1929.01.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 11 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ πρακτικοὶ ὀδοντοϊατροὶ παρακαλοῦν, ὅπως τοῖς ἐπιτραπῇ διὰ νόμου ἡ ἐπανεξέτασις αὐτῶν πρὸς λῆψιν ἀδείας ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των. — Τὸ γεωργικὸν ἐπιμελητήριον καὶ αἱ γεωργικαὶ ὀργανώσεις Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἐπιδεικνυομένην ἀδιαφορίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος Μπάσης Μετόχι, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας ἔλαβον χώραν αἱματηραὶ συμπλοκαὶ μεταξὺ ἀκτημόνων καὶ Χωροφυλακῆς. — Ἐπιτροπὴ προσφύγων πολυτέκνων Κοκκινιᾶς, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ἀποζημίωσιν αὐτῶν. — Κάτοικοι Ὑπάτης, διαμαρτύρονται διότι ὁ ἐργολάβος σκυροστρώσεως τῆς ὁδοῦ Μεξιατῶν Λουτρῶν Ὑπάτης μεταχειρίζεται ἀντὶ σκύρων χῶμα πρὸς στρῶσιν αὐτῆς. — Ἡ ἐργατικὴ βοήθεια Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρεται διὰ τὰς ἐπιθέσεις τῆς ἀστυνομίας κατὰ τῶν ἐργατῶν τῶν μεταλλείων Ἰσβόρου. — Ἡ ἕνωσις ἐμπόρων καταστηματαρχῶν Κοκκινιᾶς, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς κλπ, διότι δὲν διευκολύνει τοὺς πρόσφυγας πυροπαθεῖς τῆς πλατείας Καραϊσκάκη νὰ ἐγκατασταθοῦν πάλιν εἰς τὸ ἴδιον μέρος. — Κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας Σουλίου, διεκτραγωδοῦν τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν δυσπραγίαν καὶ παρακαλοῦν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ ἀρωγὸς ἀποστέλλουσα ἀραβόσιτον εὐθηνόν. — Οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ Σοφάδων ἀναφέροντες τὴν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν τῶν κατοίκων, παρακαλοῦν ὅπως τοῖς χορηγηθῶσι φορολογικαὶ εὐκολίαι. — Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Καλλιθέας, διαμαρτύρεται διότι ἡ σχηματισθεῖσα δικογραφία κατὰ τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος Καλλιθέας δὲν διεβιβάσθη εἰς τὴν εἰσαγγελίαν παραμένουσα εἰσέτι εἰς τὴν νομαρχίαν. — Ὁ Α. Δ. Γαλδένης, καθηγητὴς γυμνασίου Σερρῶν, παρακαλεῖ ὅπως συμπληρωθῇ τὸ Ν. Δ. τῆς 19 Σεπτεμβρίου 1928 σχετικῶς μὲ τὰς διαβαθμίσεις τῶν διδασκάλων θεωρητικῶν μαθημάτων. — Οἱ κάτοικοι Μαργαριτίου, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ἵδρυσιν μὲ ἕδραν τὴν Πάργαν καὶ παρακαλοῦν, ὅπως μὴ πραγματοποιηθῇ αὕτη. — Καπνεργατικὸς σύνδεσμος Σερρῶν, διαμαρτύρεται διὰ γενομένας συλλήψεις τῶν μελῶν αὐτοῦ. — Οἱ σιδηροδρομικοὶ ὑπάλληλοι Καλαβρύτων παρακαλοῦν, ὅπως ἐπέμβῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ καταστήσῃ σεβαστὰς τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς κατὰ τῆς ἑταιρείας ΣΠΑΠ. — Ἡ ὁμοσπονδία ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου, ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ γενικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀναπήρων κλπ. θυμάτων διὰ τῆς μονοπωλήσεως τοῦ καπνοῦ, αὐξήσεως συντάξεων κλπ. — Ἀνάπηροι πολέμου Ἀσβεστοχωρίου καὶ Ξάνθης παρακαλοῦν, ὅπως διατηρηθῇ τὸ προνόμιον τῆς μονοπωλήσεως ὑπ’ αὐτῶν τοῦ καπνοῦ. — Λαϊκαὶ ὀργανώσεις Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, περὶ ἰδιωνύμου ἀδικήματος τοῦ κομμουνισμοῦ. — Οἱ κάτοικοι τῆς Χαλίλης, παρακαλοῦν ὅπως ἀρθῇ καὶ δι’ αὐτοὺς ἡ φορολογία τῆς δεκάτης, ὡς ὑποστάντες μεγάλας ζημίας ἐκ τῆς ἀνομβρίας κλπ. — Ἐπιτροπὴ προσφύγων Ἐδέσσης, παραπονεῖται διότι εἰς κατατεθὲν νομοσχέδιον, περὶ παραμεθορίων συνοικισμῶν δὲν συμπεριελήφθη καὶ τὸ χωρίον Ἄρνισσα ἀπέχον τετράωρον ἀπὸ τῶν συνόρων. — Κάτοικοι τῆς κοινότητος Βουτύρου, διαμαρτύρονται ἐπειδὴ ἐγκαταλείφθη ἡ χαραχθεῖσα ἀρχικῶς ὁδὸς Καρπενησίου–Πρασσοῦ καὶ κατεσκευάσθη κατ’ ἄλλον τρόπον, παρακαλοῦν δὲ ὅπως σταλῇ μηχανικὸς πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν σφαλμάτων. — Ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος Θεσσαλονίκης, ὑποβάλλει ὑπόμνημα τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ χρηματιστηρίου ἐμπορευμάτων Θεσσαλονίκης σχετικῶς μὲ τὴν τροποποίησιν τοῦ σχεδίου νόμου, περὶ προμηθειῶν τοῦ δημοσίου καὶ παρακαλεῖ ὅπως γίνῃ δεκτόν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Σακαλῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ναυτικῶν οἵτινες παθόντες συνεπείᾳ τορπιλλισμοῦ, δὲν ἀπεζημιώθησαν κατὰ τρόπον εὔλογον καὶ δίκαιον. — Τὸ ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης, ὑποβάλλει αἴτησιν τοῦ εἰσαγγελέως ἐφετῶν Ναυπλίου μετὰ ποινικῆς δικογραφίας κατὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Λυμπεροπούλου διὰ τὴν πρόκλησιν ἀδείας διώξεως ἢ μὴ αὐτοῦ. — Τὸ ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης, ὑποβάλλει αἴτησιν τοῦ εἰσαγγελέως πρωτοδικῶν Θεσσαλονίκης, περὶ ποινικῆς διώξεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Π. Λούβαρη διὰ τὴν πρόκλησιν ἀδείας διώξεως ἢ μὴ αὐτοῦ. — Οἱ μικροεπαγγελματίαι Γιαννιτσῶν, Γιδᾶ, Βερροίας καὶ Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ προνομίου τῆς μονοπωλήσεως καπνῶν ὑπὸ ἀναπήρων. — Τὰ οἰκοδομικὰ σωματεῖα Πατρῶν, ἀναφέροντα τὴν βαρείαν φορολογίαν ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν παρακαλοῦν, ὅπως ἐλαττωθῇ αὕτη. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Πολυδρόσου παρακαλεῖ, ὅπως κατασκευασθοῦν ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα ἐπὶ τῶν χειμάρρων Κανιάτης καὶ Ἀγοριανίτης, καθότι ἑκάστοτε καταστρέφονται αἱ ἐσοδεῖαι αὐτῶν. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Μερόπης, διαμαρτύρεται διὰ τὰς γενομένας ἐνεργείας ὑπὸ τῶν κατοίκων Παλαιοπύργων διὰ τὸν χωρισμὸν τοῦ κοινοῦ σχολείου Μερόπης–Παλαιοπύργου. — Ὁ διευθυντὴς τῆς ἐφημερίδος «Ἠχώ», ὑποβάλλει συγχαρητήριον τηλεγράφημα ἐπὶ τῷ νέῳ ἔτει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τοὺς κ. κ. βουλευτάς. — Κάτοικοι Χαλκίδος, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ἐφαρμογὴν πωλήσεως σιγαρέτων μόνον παρ’ ἀναπήρων. — Οἱ ἔφεδροι ὑπάλληλοι οἱ διορισθέντες εἰς τὴν ἑταιρείαν ΣΠΑΠ, παρακαλοῦν ὅπως ἐπεκταθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς τὸ διάταγμα, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει τοῦ χρόνου τῆς προϋπηρεσίας τῶν ἐν τῷ στρατεύματι. — Οἱ ἐπιτυχόντες διὰ τὰς θέσεις τελωνειακῶν γραμματέων γʹ τάξεως παρακαλοῦν, ὅπως παραταθῇ ἡ ἰσχὺς τοῦ πίνακος τῶν ἐπιτυχόντων διὰ τὰς θέσεις ταύτας. — Ὁ ἕνωσις ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου Ἐδέσσης, Βόλου, Δράμας, Λαρίσσης καὶ Ναούσης, ὑποβάλλει ὑπόμνημα περιλαμβάνον διάφορα αἰτήματά της καὶ παρακαλεῖ τὴν ἀποδοχὴν αὐτῶν. — Ἰδιοκτῆται καὶ ὁδηγοὶ αὐτοκινήτων κατοίκων Μονεμβασίας–Μολάων–Σκάλας καὶ Λεβιτσόβων παρακαλοῦν, ὅπως κατασκευασθῇ ἡ ἁμαξιτὴ ὁδὸς Σπάρτης–Ταράψης, Μολάων–Μονεμβασίας. — Ἡ ἕνωσις ἐργατῶν καὶ ἐργατριῶν Ἀγριᾶς, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἐπιδιωκομένης ἀπαγορεύσεως τῆς μεταφορᾶς ἐλαιῶν μὴ προελεύσεως Πυλίου εἰς Ἀγριάν, κέντρον ἐμπορίου ἐλαίου καὶ ἐλαιῶν. — Τὸ ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν ἐπιμελητήριον Ροδόπης, ὑποβάλλει ὑπόμνημα τῆς ἐπαγγελματικῆς τάξεως πωλητῶν σιγαρέτων χονδρικῶς καὶ λιανικῶς ἐν Κομοτινῇ διαμαρτυρομένης κατὰ τῆς πωλήσεως σιγαρέτων μόνον παρ’ ἀναπήρων. — Ἕνωσις ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων Βόλου, παρακαλοῦν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως πραγματοποιήσῃ τὸ ταχύτερον τὴν ἵδρυσιν ἑνιαίου ταμείου συντάξεων δι’ ὅλους τοὺς ἰδιωτικοὺς ὑπαλλήλους. — Ὁ δήμαρχος Ἀμαλιάδος, ὑποβάλλει πρᾶξιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, περὶ ἱδρύσεως γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἠλείας. Ὁ κ. Π. Πετρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης), ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17)20 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 20)29 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ δικαιώματος νομίμου μοίρας τοῦ ἐπιζῶντος συζύγου. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 7 Ἰουλίου 1926, περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓΩΛΣΤʹ περὶ ζωοκλοπῆς καὶ ζωοκτονίας, ὡς οὗτος συνεπληρώθη καὶ ἐτροποποιήθη διὰ μεταγενεστέρων νόμων· καὶ 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ἀπριλίου — 28 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ ἀναστολῆς ἐκτελέσεων ἀποφάσεων περὶ προσωρινῶν μέτρων καὶ νομῆς ἐν ταῖς Ν. Χώραις. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων 1) Περὶ κυρώσεως τῆς διεθνοῦς συμβάσεως τῶν Παρισίων τῆς 27 Σεπτεμβρίου 1928, περὶ καταργήσεως τῶν πλοίων τῆς ἐσωτερικῆς ναυσιπλοΐας· καὶ 2) Περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Οἱ κ. κ. Π. Ἀργυρόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν), καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), ὑποβάλλουν τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ καθορισμοῦ δικαιώματος συντάξεως εἰς ἀεροπόρους· καὶ 2) Περὶ καθορισμοῦ χρηματικῆς ἀποζημιώσεως τῶν καθηγητῶν τῆς σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων. Ὁ κ. Ι. Κανναβὸς (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 22 Ἰουνίου 1927, περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 5 Μαΐου 1926, περὶ περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3250, περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ ἀπαγορεύσεως δικαιοπραξιῶν ἐπὶ ἀκινήτων». Ὁ κ. Κ. Γόντικας (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 6)19 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ παρατάσεως τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 10 ἐδ. 1 τοῦ νόμου 997 προβλεπομένης προθεσμίας». Ὁ κ. Α. Χρηστομᾶνος (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 11 Φεβρουαρίου 1926 Ν. Δ. περὶ χορηγίας προνομιακῆς ἀδείας διὰ τὸν ἠλεκτροφωτισμὸν Ἐλευσῖνος, Μάνδρας καὶ Καλυβίων καὶ 2) Περὶ τηλεγραφικῆς ἀνταποκρίσεως. Οἱ κ. κ. Α. Χρηστομᾶνος (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου περὶ παροχῆς ἐξουσιοδοτήσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν χορήγησιν εἰς τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπὴν Ἡρακλείου προσωρινοῦ δανείου μέχρι ποσοῦ δραχμῶν 20.000.000». Ὁ κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς ἡμερησίας καταθέσεως ἱματισμοῦ ὁπλιτῶν φρουρᾶς Προέδρου Δημοκρατίας». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 3 Ἀπριλίου 1925 ψηφίσματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἵδρυσιν διοικητικῶν ἐπιτροπῶν πρὸς ἔλεγχον δηλώσεων ἐγκαταλειφθεισῶν ἐν Τουρκίᾳ περιουσιῶν ὑπὸ ἀνταλλαξίμων κλπ. ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη διὰ μεταγενεστέρων Ν. Διαταγμάτων». 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ τοῦ τρόπου τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ γενικοῦ μητρῴου τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων. 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ ἀπαγορεύσεως ἀναγκαστικῆς ἢ συντηρητικῆς κατασχέσεως καὶ ἐκχωρήσεως τῆς πρώτης προκαταβολῆς ἀπαιτήσεων ἀνταλλαξίμων καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων. 4) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 16 Ὀκτωβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ ἀναδρομικῆς αὐξήσεως τῶν θέσεων τῶν ἐν τῷ συνεργείῳ καταρτισμοῦ γενικοῦ μητρῴου ἀνταλλαξίμων ἐκτάκτων γραμματέων ἡμερομισθίων. 5) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Νοεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως τοῦ γενικοῦ μητρῴου τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων καὶ περὶ ἀνασυστάσεως τῆς θέσεως γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ παρὰ τῇ Διευθύνσει Ἀνταλλαγῆς. 6) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ καθορισμοῦ ταὐτότητος καὶ ἀστότητος τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων, ὡς καὶ περὶ ἐφαρμοστέων ποινικῶν μέτρων ἐναντίον τῶν ἐκδιδόντων πιστοποιητικὰ καὶ χρωμένων ἢ συνεργούντων εἰς τὴν ἔκδοσιν αὐτῶν καὶ 7) Περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 12 Δεκεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ ἀνασυγκροτήσεως τοῦ γνωμοδοτικοῦ συμβουλίου ἀνταλλαγῆς ὑπουργείου Γεωργίας. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνθέσεως καὶ ἁρμοδιότητος τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του πρὸς τὸν κ. ὑφυπουργὸν τῆς Ὑγιεινῆς.

§3Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ ἐπερώτησίς μου, κ. βουλευταί, ἀφορᾷ τὴν ἔλλειψιν κλινῶν εἰς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα τοῦ Κράτους πρὸς περίθαλψιν τῶν ἀπόρων πασχόντων. Ὡς γνωρίζετε μετὰ τὰ μεταπολεμικὰ ἰδίως ἔτη, ἡ ἰατρικὴ περίθαλψις κατέστη πλέον κτῆμα τῶν πλουσίων. Οἱ ἄποροι οἱ τῆς κατωτάτης τάξεως ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ τῆς μέσης εἰσέτι τάξεως εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποστῶσιν μίαν ἐγχείρισιν ἢ μίαν μικρὰν περίθαλψιν ἔν τινι νοσοκομείῳ, ἂν δὲν ἔχουσιν ἀρκετὰς δεκάδας χιλιάδας δραχμὰς νὰ διαθέσουν. Καθ’ ἑκάστην παρουσιάζονται εἰς ὅλους ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς συμπολῖται μας, αἰτοῦντες νὰ ὑποστῶσιν ἐγχείρισιν ἢ περίθαλψιν ἰατρικὴν ἐν τῷ νοσοκομείῳ. Τότε ἀρχίζει δι’ ἡμᾶς τὸ μαρτύριον. Παραλαμβάνοντες αὐτοὺς διὰ τοῦ αὐτοκινήτου ἐπισκεπτόμεθα διαδοχικῶς ὅλα τὰ νοσοκομεῖα τῆς πρωτευούσης ζητοῦντες μίαν κλίνην διὰ τὸν δυστυχῆ αὐτὸν ἄπορον χωρικὸν τὸν ἐρχόμενον ἀπὸ τὰ ἄκρα τῆς Ἑλλάδος πρὸς περίθαλψιν ἰατρικὴν. Συνηθέστατα δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν εἰσαγάγωμεν εἰς κανένα νοσοκομεῖον. Πρὸ ἡμερῶν μοῦ συνέβη παρόμοιόν τι πρᾶγμα. Μεθ’ ἑνὸς ἀσθενοῦς ἔχοντος ἀνάγκης μικροτάτης ἐγχειρίσεως μετέβην διαδοχικῶς εἰς ὅλα τὰ νοσοκομεῖα, τὸν Εὐαγγελισμόν, τὴν Πολυκλινικήν, τὸ Δημοτικὸν Νοσοκομεῖον καὶ τὸ Προσφυγικόν, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ μία κλίνη. Μόλις ἀσθενής, διὰ τῆς ἐνδυμασίας του, δίδει τὴν ἐντύπωσιν ἀπόρου, δὲν εὑρίσκεται δι’ αὐτὸν κλίνη εἰς τὰ νοσοκομεῖα. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι πάντοτε συμβαίνει τοῦτο, διότι εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι δὲν ὑπάρχουν εἰς τὰ νοσοκομεῖα ἀρκεταὶ κλίναι διὰ τοὺς ἀπόρους. Ἠναγκάσθην τότε ν’ ἀποστείλω τὸν ἄπορον αὐτὸν χωρικὸν τὸν ἔχοντα ἀνάγκην μικροτάτης ἐγχειρίσεως διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς μου, πρὸς τὸν διευθυντὴν τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας, παρακαλῶν ν’ ἀποστείλῃ αὐτὸν εἰς ἕνα νοσοκομεῖον διὰ νὰ ἀποθάνῃ, νομίζω δέ, ὅτι πραγματικῶς ἀπέθανεν. Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς ἓν νοσοκομεῖον τοῦ ἐδόθη εἰσιτήριον διὰ νὰ εἰσέλθῃ, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγα λεπτὰ ἀπωθήθη ἔξω τῆς θύρας, παραληφθεὶς δὲ ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας ὡδηγήθη εἰς ἓν ἀστυνομικὸν τμῆμα, ἔνθα μετὰ μεγάλην ἀναζήτησιν τὸν ἀνεύρομεν. Ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ πρώτιστον καθῆκον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, εἶναι νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν ὑγείαν, τῶν ἀπόρων ἰδίως τάξεων, διότι ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ἡ περίθαλψις ἡ ἰατρικὴ καὶ μικρᾶς ἔστω διαρκείας, ἀπαιτεῖ μέγα χρηματικὸν ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέσουν, οἱ πλεῖστοι τῶν πασχόντων ἀνθρώπων. Οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν ἂν εὑρεθῶμεν ποτὲ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποστῶμεν μικρὰν ἐγχείρισιν, θὰ ἐκινδυνεύομεν νὰ ἀποθάνωμεν, διότι δὲν θὰ εἴχομεν νὰ διαθέσωμεν τὰ ἀπαιτούμενα χρηματικὰ μέσα. Εἶναι ἀξιοθρήνητον τὸ θέαμα τὸ ὁποῖον βλέπομεν καθ’ ἑκάστην εἰς τὰ νοσοκομεῖα· ἄνθρωποι πτωχοὶ ζητοῦντες μικρὰν ἰατρικὴν περίθαλψιν συνοδευόμενοι ἀπὸ τοὺς πολιτευομένους των, ἐκλιπαροῦσι τοὺς διευθυντὰς τῶν νοσοκομείων καὶ τοὺς ἰατρούς, ὅπως εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ νοσοκομεῖα πρὸς περίθαλψιν. Εἶναι λέγω θλιβερὸν τὸ θέαμα, εἶναι ἀπάνθρωπον. Φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ διστάσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ διαθέσῃ ἕνα κονδύλιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴτε πρὸς κατασκευὴν νοσοκομείων, εἴτε νὰ διαθέσῃ ἐπιχορήγησιν τινὰ εἰς τὰ ὑφιστάμενα νοσοκομεῖα, ὅπως διαθέτουν περισσοτέρας κλίνας διὰ τοὺς ἀπόρους διὰ νὰ λείψῃ αὐτὸ τὸ ἀπάνθρωπον θέαμα, ν’ ἀποθνήσκουν ἄνθρωποι διότι δὲν δύναται τὸ Κράτος νὰ τοὺς παράσχῃ περίθαλψιν. Ἐλπίζω, ὅτι οἱ κύριοι βουλευταί, θὰ εἶναι σύμφωνοι ὅλοι μετ’ ἐμοῦ ὅπως ἐξουσιοδοτηθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὄχι νὰ ἐπιβάλῃ φόρους εἰς τοὺς ἀγάμους οἱ ὁποῖοι ἀντίκεινται εἰς τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ νὰ ἐξουσιοδοτηθῇ νὰ ἐπιβάλῃ οἱανδήποτε φορολογίαν ἐπὶ τῶν πλουσιωτέρων τάξεων, ὅπως ἐξεύρῃ τὸ ἀναγκαῖον κονδύλιον διὰ νὰ ἱδρύσῃ νοσοκομεῖα ἢ αὐξήσῃ τὰς κλίνας τῶν ὑπαρχόντων, πρὸς παροχὴν μιᾶς περιθάλψεως πρὸς τοὺς ἀπόρους καὶ πρὸς τὰς μεσαίας τάξεις, διότι ὁμολογῶ, ὅτι καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος τρέμω πρὸ τῆς ἰδέας μήπως εὑρεθῶ μίαν ἡμέραν εἰς τὴν ἀνάγκην διότι θὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μεταφέρωμαι ἐπ’ αὐτοκινήτου συνοδεία ἴσως κανενὸς συναδέλφου, εἰς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα διὰ νὰ εὕρω μίαν κλίνην, ὅπως συνέβη εἰς τὸν ἀείμνηστον στρατηγὸν Ἰωάννου, ὅστις ἀπέθανε σχεδὸν εἰς τὴν ψάθαν, διότι δὲν εὑρέθη ἓν νοσοκομεῖον διὰ νὰ ἀποθάνῃ. Λοιπὸν εἶναι στοιχειῶδες καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως διατεθῶσι περισσότεραι κλίναι διὰ τοὺς ἀπόρους. Ἐπιπλέον θὰ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐγκαταστήσῃ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν μικρὰ ἐργαστήρια διὰ τὴν θεραπείαν τῶν νόσων ἐκείνων διὰ τὰς ὁποίας καθ’ ἑκάστην βλέπομεν ἐρχομένους ἀνθρώπους ἀπὸ τὰ πέρατα τοῦ Κράτους, ἐπὶ παραδείγματι διὰ τὴν θεραπείαν τῶν δειγμάτων τοῦ κυνός. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, θὰ θελήσῃ νὰ δείξῃ τὴν φιλάνθρωπον αὐτὴν στοργὴν πρὸς τὰς ἀπόρους καὶ τὰς μεσαίας τάξεις.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§5Π. ΦΛΩΡΟΣ. Κατόπιν τῶν τόσων λεχθέντων ὑπὸ τῶν κυρίων συναδέλφων δὲν ἔχω νὰ σᾶς εἴπω περισσότερα διὰ νὰ σᾶς ἐμφανίσω τὴν σκληρὰν εἰκόνα εἰς τὴν ὁποίαν περιέρχονται οἱ ἐκ περάτων τῆς Ἠπείρου ἐρχόμενοι ἐνταῦθα καὶ ζητοῦντες μίαν φιλόξενον στέγην. Ἐπίσης τὸ Δημοτικὸν Νοσοκομεῖον μᾶς παρέχει μίαν κλίνην, ὁ Εὐαγγελισμὸς οὐδέποτε, ἡ Πολυκλινικὴ οὐδέποτε καὶ ἰσχυρίζονται καὶ λέγουν, ὅτι δωρεὰν κλίνας δὲν ἔχομεν. Καὶ τότε διατὶ αὐταὶ αἱ δωρεαὶ καὶ τὰ χρυσᾶ τὰ γράμματα; Καὶ ἐπειδὴ δὲν εὑρίσκουν δωρεὰν ἀναγκάζονται νὰ προκαταβάλουν μίαν δεκαπενθημερίαν. Ἀλλὰ ὁ ἔχων ἀνάγκην θεραπείας τριῶν ἡμερῶν, τὶ θὰ γίνῃ; Αὐτὴν τὴν ἀνάγκην καλεῖται σήμερον νὰ θεραπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἄλλης ἀπόψεως ἔχομεν τὸ ζήτημα τῶν φθισικῶν. Ἐπαναλαμβάνω, πάρετε τὰ μοναστήρια, ὑποβάλλετε ἓν νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ἀμέσως τὰ μοναστήρια νὰ γίνουν σανατόρια πρόχειρα, διὰ τοὺς κατὰ τόπους φθισικοὺς νὰ πηγαίνουν ipso juze νὰ νοσηλεύωνται διότι μολύνονται ὅλα τὰ σπίτια καὶ ἰδίως εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅπου φθείρονται ὁλόκληραι οἰκογένειαι.

§6Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Κύριοι βουλευταί, εἶμαι εὐχαριστημένος διότι μοῦ ἐδόθη εὐκαιρία ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν θεραπείαν τῶν ἀπόρων ἀσθενῶν ἐν Ἑλλάδι. Ὅπως γνωρίζητε, μέχρι τοῦ 1922 οὐδὲν Κρατικὸν νοσοκομεῖον ὑπῆρχε διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἀπόρων, παρὰ μόνον ὀλίγα κοινοτικὰ καὶ δημοτικὰ καὶ πολὺ ὀλίγα ἰδιωτικὰ ἀγαθοεργὰ τὰ ὁποῖα διέθετον ἐλαχίστας κλίνας διὰ τοὺς ἀπόρους. Ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν, κατόπιν τῆς συμφορᾶς ἡ ὁποία ἐνέσκυψε, ἐνθυμοῦμαι ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ εἰσηγούμενος τὴν ἵδρυσιν τῶν προσφυγικῶν νοσοκομείων ἔλεγον, ὅτι διὰ τῆς ἱδρύσεώς των, θέτομεν τὰς βάσεις τῶν μελλόντων Κρατικῶν νοσοκομείων ἐν Ἑλλάδι, τὰ ὁποῖα μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν ὑπῆρχον. Καὶ ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν ἱδρύθησαν ἐν Ἑλλάδι 22 προσφυγικὰ νοσοκομεῖα τὰ ὁποῖα διαθέτουν ἀριθμὸν κλινῶν 2084. Ἐκτὸς αὐτῶν λειτουργοῦν 36 κοινοτικὰ καὶ δημοτικὰ νοσοκομεῖα μὲ ἀριθμοὺς κλινῶν 1635, ἰδιωτικῆς ἀγαθοεργίας τρία μὲ ἀριθμὸν κλινῶν ἐν ὅλῳ 590, Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου τρία μὲ κλίνας 150 καὶ ξένης ἀγαθοεργίας ἑπτὰ μὲ κλίνας 308. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν διαθεσίμων κλινῶν δι’ ἀπόρους, φθάνομεν εἰς τὸ λυπηρὸν συμπέρασμα, ὅτι ἀναλογεῖ ἐπὶ 800 κατοίκων 1 κλίνη, ἐνῷ ἐν Γαλλίᾳ ἀναλογεῖ ἐπὶ 240 ἀπόρων 1 κλίνη καὶ ἐν Γερμανίᾳ ἐπὶ 180 1 κλίνη, ὥστε εὑρισκόμεθα μεῖον τετραπλάσιον ὅσον ἀφορᾷ τὴν Γαλλίαν. Δυστυχῶς ἡ τελευταία στατιστικὴ τῶν Βαλκανικῶν εἶναι τοῦ 1923, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι ἐν Βουλγαρίᾳ ἀναλογεῖ πρὸς 424 κατοίκους 1 κλίνη, δηλαδὴ διπλασίως καλλίτερα ἀπὸ ἡμᾶς. Κατόπιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς, εὔκολον εἶναι νὰ ἐννοήσητε πόσον δύσκολον εἶναι νὰ περιθάλψωμεν ὅλους τοὺς ἀπόρους τόσῳ περισσότερον καθ’ ὅσον διαθέτομεν ἐν ὅλῳ δι’ ἀπόρους ἀσθενεῖς 4759 κλίνας, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ διαθέσωμεν ἐπὶ μιᾶς ἀναλογίας 2.50 ἐπὶ τοῖς χιλίοις τοὐλάχιστον 15.000 κλίνας. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὰς ὑπαρχούσας 5.000 τὰς ὁποίας διαθέτομεν σήμερον, μᾶς μένει ὑπόλοιπον 10.000 κλινῶν τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ στεγασθοῦν ὅλοι οἱ ἄποροι οἱ ἔχοντες ἀνάγκην θεραπείας. Ἐὰν δὲ ὑπολογίσωμεν, ὅτι δι’ ἵδρυσιν νέων νοσοκομείων δι’ ἑκάστην κλίνην ἀπαιτοῦνται 50–60.000 δραχμαί, φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἱδρύσωμεν κλίνας δι’ ὅλους τοὺς ἀπόρους, πρέπει νὰ ἐξοδεύσωμεν 600.000.000 δραχμὰς καὶ ὅτι διὰ τὴν συντήρησίν των πρέπει νὰ δαπανῶμεν ἐτησίως 240 ἑκατ. δραχμάς. Ὁμιλῶ περὶ νοσοκομείων γενικῶν, περὶ νοσοκομείων περιλαμβανόντων κλίνας παθολογικὰς καὶ χειρουργικάς. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἀναμετρήσωμεν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν κλινῶν ποὺ διαθέτομεν δι’ εἰδικὰ νοσοκομεῖα, φθάνομεν ἐπίσης εἰς θλιβερὰ συμπεράσματα, διότι ἐνῷ διαθέτομεν μόνον 1300 κλίνας διὰ φθισικούς, ἔχομεν ἀνάγκην συμφώνως πρὸς τὴν στατιστικὴν τὴν σύγχρονον τοὐλάχιστον 15.000 κλίνας. Ἔχομεν λοιπὸν περίπου 14.000 κλινῶν ἀπόλυτον ἀνάγκην, διὰ νὰ στεγασθοῦν συμφώνως μὲ τὰς νεωτέρας στατιστικὰς ὅλοι οἱ ἔχοντες ἀνάγκην νοσηλείας φθισικοί. Διότι ἡ νεωτέρα στατιστικὴ λέγει, ὅτι ἕκαστον Κράτος ὀφείλει νὰ διαθέτῃ δι’ ἀπόρους φθισικοὺς τόσας κλίνας ὅσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν κατ’ ἔτος ἀποθνησκόντων. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἀποθνήσκουν κατ’ ἔτος 14–15.000, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος διαρκῶς διαθεσίμους 15.000 κλίνας φθισικῶν, ἐνῷ σήμερον διαθέτει μόνον 1320, ἐὰν δὲ ὑπολογίσωμεν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν πραγματικῶν φθισικῶν ἐν Ἑλλάδι, φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ διαρκῶς 80–90.000 κλίνας δι’ ἀνοικτοὺς φθισικούς, διότι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν εἶναι ἕξ φορὰς μεγαλύτερος ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν θνησκόντων κατ’ ἔτος. Διὰ νὰ ἱδρυθοῦν νοσοκομεῖα διὰ φθισικοὺς καὶ σανατόρια, ἀπαιτεῖται τὸ ποσὸν τοὐλάχιστον τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου δραχμῶν καὶ ἡ συντήρησις τῶν φθισικῶν αὐτῶν στοιχίζει κατ’ ἔτος 450–500 ἑκατ. δραχμάς. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἀναμετρήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν κλινῶν ποὺ διαθέτομεν διὰ τοὺς ψυχοπαθεῖς, φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι διαθέτομεν 1.700 κλίνας ἀπέναντι 9.000 ψυχοπαθῶν, δηλαδὴ ἔχομεν ἀνάγκην ἄλλων 700 τοὐλάχιστον κλινῶν διὰ νὰ περιθάλψωμεν ὅλους τοὺς ψυχοπαθεῖς.

§7Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῶν φυματικῶν, ἔτυχε νὰ ἐπισκεφθῶ προχθὲς τὸ Νοσοκομεῖον τοῦ Ἀσβεστοχωρίου παρὰ τὴν Θεσσαλονίκην· ἡ κατάστασις δὲν εἶναι καθόλου εὐχάριστος. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον παρετήρησα εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι λόγῳ τῆς συγκεντρωτικῆς διοικήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε. Τὰ παράπονα τῶν φυματικῶν αὐτῶν εἶναι πολὺ ζωηρὰ καὶ δίκαια. Θὰ σᾶς παρεκάλουν λοιπὸν ἐὰν εἶναι δυνατὸν αἱ πρόσοδοι τοῦ σανατορίου νὰ διατίθενται ἐπὶ τόπου πρὸς ἐπιτακτικὰς τοῦ σανατορίου ἀνάγκας. Σᾶς διαβιβάζω λοιπὸν μίαν παράκλησιν, νὰ ὀργανωθῇ ἀποκεντρωτικῶς ἵνα τὰ ἔσοδα τῶν φυματικῶν τοῦ σανατορίου, νὰ μὴ ἔρχωνται εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἔπειτα ἀπὸ ἐκεῖ νὰ στέλωνται ἐκεῖ καὶ ἄλλα ἀκόμη.

§8Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Συμφωνῶ ἀπολύτως μαζί σας. Βεβαίως ἀπέναντι τῆς θλιβερᾶς αὐτῆς καταστάσεως μᾶς ἀπομένει νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν αἱ κλίναι αὐταὶ τὰς ὁποίας διαθέτομεν διὰ τοὺς ἀπόρους καὶ τὰς ὁποίας τὸ Κράτος πληρώνει, ἂν πράγματι διατίθενται διὰ τοὺς ἀπόρους. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι περὶ τούτου δὲν εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος καὶ νομίζω, ὅτι ὑπάρχουν συμπάθειαι προσωπικαὶ ἢ ἀντιπάθειαι, ἢ ἐπεμβάσεις ἰσχυόντων προσώπων, συντελούντων ὥστε πολλάκις ἄνθρωποι δυνάμενοι νὰ πληρώσουν νοσήλεια, εἰσέρχονται καὶ θεραπεύωνται δωρεάν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἄλλοι μὴ δυνάμενοι νὰ πληρώσουν νοσήλεια, εὑρίσκονται ἐκτὸς τῶν νοσοκομείων. Αὐτὴ εἶναι ἡ μία αἰτία, ἀλλὰ δυστυχῶς ὅμως ἡ ἄλλη αἰτία διὰ τὰς Ἀθήνας εἶναι καὶ ὅτι αἱ Ἀθῆναι συμφώνως μὲ τὸν πληθυσμὸν τὸν ὁποῖον ἔχουν, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν ἀριθμὸν κλινῶν τοὐλάχιστον 1850 διὰ τοὺς ἀπόρους καὶ ἀπέναντι αὐτῶν διαθέτομεν μόνον 700. Ἔχομεν λοιπὸν ἀπόλυτον ἀνάγκην 1.100 κλινῶν ἀκόμη διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἀπόρων ἀσθενῶν Ἀθηνῶν μόνον. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι αἱ Ἀθῆναι εἶναι τὸ κέντρον πρὸς τὸ ὁποῖον συρρέουν ἔξωθεν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ὅλης τῆς Ἑλλάδος, ὀφείλομεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι κ’ Ἀθῆναι ἔπρεπε νὰ διαθέτουν 4.000 κλίνας διὰ νὰ ἠμπορέσουν κἄπως ν’ ἀνταποκριθοῦν πρὸς τὰς ἀπολύτως ἐπειγούσας ἀνάγκας. Γεννᾶται ὅμως τὸ ἐρώτημα, εἶναι συμφέρον νὰ προσφεύγουν εἰς τὰς Ἀθήνας ὅλοι οἱ ἔχοντες ἀνάγκην μιᾶς θεραπείας οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ θεραπευθοῦν εἰς μίαν ἐπαρχιακὴν πόλιν; Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι δύο τινὰ συνετέλεσαν εἰς τὴν εἰσροὴν αὐτήν. Πρῶτον διότι δὲν ἐφροντίσαμεν νὰ ἱδρύσωμεν νοσοκομεῖα τοιαῦτα, ὥστε νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἑλκύσουν τοὺς ἀσθενεῖς καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ δεύτερον νὰ μορφώσωμεν νοσοκόμους καὶ ἰατροὺς τοιούτους, ὥστε οὗτοι νὰ ἐμπνέουν τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ἐπαρχιωτῶν διὰ νὰ μὴ ἀναγκάζωνται οὗτοι νὰ προσφεύγουν εἰς τὰς Ἀθήνας. Κατὰ τὴν τελευταίαν μου μετάβασιν ἐν Σύρῳ διεπίστωσα τὸ ἑξῆς: Ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ νοσοκομεῖα τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ὑπερπλήρη, ἐν Σύρῳ νοσοκομεῖον λειτουργοῦν ἀρκετὰ καλὰ καὶ διαθέτον κλίνας 70, εἶχεν ἀσθενεῖς 11 καὶ τὸ φθισιατρεῖον τῆς Σύρου διαθέτον 60 κλίνας, εἶχε μόνον 9 φθισικοὺς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ σωτηρία τῶν Ἀθηνῶν ἀναγκάζεται καθημερινῶς νὰ φαίνηται σκληρὰ καὶ νὰ ἐκδιώκῃ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀνάγκην νοσηλείας. Βλέπομεν λοιπὸν νοσοκομεῖα καὶ μάλιστα φθισιατρεῖα νὰ μένουν τελείως κενά.

§9Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Μίαν λεπτομέρειαν, κ. ὑπουργέ. Τὸ φθισιατρεῖον Σύρου εἶναι ἀποκλειστικῶς μόνον, διὰ τοὺς Συριανούς, οὐδεὶς ἄλλος Κυκλάδιος εἰσέρχεται.

§10Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ἔχω νὰ σᾶς ἀπαντήσω κ. συνάδελφε, ὅτι καὶ ἐμὲ ἐξέπληξε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ ὅταν παρεκάλεσα τοὺς ἰατροὺς νὰ μοῦ εἴπουν ἐὰν ὑπάρχῃ ἀρκετὸς ἀριθμὸς φθισικῶν ἐν Σύρῳ, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ καλύψῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν κλινῶν, ἔλαβον τὴν λυπηρὰν ἀπάντησιν, ὅτι ἐδῶ ὑπάρχουν πλεῖστοι φθισικοὶ οἱ ὁποῖοι, θὰ ἠμποροῦσαν, νὰ καταφύγουν εἰς τὸ νοσοκομεῖον καὶ ἐν τούτοις δὲν εἰσέρχονται. Ὥστε βλέπετε, ὅτι αἱ διευθύνσεις δὲν ἐμπνέουν τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅπως τὴν ἐμπνέουν οἱ τῶν Ἀθηνῶν, καὶ διὰ τοῦτο τὸ νοσοκομεῖον Σύρου διαθέτον 70 κλίνας ἔχει τὰς περισσοτέρας κενὰς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἐν Ἀθήναις νοσοκομεῖα εἶναι πλήρη. Θέλω λοιπὸν νὰ τονίσω δι’ αὐτοῦ, ὅτι καθῆκον ἡμῶν εἶναι νὰ ἐνισχύσωμεν ποιοτικῶς καὶ ποσοτικῶς τὰ ἐπαρχιακὰ νοσοκομεῖα, ὥστε νὰ ἑλκύσουν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ κόσμου καὶ νὰ μὴ προσφεύγῃ ὁ κόσμος διαρκῶς εἰς τὰς Ἀθήνας. Φαντάζομαι δέ, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἐν Σύρῳ, θὰ συμβαίνει καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ὅπου θὰ ὑπάρχουν νοσοκομεῖα κενὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ νοσοκομεῖα τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ὑπερπλήρη.

§11Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ἀποκλείεται ἡ εἴσοδος εἰς πάντα Κυκλαδίτην καὶ ἐρωτῶ εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐχύθη τόσον αἷμα ἀπὸ ὅλας τὰς λαϊκὰς τάξεις, ἐπιτρέπεται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀνέχεται ἕνα σκληρὸν προνόμιον;

§12Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι προνόμιον αὐτό.

§13Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἔγινεν δαπάνη τοῦ δήμου Σύρου διὰ τοὺς Συριανούς.

§14Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ἡ Κυβέρνησις θὰ σᾶς εἴπω τὶ σκέπτεται νὰ κάμῃ, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν. Βεβαίως τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον προβλέπεται, δὲν εἶναι ἀκόμη ἀρκετὸν διὰ νὰ καλύψῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας. Ὀφείλω νὰ τονίσω, ὅτι εἴμεθα τὸ μοναδικὸν Κράτος τοῦ κόσμου εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ Ἕλληνες πολῖται εἰσερχόμενοι εἰς τὸ νοσοκομεῖον ἔχουν τὴν ἀπαίτησιν νὰ θεραπευθοῦν δωρεάν. Εἰς οὐδὲν Κράτος εἰσέρχονται ἀπολύτως δωρεὰν παντοῦ κάποιος θὰ πληρώσῃ ἢ ὁ ἄρρωστος ἢ τὸ ταμεῖον ἀσφαλείας ἢ ὁ δῆμος ἐκ τοῦ ὁποίου προέρχονται, ὄχι βεβαίως ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν νοσηλείων ἀλλὰ κἄτι τι.

§15Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν νομίζω, ὅτι πληρώνουν οἱ ἄποροι καὶ εἰς τὴν Αὐστρίαν πληρώνουν αἱ κοινότητες.

§16Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν ἐπίσης, κ. συνάδελφε.

§17Λ. ΝΑΚΟΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν εἶναι γνωστόν, ὅτι ἔγινε τελευταίως συζήτησις πῶς θ’ ἀπαλλαγῇ τὸ Κράτος ἀπὸ τὰ ἔξοδα τῶν ξένων.

§18Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Δὲν πληρώνει ποτὲ ὁ ἄρρωστος ὁλόκληρα τὰ νοσήλεια, ἀλλὰ πάντως καταβάλλει ἕνα μέρος, ὥστε νὰ ἐλαφρύνῃ τὸ Κράτος ἢ τὸν δῆμον. Οὐδέποτε ὁ ἄπορος θὰ πληρώσῃ ὁλόκληρα τὰ νοσήλεια, ἀλλὰ πάντοτε εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ ἕνα ποσὸν τὰ ⅔ π. χ. βεβαίως τὸ μέτρον τοῦτο ἔχει καὶ τὴν καθαρὰν ταμειακήν του σημασίαν, διότι θὰ ἐπέλθῃ μία ἐλάττωσις τῆς δαπάνης τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐγὼ ἀποδίδω καὶ ἠθικὴν σημασίαν μεγάλην. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς διαρκῶς ν’ ἀπαλλάσσωμεν τοὺς οἰκογενειάρχας τῆς εὐθύνης των ἀπέναντι τῶν οἰκογενειῶν των. Νομίζω, ὅτι ἕκαστος οἰκογενειάρχης ὅταν ἀσθενεῖ ἕνα μέλος τῆς οἰκογενείας του ὀφείλει νὰ καταβάλῃ ἕνα μέρος τῶν νοσηλείων. Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ ἐνισχύσωμεν τὸ οἰκονομικὸν πνεῦμα καὶ τὴν ἐργατικότητα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἠθικὸν τῶν πολιτῶν θὰ ἀνυψώσωμεν, διότι θὰ γνωρίζουν, ὅτι δὲν πρέπει διαρκῶς νὰ ἀφίσῃς εἰς τὴν μέριμναν τοῦ Κράτους.

§19Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ Κράτος θὰ τοὺς δώσῃ ἢ ἡ κοινότης κάποιον πόρον.

§20Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ἡ κοινότης θὰ ἐπιβάλῃ ὡρισμένους φόρους. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καθῆκον τοῦ Κράτους εἶναι ἐκτὸς τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα διαθέτει ὅπως προσπαθήσῃ ἀφ’ ἑνός, διὰ τοῦ μέτρου τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων ἴσως τοῦ μόνου ἀσφαλίζοντος τὴν δημιουργίαν τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως νοσοκομείων, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τοῦ μέτρου τῶν κοινοτικῶν ἢ δημοτικῶν χορηγήσεων νὰ ἐλαφρύνῃ τὸν προϋπολογισμόν, ὥστε νὰ δυνηθῇ ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς μεγάλας ἀνάγκας τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξα. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνισχύουσα οἰκονομικῶς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ λαμβάνουσα μέτρα ὅπως τὰ ἐπαρχιακὰ νοσοκομεῖα ὑψωθῶσιν ἐπιστημονικῶς καὶ ἠθικῶς θὰ ἐπιτύχῃ, ὥστε ὁ ἐπαρχιώτης, ἔχων ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτὰ καὶ νὰ μὴ καταφεύγῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Τοιουτοτρόπως νομίζω ὅτι ἡ πρωτεύουσα θὰ ἐλαφρυνθῇ ἀπὸ τὸ βάρος τῶν πολλῶν ἀσθενῶν καὶ οἱ ἐντόπιοι ἀσθενεῖς νὰ μὴ θέτουν εἰς κίνδυνον τὴν ζωήν των μεταβαίνοντες πολλὰ χιλιόμετρα μακράν, ἵνα θεραπευθῶσιν δαπανῶντες συγχρόνως καὶ τὰς τελευταίας οἰκονομίας των. Ἐπίσης πρέπει νὰ διαρρυθμισθῇ τὸ ὑγειονομικὸν προσωπικόν, ὥστε ν’ ἀποστέλωνται ἰατροὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας πολὺ καλλίτερον μορφωμένοι, ὥστε νὰ ἑλκύωσιν τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν πολιτῶν καὶ νὰ μὴ ἀναγκάζωνται, ὅπως εἶπε ὁ ἀξιότιμος κ. Χαβίνης οἱ ἄρρωστοι ἀπὸ τὴν Ἤπειρον, διὰ μίαν μικρὰν ἐγχείρισιν νὰ καταφεύγουν εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ συγχρόνως, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὸ γεγονὸς νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰ νοσοκομεῖα ἄνθρωποι εὔποροι, ἀπέστειλα ἐγκυκλίους, ὅπως καταρτισθοῦν κατάλογοι ὅλων τῶν ἀπόρων νομῶν καὶ κοινοτήτων, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τούτων προβῶμεν περαιτέρω. Δυστυχῶς αἱ πληροφορίαι ὑπῆρξαν ἐν πολλοῖς θλιβεραὶ ἰδίως εἰς Ἤπειρον ὅπου τὰ ¾ εἶναι ἀπολύτως ἄποροι καὶ εἶναι δύσκολον νὰ καταρτισθοῦν κατάλογοι.

§21Κ. ΒΛΑΧΟΘΑΝΑΣΗΣ. Γνωρίζετε, κ. ὑπουργέ, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα μόνον οἱ πτωχοὶ πληρώνουν, οἱ πλούσιοι δὲν πληρώνουν παράδειγμα ἔχω ἕνα συμπολίτην μου ἑκατομμυριοῦχον, ὅστις καὶ ἀπέθανε εἰς τὸ πολιτικὸν νοσοκομεῖον δωρεάν.

§22Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Διὰ τῶν καταλόγων αὐτῶν θ’ ἀσκῆται ἔλεγχος, ὥστε πραγματικῶς νὰ περιθάλπωνται μόνον οἱ πραγματικῶς ἄποροι, συγχρόνως δὲ θ’ ἀσκῆται καὶ ὁ ἔλεγχος ἐπὶ τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν ἀγαθοεργῶν ἱδρυμάτων, ὥστε πραγματικῶς τὰ διάφορα κληροδοτήματα τὰ ὁποῖα ἐγκαταλείπουσι διὰ τὴν προστασίαν καὶ τὴν θεραπείαν τῶν ἀπόρων νὰ χρησιμοποιῶνται πραγματικῶς διὰ τοὺς ἀπόρους καὶ ὄχι διὰ τοὺς προστατευομένους.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἡσαΐας ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του διὰ τὰ λιμενικὰ ἔργα Πειραιῶς.

§24Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Δʹ Ἐθνοσυνελεύσεως τῶν Ἑλλήνων καὶ τῆς παρελθούσης Βουλῆς, θὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι αὐταὶ ἔχουν ἀσχοληθῆ μέχρι σήμερον περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων σοβαρῶν καὶ μή, ἀλλ’ οὐδέποτε συνεζήτησαν τὸ λιμενικὸν ζήτημα τοῦ Πειραιῶς, διότι ἴσως εἶχεν ἑδραιωθῆ ἡ πεποίθησις, ὅτι τὰ ἐκτελούμενα μεγάλα, ὡς ὀνομάζονται, λιμενικὰ ἔργα τοῦ Πειραιῶς, ἔλυον ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο. Μόνον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Γ. Σακκαλῆς ἔκαμεν ἀπόπειραν συζητήσεως τοῦ θέματος τούτου ὑποβαλὼν τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ὅμως ἄγνωστον διατὶ δὲν συνεζητήθη: «Ἐπερωτᾶται ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, διατὶ ἀνέχεται νὰ συνεχίζεται ἡ διαρρύθμισις τοῦ μεγάλου Ἑλληνικοῦ λιμένος τοῦ Πειραιῶς, ἔργον ὁλικῆς ἀξίας ὑπερχιλίων ἑκατομμυρίων ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου ἡμαρτημένου, εἰς τὸ σύνολον καὶ εἰς ἓν ἕκαστον τῶν μερῶν αὐτοῦ, εἰς βαθμὸν προκαλοῦντα τὴν κατάπληξιν διὰ τὴν ἀνεπιστημοσύνην καὶ τὴν ἀπερισκεψίαν μετὰ τῆς ὁποίας ἐχαράχθη καὶ δὴ ἀφοῦ, ἐὰν ἡ διαρρύθμισις συντελεσθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου σκαλαθύρματος τούτου, θὰ παραχθῇ διὰ δαπάνης ὑπερχιλίων ἑκατομμυρίων καὶ διὰ φθορᾶς χρόνου μετρουμένου εἰς δεκαετηρίδας ἔργον ἀσύμμετρον καὶ ἀνάπηρον». Διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς δὲν ἐνδιαφέρονται μόνον αἱ Ἀθῆναι καὶ τὸ ἐπίνειον αὐτῆς ὁ Πειραιεύς, ἀλλ’ ἕνα πολὺ μεγάλο hinterland ἐπεκτεινόμενον σχεδὸν μέχρι τῆς Λαρίσσης. Ἀπὸ γενικωτέρας δὲ ἀπόψεως ἐξεταζόμενον τὸ λιμενικὸν ζήτημα τοῦ Πειραιῶς, δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ἀναλόγως, καλῶς ἢ κακῶς διαχειριζόμενον, ὁλόκληρον τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ἔχομεν τὰς δηλώσεις τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν συναδέλφου κ. Βαρβαγιάννη δηλώσαντος εἰς συνέδριον τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιμελητηρίων, ὅτι ἐκ τῆς ἀτελείας τοῦ λιμένος Πειραιῶς ἐπιφορτίζονται τὰ ἐμπορεύματα ἐτησίως μὲ 400 ἑκατομμύρια δραχμὰς ἐν συνόλῳ, ἤτοι 10% ἐπὶ πλέον τῆς ἀξίας των διὰ τὰ ἐκφορτωτικὰ κλπ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς εἰσηγούμενος τῶν νομοσχεδίων, περὶ μειώσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, ἔθιξε μίαν τῶν εὐαισθητοτέρων χορδῶν τοῦ λιμενικοῦ ζητήματος Πειραιῶς, ἢ μᾶλλον ἐξεσκέπασε μίαν ἀπὸ τὰς πολλαπλὰς πτυχὰς τοῦ ζητήματος τούτου, τὴν κατασκευὴν δηλαδὴ τῶν Silos πρὸς οἰκονομικωτέραν ἐκφόρτωσιν τοῦ σίτου. Ἀπέδειξεν δὲ δι’ ἀριθμῶν μὴ ἀμφισβητηθέντων, ὅτι ἐπέρχεται σημαντικὴ οἰκονομία εἰς τὴν τιμὴν τοῦ σίτου. Πόσας τοιαύτας πτυχὰς ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο, θὰ καταδείξῃ ἡ περαιτέρω ἀνάπτυξις τοῦ θέματος. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ἁπλοῦν καὶ πρὸς κατανόησιν αὐτοῦ ἀπαιτοῦνται γνώσεις τεχνικαί, εἰδικαὶ μελέται, ἐπὶ πλέον δὲ ἡ ἐξέτασις τῶν εἰδικῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας λειτουργεῖ ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς, διὰ τοῦτο θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἵνα μοι ἐπιτρέψητε κάπως λεπτομερέστερον νὰ σᾶς ἀναπτύξω τὸ ζήτημα πρῶτον ἀπὸ ἱστορικῆς ἀπόψεως, δεύτερον ἀπὸ τεχνικῆς καὶ ναυτιλιακῆς τοιαύτης, τρίτον διὰ ποίου τρόπου θὰ δυνηθῇ ὁ λιμὴν νὰ ἐξυπηρετήσῃ καλλίτερα τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν καὶ τέταρτον διὰ ποίων πόρων θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐπεκταθῇ ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς πρὸς τὸ Φάληρον.

§25Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἑξῆς μόνον παρατήρησις. Δὲν θὰ ἐγίνετο ἡ ἀνάλυσις καλλίτερα, ἐὰν γύρω εἰς ἕνα τραπέζι ἐκάθηντο οἱ ἁρμοδιώτεροι, νὰ ἔχουν ἔγκυρον γνώμην παρὰ ν’ ἀπασχολῆται ὁλόκληρος ἡ Βουλή, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον ἐγὼ θὰ σᾶς ἐγκαταλείψω, διότι ἔχω μίαν ἐπείγουσα δουλειά.

§26Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ἐπειδὴ εἶμαι κι’ ἐγὼ ἐγγεγραμμένος εἰς τὴν ἐπερώτησιν προκειμένου νὰ ἐκθέσητε λεπτομερῶς τὰ ζητήματα καὶ ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως, νομίζω, ὅτι ἡ αἴθουσα αὐτὴ δὲν εἶναι κατάλληλος, διότι θὰ ἐγίνετο ἀκαδημαϊκὴ συζήτησις ἄνευ οὐδενὸς ἀποτελέσματος. Δὲν θὰ ἦτο προτιμότερον, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ μία κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον πολυμελής;

§27Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μία τεχνικὴ ἐπιτροπή, διότι εἶναι ζήτημα καθαρῶς τεχνικόν.

§28Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂς ἀκούσωμεν τὶ θέλει νὰ εἴπῃ τέλος πάντων ὁ ῥήτωρ.

§29Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ἐὰν ἐπροσέξατε, ἔκαμον τὸ παράπονον αὐτὸ εἰς ἀξιότιμον μέλος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ αὐτὸ τὴν γνώμην καὶ εἶπον, ὅτι ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶχε τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀκούσῃ τὰς γνώμας καὶ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀναπτυχθῶσιν ἐνταῦθα, θὰ ἴδῃ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀναπτύξεως μόνον τεχνικοῦ ἔργου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον θίγει εἰς τὰ καίρια τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου, διότι πρόκειται νὰ δαπανηθῶσι νέα 300 ἑκατομμύρια ἀσκόπως καὶ ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἀφ’ ἑνὸς καταβάλλει ὅλας τὰς προσπαθείας, διὰ νὰ ἐξοικονομήσῃ 50– 60 ἑκατομμύρια περικόπτουσα χρήσιμα κονδύλια τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀφ’ ἑτέρου φέρει ζητήματα τὰ ὁποῖα θίγουν πολλὰ ἄλλα συμφέροντα τοῦ Κράτους, διὰ νὰ ἐξοικονομήσῃ 30–40 ἑκατομμύρια νομίζετε, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ ν’ ἀκούσῃ μίαν ὥραν ἓν ζήτημα ἐκ τῆς ἐπιτυχοῦς λύσεως τοῦ ὁποίου ὁ Λαὸς θὰ ἐξοικονομήσῃ 400 ἑκατομμύρια ἐτησίως; Ἐν τοιαύτῃ λοιπὸν περιπτώσει κύριοι, ἐξακολουθῶ τὸν λόγον μου καὶ προβαίνω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν λέγω, ὅτι θὰ βλάψῃ, μᾶλλον θὰ ὠφελήσῃ, ἀλλὰ λέγω, ὅτι δὲν θὰ καταλήξῃ εἰς ἀποτέλεσμα, μᾶλλον ἤθελον νὰ δικαιολογηθῶ, διότι θὰ σᾶς ἀφήσω εἰς τὰς 6.20, διότι ἔχω ἐργασίαν καὶ τότε θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Σακκαλῆν, ν’ ἀναβάλῃ τὴν ἀγόρευσίν του εἰς ἄλλην συνεδρίασιν.

§31Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Πολὺ καλὰ κ. Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ εἰς μίαν ὥραν θὰ τελειώσω. Ἀρχίζω, κύριοι, ἀπὸ τὴν ἱστορικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος, μὲ πολὺ ὀλίγα λόγια, διὰ νὰ συντομεύσω τὴν ἀγόρευσίν μου.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ μίαν ὥραν θὰ μείνω ἐδῶ, διὰ νὰ σᾶς ἀκούσω.

§33Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ὡς γνωρίζετε ἀπὸ τὴν ἱστορίαν ὁ λιμὴν τῶν ἀρχαίων Ἀθηνῶν, ἦτο εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον καὶ ἀκριβῶς εἰς τὸ μέρος ὅπου σήμερον εἶναι αἱ ἱπποδρομίαι, φαίνεται δ’ ὅτι ἡ θάλασσα εἰσεχώρει εἰς τὴν ξηράν, διότι καὶ σήμερον ἀκόμη ἐκτὸς τῶν ἐπιχώσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουν γίνει εἶναι κατὰ 1½ μ. ἡ ξηρὰ χαμηλότερον τῆς θαλάσσης, αἱ δὲ διατρήσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουν γίνει πρὸς ἀνόρυξιν φρεάτων ἀποδεικνύουν, ὅτι πρόκειται περὶ νέων ἐπιχώσεων. Γνωρίζετε πάντες τὴν ἐπιβολήν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ Θεμιστοκλῆς ἐπὶ τῶν Ἀθηναίων, ἐν τούτοις μετὰ μεγάλης δυσκολίας κατώρθωσε νὰ πείσῃ τούτους, διὰ νὰ μεταφέρουν τὸν λιμένα ἐκ τοῦ Φαλήρου εἰς τὸν Πειραιᾶ διὰ λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τότε τὴν μεταφοράν, ἤτοι διὰ λόγους ἀσφαλείας ἐκ μέρους τῆς θαλάσσης καὶ διὰ λόγους πολεμικούς. Μόλις ἔπεισε τοὺς Ἀθηναίους μετέφερε τὸν λιμένα καὶ προώρισε μὲν βορειοδυτικὸν μέρος διὰ τὸ ἐμπόριον, τὸ δὲ νοτιοανατολικόν, διὰ τὸν πολεμικὸν ναύσταθμον. Ἐπὶ Περικλέους ἐγένοντο ἔργα βελτιώσεως τοῦ λιμένος ὑπὸ Ἱπποδρόμου τοῦ Μιλησίου ἱδρύθησαν ἀποθῆκαι, νέοι ἔμποροι ἐγκατεστάθησαν καὶ οὕτως ἤρχισε μία κίνησις καὶ ζωηρότης ἐξαιρετική. Κατόπιν ἐπὶ μεσαίωνος εἶχεν ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς ἐλαχίστην σημασίαν, ἐπὶ Τουρκοκρατίας περιέπεσε εἰς ἐντελῆ μαρασμὸν καὶ μόνον μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος ἤρχισεν ζωγονούμενος καὶ ἐξελισσόμενος. Τὴν κίνησιν τοῦ λιμένος παρακολουθεῖ καὶ ὁ Πειραιεὺς ὁ ὁποῖος ἀπὸ 3.000 κατοίκους κατὰ τὸ 1839, φθάνει τὰς 10.000 κατὰ τὸ 1870, τὰς 34.000 κατὰ τὸ 1889, τὰς 60.000 κατὰ τὸ 1896, 75.000 κατὰ τὸ 1914, 130.000 κατὰ τὸ 1920 καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν 350.000.

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι δά, 250 χιλιάδας.

§35Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Μετεφέρθη λοιπὸν ὁ λιμὴν τῶν Ἀθηνῶν ἐκ τοῦ Φαλήρου εἰς Πειραιᾶ, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἐπέβαλλον αἱ τότε συνθῆκαι. Σήμερον ἐνδείκνυται (κατὰ τὴν ἐμὴν τουλάχιστον γνώμην, νὰ ἐπεκταθῇ ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς πρὸς τὸ Φάληρον δημιουργουμένου ἑνὸς νέου λιμένος διπλασίου τοῦ ὑπάρχοντος ἐν Πειραιεῖ, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ ἐπέλθῃ βλάβη οὔτε εἰς τὴν ζωηρὰν κίνησιν τοῦ νῦν λιμένος, ἀλλ’ οὔτε οὐδεμία μείωσις, νὰ ἐπέλθῃ ἐπὶ τῆς ἀξίας τῆς μεγάλης κτηματικῆς περιουσίας, ἥτις περιβάλλει τοῦτον, τοὐναντίον καὶ ὁ νῦν λιμήν, θ’ ἀποδώσῃ ἐργασίαν τακτικωτέραν συμφώνως μὲ τὴν δυναμικότητα αὐτοῦ καὶ αἱ κτηματικαὶ περιουσίαι, θὰ ὑπερτιμηθῶσι δεδομένου, ὅτι θὰ εὐπρεπισθῇ ὅλος ὁ περιβάλλων αὐτὸν χῶρος, ἡ δὲ ἀπόδοσις αὐτοῦ θὰ εἶναι τόση, ὅσην δύναται ν’ ἀποδώσῃ οὗτος, ὡς συμβαίνει τοῦτο εἰς ὅλους τοὺς λιμένας τοῦ κόσμου. Συμπέρασμα εἶναι ὅτι, ὅταν εἷς λιμὴν ἀποσύρει ὅλην τὴν τὴν δυναμικότητά του δὲν ὑφίσταται λόγος μειώσεως τῆς ἀξίας τῆς πέριξ αὐτοῦ κτηματικῆς περιουσίας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου καὶ γενικώτερα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ σειράν των θὰ σᾶς ἀναπτύξω θέλουσι πείσῃ, ὅτι οὐδὲν ἔχει νὰ πάθῃ ὁ Πειραιεὺς. Ἐπὶ τοῦ παρόντος σᾶς παρουσιάζω μόνον ὑπὸ τύπον εἰκόνος τὸ ἑξῆς παράδειγμα καὶ σᾶς ἐρωτῶ. Εἰς μίαν οἰκίαν κτισθεῖσαν μὲ χώρους τοιούτους, ὥστε νὰ δύνανται νὰ κατοικήσουν πέντε ἐν αὐτῇ ἄτομα εἶναι δυνατὸν νὰ συζήσουν ἐν αὐτῇ τριάκοντα ἄνευ ἐπεκτάσεως τῶν χώρων τῆς ἐν λόγῳ οἰκίας; Διὰ νὰ κατανοήσητε τὴν δυναμικότητα τοῦ νῦν λιμένος μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ὑπὸ ἐκτέλεσιν καὶ ὑπὸ μελέτην ἔργων, εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ σᾶς ἀναλύσω λεπτομερῶς τὸ τὶ ἔχει γίνει μέχρι σήμερον καὶ τὶ πρόκειται νὰ συντελεσθῇ ἀκόμη συμφώνως πρὸς τὸ υἱοθετηθὲν ὑπὸ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς πρόγραμμα. Ἐπὶ Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως Γονατᾶ καὶ διότι ἡ αὔξησις τῆς κινήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς φυσιολογικῶς εἶχεν ἐπέλθει, ἀλλ’ ἐπιπροσθέτως ἐπεβαρύνθη καὶ μὲ ὅλην τὴν προσφυγικὴν κίνησιν, λόγῳ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς, ἀπεδείχθη πλέον ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ τότε λιμένος. Διὰ τοῦτο ὅλως ἐπιπολαίως καὶ διὰ προχείρων μελετῶν ἀπεφασίσθη ἡ κατασκευὴ τῶν μεγάλων λιμενικῶν ἔργων, ὡς ὠνομάσθησαν τότε καὶ ὀνομάζονται ἀκόμη καὶ σήμερον. Μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία ὡς ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ ἐγκαινιάσω τὰ ἔργα ταῦτα. Ὁμολογῶ δέ, κύριοι βουλευταί, ὅτι καὶ ἐγὼ ἐπηρεασθεὶς ἐκ τῶν πομπωδῶν ἐπαγγελιῶν τῆς τότε Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς κατηρχόμην εἰς τὴν γεννέτειράν μου πόλιν μακαρίζων τὴν τύχην μου, ὅτι ἔλαχεν εἰς ἐμὲ ὁ κλῆρος ὡς τέκνον τοῦ Πειραιῶς, πρῶτος ἐγὼ νὰ ἐγκαινιάσω τὰ λιμενικὰ ἔργα. Ἀλλὰ ὅταν ἤρχισεν ἡ κατασκευὴ τῶν ἔργων ἐθεώρησα ἐπιτακτικόν μου καθῆκον, τόσον ὑπὸ τὴν ἰδιότητά μου ὡς ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὅσον καὶ ὡς γνησίου Πειραιώτου, τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ παρακολουθήσω καὶ νὰ τὸ μελετήσω περισσότερον παντὸς ἄλλου ζητήματος τῆς ἁρμοδιότητός μου. Ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἡ ἀρχικὴ αἰσιοδοξία μου ἤρχισε νὰ ἐλαττοῦται καὶ μετὰ τὴν ἐμπεριστατωμένην μελέτην τοῦ ζητήματος μὲ κατέλαβε τελεία ἀπαισιοδοξία, διότι ἐπείσθην, ὅτι τὰ ἐπαγγελλόμενα μεγάλα λιμενικὰ ἔργα μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν αὐτῶν δὲν θὰ ἦσαν ἀρκετὰ νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν καταπληκτικὴν αὔξησιν τῆς κινήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς χωρὶς τὸ παράπαν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ ἐκπονήσαντες τὰ σχέδια ἐκεῖνα καὶ τὴν βιομηχανικὴν ἐξυπηρέτησιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ παρέχῃ εἷς λιμὴν τοιαύτης σπουδαιότητος, οἷος ὁ τοῦ Πειραιῶς καὶ ἐπὶ πλέον χωρὶς οὔτε κἂν νὰ σκεφθῶσι, ὅτι ἡ γεωγραφικὴ θέσις τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἶναι τοιαύτη ὥστε, ἐὰν ἐγίνοντο μελέται ἐπιστημονικαί, θὰ ἠδύνατο νὰ συγκεντρώσῃ τὸ πλεῖστον τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου καὶ νὰ μὴ ἀφεθῇ τοῦτο νὰ στραφῇ πρὸς ἄλλους ἀντιζήλους λιμένας (Τεργέστης, Ἀλεξανδρείας καὶ Κωνσταντινουπόλεως) δι’ ἔλλειψιν εὐκολιῶν, μηχανημάτων φορτωεκφορτώσεως, ὑδατίνης ἐπιφανείας καὶ χερσαίων χώρων. Ἀλλὰ μήπως ἐσκέφθησαν κἂν πῶς θὰ ἱδρύσουν καὶ ποῦ θὰ τοποθετήσουν ἐλευθέραν ζώνην; Πάντα ταῦτα τὰ ἐρωτήματα, ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀπορίαι μὲ ἔκαμον νὰ μελετήσω ἓν παλαιὸν σχέδιον τοῦ μεγάλου λιμενολόγου Κελενέκ, ὅστις, ὅτε πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐκλήθη νὰ δώσῃ τὴν γνώμην του, κατὰ τίνα τρόπον νὰ διαρρυθμισθῇ ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς, ἐπρότεινε τὰ ἑξῆς: Τὴν κατασκευὴν μιᾶς διώρυγος, ἡ ὁποία θὰ εἶχεν ἀφετηρίαν μὲν τὸν λιμένα τῶν Ἁλῶν, θὰ διήρχετο διὰ τῆς συνοικίας Καμινίων Πειραιῶς μὲ τέρμα τὸ Νέον Φάληρον, ἀκριβῶς κάτωθεν τῆς Καστέλλας ὅπου ἐκβάλλει ἡ νῦν Σούδα. Ἡ διῶρυξ αὕτη προσβλέπετο πλάτους 20 μέτρων καὶ βάθους 4–6, προωρίζετο δὲ ἁπλῶς διὰ σκάφη τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τῶν ὁποίων ἡ χωρητικότης ἦτο μικρά. Τὸ ἔργον τοῦτο εἶχε καὶ τὸ πλεονέκτημα, ὅτι θὰ ἐπέφερε καὶ τὴν τελείαν ἐξυγίανσιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ὡς καὶ τὴν τελείαν ἐξυγίανσιν τοῦ Πειραιῶς ἐκ τῶν μεγάλων πλημμυρῶν, αἱ ὁποῖαι συχνὰ ἐλάμβανον χώραν, μία δὲ μάλιστα ἐκ τῶν πολλῶν εἶχεν οὐχὶ ὀλίγα ἀνθρώπινα θύματα. Ἐπὶ πλέον δὲ τὸ σχέδιον τοῦτο διηυκόλυνε τὴν κήρυξιν τοῦ λιμένος Πειραιῶς, ἐλευθέρου τοιούτου καὶ ἑπομένως θὰ ἐπέτρεπε τὴν ἵδρυσιν βιομηχανιῶν στηριζομένων εἰς τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα δίδουν οἱ ἐλεύθεροι λιμένες. Μελετήσαντες τὴν ἄποψιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ συγχρονίσαντες αὐτήν, κατελήξαμεν διὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦ νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σχέδιον τοῦτο ὡς σᾶς εἶπον συγχρονισμένον καὶ ἑπομένως τὸ πλάτος τῆς διώρυγος προεβλέπετο 100 μέτρα, τὸ βάθος αὐτῆς 8–10, ἡ δὲ διαδρομὴ νὰ ἔχῃ μὲν πάλιν ἀφετηρίαν τὸν λιμένα Ἁλῶν, νὰ διέρχηται διὰ τῆς συνοικίας Καμινίων, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ κάμπτῃ ἀμέσως πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ ὅρμου Φαλήρου—ὡς τὸ παλαιὸν σχέδιον Κελενὲκ—νὰ προχωρῇ ὄπισθεν τοῦ Φαλήρου μεταξὺ τῆς ὁδοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς ὁδοῦ Θηβῶν, κάμπτουσα δὲ πρὸς Τζιτζιφιές, νὰ ἐκβάλῃ πρὸς τὸν ὅρμον Φαλήρου ὅπου θὰ κατεσκευάζοντο δύο κυματοθραῦσται 300 μέτρων μήκους ἕκαστος. Ἐννοεῖται, ὅτι πραγματοποιουμένου τοῦ σχεδίου τούτου, ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς θ’ ἀπέκτα πλέον δύο στόμια—ἓν πρὸς τὸν Πειραιᾶ καὶ ἕτερον πρὸς τὸ Φάληρον— καὶ κρηπιδώματα ἄνω τῶν 10.000 μέτρων ἔνθα θὰ ἐγίνετο τὸ πλεύρισμα τῶν ἀτμοπλοίων. Ἡ δαπάνη τοῦ ἔργου τούτου ὑπολογίσθη μετὰ τῶν ἀπαλλοτριώσεων εἰς 150 ἑκατομμύρια φράγκα χρυσᾶ. Πρὸ τοῦ ὀγκώδους αὐτοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ πρὸ τῆς ἀπορίας μας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι τόσα χρήματα, καθ’ ἣν στιγμὴν οὔτε πίστις πρὸς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ ἔργου τούτου παρὰ τοῖς ἁρμοδίοις ὑπῆρχε, ἀλλὰ ἐπὶ πλέον ἡ περιπλοκή, τὴν ὁποίαν ὑφίστατο τὸ Κράτος τότε, ἔχον νὰ ἀποκαταστήσῃ περὶ τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον προσφύγων, μὲ ἔκαμε νὰ σκεφθῶ συνδυασμὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐξευρεθῇ εὐκόλως τὸ ἀπαιτούμενον χρῆμα. Ὁ οἰκονομικὸς συνδυασμὸς συνίστατο εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὄχι μόνον τῶν 100 μέτρων πλάτους, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκη ἡ διῶρυξ ἀλλ’ ἔτι 500 μέτρων βάθους εἰς ἑκάστην τῶν πλευρῶν ταύτης. Οὕτω δὲ ἐδημιουργοῦντο οἰκόπεδα παραλιακά, πολύτιμα πρὸς ἐγκαθίδρυσιν ἀποθηκῶν, γραφείων καὶ ἵδρυσιν ἐργοστασίων, τὰ ὁποῖα πωλούμενα οὐχὶ εἰς μεγάλην τιμήν, δηλαδὴ περὶ τὰς 75 δραχμὰς χρυσᾶς κατὰ πῆχυν—τιμὴ ἐξευτελιστικὴ διὰ τοιαῦτα οἰκόπεδα— ἀπέδιδον μετὰ τὴν πληρωμὴν τῆς ἀποζημιώσεως τῆς ἀπαλλοτριώσεως ὅλον τὸ ποσὸν τῶν 150 ἑκατομμυρίων φράγκων χρυσῶν, τὸ ὁποῖον ἀπῄτει τὸ ὅλον ἔργον καὶ ἐπὶ πλέον περίσσευμα 85.000.000 φρ. χρυσῶν ποσόν, μὲ τὸ ὁποῖον ἐσκεπτόμεθα νὰ συνδυάσωμεν τὴν σύγχρονον διεύρυνσιν τῆς διώρυγος τῆς Κορίνθου κατὰ τὸ διπλάσιον, πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν τότε ἀπὸ τὴν μεγάλην ἑταιρείαν ἥτις εἶχεν ἐκτελέσει καὶ ἐξετέλει τότε ὅλα τὰ ἔργα εἰς τὴν διώρυγα τοῦ Σουέζ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχεδίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἶχε καταρτίσει ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, κατ’ ἐντολήν μου, ὑπέβαλον ὡς ἁρμόδιος ὑπουργὸς ψήφισμα πρὸς τὴν τετάρτην συντακτικὴν συνέλευσιν τῶν Ἑλλήνων, ὅπως ἀπαλλοτριωθοῦν οἱ χῶροι ἐκεῖνοι. Τὸ πρᾶγμα τότε ἦτο εὐκολώτατον, διότι ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ χῶροι ἦσαν ἀγροὶ μὴ ἔχοντες σχεδὸν οὐδὲν κτίριον. Δυστυχῶς ἐπῆλθεν ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐματαιώθη ἡ ἐνέργειά μου ἐκείνη. Ἀλλὰ σήμερον δὲν δύναταί τις νὰ σκεφθῇ τὴν λύσιν αὐτήν, διότι ὅλοι αὐτοὶ οἱ χῶροι κατελήφθησαν, ἄλλοι μὲν ὑπὸ ἐργοστασίων, οἱ πλεῖστοι δὲ ἀπὸ προσφυγικοὺς συνοικισμούς. Πρὶν ὅμως σᾶς ἀναπτύξω τὰς νέας σκέψεις μου πρὸς λύσιν τοῦ λιμενικοῦ προβλήματος Πειραιῶς εἶναι ἀνάγκη, νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν ἐκτελουμένων νῦν ἔργων τοῦ Πειραιῶς, διὰ νὰ κατανοήσωμεν τὴν δυναμικότητα αὐτῶν. Τὰ ὑπὸ ἐκτέλεσιν ἔργα συνίστανται κυρίως εἰς τὴν κατασκευὴν κρηπιδωμάτων ἀπὸ τοῦ ναυπηγείου Βασιλειάδου μέχρι τῆς ἀκτῆς Τζελέπη. Τὸ μῆκος τῶν κρηπιδωμάτων τούτων θὰ εἶναι 2750 μέτρα. Ἐκ τούτων ὅμως συμφώνως πρὸς τὸ σχέδιον τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς μόνον 2300 μέτρα θὰ ἔχουν τὸ κατάλληλον βάθος διὰ πλεύρισμα ἀτμοπλοίων ἐξωτερικοῦ, ἤτοι 8–10 μέτρα. Ἐκ τούτων ὅμως πάλιν 570 μέτρα εὑρισκόμενα περὶ τὰς δεξαμενὰς καὶ τὴν προεξοχὴν λεμβαρχείου εἶναι λίαν δυσχεροῦς χρησιμοποιήσεως, ὅπως ὑποστηρίζει δι’ ἐπιχειρημάτων ὁ Κελενὲκ καὶ συμφώνως πρὸς τὴν πραγματικότητα.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ τ’ ἀνωτέρω κρηπιδώματα, θὰ δύναται νὰ χρησιμοποιηθοῦν λόγῳ τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος;

§37Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἆρα συμφώνως πρὸς τὴν πραγματοποίησιν ἀπομένουν κρηπιδώματα χρησιμοποιήσιμα δι’ ἀτμόπλοια ἐξωτερικοῦ 1700 περίπου μέτρα. Αὐτὰ θὰ εἶναι τὰ μόνα κρηπιδώματα ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου ἐν τῷ λιμένι Πειραιῶς κατὰ τὸ 1930 ὁπότε ὑπολογίζεται, ὅτι θὰ περατωθοῦν τὰ ἔργα. Ἡ ἀπόδοσις τῶν κρηπιδωμάτων τούτων θὰ εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἐπὶ τῇ βάσει 500 τόννων ἐτησίως κατὰ τρέχον μέτρον —πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὅμως θὰ εἶναι κατορθωτὸν μόνον ἐν περιπτώσει ὑπάρξεως εὐρέων χώρων ἐδαφικῶν, πολλαπλῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ πληθύος μηχανημάτων— ἐπὶ τῇ βάσει λέγω τῶν 500 τόννων τὰ κρηπιδώματα ταῦτα θὰ δύνανται νὰ ἐξυπηρετήσωσι 850.000 τόν. κατ’ ἔτος. Ἄς ἴδωμεν τώρα ποῖα εἶναι ἡ κίνησις τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Κατὰ τὴν στατιστικὴν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ 1927, τὸ εἰσαγωγικὸν καὶ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον ἀνῆλθεν εἰς 2.100.000 τόννους ἐκ τῶν ὁποίων 1.600.000 ἀνῆκον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἐκ 500.000 εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Συνεπῶς ἔστω καὶ ἐὰν ἡ κίνησις τοῦ λιμένος Πειραιῶς μείνῃ στάσιμος, μετὰ τὸ πέρας τῶν ὑπὸ ἐκτέλεσιν ἔργων, ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς μόλις τὸ ἥμισυ τοῦ μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξυπηρέσῃ, διὰ τῶν κρηπιδωμάτων του καὶ ἑπομένως, θὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφιστάμενον τὸ καθεστὼς τῶν φορτηγίδων, τὸ δαπανηρότατον καὶ τὸ ὑποβοηθοῦν τὰς κλοπὰς καὶ τὰς ζημίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπόλοιπον τμῆμα τοῦ λιμένος ἀπὸ τοῦ βάθους τοῦ λιμενίσκου τῶν Ἁλῶν μέχρι τοῦ τελωνείου, ὁλικοῦ μήκους 2.250 μέτρων, τοῦτο προορίζεται ὑπὸ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἀκτοπλοΐαν, διότι ἄλλως τε εἶναι ἀκατάλληλον διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, ὡς ἔχον βάθος κάτω τῶν 6 μέτρων καὶ στερούμενον παντελῶς τοῦ ἀπαραιτήτου χώρου διὰ τὴν ἐκφόρτωσιν ἐμπορευμάτων, διότι ἔρχεται εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τὴν δημοσίαν ὁδόν. Τὸ μετὰ τὸ τελωνεῖον τμῆμα τοῦ λιμένος εἶναι ὁ λεγόμενος Κωφὸς Λιμήν, εἰς τὸν ὁποῖον, παρὰ τὸν νόμον τοῦ ἀδιαχωρήτου, ἡ ἐπιτροπὴ σκέπτεται νὰ συγκεντρώσῃ τὰ ἐκδιωχθησόμενα ἐκ τοῦ λιμενίσκου τῶν Ἁλῶν ἱστιοφόρα. Κατόπιν ὅμως νεωτέρων σκέψεων αὐτῆς, ὡς πληροφοροῦμαι, πρόκειται νὰ γίνῃ ἐπίχωσις καὶ τοῦ λιμενίσκου τούτου. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποῦ θὰ προσορμίζονται τὰ 15.000 ἱστιοφόρα εἰσερχόμενα καὶ ἐξερχόμενα κατ’ ἔτος, τὰ ἐξυπηρετοῦντα τὰς συγκοινωνίας τοῦ Πειραιῶς μετὰ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος;

§38Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πιστεύω νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς ἀκόμη περισσότερον.

§39Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Εἰς τὴν συνεχομένην πρὸς τοῦτο Ἀκτὴν Ξαβερίου μελετᾶ νὰ κατασκευάσῃ κρηπιδώματα μήκους 500 μέτρων, διὰ τό ἐξωτερικὸν ἐμπόριον. Ἐὰν καὶ τοῦ τελευταίου τούτου κρηπιδώματος ὑπολογίσωμεν ἀπόδοσιν—ἀνέφικτον δι’ ἡμᾶς—500 τόννων κατὰ τρέχον μέτρον, θὰ ἔχωμεν ἄλλους 250.000 τόννους, οἱ ὁποῖοι προστιθέμενοι εἰς τὰς 850.000, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα ἀνωτέρω, θὰ μᾶς δώσωσι τὸ σύνολον τῆς δυναμικότητος τοῦ Πειραιῶς ἀπὸ ἀπόψεως ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου, ἤτοι τόννους 1.000.000 περίπου. Ὥστε, ἔστω καὶ ἐὰν ὅλος ὁ λιμὴν διαρρυθμισθῇ κατὰ τὰ σχέδια τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν θὰ δυνηθῇ ν’ ἀνταποκριθῇ, οὔτε εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τούτου, πολλῷ δὲ μᾶλλον καὶ εἰς τὰς μελλούσας τοιαύτας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας βελτιώσεις, ἤτοι τὰ 17.000 τετραγωνικὰ μέτρα τῶν ἀποθηκῶν καὶ τοὺς 16 γερανούς, θ’ ἀντιληφθῆτε τὴν ἀξίαν τούτων ἐκ τῆς συγκρίσεως τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς κάμω εὐθὺς ἀμέσως πρὸς τὸν λιμένα Μασσαλίας, τηρουμένων φυσικὰ τῶν ἀναλογιῶν. Ὁ λιμὴν τῆς Μασσαλίας εἶχεν κατὰ τὸ 1920,—δηλαδὴ πρὶν περατωθοῦν τὰ κολοσσιαῖα ἔργα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν ἐπέκτασίν του καὶ τὴν ἕνωσίν του μὲ τὸν Ροδανὸν—τὴν ἑξῆς ναυτιλιακὴν κίνησιν. Ἀτμόπλοια καὶ ἱστιοφόρα εἰσελθόντα καὶ ἐξελθόντα 11.500. Εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς κατὰ τὸ 1927 εἰσῆλθον καὶ ἐξῆλθον 31000 ἤτοι τὰ τριπλάσια. Βεβαίως ἡ χωρητικότης τῶν πλοίων τῆς Μασσαλίας εἶναι μεγαλειτέρα τῆς τοῦ Πειραιῶς, διότι τὰ 11000 σκάφη τῆς Μασσαλίας εἶχον χωρητικότητα 14.000.000 τόννων ἐνῷ τὰ 31.000 σκάφη τοῦ Πειραιῶς εἶχον 12.000.000. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι ἡ μικροτέρα χωρητικότης τοῦ πλοίου ἀπαιτεῖ καὶ ἀναλόγως μικροτέραν ὑδατίνην ἐπιφάνειαν καὶ μικροτέρου μήκους κρηπιδώματα π.χ. εἰς τὸν χῶρον τὸν ἀπαιτούμενον δι’ ἓν πλοῖον 5.000 τόννων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρέσουν πέντε πλοῖα τῶν 1.000 τόννων. Παραμένει λοιπὸν ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι ὁ Πειραιεὺς παρουσιάζει τριπλασίαν κίνησιν ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ κινουμένων πλοίων ἀπὸ τὴν Μασσαλίαν, ἐνῷ ἡ ὑδατίνη ἐπιφάνεια αὐτοῦ ἀνερχομένη εἰς 1.000.000 τετρ. μέτρα εἶναι ἡ ἡμίσεια τῆς Μασσαλίας, τῆς ὁποίας εἶναι 2.000.000 μέτρα. Ἀποτέλεσμα τῆς ἐλλείψεως ὑδατίνης ἐπιφανείας εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς εἶναι ἡ δυσχέρεια εἰς τὸν χειρισμὸν τῶν πλοίων ἕνεκα τῆς ὁποίας ἀποκλείεται νὰ προσεγγίζουν τὰ μεγάλων διαστάσεων τοιαῦτα, μὲ τὰ ὁποῖα πραγματοποιεῖ τις τοὺς μικροτέρους ναύλους. Καὶ νῦν ἂς προβῶμεν εἰς τὴν σύγκρισιν τῶν δύο λιμένων ἀπὸ ἀπόψεως κινήσεως ἐμπορευμάτων. Εἰς τὸν λιμένα Μασσαλίας κατὰ τὸ 1920 εἰσήχθησαν καὶ ἐξήχθησαν 6.000.000 τόννοι ἐμπορευμάτων. Εἰς τὸν Πειραιᾶ κατὰ τὸ 1927 2.100.000 τόννοι. Ἡ κίνησις τῶν ἐπιβατῶν τῆς Μασσαλίας ἦτο 800.000 τοῦ δὲ Πειραιῶς ἄνω τῶν 500.000. Ἡ Μασσαλία εἶχε κρηπιδώματα δι’ ἀτμόπλοια 18.000 μέτρα, ὁ Πειραιεὺς θὰ ἔχῃ μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ὑπὸ ἐκτέλεσιν ἔργων 2000 περίπου μέτρα. Ἡ Μασσαλία εἶχε terre—pleine 1.000.000 καὶ πλέον τετραγ. μέτρων, ὁ Πειραιεὺς θ’ ἀποκτήσῃ κατὰ τὰς προβλέψεις τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς 200.000. Ἀποθήκας ἡ Μασσαλία εἶχε 500.000 τετρ. μέτρα, ὁ δὲ Πειραιεὺς 17.000. Μηχανήματα φορτοεκφορτώσεως ἡ Μασσαλία εἶχε 220 καὶ 14 εἰδικὰ μηχανήματα σιτηρῶν, ὁ Πειραιεὺς θ’ ἀποκτήσῃ 16 γερανούς. Ἡ Μασσαλία εἶχε σιδηροδρομικὰς γραμμὰς ἐπὶ τοῦ λιμένος 56.000 μέτρα, ὁ Πειραιεὺς μὲ τὸ μῆκος τῶν κρηπιδωμάτων του δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ περιλάβῃ εἰμὴ 4000 μέτρα. Ἐπὶ πλέον ἡ Μασσαλία διαθέτει σιδηροδρομικοὺς σταθμοὺς 750.000 τετρ. μέτρων ἐγκαταστάσεις ψυγείων κλπ. Ἐν συμπεράσματι ἐνῷ ἡ Μασσαλία εἶχε τριπλασίαν κίνησιν ἀπὸ ἀπόψεως κινήσεως ἐμπορευμάτων ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ, εἶχε κρηπιδώματα ἐννεαπλασίου μήκους, terre-pleine δεκαπλασίας ἐκτάσεως, ἀποθήκας τριακονταπλασίας ἐπιφανείας, μηχανήματα δεκαπλάσια τοῦ Πειραιῶς καὶ σιδηροδρομικὰς γραμμὰς δεκαπενταπλασίου μήκους. Σημειωτέον, ὅτι ἡ σύγκρισις γίνεται μὲ τὴν Μασσαλίαν τοῦ 1920 καὶ μὲ τὸν Πειραιᾶ τοῦ 1930. Ἐνῷ δὲ ὁ λιμὴν τῆς Μασσαλίας σήμερον δὲν ἀπέκτησε πολὺ μεγαλυτέραν κίνησιν τοῦ 1920, ἐπεκτείνεται ἔτι πλέον διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς μεγάλης νηοδόχου Mirabeau καὶ διὰ τῆς ἑνώσεώς του μὲ τὸν κόλπον τῆς Caronte καὶ ἐκεῖθεν μὲ τὸν Ροδανόν. Τοὐναντίον ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς ἀσφαλῶς μέχρι τοῦ 1930, θὰ ἔχῃ ἀποκτήσῃ πολὺ μεγαλειτέραν κίνησιν. Ἐκ τῶν μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς λεχθέντων ἀπεδείχθη ἀναμφισβητήτως ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Οἱ ἀντίθετον πρὸς ἡμᾶς γνώμην ἔχοντες καὶ ὑποστηρίζοντες αὐτὴν μετὰ φανατισμοῦ ἠναγκάσθησαν πιεσθέντες ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν πραγμάτων, νὰ δημιουργήσωσιν ὡς συμπληρωματικὸν τρόπον τινα τοῦ λιμένος Πειραιῶς ἕνα μικρὸν λιμενίσκον, τοῦ Ἁγίου Γεωργίου–Κερατσίνι—μακρὰν τοῦ Πειραιῶς, εἰς βραχῶδες σημεῖον ἐστερημένον πάσης συγκοινωνίας καὶ ἐπαφῆς μετὰ τοῦ κεντρικοῦ λιμένος καὶ διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης, ἀπομακρύναντες οὕτω ἔτι περισσότερον τὰς Ἀθήνας ἀπὸ τὸν λιμένα. Ἡ πρᾶξις των αὕτη δὲν δεικνύει εἰμὴ μόνον τὴν σιωπηρὰν ὁμολογίαν των περὶ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ λιμένος Πειραιῶς.

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅτι, ἡ ὑδατίνη ἐπιφάνεια εἶναι ἀνεπαρκής, τοῦτο εἶναι γνωστὸν ἀπὸ τὸ 1912, διότι ἀπὸ τότε προεβλέπετο μία ἄλλη ἐπέκτασις τοῦ λιμένος πρὸς τὸ Κερατσίνι, διότι ἐκεῖ δύναται νὰ ὑπάγῃ σιδηρόδρομος καὶ αὐτοκίνητα.

§41Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Αὐτὴ ἡ ἀνεπάρκεια προέρχεται καὶ ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν ἐσφαλμένην σχεδόν. Ἠδύνατο μὲ ἄλλο σχέδιον νὰ γίνῃ ἐπαρκέστερος ὁ λιμὴν κατὰ 40%.

§42Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἐγὼ θὰ ἤμην ἐντελῶς εὐτυχὴς ἐὰν κατωρθοῦτο τοῦτο, διότι βεβαίως ἀπομάκρυνσις ἐκ τοῦ Πειραιῶς δὲν εἶναι εὐχάριστος· ἀλλὰ δυστυχῶς ἀπομάκρυνσις ἐκ τοῦ Πειραιῶς ἤρχισε σιωπηλῶς νὰ γίνεται πρὸς τὸ Κερατσίνι καὶ ὄχι πρὸς τὸ Φάληρον, ὡς θὰ ἦτο φυσικόν.

§43Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ θὰ ἐμπόδιζε νὰ γίνεται καὶ χρησιμοποίησις τμήματος ἀποβάσεων ἐκεῖ, διότι ἐκεῖ θὰ ἐγένετο συμπληρωματικὸν λιμάνι;

§44Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔγινεν εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον ἕνα συμπληρωματικὸν λιμάνι.

§45Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Καὶ ἀκριβῶς αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω. Τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ λιμένος ἀντελήφθη ἀργὰ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ καὶ ἀπεφάσισε τὴν κατασκευὴν συμπληρωματικοῦ λιμένος εἰς τὴν Ἀκτὴν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ δημιουργία τοῦ λιμενίσκου τοῦ Ἁγίου Γεωργίου δὲν θὰ πάῃ χαμένη, διότι προορίζεται καὶ διὰ στρατιωτικὴ βάσις, διότι ὑπολογίζεται, ὅτι ἔχει 2 χιλιάδες μέτρα κρηπιδώματα.

§46Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔγιναν καὶ βιομηχανικαὶ ἐγκαταστάσεις τεράστιαι ἐκεῖ.

§47Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Αἱ ἐγκαταστάσεις δὲν εἶναι παρὰ δύο· ἕνας κυλινδρόμυλος καὶ ἕνα ἐργοστάσιον χρωμάτων· κατὰ τὰ ἄλλα εἶναι βραχώδης ἔκτασις ἄνευ συγκοινωνίας. Τὸ φοβερώτερον καὶ ἐπικινδυνωδέστερον εἶναι τὸ ἑξῆς τὸ ὁποῖον μελετᾶται καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Μελετᾶται ἡ ἐπέκτασις τοῦ λιμένος Πειραιῶς πρὸς τὸ Κερατσίνι καὶ σκέπτονται νὰ δημιουργήσουν ἕνα λιμενοβραχίονα μεγάλον ὁ ὁποῖος ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὸν μῦλον Θεμιστοκλέους καὶ νὰ προχωρῇ πρὸς τὴν Ψυτάλειαν. Ὁ λιμενοβραχίων αὐτὸς θὰ στοιχίσῃ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων, διότι τὸ βάθος εἶναι μέγιστον περὶ τὰ 60–70 μέτρα.

§48Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. 40 μέτρα.

§49Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἀρχίζει ἀπὸ 40 καὶ φθάνει μέχρις 60. Λοιπὸν αὐτὸ θὰ εἶναι μία δαπάνη τεραστία χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀποτέλεσμα, διότι ἀναμφισβητήτως, ὅταν θὰ γίνῃ αὐτὸ δὲν θὰ ὑπάρχουν οἱ χῶροι οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπαραίτητοι, περισσότερον χρήσιμοι ἀπὸ τὴν ὑδατίνην ἐπιφάνειαν. Καὶ οὕτω, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ πλάνης εἰς πλάνην ἀπὸ λάθους εἰς λάθος περιπίπτοντες ἀντὶ νὰ σταματήσωσιν, τοὐναντίον ἐνθαρρυνόμενοι ἐκ τοῦ ἀνεξελέγκτου αὐτῶν καὶ τῆς ἀδιαφορίας τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ βιομηχανικοῦ κόσμου μας, ἐπρότειναν νέα μεγαλειώδη ἔργα, ἤτοι τὴν κατασκευὴν κυματοθραυστῶν μεταξὺ τοῦ προλιμένος καὶ τῆς Ψυταλείας εἰς βάθη ἀπρόσιτα, ἔργα τοιαῦτα τὰ ὁποῖα καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἀκόμη ἤθελον ὀρρωδήσῃ νὰ κατασκευάσουν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τεχνικῆς τοιαύτης. Καὶ τοῦτο χωρὶς τὸ παράπαν νὰ ἐξυπηρετηθῇ τι, παρὰ μόνον, ὡς λέγουν, διὰ νὰ ἑνώσουν θαλασσίως τὸν κυρίως λιμένα μὲ τὸ περίφημον κατασκεύασμα τοῦ Κερατσινίου. Θαυμάζει τις καὶ ἀπορεῖ πῶς ἐξέλεξαν τὴν ἀπρόσιτον αὐτὴν ἔρημον τοῦ Κερατσινίου, τὴν ἐσφηνωμένην ἐντὸς βραχωδῶν ἀκτῶν, ὡς εἶδος σπηλαίου, ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὐδὲ κἂν βατὴ ὁδὸς διήρχετο καὶ ἑπομένως μόνον δι’ ἀεροπλάνου περιϊπτάμενός τις θὰ ἠδύνατο νὰ τὴν ἐνθυμηθῇ. Ἀντιθέτως εἰς ἑκάστην στιγμὴν πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν των εἶχον τὸν ὅρμον Φαλήρου, μοναδικὸν ὑπὸ τῆς φύσεως δῶρον ἀπὸ ἀπόψεως πρὸς κατασκευὴν μεγαλειώδους λιμένος, τοῦ ὁποίου τὸν τρόπον τῆς κατασκευῆς ἐν γενικαῖς γραμμαῖς καὶ ἀπὸ τεχνικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως θὰ σᾶς εἴπωμεν. Ἔλαβον ἀφορμὴν πρὸς τοῦτο ἀπὸ γνώμην τὸ πρῶτον ριφθεῖσαν παρὰ τοῦ φίλου ναυάρχου κ. Περ. Ρεδιάδου, ὅστις μετὰ εὐκρινείας πρῶτος αὐτὸς πρὸ πολλῶν ἐτῶν ὑπέδειξε τὴν θέσιν ταύτην ὡς τὴν καταλληλοτέραν διὰ τὸν Ἀττικὸν λιμένα, ἐδημοσίευσε δὲ τὰς γνώμας του εἰς τὰς Πειραϊκὰς ἐφημερίδας καὶ εἰς τὸ περιοδικὸν «Ἔργα». Τὴν ἰδέαν ταύτην ἠσπάσθην καὶ ἐγώ, κατόπιν ματαιώσεως τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου μου περὶ διώρυγος. Ἐπηκολούθησεν ἡ δημοσίευσις ἄρθρου μου ἐν τῷ «Ἐλευθέρῳ Βήματι» τῆς 1 Φεβρουαρίου τοῦ 1927, εἰς τὸ ὁποῖον συγκεκριμένως ὡμίλουν πλέον ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, περὶ ἱδρύσεως λιμένος ἐν Φαλήρῳ. Ὁμολογῶ, ὅτι γράφων τὸ ἄρθρον μου ἐκεῖνο τότε δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου οὐδεμίαν τεχνικὴν μελέτην. Ἔδωσεν ὅμως τοῦτο ἀφορμὴν νὰ μὲ ἐπισκεφθῶσι δύο ἐξέχοντες μηχανικοί, εἷς ἀλλοδαπὸς καὶ εἷς Ἕλλην, οἱ κ. κ. Σὲν καὶ Μαυροκορδάτος, τῶν ὁποίων τὰ ἐκτελεσθέντα ὑπ’ αὐτῶν ἔργα εἰς διαφόρους χώρας μαρτυροῦσι περὶ τῆς ἀξίας των. Ἐξεπλάγην ἔτι πλέον, ὅταν ἀμέσως μοὶ ἀπεκάλυψαν πλήρη μελέτην τῆς κατασκευῆς λιμένος ἐν Φαλήρῳ, τὴν ὁποίαν συγχρόνως καὶ αὐτοὶ εἶχον ἐμπνευσθῆ καὶ βέβαιοι ὄντες περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἔργου καὶ ἐλπίζοντες εἰς τὴν ἀποδοχὴν αὐτοῦ παρὰ τοῦ Κράτους, ἔκαμον τὴν μελέτην ἰδίων αὐτῶν ἐξόδων. Τὴν μελέτην των ταύτην ἔθεσαν εἰς τὴν διάθεσίν μου ἂν ἤθελον νὰ κάμω χρῆσιν αὐτῆς. Κατόπιν τούτου ἔγραψα πλέον μακροσκελέστατον ἄρθρον μετὰ σχεδίου εἰς τὸ «Ἔθνος» τῆς 19ης Μαΐου 1927, τὸ ὁποῖον συνεπληροῦτο δι’ οἰκονομικῆς μελέτης. Ἐπηκολούθησε δὲ διάλεξίς μου εἰς τὸ ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν ἐπιμελητήριον Ἀθηνῶν, κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1928, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ βιομηχανικοῦ ἐπιμελητηρίου Ἀθηνῶν προεκάλεσε διὰ δηλώσεώς του τοὺς ἀντιφρονοῦντας νὰ προσέλθωσιν εἰς συζήτησιν. Οὐδεὶς ὅμως ἔπραξεν τοῦτο. Ὁ λόγος οὗτος καὶ δηλῶ τοῦτο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μὲ ἠνάγκασε νὰ ὑποβάλω τὴν ἐπερώτησίν μου ἡ ὁποία δὲν ἔχει βεβαίως σκοπὸν ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ δώσῃ ἀφορμήν, ὅπως πραγματοποιηθῇ ἡ σημερινὴ συζήτησις. Κατόπιν τῶν ἀναγκαίων τούτων ἐξηγήσεων, αἱ ὁποῖαι μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἐκφύγω ὀλίγον τοῦ κυρίου θέματος, εἰσέρχομαι ἀμέσως εἰς τὴν περιγραφὴν τῶν σχεδίων τοῦ λιμένος τοῦ Φαλήρου. Αἱ γενικαὶ γραμμαὶ τοῦ σχεδίου λιμένος Φαλήρου εἶναι αἱ ἑξῆς: Κατασκευάζονται δύο μῶλοι ὁλικοῦ μήκους 2.900 μέτρων μὲ ἀφετηρίαν, τοῦ μὲν ἀνατολικοῦ τὴν θέσιν ὅπου εἶναι τὸ «Τροκαντερό», τοῦ δὲ δυτικοῦ τὴν νησῖδα Στυλίδα. Οἱ μῶλοι οὗτοι προφυλάσσουν τελείως τὸν ὅρμον ἀπὸ τῆς θαλασσοταραχῆς καὶ σχηματίζουν οὕτω μίαν θαυμασίαν λεκάνην ἐκτάσεως 3.800.000 τετραγωνικῶν μέτρων, ἤτοι τετραπλασίαν περίπου τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Δεδομένου ὅμως, ὅτι μία τοιαύτη ὑδατίνη ἐπιφάνεια θὰ ἦτο μεγαλυτέρα τῆς ἀπαιτουμένης, διὰ τὴν ναυτιλιακὴν κίνησιν, γίνεται ἐπίχωσις τῆς ἡμισείας περίπου ἐκτάσεως καὶ οὕτω δημιουργεῖται ἐδαφικὸς χῶρος 1.900.000 τετραγωνικῶν μέτρων, δηλαδὴ τοιοῦτος χῶρος, ὥστε μετὰ τὴν διάθεσιν τοῦ ἑνὸς τρίτου διὰ τὰς καθαρῶς λιμενικὰς ἀνάγκας, δηλαδὴ ἀποθήκας, τελωνεῖα, ὁδούς, σιδηροδρομικὰς γραμμὰς κλπ., θ’ ἀπομείνῃ χῶρος διαθέσιμος ἐξ ἑνὸς καὶ πλέον ἑκατομμυρίου τετραγωνικῶν μέτρων. Διὰ τῆς ἐπιχώσεως ταύτης, ἡ ὁποία εἶναι τὸ κλασικὸν σύστημα τὸ ἐφαρμοζόμενον εἰς λιμενικὰς ἐργασίας, θὰ ἐπιτευχθοῦν τὰ ἑξῆς τρία ὠφελήματα. Πρῶτον δὲν δημιουργεῖται νέος ἐδαφικὸς χῶρος ἀναγκαῖος διὰ τὴν καλὴν λειτουργίαν τοῦ λιμένος, χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη δαπανηρῶν ἀπαλλοτριώσεων. Δεύτερον ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ χώρου τούτου εἰς ἰδιώτας πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἀποθηκῶν των, τῶν ἐργοστασίων των καὶ τῶν γραφείων των εἰς μίαν τιμὴν τὴν ὁποίαν ὑπολογίζομεν εἰς 300 δραχμὰς κατὰ πῆχυν, τιμὴν ἐξευτελιστικὴν διὰ οἰκόπεδα ἐπὶ τοῦ λιμένος, θὰ εἰσπραχθῶσι 600 ἑκατομμύρια, ἤτοι περίπου ἡ ὅλη δαπάνη τοῦ ἔργου. Τρίτον διὰ τῆς ἐπιχώσεως φθάνομεν εἰς τὰ ἀπαιτούμενα βάθη τῶν κρηπιδωμάτων ἤτοι εἰς 10 μέτρα, χωρὶς ἐκσκαφὰς καὶ ἐκβραχισμοὺς τοῦ πυθμένος, οἱ ὁποῖοι καὶ λίαν δαπανηροὶ εἶναι, ἀλλὰ καὶ παρουσιάζουν πλειστάκις σοβαρὰς ἀπροόπτους ἀνωμαλίας, ὅπως συνέβη εἰς τὸν Πειραιᾶ. Ἐν τῷ περὶ οὗ πρόκειται σχεδίῳ, προβλέπεται καὶ ἡ κατασκευὴ 12 προβλήτων, αἱ ὁποῖαι θὰ διευκολύνουν μεγάλως τὴν λειτουργίαν τοῦ λιμένος. Διὰ νὰ λάβητε μίαν ἰδέαν τοῦ προτεινομένου λιμένος ἐν σχέσει πρὸς τὸν τοῦ Πειραιῶς, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω σύγκρισιν μερικῶν χαρακτηριστικῶν τῶν δύο λιμένων.

Ἀλλὰ τὰ μὲν κρηπιδώματα τοῦ Φαλήρου, θὰ ἔχουν βάθος 10 ἕως 12 μέτρων, δηλαδὴ θὰ εἶναι ὅλα προσιτὰ εἰς μεγάλα ἀτμόπλοια καὶ ὑπερωκεάνεια, ἐνῷ ἐκ τῶν κρηπιδωμάτων τοῦ Πειραιῶς μόνον τὰ 2.000 περίπου θὰ ἔχουν βάθος 8–10 μέτρα, δηλαδὴ θὰ εἶναι προσιτὰ εἰς ἀτμόπλοια ἐξωτερικοῦ, τὰ δὲ 2.300 θὰ εἶναι κατάλληλα μόνον διὰ μικρὰ πλοῖα τῆς ἀκτοπλοΐας. Προβλῆτες τὸ Φάληρον 12, ὁ Πειραιεὺς τὸν μοναδικὸν τῆς Τρούμπας. Δυναμικότης τὸ Φάληρον 5.000.000 τόννοι περίπου, ὁ Πειραιεὺς 1.000.000. Δηλαδὴ διὰ νὰ συμπεράνωμεν, ὁ λιμὴν τοῦ Φαλήρου θὰ ἔχῃ πενταπλασίαν περίπου δυναμικότητα τοῦ Πειραιῶς καὶ συνεπῶς θὰ εἶναι ἱκανὸς νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἐμπορικὴν κίνησιν τῆς χώρας διὰ πολλὰς δεκαετηρίδας, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸν τοῦ Πειραιῶς, ὅστις οὐδὲ τὴν σημερινὴν κίνησιν δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ βλέπω τὸν Ἰλισσὸν καὶ τὸν Κηφισσὸν, πῶς θὰ κατωρθώσωμεν αὐτοὶ νὰ μὴ κάμουν προσχώσεις τοῦ νέου λιμένος Φαλήρου τὸν ὁποῖον προτείνετε;

§51Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα κ. Πρόεδρε, μετεχειρίσθη καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς εἰς μίαν ἀπάντησιν, τῆς ὁποίαν μᾶς ἔκαμε διὰ τοῦ τύπου. Τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δὲν ἔχει σοβαρὰν ἀξίαν. Ἐρωτήσατε τὰς τεχνικὰς ὑπηρεσίας σας. Εἶναι ἀστεῖον τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον κατεβάζουν τὰ δύο αὐτὰ ποτάμια. Ἀλλ’ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι κατεβάζουν μίαν ποσότητα ἰλύος, ὑπάρχουν αἱ βυθοκόροι, αἱ ὁποῖαι καθαρίζουν τοὺς λιμένας.

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι, πῶς θὰ πείσωμεν τοὺς παραποτάμους αὐτοὺς νὰ φύγουν;

§53Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Νὰ μὴ ἀπασχολούμεθα μὲ τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, κ. Πρόεδρε, διότι ἔχει μελετηθῆ καλῶς.

§54Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Θὰ πᾶνε μαζὶ μὲ τοὺς ὑπονόμους.

§55Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἐὰν ἐρωτήσητε τὰς ὑπηρεσίας σας, τὰς τεχνικάς, θὰ σᾶς εἴπουν πόσον ἀστεῖον εἶναι τὸ ἐπιχείρημα αὐτό. Ἐκτὸς αὐτοῦ δύναται νὰ γίνῃ καὶ μετατροπὴ τῆς κοίτης τοῦ χειμάρρου. Τὸ περὶ οὗ πρόκειται ἔργον, κύριοι βουλευταί, παρὰ τὴν μεγαλοπρέπειάν του, εἶναι τεχνικῶς εὐχερέστερον κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τόσον τῶν συνταξάντων τὰ σχέδια ἐμπείρων μηχανικῶν, ὅσον καὶ ἄλλων διακεκριμένων εἰδικῶν οἱ ὁποῖοι ἐξήτασαν ταῦτα. Δὲν πρόκειται περὶ οὐτοπιστικῶν σχεδίων καταλλήλων μόνον διὰ τὴν Ἀμερικήν. Πρόκειται περὶ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἔχει μὲν κολοσσιαῖα ὠφελήματα, ἐνῷ ἀντιθέτως εἶναι ἓν κοινὸν καὶ σύνηθες λιμενικὸν ἔργον. Περαίνων τὴν ἀνάλυσιν τῆς μελέτης ταύτης, θεωρῶ ἐπάναγκες νὰ προσθέσω, ὅτι ἐμελετήθη καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἄποψις τοῦ ἔργου, ἡ ὁποία ἐν ὀλίγοις ἔχει ὡς ἑξῆς: Τὸ ὅλον ἔργον ἔχει προϋπολογισθῆ ἐπὶ τῇ βάσει λεπτομεροῦς προϋπολογισμοῦ εἰς 600–650 ἑκατομμύρια δραχμάς, ἀλλὰ ἵνα ἀποφύγωμεν τὴν δαπάνην, μέρος τοῦ ποσοῦ τούτου, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν τὴν κατασκευὴν τῶν 12 προβλήτων, ἐφ’ ὅσον καὶ ἄνευ αὐτῶν ὁ λιμὴν θὰ εἶναι ἀρκετὸς διὰ κίνησιν 2 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων τόννων. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀπαιτηθησομένη δαπάνη, θ’ ἀνέλθῃ εἰς 400 περίπου ἑκατομμύρια. Ἐὰν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προσθέσωμεν ἓν ποσὸν 200 περίπου ἑκατομμυρίων διὰ τὰς μηχανικὰς ἐγκαταστάσεις τοῦ λιμένος, τὴν ὁδοποιΐαν, σιδηροδρομικὰς γραμμὰς κλπ. θὰ ἔχωμεν σύνολον δαπάνης 600 περίπου ἑκατομμύρια, διατεθησομένης ἐντὸς πενταετίας ὅση θὰ εἶναι ἡ διάρκεια τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος. Τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξευρεθῇ εὐχερῶς διὰ δανείου διὰ τὴν ἐξόφλησιν ὅμως τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἐπεβαρύνετο τὸ Κράτος διότι ἐπὶ τῇ βάσει λεπτομεροῦς ὑπολογισμοῦ ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ ἔργον εἶναι ἀναμφισβητήτως παραγωγικόν, εὐθὺς δὲ ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς λειτουργίας του, θὰ δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ τοκοχρεωλύσιον τοῦ ἐν λόγῳ δανείου. Οἱ πόροι τοῦ ἔργου θὰ εἶναι ἀφ’ ἑνὸς τὸ προϊὸν τῆς διαθέσεως τῶν οἰκοπέδων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ λιμένος καὶ τοῦ λιμενικοῦ φόρου. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω ἀναφέρων σχετικοὺς ἀριθμοὺς διὰ τῶν ὁποίων θὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἔστω καὶ μὲ ἐλαχίστην κίνησιν 500.000 τόννων κατ’ ἔτος ἂν ἀρχίσῃ ἡ λειτουργία τοῦ λιμένος, θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ πληρωμὴ τοῦ τοκοχρεωλυσίου ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἔργου, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Κρατικὸς προϋπολογισμός. Αὐτό, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἐν ταῖς γενικαῖς του γραμμαῖς τὸ σχέδιον τοῦ νέου λιμένος εἰς τὸν ὅρμον Φαλήρου. Ὅπως βλέπετε καὶ ὅπως θὰ ἠδύνατο πᾶς τις ἀμφιβάλλων νὰ βεβαιωθῇ ἐκ τῆς μελέτης των σχεδίων καὶ τῶν προϋπολογισμῶν, δὲν πρόκειται περὶ οὐτοπιῶν καὶ Ἀμερικανικῶν παραδοξοτήτων, ἀλλὰ περὶ πραγμάτων θετικῶν, ἐπιστημονικῶν καὶ εὐχερέστατα πραγματοποιήσιμων. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο περιττὸν νὰ σᾶς ἀπαριθμήσω τὰ πάμπολα πλεονεκτήματα ἐν περιπτώσει πραγματοποιήσεως τοῦ σχεδίου τούτου. Ἐὰν κανεὶς σκεφθῇ, ὅτι θὰ ἀποκτήσωμεν ἀδαπάνως ἕνα πρώτης τάξεως λιμένα εἰς ἐλαχίστην ἀπόστασιν ἀπὸ τῆς πρωτευούσης καὶ εἰς ἄμεσον συνέχειαν τοῦ Πειραιῶς καὶ ὅτι ὁ λιμὴν αὐτὸς ὡς ἐκ τῆς προνομιούχου γεωγραφικῆς του θέσεως, θὰ εἶναι ὁ κεντρικὸς λιμὴν τῆς Μεσογείου, ἐὰν λέγω, ἀναλογισθῇ τις τὰ παντοῖα ἐκ τούτου ὠφελήματα, θὰ ἐκπλαγῇ μὴ δυνάμενος νὰ ἐξηγήσῃ, πῶς ἓν τοιοῦτον ἔργον δὲν ἔχει γίνει πρὸ πολλοῦ. Ἐὰν κανεὶς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὸν νέον λιμένα, διὰ τῆς ἱδρύσεως εὐρυτάτης ἐλευθέρας ζώνης, θὰ ἐδημιουργεῖτο ἀφ’ ἑνὸς μὲν σπουδαιότατος διαμετακομιστικὸς σταθμὸς ἐν τῇ Μεσογείῳ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ κέντρον παντοίων νέων βιομηχανιῶν, θὰ ἠδύνατό τις νὰ πεισθῇ, ὅτι τὰ ἐκ μιᾶς τοιαύτης ἐλευθέρας ζώνης ὠφελήματα καὶ μόνον αὐτὰ θὰ ἦσαν ἀρκετὰ νὰ ἐπιβάλουν τὴν ἄμεσον κατασκευὴν τοῦ λιμένος Φαλήρου. Καὶ ἐν τούτοις, κύριοι βουλευταί, ἐναντίον τοῦ σχεδίου τούτου τοῦ λύοντος ῥιζικῶς καὶ κατὰ τὸν ἄριστον τρόπον τὸ λιμενικὸν ζήτημα Πειραιῶς, διετυπώθησαν ἀντιρρήσεις, ὅπως ἄλλως συμβαίνῃ πάντοτε, δι’ ὅλα τὰ μεγάλα ἔργα. Αἱ ἀντιρρήσεις ὅμως αὐταί, χωρὶς δὰ θίγουν τὰς ἐπιστημονικὰς βάσεις τοῦ σχεδίου, βασίζονται ἐπὶ δύο ἐσφαλμένων ἀπόψεων, τῶν ἑξῆς: 1) ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς εἶναι ἐπαρκὴς διὰ μερικὰ ἑκατομμύρια τόννων, 3, 4, 5, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς καὶ συνεπῶς οὐδεμία ἀνάγκη ὑφίσταται νέας ἐπεκτάσεώς του. 2) ὅτι ὁπωσδήποτε ἡ δημιουργία τοῦ λιμένος Φαλήρου, θὰ ἐζημίου τὸν Πειραιᾶ, ἕνεκα τούτου πρέπει ἀσυζητητεὶ ν’ ἀπορριφθῇ. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς διετυπώθησαν παρ’ ἀνθρώπων σχετιζομένων μὲ τὴν διαχείρισιν τοῦ λιμενικοῦ ζητήματος. Τὸ ὅτι ἀμφότερα τὰ ἄνω ἐπιχειρήματα εἶναι ἀβάσιμα, πᾶς τις δύναται νὰ πεισθῇ, ἐὰν ἐγκύψῃ εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος καὶ κρίνῃ ἄνευ προκαταλήψεων. Παρὰ τοὺς ἐξογκωμένους ἀριθμοὺς τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ἓν καὶ μόνον εἶναι βέβαιον καὶ βροντοφωνεῖται ἀπὸ ὅλους τοὺς εἰδικούς, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς καὶ μετὰ ὑπὸ ἐκτέλεσιν ἔργα, θὰ εἶναι ἀνεπαρκὴς καὶ ὅτι εἶναι ἀδήριτος καὶ ἄμεσος ἀνάγκη ἐπεκτάσεώς του. Ἀλλὰ μήπως καὶ οἱ ὁμιλοῦντες περὶ ἐπαρκείας τοῦ λιμένος διὰ τῶν πράξεών των, ἤτοι τῆς δημιουργίας τοῦ λιμενίσκου Ἁγίου Γεωργίου, τὸν ὁποῖον λίαν παραδόξως προσκολλοῦν εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς, μήπως λέγω καὶ αὐτοὶ δὲν ἀναγνωρίζουν τὴν ἀνεπάρκειάν του; Ἐφ’ ὅσον λοιπόν, ὅλοι ἀναγνωρίζουν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ λιμένος, ποῦ πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν τοὺς νέους ἀναγκαίους χώρους; Ἀλλὰ ποῦ ἀλλοῦ παρὰ εἰς τὸν ὅρμον Φαλήρου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐξαιρετικὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀπηρίθμησα; Καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν ἀντίρρησιν, δηλαδὴ τὴν ἐνδεχομένην ζημίαν τοῦ Πειραιῶς καὶ ἐρωτῶ: Διατί, κύριοι, ὁ Πειραιεὺς θὰ ζημιωθῇ διὰ τοῦ λιμένος Φαλήρου, τὸν ὁποῖον προτείνομεν ἡμεῖς καὶ δὲν θὰ ζημιωθῇ διὰ τοῦ λιμένος Κερατσινίου καὶ τῆς ὅλης κατευθύνσεως πρὸς τὸ στενὸν τῆς Σαλαμῖνος εἰς τοὺς βράχους τοῦ Αἰγάλεω, τὴν ὁποίαν υἱοθέτησεν ἡ Λιμενική Ἐπιτροπή; Ἀλλ’ ὁ ὅρμος Φαλήρου περιβρέχει τὸν Πειραιᾶ, τοῦ ὁποίου μάλιστα ὁ βιομηχανικὸς τομεὺς γειτνιάζει περισσότερον πρὸς τὸ Φάληρον παρὰ πρὸς τὸν Πειραιᾶ. Ἀλλ’ ὁ ὅρμος Φαλήρου εἶναι τὸ πλησιέστερον μέρος τῆς θαλάσσης ἐν σχέσει πρὸς τὰς Ἀθήνας. Ἀλλ’ ὁ ὅρμος Φαλήρου μεταβαλλόμενος εἰς λιμένα συμπληροῦντα τὸν τοῦ Πειραιῶς, θ’ ἀποτελέσῃ μετ’ αὐτοῦ ἑνιαῖον συγκρότημα τοῦ ὁποίου ἡ ἐκμετάλλευσις θὰ γίνηται πάλιν ἀπὸ τοὺς ἰδίους ἀνθρώπους ποὺ ἐργάζονται εἰς τὸν Πειραιᾶ. Ἀλλ’ ὁ λιμὴν Φαλήρου θὰ προσελκύσῃ καὶ πάλιν τὸ φυγαδευθὲν ἐκ τοῦ Πειραιῶς διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον καὶ θὰ δημιουργήσῃ διὰ τῆς ἐλευθέρας ζώνης του νέαν κίνησιν, τὰ ἐκ τῆς ὁποίας ὠφελήματα πάλιν οἱ Πειραιεῖς θὰ καρπωθοῦν δαψιλῶς. Μόνον ἐπιπολαίως καὶ ἐκ προκαταλήψεως κρίνων τις τὰ πράγματα θὰ ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ, ὅπως δυστυχῶς ὡμίλησαν μερικοί, ἐναντίον τοῦ προτεινομένου λιμένος Φαλήρου. Ἐὰν πράγματι ὑπάρχουν τρωτὰ σημεῖα εἰς τὴν λύσιν ταύτην, ταῦτα θὰ ἔδει ν’ ἀναζητηθῶσι διὰ ψυχραίμων καὶ ἄνευ προκαταλήψεων, ἐπιστημονικῆς ἐρεύνης καὶ οὐχὶ δι’ ἐπιπολαίων καὶ ἀμελετήτων ἐπιχειρημάτων. Κατόπιν τῶν ἐκτεθέντων ὑπ’ ἐμοῦ καὶ τῶν ὅσων θ’ ἀκούσῃ ἡ Κυβέρνησις τόσον ἀπὸ τοὺς ἀσπαζομένους τὴν γνώμην μου, ὅσον καὶ ἀπὸ τοὺς ἀντίθετον τοιαύτην ἔχοντας, δὲν φαντάζομαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της πάντα ταῦτα, ἀλλὰ θὰ ἀρκεσθῇ ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὰς εἰλημμένας ἤδη ἀμελετήτους ἀποφάσεις τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἐγκρίνουσα τὴν παρὰ ταύτης σύναψιν τοῦ μελετωμένου δανείου τῶν 350 ἑκατομμυρίων δραχμῶν τὸ ὁποῖον θὰ βαρύνῃ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὰς ἐντυπώσεις καὶ τὰς γνώσεις τὰς ὁποίας ἀπεκόμισεν ὁ περιοδεύσας ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς ἀνὰ τοὺς λιμένας τῆς Μεσογείου. Γνωρίζων καλῶς τὸν ἄνδρα καὶ σπουδάσας τὴν ὀξεῖαν ἀντίληψιν αὐτοῦ — τοῦτο τὸ λέγω πρὸς τιμήν του — εἶμαι βέβαιος, ὅτι ταύτην τὴν στιγμὴν θὰ ἔχῃ ῥιζικῶς ἀλλάξῃ γνώμην ἐξ ὅσων εἶδε καὶ ἀντελήφθη ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ. Ἀλλὰ γεννᾶται εἰς ἐμὲ τὸ ἐρώτημα: Θὰ θελήσῃ νὰ ὁμολογήσῃ τὸ λάθος του; Διὰ τοῦτο, ἔργον φρονήσεως θὰ εἶναι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου νὰ δαπανηθῶσιν ἀκόμη πεντακόσια ἑκατομμύρια δραχμαὶ ἐκτὸς τῶν ὅσων ἐδαπανήθησαν μέχρι σήμερον, νὰ μὴ συμμετάσχῃ διὰ τῆς ἀδιαφορίας της καὶ τῆς ἀνοχῆς της εἰς τὴν ἄσκοπον ταύτην δαπάνην τοῦ ἡμίσεως δισεκατομμυρίου, χρήματος τὸ ὁποῖον ἐξέρχεται ἀπὸ τὰ θυλάκια ὅλου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Καταλήγοντες προτείνομεν ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀμέσως μὲν διὰ τῶν εἰδικῶν τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν μελετήσῃ ἐκ νέου τὸ ζήτημα τοῦτο, συγχρόνως δὲ νὰ συγκαλέσῃ συνέδριον εἰδικοτήτων, τὸ ὁποῖον νὰ ἐρευνήσῃ ἐν πλάτει τὸ ζήτημα ἐξ ὅλων αὐτοῦ τῶν ἀπόψεων. Ἐκ τρίτου ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ φεισθῇ οὐδεμιᾶς δαπάνης, ὅπως μετακαλέσῃ ἕνα ἢ δύο ἐπιφανεῖς λιμενολόγους, οἵτινες ἔχοντες ἀφ’ ἑνὸς μὲ τὴν μελέτην τῶν τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὰ συμπεράσματα τοῦ συνεδρίου, θὰ ἐκφέρωσι γνώμην ἀνεπηρέαστον καὶ ἀπηλλαγμένην πάσης προκαταλήψεως.

§56Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νομίζω, ὅτι προτοῦ κάμῃ ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὴν ἐπιτροπήν, πρέπει ἐγὼ νὰ κάμω τὴν ἐπιτροπήν. Πρέπει νὰ καλέσω ὑμᾶς, τὸν κ. Σακαλῆν καὶ ἄλλους συνάδελφους, οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, ὥστε ν’ ἀποκρυσταλλώσωμεν καλλίτερον τὸ συμπέρασμα τῆς συζητήσεως, τοσοῦτον μάλιστα καθόσον νομίζω, ὅτι εἶναι ζήτημα βαθείας μελέτης, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ εἴτε ἀριστερά, εἴτε δεξιά. Πάντως πρέπει τὸ ζήτημα νὰ συζητηθῇ ἐπὶ βάσεων πολὺ εὐρυτέρων.

§57Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα ἰδικόν μου, ἂν θὰ κάμῃ τὴν ἐπιτροπὴν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἢ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§58Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ζήτημα εἶναι τεχνικόν.

§59Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἂν τὸ εἶπον αὐτό, τὸ εἶπον ὥστε τὸ μὲν ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ὡς τεχνικὸν ὑπουργεῖον νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς, τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἀπὸ ἀπόψεως Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Αὐτὸ εἶναι ὅμως ζήτημα Κυβερνητικὸν καὶ ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κανονίσητε σεῖς ὅπως θέλετε. Ἐγὼ προτείνω τὴν σύστασιν μιᾶς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ὁποίαν νὰ μετάσχουν ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, δύο ἢ τρεῖς διακεκριμένοι ἐμποροπλοίαρχοι, καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τοῦ Πολυτεχνείου καὶ εἰδικοὶ ὅσους νομίζετε καταλλήλους. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ καταλήξῃ εἰς ἓν συμπέρασμα καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐξυπηρετήσεως τῆς βιομηχανίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶπον οὐδέποτε ἐξητάσθη. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ τονίσω εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ὀρρωδήσῃ πρὸ μιᾶς δαπάνης 400–500 χιλιάδων δραχμῶν καὶ νὰ καλέσῃ τὸ ταχύτερον δύο διακεκριμένους λιμενολόγους, ἕναν Ἄγγλον καὶ ἕνα Γερμανὸν διότι αὐτοὶ ἔχουν ἐπιδοθῆ περισσότερον εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα.

§60Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Οἱ Γάλλοι πρωτεύουν.

§61Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα, κ. συνάδελφε, νὰ διαφωνήσωμεν. Νὰ καλέσωμεν δύο διακεκριμένους λιμενολόγους εἰς τοὺς ὁποίους νὰ δοθῇ, ἀφ’ ἑνὸς τὸ συμπέρασμα τοῦ συμβούλου τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸ συμπέρασμα τῆς ἐπιτροπῆς. Οἱ ξένοι λιμενολόγοι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συμπερασμάτων τούτων θὰ προβῶσιν εἰς τὴν μελέτην τοῦ ὅλου ζητήματος καὶ θὰ μορφώσωσι μίαν τελειωτικὴν γνώμην τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Οὕτω πράτουσα ἡ Κυβέρνησις, ἂς εἶναι βεβαία, ὅτι θὰ δύναται ν’ ἀποκρυσταλλώσῃ συμπεράσματα θετικά, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς θὰ βασίζωνται εἰς τὸ ἀπαύγασμα ὅλων τῶν ὡς ἄνω ἐξονυχιστικῶν μελετῶν. Ἐὰν ὅμως παρ’ ἐλπίδα δὲν θέλῃ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της τὴν σύστασίν μας ταύτην, φοβοῦμαι, ὅτι χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ θὰ μετατοπίσῃ τὰς εὐθύνας ἐκ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς εἰς ἑαυτήν (χειροκροτήματα).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνούντων τῶν κ. κ. ἐπερωτώντων, ἀναβάλλεται ἡ συνέχισις τῆς συζητήσεως διὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. Δέχεται ἡ Βουλὴ ἵνα λυθῇ ἡ συνεδρίασις;

§63ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30′ μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρᾳ 7 μ. μ.)