1929.01.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49η

ΔΕΥΤΕΡΑ 14 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ σύλλογος προσφύγων Ἰωαννίνων, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὰ σκληρὰ μέσα τὰ ὁποῖα λαμβάνει διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐνοικίων καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἐπιτραπῇ αὐτοῖς ἡ τμηματικὴ καταβολὴ τῶν χρεῶν των. — Ὁ Τ. Καραχοτζίτος, παρακαλεῖ ὅπως ἐπέλθουν τροπολογίαι τινὲς εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας». — Ὁ σύλλογος μηχανικῶν καὶ ἀρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης, παρακαλεῖ ὅπως τροποποιηθῇ τὸ διάταγμα «περὶ ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς ὑλικῶν διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς Θεσσαλονίκης», ἵνα καταστῇ δυνατὸς ὁ σκοπὸς τοῦ διατάγματος. — Ἡ ὁμοσπονδία ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου καὶ λοιπαὶ ὀργανώσεις αὐτῶν, ὑποβάλλουν ὑπόμνημα παραπονούμενοι διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ παρακαλοῦν, ὅπως μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ταχείας ἀνακουφίσεως αὐτῶν. — Τὸ σωματεῖον Ἑλλήνων ἠθοποιῶν ἀναφέρει, ὅτι αἱ ἀκουσθεῖσαι διαμαρτυρίαι κατὰ τῆς στεγάσεως τῆς Γερουσίας εἰς τὸ Ἐθνικὸν θέατρον δὲν προέρχονται ἐκ τῶν ἠθοποιῶν, οἵτινες ἀσμένως θὰ ἐδέχοντο τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Μπακόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ συλλόγου Τριπόλεως ὁ «Πᾶν» παρακαλοῦντος ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος 3321 ὁ παρέχων πόρους εἰς αὐτόν, κατὰ τρόπον εὐεργετικώτερον δι’ αὐτὸν ἵνα συνεχίσῃ τὴν εὐεργετικὴν δρᾶσιν του. — Τὰ σωματεῖα γαλακτοπωλῶν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ὑποβάλλουν ὑπόμνημα παρακαλοῦντα ὅπως εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ νοθείας γάλακτος» ἐπιφέρῃ ἡ Βουλὴ τροποποιήσεις τινὰς ἃς προτείνει. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Σπαρλοχωρίου–Μεγανησίου Λευκάδος ἀναφέρει, ὅτι αἱ γενόμεναι ἀναφοραὶ ὑπὸ δῆθεν κατοίκων τῆς ἄνω κοινότητος κατὰ τοῦ δημοδιδασκάλου αὐτῶν, στρέφονται κατὰ τῆς ἀληθείας. — Κτηματίαι Γαστούνης, παρακαλοῦν ὅπως ἐλαττωθῇ τὸ ποσοστὸν ἀσφαλίστρου σταφίδος κλπ. — Ὁ Α. Ἀναστασιάδης, ὑποβάλλει αἴτησιν παρακαλῶν ὅπως τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀποζημιώσεως δημοσίων ὑπαλλήλων ἐκ Τουρκίας, ἵνα προσμετρῆται ἡ ἐν Τουρκίᾳ ὑπηρεσία αὐτῶν εἰς τὴν ἐν Ἑλλάδι τοιαύτην. — Ὁ γεωργικὸς πιστωτικὸς συνεταιρισμὸς Κοζάνης, παρακαλεῖ ὅπως μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὴν ἐπίτευξιν αὐξήσεως τῆς πιστώσεώς του παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἵνα δυνηθῇ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος νέων Μουδανιῶν, παρακαλεῖ ὅπως ἡ Κυβέρνησις μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἐκκλησίας εἰς τὸν συνοικισμὸν αὐτῶν διότι ἀπειλεῖται σοβαρῶς ἡ χαλάρωσις τοῦ θρησκευτικοῦ αὐτῶν συναισθήματος. — Ὁ Γ. Τσιμιτσέλης κάτοικος Βερροίας, παρακαλεῖ ὅπως αὐξηθῇ ἡ σύνταξις τῶν καταστάντων ὀρφανῶν συνεπείᾳ τῶν πολέμων. — Οἱ κτηνοτρόφοι Φθιώτιδος, παρακαλοῦν ὅπως ἀφεθοῦν ἐλεύθερα διατιμήσεων τὰ προϊόντα αὐτῶν ἵνα ἀποφευχθῇ ἡ οἰκονομικὴ αὐτῶν καταστροφή. — Ὁ ἀπόστρατος ὑποστράτηγος Ν. Χρυσοσπάθης, ὑποβάλλει ὑπόμνημα, παρακαλῶν ὅπως οἱ ὑπαχθέντες εἰς τὸν πίνακα βʹ ἀξιωματικοὶ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. — Προσφυγικαὶ ὀργανώσεις Δράμας, παρακαλοῦν ὅπως ἀρθῇ ἡ μονοπώλησις σιγαρέττων παρ’ ἀναπήρων. — Ἀνάπηροι Ἐδέσσης, Ξάνθης, Λιτοχωρίου, παρακαλοῦν ὅπως τὸ ταχύτερον ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, περὶ προστασίας καὶ ἀποκαταστάσεως αὐτῶν. — Ὁ σύλλογος κρεοπωλῶν Ἀγρινίου, παρακαλεῖ ὅπως τὸ νομοσχέδιον, περὶ κρεοπωλῶν Πατρῶν καὶ αἱ εὐεργετικαί του διατάξεις, ἐπεκταθοῦν καὶ εἰς τοὺς ἐν Ἀγρινίῳ κρεοπώλας. — Ὁ σύνδεσμος κληρικῶν Ἠλείας, διαμαρτύρεται διότι οὐδὲν προστατευτικὸν μέτρον ἔλαβε μέχρι τοῦδε ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τοῦ κλήρου. — Οἱ δικηγόροι Καλαβρύτων, παρακαλοῦν νὰ ψηφισθῇ τὸ Ν. Δ. τὸ ἐπιτρέπον εἰς δικολάβους νὰ ἐξασκοῦν τὸ ἐπάγγελμά των εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα. — Ἐκλογεῖς τῶν κοινοτήτων Χρυσοῦ, Μαυρομμάτης καὶ ἄλλων κοινοτήτων τοῦ δήμου Ἀγρινίου, διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἵδρυσιν ἐκλογικοῦ τμήματος περιλαμβάνοντος καὶ αὐτοὺς εἰς τὴν κοινότητα Βιδιάνης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Στράτος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου Ἀμφιλοχίας δι’ οὗ παρακαλεῖ τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς ἐπισκευὴν τῆς Ἐθνικῆς ὁδοῦ Ἄρτης– Ἀμφιλοχίας καὶ ἰδίως τὸ 37ον χιλιόμετρον ὡς καὶ διαρρύθμισιν τοῦ χειμάρρου Ξηροκάμπου. — Ὁ πρόεδρος ἑνώσεως τέως ὑπαλλήλων Τουρκίας, παρακαλεῖ ὅπως μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἀποζημιώσεως προσφύγων δημοσίων ὑπαλλήλων Τουρκίας. — Ἀγροτικὴ Τράπεζα Λαγκαδᾶ διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐπιδεικνυομένην ἀδιαφορίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος Μπασῆ Μετόχι συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἔλαβον χώραν αἱματηραὶ συμπλοκαί. — Ὁ πρόεδρος τοῦ συνδέσμου ἀλυτρώτων «Ἐλπίς», διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ἀπαλλοτρίωσιν 800 στρεμμάτων παραπλεύρως τοῦ συνοικισμοῦ Λαμίας Νέα Μαγνησία πρὸς ὀργάνωσιν πεδίου βολῆς συνταγμάτων πεζικοῦ καὶ πυροβολικοῦ. — Ὁ ἐφημεριακὸς κλῆρος Ξάνθης, παρακαλεῖ νὰ κυρωθῇ τὸ Ν. Δ. τῆς 4 Νοεμβρίου 1926 τὸ ἀφορῶν τὴν διοίκησιν τῶν ἐνοριακῶν ναῶν καὶ τὴν θέσιν τῶν ἐφημερίων ὡς ἔχει. — Συμβολαιογράφοι Ἐλασσῶνος, παρακαλοῦν ὅπως ἱδρυθῇ τὸ ἰδιαίτερον ταμεῖον συντάξεων συμβολαιογράφων. — Γεωργοὶ τῆς περιφερείας Σερρῶν, Καβάλλας καὶ ἄλλων γεωργικῶν συνεταιρισμῶν καὶ ἑνώσεων, διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπόπειραν βιαίας ἀφαιρέσεως γαιῶν ἀπὸ ἀκτήμονας καμπουτζῆδες. — Οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ Ἀρκαδίας, παρακαλοῦν ν’ ἀνασταλῇ ἡ ἀπόλυσις τοῦ μετεγγραφοφύλακος Πειραιῶς Χαριλάου Χηνιάδη ἐφέδρου λοχαγοῦ. — Ἡ ἕνωσις συνεταιρισμῶν Ξάνθης, διαμαρτύρεται διὰ τὴν βιαίαν ἔξωσιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν ἐκ Μπάσες ὑπὲρ μονῆς Βλατάτων. — Ὁ σύνδεσμος καπνοπωλῶν Πειραιῶς, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου διὰ τοῦ ὁποίου παρέχεται ἡ μονοπώλησις τῶν σιγαρέττων εἰς τοὺς ἀναπήρους. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ παραδοχῆς ἀξιοχρέου ἐν γένει ἐγγυήσεως πρὸς παραλαβὴν νημάτων ταπητουργίας, ἐπὶ προσωρινῇ ἀτελείᾳ. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 23ης Σεπτεμβρίου 1925, περὶ αὐξήσεως τῆς κυκλοφορίας τῶν κερματικῶν γραμματίων κατὰ 10.000.000 δημοσιευθέντος εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 302 τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1925 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ ρυθμίσεως τῶν ἀποθεματικῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1926–1927 καὶ διαχειρίσεως πιστώσεων τῶν ἀνασυσταθέντων ὑπουργείων καὶ 4) Περὶ αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν Κρατικῶν ἐν γένει ὑπαλλήλων. — Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 12)8)26 περὶ ἱδρύσεως ταμείου κοινοτικῶν ἔργων καὶ ὑπηρεσιῶν τοῦ συνοικισμοῦ «Ψυχικό». 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 15 Ὀκτωβρίου 1927, περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 2)9)26 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων νομοθεσίας καὶ 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ αʹ) 4)7 Ἰουλίου 1925 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῶν περὶ αἰσχροκερδείας νόμων, βʹ) τοῦ ἀπὸ 26)15 Σεπτεμβρίου 1925 περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν περὶ αἰσχροκερδείας κλπ. διατάξεων, γʹ) τοῦ 3)5 Αὐγούστου 1926 ὁμοίου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ αἰσχροκερδείας κλπ. νόμων καὶ ὀργανισμοῦ διευθύνσεως ἀγορανομίας, δʹ) τοῦ ἀπὸ 12)15 Αὐγούστου 1926 Ν. Δ. περὶ συμβάσεως ταμείου ἄρτου καὶ ἐνισχύσεως τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, εʹ) τοῦ ἀπὸ 18)18 Σεπτεμβρίου 1926 τοιούτου περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν περὶ αἰσχροκερδείας νόμων, στʹ) τοῦ ἀπὸ 6)6 Νοεμβρίου ὁμοίου, περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸ Ν. Δ. περὶ ποιότητος καὶ ὀξύτητος τῶν ἀλεύρων. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Φεβρουαρίου 1926 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως πινάκων κλπ. 2) Περὶ τροποποιήσεως τῆς 4ης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ἀπὸ 19)11)26 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως, τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ Μετοχικοῦ Ταμείου Στρατοῦ. Ἡ μειοψηφία τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Παιδείας, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 30ῆς Δεκεμβρίου 1925 περὶ παροχῆς συνδρομῆς εἰς τὸν σύλλογον συναυλιῶν Ἀθηνῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Ὅμ. Πανταζίδης, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τοῦ κάτωθι νομοσχεδίου: Περὶ παραχωρήσεως τοῦ κτήματος «Μέγα Μετόχων» τῆς Νέας Μονῆς Χίου πρὸς ἐγκατάστασιν Γεωπονικοῦ σταθμοῦ. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μ. Αἰλιανός, Θ. Κολιαλέξης καὶ Τ. Ἀναστασίου, ὑποβάλλουν προσθήκην εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ.», «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας δημοσίων ἔργων κειμένων διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Παπανδρέου, Λ. Λαμπριανίδης, Π. Εὐριπαῖος κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προστασίας καὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀναπήρων καὶ τῶν οἰκογενειῶν θυμάτων πολέμου». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Συριόπουλος καὶ Τ. Ἀναστασίου, ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 13ης Νοεμβρίου 1927». «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 2 Ἰουλίου 1926 «περὶ συστάσεως κεντρικοῦ ταμείου ἀσφαλείας κατὰ χαλάζης καὶ παγετῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρός, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 6 Νοεμβρίου 1926, περὶ ἀπονομῆς τοῦ μισθοῦ τμηματάρχου εἰς τοὺς εἰσηγητὰς καὶ τοὺς τούτους ἐξομοιουμένους τῶν πολιτικῶν ὑπουργείων». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κ. Στράτος, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8ης Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ., περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Νοεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ νοσηλείας τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικῶν ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς νοσοκομείοις». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Φ. Μανουηλίδης, Μ. Αἰλιανός, Ε. Καρυωτάκης, Δ. Ἀθηνοδώρου, Χρ. Πανταζίδης, Ν. Κωνσταντόπουλος, Π. Εὐριπαῖος, Π. Τσιτσίλιας καὶ Κ. Παπαδάκης, ὑποβάλλουν προσθήκας καὶ τροπολογίας εἰς τὴν ἀπὸ 14 Δεκεμβρίου 1928 ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, περὶ κυρώσεως: 1) τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Ἰανουαρίου 1928 «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως τῆς ὑπογραφείσης τῇ 22 Νοεμβρίου 1927», 2) τοῦ Ν. Δ. τῆς 2ας Μαΐου 1928, περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 3372 καὶ 3389 καὶ τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Ἰανουαρίου 1928», περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως ὑπογραφείσης τῇ 22 Νοεμβρίου 1928 κλπ.».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων Ὁ κ. Μπακάλμπασης, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ σωματείου ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων Ξάνθης.

§4Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Φλωριᾶς, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφοράν.

§6Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἀπουσιάζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀλλὰ συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχήν του διότι πρόκειται περὶ ὀλίγων διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τοὺς Μακεδονικοὺς ἀγῶνας προσέφερον καὶ τὸ σῶμα των ἀκόμη καὶ ἔμειναν ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῆς πατρίδος καὶ ἐδέησεν κατόπιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον νὰ φοιτήσουν διὰ ν’ ἀποκτήσουν τὸ πτυχίον τοῦ καθηγητοῦ. Εἰς αὐτοὺς τοὺς διδασκάλους ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει τὰ δίκαιά των παράπονα καὶ προαχθῶσι καὶ αὐτοὶ εἰς τμηματάρχας αʹ καὶ βʹ τάξεως, διὰ νὰ δυνηθῶσιν νὰ ζήσωσιν καὶ αὐτοί.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἴδιος, ἐπὶ ἀναφορᾶς καπνεργατῶν συνδέσμου Σερρῶν.

§8Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Τὴν συνιστῶ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων Συνεχίζεται ἡ συζήτησις, ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, περὶ τοῦ λιμένος τοῦ Πειραιῶς. Ὁ κ. Βερδέλης ἔχει τὸν λόγον.

§10Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, διότι αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου, δεδομένου, ὅτι εἶχον ἀσχοληθῆ πρὸ τριετίας μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀντελήφθην, ὅτι τὰ ἐκτελούμενα ἔργα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσουν, οὔτε διὰ τὰς ἀμέσους ἀνάγκας τοῦ λιμένος Πειραιῶς πολὺ δὲ μᾶλλον, διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ ἀπωτέρου μέλλοντος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου μοὶ ἐγεννήθη καὶ ἡ ἀμφιβολία, ὅτι αἱ χερσαῖαι ἐγκαταστάσεις τοῦ Πειραιῶς δὲν ἦσαν ἐπαρκεῖς. Ἡ κίνησις τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἶναι χαρακτηριστικὴ λόγῳ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν εἰσερχομένων καὶ ἐξερχομένων πλοίων. Ἡ κίνησις αὕτη ὑπερβαίνει τὰς 35.000 σκάφη, ἀτμόπλοια καὶ ἱστιοφόρα ἐνῷ ἡ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ κίνησις μόλις ὑπερβαίνει τὰς 6.000. Λόγῳ τῆς κινήσεως ταύτης ἔλεγον ἀπὸ τότε, ὅτι πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν διὰ τὸν Πειραιᾶ ἕνα ἀρκετὸν μῆκος προκυμαιῶν, τὰς ὁποίας δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τῶν κρηπιδωμάτων. Καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι καὶ μετὰ τὴν κατασκευὴν τῶν πρώτων ἔργων, τὰ πλοῖα δὲν πλευρίζουν εἰς τὸν Πειραιᾶ. Ἀπὸ τότε προσεπάθησα νὰ ἐπιτύχω ἕνα μεγαλύτερον μῆκος προκυμαιῶν, ἀλλ’ εὑρέθην πρὸ τῆς δυσκολίας τῆς παρουσιαζομένης ἐκ τοῦ ὅτι ὁ ὅρμος οὗτος εἰς μικρὰν ἀπὸ τῆς παραλίας ἀπόστασιν ἔχει μέγα βάθος, δι’ αὐτὸ ἐξητάσθη ποία λύσις ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Δύο λύσεις παρουσιάζονται: ἡ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου καὶ ἡ τοῦ Φαλήρου. Διὰ τό Φάληρον ὅμως ἀπαιτεῖται κατασκευὴ νέας διώρυγος ἑνούσης αὐτὸ μὲ τὸν Πειραιᾶ, ἥτις ὅμως αὕτη θὰ ἐστοίχιζε πολύ, τὸ Φάληρον δὲ ἔχει πλὴν τούτου τὸ μειονέκτημα, ὅτι κατασκευαζομένου ἐκεῖ ἑνὸς λιμένος, θὰ ἐνεκροῦτο ὁ Πειραιεύς, ἐνῷ τὸ τοιοῦτον δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ προκειμένου περὶ τοῦ λιμένος τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ὅστις θὰ ἠδύνατο πολὺ εὐκόλως νὰ προφυλαχθῇ ἐκ τῶν ἀνέμων. Θὰ ἠδύνατο ἐντὸς τῆς περιοχῆς αὐτῆς νὰ κατασκευασθῇ εἷς λιμὴν ἐπαρκῶν, διὰ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας, ὅστις θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὸ ἀπώτερον μέλλον νὰ συνδεθῇ μὲ τὸν Πειραιᾶ καὶ ν’ ἀποτελέσῃ μετ’ αὐτοῦ ἕνα λιμένα. Διὰ τοῦ λιμένος τοῦ Ἁγίου Γεωργίου δὲν θὰ εἶχε νὰ βλαφθῇ τὸ παράπαν ὁ Πειραιεύς, διότι ἐκεῖ θὰ ἐγίνοντο αἱ ἀπαραίτητοι ἐγκαταστάσεις καὶ θὰ ἔμενεν ὅλη ἡ κίνησις εἰς τὸν Πειραιᾶ. Κατὰ τὸ 1926 ἐπληροφορήθην, ὅτι ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ μηχανικὸς Κελενέκ, ὅστις ἐδημοσίευσε τὰ ὅσα σχεδὸν εἶχον εἴπει ἐγώ, ἔλεγον δὲ ἐγὼ τότε, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς δὲν εἶναι λιμὴν τοπικοῦ χαρακτῆρος, ὅστις προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν Πειραιᾶ μόνον ἢ καὶ τὴν περιφέρειαν τῆς Ἀττικῆς, ἀλλ’ εἶναι ὁ πρῶτος λιμὴν τῆς Ἑλλάδος ἔνθα φθάνουσιν ὅλα τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορεύματα ἅτινα ἐξ αὐτοῦ ἀποστέλλονται εἰς τὰς διαφόρους πόλεις τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς μεγάλης ἐμπορικῆς κινήσεως τοῦ Πειραιῶς ἔχομεν καὶ μεγάλην λιμενικὴν κίνησιν, διότι πλεῖστα ὅσα πλοῖα ἔρχονται εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς καὶ φεύγουν αὐθημερόν· καὶ ὑπὸ τὰς δύο συνεπῶς μορφὰς ἐξεταζόμενος ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς ἔχει μεγάλην ἀνάγκην δημιουργίας προκυμαιῶν, ὄπισθεν δ’ αὐτῶν μεγάλων ἐκτάσεων, διὰ νὰ δέχωνται αὗται τὰ διάφορα προσπλέοντα πλοῖα. Ἔλεγον, ὅτι ὁ Πειραιεὺς δὲν δύναται ν’ ἀποτελεσθῇ ἀπὸ μίαν σειρὰν κρηπιδωμάτων ὡς προέβλεπε τότε τὸ σχέδιον. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ προέβλεπον, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς οὕτω κατασκευαζόμενος δὲν θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποτελέσῃ ἀπολύτως ἀσφαλῆ λιμένα, διότι θὰ ἔλειπεν ἀπὸ αὐτὸν ὁ προλιμήν, ὅστις χρησιμεύει ὄχι μόνον διὰ τὴν ἀναμονὴν τῶν πλοίων, ἀλλὰ προφυλάσσει καὶ τὸν λιμένα ἀπὸ τοὺς ἀνέμους. Ἔλεγον δὲ προσέτι, ὅτι ὁσονδήποτε δαπανηρὰ καὶ ἂν ἦτο ἡ κατασκευὴ ἑνὸς τοιούτου λιμένος, ἦτο αὕτη ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ γίνῃ. Τὸ τοιοῦτον συνέβη καὶ εἰς τὴν Νεάπολιν καὶ εἰς Μασσαλίαν. Διὰ τὸν λιμένα τῆς Νέας Ὑόρκης δαπανῶνται ἐτησίως 57.000.000 δολλαρίων, διὰ δὲ τὸν λιμένα τοῦ Ἀμβούργου ἐξωδεύθησαν 400.000.000 φράγκα χρυσᾶ, εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ ἐξοδευθῶσι καὶ διὰ τὸν Πειραιᾶ χρήματα, διότι ἄνευ χρημάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι τὰ μεγάλα ἔργα τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς. Εἰς τὸν λιμένα δὲ τοῦτον συμβαίνει καὶ τὸ ἑξῆς παράδοξον: Ὑπάρχει μία λιμενικὴ ἐπιτροπή, ἥτις διαχειρίζεται ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα ἀνεξελέγκτως, φρονοῦσα, ὅτι εἰς οὐδένα ἔχει νὰ δώσῃ λόγον διὰ τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἡ λιμενικὴ αὕτη ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει καμμίαν προϊσταμένην ἀρχήν, ἐπέτυχε δὲ ν’ ἀποσπάσῃ καὶ παρὰ τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας καὶ νὰ διορίσῃ διευθυντὴν τῶν ἔργων αὐτῶν τὸν μόνον δυνάμενον νὰ ἔχῃ γνώμην ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων τὸν κ. Λιμπρίτην, ὅστις ἦτο ὁ μόνος λιμενολόγος μετὰ τὸν θάνατον τοῦ πρώην διευθυντοῦ τοῦ Πολυτεχνείου Γκίνη. Ἀνέγνωσα δὲ πρὸ ἡμερῶν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς μετὰ τοῦ διευθυντοῦ τῶν ἔργων μετέβησαν εἰς τὴν Εὐρώπην, διὰ νὰ μελετήσουν τοὺς νεωτέρους λιμένας. Εὐτυχῶς ἀνέγνωσα, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, θὰ καλέσῃ εἰδικοὺς λιμενολόγους. Ὅ,τι δὲ συμβαίνει μὲ τὸν λιμένα Πειραιῶς, συμβαίνει καὶ μὲ τοὺς ἄλλους λιμένας τῆς Ἑλλάδος, ἔνθα αἱ λιμενικαὶ ἐπιτροπαὶ νομίζουν, ὅτι εἶναι ἀνεξέλεγκτοι. Ἀλλ’ ἐκτός, ἀπὸ τὸ καθαρῶς λιμενικὸν σημεῖον ἐπέστησα τὴν προσοχὴν εἰς τὸ ὅτι ὀφείλομεν εἰς τὸν Πειραιᾶ, νὰ ἐγκαταστήσωμεν μίαν ἐλευθέραν ζώνην. Ἡ ἐργολήπτρια ἑταιρεία διέπραξε τὸ σφάλμα νὰ προβλέψῃ τιμὰς ἐξαιρετικῶς χαμηλάς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συνετέλεσεν εἰς τὴν δημιουργίαν ὅλων αὐτῶν τῶν διαφορῶν αἵτινες ἐγεννήθησαν. Ἡ ὑδατίνη λεκάνη τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἶναι μεγαλυτέρα ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους λιμένας τοὺς ἔχοντας τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν πλοίων. Ὁ Ἀμερικανὸς μηχανικὸς Κὼρ ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ κατασκευὴ πλοίων χωρητικότητος 150.000 τόννων μὲ βάθος μόνον 12 μέτρων καὶ ἅτινα πλοῖα θὰ ἦσαν ἐμπορικῶς ἐκμεταλλεύσιμα δεδομένου, ὅτι θὰ ἐκινοῦντο διὰ πετρελαιομηχανῶν. Ἀλλ’ ἀσχέτως αὐτῶν ἡ περιοχὴ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς συγκεντρώνει τὰ πλεονεκτήματα πόλεων ἐπιδεχομένων βιομηχανικὴν ἐξέλιξιν. Σήμερον ἔχομεν ἐργοστάσια, ἅτινα ἔχουν ἀνάγκην ἀκτῶν. Πρέπει δὲ τὰ ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα παραλαμβάνουσι τὰς πρώτας ὕλας διὰ τῆς θαλάσσης, νὰ εἶναι πλησίον τῶν λιμένων. Εἰδικώτερον δὲ οἱ ἀλευρόμυλοι καὶ τὰ σφαγεῖα. Ἐξ ὅλου ὅμως αὐτοῦ τοῦ θορύβου προῆλθεν καὶ τὸ καλό, ὅτι ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ συνεκινήθη, ὀφείλει δὲ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ πείσῃ αὐτὴν νὰ δεχθῇ τὰ προτεινόμενα μέτρα, ἅτινα συντείνουν εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ λιμένος. Ὁ Κελενὲκ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχε τὴν ἰδέαν, νὰ ἐπιτύχωμεν νέα κρηπιδώματα ἐντὸς τῆς ξηρᾶς. Ἡ ἰδέα αὕτη ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ἀξία πάσης προσοχῆς. Ὁ δὲ προϋπολογισμὸς διὰ τὴν δαπάνην ταύτην, θ’ ἀνέλθῃ μόνον εἰς 40.000.000. Ἀλλὰ τὰ σχέδια ταῦτα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσι δεκτὰ ὑπὸ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις κωφεύει εἰς πᾶν ὑποδεικνυόμενον μέτρον. Ἐπείγει ἀπολύτως νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ καὶ τὸν ἔλεγχον τῶν κατασκευαζομένων ἔργων. Ἀπεφασίσθη σήμερον ἡ ἐγκατάστασις ἑνὸς λιμένος εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον. Δυστυχῶς καὶ ἐκεῖ τίποτε δὲν θὰ γίνῃ, διότι ὡς κατασκευάζηται οὗτος δὲν θὰ ἱκανοποιῇ τὰς ἀνάγκας οὔτε τοῦ ἀμέσου μέλλοντος. Εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα στενῆς ἀντιλήψεως, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ θέσωμεν τὰς βάσεις ἑνὸς μεγάλου σχεδίου, τὸ ὁποῖον νὰ κατασκευασθῇ τμηματικῶς. Ἡ πρότασις περὶ τοῦ Φαλήρου εἶναι λίαν σεβαστή. Θὰ ἠδύνατο δὲ τοῦτο νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς ναυτικὸς λιμήν. Πρέπει ὅμως νὰ συμβάλῃ καὶ τὸ Κράτος εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων τούτων, διότι μὲ τὰ χρήματα ἅτινα διαθέτει ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσι τὰ μεγάλα ταῦτα ἔργα. Θεωρῶ περιττὸν νὰ τονίσω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἶμαι εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως δι’ οἱανδήποτε συζήτησιν διὰ τὸ μέλλον, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἶμαι δὲ εὐτυχής, διότι μοῦ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὰ ὅσα εἶχον εἴπει ἄλλοτε (χειροκροτήματα).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβληθείσης προτάσεως ἐκ μέρους 10 βουλευτῶν, περὶ γενικεύσεως τῆς συζητήσεως, ἡ συζήτησις γενικεύεται. Ὁ κ. Ι. Λεωνίδας ἔχει τὸν λόγον.

§12Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Οἱ κ. κ. προλαλήσαντες ἐξέθεσαν λεπτομερέστατα τὰ τοῦ ζητήματος τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Βεβαίως καὶ ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτὰ ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μᾶλλον θὰ κοπιάσω τὴν Βουλὴν παρὰ νὰ προσθέσω τι νεώτερον καὶ τι λεπτομερέστερον ἐξ ὅσων οἱ κύριοι προλαλήσαντες συνάδελφοι ἀνέπτυξαν. Εἰς τὸ ζήτημα βεβαίως τοῦ λιμένος Πειραιῶς ὀφείλει πρὸ παντὸς ἡ Κυβέρνησις, ν’ ἀποδώσῃ σοβαρότητα μεγαλυτέραν, διότι βεβαίως δὲν πρόκειται περὶ λιμένος τῆς πόλεως Πειραιῶς, ἀλλὰ περὶ λιμένος τοῦ Κράτους περὶ τοῦ πρώτου ἐμπορικοῦ λιμένος τοῦ Ἔθνους. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ λιμὴν αὐτὸς ὅπως ἐν τῷ σχεδίῳ τῷ ὑπάρχοντι ἐκτελῆται εἶναι πραγματικὰ ἐλλειπής. Ἐλλειπὴς καθότι τὸ σχέδιον αὐτό, ὡς ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τὸ γνωρίζω πρὸ 20ετίας. Ἔκτοτε εἶχε συνταχθῆ, ἔχει προπονηθῆ τὸ σχέδιον.

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι δά, τὸ σχέδιον τὸ σημερινόν.

§14Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Μὲ μικρὰς μεταβολὰς κ. Πρόεδρε.

§15Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Τόσον ἀναχρονιστικὸν εἶναι τὸ σχέδιον κ. συνάδελφε;

§16Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Μάλιστα, ἴσως καὶ πλέον τῶν 20 ἐτῶν καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ ὑφίσταται ἡ αὐτὴ γνώμη καὶ ἡ αὐτὴ ἀπόφασις τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ σχεδίου αὐτοῦ. Ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς, ὅπως οἱ πλεῖστοι τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων γνωρίζουν, διότι χρησιμοποιεῖται διὰ τὴν μετάβασιν ἑκάστου ἐξ ἡμῶν εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, διαιρεῖται εἰς τρία τμήματα: εἶναι ὁ προλιμήν, εἶναι ὁ κεντρικὸς λιμήν, εἶναι καὶ ὁ λιμὴν τῶν ἁλῶν. Ἤρχισεν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ παλαιοῦ αὐτοῦ σχεδίου τοῦ μεταβληθέντος ἴσως ἐν μέρει πρὸ 4 ἐτῶν. Ἡ πρώτη ἐκτέλεσις ἐγένετο ἡ τῶν μονίμων δεξαμενῶν.

§17Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ἐγένετο ἕνας διαγωνισμὸς διεθνής. Ἀπετάθημεν εἰς τὰ 1918, ἂν δὲν ἀπατῶμαι εἰς τρεῖς μεγάλους οἴκους ἐκτελοῦντας λιμενικὰ ἔργα καὶ προεκαλέσαμεν μελέτας, περὶ κατασκευῆς τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Τὴν ἐποχὴν δὲ ἐκείνην εἴχομεν ἐδῶ εὐτυχῶς καὶ εἰδικοὺς λιμενολόγους οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦσαν νὰ κρίνουν. Εἷς δ’ ἐξ αὐτῶν ἀτυχῶς ἀπεβίωσεν καὶ ἦτο πράγματι εἰδικώτατος λιμενολόγος. Οἱ ἄλλοι δύο ἔκαμαν ἕν σχέδιον τὸ ὁποῖον κατόπιν μετερρυθμίσθη ἐπὶ τῇ βάσει ἰδεῶν τοῦ κ. Ζαχαρία. Πάντως τὸ σχέδιον αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν νέαν διαρρύθμισιν τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἐνῷ προηγουμένως ἐγένετο σκέψις περὶ κατασκευῆς μικρῶν κρηπιδωμάτων, ἔγιναν κατόπιν μεγάλα κρηπιδώματα, ὅπως τὰ πλοῖα ἐν εἴδει σιδηροδρομικῆς ἁμαξοστοιχίας, πλευρίζουν.

§18Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Κακὴ σκέψις αὐτή.

§19Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ξεύρω.

§20Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Κακὴ ἡ σκέψις αὐτή, θὰ σᾶς ἐξηγήσω διὰ ποῖον λόγον.

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ ἐπεκράτει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λιμενικῶν ἀντιλήψεων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὥστε δὲν πρόκειται περὶ τοῦ παλαιοῦ σχεδίου.

§22Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Νὰ σᾶς εἴπω, διατὶ λέγω, ὅτι πρόκειται περὶ παλαιοῦ. Πρὸ διετίας μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα καὶ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω νὰ ἴδω τὸ σχέδιον καθότι διηύθυνα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐκάλεσα τὸν πρόεδρον τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς ἐν Ἀθήναις καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ πάρῃ μαζί του τὸ σχέδιον τοῦ λιμένος. Πραγματικῶς ἔφερε τὸ σχέδιον καὶ παρετήρησα αὐτὸ καὶ εἶδα, ὅτι ἦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε πρὸ εἴκοσι ἐτῶν ἢ καὶ περισσότερον ἀκόμη.

§23Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τότε σημαίνει, ὅτι δὲν ἀπεδέχθησαν τὸ νέον σχέδιον.

§24Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Φαίνεται. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι σήμερον ἡ ἐκτέλεσις τοῦ λιμένος Πειραιῶς περιορίζεται εἰς εὐθυγράμμισιν τῆς φυσικῆς καταστάσεως τοῦ λιμένος.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Προβλέπονται μὲ τὸ νέον σχέδιον μέγιστοι προβλῆτες οἱ ὁποῖοι περιορίζουν τὴν θαλασσίαν ἐπιφάνειαν.

§26Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Αὐτὸ θὰ ἦτο πραγματικῶς μία ἐκτέλεσις ἡ ὁποία ἐπεβάλετο διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ναυτιλιακὰς καὶ τὰς ἐμπορικάς, ἀλλὰ δυστυχῶς τοιοῦτον τι δὲν γίνεται. Γίνεται μία εὐθυγράμμισις τῆς φυσικῆς καταστάσεως τοῦ λιμένος.

§27Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Μεταξὺ τῶν μελετωμένων νέων ἔργων τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν διαρρύθμισιν τῆς ἀνατολικῆς λεκάνης τοῦ λιμένος εἶναι καὶ ἡ κατασκευὴ προβλήτων, διὰ τὰ πλοῖα τῆς ἀκτοπλοΐας.

§28Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Σήμερον ἀπὸ τὴν ἐργοληπτικὴν ἑταιρείαν δὲν γίνεται ἄλλο τι, παρὰ ἡ εὐθυγράμμισις τοῦ προλιμένος. Ἡ εὐθυγράμμισις καθὼς γνωρίζετε δι’ ἕνα λιμένα προσφέρει ἐλαχίστην ὑπηρεσίαν. Ἐρχόμεθα εἰς τὸν κεντρικὸν λιμένα. Ὁ κεντρικὸς λιμὴν ἤρχισεν ἐπίσης νὰ ἐκτελῆται κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, νὰ εὐθυγραμμῆται πρὸς τὸ δυτικὸν μέρος πρὸς τὴν Ἰετωνίαν ἀκτὴν καὶ ἐξακολουθῇ νὰ πλησιάζῃ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου πρὸς τὸν λιμένα τῶν ἁλῶν χωρὶς νὰ ἴδωμεν κανένα προβλῆτα. Πολλοὶ τῶν κ. συναδέλφων θὰ ἔχουν ταξειδεύσει καὶ θὰ τοὺς ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἴδουν λιμένας Εὐρωπαϊκοὺς καὶ θὰ ἀντελήφθησαν, ὅτι οἱ λιμένες εἴτε τεχνητοὶ εἶναι, εἴτε φυσικοί, μεταβάλλονται εἰς μικροὺς λιμένας, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξηθῶσιν τὰ κρηπιδώματα, διότι ἡ βάσις ἑνὸς μεγάλου λιμένος εἶναι ἡ ἐπέκτασις τῶν κρηπιδωμάτων καὶ οὐχὶ ἡ ἐπέκτασις τῆς θαλασσίας ἐπιφανείας τοῦ λιμένος ἡ ὁποία δὲν ἔχει οὐδένα σκοπόν, διότι ἡ θαλασσία ἐπιφάνεια ἄλλοτε ἐχρησιμοποιεῖτο, διὰ τὴν ἀγκυροβολίαν τῶν πλοίων τὰ ὁποῖα ἐκανόνιζον, διὰ τῶν ἰδίων των δυνάμεων τὴν ἀγκυροβολίαν αὐτῶν, ἐνῷ σήμερον εἰς ὅλους τοὺς μεγάλους λιμένας τῆς Εὐρώπης δὲν γίνεται ἀγκυροβολία, ἀλλ’ εἶναι τὰ ρυμουλκὰ τὰ ὁποῖα περιλαμβάνουν τὰ ἀτμόπλοια, εἴτε μικρά, εἴτε μεγάλα καὶ τὰ μεταφέρουν, διὰ νὰ πλευρίσουν καὶ θ’ ἀρχίσῃ ἡ ἐξαγωγὴ ἡ τε ἐπιβατικὴ καὶ ἡ ἐμπορική. Τοιοῦτόν τι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς δὲν παρουσιάζει. Ἐν ἀρχῇ παρέλειψα νὰ εἴπω, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἢ δὲν θὰ εἶναι, διὰ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τὰς ναυτιλιακὰς καὶ τὰς ἐμπορικὰς καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ μέλλοντος. Ἐγὼ τὸν θεωρῶ πλέον ἢ ἐπαρκῆ, ἀλλ’ ἀναλόγως διαρρυθμιζόμενον δηλαδὴ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν ἐντελῆ τροποποίησιν τοῦ σχεδίου, τὴν νέαν διαρρύθμισιν τοῦ λιμένος κατὰ τρόπον, ὥστε ν’ αὐξηθῇ ἡ ἔκτασις τῶν κρηπιδωμάτων εἰς βαθμὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πλευρίζουν πολὺ περισσότερα ἀτμόπλοια, ἴσως ὁ τριπλάσιος ἢ τετραπλάσιος ἀριθμὸς ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πλευρίζουν σήμερον. Εἶναι ὅμως μία σπουδαία καὶ σοβαρὰ ἀνάγκη, ὅσον ἀφορᾷ τὴν κίνησιν τοῦ λιμένος, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀκτοπλοΐαν. Ἡ ἀκτοπλοΐα πραγματικῶς εἶναι ἐκείνη ἡ κίνησις ἡ λιμενικὴ ἡ ὁποία φέρει τὰς μεγαλυτέρας δυσκολίας εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς. Πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ τοῦτο ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς ὁ ὁποῖος ὀνομάζεται «λιμενικὴ ἐπιτροπὴ» ὁ ὁποῖος πρὸ παντὸς ἄλλου ὀφείλει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, διότι πρὸ καιροῦ γίνεται συζήτησις περὶ πλευρίσεως ἀτμοπλοίων καὶ κατωρθώθη μετὰ πατάγου νὰ ἑορτασθῇ ἡ ἡμέρα ἐκείνη, διὰ τὸ πλεύρισμα 2 ἢ 3 ἀτμοπλοίων εἰς ἕναν ὡρισμένον προβλῆτα τοῦ Πειραιῶς, τὸν προβλῆτα τῆς Τρούμπας.

§29Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Πῶς δὲν κατέθηκε καὶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον......

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι καὶ αὐτὸ κἄτι τι, διότι ἀπεβιβάσαμεν ἀπ’ ἐκεῖ προχθὲς τὸν Γκράντι καὶ ἔλλειψε τὸ αἶσχος τῆς βάρκας.

§31Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Οὐδέποτε ἐσκέφθη ἡ ἐπιτροπὴ περὶ τῆς μεγάλης πραγματικῆς κινήσεως, διότι ἡ ἀκτοπλοΐα ἔχει ἕνα μεγάλον ἀριθμὸν ἀτμοπλοίων καὶ διότι ἡ κίνησις εἶναι μεγάλη καὶ εἰσέρχονται καὶ ἐξέρχονται καθ’ ἡμέραν 10 ἕως 15 πλοῖα τῆς ἀκτοπλοΐας.

§32Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. 15 καὶ μερικὲς ἡμέρες καὶ 18 ἕως 20.

§33Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν 35 χιλιάδων κατ’ ἔτος ποὺ ἐδώσατε, πρέπει νὰ εἶναι 80 καθημερινῶς.

§34Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὁ ἀριθμὸς εἶναι 31 χιλιάδες. Ὑπολογίζονται καὶ οἱ ἔνοπλοι καὶ οἱ ἄοπλοι.

§35Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Εἶναι καταπληκτικὴ ἡ κίνησις. Εἶναι τὸ ζήτημα ἀκριβῶς τῶν ἀτμοπλοίων τὸ ὁποῖον ἔφερε τὴν μεγάλην ἐμπορικὴν κίνησιν τοῦ λιμένος καὶ τὸ ὁποῖον δὲν τὸ ἐπρόσεξε ἕως τώρα ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ὁμολογῶ, ὅτι ἀπαρτίζεται ἀπὸ ἀνθρώπους εὐϋπολήπτους, φειδωλοὺς εἰς τὴν δαπάνην τοῦ ταμείου τοῦ λιμενικοῦ. Δὲν ἐφρόντισα νὰ λεπτολογήσω τὰ ζητήματα αὐτά, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τὰ ζητήματα τὰ σοβαρὰ τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Βεβαίως τὸ Κράτος δὲν ἐπενέβη οὐσιαστικῶς ποτὲ εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ καὶ ἄφησε τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν μόνον του νὰ κανονίσῃ τὰ ζητήματα αὐτά. Λοιπὸν εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ἐπαναλαμβάνω, σπουδαιότατον τὸ ζήτημα τῆς ἀκτοπλοΐας. Ἐγὼ εἶχον ὑποδείξει τότε τὸν τρόπον τοῦ καθορισμοῦ καὶ τῆς ἐν γένει κινήσεως ἰδίως τῆς ἀκτοπλοΐας, ἐπειδὴ ἐπὶ τριακονταετίαν δύναμαι νὰ εἴπω παρακολουθῶ τὴν κίνησιν αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθην. Ἡ ἀκτοπλοΐα ἠδύνατο νὰ στεγασθῇ, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὸν λιμένα τῶν ἁλῶν, ναὶ μὲν εἶναι μικρὸς λιμὴν ἀλλὰ κατάλληλος διὰ τὴν ἀκτοπλοΐαν δυνάμενος νὰ φέρῃ πολλὰ ἀτμόπλοια, τὸ ὅλον αὐτῶν ν’ ἀγκυροβολῇ ἐκεῖ καὶ ἑπομένως νὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τὸν καθαρῶς ἐμπορικὸν λιμένα, διότι ὁ κεντρικώτερος λιμὴν εἶναι ὁ καθαρῶς ἐμπορικὸς λιμήν. Ὑπάρχει ἕνας τρόπος ὁ ὁποῖος δύναται βεβαίως νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τήν, οὕτως εἰπεῖν, ἐγκατάστασιν τῶν πλοίων τῆς ἀκτοπλοΐας λιμένα. Ἐγὼ περιορίζομαι εἰς μερικὰς λεπτομερείας χωρὶς νὰ φέρω τὰ γενικὰ ζητήματα, διότι ὅλα τὰ ἱστιοφόρα πλοῖα ἐξωτερικοῦ καὶ ἐσωτερικοῦ ὅλα αὐτὰ θὰ κανονισθῶσιν προκειμένου νὰ γίνῃ ἕνα ἄριστον σχέδιον τοῦ λιμένος, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς ἐπαναλαμβάνω τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ἐκτελεῖται ἀκόμη. Καὶ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ δὲν γνωρίζει ἀκόμη καὶ αὐτὴ ποῦ θὰ καταλήξῃ. Λοιπὸν δύναται αὐτὸ κάλλιστα νὰ τακτοποιηθῇ καὶ τὰ τρία διαμερίσματα αὐτὰ τοῦ λιμένος τοῦ Πειραιῶς νὰ χρησιμοποιηθῶσι καταλληλότερον, αὐτὰ τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ γίνουν, τοιουτοτρόπως, ὥστε νὰ γίνουν ν’ αὐξήσῃ καὶ ἡ ἔκτασις τῶν κρηπιδωμάτων διὰ πολλῶν προβλήτων καὶ οὕτω πως καὶ ὁ χῶρος τοῦ λιμένος νὰ εἶναι μεγαλύτερος. Τώρα δὲν θέλω νὰ ἔλθω καὶ ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν εἰς τὰ τεχνικὰ ζητήματα, διότι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένη ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ κατὰ τρόπον διαλέξεως, οὕτως εἰπεῖν, τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πειραιῶς, διότι βεβαίως αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἔκαμαν οἱ κ. συνάδελφοι, ἐμελέτησαν λαμπρὰ τὸ ἔργον ἐξέθεσαν αὐτὸ μετὰ πολλῶν λεπτομερειῶν καὶ μετὰ μεγάλης τέχνης αὐτὰ εἶναι, ἄλλα δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον αὐτὰ θὰ ἐφαρμοσθοῦν καὶ αἱ γνῶμαι των καὶ αἱ ἰδέαι των, ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ σχεδίου τοῦ λιμένος. Δι’ αὐτὸ πάντως ἐμμένω εἰς τὴν γνώμην των ὅπως καὶ πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐζήτησα, ὅπως ἀνατεθῇ εἰς μίαν ἐπιτροπήν, εἰς μίαν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν, τὸ λιμενικὸν ζήτημα Πειραιῶς. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσε τὸ ζήτημα, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι μία ἐπιτροπὴ τεχνικὴ ἡ ὁποία ν’ ἀναλάβῃ τὴν μελέτην τοῦ ἔργου. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευθῶμεν τελείως εἰς ἐμπόρους καὶ εἰς μηχανικοὺς τοῦτο τὸ ἔργον ἑνὸς λιμένος πρέπει νὰ προέλθῃ ἀπὸ διαφόρους γνώμας, ἠμποροῦν πρὸ παντὸς νὰ χρησιμοποιήσωσι τὸν ἐμπορικὸν κόσμον, τὸν βιομηχανικὸν κόσμον, τὸν κόσμον τῶν ἐφοπλιστῶν.....

§36Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὸν ναυτικὸν κόσμον.

§37Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Πάντως ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ σχηματισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν δὲ πρέπει νὰ εἶναι πολυμελὴς ἐπιτροπή, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι ἀπὸ ὀλίγα μέλη τὰ ὁποῖα νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσουν μίαν γνώμην, διότι ἐὰν βεβαίως ὑπεισέλθουν μέλη τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζουν τὰ ζητήματα αὐτά, θὰ ἔχωμεν μίαν συζήτησιν ἄκαρπον. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτή, θ’ ἀποβλέψῃ κυρίως νὰ ζητήσῃ γνώμας εἰδικῶν ἀπὸ ὀργανώσεις τοιαύτας, ἐμπόρων, βιομηχάνων κλπ. καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅταν ζητήσῃ τὰς γνώμας καὶ σχηματίσῃ καὶ γνώμην ἐκ τῶν διαφόρων αὐτῶν ὀργανώσεων τότε βεβαίως, θὰ καλέσῃ τοὺς καταλληλοτέρους μηχανικοὺς εἰς τοὺς ὁποίους θ’ ἀναθέσῃ τὴν ἐκπόνησιν ἑνὸς σχεδίου ἑνιαίου καὶ τελειωτικοῦ.....

§38Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Διὰ τὸ Φάληρον;

§39Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω... Τὸ σχέδιον αὐτὸ θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ γίνῃ μία συνεδρίασις, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ, ἀντιλαμβάνεται ὅλα τὰ ζητήματα, ἐπίσης ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, θὰ λάβῃ μέρος καὶ τελειωτικῶς νὰ τεθῇ πλέον ὡς βάσις ἕνα σχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ μέλλοντος. Διότι ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν συζητοῦντες ἐδῶ τὸ ζήτημα δὲν γνωρίζω τί ἀποτέλεσμα, θὰ ἔχωμεν καὶ ἑπομένως ἂν θὰ εἶναι καὶ πρακτικὴ ἡ συζήτησις, διὰ νὰ δώσωμεν πραγματικὸν ἀποτέλεσμα. Ἐὰν θέλετε τὸ ζήτημα τοῦ Φαλήρου τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε βεβαίως εἶναι ζήτημα χρήματος. Ἀλλὰ εἰς τὸ Φάληρον δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἐμπορικὸς λιμήν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν δύο ἐμπορικοὺς λιμένας, ὅπως γνωρίζετε τὸ νὰ ἔχωμεν δύο ἐμπορικοὺς λιμένας εἰς ἀπόστασιν τοιαύτην ὁ εἷς ἀπὸ τὸν ἄλλον δὲν ἔχει τοῦτο κανένα σκοπόν, ἐκτὸς ἂν ἐγκαταστήσωμεν καὶ ἐκεῖ ἰδίας ἐγκαταστάσεις, τελωνειακὰς ἀποθήκας οἵας ἔχει καὶ ὁ Πειραιεὺς καὶ νὰ κανονισθῇ τὰ μὲν ἀτμόπλοια νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸν λιμένα τοῦ Φαλήρου, τὰ ἄλλα δέ, τὰ εἰς τὸν τοῦ Πειραιῶς. Ἀλλὰ καὶ ἂν αὐτὸ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ δὲν δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας, διότι εἶναι τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον. Πῶς θὰ κανονισθῇ αὐτὸ ὅταν πρόκειται ἕνα ἀτμόπλοιον νὰ ἐκφορτώσῃ γενικὸν ἐμπόριον εἰς τὸν γενικὸν λιμένα, ὁπότε εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταφερθῇ μέρος αὐτοῦ εἰς ἄλλον λιμένα, διὰ ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὸν τόπον τοῦ προορισμοῦ του; Γνωστοῦ ὄντως μάλιστα ὅτι τὰ ἐμπορεύματα ἐπιβαρύνονται μὲ μεγάλας μεταφορικὰς δαπάνας, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ εἶναι ὁ σκοπὸς ὁ ὑποτιθέμενος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας. Ἕνας λιμὴν τοιοῦτος, εἶδος zéte ἠδύνατο νὰ γίνῃ εἰς τὸ νέον Φάληρον καὶ ἐσωτερικῶς μία προβλής, ὅπως τὰ ἀτμόπλοια τὰ μὲ περιηγητὰς ἐρχόμενα μὴ εἶναι ἐκτεθειμένα.

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὥστε μόνον διὰ τοὺς περιηγητάς; μήπως καὶ σήμερον ὅταν ἔρχωνται ἐκεῖ δὲν ἀγκυροβολοῦν;

§41Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ἀκριβῶς ἀνέφερα τοῦτο εἰπών, ὅτι εἶναι ζήτημα χρήματος, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ λιμένος Πειραιῶς εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ κάμῃ, ἐὰν τὸ Κράτος θελήσῃ νὰ κάμῃ τὴν πολυτέλειαν αὐτήν, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἕνα κόσμον ὁ ὁποῖος ἔρχεται διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὸν τόπον, τότε εἶναι περιττὸς ὁ λιμὴν νὰ γίνῃ καὶ ἂς περιορισθῇ νὰ διαρρυθμίσῃ τὸν νῦν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἐμποριακὰς καὶ ναυτιλιακὰς ἀνάγκας.

§42Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Εἴπατε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν δύο λιμένας. Ἡ Μασσαλία ἔχει 20 λιμένας καὶ ποῖος λέγει, ὅτι τὸ Φάληρον δὲν εἶναι εἰς ἀσφαλῆ θέσιν; Ἀλλὰ προσέτι τὸ Φάληρον εἶναι ἀκριβῶς εἰς τὸν Πειραιᾶ, εἰς τὸν τομέα μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, συνδέεται δὲ μετὰ τοῦ Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν μὲ σιδηροδρομικὰς ἀρτηρίας καὶ ἑπομένως δὲν δύναται γίνῃ νὰ λόγος, ὅτι δὲν ἔχει συνέχειαν.

§43Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Πρόκειται περὶ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου. Τοῦτο δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν τὸ νὰ εὑρίσκεται ὁ λιμὴν διὰ ξηρᾶς πλησίον τοῦ ἄλλου λιμένος. Πρόκειται νὰ μεταφερθῇ τὸ ἐμπόριον ἀπὸ τὸν ἕνα λιμένα εἰς τὸν ἄλλον.

§44Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Διότι καὶ τὸ Φάληρον θὰ ἔχῃ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον καὶ ἐμπόριον γενικόν.

§45Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Δηλαδὴ πρέπει νὰ γίνωσι νέα τελωνεῖα; ἀλλὰ διὰ ποῖον σκοπόν;

§46Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Διὰ νὰ κερδίσωμεν 30 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα χάνονται κατὰ μῆνα ἀπὸ τὸ λαθρεμπόριον.

§47Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν εἶναι ἐπαρκὴς ὁ λιμὴν ὃν θεωρεῖ ἐπαρκῆ ὁ κ. Λεωνίδας· τὸ ζήτημα ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ, διὰ τῆς συγκροτήσεως μιᾶς ἐπιτροπῆς καὶ παρακαλῶ νὰ συστηθῇ αὕτη.

§48ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν μᾶς εἴπατε, διὰ τὸν λιμένα τοῦ Ἁγίου Γεωργίου.

§49Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ὡμίλησα περὶ βιομηχανικοῦ λιμένος.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σακαλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§51Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀσχολουμένη ἡ Βουλὴ μὲ τὸν λιμένα τῶν Ἀθηνῶν δὲν καταναλίσκει βεβαίως τὸν χρόνον εἰς ὑπόθεσιν δευτερευούσης τάξεως. Μὲ τὴν πεποίθησιν δέ, ὅτι καὶ ἡ συζήτησις δὲν θ’ ἀπομείνῃ ἄκαρπος, προσέρχομαι νὰ ἐκθέσω καὶ ἐγὼ τὰς ἀπόψεις μου, ἐλπίζων νὰ συντελέσω κατά τι εἰς τὴν διαφώτισιν σπουδαιοτάτου προβλήματος, διὰ τὴν λύσιν τοῦ ὁποίου ἀπαιτοῦσαν χίλια πεντακόσια ἴσως ἑκατομμύρια αἱ σχετικαὶ ἀποφάσεις αἵτινες λαμβάνονται ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ τῆς δημοσίας γνώμης, ἀπὸ ἓν τοπικὸν καὶ ἀπὸ ἓν κεντρικὸν συμβούλιον, βουλευόμενα ἐντὸς αἰθουσῶν ἑρμητικῶς κεκλεισμένων. Ἐξ ὅσων ἀνέπτυξαν οἱ προλαλήσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι σαφῶς νομίζω ἐτέθη τὸ ζήτημα κατὰ πόσον, διὰ τοῦ Πειραϊκοῦ λιμένος ἱκανοποιοῦνται αἱ ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας προορίζεται νὰ ὑπηρετῇ ὁ λιμὴν τῆς πρωτευούσης. Ἡ λιμενοποίησις τοῦ Φαλήρου εἶναι ζήτημα παρεπόμενον. Τίθεται τοῦτο μόνον ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ ἐλύετο ἀποφατικῶς ἡ ἐπάρκεια τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ ἐν τούτοις νὰ φέρω τὸν λόγον πρῶτα ἐπὶ τοῦ παρεπομένου ζητήματος. Θὰ προχωρήσω κατὰ τὴν τάξιν αὐτήν, ὄχι διὰ τὸ εὐάλωτον τῆς Φαληρικῆς θέσεως, ἀλλὰ διότι πιστεύω καὶ θὰ προσπαθήσω ν’ ἀποδείξω, ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη ἀπεδεικνύετο ἀνεπαρκὴς ὁ Πειραϊκὸς λιμὴν καὶ συνεπῶς ἐπεβάλετο νὰ ἀναζητήσωμεν ἄλλην γειτονικὴν ἀκτὴν πρὸς ἵδρυσιν τοῦ λιμένος τῆς πρωτευούσης, πάλιν δὲν θὰ ἐπετρέπετο ν’ ἀποβλέψωμεν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν εἰς τὴν ἀκτὴν τοῦ Φαλήρου. Εἰς καμμίαν δηλαδὴ περίπτωσιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ Φάληρον ὡς ἐμπορικὸς λιμήν. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Κράτους ὡς ἐπίνειον τῆς πρωτευούσης χρησιμοποιεῖται ὁ Πειραιεὺς καὶ ὄχι ἄλλη γειτονικὴ ἀκτή, δὲν ὑπῆρξεν ἀπόρροια εἰδικῆς μελέτης ἀποσκοπούσης τὴν ἀνεύρεσιν τῆς μᾶλλον καταλλήλου θέσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος τῶν Ἀθηνῶν. Ὑπῆρξε ἁπλῆ συνέχεια καταστάσεως καθιερωμένης, εἴκοσι τέσσαρες τώρα αἰῶνες, ἀφ’ ὅτου ἄρχων τῶν Ἀθηνῶν ὁ «κράτιστος τῶν παραχρῆμα γνώμων καὶ τῶν μελλόντων ἄριστος εἰκαστής» ὀξέως διέκρινε ὅ,τι εὐκρινῶς αὐτὴ ἡ φύσις ὑπέβαλεν, ὅτι ὁ Πειραιεὺς ἦτο λιμὴν αὐτοφυής, ἐνῷ τὸ Φάληρον, τὸ ἕως τότε ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τῶν Πελασγῶν ὡς ἐπίνειον χρησιμοποιούμενον ἦτο ἀκτὴ ἀναπεπταμένη.

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι κατὰ πόσον ὁ Πειραιεὺς θὰ εἶναι ἐπαρκής. Παρὰ τοῖς ἀρχαίοις δὲ ἡ λέξις λιμὴν εἶχε σημασίαν διάφορον τῆς σημερινῆς.

§53Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ὁ μακαρίτης Θεμιστοκλῆς, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἀνέφερα δὲν ἐφαντάζετο τὴν τόσον μεγάλην πρόοδον τῆς ναυτιλίας μαζὶ μὲ τὰς ἄλλας προόδους.

§54Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Παρατηρήσεις ὀρθόταται. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κανεὶς φυσικὸς λιμὴν δὲν ἠμπορεῖ ἄνευ καταλλήλου διασκευῆς ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ναυτιλίας καὶ τῆς ἐμπορίας ὡς ἔχουν διαμορφωθῇ, ὡς ἤρχισαν νὰ διαμορφώνωνται ἀπὸ τὰ μέσα περίπου τοῦ παρελθόντος αἰῶνος μὲ τὴν προϊοῦσαν μεγέθυνσιν τοῦ πλοίου καὶ μὲ τὴν κατὰ συνέπειαν αὐτῆς τεραστίαν ἀνάπτυξιν τοῦ θαλασσίου ἐμπορίου. Ἀλλὰ εἶναι ἀληθὲς ἐπίσης, κύριοι, ὅτι κατὰ κανόνα οἱ φυσικοὶ λιμένες καταλλήλως διασκευασθέντες ἀπέβησαν λιμένες τοῦ συγχρόνου τύπου. Ὁσάκις δὲ παρὰ πᾶσαν διασκευὴν δὲν ἀνταπεκρίνοντο ἕνεκα τῶν περιωρισμένων διαστάσεών των εἰς τὴν ὁλονὲν αὐξάνουσαν κίνησιν τῆς ναυτιλίας καὶ τῆς ἐμπορίας κατεσκευάζοντο πλησιέστατα αὐτῶν παραρτήματα, λιμενίσκοι (bassins) ἐν συνεχείᾳ ἢ μή, καὶ ἀπετελέσθησαν τὰ συγκροτήματα λιμένων. Τῶν συγκροτημάτων τούτων ὅμως πάλιν πυρῆνες ἀπέμειναν κατὰ κανόνα οἱ διασκευασθέντες φυσικοὶ λιμένες. Σχετικῶς ἤδη μὲ τὸν Πειραϊκὸν λιμένα ὑποστηρίζουν μερικοί, ὅτι πρακτικῶς εἶναι ἀδύνατον παρὰ πᾶσαν διασκευὴν νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας προορίζεται νὰ ὑπηρετῇ ὁ λιμὴν τῶν Ἀθηνῶν καὶ πρὸς τούτοις, ὅτι δὲν ἐνδείκνυται ν’ ἀποτελέσῃ οὔτε τὸν πυρῆνα λιμενικοῦ συγκροτήματος. Καὶ ζητοῦν νὰ ὑποκαταστήσουν εἰς τὴν θέσιν τοῦ Πειραιῶς, ὡς λιμένος τῆς Πρωτευούσης τὸ Φάληρον. Ἡ γνώμη αὐτὴ δὲν εἶναι νέα. Ὑπὲρ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου καὶ τῆς οὐσιαστικῆς συνεπῶς ἐγκαταλείψεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς ὑπερεμάχησαν εἰς τὸ παρελθὸν ὁ κ. Μερκούρης πρώην δήμαρχος Ἀθηνῶν, ὁ κ. Δάσιος πρώην νομάρχης Ἀττικῆς καὶ ὁ ἐκ Σύρου ναυτοδιδάσκαλος μακαρίτης Κοτσοδίλης. Ὁ μακαρίτης ἐγοητεύετο ἀπὸ τὴν ἀνεξάντλητον ἐπάρκειαν τῆς ἀκτῆς, ἡ ὁποία ἐκτείνεται ἀνατολικῶς τοῦ Πειραιῶς, ἀπὸ τὰς ὑπωρείας τῆς Καστέλλας ἕως τὴν Βουλιαγμένην διότι ἔθετε τὴν ἀρχήν, ὅτι τὸ λιμάνι πρέπει νὰ ἔχῃ ἐξησφαλισμένην ἐπάρκειαν ὄχι διὰ τριάντα ἢ σαράντα χρόνια, ἀλλὰ δι’ ἑκατόν, διακόσια, τριακόσια χρόνια, διὰ χρονικὴν περίοδον, δηλαδὴ τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ διαπεράσῃ καὶ ἡ ἰσχυροτέρα ὑγιὴς διορατικότης. Διὰ τὴν ἰσορρόπησιν ὅμως φαίνεται τῶν καταλυτικῶν τοῦ Πειραϊκοῦ λιμένος τάσεων ἐξεδηλώθησαν πρὸ δέκα ἢ δώδεκα ἐτῶν καὶ ἄλλαι ἀντιλήψεις, συμπίπτουσαι μὲ τὰς ἀντιλήψεις τῶν φαληριζόντων, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Πειραϊκοῦ λιμένος, ἐκ διαμέτρου ὅμως πρὸς αὐτὰς διϊστάμεναι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀκτήν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ διὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ μεγάλου λιμένος. Κατὰ τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς ἡ κατάλληλος θέσις δὲν πρέπει νὰ ζητῆται ἀνατολικῶς τοῦ Πειραιῶς εἰς τὸ Φάληρον, ἀλλὰ δυτικῶς, εἰς τὸ στενὸν τῆς Σαλαμῖνος. Τὸν πυρῆνα τοῦ νέου λιμενικοῦ συγκροτήματος θ’ ἀπετέλει ὁ ὅρμος τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, τὸ Κερατσίνι εἰς τὴν ἀκτὴν δὲ τὴν ἐκ τοῦ ὅρμου αὐτοῦ μέχρι τοῦ Περάματος ἐκτεινομένην εἰς μῆκος τεσσάρων περίπου χιλιομέτρων, θαυμασίως τῷ ὄντι προσφερομένην πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν, θὰ κατεσκευάζοντο κατὰ τὰς ἀνάγκας ὅσοι θὰ ἀπῃτοῦντο τεχνητοὶ λιμενίσκοι (bassins). Τὴν γνώμην αὐτὴν πρῶτος, καθ’ ὅσον γνωρίζω, ἀνέπτυξε κατὰ τὸν δυνατὸν εὐγλωττότερον τρόπον ὁ κ. Στυλιανὸς Λελούδας εἰς μελέτας πολλοῦ λόγου ἀξίας διὰ τὰς περιεχομένας πολλὰς καὶ ὡς ἐγὼ νομίζω γενναίας ἀληθείας σχετικῶς μὲ τὰ σχέδια τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ τοῦ λιμένος των. Μετ’ ὀλίγον καὶ ἄλλη περὶ τὰς ὄχθας τοῦ Ἀθηναϊκοῦ λιμένος ἀνέθαλπε σχολή, ἀναζητοῦσα νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα τοῦ λιμένος. Ἐνεφανίσθη δημοσίᾳ πρὸ τεσσάρων μόλις ἐτῶν, ἡ γέννησίς της ὅμως ἔλαβε χώραν πράγματι πρὸ ἑπτὰ ἐτῶν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Πειραιῶς. Καὶ τὶ τάχα ἐπρέσβευε ἡ περίεργος αὐτὴ σχολή; Ρέκτης καὶ ἀγαπητὸς συνάδελφος, ὁ συμπολίτης μου κ. Ἠσαΐας, ἐπιδοθεὶς μετὰ ζήλου εἰς τὴν λύσιν τοῦ λιμενικοῦ προβλήματος, ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὴν ἐπιδιώξῃ ἐν πνεύματι συμβιβασμοῦ ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν γνωμῶν. Ἱκανοποιοῦσε συμμέτρως τόσον τοὺς ἐμμένοντας εἰς τὰ πάτρια, ὅσον καὶ τοὺς ἐπαναστατικούς, τοὺς ἀγωνιζομένους εἰς βάρος τοῦ Πειραιῶς διελκυστίνδα, τοὺς ἕλκοντας τὸ λιμάνι πρὸς τὸ Φάληρον τοὺς μέν, πρὸς τὸ Κερατσίνι τοὺς δέ. Ὁ κ. Ἠσαΐας ἐπενόησε τὴν ὡς τὴν ὠνόμαζε «συνδυασμένην λύσιν» τὴν ὁποίαν ἐπετύγχανε μὲ τὴν βοήθειαν μιᾶς μεγάλης διώρυγος. Διὰ τῆς λύσεως αὐτῆς ὁ Πειραϊκὸς λιμὴν θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο καὶ ἐφεξῆς, ἀλλὰ ὡς εἶχε ἀκατασκεύαστος, ὡς ὁ Πορτοδράκο. Θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο τὸ Κερατσίνι, δηλαδὴ ὁ ὅρμος τοῦ Ἁγ. Γεωργίου καὶ θὰ ἐσχηματίζετο μία λεκάνη ἀξιόλογος εἰς τὸν ὅρμον τοῦ Φαλήρου, μεταξὺ τῶν ἐκβολῶν τοῦ Κηφισοῦ καὶ τῶν Τζιτζιφιῶν. Οἱ τρεῖς αὐτοὶ λιμένες–Πορτοδράκο, Κερατσίνι καὶ Τζιτζιφιὲς—θὰ συνεδέοντο μεταξύ των διορυσσομένης τῆς χέρσου, ἡ ὁποία τοὺς περιβάλλει. Δηλαδὴ μία διῶρυξ, πλάτους 100 μέτρων καὶ βάθους 10, ὁρμωμένη ἐκ τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου ἔφθανεν εἰς τὴν συνοικίαν Καμίνια τοῦ Πειραιῶς, ὅπου συνηντᾶτο μὲ τὴν ἄλλην διώρυγα, ἡ ὁποία ξεκινοῦσα ἀπὸ τὸ λιμανάκι τῶν ἁλῶν αὐτὴ καὶ διερχομένη ἀπὸ τὰ Καμίνια ἐπίσης ἐξέβαλεν εἰς τὴν Φαληρικὴν θάλασσαν, πέραν τῶν ἐκβολῶν τοῦ Κηφισοῦ. Ἦτο μία διῶρυξ ὀκτὼ χιλιομέτρων, ἡ ὁποία διέσχιζε παφλάζουσα συνοικισμούς, ἀγροὺς καὶ βράχους.

§55Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Δὲν ὑπῆρχον συνοικισμοὶ εἰς τὰ 1924.

§56Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1925 ποὺ ἐλανσάρατε τὴν διώρυγα ὑπῆρχον οἱ συνοικισμοί, καθὼς ὑπῆρχον καὶ οἱ βράχοι. Διὰ τῆς διώρυγος αὐτῆς ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος ἀπενήσωνε τὸν Πειραιᾶ, ἀποκαθιστῶν οὕτω τὴν παναρχαίαν κατάστασιν τὴν ὁποίαν οἱ γεωλογοῦντες εἰκάζουν ὑπάρξασαν εἰς τὸ μέρος αὐτό. Ἀλλὰ καὶ τῆς διώρυγος ἡ ἰδέα, νέα δὲν εἶναι. Πρῶτος ὁ Κελλενὲκ ἔρριψε τὴν πέτραν αὐτὴν εἰς τὸν γιαλὸν τοῦ Πειραιῶς. Εἰς τὰ 1890, ἐπὶ Τρικούπη, ἀρχηγὸς τῆς τότε Γαλλικῆς ἀποστολῆς μηχανικῶν, ἐπρότεινε τὴν κατασκευὴν μιᾶς διώρυγος ἑνούσης τὸν λιμενίσκων τῶν ἁλῶν μὲ τὸν ὅρμον τοῦ Φαλήρου, μιᾶς διώρυγος μετριόφρονος εἰς διαστάσεις καὶ εἰς δαπάνην. Ὑπελόγιζε, ὅτι θὰ ἐστοίχιζε 48.000 λίρας Ἀγγλικάς. Καὶ ὁ μετακληθεὶς διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς ἐπὶ Βενιζέλου εἰς τὰ 1911 ἢ 1912 Γερμανὸς μηχανικὸς Κοῦμμερ ἐσύστησε τὴν κατασκευὴν διώρυγος, ἀλλ’ ἀκόμη μετριοφρονεστέρας αὔλακος μᾶλλον (stichkana), ἡ ὁποία δὲν ἔφθανε κἂν εἰς τὸν Φαληρικὸν ὅρμον, ἀλλὰ μόνον μέχρι τῶν ἀλευρομύλων τοῦ Ἁλιπέδου. Προσομοίαν μὲ τὴν διώρυγα Κελλενὲκ υἱοθέτησε καὶ ἡ τεχνικὴ Ἀθηναϊκὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἐξεπόνησε εἰς τὰ 1917 σχέδιον ἀνακατασκευῆς τοῦ λιμένος Πειραιῶς, μίαν διώρυγα 200.000 λιρῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ κατὰ τὰ τρία αὐτὰ σχέδια ἐπρόκειτο περὶ διώρυγος τὴν ὁποίαν διέπλεον φορτηγίδες μόνον καὶ ἄλλα ἀνάλογα σκάφη. Ἡ ἐκπλήσσουσα ἰδέα ὅπως διὰ τῆς μεθόδου μιᾶς μεγάλης διώρυγος λυθῇ τὸ λιμενικὸν πρόβλημα διὰ διώρυγος δηλαδή, τὴν ὁποίαν θὰ διέπλεον μεγάλα ὑπερωκεάνεια ἀτμόπλοια, δὲν εἶναι ἰδέα θύραθεν ἐπιφοιτήσασα. Ἐβλάστησεν εἰς τὸν τόπον μας. Ὑπῆρξε ἰδέα τῶν ἐγχωρίων ἐρασιτεχνῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνασμενίζονται νὰ συντάσσουν per passatempo σκαριφήματα λιμένων, χωρὶς νὰ ἐνδοιάζουν καὶ νὰ διευθύνουν τὰς τύχας τοῦ μεγίστου τῆς Ἑλλάδος λιμένος, ἑνὸς τῶν πενήντα μεγάλων λιμένων τοῦ κόσμου. Μίαν λοιπὸν ὑγρὰν Νοεμβριανὴν ἑσπέραν, εἰς τὰ 1921, ὁ συμπολίτης κ. Καλλιμασιώτης ἐξετύλιξεν ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς ἕνα δράκοντα τεραστίων διαστάσεων, εἰς τὴν θέαν τοῦ ὁποίου οἱ λιμενικοὶ ἐπίτροποι κάθε ἄλλο παρὰ κατελήφθησαν ὑπὸ δέους. Μερικοὶ μάλιστα μετὰ θάρρους καὶ στοργῆς τὸν περιεπτύχθησαν, ἐνῷ θὰ κατετρόμαζε ἀσφαλῶς καὶ αὐτὸς ὁ υἱὸς τῆς Ἀλκμήνης. Ἦτο μία διῶρυξ τῶν 3.000.000 στερλινῶν! Εἰς αὐτὴν θὰ ἀνεμιγνύοντο τὰ θολὰ νερὰ τοῦ Βουρκάδου μὲ τὰ γλαυκὰ τοῦ Φαλήρου εἰς τὴν διώρυγα τὴν ἁμιλλωμένην κατὰ τὸ βάθος μὲ ἐκείνην τοῦ Σουέζ, ἡ ὁποία ἑνώνει ὡς γνωστὸν τὴν Μεσόγειον θάλασσαν μὲ τὸν Ἰνδικὸν ὠκεανόν. Τὴν διώρυγα αὐτὴν τοῦ κ. Καλλιμασιώτη ἐπεξεργασθεὶς ὁ κ. Ἠσαΐας τὴν ἐπεμήκυνε, τὴν διεπλάτυνε, τὴν ὤρυξε βαθυτέραν, προαγαγὼν αὐτὴν εἰς διώρυγα τῶν 6.000.000 λιρῶν καὶ μὲ τὸν ἄλλον αὐτῆς βραχίονα, τὸν πρὸς τὸ Κερατσίνι, εἰς διώρυγα τῶν 10.000.000 λιρῶν.

§57Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ἐγὼ εἶχον τὴν πρόνοιαν νὰ τὴν συνοδεύσω μὲ οἰκονομικὴν μελέτην διὰ τῆς ὁποίας, ὄχι μόνον ἡ διῶρυξ θὰ κατεσκευάζετο δωρεάν, ἀλλὰ θὰ ἐπερίσσευαν καὶ 80.000.000 φράγκα χρυσᾶ μὲ τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ διαπλατυνθῇ ὁ Ἰσθμὸς τῆς Κορίνθου.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπερίσσευαν καὶ τρία ἑκατομμύρια λίρες;

§59Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Καὶ κἄτι παραπάνω. Μὲ τὴν διώρυγα αὐτὴν τῶν κυρίων Καλλιμασιώτη καὶ Ἠσαΐα ἡ ἐγχώριος λιμενολογικὴ φαντασία προφανῶς ἂν ἔδωσε τὸ ἀνώτατον ἔξαρμά της, διότι μὲ τὸν τοκετὸν τῆς διώρυγος ἐξεδήλωσε καταφανῆ ἐξάντλησιν, ὡς ἐξηντλήθη καὶ ἡ ἀρχαία δραματικὴ φαντασία εἰς τὸν ἕνα τῶν τομέων της μὲ τοὺς Ὄρνιθας τοῦ Ἀριστοφάνους τοὺς οἰκοδομήσαντας τὴν νεφελοκοκκυγίαν. Εἰς τὸν ὁρίζοντα σήμερον δὲν ὑπάρχει διῶρυξ, οὔτε μεγάλη, οὔτε μικρά, οὔτε κἂν ὡς αὖλαξ τοῦ Κύμμερ. Ὁ κ. Ἠσαΐας ἀνερρόφησε τὴν διώρυγά του μέχρι σταγόνος. Τὴν ἰδικήν του ὁ κ. Καλλιμασιώτης, φιλοστοργότερος τὴν παρωχέτευσε εἰς τὸ ἀπώτερον μέλλον, θέλων νὰ δείξῃ φαίνεται καὶ μὲ τοῦτο πόσον τὸ πνεῦμα μερικῶν εἶναι ἱκανὸν νὰ δουλεύῃ ἀνάποδα πάντοτε. Διότι ἂν ἐπετρέπετο νὰ γίνηται λόγος περὶ διώρυγος, μεμετρημένων διαστάσεων ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁ λόγος προσῆκε εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ὄχι εἰς τὸ μέλλον, ἀφοῦ φραγμοὺς μόνον ἐπὶ φραγμῶν ἐπισωρεύει τὸ μέλλον διὰ τοιοῦτον ἔργον, δοθέντος ὅτι συνοικίζονται, ὁλονὲν καὶ πυκνότερον αἱ ἐκτάσεις τὰς ὁποίας θὰ ηὐλάκωνεν ἡ διῶρυξ. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν πλήρη ἐξάτμισιν τῶν διωρύγων, δὲν παρητήθη ὁ κ. Ἠσαΐας τοῦ ἄθλου νὰ λύσῃ τὸν λιμενικὸν γόρδιον. Ἀπάρας πρὸ τετραετίας ἀπὸ τὴν διώρυγα τοῦ κ. Καλλιμασιώτη προσωρμίσθη αἰσίως κατ’ αὐτὰς εἰς τὸν ὅρμον τοῦ μακαρίτη τοῦ Κοτσοβίλη. Σπεύδω νὰ ὁμολογήσω ἐν τούτοις, ὅτι υἱοθετῶν ὁ κ. συνάδελφος πότε τοῦ μὲν καὶ πότε τοῦ δὲ τὰς συλλήψεις ὅπως ἐπιλύσῃ τὸ ἀγωνιῶδες πρόβλημα, δὲν εἶναι καὶ στεῖρος φορεὺς ἀλλοτρίων ἰδεῶν. Ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ τὰς περιβάλῃ μὲ ὅλως ἰδιαιτέραν μορφήν, ἐξαιρέτως μάλιστα δελεαστικήν. Ὁ κ. Ἠσαΐας εἶναι μοναδικὸς νὰ κατασκευάζῃ μεγάλα λιμενικὰ ἔργα, ἔργα δαπανηρότατα ὡς γνωστόν, χωρὶς νὰ τοῦ στοιχίζουν μιὰ πεντάρα!

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δωρεάν, μπράβο.

§61Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Διὰ νὰ κάμῃ λόγου χάριν λιμάνι τὸ Φάληρον θὰ τοῦ χρειασθοῦν, λέγει, 600 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ τόσα τοὐλάχιστον ἑκατομμύρια θὰ εἰσπράξῃ, λέγει, ἀπὸ τὰ οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα θὰ δημιουργήσῃ μὲ τὴν ἐπίχωσιν τῆς Φαληρικῆς θαλάσσης. Θὰ ἐπιχώσῃ θάλασσαν ἐκτάσεως 170 ἑκταρίων, ἤτοι 1700 στρεμμάτων. Ἐκ τούτων 530 θὰ τὰ κρατήσῃ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ λιμένος, τὰ δὲ ὑπόλοιπα 1170, ἤτοι 1.170.000 τετραγωνικὰ μέτρα ποὺ μᾶς κάνουν ἀκριβῶς 2.000.000 τετραγωνικοὺς πήχεις, θὰ τὰ πουλήσῃ 300 τοὐλάχιστον δραχμὰς τὸν πῆχυν εἰς τὰς βιομηχανίας καὶ εἰς τὰ ἐμπορικὰ γραφεῖα ποὺ θὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὴν μέλλουσαν νὰ ἀναδύσῃ ἐκ τοῦ Φαληρικοῦ πυθμένος νέαν γῆν. Κι’ ἔτσι πιάνει τὰ 600 ἑκατομμύρια ποὺ ἐδαπάνησε. Ὁμολογῶ πῶς δὲν μὲ ἐκπλήσσουν παρὰ πολὺ οἱ λογαριασμοὶ αὐτοὶ τοῦ κ. Ἠσαΐα, διότι ἔχω λογαριασμοὺς τοῦ ἰδίου πολὺ περισσότερον ἐκπληκτικούς. Τοὺς ὑπῃνίχθη ὁ ἴδιος πρὸ ὀλίγου. Εἶναι οἱ λογαριασμοί του οἱ σχετικοὶ μὲ τὴν διώρυγα. Δι’ αὐτήν, διὰ τὸν ἕνα δηλαδὴ βραχίονά της, ἐλογάριαζε νὰ δαπανήσῃ διὰ κατασκευὰς καὶ δι’ ἀπαλλοτριώσεις 6.000.000 λίρες, ἀλλὰ θὰ ἐδημιουργοῦσε, λέγει, παρόχθια οἰκόπεδα 3.115.000 πήχεις, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπουλοῦσε τρεῖς λίρες τὸν πήχεων καὶ θὰ ἔπιανε φυσικὰ 9.345.000 λίρες. Ἀφοῦ ἐξ αὐτῶν ἀφαιροῦσε τὰ ἔξοδα, θὰ τοῦ ἔμεναν 3.345.000 λίρες, κέρδος καθαρόν, ἤτοι 1254 ἑκατομμύρια δραχμές. Μὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ διηκόλυνε τὴν πραγματοποίησιν μιᾶς ἄλλης μεγαλεπηβόλου ἰδέας, ὄχι ἰδικῆς του αὐτῆς, ἀλλὰ τοῦ ἄλλοτε συναδέλφου του ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν.....

§62ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ποιὸ ἦταν πάλι τὸ ἄλλο αὐτὸ μεγαλεπήβολον πρόγραμμα;

§63Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἦτο τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα. Ἕν τῶν κεφαλαίων αὐτοῦ, καθὼς θὰ ἐνθυμῆσθε ἴσως, ἦτο ἡ μεταφορὰ τοῦ πολεμικοῦ ναυστάθμου ἀπὸ τὴν Σαλαμῖνα ἐκεῖθεν τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, εἰς τὴν Ἀλκυονίδα νομίζω θάλασσαν ἢ τὸν Κρισσαῖον κόλπον. Ἀλλὰ πρὸ πάσης ἐκτελέσεως τοῦ κεφαλαίου τούτου τοῦ μεγάλου ναυτικοῦ προγράμματος ἀπῃτεῖτο νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ διαπλάτυνσις τῆς Κορινθιακῆς διώρυγος εἰς τρόπον ὥστε νὰ τὴν διαπλέουν τὰ Ἑλληνικὰ καὶ τὰ ἐνδεχομένως συμμαχικὰ ὑπερντρετνώτ. Ὡς δὲ διαβεβαιώνει ὁ κ. Ἠσαΐας μὲ τὰ 1254 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα θὰ ἐκέρδιζε ἀπὸ τὴν πειραϊκὴν διώρυγα, θὰ διεπλατύνετο εἰς τὸ διπλάσιον ἡ Κορινθιακή. Εἶναι προφανὲς λοιπόν, ὅτι ἐν συγκρίσει μὲ τοὺς διωρυγολογικοὺς λογαριασμοὺς οἱ Φαληρικοὶ εἶναι μετριώτατοι. Μὲ ἐκείνους κατεσκευάζετο μία μεγάλη διῶρυξ εἰς βάθος τῆς Σουεζίου ἐντελῶς δωρεάν, ἔμενε δὲ καὶ καθαρὸν κέρδος 1254 ἑκατομμύρια. Ἐνῷ μὲ τοὺς Φαληρικοὺς λογαριασμοὺς ἐπιτυγχάνονται πολὺ ὀλιγώτερα πράγματα. Ναὶ μὲν κατασκευάζεται δωρεὰν ἕνα μεγάλο λιμάνι, ἀλλὰ δὲν φαίνεται πολὺ πιθανὸν νὰ μένῃ καὶ ἀξιόλογον κέρδος. Ἀλλὰ καὶ ἔτσι περιμαζεμένοι οἱ Φαληρικοὶ λογαριασμοὶ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου μοῦ φαίνεται, ὅτι τὴν ἰδίαν ἕλκουν καταγωγὴν μὲ τοὺς διωρυγολογικούς. Καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ προέρχονται ἀπὸ τὴν γοητευτικὴν περιοχὴν τῆς Οὐτοπίας. Διότι ἐὰν παραβλέψωμεν τοὺς ἄλλους λόγους καὶ περιορισθῶμεν εἰς τὸ μπαροῦτι μόνον τοῦ ἐπαρχιακοῦ φρουράρχου θὰ ἐλέγαμεν: διὰ νὰ διαθέσουν 600 ἑκατομμύρια εἰς οἰκόπεδα αἱ βιομηχανίαι, ὅσαι θὰ ἤθελαν νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὴν νέαν γῆν τοῦ Φαληρικοῦ ὅρμου, θὰ ἔπρεπε νὰ διαθέτουν δέκα περίπου δισεκατομμύρια εἰς κεφάλαια ἐν συνόλῳ, δοθέντος ὅτι μία μὲ τὴν ἄλλην αἱ βιομηχανίαι καὶ μάλιστα αἱ κατεργαζόμεναι ὀγκώδεις ὕλας, αἱ κατ’ ἐξοχὴν ἐγκαθιστάμεναι πλησίον εἰς τοὺς σταθμοὺς τῶν θαλασσίων ὁδῶν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διαθέτουν εἰς γήπεδα μόνον περισσότερα τῶν 6 ἢ 7% τοῦ συνολικοῦ κεφαλαίου των. Ὅλαι ὅμως ἀνεξαιρέτως αἱ βιομηχανίαι τῆς Ἑλλάδος, παντὸς εἴδους καὶ μεγέθους, ὑπολογίζεται ὅτι ἐν συνόλῳ ἀντιπροσωπεύουν ὀκτὼ ἕως ἐννέα δισεκατομμύρια. Διὰ νὰ εἰσέλθωμεν, κύριοι βουλευταί, εἰς ὁπωσδήποτε σοβαρὰν ἐξέτασιν τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαληρικοῦ ὅρμου εἶναι πρὸ παντὸς ἀπαραίτητον ὅπως ἀποθέσωμεν ἐπὶ τῶν κυμάτων ὅλας τὰς χρυσᾶς προσδοκίας τοῦ κέρδους τῶν 600 ἑκατομμυρίων. Νὰ τὰς στείλωμεν εἰς τὸν ἄνεμον. Γήπεδα οἰκοδομήσιμα δημιουργοῦνται κατὰ κανόνα εἰς πᾶσαν κατασκευὴν ἢ ἀνακατασκευὴν λιμένος εἴτε διὰ τῆς ἐπιχώσεως θαλασσίων λωρίδων, εἴτε διὰ τῆς ἰσοπεδώσεως ἀνωμάλων χερσαίων χώρων. Ὥστε καὶ ἀπὸ ἀπόψεως αὐτῆς καμμίαν εἰδικὴν προνομίαν δὲν παρουσιάζει ἡ λιμενοποίησις τοῦ Φαλήρου. Ἔπειτα οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου, καθ’ ὅσον γνωρίζω συνέβη, νὰ καλυφθοῦν τὰ τεράστια ἔξοδα μεγάλων λιμενικῶν ἔργων διὰ τῆς δημιουργίας καὶ τῆς ἐκποιήσεως ἰσοπέδων χώρων. Κατὰ κανόνα, ὅπου δημιουργοῦνται τοιοῦτοι χῶροι χρησιμοποιοῦνται διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ λιμένος, διὰ τὰς περὶ τὸν λιμένα ὁδοὺς καὶ διὰ τὰς ἀποθήκας καὶ τὰ ὑπόστεγα. Ὁσάκις δὲ προέκυπτε καὶ περίσσευμα τοιούτων χώρων οἵτινες ἐξεποιήθησαν εἰς ἰδιωτικὰς βιομηχανίας, τὸ προϊόν τῶν τοιούτων πωλήσεων συνέβαλε ἁπλῶς πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ κόστους τῶν ἔργων· τίποτε περισσότερον. Καὶ συμβαίνουν οὕτω τὰ πράγματα ἐπειδὴ δὲν δημιουργοῦνται ἀπέραντοι ἰσόπεδοι χῶροι κατὰ πολὺ πέραν τῶν ἀναγκῶν τοῦ λιμένος, διότι ἐὰν ἐδημιουργοῦντο δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ νὰ χρησιμοποιηθοῦν ἀπὸ τὰς ἐγκαθισταμένας πλησίον τῶν λιμένων βιομηχανίας. Οὔτε ὅμως καὶ αἱ πωλούμεναι πωλοῦνται εἰς τιμὴν πολὺ ἀνωτέραν τοῦ κόστους. Διότι καὶ δυνατὸν ἐὰν ἦτο νὰ ἐπωλοῦντο ἐπικερδέστατα, θὰ ἦτο παράλογον, ἀφ’ ἑνὸς νὰ ἐκδηλώνῃ τὸ Κράτος τὴν εὔνοιάν του ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας μυριοτρόπως ἄλλως καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ αἰσχροκερδῇ εἰς βάρος της πωλοῦν ἐκβιαστικῶς εἰς αὐτὴν τὰ προϊόντα του εἰς τιμὴν δεκαπλασίαν τοῦ κόστους. Ἀλλὰ διὰ τὴν σοβαρὰν ἐξέτασιν τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου δὲν ἔχομεν ἀτυχῶς εἰς τὴν διάθεσίν μας ἱκανοποιητικῶς ἐξηκριβωμένα τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα. Ὁ κ. Ἠσαΐας μᾶς διαβεβαιώνει, ὅτι διὰ τὰ ἔργα οἰκοδομῆς δὲν θὰ χρειασθοῦν περισσότερα τῶν 600 ἕως 650 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ ὅση καὶ ἂν εἶναι ἡ καλὴ πίστις τοῦ κ. Ἠσαΐα—καὶ εἶναι καλλίστη ὡς γνωστὸν—μᾶς εἶναι τάχα ἀρκεταὶ αἱ διαβεβαιώσεις του; Πόσον δύσκολος εἶναι ὁ ὑπολογισμὸς τῆς δαπάνης θαλασσίων ἔργων! Εὔκολα δυνάμεθα νὰ ἀναλογισθῶμεν καὶ οἱ μὴ εἰδικοί. Πρὸς ἔνδειξιν τῆς δυσκολίας αὐτῆς ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ Πειραιῶς, ἡ ὁποία ἔχει συγκεκροτημένην ὁπωσδήποτε μηχανικὴν ὑπηρεσίαν, ἐκδώσασα διὰ δημοπρασίας πρὸς ἐκτέλεσιν τὰ ἐκτελούμενα ἤδη ἔργα διαρρυθμίσεως τμήματος τοῦ λιμένος, ἔπεσε ἔξω εἰς τοὺς ὑπολογισμούς της πόσον νομίζετε; Ἔπεσε ἔξω 85%.

§64Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μονάχα;

§65Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Βεβαίως τὸ παράδειγμα δὲν εἶναι κατὰ πάντα εὔστοχον, διότι ἡ ἐγχώριος ἐμπειρία περὶ τὰ θαλάσσια ἔργα εἶναι πενιχροτάτη. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅμως, ὅτι τὰ θαλάσσια ἔργα καὶ ὅπου ἡ περὶ ταῦτα ἐπιστήμη ἀκμάζει δὲν ἐπιτρέπουν προϋπολογισμοὺς πολὺ ἀκριβεῖς. Ὁπωσδήποτε, ἂν ὁ κ. Ἡσαΐας ὑπολογίζῃ ὅτι διὰ τὰ ἔργα οἰκοδομῆς ἐν Φαλήρῳ θὰ ἀρκέσουν 650 ἑκατομμύρια, ὀφείλω νὰ τὸν πληροφορήσω, ὅτι ὑπάρχουν ἄλλοι, μηχανικοὶ μάλιστα, οἱ ὁποῖοι χωρὶς εὐθύνην βεβαίως εἰκάζουν, ὅτι διὰ τὴν ἐν γένει λιμενοποίησιν τοῦ Φαλήρου θὰ χρειασθοῦν ἴσως τρία δισεκατομμύρια, ποσὸν ἐν πάσῃ περιπτώσει πολλαπλάσιον ἐκείνου ποὺ θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ἀνακατασκευὴν τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ τὴν λιμενοποίησιν τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου διὰ τὰ ὁποῖα ἄλλως τε ἔργα ἔχουν ἤδη δαπανηθῇ ὑπὲρ τὰ 200 ἑκατομμύρια. Φανερὸν δὲ εἶναι, ὅτι τὰ ἔργα οἰκοδομῆς διὰ τὰ ὁποῖα τίποτε δὲν μᾶς εἶπε ὁ κ. Ἡσαΐας, θὰ ἀπαιτήσουν πολὺ ἀνωτέραν εἰς τὸ Φάληρον παρὰ εἰς τὸν Πειραιᾶ, δοθέντος ὅτι ἐκτὸς ἄλλων θὰ χρειασθῇ διὰ τὴν σύνδεσιν τοῦ λιμένος Φαλήρου μὲ τὸ σιδηροδρομικὸν δίκτυον νὰ φέρωμεν τὰς γραμμὰς καί τῶν τριῶν σιδηροδρόμων–Ἀθηνῶν, Πελοποννήσου, Λαρίσσης— εἰς τὴν Φαληρικὴν ἀκτὴν καθ’ ὅλον τὸ μῆκός της καὶ εἰς τὰς δώδεκα Φαληρικὰς προβλήτας. Ὁ κ. συνάδελφος ἠμπορεῖ βέβαια νὰ εἰπῇ: «Καὶ ἀκριβώτερα ἐὰν στοιχίσῃ τὸ λιμάνι τοῦ Φαλήρου, κυττάξετε ὅμως τί λιμάνι σᾶς κάνω!...». Εὐρυτέρα ἡ ἔκτασις τοῦ ὕδατος πράγματι, μεγαλύτερα τὰ βάθη, μακρότερα τὰ κρηπιδώματα, δώδεκα αἱ προβλῆτες, περισσότεροι οἱ ἰσόπεδοι χῶροι... Δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι ἂν ἦτο θεμιτὸν νὰ μετετρέπετο εἰς λιμένα τὸ Φάληρον, θὰ ἐδημιουργεῖτο λιμὴν ἐπαρκέστερος τοῦ Πειραϊκοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἕπεται, ὅτι ἐπιβάλλεται ἐν πάσῃ περιπτώσει πάσῃ θυσίᾳ, δηλαδὴ ἡ ἀπόκτησις λιμένος ἐπαρκοῦς ὑπὲρ τὴν ἀνάγκην. Καὶ ὁ Φαληρικὸς λιμήν, ὡς μᾶς τὸν ἐμφανίζει ὁ κ. Ἡσαΐας, ὑπερβαίνει ἀληθῶς εἰς ὡρισμένα μάλιστα στοιχεῖά του καταπληκτικῶς τὴν ἀνάγκην. Θὰ θελήσῃ βέβαια νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον. Θὰ μᾶς εἰπῇ νὰ ἀναμετρήσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ μέλλοντος. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐὰν πράξωμεν, ἐὰν λελογισμένως ἀναμετρήσωμεν τὰς μελλοντικὰς ἀνάγκας, δὲν δικαιολογούμεθα νὰ σπείρωμεν τὰ ἑκατομμύρια ὅλῳ τῷ θυλάκῳ. Γνωρίζω, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ δὲν συμπλησιάζομεν οὐδὲ εἰς παρασάγγας μὲ τὸν κ. συνάδελφον. Ἐνθυμοῦμαι λόγου χάριν, ὅτι ἀπὸ τὸ 1924 προέβλεπεν, ὅτι ἐφέτος ὁ Πειραιεὺς θὰ ἐξεπερνοῦσε Μασσαλίαν καὶ Γένουαν εἰς κίνησιν ἐμπορικήν, ἐνῷ ὡς ἦτο φυσικὸν ἐξακολουθεῖ νὰ τηρῇ τὴν αὐτὴν πάντοτε εὐλαβῆ ἀπόστασιν ἀπὸ τοὺς δύο μεγίστους αὐτοὺς λιμένας τῆς Μεσογείου, νὰ ἔχῃ δηλαδὴ κίνησιν ἐμπορευμάτων μὴ ἀνερχομένην οὐδὲ εἰς τὸ τρίτον τῆς κινήσεως ἐκείνων. Διὰ νὰ ὑπερτριπλασιασθῇ δὲ ἡ κίνησις ἑνὸς μεγάλου λιμένος εἰς ἐμπορεύματα, χωρὶς νὰ μεσολαβήσῃ κοσμοϊστορικόν γεγονός, χρειάζονται νὰ παρέλθουν δεκαετηρίδες πολλαί, παρὰ πολλαί. Συγκεκριμένως ὁ κ. Ἡσαΐας προέβλεπεν, ὅτι ἡ ἐκ 2.100.000 τόννων περίπου ἐμπορικὴ κίνησις τοῦ 1924 θ’ ἀνεβιβάζετο τοὐλάχιστον εἰς 9.000.000 ἐφέτος, ἐνῷ τὸ λῆξαν ἔτος ἀνῆλθεν, ὡς μᾶς βεβαιώνουν εἰς 2.200.000. Καὶ εἶναι ἀρκετὰ ἱκανοποιητικὸν τὸ βῆμα τοῦτο ἀναπτύξεως τῆς ἐμπορικῆς κινήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς ὑπὸ τὰς συνθήκας μάλιστα τῆς καταστάσεώς του.

§66Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Μὲ λιμάνι ὅπως τοῦ Πειραιῶς ἡ κίνησις θὰ κατεβαίνῃ καὶ δὲν θ’ ἀνεβαίνῃ.

§67Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἀλλὰ τὸ λιμάνι αὐτὸ εἴχετε ὑπ’ ὄψει, κ. συνάδελφε, εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ 1925. Τὸ Φάληρον τὸ ἐπενοήσατε μόλις ἐσχάτως. Καὶ δυστυχῶς δὲν εἶναι ἀσαφῆ τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὸ Φάληρον στοιχεῖα. Ἀσαφῆ εἶναι καὶ τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς. Δὲν κατορθώνομεν νὰ πληροφορηθῶμεν οὔτε τὸ μῆκος τῶν κρηπιδωμάτων τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ὁ Πειραϊκὸς λιμὴν διασκευαζόμενος. Περὶ τῶν κρηπιδωμάτων αὐτῶν ὑπάρχουν πολλαὶ ἐκδόσεις. Εἰς μίαν ἢ καὶ πολλὰς ἀνακοινώσεις του ὁ κ. Καλλιμασιώτης ὑπολογίζει τὸ μῆκος τῶν κρηπιδωμάτων τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου εἰς 7.700 μέτρα. Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἐγκεκριμένον προγραμματικὸν σχέδιον ὁ λιμὴν Πειραιῶς θὰ ἔχῃ κρηπιδώματα μήκους 6.400 μέτρων, ὁ δὲ ὅρμος Ἁγίου Γεωργίου, κατὰ τὰ σχεδιάσματα τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, θὰ ἔχῃ κρηπιδώματα μήκους 2.200, ἤτοι ἐν ὅλῳ 8.600. Ἄλλος ὅμως πάλιν ἐπίτροπος λιμενικὸς ἀνακοινώνει, ὅτι τὰ κρηπιδώματα θὰ ἔχουν μῆκος 9.000 μέτρα. Αὐτὸς ἔχει τὸν πυρεττὸν τῆς αἰσιοδοξίας ἀνώτερον καὶ τοῦ κ. Ἠσαΐα, διότι τὶ δὲν ὁραματίζεται καὶ τὶ δὲν προφητεύει διὰ τὸν Πειραιᾶ! Ἀκούσετε νὰ θαυμάσετε. Ὁ Πειραιεύς, λέγει, προορίζεται νὰ γίνῃ τὸ πρῶτον λιμάνι τῆς Μεσογείου! Ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν τοῦ φαίνεται σπουδαῖον πρᾶγμα νὰ ξεπεράσῃ ὁ Πειραιεὺς τὴν Μασσαλίαν καὶ τὴν Γένουαν. Καὶ προσθέτει: Ἐνδοχώρα τοῦ Πειραιῶς δὲν θὰ εἶναι ἡ ἐγγὺς καὶ ἡ... ἄπω Ἑλλὰς μονάχα, οὔτε καὶ ὅλα μόνον τὰ Βαλκάνια. Ἐνδοχώρα τοῦ Πειραιῶς θὰ εἶναι ὁλόκληρος ἡ Εὐρώπη—tout le continent; Οὐδὲ κορέννυται μὲ τὰς πρὸς βορρᾶν καὶ δυσμὰς καταπληκτικὰς αὐτὰς κατακτήσεις ὁ κύριος λιμενικὸς ἐπίτροπος. Περιάγων τὸ βλέμμα ἀκόρεστον πρὸς νότον καὶ πρὸς ἀνατολὰς προφητεύει, ὅτι ὁ Πειραιεὺς μέλλει νὰ ἀκτινοβολήσῃ ἐμπορικῶς ὄχι μόνον εἰς τὴν ἀνατολικὴν Μεσόγειον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἄπω Ἀνατολήν. Τοῦτο, λέγει, θὰ γίνῃ ὅταν τὰ ἔξοδα τῆς χερσαίας μεταφορᾶς ὑποβιβασθοῦν εἰς τὸ ὅριον τῶν ἐξόδων τῆς θαλασσίας, ἐὰν ὄχι καὶ παρακάτω.

§68ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὰ ποιὸς εἶναι αὐτός;

§69Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Λιμενικὸς ἐπίτροπος ἀσκήσας καὶ τὴν προεδρίαν τῆς ἐπιτροπῆς κἄποτε, ὁ λυρικώτερος τῶν λιμενικῶν ἐπιτρόπων. Ἔχομεν λοιπὸν τρεῖς διαφορετικὰς ἐκδόσεις, ἐπίσημαι καὶ αἱ τρεῖς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀνάπτυγμα τῶν κρηπιδωμάτων τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου. Κατὰ τὴν πρώτην ἔκδοσιν τὸ ἀνάπτυγμα τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 7.700 μέτρα, κατὰ τὴν δευτέραν εἰς 8.600 καὶ κατὰ τὴν τρίτην εἰς 9.000. Διαλέγετε καὶ παίρνετε. Ἀλλὰ δὲν σταματᾷ ἡ ἀσάφεια εἰς τὸ μῆκος τῶν κρηπιδωμάτων, στοιχεῖον ἐν πάσῃ περιπτώσει οὐσιαστικώτατον διὰ τὸν λιμένα, ἀσάφεια ὀφειλομένη ὄχι τόσον εἰς τὰ πράγματα, ὅσον εἰς τὴν ἐξ ἀμελετησίας ἢ ἐξ ἐγκεφαλικοῦ μπουμπουνητοῦ ἀτελῆ γνῶσιν τῶν πραγμάτων. Τὰς ἀλληλοσυγκρουομένας ἀντιλήψεις περὶ τοῦ μήκους τῶν κρηπιδωμάτων τὰς συνταράσσει ἐπὶ μᾶλλον ἡ ὑπάρχουσα πολυγνωμία περὶ τῆς δυναμικότητός των. Ὁ κ. Καλλιμασιώτης λόγου χάριν δέχεται, ὅτι διὰ τῶν Πειραϊκῶν κρηπιδωμάτων ἠμποροῦν νὰ διακομίζωνται κατ’ ἔτος 700 τόννοι ἐμπορεύματα ἀπὸ κάθε γραμμικὸν μέτρον κρηπιδώματος. Ἄλλοτε πάλιν δέχεται μόνον 500 τόννους. Καὶ ἄλλοι ὄχι μικροτέρου κύρους μελετηταί, ὡς ὁ Κελενέκ, δέχονται ὀλιγωτέρους καὶ τῶν 500. Μία δὲ πολυμελεστάτη ἐπιτροπὴ δὲν ὑπολογίζει τὴν δυναμικότητα αὐτὴν ἀνωτέραν τῶν 400 τόννων. Διαλέγετε κ’ ἐδῶ καὶ παίρνετε. Μὲ στοιχεῖα λοιπὸν τοιαύτης θετικότητος, τοιαύτης δηλαδὴ ρευστότητος, δὲν ἠμπορεῖ φυσικὰ νὰ συναχθῇ συμπέρασμα δυνάμενον νὰ σταθῇ στὰ πόδια του, διότι κυττάξετε πόσον διαφορετικὰ ἐξαγόμενα προκύπτουν ἀπὸ τὰ παρατεθέντα ρευστὰ στοιχεῖα, μὲ βάσιν τὸ διαφορετικὸν κατὰ τὰς τρεῖς ἐκδόσεις μῆκος τῶν κρηπιδωμάτων καὶ μὲ συντελεστὴν ἀποδόσεως αὐτῶν κατὰ γραμμικὸν μέτρον, τοῦτον ἢ ἐκεῖνον, τοὺς 400 ἢ 700 τόννους, ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε, ὅτι ὁ λιμὴν Πειραιῶς μαζὶ μὲ τὸν ὅρμον Ἁγίου Γεωργίου θὰ εἶναι ἱκανοὶ νὰ ὑπηρετήσουν τὴν ἑξῆς ἐτησίαν κίνησιν ἐμπορευμάτων: Πρώτη ἔκδοσις — τόννοι 3.080.000 ἕως 5.390.000 Δευτέρα ἔκδοσις — τόννοι 3.440.000 ἕως 6.020.000 Τρίτη ἔκδοσις — τόννοι 3.600,000 ἕως 6.300.000 Ἡ γκάμμα, δηλαδὴ τῆς ἱκανότητος τοῦ λιμένος ἀρχίζει ἀπὸ 3.080.000 τόννους καὶ ἀναβιβάζεται εἰς 6.300.000 Εἶναι γκάμμα πρωτοφανῶς πλουσία. Προφανὲς ὑποθέτω λοιπὸν εἶναι, ὅτι μὲ λογαριασμοὺς τόσον εὐρέως κυμαινομένους, ἀφ’ ἑνὸς ὡς πρὸς τὴν δαπάνην τὴν ὁποίαν θ’ ἀπαιτήσῃ τὸ Φάληρον, ὅπως μετατραπῇ εἰς ἐμπορικὸν λιμένα ἀφ’ ἑτέρου ὡς πρὸς τὴν ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν θ’ ἀποκτήσῃ διαρρυθμιζόμενος ὡς διαρυθμίζεται ὁ λιμὴν Πειραιῶς, εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ οἱαδήποτε συγκριτικὴ ἔρευνα μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν λιμένων. Ἀλλ’ ἂς ἐπαναλάβωμεν τὸ νῆμα τῆς φαληρολογίας. Ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν πάσης πιθανότητος πιθανώτερον φαίνεται, ὅτι διὰ τὴν λιμενοποίησιν τοῦ Φαλήρου θ’ ἀπητεῖτο δαπάνη πολὺ ἀνωτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν διασκευὴν τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ διὰ τὴν λιμενοποίησιν τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου. Δυσαναλόγως ἀνωτέρα καὶ ἂν ὑπ’ ὄψει ληφθῇ ἡ ἐπὶ πλέον ἐπάρκεια τοῦ πρώτου. Παραλόγως δὲ ἀνωτέρα, ἐφ’ ὅσον θ’ ἀπαιτηθῇ τοιαύτη δαπάνη, διὰ τὴν ὑπερεπάρκειαν τοῦ φαληρικοῦ λιμένος, κατὰ τὸ περισσὸν αὐτῆς, ἄρα δαπάνη ματαία. Ἀλλὰ ἐκτὸς τῆς δαπάνης αὐτῆς ἡ ὁποία ἀναφέρεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ ἔργα τὰ πρὸς λιμενοποίησιν τοῦ Φαλήρου, θὰ ἐπραγματοποιεῖτο καὶ ἄλλη δαπάνη, ἡ ὁποία παραδόξως ὄχι μόνον δὲν ὑπελογίσθη ὡς τοιαύτη ἐκ μέρους τῶν φαληριζόντων, ἀλλὰ διεστράφη καὶ εἰς κέρδος. Εἶναι ἡ ἀκαταμετρήτου ὄγκου ζημία, τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίστατο μὲ τὴν λιμενοποίησιν τοῦ Φαλήρου ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς, μία μεγαλούπολις 250.000 κατοίκων. Ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς εἶναι προσηρμοσμένη ὁλόκληρος πρὸς τὸν λιμένα της, ἀφοῦ εἰς τὸν λιμένα της ὀφείλει καὶ τὴν γέννεσιν καὶ τὴν μεγίστην ἀνάπτυξίν της. Ὁ λιμὴν εἶναι καθαυτὸ ὁ ἄξων τῆς πόλεως. Πῶς εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ ἐννοηθῇ μετατόπισις τοῦ ἄξονος μιᾶς μεγαλουπόλεως χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ ἀνατροπή της; Διότι περὶ ἀνατροπῆς τοῦ Πειραιῶς πρόκειται καὶ ὄχι περὶ ζημίας μερικωτέρας. Ἐγκαταστάσεις βιομηχανικαί, ἐγκαταστάσεις ναυτικαί, ἐγκαταστάσεις ἐμπορικαί, τὰ συνακόλουθα πρὸς αὐτὰς παντοῖα κτίσματα καὶ γραφεῖα, θὰ ἐξεμηδενίζοντο κατ’ ἀξίαν, ἀφοῦ θὰ ἐχρηστεύοντο. Σειραὶ οἰκοδομῶν καὶ οἰκοπέδων ἐκτεινόμεναι εἰς μῆκος ἕξ χιλιομέτρων καὶ εἰς βάθος χιλίων περίπου μέτρων θὰ κατέπιπτον εἰς τὸ δέκατον καὶ εἰς τὸ εἰκοστὸν τῆς ἀξίας των, ὡς νὰ ἐγίνοντο οἰκοδομαὶ καὶ οἰκόπεδα τῆς Ραφίνας. Ἄλλα γήπεδα, τὰ ἀπὸ τὴν Σούδαν ἕως τὸ Βοϊδολίβανον θὰ ἀνετιμῶντο βεβαίως, ἀλλὰ ἐκ τῆς ἀνατιμήσεως αὐτῶν δὲν θ’ ἀπεζημιώνωνται αἱ οἰκοδομαὶ καὶ αἱ παντοῖαι ἐγκαταστάσεις τοῦ Πειραιῶς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ καθεστῶσα οἰκονομικὴ ἰσορροπία μιᾶς μεγαλουπόλεως θὰ ἀνετρέπετο καὶ ὁ Πειραιεὺς θὰ ἐπάθαινε ὅ,τι ἠπειλήθη νὰ πάθῃ ἡ ὑδρόγειος μὲ τὸ σχέδιον τοῦ μίστερ Βάρδικαν, ὅστις καθὼς μᾶς διηγεῖται ὁ Ζὺλ Βέρν, ἐπενόησε νὰ μετατοπίσῃ τὸν ἄξονα τῆς γῆς διὰ νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὰ γαιανθρακωρυχεῖα τοῦ βορείου πόλου. Θὰ ἐξεμιδενίζοντο λοιπὸν ἀξίαι δισεκατομμυρίων, ἀλλὰ θὰ ἐδαπανῶντο καὶ ἄλλα δισεκατομμύρια, ὅπως αἱ ἀχρηστευθεῖσαι βιομηχανικαί, ναυτικαὶ καὶ ἐμπορικαὶ ἐγκαταστάσεις τοῦ Πειραιῶς μὲ τὰ συνακόλουθά των κτίσματα ἐγκατασταθοῦν εἰς τὴν ἀκτὴν τὴν ἀπὸ Καστέλλας ἕως τοῦ Ξηροτάγαρου καὶ εἰς τὴν χέρσον εἰς τὴν ὁποίαν θὰ μετατραπῇ μέγα τμῆμα τῆς Φαληρικῆς θαλάσσης. Τὴν καταπλήσσουσαν ἐν τούτοις ἄποψιν αὐτὴν οἱ φαληρίζοντες τὴν ἀντιπαρέρχονται. Παρέσχουν μάλιστα εἰς τὸν Πειραιᾶ τὴν καθησυχαστικὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι δὲν ἔχει τίποτε νὰ πάθῃ, ἂν μετατεθῇ ὁ λιμὴν τῆς πρωτευούσης ἐκ τοῦ δυτικῶς τῆς Πειραϊκῆς χερσονήσου ὅρμου, εἰς τὸν ἀνατολικῶς αὐτῆς, ἀφοῦ εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς, θ’ ἀπομείνουν δι’ ἀπροσδιόριστον χρόνον τὰ βαπόρια τῆς ἀκτοπλοΐας καὶ τὰ τρεχαντηράκια. Μήτε πάλιν ἐξαντλεῖται τὸ ζήτημα. Ἐκτὸς τῆς οἰκοδομικῆς ἀπόψεως, τῆς ὁποίας τὸ μέγεθος καὶ τὴν τραγικότητα μόλις ὑπεδηλώσαμεν, συντρέχει καὶ ἄλλη ἄποψις τόσον κεφαλαιώδους καὶ αὐτὴ σημασίας, ὥστε νὰ ἦτο καθ’ ἑαυτὴν ἱκανὴ καὶ ἂν ἀκόμη κατ’ ἀντίθετον διεύθυνσιν συνέτρεχον οἱ οἰκονομικοὶ λόγοι νὰ μᾶς ἀποτρέψῃ τῆς σκέψεως, ὅπως μετατρέψωμεν τὸ Φάληρον εἰς λιμένα ἐμπορικόν. Ὑπάρχουν λόγοι ἐπιτακτικῶς ἐπιβάλλοντες, ὅπως καὶ καθ’ ἣν περίπτωσιν προέκυπτεν ἐκ τῶν πραγμάτων ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναζητήσεως ἄλλης ἐκτὸς τοῦ Πειραιῶς θέσεως, διὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ λιμένος τῆς πρωτευούσης, ὅπως, λέγω, μὴ στρέψωμεν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν τὸ βλέμμα εἰς τὴν Φαληρικὴν ἀκτήν. Κύριοι βουλευταί, αἱ κοινωνίαι τῶν ἀνθρώπων δὲν ζῶσι μόνον ἐπ’ ἐμπορίᾳ. Αἱ πόλεις δὲν ἔχουν ἀνάγκην ἐμπορίου μόνον καὶ βιομηχανίας. Εἶναι βεβαίως ἀπαραίτητα πράγματα αὐτά, ἀφοῦ δι’ αὐτῶν αἱ κοινωνίαι τῶν πόλεων πορίζονται τὰ μέσα τῆς ζωῆς, ἐκ τῶν ὑγιεινοτέρων καὶ πνευματικωτέρων, εἶναι ἡ ἀπόλαυσις τῶν θελγήτρων τῆς φύσεως. Δι’ αὐτὸ εἰς ὅλας ἀνεξαιρέτως τὰς πόλεις καὶ μάλιστα εἰς τὰς μεγαλουπόλεις ἡ μεγαλυτέρα καταβάλλεται μέριμνα ὅπως διαφυλάσσωνται καὶ ἐν ἀνάγκῃ δημιουργοῦνται εὐρύταται ἐλεύθεραι ἐκτάσεις, ὅπου συγκεντρώνεται διὰ ν’ ἀπολαμβάνῃ ὁ κόσμος τὰ θέλγητρα αὐτά. Εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ἀγαθῶν τὴν ὑψίστην τῶν ὁποίων ἀξίαν συναισθανόμεθα μόνον ὅταν τὰ στερηθῶμεν. Ποῖον λοιπὸν τὸ κέρδος, ποῖος ὁ σκοπὸς νὰ ἐξασφαλίζωνται μὲν εἰς τὰς κοινωνίας, διὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ τῶν λιμένων οἱ ἀπαιτούμενοι διὰ τὰς ἀπολαύσεις της πόροι, ὅταν ἐκ παραλλήλου μᾶς ἀφαιρῆται ὁ τρόπος τῶν ἀπολαύσεων τούτων, ὅταν ἀποφράσσωνται πολύτιμα κέντρα; Μεταξὺ τῶν κέντρων πανδήμου ψυχαγωγίας, τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ δίδυμος μεγαλούπολις Ἀθῆναι–Πειραιεύς, τὸ κάλλιστον ἀναμφιβόλως εἶναι αἱ ἀκταί. Καὶ ἐξ ὅλων πάλιν τῶν ἀκτῶν πολυτιμοτέρα εἶναι ἡ Φαληρικὴ καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους, ἀλλὰ καὶ διότι εἶναι ἡ πλησιεστέρα εἰς τὰς δύο μεγαλουπόλεις. Ὅλαι αἱ μεσημβριναὶ ἀκταὶ τῆς Ἀττικῆς, αἱ βρεχόμεναι ὑπὸ τοῦ Σαρωνικοῦ, ἀπὸ τὸ Πέραμα τὸ πρὸς τὴν Σαλαμῖνα μέχρι τοῦ Σουνίου, ἔχουν τοποθεσίας ἀπὸ τὰς ὡραιοτέρας τοῦ κόσμου, θεωρεῖα πρὸ τῶν ὁποίων ἐκτυλίσσονται ἀρρήτου γοητείας φυσικὰ θεάματα. Ἀλλὰ ἡ προσφορωτέρα διὰ τὰς μεγάλας συγκεντρώσεις, ἰδίως τῶν ἀπορωτέρων τάξεων τῶν δύο μεγαλουπόλεων, εἶναι ἀναμφιβόλως ἡ Φαληρική, διότι ἡ μετάβασις εἰς μακρυνωτέρας ἀκτὰς ἀπαιτεῖ καὶ χρόνον καὶ δαπάνην. Ἐκτὸς τούτου ὅταν κάμωμεν ὀλίγα βήματα πρὸς τὰ ἐμπρὸς ἀκόμη θὰ βλέπωμεν νὰ λούωνται καθ’ ἑκάστην ἐπὶ ἕξ κατ’ ἔτος μῆνας δεκάδες χιλιάδων εἰς τήν Φαληρικὴν θάλασσαν, τὴν καθαρτήριον καὶ ζωογόνον αὐτὴν κολυμβήθραν ὁλοκλήρου λαοῦ. Κατακλύσατε λοιπὸν τὸν ὅρμον τοῦ Φαλήρου μὲ φορτηγὰ πλοῖα καὶ ἀνθρακοφόρους φορτηγίδας, αὐλακώσατε τὴν Φαληρικὴν ἀκτὴν μὲ τροχιὰς καὶ ἄξονας καὶ ἀνεγείρατε ἀποθήκας καὶ σωρεύσατε εἰς ὄγκους ἐμπορεύματα παντοῖα, καθαρὰ καὶ ἀκάθαρτα. Ἐπὶ πλέον περιφράξατέ την μὲ μανδρότοιχον, ὡς ἐπιβάλλεται εἰς μίαν ἀπέραντον ἀποθήκην, τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ κάθε μεγάλο λιμάνι, διὰ νὰ συλλάβητε μὲ τὴν φαντασίαν, χωρὶς τρόμον ἂν ἠμπορῆτε τὸ μέγεθος τοῦ ἐγκλήματος, τὴν φρίκην τῆς μετατροπῆς τοῦ Φαλήρου εἰς λιμένα ἐμπορικόν. Χάριν ἐν τούτοις τοῦ τουρισμοῦ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διατεθῇ μία γωνία τοῦ Φαληρικοῦ ὅρμου. Ὅταν ἡ γενικὴ εὐεξία τὸ ἐπιτρέψῃ, μὲ ἕνα μῶλον ὑπερχιλίων βεβαίως μέτρων, ριζούμενον ὀλίγον νοτιώτερον τοῦ στομίου τοῦ λιμενίσκου Μουνιχίας καὶ χαριεστάτου αὐτοῦ δημιουργήματος τοῦ Φαληρικοῦ κύματος, σχηματίζεται καλὸν ἀγκυροβόλιον, διὰ τὰ μεγάλα θαλαμηγὰ καὶ τὰ μέγιστα ἐπιβατικά, διὰ τῶν ὁποίων μᾶς ἐπισκέπτονται οἱ περιηγηταί. Ἐὰν δὲ κατασκευασθῇ καὶ μία προβλὴς ὀλίγον βορειότερον τοῦ στομίου τοῦ αὐτοῦ λιμενίσκου, μία προβλὴς 300 μέτρων, ἐπιτυγχάνεται ἄνετος καὶ ἄμεσος ἡ μεταξὺ πλοίων καὶ ξηρᾶς ἐπικοινωνία. Ἐπιτετραμμένον πρὸς τούτοις δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅπως, ὅταν ἡ εὐεξία ἐξιχθῇ εἰς ἀνθηρότητα πλήρη, σχηματισθῇ ὁ Φαληρικὸς ὅρμος εἰς καλὸν ἀγκυροβόλιον καὶ διὰ τοὺς πολεμικοὺς στόλους μὲ τὴν κατασκευὴν καὶ ἄλλων μώλων μεγαλυτέρου συνολικοῦ μήκους. Εὐρυτέρα χρησιμοποίησις τοῦ ὅρμου καὶ τῆς ἀκτῆς τοῦ Φαλήρου, ἐμπορικοποίησις αὐτοῦ, θὰ ἦτο πρᾶξις κοινωνικῶς ὀλεθρία — ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ δὲ ἡ ἔκφρασις — καὶ πρᾶξις βάναυσος. Μὲ ἄλλους λόγους ἡ μεταφορὰ τοῦ λιμένος τῆς πρωτευούσης ἐκ Πειραιῶς εἰς Φάληρον, θὰ ἦτο ὑβριστικὴ τοῦ Ἀθηναϊκοῦ πνεύματος τοῦ πέμπτου αἰῶνος καὶ ὡς γυρισμὸς εἰς νοοτροπίαν πελασγικήν. Ἀπὸ τὸ Φάληρον, δι’ ὅσους ἀνεφέραμεν λόγους, κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ προέλθῃ κίνδυνος διὰ τὸν Πειραϊκὸν λιμένα. Ἀλλὰ οὔτε ἀπὸ τὸ στενὸν τῆς Σαλαμῖνος, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους δὲν θεωροῦμεν ἀναγκαῖον νὰ ἐκθέσωμεν, ἀφοῦ κατὰ τὴν προκειμένην συζήτησιν δὲν ἐτέθη τοιοῦτον ζήτημα. Καθ’ ἡμᾶς ὁ λιμὴν τῆς πρωτευούσης εὑρίσκεται ἄριστα ὅπου εὑρίσκεται εἴκοσι τέσσαρες τώρα αἰῶνες. Διότι ὁ Πειραϊκὸς λιμήν, μολονότι λιμὴν ὄχι μεγάλων διαστάσεων, ἐὰν διασκευασθῇ καταλλήλως, ἐὰν πρώτιστα ἐπιδιωχθῇ ἡ πρακτικῶς μεγίστη δυνατὴ ἐκμετάλλευσις τῆς φυσικῆς του λεκάνης, ἐὰν ἐπεκταθῇ κατὰ τὰς ὀρθοτέρας ἐνδείξεις μέχρι σημείου τινὸς πρὸς δυσμάς, συμπληρωθῇ δὲ συγχρόνως διὰ τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου, καθίσταται λιμὴν ἐπαρκὴς ὄχι διὰ τὰς σημερινάς του μόνον ἀνάγκας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς μελλοντικάς, ἐκείνας ἐννοεῖται, τὰς ὁποίας ὄχι ἡ ἀστάθμιστος, ἀλλὰ ἡ λελογισμένη πρόβλεψις ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει. Ὀρθὴ καὶ ὑγιὴς καὶ ἀπολύτως ἐπιβεβλημένη ἄρα ὑπῆρξε κατ’ ἀρχὴν ἡ ἀποφασισθεῖσα διασκευὴ τοῦ Πειραϊκοῦ λιμένος. Ὀρθὴ καὶ ὑγιὴς ἐπίσης καὶ ἡ πρὸς ἀναζήτησιν τῶν ἀναγκαιούντων ἑκάστοτε παραρτημάτων αὐτοῦ. Εἶναι ἀξιοπαρατήρητον μάλιστα, σχετικῶς μὲ τὴν διεύθυνσιν πρὸς τὴν ὁποίαν ἐνδεικνύεται ἡ ἀναζήτησις τῶν παραρτημάτων τοῦ λιμένος, ὅτι πρὸς δυσμὰς ἐτράπη πρὸ πολλοῦ τὸ ἐγχώριον ἔνστικτον, διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως ἀξιολόγων βιομηχανιῶν εἰς τὴν ἀκτὴν Δραπετσῶνος. Ἐγκαίρως ὅμως ἐχάραξε τὴν πρὸς δυσμὰς ὁδόν, πρῶτος καθ’ ὅσον γνωρίζω ὁ Γερμανὸς μηχανικὸς Κοῦμμερ, τὴν ὀρθότητα δὲ τῆς τοιαύτης ἀντιλήψεως ἐπεκύρωσαν βραδύτερον καὶ ἄλλοι ἔγκυροι ἄνδρες καὶ μάλιστα ὁ μακαρίτης Κελλεννέκ. Ἔχει προφανῶς ἡ δυτικῶς τοῦ Πειραϊκοῦ λιμένος ἀναζήτησις τῶν ἀναγκαιούντων παραρτημάτων τοῦ λιμένος τὴν ἀρετήν, ὅτι πρὸς τὴν διεύθυνσιν αὐτήν, μετὰ τὴν μέχρις ὡρισμένου σημείου λιμενοποίησιν τῆς ἀκτῆς Δραπετσώνας, εἰς τὸ στενὸν τῆς Σαλαμῖνος, ἀπὸ τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου μέχρι τοῦ Περάματος, ὅτι δύναται νὰ δημιουργηθοῦν τοιαῦτα ὁσαδήποτε καὶ ἐξασφαλίζεται τοιουτοτρόπως δι’ ἀπροσδιόριστον περίοδον χρόνου ἡ ἐπάρκεια τοῦ λιμένος, τοῦ λιμενικοῦ μᾶλλον συγκροτήματος, τοῦ ὁποίου τὸν πυρῆνα θὰ ἀποτελῇ πάντοτε ὁ Πειραϊκὸς λιμήν. Καὶ τοῦτο ἐπιτυγχάνεται διὰ δαπάνης συμμέτρου πρὸς τὸν ὑπηρετούμενον σκοπὸν καὶ ὄχι διὰ τῆς τοιαύτης δυσυπολογίστου, ὡς θὰ συνέβαινε ἂν ἐτρεπώμεθα τὴν πρὸς ἀνατολὰς ὁδόν. Ἐνῷ ὅμως, καθὼς εἴπομεν, κανεὶς σοβαρὸς κίνδυνος ἐκ τῶν πραγμάτων δὲν ἀπειλεῖ τὸν Πειραιᾶ οὔτ’ ἐκ δυσμῶν, οὔτ’ ἐξ ἀνατολῶν, τοιοῦτος τοὐναντίον ἤρχισε νὰ διαγράφεται ἔνδοθεν, ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πειραιῶς, ἐξ ἀφορμῆς τῆς κακοδιοικήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἀπὸ τὸ τεχνικὸν καὶ ἐμπορικὸν διοικητήριον τοῦ λιμένος, ἀπὸ τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπὴν δηλαδὴ καὶ ἀπὸ τὸ ἀνώτερον ἐπιμελητήριον τῶν Ἑλληνικῶν λιμένων, ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας δηλαδὴ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἐξεπορεύθη τὸ περίφημον προγραμματικὸν σχέδιον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ διαρρυθμισθῇ ὁ λιμὴν καὶ ἤρχισε νὰ διαρρυθμίζηται πέντε τώρα χρόνια, ἐκ τοῦ ὁποίου σχεδίου ἤντλησαν καὶ ἀντλοῦν φαληρίζοντες καὶ σαλαμινίζοντες τὸ θεμελιῶδες ἐπιχείρημα τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ Πειραϊκοῦ λιμένος. Διότι τῷ ὄντι, ὡς ἐξεικονίζονται διὰ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ τὰ πράγματα, ὁ Πειραϊκὸς λιμὴν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς ναυτιλίας καὶ τῆς ἐμπορίας, τὰς μελλοντικὰς ἀλλὰ καὶ αὐτὰς ἀκόμη τὰς σημερινάς. Καὶ ταῦτα ἐνῷ ἐκ τῶν πραγμάτων, ὁρωμένων δι’ ὀφθαλμοῦ ἐπιστημονικοῦ, δι’ ὀφθαλμοῦ ὑγιοῦς ἔστω μόνον, ἐξόφθαλμον εἶναι ὅτι ὁ Πειραϊκὸς λιμήν, δεόντως διασκευαζόμενος καὶ ἀπαραιτήτως διὰ προσφόρου παραρτήματος συμπληρούμενος, καθίσταται ἐπαρκὴς καὶ διὰ τὰς σημερινὰς καὶ διὰ τὰς μελλοντικὰς ἀνάγκας, ὡς πρὸ ὀλίγου τὰς καθωρίσαμεν. Ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅταν καλῶς τὰ χρησιμοποιήσωμεν, χωρὶς νὰ τὰ κακοποιοῦμεν, δὲν προκύπτει ζήτημα λιμένος, δὲν προκύπτει ζήτημα ἐπαρκείας τοῦ Πειραϊκοῦ λιμένος, οὔτε ὑφίσταται συνεπῶς ἡ ἀνάγκη νὰ γίνηται σκέψις περὶ ἐγκαταλείψεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ νὰ ἀναζητῆται ἔνθεν ἢ ἔνθεν αὐτοῦ ἄλλη κατάλληλος ἀκτὴ διὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ μεγάλου λιμένος τῆς πρωτευούσης. Τὴν μεγαλυτέραν ὁμολογουμένως ἀπορίαν, προκαλεῖ τὸ πῶς περιεβλήθη μὲ τὸν τίτλον «προγραμματικοῦ σχεδίου βελτιώσεως καὶ διαρρυθμίσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς» ἐρασιτεχνικὸν σκαλάθυρμα, σχεδίασμα παιδαριῶδες, ὡς πρὸς τὴν σύνθεσιν, ἐγκληματικὸν ὅμως διὰ τὰς συνεπείας, ἀφοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου ἤρχισε νὰ ἐκτελῆται ἔργον ἐκ τῶν μεγίστων ἐπιχειρηθέντων ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους, ὁ μέγιστος τῆς Ἑλλάδος λιμήν, εἷς τῶν πενῆντα μεγάλων λιμένων τοῦ κόσμου. Καὶ εἶναι ἀπίστευτον πῶς τὸ κατώρθωσαν τὸ κατόρθωμα αὐτό, πῶς ἑπτὰ μηχανικοί, τὸ ἄνθος τῆς δημοσίας μηχανικῆς, ἐν συνεργασίᾳ μεθ’ ἑνὸς ναυτικοῦ ὑδρογράφου καὶ μεθ’ ἑνὸς ἐρασιτέχνου διοικοῦντος τὰ πράγματα τοῦ λιμένος, ἐχάραξαν τὸ παιδαριῶδες αὐτὸ σκαλάθυρμα, καὶ πῶς τὸ υἱοθέτησαν οἱ δεκαπέντε ὑπεύθυνοι λιμενικοὶ ἐπίτροποι, καὶ πῶς τὸ ἐνέκρινε τὸ περίπυστον συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων. Περὶ τοῦ προσεπικυρώσαντος τὰς πράξεις τούτων ὑπουργοῦ, δὲν προσήκει πολὺς λόγος. Παρ’ ἡμῖν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ καὶ ἰδίως τῶν τεχνικῶν ὑπουργείων περιορίζονται ἄνευ πολλῶν ἐξαιρέσεων νὰ περιβάλουν ἀσυζητητὶ μὲ τὸ κῦρος τῆς ὑπογραφῆς των κάθε εἰσήγησιν τῶν ὑπηρεσιακῶν συμβούλων. Κρίνεται ἴσως, εὐλόγως μᾶλλον, αὐστηρὰ ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν μετέρχεται ὁ ἀγορεύων, μὴ τεχνικὸς προσκειμένου περὶ ἔργου αὐστηρῶς τεχνικοῦ. Δυστυχῶς εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι θὰ κατορθώσω νὰ ἀποδείξω, χωρὶς πολὺν κόπον μάλιστα, πλήρη τὴν ὀρθότητα τῶν λόγων μου. Τόσον χονδροειδῆ, τόσον ἔκδηλα εἶναι τοῦ σχεδίου αὐτοῦ τὰ ἁμαρτήματα. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξηγηθοῦν τὰ ἀνεξήγητα εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσέλθωμεν, κύριοι, ἐντὸς τῶν ἐργαστηρίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐσφυρηλατήθη τὸ τερατούργημα τοῦτο, διὰ ν’ ἀντιληφθῶμεν τὸν τρόπον τῆς κατεργασίας του. Ἄς ἐπισκεφθῶμεν πρῶτα τὴν αἴθουσαν τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ὅπου φυσικὰ ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς ἐκτίθεται εἰς ὅλας του τὰς λεπτομερείας, ὡς ἀνοικτὸν βιβλίον καὶ ἂς παρευρεθῶμεν εἰς τὰς συζητήσεις, τῶν ὁποίων ἀντικείμενον ὑπῆρξε τὸ φλέγον ζήτημα τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ λιμένος. Ἐκεῖ τότε θὰ μάθωμεν ποῖαι εἶναι αἱ σημεριναὶ καὶ μελλοντικαὶ ἀνάγκαι του, μία πρὸς μίαν, ποία συνεπῶς καὶ ἡ μορφὴ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβῃ ὁ λιμὴν διὰ νὰ τὰς ὑπηρετῇ ὅσον τὸ δυνατὸν τελειότερον, ποῖος καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον θ’ ἀρχίσῃ νὰ συντελῆται ἡ διαρρύθμισις ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπροσκόπτως καὶ ταχέως. Ἀνοίγομεν τὸ βιβλίον τῶν πρακτικῶν τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀναγινώσκομεν (ἀναγινώσκει). «Συνεδρίασις τῆς 27 Νοεμβρίου 1921. Ὁ πρόεδρος κ. Καλλιμασιώτης προτείνει νὰ μὴ ἐπικυρωθῇ καμμία προσφορὰ τῶν τριῶν Ἀγγλικῶν οἴκων...» Πρόκειται, κύριοι, περὶ τῶν προσφορῶν, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον τρεῖς Ἀγγλικοὶ οἶκοι εἰς τὸν διεξαχθέντα μεσοῦντος τοῦ 1920 συναγωνισμὸν διὰ τὴν διαρρύθμισιν τοῦ λιμένος (συνεχίζει τὴν ἀνάγνωσιν). «Προτείνει πρὸς τούτους ὁ κ. Καλλιμασιώτης νὰ προβῇ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν σύνταξιν νέου ὁριστικοῦ σχεδίου. Καὶ ἐπειδὴ τὰ προβλεπόμενα διὰ τοῦ νέου αὐτοῦ σχεδίου κρηπιδώματα τῶν 5000 μέτρων δὲν θὰ ἐπαρκοῦν ἐν προσεχεῖ μέλλοντι, συνιστᾷ τὴν κατασκευὴν μεγάλης διώρυγος μεταξὺ τοῦ λιμένος τῶν ἁλῶν καὶ τοῦ Νέου Φαλήρου». Ἔχομεν τοιουτοτρόπως, κύριοι, τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Καλλιμασιώτη, ὅτι διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος χρειάζονται κρηπιδώματα μήκους 10.000 μέτρων, ἀφοῦ εἰς τὰ 5.000 μέτρα τοῦ λιμένος θὰ προσετίθεντο καὶ τὰ κρηπιδώματα τῶν δύο ὀχθῶν τῆς διώρυγος ἔχοντα μῆκος 4.800 μέτρων. Καὶ προέβλεπε τόσας τὰς ἀνάγκας τοῦ λιμένος ἐκ τοῦ θεωρείου τοῦ 1921, ὁπότε δηλαδὴ ὁ πληθυσμὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ἀνήρχετο μόνον εἰς 450.000. Ἀλλ’ ἔχομεν συγχρόνως καὶ τὴν πρώτην ἔκρηξιν τῆς ἰδέας, ὅτι διὰ διώρυγος ἠδύνατο νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ λύσις τοῦ λιμενικοῦ προβλήματος, ἰδέας ὀφειλομένης προφανῶς εἰς παιδαριώδη παρερμηνείαν τῶν συστάσεων τοῦ Κελλενὲκ καὶ τοῦ Κοῦμμερ, περὶ κατασκευῆς μικρᾶς διώρυγος χρησιμευούσης πρὸς μεταφορὰν τοῦ σίτου διὰ φορτηγίδων ἐκ τοῦ λιμένος εἰς τοὺς ἀτμομύλους τοῦ ἁλιπέδου (συνεχίζει τὴν ἀνάγνωσιν). «Ὁ ἀντιπρόεδρος τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς ἐξαίρει τὴν σημασίαν τῆς διώρυγος. Οἱ μηχανικοὶ Ἀνδρούτση καὶ Ψιλόπουλος, ὑπεραμυνόμενοι τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ὀρθοῦ λόγου, ἀποκρούουν τὴν διώρυγα». Ἄλλο μέλος τῆς Λιμενικῆς Ἀπιτροπῆς (ἀναγινώσκει) «προτείνει ὅπως αὐτὴ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπιληφθῇ τῆς ἐκπονήσεως τοῦ τελικοῦ σχεδίου, ὅπερ νὰ εἶναι ἀπάνθισμα τῶν κατὰ καιροὺς σχεδίων».

§70ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σχέδιον ἀπάνθισμα; Ποιὸς τὰ λέγει αὐτά;

§71Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἰδικὸς τὰ λέγει· ἕνας μηχανικός, ὄχι τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας αὐτός. Τὰ ὀνόματα δὲν ἐνδιαφέρουν. Ὅ,τι ἐνδιαφέρει εἶναι νὰ πληροφορηθῶμεν ποῖον ἐπιπολάζει πνεῦμα εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς διοικήσεως τοῦ λιμένος, ποία εἶναι ἡ πληρότης καὶ ἡ ἀκρίβεια ὡς πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων τοῦ λιμένος καὶ ποία πρυτανεύει ἐμβρίθεια σκέψεως μεταξὺ τῶν κυρίων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιτετραμμένοι νὰ ρυθμίζουν τὰς τύχας τοῦ μεγίστου τῆς Ἑλλάδος λιμένος, μετὰ τοῦ ὁποίου εἶναι συνδεδεμένα σπουδαιότατα τὰ συμφέροντα καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας. Τὸ ἀπασχολοῦν ἀντικείμενον τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπήν, λόγῳ τῆς σοβαρότητός του δὲν ἐξαντλεῖται εἰς μίαν καὶ μόνην συνεδρίασιν. Ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ διαφλεγομένη νὰ ἐπιλύσῃ τὸ πρόβλημα συνέρχεται μετὰ τρεῖς ἡμέρας (ἀναγινώσκει): «Συνεδρίασις τῆς 1 Δεκεμβρίου 1921. Ὁ πρόεδρος κ. Καλλιμασιώτης ἀναπτύσσων τὴν οἰκονομικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος καὶ εἰδικώτερον τοὺς πόρους τοῦ λιμενικοῦ ταμείου λέγει, διὰ τῆς ἐπιβολῆς μιᾶς δραχμῆς δι’ ἕκαστον ἐπιβάτην ἀποβιβαζόμενον δεδομένου, ὅτι ἀποβιβάζονται κατ’ ἔτος τρία ἑκατομμύρια ἐπιβάται ....»

§72Ε. ΜΑΛΑΜΙΔΑΣ. Τρία ἑκατομμύρια; Οἱ μισοὶ Ἕλληνες ἔρχονται εἰς τὸν Πειραιᾶ διὰ θαλάσσης κάθε χρόνον;

§73Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὰ τρία πέμπτα τῶν Ἑλλήνων, κ. συνάδελφε, δεδομένου τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐλέγοντο αὐτά. Ἀλλὰ μὴν ἐκπλήττεσθε. Εἰς 3 ἑκατομμύρια ἐλεγάριαζε ὁ κ. Καλλιμασιώτης τοὺς ἀποβιβαζομένους ἐτησίως εἰς τὸν Πειραιᾶ εἰς τὰ 1921, πράγματι ὅμως δὲν ἀπεβιβάζοντο οὔτε 250.000. Πρόκειται ὡς βλέπετε περὶ ἑνὸς μικροῦ λάθους 1.200%. Τοὺς ἐπὶ τοιούτων στοιχείων ἐν πάσῃ περιπτώσει βασιζομένους λογαριασμοὺς τοῦ κυρίου προέδρου ἀναπτύσσοντος τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, ἀπεδέχθησαν ὁμοφώνως τὰ μέλη ἐπικροτοῦντα, (ἀναγινώσκει). «Ὁ κ. ἀντιπρόεδρος ἐλέγχει τὰ σχέδια τῶν τριῶν Ἀγγλικῶν οἴκων ὡς ἐσφαλμένα τεχνικῶς καὶ οἰκονομικῶς, προτείνει δὲ τὴν διαρρύθμισιν τοῦ λιμένος ἐπὶ σχεδίου ἀπανθίσματος ὅλων τῶν ἀπὸ τοῦ 1890 σχεδίων, θεωρῶν συγχρόνως ἀπαραίτητον ὅπως ἡ διῶρυξ ἔχῃ πλάτος 80 μέτρων καὶ βάθος 8 ἕως 9». Ὡς ἠκούσατε, ὁ ἐπινοηθεὶς ὑπὸ τοῦ τεχνικοῦ λιμενικοῦ ἐπιτρόπου ὅρος σχεδίου ἀπανθίσματος ἔπιασε. Ἤρχισε νὰ καθιερώνηται καὶ κατέληξε ν’ ἀποτελέσῃ τὸ λάϊτ μοτὶβ τῆς σχεδιολογίας τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Σχέδιον ἀπάνθισμα— bella parola. Ἄλλος λιμενικὸς ἐπίτροπος, ἐπιφανέστατος, ἐλέγχει καὶ αὐτὸς ἀπὸ τεχνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀπόψεως τὰ σχέδια τῶν Ἀγγλικῶν οἴκων καὶ «συνιστᾷ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ὁριστικοῦ σχεδίου ὑπὸ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, αὐτῆς μόνης ἀντιλαμβανομένης τὰς ἀνάγκας τοῦ λιμένος». Ἄλλος πάλιν παρακάτω σχετικῶς μὲ τὸ νέον σχέδιον, λέγει, ὅτι δι’ αὐτοῦ πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ ὅπως ἀποκτήσῃ ὁ λιμὴν «γενικὴν μορφήν, ἤτοι ἀπὸ ἀπόψεως ἐμπορικῆς, βιομηχανικῆς, διαμετακομιστικῆς καί...πολεμικῆς». Ἤθελε φαίνεται ὁ εἰρηνικώτατος ἄλλως τε ἐπίτροπος νὰ καταστήσῃ τὸν Πειραιᾶ Λίβερπουλ μαζὶ καὶ Πόρτσμουθ.

§74Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Πορταρθοὺρ λοιπὸν ὁ Πειραιεύς;

§75Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐξακολουθῶν ὁ ἐν λόγῳ ἐπίτροπος, ψέγει τὴν ἀνάμιξιν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1920 ὑπεισελθούσης εἰς τὰ δικαιώματα τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ ψόγος ἀναφέρεται εἰς τὴν πρωτοβουλίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει ἡ κακοποιὸς ἐκείνη Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ὅπως ἐπιδιώξῃ τὴν ταχυτέραν καὶ ἀρτιωτέραν διαρρύθμισιν τοῦ λιμένος Πειραιῶς, ἔργον μὴ ἀχθὲν εἰς πέρας, ὡς δὲν ἤχθησαν εἰς πέρας, ὡς ἀνετράπησαν μᾶλλον, ἄλλα ἀπείρως σπουδαιότερα, ἀσυγκρίτως μεγαλειωδέστερα τοῦ Πειραϊκοῦ λιμένος ἔργα, τῶν ὁποίων εἶχεν ὡσαύτως ἐπιληφθῆ τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων... Τὴν συζήτησιν τῆς 1 Δεκεμβρίου κλείει ὁ πρόεδρος, συνοψίζων αὐτὴν εἰς ταῦτα (ἀναγινώσκει): «Δέον λοιπὸν νὰ γίνῃ ἓν σχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων σχεδίων μὲ τὰς ὑπολοίπους ἀνάγκας τοῦ λιμένος καὶ δι’ ὅλας του τὰς φάσεις...»

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ τῆς σελήνης;

§77Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐν τέλει ὁ κ. Καλλιμασιώτης διαβεβαιώνει τὴν ἐπιτροπήν, ὅτι τὸ μέλλον νὰ καταρτισθῇ σχέδιον ἀπάνθισμα θὰ ἔχῃ ἑτοιμασθῆ ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος.

§78Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Τόσον γρήγορα;

§79Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω τὶ τὸ κενὸν ἢ τὶ ἐν γένει τὸ ψεκτὸν δύνασθε νὰ εὕρητε, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν γνωμῶν καὶ κρίσεων τῶν κυρίων λιμενικῶν ἐπιτρόπων περὶ τοῦ λιμένος Πειραιῶς, ἀλλὰ θὰ ὁμολογήσητε, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θαυμαστὴ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀνεδείχθη ἡ δραστηριότης μετὰ τῆς ὁποίας αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς εἰργάζοντο, ἀφοῦ ἦσαν ἱκαναὶ ὑπὸ τὴν ἀκοίμητον ἐποπτείαν τοῦ προέδρου των νὰ ἑτοιμάσουν ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν τὸ σχέδιον τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ μεγίστου τῆς Ἑλλάδος λιμένος, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πολλαπλῶν καὶ πολυπλόκων σημερινῶν καὶ μελλοντικῶν ἀναγκῶν τῆς ναυτιλίας, τῆς ἐμπορίας καὶ τῆς βιομηχανίας, τὰς ὁποίας ἠγνόουν μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἀφοῦ καὶ μέχρι σήμερον δὲν κατώρθωσαν νὰ τὰς μάθουν. Ἡ δοθεῖσα ὁπωσδήποτε ὑπόσχεσις ἐτηρήθη. Τὴν 8 Δεκεμβρίου συνελθοῦσα ἡ ἐπιτροπή, ἔλαβε γνῶσιν τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τοῦ προέδρου σχεδιαγραμμάτων, ἀλλὰ παραδόξως οὔτε εἰς εὐρεῖαν συζήτησιν ἐπ’ αὐτῶν, οὔτε εἰς λύσιν οἱανδήποτε προβαίνει. Τοὐναντίον, ὡς νὰ ἐπαλινώδησε μᾶλλον δι’ ὅσα εἰς προηγουμένας συνεδριάσεις ὑπεστηρίχθησαν, ἀποφαίνεται, ὅτι ἡ ἀπὸ τοῦδε ἀπόρριψις τῶν Ἀγγλικῶν προτάσεων ἐνέχει τὸν κίνδυνον τῆς ἐπ’ ἀόριστον ἀναβολῆς τοῦ ἔργου. Δι’ ὃ λαμβάνουσα πάλιν ὑπ’ ὄψει καὶ ὅτι αὐτὴ μόνη εἶναι ἁρμοδία ὅπως ἔλθῃ εἰς ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεις μετὰ τῶν ὑποβαλλόντων τὰ σχέδια τριῶν Ἀγγλικῶν οἴκων, ἀναθέτει εἰς τὸν πρόεδρον νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ οἴκου Οὐΐλς. Ἀλλὰ διὰ νὰ προέβαινε ὁ πρόεδρος εἰς τὴν ἀπ’ εὐθείας αὐτὴν συνεννόησιν, τοῦ ἐχρειάζετο ἡ ἔγκρισις τοῦ ὑπουργείου καὶ φαίνεται ὅτι αὐτό, μολονότι δὲν ἐπρόκειτο πλέον περὶ φιλελευθέρου ὑπουργείου, ἔκρινε ὅτι δὲν ἦτο προσῆκον νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν διαχείρισιν τηλικούτου ζητήματος εἰς τὸν κύριον πρόεδρον. Ἀποφασιστικώτερον μάλιστα ἐξεδήλωσε τὴν γνώμην αὐτὴν τὸ ὑπουργεῖον μετ’ ὀλίγον, ἐπιληφθὲν αὐτὸ τῆς ἐξ ὑπαρχῆς μελέτης τοῦ λιμενικοῦ ζητήματος, συστῆσαν τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1922 εἰδικὴν ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκάλεσε καὶ τὴν λιμενικὴν ν’ ἀντιπροσωπευθῇ. Ἀλλὰ ἡ τελευταία, ὡς ἐμφαίνηται ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τῆς 26 Ἀπριλίου, ἀπεφάνθη ὅτι «ἀδυνατεῖ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς ὑπουργικῆς ἐπιτροπῆς, καθότι μειοῦνται τὰ δικαιώματα, καθήκοντα καὶ ὑποχρεώσεις της». Ὡς βλέπετε τὰ μυαλὰ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πειραιῶς ἔχουν πάρει ἀέρα μὲ τὴν περίφημον αὐτονομίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει δοθῆ οὔτε εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ λιμένος Γενούης, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας δῆθεν ἔχουν καθορισθῆ τὰ τοῦ λιμένος Πειραιῶς, στερηθέντος μάλιστα συνεπείᾳ τῆς καθορισθείσης διοικήσεώς του τῆς πείρας προσώπων συγκεντρούντων τὰς ἀναγκαίας, τὰς στοιχειώδεις ἔστω περὶ λιμένων γνώσεις. Τὸ ζήτημα τοῦ Πειραϊκοῦ λιμένος παρεμερίσθη ἔκτοτε λόγῳ τῆς ἀγωνίας, εἰς τὴν ὁποίαν περιέπεσε τὸ ἔθνος ὁλόκληρον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Μετ’ ὀλίγον ἐκρήγνυται ἡ ἐπανάστασις. Ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ—καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν της—προελθοῦσα διὰ τοῦ προέδρου της εἰς στενὴν ἐπαφὴν μετὰ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, ἐπέτυχε νὰ διεγείρῃ ζωηρὸν τὸ Κυβερνητικὸν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ λιμένος. Κατ’ ἀκολουθίαν τούτου βλέπομεν τὸν ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας κατερχόμενον τὴν 17 Ἰανουαρίου 1923 εἰς Πειραιᾶ καὶ παριστάμενον εἰς συνεδρίασιν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ὁποίαν (ἀναγινώσκει) «ὁ κ. Καλλιμασιώτης διετύπωσε τὰς ἀντιλήψεις τῆς ἐπιτροπῆς ἀπὸ τεχνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀπόψεως καὶ ὑπέδειξε τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τοῦ λιμένος ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων δέον νὰ καταρτισθῇ τὸ ὁριστικὸν προγραμματικὸν σχέδιον. Ἐκ παραλλήλου δὲ πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων λιμενικῶν ἐξητάσθη καὶ πάλιν ἡ κατασκευὴ μεγάλης διώρυγος, ἀλλὰ τὸ ἔργον τοῦτο ἐθεωρήθη, ὅτι εἶναι .....ἀπωτέρου μέλλοντος». Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ κλείονται αἱ θύραι τοῦ ἐργαστηρίου τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἀνοίγουν αἱ θύραι τοῦ ἐγκατεστημένου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ἀλλὰ ἐὰν θελήσωμεν τώρα νὰ ἀναπωλήσωμεν τί ἐκ τῆς διατριβῆς μας εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς ἐδιδάχθημεν, τί τάχα θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν; Ἠκούσαμεν ἐκεῖ πολλὰ καὶ διάφορα, γενικὰ καὶ ἀόριστα, περὶ ἀναγκῶν καὶ σχεδίων τοῦ λιμένος. Ἀλλὰ συγκεκριμένως δὲν ἠκούσαμεν ποῖαι τέλος πάντων εἶναι τῆς ναυτιλίας, τῆς ἐμπορίας καὶ τῆς βιομηχανίας αἱ ἀνάγκαι αἱ σημεριναὶ καὶ αἱ μελλοντικαί, μία πρὸς μίαν, ἐκπεφρασμέναι, ὡς εἶναι αὐτονόητον, εἰς ἀριθμοὺς ἀπηκριβωμένους, ἐνδεικνύοντας τὴν ἔκτασιν μιᾶς ἑκάστης τούτων. Ὡς ἐπίσης τίποτε ἀπολύτως δὲν ἠκούσαμεν οὔτε περὶ τοῦ πῶς, διὰ ποίου δηλαδὴ σχεδίου θὰ ἱκανοποιοῦντο καλλίτερον αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ἀνάγκαι, οὔτε περὶ τοῦ προγράμματος τῆς ἐκτελέσεως, περὶ τοῦ τρόπου δηλαδὴ κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐξετελεῖτο ἡ διαρρύθμισις τοῦ λιμένος ἀπροσκόπτως, χωρὶς νὰ διαταραχθῇ ἐν τῷ μεταξὺ σοβαρῶς ἡ λειτουργία τοῦ λιμένος. Ὄχι μόνον τίποτε τὸ σαφὲς καὶ συγκεκριμένον δὲν ἀπεκομίσαμεν ἐκ τῆς διατριβῆς μας ἐκείνης εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν στοιχειωδῶν πραγμάτων, ἀλλὰ μᾶλλον μᾶς ἀπέμεινε εἰς τὰς ἀκοὰς ὁ βόμβος, τὸν ὁποῖον παράγουν οἱ ἀσαφεῖς καὶ ἀσυνάρτητοι λόγοι. Ἂς ἀνέλθωμεν ὑψηλότερα τώρα, ἂς ἐπισκεφθῶμεν τὸ ἐγκατεστημένον εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἀνώτερον ἐργαστήριον, τοῦ ὁποίου ἐργοδηγοὶ εἶναι οἱ κορυφαῖοι τῆς δημοσίας μηχανικῆς μας. Τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας συνέστησε τὴν 18 Ἰανουαρίου 1923 ἐπιτροπὴν ἐξ ἑπτὰ μηχανικῶν, ἑνὸς ναυτικοῦ ὑδρογράφου καὶ τοῦ προέδρου τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει) «ὅπως ἐπεξεργασθῇ τὸ ὁριστικὸν προγραμματικὸν σχέδιον τῆς βελτιώσεως καὶ διαρρυθμίσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων σχεδίων τῶν ὑπὸ διαφόρων ἐπιτροπῶν κατὰ καιροὺς ἐγκριθέντων». Εἰς τὸ ὀλιγόλογον αὐτὸ ὑπουργικὸν ἔγγραφον τὸ διαγράφον τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας τῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ λιμένος ἐπιτροπῆς, διακρίνεται εὐκρινῶς τὸ ἀλησμόνητον «λάϊτ–μοτὶβ» τοῦ σχεδίου ἀπανθίσματος. Εἰς τὸν φάκελλον, τὸν ὁποῖον κατ’ αἴτησίν μου κατέθεσεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, δὲν περιλαμβάνονται ἀτυχῶς τὰ πρακτικὰ τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ ἐδιδασκώμεθα ἐπακριβῶς τὰς ἀνάγκας τοῦ λιμένος, ὡς θὰ ἐξετέθησαν ὑπὸ τοῦ συμμετέχοντος προέδρου τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θὰ ἐπληροφορούμεθα περὶ ὅλων τῶν τεχνικῶν καὶ οἰκονομικῶν σκέψεων, καταστάλαγμα τῶν ὁποίων πρόκειται πρὸ ἡμῶν τὸ ὁριστικὸν προγραμματικὸν σχέδιον. Εὕρομεν ὅμως εἰς τὸν φάκελλον εὐτυχῶς σπουδαιότατον ἔγγραφον, πλήρη τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Βεβαίως εἰς αὐτὴν δὲν θὰ ἀναγράφωνται λεπτομερῶς αἱ διεξαχθεῖσαι συζητήσεις καὶ αἱ ἐκτεθεῖσαι γνῶμαι, θὰ παρατίθενται ὅμως ἀπαραιτήτως αἱ ἐπικρατήσασαι ἀπόψεις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν ἀφ’ ἑνὸς μιᾶς ἑκάστης τῶν ἀναγκῶν τοῦ λιμένος, τὸν τρόπον ἀφ’ ἑτέρου διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτυγχάνεται ἡ ἀρίστη ἱκανοποίησίς των. Ἐκθέσεις συνοδεύουσαι σχέδια ἔργων ὡς τὸ προκείμενον, ἔργον χιλίων πεντακοσίων ἑκατομμυρίων, ἀποτελοῦν ὡς εἶναι εὐνόητον μελέτας περισπουδάστους. Ὁ διακεκριμένος λόγου χάριν Γερμανὸς μηχανικὸς Κοῦμμερ, ὅστις μετακληθεὶς καὶ ἐξετάσας ἐπιτοπίως εἰς τὰ 1911 τὸν λιμένα Πειραιῶς, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ ὄχι τὴν γενικὴν διαρρύθμισιν, ἀλλὰ μερικὰς μόνον βελτιώσεις τοῦ λιμένος, ἐθεώρησε προσῆκον νὰ συντάξῃ ἐκτεταμένην μελέτην ἀποτελοῦσαν ἕνα τόμον. Ἰδοὺ αὐτός, κύριοι. (ἐπιδεικνύει βιβλίον). Καὶ ὁ διαπρεπὴς Γάλλος μηχανικὸς Κελλενέκ, θελήσας νὰ διαφωτίσῃ τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπήν, τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν δημοσίαν γνώμην, ἀφοῦ ἐξήτασεν ἐπιτοπίως τὰ τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἰς τὰ 1926, συνέταξεν ὀγκώδη ἐπίσης μελέτην, ἀποτελοῦσαν ὁλόκληρον τόμον ἐπίσης. Ἰδοὺ καὶ αὐτός, κύριοι (ἐπιδεικνύει βιβλίον). Ποία τώρα εἶναι καὶ ἡ σχετικὴ μελέτη τῶν ἡμετέρων; Αὐτὴ δὲν ἀποτελεῖ ἕνα μόνον τόμον, διότι ἰδίαν συνέταξαν οἱ ἡμέτεροι μελέτην τὸ ἔαρ τοῦ 1923 διὰ τὸ βορειοδυτικὸν τμῆμα τοῦ λιμένος καὶ ἰδίαν τὸ φθινόπωρον τοῦ ἰδίου ἔτους διὰ τὸ νοτιοανατολικόν. Ἀποτελεῖται λοιπὸν ἡ ὅλη μελέτη τῶν ἡμετέρων ἀπὸ δύο τεύχη. Τὸ πρῶτον τεῦχος, ἰδοὺ αὐτό, κύριοι. (ἐπιδεικνύει μισὴν κόλλαν χαρτί) (ψίθυροι ἐν τῇ αἰθούσῃ).

§80ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μήπως κάνετε λάθος;

§81Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὄχι δυστυχῶς. Ἡ μισὴ αὐτὴ κόλλα εἶναι ὁλόκληρος ἡ μελέτη, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐχαράχθη τὸ βορειοδυτικὸν τμῆμα, δηλαδὴ τὸ ἥμισυ τοῦ μεγάλου λιμένος μας. Ἄλλως τε παρίσταται ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὅστις θὰ διεμαρτύρετο ἐὰν δὲν ἔλεγα τὴν ἀλήθειαν. Ἐπὶ πλέον θέτω εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Βουλῆς τὴν μισόκολλαν. Τὸ δεύτερον τεῦχος συνετάχθη, ὡς εἶπον, μετὰ ὀκτὼ μῆνας, ὄχι διότι κατηναλώθη ὁ ἐν τῷ μεταξὺ χρόνος πρὸς στάθμισιν τῶν ἀναγκαιούντων στοιχείων, ἀλλ’ ἁπλῶς διότι μετὰ ὀκτὼ μῆνας ἐπελήφθη ἡ ἐπιτροπὴ τῆς χαράξεως τοῦ νοτιοανατολικοῦ τμήματος τοῦ λιμένος. Ἰδοὺ καὶ τὸ δεύτερον τεῦχος, κύριοι, ἄλλη μισὴ κόλλα χαρτί. (ἐπιδεικνύει καὶ ταύτην).

§82ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπίστευτα πράγματα.

§83Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἔτσι τὰ ἐχαρακτήρισα καὶ ἐγὼ πρὸ ὀλίγου. Ἀνεξήγητα πράγματα τῷ ὄντι.

§84Γ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Μὰ εἶναι, πρὸς Θεοῦ, μελέται μεγάλων ἔργων αὐτὲς ἢ μισόκολλες;

§85Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Παξῶν, παλαιὸς συνάδελφος εἰς ἄλλην δημοσίαν λειτουργίαν, μοῦ ἐνθυμίζει μὲ τὴν ἀπορηματικὴν ἀναφώνησίν του, τὶ γίνεται εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ὅταν πρόκειται νὰ διαπιστωθῇ ἡ ἀχρηστία εὐτελεστάτων πραγμάτων, τῆς τέντας μιὰς βάρκας λόγου χάριν. Συντάσσεται πρακτικόν εἰς τὸ ὁποῖον περιγράφεται ἡ κατάστασις τῆς τέντας καὶ ἐκτίθενται τὰ αἴτια, εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλεται αὕτη. Τὸ πρακτικὸν αὐτὸ καταλαμβάνει τὸ ὀλιγώτερον μισὴν κόλλαν χαρτί, ὅσην ἀκριβῶς καὶ ἡ ἀνακατασκευὴ τοῦ μεγίστου τῆς Ἑλλάδος λιμένος.

§86Γ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἀκριβῶς.

§87Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Βεβαίως ἡ πολυλογία δὲν δεικνύει πάντοτε καὶ σοφίαν πολλήν. Ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ ἐπιγράμματος τὴν εἰς ἐννοίας πυκνότητα, ἐὰν εἶχεν αὐτὴ ἡ μισόκολλα, ἡ τόση βραχυλογία δι’ ἔργον τόσου μεγέθους, θὰ προεκάλει ἐξάπαντος καὶ τῶν Σπαρτιατῶν τὸν θαυμασμόν. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν καὶ τὸ περιεχόμενον τῶν δύο τευχῶν τῆς μελέτης αὐτῆς (ἀναγινώσκει). Ὡς βλέπετε, κύριοι, θαυμαστότερον καὶ τῆς βραχυλογίας εἶναι τὸ πῶς ἐχώρεσαν εἰς τόσον σύντομα ἔγγραφα τόσον πολλαὶ καὶ τόσον μεγάλαι παραδοξολογίαι. Ἄς ξεχωρίσωμεν ὀλίγας. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι κανεὶς μηχανικὸς διὰ νὰ ἐννοῇ, ὅτι προκειμένου νὰ ἐκτελεσθῇ ἢ καὶ τμηματικῶς ἑνιαῖόν τι ἔργον, ὁσονδήποτε μέγα καὶ σύνθετον ἢ μᾶλλον ἰδίως ὅταν εἶναι τοιούτου, ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῆς τέχνης, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῆς κοινονοημοσύνης, νὰ καταρτισθῇ ἐξ ὑπαρχῆς πλῆρες τὸ σχέδιον τοῦ ἔργου εἰς τὰς γενικὰς τοὐλάχιστον γραμμάς του. Ἡ ἀρχὴ αὐτή, μολονότι στοιχειώδης, διὰ τὰς σοβαρὰς συνεπείας τὰς ὁποίας συνεπάγεται ἡ παραβίασίς της, περιέχεται εἰς ὅλα ὅσα ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀνέγνωσα ἐγχειρίδια λιμένων. Καὶ ὅμως ἠκούσατε τὶ φθέγγονται οἱ ἡμέτεροι (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ ὅπως νῦν κατασκευασθῶσι τὰ κρηπιδώματα ἀπὸ τῆς χηλῆς Κράκαρη μέχρι τοῦ μυχοῦ τοῦ λιμένος τῶν ἁλῶν καὶ καθορίζει τὰ πρὸς τοῦτο ἐκτελεστέα ἔργα, ἐπιφυλασσομένη νὰ καθορίσῃ τὰς γενικὰς γραμμὰς τοῦ ὑπολοίπου τμήματος». Ἡ ἐπιφύλαξις αὐτὴ ἀνεγράφη πρὸς τὸ θεαθῆναι, διότι τὰ ἔργα εἶχον ἤδη ἐκδοθῆ πρὸς ἐκτέλεσιν, ὅταν διὰ λόγους ἐντελῶς περιστατικοὺς ἐπελήφθη νὰ καθορίσῃ τὰς γενικὰς γραμμὰς καὶ τοῦ ὑπολοίπου τμήματος. Ἀλλὰ εἶναι σαφεστέρα ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἑνιαίου σχεδίου εἰς τὴν δευτέραν μισόκολλαν, εἰς τὴν μελέτην δηλαδὴ περὶ τῆς προσηκούσης χαράξεως τοῦ νοτιοανατολικοῦ τμήματος. Ὡς νὰ ἐξανίσταται διὰ τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία τὴν ἤγαγε εἰς τὴν συμπλήρωσιν τοῦ σχεδίου της, διακηρύσσει ὅτι «τὸ ὀρθὸν θὰ ἦτο ἐν ἀπωτέρῳ μέλλοντι νὰ καθωρίζετο τὸ σχέδιον τῆς ἀνατολικῆς πλευρᾶς τοῦ λιμένος». Εἶναι ὁ ἀφορισμὸς οὗτος ἀδιάσειστος ὀγκόλιθος ἀμαθείας. Ἡ ἐπιτροπὴ ὡς διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν προχειρότητα μετὰ τῆς ὁποίας προέβη εἰς τὸ ἔργον της τονίζει, ὅτι «δὲν πρόκειται, λέγει, περὶ κατασκευῆς νέου λιμένος, ἀλλὰ περὶ διαρρυθμίσεως ὑπάρχοντος». Ποίαν τάχα συνεσταλμένην ἔννοιαν θέλει νὰ δώσῃ εἰς τὸν ὅρον τῆς διαρρυθμίσεως; Ἀλλὰ γνωρίζετε περὶ τίνος πράγματι πρόκειται; Περὶ γενικῆς καὶ ῥιζικῆς ἀνακατασκευῆς. Διότι δὲν κρηπιδώνεται ἡ ἀκρηπίδωτος μόνον ἀκτή. Ἀνακρηπιδώνεται ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους καὶ ὁλόκληρος ἡ κρηπιδωμένη. Κρημνίζονται ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ ὑπάρχοντα κρηπιδώματα καὶ ἀνακατασκευάζονται. Προωθεῖται καθ’ ὅλην της τὴν ἔκτασιν ἡ ἀκτὴ πρὸς τὴν θάλασσαν, 50 μέτρα κατὰ μέσον ὅρον, καθ’ ὅλον τὸ ἀνάπτυγμά της, ἀνερχόμενον εἰς 6.400 μέτρα. Ἐπιμηκύνεται ὁ μῶλος Θεμιστοκλέους 100 μέτρα. Ἐκβαθύνονται εἰς ὅλην σχεδὸν τὴν ἔκτασιν ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ λεκάναι τοῦ λιμένος, κατὰ ⅚ δὲ εἰς μεγάλα βάθη. Μία ὑπάρχουσα προβλής, ἡ Τρούμπα, ἐκσκάπτεται καὶ αὐτὴ καὶ κατασκευάζεται παραπλεύρως της, διὰ νὰ πραγματοποιηθοῦν κανονικὰ γεωμετρικὰ σχήματα, νέα προβλὴς ὑπερδιπλασίου μήκους. Δὲν διατηρεῖται δηλαδὴ κανὲν ἀπολύτως σημεῖον τοῦ λιμένος ἄθικτον. Δὲν μένει κυριολεκτικῶς λίθος ἐπὶ λίθου. Καὶ ὀνομάζεται ἁπλῆ διαρρύθμισις ὑπὸ ἰδιάζουσαν στενὴν ἔννοιαν ἡ γενικὴ καὶ ῥιζικὴ αὐτὴ ἀνακατασκευή, ἡ μὴ φειδομένη οὐδὲ τῆς πόλεως, ἡ παρασύρουσα ἐν τῇ ῥύμῃ της καὶ ὁλόκληρον οἰκοδομικὸν τετράγωνον ἀξίας δεκάδων ἑκατομμυρίων ἄνευ σκοποῦ καὶ λόγου. Οὐδὲ εἶναι αὕτη ἡ μοναδικὴ ἀνακριβὴς διαβεβαίωσις τῆς ἐπιτροπῆς. Διὰ νὰ δικαιολογήσῃ καὶ πάλιν τὴν προχειρότητα τῆς χαράξεως τοῦ βορειοδυτικοῦ τμήματος καὶ τὴν ἀποφυγὴν αὐτῆς, ὅπως χαράξῃ ὁλόκληρον τὸν λιμένα, διαβεβαιώνει ὅτι «πάντα τὰ μέχρι τοῦδε ἐκπονηθέντα σχέδια συμφωνοῦσι, ὡς πρὸς τὴν διάταξιν τῆς βορειοδυτικῆς ἀκτῆς». Πάντα τὰ σχέδια! Καὶ εἶναι ζήτημα ἐὰν καὶ ἓν μόνον ἐκ τῶν δεκάδων ἐκπονηθέντων σχεδίων συμβαίνῃ νὰ συμφωνῇ πρὸς τὴν διάταξιν αὐτήν. Τὸ δὲ καταπληκτικώτερον, παρέχεται ἡ ἀνακριβὴς αὐτὴ βεβαίωσις ὑπὸ ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον ὁ μακαρίτης ὁ Γκίνης καὶ ὁ κ. Ματαράγκας, οἱ ὁποῖοι ἀλλεπάλληλα ἕκαστος εἶχον ἐκπονήσει σχέδια καὶ ὅλα ἀνεξαιρέτως μὲ διάταξιν τοῦ βορειοδυτικοῦ τμήματος τοῦ λιμένος ἀκριβῶς ἀντίθετον πρὸς τὴν βεβαίωσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀντίθετα, ὡς καλῶς ἐνθυμοῦμαι, πρὸς τὴν διάταξιν αὐτὴν ἦσαν πλὴν ἄλλων τὰ σχέδια τοῦ Κοῦμμερ, τοῦ Ράμπαν, τοῦ Jackson, τοῦ Mc Alpin. Θέλετε νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἁλίευσιν καὶ ἄλλων μαργαριτῶν; «Ἡ ἐπιτροπὴ τονίζει, ὅτι τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ λιμένος ἔργα εἶναι ἁπλᾶ».... Ἔργον ἁπλοῦν λοιπὸν ἕνα μεγάλο λιμάνι! Ἐνῷ εἶναι ἀπὸ τὰ συνθετώτερα, τὰ δυσχερέστερα καὶ δαπανηρότερα. Τὴν ἁπλοϊκὴν ἐν τούτοις ἔννοιαν τῆς ἁπλότητος τῶν λιμενικῶν ἔργων τὴν βλέπομεν πράγματι δεσπόζουσαν εἰς τὸ πραγματικὸν σχέδιον κατὰ πᾶσαν διεύθυνσιν, εἰς ὅλην τὴν ἔκτασιν τοῦ λιμένος. Καὶ διὰ ποῖον τάχα σκοπόν; Διὰ νὰ καταστῇ, ὡς θ’ ἀναπτύξωμεν, ὁ λιμὴν ἐλαττωματικὸς διὰ τοὺς χειρισμοὺς τῶν πλοίων, νὰ ἐπιτευχθῇ δὲ τὸ κατόρθωμα τοῦτο διὰ μιᾶς ἐγκληματικῆς δαπάνης ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων. Γίνονται, ποῦ ἐπιχώσεις καὶ ποῦ ἐκσκαφαί, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ δὲ ἐκβραχισμοί, μόνον καὶ μόνον, διὰ νὰ παραλληλίζωνται δύο ἀντικείμεναι ἀκταὶ ἀφιστάμεναι ἀλλήλων χίλια μέτρα. Κρημνίζεται μία προβλὴς καὶ κατασκευάζεται δίπλα της νέα διὰ νὰ τέμνεται εἰς δύο ἴσα τμήματα ἀκριβῶς τὸ νότιον τμῆμα τοῦ κεντρικοῦ λιμένος. Χάρμα διὰ τοὺς παιδικοὺς ὀφθαλμούς, δοκάρι ἀληθινὸ διὰ τὰ μάτια τοῦ εἰσπλέοντος πλοιάρχου. Καὶ ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ βεβαιώνει, ὅτι καὶ μὲ τὴν προβλήτα τῶν 250 μέτρων, ἀφοῦ αἱ ἀφιστάμεναι μεταξύ των χίλια μέτρα ἀκταὶ κατορθώνεται δι’ ἔργων δαπανηροτάτων νὰ παραλληλισθοῦν, διευκολύνονται οἱ χειρισμοὶ τῶν πλοίων! Ἀγομένη ἡ ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὴν ἀκατάσχετον τάσιν πρὸς ταχυτέραν ἔναρξιν ἔργου σχεδιασθέντος ὅπως–ὅπως καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἀπειλοῦντος χρονιωτέραν τὴν ἐκτέλεσιν, κηρύσσει, «τὴν παῦσιν τῶν τελματωδῶν ἀκαδημαϊκῶν συζητήσεων περὶ μελλοντικῶν ἔργων». Ἀλλ’ ἂς μὴ σπεύσωμεν νὰ ἐπικρίνωμεν τὴν ἐπιτροπὴν ὡς ἀποδοκιμάζουσαν πᾶσαν περὶ τοῦ μέλλοντος πρόβλεψιν. Ἀπαξιοῖ ἀληθῶς νὰ συζητήσῃ περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ μέλλοντος, προφανῶς ὅμως, διότι εἶναι βεβαία, ὅτι καὶ διὰ μόνης τῆς σχεδιασθείσης διαρρυθμίσεως τοῦ βορειοδυτικοῦ τμήματος τοῦ λιμένος, διὰ μόνης τῆς κατασκευῆς 2685 μέτρων κρηπιδωμάτων, θὰ ἐξυπηρετηθοῦν τελείως αἱ ἐμπορικαὶ καὶ ναυτιλιακαὶ ἀνάγκαι τοῦ Πειραιῶς ἐπὶ χρόνον μακρόν. Τὸν χρόνον μάλιστα τὸν προσδιορίζει εἰς τὸν προτασσόμενον εἰς τὴν μισόκολλαν πρόλογόν της, «ἀνώτερον τῆς τριακονταετίας». Ἰδοὺ ἡ σχετικὴ περικοπὴ τῆς περιφήμου ἐκθέσεως: «Δεδομένου ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν κρηπιδωμάτων ἀπὸ τοῦ ἐργοστασίου Βασιλειάδου, μέχρι τοῦ λιμενίσκου τῶν ἁλῶν ἐπαρκεῖ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ λιμένος ἐπὶ χρόνον μακρόν, πάντως δὲ ὑπὲρ τὴν τριακονταετίαν». Πῶς τώρα δίδεται εἰς τὰ 1923 ἡ διαβεβαίωσις, ὅτι μὲ 2685 μέτρα κρηπιδωμάτων ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς, θὰ εἶναι ἐπαρκὴς διὰ περίοδον ἀνωτέραν τῶν 30 ἐτῶν, ἐνῷ ὁ συμμετέχων τῆς ἐπιτροπῆς κ. Καλλιμασιώτης προέβλεπε εἰς τὰ 1921, ὁπότε ὁ πληθυσμὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ἦτο μικρότερος καθ’ ἑκατοντάδας χιλιάδων, ὅτι διὰ τὸ προσεχὲς μέλλον θὰ εἶναι ἀνεπαρκῆ τὰ 5.000 μέτρα καὶ χρειάζονται τοὐλάχιστον ἄλλα τόσα, ἤτοι 10.000, αὐτὸ εἶναι οἰκογενειακὸς λογαριασμὸς τῶν συνδιαπραγματευθέντων τὴν μικρὰν ὑπόθεσιν τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Εἶναι ἀπίστευτος βέβαια ἡ ἐλαφρότης μὲ τὴν ὁποίαν ἀπαγγέλλονται ἀπὸ τὰς κορυφὰς τῆς δημοσίας μηχανικῆς μας οἱ ἀφορισμοὶ αὐτοί. Ἐν τούτοις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παιδαριωδῶν αὐτῶν δογματισμῶν, ἐπεχειρήθη ἡ ἀνακατασκευὴ τοῦ μεγίστου λιμένος τῆς Ἑλλάδος. Ἄς κλείσωμεν τὴν θλιβερὰν αὐτὴν μελέτην, τὴν ὁποίαν ἀπαρτίζουν δύο μισόκολλες. Ἐν ὑστέρῳ λόγῳ ὅμως ἄς μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ μὴ παραδράμωμεν τὸ φαινόμενον, ὅτι ἡ μελέτη περὶ ἑνὸς ἔργου χιλίων πεντακοσίων ἑκατομμυρίων ἔχει καὶ ὑστερόγραφα! Οἱ ἐμβριθέστατοι μελετηταὶ εἶχον λησμονήσει νὰ ἐκφέρουν γνώμην περὶ μερικῶν θεμάτων, ὄχι τριτευούσης σημασίας καὶ ἔκριναν σκόπιμον νὰ διαλάβουν τὰ δέοντα καὶ περὶ αὐτῶν... ἐν ὑστερογράφῳ! Καὶ γνωματεύουν ἐν ὑστερογράφῳ, περὶ τῶν ναυπηγείων τῶν ἱστιοφόρων, περὶ τῶν ἀξιολογωτάτων ναυπηγικῶν καὶ μηχανουργικῶν ἐγκαταστάσεων «Βασιλειάδου» καὶ περὶ τῆς ἐλευθέρας ζώνης τοῦ λιμένος. Τὸ περιεργότερον δέ, ὅτι τὸ ὑστερόγραφον ἐπαναλαμβάνεται καὶ εἰς τὸ δεύτερον τεῦχος τῆς μελέτης τῶν κορυφαίων μηχανικῶν μας, εἰς τὴν δευτέραν δηλαδὴ μισόκολλαν. Εἰς αὐτὸ τὸ ὑστερόγραφον πραγματεύονται εἰς τέσσαρας στίχους, περὶ τοῦ πῶς καὶ διὰ ποῖον σκοπὸν πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῇ ἕνας ὁλόκληρος—μικρὸς ἔστω—λιμήν, ὡς ἡ Ζέα, εἰς δύο δὲ στίχους περὶ τοῦ πῶς καὶ διὰ ποῖον σκοπὸν πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῇ ὁ ὅρμος Ἁγίου Γεωργίου, μία λεκάνη ὕδατος τριπλασίας ἐκτάσεως τοῦ λιμένος τῶν ἁλῶν. Εἶναι περιττὸν ὑποθέτω νὰ σημειώσω, ὅτι καὶ τοῦ λιμένος Ζέας καὶ τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου ὁ προορισμὸς προσδιορίζεται μετὰ περισσῆς ἀπερισκεψίας. Παρέλκει κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑποθέτω, νὰ ἐξετασθῇ μέτρον πρὸς μέτρον τὸ προγραμματικὸν σχέδιον, τὸ χαραχθὲν ἐπὶ τῇ βάσει μελέτης, τῆς ὁποίας εἴδομεν τὸ περιεχόμενον. Δὲν εἶναι ὅμως ἄσκοπον νὰ σημειωθοῦν μερικὰ κεφαλαιώδη ἁμαρτήματά του. Πρῶτον καὶ θεμελιῶδες ἁμάρτημα τοῦ σχεδίου εἶναι, ὅτι κλείεται δι’ αὐτοῦ κατὰ τρόπον ἀμετάκλητον πᾶσα περὶ τοῦ μέλλοντος πρόβλεψις. Ὄχι μόνον δὲν προνοεῖται καμμία εἰς τὸ μέλλον ἐπέκτασις τοῦ λιμένος, ἀλλὰ καὶ παρακωλύεται διὰ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ. Δεύτερον καὶ ἐπίσης θεμελιῶδες ἁμάρτημα, ὅτι δὲν καθωρίσθη πρὸ πάσης χαράξεως ὁ προορισμὸς ἑκάστου τμήματος τοῦ λιμένος, ἁμάρτημα τοῦ ὁποίου τὴν σημασίαν ἐτόνισε προσηκόντως ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ μηχανικός, κ. Βερδέλης. Τρίτον, ὅτι δὲν λαμβάνεται ἀπολύτως καμμία πρόνοια ἢ λαμβάνεται τοιαύτη προφανέστατα ἀνεπαρκής, περὶ πρωτευουσῶν ἀναγκῶν τοῦ λιμένος. Καὶ εἶναι αἱ ἀνάγκαι αὐταὶ τὰ ναυπηγεῖα καὶ αἱ δεξαμεναί. Τοὐναντίον δὲ συνιστᾶται, ὅπως αἱ ὑπάρχουσαι πολύτιμοι τοιαῦται ἐγκαταστάσεις Βασιλειάδου, ἐξωσθοῦν ἐκ τοῦ λιμένος, ἔστω καὶ μὲ μεγάλην δαπάνην τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Τέταρτον, καμμία δὲν λαμβάνεται ὡσαύτως πρόνοια οὔτε περὶ τῆς παραβολῆς, ἀλλὰ οὔτε καὶ περὶ τῆς ὁπωσδήποτε προσορμίσεως τῶν ἀκτοπλοϊκῶν ἀτμοπλοίων, διὰ τῶν ὁποίων διενεργεῖται κατὰ τὸ μέγιστον μέρος αὐτοῦ τὸ ἐσωτερικὸν ἐμπόριον καὶ ἡ ἐτησία μεταφορὰ 600.000 ἐπιβατῶν. Οὔτε καὶ περὶ τοῦ πλήθους τῶν ἱστιοφόρων, διὰ τῶν ὁποίων διενεργεῖται τὸ ἐσωτερικὸν ἐμπόριον κατὰ τὸ ὑπόλοιπον μέρος. Οὔτε περὶ τῶν μικρῶν μεγάλων πλοίων τῶν ζητούντων τὴν φιλοξενίαν τοῦ λιμένος εἴτε πρὸς ἐπισκευήν, εἴτε λόγῳ παροπλισμοῦ, εἴτε ἁπλῶς πρὸς διαμονὴν προσωρινήν. Ἀλλὰ καμμία φροντὶς καὶ περὶ τῶν παντοίων ναυπηγημάτων λιμένος, τῶν ῥυμουλκῶν, τῶν φορτηγίδων, τῶν λέμβων, τῶν ὁποίων φορτηγίδων καὶ λέμβων μεγάλος πάντοτε σχετικῶς πρὸς ἄλλους λιμένας, θὰ εἶναι ὁ ἀριθμός. Πέμπτον, ἕνεκα τῆς παιδαριώδους ἐπιδιώξεως κανονικῶν γεωμετρικῶν σχημάτων καὶ τῆς γενικῆς ἀμελετησίας περὶ τὴν χάραξιν τῶν κρηπιδωμάτων, προβλέπονται ἔργα ἢ ἐντελῶς ἄχρηστα ἢ ἐλαχίστης χρησιμότητος, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ καταβληθῇ μεγάλη δαπάνη, πολλαπλασία τῆς προσηκούσης. Αἱ συνέπειαι τοῦ σφάλματος αὐτοῦ εἶναι καταπληκτικαί. Ὁ Κελλενὲκ εὑρίσκει, ὅτι εἰς τὸ βορειοδυτικὸν τμῆμα τοῦ λιμένος, ἐπὶ τῶν προβλεπομένων 2.685 μέτρων νέων κρηπιδωμάτων, τοιαῦτα μήκους 625 εἶναι ἢ ἐντελῶς ἄχρηστα ἢ ἐλαχίστης χρησιμότητος, δηλαδὴ ὑπὲρ τὰ 23% τῶν κρηπιδωμάτων, ἄρα ὑπὲρ τὰ 23% τῆς ὅλης δαπάνης, ἤτοι δεκάδες πολλαὶ ἑκατομμυρίων, πρόκειται νὰ δαπανηθοῦν εἰς μάτην. Ἀλλὰ ἐὰν ὁ διαπρεπὴς μηχανικὸς ἐπεξέτεινε τὴν ἔρευναν καὶ ἐπὶ τοῦ νοτιοανατολικοῦ τμήματος τοῦ λιμένος, θὰ ἐβεβαιώνετο, ὅτι ἐκ τῶν 3.725 μέτρων κρηπιδωμάτων τοῦ τμήματος αὐτοῦ, ὑπὲρ τὰ 1.000 μέτρα ἀσφαλῶς εἶναι ἄχρηστα. Ἔχομεν ἄρα ἐπὶ 6.400 μέτρων κρηπιδωμάτων ὑπὲρ τὰ 1.625 ἄχρηστα. Ἔχομεν δηλαδὴ ὑπὲρ τὰ 25% τῆς ὅλης δαπάνης χαμένα. Καὶ τὰ 25% αὐτὰ ἑκατοστὰ τῶν ἀχρήστων κρηπιδωμάτων, διὰ νὰ κατασκευασθοῦν, δαπανῶνται ὄχι δεκάδες, ἀλλὰ ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων. Διὰ νὰ κατανοηθῇ ἀκόμη σαφέστερον ποίαν κολοσσιαίαν οἰκονομικὴν σημασίαν ἔχει ἡ ἐπιμελὴς μελέτη μεγάλων λιμενικῶν ἔργων ἀπὸ τὴν ἐγκληματικῶς ἀτελῆ τοιαύτην τὴν ἐξ ἀγνοίας ἢ ἐξ ἐλλείψεως στοργῆς πρὸς τὸ δημόσιον χρῆμα, μνημονεύομεν τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ καθορισμὸς τοῦ βάθους τοῦ λιμένος, σημασίαν τὴν ὁποίαν οὔτε ὑπωπτεύθησαν οἱ χαράκται καὶ πολὺ ὀλιγώτερον οἱ ἐπίτροποι τοῦ λιμένος. Ὁ λιμὴν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ μέγα βάθος εἰς ὅλην του τὴν ἔκτασιν. Εἰς πολλὰ τμήματα τοῦ λιμένος, τὰ προοριζόμενα νὰ δέχωνται μικρὰ πλοῖα, εἶναι ἀρκετὸν ἓν μέτρον ἢ καὶ μικρὸν βάθος. Ποία δὲ τάχα ἡ σημασία τοῦ μετρίου ἢ μεγάλου βάθους; Ἡ σημασία του ἀνέκαθεν γνωστή, ὡς λίαν σημαντική, καθωρίσθη εἰς τὸ πρὸ ἑξαετίας συνελθὸν ἐν Λονδίνῳ διεθνὲς ναυτιλιακὸν συνέδριον ὅπου βαθυτάτην ἐντύπωσιν παρήγαγε τὸ πιστοποιηθὲν ὑπὸ τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τοῦ Ἀγγλικοῦ ναυαρχείου Savile γεγονός, ὅτι ἡ δαπάνη κατασκευῆς τῶν λιμένων εἶναι περίπου ἀνάλογος μὲ τὸν κύβον τοῦ βάθους. Τί δὲ προκύπτει ἀπὸ τὴν ἀποκαλυφθεῖσαν ἐκ τῆς στατιστικῆς μηχανικὴν αὐτὴν ἀλήθειαν; Προκύπτει, ὅτι κρηπίδωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε λόγῳ τοῦ προορισμοῦ του νὰ θεμελιωθῇ εἰς βάθος 7 μέτρων καὶ νὰ στοιχίσῃ λόγου χάριν 35 ἑκατομμύρια, ἐὰν ἐξ ἀμαθείας ἢ ἐξ ἀφροντισίας θεμελιωθῇ εἰς βάθος 10 μέτρων, θὰ στοιχίσῃ 100 ἑκατομμύρια. Μὲ ἄλλους λόγους θὰ πεταχθοῦν κυριολεκτικῶς εἰς τὴν θάλασσαν 65 ἑκατομμύρια! Εἶναι δέ, κύριοι βουλευταί, ἀπολύτως βέβαιον δυστυχῶς, ὅτι ἁμαρτήματα τοιαύτης ὑφῆς καὶ τοιούτου μεγέθους διεπράχθησαν καὶ διαπράττονται χάριν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παιδαριώδους καὶ ἐγκληματικοῦ σχεδίου. Κατὰ τὸ σχέδιον αὐτὸ βλέπομεν, ὅτι 3.763 μέτρα κρηπιδωμάτων θεμελιώνονται εἰς βάθος 10 μέτρων, βάθος θεωρηθὲν εἰς τὸ ναυτιλιακὸν συνέδριον τοῦ Λονδίνου ἀνώτερον καὶ διὰ λιμένας πρώτης τάξεως, διὰ μακρὰν περίοδον χρόνου, ἄλλα 780 θεμελιώνονται εἰς βάθος 9 μέτρων καὶ ἄλλα 922 εἰς βάθος 8 μέτρων, ἤτοι ἐν ὅλῳ 5465 μέτρα κρηπιδωμάτων μεγάλου βάθους, μόνον δὲ 925 μέτρα εἰς τὸ μέτριον βάθος τῶν 6 μέτρων καὶ κανὲν ἀπολύτως εἰς βάθος μικρόν, μολονότι τὰ περισσότερα πλοῖα ἐξ ὅσων φιλοξενεῖ ὁ λιμὴν Πειραιῶς ἀπαιτοῦν βάθος μέτριον, τὸ δὲ σμῆνος τῶν πλοιαρίων λιμένος ἀπαιτεῖ βάθος μικρότατον. Περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ ζητήματος τίποτε δὲν μᾶς εἶπε κανεὶς καὶ πολὺ ὀλιγώτερον οἱ χαράξαντες τὸ σχέδιον τοῦ λιμένος καὶ οἱ διοικοῦντες αὐτόν. Ὅ,τι δὲ μᾶς ἀνησυχεῖ βασίμως, ὅτι ἀπεριγράπτου τραγικότητος λάθη ἔχουν διαπραχθῆ ἐξ αἰτίας τοῦ προγραμματικοῦ σχεδίου εἶναι τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι ἀπὸ τὴν ἐπαύριον τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐφαρμογῆς του καὶ πρὸ πάσης ἔτι ἐνάρξεως ἤρχισαν αἱ τροποποιήσεις του καὶ ὡς πρὸς τὴν χάραξιν τῶν κρηπιδωμάτων καὶ ὡς πρὸς τὰ βάθη. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ πάλιν τὸ θεμελιωδέστατον ζήτημα, τὸν καθορισμὸν δηλαδὴ τοῦ προορισμοῦ τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ λιμένος περὶ αὐτοῦ δὲν εἶχον τὸν καιρὸν οἱ ὑπεύθυνοι νὰ σκεφθοῦν οὔτε πρὸ τῆς χαράξεως, οὔτε πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων. Ἡ προσοχή των εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ προεκλήθη διὰ πρώτην φορὰν 18 ὁλοκλήρους μῆνας μετὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προγραμματικοῦ σχεδίου, ὅταν ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ ἐκ τοῦ βήματος ἀνέλαβε μεσοῦντος τοῦ 1924 τὴν προεδρίαν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πειραιῶς. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπακολουθήσαντα τὴν διέγερσιν τῆς προσοχῆς τῶν ὑπευθύνων ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου γεγονότα ἐπιτείνουν τὰς ἀνησυχίας. Διότι καὶ ἀφοῦ μετὰ συστηματικῆς ἀπροσεξίας, ἤρχισε νὰ καθορίζεται ὁ προορισμὸς τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ λιμένος μετεβλήθη οὗτος ἐπανειλημμένως βραδύτερον καὶ μάλιστα ἀφοῦ εἶχον πλέον κατασκευασθῆ τὰ κρηπιδώματα. Ἀναλαμβάνων μεσοῦντος τοῦ 1924 τὴν προεδρίαν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς εἶχον πληρεστάτην γνῶσιν τοῦ κατὰ βάσιν καὶ εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα βαρέως ἡμαρτημένου σχεδίου. Ἀλλὰ δὲν ἔσπευσα νὰ θέσω τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεώς του πρὶν ἢ κατόπιν ἐμπεριστατωμένης ἐκ τοῦ σύνεγγυς μελέτης μορφώσω γνώμας ὁριστικὰς περὶ τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας θὰ εἰσηγούμην. Τοσοῦτον μᾶλλον δὲν ἔσπευσα, διότι ἐκ τῆς προϊούσης ἐρεύνης ἠγόμην εἰς τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ὑπὸ ἐκτέλεσιν σχέδιον ἦτο ἀνεπίδεκτον βελτιώσεως, διὰ τροποποιήσεων καὶ ὅτι συνεπῶς ἐνεδεικνύετο ἡ ὁλοσχερὴς ἀνατροπή του. Ὅ,τι μόνον δὲν εἶχεν ἀνάγκην διονυχιστικῆς ἐρεύνης ἦτο ἡ βοῶσα ἀνεπάρκεια τοῦ λιμένος, ἐφ’ ὅσον διερρυθμίζετο κατὰ τὸ ἐγκεκριμένον σχέδιον ἀνεπάρκεια ὑφισταμένη ἀκόμη καὶ ἂν διαρρυθμίζετο κατὰ τὸν ἄριστον δυνατὸν τρόπον. Ὁ λιμὴν Πειραιῶς καὶ ὅταν ἀκόμη ἀντλήσωμεν ἐξ αὐτοῦ τὸ πρακτικῶς μέγιστον δυνατὸν ὠφέλιμον ἔργον, τὸ ἐκ τῶν φυσικῶν συνθηκῶν, διὰ λελογισμένης δαπάνης ἐπιτρεπόμενον πάλιν παρουσιάζεται ἀνεπαρκής, ὅπως ἀνταποκρίνεται ἱκανοποιητικῶς εἰς τὰς ἀνάγκας ὄχι μακροῦ μέλλοντος, ἀλλὰ οὐδὲ εἰς τὰς σημερινάς, ὡς διεμορφώθησαν πρὸ τῆς χαράξεως μάλιστα τοῦ προγραμματικοῦ σχεδίου. Ἀνάγκη κατ’ ἐμὲ ἐρεύνης μακρᾶς δὲν ὑπῆρχε ὡσαύτως περὶ τοῦ ποία ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ κατὰ πρῶτον λόγον ἐπέκτασίς του. Προσεφέρετο εἰς τοῦτο πρωτίστως ὁ ὅρμος τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Τούτου λοιπὸν ἔσπευσα κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς προεδρείας μου νὰ προτείνω τὴν λιμενοποίησιν καὶ κατὰ πρῶτον βαθμὸν τὴν μετατροπήν του εἰς ἀσφαλὲς ἀγκυροβόλιον, Τὴν ὀρθότητα τῆς προτάσεώς μου ἀπεδέχθησαν ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ καὶ τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων μολονότι παρεκάθηντο εἰς αὐτὸ οἱ κύριοι συντελεσταὶ τοῦ προγραμματικοῦ σχεδίου, οἱ ἔχοντες πρὸ ὀλίγου χρόνου διακηρύξει ὡς αὐτόφωρον τὴν ἐπάρκειαν τοῦ λιμένος Πειραιῶς, διὰ περισσότερα τῶν 30 ἐτῶν μὲ τὰ 2685 μέτρα κρηπιδωμάτων. Ἔπειγε δὲ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου εἰς ἀσφαλὲς ἀγκυροβόλιον χάριν καὶ αὐτῆς τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ λιμένος. Διότι δὲν εἶχε προνοηθῆ πρὸ πάσης ἐνάρξεως τῶν ἔργων διαρρυθμίσεως οὔτε ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ὑπηρετοῦντο αἱ ἀνάγκαι τοῦ λιμένος ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι λόγῳ ἀκριβῶς τῆς ἐνάρξεως τῆς διαρρυθμίσεώς του, θὰ παρεκωλύοντο. Καὶ χάριν δὲ μόνον τοῦ λόγου αὐτοῦ ἐπεβάλλετο ἡ μετατροπὴ τοῦ ὅρμου Ἁγίου Γεωργίου εἰς ἀσφαλὲς τουλάχιστον ἀγκυροβόλιον, διὰ νὰ φιλοξενηθοῦν εἰς αὐτὸ δηλαδὴ τὰ περισσεύοντα εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς ἄνευ ἐργασίας πλοῖα καὶ εἰ δυνατὸν καὶ ἐμπορική τις κίνησις. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς προεδρίας μου ἀρξάμενον ἔργον δὲν ἐσυνεχίσθη καὶ τὸ συντελεσθέν δὲν ἐχρησιμοποιήθη, ἐνῷ δι’ αὐτοῦ μόνον ἦτο δυνατὸν καὶ ἡ διαρρύθμισις τοῦ λιμένος νὰ ἐπεταχύνετο καὶ τὸ ἐμπόριον νὰ μὴ ὑφίστατο ἐπὶ τριάμισυ τώρα ἔτη ὅσας ὑπέστη ἀνεκδιηγήτους ταλαιπωρίας. Ἐν τῷ μεταξὺ ἀπεκρυστάλλωνα τὰς σκέψεις μου περὶ τῆς προσηκούσης ἀναθεωρήσεως τοῦ προγραμματικοῦ σχεδίου, διὰ τῆς ὁποίας καὶ ὁ λιμὴν θ’ ἀνεδεικνύετο πολὺ ἐπαρκέστερος καὶ συγχρόνως θ’ ἀπεσοβοῦντο περιτταὶ ὀγκώδεις δαπάναι. Ἀλλὰ ἐκ παραλλήλου ἀνέκυψεν ἐξ ἐλατηρίων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται σήμερον ὁ λόγος, πολλαχόθεν ἡ ἀντίδρασις συμπεσοῦσα μὲ τὴν εἴσοδον εἰς τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπὴν ὡς μέλους αὐτῆς ὡρισμένου ἐπιχειρηματίου. Ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὑπουργὸς τῆς δικτατορίας, πρὸς τὸν ὁποῖον δι’ ἐκθέσεώς μου ἀνεκοίνωσα τὴν σοβαρότητα τῶν πραγμάτων, ἀπηξίωσε ν’ ἀσχοληθῇ προσωπικῶς μὲ τὸν λιμένα Πειραιῶς, ἀρκεσθεὶς προφανῶς ν’ ἀποδέχεται τὰς εἰσηγήσεις ἐκείνων ἀκριβῶς, τῶν ὁποίων τὸ ἔργον, δηλαδὴ τὸ σχέδιον, κατήγγελα ὡς ἀνάπηρον. Κατῆλθον τότε τῆς προεδρείας καὶ μετ’ ὀλίγον ἐξῆλθον καὶ τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ ν’ ἀσκήσω δημοσίᾳ τὸν ἔλεγχον τῶν διαπραττομένων καὶ ἤσκησα τοῦτον ἐμπεριστατωμένον, ἐπίμονον καὶ μέχρι βιαιότητος αὐστηρὸν καθ’ ὅλων τῶν ὑπευθύνων—τῶν λιμενικῶν ἐπιτρόπων δηλαδὴ καὶ τῶν τεχνικῶν συμβούλων τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας. Ἀλλὰ πάντες οὗτοι κωφότεροι τοῦ κωφοῦ λιμένος ἀντιπαρῆλθον τὸν ἔλεγχον, ὅστις ἐν τούτοις περιελάμβανε ρητήν τὴν καταγγελίαν, ὅτι ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν ὑποθέσεων τοῦ λιμένος διεπράττοντο ἁμαρτήματα τόσον βαρέα, ὥστε ἂν ἐτίθεντο εἰς τὴν οἰκονομικὴν πλάστιγγα, ὁ δείκτης αὐτῆς θὰ ἐσημείωνε μίαν ζημίαν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων, ἐὰν δὲ ἐτίθεντο εἰς τὴν πλάστιγγα τὴν ἠθικήν, ὁ κώδων αὐτῆς θὰ ἔκρουεν ἀφ’ ἑνὸς τὴν χρεωκοπίαν τῆς ἐγχωρίου μηχανικῆς, ὡς ἐκδηλώνεται εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ἀφ’ ἑτέρου τὴν ὁλοσχερῆ ἔκλειψιν πάσης εὐθιξίας ἐκ μέρους τῶν διαχειριζομένων δημόσια συμφέροντα. Καὶ ἐνόσῳ μὲν ἡ ὅλη κατάστασις τοῦ Κράτους ἦτο τεταραγμένη ἐξηγεῖτο ἡ ἀσυδοσία τῶν διαχειριζομένων τὴν μεγάλην ὑπόθεσιν τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ βασιλεία τοῦ νόμου ἀπεκατεστάθη, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ ἡ συνέχισις τῆς ἀσυδοσίας δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραμένῃ εἰς τὸ σκότος τὸ μέγα ζήτημα τοῦ λιμένος Πειραιῶς, τὸ ἀπαιτοῦν φῶς ἄπλετον ὅπως διευκρινισθῇ ἀπὸ πάσης πλευρᾶς. Τοῦτο λοιπὸν τὸ ἄπλετον φῶς ζητοῦμεν ὅπως πλὴν ἄλλων ἀποτραποῦν αἱ περαιτέρω ἀπειλούμεναι συνέπειαι, ἡ διὰ κολοσσιαίας δηλαδὴ δαπάνης δημιουργία ἔργου ἀναπήρου. Διότι τὰ ἁμαρτήματα συνεχίζονται ἀφοῦ συνεχίζεται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἡμαρτημένου σχεδίου, ἀφοῦ συνεχίζονται αἱ γνωσταὶ μέθοδοι τῆς τοπικῆς διοικήσεως καὶ τῆς κεντρικῆς ἐποπτείας. Ἐπὶ πλέον, ἀπό τινος ἤρχισεν ἐντεταμένος ὁ φενακισμὸς τοῦ κοινοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἐλπίζω δὲν θὰ ἐμπέσουν καὶ οἱ ἀνώτατοι ἐπιμεληταὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων. Διότι ἀξίζει νὰ γνωσθῇ τί πράγματι λαμβάνει χώραν, κύριοι βουλευταί. Ὁσάκις ἐκδηλώνεται ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ παροξυσμοῦ, ὡς συνήθως, ἡ γενικὴ δυσφορία διὰ τὴν διαιωνιζομένην οἰκτρότητα τοῦ λιμένος, οἱ διαχειριζόμενοι τὰς τύχας του, ἀφοῦ ἐξηντλήθη πλέον ἡ μέθοδος τῆς ἐπιρρίψεως τῶν εὐθυνῶν ἐπὶ τῶν ὤμων τῆς ἐργολαβίας, σπεύδουν νὰ παρέχουν ἀφειδεῖς τὰς ἐπαγγελίας περὶ τῆς ταχυτάτης διευθετήσεως τῶν πραγμάτων. Ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1927, ἐδῶ καὶ δυὸ χρόνια, ἀκούομεν ὅτι ἐγγὺς εἶναι τὸ τέρμα τῶν δεινῶν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς κοινωνίας, ὅτι ἐπίκειται πλέον τοῦτο, νά το, ἔφθασε «διπλαρώνουν, λέγει, τὰ βαπόρια, τὸ κάρβουνο καὶ τὸ σιτάρι ξεφορτώνεται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὰ κρηπιδώματα, ἔλειψαν οἱ μαοῦνες, ἔλειψαν καὶ οἱ βάρκες μὲ τὸ διπλάρωμα δύο ἐκ τῶν εἴκοσι καταπλεόντων καθ’ ἑκάστην ταχυδρομικῶν ἀτμοπλοίων. Τὸ Πορτοδράκο, νά το, εἰσέρχεται εἰς τὴν κανονικὴν τροχιὰν ἀποκαθιστάμενον λιμάνι εὐρωπαϊκόν! Αὐτὴ ἡ φανφάρα ἀκούεται δύο τώρα χρόνια. Γίνεται κάποτε μάλιστα καὶ τὸ σχετικὸ πανηγύρι, ὡς τὸ πρὸ 18 μηνῶν, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς περατώσεως τοῦ κρηπιδώματος τῆς Ἠετιωνείας. Συμπαρίσταται ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ θραύονται φιάλαι καμπανίτου. Παρόμοιον πανηγύρι ἠπειλήθη μὲ τὸ διπλάρωμα τῶν δύο ταχυδρομικῶν εἰς τὴν παλαιὰν γνώριμον Τρούμπαν, ἀποσοβηθὲν ἐν τέλει, μὲ διαφύλαξιν τῆς ὑπουργικῆς σοβαρότητος. Ἐὰν τώρα θελήσωμεν νὰ βύσωμεν τὰ ὦτα εἰς τὴν φανφάραν τῶν ἀνακοινώσεων καὶ ψαύσωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα, θὰ βεβαιωθῶμεν ὄχι μόνον περὶ τῆς πλήρους κενότητος τῶν διατυμπανιζομένων βελτιώσεων εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ λιμένος, ἀλλὰ ὅτι ἔλαβε χώραν καὶ αὐτὸ τὸ ἀπίστευτον γεγονὸς μὲ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν νέων κρηπιδωμάτων ὑψώθησαν τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνουν τὰ διακομιζόμενα διὰ τοῦ λιμένος Πειραιῶς ἐμπορεύματα! Διότι ἐκφορτώνεται μὲν σήμερον ἀπ’ εὐθείας τὸ κάρβουνο εἰς τὸ κρηπίδωμα τοῦ προλιμένος καὶ ἐξοικονομεῖται τὸ ἐνοίκιον τῆς φορτηγίδος, ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποκομισθῇ ἐκεῖθεν μέχρι τοῦ προορισμοῦ του ὑποβάλλεται εἰς τόσον βαρέα κόμιστρα, ὥστε τὸ κόστος ἐν συνόλῳ τοῦ καρβούνου τοῦ προοριζομένου διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν ἔγινε ὑψηλότερον. Ὑπολογίζεται, ὅτι τὸ κάρβουνο τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους, τῆς ἠλεκτρικῆς καὶ τοῦ ἀεριόφωτος ἐπιβαρύνεται σήμερον μὲ πέντε περίπου ἑκατομμύρια ἐτησίως ἐπὶ πλέον ἢ ὅσον ὅταν δὲν εἶχον περατωθῆ τὰ κρηπιδώματα καὶ δὲν ἐχρησιμοποιοῦντο, ὡς χρησιμοποιοῦνται. Ἀλλὰ καὶ τὸ σιτάρι τὸ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὰ βαπόρια εἰς τὸ δυτικὸν κρηπίδωμα τῶν Ἁλῶν ἐκφορτωνόμενον ἐπεβαρύνθη μᾶλλον, μολονότι τὰ ἐκφορτωτικὰ ἠλαττώθησαν ἐννέα πράγματι δραχμὰς τὸν τόννον. Ἐπεβαρύνθη, ἐπειδή, ἀπέναντι τῆς ἐλαττώσεως αὐτῆς τῶν ἐννέα δραχμῶν κατὰ τόννον, τὸ σιτάρι ὑφίσταται ἀπωλείας καὶ φθορὰς ἰδίως μὲ τὴν βροχὴν καλυπτούσας πολλαπλασίως τὸ ἐξοικονομούμενον ἀπὸ τὰ ἐκφορτωτικὰ ἐννεάδραχμον. Περὶ τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἁρμοδιωτάτου συναδέλφου κ. Πανούτσου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ λαμπρὸν κρηπίδωμα τῆς Ἠετιωνείας, τὸ πανηγυρισθὲν πρὸ 18 μηνῶν, αὐτὸ ἐξακολουθεῖ νὰ χρησιμοποιῆται, ὡς πᾶσα φυσικὴ ὡς καὶ πᾶσα ἀκρηπίδωτος ἀκτή. Φιλοξενεῖ καθέτως εἰς αὐτὸ προσωρμισμένα τὰ ἐν ἀργίᾳ καὶ τὰ ὑπὸ ἐπισκευὴν ἀτμόπλοια καὶ τὰς ἀέργους φορτηγίδας! Πῶς τὰ πράγματα διευθετήθησαν κατὰ τὸν τρόπον αὐτόν, εἶναι τῷ ὄντι ν’ ἀπορῇ κανεὶς. Διὰ νὰ ἐπιτυγχάνωνται τὰ κατορθώματα αὐτὰ χρειάζεται νὰ συμμαχοῦν ἡ ἄγνοια μὲ τὴν ἄνοιαν. Οἱ λιμενικοὶ ἐπίτροποι ἐπεδείκνυον τὴν μεγαλυτέραν ἀνυπομονησίαν περὶ τοῦ πότε τέλος πάντων θὰ περατωθοῦν ὑπὸ τῆς ἐργολαβίας τὰ κρηπιδώματα. Ἡ ἐργολαβία ἤρχισε νὰ παραδίδῃ κρηπιδώματα ἐπὶ κρηπιδωμάτων ἀπὸ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1927. Τὰ παραδοθέντα μέχρι σήμερον ἀνέρχονται εἰς 1400 μέτρα περίπου. Καὶ μὲ τοῦτο, τί; Ἀκόμη δὲν ἔγινε ἀντιληπτὸν ὑπὸ τῶν λιμενικῶν ἐπιτρόπων, ὅτι μὲ τὴν περάτωσιν τῶν κρηπιδωμάτων, ὄχι καμμία βελτίωσις δὲν ἐπῆλθε, ἀλλὰ καὶ ὑψώθησαν τὰ ἔξοδα τοῦ λιμένος. Καὶ ποῦ λοιπὸν ὀφείλεται τὸ ἀπροσδόκητον αὐτὸ γεγονός; Ἁπλούστατα, διότι ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπή, ἐνόμισε ὅτι μὲ μόνην τὴν κατασκευὴν τῶν κρηπιδωμάτων, θὰ ἐρρυθμίζετο αὐτομάτως ἐπὶ τὰ βελτίω ἡ ὅλη κατάστασις χωρὶς νὰ ὀργανώσῃ καὶ τὴν ἀρτίαν ἐκμετάλλευσίν των. Ἐπὶ πλέον, διετάραξε τὴν ὑπάρχουσαν οἱανδήποτε ὠργανωμένην τάξιν ἐργασίας. Φυσικὴ τούτου συνέπεια ὑπῆρξε ὁ ὑψωμὸς τῶν ἐξόδων. Ἐσχάτως ὅμως, καθὼς ἀκούω, ἤρχισε νὰ κατανοῆται, ὅτι ὤφειλε ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ εἶχεν ἐγκαίρως προνοήσει καὶ περὶ τοῦ ἐξοπλισμοῦ τῶν κρηπιδωμάτων. Μόλις δὲ κατενοήθη, ἔσπευσε πράγματι ὁ πρόεδρός της νὰ ἐπιχειρήσῃ ἐν συνοδείᾳ τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τοῦ λιμένος ἐκπαιδευτικὸν εἰς τὴν Ἑσπερίαν ταξείδιον, διὰ ν’ ἀντιληφθοῦν πῶς εἶναι οἱ νεώτεροι λιμένες ὠργανωμένοι! Ἀλλὰ διατὶ οἱ καλότυχοι νὰ μὴ ἐπιχειρήσουν τὴν ἐκδρομὴν αὐτὴν πρὸ δύο καὶ τριῶν ἐτῶν, οὕτως ὥστε νὰ ἔχουν κατὰ τὸ δυνατὸν παρεσκευασμένον τὸν ἐξοπλισμὸν τῶν κρηπιδωμάτων ἅμα τῇ περατώσει των; Ἐβεβαίωνε βεβαίως ὁ πρόεδρος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸ δύο ἐτῶν, ὅτι εὑρίσκετο ἐν τῷ περατοῦσθαι ἡ μελέτη τῆς προμηθείας 20 ἠλεκτρικῶν γερανῶν καὶ ἡ μελέτη τῆς κατασκευῆς ἀποθηκῶν 28.000. τετραγωνικῶν μέτρων καὶ ἡ μελέτη τῆς τοποθετήσεως τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Μέχρι σήμερον ὅμως ἂν καὶ παρῆλθον τὰ δύο ἔτη ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τῶν διαβεβαιώσεων, ἡ ἀκτὴ Ἡετιωνείας μὲ τὸ ὡραῖον κρηπίδωμά της τὸ περατωθὲν πρὸ 18 ὁλοκλήρων μηνῶν εἶναι μία βορβορώδης περιοχή. Οἱ γερανοὶ δὲν κατεσκευάσθησαν, ἐνῷ οἱ ἕξ τουλάχιστον ἔπρεπε νὰ εἶχον παραδοθῆ, ἀφοῦ μάλιστα τὸ ἀναδεχθὲν τὴν κατασκευὴν βιεννέζικον ἐργοστάσιον Sommering εἶναι ἀξιόλογον ἐργοστάσιον, γνώριμον δὲ καὶ εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία συνηλλάχθη μετ’ αὐτοῦ δι’ ἄλλας παρεμφερεῖς ἐργασίας κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθόν, τὸ δὲ τότε προεδρεῖον τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς ἔτυχε νὰ γνωρίζω εἶχε μείνει κατενθουσιασμένον ἀπὸ τὴν τοιαύτην συναλλαγήν. Αἱ δὲ ἀποθῆκαι τῆς Ἠετιωνείας, διατὶ τάχα καὶ αὐταὶ βραδύνουν; Διότι, λέγει, ἀπεκαλύφθη ὅτι τὰ δεδομένα τῆς σχετικῆς διακηρύξεως, τὴν ὁποίαν εἶχε συντάξει ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπή, ἦσαν ἐσφαλμένα. Εἶχε ὁρισθῆ τὸ ἄνοιγμα τῆς στέγης εἰς 10 μέτρα, ἐνῷ κατὰ κανόνα ἐπὶ ἀναλόγων ἔργων ὁρίζεται τοῦτο εἰς 5 μόνον μέτρα καὶ κατὰ μέγιστον εἰς 6½. Ὥστε ἂν ἀληθεύῃ καὶ αὐτό, ἡ διοίκησις τοῦ λιμένος φωρᾶται ὀλισθαίνουσα σοβαρῶς καὶ εἰς ἔργα οἰκοδομικὰ τῆς ἁπλουστέρας μορφῆς. Οἱ τρεῖς πάλιν μεγάλοι γεφυρογερανοί, οἱ προοριζόμενοι διὰ τὸ κρηπίδωμα τοῦ προλιμένος τὸ μέλλον νὰ χρησιμοποιηθῇ προσωρινῶς διὰ τὴν ἐκφόρτωσιν τοῦ γαιάνθρακος, πότε θὰ κάμουν τὴν ἐμφάνισίν των; Ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ τοποθετηθοῦν καὶ ἀφοῦ λειτουργήσουν εἶναι βέβαιον τάχα, ὅτι θὰ προέλθῃ ἐξ αὐτῶν διὰ τὸ ἐμπόριον ἡ ποθητὴ ἀνακούφισις; Μὰ τότε διατὶ ἐδαπανήθησαν διακόσια μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἑκατομμύρια καὶ διατὶ πρόκειται νὰ δαπανηθοῦν πολαπλάσια; Μήπως λοιπὸν δὲν εἶναι ἀρκετὰ οὔτε τὰ λαμπρὰ κρηπιδώματα, οὔτε καὶ ὁ λαμπρὸς ἐξοπλισμός των, διὰ ν’ ἀποδώσῃ πράγματι ὠφέλιμον ἔργον τὸ παμμέγιστον ἐργοστάσιον, ὡς εἶναι κάθε μεγάλο λιμάνι; Μήπως ἐκτὸς τῶν ἔργων καὶ τῶν μηχανημάτων χρειάζεται καὶ κάποιος ἄλλος παράγων, ἡ σκόπιμος ὀργάνωσις, ἡ ἀπαιτοῦσα καὶ νοῦν καὶ ἐπιστήμην; Ἔχομεν ἀκόμη καὶ τὰ silos. Ἐπὶ κρηπιδωμάτων μήκους 1400 μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἤδη περατωθῆ ἦτο κάλλιστα δυνατὸν νὰ ἐξευρίσκετο ἡ κατάλληλος θέσις διὰ τὴν ἵδρυσιν τῶν silos, ἡ ὁποία ἵδρυσις ἔπρεπε νὰ ἦτο ἀρκετὰ προχωρημένη, ἂν ἡ μελέτη τῶν ἐπιτοπίων πραγμάτων ἐνέδειξε τὴν ἐγκατάστασιν τῶν εἰδικῶν σιταποθηκῶν ὡς ἐπιβαλλομένων. Ἀντί τούτου ἐσχάτως μόλις ἀπεφασίσθη ἡ ἵδρυσίς των. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἐμελέτα ἐὰν τὰ silos πρέπει νὰ ἔχουν χωρητικότητα 50.000 τόννων ἢ μόνον 15.000. Βλέπετε, ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ λιμένος ἀρέσκεται νὰ κυμαίνεται μεταξὺ εὐρυτάτων ὁρίων προκειμένου περὶ οἱουδήποτε λιμενικοῦ ἔργου. Πότε θεωρεῖ ἐπαρκῆ τὸν λιμένα μὲ 2685 μέτρα κρηπιδωμάτων καὶ πότε θεωρεῖ ἀπαραίτητα 10.000 μέτρα. Ἄλλοτε ἀπεφάσιζε νὰ κατασκευάσῃ μίαν πελωρίαν προβλῆτα ἐκβάλλουσαν εἰς μῆκος 300 μέτρων ἀπὸ τῆς σημερινῆς ἀκτῆς Μιαούλη καὶ σήμερον, ἐὰν αἱ κυκλοφοροῦσαι πληροφορίαι εἶναι ἀκριβεῖς δέχεται, ὅτι ὄχι μία, ἀλλὰ πολλαὶ προβλῆτες πρέπει νὰ κατασκευασθοῦν ἐπὶ τῆς ἀκτῆς Μιαούλη, ἀλλὰ μικραί. Ἄλλοτε, ἐφρόνει ὅτι τοῦ λιμένος ἡ ἀσφάλεια ἐπιτυγχάνεται μὲ τὴν ἐπιμήκυνσιν τοῦ μώλου Θεμιστοκλέους κατὰ 100 μέτρα, προβαίνει διὰ μιᾶς ἠλιθίας δαπάνης μερικῶν ἑκατομμυρίων εἰς ἐπιμήκυνσιν αὐτοῦ κατὰ 80 μέτρα, καὶ τώρα διακηρύττει, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἕνας νέος μῶλος 500 ἢ 600 μέτρων! Ἄλλοτε προώριζε τὸν ὅρμον Ἁγίου Γεωργίου νὰ φιλοξενήσῃ μόνον τὰ καρνάγια τοῦ Ἁγίου Διονυσίου μὲ τὴν συνδρομὴν ἑνὸς μωλάκου ὀλίγων μέτρων καὶ σήμερον διατελεῖ, ὅτι χρειάζεται διὰ τὸν ὅρμον αὐτὸν μῶλος 900 μέτρων, ἐπειδὴ τώρα διέκρινε, ὅτι ὁ ὅρμος αὐτὸς κέκληται νὰ παίξῃ ρόλον πλήρους λιμένος. Ἡ μεγίστη αὐτὴ ἀστασία ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ὑπηρετηθοῦν αἱ ἀνάγκαι τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς ναυτιλίας, προδίδει προφανῶς πλήρη σύγχυσιν φρενῶν ὀφειλομένην ἁπλούστατα εἰς τὴν πλήρη ἄγνοιαν τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ εἰς πνευματικὴν ἀδυναμίαν πρὸς στάθμισιν αὐτῶν. Πᾶν ἄλλο δὲ ἢ ἐγγύησιν ἀποτελεῖ, ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας διοικήσεως, θὰ ἐπιλυθοῦν ὀρθῶς καὶ σκοπίμως τὰ πολλὰ καὶ δύσκολα προβλήματα ἑνὸς μεγάλου λιμένος. Ἡ διοίκησις τοῦ λιμένος μᾶς διαβεβαιώνει ὅτι ἐντὸς τοῦ 1929 θὰ λειτουργήσουν τὰ silos. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι τὸν ἐρχόμενον Ἰανουάριον, θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ διαβεβαίωσις ὅτι τὰ silos θὰ λειτουργήσουν ἐξάπαντος ἐντὸς τοῦ 1930. Εἰς αὐτήν, κύριοι βουλευταί, τὴν κατάστασιν περιήχθησαν τὰ πράγματα τοῦ μεγίστου τῆς Ἑλλάδος λιμένος, κατάστασιν ὀφειλομένην εἰς τὴν ἁρμονικὴν συνεργασίαν τῆς αὐτονόμου τοπικῆς διοικήσεώς του μετὰ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τῆς ἀσκούσης τὴν ἀνωτάτην ἐποπτείαν ἐπὶ τῶν λιμένων τῆς χώρας, κατάστασιν προδίδουσαν πλήρη ἄγνοιαν τῶν παραγγελμάτων τῆς τέχνης, ἀλλὰ καὶ πλήρη παραγνώρισιν τῶν ὑπαγορεύσεων αὐτῆς πλέον τῆς κοινονοημοσύνης, ἀλλὰ καὶ πλήρη ἀσυναισθησίαν τῶν ὑποχρεώσεων πρὸς λογοδοσίαν ἐνώπιον τοῦ μεγάλου κοινοῦ. Δὲν εἶναι συνεπῶς δυνατὸν εἰμί, νὰ συναισθάνεται πλήρως ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὑφίσταται ἀνάγκη ἐπιτακτική, ὅπως διαφωτισθῶσιν ἀπλέτως τὰ τοῦ λιμένος Πειραιῶς, τὰ περιελθόντα εἰς τὴν οἰκτρὰν αὐτὴν κατάστασιν, ἐν ἀγνοίᾳ καὶ τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ τῆς δημοσίας γνώμης, ὅπως λέγω διαφωτισθῶσι τὰ πράγματα καὶ συγχρόνως ἐπιδιωχθῇ ἡ λελογισμένη ἐφεξῆς ρύθμισίς των.

§88ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ γίνῃ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή.

§89Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐν ἀναμονῇ τῶν ἐνδεδειγμένων ἐπὶ τοῦ προκειμένου κυβερνητικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἀπεκδέχεται ἀνάλογα μὲ τὴν σοβαρότητα τῆς καταστάσεως, παύω πρὸς καιρὸν τὸν λόγον (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πριμίδης ἔχει τὸν λόγον.

§91Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον, νὰ διαδεχθῇ κανεὶς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα καὶ νὰ θελήσῃ ν’ ἀντικρούσῃ τὰς ἀπόψεις του. Ἐνῷ ὅμως τοῦτο εἶναι ὅλως δυσχερές, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν δὲν εἶναι δυσχερὲς ν’ ἀντικρούσῃ κανεὶς τὰς ἀπόψεις τοῦ πρώτου λαλήσαντος καὶ προκαλέσαντος διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ συμπολίτης μου κ. Ἠσαΐας εἶναι ἀληθῶς ἄξιος ἐπαίνων καὶ συγχαρητηρίων, διὰ τὸ ἐνδιαφέρον τὸ ὁποῖον δεικνύει, διὰ τὰ μεγάλα ζητήματα τοῦ Πειραιῶς, μεταξὺ τῶν ὁποίων προέχουσαν κατέχει θέσιν καὶ τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Πλὴν ἀλλ’ ὅμως, δὲν δύναται νὰ μὲ καταστήσῃ ὀπαδὸν τῶν σκέψεών του καὶ ἰδίᾳ τῆς σκέψεως ἐν Φαλήρῳ. Ἀληθῶς μία προϋπόθεσις, θὰ ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος αὐτοῦ. Ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ λιμένος Πειραιῶς πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν μελλοντικῶν του ἀναγκῶν, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἐμπορίου καὶ βιομηχανίας. Πλὴν ἡ προϋπόθεσις αὕτη, ὡς θὰ λάβω τὴν τιμήν, νὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς θέλει καταδειχθῇ ἀπολύτως ἀνακριβής. Καὶ ἐνῷ ἡ προϋπόθεσις αὐτὴ θέλει καταρρεύσει ὀρθοῦνται ἑτέρωθεν πλεῖστοι λόγοι, οἱ ὁποῖοι καταδικάζουσι τὴν ἄποψιν αὐτήν, τῆς κατασκευῆς λιμένος ἐν Φαλήρῳ. Ἀλλὰ πρὶν ἐκθέσω τοὺς λόγους αὐτοὺς εἶμαι ὑπόχρεως ν’ ἀποδείξω, ὅτι διὰ τῶν συντελουμένων ἔργων διασφαλίζεται ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν ἀναγκῶν καὶ ἵνα καταδείξω τοῦτο εἶμαι ὑπόχρεως νὰ ἐκθέσω τὰ ὑπὸ μελέτην καὶ πρὸς κατασκευὴν ἔργα. Εἶναι ἀληθές, ὅτι θὰ συνταχθῇ πρὸς τὰς ἀπόψεις τοῦ προλαλήσαντος, ὡς πρὸς τὸ ὅτι τὸ σχέδιον εἶναι ἔν τισι ἐσφαλμένον, δὲν εἶναι τὸ ἄριστον, ἀλλὰ μὲ τὰς τροποποιήσεις καὶ τὰς μεταλλαγὰς αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ πρόκειται νὰ γίνουν ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου...

§92Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Συνεχεῖς σκέψεις καὶ μεταλλαγὰς ἀκούομεν.

§93Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεων τῶν τροποποιήσεων καὶ μεταλλαγῶν διασφαλίζεται ἀπολύτως ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν μελλοντικῶν ἀναγκῶν τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκθέσω ἐν ὀλίγοις πρὸς ὑμᾶς τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα θὰ διακρίνω εἰς δύο τινά. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι διετέλεσα μέλος τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ μετὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου. Ὥστε δὲν ὑπέχω εὐθύνην τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης καταρτίσεως—διότι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταρτισθέντος σχεδίου εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ βαδίσωμεν καὶ ἐφαρμόσωμεν τοῦτο μόνον μεταλλαγὰς τινὰς καὶ τροποποιήσεις ἐπιφέροντες. Διατελέσας μέλος τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τετραετίαν καὶ πλέον καὶ δὴ μέλος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς καὶ δὴ ἀντιπρόεδρος αὐτῆς κολακεύομαι νὰ πιστεύω, ὅτι γνωρίζω τὰ πράγματα ἐκ τοῦ σύνεγγυς, ὅτι θέλω νὰ ἐκθέσω τὰ πράγματα φέροντα τὴν σφραγῖδα τῆς ἀληθείας ἥτις ἄλλως τε κάλλιστα δύναται νὰ ἐξελεγχθῇ. Τὰ ὑπὸ κατασκευὴν ἔργα πρὸ πενταετίας ἀνέλαβεν μὲ τὸ σύστημα τῆς αὐτεπιστασίας ἡ ἐργολήπτρια ὁμὰς Ἐρσὰν ἡ ὁποία ὀφείλω νὰ διαπιστώσω, ὅτι ἐκτελεῖ ταῦτα κατὰ τὸν τελειότερον τρόπον, καὶ πᾶς ἐπισκεπτόμενος δύναται νὰ βεβαιώσῃ τοῦτο. Εἰς τὰ ἔργα αὐτὰ περιλαμβάνονται αἱ ἀπαλλοτριώσεις, αἱ προμήθειαι γερανῶν, αἱ κατασκευαὶ ἀποθηκῶν, ἀποβαθρῶν καὶ σιδηροδρομικῶν ἐγκαταστάσεων. Εἶναι δὲ τὰ ἑξῆς: Πρῶτον ἐπιμήκυνσις τῆς βραχίονος Θεμιστοκλέους κατὰ 70 ὅλα μέτρα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει κατ’ ἐναντίον ἀνέμων τὸν λιμένα. Ἐξ ἄλλου κατωρθώθη νὰ ἐξασφαλισθῇ κρηπίδωμα μήκους 70 μέτρων, Δεύτερον Κρηπιδώματα 3.500 μέτρων. Ἀπὸ τῆς ἀκτῆς Βασιλειάδου μέχρι τῆς προβλῆτος Καραϊσκάκη πρὸς τὸν λιμένα τῶν Ἁλῶν εἰς βάθος 8, 9, 10 μέτρων. Τρίτον, ἐκβραχισμὸς καὶ ἐκβάθυνσις τόσον εἰς τὸν κύριον λιμένα ὅσον καὶ εἰς τὸν προλιμένα ὅσον καὶ εἰς τὸν λιμένα τῶν Ἁλῶν, ὥστε ὁ μὲν κεντρικὸς λιμὴν νὰ ἔχῃ βάθος 9–10–11 μέτρων ὁ δὲ λιμὴν τῶν Ἁλῶν 8, 9 μέτρα. Τέταρτον κατασκευὴ τμήματος λιμένος εἰς τὸν ὅρμον τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὀφείλω νὰ ἐξάρω τὴν μεγάλην χρησιμότητα τὴν ὁποίαν ἐνέχει ἡ λιμενοποίησις τοῦ ὅρμου τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ὀφείλω δὲ νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ λιμενοποίησις αὕτη ὀφείλεται εἰς τὴν θαυμασίαν ἔμπνευσιν τοῦ προλαλήσαντος συναδέλφου κ. Σακκαλῆ, ὁ ὁποῖος ἐνεπνεύσθη, εἰσήγαγε καὶ ἐπέβαλλε, ὅπως γίνῃ ἡ λιμενοποίησις τοῦ ὅρμου τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Θὰ εἶναι δὲ ὁ λιμὴν αὐτὸς πολὺ χρήσιμος, διότι, διὰ τῶν ὑπὸ κατασκευὴν ἔργων, θὰ χρησιμεύσῃ, διὰ τὰ πλοῖα τὰ ἀργοῦντα, διὰ τὰ πλοῖα τὰ ὑπὸ ἐπισκευήν, διὰ τὰ πλοῖα τὰ βεβλαμένα, τὰ ὁρμοῦντα δι’ ἀνθράκευσιν, διὰ τὰ ἱστιοφόρα τὰ πρὸς ἐκφόρτωσιν ξυλανθράκων, διὰ τὰ ἀτμόπλοια τὰ φέροντα ἐφόδια ὑλικὸν τοῦ στρατοῦ, διότι ἐκεῖ θὰ εἶναι ἡ στρατιωτικὴ βάσις, διὰ τὰ ἀτμόπλοια ἐπὶ τέλους τὰ κομίζοντα φορτίον, διὰ τὰ ἐκεῖ πέριξ ἱδρυθησόμενα μεγάλα βιομηχανικὰ ἐργοστάσια. Εἶναι λοιπὸν προφανές, ὅτι μέγα μέρος τῆς σημερινῆς κινήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς, θὰ μεταφερθῇ εἰς τὸν λιμένα τοῦ Ἁγίου Γεωργίου καὶ θὰ ἀνακουφισθῇ οὕτω ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς κατὰ πολύ. Μεταξὺ τῶν ὑπὸ κατασκευὴν ἔργων εἶναι ἡ κατασκευὴ τεσσάρων ἀποθηκῶν ἐπιφανείας 6.000 τετραγωνικῶν μέτρων ἑκάστης, ἐν συνόλῳ 24.000 τετραγωνικῶν μέτρων. Ἐπίσης ἡ προμήθεια 17 Γερανῶν τελειοτάτου συστήματος ἠλεκτροκινήτου καὶ δυνάμεως 2½ τόννων ἑκάστου. Ἐπίσης ἡ κατασκευὴ ἑνὸς silos ἐπὶ τῆς ἀκτῆς τοῦ Ἁγίου Διονυσίου δυνάμεως 15.000 τόννων μὲ δύο μηχανήματα ἀπορροφητικὰ τὰ ὁποῖα θὰ δύνανται νὰ ἐκφορτώνουν τὸ εἰκοσιτετράωρον 7.400 τόννους. Τέλος ἔρχονται αἱ ἐγκαταστάσεις τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους καὶ τῆς Πελοποννήσου ἀπὸ τῆς ἀκτῆς Ἁγίου Διονυσίου μέχρι τοῦ σταθμοῦ τῆς Πελοποννήσου. Τὰ ὑπὸ μελέτην ἔργα τὰ ὁποῖα, θὰ συμπληρώσουν τὰ ὑπὸ κατασκευὴν εἶναι ἡ κατασκευὴ κρηπιδώματος ἀπὸ τῆς ἀκτῆς Καραϊσκάκη μέχρι τοῦ Τελωνείου, μὲ διαφόρους προβλῆτας καὶ μὲ ὑπόστεγα, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐντὸς τῆς ἡμέρας ἀναχώρησις τοὐλάχιστον 20 καὶ 25 ἀκόμη ἀτμοπλοίων ἀκτοπλοΐας.

§94Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Αὐτὰ δὲν περιέρχονται εἰς τὸ σχέδιον κ. συνάδελφε, κυοφοροῦνται εἰς τὸν ἐγκέφαλον· κατὰ τὸν τοκετόν, θὰ ἴδωμεν τὸ τεχθησόμενον.

§95Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπὸ μελέτην σχεδίου· θ’ ἀποπερατωθοῦν οἱ δύο μῶλοι εἰς τὸν ὅρμον Ἁγίου Γεωργίου, θὰ κατασκευασθοῦν ἐπίσης ἄλλαι 4 ἀποθῆκαι τῆς αὐτῆς χωρητικότητος, ἐπίσης καὶ ὑπόστεγα τῆς αὐτῆς χωρητικότητος, ὥστε ἡ ὅλη ἐπιφάνεια τῶν ἀποθηκῶν καὶ ὑποστέγων ν’ ἀνέλθῃ εἰς 48.000 ὅλους τόννους. Ἐπίσης κατὰ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ κατασκευασθοῦν νηοδόχαι, διὰ τὴν ἀγκυροβολίαν φορτηγίδων καὶ ρυμουλκῶν καὶ ἄλλων μικρῶν πλοίων· ἐπίσης τὸ σχέδιον προβλέπει, διὰ τὴν ἐκφόρτωσιν ξυλανθράκων εἰς τὸν ὅρμον τοῦ Ἁγίου Γεωργίου καὶ προχείρων κρηπιδωμάτων εἰς τὸν κωφὸν λιμένα, θὰ γίνῃ ἐπίσης ἡ προμήθεια ἑτέρων 8 τοὐλάχιστον γερανῶν ἠλεκτρικῆς δυνάμεως 2½ τόννων ἕκαστος εἰς τρόπον, ὥστε τὸ σύνολον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν γερανῶν, ν’ ἀνέλθῃ εἰς 26.

§96Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Διὰ ποῖα κρηπιδώματα, κ. συνάδελφε;

§97Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Δι’ ὅλα ἐπίσης θὰ γίνῃ καὶ προμήθεια καὶ τριῶν γερανογεφυρῶν, διὰ τὴν ἐκφόρτωσιν τῶν γαιανθράκων.

§98Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ποῦ θὰ εἶναι αὐτά;

§99Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Εἰς τὸν ὅρμον Ἁγίου Γεωργίου. Ἐπίσης θὰ κατασκευασθῶσι κρηπιδώματα 500 μέτρων εἰς τὴν ἀκτὴν Ἀλκίμων δηλαδὴ τὴν ἀκτὴν Ξαβερίου, ἐπίσης θὰ κατασκευασθοῦν καὶ κρηπιδώματα 2.500 περίπου γραμμικῶν μέτρων εἰς τὸν ὅρμον Ἁγίου Γεωργίου, ἐκ τῶν ὁποίων 1.200, θὰ εἶναι, διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ ὁ ὁποῖος θὰ ἐγκαθιδρύσῃ ἐκεῖ στρατιωτικὴν βάσιν καὶ 1.200, διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐμπορίου. Αὐτὰ εἶναι ἐν ὀλίγοις τὰ ὑπὸ μελέτην ἔργα· ἐκτὸς τούτων προβλέπεται καὶ τὸ σχέδιον τοῦ λιμενολόγου Κοῦμερ περὶ κατασκευῆς ἑνὸς βραχίονος ἐκ Ψυτταλείας ἢ ἀκτῆς Θεμιστοκλέους· δι’ αὐτοῦ τοῦ σχεδίου, θὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ ὅλη ἡ παραλία μεταξὺ Δραπετσῶνος καὶ Βασιλειάδου ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔχουν οἰκοδομηθῆ μεγάλα βιομηχανικὰ ἐργοστάσια εἰσφέροντα μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὴν καθ’ ὅλα Ἐθνικὴν οἰκονομίαν ἀλλ’ ἐλάχιστα δυνάμενα νὰ ἐξυπηρετηθοῦν ἐκ θαλάσσης, διότι ὅλον τὸ μέρος ἐκεῖνο εἶναι ἐκτεθειμένον εἰς τοὺς παντοίους ἀνέμους. Δι’ αὐτῶν τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα γίνονται ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς σχεδίου τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐγὼ δὲν τὸ εὕρισκον ἄριστον, θὰ ἐπιτευχθοῦν τὰ ἑξῆς ὠφελήματα, ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ταχύτης τῆς ἐκφορτώσεως, θὰ παύσῃ ἡ τόσον ἐπιζήμιος ἐπιβάρυνσις τῆς φορτοεκφορτώσεως ἡ τόσον ἐπιζήμιος καὶ διὰ τὸ ἐμπόριον τὴν βιομηχανίαν καὶ τὴν ναυτιλίαν, θὰ ἐκλείψουν ἐπίσης αἱ κλοπαὶ θὰ κατορθωθῇ, νὰ γίνῃ εὐθηνοτέρα ἡ ἐκφόρτωσις καὶ μικροτέρα ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν ἐμπορευμάτων μὲ τὰ μεγάλα ἐκφορτωτικὰ ἔξοδα, θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ταχεῖα τοποθέτησις καὶ ἀποθήκευσις τῶν ἐμπορευμάτων εἰς τόπους κλειστοὺς εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ παραμένουν εἰς τὸ ὕπαιθρον καὶ νὰ ὑφίστανται βλάβας, εἴτε ἐκ βροχῶν, εἴτε ἐξ ἄλλων αἰτίων, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐργατικὸς κόσμος, θ’ ἀποκτήσῃ ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ ὠφελήματα, διὰ τῆς καλῆς καὶ ἀσφαλεστέρας ἐκφορτώσεως, ἀλλὰ καὶ ὁ κόσμος τῶν ἐπιβατῶν, θὰ ὠφεληθῇ, διὰ τῆς ἐπιδιδάσεως ἀπ’ εὐθείας ἐπὶ τῶν ἀτμοπλοίων.

§100Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἤδη ὑφισταμένης ἀποβάθρας, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ καὶ αὐτὸ κατόρθωμα.

§101Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτῶν τῶν πλεονεκτημάτων, θὰ ἐξασφαλισθῇ, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ἐφιστῶ τὴν ὑμετέραν προσοχὴν κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐξασφαλισθῇ ἀπολύτως ἡ ἐπάρκεια τοῦ λιμένος Πειραιῶς ὄχι μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον, ὄχι μόνον τὸ ἐγγύς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ἀπώτερον καὶ ἡ ἀπόδειξις τῆς ἐπαρκείας συνίσταται εἰς τὸ ἑξῆς: διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν δι’ ὀλίγων νὰ ἐκθέσω εἰς ὑμᾶς, θὰ ἔχωμεν ἐν συνόλῳ ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ὑπολογισμοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ ἀκρίβεια τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν παντός, διότι πρόκειται περὶ μαθηματικοῦ ὑπολογισμοῦ δυναμένου, νὰ ὑποπέσῃ εἰς τὴν ἀντίληψιν παντός, θὰ ἔχωμεν 8.000 γραμμικὰ μέτρα κρηπιδωμάτων, δὲν θὰ ἔχωμεν, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἠσαΐας 700 μόνον μέτρα κρηπιδωμάτων, θὰ ἔχωμεν 8.000 γραμμικὰ μέτρα κρηπιδωμάτων, ὡς ἑξῆς ἀπὸ τῆς δεξαμενῆς Βασιλειάδου καὶ μέχρι τοῦ λιμένος τῶν Ἁλῶν πρὸς τὴν ἀκτὴν Καραϊσκάκη εἶναι ἐν συνόλῳ 3080 γραμμικὰ μέτρα κρηπιδωμάτων, ἐξ αὐτῶν μόνον τὰ 80 μέτρα εἶναι ἄχρηστα δηλαδὴ ἡ νοτία πλευρὰ τοῦ τριπλεύρου τὸ ὁποῖον ἔθιξε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Ἠσαΐας καὶ εἶπεν ὅτι ἐκεῖ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πλευρίσουν τ’ ἀτμόπλοια, μόνον ἡ νοτία πλευρὰ αὐτοῦ τοῦ τριπλεύρου εἶναι ἄχρηστος, διότι αἱ ἄλλαι δύο πλευραὶ θ’ ἀποτελοῦνται ἀπὸ 150 μέτρα δηλαδὴ ἀπὸ ἔκτασιν ἱκανὴν νὰ δεχθῇ παραβολὴν ἀτμοπλοίων. Ἐν ὅλῳ ἡ γραμμὴ αὐτὴ ἡ διήκουσα ἀπὸ τῆς δεξαμενῆς Βασιλειάδου μέχρι τοῦ λιμένος τῶν Ἁλῶν, δηλαδὴ ἡ γραμμὴ ἡ ὑπὸ κατασκευὴν θὰ δώσῃ ἐν συνόλῳ 3080 μέτρα γραμμικὰ κρηπιδωμάτων, ἐκ τῶν ὁποίων μόνον τὰ 80 θὰ εἶναι ἄχρηστα.

§102Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, δηλαδὴ μόνον τὰ 80 κατὰ τὴν γνώμην τῶν ναυτικῶν 500 τόσα.

§103Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Σακαλῆ, κατὰ τὴν γνώμην τῶν ναυτικῶν τὸ κρηπίδωμα τῆς ἀκτῆς ἀπὸ τῆς δεξαμενῆς Βασιλειάδου μέχρι τῶν κεντρικῶν δεξαμενῶν θὰ εἶναι ἄχρηστον;

§104Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἶναι περιωρισμένης ἐμπορικῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ διὰ τοιαύτην περιωρισμένην ἐκμετάλλευσιν θὰ δημιουργηθῶσι κρηπιδώματα εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§105Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι ὅμως ἄχρηστα, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα θὰ εἶναι χρήσιμα ἕκαστον διὰ τὸν ἴδιον προορισμόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν πρόκειται περὶ ἀχρήστων κρηπιδωμάτων. Ἐπίσης θὰ ἔχωμεν περὶ τὰ 2000 γραμμικὰ μέτρα κρηπιδωμάτων ἀπὸ τοῦ λιμένος τῶν Ἁλῶν μέχρι τοῦ Τελωνείου μὲ τὰς κατασκευαζομένας προβλήτας καὶ ἐπὶ πλέον 500 μέτρα ἀπὸ τῆς ἀκτῆς Ἀλκίμων ἤτοι ἐν συνόλῳ θὰ ἔχωμεν 5500 μέτρα ἐντὸς τοῦ κεντρικοῦ λιμένος. Παρὰ ταῦτα θὰ ἔχωμεν καὶ 2500 μέτρα εἰς τὸν ὅρμον Ἁγίου Γεωργίου ἤτοι ἐν συνόλῳ 8000 γραμμικὰ μέτρα, ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς ἕκαστον γραμμικὸν μέτρον πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν τοὐλάχιστον 500 τόννους ἐμπορευμάτων ἐτησίως ἐν συγκρίσει ἐπὶ παραδείγματι πρὸς τὸν λιμένα τῆς Γενούης, διότι ὁ λιμὴν τῆς Γενούης παρουσιάζει δυναμικότητα κρηπιδωμάτων πρὸς 825 τόννους ἐτησίως, δηλαδὴ ἕκαστον γραμμικὸν μέτρον κρηπιδώματος δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ 825 τόννους ἀπὸ ἐκφορτωτικῆς ἀπόψεως 825 ἐτησίως. Ἐφ’ ὅσον ἑπομένως ὁ λιμὴν τῆς Γενούης παρουσιάζει αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, διατὶ νὰ μὴ θεωρήσωμεν, ὅτι εἶναι τὸ κατώτερον ὅριον τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἕκαστον γραμμικὸν μέτρον κρηπιδώματος θὰ δύναται ἀνέτως καὶ εὐκολώτατα νὰ ἐξυπηρετῇ 500 τόννους κατ’ ἔτος ἐμπορευμάτων; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ 8000 γραμμικὰ μέτρα κρηπιδωμάτων θὰ δύναται νὰ ἐξυπηρετήσωσι ἐν συνόλῳ 4.000.000 τόννους διαφόρων ἐμπορευμάτων κατάναντι 2.100.000 ἐπὶ τῇ βάσει τῆς στατιστικῆς τοῦ 1927 εἰσαγομένων σήμερον ἐμπορευμάτων. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐπίσης τοῦ σημείου ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν ὑμετέραν προσοχήν. Θὰ ἔχωμεν εἶπεν κρηπιδώματα ἱκανὰ ν’ ἀποδώσωσι δυναμικότητα ἐκφορτώσεως 4.000.000 τόννων ἐμπορευμάτων ἐτησίως ἀπέναντι 2.100.000 τόννων ἐμπορευμάτων τὰ ὁποῖα εἰσάγωνται σήμερον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς στατιστικῆς τοῦ 1927, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν 2.100.000 τόννων τὸ 1.760.000 εἶναι εἰσαγωγὴ ἐμπορευμάτων, οἱ 345.000 τόννοι εἶναι ἐξαγωγή, ἐὰν ἐξ αὐτῶν τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων λάβωμεν, ὑπ’ ὄψιν, ὅτι 700.000 τόννοι ἀντιπροσωπεύουν γαιάνθρακας, οἱ ὁποῖοι ὡς εἶπον θὰ ἐκφορτώνωνται εἰς τὸν ὅρμον Ἁγίου Γεωργίου.

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ τὸν ἐλογαριάσατε καὶ ἐκεῖνον τὸν ὅρμον.

§107Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Μάλιστα, διὰ νὰ εἴδωμεν πόσα θ’ ἀπομένουν εἴδη γενικοῦ ἐμπορίου ἄλλοι 300 τόννοι ἀντιπροσωπεύουν σῖτον ὁ ὁποῖος θὰ ἐκφορτώνεται εἰς ἔκτασιν 150 μόνον μέτρων ἐπὶ τῆς ἀκτῆς Ἁγίου Γεωργίου. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν αὐτὰ τὰ ποσὰ ὑπολείπεται εἰσαγωγὴ ἐμπορευμάτων ἐκ τόννων 700.000 ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξυπηρετῆται ἀπὸ 5.000 γραμμικὰ μέτρα κρηπιδωμάτων. Δοθέντος, ὅτι τὰ 5.000 γραμμικὰ μέτρα κρηπιδώματα ἐπὶ τῇ βάσει δυναμικοτήτων δύνανται νὰ ἐκφορτώνωσι 2½ ἑκατ. ἕπεται, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν τοῦ γενικοῦ ἐμπορίου τῶν 700.000 ὀκάδων, θὰ ἔχῃ ἐπαύξησιν εἰς τὸ 3πλάσιον καὶ πλέον καί κάλλιστα θὰ ἐξυπηρετῆται ἀπὸ τὰ κρηπιδώματα τῶν 5.000 γραμμικῶν μέτρων. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι μὲ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ γίνωσι θὰ ἔχωμεν ἐπαύξησιν κατὰ τὸ τριπλάσιον. Ἀλλὰ ἐπιτυγχανομένου τούτου, ἀπομένει ἡ ἀπορία ποία ἡ πρόβλεψις ὅσον ἀφορᾷ τὴν μελλοντικὴν αὔξησιν; Ἀτυχῶς αὕτη εἶναι βραδυτάτη. Πρῶτον, διότι ἡ κατασκευὴ πολλῶν ἐπαρχιακῶν λιμένων ἐν συνδυασμῷ καὶ πρὸς τὸ ὁδικὸν δίκτυον, σύμπλεγμα τὸ ὁποῖον ἤρχισε ἐκτελούμενον μὲ τὰ ἀρξάμενα ἔργα ὁδοποιΐας, θὰ μεταφερθῇ ἕνα μέρος ἐκ τῆς κινήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἰς τοὺς ἐπαρχιακοὺς λιμένας, διότι οἱ ἐφοπλισταὶ καὶ ἔμποροι παραλῆπται τῶν ἐπαρχιῶν θὰ προτιμῶσι πρὸς ἀποφυγὴν μεγάλων ἐξόδων μεταφορτώσεως τὴν ἀπ’ εὐθείας μεταφορὰν τῶν ἐμπορευμάτων εἰς τοὺς ἐπαρχιακοὺς λιμένας. Εἶναι γνωστόν, ὅτι σήμερον κατασκευάζονται ἔργα διαρρυθμίσεως ἐπεκτάσεως, ὡς καὶ κρηπιδώματα εἰς Ἡράκλειον, εἰς Βόλον εἰς Χαλκίδα, Πάτρας, Κατάκωλον καὶ Καβάλλαν. 2ος λόγος εἶναι τὸ ὅτι τὰ ἀτμόπλοια τὰ φέροντα ξένας σημαίας ἐφ’ ὅσον ἀπηγορεύθη εἰς αὐτὰ ἡ ἀκτοπλοΐα, θὰ ἔχωσι ἐπίσης συμφέρον, ὅπως μεταφέρωσι ἀπ’ εὐθείας εἰς τοὺς ἐπαρχιακοὺς λιμένας τὰ ἐμπορεύματα ἄνευ προσεγγίσεως καὶ μεταφορτώσεως ἐκ Πειραιῶς. Τρίτος λόγος βραδύτατος εἶναι ἡ προσδοκημένη ἀσφαλὴς αὔξησις τῆς ἐσωτερικῆς παραγωγῆς ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς ἐντατικὴν καλλιέργειαν ἥτις ὀφείλεται εἰς τὰς προσπαθείας τῶν εἰσρευσάντων ἀγροτῶν προσφύγων, ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἤρχισαν νὰ γίνωνται, τ’ ἀποξηραντικά, ἀρδευτικὰ καὶ ὑδραυλικά. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις τῆς ἐσωτερικῆς παραγωγῆς ἡ ὁποία θὰ εἶναι εὐχάριστος καὶ ὠφέλιμος, διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ διὰ τὸ ἐμπορικὸν ἡμῶν ἰσοζύγιον, ἀσφαλῶς θὰ προκαλέσῃ μείωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐμπορίου καὶ μείωσιν τῆς κινήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἕτερος λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς. Ὅτι ἤρξατο νὰ ἐπεκτείνεται ἡ χρησιμοποίησις τοῦ πετρελαίου καὶ ν’ ἀντικαθιστᾷ τὸν γαιάνθρακα καὶ ὄχι μόνον εἰς τὰ πλοῖα ἀλλὰ καὶ εἰς βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις. Καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν τοῦτο προὐκάλεσε ἀναμφισβητήτως μείωσιν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν γαιανθράκων ἡ ὁποία θέλει προκαλέσῃ καὶ δι’ ἡμᾶς μείωσιν τῆς κινήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἕτερος λόγος δι’ οὗ προβλέπεται βραδύτης εἶναι, ὅτι ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς, θὰ ἔχωμεν τὴν φυσιολογικὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος, ὄχι τὴν ἀπότομον τὴν ὁποίαν εἴχομεν μέχρι τοῦδε ἕνεκα τῆς ἑκάστοτε εἰσροῆς προσελεύσεως διαφόρων προσφυγικῶν πληθυσμῶν, καθ’ ἣν ὅλος ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ ἀπὸ τὴν Κων)πολιν καὶ ἄλλα μέρη Ἑλληνικὰ συνεκεντρώθη εἰς τὰ γεωγραφικὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει τὸ ἐνδεχόμενον, ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον, θὰ ἔχωμεν ἀπότομον αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν ἁπλῶς καὶ μόνον φυσιολογικήν. Ἤθελον νὰ σᾶς ἀναγνώσω στατιστικὴν τῆς ἐμπορικῆς κινήσεως Πειραιῶς ἐκ τῆς ὁποίας ἐμφαίνεται, ὅτι κατὰ τὴν ἑξαετίαν ἀπὸ τοῦ 1920 ἕως τοῦ 1926, ἡ ἐμπορικὴ κίνησις τοῦ λιμένος Πειραιῶς ηὐξήθη κατὰ 60%, ἐνῷ ἀπὸ τὸ 1926 μέχρι τοῦ 1927 πολὺ ἐλαχίστη (ἀναγινώσκει). Κατὰ τὸ 1921 εἰσῆλθον εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς 5.431 ἀτμόπλοια καθαρᾶς χωρητικότητος τόννων 3.547.689 καὶ 4.796 ἱστιοφόρα καθαρᾶς χωρητικότητος τόννων 165.441, κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1927 κατέπλευσαν 8.195 ἀτμόπλοια καθαρᾶς χωρητικότητος τόννων 5.991.885 καὶ 7.302 ἱστιοφόρα τόννων 213.182, ἤτοι αὔξησις κατὰ 60%. Ἐξ ἀντιθέτου μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1926 καὶ 1927 ἔχομεν αὔξησιν μόνον κατὰ 1% διότι δὲν ἔχομεν ἀπότομον αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ δὴ κατὰ τὸ 1926 κατέπλευσαν ἀτμόπλοια 8.273 καθαρᾶς χωρητικότητος τόννων 5.945.341, κατὰ δὲ τὸ 1927 κατέπλευσαν 8.195 ἀτμόπλοια καθαρᾶς χωρητικότητος, τόννων 5.991.885.

§108Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐὰν πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφέρῃ μίαν γνώμην συμβουλευτικὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ν’ ἀκούσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, τότε θὰ παρεκάλουν νὰ περιορίσῃ ὁ κ. Πριμίδης τὴν ἀγόρευσίν του καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ὁ κ. ὑπουργός.

§109Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιφέρῃ οὐδεμίαν οὐσιαστικὴν παρατήρησιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ εἶναι, ἀφοῦ ἀκούσῃ τὰς γνώμας τῶν σοφῶν καὶ ἐμπείρων οἱ ὁποῖοι ἐχρησιμοποίησαν ὅλον τὸν βίον των εἰς αὐτὰ τὰ ἔργα καὶ ἀφοῦ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι τῶν μὲν καὶ τῶν δέ, τότε θὰ ζητήσῃ τὴν συνεργασίαν ὅλων αὐτῶν τῶν κυρίων, διὰ τῆς συγκροτήσεως μιᾶς ἐπιτροπῆς τῆς ὁποίας τά ἀποτελέσματα θὰ εἶναι ἀνώτερα ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ὁποίαν ὑποδεικνύει ὁ κ. Σακαλῆς, θὰ ἔχωμεν δὲ τότε σαφῆ ἀποτελέσματα.

§110Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο διαφωνῶ μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, εἰς τὸ νὰ συγκεντρωθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅλοι οἱ διαφωνοῦντες, διότι δὲν θὰ καταλήξωμεν εἰς οὐδένα ἀποτέλεσμα. Ἔχω πικρὰν πεῖραν τῶν τοιούτων, διότι συνετέλεσα ἄλλοτε εἰς τοιαύτην ἐργασίαν ἀνάλογον τῆς τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἡ ἰδική μου γνώμη εἶναι νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἐφηρμόσαμεν καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εἴχομεν ἓν σχέδιον ἐφαρμόσιμον. Δὲν συνιστῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ γίνῃ νέος διαγωνισμός, ὅπως καὶ εἰς τὰ 1918, ἀλλὰ συνιστῶ νὰ καταρτησθῇ μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ τοὺς ἁρμοδιωτέρους, οἱ ὁποῖοι ν’ ἀντιπροσωπεύουν τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπὴν Πειραιῶς καὶ τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας, θὰ ἐπεθύμουν δὲ εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιτροπήν, νὰ λάβῃ μέρος καὶ ἕνας λιμενολόγος ὁ ὁποῖος ἀφοῦ ἀκούσῃ τὰς διαφόρους γνώμας καὶ λάβει ὑπ’ ὄψει του τὰς διαφόρους μελέτας, νὰ δώσῃ ἔγκυρον γνώμην χωρὶς νὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ ἐπιτροπή, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της αὐτήν.

§111Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τὸ νὰ μετακληθῇ ξένος λιμενολόγος ἐγένετο τοῦτο ἤδη καὶ ἔρχεται ἕνας διάσημος λιμενολόγος, διὰ τὸν λιμένα Ἡρακλείου, κατόπιν δὲ θὰ ἔλθῃ καὶ ἐδῶ.

§112Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας πρέπει νὰ καταρτίσῃ μίαν σκέψιν περὶ τοῦ τὶ θέλει, διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς καὶ κατόπιν νὰ σχηματίσῃ τὴν ἐπιτροπήν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ, νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ συνεχισθῇ τὴν προσεχῆ Παρασκευήν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, δέχεται νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως καὶ νὰ συνεχισθῇ αὕτη τὴν προσεχῆ Παρασκευήν;

§114ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30 μ. μ. αὔριον. (ὥρᾳ 8.10′ μ. μ.)