦσαν ἐπίμορτοι καλλιεργηταί, ἡ δὲ ἱστορικὴ προέλευσις αὐτοῦ, προέρχεται ἀπὸ τοὺς κατοίκους οἱ ὁποῖοι τὸ ἀφιέρωσαν εἰς τὰ πατριαρχεῖα, νὰ τοὺς ἀπειλήσῃ λέγω, ὅτι, θ’ ἀπαλλοτριώσῃ καὶ ἂν ἀκόμη, δὲν τὸ ἐπιτρέπει ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ, ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν κάτοικοι ἀκτήμονες, νὰ ἐγκαθιδρυθῇ ἱπποδρόμιον τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν τοὺς μένει ἀπολύτως τίποτε, διότι τὰ οἰκόπεδα αὐτὰ ἀπηλλοτριώθησαν, δι’ οἰκόπεδα προσφύγων. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δημιουργήσωμεν ἀκτήμονας εἰς τὰ πρόθυρα τῆς Θεσσαλονίκης, τὴν στιγμὴν ποῦ γίνεται ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς ἀπουσιάζει ὁ ἁρμόδιος ὑπουργός. Τὸ τμῆμα αὐτὸ εἶναι πολὺ μεγαλύτερον ἀπὸ 400 στρέμματα τὰ ὁποῖα ἠγοράσθησαν ἀπὸ τὴν «Φίλιππον» ἑταιρίαν, εἶναι δέκα φορὲς περισσότερον.

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι 2.400.

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὥστε λοιπὸν τὰ 400 ἐπωλήθησαν καὶ μένουν 2.000 εἴμεθα δὲ πρόθυμοι ν’ ἀσκήσωμεν τὴν ἐπιρροήν μας, διὰ νὰ ἐπέλθῃ μία συνεννόησις μεταξὺ τῆς μονῆς καὶ τῶν κατοίκων, ὥστε ν’ ἀγορασθοῦν τὰ 2.000 στρέμματα, ἀλλὰ καὶ τὰ 400 ἀκόμη. Εἴμεθα πρόθυμοι ν’ ἀσκήσωμεν τὴν ἰδικήν μας ἐπιρροήν.

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ στρέμματα εἶναι μακεδονικὰ καὶ ὄχι βασιλικά, οἱ δὲ κάτοικοι ἐδέχθησαν νὰ πληρώσουν τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν ἐπλήρωσεν καὶ ἡ ἑταιρία.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος νὰ ἐπέμβῃ. Σημειωτέον, ὅτι, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καμμία ἐπίκρισις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐδώσαμεν τὴν ἄδειαν· ἡ ἄδεια ἦτο σχεδὸν τυπική. Ἄλλως τε πρέπει νὰ εἴπω, διότι μοῦ ἀρέσει νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, ὅτι καὶ αὐτοὶ φανταζόμενοι, ὅτι δὲν θὰ τοὺς δυσαρεστήσωμεν προσπαθοῦσαν νὰ τὰ πάρουν μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέραν τιμήν, ἀλλὰ σήμερον εἴμεθα πρόθυμοι νὰ ἐπέμβωμεν καὶ ν’ ἀσκήσωμεν ὅλην μας τὴν ἠθικὴν ἐπιρροήν, διὰ νὰ τὰ πάρουν οἱ κάτοικοι Καμπουτζήδων.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συλλόγου τῶν μηχανικῶν καὶ ἀρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης.

§56Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ τὴν ἀτελῆ εἰσαγωγὴν ξυλείας, διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς Θεσσαλονίκης. Ὅπως γνωρίζετε ἐξεδόθη κἄποιο διάταγμα δι’ οὗ ἐπετρέπετο ἡ ἀτέλεια, τὸ διάταγμα δὲ τοῦτο ὁρίζει τὰς διατυπώσεις ὑφ’ ἃς ἔπρεπε νὰ γίνεται ἡ ἐξακρίβωσις τῆς ξυλείας τὴν ὁποίαν παίρνουν οἱ ἰδιοκτῆται ἐπ’ ὀνόματί των κατόπιν πιστοποιήσεως τοῦ γραφείου σχεδίου πόλεως. Δυστυχῶς λόγῳ τῶν ἐπερχομένων ἑκάστοτε δασμολογικῶν μεταβολῶν καὶ λόγῳ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἐκτελωνίζεται ἡ ξυλεία, ὅπως γνωρίζετε παίζουν μέγιστον ρόλον εἰς τὸν ἐκτελωνισμὸν εἰς τὰ τέλη αἱ διαστάσεις τῆς ξυλείας, ἐδημιουργήθησαν τοιαῦται δυσχέρειαι, ὥστε κατέστη δῶρον ἄδωρον τὸ διάταγμα αὐτό. Διότι εἰσάγονται εἰς τὰ δικαστήρια ἐπὶ λαθρεμπορείῳ καὶ οἱ ἐργολάβοι καὶ οἱ ἔμποροι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται δι’ ἁπλᾶς διαφορὰς αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται μεταξὺ τῶν ἀντιλήψεων τῆς λιμενικῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἀντιλήψεων τῶν ἐνδιαφερομένων. Οἱ ἀρχιτέκτονες καὶ οἱ μηχανικοὶ Θεσσαλονίκης, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιστήμονες, πρόσωπα τέλος πάντων κατὰ πλᾶσμα ἠθικά, ὑπέβαλον ἐπανειλημμένως ὑπομνήματα τοῦ ἔτους 1927 καὶ τὸ παρόν, διὰ τοῦ ὁποίου διατυποῦν γνώμας καὶ σκέψεις αἱ ὁποῖαι ἐνδιαφέρουν ὑμᾶς βεβαίως, ὡς ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ διευθετηθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἄλλωστε καθιστᾷ δῶρον ἄδωρον τὴν ὑφισταμένην ἀτέλειαν.

§57Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἡμερησία διάταξις τῶν ἀναφορῶν ἐξηντλήθη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως 1) τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Ἰανουαρίου 1928 «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως ὑπογραφείσης τῇ 22 Νοεμβρίου 1927, 2) τοῦ Ν. Δ. τῆς 2 Μαΐου 1928 «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων, 3372, 3389 καὶ τοῦ Ν. Δ. ἀπὸ 17 Ἰανουαρίου 1928 περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως ὑπογραφείσης τῇ 22 Νοεμβρίου 1927, 3) περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 16 Αὐγούστου 1928 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§59Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τροπολογίας ὑποβληθείσης μετὰ πολλῶν συναδέλφων σχετικῶς πρὸς τὴν πληρωμὴν τῶν ἀποζημιώσεων τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Ὡς γνωστὸν καὶ ὡς ἀναφέρει ἡ σχετικὴ τροπολογία καὶ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις αὐτῆς ἐπεκράτησαν δύο τρόποι πληρωμῆς τῶν δικαιούχων Ἑλλήνων ὑπηκόων. Κατὰ τὸν πρῶτον τρόπον ἐπληρώθη τὸ πλεῖστον μέρος τῶν δικαιούχων τούτων συμφώνως πρὸς τὰς προσωρινὰς ἐκτιμήσεις τὰς γενομένας ἐνταῦθα ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἐκτιμητικῶν ἐπιτροπῶν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ὁ δεύτερος τρόπος ὁ θεωρηθεὶς καὶ ὁ ἐπικρατέστερος, ὁ διὰ τῶν δελτίων τῶν ὁριστικῶν ἅτινα ἐξεδόθησαν κατόπιν ἐκτιμήσεως τοπικῆς συνεργείων ἐξαρτωμένων παρὰ τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐκτίμησις ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ ἐπικρατεστέρα καὶ συνεπῶς ὅσοι εἶχον τὸ ἀτύχημα τὰ δελτία ταῦτα νὰ φθάσουν ἐνωρίτερον, ἐνταῦθα, ἐπληρώθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως τῶν δελτίων τούτων. Κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον ἐδημιουργήθη ἓν ἄτοπον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ σύνολον τῶν φακέλλων τῆς ὑποθέσεως ταύτης, νομίζω ὅτι ἀνέρχονται εἰς δέκα ἢ ἕνδεκα χιλάδας δικαιούχων. Ἐξ αὐτῶν αἱ μὲν 10.000 ἐπληρώθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσωρινῶν ἐκτιμήσεων καὶ πεντακόσιοι ἢ ἑπτακόσιοι ἐπληρώθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁριστικῶν ἐκτιμήσεων τῶν ἐπὶ τόπου γενομένων. Καὶ διερωτᾶται πᾶς τις εἶναι δυνατὸν κατὰ μίαν τοιαύτην μεροληπτικὴν δυσαναλογίαν νὰ ὑπάρχῃ κατηγορία ὀλιγάριθμος ἥτις πληρωνωμένη σύμφωνα μὲ τὰς ἐκτιμήσεις οἵτινες ἐγένοντο ἐπὶ τόπου, ἐκτιμήσεις οἵτινες ἀπέδωκαν τὸ ἥμισυ ἢ καὶ τὸ τέταρτον πολλάκις τῶν προσωρινῶν ἐκτιμήσεων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐνταῦθα, ν’ ἀδικηθῇ κατὰ τοιοῦτον πρωτοφανῆ τρόπον; Ἤθελον νὰ προσέξῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ ὅλοι φάκελλοι δὲν εἶναι περισσότεροι τῶν 11.000. Ἐξ αὐτῶν αἱ 10.000 ἐπληρώθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσωρινῶν ἐκτιμήσεων. Αἱ προσωριναὶ αὐταὶ ἐκτιμήσεις παρουσιάζουν ποσὰ διπλάσια καὶ πολλαπλάσια ἀπὸ τὰς ὁριστικὰς ἐκτιμήσεις. Οἱ δικαιοῦχοι τῶν ὁριστικῶν ἐκτιμήσεων 500 ἢ 700 κατὰ σύμπτωσιν δύο ὡρισμένων περιφερειῶν, τοῦ Πόντου καὶ τῆς Θράκης, πρέπει νὰ πληρωθοῦν σύμφωνα μὲ τὰς ὁριστικὰς ἐκτιμήσεις αἵτινες τοὺς ἀδικοῦν κατὰ τρόπον τόσον πρωτοφανῆ. Καὶ ἐρωτᾶται ἀκόμη, διατὶ ἆραγε ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἐφ’ ὅσον ἐγνώριζον, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπισπευθοῦν αἱ ἐπικρατέστεραι ὁριστικαὶ ἐκτιμήσεις, δὲν εἰσηγήθησαν, εἴτε ἐνωρίτερον, εἴτε κατὰ τὴν σημερινὴν ὑποβολήν, ὅμοιον καὶ δικαιότερον τρόπον πληρωμῆς τῶν δικαιούχων, διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ μία τοιαύτη ἀνισότης ἡ ὁποία οὐδόλως δικαιολογεῖται;

§60Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδεμία προτίμησις.

§61Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐκ μέρους τοῦ νόμου.

§62Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι.

§63Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. 90 τοῖς ἑκατὸν τῶν δικαιούχων ἐπληρώθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσωρινῶν ἐκτιμήσεων.

§64Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι ἀκριβῶς οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι μὴ θέλοντες νὰ ἀναμείνωσι τὰς ἀποφάσεις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, αἱ ὁποῖαι θὰ βραδύνουν πολύ, ἐζήτησαν ν’ ἀποζημιώνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκτιμήσεων τῶν ἐπιτροπῶν αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τῷ σκοπῷ αὐτῷ συνέστησαν ἐδῶ. Ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ καμμίας προτιμήσεως, ἀλλὰ περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ ψηφισθέντος νόμου, ὅστις λέγει, ὅτι πληρώνονται καὶ οἱ ἔχοντες δελτία τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς καὶ οἱ ἔχοντες ἐκτιμήσεις τῶν προσωρινῶν ἐπιτροπῶν, ἐν συγκρίσει δὲ τῶν δελτίων τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς τὰς ἐκτιμήσεις τῶν προσωρινῶν ἐπιτροπῶν ἐπικρατέστερα εἶναι τὰ δελτία τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς. Ὅσων λοιπὸν ἔτυχε νὰ εἶναι καλλίτερα ἀπὸ τὰς ἐκτιμήσεις τῶν προσωρινῶν ἐπιτροπῶν εἶναι καλά, ὅσων ἐκτιμοῦν ὀλιγώτερα ἀπὸ τὰς ἐκτιμήσεις τῶν προσωρινῶν ἐπιτροπῶν εἶναι κακά.

§65Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι καλῶς ἐγένετο ἡ πληρωμή, ὅσον ἀφορᾷ τὰς προσωρινὰς ἐκτιμήσεις 10 χιλιάδων δικαιούχων, οἵτινες εἶχον τὰς προσωρινὰς ἀποφάσεις τῆς ἐδῶ ἐκτιμητικῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν δύναμαι ὅμως, νὰ ἐννοήσω, διατί πρέπει ν’ ἀδικηθῶσιν οἱ 500 ἢ 700 οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ ἀτύχημα ἐπαναλαμβάνω νὰ προλάβωσι καὶ ἔλθωσιν αἱ ὁριστικαὶ ἐκτιμήσεις εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐξεδόθησαν τῶν ἄλλων 10 χιλιάδων, νομίζω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔπρεπε....

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πληρώνονται οἱ ἔχοντες ὁριστικοὺς τίτλους;

§67Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Πληρώνονται καὶ τὸ ἴδιον ποσοστόν, εἰς τὸ ὁποῖον πληρώνονται καὶ οἱ ἔχοντες τὰς προσωρινὰς ἐκτιμήσεις μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι αἱ μὲν προσωριναὶ ἐκτιμήσεις γινόμεναι οὐχὶ ἐπὶ τόπου, ἐπαρουσίασαν πλεονεκτήματα, ἐνῷ αἱ ἐπὶ τόπου ποτέ, διότι αἱ ἐν Τουρκίᾳ ἔχουσι σκοπίμως καταστραφῆ τὰ ἀκίνητα, εἴτε διότι ἔχουσι δημιουργηθῆ συνθῆκαι ἐξαιρετικῶς δυσμενεῖς εἰς τὰ μέρη αὐτά, ὅπου ἠραιώθη ὁ πληθυσμός. Αἱ ἐκτιμήσεις αὐταὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ν’ ἀποδώσουν πολλὰς φορὰς ὀλιγώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπέδωσαν αἱ προσωριναὶ ἐκτιμήσεις. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, διατὶ οἱ δικαιοῦχοι 700 αἰτήσεων, νὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἀδικοῦνται, διότι οὐσιαστικῶς ἀδικοῦνται, ὅσον καὶ ἄν ὁ νόμος προστατεύει τὴν τοιαύτην ἀδικίαν.

§68Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πάντως εἶναι μικρότερη ἡ ἐκτίμησις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς.

§69Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ εἶναι μεγαλυτέρα, ἀλλὰ δὲν τίθεται τοιοῦτον ζήτημα. Αἱ 500–700 οὗται αἰτήσεις αἵτινες ἀνάγονται κατὰ σύμπτωσιν κατὰ τὸ πλεῖστον ὡρισμένης περιφερείας Πόντου καὶ Θράκης, ὅπου μόνον ἀπεστάλησαν τὰ συνεργεῖα. Δὲν θέλω ν’ ἀποδώσω καμμίαν κακὴν πρόθεσιν ἀλλὰ συμπτωματικῶς προηγήθη μόνον ἢ ἐκεῖ κατωρθώθη εἰς διάστημα τόσον μακροχρόνιον νὰ μὴ ἔχωμεν δελτία τῶν δέκα χιλιάδων ἀποφάσεων, ἀλλὰ μόνον τῶν 700 τῶν ἐκτιμηθεισῶν ἐπὶ τόπου, ἐφ’ ὅσον ἐγένετο αὐτὸ τὸ ἄτοπον, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν πταίουσιν οἱ δικαιοῦχοι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διατὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἐπιμένωμεν, ὅπως οἱ ἔχοντες τὸ ἀτύχημα νὰ ἐφοδιασθῶσι μὲ τὰ δελτία τῶν τοπικῶν ἐκτιμήσεων ἐδῶ νὰ πληρωθῶσι καὶ ποσὸν κατὰ πολὺ μειουμένων ἀπὸ τὰς δέκα χιλιάδας δικαιούχων, οἱ ὁποῖοι ἐπληρώθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσωρινῶν ἐκτιμήσεων.

§70Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πταίει δι’ αὐτὸ ἡ ὑπηρεσία· ἡ ὑπηρεσία ἐτήρησεν ἁπλῶς τὸν νόμον.

§71Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἴπομεν ἡμεῖς, ὅτι πταίει ἡ ὑπηρεσία, διότι ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τούτου, θὰ ὑποβάλλωμεν ἐπερώτησιν, ἐνῷ τώρα ὑποβάλλομεν τροπολογίαν.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι βέβαιος ὅτι αἱ ἐκτιμήσεις τῶν ἐδῶ ἐπιτροπῶν εἶναι ἀκριβέστεραι ἀπὸ τὰς ἐκτιμήσεις τῆς ἐκεῖ ἐπιτροπῆς. Μάλιστα θὰ ἔλεγε κανεὶς τὸ ἐναντίον. Ἀλλὰ εὑρίσκω εἰς αὐτὰ ποῦ λέγετε τὴν ἑξῆς βάσιν· ὅτι μεταξὺ τῶν 10 χιλιάδων οἱ ὁποῖοι εἶχον προσωρινὰς ἐκτιμήσεις καὶ τῶν 500 οἱ ὁποῖοι εἶχον ὁριστικάς, ὑπάρχει κἄποια ἀνισότης τοσοῦτο δὲ τὸ παράπονόν σας καθίσταται δικαιώτατον ἐφ’ ὅσον ἀφορᾷ ὡρισμένην περιφέρειαν καὶ θὰ προέτεινον, νὰ γίνωσιν αἱ πληρωμαὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁριστικοῦ τῶν ἐδῶ ἐκτιμήσεων. Τὸ εὑρίσκω ἄξιον πολλῆς προσοχῆς αὐτὸ ποῦ λέγετε.

§73Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω τὸ ἑξῆς εἰς βεβαίωσιν τοῦ ἐπιχειρήματός μου. Εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν ἡ τύχη εὐνόησεν μερικοὺς πολίτας τῶν ὁποίων τὰ δελτία δὲν ἔφθασαν καὶ ἐπληρώθησαν οἱ πολῖται αὐτοὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐδῶ ἐκτιμήσεων· ἀλλ’ ἡ ἰδία τύχη δὲν ηὐνόησε ἄλλους τῶν ὁποίων τὰ δελτία ἦλθον καὶ ἐπληρώθησαν σύμφωνα μὲ τὰ δελτία. Κύριε ὑπουργὲ πολλάκις τῆς αὐτῆς οἰκογενείας τὰ κληρονομικὰ μερίδια ἐπληρώθησαν τὰ μὲν ἡμίση ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσωρινῶν ἐκτιμήσεων εἰς τὸ τετραπλάσιον καὶ τὰ ἄλλα ἡμίσυ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁριστικῶν δελτίων εἰς ποσοστὸν συγκριτικῶς ἐξευτελιστικὸν καὶ διερωτᾶται ἡ ἀγνοοῦσα τοὺς νόμους οἰκογένεια πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος, νὰ ἔχῃ δύο ἐκτιμήσεις τὴν προσωρινὴν καὶ τὴν ὁριστικήν;

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς ἐλπίσωμεν, ὅτι τὰς προσωρινὰς ἐκτιμήσεις καὶ τὰς ὁριστικὰς ὑπάρχει κάποια ὁμοτιμία, τὸ εὔχομαι.

§75Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ τὸ ηὐχόμην καὶ ἐγώ, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ Κράτος προέβλεψεν καὶ περὶ ἀτόπων τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῶσι καὶ ζητήματα τόσον δύσκολα ἐπλήρωσεν ποσοστὸν εἰς τοὺς δικαιούχους καὶ συνεπῶς ἔχει ὅλην τὴν εὐχέρειαν ἐκ τοῦ ὑπολειπομένου ποσοῦ νὰ διορθώσῃ τὰ ἄτοπα τὰ ὁποῖα εἶναι φυσικὸν εἰς τοιούτου εἴδους ὑποθέσεις νὰ συμβαίνωσι. Εἶμαι εὐτυχής, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπρόσεξε περίπτωσιν ἡ ὁποία εἶναι τόσον καταφανὴς καὶ ἤθελον νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἐφ’ ὅσον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον σύμφωνα μὲ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ἀντιμετοπίζομεν σήμερον καὶ τὸν εὑρίσκομεν ὅλοι, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσέξῃ, ὅπως αἱ τοπικαὶ ἐκτιμήσεις μὴ περιορισθοῦν εἰς τὸ ἐλάχιστον αὐτὸ ποσὸν τῶν 700 μόνον φακέλλων ἐφ’ ὅσον ἡ ὅλη ὑπόθεσις ἀντιπροσωπεύῃ 11 χιλιάδας φακέλλους.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ὁ νόμος τὸ λέγει;

§77Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ περισσεύσωμεν τὰ συνεργεῖα ἢ ν’ ἀναπτύξωμεν περισσοτέραν δραστηριότητα, ὥστε νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ περισσοτέρων ἐκτιμήσεων ὁριστικῶν καὶ νὰ μὴ περιμένωμεν τὰς διαμαρτυρίας τῶν δικαιούχων τῶν 500 ἢ 700, διὰ νὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ σκεφθῶμεν διὰ τὸ ἀδίκημα αὐτό.

§78Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸ παράπονον κατὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ὅταν ἤρχετο εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον τὸ δελτίον ἐκτιμήσεως, νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον;

§79Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον κατεῖχε τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἐπὶ τῆς αὐτῆς πόλεως τὰ ἥμιση τῶν δελτίων εἶχον φθάσει καὶ τὰ ἄλλα ἥμιση δὲν εἶχον φθάσει, νὰ μὴ δημιουργήσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὸ Κράτος ἐμερολήπτησε ὑπὲρ ὡρισμένων δικαιούχων.

§80Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένετε εἰς τὸ σημεῖον αὐτό· ἦτο ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου.

§81Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν ὑποστηρίζω, ὅτι δὲν ἐτηρήθη ὁ νόμος, ἀλλ’ ὅτι ἡ τήρησις τοῦ νόμου ἐδημιούργησεν ἀνισότητα καὶ ἀνωμαλίαν.

§82Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ψήφισις τοῦ νόμου ὄχι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ, ἐδημιούργησε τὴν ἀνωμαλίαν αὐτήν.

§83Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη.....

§84Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀνεγνώρισα τὸ παράπονόν σας καὶ ἐγὼ ἀτομικῶς ἐπείσθην ἀπὸ ὅσα εἴπατε· ἐλπίζω νὰ μὴ ἀκουσθοῦν ἐπιχειρήματα ἀντίθετα, ὥστε νὰ πεισθοῦν καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοι.

§85Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον καταρριφθοῦν τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω, δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιμείνω ὅπως ἐπὶ ἀστηρίκτων πραγμάτων, δοθῇ ἡ λύσις ἣν ἐπιθυμῶ καὶ ἣν ὑπεβάλαμεν διὰ τῆς τροποποιήσεως.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπαναγιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§87Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἶναι γνωστή, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, καὶ εἰς ὅλους ἡμᾶς καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ πραγματικῶς ἀξιοθρήνητος κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦσιν οἱ ἐξ Ἴμβρου καὶ Τενέδου πρόσφυγες, πρόσφυγες ὑπὸ τὸ ὄνομα μόνον τοῦ πρόσφυγος χωρὶς νὰ ἔχουν καὶ τὴν νομικὴν ἔννοιαν τοῦ ὅρου τούτου, καθότι αἱ νῆσοι Ἴμβρος καὶ Τένεδος συμφώνως μὲ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης ἔχουν ἐπανέλθει ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν κυριαρχίαν. Ἡ Τουρκικὴ Δημοκρατία ὅμως ἀρνεῖται μέχρι σήμερον νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς διατάξεις, περὶ αὐτοδιοικήσεως τῶν νήσων τούτων αἱ ὁποῖαι εἰς τὴν εὐτυχῆ ἐποχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους συνέπιπτε νὰ ἀποτελῶσι καὶ τμῆμα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ. Διά τινας ἐξ αὐτῶν οἱ ὁποῖοι κατέφυγον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἡ Τουρκία ἐδήλωσε πλέον κατηγορητικῶς, ὅτι ἀρνεῖται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐπάνοδόν τους καὶ τοὺς ἐχαρακτήρισεν, ὡς ἀνεπιθυμήτους. Εἶναι προφανές, ὅτι καὶ διὰ τὴν κατηγορίαν τῶν ἀτυχῶν τούτων ἀνθρώπων πρέπει νὰ ληφθῇ εἰδικὴ ὅλως μέριμνα, ἐλπίζομεν δέ, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις σήμερον κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας θέλει λάβει ὑπ’ ὄψει της καὶ τούτους.

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ πολιτῶν Ἑλλήνων;

§89Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ὄχι.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον.

§91Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἔχουν σχέσιν διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν.....

§92Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καλά, ἔγιναν ἀνταλλάξιμοι;

§93Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔγιναν ἀνταλλάξιμοι.

§94Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ συμφέροντα Ἑλλήνων ὑπηκόων.

§95Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δεδομένου, ὅτι τὰ κτήματα ἐγκατελείφθησαν εἰς τὴν Τουρκίαν.

§96Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ ἄλλου ζητήματος.

§97Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Κατ’ οὐσίαν πρόκειται περὶ ζητήματος ἀποζημιώσεως. Δεύτερον ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι τὸ ἑξῆς: Κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ Ἑλληνικῆς κατοχῆς, μεταξὺ Ἑλλήνων πολιτῶν, ἐνώπιον συμβολαιογράφων Ἑλλήνων κατὰ τοὺς κειμένους Ἑλληνικοὺς νόμους, συνήφθησαν διάφοροι πράξεις καὶ ἰδίᾳ προικοσύμφωνα μεταξὺ Ἑλλήνων ἀφορῶντα ἀκίνητα εὑρισκόμενα ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Τῶν προικοσυμφώνων τούτων εἶναι προφανές, ὅτι δὲν ἐδόθη καιρὸς νὰ γίνῃ ἐγγραφὴ εἰς τὸ Τουρκικὸν κτηματολόγιον καὶ εἰς τινὰς περιφερείας δὲν ὑφίσταται τὸ κτηματολόγιον, διότι ἔχει καταστραφῆ κατὰ τὰ γεγονότα τῆς Περγάμου. Αἱ ἐκτιμητικαὶ ἐπιτροπαὶ ἀρνοῦνται ν’ ἀναγνωρίσουν τὸ κῦρος τῶν πράξεων τούτων. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι μεταξὺ Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ ἀνταλλαξίμων, οὕτως ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διαμφισβήτησις εἰς τὸν γενικὸν λογαριασμὸν τοῦ συμψηφισμοῦ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, ἀλλ’ αἱ πράξεις ἀφορῶσιν Ἕλληνας ὑπηκόους, προφανές, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὸ ἐσωτερικὸν κῦρος τῶν πράξεων τούτων, αἱ ὁποῖαι συνήφθησαν κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην. Πλὴν τούτου καὶ διὰ τὸν ἄλλον λόγον, ὅτι συντρέχει ἡ περίπτωσις τῆς ἀνωτέρας βίας, διότι δὲν ὑπῆρχε ἄλλος δυνατὸς τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συναφθῶσι δικαιοπραξίαι μεταξὺ Ἑλλήνων πολιτῶν.

§98Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος δὲν προβλέπει ἔφεσιν κατὰ τῶν ἀποφάσεων τούτων;

§99Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Προβλέπει, ἀλλ’ ἐρχόμεθα καὶ εἰς τὴν ἔφεσιν...

§100Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠμποροῦμεν ἐδῶ νὰ λύσωμεν ζητήματα δικαστικά;

§101Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἐρχόμεθα διὰ μιᾶς νομοθετικῆς ρυθμίσεως νὰ κανονίσωμεν τὸ πρᾶγμα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὴν διαδικασίαν τῶν νόμων, περὶ ἀποζημιώσεως τῶν δικαιούχων, ἀναγνωρίζεται τὸ κῦρος τῶν κατὰ τοὺς κειμένους Ἑλληνικοὺς νόμους ἐνώπιον Ἑλλήνων συμβολαιογράφων συνομολογηθεισῶν πράξεων ἐπὶ κτημάτων πάσης φύσεως κειμένων ἐν Τουρκίᾳ, ἐφ’ ὅσον ἀμφότεροι οἱ συμβαλλόμενοι εἶναι Ἕλληνες. Πληροφοροῦμαι, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἀποτελεῖ καὶ ἕν τῶν αἰτημάτων τῆς ἑνώσεως τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων.

§102Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρόκειται περὶ γαμβρῶν προικισθέντων, τῶν ὁποίων ἡ προὶξ δὲν ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τοὺς πενθεροὺς σήμερον· ἀλλ’ ὅσοι ὅμως κατὰ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους συνέταξαν προικοσύμφωνον θὰ ἔπρεπε ν’ ἀποζημιωθῶσιν. Ὀρθῶς αἱ ἐπιτροπαὶ ἀπέκλεισαν αὐτοὺς ἐφαρμόζουσαι τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἐφήρμοσαν. Ἐὰν διὰ νομοθετικῆς ρυθμίσεως θελήσωμεν νὰ διορθώσωμεν τὴν ἀδικίαν αὐτήν, θὰ ἔπρεπε ν’ ἀρνηθῶμεν μόνον εἰς ἐκείνους τῶν ὁποίων τὰ μερίδια ἀπεζημιώθησαν ὑπὸ τῶν προικοδοτῶν.

§103Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἀναγνωρίζεται τὸ κῦρος τῶν πράξεων αὐτῶν εἰς τὴν περίοδον ἐκείνην· πῶς θὰ ρυθμισθῶσι σχέσεις τοιαῦται μεταξὺ Ἑλλήνων ἰδιωτῶν;

§104Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ κάνουν οἱ γαμβροὶ ἀγωγὰς κατὰ τῶν πενθερῶν.

§105Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Πάντως, ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν καὶ ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ τὴν δεχθῇ.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαμπριανίδης ἔχει τὸν λόγον.

§107Λ. ΛΑΜΠΡΙΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ συμπληρῶν τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Μανουηλίδην καὶ προσθέτων εἰς ὅσα σχετικῶς εἶπεν, διὰ τὴν τροπολογίαν, ἤθελον νὰ ἐπιστήσω ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπὶ τῆς ἀδικίας τῆς ἐξαιρετικῆς, ἡ ὁποία ἔχει γίνει εἰς τοὺς ἐφοδιασμένους σήμερον διὰ δελτίου, διότι ὡς γνωστόν, ἡ ἱστορία τοῦ πράγματος ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἐν ἀρχῇ ὁ πρῶτος νόμος, δηλαδὴ ὁ 3389 προέβλεπε περὶ τῆς ἀποζημιώσεως εἰς τὸ ἄρτιον τῶν ἐχόντων δελτία, τοιαύτη δὲ ἐπεκράτησεν ἡ κοινωνικὴ ἀντίληψις τοῦ πράγματος, δηλαδὴ ἡ ἠθικὴ ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον, νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν τῶν προσφύγων καὶ ἀντὶ νὰ ἀποζημιώσῃ εἰς τὸ ἄρτιον τοὺς ἔχοντας δελτία, ἐδέχθη τόσον εἰς αὐτοὺς ὅσον καὶ εἰς τοὺς ἔχοντας μόνον ἀποφάσεις τῶν ἐκτιμητικῶν ἐπιτροπῶν νὰ δοθῇ ἓν ποσοστόν. Κατόπιν τούτου ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ καταβολῆς μικρῶν ποσῶν, εἶναι καταφανὴς ἡ ἀδικία ἡ ὁποία περιέχεται εἰς τὸν νόμον.

§108Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ζήτημα, ὅτι ἡ ἀδικία ὁσάκις ἔχει γίνει ἐπὶ τῶν αὐτῶν αἰτήσεων, ἐπὶ τῶν αὐτῶν κλιμάκων ἔχει γίνει ἐκτίμησις καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐκεῖ, ἡ δὲ ἐκεῖ γενομένη ἐκτίμησις εἶναι μικροτέρα τῶν ἐδῶ· εἶναι καταφανὴς ἡ ἀνισότης.

§109Λ. ΛΑΜΠΡΙΑΝΙΔΗΣ. Ὥστε δέχεσθε τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἐδαφίου ἐκείνου;

§110Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι.

§111Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴ ἔχει κῦρος ἀνώτερον.

§112Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐδημιουργήσαμεν μίαν ἀνισότητα. Διὰ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου δίδεται εἰς ὅλους τὸ αὐτὸ ποσοστόν, διότι θεωρεῖ ἐπιφανεστέραν τὴν ἐκτίμησιν τὴν ἐκεῖ γενομένην. Ἡ ἀνισότης δύναται νὰ γίνῃ καὶ ἀντιστρόφως, ἐὰν αἱ ἐδῶ ἐπιτροπαὶ εἶναι συντηρητικώτεραι εἰς τὴν ἐκτίμησιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἐδῶ ἔγινεν εἰς βάρος.

§113Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐφ’ ὅσον ἔχουν κῦρος μόνον αἱ ἀποφάσεις τῶν ἐπιτροπῶν τῶν τοπικῶν καὶ ἀντιστρόφως τῶν ἐν Ἑλλάδι, ἕπεται, ὅτι αἱ ἀξιώσεις αἱ ἀναγνωριζόμεναι ἀπὸ τὰς ἐπιτροπὰς ἐκείνας, θὰ πληρωθοῦν ἐδῶ. Κατὰ ποίαν τότε δικαιοσύνην ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων αἱ ἀξιώσεις ἐπεκυρώθησαν, ἐξεκαθαρίσθησαν, διὰ ποῖον λόγον, θὰ πάρου, μόνον ἓν ποσοστὸν καὶ μάλιστα ἴσον ποσοστὸν πρὸς τοὺς ἄλλους τῶν ὁποίων αἱ ἀξιώσεις δὲν ἐξεκαθαρίσθησαν;

§114Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι ὁ λόγος εἶναι κοινὸς δι’ ὅλους· ὁ νόμος ἠθέλησε νὰ δώσῃ ἕνα ποσοστὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διαδικασίας.

§115Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει ὅμως μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ ἀνταλλαξίμων καὶ ὑπηκόων Ἑλλήνων.

§116Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, δὲν ὑπάρχει διαφορὰ εἰς τὴν αἰτιολογικὴν βάσιν τοῦ νόμου.

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ μὲν τὰ ἀνταλλάξιμα, δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἀναγνώρισιν.

§118Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔπρεπε νὰ εἴπῃ ὁ νόμος, αἱ ἐν τῷ μεταξὺ γενόμεναι νὰ πληρώνωνται εἰς τὸ ἀκέραιον δὲν τὸ εἶπε.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι τὸ δίκαιον, διατὶ νὰ μὴ γίνῃ;

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ζητῇ εἰς ἕκαστος τὸν λόγον.

§121Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ διάκρισις τὴν ὁποίαν θέλουν νὰ κάμουν μεταξὺ τῶν προσωρινῶν ἀποφάσεων ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν ὁριστικὴν ἀφ’ ἑτέρου, ἐπὶ τοῦ παρόντος δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατή, διότι ὁριστικαὶ ἀποφάσεις δὲν ὑφίστανται. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὰς χεῖρας μας, εἶναι ὅτι ἔχομεν δελτία ἐκ μέρους τῶν τοπικῶν συναργείων, τὰ ὁποῖα προέβησαν εἰς ἐπιτόπιον ἐκτίμησιν, ἀλλὰ ἡ ἐκτίμησις ὑπάγεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τῆς ἰθαγενείας, τοῦ ζητήματος τῆς ἰδιοκτησίας, θὰ καθορίσῃ καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς ἐκτιμήσεως. Μὴ λησμονῆτε καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι δύο περιφέρειαι ὁ Πόντος καὶ ἡ Θράκη ἔχουν ὑποβάλλει ἢ μᾶλλον ἔχουν προβῆ εἰς ἔνστασιν εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ τὴν ἀδικίαν ἡ ὁποία προσεγένετο ἐκ μέρους τῶν ἐκτιμητικῶν ἐπιτροπῶν. Ἑπομένως οὐσιαστικῶς δὲν ἔχομεν παρὰ μίαν μόνον κατηγορίαν ἀποφάσεων.

§122Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Λάθος. Εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι αἱ ἐκτιμήσεις ἐκεῖναι εἶναι πολὺ κατώτεραι τῆς πραγματικότητος, ἐνῷ αἱ ἐκτιμήσεις ἐδῶ εἶναι πολὺ ἀνώτεραι. Ὑπάρχει ἀνισότης, ἡ ὁποία ἐπιφέρει μίαν ἀδικίαν.

§123Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ τροπολογία τὶ λέγει;

§124Λ. ΛΑΜΠΡΙΑΝΙΔΗΣ. Ἡ τροπολογία λέγει: περὶ ἀπαλείψεως τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 5, ἐν σελίδι 8.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον, ὡς ἐτροπολογήθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν.

§126Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς.

§127Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀφήσωμεν τὰς τροπολογίας.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου.

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ περαιωθῇ ἡ συζήτησις ἀπόψε καὶ αὔριον, νὰ φέρῃ ὁ ὑπουργὸς τὸ νομοσχέδιον τροπολογημένον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τὰς ὁποίας θὰ δεχθῇ καὶ νὰ γίνῃ συζήτησις.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλά. Τότε, δὲν προχωρῶ εἰς τὴν ψήφισιν.

§131Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τότε, κ. ὑπουργέ, θὰ ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ ζητήσητε στατιστικὸν πίνακα, ἐκ τοῦ ὁποίου καταφαίνονται, ἀκριβεῖς καὶ αἱ ἐκτιμήσεις, τί ἀποτελέσματα ἔδωσαν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς προσωρινὰς ἐκτιμήσεις.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ κυροῦντος τὸ ἕτερον τῶν διαταγμάτων.

§133Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκ τοῦ δευτέου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ ἑτέρου τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων, ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν διὰ μίαν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν, ὡς παρετήρησα, κατὰ πλειοψηφίαν ἐδέχθη καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή. Ἀφορᾷ τοὺς δικαιούχους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὁριστικὰς ἤδη ἐκτιμήσεις. Ὡς εἶναι γνωστὸν αἱ ἐκτιμήσεις εἶναι δύο εἰδῶν: αἱ μὲν εἶναι ὁριστικαί, διὰ τὰς ὁποίας ἔχει ἀποφασισθῆ, νὰ πληρωθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν ἐκτιμήσεων ἐκείνων, δηλαδὴ αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς καὶ εἶχε νομίζω συναφθῆ καὶ ἓν δάνειον 800.000.000 διὰ τὴν πληρωμήν. Εἶναι ὀρθὸν βεβαίως νὰ ληφθῇ πρόνοια γενική, δι’ ὅλους τοὺς δικαιούχους, ἀλλὰ ἡ ἐκτίμησις θὰ ἐγένετο πολὺ βραδέως ἐκ μέρους τῶν Μικτῶν Ἐπιτροπῶν καὶ διὰ τοῦτο, διὰ νέου νόμου ὁρίσθη, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ ἐκτίμησις προσωρινὴ ὑπὸ ἐπιτροπῶν ἐνταῦθα συγκροτηθησομένων καὶ μετὰ τὴν ἐκτίμησιν αὐτὴν καθορίσθη, ὅτι καὶ οἱ πρῶτοι οἱ ὁποῖοι ἔτυχον ὁριστικῶν ἐκτιμήσεων καὶ οἱ δεύτεροι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν προσωρινὰς ἐκτιμήσεις θὰ πληρωθοῦν 20% ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως μὲ τὴν διαφορὰν μόνον, ὅτι θὰ περιορίζετο τὸ ποσὸν τὸ ἀνώτερον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ δοθῇ τὸ 20% μέχρι 10.000 λιρῶν. Ἡ ἐξίσωσις αὐτὴ κατ’ αὐτήν, φαίνεται δικαία οὐχ’ ἧτον ὅμως ἐξεταζομένη κατ’ οὐσίαν εἶναι ἄτοπος. Κατὰ πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω ὑπ’ ὄψει δοθείσας παρὰ ἐνδιαφερομένων, φαίνεται, ὅτι εἰς τὰς ἐκτιμήσεις τὰς προσωρινάς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐνταῦθα δὲν ἐτηρήθη ἡ ἀκρίβεια ἐκείνη μετὰ τῆς ὁποίας ἐγένοντο αἱ ἐκτιμήσεις παρὰ τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶναι δὲ καὶ φυσικόν, διότι ἐκεῖνοι μὲν ἐπεσκέφθησαν τὸν τόπον, ἀντελήφθησαν ἀμέσως καὶ ἔκαμαν τὴν ἐκτίμησιν.

§134Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δυνάμεμα νὰ γνωρίζωμεν βέβαια εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐκεῖνοι ἀποδίδουν ἐκτιμήσεις κατωτέρας.

§135Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πολὺ κατωτέρας. Θὰ σᾶς εἴπω μίαν οὐσιώδη διαφοράν, ἡ ὁποία φέρει τὸ ἀποτέλεσμα, τοῦ νὰ ἀποδίδουν αἱ ἐκτιμήσεις ἐδῶ μεγαλυτέραν ἀξίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἀποδίδουν ἐκεῖ. Διότι ἐκεῖ ἐλήφθη ὡς βάσις, σύμφωνα μὲ τὴν σύμβασιν, ἡ σημερινὴ κατάστασις τοῦ κτήματος, ἐνῷ ἐδῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μαρτυριῶν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἤξευραν τὴν περιουσίαν, ὅπως ἦτο κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔφυγαν. Λαμβάνουν τὴν κατάστασιν ἐκείνην. Καὶ ἄλλος ἀκόμη λόγος. Τότε τὸ κτῆμα ὑφίστατο πλῆρες, τώρα ὑπέστη μείωσιν. Ἐκεῖνοι ἐκτιμοῦν τὸ κτῆμα ὡς τὸ εὑρίσκουν. Πλεῖστοι ὅσοι λόγοι ὑπάρχουν, ἕνεκα τῶν ὁποίων αἱ ἐκτιμήσεις ἐνταῦθα δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ εἶναι πολὺ εὐρεῖαι. Ἔχω μάλιστα ἓν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔδωσαν, τὸ ὁποῖον ἂν εἶναι ἀκριβὲς ἀποτελεῖ τρομακτικὴν διαφοράν. Ἀναφέρεται μία κυρία, τῆς ὁποίας ἐξετίμησαν μίαν κατοικίαν καὶ ἓν κτῆμα ἀντὶ 4.000 λιρῶν, 2.000 διὰ τὴν οἰκίαν καὶ 2.000 διὰ τὸ καπνοχώραφον. Ἐγένετο κατόπιν ἡ ἐκτίμησις ἡ ὁριστική. Τὶ νομίζετε ποσὸν ἀπέδιδεν; 158 λίρες. Αὐτὰ τὰ γνωρίζω ἐκ πληροφοριῶν τῶν ἐνδιαφερομένων. Ὅταν λοιπὸν προκύπτουσι τοιαῦται διαφοραί, δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξισώσωμεν τὰς δύο τάξεις. Βεβαίως νὰ μὴ ἀδικήσωμεν οὐδεμίαν, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, νὰ μὴ τὰς ἐξισώσωμεν. Ἐκείνων ἐγένετο ἡ ἐκτίμησις, ἔχουν δὲ ἕνα ὁριστικὸν τίτλον· τὶ ζητοῦν; Ζητοῦν νὰ γίνῃ τοῦτο: μέχρι 10.000 λιρῶν, νὰ πάρουν καὶ αἱ δύο τάξεις τὸ 20%, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἱκανοποιηθοῦν αἱ διατάξεις μὲ τὸ 20%, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰς ὁριστικὰς ἐκτιμήσεις ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ ποσοῦ τοῦ διατεθέντος διὰ τὰς ἀποζημιώσεις αὐτάς, νὰ λάβουν καὶ τὸ περιπλέον. Τοῦτο εἶναι πολλαπλῶς δίκαιον, διότι ἀρχικῶς τοῦτο εἶχε συμφωνηθῆ δι’ αὐτούς. Θὰ πληρώνωνται ὁλόκληρον τὴν ἀποζημίωσιν. Τοῦτο μετεβλήθη γιὰ νὰ πάρουν καὶ ἄλλοι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσωρινῶν ἐκτιμήσεων, μάλιστα νὰ πάρουν καὶ οἱ ἄλλοι 20%. Θὰ πάρωμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὰς ὁριστικὰς ἐκτιμήσεις 20% καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰς προσωρινὰς ἐκτιμήσεις. Μάλιστα εἶναι τόσον διάφοραι ἀπὸ τὴν πραγματικὴν ἀξίαν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰς ὁριστικὰς ἐκτιμήσεις λέγουν, ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ πάρουν καὶ πέραν τῶν 10 χιλιάδων λιρῶν, τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον δύναται νὰ τοῖς δοθῇ. Νομίζω, κ. ὑπουργέ, ὅτι ἡ ἀπαίτησις αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς δικαία ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ἔχει δεχθῆ καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ κατὰ πλειονοψηφίαν. Φρονῶ δέ, ὅτι πρέπει νὰ τὴν δεχθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ προσέξῃ καὶ εἶναι σπουδαιότατον νὰ τὸ προσέξῃ, ἐὰν αἱ προσωριναὶ ἐκτιμήσεις ἔχουν γίνει μὲ τόσην διαφοράν, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα οἷα σᾶς εἶπον προηγουμένως, διότι αὐτὸ εἶναι βλάβη τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, ἡ ὁποία βλάβη θὰ ἐπιπέσῃ ἐπὶ τῶν προσφύγων αὐτῶν. Διότι ἐὰν δώσωμεν εἰς ἕνα δικαιοῦχον, ὁ ὁποῖος δικαιοῦται νὰ πάρῃ 158 λίρας, δώσωμεν, λέγω, 800 δι’ 20%, δηλαδὴ τοῦ δώσωμεν τετραπλάσιον ἀπ’ ὅ,τι δικαιοῦται ἐν ὅλῳ νὰ λάβῃ, δὲν ἠξεύρω ποῦ θὰ φθάσωμεν. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ χάριν αὐτῶν τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι κατόπιν δὲν θὰ ἔχουν νὰ λάβουν τίποτε, πρέπει νὰ προσέξῃ πολύ, καὶ νὰ ἴδῃ μήπως καὶ μὲ τὸ 20% ἐπέρχεται ζημία μεγίστη. Οἱ εἰδικοὶ οἱ μελετήσαντες τὸ ζήτημα ἔχουν διαφόρους λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων γίνεται κακὴ ἡ ἐκτίμησις, ὑποθέτω δέ, ὅτι θὰ ἔχουν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἀπαριθμῶν τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων γίνεται ἡ κακὴ ἐκτίμησις. Πράγματι φαίνεται, ὅτι ἔχει γίνει κακὴ ἐκτίμησις καὶ εἶναι μία μεγάλη διαφορά, ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ πάλιν ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἴδῃ μήπως, μεγάλα ποσὰ τὰ ὁποῖα λαμβάνουν ὡρισμένοι εὐτυχεῖς, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχει γίνει ἡ κακὴ αὐτὴ ἐκτίμησις, αὔριον τὰ στεροῦνται ἄλλοι ἀτυχεῖς πραγματικοὶ δικαιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν εὔλογον τὴν ἀξίωσιν νὰ λάβουν μίαν ὁριστικὴν ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὸ 20%. Τοῦτο εἶναι ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ γενικώτερα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα δὲν νομίζω, ὅτι δύνανται νὰ θεραπευθοῦν, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ· θὰ λάβωμεν ἄλλην πρόνοιαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἀμέσως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐπὶ πλέον πληρωμῆς, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὁριστικοὺς τίτλους. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως δίκαιον νὰ τοὺς δοθῇ τὸ πέραν τῶν 10 χιλιάδων λιρῶν, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀπομείνῃ μετὰ τὴν πληρωμὴν εἰς ὅλους τοῦ 20%. Τοῦτο τὸ δέχεται καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ καὶ ἐλπίζω, ὅτι καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ τὸ εὕρῃ ὡς δίκαιον καὶ θὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία διατυποῦται παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ὥστε εἶναι περιττόν, νὰ ὑποβάλω νέαν τροπολογίαν. Ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ τέλος λέγει «τοῦ τελευταίου περιορισμοῦ», δηλαδὴ τῶν 10 χιλιάδων λιρῶν· «ἐξεροῦνται οἱ κεκτημένοι δελτίου τῶν συνεργείων τῆς ἐκτιμητικῆς ἐπιτροπῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἐφ’ ὧν οὐδεμία ἀναγράφεται ἐπιφύλαξις». Προσθέτει ἡ ἐπιτροπή, ὅτι τὸ περιπλέον θὰ δοθῇ μόνον εἰς ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἀναγράφεται οὐδεμία ἐπιφύλαξις. Ἐὰν ἡ τροποποίησις τῆς ἐπιτροπῆς γεννᾷ καμμίαν ἀσάφειαν εἰς τὸ ὅτι δὲν ἐννοεῖ «μετὰ τὴν πληρωμὴν ὅλων» ἐὰν τὴν δεχθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂς τὴν διατυπώσῃ ἄλλως, διότι πάντως ἐννοεῖ, ἀφοῦ πληρωθοῦν ὅλοι τὸ 20%, τὸ περιπλέον νὰ δοθῇ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὁριστικοὺς τίτλους ἄνευ ἐπιφυλάξεως.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§137Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ γενόμεναι συστάσεις ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος μὲ ἀπαλλάσσουν τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ μακρὸν διὰ τὸ ζήτημα, νομίζω δέ, ὅτι εἶναι τόσον λογικὰ τὰ ἐκτεθέντα ἐπιχειρήματα καὶ τόσον σαφὴς ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ὥστε οὐδεμία νὰ ὑπάρχῃ πλέον ἀνάγκη νὰ ἐκταθῇ τις εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι κατὰ τὰς ἐκτιμήσεις τὰς προσωρινάς, ἐγένοντο τοιαῦτα σφάλματα τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ θεωρήσῃ λυπηρά, διότι ἐκτὸς τοῦ παραδείγματος τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἔχω ν’ ἀναφέρω τὸ ἑξῆς παράδειγμα: Μία κυρία ἔλαβε 20% ἐπὶ τῆς προσωρινῆς ἐκτιμήσεως, ἡ ὁποία ἀνεβίβαζε τὴν ἀξίαν εἰς 6.000 λίρας, ἤτοι ἔλαβε 1.200 λίρας. Τρεῖς ἡμέρας ἀκριβῶς μετὰ τὴν λῆψιν τῶν 1.200 λιρῶν διεβιβάσθη ἡ ὁριστικὴ ἐκτίμησις. Καὶ ποία ἦτο ἡ ὁριστικὴ ἐκτίμησις διὰ τὸ ὅλον ποσόν; Χίλιαι λίραι. Ἔλαβε λοιπὸν 200 λίρας ἐπὶ πλέον τῆς ὁριστικῆς ἐκτιμήσεως. Παρακαλῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸ ἑξῆς: ὅτι αὐτὸ τὸ ποσὸν εἶναι ὁριστικῶς χαμένο, διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀναζητήσῃ παρ’ αὐτῶν, ἀφ’ οὗ λογικώτατον θὰ εἶναι νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ τὸ ἀνεζήτει, θὰ ἐδέχετο τὴν ἔνστασιν τοῦ Μενίππου «οὐκ ἂν λάβῃς παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος». Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ζητήσῃ τις παρὰ τῶν πτωχῶν αὐτῶν προσφύγων, διότι μυρίας ἀνάγκας εἶχαν διὰ νὰ δώσουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλαβον καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως ἐδαπάνησαν πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκῶν των. Τούτων οὕτως ἐχόντων, νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ προτεινομένη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ εἰς τὰς συστάσεις τοῦ ὁποίου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἑνώνω τὰς ἰδικάς μου.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§139Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἶναι προφανὲς καὶ λογικόν, ὅτι ἡ ἐκτίμησις καὶ ἡ μαρτυρία ἡ ἐπιτόπιος, ὅπως καὶ ἡ ἐκτίμησις ἡ σύγχρονος τῆς καταστάσεως τῆς ἐκτιμητέας, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἀποδίδει τὴν ἀκρίβειαν περισσότερον. Ἐνῷ ἡ παρωχημένη, ἡ μὴ ἐπιτόπιος, ἡ ἀπομεμακρυσμένη δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποδίδῃ τὴν ἀκρίβειαν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ τίς εἶδεν διὰ ποίους ἄλλους λόγους τοὺς ὁποίους ἴσως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐκθέσωμεν ἐδῶ, ἡ ἐκτίμησις ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὴν Τουρκίαν εἶναι ἀκριβεστέρα ἀπὸ ἐκείνην ἡ ὁποία ἔγινεν ἐδῶ καὶ ἡ ἐδῶ ἐκτίμησις ἀπέδωσε ἀποτελέσματα ἀνώτερα τῆς πραγματικότητος.

§140ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸ δεχόμεθα.

§141Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν τὸ δέχεσθε τυπικῶς, ἀλλὰ εἶναι ὁμολογημένον αὐτό, εἶναι γενικῶς γνωστὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι αἱ ἐκτιμήσεις ἐδῶ ἔγιναν ὑπερβολικαί, ἐνῷ δι’ ἐκείνας δὲν ἐλέχθη τοιοῦτόν τι. Εἶναι λοιπὸν ἐνδεχόμενον τὸ ποσοστὸν τῶν ἐκεῖ ἐκτιμήσεων τῶν ἐπιτοπίων, νὰ εἶναι ἀνώτερον ἀπὸ τὸ ποσοστὸν τῶν ἐδῶ. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν ἔγινεν τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ περιορισμὸς εἰς τὸ ποσὸν ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ληφθῇ τὸ 20%, δηλαδὴ τὸ 20% πρέπει νὰ εἶναι τὸ ὀλιγώτερον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ. Ἴσως ἔπρεπε νὰ αὐξηθῇ καὶ τὸ ποσοστόν. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§143Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ 800 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀναγραφῆ εἰς τὸν σχετικὸν νόμον καὶ ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν μερικὴν πληρωμὴν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀποφάσεων τῶν ἐδῶ προσωρινῶν ἐπιτροπῶν, καθωρίσθησαν ὑπὸ τὴν ἑξῆς ἔννοιαν: Κατὰ τὴν κατάρτισιν τῆς πρώτης κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι πρόεδρος, εἶχεν τεθῇ ὡς βάσις, ὅτι αἱ περιουσίαι τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων θὰ ἐκτιμηθοῦν ἀπὸ τὰ ἐν Τουρκίᾳ μικτὰ συνεργεῖα, ἅμα δὲ τῇ προσαγωγῇ τῶν σχετικῶν δελτίων, θὰ κατεβάλετο εἰς τοὺς δικαιούχους ὁλόκληρον τὸ ποσοστὸν τῆς ἐκτιμήσεως euquis. Βάσις διαφορετική. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ τούτῳ τὸ Κράτος, ἀντιμετωπίζον τὰς ἀνάγκας τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, θὰ ἔδιδε εἰς αὐτούς, ὑπὸ μορφὴν δανείου τὸ ποσὸν τῶν 8% ἐτησίως, ἀντιπροσωπεῦον τὸν τόκον τῆς ἐν Τουρκίᾳ ἀκινήτου αὐτῶν περιουσίας. Ἐπειδὴ δὲ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ μία προσωρινὴ βάσις ἐκτιμήσεως τῆς ἐν λόγῳ περιουσίας, ὅπως ὑπολογισθῇ τὸ 8% τοῦ δανείου ἢ τοῦ τόκου — τοῦτ’ αὐτὸ οὐσιαστικῶς — διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ὡρίζετο μία ἐπιτροπὴ πενταμελής, ἡ ὁποία στηριζομένη καὶ ἐπὶ τῶν ἐκτιμήσεων τῶν γενομένων κατὰ τὴν διανομὴν τοῦ δανείου τῶν 50 ἑκατομμυρίων τοῦ νόμου 3292 ὡς καὶ ἐπὶ ἄλλων ἀποδεικτικῶν στοιχείων, θὰ ἐπεδίκαζεν εἰς ἕκαστον τῶν δικαιούχων — πάντοτε ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς προσωρινότητος — τὸ ἴσον ποσὸν τῆς ἀξίας τῆς οὕτω ἐκτιμηθείσης ἀκινήτου περιουσίας του, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι γνωστὸς καὶ ὁ συντελεστής τῶν 8%. Ἀλλὰ βραδύτερον ἡ βάσις αὐτὴ ἄρδην μετεβλήθη. Οἱ νόμοι 3372 καὶ 3289 ἔθεσαν μίαν ἄλλην βάσιν προσωρινότητος. Δικαιολογητικὴ ἀφορμὴ εἰς τοὺς εἰσηγητὰς αὐτῶν, ὑπῆρξεν ἡ σκέψις, ὅτι δὲν ἠδύνατο κανεὶς νὰ γνωρίζῃ πότε θὰ ἐτελείωνεν ἡ ὁριστικὴ ἐν Τουρκίᾳ ἐκτίμησις τῆς Ἑλληνικῆς ἀκινήτου περιουσίας. Νομίζω, ὅτι ἐὰν ἀντὶ νὰ προσκολληθῶμεν ἐκ τῶν ὑστέρων εἰς τὰς ἐδῶ προσωρινὰς ἐκτιμήσεις, ἐβαίναμεν ἀρχῆθεν γοργὰ καὶ ἀποφασιστικὰ καὶ χωρὶς τοὺς διαμέσους σταθμούς, τῶν ὁποίων ὁ κάθε νεώτερος ἀπετέλει μίαν ὑποχώρησιν καὶ μίαν δι’ ἡμᾶς ζημίαν, εἰς τὴν ἐπὶ τόπου ἐκτίμησιν μὲ μελέτην τῶν δικαιωμάτων μας καὶ σταθερότατα εἰς τὸ ἔργον, σήμερον θὰ εἴχομεν εὐρεῖαν τοὐλάχιστον κλίμακα, ἐκτιμήσεις τελειωτικὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τότε ἀξίας τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα ἔκτοτε ἐγκαταλελημμένα κατέρρευσαν ἢ ὑφιστάμενα πολλαπλῶς διηρπάγησαν ὑπὸ τῶν Τούρκων. Καὶ οἱ ἀποδεδειγμένοι ἰδιοκτῆται θ’ ἀποζημιώνοντο οὕτως εἰς τὸ ἄρτιον. Ἀλλὰ τοῦτο, ὡς προεῖπον, δὲν ἐγένετο. Οἱ νόμοι λοιπὸν 3272, 3389 καθιέρωσαν μετὰ διαφόρους φορολογίας κατὰ τοῦτο, ὅπως τὸ ποσὸν τῶν 800 ἑκατομμυρίων, διαμοιρασθῇ μεταξὺ τῶν δικαιούχων, ἐπὶ τῇ βάσει πλέον ἀποφάσεων, ἱδρυομένων ἐνταῦθα προσωρινῶν ἐπιτροπῶν. Ἐπειδὴ δὲ προεβλέπετο καὶ ἡ ἐν τούτῳ ἀποστολὴ ἐκτιμητικῶν δελτίων τῶν ἐν Τουρκίᾳ μικτῶν συνεργείων, ὡρίσθη διὰ τοῦ αὐτοῦ νόμου ὅπως καὶ ταῦτα τύχωσι τῆς αὐτῆς διανομῆς ποσοστοῦ, ὑπὸ τῆς φραστικῆς μάλιστα ἐννοίας, ὅτι ταῦτα εἶναι ἰσχυρότερα τῶν ἐνταῦθα προσωρινῶν ἀποφάσεων ἱστορικοῦ δικαίου. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ὅταν ἀκούῃ μετὰ τοιαύτης εὐχεροῦς σοβαρότητος ἐκφερομένας γνώμας, ὅτι τὰ δελτία αὐτὰ ἐνέχουν τὰ στοιχεῖα τῆς διεθνοῦς ὑπ’ ὄψιν ὁριστικότητος, ἄρα καὶ τῆς προτιμήσεως, πρέπει λέγω, νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι τὰ δελτία αὐτὰ δὲν πληροῦσι τοὺς τοιούτους ὅρους, ἀλλὰ μόνον ἕνα ἐξ αὐτῶν. Τὸ στοιχεῖον δὲ αὐτὸ εἶναι ἡ ἀξία, δηλαδὴ ἡ ἐπὶ τόπου ἐκτίμησις τοῦ κτήματος, ὅπερ ὑποδεικνύει ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος, παρόντων τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Τουρκίας καὶ τοῦ οὐδετέρου προέδρου, ἀδιαφόρως τοῦ γεγονότος ἐὰν πράγματι τοῦτο εἶναι Ἕλληνος ὑπηκόου καὶ ἐὰν εἶναι ἀποδεδειγμένη ἡ ἰδιοκτησία αὐτοῦ. Λέγω δὲ ἀδιαφόρως, διότι ναὶ μὲν ἀνεκοινώθη πολλάκις, ὅτι αἱ Τουρκικαὶ ἀρχαὶ παραχωροῦν τὰ κτηματολόγια, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἢ ἀσκεῖται εἰς περιωρισμένην κλίμακα μετ’ ἐμποδίων. Ἄρα, ὡς ἔχουν σήμερον τὰ πράγματα, ἡ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν λόγῳ δελτίων ἐκτίμησις, ἀντὶ νὰ εἶναι τριμερής, τουτέστιν ἄξιος, ἰθαγενείας καὶ ἰδιοκτησίας εἶναι μόνον μονομερής. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν σήμερον κανεὶς ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ τονίσῃ ἐδῶ μετὰ σοβαρότητος, ὅτι τὰ προσαγόμενα δελτία ἔχουσι τὸ κῦρος τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἀπεφάνθη ἀκόμη ἐπὶ τῶν δύο ἄλλων οὐσιωδῶν στοιχείων, τουτέστι τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῆς ἰθαγενείας. Συνεπῶς καὶ ἡ περὶ αὐτοῦ προτίμησις καθίσταται ἀδικαιολόγητος. Οὔτε ἀφ’ ἑτέρου καὶ ὑπὸ τὰς τοιαύτας προϋποθέσεις δύναται κανεὶς νὰ ὑποτιμήσῃ τὰς ἐκτιμήσεις τῶν ἐδῶ προσωρινῶν ἐπιτροπῶν. Μακρὰν ἀπὸ ἐμέ, βέβαια ἡ σκέψις νὰ δικαιολογήσω ὅλας τὰς ἀποφάσεις, ἀλλ’ αἱ ἀποφάσεις αὗται πάντως ἐκδίδονται κατὰ συνείδησιν ὑπὸ τὴν προεδρίαν ἐφετῶν καὶ δικαστῶν, ἑπομένως δέ, εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ ὡς δικηγόρος νὰ ταχθῶ ὑπὲρ αὐτῶν. Τὸ ἀπόλυτον δίκαιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ οὔτε ἐδῶ, οὔτε ἐκεῖ. Διότι ἐδῶ μὲν βάσις τῶν ἀποφάσεων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι οὐσιαστικαὶ ἀποδείξεις, κυρίως μαρτυρικαί, ἐκεῖ δὲ πολλάκις, ἀρνητικοὶ παράγοντες, ὅπως ἡ ἀπουσία τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τῶν ἐγγράφων του, ἡ παντελὴς ἔλλειψις τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου πρὸς χειραγωγίαν καὶ πιστοποίησιν καὶ ἡ πιεστικὴ ἐπὶ τοῦ συνεργείου ἀτμόσφαιρα, ἐντὸς τῆς ὁποίας διεξάγονται αἱ ἐκτιμήσεις καὶ κἄποτε ὁ ὁδοστρωτήρ. Τούτων οὕτως τεθέντων, αἱ δύο τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι συνεπτήχθησαν ἐν μιᾷ στιγμῇ εἰς μίαν, ἀποτελοῦν δύο προτάσεις διαφορετικάς. Ἡ μία πρότασις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἐφίεται νὰ χορηγήσῃ καὶ τὰ τυχόντα δελτία, ἀδιαφόρως τούτου ἅτε μὴ ἀποτελοῦντος ὁριστικοῦ κατὰ τ’ ἀνωτέρω τίτλου, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ τῷ ἀνήκῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γενικῆς κατευθύνσεως τοῦ Κράτους, τουτέστιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποφάσεων τῶν ἐδῶ προσωρινῶν ἐπιτροπῶν καὶ ἐπεξηγηματικώτερον τὸ ποσοστὸν 20% ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως τούτων. Ἡ ἄλλη πρότασις, εὑρισκομένη εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον κατατείνει νὰ προσδώσῃ εἰς τὰ ἴδια δελτία ἀπόλυτον κῦρος καὶ ἰσχὺν πρὸς καθολικὴν αὐτῶν ἐκτέλεσιν, ἐνῷ δὲν πρόκειται παρὰ περὶ πρὸ δικαστικῶν, νὰ εἴπω, ἀποφάσεων συνεργείων καὶ οὐχὶ ὁριστικῶν τοιούτων τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ἀπέναντι τῆς τοιαύτης ἀξιώσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἑλκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὅτι πρόκειται περὶ ὡρισμένου καὶ περιωρισμένου κεφαλαίου 800 ἑκατομμυρίων καὶ ὅτι ἔχομεν καὶ ἄλλας κατηγορίας Ἑλλήνων ὑπηκόων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐδικάσθησαν ἀκόμη καὶ αἱ ὁποῖαι προηγοῦνται τῆς τοιαύτης ἀξιώσεως τῆς τροπολογίας. Οὕτως ὑπάρχουν Ἕλληνες ὑπήκοοι δικαιοῦχοι οἱ ὁποῖοι κατὰ πλάνην ἐν τῷ παρελθόντι, ὑπέβαλον αἰτήσεις ἐνώπιον τῶν ἐπιτροπῶν τῆς ἀνταλλαγῆς. Αἱ ἐπιτροπαὶ τῆς ἀνταλλαγῆς ἀπεφάνθησαν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνταλλάξιμοι καὶ ἀπέρριψαν τὰς αἰτήσεις των. Οἱ Ἕλληνες αὐτοί, οἱ ὁποῖοι τοιουτοτρόπως εἶναι μετέωροι, μεταξὺ οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὅπως λέγουν οἱ Ἄγγλοι, δὲν δικαιοῦνται νὰ παρασταθῶσι πρὸς ἐκδίκασιν τῶν δηλώσεών των, ἅτε θεωρούμενοι ἐκπρόθεσμοι. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, εἰς ἀντίκρουσιν τῆς τοιαύτης τροπολογίας: Εἶναι δίκαιον οἱ δυστυχισμένοι αὐτοὶ Ἕλληνες οἱ εὑρισκόμενοι ἴσως ἐν τῇ ξένῃ καὶ ὑποβάλλοντες, ὡς προεῖπον, τὴν αἴτησίν των κατὰ μίαν πλάνην δικαιολογημένην ἐνώπιον συναφοῦς ἐκτιμητικῆς ἀρχῆς, νὰ μὴ λάβουν τίποτε; Διότι οὐδεμία μέριμνα λαμβάνεται περὶ αὐτῶν.

§144Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, κ. Ἀργυρόπουλε. Περὶ αὐτῶν λαμβάνει μέριμνα ἡ τροπολογία. Εἶναι μία ἄλλη.

§145Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνέφερα μία κατηγορίαν, ἀλλὰ δέον νὰ σημειωθῇ, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι κατηγορίαι Ἑλλήνων ὑπηκόων, ὅπως οἱ συγκληρονόμοι μιᾶς Ἑλληνικῆς περιουσίας, οἱ ὁποῖοι ὡς μὴ προλαβόντες νὰ ὑποβάλωσι τὰς δηλώσεις αὐτῶν, δὲν τυγχάνωσι καμμίας ἀποζημιώσεως καθὼς καὶ ἄλλοι, περὶ ὧν ὑφίσταται σημείωμα εἰδικοῦ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου, ἐπὶ τῇ προόψει ὑποβολῆς νομοσχεδίου. Καὶ συμπεραίνω: ἐὰν ἔχωμεν 800 ἑκατομμύρια, ἐκ τῶν ὁποίων ἐνδεχόμενον νὰ περισσεύσωσι—ἐὰν περισσεύσωσι—ἐλάχιστα ἑκατομμύρια, δὲν ὀφείλομεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ ταῦτα τὰς ἐν λόγῳ ἄλλας κατηγορίας Ἑλλήνων ὑπηκόων, παρὰ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἤδη ἕνα ποσοστὸν καὶ συγκριτικῶς πρέπει νὰ εἶναι εὐχαριστημένοι; Κύριοι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μετακινήσωμεν τὴν ἀποζημιωτικὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Πᾶσα, ὡς ἡ προτεινομένη τροπολογία, ἀφορῶσα αὔξησιν καταβολῶν ἀποτελεῖ παθητικόν. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δηλώσῃ, ὅτι δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ ἐπὶ τῶν σημείων τούτων, εἶμαι σύμφωνος νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ πᾶσα τροπολογία. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν εἶναι διατεθειμένος, νὰ ἀπαντήσῃ, ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ παθητικὸν τοῦτο, παρακαλῶ νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχῃ καὶ καλῶς θὰ πράξῃ νὰ τὸ ἀφήσῃ ἄνευ τροπολογίας.

§146Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ σεῖς εἶσθε ἐναντίον τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία αὐξάνει τὸ ποσοστόν.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§148Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τὰς ὁποίας ἔκαμε ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Κατηγορήσαντες ἐκεῖ ἐκτιμήσεις οὐχὶ διὰ τὴν ἀξίαν, ἀλλὰ διότι δὲν ἐξηκρίβωσαν τὴν γνησιότητα τῶν τίτλων καθὼς καὶ τὴν ἰθαγένειαν· ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται. Ἐδῶ τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν ἡ ἀξία ἡ ἐκεῖ ἀποδιδομένη εἶναι ὀρθοτέρα ἢ ἡ ἐδῶ. Εἶχα δὲ ὑπ’ ὄψει μου παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν καὶ ὁ συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς. Ἐπίσης ἀνέφερεν ἕτερον κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπίσης αἱ ἐκτιμήσεις ἐγένοντο πολὺ μεγαλύτεραι τῆς πραγματικῆς ἀξίας, δηλαδὴ μὲ τὸ 20% ἔπαιρναν οὐχὶ τὸ 20% ἐπὶ τῆς πραγματικῆς ἀξίας, ἀλλὰ τὸ τετραπλάσιον τῆς ὅλης.

§149Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐπληρώθη.

§150Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν λέγω, ἐὰν ἐπληρώθη, ἀλλὰ τὶ τίτλους ἔχει ἡ πληρωμή..... κατὰ τοὺς ὁποίους, ἐὰν γίνῃ ἡ πληρωμὴ νὰ στηριχθῆτε εἰς τὰ κεκανονισμένα· διὰ τῶν διαταγμάτων εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσητε 20% 4 φορὰς τὸ ὅλον. Εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ὁ κ. συνάδελφος, ἐὰν εἶναι ἡ ἐξακρίβωσις ἰθαγενείας ἢ ἐὰν εἶναι ἡ ἐξακρίβωσις τῆς κυριότητος τοῦ κτήματος αὐτὸ εἶναι ἄλλο καὶ ἡ παρατήρησις ἡ ὁποία ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὴν ὁποίαν ἔχω υἱοθετήσει δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἐξακρίβωσις ὀφείλετε νὰ ἐξακριβώνετε, διὰ νὰ μὴ δοθοῦν χρήματα, διότι περὶ αὐτῶν πρόκειται, δίδετε χρήματα εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν δικαιοῦνται καθ’ ὁλοκληρίαν. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶνε δίκαιον καὶ καθῆκον ἐπιβαλλόμενον καὶ διὰ τὸ γενικὸν συμφέρον καὶ διὰ τὸ συμφέρον τῶν προσφύγων. Λέγει ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι. Δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι νομίζω, ὅτι ἐδόθησαν ἱκαναὶ προθεσμίαι, ὥστε καὶ ἂν ὑπολείπωνται μερικοὶ ἂν ὑπάρχουν καὶ ἕτεροι τινὲς οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπέβαλον δὲν νομίζω, ὅτι ἀνέρχονται εἰς τοιοῦτον ποσόν, ὥστε νὰ μὴ ἀποδοθῇ μία δικαιοσύνη ὀφειλομένη. Διότι δὲν πρέπει ἐξ ἄλλου νὰ λησμονῶμεν, ὅτι κατὰ τὴν συνθήκην ὅλοι οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι ἔπρεπε νὰ λάβωσι αὐτούσια τὰ κτήματά των, ἀλλὰ κατόπιν ὡς ἐκ τῶν δυσκολιῶν δυνάμει τῆς νεωτέρας συμφωνίας καθ’ ἣν ὡρίσθη, ὅτι ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπή, θὰ ἐκτιμήσῃ ἐφ’ ὅσον δὲν ἐγένετο ἡ ἐκτίμησις οἱ μὴ ἔχοντες κτῆμα κατ’ ἀπόλυτον δικαίωμα δὲν πρέπει νὰ πάρωσιν καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ πάρωσιν. Δὲν σᾶς λέγω ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως, διότι κανεὶς δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δυνάμει τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν μετὰ τῆς Τουρκίας πρέπει οἱ πολῖται Ἕλληνες γενικῶς νὰ ζητήσωσιν εἰς περιστάσεις μάλιστα δυσκόλους τῆς Δημοσίας Οἰκονομίας τὴν ἀκριβῆ ἐφαρμογὴν αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ μὴ δεχθῇ μίαν ἐπιείκειαν ὀφειλομένην δι’ ἐκείνους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἐγένετο ἡ ἐκτίμησις, ὅπως ἔπρεπε, ἀλλὰ διὰ μιᾶς ἄλλης Νομοθετικῆς Προνοίας, νὰ μὴ πάρωσιν αὐτοί.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§152Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Μετὰ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Ἀργυροπούλου νομίζω, ὅτι εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφερθῶ καὶ ἐγὼ δι’ ὀλίγων, διότι ἀναμφισβητήτως τὰ λεχθέντα ἐνταῦθα ἀντὶ νὰ διαφωτίσωσι τὴν Βουλὴν συνεσκότισαν αὐτὴν καὶ εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς συσκοτίσεως ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν νὰ φθάσουν εἰς πεπλανημένον συμπέρασμα. Ὡς ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀνέφερεν· ἡ βάσις ἦτο ἡ σύμβασις τῆς Λωζάννης, κατ’ αὐτὴν ἕκαστος ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ τὴν περιουσίαν του ἕνεκα τῶν γνωστῶν λόγων ἐτροποποιήθη αὕτη. Καὶ κατὰ τὴν τροποποίησιν αὐτὴν δὲν δικαιοῦνται νὰ λάβωσιν τὴν ἐκτίμησιν τὴν ὁριστικὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπήρχετο βραδύτης τις καὶ ἐπειδὴ οἱ πρόσφυγες οἱ ἐδῶ εἶχον ἀνάγκας ἐπειγούσας, εὑρέθη τὸ προσωρινὸν μέτρον τῆς ἐκτιμήσεως· συνεπῶς εἶναι ἐντελῶς ἄδικον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος, ὅτι αἱ ἐκτιμήσεις, αἱ ἐκεῖ δὲν ἔχουσιν σημασίαν καὶ ἔχουσιν αἱ ἐδῶ. Τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ παρὰ τὸν τύπον τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀνακουφισθῶσιν οἱ τυχὸν ἔχοντες ἀξιώσεις. Καὶ ἐγένετο ὁ νόμος αὐτός, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγητε σοβαρῶς, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αὐθαίρετος ἐκτίμησις ἡ γινομένη κατ’ εἰκασίαν καὶ συνεπείᾳ ἀνάγκης.

§153Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, ὅτι τοῦτο εἶναι ὁριστική;

§154Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι πάντως ὁριστικὴ περισσότερον ἀπὸ τὴν προσωρινὴν ἐκτίμησιν τὴν ἐδῶ καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ λέγητε, ὅτι ἀνατρέπεται ἡ ἐκτίμησις ἡ ἐκεῖ ἀπὸ τὴν προσωρινὴν τὴν κατ’ εἰκασίαν γινομένην ἐδῶ. Αὐτὸ δὲν εἶναι σοβαρόν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, φθάνομεν εἰς τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα. Ὁ κ. ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος εἶπεν, ὅτι διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ μὴ πληρωθῶσιν οἱ τυχὸν ἐκπρόθεσμοι, οἱ ὁποῖοι, ὡς εἶπεν, κρέμονται μεταξὺ οὐρανοῦ καὶ γῆς. Ἀλλὰ ὁ ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος εἰδικώτερος ἐμοῦ εἰς τὸ θέμα τοῦτο δὲν ἀγνοεῖ, ὅτι ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διαβεβαιώσῃ τοῦτο, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ μετὰ τὴν ἀποζημίωσιν ἡ ὁποία ἤθελεν γίνῃ συμφώνως μὲ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἐπιτροπῆς τὸ ποσὸν τὸ περισσεῦον πλήρως ἐπαρκεῖ, διὰ τὰς ἀπαιτήσεις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κρέμονται μεταξὺ οὐρανοῦ καὶ γῆς. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 24.000.000, τὸ δὲ περίσσευμα εἶναι ἄνω τῶν 50.000.000. Συνεπῶς καὶ τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα αὐτοῦ καταπίπτει καὶ καταπίπτοντος τοῦ δευτέρου ἐπιχειρήματος, παραμένουσιν αἱ παρατηρήσεις ἀκέραιαι αἱ γενόμεναι ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ἄλλων συναδέλφων. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, συμφώνως πρὸς τὸ δίκαιον τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα.

§155Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει παρεξήγησις ὅταν ζητοῦμεν, ὅπως εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξεκαθάρισαν τὰς ἀπαιτήσεις των ἔστω δι’ ἐκδόσεως δελτίων ἀπὸ τὰ συνεργεῖα, νὰ δοθῇ μεγαλύτερον ποσοστόν, ἐὰν ὄχι ὁλόκληρος ἡ ἀπαίτησις. Δὲν ἐπιδιώκομεν νὰ ζημιωθῶσιν οἱ ἐκπρόθεσμοι ἢ ἐκεῖνοι τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξεδίκασαν τὰς ἀπαιτήσεις των καὶ πιθανὸν αὔριον νὰ τὰς ἐκδικάσωσιν. Εἴμεθα σύμφωνοι ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους νὰ δοθῇ πλήρης ἀποζημίωσις. Δὲν ἐπιδιώκομεν, νὰ ζημιωθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξεκαθάρισαν τὰς ἀπαιτήσεις των, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γεννᾶται σήμερον εἶναι τοῦτο, νὰ μὴ γίνῃ τὸ ἄδικον, νὰ ἀποζημιωθῶσιν εἰς ἴσην μοῖραν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐξεκαθάρισαν τὰς ἀπαιτήσεις των μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξεκαθάρισαν καὶ τῶν ὁποίων αἱ ἐκτιμήσεις εἶναι ὑπερβολικαί.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§157Γ. ΜΟΔΗΣ. Παρακαλῶ ὅπως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μεριμνήσῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ νὰ καταγράψῃ καὶ νὰ κατοχυρώσῃ τὴν Ἑλληνικὴν περιουσίαν τῶν Τούρκων ὑπηκόων οἱ ὁποῖοι τρόπον τινὰ χρησιμεύουν ὡς ἀντίκρυσμα τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν. Ὡς γνωρίζετε, μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐνδιαφέρον ἐδείχθη διὰ τὴν περιουσίαν ταύτην ἐκτὸς ἑνὸς μεγάλου κτήματος τὸ ὁποῖον ἐπωλήθη κατόπιν ἀδείας τριῶν ὑπουργῶν, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ μέγα κτῆμα τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται ἡ Τράπεζα ὡς ἀνταλλάξιμον καὶ τὸ ὁποῖον χρησιμεύει διὰ διπλῆν ἀποζημίωσιν.

§158Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχει σημασίαν.

§159Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἴτε θεωρηθῇ ὡς ἀνταλλάξιμον, εἴτε μὴ τοῦτο χρησιμεύει ὡς ἀντίκρυσμα.

§160Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Συνυπελογίζετο δύο φοράς, δὲν ἔχει σημασίαν αὐτό. Μήπως θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι οἱ αὐτοὶ δικαιοῦχοι ἐμφανίζονται ὡς ἀνταλλάξιμοι καὶ ὡς Ἕλληνες ὑπήκοοι;

§161Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὄχι.

§162Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὁ ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτής, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ ἐκτίμησις ἡ ἐν Τουρκίᾳ δὲν εἶναι προτιμητέα τῆς ἐδῶ, διότι δῆθεν ἐκεῖ ἡ ἐπιτόπιος ἐκτίμησις καὶ ἡ σύγχρονος ἐκτίμησις, γίνεται ὡς πρὸς τὸ πρῶτον στοιχεῖον τῆς περιουσίας καὶ οὐχὶ ὡς πρὸς τὰ ἄλλα. Θὰ ἀπαντήσωμεν εἰς αὐτά, ὅτι ἐὰν ἡ ἐπιτόπιος ἐκτίμησις ὑπάρχει καὶ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς στοιχείου τῆς περιουσίας, ἐδῶ δὲν ὑπάρχει, οἱ δὲ Τοῦρκοι ἔχουσιν συμφέρον νὰ ἀναβιβάσωσιν τὴν περιουσίαν αὐτῶν.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βασιλειάδης ἔχει τὸν λόγον.

§164Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἐξηκριβωμένον κ. ὑπουργέ, ὅτι πολὺ εὐκόλως ἐκδίδονται αἱ διαβεβαιώσεις καὶ ὁρκίζεται ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος διὰ κτήματα ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ εἴτε ἐν Πόντῳ, εἴτε ἐν Θρᾴκῃ. Ἑπομένως ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ προφύλαξις τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ οὐχὶ ἡ σπατάλη ὅπως ὑποστηρίξῃ ὁ ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος ἔγκειται, ὅταν ληφθῶσιν μέτρα, ὥστε νὰ μὴ ἐκδίδωνται τόσον εὐκόλως πιστοποιητικὰ ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐκδίδει ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπή, εἶναι δὲ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτό, διότι ἔχει συνδεθῇ καὶ διὰ μιᾶς συμβάσεως.

§165Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ αὐτὸ δὲν θέλω νὰ ὑποτιμήσω τὰς ἐκτιμήσεις. Λέγω μόνον, ὅτι καὶ ἐκεῖ δύνανται νὰ γίνουν πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ γίνωνται. Αἱ ἀποφάσεις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἀπέδειξαν, ὅτι ἐκ τῶν 500–600 δελτίων, δὲν ἐπεκυρώθησαν ἀπὸ τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν παρὰ μία ἢ δύο ἀποφάσεις. Λέγω λοιπὸν ἐγώ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδίδω ἀπόλυτον σεβασμὸν εἰς τὰ δελτία ταῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὸ κῦρος, τὴν ἐπισημοποίησιν τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία λέγεται Μικτὴ Ἐπιτροπή; Κι’ ἀπευθυνόμενος πρὸς ὑμᾶς, παρακαλῶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φρονῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἔχω ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην. Μὲ τοῦτο δὲν θέλω νὰ ὑπερασπισθῶ ἁπάσας τὰς ἀποφάσεις τῶν ἐδῶ προσωρινῶν ἐπιτροπῶν. Ὁ κ. συνάδελφος παρηρμήνευσε τελείως τοὺς λόγους μου. Δὲν ἀνέλαβον ἐγὼ τὴν εὐθύνην τῶν ἀποφάσεων τῶν Πρωτοδικειακῶν. Πάντως, λέγω ὅτι ἐκδίδονται αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ ὑπὸ τὸ κῦρος εἰς τὴν κατεύθυνσιν Ἀρεοπαγιτῶν καὶ προέδρων ἐφετῶν.....

§166Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει πιστοποιητικῶν.

§167Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τοῦτο ἀπαντῶ. Ὑπάρχουσιν ἐπὶ τῶν 10.000 φακέλλων ὑπὲρ τὰς τρεῖς χιλιάδας ἴσως καὶ περισσοτέρας ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι προσάγονται τίτλοι, διότι ὅλου τοῦ κόσμου οἱ τίτλοι δὲν ἐκάησαν. Τὸ μέγα δυστύχημα συνέβη εἰς τὴν Σμύρνην κυρίως, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ ἀκόμη ὑπάρχουσι τίτλοι. Ἐκτὸς τούτου ἔκτοτε ἀνευρέθησαν καὶ τίτλοι. Ἐκ τούτου ἔλεγον, ὅτι δὲν εἶναι ὅλαι αἱ ἀποφάσεις ἐκδιδόμεναι μόνον ἐπὶ τῇ βάσει μαρτυρικῶν καταθέσεων, ἀλλ’ ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἀποφάσεις ἐπὶ τῇ βάσει τίτλων ἀποδεικτικῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἀλλὰ τὰ 700.000.000 ἐφ’ ὅσον θὰ διατεθοῦν εἰς τὴν ἱκανοποίησιν καὶ τῶν ἄλλων ἀναγκῶν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, τοὐτέστιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐθεωρήθησαν ἀνταλλάξιμοι καὶ δὲν εἶναι, λέγω ὅτι ἐφ’ ὅσον θὰ ἐκτιμηθοῦν καὶ τὰ πραγματικὰ ταῦτα στοιχεῖα ὡς καὶ τὰ μηχανήματα, θὰ εἶναι δυνατὸν τότε νὰ διατεθῇ τὸ πλεόνασμα εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔτυχον μιᾶς ἢ δύο ἀποφάσεων...

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπιφυλάσσεται νὰ φέρῃ τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς τροποποιήσεις.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις παρακαλῶ.

§170Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν φέρῃ τροπολογίας ὁ κ. ὑπουργός, πῶς θὰ θεωρηθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις;

§171Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν.

§172Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατὰ τὸν κανονισμόν, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις.

§173Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἤκουσα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὑπὸ τῶν διαφόρων συναδέλφων λεχθέντα Θὰ προσπαθήσω νὰ ἴδω, τὶ μένει πρῶτον ἐκ τῶν 500 ἑκατομμυρίων καὶ τὸ ἀπομένον εἰς ποίους κατὰ πρῶτον καὶ κατὰ δεύτερον λόγον νὰ δοθῇ καὶ οὕτως τροπολογούμενον τὸ νομοσχέδιον, θὰ τὸ φέρω ὑπὸ τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς.

§174Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐκ μέρους τῆς Ἑνώσεως τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ὑπεβλήθησαν εἰς ὑμᾶς μερικαὶ τροπολογίαι διευκολυντικαὶ τοῦ ὅλου ἔργου. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ κατὰ πόσον τὰς τροπολογίας αὐτὰς τὰς ὁποίας ἐπεξεργάσθημεν καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, κατὰ πόσον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὰς ἀποδεχθῇ ἢ ὄχι, διότι ἤκουσα, ὅτι γίνεται σκέψις νὰ τὰς ὑποβάλετε ὑπὸ τύπον ἰδιαιτέρου νομοσχεδίου. Θὰ ἦτο καλὸν ἂν νομίζητε, ὅτι δὲν σᾶς δυσχεραίνομεν τὸ ἔργον, νὰ τὰς συμπεριλάβητε εἰς τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον.

§175Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅταν θὰ ἐκδηλώσω τὴν γνώμην μου διὰ τὰς τροπολογίας, θὰ δηλώσω ἂν δέχωμαι τὰς τροπολογίας αὐτὰς ὡς τροπολογίας τοῦ νομοσχεδίου ἢ ἂν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ αὐτοτελὲς νομοσχέδιον. Τοῦτο θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῆς μελέτης, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὑπολογισμοῦ τοῦ περισσεύματος τῶν 700 ἑκατομμυρίων, διότι ἐμείναμεν σύμφωνοι, ὅτι αἱ τροπολογίαι ἀφοροῦν διανομὰς πάντοτε τοῦ τυχὸν ὑπολειφθησομένου ποσοῦ τῶν 700 ἑκατ.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, δέχεται τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν δέχεται ἵνα οὗτος ἐν προσεχεῖ συνεδριάσει δηλώσῃ ἂν καὶ ποίας τροπολογίας ἐξ αὐτῶν ἀποδέχεται;

§177ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου μόνου καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου, «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ 21 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. περὶ ἀνασυστάσεως τοῦ ἐν τῇ Ἱερᾷ Μονῇ Βελλᾶς Ἱεροδιδασκαλείου».

§179ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17)20 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 13 Ἰανουαρίου 1926 Ν. Δ. περὶ προσθήκης ἐδαφίων εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ ἀπὸ 18 Νοεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ λειτουργίας Λεσχῶν κλπ.». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου Ν. Δ. καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 9 Σ)βρίου 1925 Ν. Δ. περὶ προσθήκης εἰς τὸν πίνακα τῶν κατασκευαστέων ὁδῶν τοῦ νόμου 1074». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Αὐγούστου 1926 Ν. Δ. περὶ ἐκτελέσεως ἐξυγιαντικῶν ἔργων δυτικῆς Μεσσαρᾶς Κρήτης». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 31 Νοεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ προσθήκης 10ου τμήματος Μονίμων Ὁδοστρωμάτων εἰς τὴν Διεύθυνσιν Δημοσίων Ἔργων τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Μαρτίου 1926 Ν. Δ. περὶ αὐξήσεως τελῶν ἐπὶ ἠλεκτρικῶν μετρήσεων ἐλέγχου». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου 3183 τροποποιουμένου». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Φεβρουαρίου 1926 Ν. Δ. περὶ τοῦ εἰς τὸ Δημόσιον πληρωτέου φόρου ὑπερτιμήματος ἐν Θεσσαλονίκῃ». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὀργανώσεων τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου κειμένων διατάξεων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 16 Ἰουνίου 1928 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων περὶ ὑδραυλικῶν ταμείων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Αὐγούστου 1925 Ν. Δ. περὶ ἐφαρμογῆς διατάξεων τοῦ νόμου 2166, περὶ δημοσίων ἔργων εἰς τὰς καταργηθείσας γενικὰς διοικήσεις». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Φεβρουαρίου 1926 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως θέσεων ἐν τῷ Ἐθνικῷ Μετσοβείῳ Πολυτεχνείῳ». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὀργανώσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου κειμένων διατάξεων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 1 Νοεμβρίου 1927 Ν. Διατάγματος περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 30 Δεκεμβρίου 1925, περὶ παροχῆς συνδρομῆς εἰς τὸν Σύλλογον Συναυλιῶν Ἀθηνῶν». Ὁ κ. Χαβίνης ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§181Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ προσέξῃ. Ἐφ’ ὅσον κ. ὑπουργὲ ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισεν νὰ ἐνισχύσῃ τὴν καλλιτεχνικὴν κίνησιν τοῦ τόπου νομίζω, ὅτι ἡ διάθεσις τῶν 600 χιλ. δρχ. κατ’ ἔτος εἰς τὰς συναυλίας δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἄν παρακολουθήσητε, κ. ὑπουργὲ τοὺς μεταβαίνοντας εἰς τὰς ἑκάστοτε γενομένας συναυλίας θὰ ἴδητε, ὅτι αὐταὶ δὲν ἀνήκουν μόνον εἰς ὡρισμένην τάξιν, ἀλλὰ εἶναι ὡρισμένα πρόσωπα. Αἱ συναυλίαι, κ. ὑπουργέ, δὲν προάγωσι τὴν μουσικὴν κίνησιν τοῦ λαοῦ. Τὸ μουσικὸν αἴσθημα τοῦ λαοῦ τὸ προάγει τὸ μελόδραμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπόλαυσις λαϊκή. Ὅστις ἔχει ἀμφιβολίας περὶ τούτου δὲν ἔχει παρὰ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ μελόδραμα καὶ νὰ ἴδῃ ποῖοι μεταβαίνουσι εἰς τὸ μελόδραμα καὶ ποῖοι εἰς τὰς συναυλίας. Καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν ὑπάρχουν χιλιάδες ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὀλίγον ἔλειψε νὰ ἀποθάνωσι τῆς πείνης δι’ ἔλλειψιν ἀραβοσίτου, φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ διαθέτῃ 600.000 δραχμάς, διὰ τὴν ἀπόλαυσιν τῶν ὀλίγων. Ὅστις ἐπαναλαμβάνω, ἔχει ἀμφιβολίας περὶ τούτου, ἂς παραμείνῃ ἔξωθι τοῦ Κεντρικοῦ Θεάτρου, διὰ νὰ ἴδῃ ποῖοι μεταβαίνουν ἐκεῖ, διὰ νὰ ἀκούσουν τὰς συνθέσεις τοῦ Βάγκνερη, διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Μόνον τὸ μελόδραμα καὶ αἱ φιλαρμονικαὶ ἀναπτύσσουν τὸ μουσικὸν αἴσθημα παρὰ τῷ λαῷ. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι εἰς τὰς Ἑπτανήσσους. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐὰν θέλῃ νὰ δώσῃ περισσοτέραν ὤθησιν εἰς τήν καλλιτεχνικὴν κίνησιν τοῦ τόπου, δύναται νὰ διαθέσῃ αὐτὰς τὰς 600.000 ὑπὲρ τοῦ μελοδράματος. Ἐλπίζω, ὅτι τοὐλάχιστον ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§182Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν καμμίαν μεταβολήν, ἀλλὰ ἀναγνωρίζω, ὅτι τὸ ζήτημα χρήζει ρυθμίσεως ὁριστικωτέρας. Ἕως τὸν ἄλλον Σεπτέμβριον ὅπου ἀρχίζει τὸ νέον μουσικὸν ἔτος, ἔχομεν καιρὸν νὰ ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα καὶ θὰ τὸ ρυθμίσωμεν κατὰ τὸν καλλίτερον τρόπον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐφετεινὸν ἔτος ρητῶς ἐδήλωσα, ὅτι θὰ δίδωμεν τὰς 600.000.

§183Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἂν τὸ Κράτος θὰ ἐνισχύσῃ τὰς εὐκολίας τὰς ὁποίας ἀπολαμβάνει ὡρισμένος ἀριθμὸς ἀνθρώπων.

§184Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αἱ συναυλίαι αὐταὶ εἶναι λαϊκώταται καὶ σᾶς λέγω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀπόδειξις τοῦ πολιτισμοῦ μας, εἶναι ὅτι ἡ μουσικὴ μᾶλλον εἶναι ἀνεπτυγμένη εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἠμπορεῖ εἰς μερικὰς συναυλίας αἱ τιμαὶ νὰ εἶναι ἀκριβώτεραι, ἀλλὰ γενικῶς αἱ λαϊκαὶ τάξεις τὰς ἀπολαμβάνουν περισσότερον· τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§185Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Ἡμεῖς ὡς ἐπαρχιῶται ποίαν ἐνίσχυσιν θὰ ἔχωμεν διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ φιλομούσου αἰσθήματος τοῦ λαοῦ μας; Ἔχομεν ἀνάγκην ἐνισχύσεως τῆς φιλαρμονικῆς, διότι δι’ αὐτῆς ἐκπολιτίζεται ὁ λαός.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιβαθυνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§187Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ὅπερ ἀφορᾷ τὴν χρηματικὴν ἐνίσχυσιν τῶν συναυλιῶν εἶναι παλαιὰ ἁμαρτία τὴν ὁποίαν πρῶτος ἐγὼ διέπραξα, ὅταν ἔτυχε νὰ εἶμαι θεράπων. Εἶναι ὅμως ἁμαρτία ἥτις τοσαύτην ἀπήχησιν εὗρεν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν μετέπειτα ὑπουργῶν, ὄχι θεραπόντων, ὥστε ἀπὸ τριετίας ἁμιλλῶνται οἱ ἑκάστοτε ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας καὶ Οἰκονομικῶν τὶς πρῶτος, ν’ ἀναγράψῃ τὰ ἔξοδα ταῦτα εἰς τὸν προϋπολογισμόν του. Καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ὑπερηφανεύωμαι, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἁμαρτήματός μου αὐτοῦ, θλίβομαι ταὐτοχρόνως, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἠδίκησα τοὺς κ. ὑπουργοὺς εἰπών, ὅτι τὰ καλλιτεχνικὰ αἰσθήματα αὐτῶν εἶναι λανθάνοντα, καθότι διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, δι’ οὗ προικοδοτεῖται ἡ ὑψηλοτέρα ἔκφασις τῆς μουσικῆς τέχνης, καταφαίνεται, ὅτι τὰ καλλιτεχνικὰ αἰσθήματα τῶν κ. ὑπουργῶν μακρὰν τοῦ νὰ εἶναι λανθάνοντα, κοχλάζουν, μπουρμπουλίζουν καὶ ὑπερεξεχείλισαν. Ἐνθουσιῶ, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἀφοῦ οἱ χειριζόμενοι τὰ ζητήματα ταῦτα προῆλθον εἰς ἐνίσχυσιν τῆς ὑψηλοτέρας ἐκδηλώσεως τῆς μουσικῆς τέχνης, δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ παραμείνωσιν ἀπαθεῖς ἔναντι ὅλων τῶν ἄλλων καλλιτεχνικῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα χρήζουσιν προστασίας καὶ ἐνισχύσεως. Εἶναι δὲ πανθομολογούμενον, ὅτι αἱ συναυλίαι εἶναι ἡ ὑψηλοτέρα καὶ δυσκολωτέρα ἐκδήλωσις τῆς μουσικῆς τέχνης. Κατὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς τέχνης, εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ Λαυρεντίου τοῦ Μεγαλοπρεποῦς εἰς τὴν Φλωρεντίαν, ἐτέθησαν αἱ πρῶται βάσεις τοῦ μελοδράματος καὶ εἰς τὴν πολυφωνικὴν μουσικὴν τῶν Βυζαντινῶν προσετέθη ἡ ἐνορχήστρωσις. Ἀπὸ τοῦ μελοδράματος ὡς βάσεως ἠκολούθησαν δύο ὁδοί: μία ὁδὸς πρὸς τὰ κάτω, ἥτις φέρει πρὸς τὴν ἐλαφρὰν μουσικήν, πρὸς τὸ κωμειδύλλιον καὶ μία πρὸς τὰ ἄνω, πρὸς τὴν δύσκολον μουσικήν, τὴν κλασσικήν, τὰς συμφωνικὰς συναυλίας. Ἐνῷ λοιπὸν διὰ τοῦ μελοδράματος συνεργάζονται, ὅπως ἀναπτύξωσιν εἰς τὸν ἄνθρωπον ψυχικὰ αἰσθήματα, ἡ φωνή, ὁ λόγος, ἡ ποίησις, ἡ μιμική, ὁ διάκοσμος τῆς σκηνῆς κλπ., διὰ τῆς ἀνοργάνου συναυλίας ἐπιδιώκεται ἡ ἀνάπτυξις εἰς τὸν ἄνθρωπον τῶν αὐτῶν ψυχικῶν συναισθημάτων, διὰ μόνης τῆς ἐναρμονίσεως τῶν ὀργάνων. Ὅπως δὲ ἐπιτευχθῇ τὸ τοιοῦτον μεταχειρίζονται οἱ συνθέται ἰδιοτροπίας τῆς τέχνης αἵτινες καθιστῶσιν δύσκολον τὴν κατανόησιν τοῦ κάλλους αὐτῆς, ὁπόταν οἱ ἀκροώμενοι δὲν ἔχουσι πάντοτε τὴν προαπαιτουμένην μουσικὴν διαπαιδαγώγησιν. Ὅλους τοὺς παρακολουθοῦντας τὴν ἐξέλιξιν τῆς μουσικῆς τέχνης ἐν Ἑλλάδι καταπλήσσει πρὸ πάντων ἡ πρόοδος τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἥτις κυρίως ὀφείλεται εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, καθότι τὸ Κράτος ἐλάχιστα συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς τῆς τέχνης εἰς τὴν χώραν μας. Καταπλήσσεται δέ τις βεβαίως βλέπων, ὅτι ἐνῷ πρὸ τριάκοντα μόλις ἐτῶν, ἐὰν ἤρχετο ξένος τις θίασος μελοδράματος, νὰ παίξῃ ἐνταῦθα ἔπρεπε νὰ φέρῃ μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ ὅλα τὰ ὄργανα ἐκ τῆς ξένης, σήμερον ἐπολλαπλασιάσθησαν καὶ ἐτελειοποιήθησαν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν οἱ καλλιτέχναι, ὥστε οὗτοι οὐ μόνον ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς μετρίας ἀπαιτήσεις τῶν κινηματογράφων, τῶν θεάτρων καὶ τῶν μικρῶν συναυλιῶν, ἀλλ’ εἶναι εἰς θέσιν μετὰ θαυμαστῆς τῷ ὄντι ἐπιτυχίας, νὰ ἐκτελέσουν ἔργα συμφωνικὰ ἀναγόμενα εἰς τὰ ἀνώτερα καλλιτεχνικὰ ἐπίπεδα οἷα εἶναι τὰ πρὸ τριετίας ἐκτελούμενα ἐνταῦθα. Δὲν ἀπεφάσισαν βεβαίως, ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ὑποβάλωσιν πρὸς ψήφισιν τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ὅπως ἐπιβραβεύσωσιν ἕνα παλαιὸν ἰδικόν μου ἁμάρτημα, ἐπὶ θεραπαινίας, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία ἐπιζητεῖ πλέον τὰς συναυλίας. Σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ὅταν διέπραξα τὸ ἁμάρτημα αὐτὸ δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι ἡ Ἀθηναϊκὴ κοινωνία ἦτο τοσοῦτον προηγμένη μουσικῶς, ὥστε νὰ κατανοῇ τὰς μουσικὰς συναυλίας. Διέπραξα ὅμως τὸ ἁμάρτημα ἀγόμενος ἀπὸ ἄλλης τινὸς θεωρίας, ἐκ τῆς θεωρίας τοῦ σνομπισμοῦ, ὅτι δηλαδὴ ὁ σνομπισμὸς δύναται νὰ εἰσαγάγῃ εἰς μίαν κοινωνίαν ἔθιμα ἀναγκαῖα. Προσέρχονται ἐκ σνομπισμοῦ, διὰ νὰ ἀκούσωσιν τὰς μὴ ἐννοουμένας συναυλίας καὶ αἱ συναυλίαι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου γίνονται ἐπὶ τέλους ἀντιληπταὶ καὶ ἐπιβάλλονται. Εἶναι καὶ αὐτὸς ἕνας τρόπος εἰσαγωγῆς εἰς τὴν κοινωνίαν σημείων κοινῶν πολιτισμοῦ, διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν ὁποίων θ’ ἀπῃτεῖτο πολὺ χρόνος, ἐὰν ἠκολουθεῖτο ἡ ὁδὸς τῆς τακτικῆς καὶ κανονικῆς μυήσεως. Εἴτε ἐγὼ εἶχον λάθος ὅταν ἔκρινα τὰ πράγματα τοιουτοτρόπως, διότι ἡ κοινωνία τῶν Ἀθηνῶν ἦτο διαπαιδαγωγημένη, εἴτε ὁ σνομπισμὸς ἐπέβαλεν ταύτας, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι αἱ συναυλίαι ἐπεβλήθησαν ὡς μαρτυρεῖ τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν νομοσχέδιον. Ὁπωσδήποτε εἰς τὴν περίοδον ταύτην τῆς μουσικῆς τέχνης ὀλίγον συνετέλεσεν τὸ ἐπίσημον Κράτος. Τὸ πᾶν ὀφείλεται εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὸν φανατικὸν ἐνθουσιασμὸν πολλῶν καλλιτεχνῶν οἵτινες ἐθυσιάσθησαν ὑπὲρ τῆς τέχνης. Τὰ ὀνόματα τοῦ Ξύντα, Καρέρ, Μαντζάρου, Σαμιέρα, Λαυράγκα, Νάζου, Καλομοίρη καὶ πάντων τῶν λοιπῶν θὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν ἱστορίαν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἐπίσημον Κράτος δὲν συνετέλεσεν σχεδὸν παντάπασιν εἰς τὴν πρόοδον ταύτην τῆς μουσικῆς τέχνης, συνετέλεσεν μήπως εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον τῶν ἄλλων τεχνῶν ἥτις τὰ τελευταῖα ἔτη παρατηρεῖται; Ὄχι κύριοι! Ἐλάχιστα ὀφείλονται εἰς τὸ Κράτος. Τὰ περισσότερα ὀφείλονται εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Εἰς τὴν ζωγραφικὴν π. χ. πρὸ τῆς ἐλευθερώσεως τῆς χώρας μας ὑπῆρχον βεβαίως ἁγιογράφοι καὶ σχολαὶ εἰς τὴν Κρήτην, τὴν Ἑπτάνησον καὶ τὸν Ἄθω, αἵτινες ἔδωσαν ἁγιογράφους πρώτης γραμμῆς. Τὸ πλεῖστον ὅμως μέρος τῶν ἁγιογράφων τούτων κατεγίνοντο εἰς τὸ νὰ παρουσιάζῃ τὸν Χριστὸν πότε μὲ κόκκινα καὶ πότε μὲ πράσινα πασουμάκια καὶ τὸν Ἅγιον Χαράλαμπον πότε μετὰ καὶ πότε ἄνευ γενειάδος. Ἀπὸ τῆς ἐπὶ Ὄθωνος ἱδρύσεως τῆς σχολῆς καλῶν τεχνῶν μόνη περὶ τὸ 1870 ὁπότε κατῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ Μονάχου ὁ Ν. Λύτρας ἤρχισεν ἡ σχολὴ νὰ ἀποδίδῃ καρπούς, διότι οἱ περισσότεροι τῶν ὑπαρχόντων ἀρχαίων ζωγράφων εἶναι μαθηταὶ τοῦ Λύτρα. Ἔκτοτε ὑπῆρχον εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἄνευ πελατῶν, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀγάπη εἰς τὴν τέχνην, διότι δὲν ὑπῆρχεν βωμὸς ἀναπτύξεως τῆς τέχνης, δὲν ὑπῆρχεν πινακοθήκη. Καὶ ἡ μόλις πρὸ ὀλίγου καιροῦ ὀργανωθεῖσα πινακοθήκη δὲν ἔτυχεν εἰσέτι οὔτε τῆς καταλλήλου στεγάσεως, ὁ δὲ παρευρισκόμενος ἐνταῦθα μύστης τῆς τέχνης κ. Κασαβέτης μοῦ δίδει τὴν πληροφορίαν, ὅτι πρὸς συντήρησιν τῆς ὑπαρχούσης πινακοθήκης μόλις 30.000 δραχμὰς ἐτησίως χορηγεῖ τὸ Κράτος.

§188Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Αἵτινες 30.000 δραχμαί, κ. συνάδελφε, δὲν ἐξαρκοῦσιν, διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν δύο κλητήρων αὐτῆς.

§189Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ πρὸ ὀλίγων μόλις ἐτῶν μετὰ μεγάλων ἀγώνων κατώρθωνεν ὁ στρατηγὸς Δούσμανης καὶ ὁ Θεόδωρος Βελλιανίτης μετ’ ἄλλων φιλοτέχνων, νὰ διοργανώσουν μίαν ἔκθεσιν εἰς τὸ Ζάππειον, σήμερον γίνονται κατ’ ἔτος περὶ τὰς πεντήκοντα ἐκθέσεις ἀρίστων καλλιτεχνῶν καὶ κατὰ χιλιάδας ἀγοράζονται τὰ ἔργα αὐτῶν. Οἱ καλλιτέχναι οἱ ἐξερχόμενοι ἐξ Ἀθηνῶν λαμβάνουσι μέρος εἰς τὰς καλλιτεχνικὰς ἐκθέσεις ὅλων τῶν καλλιτεχνικῶν κέντρων τῆς Εὐρώπης καὶ θεωροῦνται σήμερον αἱ Ἀθῆναι παρὰ τῶν ξένων ὡς τόπος ἔνθα κατ’ ἐξοχὴν ἐκτιμῶνται καὶ ἀγοράζονται τὰ προϊόντα τῆς τέχνης. Ἡ γλυπτικὴ δὲν προώδευσεν βεβαίως, ὅπως ἡ ζωγραφικὴ ἔχει ὅμως καὶ σήμερον ἡ Ἑλλὰς ἀρκετοὺς καὶ καλοὺς γλύπτας. Πῶς νὰ μὴ θαυμάσῃ λοιπὸν κανεὶς τὴν προοδευτικὴν ἐξέλιξιν τῆς τέχνης εἰς τὴν χώραν μας, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ περὶ αὐτῆς Κρατικὴ μέριμνα ὑπῆρξεν ἐλαχίστη! Δυστυχῶς τὰ ἔργα τῆς γλυπτικῆς δὲν εἶναι εὔκολον νὰ εὕρωσιν ἀγοραστὰς ἰδιώτας καὶ τὸ Κράτος δὲν εἶναι ἀρκετὰ πλούσιον, ὥστε νὰ δύναται νὰ καταναλώσῃ αὐτὴν τὴν παραγωγὴν τὴν ὁποίαν οἱ καλλιτέχναι μας, θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποδώσωσιν. Τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν ἐπέτρεψαν μέχρι σήμερον τὰς μεγάλας δαπάνας αἵτινες, θὰ ἀπῃτοῦντο, διὰ τὸν καλλωπισμὸν τῶν πόλεων, δι’ ἔργων γλυπτικῆς ἀλλ’ οὔτε ἐλήφθη φροντὶς τοὐλάχιστον δημιουργίας νεκροταφείων ἀξίων, νὰ περιλαμβάνωσιν ἔργα τέχνης, ὅπου θὰ ἠδύναντο οἱ γλύπται καλλιτέχναι νὰ ἐργασθῶσιν. Κατὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς τέχνης ἐν Ἰταλίᾳ, ὁ πρῶτος βωμὸς τῆς τέχνης ταύτης ὅπου ἡμιλλῶντο οἱ ἄριστοι τῶν καλλιτεχνῶν, ἦσαν τὰ διάφορα νεκροταφεῖα τῶν διαφόρων αὐτῆς πόλεων. Ἀλλὰ ποῦ θέλετε, νὰ ἐργασθῶσιν οἱ Ἕλληνες γλύπται καλλιτέχναι καὶ ποῦ νὰ σταθῶσιν τὰ προϊόντα τῆς γλυπτικῆς; Εἰς τὸ νεκροταφεῖον τῶν Ἀθηνῶν ὅπου, δὲν ὑπάρχει τόπος διὰ νὰ χωθοῦν οἱ Νεοέλληνες; Ἐξέλθετε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοὺς τάφους καὶ ἴδετε ὄχι ὅτι γυμνὰ ὀστέα ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ τὴν πρωτάκουστον εἰς τὸν κόσμον ἐμπορείαν τῶν τάφων ἥτις διεξάγεται κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ καθ’ ἣν οἱ Νεοέλληνες πωλοῦσι τοὺς τάφους τῶν πατέρων των ἀντὶ πολλῶν χιλιάδων· ἀφοῦ δὲ οἱ ἀγοράσαντες αὐτοὺς ἵνα θάψωσιν τοὺς ἰδικούς των, ἐπώλησαν τὰ ἄλλα των ὑπάρχοντα δὲν τοὺς ἀπομένει πλέον περίσσευμα, διὰ τὴν ἀνέγερσιν μαυσωλείων. Ἀγωνίζεται ὁ δήμαρχος Ἀθηνῶν πρὸ ἐτῶν, διὰ νὰ ἀνεύρῃ τὰ ἀπαιτούμενα ἀργύρια πρὸς ἀγορὰν τοῦ ἀγροῦ τοῦ Κεραμέως, διὰ νὰ θάπτωνται οἱ ἐντόπιοι καὶ ὄχι οἱ ξένοι. Δυστυχῶς μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν κατωρθώθη τὸ τοιοῦτον. Ἄς ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ τὸ θρυλλούμενον δάνειον τοῦ δήμου, διὰ τοῦ ὁποίου, θὰ τακτοποιηθοῦν καὶ τὰ τῆς ταφῆς τῶν Νεοελλήνων. Ἀλλὰ τὶ ἔκαμεν παρακαλῶ τὸ ἐπίσημον Κράτος, διὰ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον; Τίποτε, ἀπολύτως τίποτε. Περιορίζεται εἰς τὸ νὰ γδέρνῃ κυριολεκτικῶς τοὺς ἀγωνιζομένους δυστυχῶς καλλιτέχνας, μὲ τὴν ἀπηνεστέραν τῶν φορολογιῶν. Δὲν ἀφιστάμεθα πολὺ τοῦ χρόνου καθ’ ὅν, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ παιχθῇ ἕνα ἔργον θεατρικόν, ἐξήρχετο τὴν πρωΐαν εἰς τοὺς δρόμους τῶν Ἀθηνῶν ὁ ντελάλης καὶ ἐφώναζεν «ἀπόψε εἰς τὸ θέατρον τὴν γυναῖκα θὰ τὴν παίξῃ γυναῖκα». Ἐκπλήσσει δὲ βεβαίως ἡ συντελεσθεῖσα προοδευτικὴ ἐξέλιξις ὅταν βλέπῃ τις τὰς σημερινὰς παραστάσεις μὲ τελειότητα ὑποκρίσεως καὶ μὲ ἐμφανίσεις σχετικῶς ἀρτίας. Εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν καὶ εἰς τὴν αὐτοθυσίαν τῶν καλλιτεχνῶν μας, ὀφείλεται ὅλη ἡ παρατηρουμένη πρόοδος. Τὰ ὀνόματα τοῦ Ταβουλάρη, τῆς Βερώνη, τῆς Παρασκευοπούλου, τῆς Κοτοπούλη, τῆς Κυβέλης, τοῦ Φὺρστ καὶ τόσων ἄλλων, καθὼς καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἀειμνήστου Χρηστομάνου, θὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς νεωτέρας Ἑλληνικῆς τέχνης. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἀρχαιολογία ἥτις δὲν εἶναι παρὰ ἡ καλλιτεχνία τῶν ἀρχαίων προγόνων μας, καὶ ἑπομένως καὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ μελετᾶται μαζὶ μὲ ὅλα τὰ καλλιτεχνικὰ ζητήματα, εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν ὀφείλει κυρίως τὴν πρόοδόν της, διότι ἡ ἀρχαιολογικὴ ἑταιρεία, ἥτις ἱδρύθη ἀπὸ τοῦ 1837 ὑπὸ τοῦ Ἰακώβου Ρίζου Νερουλοῦ καὶ τοῦ Ἀλεξάνδρου Ραγκαβῆ εἶναι ἐκείνη ἥτις ἔφεραν τὴν μεγαλειτέραν πρόοδον εἰς τὰ ἀρχαιολογικὰ ζητήματα. Καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ Κράτος πάντοτε ἐβοήθησε καὶ συνέδραμεν τὸ ἔργον τῆς ἑταιρείας, ὅπως εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ ἑταιρεία ἀνέδειξεν μεγάλους ἀρχαιολόγους. Οὐχ’ ἧττον ὅμως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη παρατηρεῖται τοιαύτη χαλάρωσις τῶν ἀρχαιολογικῶν ἐργασιῶν, ὥστε ἂν δὲν ληφθῇ ταχεῖα φροντὶς πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ κλάδου τούτου, ὅστις εἶναι προωρισμένος νὰ φέρῃ πλοῦτον εἰς τὴν χώραν μας, διὰ τῆς ἐπισκέψεως τῶν ξένων, θὰ εὑρεθῶμεν μετ’ ὀλίγον πρὸ τελείου μαρασμοῦ τούτου, διὰ παντελῆ ἔλλειψιν προσωπικοῦ δυναμένου εὐδοκίμως νὰ διευθύνῃ τὰς ἀρχαιολογικὰς ἐργασίας. Ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ Λαχείου δὲν λαμβάνει ἡ ἑταιρεία εἰμὴ 50.000 δραχμὰς ἐτησίως. Καὶ οἱ ἔφοροι τῶν ἀρχαιοτήτων ἀποστέλλονται κατὰ τὴν θερινὴν περίοδον εἰς τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἀνασκάψωσιν τοὺς ἀρχαιολογικοὺς χώρους φέροντας μεθ’ ἑαυτῶν, ὡς μόνον ἐφόδιον 4, 5, ἢ τὸ πολὺ 6 χιλιάδας δραχμάς.

§190Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ παρηκολούθησα τὸν προϋπολογισμόν, κ. συνάδελφε, πιστεύω, ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ καθηγηταὶ τῶν καλῶν τεχνῶν, πληρώνονται ἀπὸ τὸ Κράτος. Διατὶ λοιπὸν ὑποστηρίζετε, ὅτι τὸ Κράτος οὐδόλως ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ζωγραφικὴν τὴν ἀρχαιολογίαν καὶ τὰς ἄλλας καλὰς τέχνας.

§191Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πληρωμὴ κ. συνάδελφε, ὀλίγων καθηγητῶν τῆς ζωγραφικῆς καὶ τῆς ἀρχαιολογίας δὲν λύει τὰ καλλιτεχνικὰ καὶ ἀρχαιολογικὰ ζητήματα. Χρειάζεται διαρκὴς μέριμνα περὶ αὐτῶν καὶ συστηματικὴ ὀργάνωσις.

§192Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τελευταίως τὸ Κράτος διέθεσεν σημαντικὰ ποσὰ ὑπὲρ τῶν καλῶν τεχνῶν. Δὲν νομίζω βεβαίως, ὅτι τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας του ὑπὲρ τῶν καλῶν τεχνῶν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἤθελον νὰ παραμείνῃ ἐντύπωσις, ὅτι τὸ Κράτος οὐδεμίαν δαπάνην ἔκαμε μέχρι σήμερον διὰ τὰς καλὰς τέχνας.

§193Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως τὸ Κράτος κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐδαπάνησεν, ὅπως ἀγοράσει πίνακας τινας, διὰ τὴν πινακοθήκην, ἀλλ’ αὐτὰ δύνανται νὰ ὀνομασθῶσιν σπασμωδικαὶ καλλιτεχνικαὶ κινήσεις, καὶ μὲ σπασμωδικὰς κινήσεις δὲν λύονται τὰ καλλιτεχνικὰ ζητήματα. Εἶμαι, κύριοι τῆς γνώμης, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ὀφείλει πάντοτε νὰ ἔχῃ παραπλεύρως τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος, ἕνα πρόγραμμα καλλιτεχνικὸν καὶ ἀρχαιολογικόν. Ἡ καλλιτεχνία ἐδόξασεν τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα· ἡ παρατηρουμένη εἰς τὴν καλλιτεχνίαν πρόοδος, ἀποδεικνύει τὸν ὑπάρχοντα ἀτταβισμὸν τοῦ Νεοέλληνος. Δὲν λείπει ἢ ἡ ὀργάνωσις καὶ ἡ προσήκουσα μέριμνα ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, ὅπως τὸ καλλιτεχνικὸν τάλαντον τῶν νέων Ἑλλήνων δοξάσει καὶ αὖθις τὴν χώραν μας. Ὅταν, κύριοι, εὑρέθην θεράπων εἶχον πάρει τὸ πρᾶγμα εἰς τὰ σοβαρὰ καὶ ἐνόμισα ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐγκαινιάσω μίαν θεραπευτικὴν καλλιτεχνικὴν καὶ ἀρχαιολογικὴν πολιτικήν. Ἀλλὰ ἔλλειψις χρημάτων παῦσις ἐμπορίου. Καὶ ὁ ἀτυχὴς ἀπόγονος τοῦ Ταντάλου, ὅστις προΐστατο τότε τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἤκουεν εὐχαρίστως τὰ καλλιτεχνικά μου σχέδια. Ἐνῷ ὅμως εὑρισκόμην εἰς τοιαύτην ἀμηχανίαν ἐπεφάνη εἰς ἐμὲ ὄχι τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδη περιστερᾶς, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τὸ Χρηστομάνιον ἐν εἴδη συμβουλοθεράποντος, τὸ ὁποῖον μοῦ ἔλυσε τὸν καλλιτεχνικὸν δεσμόν. Μάλιστα, κύριοι, ὁ νῦν ἐπαξίως κατέχων τὸν θῶκον τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας, μοῦ ἔλυσε τὸν καλλιτεχνικὸν δεσμὸν καὶ δι’ αὐτὸ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχω, ὅτι θὰ λύσῃ καὶ τὸν δεσμὸν τῆς Πάουερ. Ὁ συμβουλοθεράπων κύριος Χρηστομάνος, ὅστις ἔχει καλλιτεχνικὸν ἀνταδισμὸν ἐκ τοῦ πλαγίου ἀπὸ τὸν ἀδελφόν του, ἦλθεν πρὸς προϋπάντησίν μου καὶ μοῦ λέγει: «Ἐπληροφορήθην, ὅτι θέλῃς νὰ ἐνισχύσῃς τὴν καλλιτεχνίαν καὶ τὴν ἀρχαιολογίαν καὶ ἦλθον νὰ σοῦ δώσω διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἕνα ἐτήσιον εἰσόδημα ἐξ 20.000 λιρῶν. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐταράχθην διότι ἐνόμισα ὅτι κἄτι εἶχε πάθει ὁ συνάδελφός μου. Τὸν ἐκύτταζα καὶ ἀπεμακρυνόμην. Εὐτυχῶς ὁ ἄνθρωπος δὲν εἶχε πάθει τίποτε. Πάραυτα μὲ ἐξήγαγεν ἐκ τῆς ἀπάτης καὶ μοῦ ἐξήγησεν τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου ἄνευ οὐδεμιᾶς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, θὰ ἠδύνατο τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας νὰ ἔχῃ ἕνα ἐτήσιον εἰσόδημα περὶ τὰ δέκα ἑκατομμύρια, κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη καὶ περὶ τὰ εἴκοσι ἢ τριάντα βραδύτερον. «Ἔρχονται κατ’ ἔτη εἰς τὴν Ἑλλάδα περὶ τὰς 40 χιλιάδας ξένοι ὁμαδικῶς. Τὰ πλοῖα τὰ ὁποῖα φέρουσιν αὐτοὺς κάθονται μίαν μόνον ἡμέραν εἰς τὸ Φάληρον, ἀνέρχονται δὲ εἰς τὰς Ἀθήνας οἱ ἐπισκέπται ξένοι, καὶ ἀφοῦ ἐπισκεφθῶσιν τὸ Μουσεῖον καὶ τὴν Ἀκρόπολιν κατέρχονται καὶ αὖθις εἰς τὰ πλοῖα των, ὅπως ἐκεῖ λάβωσιν καὶ τὸ φαγητὸν τῆς ἡμέρας. «Προσπάθησε νὰ ἐπιτύχῃς μίαν φορολογίαν μιᾶς λίρας ἀπὸ ἕκαστον τῶν ὁμαδικῶς προσερχομένων ξένων καὶ θὰ λύσῃς τὸ ζήτημά σου». Τότε ἀνεμνήσθην ὅτι διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν Πύργον τοῦ Λονδίνου ἐπλήρωσα ὅπως ἐπισκεφθῶ τὰ διάφορα διαμερίσματα αὐτοῦ 12 σελίνια. Ὅτι διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ὑπόγειον τοῦ ἁγίου Παύλου ἐπλήρωσα 3 σελίνια καὶ ὅτι ἐξεπαραδιάστηκα κυριολεκτικῶς πληρώνων εἰς τὸ πλουσιώτερον Κράτος τῆς Εὐρώπης ὅπως ἐπισκεφθῶ τὰ ἀρχαῖα αὐτοῦ. Τότε ἀνεμνήσθην πόσα πληρώνει τις εἰς τὴν Γαλλίαν Ἰταλίαν, Γερμανίαν, διὰ τὴν ἐπίσκεψιν τῶν ἀρχαίων αὐτῆς θησαυρῶν Τότε ἐθυμήθηκα, ὅτι διὰ νὰ εἰσέλθω κατὰ τὴν προμπολσεβικικὴν ἐποχὴν τῆς Ρωσσίας εἰς τὰ ὑπόγεια μιᾶς ἐκκλησίας τοῦ Κρεμλίνου τῆς Μόσχας, ὅπως ἐπισκεφθῶ τὰ ἐκεῖ θρησκευτικὸν θησαυρόν, ἐπλήρωσα τέσσαρα ρούβλια δηλαδὴ περὶ τὰς τριακοσίας σημερινὰς δραχμὰς καὶ οἱ θρησκευτικοὶ αὐτοὶ θησαυροὶ ἦσαν τὰ κόκαλα ὅλων τῶν ἁγίων τοὺς ὁποίους περιέχει ἡ Σύνοψις σὲ βιτρίνας. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι κατὰ τὴν ἐπίσκεψιν ταύτην ἔλαβε χώραν θλιβερὸν δι’ ἐμὲ ἐπεισόδιον: χάριν ἀστεϊσμοῦ εἶπον εἰς τὸν συνοδόν μου δραγουμᾶνον γαλλιστί, ἐὰν θὰ ἠδυνάμεθα μεταξὺ τῶν ἄλλων ὀστῶν νὰ εὕρωμεν καὶ τὰ ὀστᾶ τοῦ ἀρχαγγέλου Γαβριὴλ. Τότε ὁ Ρῶσσος εὐσεβὴς παριστάμενος, ὅστις ἠννόησε τὸν ἀστεϊσμόν μου, ὡς γνωρίζων τὴν γαλλικήν, θεωρήσας αὐτὸν ὡς ἀσέβειαν, θὰ μὲ ἐξυλοκόπη ἐὰν δὲν παρέβαινον οἱ ἄλλοι παρατυχόντες. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν ἐθεώρησα ὅτι ἦτο αὐτόχρημα ἀσέβεια, οἱ ὁμαδικῶς ἐπισκεπτόμενοι ξένοι τὴν Ἑλλάδα, οἵτινες δὲν ἀφίνουν εἰμὴ τὸ προϊόν τῆς ἐκκρίσεως τῶν νεφρῶν των, ἐὰν ἀφήνοντο νὰ εἰσέρχονται ἀτελῶς εἰς τοὺς ἱεροὺς τόπους τῶν ἀρχαίων. Ἡ λίρα ἐπεβλήθη· διεμαρτυρήθησαν κατ’ ἀρχὰς οἱ πράκτορες τῶν Ἑταιρειῶν τῶν Ἀτμοπλοίων, καὶ οὐδὲν πέραν τούτου. Ἐνθυμοῦμαι μόνον ὅτι ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου τούτου, ἦλθεν εἰς συνάντησίν μου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὁ Γραμματεὺς τῆς Ἰταλικῆς Πρεσβείας καί μοῦ εἶπεν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ καταπλεύσῃ εἰς Φάλληρον, Ἰταλικὸν ἀτμόπλοιον φέρων ἀμερικανοὺς τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀναλάβει ἐργολαβικῶς, καὶ ὅτι θὰ ἦτο ἄδικον νὰ πληρώσουν φόρον τοῦ ὁποίου δὲν ἐγνώριζον τὴν ἐπιβολὴν πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως. Σἂν καλοὶ φίλοι ἐσυμφωνήσαμεν νὰ κατέλθῃ ἐπὶ τοῦ πλοίου ἕνας ὑπάλληλος τοῦ ὑπουργείου Οἰκονομικῶν, καὶ ἕνας τοῦ ὑπουργείου Παιδείας, καὶ νὰ δηλώσωσιν εἰς τοὺς ἐπιβάτας ὅτι δι’ ἐκείνους οἵτινες δὲν ἐγνώριζον τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου οὗτος θὰ ἦτο προαιρετικός. Μετ’ ἐκπλήξεώς μου δὲ εἶδον ὅτι τὰ δύο τρίτα εὐχαρίστως ἐπλήρωσαν τὸν φόρον, καὶ μόνον τὸ ἕνα τρίτον ἐδυστρόπισεν. Ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ τῶν ξένων, ὅστις τότε ἦτο δέκα ἑκατομμύρια καὶ ὅστις ἐφέτος θὰ ἀνήρχετο εἰς τὰ 15, ἀσφαλῶς, διότι προϋπολογίζεται ὅτι θὰ ἔλθουν 40.000 ξένοι ὁμαδικῶς, ὑπελόγιζον ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ σχηματίσω ταμεῖον πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς καλλιτεχνίας καὶ τῆς ἀρχαιολογίας. Ἀλλὰ τότε ἔφευγον ἐκ τοῦ ὑπουργείου ἀφήνων τὴν θέσιν μου εἰς ἄλλους θεράποντας, καὶ ὅλη ἡ προπαρασκευασθεῖσα ἐργασία παρέμεινεν ἀτελὴς καὶ τὰ καλλιτεχνικά μου σχέδια πομφόλυγες. Βραδύτερον ἐπληροφορούμην ὅτι ἡ φορολογία αὐτὴ τῶν ξένων, δὲν γνωρίζω διὰ ποίους λόγους εἶχεν ἀνασταλεῖ. Καὶ ἐν τούτοις ἐὰν δὲν ἀνεστέλλετο τότε τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, θὰ εἶχεν συγκεντρωθεῖ μέχρι σήμερον ποσὸν ἀρκετὸν διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν καὶ αὐτὰς ταύτας τὰς ἀνασκαφὰς τῆς Ἀκροπόλεως, χωρὶς νὰ ἀναγκαζόμεθα νὰ τείνωμεν χεῖρα ἐπαιτείας διὰ τὴν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ. Τώρα μόλις πληροφοροῦμαι ὅτι ἐπὶ τρίμηνον ποῦ εἰσεπράχθη αὐτὴ ἡ φορολογία ἀπέδωσεν εἰς τὸ δημόσιον 13.500 λίρες. Τώρα ἀκόμη πληροφοροῦμαι ὅτι ὁ λόρδος Τσῶρσιλ, ὅστις ἀνῆλθεν βραδύτερον ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ λόφου καὶ ἐζωγράφησεν ἐζήτησε νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον διότι εἶχε πληροφορηθῆ περὶ τούτου· ὅταν δὲ ἔμαθεν παρὰ τοῦ παρακολουθοῦντος αὐτὸν ἐφόρου τῶν ἀρχαιοτήτων κ. Κουρουνιώτου, ὅτι φόρος διὰ τοὺς κατ’ ἄτομον ἐπισκεπτομένους οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνος ὅστις εἶχεν ἐπιβληθῆ εἰς τοὺς ὁμαδικῶς ἐπισκεπτομένους τὰς Ἀθήνας καὶ μόνον μίαν ἡμέραν παραμένοντες, εἶχεν ἤδη ἀρθῆ, ἐγέλασε καὶ εἶπεν: «Φαίνεται, ὅτι πολλὰ χρήματα ἔχετε εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀφοῦ δὲν ἐννοεῖτε νὰ πληρώνουν τίποτε οἱ ξένοι οἱ ὁποῖοι ἐπισκέπτονται τοὺς ἀρχαιολογικούς σας τόπους. Ἡμεῖς τουλάχιστον τοὺς ἀναγκάζομεν νὰ πληρώνουν ἀρκετά». Λέγων ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἐπιζητῶ ἔνσημα διὰ τὰς ἐπὶ δικτατορίας πράξεις μου. Πολλοῦ γε καὶ δή. Ἀλλ’ οὔτε καὶ ὁ συνάδελφος κύριος Χρηστομᾶνος προνόμια εὐρεσιφορίας. Τὰ λέγω μόνον ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι ὁ νῦν ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξετάσῃ μήπως παρῆλθον πλέον τὰ κωλλύματα καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμόσῃ καὶ αὖθις τὸ μέτρον τοῦτο διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο ἐφικτὸν νὰ ἐνισχύσῃ τόσον τὴν καλλιτεχνίαν ὅσον καὶ τὴν ἀρχαιολογίαν.

§194Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τότε ὑπῆρξεν ἀρκετὴ ἐξέγερσις εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§195Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) Πρὸ τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν ἔλαβον ἔγγραφον τοῦ ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Πατρῶν διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιζητεῖται, νὰ καταργήσωμεν τὴν ἐξ ἑνὸς δολλαρίου κατ’ ἄτομον φορολογίαν, τὴν ὁποίαν πληρώνουν οἱ ἐξ ἀμερικῆς ἀποβιβαζόμενοι εἰς Πάτρας. Τὸ δολλάριον αὐτὸ ἐμποδίζει νὰ βγαίνουν εἰς Πάτρας οἱ ξένοι καὶ οὕτω ἡ πόλις στερεῖται ἑνὸς πλεονεκτήματος. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι οὔτε ἕνα δολλάριον δὲν στέργουν νὰ πληρώνουν.

§196Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ἔρχωνται ὁμαδικῶς ξένοι εἰς Πάτρας, καὶ ἂν αἱ Πάτραι ἔχουν τοιαύτας ἀρχαιότητας, ὥστε νὰ ἀξίζουν τὸν κόπον νὰ ἐξέλθουν οἱ ξένοι ἐκεῖ καὶ νὰ πληρώσουν ἕνα δολλάριον. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐπισκέψεως εἰς Ὀλυμπίαν, σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν θὰ δυσκολευθῶσιν νὰ πληρώσωσιν περισσότερα τοῦ ἑνὸς δολλαρίου.

§197Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐγὼ θὰ ζητήσω νὰ ἐπιτύχω τὴν φορολογίαν ταύτην δι’ εἰσιτηρίων.

§198Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ φόρος τῆς λίρας ἦτο ἱστὸς ἀράχνης καὶ διεσπάσθη. Τὰ καλλιτεχνικά μου σχέδια ἦσαν πομφόλυγες καὶ διερράγησαν καὶ τὸ καλλιτεχνικόν μου ἅπαντον τὸ ὁποῖον παρέμεινεν καὶ σαγηνεύει τοὺς μετ’ ἐμὲ ὄχι θεράποντας, ἀλλὰ ὑπουργούς, εἶναι τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχέδιον, τῆς ἐνισχύσεως τῶν καλλιτεχνικῶν συναυλιῶν. Εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ἐπεξηργάσθη τὸ νομοσχέδιον δὲν ὑπῆρξαν ἀντιρρήσεις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ. Προεκλήθησαν δὲ καὶ ὅλα τὰ ὠδεῖα καὶ πολλοὶ καλλιτέχναι ἵνα δώσωσιν τὰς γνώμας αὐτῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ὁμοθύμως ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ ἐπιχορήγησις ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἀφοῦ ἐξέλιπον πλέον τὰ σωματεῖα τῶν συναυλιῶν, εἰς τὸ ἀρχαιότερον τῶν ὠδείων, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς ὀργανώσεως αὐτοῦ παρεῖχε τὰς μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις, διὰ τὴν τελείαν ἐπιτέλεσιν τοῦ ἔργου.

§199Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὑπῆρξαν καὶ ἄλλοι οἵτινες εἶπον νὰ μὴ δοθῇ ἡ ἐπιχορήγησις πουθενά.

§200Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον, σεῖς, ὑπεστηρίξατε τὸ τοιοῦτον, κ. Νάκε! Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς παρεδέχθη, ὅτι ἔπρεπεν νὰ δοθῇ ἡ ἐπιχορήγησις αὕτη εἰς τὸ ὠδεῖον Ἀθηνῶν, ὑπό τινας περιορισμοὺς καὶ οἱ περιορισμοὶ οὗτοι, εἶναι ὁ σχηματισμὸς ἑνὸς ἰδιαιτέρου σωματείου συναυλιῶν εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐλάμβανον μέρος καὶ τὰ ἄλλα ὠδεῖα. Ἡ μειοψηφία εἰς τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν ἦτο ἀσθενεστάτη. Ἀπετελεῖτο μόνον ἀπὸ τὸν κ. Κασσαβέτην καὶ τὸν ὑποφαινόμενον. Ἐναντίον τῆς γνώμης αὐτῆς τῆς ὁλομελείας σχεδὸν τῆς ἐπιτροπῆς ἀντέταξα ἕνα καὶ μόνον ἐπιχείρημα εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιμένω ἀκόμη σήμερον. Εἶναι τὸ ἐπιχείρημα τῆς σκούφιας ὅπως χαριτολογοῦντες ἔλεγον οἱ συνάδελφοί μου ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅτι δηλαδὴ δὲν εἶναι φυσικῶς δυνατὸν σὲ μιὰ σκούφια, νὰ χωρέσουν τέσσαρα κεφάλια. Θὰ ἠδύνατο βεβαίως τις νὰ τὰ κάμῃ νὰ χωρέσουν σὲ μιὰ σκούφια, ἐὰν δι’ ἑνὸς συνθλιπτῆρος συνέθλιβεν τὰ κρανία, ἀλλὰ συνθλιβομένων τῶν κρανίων συνθλίβεται, πολτοποιεῖται καὶ ρευστοποιεῖται ὁ ἐγκέφαλος. Προτιμώτερον λοιπὸν ἕνα κεφάλι στὴ σκούφια μὲ σῶας καὶ ἀκεραίας τὰς ἐγκεφαλικὰς ἕλικας, παρὰ τέσσερα κεφάλια μὲ ἐγκεφάλους ἐκ τῆς συνθλίψεως νερουλιασμένους. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐπιμένω ὅπως ψηφισθῇ, ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ δοθῇ ἡ ἐπιχορήγησις εἰς τὸ ὠδεῖον Ἀθηνῶν ἄνευ περιορισμοῦ.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§202Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὁ ὁποῖος μὲ τόσην χάριν ὑπεστήριξε τὸ θέμα συνεκίνησαν δὲν ἀμφιβάλλω ὁλόκληρον τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ συμμερίζεται τὴν ἀντίληψιν τοῦ συναδέλφου ἢ τῶν συναδέλφων οἱ ὁποῖοι ἐθεώρησαν, ὅτι ὑπάρχουν κοινωνικαὶ ἀνάγκαι εἰς τὸν τόπον, θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ἐνδιαφερώμεθα, διὰ τὴν τέχνην. Θὰ εἴμεθα ἐντελῶς ἀσυγχρόνιστοι ἄνθρωποι, ἐὰν τοιαύτην πολιτικὴν ἀκολουθοῦμεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον αἱ ἀντιρρήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἶναι 2 εἰδῶν. Πρῶτον ὅσον ἀφορᾷ τὰς συναυλίας δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι συναυλία εἶναι, ὅπως εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Δὲν πρέπει δὲ νὰ μὴ ἐνισχυθῇ καὶ τὸ μελλόδραμα. Ἀλλὰ προκειμένου νὰ ἐνισχυθοῦν αἱ συναυλίαι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὸ σπουδαιότερον εἶναι τὸ Ὠδεῖον Ἀθηνῶν, ἡ μουσική, ἵδρυμα τὸ ὁποῖον ἔχει προσφέρει τὰς μεγίστας τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἡ δρᾶσις του ὑπῆρξε σοβαρωτέρα. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ ἡ μουσικὴ κίνησις ἔχει σοβαρῶς ἀναπτυχθῇ καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐὰν ἦτο δυνατὸν ὅσον ἀφορᾷ τὰς συναυλίας, νὰ κατώρθωνε τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον ἔρχεται ἐπικουρικῶς, νὰ ἑνώσῃ ὅλας τὰς δυνάμεις.

§203Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐπιδιώκομεν αὐτό.

§204Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπὸ ἀπόψεως τελειοτέρας ἐκτελέσεως τῶν συναυλιῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐνισχύσεως τῶν μουσουργῶν τῶν συνθετῶν τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι εὐτυχῶς εἶναι ἀρκετὰ ἀξιόλογοι καὶ εἶναι περισσότεροι τῶν 2 ἢ 3 ἄξιοι πάσης ἐνισχύσεως καὶ ὑποστηρίξεως, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἐκτελέσεως, ἀλλὰ περαίνει καὶ τὴν δημιουργίαν νὰ ἐνισχύσωμεν. Μὲ μεγάλην εὐχαρίστησιν ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὑποσχόμενον, ὅτι δι’ ἐφέτος τοὐλάχιστον δὲν πρόκειται, νὰ γίνῃ μεταβολὴ τῶν πραγμάτων καὶ τὸ ἐπιμένει, θὰ γίνουν ὀργανώσεις καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ τοὺς ἐνισχύσῃ μὲ τὸ ἠθικόν του κῦρος. Διότι θὰ ἐπέλθῃ ἕνωσις ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Ὠδείου Ἀθηνῶν καὶ αὐτὸ δὲν εἶνε πολλὰ κεφάλια εἰς μίαν σκούφια, διότι θὰ ὑπάρχῃ μία διεύθυνσις, θὰ ὑπάρχῃ πλειοψηφία τοῦ Ὠδείου Ἀθηνῶν καὶ θὰ ὑπάρχῃ μία δυνατότης τῆς διευκολύνσεως τοῦ ἔργου, τὴν ὁποίαν ἐμποδίζουν μικροφιλοτιμίαι καὶ ἀντιζηλίαι, πράγματα ἐπουσιώδη καὶ δευτερεύοντα ἀπὸ τὰς συνεννοήσεις τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ διεξήγαγα τὸ παρελθὸν ἔτος, ἐπείσθην, ὅτι ἡ συνεργασία αὐτὴ εἶναι καὶ δυνατὴ καὶ σκόπιμος. Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος, ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θελήσῃ, νὰ ἐπέμβῃ εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος, ὅτι ἡ συνεργασία αὐτὴ θὰ ἐπέλθῃ, διότι θὰ εἶναι ὠφελιμωτάτη... Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ἀντίρρησις, ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ἡ ὁποία αἴρεται φυσικὰ μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν. Ἡ ἄλλη ἀντίρρησις ἀφορᾷ φυσικὰ τὴν μονομερῆ ἐνίσχυσιν τῆς καλλιτεχνικῆς κινήσεως. Διατὶ μόνον αἱ συναυλίαι; Καὶ τὸ παράπονον τὸ ἐξέφρασε πολὺ δικαίως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κεφαλληνίας συνάδελφος. Τὸ Κράτος ἐκτὸς τῶν σχολῶν τὰς ὁποίας ἔχει ἱδρύσει δὲν ἔδειξεν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν τέχνην. Ἔχομεν πινακοθήκην. Χρήματα, πλὴν ἐκτάκτων περιστάσεων δὲν διαθέτει τὸ Κράτος, διὰ τὴν ἀγορὰν ἔργων τέχνης ἀλλοδαπῶν καὶ ἡμεδαπῶν.

§205Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Μόνον ἐπὶ Κυβερνήσεως Μιχαλακοπούλου, διετέθησαν χρήματα καὶ ἠγοράσθησαν πίνακες.

§206Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠγοράσθησαν δύο πίνακες. Ὁ εἷς πίναξ προσεφέρθη τῷ 1925 ὅτε σεῖς μετείχετε τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ δεύτερος πίναξ προσεφέρθη πάλιν τῷ 1925 ὅτε ἀπεφασίσθη καὶ τὸν ἀγοράσαμεν τὸ συντομώτερον, διότι τοιαῦται εὐκαιρίαι σπανιώτατα εὑρίσκονται. Ἀλλὰ συμφωνῶ μαζί σας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ εὑρίσκωνται ἔκτακτοι περιστάσεις, διὰ τὴν ἐνίσχυσιν αὐτήν, ἀλλὰ πρέπει νὰ καθιερωθῇ μία τακτικὴ ἐνισχύσεως.

§207Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω καὶ ἐγώ. Ἡ ἀδιαφορία τοῦ Κράτους ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέατρον ὑπῆρξε μεγαλυτέρα. Διότι μολονότι τὸ θέατρον ἀπὸ ἀπόψεως ἐκπαιδευτικῆς τρόπον τινὰ ἀσκεῖ τὴν μεγαλυτέραν ἐπίδρασιν ἀπὸ ὅτι ἀσκεῖ ἡ μουσική, χρειάζεται καὶ μία ἰδιοφυΐα πρὸς ἀπόλαυσιν τῆς μουσικῆς καὶ πρὸς καλλιέργειαν τῆς ψυχῆς, ἐνῷ διὰ τὸ θέατρον αἱ φυσικαὶ προϋποθέσεις δὲν εἶναι τόσον περιωρισμέναι, ὅπως διὰ τὴν μουσικήν. Διὰ τὸ θέατρον δὲν ἔλαβε καμμίαν μέριμναν τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ διὰ βαρυτάτης φορολογίας, πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ τις, ἐκμεταλλεύεται καὶ τοὺς ἠθοποιούς, τοὺς βιοπαλαιστὰς τῆς τέχνης καὶ τὸ κοινὸν τὸ ὁποῖον πηγαίνει ν’ ἀνακουφισθῇ εἰς μίαν καλλιτεχνικὴν ἀπόλαυσιν κατὰ τὰς ὥρας τῆς ἀναπαύσεως.

§208Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἐβοήθησαν ὅμως τὰς ἱπποδρομίας.

§209Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καλὸν εἶναι νὰ μὴ θέλωμεν νὰ δημιουργοῦμεν ἀνταγωνιστάς.

§210Λ. ΝΑΚΟΣ. Πρέπει νὰ ἀναλογισθῶμεν καὶ τὰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους.

§211Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ θὰ ἔλεγον, ὅτι αἱ δαπάναι αὐταὶ εἶναι παραγωγικαί.

§212Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βεβαίως· εἶπον ἐπίσης, διὰ τὸ μουσικὸν θέατρον τὸ Κράτος δὲν ἐνδιεφέρθη, πλὴν μιᾶς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ἐλήφθη ἐπὶ δικτατορικῆς Κυβερνήσεως περὶ ἐνισχύσεως τοῦ μελλοδράματος, ἡ ὁποία ἐσταμάτησε καὶ αὐτή. Αὐτὴ ἡ ὅλη κατάστασις μᾶς κάμει νὰ σκεφθῶμεν τί πρέπει νὰ γίνῃ. Καὶ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ ἐγεννήθη ἀπὸ μίαν ἄλλην ἀνάγκην τῆς ἐνισχύσεως τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, διὰ τὴν δημιουργίαν τῶν ἀπαραιτήτων πάρκων τῶν ὁποίων ἔχουσιν ἀνάγκην αἱ Ἀθῆναι καὶ ἐσκέφθημεν, νὰ ἐπιβάλωμεν ἕνα φόρον, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διαρρήδην ἠρνεῖτο τὴν παραχώρησιν πιστώσεως, νὰ ἐπιβάλωμεν μίαν ἐπιβάρυνσιν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τοὺς ἐρχομένους εἰς Ἀθήνας ἄνευ διαβατηρίου καὶ εἰς τοὺς ἀπερχομένους εἰς Ἀθήνας μόνον δι’ ἐλάχιστον χρονικὸν διάστημα καὶ μὴ παραμένοντας εἰς τὴν ἡμεδαπήν, λόγῳ τῆς θεωρήσεως τῶν διαβατηρίων 5 χρυσὰς δραχμάς. Ἐπίσης ἐπιβάλλεται ἓν τέλος εἰς τοὺς ξένους τοὺς διαμένοντας εἰς τὰ ξενοδοχεῖα, τὸ ὁποῖον εἶχον ἀποδεχθῇ καὶ οἱ ξενοδόχοι τῶν ξενοδοχείων μέσης καὶ ἀνωτέρας τάξεως. Μόνον οἱ ξενοδόχοι τῆς 4ης τάξεως ξενοδοχείων εἶχον φέρει ἀντιρρήσεις. Ἀπὸ τὴν ἐπιβάρυνσιν αὐτὴν ὑπελογίζετο, ὅτι θὰ εἰσεπράττοντο περὶ τὰ 10.000.000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα νὰ κατανέμωνται διὰ τοὺς κήπους καὶ ἄλλα κοινωφελῆ ἔργα τῶν Ἀθηνῶν, Πινακοθήκην, Ἐθνικὸν Θέατρον, Μελόδραμα καὶ Συναυλίας, οὕτως ὥστε, διὰ τῶν πόρων αὐτῶν τὸ Κράτος, νὰ εἶναι δυνατόν, νὰ ἐπέμβῃ καὶ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν καλλιτεχνικὴν κίνησιν καὶ δεδικαιολογημένως, διότι ὅλα αὐτὰ βεβαίως τέρπουσιν τοὺς Ἀθηναίους, ἀλλὰ βεβαίως καὶ τοὺς ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐρχομένους καὶ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἕνα μικρὸν ποσοστὸν διατηρεῖται, διὰ τὰ καλλιτεχνικὰ ἱδρύματα τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τὸ αὐτὸ ἄλλως ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὰς ἐπαρχίας δι’ ἄλλους σκοπούς. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἐνθυμοῦμαι πῶς εἶχον ζητήσῃ τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον λόγῳ τῆς ἀποχωρήσεώς μου ἐκ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν κατ’ αὐτὸν ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον ἐξεύρεσιν τῶν πόρων. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἐξεύρῃ τοὺς πόρους, ἀλλὰ εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔλθῃ τὸ Κράτος ἐπίκουρον ὄχι μόνον, νὰ ἐλαττώσῃ τὰ τέλη τῶν καλλιτεχνικῶν παραστάσεων, τὰ ὁποῖα εἶναι τρομακτικά, ληστρικά, ὄχι μόνον νὰ μὴ καταλάβῃ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, διὰ Γερουσίαν καὶ τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως διὰ δημόσια κτίρια, τὸ ὁποῖον εἶναι προωρισμένον διὰ κῆπον, ἀλλὰ νὰ ἐνισχύσῃ διὰ σοβαροῦ ποσοῦ, ὅλας τὰς καλλιτεχνικὰς ἐκφάνσεις τῆς Ἑλλάδος. Πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἀπὸ τὰς Ἀθήνας ἐκπορεύεται ἡ καλλιτεχνικὴ κίνησις τοῦ Ἔθνους.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Αἰλιανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§214Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Θὰ ἤθελα νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς, εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὅτι ὅλοι ἐκτιμοῦμεν ὅτι ἡ διάπλασις τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἡ προαγωγὴ εἰς τὸν πολιτισμόν, βεβαίως πρέπει νὰ ἐπεξηγεῖται ἀπὸ ὅλας τὰς πλευρὰς καὶ φυσικὰ μία μεγάλη πλευρὰ εἶναι ἡ καλλιτεχνική. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ εἴπω ὀλίγα καὶ διότι καὶ ἐγὼ παρακολουθῶ τοὺς ἀριθμοὺς πρὸς τοὺς ὁποίους ἔχει ν’ ἀντιπαλαίσῃ τὸ Κράτος, κατὰ πόσον δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ μία τακτοποίησις αὐτῶν τῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ θεραπεύονται. Καὶ δὲν ὁμιλῶ βεβαίως περὶ τῶν 600.000 αἱ ὁποῖαι δίδονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ὁμιλῶ κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τῆς ἀκολουθητέας καλλιτεχνικῆς ἡμῶν πολιτικῆς. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ τονίσω, ὅτι θὰ ἦτο ἴσως πρέπον, νὰ θεραπευθῶσιν ἄλλαι ἀνάγκαι τοῦ λαοῦ πολὺ ἐπείγουσαι, ἡ στέγασις διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καταβάλλει προσπαθείας ἀπεγνωσμένας καὶ ἀκόμη ἐὰν ἐπρόκειτο, ν’ ἀκολουθηθῇ ἕνα πρόγραμμα καλλιτεχνικόν, θὰ ἤθελα νὰ τονίσω, ὅτι θὰ ὑπῆρχε τρόπος νὰ θεραπευθῶσιν ἀνάγκαι καλλιτεχνικῶς οὐσιαστικώτεραι, ὅπως ἡ συντήρησις τῶν ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος παρὰ νὰ καταναλίσκεται χρῆμα 600.000 δραχμῶν ἐτησίως, διὰ νὰ δοθῶσι 12 συναυλίαι εἰς ἓν θέατρον μετακαλουμένων ξένων καλλιτεχνῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἵνα συμμετάσχουν εἰς τὰς συναυλίας αὐτάς. Διότι νομίζω, ὅτι αἱ συναυλίαι αὐταὶ δὲν θὰ εἶχον νὰ προσφέρουν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τόσας ὑπηρεσίας, ὅσας θὰ προσέφερε τὸ χρῆμα τοῦτο διατιθέμενον δι’ ἄλλας αὐτοῦ ἀνάγκας. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω μόνον ἀπὸ ἀπόψεως τακτοποιήσεως γενικῆς οἰκονομικῆς καὶ καλλιτεχνικῆς ἂν θέλετε.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γερογιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§216Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν, ὅπως ἐνεργήσῃ καταλλήλως, διὰ τὴν ἵδρυσιν τῶν λαϊκῶν ὠδείων.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μουντζουρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§218Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ κ. Πρόεδρε, δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐναντίον τῆς ἐνισχύσεως τῆς καλλιτεχνίας, ἀλλὰ θὰ διαμαρτυρηθῶ τοὐναντίον, διότι ἡ ἐνίσχυσις αὐτῶν δὲν ἐπεκτείνεται καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, διότι τὰς 600 χιλιάδας δραχμῶν καὶ τὰ ἄλλα χρήματα τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὴν καλλιτεχνίαν, τὰς προσφέρει ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ αἱ ἐπαρχίαι καὶ ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ καταργηθοῦν εἰς τὰς ἐπαρχίας αἱ στρατιωτικαὶ μουσικαί, αἱ ὁποῖαι ἐκτὸς τῆς κοινωνικῆς ἀπολαύσεως τὴν ὁποίαν παρέχουσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἶναι καὶ στρατιωκῶς ἀπαραίτητοι. Ὁμιλῶ ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικῆς ὡς ἄλλοτε στρατιωτικός. Ἐπὶ πλέον ἔχω, νὰ διαμαρτηρηθῶ, ὅτι βέβαια καλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων, πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ ἡ καλλιτεχνία καὶ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἀλλὰ παρισταμένης τοιαύτης δυσπραγίας ἐν τῷ λαῷ καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιφερούσης οἰκονομίας διαφεύγουν διάφορα κονδύλια, ἄλλοτε ἑκατομμυρίων καὶ ἄλλοτε 600.000 δραχμῶν, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας ἀρνεῖται εἰς ἡμᾶς προθυμοποιουμένους νὰ τοῦ χορηγήσωμεν καὶ ἄτομα καὶ θρανεῖα, ἀρνεῖται νὰ διορίσῃ ἕνα διδάσκαλον, δι’ ἔλλειψιν 25 χιλιάδων δραχμῶν καὶ δὲν εἶναι δυνανὸν παρὰ ἡμεῖς, νὰ διαμαρτυρηθῶμεν καὶ νὰ συστήσωμεν αὐστηροτάτας οἰκονομίας καὶ περιστολὴν πάσης περιττῆς δαπάνης, τοσούτῳ μάλιστα ἀναγομένης εἰς καλλιτεχνίαν καὶ ἄλλες καλικατοῦρες.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§220Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν φαντάζομαι νὰ εἶναι κανεὶς καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης, ποῦ νὰ μὴ θέλῃ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ καλλιτεχνικὴ κίνησις. Ἐκεῖνο ὅμως, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω κάποιους δισταγμοὺς καὶ ἀντιρρήσεις, εἶναι, ὅτι ἐνισχύομεν τὴν καλλιτεχνικὴν κίνησιν ἑκάστοτε κατὰ λόγον τοῦ ἰσχυροῦ ἢ τοῦ εὐνοουμένου τῆς ἡμέρας, ὁ ὁποῖος παίρνει ὡρισμένας παροχὰς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἐνίσχυσις τῆς καλλιτεχνικῆς κινήσεως γίνεται ἑκάστοτε ἄνευ οὐδενὸς συνολικοῦ προγράμματος καὶ τοιουτοτρόπως παριστάμεθα πρὸ τῆς παροχῆς ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν πρὸς ὡρισμένην πλευρὰν ἢ πρὸς ὡρισμένα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα τυγχάνουν ἰδιαιτέρας εὐνοίας ἐκ μέρους ὡρισμένων προσώπων. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν πρόγραμμα ὑποστηρίξεως τῆς τέχνης. Καὶ βεβαίως ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τοιοῦτον πρόγραμμα, δὲν θὰ ἐγίνετο ἀπόψε τόσον εὐρὺς λόγος καὶ δὲν θὰ ἀνεμιγνύωντο ζητήματα, ἄλλα μὲν σχετικὰ πρὸς τὴν ὑπὸ συζήτησιν ὑπόθεσιν, ἄλλα ἄσχετα πρὸς αὐτήν. Ἡ δήλωσις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι γίνεται ἀπὸ τοῦδε ἐργασία, διὰ τὴν ἐκπόνησιν προγράμματος πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς καλλιτεχνίας καὶ ὅτι ἀπὸ τοῦ ἐπιόντος ἔτους, θὰ ληφθοῦν ὅλα τὰ μέτρα, ὥστε νὰ ἐμφανισθῇ ἓν συνολικὸν πρόγραμμα εἶναι ἀρκετὰ παρήγορος. Ἀλλὰ σκέψεις τινὲς αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἐπιβάλλουν τὴν ἐμφάνισιν καὶ τῶν ἀντιθέτων ἐπιχειρημάτων. Καὶ συγκεκριμμένως, διὰ μὲν τὴν μουσικὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγεται, ὅτι αἱ συναυλίαι ἐξυπηρετοῦν περισσότερον τὰς λαϊκὰς τάξεις. Ἀκριβῶς, διότι ἀποτελοῦν τὴν ὑψηλοτέραν ἔννοιαν τῆς μουσικῆς τέχνης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι προσιταὶ εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις. Ὀρθῶς ἐλέχθη ἐκ μέρους συναδέλφου τινός, ὅτι ἡ ὑπὲρ ἐνισχύσεως τοῦ λαϊκοῦ καλλιτεχνικοῦ αἰσθήματος μέριμνα τοῦ Κράτους, θὰ ἔπρεπε, νὰ ἐκταθῇ καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ὀρθότατα ἐτονίσθη, ὅτι κάκιστα ἔπραξε τὸ Κράτος, νὰ προβῇ, διὰ λόγους κακῶς ἐννοουμένης οἰκονομίας εἰς τὴν κατάργησιν τῆς μόνης μουσικῆς ἀπολαύσεως τῶν ἐπαρχιακῶν κέντρων, τῶν στρατιωτικῶν μουσικῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνίσχυσιν, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς τὴν ζωγραφικήν, εἶδον ὅτι αὕτη ζητεῖται ὑπὸ πλείονας μορφάς. Ἂν διατρέξετε τὰ δημόσια γραφεῖα, θὰ ἴδετε πλείστους ὅσους πίνακας ζωγραφικῆς, διὰ τοὺς ὁποίους καὶ ὁ μὴ εἰδικός, θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι τοὐλάχιστον οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν θὰ ἔπρεπε ν’ ἀποτεθοῦν εἰς τὰ χαμηλότερα πατώματα τῶν ὑπουργείων καὶ οὐχὶ ἐκεῖ ὅπου εἶναι τοποθετημένοι. Οὔτε εἶναι δυνατόν, νὰ φαντάζεται κανείς, ὅτι διὰ τῆς συνδρομῆς τοῦ Κράτους, διὰ τῆς ἀγορᾶς καλλιτεχνικῶν ἔργων, δύναται νὰ γίνῃ μεγάλη πινακοθήκη. Ἡ ἱστορία τῶν πινακοθηκῶν τῆς Εὐρώπης δεικνύει, ὅτι ἐχρειάσθησαν αἰῶνες ὁλόκληροι, ἐκεῖ δὲ ὅπου ἐθεμελιώθησαν καλαὶ πινακοθῆκαι δὲν ἔγιναν διὰ τῶν προϋπολογισμῶν. Μεγάλοι καὶ πλούσιοι ἡγεμόνες ἐξ ἰδίων ἐδαπάνησαν, διάφοροι κατακτηταὶ ἐλεηλάτησαν διαφόρους καλλιτεχνικὰς συλλογὰς πανταχοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατόν, νὰ τίθεται ὡς βάσις, ὅτι μπορεῖ ἡ Ἐθνικὴ πινακοθήκη νὰ γίνῃ ἐφάμιλλος πρὸς τὰς ἔξω, διὰ τῆς συμβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Χρειάζονται δεκάδες καὶ ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων. Ἐὰν ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὕτη ἐφάμιλλος πρὸς τὰς ἔξω, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ἐπιτρέπεται ν’ ἀναρτῶνται ἔργα ἀνάξια νὰ κατέχουν θέσιν καὶ εἰς μικροτέρας ἀκόμη αἰθούσας ἀπὸ τὰς αἰθούσας τῆς Ἐθνικῆς πινακοθήκης. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ν’ ἀναρτῶνται ἔργα οἱονδήποτε ζωγράφων.

§221Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο κ. συνάδελφε.

§222Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Περιορίζομαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν παρὰ τὰ ἔργα τοῦ Γκρέκο, νὰ εἶναι ἀνηρτημένα ἔργα τοῦ Βρυζάκη.

§223Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ἡ Ἐθνικὴ πινακοθήκη κ. συνάδελφε δὲν ἀναρτᾷ κανὲν ἔργον Ἕλληνος ζωγράφου ἢ ξένου, ἂν δὲν ἀποφανθῇ ἡ καλλιτεχνικὴ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἀπαρτίζεται ἀπὸ τοὺς καλλιτέρους Ἕλληνας καλλιτέχνας καὶ ἡ ὁποία καλλιτεχνικὴ ἐπιτροπὴ στηρίζεται πάντως ἐπὶ τῆς πραγματογνωμοσύνης τῶν ἀνεγνωρισμένων πραγματογνωμόνων τῆς Εὐρώπης.

§224Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Διὰ τοὺς Ἕλληνας ζωγράφους;

§225Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Καὶ διὰ τοὺς ἔξω καὶ διὰ τοὺς Ἕλληνας. Οὐδὲν ἔργον Ἕλληνος ζωγράφου ἀναρτᾶται εἰς τὴν πινακοθήκην. Μεταξὺ τῶν ἀνηρτημένων εἰς τὴν πινακοθήκην ἔργων εἶναι πρωτίστως ἔργα τοῦ Γκρέκο, ἀνεγνωρισμένης ἀξίας, τοῦ Βρυζάκη, τοῦ Λύτρα, τοῦ Ἰακωβίδου κλπ.

§226Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν θὰ ἤθελον αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ σᾶς δώσω ἀκριβῆ ἀπάντησιν. Περιορίζομαι εἰς τὴν γενικὴν διατύπωσιν τῆς γνώμης μου.

§227Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε δὲν πιστεύω νὰ ἐπιμένετε εἰς τὴν ἀξίωσιν, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀγοράζεται οὐδὲν ἔργον, διὰ τὴν πινακοθήκην Ἕλληνος καλλιτέχνου;

§228Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐπιμένω κ. Πρόεδρε.

§229Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μπορεῖτε, νὰ ἐπιμένετε, ἀλλὰ ἐγὼ δὲν μπορῶ νὰ συμφωνήσω μαζί σας εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἐὰν συνέβη παρ’ ἀξίαν, νὰ εἰσαχθοῦν ἔργα μέτρια εἰς τὴν πινακοθήκην ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν, θὰ πρέπῃ νὰ γίνῃ μία ἐκκαθάρισις, διὰ νὰ μὴ παραμένουν ἐκεῖ ἔργα ἀνάξια. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι περὶ μιᾶς πράξεως, τῆς ὁποίας κατόπιν ἔγινε κατάχρησις. Κάποτε εἶχον προτείνει, τὸ Κράτος, ν’ ἀγοράζῃ δύο ἢ τρία ἔργα τέχνης τὰ ὁποῖα θὰ κρίνωνται ὑπὸ μιᾶς ἐπιτροπῆς καλλιτεχνῶν καὶ τὰ ὁποῖα ἀναρτῶνται εἰς τὰ δημόσια γραφεῖα νομαρχίας κλπ. Καὶ ὅταν κατόπιν σὺν τῷ χρόνῳ μερικὰ ἀπὸ αὐτὰ ἀναγνωρίζωνται ὡς ἄριστα νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν πινακοθήκην. Τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἔγινε μία κατάχρησις, διότι ἔγιναν ἀγοραὶ μετριωτάτων ἔργων. Δι’ αὐτό, θὰ συνεβούλευα αὐτὴ ἡ τακτικὴ νὰ συνεχισθῇ ὑπὸ ἕνα ὅρον, νὰ ὑπάρξῃ μία ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ γνωμοδοτῇ περὶ τῆς ἀγορᾶς τῶν ἔργων, διὰ τὰ δημόσια γραφεῖα, τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται νὰ τὰ κρεμοῦν εἰς τὰς αἰθούσας των.

§230Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅτι εἰς τὰς ξένας πινακοθήκας κατὰ κανόνα ἐκεῖ ὅπου ἡ τέχνη ἔχει προχωρήσει πολύ, δὲν ἀγοράζονται ἔργα ζώντων καλλιτεχνῶν. Μία ἐξαίρεσις μόνον ὑπάρχει. Ἡ πινακοθήκη τοῦ Λουξεμβούργου εἰς τὸ Παρίσι καὶ ἡ νέα πινακοθήκη εἰς τὴν Ρώμην ἀγοράζουν συγχρόνως, ἀλλὰ παγκοσμίου φήμης ζωγράφων ἔργα. Αἱ λοιπαὶ παίρνουν ἔργα ἀποθανόντων ζωγράφων μόνον.

§231Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖαι πινακοθῆκαι. Ἡ μεγάλη Ἐθνικὴ πινακοθήκη τοῦ Βερολίνου εἶχε στοῦ...

§232Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ζωγραφικήν. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῶν νεκροταφείων, θὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἄνθησιν τῆς γλυπτικῆς. Ἀλλὰ πῶς τὰ ζητήματα αὐτὰ τὰ καθαρῶς καλλιτεχνικὰ συνυφάνθησαν μὲ τ’ ἀφορῶντα τὴν ἀρχαιολογίαν εἶναι ἀπορίας ἄξιον. Διακόπτων, εἶπον ὅτι ἐὰν ἐξεδηλώθη ἀντίδρασις, διὰ τὴν εἴσπραξιν τῆς λίρας παρὰ τῶν ἐπισκεπτομένων τοὺς ἀρχαιολογικοὺς τόπους ἐξεδηλώθη, διότι δὲν ἐπεβλήθη τὸ εἰσιτήριον ἑνιαῖον, διὰ τοὺς ἐπισκέπτας, ἀλλὰ εἰσεπράττετο γενικῶς ἀπὸ ὅλους τοὺς ἀποβιβαζομένους ἁπλῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα ξένους, ἐνῷ εἶναι ἐνδεχόμενον μεταξὺ αὐτῶν, νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι τυχόν, νὰ μὴ ἤθελον, νὰ ἴδουν ἀρχαιότητας καὶ μουσεῖα. Ἀντὶ νὰ εἰσπράττεται ἡ λίρα στὸ βαπόρι ἐζήτησαν οἱ ἀντιτιθέμενοι, νὰ καθιερωθῇ ἑνιαῖον εἰσιτήριον διὰ τοὺς ἐπισκέπτας. Θὰ εἶναι δὲ εὐκταῖον νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὥστε νὰ καθιερωθῇ ἑνιαῖον εἰσιτήριον, διὰ τὴν ἐπίσκεψιν τῶν ἀρχαιολογικῶν τόπων.

§233Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι προτιμώτερον θὰ ἦτο, ἐὰν τὸ Κράτος μελετήσῃ τὴν σύμβασιν αὐτὴν τοῦ λαχείου καὶ ἐκδιώξῃ τὴν ἑταιρίαν αὐτήν, ἡ ὁποία πραγματικῶς ἀποκομίζει τρομερὰ κέρδη καὶ οὕτω πῶς, θὰ εὑρεθοῦν ὅλοι οἱ πόροι ποῦ χρειάζονται δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα.

§234Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Πράγματι. Τὸ λαχεῖον τῶν ἀρχαιοτήτων εἶχε πρῶτον κερδίζοντα λαχνὸν ποσὸν δραχμῶν 25.000 χρυσῶν. Ἤδη ἡ δίδουσα 25.000 δραχμῶν χρυσῶν κέρδος ἀρχαιολογικὴ ἑταιρία λαμβάνει, ὅπως ἀπόψε πληροφοροῦμαι δραχμὰς 50 χιλιάδας σήμερον καὶ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τοῦ λαχείου.

§235Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ λαχεῖον αὐτὸ εἶναι ἕνα σκάνδαλον, εἶναι ἕνα αἶσχος.

§236Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἔπρεπε νὰ λαμβάνῃ ἀνάλογον ποσοστὸν καὶ ὄχι νὰ παίρνῃ 50.000 δραχμῶν ὅσα ἔπαιρνε μιὰ φορὰ σ’ ἕνα καφέ. Τὸ προϊὸν τῆς πωλήσεως τοῦ ἑνιαίου εἰσιτηρίου θὰ ἔπρεπε ν’ ἀφαιρεθοῦν ἐκ τῆς διαχειρήσεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ν’ ἀποτελέσῃ πόρον εἰδικοῦ ταμείου, τὸ ὁποῖον ταμεῖον, θὰ ἔπρεπε καὶ νὰ μελετήσῃ καὶ τὰ ζητήματα τὰ καλλιτεχνικὰ καὶ νὰ ἐπικυρώσῃ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν ἀναγκῶν εἰς αὐτά. Καὶ ἐπὶ τοῦ τελευταίου σημείου, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει ἐπὶ τῆς ὑπουργείας του καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εὐοδώθη μέχρι τοῦδε καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ παιανίζῃ μουσικὴ εἰς ἕνα μέρος καὶ νὰ ὑπάρχῃ Ἐθνικὴ πινακοθήκη· δὲν πηγαίνει ἐκεῖ ὅλος ὁ κόσμος, εἰς τὰς συναυλίας δὲν πηγαίνει ὅλος ὁ κόσμος, αἱ δὲ στρατιωτικαὶ μουσικαὶ παιανίζουν σπανιώτατα, ἐνῷ σπουδαία εἶναι ἡ ἐπίδρασις εἰς τὸ λαϊκὸν αἴσθημα τοῦ ὡραίου πάρκου μὲ ἔργα τέχνης κλπ. Καὶ δι’ αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, θὰ ἔρεπε καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νάκος ἔχει τὸν λόγον.

§238Λ. ΝΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις νομίζω, ὅτι παρεξετράπη. Τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο. Αἱ ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὰς ὁποίας ἔχω τὴν τιμήν, νὰ φέρω καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχουν λόγον ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ὁ κ. συνάδελφος ἄφησε νὰ ὑπονοηθῇ, ὅτι δὲν ἐνδιαφερόμεθα, διὰ τὴν καλλιτεχνίαν τοῦ τόπου καὶ ὅτι φέρομεν ἀντιρρήσεις καὶ τιθέμεθα κατὰ τοῦ Ὠδείου Ἀθηνῶν, διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν ἄλλον ἀντίπαλον. Τὸ Ὠδεῖον Ἀθηνῶν προσέφερε μεγίστας ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον καὶ δικαίως τὸ Ἔθνος τὸ περιβάλλει μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην μὲ τὴν ὁποίαν τὸ περιβάλλει, διότι ὁμολογουμένως τὸ Ὠδεῖον Ἀθηνῶν δύναται νὰ καυχᾶται, ὅτι ἐδημιούργησεν ὅλον τὸ μουσικὸν αἴσθημα ἐν Ἀθήναις καὶ ἐχρησίμευσεν ὡς μουσικὸν ἐκπαιδευτήριον τοῦ Ἔθνους. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται, ὅτι βλέπομεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μᾶς προσκαλεῖ νὰ πληρώσωμεν 600 χιλιάδας εἰς τὸ ὠδεῖον, διὰ τὸν λόγον, ὅτι διαχειρίζεται τὸ ζήτημα τῶν συναυλιῶν. Ἀλλὰ ἡμεῖς εἰς τὸ ζήτημα τῶν συναυλιῶν τῶν Ἀθηνῶν δὲν βλέπουμε λοιπὸν μίαν μουσικὴν πολιτικὴν καὶ συστηματικήν. Δὲν ὑπάρχει οὔτε ἴχνος σκοποῦ λαϊκῆς αἰσθητικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ἡ τιμὴ τῶν εἰσιτηρίων τῶν συναυλιῶν εἶναι τόσον ἐξογκωμένη, ὥστε καὶ ἐγὼ δὲν κατώρθωσα ἀκόμη νὰ πάγω. 175 δραχμὰς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθοῦν ἀπὸ ἀνθρώπους τῆς τάξεώς μας. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσουν, ὅσοι ἔχουν ἂς πληρώνουν. Ἀλλὰ τὸ Κράτος πρέπει νὰ δώσῃ καὶ 600 χιλ. καὶ 2 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ σύστημα πολιτικῆς μουσικῆς. Ὁ λαὸς δὲν ἐννοεῖ τὰς συναυλίας. Ὁ λαὸς πρέπει ν’ ἀρχίσῃ ἐκπαιδευόμενος ἀπὸ τὸ α. Ἀλλὰ ἡμεῖς ἀπὸ τὸ Α ἤλθομεν εἰς τὸ Ω τὸ ὁποῖον δὲν αἰσθάνεται κανείς, διότι δὲν γνωρίζομεν τὸ Α. Ὅπως ἔχουν τὰ πράγματα οἱ 600 χιλ. εἶναι πεταμέναι.

§239ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ 12 συναυλίας μόνον.

§240Λ. ΝΑΚΟΣ. Διὰ 12 συναυλίας.

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι μόνον διὰ 12. Εἶναι καὶ ἄλλαι καὶ ὑπάρχουν θέσεις μὲ 15 καὶ 20 δραχ. μόνον.

§242Λ. ΝΑΚΟΣ. Εἰς τὰς συναυλίας πηγαίνουν μόνον 150 ἄνθρωποι καὶ καλεῖται ὅλον τὸ Ἔθνος, νὰ τοὺς πληρώνῃ τὰ εἰσιτήρια. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀρνούμενος τὸν λόγον του ἔθιξε τὸ ζήτημα ἠννόησε ποῦ εἶναι τὸ ζήτημα καὶ τοὺς λόγους τῶν ἀμφιβολιῶν τὰς ὁποίας μᾶς ἐγέννησεν. Εἶδεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ δώσῃ τὰς 600 χιλιάδας δραχμῶν καὶ μᾶς εἶπε, ὅτι θὰ παμψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ μᾶς προσαγάγει σχεδὸν ὁριστικὰς λύσεις.

§243Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον αὐτό, εἶπον, ὅτι μέχρι τοῦ προσεχοῦς ἔτους, θὰ ἔχωμεν ρυθμίσει τὸ ζήτημα, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Ὄχι ὅτι δὲν μᾶς ἀρέσουν.

§244Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ ἐμένα μὲ ἀρέσουν αἱ συναυλίαι, ἀλλὰ νὰ τὰς πληρώνουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ τὰς ἀκούουν, ὄχι ὁ λαός.

§245Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰς συναυλίας αἱ ὁποῖαι δίδονται κάθε Κυριακὴ πηγαίνει κατ’ ἐξοχὴν ὁ λαός.

§246Λ. ΝΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶμαι ἐνάντιος τῶν συναυλιῶν, ἀλλὰ ἂς τὰς πληρώνουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ τὰς ἀκούσουν. Ἐὰν τὸ μουσικὸν αἴσθημα εἰς τὸν λαὸν εἶναι τόσον ἀνεπτυγμένον, ὥστε νὰ ἐννοῇ τὰς συναυλίας νὰ τὰς πληρώνῃ δόξα καὶ τιμὴ στὸ Ἔθνος μας! Ἐγὼ λέγω τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ χαραχθῇ μουσικὴ πολιτικὴ καὶ ν’ ἀρχίσῃ τὸ Κράτος νὰ ἐκπαιδεύῃ τὸν λαὸν ἀπὸ τὸ Α, καὶ νὰ μὴ δαπανῶμεν χρήματα διὰ μουσικὴν τὴν ὁποίαν οὔτε ἐννοεῖ ποτὲ λόγῳ τῶν ὑψηλῶν τιμῶν οὔτε νὰ τὰς αἰσθανθῇ δύναται.

§247Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἤρχισεν τὸ Ὠδεῖον πρὸ 60 ἐτῶν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κασσαβέτης ἔχει τὸν λόγον.

§249Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι θὰ τὴν ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον μόνον καθόσον ἐξηντλήθη τὸ θέμα, ἀλλὰ θέλω νὰ μὴν ἀφίσω τὴν Βουλὴν ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τοῦ κ. Νάκου, ὁ ὁποῖος φέρει ἕνα ἰσχυρισμὸν ὅστις ἀπέχει τῆς ἀληθείας. Σᾶς καθιστῶ γνωστὸν τὸ ἑξῆς, ὅτι αἱ συναυλίαι διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας ἡ μία εἶναι ἡ κατηγορία τῶν συμφωνικῶν κατηγοριῶν ἡ δὲ ἄλλη εἶναι ἡ κατηγορία τῶν Λαϊκῶν, ἀμφότεραι δὲ δὲν ἔχουν τὸ εἰσιτήριον παρὰ μόνον 25 δραχμάς. Ἐκεῖναι περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε ὁ κ. Νάκος καὶ αἱ ὁποῖαι στοιχίζουν 125 ἕως 175 δραχμὰς εἶναι αἱ συναυλίαι τῶν Solistes οἱ ὁποῖοι δὲν ἔρχονται ἐκ μέρους τῶν συναυλιῶν, ἀλλ’ ἔρχονται ἀπὸ διάφορα σωματεῖα τὰ ὁποῖα σχηματίζουν τὰς Tournées ἑνὸς καλλιτέχνου ἢ ἔρχονται ὑπὸ ὅρους· λέγει ὁ Α. Καλλιτέχνης ἔρχομαι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἂν μοῦ δώσῃς 800 δολλάρια, 900 δολλάρια, 1000 δολλάρια τὴ βραδυὰ καὶ ἀπὸ αὐτὰς τὰς συναυλίας ζημιώνεται τὸ Ὠδεῖον τῶν Ἀθηνῶν εἰς κάθε συναυλίαν 25.000 δραχμάς.

§250Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν λέγω αὐτὰς τὰς συναυλίας.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§252Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἤθελον ν’ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ Βήματος, διότι ἐλαχίστας λέξεις θὰ εἴπω· ὅσον εὐχάριστος καὶ ἂν ὑπῆρξεν ἡ συζήτησις τῆς ἑσπέρας ταύτης, καταδεικνύουσα μάλιστα τὴν ἀνάπτυξιν τῶν καλλιτεχνικῶν αἰσθημάτων καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, πόσον δὲ προώδευσαν ταῦτα ἐν Ἑλλάδι τὸ ἀποδεικνύει καὶ ἡ συζήτησις ἡ ἀποψινή, ὅμως τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι ἄξιον οὔτε τόσης τιμῆς, οὔτε τόσης συζητήσεως. Τόσοι ἠσχολήθησαν περὶ τῆς ὅλης πολιτικῆς μιᾶς Κυβερνήσεως περὶ τῶν καλλιτεχνικῶν μουσικῶν, γλυπτικῶν καὶ λοιπῶν ζητημάτων καὶ εἶναι ἀξιέπαινον βεβαίως αὐτὸ καὶ εἶναι εὐτυχὲς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἐχρησίμευσεν, ὡς ἀφορμὴ ἀναστάσεως τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν γνωμῶν αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν, ἀλλὰ ἠκούσατε διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις, ν’ ἀκολουθήσῃ, δὲν διατυποῦται εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἐργάζεται μεριμνᾷ περὶ τούτων καὶ θὰ διατυπώσῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον τὰς σκέψεις της, θὰ τὰς ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τότε ἡ Βουλὴ θὰ λάβῃ εὐκαιρίαν κρίνουσα ἢ ἐπικρίνουσα τὴν πολιτικὴν αὐτήν, νὰ ἐπιφέρῃ τὴν γνώμην της. Τί ζητοῦμεν σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; Ἡμεῖς ζητοῦμεν κύρωσιν νομοθετικοῦ διατάγματος ἀνειλημμένης ὑποχρεώσεως ἐκτελεσθείσης ἐν ὅλῳ μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, δηλαδὴ ζητοῦμεν τὴν κύρωσιν τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τοῦ 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τοῦ 1925. Τοῦτο ὑπεβλήθη πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν ἐπὶ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Παιδείας τῆς προηγουμένης Βουλῆς, ἡ τότε ἐπιτροπὴ τῆς Παιδείας ἀπεφάνθη νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος ἡ ὁποία ὑπῆρχε, υἱοθετήσασα τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἐδημοσίευσε εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ διάταγμα αὐτὸ ὡς εἶχεν. Ἀλλὰ παρῆλθε τὸ τετράμηνον καὶ δὲν ἐπεκυρώθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν μίαν καὶ μόνην συζήτησιν καὶ διὰ τοῦτο εἴμεθα ὑποχρεωμένοι πρὸς τακτοποίησιν τῶν πληρωθέντων μέχρι τινὸς καὶ τῶν πληρωνομένων ἤδη, νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὸ τὸ σχέδιον νόμου. Συνεπῶς ἡ συζήτησις αὐτὴ δὲν ἀφορᾷ αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ἠδύνατο νὰ γίνῃ μία τροπολογία, ὅτι ἀπὸ τῆς ἑπομένης παύει ἡ ἐπιχορήγησις. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐδώσαμεν τὰ λεπτὰ ἀφοῦ ὑπάρχουν ἀνειλημμέναι ὑποχρεώσεις ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους, θὰ λάβωμεν τὴν τιμήν, νὰ εἰσηγηθῶμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μέτρα κατὰ τὰ ὁποῖα θὰ ρυθμίσωμεν τὴν καλλιτεχνικὴν πολιτικὴν ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, νὰ εἴπω τῆς Κυβερνήσεως.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν δέχεται ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§254ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου, «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 23 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ καθορισμοῦ τῆς ὑπὸ τοῦ δημοσίου ὀφειλομένης ἀποζημιώσεως εἰς ξένους ὑπηκόους διὰ διαιτησίας». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου, «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἰουλίου 1925 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως πινάκων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ἰουλίου 1926 Ν. Δ. περὶ ἀπαγορεύσεως χρησιμοποιήσεως πηληκίου κλπ. κατὰ τὰ ἐν τῷ στρατῷ ὑποδείγματα». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 6 Ἀπριλίου 1926 συντακτικῆς ἀποφάσεως περὶ ἀγορᾶς ὑπὸ τοῦ Κράτους διὰ τὸ Μουσεῖον Ἀλεξάνδρου Σούτσου καὶ τὴν Ἐθνικὴν Πινακοθήκην τοῦ ἐν Ἀθήναις μεγάρου Ἰλίου Μέλαθρον». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§256Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προνοεῖ περὶ τῆς ἀγορᾶς ὑπὸ τοῦ Κράτους τοῦ Ἰλίου Μελάθρου, τὸ ὁποῖον ὡς γνωρίζετε ἠγοράσθη ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς Ἐθνικὴ Πινακοθήκη. Ὅμως ἐξέτασις τῶν ἐμπειροτεχνῶν ἀπέδειξε, ὅτι δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς πινακοθήκη καὶ ἀπεφασίσθη, νὰ χρησιμοποιηθῇ δι’ ἄλλας τοῦ Κράτους ἀνάγκας, ὑποβάλλω λοιπὸν τροπολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἀντίτιμον τῆς ἀγορᾶς αὐτῆς, νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τῆς πινακοθήκης ἡ ὁποία, διὰ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, νὰ προβῇ εἰς τὴν οἰκοδόμησιν ἄλλου κτιρίου ἐπὶ δημοσίου χώρου παραχωρουμένου εἰς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Παρακαλῶ ἡ τροπολογία αὐτὴ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§257Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Συμφωνῶ κατ’ ἀρχὴν μὲ τὴν τροπολογίαν αὐτήν. Ἀλλὰ νὰ συζητηθῇ αὕτη εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 1 Ἰουνίου 1928 καὶ 14 Αὐγούστου 1298 συμβάσεων περὶ προμηθείας ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος διὰ λογαριασμὸν καὶ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου μέχρι 4.500 τόννων ἀραβοσίτου πρὸς διάθεσιν εἰς τοὺς κατοίκους περιφερειῶν τινων τοῦ Κράτους». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Ἰανουαρίου 1925 Ν. Δ. περὶ ἐγγραφῆς ἐκτάκτων πιστώσεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1925– 1926». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Νοεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1926–1927. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ ἐπιδομάτων, διακριτικῶν σημείων εἰδικότητος, τροφοδοσίας καὶ ἀδειῶν τῶν ὑπηρετούντων ἐπὶ τῶν ὑποβρυχίων». Ὁ κ. Ράλλης ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§260Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅπως θὰ ἔχῃ λάβει γνῶσιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διάφορα δημοσιεύματα κυκλοφορήσαντα τελευταίως ἀνέφεραν, ὅτι τὰ πληρώματα τῶν ὑποβρυχίων εἶναι τελείως ἀπαράσκευα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν. Ὅθεν παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν σχετικῶς μὲ τὰ δημοσιεύματα αὐτὰ ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀνησύχησεν ἡ κοινὴ γνώμη.

§261Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐγένετο σχετικὴ ἐπερώτησις πρό τινων ἑβδομάδων κατόπιν τῆς ὁποίας ἔδωσα ἐξηγήσεις. Τὸ νομοσχέδιον δὲ αὐτὸ ὑπέβαλα, διότι δι’ αὐτοῦ θὰ ἀποκτήσωμεν καὶ κατώτερον προσωπικὸν ἱκανὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὑποβρυχίων. Ὥστε δὲν ὑφίσταται πλέον ζήτημα περὶ αὐτοῦ, δηλῶ δὲ συγχρόνως, ὅτι δέχομαι τὰς τροπολογίας, ὡς ἐδήλωσα ἤδη.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ἵνα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως τοῦτο ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς;

§263ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου ΓΠΝʹ τῆς 14ης Δεκεμβρίου 1911, περὶ τῆς ἐκ τῶν αὐτοκινήτων ποινικῆς καὶ ἀστικῆς εὐθύνης». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Ἰουλίου 1926 νομοθετικοῦ διατάγματος, περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 146 περὶ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 3385».

§265Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ.

§266Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ δηλώσῃ τὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρόκειται νὰ γίνῃ, ἐπειδὴ ἐπανειλημμένως ἀνεγράφη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὸ νομοσχέδιον ἢ μᾶλλον ἡ πρότασις αὐτὴ τοῦ νόμου. Ἐὰν ἐπιμένῃ ν’ ἀναβληθῇ, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ δηλώσῃ τίνες εἶναι οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Τοὐναντίον νομίζω, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, ὅτι συνηγοροῦν λόγοι ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ, διότι δὲν πρέπει νὰ θέσωμεν δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά. Ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, διὰ νομοθετικῶν μέτρων ἐχορηγήθησαν τὰ αὐτὰ εὐεργετήματα εἰς τοὺς φοιτητὰς τῶν κλάσεων 1923, 1924 καὶ 1925, ἐπιβάλλεται νὰ χορηγηθῶσι ταῦτα καὶ εἰς τοὺς φοιτητὰς τῆς κλάσεως 1926. Ἀπὸ τοῦ 1927 χορηγεῖται ἀναστολὴ εἰς τοὺς φοιτητὰς καὶ δύνανται οὗτοι μέχρι πέρατος τῶν σπουδῶν αὐτῶν ἀνενοχλήτως, νὰ παρακολουθῶσι τὰ μαθήματα τοῦ Πανεπιστημίου. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κ. συνάδελφοι, ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τοὺς φοιτητὰς τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν κλάσιν 1926, νὰ χορηγήσωμεν αὐτὸ τὸ εὐεργέτημα, νὰ μὴ θέλωμεν νὰ καθιερώσωμεν μίαν ἀνισότητα, δύο μέτρα καὶ δύο σταθμὰ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν νεολαίαν.

§267Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει περὶ ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρόκειται νὰ ἄρωμεν μίαν ἀδικίαν καὶ μίαν ἀνισότητα ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς βάρος τῶν φοιτητῶν τῆς κλάσεως 1926. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὸν ἀξιότιμον κύριον ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀναβολήν.

§268Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀναγραφῇ αὔριον πρῶτον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, διὰ νὰ εἶναι παρὼν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§269ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι κατάφορος ἀδικία.

§270Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐκπροσωπεῖτε αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν Κυβέρνησιν;

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ζητεῖ τὴν ἀναβολὴν δι’ αὔριον.

§272Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄς περιμένωμεν 24 ὥρας.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλετε δι’ αὔριον. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἐν Κερκύρᾳ».

§274Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀναβάλλεται αὐτό, κύριε Πρόεδρε.

§275Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διατὶ ἀναβάλλεται;

§276Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι ἔχομεν ἀντιρρήσεις μεγάλας, κ. ὑπουργέ.

§277Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁρίστε.

§278Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ὁμιλήσωμεν διὰ μακρῶν.

§279Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅσον θέλετε.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§281Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον διότι δὲν εἶναι τώρα κατάλληλος ἡ ὥρα.

§282Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δι’ αὔριον; Πολὺ καλά.

§283Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴμεθα σύμφωνοι δι’ αὔριον ἐὰν θέλητε πρῶτον, κ. ὑπουργέ.

§284Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Καὶ τὰ λοιπὰ δι’ αὔριον κ. Πρόεδρε.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1925 Ν.Δ. περὶ χορηγίας ἐκτάκτων πιστώσεων εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1925–1926, ὡς καὶ περὶ νέας αὐξήσεως τοῦ ἀποθεματικοῦ τῆς χρήσεως 1925–1926». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30′ μ. μ. αὔριον. (Ὥρα 8.30′ μ. μ.)