1928.11.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9η

ΔΕΥΤΕΡΑ 5 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσιν τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγιγνώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς παρελθούσης συνεδριάσεως).

§2Λ. ΝΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ δὲν ἀναφέρουν, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀνεκοίνου ὅτι ἐνῷ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ ἀναφέρουν τὴν δήλωσιν τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, καθ’ ἣν ἡ ἑταιρία προσεφέρθη νὰ κάμῃ τὰς ἐγκαταστάσεις τὰς κατ’ οἶκον διὰ λογαριασμόν της, εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τοῦτο δὲν ἀναφέρεται, ἐγὼ δὲ εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον καὶ ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ διεξαχθῇ δικαστικὴ ἀνάκρισις.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικὰ συμφώνως μὲ τὴν παρατήρησιν ταύτην. (Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικά).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Ὁ γεωργικὸς συνεταιρισμὸς Ἄνω Ποροΐων διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ ἵδρυσιν Γεωργικῆς Τραπέζης. —Ὁ σύνδεσμος παραγωγῶν δασικῶν προϊόντων Μακεδονίας παρακαλεῖ ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ καὶ αὐτὸς εἰς τὴν Γερουσίαν. —Ὁ πρόεδρος τοῦ ἐφεδρικοῦ συνεδρίου Κιλκὶς παρακαλεῖ ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ καὶ ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἔναρξιν αὐτοῦ, γενησομένην τὴν 8ην Νοεμβρίου. —Τὸ βοηθητικὸν προσωπικὸν τοῦ Πρωτοδικείου Χίου παρακαλεῖ νὰ μὴ ἐγκριθῇ τὸ νέον νομοσχέδιον περὶ προσόντων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. —Ὁ πρόεδρος τῶν προσφύγων ἀγροτῶν Κιλκὶς ὑποβάλλει ἀντίγραφον τῶν ἀποφάσεων τοῦ πρώτου συνελθόντος ἐκεῖ ἀγροτικοῦ συνεδρίου. —Ἡ Σοφία Β. Σπηλιοπούλου κάτοικος Νέας Κορίνθου παρακαλεῖ νὰ δοθῇ χάρις εἰς τὸν διατελοῦντα ἐν ταῖς φυλακαῖς υἱόν της ἀξιωματικὸν ὡς μόνον προστάτην τῆς πολυμελοῦς οἰκογενείας της. —Ἐπιτροπὴ ἀέργων προσφύγων σιδηροδρομικῶν παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ ἱκανοποιηθοῦν τὰ δίκαια αἰτήματά των. — Ὁ Δήμαρχος Κερκυραίων διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἐπιχειρουμένης κρατικοποιήσεως τῶν ἀδελφάτων Κερκύρας. — Ἡ Ἰμβριακὴ Ἕνωσις Μακεδονίας καὶ Θράκης παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ μέριμνα τῶν παρὰ τῇ ἀεροπορίᾳ ὑπηρετούντων ἰδιωτῶν τεχνιτῶν οἰκογενειαρχῶν. — Ὁ ἐνωματάρχης τῆς χωροφυλακῆς Π. Γαϊτάνος παραπονεῖται διότι παρανόμως ἀπεβλήθη καὶ ζητεῖ ἤδη τὴν ἐπαναφοράν του. — Ὁ Κ. Χαραλαμπόπουλος κάτοικος Πατρῶν ζητεῖ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. — Οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἑταιρίας τῶν τροχιοδρόμων Θεσσαλονίκης στρατευθέντες καὶ ἀπολυθέντες ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας παρακαλοῦν ὅπως ἐπαναφερθοῦν εἰς τὰς προτέρας θέσεις των. — Οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ Αἰγιαλῆς Ἀμοργοῦ παρακαλοῦν ὅπως ἐλαττωθῇ ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου κατὰ τὸ ἥμισυ. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Ραδιάτας Ἤλιδος παρακαλοῦν ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ μέτρα πρὸς κατασκευὴν ἔργων εἰς τοὺς χειμάρρους Κουρλιέσια καὶ Σωχιᾶς, πρὸς πρόληψιν νέας καταστροφῆς ἐκ τῆς ὑπερεκχειλίσεως αὐτῶν. — Τεσσαράκοντα ἀγορασταὶ τοῦ ἐν Λιόπεσι ἀγροτικοῦ κτήματος Χαρβάτι παρακαλοῦν ὅπως ληφθοῦν μέτρα κατὰ ἀγοραστῶν τινων μέρους τοῦ ἰδίου κτήματος, οἵτινες δὲν ἐπιτρέπουν εἰς αὐτοὺς τὴν νόμιμον κατοχὴν τοῦ ἀγορασθέντος ὑπ’ αὐτῶν μέρους. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ ἀγροτικοῦ κόμματος Γρεβενῶν παρακαλεῖ ὅπως ληφθοῦν δρακόντεια μέτρα πρὸς παγίωσιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ Κουκλούντζα παραπονεῖται διότι οὐδεμία ἐνέργεια ἐγένετο διὰ τὴν δολοφονικὴν ἀπόπειραν κατὰ τῆς ζωῆς του ὑπὸ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων. — Οἱ ἀνάπηροι πολέμου Νιγρίτης διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάργησιν τῆς λιανικῆς μονοπωλήσεως σιγαρέττων. — Ὁ ναυτομάγειρος Κ. Παρασκευόπουλος παρακαλεῖ ὅπως ὑποβληθῇ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ προστατεύωνται οἱ ἐργάται, οἱ ἔχοντες πολυμελεῖς οἰκογενείας. — Ὁ ἀπόστρατος ὑπενωμοτάρχης Ἀδρ. Ἰωάννου παρακαλεῖ ὅπως ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ νόμον δι’ οὗ καὶ οἱ ὑπενωμοτάρχαι νὰ λαμβάνουν σύνταξιν ἀνθυπασπιστοῦ. — Οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ Κιλκὶς καὶ Νιγρίτης διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ ἵδρυσιν Γεωργικῆς Τραπέζης. — Οἱ συμβολαιογράφοι Ρεθύμνης καὶ Πατρῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ἐλάττωσιν τῶν ἀποδοχῶν των. — Δικαστικοὶ ὑπάλληλοι Μυτιλήνης παρακαλοῦν νὰ μὴ τροποποιηθῇ τὸ Ν. Δ. περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. — Ὁ πρόεδρος τοῦ συνεταιρισμοῦ Πύργου Κορινθίας παρακαλεῖ ὅπως τοῖς ἀποδοθῇ τὸ ἥμισυ τοῦ ὕδατος τῆς πηγῆς Κεφαλοβρύσου, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλῶν ἐτῶν εἶχον ἀφαιρέσει παρανόμως οἱ τότε ἄρχοντες τοῦ τόπου. — Οἱ κάτοικοι Σεχιπιανῶν Καρδίτσης παρακαλοῦν ὅπως τοῖς χορηγηθοῦν δάνεια καὶ ἐφθηνὸς ἀραβόσιτος. — Ὁ πολιτευτὴς Δημήτριος Σχοινᾶς ὑποβάλλει αἴτησιν διὰ τῆς ὁποίας ἀναφέρων τὰς μεγάλας ζημίας ἃς ὑπέστη ὑπὸ τῶν ἐχθρικῶν ὑποβρυχίων, παρακαλεῖ ὅπως ἀποζημιωθῇ δι’ αὐτάς. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μπότσαρης ὑποβάλλει ὑπόμνημα τῶν ὁπλαρχηγῶν, αἰτούντων τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ ἀπὸ 23)11)25 κ.λ.π. Ν. Δ. — Παγκαπνεργατικὴ συγκέντρωσις Κομοτινῆς διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀντεργατικὴν στάσιν τοῦ διοικητοῦ Χωροφυλακῆς. Ὁ κύριος Α. Χρηστομᾶνος (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμου: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Αὐγούστου 1925 Ν.Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 2853. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Φεβρουαρίου 1926 Ν.Δ. περὶ τοῦ εἰς τὸ Δημόσιον πληρωτέου φόρου ὑπερτιμήματος ἐν Θεσ)νίκῃ. 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ καταργήσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Εἰδικοῦ Ταμείου Μονίμων ὁδοστρωμάτων Ἀθηνῶν καὶ Ἀνωνύμου Ἑταιρίας ὁδοποιΐας καὶ τεχνικῶν κατασκευῶν «Ἕργον» συνομολογηθείσης συμβάσεως ἐπιστρώσεως διὰ μακασφάλτου τῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν–Χαλκίδος. 4) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου ἐ. ἔ. Ν.Δ. περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 9 Σεπτεμβρίου 1925 Ν.Δ. περὶ προσθήκης εἰς τὸν πίνακα τῶν κατασκευαστέων ὁδῶν τοῦ νόμου 1074. 5) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5)13 Νοεμβρίου 1925 Ν.Δ. περὶ προσθήκης ἐδαφίου εἰς τὸ ἄρθρον 10 τοῦ ἀπὸ 15 Αὐγούστου 1923 διατάγματος περὶ κωδικοποιήσεως τῶν περὶ Εἰδικοῦ Ταμείου Μονίμων ὁδοστρωμάτων Ἀθηνῶν κειμένων διατάξεων. 6) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Σεπτεμβρίου 1926 Ν.Δ. περὶ τῆς παρὰ τοῦ Ταμείου Μονίμων ὁδοστρωμάτων εἰσπράξεως καὶ διαθέσεως τῆς ἐν λόγῳ μετασκευῆς εἰς δημόσιον κῆπον τοῦ χώρου ἔνθα ἔκειτο τὸ Γυμναστήριον τοῦ Πανελληνίου Γυμναστικοῦ Συλλόγου προελευσομένου ὑπερτιμήματος. 7) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29)2 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Μονίμων ὁδοστρωμάτων Ἀθηνῶν κειμένων διατάξεων. 8) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29)2 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21)23 Ἀπριλίου 1926 Ν.Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Μονίμων ὁδοστρωμάτων Ἀθηνῶν κειμένων διατάξεων. 9) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29)2 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἀπριλίου 1926 Ν.Δ. περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Μονίμων ὁδοστρωμάτων Ἀθηνῶν κειμένων διατάξεων. 10) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Νοεμβρίου 1926 Ν.Δ. περὶ ἀτελοῦς ἐγγραφῆς ἐν τῷ Ἐθν. Μετσοβίῳ Πολυτεχνείῳ ἀπόρων προσφύγων σπουδαστῶν. 11) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 13)17 Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 16)2)1926 περὶ ἐπιβολῆς εἰδικῆς φορολογίας ὑπὲρ τῆς κοινότητος καὶ λιμένος Ἐλευσῖνος. 12) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13)17 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 21)4)1926 περὶ τοῦ πληρωτέου λιμ. φόρου τοῦ ἐκ Καλαμῶν ἐξαχθέντος Σταφιδοκάρπου κλπ. 13) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 13)17 Νοεμβρίου 1927 περὶ διακυρώσεως τοῦ Ν.Δ. ἀπὸ 11) 5)1926 περὶ ἑνώσεως τοῦ λιμ. Ταμείου Γυθείου καὶ τοῦ εἰδικοῦ τοιούτου ὑδρεύσεως τῆς πόλεως Γυθείου. 14) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. περὶ διορθώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3099 περὶ ναυτικῆς σημάνσεως τοῦ στενοῦ Πρεβέζης. 15) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 8)11 Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Σεπτεμβρίου 1925 Ν.Δ. περὶ σημάνσεως, συντηρήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς διώρυγος Λευκάδος–Ἀλεξάνδρου. 16) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 8)11 Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. περὶ τοῦ ναυτικοῦ φωτισμοῦ λιμένων, ἐπινείων καὶ ἀγκυροβολίων καταφυγῆς καὶ τῶν συναφῶν ὑποχρεώσεων τῶν λιμενικῶν Ταμείων. 17) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8)11 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως ὡς ἔχει τοῦ Ν.Δ. τῆς 14)6)26 περὶ ἐπιβολῆς φορολογίας ὑπὲρ τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου Κιάτου. 18) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 17)21 Σεπτεμβρίου 1926 περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τοὺς λιμενικοὺς φόρους καὶ τοὺς περὶ λιμένων νόμους. 19) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου ἐ.ἔ. Ν.Δ. περὶ ἀκυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 28 Αὐγούστου 1925 περὶ κατασκευῆς τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν Λαρίσσης διὰ Στενοῦ Γουνίτσης εἰς Κουτούχειρο–Πρεβέζης– Μαργαριτίου καὶ Κατζᾶ–Πέλοβα–Νικολίτσι. 20) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ καταργήσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Εἰδικοῦ Ταμείου Μονίμων ὁδοστρωμάτων Ἀθηνῶν καὶ Ἀνωνύμου Ἑλληνικῆς Ἑταιρίας Ἀσφαλτοστρώσεων καὶ Τεχνικῶν Ἐπιχειρήσεων Α.Κ.Τ.Ε. συνομολογηθείσης συμβάσεως συντηρήσεως τῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν– Πειραιῶς. 21) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου ἐ.ἔ. Ν.Δ. περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἀπὸ 23 Ὀκτωβρίου 1925 Ν.Δ. περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3101. καὶ 22) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων ἔργων κειμένων διατάξεων. Ὁ κ. Ι. Κανναβὸς (Ὑπουργὸς Γεωργίας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν Παρισίοις ὑπογραφέντος Διεθνοῦς Συμφώνου διὰ τὴν ἵδρυσιν Διεθνοῦς Γραφείου Ἐπιζωοτιῶν. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως αʹ) τοῦ Ν.Δ. τῆς 14)5)26 περὶ ἰδιότητος, ἐποπτείας καὶ ἐλέγχου τῆς Ἑλληνικῆς Γεωργικῆς Ἑταιρείας καὶ βʹ) τοῦ Ν.Δ. τῆς 19)9)26 περὶ αὐξήσεως χορηγουμένης ἐτησίας τακτικῆς συνδρομῆς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Γεωργικὴν Ἑταιρίαν. 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 2 Ἰουλίου 1926 περὶ συστάσεως Εἰδικοῦ Ταμείου ἀνωτέρας Γεωπονικῆς Σχολῆς. 4) Περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 12 Αὐγούστου 1927 συμβάσεως περὶ προμηθείας ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ λογαριασμὸν καὶ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου τριῶν χιλιάδων (3000) τόννων σίτου Camberra, πεντακοσίων (500) τόννων σίτου Waratah καὶ ἑκατὸν (100) τόννων κριθῆς Pryor διὰ σποράν. 5) Περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 29 Νοεμβρίου 1924 Συμφωνίας πρὸς ἵδρυσιν ἐν Παρισίοις Διεθνοῦς Γραφείου τοῦ Οἴνου. 6) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 2 Ἰουλίου 1926 Ν.Δ. περὶ γεωργικῶν συνεταιρισμῶν ἀλληλασφαλείας. καὶ 7) Περὶ συστάσεως Πρακτικοῦ Γεωργικοῦ Σχολείου εἰς Ἁγίους Ἀσωμάτους Ἀμαρίου (Κρήτης). Ὁ κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ συνθέσεως καὶ ἁρμοδιότητος τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. 2) Περὶ συστάσεως Γενικῆς Ἐπιθεωρήσεως τῶν Σχολῶν. καὶ 3) Περὶ συστάσεως Ἐπιθεωρήσεων Σωμάτων Στρατοῦ. Οἱ κ.κ. Α. Καραπᾶνος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν), Α. Χρηστομᾶνος (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν συμβάσεως διὰ τὴν μετασκευὴν κλπ. τοῦ Μεγάρου Συγγροῦ». Ὁ κ. Α. Δοξιάδης (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς Διεθνοῦς Ὑγειονομικῆς Συμβάσεως Παρισίων τῆς 21ης Ἰουνίου 1926». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν σεισμοπαθῶν τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Φλωριᾶς Σ. Ἀνθρακόπουλος, Δ. Α. Πολυχρονιάδης, Ν. Κωνσταντόπουλος, Α. Λαζαρίδης, Μέλφος, Α. Μπακάλπασης, κ.λ.π. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 παραγρ. 17 καὶ 19 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν κατασκευὴν ὑδραυλικῶν κ.λ.π. ἔργων πεδιάδων Σερρῶν καὶ Δράμας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Σ. Ἀνθρακόπουλος, Δ. Φλωριᾶς, Α. Μπακάλμπασης, Σ. Τσακμάνης, Ι. Κεραμεύς, κ.λ.π. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῶν πεδιάδων Σερρῶν Δράμας». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων. 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 18 Ὀκτωβρίου 1927 περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 10 Φεβρουαρίου 1926 περὶ στολῆς ὁπλιτῶν τῆς Χωροφυλακῆς. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 12 Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 1 Δεκεμβρίου 1925 περὶ ἐφαρμογῆς καὶ διὰ τοὺς ὑπολόγους τῆς Χωροφυλακῆς τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουλίου 1925 Ν.Δ. περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου 232 τοῦ 1914. 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 4 Μαρτίου 1926 περὶ ἐπιβολῆς δημοτικῶν φόρων. 4) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1928 περὶ αὐξήσεως τῶν ἡμερησίων ἀποζημιώσεων τῶν εἰς μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν ἀσχολουμένων ἀνδρῶν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τοῦ Στρατεύματος. 5) Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 3487 περὶ Ταμείου Ἀρωγῆς Ἀξιωματικῶν κλπ. τῆς Χωροφυλακῆς. 6) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 12 Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 18 Νοεμβρίου 1925 Ν.Δ. περὶ καθορισμοῦ παγίας προκαταβολῆς τῆς Χωροφυλακῆς καὶ Ἐπιτροπῶν Δημ. Ἀσφαλείας. καὶ 7) Περὶ διοικήσεως τῶν ἐν τῷ Δήμῳ Κερκυραίων ἀγαθοεργῶν ἱδρυμάτων. Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Καρασεβδᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 3406 νόμου ἀπὸ 16 Σεπτεμβρίου 1927 περὶ τῆς συντηρήσεως καὶ κατασκευῆς τῶν ὁδῶν». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Παπανδρέου, Δ. Βέργος, Κ. Σῖμος Γ. Βότσαλος καὶ Γ. Θεοδοσιάδης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Χατζῖσκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Σ)βρίου 1928 Ν. Δ. περὶ διαδικασίας πρὸς δίωξιν τῶν ἀδικημάτων ἐκ τοῦ νόμου ΤΟΔʹ περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας κ.λ.π.» Παρακαλεῖται ἵνα δώσῃ τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἠσαΐας... (Προσκομισθέντος τοῦ ἱεροῦ εὐαγγελίου ἀνέτεινε τὴν δεξιὰν καὶ ἔδωσεν τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον ὁ μήπω ὁρκισθεὶς βουλευτὴς κ. Γ. Ἠσαΐας).

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄξιος. Ἄξιος.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν Ὁ κ. Φίλιος ἐπὶ ἀναφορᾶς Μετσιδιτῶν.

§7Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ κάτοικοι Μετσόβου εὑρίσκονται ἐν ἀνησυχίῃ καί ἐξεγέρσει, ἀλλὰ δικαίως διότι κατὰ τὸ σχέδιον τῆς γραμμῆς Καλαμπάκας–Μετσόβου Ἰωαννίνων πρόκειται νὰ περάσῃ ἡ γραμμὴ ἀπὸ τὴν περιφέρειαν Καγορίων. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ὄντως κατὰ τὸ σχέδιον ἡ γραμμὴ θὰ διέλθῃ χαμηλώτερα καὶ οὐχὶ ἐκ Μετσόβου.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσαδήμας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§9Κ. ΚΑΤΣΑΔΗΜΑΣ. Ἡ κοινότης Ζαγοραίων ὑπέβαλε τὴν αἴτησιν καὶ ἠξίωσεν, ὅπως ἡ ὁδὸς ἡ χαραχθεῖσα διὰ τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ Ἀράχθου, νὰ στρέψῃ βορειότερον καὶ ἀπομακρυνθῇ τοῦ Μετσόβου κατὰ 3–4 χιλιόμετρα ἐνῷ ἀντιθέτως ἡ ὁδὸς ἡ διὰ τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ Ἀράχθου δὲν ἐξυπηρετεῖ κανένα σκοπόν, οὔτε συνοικισμὸν τινὰ οὔτε χωρίον τι, οὔτε δάση παρθένα ὑπάρχουν, τὰ ὁποῖα βρίθουν εἰς τὴν ὁδὸν Ζαγορίου. Ὑποστηρίζω τὴν αἴτησιν ταύτην τῶν κατοίκων Ζαγορίου, διότι ἡ ὁδὸς αὕτη διὰ τῆς τροποποιήσεώς της θὰ εἶναι συντομωτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα, διότι λόγῳ τῆς ἐκτάκτου συστάσεως τοῦ ἐδάφους δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη πολλῶν τεχνικῶν ἔργων. Πλὴν τούτου εἰς τὸ ἀνατολικὸν Ζαγόριον ὑπάρχει ἀπειρία ἐκτάσεων παρθένων δασῶν, τῶν ὁποίων ἡ ξυλεία κοστίζει ἀκριβώτερον λόγῳ ἐλλείψεως συγκοινωνίας, τῆς ξυλείας Μετσόβου, ἐνῷ ἐὰν γίνῃ ἡ ὁδὸς τὴν ὁποίαν ζητοῦσι, ἡ ξυλεία θὰ πρασφέρεται κατὰ 500 δρχ. ὀλιγώτερον. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν ἄποψιν τῆς Κοινότητος Ζαγοραίων ἥτις καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον ἐξυπηρετεῖ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς ὁ κ. Γαρδικιώτης.

§11Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἤθελον νὰ προσθέσω ὅτι οἱ κάτοικοι Μετσόβου ἔχουσι δίκαιον ποῦ παραπονοῦνται καὶ δὲν πιστεύω ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων θὰ διαπράξῃ μίαν ἀδικίαν νὰ μὴ διέλθῃ διὰ Μετσόβου ἡ ὁδὸς ἡ χαραχθεῖσα ἀπὸ Καλαμπάκας εἰς Ἰωάννινα. Πλὴν δὲ τούτου, κ. Πρόεδρε, ἡ ὁδὸς ἡ ὁποία ἐχαράχθη διὰ νὰ διέλθῃ ἐκ Μετσόβου εἶναι ἀνέκαθεν ἐμπορικὴ ὁδός, διὰ τῆς ὁποίας διεξάγεται τὸ ἐμπόριον τῆς Θεσσαλίας. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ ἀλλαγῇ ἡ διεύθυνσις καὶ διὰ τὸ συντομώτερον αὐτῆς, ἀκόμη δὲ περισσότερον διότι ἐξυπηρετοῦνται οἰκονομικὰ συμφέροντα· δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εὑρίσκω δεδικαιολογημένην τὴν αἴτησιν τῶν κατοίκων Μετσόβου καὶ δὲν πιστεύω ποτὲ ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην καταστροφήν. Τέλος τὸ ἔδαφος ἔχει προικισθῇ μὲ τοιαύτας φυσικὰς καλονὰς ὥστε ἀσφαλῶς θὰ ἀποτελῇ κατάλληλον μέρος σπανίας διαμονῆς πρᾶγμα εὐχάριστον διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§13Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§14Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀναμφισβητήτως οἱ ἐπερωτῶντες κύριοι ἔχουσι δίκαιον, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ διέλθῃ διὰ Μετσόβου ἡ ὁδὸς καὶ θὰ διέλθῃ διὰ Καλαμπάκας–Τρικκάλων–Μετσόβου–Ἰωαννίνων καὶ θὰ ἀφήσῃ τὰ Ζαγοροχώρια δεξιά. Εἶναι ὁδός, ἡ ὁποία θὰ συνδέῃ τὴν Ἤπειρον μὲ τὴν Θεσσαλίαν. Συγχρόνως πρέπει νὰ εἶναι ὁδὸς σύντομος, ἐνῷ διὰ Ζαγορίου θὰ προκύψῃ εἰς κάθε διαδρομὴν καὶ ἀργοπορία, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ δυσχέρειαν εἰς τὴν συγκοινωνίαν. Οὐχ’ ἧττον πρὸς ἡσυχίαν τῶν Ζαγοριανῶν, ἐπειδὴ εἶναι πατρὶς πολλῶν εὐεργετῶν, πρὸς ἡσυχίαν λέγω αὐτῶν, λόγω ὅτι ἀμέσως εἰς τὴν ἑπομένην κατανομὴν ὁδῶν ἔχει ληφθεῖ πρόνοια, ὥστε νὰ γίνῃ ἡ ἕνωσις τῶν Ἰωαννίνων πρὸς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν, συνεπῶς θὰ ἀποκτήσουν καὶ αὐτοὶ ὁδόν. Ὑπάρχει δὲ καὶ τὸ ἄλλο κακόν, ὅτι ἐὰν κάνῃ αὐτὴν τὴν στροφὴν πρὸς βορρᾶν καὶ κατόπιν πρὸς Μέτσοβον, τότε θὰ διέρχηται δι’ ὀρέων καὶ κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω ἐπὶ πολλοὺς μῆνας ἡ συγκοινωνία θὰ ἦτο ἀποκομμένη. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον προλαμβάνων ἀπάντησιν εἰς μέλλουσαν ἐρώτησιν, ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἰς τὴν ἀμέσως ἑπομένην κατανομὴν θὰ γίνῃ πρῶτον ἡ ὁδὸς Τρικκάλων–Ἰωαννίνων καὶ κατόπιν αὐτῆς θὰ γίνῃ ἡ ἔναρξις τῶν ἄλλων ὁδῶν. Ὅταν δὲ λέγω εἰς τὴν ἀμέσως ἑπομένην κατανομὴν δὲν ἐννοῶ ὅτι θὰ τελειώσουν πρῶτον ὅλα τὰ ἔργα τῆς πρώτης κατανομῆς, ἀλλὰ ὅτι ἅμα τῇ καταβολῇ τοῦ δανείου θὰ ἀρχίσωσι ὅλα τὰ ἔργα ταῦτα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαδάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Προέδρου τοῦ ἐποικισμοῦ Βερροίας.

§16Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐσφαλμένως ἀνεγράφη ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀναφορᾶς διὰ τηλεγραφικῆς διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων τῶν κοινοτήτων τῆς περιφερείας Βερροίας, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται ὅτι κατὰ τὴν διανομὴν τῶν βοηθημάτων διὰ τοὺς πλημμυροπαθεῖς δὲν ἱκανοποιήθησαν ἀρκούντως. Ἀναφέρουσι συγκεκριμένως ὅτι ἐνῷ εἰς ἄλλους πλημμυροπαθεῖς ἐδόθησαν κατὰ στρέμμα 150 δραχμαὶ εἰς αὐτοὺς ἐδόθη τὸ ποσὸν τὸ μηδαμινὸν τῶν 75,50 κατὰ στρέμμα, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι πρόκειται περὶ περιοχῶν, αἱ ὁποῖαι ἔπαθον πολλὰ ἀπὸ τὰς τελευταίας πλημμύρας. Ἀναφέρουν ἐπίσης ὅτι ἐν τῷ ἐποικιστικῷ γραφείῳ ἔχουν ὑποβάλλει καταστάσεις δυνάμει τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ πλημμυροπαθεῖς μὲ 800.000 δραχμὰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἀπέστειλε μόνον 3.000 δραχμάς, ἦτο ἑπόμενον νὰ διαμαρτυρηθοῦν καὶ πολὺ δικαίως. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ἂν ὑπάρχῃ κανὲν περιθώριον εἰς τὸ ποσὸν αὐτό, νὰ φροντίσῃ νὰ ἀποστείλῃ καὶ ἄλλα χρήματα πρὸς ἱκανοποίησιν ἐντελῶς κατεστραμμένων ἀνθρώπων.

§17Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅπως γνωρίζει ὁ κ. συνάδελφος τὸ ὑπουργεῖον ἔδωκεν πίστωσιν δέκα ἑκατομμυρίων διανεμηθεῖσαν κατ’ ἀναλογίαν τῶν ἐκθέσεων τῶν διορισθεισῶν ἐπιτροπῶν αἱ ὁποῖαι ἔκαμον τὴν κατὰ τόπους διανομὴν καὶ μᾶλλον κατ’ ἄτομον διανομήν. Ἐὰν ἔλαβον χώραν ἀδικίαι καὶ δὲν ἐτηρήθη ἡ ἀναλογία τῶν ἀποζημιώσεων ἀναλόγως πρὸς τὴν θεομηνίαν, ἐὰν τοῦτο λέγω δὲν ἐτηρήθη, τοῦτο ὀφείλεται εἰς ἀπροσεξίαν καὶ εἰς ἀμέλειαν τῶν ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ δυστυχῶς, εἶναι πλέον ἀθεράπευτον, διότι πίστωσις ἑτέρα δὲν ὑπάρχει.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λούλης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συλλόγου τῶν ὑπαλλήλων Ἀνωνύμων Ἑταιριῶν.

§19Α. ΛΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ πολυπληθεῖς ὑπάλληλοι τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιριῶν, παραπονοῦνται διὰ τὴν οἰκτρὰν θέσιν εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ τάξις των. Τὸ πλεῖστον τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν εἶναι ἄνθρωποι πολλοὶ μορφωμένοι, γλωσσομαθεῖς καὶ λογισταὶ καὶ ἐν τούτοις ὄχι μόνον δὲν ἀμοίβονται μὲ τὸν τιμάριθμον μὲ τὸν ὁποῖον ἀμοίβονται οἱ σιδηροδρομικοὶ καὶ τροχιοδρομικοὶ ὑπάλληλοι, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα κατὰ πόσον ἀμοίβονται μὲ τιμάριθμον 8 ἢ 10 δραχμῶν. Ἐξ ὅλων τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω ἄλλην, ἡ ὁποία ν’ ἀμοίβῃ σχετικῶς καλὰ τοὺς ὑπαλλήλους της, πλὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς Ἐκδοτικῆς. Αἱ λοιπαὶ Ἀνώνυμοι Ἑταιρίαι, εἴτε τραπεζικὰ εἴτε ἐμπορικά, εἴτε βιομηχανικὰ ἱδρύματα εἶναι, δυστυχῶς ἀμοίβουν αὐτοὺς γλισχρότατα μέχρι τοῦ σημείου ὥστε ἡ τάξις αὐτὴ νὰ εὑρίσκηται εἰς πραγματικὴν ἀπόγνωσιν. Διὰ τοῦτο συνηγορῶ ὑπὲρ τῶν ζητουμένων ὑπ’ αὐτῶν ἐν τῇ ἀναφορᾷ των καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ λάβῃ τὰ σχετικὰ μέτρα ἵνα μὴ διαμοιράζωνται τὰ ποσοστὰ μεταξὺ των οἱ σύμβουλοι τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιριῶν. Τὸ λέγω αὐτὸ ἐγώ, ὁ ὁποῖος εἶμαι σύμβουλος Ἀνωνύμου Ἑταιρίας καὶ τὸ γνωρίζω, ἀλλὰ νὰ διανέμωνται καὶ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὐτῶν.

§20Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Νὰ μοὶ σταλῇ παρακαλῶ ἡ ἀναφορὰ κ. Πρόεδρε.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐμπορικοῦ κόσμου Τρικκάλων.

§22Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Οἱ κάτοικοι Τρικκάλων παραπονοῦνται ὅτι, καίτοι ἀπεφασίσθη ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὁδοῦ Καλαμπάκας–Ἄρτης, ὁ ἐργολάβος δὲν προβαίνει εἰς τὴν ἔναρξιν τῆς ἐργασίας ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ὑπάρχουν μελέται σχετικαὶ ἐνῷ εἶναι βεβαιομένον ὅτι ὑπάρχῃ τμῆμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχουν μελέται ἕτοιμοι. Ἔπρεπε λοιπὸν ὁ ἐργολάβος ν’ ἀρχίσῃ τὴν ἐργασίαν, ὥστε πολὺς κόσμος νὰ εὕρῃ δουλειά, θὰ παρεκάλουν ἐπίσης διὰ τὴν ὁδὸν Ἄρτης–Τρικκάλων, ὅπου ὑπάρχει τμῆμα ἕτοιμον, ν’ ἀρχίσῃ ἐκεῖ ἐργασία. Δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ ν’ ἀναβάλεται. Ἴσως, μοῦ εἶπον, οἱ ἐργολάβοι ἀποφεύγουν τὴν ἔναρξιν λόγῳ τοῦ ἐπικειμένου χειμῶνος. Ἀλλ’ ἀλλοίμονον τότε νὰ περιμένωμεν νὰ γίνῃ ὅλη αὐτὴ ἡ ἐργασία τοὺς δύο ἢ τρεῖς μῆνας τοῦ θέρους.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λούλης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§24Α. ΛΟΥΛΗΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν κ. Πρόεδρε.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλιος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§26Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὴν ἐπίσπευσιν τῶν ἐργασιῶν διότι εἶναι ζωτικὴ ἀνάγκη διὰ τὸν τόπον. Θὰ μπορέσουν νὰ εὕρουν καὶ οἱ κάτοικοι ἐργασίαν πολλοὶ τῶν ὁποίων στεροῦνται.

§27Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἡ ἀργία εἶναι μήτηρ πάσης κακίας. Ἔχομεν ἀέργους χεῖρας πολλὰς ἑκατοντάδας χιλιάδων. Αὐτὰς τὰς χεῖρας θέλομεν νὰ τὰς κινήσωμεν διὰ τὴν εὐτυχίαν καὶ διὰ τὸν πλουτισμὸν τῆς χώρας διότι οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον ἐὰν τοὺς ἀφήσωμεν νὰ πεινοῦν, διότι αὐτὰ τὰ χέρια δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ πῶς θὰ κινηθοῦν. Ἐξορκίζω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ν’ ἀρχίσῃ τάχιστα ἡ ἐργασία.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§29Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ τῆς πρώτης μου ἀπαντήσεως ἀπήντησα σχεδὸν καὶ εἰς τὴν δευτέραν, ὅτι δηλαδὴ ἀμέσως μόλις ἐπιτελεσθῇ τὸ δάνειον, τοῦ ὁποίου ἀναμένομεν νὰ γίνῃ καὶ ἡ κατανομὴ τῆς δευτέρας δόσεως, ἐλπίζω νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐργασία παντοῦ ὅπου ὑπάρχει μελέτη καὶ ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη εἴτε κοινωνική, εἴτε συγκοινωνίας. Εἰς τὸ μέρος ὅπου λέγετε ὑπῆρχε καὶ σύμβασις μὲ παλαιοὺς ἐργολάβους, ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ εἶναι καὶ εὔκολον ἴσως εἰς τὸν ἐργολάβον νὰ ἀρχίσῃ ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ εἶχεν ἀρκετὰ χρήματα. Ἀσφαλῶς θὰ τοῦ ὤφειλε τὸ Κράτος μερικὰς δόσεις, τὰς ὁποίας τώρα κατόπιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπήραμε θὰ πληρώσωμεν. Πάντως θὰ φροντίσω νὰ πληροφορηθῶ τί ἀκριβῶς συμβαίνει.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λούλης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἀρχηγῶν τῶν Ἀνταρτικῶν Σωμάτων.

§31Α. ΛΟΥΛΗΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπησχόλησε καὶ πολλὰς ἄλλας Κυβερνήσεις προηγουμένως. Ἐδόθη μία λύσις, ἡ ὁποία κατὰ τὴν εἰδικήν μου ἀντίληψιν παρουσιάζει ἀδικίας. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπὶ Κυβερνήσεως Παγκάλου ἐλήφθη ἀπόφασις διὰ Ν.Δ. νὰ λάβουν σύνταξιν ὅσοι ἀποδεδειγμένως ὑπῆρξαν ἀρχηγοὶ ἀνταρτικῶν σωμάτων. Συνέστησαν τότε Συμβούλια τὰ ὁποῖα ἐξέλεξαν ὀλίγας τινὰς δεκάδας. Δυστυχῶς μεταξὺ τῶν ἐκλεγέντων δὲν εἶναι οἱ ἄριστοι καὶ οἱ πράγματι ἐργασθέντες, ὅλως δὲ τοὐναντίον ὁπλαρχηγοί, οἱ ὁποῖοι προσέφερον πολιτίμους ὑπηρεσίας ἀπεδεδειγμένως, δὲν ἔχουν καταχωρηθῆ εἰς τὸν κατάλογον τοῦτον. Διὰ τοῦτο εἶναι πολὺ εὔλογα τὰ παράπονα τῶν ὁπλαρχηγῶν καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ αἰτήματά των καὶ ἐπεκτείνῃ τὰ εὐεργετικὰ αὐτὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν λοιπῶν τῶν πράγματι δικαιουμένων.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§33Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ὁπλαρχηγῶν καὶ ἰδίως εἰς τὸ μέρος τῶν παραπόνων καθόσον αἱ ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι ἐσχηματίσθησαν ἀλλεπαλλήλως δὲν περιεῖχον ἀξιωματικοὺς δράσαντες ἐν Μακεδονίᾳ καὶ γνωρίσαντες τὰ πράγματα, ὅπως π. χ. ἀπὸ τὸν Συνταγματάρχην κ. Κουντούρην, διότι τοιαύτη ἐπιτροπὴ θὰ εὕρῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι ἀμοιβῆς. Δυστυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο τοῦτο, ἀλλ’ ὅ,τι καὶ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου, ἐσχηματίσθη μία ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία μυστικῷ τῷ τρόπῳ ἐξέλεξε ἐκ τῶν ὁπλαρχηγῶν 63 τὸ πρῶτον καὶ κατόπιν 67. Δὲν θέλω νὰ ἐπικρίνω τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν, ἀλλ’ ἀσφαλῶς ἠπατήθη καθόσον οἱ ὁπλαρχηγοὶ οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν ἄξιοι ἀμοιβῆς, δὲν εἶναι καὶ ἄριστοι. Ἐὰν ἐπαναλαμβάνω, σχηματισθῇ σήμερον μία ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ περιέχῃ πρωτίστως καὶ εἰσηγητὰς δύο ἐπιζῶντας ὁπλαρχηγοὺς ἢ τρεῖς, βεβαίως ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐκδόσῃ μίαν ἀπόφασιν ὀρθήν, δικαίαν καὶ ἀσφαλῆ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων αἰτημάτων τὰ ὁποῖα ζητοῦν οἱ ὁπλαρχηγοί, τὸ μόνον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ὅτι τὰ τέκνα τῶν ἐπιζώντων ὁπλαρχηγῶν ἢ τῶν οἰκογενειῶν τῶν φονευθέντων, νὰ εἰσάγωνται εἰς τὰ σχολεῖα δωρεάν, διότι βεβαίως θὰ ἔχωμεν, ἀξιωματικοὺς ἀφωσιωμένους εἰς τὴν Πατρίδα, ἐφ’ ὅσον θὰ ἐνθυμοῦνται ὅτι ὁ πατὴρ των ἔπεσε μαχόμενος ὑπὲρ τῆς πατρίδος.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουρτίδης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§35Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Πρὸς ἐπέκτασιν τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ κ. συναδέλφου μου, θέλω νὰ προσθέσω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶχεν ἀπασχολήσει τὴν Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνοσυνέλευσιν. Πρὸ τοῦ 1908 καὶ πρὸ τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ τουρκικοῦ Συντάγματος, ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Μακεδονία διῆλθε τραγικὰς ἡμέρας ἐκ μέρους τῶν Βουλγάρων. Ἐδέησε τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποσπάσῃ πλείονας τῶν 200 ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ μέγα μέρος ὑπαξιωματικῶν, ὄχι τόσον εἰς ἐπίρρωσιν τοῦ ἑλληνικοῦ φρονήματος, ὅσῳ μᾶλλον πρὸς διοργάνωσιν τοῦ κλονισθέντος Μακεδονικοῦ Ἑλληνισμοῦ. Μετέβησαν οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ὠργανώσαντες μὲ τὴν συνεργασίαν τῶν διαφόρων Μακεδόνων ὁπλαρχηγῶν, τῶν χωρίων Δωροχῶρι, Καστόρια, Τσουμαγιὰ, κ.λ.π. Μακεδονικὰ χωρία, διάφορα ἀνταρτικὰ σώματα, τὰ ὁποῖα ἔβαλαν στὴν θέσιν των τοὺς Βουλγάρους καὶ τοιουτοτρόπως προπολεμικῶς, ἐπὶ πολλὰ ἔτη κατώρθωσε νὰ ἀναπνεύσῃ ὁ Μακεδονικὸς Ἑλληνισμός. Ἐκ τῶν ἀποσπασθέντων ἐκείνων ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, πολλοί, οἱ πλεῖστοι ἔλαβον μέρος ὡς ἀξιωματικοὶ κατὰ τοὺς πολέμους τοὺς Βαλκανικοὺς καὶ κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον. Πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔφθασαν μέχρις ἀντιστρατήγων, δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω ὀνόματα ἀλλὰ εἶναι ὑποστράτηγοι, στρατηγοί, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐπεβράδευσε μόνον τὰς ὑπηρεσίας τῶν ἀποσπασθέντων Ἑλλήνων πατριωτῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσε μέχρι σήμερον ὅπως ἱκανοποιήσῃ, τὸ ὁποῖον εἶναι δικαιότατον καὶ τοὺς ὁπλαρχηγοὺς ἢ καὶ ἄλλους ἐκ τῶν Μακεδόνων. Καθὼς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφός μου, ἡ δικαιοτέρα καὶ ὀρθοτέρα λύσις θὰ εἶναι ὅπως σχηματισθῇ μία ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων τῶν Μακεδονομάχων ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλοι μὲν εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ ἀκόμη εἰς τὸν στρατόν, ἄλλοι εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς σχολῆς καὶ ἄλλοι εἶναι ἐν ἀποστρατείᾳ. Νὰ σχηματισθῇ λέγω μία ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν Μακεδονομάχων τούτων ἀξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαλέξουν καὶ νὰ σχηματίσουν ἕνα ἀκριβῆ κατάλογον τῶν δικαιουμένων νὰ ἱκανοποιηθῶσι καὶ ἀμοιφθῶσιν. Φρονῶ δὲ ὅτι ἀκριβῶς εἶναι εὐτύχημα ὅτι ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ὁ ἀξιότιμος κύριος ἐκ Σάμου πολιτευτὴς, ὁ ὁποῖος, συνεργασθεὶς ἐπὶ Τουρκοκρατίας εἰς τὴν Ἐθνικὴν ὀργάνωσιν, θὰ θελήσῃ νὰ λυθῇ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του τὸ ἐπίμαχον τοῦτο ζήτημα.

§36Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὰς συστάσεις τῶν κ. κ. βουλευτῶν καὶ θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα. Παρακαλῶ ὅπως διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν γαλακτοπωλῶν Θεσσαλονίκης.

§38Π. ΦΛΩΡΟΣ. Οἱ γαλακτοπῶλαι Θεσσαλονίκης δὲν φθάνει ὅτι ἐξακολουθοῦν τὴν νοθείαν τοῦ γάλακτος, ἀλλὰ ἔχουν τὴν τόλμην νὰ ζητήσουν ἀπὸ τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ τοὺς χαρισθοῦν αἱ ποιναί. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ λαμβάνω τὴν τιμήν, ὡς πατὴρ παθὼν ἀπὸ νοθείαν γάλακτος νὰ ἐξορκίσω καὶ παρακαλέσω ὅλους ὑμᾶς διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ νοθεία νὰ προσαυξηθοῦν αἱ ποιναὶ τῶν νοθευτῶν τοῦ γάλακτος, διότι τὸ γάλα εἶνε τροφή, διδομένη εἰς μικρὰ παιδία καὶ ἀσθενεῖς ἄνδρας κ.λ.π. καὶ εἶναι ἀποδεδειγμένον τρανώτατα ὅτι πολλοὶ ἀσθενοῦν ἀπὸ μίαν ἀσθένειαν, ἄλλοι δὲ εὑρέθησαν νὰ ἀσθενήσουν καὶ ἀπὸ τύφον. Ἀσφαλῶς ὁ τύφος προῆλθεν ἀπὸ τὸ γάλα τὸ νοθευμένον εἰς τὸ ὁποῖον οἱ γαλακτοπῶλαι ἔβαλαν πολὺ νερό.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λούλης ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Βελίτσης Ἰωαννίνων.

§40Α. ΛΟΥΛΗΣ. Κατὰ τὸ 1915 ἔγιναν σεισμοί, οἱ ὁποῖοι κατέστρεψαν ὁλοσχερῶς τὸ χωρίον Βελίτσης τῆς ἐπαρχίας Ἰωαννίνων. Ἐκεῖ ἐστάλη ὁ κ. Γεωργαλᾶς ἐκ μέρους τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργείου, ὁ ὁποῖος ἐπιστοποίησεν, ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος κατεστράφη καὶ ὅτι εἰς τὸ ἴδιον μέρος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κτισθῇ, διότι ἴσως ἐπανέλθῃ ἡ καταστροφή, ὑπέδειξε δὲ σχετικὸν μέρος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κρίσιν του θὰ ἦτο δυνατὸν ἵνα ἐπανοικοδομηθῇ τὸ χωρίον. Κατόπιν ὅμως, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐξακολουθοῦν ἀπὸ τοῦ 1915 νὰ ζοῦν εἰς ἀχυροκαλύβας καὶ σκηνὰς καὶ τοῦτο διότι δὲν ἤθελον νὰ ἐνοχλήσουν τὸ Κράτος καὶ προὐτίμουν νὰ ζῶσι δυστυχεῖς, ἐπειδὴ τὸ Κράτος κατὰ τὰ ἔτη αὐτὰ εὑρίσκετο εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν. Σήμερον οἱ κάτοικοι καὶ πολὺ δικαίως κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, ἐπικαλοῦνται τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλῶ ὅπως—ἂν εἶναι δυνατὸν—τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται διὰ τοὺς Κορινθίους, δεδομένου ὅτι καὶ αὐτοὶ ὑπέστησαν τὴν αὐτὴν καταστροφήν, ληφθοῦν καὶ δι’ αὐτοὺς οἵτινες ὡς σᾶς εἶπον προηγουμένως ἀπὸ 13 ἐτῶν ἐξακολουθοῦν ζῶντες ἐν ὑπαίθρῳ, ἐντὸς καλυβῶν ἐξ ἀχύρων. Νομίζω, ὅτι εὐλόγως ζητοῦσιν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τοὺς ἐξομοιώσῃ μὲ τοὺς Κορινθίους καὶ νὰ ληφθοῦν καὶ διὰ αὐτοὺς τὰ αὐτὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν καὶ διὰ τοὺς πρώτους.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§42Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἡ μικρὰ κοινότης Βέλιτσα, ἀπαρτίζεται ἀπὸ οἰκογενείας φυτοζωούσας λόγῳ τοῦ ἀγόνου τοῦ ἐδάφους. Πρὸ ἐτῶν θεομηνία συμπαρέσυρε ὁλόκληρον τοῦτο τὸ ἔδαφος τῆς κοινότητος καὶ τὰ σπίτια συμπαρεσύρθησαν καὶ κατεκρημνίσθησαν. Ἀνεφέρθησαν εἰς τὰς τότε Κυβερνήσεις τοὺς ἔδωκαν ψυχία τινά, 25 ὅλαι χιλιάδες δραχμῶν καὶ οὐδὲν ἐγένετο ἄλλο καὶ τοῦτο διότι οἱ νέοι ἐπολεμοῦσαν εἰς τὸν παγκόσμιον πόλεμον, καὶ δὲν ἦσαν ἐκεῖ διὰ νὰ ζητήσουν. Ὅταν ἀπεστρατεύθησαν ἔβλεπαν τὰ χάλια τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων καὶ δὲν ἀπετόλμων νὰ ζητήσουν ἀπὸ Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τοὺς δώσουν τίποτα, διότι ἐπρόκειτο περὶ Κυβερνήσεων οὕτως εἰπεῖν ἐναλλασσομένων στρατιωτικῶν κ.λ.π. Σήμερον ὅμως ὅτε βλέπουν ὅτι ἡ λαϊκὴ θέλησις ἔφερε τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων μὲ μεγάλην πλειοψηφίαν καὶ συνεπῶς δύναται νὰ στρέψῃ τὸν νοῦν της εἰς τὰ πονοῦντα παιδιά της, ἔρχονται καὶ λέγουν ὅτι ἡμεῖς στερούμεθα στέγης καὶ θέλομεν νὰ συμπεριληφθῶμεν εἰς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται καὶ διὰ τοὺς Κορινθίους, διότι καὶ ἡμεῖς ἐπίσης κατεστράφημεν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἴδιον συνέβη καὶ εἰς ἕνα ἄλλο χωρίον τοῦ Σουλίου, τὸ Μπαούτσι καλὸν θὰ ἦτο νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου αὐτοῦ εἰς αὐτό. Νὰ σημειωθῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ νὰ σταλῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργόν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσαδῆμος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§44Κ. ΚΑΤΣΑΔΗΜΑΣ. Ἡ κοινότης Μπαούτσης τῆς ὁποίας πρὸ ἔτους περίπου παρεσύρθη τὸ ἥμισυ τῶν κατοικιῶν ἀπετάνθη πρὸς τὸ ὑπουργεῖον ὅπως καταστήσῃ αὐτοὺς εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν, διότι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐγκατάστασις αὐτῶν εἰς ἄλλην θέσιν. Συνιστῶ θερμῶς, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων αὐτῶν.

§45Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Παρακαλῶ ὅπως μοὶ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Λούλης καὶ Ἀναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀναπήρων.

§47Α. ΛΟΥΛΗΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ ἀναφορᾶς τῶν ἀναπήρων οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται ὅτι δὲν διορίζονται εἰς τὰς ὑπηρετικὰς θέσεις πρεσβειῶν καὶ προξενείων. Διὰ πρώτην φορὰν συμβαίνει αὐτό, δι’ αὐτὸ δὲ δὲν φαντάζομαι ὅτι δὲν διορίζωνται κατὰ προτίμησιν ὅπως διορίζονται εἰς ὅλας τὰς ἄλλας θέσεις οἱ ἀνάπηροι. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν σύστασιν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§49Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ ἀνάπηροι ζητοῦσι τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὥστε νὰ γίνωνται δεκτοὶ εἰς τὰς ὑπηρετικὰς θέσεις. Δὲν νομίζω ὅμως ὅτι εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος, ὅτι εἰς τὰς λοιπὰς ὑπηρεσίας διορίζονται κατὰ προτίμησιν οἱ ἀνάπηροι. Τοὐναντίον καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτος νόμος οὐδέποτε ἐτηρήθη ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας. Θὰ ἔπρεπε ὅπως πᾶσαι αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι ὁσάκις κενοῦνται θέσεις νὰ τὰς πληρώνουν διὰ τῶν ἀναπήρων καὶ ὄχι ὅπως γίνεται μέχρι σήμερον μὲ τὰς γυναῖκας καὶ τοὺς ἀστρατεύτους.

§50Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ μοὶ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτσοπέταλος ἐπὶ ἀναφορᾶς Θουρίου, Ἑλληνοχωρίου καὶ Πυθίου.

§52Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μόνον αἱ γεωργικαὶ παραγωγαὶ πληρώνουν φόρον ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος. Ἐφόσον οἱ διάφοροι ἐπαγγελματίαι πληρώνουν φόρον ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματός των, νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ληφθῇ μέριμνα καὶ διὰ τοὺς γεωργούς.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Κουτσοπέταλος, Ν. Γαρδικιώτης, Π. Ζωγράφος καὶ Α. Λούλης ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηνοτρόφων Ἐδέσσης.

§54Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Συνιστῶ ταύτην καὶ νομίζω ὅτι ἐφόσον τὸ κράτος ἐνόμισεν αἰσχροκέρδειαν καὶ ἐτιμώρησεν ταύτην, ὡς ἀντικειμένην εἰς τὰ ἑκάστοτε ἤθη, τὴν εἴσπραξιν μισθώματος πέραν ἑνὸς θεμιτοῦ ὁρίου, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ ταύτην προκειμένου περὶ μιᾶς ὡρισμένης κατηγορίας. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ σχετικὴ διάταξις.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§56Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, καὶ ἐγὼ θὰ συστήσω τὴν ἀναφορὰν ταύτην διότι ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ τὴν κτηνοτροφίαν ἕνα σπουδαιότατον κλάδον τῆς παραγωγῆς. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὡς γνώστης τῆς σημασίας τοῦ γεωργικοῦ κλάδου ἐν γένει καὶ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως θὰ προβῇ εἰς δικαιότερα μέτρα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς κτηνοτροφίας ἥτις σήμερον τῳόντι πάσχει καὶ κινδυνεύει νὰ ἐκλείψῃ ἀπὸ τὴν ἀστοργίαν τῆς Κυβερνήσεως.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ζωγράφος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§58Π. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἡ κτηνοτροφία σήμερον, κ. πρόεδρε, εὑρίσκεται εἰς ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, διότι λόγῳ τῶν κινδύνων τοὺς ὁποίους ἔχομεν σήμερον εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν ἀπὸ τὰ κακοποιὰ στοιχεῖα, εἶναι ἀναγκασμένοι κατ’ ἔτος οἱ κτηνοτρόφοι νὰ εὑρίσκουν νέα λειβάδια. Πρέπει, κ. πρόεδρε, προκειμένου περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου κλάδου τῆς παραγωγῆς νὰ ληφθῇ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως μεγίστη πρόνοια, διότι ἡ κτηνοτροφία εἰς ὃ σημεῖον ἔφθασεν σήμερον κινδυνεύει. Ἐὰν δὲν ληφθῇ μέριμνα περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων, ἐκτὸς τοῦ ὅτι σήμερον ἡ μεγάλη κτηνοτροφία εὑρίσκεται ὑπὸ διάλυσιν, καὶ ἡ μικρὰ θὰ κινδυνεύσῃ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ καλῶς διὰ νὰ λάβῃ μέτρα περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λούλης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§60Α. ΛΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκτὸς τῶν λόγων ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν ὥστε τὰ ἀνταλλάξιμα νὰ μὴ πληρώνουν περισσότερον τῶν ἄλλων, καὶ ἄλλοι λόγοι οὐσιαστικοὶ ἐπιβάλλουν τοῦτο. Τὸ παρελθὸν κτηνοτροφικὸν ἔτος ὑπῆρξεν ὑπερπαραγωγὴ εἰς τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα ὥστε τὰ ἁρμόδια ὑπουργεῖα πεισθέντα, ἐπέτρεψαν τὴν ἐξαγωγὴν κεφαλοτυρίου ἐξ Ἑλλάδος. Τὰ κτηνοτροφικὰ αὐτὰ προϊόντα δὲν κατηναλώθησαν ὥστε οἱ ἔμποροι στενοχωρούμενοι οἰκονομικῶς, δὲν δύνανται νὰ ὑποβοηθήσωσι κατὰ τὴν ἐποχὴν αὐτήν, ἰδίως οἰκονομικῶς, τοὺς κτηνοτρόφους καὶ ἕνεκα τούτου τοῦ λόγου οὗτοι ἀναγκάζονται νὰ προπωλήσωσι τὰ προϊόντα των εἰς τιμὰς εὐτελεστάτας, φθάσαντες μέχρι τῆς τιμῆς τῶν 4 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν. Ὥστε καὶ ὁ λόγος αὐτὸς συντρέχει νὰ μὴ τεθῇ ὑπερτέρα τοῦ εἰκοσαπλασίου εἰς τὰ ἀνταλλάξιμα.

§61Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ πρᾶγμα ἔχει διάφορον ὄψιν. Ἄν πρόκειται περὶ ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων, τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος διὰ νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς Βουλῆς, περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων δυνάμει τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος. Προκειμένου ὅμως περὶ μέτρων προσωρινῶν διὰ τὴν διευκόλυνσιν, διὰ τὸ παρόν, νομίζω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ὑποσχεθῶ κανὲν μέτρον νομοθετικὸν διότι δὲν εἴμεθα τώρα ἐν καιρῷ, εἴμεθα εἰς τὸν Νοέμβριον, μέχρις ὅτου δὲ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐκποιηθοῦν τὰ κτήματα καὶ ὑπὸ τῆς ἀεροπορικῆς ἀμύνης καὶ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκαταστάσεως διὰ δημοπρασίας, ὁπότε τὸ πρᾶγμα θὰ εἶναι περιττὸν καὶ τὸ μόνον ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι νὰ ἐπιφέρῃ νέας διαμαρτυρίας. Διὰ τοῦτο θὰ περιορισθῶμεν εἰς συστάσεις καὶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν ἀποκαταστάσεως καὶ τὴν Ἀεροπορικὴν Ἄμυναν διὰ νὰ κρατήσουν ἐκείνους τοὺς μισθωτὰς τοὺς ὁποίους εἶχον καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος μὲ μίαν ἐπιεικῆ αὔξησιν τοῦ μισθώματος.

§62Γ. ΜΟΔΗΣ. Νὰ καταργήσωμεν τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν τὸ ὁποῖον ἀδικεῖ τοὺς περισσοτέρους.

§63Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρόκειται περὶ προσδιορισμοῦ μισθώματος.

§64Γ. ΜΟΔΗΣ. Τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν ἐψηφίσθη βεβιασμένως ἀπὸ τῆς Βουλῆς. Δὲν βλέπω διατὶ νὰ ἰσχύῃ.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καταθέτει νομοσχέδιον «περὶ ἀδείας κατασκευῆς τοῦ μεγάρου Συγγροῦ». Ἐξαντληθείσης τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν Ἀναφορῶν ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἐπὶ ἐπερωτήσεως περὶ κατασκευῆς Ἐθνικῆς ὁδοῦ Ἀμφιλοχίας–Ἀμβρακικοῦ πρὸς Καρδίτσα.

§66Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ σύστασίς μου, κύριοι συνάδελφοι ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Ἀμφιλοχίας–Ἀμβρακικοῦ πρὸς Καρδίτσαν. Ἐπὶ πλέον ἔχω ἑτοίμην πρότασιν νόμου περὶ νομοθετικῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ δικτύου τῶν ὁδῶν τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος. Ἀμφότερα δὲ τὰ θέματα ἔχουν τοιαύτην σχέσιν μεταξύ των, ὥστε ἂν ἐξαντλήσω πλήρως τὸ πρῶτον θέμα θὰ καταστῇ περιττὸν νὰ εἴπω ἔστω καὶ μίαν λέξιν διὰ τὸ δεύτερον. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ ὅθεν νὰ ὁμιλήσω ἐν ἐκτάσει περὶ τοῦ πρώτου. Ἡ ὁδὸς λοιπὸν αὕτη εἶναι ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε ἡ πρώτη ὁδὸς τῆς Ἑλλάδος ὅλης, εἶναι δὲ ἐπὶ πλέον καὶ ἡ μόνη ὁδὸς ἡ ὁποία δύναται νὰ φέρῃ εἰς ἕνωσιν τὴν Δ. Ἑλλάδα. Ὅλη ἡ ἄλλη Ἑλλὰς κέκτηται ἀπειρίαν ὁδῶν φυσικῶν ἐκτὸς τῶν τεχνικῶν εἴτε στερειανῶν εἴτε θαλασσίων εἰς ὅλα τὰ διαμερίσματα αὐτῆς ὡς καὶ μεταξὺ αὐτῶν. Μόνον ἡ Ἑλλὰς ἡ Δυτικὴ ἐν ταῖς σχέσεσι αὐταῖς πρὸς τὴν Ἀνατολικὴν δὲν κέκτηται ἀπολύτως οὐδεμίαν συγκοινωνίαν, φυσικήν, ἢ τεχνικήν. Διότι ἡ Δ. Ἑλλὰς εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάγονται ὄχι μόνον οἱ τέσσαρες νομοὶ τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Αἰτωλοακαρνανίας ἀλλὰ καὶ ἡ Ἑπτάνησος, ἀποτελοῦσι ἕνα συγκρότημα μετ’ αὐτῆς καὶ χωρίζονται ἀπὸ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος διὰ τῆς ὀροσειρᾶς τῆς Πίνδου. Ἡ ὀροσειρὰ αὕτη δὲν παρέχει οὐδεμίαν ἀπολύτως φυσικὴν διάστασιν. Εἶναι βέβαια ἡ διάστασις τοῦ Ἀδριατικοῦ ἀλλ’ εὑρίσκεται εἰς τὸ ἄκρον τῆς Δ. Ἑλλάδος καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ ἐπικοινωνία δι’ αὐτῆς ἰσοῦται μὲ τὸν γῦρον ὁλοκλήρου τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος ὁπότε δὲν εἶναι χρησιμοποιήσιμος. Δηλαδὴ ἡ Δ. Ἑλλὰς εὑρίσκεται ἐν πλήρη σχεδὸν ἀπομονώσει ἀπὸ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος. Καὶ ἡ ἀπομόνωσις αὕτη εἶναι τὸ κυριώτερον αἴτιον τὸ ὁποῖον ἔκαμε καὶ κάνει τὴν Δ. Ἑλλάδα ἀνέκαθεν νὰ καθυστερῇ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν πολιτισμὸν εἰς ὅλας τὰς ἐποχὰς πλὴν τῆς ἐποχῆς τοῦ ἀρματωλισμοῦ ὁπότε χάρις ἀκριβῶς εἰς τὴν ἀπομόνωσιν αὐτήν, ἡ Δυτικὴ Ἑλλὰς ἠξιώθη ὑπὲρ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα ὡς πρὸς τοὺς ἀγῶνας ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ καταξενικοῦ ζυγοῦ. Καὶ ἄλλοτε μὲν ἡ ἀπομόνωσις αὐτὴ δὲν ἦτο εὔκολον νὰ ὑπερπηδηθῇ διότι καὶ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἦσαν ἐλλιπῆ καὶ διότι εἰς μὲν τὴν ἀρχαιοδημοκρατικὴν ἐποχὴν ἡ κατάτμησις τῆς χώρας εἰς ἀπειρίαν μικρῶν δημοκρατιῶν, δὲν ἐπέτρεπε τὴν κατασκευὴν ὁδῶν ἀπὸ συστήματος τοιούτων, κατὰ δὲ τὴν Ρωμαϊκὴν καὶ Βυζαντινὴν ἐποχὴν, τὸ Μοναρχικὸν κέντρον εὑρίσκετο πολὺ μακράν, ὥστε νὰ μὴ φθάνῃ ἐπαρκὴς μέχρι τοῦ μέρους ἐκείνου ἡ πρόνοια ἡ Κρατική. Σήμερον ὅμως ποῦ ἔχομεν ἑνότητα Ἐθνικήν, ἔστω καὶ ὑπὸ σμίκρωσιν γεωγραφικήν, καὶ μὲ τὴν ἐξαίρεσιν τῆς Κύπρου καὶ τῶν Δωδεκαννήσων, σήμερον ποῦ ἔχομεν μίαν Δημοκρατίαν τόσον ἰσχυρὰν, ἐκ πάντων ἐκπορευομένην καὶ περὶ πάντων ὀφείλουσαν νὰ φροντίζῃ, σήμερον ποῦ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἔχουν τόσον τελειοποιηθῇ ὥστε πᾶσα ἀπόστασις, πᾶν πρόσκομμα νὰ ὑπερπηδᾶται, σήμερον ἐκμηδενίζεται πλέον, εἶναι εὔκολον ἢ τοὐλάχιστον δυνατὸν νὰ ἐκμηδενισθῇ ἢ ὑπερπηδηθῇ ἡ ὀροσειρὰ τῆς Πίνδου καὶ νὰ ἀρθῇ οὕτω ἡ ἀπομόνωσις αὕτη τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὴν ἄλλην Ἑλλάδα. Καὶ δὲν εἶναι μόνον δυνατὴ ἡ ἄρσις τῆς ἀπομονώσεως ταύτης ἀλλὰ καὶ πλέον ἐπιβεβλημένη διὰ λόγους ἐπιτακτικούς, ὑπερτάτους, εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν ὁποίων ἤδη προβαίνω. Καὶ πρῶτον ὅταν ἕνα τμῆμα τοῦ Κράτους τόσον σημαντικὸν ἐξ 7 νομῶν εὑρίσκεται ἐν πλήρη ἀπομονώσει καὶ τὸ ὅλον σῶμα τῆς Ἑλλάδος καταντᾷ ἀνάπηρον. Καὶ τῷ ὄντι πῶς εἶναι δυνατὸν ἕνα σῶμα, τὸ Σῶμα τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἔχῃ πλήρη ζωὴν καὶ κίνησιν ὅταν ἕνα μεγάλο τμῆμα αὐτοῦ εὑρίσκεται εἰς μαρασμόν; Ἔπειτα ἡ Ἑλλὰς ἡ Δυτικὴ ἔχει παράπλευρον μεσογειακὸν διαμέρισμα τὴν Θεσσαλίαν μετὰ τῆς Λαμίας. Καὶ πέραν αὐτῶν Μακεδονίαν καὶ Θράκην τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ πλέον ἐκτεταμένα διαμερίσματα τῆς Ἑλλάδος ἀλλὰ καὶ τὰ πλέον πλουτοφόρα. Πῶς εἶναι δυνατὸν τὰ διαμερίσματα αὐτὰ ἐνῷ εἶναι γειτονικὰ νὰ μὴ ἔχουν συγκοινωνίαν καὶ ἐν τούτοις νὰ μὴ βλάπτωνται καιρίως τόσον ἡ οἰκονομία αὐτῶν ὅσον καὶ ἡ οἰκονομία τῆς ὅλης Ἑλλάδος; Ἐξ ἄλλου ἡ συγκοινωνία τῶν πλουτοφόρων αὐτῶν μερῶν τῆς Θεσσαλίας ἢ Λαμίας, τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης μετὰ τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης ἡ ὁποία εἶναι ἀμφισβητήτως ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα κέντρα πολιτισμοῦ καὶ πλούτου, ἡ συγκοινωνία, λέγω, αὕτη γίνεται διὰ τῶν Βαλκανίων καὶ τῆς Κεντρικῆς Εὐρώπης ἢ διὰ τοῦ γύρω τοῦ Ταινάρου, διότι ἡ διὰ τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου εἶναι ἀσήμαντος. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον ἐπὶ τέλους αἱ πλουτοφόροι αὐταὶ ἐπαρχίαι τοῦ Κράτους νὰ ἐπικοινωνήσουν μετὰ τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης ἀπ’ εὐθείας καὶ ὅτι ἡ συγκοινωνία αὐτὴ δὲν μπορεῖ νὰ ἐπιτευχθῇ παρὰ διὰ τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος καὶ δὴ διὰ τοῦ Ἀμβρακικοῦ; Ἀλλ’ ἰδοὺ καὶ ἄλλοι λόγοι σπουδαῖοι ποὺ ἐπιβάλουν τὴν ἄρσιν αὐτὴν τῆς ἀπομονώσεως τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος. Ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναπτύξωμεν βιομηχανίαν προϊόντων, διότι στερούμεθα τῶν πρώτων, τῶν σχετικῶν ὑλῶν, ἔχομεν ὅμως κλῖμα ἐξαιρετικὸν ἀρχαιότατον, μοναδικὰ τοπεῖα θαυμάσια, λουτρὰ ἐκλεκτά, φωτισμὸν φυσικὸν ὁ ὁποῖος ἀλλάσσει ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὴν ὄψιν τῶν πραγμάτων καὶ καθιστᾷ τὰς φυσικὰς καλλονὰς τῆς Ἑλλάδος ἔτι πλέον ἐξαιρετικάς, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν βιομηχανίαν τῶν ξένων ἤτοι τὸν τουρισμὸν χωρὶς νὰ καταστήσωμεν τὴν ὀροσειρὰν τῆς Πίνδου, τὰς Ἄλπεις αὐτὰς τῆς Ἑλλάδος, βατὴν καὶ ἐκμεταλεύσιμον, ἡ ἐπὶ τῆς ὁποίας ὀρηβασία εἶναι ὡς γνωστὸν ὁ κυριώτερος σκοπὸς καὶ μεγαλυτέρα ἀπόλαυσις τοῦ τουρισμοῦ; Ἕτερος λόγος ἐπιβάλλων τὴν ἄρσιν αὐτὴν τῆς ἀπομονώσεως εἶναι ὅτι ἡ φυλή μας, κύριοι βουλευταί, χάρις εἰς τὰς περιπετείας καὶ τὰ παθήματά της, χάρις εἰς τὴν ἀποχείλωσιν τῶν δασῶν καὶ τὰ ἐκ ταύτης ἕλη καὶ ὅλας τὰς ἑλονοσίας ὡς καὶ τὰς ἄλλας ἀσθενείας τῶν μεσημβρινῶν κλιμάτων, χάρις εἰς τὴν κατάχρησιν τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν ἥτις, ἂν μή τι ἄλλο, φθείρει παρ’ ἡμῖν καὶ συντρίβει λόγῳ τοῦ κλίματος, χάρις εἰς τὴν ὑπερβολικὴν ἐπίδοσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ καὶ εἰς τὴν χρῆσιν καὶ κατάχρησιν αὐτοῦ, χάρις εἰς τὴν ἀπότομον εἴσοδον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ τὸν ἀγροτισμὸν εἰς τὸν ἀστικισμόν, χάρις, λέγω, εἰς τοὺς λόγους αὐτοὺς καὶ ἄλλους πλειοτέρους, ἡ φυλή μας, κύριοι, κινδυνεύει νὰ ἐκφυλισθῇ. Μέχρι πρὸ ὀλίγου ἐλέγετο ὅτι τὰ 0.50 τοῦ λαοῦ μας εἶναι ἀνίκανα διὰ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Σήμερον βεβαιοῦται ὅτι τὸ ποσοστὸν αὐτὸ ηὐξήθη. Κατόπιν αὐτῶν εἶναι ἐπιτέλους ἐπιβεβλημένον αἱ Ἄλπεις μας αὐταὶ νὰ διευκολυνθοῦν ἀπὸ μίαν σειρὰν ὁδῶν παραλλήλων αἱ ὁποῖαι νὰ ἄρχωνται ἀπὸ τῆς Θεσσαλίας μετὰ τῆς Λαμίας καὶ νὰ διευθύνωνται πρὸς τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην διὰ τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος καὶ ἰδίως τοῦ Ἀμβρακικοῦ ὥστε νὰ διεκπεραιώνουν καὶ καταστήσωσι οὕτω, μᾶλλον παραγωγικὴν τὴν βιομηχανίαν καὶ διὰ νὰ ἀποβῇ εὐκολώτερον τὸ γενικὸν ἀναρρωτήριον τῆς φυλῆς μας, ἡ ὁποία τόσον γοργῶς φθίνει. Ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα ἐπιχειρήματα ἐκ τῆς ἱστορίας δύναμαι νὰ καταφύγω ἵνα ἀποδείξω τὸ ἐπιτακτικὸν τῆς ἄρσεως τῆς ρηθείσης ἀπομονώσεως τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ διαμέρισμα τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν προεπαναστατικὴν ἐποχὴν ἦτο τὸ μόνον διαμέρισμα τὸ ὁποῖον κυρίως διατήρησεν ἄσβεστον τὴν λαμπάδα τῆς ἐλευθερίας, ἡ ὁποία ἐθέρμαινε τὰς ἀνδρικὰς καὶ τὰς ἄλλας τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων ἀρετάς, μέχρις ὅτου ἐξέλαμψε πλήρως, ἀνέσυρεν ἐκ τοῦ σκότους καὶ ἐφώτισε τὴν ὅλην Ἑλλάδα καὶ τὴν Βαλκανικὴν ἀκόμα. Ἡ Δυτικὴ Ἑλλὰς καὶ μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐξαπέστειλε πλῆθος ἀνδρῶν εἰς τὴν ἑλληνικὴν κονίστραν, οἱ ὁποῖοι, χάρις εἰς τὰς ἀρετὰς ποῦ ἐκληρονόμησαν καὶ τὰς παραδόσεις ποῦ ἤντλησαν ἐξ ἐκείνων, διεκρίθησαν ὡς ἄνδρες πολιτικοί, στρατιωτικοί, λόγιοι καὶ ποιηταί. Δὲν φαντάζεσθε κατόπιν αὐτῶν τὶ θὰ συνεισέφερε ἡ Δυτικὴ Ἑλλὰς ἐὰν ἀθρόα ἤρχετο ἡ ἐπαφή, αἰρωμένης τῆς ἀπομονώσεώς της μετὰ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος; Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν ἐπιτακτικῶς ὅπως τάχιστα ἡ Ἑλλὰς ἡ Δυτικὴ παύσῃ νὰ διατελῇ ἐν ἀπομονώσῃ ἀπὸ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, κατασκευαζομένης τῆς ὁδοῦ ἡ ὁποία αἴρει τὴν ἀπομόνωσιν καὶ ἡ ὁποία ὁδὸς εἶναι ἡ ἑνώνουσα τὸν Ἀμβρακικὸν μὲ τὴν Καρδίτσαν καὶ τὸν Μαλιακόν. Ἡ ὁδὸς αὕτη διὰ τοὺς ἐκτεθέντας λόγους καὶ τὰς ρηθείσας Πανελληνίους ὑπηρεσίας ποῦ προσφέρη εἶναι ἡ πρώτη ὁδὸς τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Ἐπὶ πλέον εἶναι ὁδὸς ἡ ὁποία περισσότερον πάσης ἄλλης φέρει τὴν ἕνωσιν αὐτὴν τῆς Δυτικῆς μὲ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Οὐδεμία ἄλλη ὁδὸς δύναται νὰ ἀντιπαραταχθῇ πρὸς αὐτήν. Μήπως τάχα δύναται νὰ συγκριθῇ πρὸς αὐτὴν ἡ ὁδὸς ἀπὸ Καλαμπάκαν πρὸς Ἰωάννινα, ἢ ἀπὸ Ναυπάκτου εἰς Λεβάδειαν; Εἶναι δυνατὸν αὕτη ἡ ὁδός, νά εἶναι χρήσιμος εἰς ἄλλους σκοπούς, ὡς εὑρισκομένη ὅμως εἰς τὰ δύο ἄκρα τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι τόσον χρήσιμος εἰς τὴν ἕνωσιν αὐτῆς μετὰ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Ἡ μόνη λοιπὸν ὁδὸς ἡ ὁποία θὰ φέρῃ τὴν ἐπαφὴν τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Ἀνατολικὴν εἶναι ἡ ὁδὸς ἡ ἀπὸ τοῦ Ἀμβρακικοῦ κέντρου τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος, ἄγουσα εἰς Καρδίτσαν ἢ Μαλιακὸν, κέντρα τῆς ἄλλης Ἑλλάδος. Ἔχει δὲ ἡ ὁδὸς αὕτη καὶ τὰ ἑξῆς πλεονεκτήματα· ὅτι εἶναι κάθετος πρὸς τὴν ὁδὸν τὴν κατασκευασμένην ἤδη Μεσσολογίου–Ἰωαννίνων καὶ ἡ ὁποία χρησιμεύει διὰ τὴν ἐπικοινωνίαν τῶν διαμερισμάτων τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος μεταξύ των. Διὰ τῆς συναντήσεως δὲ αὐτῆς τοῦ Ἀμβρακικοῦ θὰ περνᾷ πρὸς Καρδίτσαν καὶ ἑπομένως πρὸς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα. Εἶναι ἐπίσης κάθετος πρὸς μίαν ἄλλην ὁδόν, ἡ ὁποία κατὰ τὸ πλεῖστον ἔχει κατασκευασθῆ ἢ μέλλει νὰ κατασκευασθῇ, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων ἢ τῆς ἀρχικῶς μνησθείσης προτάσεως νόμου, ἂν ψηφισθῇ καὶ ἄρχεται ἀπὸ τὴ Σαγιάδα, ἔναντι τῆς Κερκύρας καὶ κατέρχεται πρὸς τὴν Πρέβεζαν, ἔπειτα δὲ ἀπὸ τοῦ Ἀκτίου φθάνει διὰ τῆς Ἀκαρνανίας καὶ τῆς Κατοχῆς εἰς Μεσολόγγιον καὶ ἡ ὁποία ὁδὸς καὶ αὕτη ἐκ τῆς ἀντιθέτου πλευρᾶς τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος χρησιμεύει διὰ τὴν ἐπικοινωνίαν τῶν διαμερισμάτων τῆς Ἑλλάδος ταύτης μεταξύ των ὥστε ἡ ὁδὸς Ἀμβρακικοῦ–Καρδίτσης ἢ Μαλιακοῦ νὰ περισυλλέγῃ ὅ,τι αἱ δύο κάθετοι πρὸς αὐτήν. Ἕτερον πλεονέκτημα τῆς ὁδοῦ ταύτης εἶναι ὅτι ἄρχεται ἀπὸ τοῦ Ἀμβρακικοῦ καὶ καταλήγει εἰς αὐτὸν ὁ ὁποῖος προφανῶς εἶναι ὁ πρῶτος λιμὴν ἐμπορικὸς καὶ στρατιωτικὸς τῆς Δ. Ἑλλάδος. Ἕτερον πλεονέκτημα εἶναι ὅτι εἰσέχοντος τοῦ Ἀμβρακικοῦ βαθέως εἰς τὴν ξηρὰν μέχρι σχεδὸν τοῦ κωλύματος τῆς ὀροσειρᾶς τῆς Πίνδου, ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ τοῦ μυχοῦ τοῦ Ἀμβρακικοῦ μέχρι τῆς Καρδίτσης ἔτι πλέον μέχρι Μαλιακοῦ εἰσέχοντος ἐπίσης, ἡ κατασκευή, λέγω, τῆς ὁδοῦ ταύτης εἶναι οἰκονομικωτέρα καὶ ἡ χρησιμοποίησις της πλέον εὐωνοτέρα. Ἕτερον πλεονέκτημα εἶναι ὅτι ἐκ τῆς ὁδοῦ ταύτης δύνανται νὰ ἀχθῶσι αἱ διακλαδώσεις πρὸς Ἀγρίνιον, ὅπερ εὐκόλως ἐπικοινωνεῖ μὲ τὴν δυτικὴν Πελοπόννησον καὶ πρὸς Καρπενήσιον. Ὑπαρχούσης δὲ καὶ τῆς ὁδοῦ Καρπενησίου Λαμίας πρὸς Ἀθήνας, ἢ πρὸς τὸν Μαλιακὸν κόλπον, θὰ στοιχίσῃ ὀλίγον καὶ θὰ ἐπιτύχωμεν οὕτω τὴν ἐπικοινωνίαν τῶν περισσοτέρων διαμερισμάτων τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Αὐτὰ ὅμως τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἀνέφερον εἶναι πλεονεκτήματα τῆς ὁδοῦ, ἐμπορικῶς καὶ παραγωγικῶς, ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι καὶ ὁδὸς στρατιωτικὴ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην. Διότι διὰ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς μεταφέρονται στρατεύματα ἐκ τοῦ ἑνὸς μετώπου εἰς τὸ ἄλλο. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ διὰ τῆς ἄλλης ὁδοῦ Καλαμπάκας–Ἰωαννίνων μεταφέρονται ἐπίσης στρατεύματα καὶ ταχύτερον μάλιστα ἀλλὰ διὰ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς μεταφέρονται ἀσφαλέστερον, πλεονέκτημα, ὅπερ ἰσοφαρίζει τὸ τῆς ταχύτητος τῆς ἄλλης ὁδοῦ. Ἐξ ἄλλου ἐπὶ πλέον ἔχει τὸ πλεονέκτημα ὑπὲρ τὴν ἄλλην, ὅτι ἐνῷ μεταφέρῃ στρατεύματα ἐκ τοῦ ἑνὸς μετώπου εἰς τὸ ἄλλον, μεταφέρει ἐπίσης τοιαῦτα ἐκ τῆς ζώνης τοῦ ἐσωτερικοῦ πρὸς πάντα τὰ μέτωπα, πλεονέκτημα τὸ ὁποῖον ἡ ἄλλη ὁδὸς δὲν ἔχει. Εἶναι λοιπὸν διὰ τὸν λόγον αὐτὸν στρατιωτικωτέρα ἀλλ’ εἶναι στρατιωτικωτέρα καὶ δι’ ἄλλον λόγον, τὸ ὅτι εἶναι ἐξαιρετικῶς ἐμπορική. Εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον ὅτι στρατιωτικαὶ ὁδοὶ δὲν εἶναι μόνον αἱ καθαρῶς τοιαῦται, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐμπορικαί, διότι αἱ ἐμπορικαὶ ὁδοὶ αὐξάνουν τὸν πλοῦτον τῆς χώρας καὶ δίδουν μεγαλυτέραν ἀντοχὴν εἰς τὸν πόλεμον, καθιστῶσαι αὐτὴν τὴν χώραν δυσκολωτέραν νὰ πέσῃ εἰς τὸν ἐχθρόν, ὅπως ἔπεσε ἡ Ρωσσία δι’ ἔλλειψιν ὁδῶν ἐσωτερικῶν, καίτοι εἶχεν ἐπαρκεῖς μετωπικάς. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν ὁδὸν ἡ ὁποία εἶναι ἡ πρώτη ὁδὸς ὅπως ἀπέδειξα τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ μόνη ἡ ὁποία περισσότερον πάσης ἄλλης ἑνώνει τὴν ἀνατολικὴν Ἑλλάδα πρὸς τὴν δυτικήν, ὠφείλομεν νὰ κατασκευάσωμεν ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι δῆθεν θὰ συναφθῶσιν δάνεια καὶ δι’ αὐτοῦ θὰ κατασκευασθῶσι ὅλαι αἱ ὁδοί, δὲν ἔχονται ἀκριβείας. Δηλαδὴ συμπέρασμα. Ὅσα δάνεια καὶ ἂν πάρουμε, δὲν θὰ ἐπαρκέσουν διὰ νὰ κατασκευάσωμεν τὰς ὁδοὺς τὰς ὁποίας ἡ προηγουμένη Συνέλευσις ἐχαρακτήρισεν ὡς ἐθνικάς. Χρειάζονται πολλὰ δισεκατομμύρια διὰ νὰ κατασκευασθῶσι ὅλαι. Ἐφ’ ὅσον δὲ τὰ δάνεια θὰ εἶναι, τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν κατασκευὴν ὅλων τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν πολὺ ὀλιγώτερα, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ποίας ὁδοὺς θὰ προτιμήσωμεν. Ὑπὲρ ὅλας δέ, ὡς ἀπέδειξα, ἐπιβάλλεται νὰ προτιμήσωμεν τὴν ὁδὸν Ἀμβρακικοῦ–Καρδίτσης ἢ Μαλιακοῦ ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν διαμερίσματα τόσον πολλὰ καὶ σημαντικὰ τελείως ἐγκαταλελειμμένα ἀπ’ αἰώνων καὶ ἂν κηδόμεθα τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ἀλλὰ διὰ νὰ κατασκευάσωμεν τὴν ὁδὸν αὐτὴν πρέπει νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὴν νομοθεσίαν τὴν σχολαστικήν, κ. Ὑπουργέ, «περὶ ἐθνικῶν ὁδῶν», τὴν ὁποίαν ἐσπεύσατε νὰ ἐφαρμόσητε πρὶν ἴδητε τί ἐλαττώματα ἔχει καὶ τί ρουσφέτια ἔγιναν εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν ὁδῶν. Πρέπει, λέγω, νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὴν νομοθεσίαν μας τὴν σχολαστικήν, ἡ ὁποία, κύριοι, ἀκούσατε καὶ φρίξατε, θεωρεῖ ὡς ἐθνικὰς ὁδοὺς κυρίως ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἑνώνουσι τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν μεταξύ των, ὡς ἐὰν ὅλαι αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν ἔχουσι πλοῦτον καὶ μόνον αὐταὶ καὶ δὲν ὑπάρχει πλοῦτος ἀλλοῦ πολὺ ἀνώτερος, ὡς ἐὰν ὁ πλοῦτος αὐτὸς δύναται νὰ μεταφερθῇ μόνον ἢ κυρίως διὰ τῶν γραμμῶν ποῦ ἑνώνουν τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Χαρακτηρίζει, δηλαδή, ἐθνικάς, ἐκείνας αἱ ὁποῖαι εἶναι παραγωγικαὶ κατὰ πλᾶσμα καὶ δὲν χαρακτηρίζει ὡς ἐθνικὴν τὴν ὁδὸν Ἀμβρακικοῦ–Καρδίτσης ἢ Μαλιακοῦ, τὴν πλέον παραγωγικὴν ὁδόν, τὴν πρώτην ἐθνικὴν ὁδὸν τῆς Ἑλλάδος. Ἕως ὅτου, ἐννοεῖται, ψηφίσωμεν τὸν νόμον αὐτόν, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατασκευήν, κατὰ προτίμησιν πάσης ἄλλης, τῆς ὁδοῦ Ἀγρινίου–Καρδίτσης, ἡ ὁποία ὅταν κατασκευασθῇ ἡ ἄλλη, ἡ Ἀμβρακικοῦ–Καρδίτσης ἢ Μαλιακοῦ, θὰ εἶναι διακλάδωσις αὐτῆς, θὰ εἶναι δὲ ἀποπληρωματικὴ τώρα καὶ ὅταν κατασκευασθῇ ἡ ἄλλη θὰ εἶναι συμπληρωματική. Αὐτά, κύριοι, εἶχα νὰ ἀναπτύξω καὶ διὰ τὸ θέμα τῆς συστάσεώς μου ἀλλὰ καὶ ὡς αἰτιολογίαν τῆς προτάσεως τοῦ νόμου τὴν ὁποίαν συνέταξα διὰ τὸ δίκτυον ὁλοκλήρου τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν ὁποίαν, ἐὰν ἐπιτρέπῃ ὁ κύριος Πρόεδρος, θὰ τὴν ἀναγνώσω μόνον καὶ θὰ τὴν καταθέσω.

§67Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ τυπωθοῦν καὶ θὰ διανεμηθοῦν.

§68Π. ΧΡΙΣΤΟΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχει ὑποβληθεῖ πρότασις περὶ γενικεύσεως τῆς συζητήσεως.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχω τοιαύτην πρότασιν.

§70Π. ΧΡΙΣΤΟΥΛΑΣ. Ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν κατετέθη.

§71Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὑποθέτω ὅτι τὸ θέμα ἐνδιαφέρει ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ δέον νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§73Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Μία ὁλόκληρος πεντηκονταετία σχεδόν, κύριοι συνάδελφοι, συνεπληρώθη κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδὲν χιλιόμετρον ἁμαξιτῆς ὁδοῦ προσετέθη εἰς τὸ σχεδὸν πρωτόγονον ὁδικὸν συγκρότημα τῆς Δυτ. Ἑλλάδος, ἰδιαιτέρως δὲ τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ἐκ τοῦ ὁποίου κατάγομαι, νομοῦ ὁ ὁποῖος ἔχρηζε μεγαλυτέρας κρατικῆς μερίμνης λόγῳ τῆς παντοίας αὐτοῦ εἰσφορᾶς εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, λόγῳ τῶν προϊόντων τῶν ποικίλων τὰ ὁποῖα παράγει ἀνεξαρτήτως τῶν φυσικῶν αὐτοῦ πλεονεκτημάτων. Μόνον εἰς καπνὸν παράγει περισσότερα τῶν 7.000.000 ὀκάδων κατ’ ἔτος. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων ἔπρεπε νὰ τύχῃ καλυτέρας τύχης καὶ εὐμενεστέρας κυβερνητικῆς μερίμνης. Ἀλλὰ καὶ ὅταν, κύριοι, μετὰ 100 ἔτη ἐλεύθερον βίον ἠξιώθη ἡ Ἑλλὰς νὰ ἴδῃ τιθέμενον εἰς ἐφαρμογὴν πλῆρες σύστημα ὁδοποιΐας ὁ νομὸς Αἰτωλοακαρνανίας εὑρέθη εἰς τὴν ἰδιαιτέρως εὐνοϊκὴν περίστασιν νὰ ἔχῃ ὄχι μόνον ὑπὸ μελέτην ἀλλ’ ὑπὸ κατασκευὴν τὴν σπουδαιοτέραν ἀρτηρίαν αὐτοῦ, τὴν ὁδὸν Μεσολογγίου–Ἀγρινίου–Καρπενησίου–Καρδίτσης, ὁδὸν τῆς ὁποίας τὴν κατασκευὴν πρὸ πεντηκονταετίας ἐπέβαλον λόγοι στρατιωτικοί, λόγοι οἰκονομικοί, λόγοι ἐμπορικοί, λόγοι κοινωνικοί, λόγοι τοὺς ὁποίους τόσον εὐγλώττως ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Ξηρομέρου καὶ τοὺς ὁποίους θὰ ἐκούραζον τὴν Βουλὴν ἐὰν ἀνέπτυσσον πάλιν. Εἶχε συντελεσθῆ ἡ κατασκευὴ αὐτῆς εἰς ἀπόστασιν 15 χιλιομέτρων περίπου, ἀλλὰ καὶ ἐσχάτως πρὸ δεκαετίας, οἱ αὐτοὶ λόγοι ἐπέβαλον τὴν ἀνάγκην τῆς συνεχίσεως τῆς ἐργασίας, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ προσπάθεια αὐτὴ διεκόπη μόλις συνεπληρώθησαν 30 περίπου χιλιόμετρα ἐκ τοῦ ὅλου ἀναπτύγματος τῆς ὁδοῦ. Οὕτως, κύριοι βουλευταί, μετὰ μίαν 100ετίαν ἐλεύθερον βίον 2 μέγιστα καὶ παραγωγικώτατα διαμερίσματα τῆς χώρας, ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ Δυτικὴ Ἑλλὰς, παραμένουν ἄνευ οὐδεμιᾶς μεταξύ των ἐπαφῆς καὶ συγκοινωνίας. Πληθυσμοὶ ὁλόκληροι, πάντες οἱ πληθυσμοὶ οἱ οἰκοῦντες ἀπὸ τῆς Πίνδου καὶ τοῦ Τυμφρηστοῦ μέχρι τῶν Τζουμέρκων καὶ τοῦ Παναιτωλικοῦ μένουσιν ἐσφηνωμένοι ἐν τῷ μέσῳ ἀποκρήμνων ὀρέων καὶ ἀδιαβάτων ποταμῶν καὶ χειμάρρων καὶ ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους δὲν ἔχουσι καμμίαν ἐπικοινωνίαν μὲ τὸ λοιπὸν κράτος. Καὶ οὕτω ἐμφανίζεται ἐν πλήρει εἰκοστῷ αἰῶνι τὸ φαινόμενον πλείστων μελῶν οἰκογενειῶν εἰς τὰ μέρη αὐτὰ νὰ μὴ ἔχουν οὔτε τὴν ἔννοιαν τοῦ διτρόχου. Εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ προμηθεύωνται τὸν ἄρτον των κατὰ τρεῖς καὶ τέσσαρας δραχμὰς περισσότερον, δηλαδὴ ἤδη πρὸς δώδεκα δραχμὰς τὴν ὀκᾶν λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεώς του ἐκ τῶν ἀγωγίων. Διὰ τὴν προμήθειαν αὐτοῦ τοῦ ἅλατος, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκτίθενται εἰς Ὀδυσσιακὰ ταξείδια ἐπὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας ἡμέρας μέχρις Ἀμφιλοχίας καὶ Ἀγρινίου καὶ πολλάκις νὰ ἐπανέρχωνται εἰς τὰς ἑστίας των ἄνευ τοῦ ἅλατος διότι τοῦτο διέλυσε ἡ καταλαβοῦσα αὐτοὺς καθ’ ὁδὸν βροχή. Καλοῦνται ὡς μάρτυρες ἐνώπιον τῶν ποινικῶν δικαστηρίων καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι μὲ κίνδυνον τῆς ἰδίας των ζωῆς νὰ ὑπερνικῶσιν δυσυπέρβλητα φυσικὰ ἐμπόδια καὶ εἰς ποίαν ἐποχήν; καθ’ ἣν στιγμὴν εἰσάγεται νομοσχέδιον περὶ αὐστηρᾶς τιμωρίας τῶν λιπομαρτύρων, νομοσχέδιον ἀπαγορεῦον τὴν ἀνακοπὴν τοῦ λιπομάρτυρος, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις εἰσάγει ὁλόκληρον νομοθετικὴν μεταρρύθμισιν καὶ ὑποστηρίζει σύστημα ἐκπαιδευτικὸν τὸ ὁποῖον τοὐλάχιστον, ἂν μὴ τί ἄλλο, ἔχει ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν τὴν ὕπαρξιν συγκοινωνίας. Αὐτή, κύριοι, εἶναι ἡ κατάστασις, αὐτὸ εἶναι τὸ ὁδικὸν καθεστὼς τῆς περιφερείας ἐκείνης καὶ ὑπὸ τοιοῦτον καθεστὼς εὗρε τὴν περιφέρειαν ἐκείνην ἡ εἰσαγωγὴ τῆς νέας νομοθεσίας περὶ ὁδοποιίας, νομοθεσία, ἡ ὁποία ἔδοσε καὶ προτίμησιν εἰδικὴν διὰ τὴν περιφέρειαν αὐτὴν δι’ εἰδικῆς διατάξεώς της. Οὕτω λοιπὸν ἤρχισε νὰ θωπεύῃ τὸν λαὸν τῆς Αἰτωλοακαρνανίας ἡ ἐλπὶς ὅτι θὰ ἤδη πραγματοποιούμενον τὸ ὄνειρον αὐτὸ καὶ ἰδιαιτέρως ἐνισχύετο εἰς τὰς ἐλπίδας αὐτὰς διὰ τὸ εὐχάριστον τῆς συμμετοχῆς ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐντίμου συμπατριώτου, τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἐνόμισε ὅτι οὕτω αἱ συνθῆκαι αἱ ἰδιαίτεραι ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ὁ νομὸς οὗτος θὰ καθίσταντο γνωσταὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν θέτουσαν εἰς ἐφαρμογὴν τὸν νόμον αὐτὸν περὶ ὁδοποιίας. Ἀντὶ τῆς προτιμήσεως ὅμως ταύτης, κύριοι, τί εἶδε; Εἶδε δεδομένην τὴν προτίμησιν εἰς ἑτέραν ὁδόν, εἰς τὴν ὁδὸν Ναυπάκτου–Ἰτέας–Ἀθηνῶν, ὁδὸν χρήσιμον βεβαίως, ἀλλ’ ὁδὸν ἀποτελοῦσαν πολυτέλειαν ἐν σχέσει πρὸς τὰς συνθήκας τὰς φυσικὰς καὶ τὰς ποικίλας αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουσι τὴν ἀνάγκην κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου–Καρδίτσης. Καὶ λέγω πολυτέλειαν, κύριοι, διότι παράλληλος τῆς ὁδοῦ ταύτης ὑπάρχει μία θαλασσία, ἀνελλιπής, καθημερινὴ συγκοινωνία ἡ ὁποία ἐξυπηρετεῖ ὅλα τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἡ ὑπὸ κατασκευὴν ὁδός.

§74Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Οὐδεμία πολυτέλεια, κύριε συνάδελφε, διότι σημεῖα ταύτης διέρχονται ἀπὸ μέρη τὰ ὁποῖα στεροῦνται πάσης συγκοινωνίας.

§75Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὁδὸς αὐτὴ ἀπέχει τῆς παραλίας εἰς τὰ μᾶλλον ἀπομεμακρυσμένα σημεῖα της κατὰ 15 καὶ 20, ἔστω χιλιόμετρα. Ἡ ἀπόστασις ὅμως αὕτη τῶν εἴκοσι χιλιομέτρων δὲν φρονῶ ὅτι ἀποτελεῖ λόγον ἐλλείψεως συγκοινωνίας, ἐνῷ ἐδῶ πρόκειται περὶ ὁδοῦ, ἡ ὁποία θὰ ἐξυπηρετήσῃ χιλιάδας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν ἔννοιαν τοῦ δρόμου.

§76Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀκριβῶς ἀπὸ τὰ μέρη ποῦ διέρχεται ἡ ὁδὸς δὲν ὑπάρχουν δίτροχα.

§77Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀλλὰ βλέπουσι τὴν θάλασσαν. Καὶ ἀκόμη περισσότερον ἡ ὁδὸς ἡ προτιμηθεῖσα, θὰ ἠδύνατο βασίμως νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι δὲν ἀποτελεῖ ὁδὸν τῆς πρώτης κατηγορίας ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ δὲν ἀποτελεῖ ἐθνικὴν ὁδόν, διότι δὲν συνδέει πρωτευούσας δύο ὁμόρων νομῶν, οὔτε πρωτεύουσαν νομοῦ μὲ τὸ ἐπίνειόν της. Ἀλλ’ εὑρέθη ἰσχυρισμὸς ὅτι εἶναι ἐθνικὴ ὁδὸς διότι συνδέει τὴν πρωτεύουσαν μὲ ναυτικὸν λιμένα καὶ τοιοῦτος ναυτικὸς λιμὴν παρίσταται ὁ λιμὴν τῆς Ἰτέας. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ λιμὴν τῆς Ἰτέας εἶναι ναυτικὸς λιμήν, ἀλλὰ συγκοινωνεῖ ἤδη μετὰ τῆς πρωτευούσης. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν συνεκοινώνει, κύριοι, τοιοῦτοι ναυτικοὶ λιμένες εἶναι πάντες οἱ κόλποι τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἦτο ἐξαιρετικῆς σημασίας ὁ λιμὴν τῆς Ἰτέας, φρονῶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἡ προτίμησις αὐτή, διότι εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν ὑπογράφονται τόσα σύμφωνα φιλίας μὲ ὅλους τοὺς γειτονικοὺς λαούς, τὰ ὁποῖα ὑπόσχονται μίαν εἰρηνικὴν περίοδον, νομίζω ὅτι, δὲν πρέπει νὰ τίθενται ἐν κρείττονι μοίρᾳ, αἱ πολεμικαὶ ἀνάγκαι καὶ νὰ παραγνωρίζωνται αἱ οἰκονομικαί, ἐμπορικαὶ καὶ κοινωνικαὶ ὡς δευτερευούσης σημασίας. Ἀλλὰ καὶ στρατιωτικῶς, ὡς σᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφός μου, δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος καὶ σημασίας ἡ ὁδὸς τῆς ὁποίας τὴν κατασκευὴν ὑποστηρίζουν. Ὥστε ὄχι μόνον αἱ συνθῆκαι αὐταὶ αἱ ἐξαιρετικαί, ὄχι μόνον οἱ λόγοι αὐτοὶ οἱ ζωτικοί, οἱ οἰκονομικοὶ καὶ κοινωνικοὶ παρεγνωρίσθησαν, ἀλλὰ παρεγνωρίσθη καὶ αὐτὸς ὁ νόμος καὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον δίδει προτίμησιν κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὰς ὑπὸ κατασκευὴν ὁδοὺς καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει μελέτη. Εἰδικῶς δὲ τῆς ὁδοῦ ταύτης δὲν ὑπῆρχε μελέτη πλήρης. Διότι μέγα μέρος τῆς ὁδοῦ αὐτῆς ἀπὸ Ναυπάκτου μέχρι Ἰτέας δὲν εἶχε μελετηθεῖ. Καὶ ὑπῆρχε ὑποχρέωσις ἐκ τοῦ νόμου νὰ μὴ προτιμηθῇ ἡ ὁδὸς αὐτὴ τῆς ὁποίας δὲν ὑπῆρχε μελέτη, ἀλλὰ νὰ προτιμηθῇ ἡ ἄλλη ὁδός, ἡ ὁδὸς Καρπενησίου–Ἀγρινίου διὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρχε μελέτη καὶ ἔναρξις ἐργασίας εἶχε γίνει. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο τμῆμα τῆς ὁδοῦ αὐτῆς, κύριοι, τὸ τμῆμα Μεσολογγίου μέχρι Ναυπάκτου, τοῦ ὁποίου ἤρχισεν ἤδη ἡ κατασκευή, νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ ἓν σημεῖον πεπλανημένης ἐνεργείας. Διότι ἡ μελέτη τοῦ τμήματος αὐτοῦ χρονολογεῖται ἀπὸ πεντηκονταετίας, ὁπότε ἐγένετο καὶ ἡ χάραξις τῆς ὁδοῦ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἄλλαι μελέται μεταγενέστεραι ἀπέδειξαν πεπλανημένην ἐκείνην τὴν μελέτην καὶ ἀπέδειξαν τὴν κατασκευὴν ὁδοῦ μόνον ὀκτὼ χιλιομέτρων ἀντὶ τῶν τεσσαράκοντα πέντε τῆς ὁδοῦ τῆς ἤδη κατασκευαζομένης ἥτις θὰ ἠδύνατο νὰ θέσῃ εἰς ἐπικοινωνίαν τὴν Ναύπακτον μὲ τὸ Μεσολόγγιον, ἐὰν τὸ τμῆμα αὐτὸ τῆς ὁδοῦ ἤρχιζεν ἀπὸ τοῦ χανίου Κολοβοῦ μέχρι τῆς γεφύρας Γαλατᾶ τοῦ Μεσολογγίου. Παρακαλῶ, συνεπῶς, τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ σημείωσιν ἵνα ὑπηρεσιακῶς ἐλέγξῃ τοῦτο, διότι πρόκειται καὶ περὶ τεραστίας οἰκονομίας, 35 χιλιομέτρων, ἡ ὁποία εἶναι σπουδαία καθ’ ἣν στιγμὴν γίνεται ἀγὼν καὶ δι’ ἓν χιλιόμετρον. Ὅταν λοιπὸν παραβιάζεται αὐτὸ τὸ πρόδηλον καὶ προφανὲς δίκαιον, ὀφείλω νὰ ἐκδηλώσω δισταγμὸν ἂν θὰ εὕρῃ καρποφόρον ἔδαφος ἡ σύστασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, ὅπως ὄχι μόνον συμπληρωθῇ ἡ ὁδὸς αὕτη ἀλλὰ γίνῃ καὶ διακλάδωσις αὐτῆς πρὸς Ἀμφιλοχίαν. Λέγω δὲ διακλάδωσις ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι μένει ἄθικτος ἡ ἀρτηρία αὐτὴ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου–Καρπενησίου, ἄλλως μεταβολὴ τοιαύτη δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ διότι θὰ ἀντίκηται πρὸς τὸν νόμον καὶ θὰ παύσῃ ὁ χαρακτηρισμός της ὡς ἐθνικῆς ὁδοῦ.

§78Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο.

§79Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἴμεθα σύμφωνοι. Ἑπομένως πρέπει νὰ μείνῃ ἀρτηρία ἡ ὁδὸς Ἀγρινίου–Καρπενησίου καὶ νὰ συμπληρωθῇ διὰ τῆς διακλαδώσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος προέτεινε. Καταλήγων, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω τὴν σύστασιν καὶ τὴν παράκλησιν νὰ ἐξετάσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τῶν ὀργάνων του ἂν θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ ὁδὸς τῆς ὁποίας ἡ κατασκευὴ ἤρξατο καὶ ἰδίως εἰς τὸ σημεῖον τῆς κακῆς Σκάλας καὶ νὰ συμπληρωθῇ ἡ συγκοινωνία Ναυπάκτου–Μεσολογγίου διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν ὀκτὼ χιλιομέτρων τὰ ὁποῖα ἐπρότεινε ἡ ἀνωτέρω μελέτη. Ἀλλὰ δέον αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διατεθῇ διὰ τὴν ἄχρηστον αὐτὴν ὁδὸν νὰ διατεθῇ διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν διακοπεισῶν ἐργασιῶν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὁδοῦ Μεσολογγίου–Καρδίτσης.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις γενικεύσεως τῆς συζητήσεως. Θὰ ἤθελον ὅμως νὰ παρακαλέσω τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν ἂν δέχωνται, καὶ ζητῶ συγνώμην, διότι ἴσως τοῦτο δὲν εἶναι τυπικόν, νὰ διακοπῇ πρὸς στιγμὴν ἡ συζήτησις προκειμένου νὰ εἰσηγηθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπείγοντα νομοσχέδια.

§81ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§82Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν τὰ ἑξῆς σχέδια νόμου. 1) Περὶ προσθήκης ἑνὸς λεπτοῦ παρὰ τῆς ἐν Ἀθήναις Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς Διατιμήσεως τῶν ἀλεύρων εἰς τὰ παρ’ αὐτῆς κανονιζόμενα ἀλεστικὰ ἔξοδα ἐπὶ ἑκάστης ὀκᾶς ἀλεθομένου σίτου καὶ ἑνὸς λεπτοῦ παρὰ ταύτης καὶ τῶν κατὰ τόπους Πρωτοδικειακῶν Ἐπιτροπῶν διατιμήσεως ἄρτου εἰς τὰ ἀρτοποιητικὰ ἔξοδα ἐφ’ ἑκάστης ὀκᾶς ἀλεθομένου ἀλεύρου, ὑπὲρ τῶν ἱδρυθησομένων ταμείων ἀνεργίας μυλεργατῶν καὶ ἀρτεργατῶν καὶ συνταξιοδοτήσεως τῶν ἀνικάνων τοιούτων. 2) Περὶ τοῦ τρόπου τῆς πωλήσεως τοῦ γάλακτος καὶ διώξεως τῆς νοθείας. 3) Περὶ ἐλέγχου τῆς ὑγιεινῆς καὶ καθαριότητος τῶν ἀρτοποιείων. 4) Περὶ ἀποσπάσεως χημικοῦ παρὰ τῇ Διευθύνσει τῆς Ἀγορανομίας ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν καὶ συνθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς διατιμήσεων ἀλεύρων καὶ ἄρτου ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς. 5) Περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τήν 1 παράγραφον τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ἀπὸ 28 Ἰουνίου 1923 Ν. Διατάγματος περὶ λιμένων καὶ λιμενικῶν ταμείων. 6) Περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας ἀρτοποιείων. 7) Περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 362 καὶ διώξεως τῆς νοθείας. 8) Περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ἀπὸ 28 Αὐγούστου 1926 Ν.Δ. περὶ ἐπανιδρύσεως τοῦ ὑπουργείου Ὑγιεινῆς Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως. Τὰ ὑποβαλλόμενα ταῦτα, κύριοι βουλευταί, σχέδια νόμου, ἀποτελοῦν τὴν πρώτην σειρὰν τῶν ἀγορανομικῶν Κυβερνητικῶν νομοσχεδίων. Λίαν προσεχῶς, διὰ τῆς ὑποβολῆς τῆς δευτέρας σειρᾶς, ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ γνῶσιν ὁλοκλήρου τοῦ σχεδίου μὲ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὑπολογίζει νὰ κανονίσῃ τὸ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως δυσχερὲς ἀγορανομικὸν ζήτημα. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνέκαθεν δυσχερές, κατέστη δυσχερέστατον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ πολέμου, συνεπείᾳ τῶν πολεμικῶν μεταπολεμικῶν ἀναγκῶν. Ὡς γνωρίζητε, κύριοι βουλευταί, ὁ παγκόσμιος πόλεμος ἔδωσεν τὴν εὐκαιρίαν εἰς πλείστους ἐπιτηδείους ν’ ἀποκτήσωσιν ἀκόπως κέρδη ἀνώτερα ἀσφαλῶς τῶν ὑπὸ τῆς κοινῆς συνειδήσεως δυναμένων νὰ γίνωσι ἀνεκτά. Κατὰ τῆς καταστάσεως ταύτης δὲν ἐβράδυνεν νὰ ἐξεγερθῇ ἡ κοινὴ συνείδησις. Τότε δὲ συνεπείᾳ τῆς πλήρους μεταβολῆς τῶν κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν ὅρων παρέστημεν πρὸ τοῦ φαινομένου τῆς ἀποτόμου καὶ ἀνηθίκου συνθήκης, οἰκονομικῆς ἐπικρατήσεως τῶν μὲν εἰς βάρος τῶν δὲ καὶ ἐντεῦθεν ἀκατασχέτου καὶ ἀνίσου πάλης, μὲ τάσεις πλεονεκτικὰς μεταξὺ τοῦ προτρέξαντος καὶ τοῦ καθυστερήσαντος κερδοσκόπου. Κατὰ τῆς τοιαύτης, λέγω, καταστάσεως καὶ τοῦ τοιούτου κλονισμοῦ τῆς κοινωνικῆς ἰσορροπίας, ἐξηγέρθη παντοῦ ἡ κοινὴ συνείδησις ἡ ὁποία ἐπιτακτικῶς ἠξίωσε τὴν λῆψιν μέτρων νομοθετικῶν κοινωνικῆς ἀμύνης. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορικὴ καὶ αἰτιολογικὴ βάσις τῶν διαφόρων περιοριστικῶν τοῦ ἐμπορίου μέτρων, τὰ ὁποῖα καθιερώθησαν διὰ τῶν νόμων περὶ νοθείας καὶ διὰ κατηγορίας ἄλλων περιοριστικῶν τοῦ ἐμπορίου μέτρων. Τὰ περιοριστικὰ ταῦτα μέτρα δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποφύγῃ καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀπέφυγε οὔτε καὶ ἡ ἡμετέρα χώρα, ἡ ὁποία καὶ διατιμήσεις ἐπέβαλε καὶ νόμους περὶ νοθείας ἐθέσπισε καὶ εἰς ἄλλα μέτρα περιοριστικὰ προέβη, μέτρα κατ’ ἐξοχὴν ἀμύνης. Ἡ περαιτέρω ρύθμισις κανονίζεται ἐν μέρει διὰ τῶν ὑποβαλλομένων σήμερον νομοσχεδίων, θέλει δὲ κανονισθῇ ὁριστικῶς διὰ τῆς ὑποβολῆς καὶ ἐπιψηφίσεως καὶ τοῦ δευτέρου τμήματος τοῦ ἀγορανομικοῦ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχεδίων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν θὰ σᾶς κουράσω, ἀναπτύσσων διὰ μακρῶν τὰ ὑποβαλλόμενα μέτρα. Τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ὑποβάλλω εἶναι καθαρὰ καὶ ἁπλᾶ, προηγοῦνται δὲ αὐτῶν ἐκθέσεις μακραὶ καὶ ἀναλυτικαί, αἱ ὁποῖαι λύουν κάθε ἀμφιβολίαν. Ἀλλ’ ὅσον σύντομος καὶ ἂν θέλω νὰ εἶμαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ σᾶς δώσω τὰς γενικὰς γραμμὰς ἐκ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ὡρμήθη. Τρία εἶναι τὰ ζητήματα τὰ ὁποία κατ’ ἀνάγκην ἀπὸ ἀγορανομικῆς ἀπόψεως ἀπασχολοῦν τὴν Κυβέρνησιν. Πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν διατιμήσεων, δεύτερον τὸ ζήτημα τῆς νοθείας τῶν τροφίμων καὶ ἐν γένει τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ κατὰ τὸ τρίτον λόγον ἔρχεται τὸ ζήτημα τῆς βελτιώσεως τῶν βιωτικῶν ὅρων, τμῆμα τοῦ ὁποίου ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ποιότητος καὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου. Ὡς πρὸς τὰς διατιμήσεις εἶναι φανερὸν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη εἰδικοῦ νόμου διὰ τὸν καθορισμὸν αὐτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων αἱ διατιμήσεις καθορίζονται ἐλευθέρως καὶ δύναται ἡ διοίκησις ὄχι μόνον νὰ τὰς τροποποιήσῃ ἀλλὰ καὶ νὰ τὰς ἄρῃ ἐντελῶς. Τὰς διατιμήσεις ταύτας ἔχων τις ὑπ’ ὄψει, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ ὅτι τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα προὐκάλεσαν ταύτας οὐσιωδῶς μετεβλήθησαν. Σιγά, σιγά, παγιοῦται καὶ παρ’ ἡμῖν τάξις πραγμάτων ἐπιβάλλουσα τὴν ἔρευναν τοῦ ζητήματος, ἐὰν τὰ περιοριστικὰ αὐτὰ μέτρα πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσουν ἰσχύοντα ἐξ ὁλοκλήρου ἢ ἐν μέρει, ἢ ἐὰν πρέπῃ νὰ ἀρθῶσιν ὁλοσχερῶς ἢ ἂν πρέπῃ δοκιμαστικῶς νὰ γίνῃ ἡ τοιαύτη ἄρσις. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν εἶναι ἀκόμη εἰς θέσιν νὰ σᾶς δώσῃ ἐπακριβῶς τὴν λύσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Τὸ ζήτημα πάντως εἶναι δυσχερές, ἐγένετο δὲ δυσχερέστερον καὶ ἐκ τῶν συνθηκῶν αἱ ὁποῖαι προηγήθησαν. Αὐτὴ αὕτη ἡ ἐπιβολὴ τῶν διατιμήσεων, αὐτὴ ἡ ἀνάμειξις τοῦ Κράτους εἰς ὅλας τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις, ἡ ὁποία ὡς μὴ ὤφειλε ἔλαβε ἔκτασιν πολὺ μεγάλην, ἐδημιούργησεν μίαν κατάστασιν ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν εἶναι εὐχερὲς νὰ ἀποφανθῇ τις ἐὰν πρέπῃ νὰ ἄρῃ ἐξ ὁλοκλήρου ἢ ἐν μέρει ἢ πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἰσχὺν τῶν διατιμήσεων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μίαν ὑπόσχεσιν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω, ὅτι ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ βραδύνω νὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ προβῶ εἰς τοιαύτην δήλωσιν συγκεκριμένην διότι τὸ ζήτημα μελετᾶται καί μελετᾶται μάλιστα ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν ἀποτόμους αὐξήσεις. Ὀφείλω μάλιστα νὰ προσθέσω καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι μὲ τὴν ἄρσιν τῶν διατιμήσεων, ὁποτεδήποτε καὶ ἂν γίνῃ καὶ ἐλπίζω δὲν θὰ βραδύνῃ, πρέπει νὰ ἐπακολουθήσουν καὶ μέτρα τοιαῦτα τὰ ὁποῖα θὰ συνεπιφέρουν στενωτέραν ἐπαφὴν τῶν παραγωγῶν μὲ τὴν κατανάλωσιν, ἐπαφὴν μὲ τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν νὰ ἐκλείψουν τὰ μεσάζοντα πρόσωπα ἐπὶ τῷ τέλει ὅπως τὰ κέρδη αὐτῶν μείνουν ὑπὲρ τῆς καταναλώσεως. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς νοθείας, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον ἀπασχολεῖ ὡσαύτως τὴν Κυβέρνησιν, δὲν πρέπει νὰ διαφύγῃ τῆς Βουλῆς ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ κίνδυνον καὶ κίνδυνον μεγάλον κατὰ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ στραφῇ ὁλόκληρος ἡ προσοχὴ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ. Βεβαίως ἐλπίζω πάντοτε ὅτι μὲ τὴν ἄρσιν τῶν διατιμήσεων ὁ ἐκ τῆς νοθείας κίνδυνος θὰ περιορισθῇ οὐσιωδῶς, δεδομένου ὅμως, τοῦτο μὲν ὅτι ἡ ἄρσις τῶν διατιμήσεων εἶναι ἀδύνατον τὸ γε νῦν νὰ ἐπεκταθῇ γενικῶς, τοῦτο δέ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς ὅτι ἡ βουλημία τῶν διαφόρων κερδοσκόπων καὶ ἐκ τῆς κεκτημένης ταχύτητος ὑποβοηθουμένη, θὰ σταματήσῃ ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην, εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ λάβωμεν μέτρα καὶ μάλιστα μέτρα ἂν ἐπιτρέπηται ἡ ἔκφρασις δρακόντεια κατὰ πάσης νοθείας, ἰδίως δὲ κατὰ τῆς νοθείας τοῦ γάλακτος ἡ ὁποία μᾶλλον ἐπικίνδυνος καὶ εὐχερὴς εἶναι. Ἐὰν ἠθέλατε ἴδῃ καταστάσεις τὰς ὁποίας ἔχω ἐνώπιον μου περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καταδικασθέντων ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ διὰ τὴν νοθείαν τοῦ γάλακτος κατὰ τοὺς 2 πρώτους μῆνας τῆς φοβερᾶς ἐπιδημίας τοῦ δαγκείου, ἐὰν εἰς αὐτοὺς τοὺς καταδικασθέντας προσθέσωμεν τὴν ἀπειρίαν τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν, ἐὰν θέλετε ὑπολογίσῃ τὰς ἑκατοντάδας τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι διέφυγον τὴν καταγγελίαν ἢ τὴν καταδίκην, τότε θὰ ἴδητε ὅτι δυστυχῶς ἀσκεῖται παρ’ ἡμῖν, παρὰ τῶν ἀναγκαίων τούτων συντελεστῶν τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, μία ἐπιβουλὴ κατὰ τῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑγείας ἀνυπόπτων θυμάτων ἀπέναντι τῆς ὁποίας θὰ ἐπετέλη βαρύτατον παράπτωμα ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν δὲν ἐλάμβανε μέτρα δραστικὰ πρὸς καταστολὴν ἑνὸς κακοῦ τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖ αὐτὴν τὴν βάσιν τῆς κοινωνίας. Ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα, κύριοι, ὑπάρχουν διατάξεις εἰς ἓν ἐκ τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων. Λαμβάνονται δὲ μέτρα, μέτρα προληπτικὰ, μέτρα ἐντοπισμοῦ καὶ καθορισμοῦ τῶν εὐθυνῶν ἀλλὰ καὶ ποινικαὶ διατάξεις βαρεῖαι διότι τὸ Κράτος εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἀναμειχθῇ διὰ νὰ μεταβάλῃ κατάστασιν ἀληθῶς ἀφόρητον. Αἱ διατάξεις εἶναι βαρεῖαι ἀλλὰ εἶναι ἀνάλογοι τῶν ἐπικρεμαμένων κινδύνων. Προκειμένου ὅμως τὸ Κράτος νὰ λάβῃ μέτρα αὐστηρὰ κατὰ τῶν νοθειῶν, ὀφείλει νὰ πράξῃ παραλλήλως καὶ κἄτι ἄλλο. Ὀφείλει νὰ προλάβῃ κάθε κίνδυνον ἐξ ἐνδεχομένων ὑπερβασιῶν εἴτε ἐξ ἐσφαλμένων ἀντιλήψεων εἴτε ἐξ ὑπερβάλλοντος ζήλου. Διὰ τοῦτο ὑπάρχει διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν συνιστᾶται ἐπιτροπὴ ἐκ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τοῦ Πολιτεχνείου ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ διευθυντοῦ τῆς ὑγιεινῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις ἀναθεωρήσεως τῶν ὁρίων τῆς φυσιολογικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς συνθέσεως τοῦ γάλακτος. Ταῦτα ἐν ὀλίγοις διὰ τὴν νοθείαν. Ἐξετάζων ἤδη τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἀγορανομικῆς τακτικῆς τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἀφορῶν δηλαδὴ τὴν ποιότητα καὶ τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι περὶ τούτου ἀσχολοῦνται ἰδιαιτέρως δύο τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων δηλαδὴ τὸ περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας ἀρτοποιείων καὶ τὸ περὶ ἐλέγχου καὶ ὑγιεινῆς καὶ καθαριότητος τῶν ἀρτοποιείων. Τὸ ζήτημα τοῦτο, δηλαδὴ τὸ ζήτημα τῆς ἐπαρκείας, τῆς ποιότητος, καὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, ὡς ζήτημα συνδεόμενον ἀρρήκτως πρὸς τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἐντεῦθεν πρὸς τὰς ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῶν πολιτῶν, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε δικαίως πάντοτε πάσας τὰς Κυβερνήσεις. Ἡ ἀνάμειξις αὕτη τοῦ Κράτους ἀναφαίνεται ἰδίως κατὰ τὴν πολεμικὴν καὶ μεταπολεμικὴν περίοδον καὶ εἶναι συνέπεια ὄχι μόνον τῆς γενικῆς ἀναπτυχθείσης τάσεως τῆς ἀναμείξεως τοῦ Κράτους εἰς ὅλας τὰς κοινωνικοοικονομικὰς σχέσεις τῆς ἐπηρεασθείσης ἐκ τῆς σοσιαλιστικῆς θεωρίας ἀλλ’ εἶναι συνέπεια καὶ τῆς μεταβολῆς τῶν ὅρων τῆς παραγωγῆς καὶ μεταφορᾶς τοῦ σίτου καὶ ἰδίως παρ’ ἡμῖν ὅπου ὁ πόλεμος μᾶς ἀπέκλεισεν μίαν ἀγορὰν ἡ ὁποία εὑρίσκετο πολὺ σιμά, ἡ ὁποία εἶχε σταθερότητα τιμῶν καὶ τὰ ἐκ τῆς ὁποίας ἔξοδα μεταφορᾶς ἦσαν μικρὰ λόγῳ τῆς μικρᾶς ἀποστάσεως. Αὐτὴ εἶναι ὁ Ρωσσικὴ ἀγορὰ ἡ ὁποία δυστυχῶς ἐκλείσθη μεταπολεμικῶς, τοῦθ’ ὅπερ μᾶς ὑποχρέωσεν ἀναγκαστικῶς νὰ στραφῶμεν εἰς τὰς ἀγορὰς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τοῦ Καναδᾶ τῶν ὁποίων καὶ αἱ δαπάναι μεταφορᾶς εἶναι μεγάλαι καὶ αἱ τιμαὶ κυμαίνονται ὑπερβολικά. Ἀρκεῖ νὰ σημειώσητε τοῦτο, ὅτι ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου 1924 μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1928 αἱ τιμαὶ τοῦ σίτου ἔκαμαν ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις κύμανσιν ἀπὸ 4.94 δολλάρια μέχρις 8.50. Εἶναι βέβαια τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα διαφεύγουν τὰς ἡμετέρας δυνάμεις, ἐφ’ ὅσον οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἡ ἀτομικὴ πρωτοβουλία δύναται νὰ πράξῃ τίποτε. Τώρα ἡ ἀνάμειξις τοῦ Κράτους, εἰς τὰ ἀφορῶντα τὸν σῖτον, δὲν ὑπῆρξε πάντοτε εὐτυχής, διότι καὶ αἱ συχναὶ μεταβολαὶ καὶ αἱ ἐσφαλμέναι ἀντιλήψεις ὑπουργῶν τινῶν συνετέλεσαν ὥστε μέτρα τινά, ἀτυχῆ καὶ ἂν ἐπιτρέπεται ἡ ἔκφρασις τυχοδιωκτικά, νὰ ληφθῶσιν. Τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνα ἕνεκα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὁποίων ὄχι μόνον ἐζημιώθη τὸ ζήτημα, ἀλλὰ καὶ ἤδη συναντῶμεν δυσκολίας προκειμένου νὰ ἔχωμεν ἄμεσα ἀποτελέσματα καὶ τόσον εὐνοϊκὰ ὅσον θὰ ἐπεθυμοῦμεν καὶ ὅσον θὰ τὰ εἴχωμεν ἂν δὲν εἶχον ἐπιβληθῆ τὰ μέτρα ἐκεῖνα. Ἕνα ἀτυχὲς μέτρον τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη, ὑπῆρξεν ἡ ἀπ’ εὐθείας παρὰ τοῦ κράτους προμήθεια σίτου ἡ ὁποία ἐστοίχισεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 400 ὁλόκληρα ἑκατομμύρια. Αἱ ζημίαι αὗται ἦσαν ἀναπόφευκτοι, διότι τὸ κράτος ἀσφαλῶς εἶναι ὁ χειρότερος τῶν ἐμπόρων, εἶναι ὁ ἀνεπιτηδειότερος τῶν ἐπιχειρηματιῶν, εἶναι καὶ τὸ εὐχερέστερον θῦμα τῆς βουλημίας οἱουδήποτε κερδοσκόπου. Πρέπει ἑπομένως νὰ ἐγκαταλειφθῇ πᾶσα σκέψις περὶ προμηθείας τοῦ σίτου ἐκ μέρους τοῦ κράτους καὶ νὰ ἀνατεθῇ ἡ προμήθεια αὕτη ἢ εἰς τοὺς ἀλευρεμπόρους, ὅπως ἐγένετο ἐπὶ δικτατορίας ἢ εἰς τοὺς ἀλευροβιομηχάνους, ὅπως γίνεται σήμερον. Ἐκ τῶν δύο συστημάτων τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν, ἀπεδείχθη ὅτι τὸ δεύτερον εἶναι τὸ προτιμώτερον. Ἡ Κυβέρνησις ἐπιφυλάσσεται, κατόπιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου τούτου, ἐὰν τοῦτο ἤθελε προσκόψῃ, νὰ ὑποβάλῃ καὶ τρίτον σύστημα. Ἐξετάζων, κύριοι, τὰ τῆς Κυβερνητικῆς πολιτικῆς τοῦ ἄρτου, ὀφείλω νά σᾶς καθορίσω εὐθὺς ἀμέσως ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ στηρίζεται ἐπὶ δύο ἀρχῶν τάς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις παντὶ σθένει θέλει ὑποστηρίξῃ. Κατά τὴν πρώτην τῶν ἀρχῶν τούτων εἶναι ἐνδεδειγμένον καὶ ἐπιβεβλημένον ὅπως ὅλαι αἱ τάξεις, αἱ συντρέχουσαι καὶ συμμετέχουσαι εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἄρτου εἴτε τάξεις ἐμπόρων, εἴτε τάξεις ἐργατῶν, εἴτε βιομηχάνων εἶναι, νά περιορίσωσι τά κέρδη αὐτῶν εἰς τά τελευταῖα λογικά ὅρια πρὸς ὄφελος τῆς καταναλώσεως. Κατὰ τὴν δευτέραν ἀρχήν εἶναι ὡσαύτως ἐπιβεβλημμένον, προκειμένου νὰ ρυθμισθῇ ζήτημα τόσον σοβαρὸν καὶ τόσον μέγα ἐξ οὗ ἐξαρτᾶται ὁ τιμάριθμος τῆς ζωῆς καὶ ἡ εὐμάρεια τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ἐνδεδειγμένον, λέγω, ὅπως τὰ συμφέροντα τῶν ὁμάδων ὑποχωρήσουν ἀπέναντι τῶν συμφερόντων τῆς ὁλότητος τῶν πολιτῶν. Τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀρχῶν τούτων ἐπιδιώκουσα ἡ Κυβέρνησις τοῦτο μὲν ταχέως θέλει προβῇ εἰς τὴν νέαν διατίμησιν τοῦ ἄρτου, διότι ἡ ἰσχύουσα ἤδη ὑπολογίζετε ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μικρᾶς παραγωγῆς, τοῦθ’ ὅπερ σπουδαίως ζημιοῖ τὴν κατανάλωσιν, τοῦτο δὲ διότι ὅλαι ἤδη αἱ διαπραγματεύσεις πρὸς ἀνέγερσιν καὶ κατασκευὴν κατ’ ἀρχὰς εἰς Πειραιᾶ, βαθμηδὸν δὲ καὶ εἰς ἄλλας παραθαλασσίους πόλεις, εἰδικῶν ἀποθηκῶν ὑπὸ τὸ ὄνομα σιλὼ ὅπως ἐκεῖ διοχετεύεται ὁ σῖτος ἄνευ ἐργατῶν καὶ ἐκφορτωτῶν κατά τρόπον λίαν ἐπωφελῆ. Διὰ νὰ ἰδῆτε ποίαν σημασίαν ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι ἐνῷ σήμερον ἡ ἐκφόρτωσις ἑνός τόννου στοιχίζει 57 δραχμὰς καὶ κάτι, τὸ ἀνώτατον ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ ἡ εἰς τὰ σιλὼ τοποθέτησις τοῦ σίτου θὰ στοιχίσῃ 12 δραχμὰς καὶ κάτι. Διὰ δὲ τὴν μεταφορὰν τὴν ὁποίαν θὰ ἀναλαμβάνῃ ἡ ἰδία ἐπιχείρησις ἀπὸ τῆς παραλίας ἕως τῶν μύλων θὰ κοστίζῃ 4 δραχμὰς ἀπέναντι 39 καὶ 60, ποῦ κοστίζει σήμερον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ οἰκονομία ἐκ τῆς ἱδρύσεως τῶν σιλώ, ἡ κατασκευὴ τῶν ὁποίων ἐλπίζω νὰ μὴ βραδύνῃ πολύ, ἡ μεγαλυτέρα οἰκονομία, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ θὰ εἶναι ἡ οἰκονομία ἐκ τοῦ ναύλου. Διότι τὰ πλοῖα θὰ χρειάζωνται πολὺ μικρότερον χρονικὸν διάστημα διὰ τὴν μεταφοράν τοῦ σίτου, εἰς τρόπον ὥστε θά λείψουν αἱ λεγόμεναι σταλίαι. Διά νά ἔχητε ἰδέαν τοῦ πράγματος, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ σῖτος ὁ ὁποῖος θά μεταφέρηται ἐντὸς μιᾶς ὥρας διά τοῦ σιλώ, σήμερον ἔχει ἀνάγκην μιᾶς ὁλοκλήρου ἡμέρας. Πλὴν τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις προτείνει τὴν κατάργησιν τοῦ λιμενικοῦ φόρου. Εἶναι ἐνδεδειγμένον, ὅπως θίγωνται διάφοροι ἐπαγγελματικαὶ τάξεις, νά συνεισφέρουν εἰς τά λιμενικά ταμεῖα διά τὴν ἐξυπηρέτησιν ζητήματος τόσον σοβαροῦ. Διὰ νὰ ἐπέλθῃ δὲ καὶ ἐξ αὐτοῦ οἰκονομία κατά 10 λεπτά, ὅπως γνωρίζετε καὶ ἐκ τῆς εἰσηγήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν συνάδελφος πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, προέβη καὶ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τοῦ δημοσίου κατὰ τρόπον ὥστε ἐπῆλθεν ἤδη μείωσις τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου κατά 50 λεπτά. Ἀλλά πλὴν τούτου ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἐγκαινιάζει, ἡ ὁποία καὶ ὑποβάλλεται ἐδῶ διά τῶν νομοσχεδίων τά ὁποῖα ἔχω τὴν τιμὴν νά καταθέσω ἐνώπιον ἡμῶν, ἡ Κυβέρνησις λέγω, ἐφαρμόζει θετικὴν πολιτικὴν τείνουσαν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς μεγάλης ἀρτοποιΐας ἡ ὁποία λόγω τῶν μικροτέρων ἐξόδων παρέχει ἔδαφος εἰς μικροτέρας τιμάς. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, κύριοι συνάδελφοι καὶ διά τῶν διατιμήσεων, θά ἐξασφαλισθῇ σημαντικὴ ὑποτίμησις. Πλὴν τούτου ἡ Κυβέρνησις θὰ παρακολουθήσῃ διὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν ὁλόκληρον τήν κίνησιν τοῦ σίτου, ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς τοῦ σίτου μέχρι τῆς πωλήσεως τοῦ ἄρτου. Θὰ ἐξετάσῃ ὅλα αὐτὰ τὰ στάδια καὶ θὰ ἐκτιμήσῃ πόθεν καὶ πόσα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοικονομήσῃ, Ὡς εἶναι φανερὸν τὴν ὅλην διαχείρισιν τοῦ ζητήματος διακρίνουν τρία στάδια, τὸ στάδιον τῆς κτήσεως τοῦ σίτου, τὸ στάδιον τῆς βιομηχανοποιήσεως τοῦ σίτου καὶ τὸ στάδιον τῆς ἀρτοποιΐας. Ὡς πρὸς τὸ τρίτον στάδιον ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας ὅπως θά ἴδητε ἀναγινώσκοντες τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια διά τῶν ὁποίων ἐνισχύεται δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν μέσων ἡ μεγάλη ἀρτοποιΐα ἵνα ἐκ ταύτης καὶ διὰ ταύτης ἐπέλθῃ ἡ ὑποτίμησις ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ τῶν ἀρτοποιῶν. Ἡ ἀρτοποιΐα ἡ ἐνισχυομένη κατά τάς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου θά συναντήσῃ ἀσφαλῶς ἔξοδα πολὺ μικρότερα ἐκείνων τά ὁποῖα συναντᾶ σήμερον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τρόπου καθ’ ὃν γίνεται ἡ ἐργασία, Θὰ συναντήσῃ, λέγω ἔξοδα μικρότερα ὄχι μόνον διότι διά τοῦ νομοσχεδίου δίδετε τὸ δικαίωμα τῆς νυκτερινῆς ἐργασίας ἡ ὁποία εἶναι ἄπορον διατὶ μέχρι τοῦδε καθηστερήθη, ἀλλά καὶ διότι ἐκ τῶν περιστάσεων αὐτῆς, αὕτη ἀναγκαστικῶς θὰ ἔχῃ μικρότερα ἔξοδα καὶ καυσίμου ὕλης, καὶ ἐνοικίου, καὶ προσωπικοῦ κλπ. Ἀλλά, κύριοι, ἡ Κυβερνητικὴ πολιτική, δὲν στρέφεται μόνον καὶ δὲν ἀποβλέπει μόνον εἰς τά μικρά ἔξοδα. Προβαίνει καὶ εἰς θετικάς ἐνισχύσεις τῶν ἀρτοποιῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ συμμορφωθοῦν πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ νόμου, ἀναγνωρίζουσα ὑπὲρ αὐτῶν ἀτελείας καὶ παρέχουσα διευκολύνσεις πρὸς ἐξεύρεσιν κεφαλαίων καὶ ἀπαλλάσσουσα τοῦ δασμοῦ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τὰ μηχανήματα ἐκεῖνα, ἐάν πρόκειται περὶ ἱδρύσεως ἐργοστασίου ἐκ δέκα τοὐλάχιστον κλιβάνων ἡμερησίας παραγωγῆς κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 15.000 ὀκάδων. Ἐπὶ πλέον δὲ δίδει καὶ ἀτελείας εἴτε πενταετεῖς εἴτε δεκαετεῖς, ἀλλὰ τὰς τελευταίας ταύτας ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι πρόκειται περὶ ἐργοστασίων εἴκοσι κλιβάνων ἡμερισίας παραγωγῆς 40.000 ὀκάδων. Ἀλλὰ τάς εὐκολίας ταύτας κυρίως δὲν κάμει ἡ Κυβέρνησις ἄνευ ἀνταλλαγμάτων, ζητεῖ ἀπὸ αὐτούς, ἀφοῦ πρόκειται νὰ τοὺς ὑποστηρίξῃ, ζητεῖ ἀπὸ αὐτοὺς καὶ ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους παρέχει τὴν συνδρομήν της, ζητεῖ λέγω ὑποτίμησιν τοῦ ἄρτου σημαντικὴν κάτω τοῦ ποσοῦ τῆς ἑκάστοτε διατιμήσεως. Οὕτω ταχέως ἡ πρωτεύουσα καὶ ὁ Πειραιεὺς, πιθανῶς δὲ καὶ ἄλλαι πόλεις, θ’ ἀποκτήσουν, σὺν τῷ χρόνῳ δὲ καὶ αἱ λοιπαὶ πόλεις, διότι καὶ περὶ αὐτῶν προβλέπει ὁ νόμος, θ’ ἀποκτήσουν, λέγω, ἀρτοποιεῖα πρώτης γραμμῆς, καὶ εὐρωπαϊκῆς ἐμφανίσεως, διὰ τῶν ὁποίων ἀναμφιβόλως καὶ μὲ τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν τοῦ χρόνου θά λυθῇ τὸ ὅλον ζήτημα μέχρι τοῦ σημείου τὸ ὁποῖον εὐχόμεθα πάντες. Ταῦτα δὲ πάντα, κύριοι, ἄνευ σχεδὸν οὐδεμιᾶς θυσίας τοῦ Δημοσίου Ταμείου, διότι πρόκειται περὶ ἀφέσεως φορολογίας ἐπὶ πόρων, οἱ ὁποῖοι δὲν θά ὑπῆρχον ἄνευ τῶν ὑποβαλλομένων μέτρων. Διά τῶν μέτρων τούτων δὲν πρόκειται ν’ ἀδικήσωμεν οὐδένα. Πᾶς τις δύναται νά ἐργάζηται, ἐφόσον τὸν συμφέρει καὶ ἐφόσον συμμορφώνεται πρὸς τάς διατάξεις τοῦ νόμου. Διά τῶν μέτρων τούτων θά ζημιώσωμεν μόνον τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν κλιβάνων, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι, ἂν ποτέ τις σκεφθῇ τις ἀσφαλῶς δὲν ξανατρώγουν ψωμί. Ἀλλά καὶ τούτους δὲν θά τοὺς κλείσωμεν αὐθαιρέτως, θά δόσωμεν εἰς αὐτοὺς ὅλας τὰς λογικὰς προθεσμίας διά νά συμμορφωθοῦν πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου καὶ νά σεβασθοῦν ἑπομένως τὴν ὑγείαν τοῦ πολίτου καὶ μόνον μετά πιστοποίησιν ἐπιτροπῆς, θά προβῶμεν εἰς τὸ κλείσιμον αὐτῶν. Τὰ λοιπά ἐργοστάσια, τὰ ὁπωσδήποτε εὐπροσωπότερα, τά ὁποῖα θά δύνανται νὰ βελτιώσουν τὴν παραγωγήν τους, θὰ ἔχουν τάς αὐτάς ἀτελείας, τάς ὁποίας θά ἔχουν τά ἐργοστάσια ἐκεῖνα τῶν ὁποίων τὴν ἵδρυσιν εὐχόμεθα. Ζητοῦμεν τὴν συνδρομὴν ὅλων διά νά ἐπέλθῃ βελτίωσις αἰσθητὴ καὶ συναγωνισμὸς ὁ ὁποῖος θά λύσῃ τὸ ζήτημα. Πάντες καλοῦνται εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὸν συναγωνισμόν, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἐλέγξῃ τὴν Κυβέρνησιν διότι ἐπιδιώκει μέτρα, μέτρα ἐκπολιτιστικά, μέτρα ἐξανθρωπιστικά. Ἡ Κυβέρνησις δὲν θά κάμῃ διάκρισιν μεταξὺ προσώπων, ἀλλά θά προστατεύσῃ τοὺς πάντας, ἐφόσον οἱ πάντες προθυμοποιοῦνται καὶ σέβονται τάς ἀρχάς τοῦ νόμου. Πλὴν τούτου ἱδρύομεν καὶ εἰδικὸν ταμεῖον συνταξιοδοτήσεως καὶ ἐνισχύσεως διά τοὺς ἀνέργους καὶ τοὺς ὁπωσδήποτε ἀσθενεῖς. Ὅπως σᾶς εἶπον, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον τὸ στάδιον τῆς ἀρτοποιΐας ἀλλ’ εἶναι καὶ τὸ στάδιον τὸ ἄλλο, τὸ στάδιον τῆς βιομηχανοποιήσεως καὶ τῆς πωλήσεως τοῦ σίτου Εἰς αὐτὰ τὰ στάδια, ὅπως σᾶς εἶπον, ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν θ’ ἀκολουθήσῃ ὅλας τὰς κινήσεις, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἀρχάς της διότι πρέπει εἰς ὅλας τὰς κινήσεις νά περιορίζῃ τά κέρδη μέχρι τῶν λογικῶν ὁρίων. Μὴν ἀμφιβάλητε ὅτι εἶναι πολλὰ σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα δύναται, καλῶς ἐξεταζόμενα, νά ἐπέλθῃ περικοπὴ τῶν κερδῶν. Καὶ διά νά μὴ μείνῃ καμμία ἀμφιβολία περί τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου τούτων, θὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Ὑπάρχει μία τάξις ἀνθρώπων ἐργαζομένων εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ἄρτου καὶ ὡρισμένως ἡ τάξις τῶν μεταφορέων, ἐκείνων δηλαδὴ οἱ ὁποῖοι μεταφέρουν τὰ ἄλευρα ἐκ τῶν μύλων εἰς τοὺς κλιβάνους. Ὡς πρὸς τὴν τάξιν ταύτην, παρετηρήθη, ἐκ τῶν παρακολουθούντων τά πράγματα, ὅτι αὕτη ἐπλούτισεν ὑπερμέτρως, ἀπεδόθη δὲ ὁ πλουτισμὸς αὐτὸς καί δικαίως, ὄχι μόνον ἀπὸ τάς ὑψηλάς τιμάς τάς ὁποίας εἰσπράττουν διά τὸ ἔργον των εἰς βάρος τοῦ λαοῦ, ἀλλά καί ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν τὴν ὁποίαν κάμουν εἰς βάρος τῶν ἀρτοποιῶν τοὺς ὁποίους, διὰ τῆς παροχῆς πιστώσεων, ἐκμεταλλεύονται ἀνηλεῶς. Τὸ Κράτος κάποτε ἐσκέφθη νά ἐξεύρῃ τρόπον κατά τὸν ὁποῖον θά ἦτο δυνατὸν αὐτὸ τὸ κέρδος νά τὸ ρίψῃ εἰς τὴν κατανάλωσιν καὶ προεκήρυξεν πλειοδοτικὴν δημοπρασίαν διά νά δώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θά ἠδύναντο τά περισσότερα νὰ προσφέρουν. Δυστυχῶς δὲν ἐπραγματοποιήθη τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ καὶ ἐγκατελείφθη καὶ αὐτὸ τὸ μέτρον, ὅπως πλεῖστα ὅσα μέτρα ἐγκατελείφθησαν. Ἀλλ’ ἡ δημοπρασία ἐν τῷ μεταξὺ ἐνεργήθη καὶ ἐνῷ ἐσταμάτησε τὸ ζήτημα, προέκυψε ἐκ τῶν ἐνσφραγίστων προσφορῶν ὅτι μόνον διά τάς Ἀθήνας προσεφέρθησαν δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια ἐτησίως. Ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα κύριοι δὲν εἶναι ἁπλᾶ, προϋποθέτουν μελέτην τοῦ ζητήματος καὶ γνώσεις εἰδικάς. Ὑπάρχουν ὅπως εἶπον διάφορα στάδια καὶ διάφορα σημεῖα ἐμπορικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἀπὸ τῆς παραγγελίας τοῦ σίτου ἐπακολουθοῦν τά κόμιστρα, ἕπονται αἱ ἐκφορτώσεις, αἱ ἀποθηκεύσεις, ναῦλα, βιομηχανοποίησις, ἀρτοποιΐα κλπ. Ὅλα αὐτά εἶναι ἔξοδα τά ὁποῖα συνήθως ὅλα μαζὺ ἐπιβαρύνουν τὴν τιμὴν τοῦ σίτου. Εἰς ὅλα αὐτά μίαν ὑπόσχεσιν ἔχω νά δώσω, ὅτι αἱ ἁρμόδιοι ὑπηρεσίαι θά παρακολουθοῦν ὅλα αὐτά τά ζητήματα, τοῦτο μὲν διά νά μὴ ἀδικήσωμεν οὐδένα τῶν μεσαζόντων προσώπων, τοῦτο δὲ διά νά ὑποχρεώσωμεν τά μεσάζοντα πρόσωπα ὅπως περιορίσουν τά κέρδη των εἰς τά λογικά ὅρια ὑπὲρ τῆς καταναλώσεως. Διά τῶν μέτρων τούτων τά ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον καὶ ὅσα ἄλλα γνωρίζετε ὅπως καὶ ἐκ τῆς εἰσηγήσεως τοῦ συναδέλφου μου, διά τῶν μέτρων τούτων ἐλαττοῦται ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου κατά 110– 112 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Διότι 50 λεπτὰ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκέρδισεν ὁ ἄρτος ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ δασμολογίου, 11 λεπτὰ καὶ κάτι εἶναι ἐκ τοῦ λιμενικοῦ φόρου καὶ 51 λεπτὰ καὶ κάτι θά εἶναι ἡ διαφορά τῶν διατιμήσεων, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ αὔριον θ’ ἀρχίσουν ἐφαρμοζόμεναι. Ἀλλά, κύριοι, ἐδῶ δὲν σταματᾶ τὸ ὅλον ζήτημα. Αἱ τελευταῖαι αὗται ἐλαττώσεις εἶναι ἐλαττώσεις αἵτινες θά πραγματοποιηθοῦν ἀμέσως. Ἀλλά πλὴν τούτων σὺν τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου θά ἔχωμεν καὶ νέας σημαντικάς ἐλαττώσεις τῆς τιμῆς, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς μεγάλης ἀρτοποιΐας. Πλὴν τούτου θά παρακολουθήσωμεν, ὡς εἶπον, τὴν ὅλην κατάστασιν διά νά ἐξοικονομήσωμεν τά πάντα καὶ σᾶς ὑπενθυμίζω καὶ τά σιλὼ ἐκ τῶν ὁποίων πολλά θά κερδίσωμεν. Ὑπάρχει ὅμως, κύριοι, καὶ ἓν ζήτημα ἀπέναντι τῶν ὁποίων δὲν ἔχει νά κάμῃ τίποτε ἡ Κυβερνητικὴ πρωτοβουλία καὶ τοῦτο εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ σίτου εἰς τάς ξένας ἀγορᾶς καὶ κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται βεβαίως νὰ παλαίσῃ. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τοῦτο συμβῇ, θὰ αἰσθάνεται ἑαυτὴν ἀπολύτως ἱκανοποιημένην, διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ σκέπτεται ὅτι ἄνευ τῶν μέτρων τά ὁποῖα, ταύτην τὴν στιγμὴν λαμβάνει, ὁ ἄρτος θά ἐστοίχιζεν ἀκόμη περισσότερον. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ γνωρίζῃ πολὺ καλὰ ὅτι ἐφόσον ἡ ἡμετέρα χώρα δὲν καθίσταται σιτάρκης θά ὑφίσταται πάντοτε τὴν ἐπιρροὴν ἐκ τῶν ξένων ἀγορῶν. Ἀλλά καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἐσταύρωσεν οὔτε θέλει νὰ σταυρώσῃ τάς χεῖρας της. Ἤδη ἡ ὑπογραφεῖσα σύμβασις διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν παραγωγικῶν ἔργων θὰ δώσῃ ἀσφαλῶς ὤθησιν σοβαράν, πρὸς τὴν σιτάρκειαν τῆς χώρας. Ἀλλὰ καὶ δὲν θά παραλήψῃ τίποτε ἄλλο, οὔτε ἄλλως τε εἶναι δυνατὸν ὅλα μαζὶ νά γίνωνται, ἐξ ὅσον θά ἐνεδεικνύοντο διά τὴν ἐξασφάλισιν τῆς σιταρκείας τῆς χώρας, διότι ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἐνισχύσεως τῆς παραγωγῆς καὶ ἑπομένως καὶ τῆς σιταρκείας θά λυθῇ τὸ ζήτημα· εἰς τοῦτο δὲ ἀποβλέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ γνωρίζῃ καλῶς, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλλάς κατ’ ἐξαίρεσιν ὅλων τῶν ἄλλων Βαλκανικῶν κρατῶν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ εἰσάγῃ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τὸ ἥμισυ καὶ πλέον τοῦ ἀναγκαιοῦντος αὐτῇ σίτου, ὁ ἕτερος τῶν συντελεστῶν διά τὴν ἑκάστοτε διατίμησιν θά ρυθμίζεται ἐκ τῶν ἀγορῶν τῶν ξένων, δηλαδὴ ἐκ τῶν τιμῶν μεγαλυτέρων ἢ μικροτέρων εἰς τοὺς ὁποίους θά προστίθενται καὶ τά ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς τά ὁποῖα σημαντικῶς θά μειωθοῦν ὅταν ἡ Ἑλλάς καταστῇ σιτάρκης. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρόν, σοβαρώτατον ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων εἰς τά ὁποῖα ἀποβλέπει ἡ Κυβέρνησις διά τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς ἐκ τῆς ὁποίας καὶ μόνης λύεται τὸ οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικὸν τοῦτο πρόβλημα. Οἱ Ἑλληνόπαιδες πρέπει νὰ διδάσκωνται ἀπὸ τῆς μικρᾶς αὐτῶν ἡλικίας παρά τῶν διδασκάλων αὐτῶν εἰς τὰ σχολεῖα, οἱ ἱερεῖς ἴσως πρέπει νὰ διδάσκουν ἀπὸ τοῦ ἄμβωνος, νὰ κινηματογραφοῦνται διὰ ταινιῶν τῶν ὁποίων θὰ ἔπρεπε διὰ προπαγανδιστικοὺς λόγους, νὰ γίνῃ χρῆσις, διὰ νὰ γίνῃ εἰς ὅλους καταληπτὸν πόσον ἐπιτακτικὴ εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς σιταρκείας τῆς χώρας. Τίποτε δὲν πρέπει νὰ παραλείψωμεν ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ ἐνεδεικνύωντο διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐργασίας. Καὶ ἔχωμεν παράδειγμα μέγα πολὺ σιμὰ ἡμῶν φίλης Δυνάμεως, τῆς Ἰταλίας, ἡ ὁποία κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη διεξήγαγε μετά τόσης ἐπιτυχίας τὸν ἀγῶνα τοῦ σίτου ὅπως καὶ τὸν ἀπεκάλεσαν. Ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς καὶ ἡ βελτίωσις τῆς ποιότητος ἡ ἐπιτευχθεῖσα, πρέπει νά ἀποτελέσῃ παράδειγμα σοβαρὸν διά νά πείσῃ καὶ ἡμᾶς ὅτι πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν ὁδόν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἀπὸ γεωλογικῆς καὶ κλιματολογικῆς ἀπόψεως θὰ συναντήσωμεν ἐμπόδια πολὺ ὀλιγώτερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα συνήντησεν καὶ ἀντιμετώπισεν ἡ φίλη δύναμις ἡ ὁποία εἰς ἀνάλογα μέτρα προέβη. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, τοῦτο πράττουσα, ζητεῖ τάς χείρας ὅλων, εἶναι δὲ ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ δώσωμεν τάς χείρας μας ὅλοι δι’ ἓν ζήτημα τόσον μέγα. Εἶναι τὸ μεγαλύτερον τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἐξετάσῃ ὁ τόπος αὐτὸς. Πρέπει ὅλοι νά πεισθῶμεν ὅτι πρέπει νά ὁπλίσωμεν τάς χείρας τῶν σιτοπαραγωγῶν μὲ τὸ ἄροτρον καὶ τὴν σκαπάνην, διότι ἡ εὐημερία καὶ τὸ μέλλον τοῦ λαοῦ δὲν θὰ ἐξαρτᾶται πλέον ἐκ τῆς σπάθης τοῦ στρατιώτου ἀλλ’ ἔγκειται εἰς τάς νευρώδης χείρας τῶν Ἑλλήνων καλλιεργητῶν. Αὐτὴ εἶναι κυρίως, ὡς πρὸς τὸν ἄρτον μὲ ὀλίγα λόγια, ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ὅ,τι ἀνήκει εἰς κάθε ἕνα τῶν ἐργαζομένων διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ ἄρτου προσώπων, ὅ,τι ἀνήκει ἐντὸς τῶν λογικῶν ὁρίων καὶ τοῦ πρέποντος, θὰ τὸ λάβῃ, ὅ,τι ὅμως ὑπερβαίνει τὰ ὅρια αὐτὰ θὰ δοθῇ εἰς τὸν λαὸν διότι εἰς αὐτὸν ἀνήκει. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπιδιώξῃ νὰ ἱκανοποιήσῃ μίαν ἀξίωσιν θεμελιώδη τοῦ λαοῦ βασικὴν καὶ ἀπολύτως δικαιολογημένην, νὰ φάγῃ δηλαδὴ τὸ ψωμί του ὅσον τὸ δυνατὸν εὐθυνώτερον. Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ εἶναι ἡ Κυβερνητικὴ πολιτική, αὐστηρὰ καὶ δικαία πολιτική, σταθερά ὡραῖα καὶ εἰλικρινής, ὅπως πρέπει νὰ εἶναι πάντοτε ὁσάκις πρόκειται περὶ ἐξουσιοδοτήσεως γενικωτέρων συμφερόντων. Τὴν πολιτικὴν ταύτην θὰ ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις ἀδιαφοροῦσα ἐὰν αὐτὴ πρόκειται νὰ συναντήσῃ οἱαδήποτε ἐμπόδια, δὲν θὰ σταματήσῃ τὸν δρόμον της ἡ Κυβέρνησις, διότι ὄπισθεν αὐτῆς κρύπτεται τυχὸν μία δρὰξ ἀνθρώπων, ἡ ὁποία ὑπούλως σκέπτεται διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Τὴν στάσιν αὐτὴν θὰ τηρήσῃ ἡ Κυβέρνησις, θὰ εἴπῃ αὕτη καθαρὰ καὶ ἀπερίφραστα, ὅτι οἱαδήποτε συμφέροντα ἀτόμων ἢ ὁμάδων οὐδέποτε θὰ θέσῃ ὑπεράνω τῶν συμφερόντων τοῦ συνόλου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Τοῦτο σᾶς ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶναι ἀρκετὸν νομίζω. (χειροκροτήματα).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Ἡ ὑπ’ ἀριθμ. 1 ἐπερώτησις τῆς Ἡμερησίας διατάξεως. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ γενικεύσεως τῆς συζητήσεως. Ἡ συζήτησις γενικεύεται. Ὁ κ. Χριστούλας ἔχει τὸν λόγον.

§84Π. ΧΡΙΣΤΟΥΛΑΣ. Τὸ ζήτημα, κ. Πρόεδρε, τὸ ὁποῖον κατόπιν τῆς σχετικῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν εὐρύτατα ἀνέπτυξαν οἱ προλαλήσαντες κύριοι συνάδελφοι, ἀπησχόλησε πρὸ ὀλίγου τὴν Βουλήν, αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ συγκοινωνιακὸν εἶναι πανελληνίου ἐνδιαφέροντος, διότι εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσι ὅτι εἶναι τὸ οὐσιωδέστερον, ἀποτελεῖ δὲ ἓν ἐκ τῶν στοιχείων ἐκείνων τά ὁποῖα ἀναλόγως τοῦ μεγέθους μὲ τὸ ὁποῖον παρουσιάζονται ταῦτα, τά συγκοινωνιακά δηλαδὴ ζητήματα, ἐμφανίζουν τὴν χώραν αὐτὴν ἐάν καὶ κατά πόσον δύναται νά συγκαταλεχθῇ μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων χωρῶν. Δὲν θὰ ὑπάρξῃ κανεὶς ὁ ὁποῖος θὰ ἀμφισβητήσῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κ. Πρόεδρε ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς συγκοινωνιακῆς, ἡ χώρα ἡμῶν εὑρίσκεται εἰς οὐχὶ παρήγορον κατάστασιν. Δὲν γνωρίζω βεβαίως ὅλα τὰ διαμερίσματα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἔχω ὑπ’ ὄψει τὴν κατάστασιν, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ ἐπαρχία, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι τὴν στιγμὴν ταύτην ἐκπρόσωπος. Ἡ ἐπαρχία Καρδίτσης εὑρίσκεται ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνιακῆς κατατετμημένη καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα τῶν δύο ἐποχῶν τοῦ φθινοπώρου καὶ τοῦ χειμῶνος εἰς τρόπον ὥστε ὁλόκληρα διαμερίσματα αὐτῆς ἐκ δεκάδων χιλιάδων κατοίκων νὰ εὑρίσκωνται ἀποκεκλεισμένα ἐντελῶς. Καὶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συζητεῖται αὐτὸ τὸ ζήτημα, κύριε Πρόεδρε, ὡς ἔχω πληροφορίας, ἤρχισεν ὁ χειμὼν ἐκεῖ, ὁ ὁποῖος φθάνει δυστυχῶς μέχρι τοῦ τέλους Ἀπριλίου καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς ὁ κόσμος αὐτὸς ἄρχεται ἀποκλειόμενος. Καὶ ὅταν, ὡς εἶναι γνωστόν, ὡς ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑπ’ ὄψει της καὶ εἶναι ἀκόμη ἔναυλος εἰς τὰ ὦτα μας ἡ εἰσήγησις τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰσηγουμένου ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως μέτρα συντελεστικὰ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, ὅταν λέγω τὴν στιγμὴν ταύτην, εἶναι γνωστὸν καὶ ἐξ ἀναφορῶν αἱ ὁποῖαι ἀνεγνώσθησαν καὶ ἀνεπτύχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι τὰ διαμερίσματα ἐκεῖνα εὑρίσκονται ὑπὸ τὸ κράτος ἐλλείψεως τοῦ καλαμποκίου, ὄχι τοῦ ἀλεύρου ἢ τοῦ ἄρτου τοῦ λευκοῦ ἢ τοῦ μαύρου, ἀλλὰ τοῦ καλαμποκίου, κύριοι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ μοναδικὴ τροφὴ τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Ἀργιλέας, τοῦ δήμου Γόμφεν καὶ τοῦ δήμου Νεβροπόλεως, τῶν τριῶν αὐτῶν δήμων οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν πληθυσμὸν δεκάδων χιλιάδων, ὡς εἶπον, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ταύτης οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποταμιεύουν τὸ καλαμπόκι διὰ νὰ δύνανται νὰ διέλθωσι τὴν περίοδον αὐτὴν τοῦ ἀποκλεισμοῦ, εὑρίσκονται εἰς τοιαύτην κατάστασιν οἰκονομικῶς, ὥστε οὐδεμίαν ὀκᾶν ἀραβοσίτου ἠδυνήθησαν νὰ προμηθευθῶσιν, ἀπὸ τὴν στιγμὴν αὐτὴν λέγω τὸ ζήτημα τὸ συγκοινωνιακὸν ἀποτελεῖ τὸ οὐσιωδέστερον ζήτημα. Δέον νὰ ληφθῇ κυβερνητικὴ μέριμνα ἵνα εἰδικῶς τὸ διαμέρισμα αὐτὸ προτιμηθῇ εἰς τὰ ὑπὸ κατασκευὴν ἔργα, ἀρχομένων τῶν ἐργασιῶν ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου τὸ ὁποῖον οἱ προλαλήσαντες ἐτόνισαν καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπὸ Καρδίτσης πρὸς Καρπενήσιον. Ἡ ὁδὸς αὐτὴ βεβαίως πρέπει νὰ συνεχισθῇ καὶ μέχρι τῶν σημείων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔθιξαν οἱ κύριοι προλαλήσαντες καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους εὐρύτατα ἀνέπτυξαν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς διότι ἡ ἐπαρχία Εὐρυτανίας ἡ ὁποία συναλλάσσεται μετὰ τῆς Καρδίτσης κατὰ τὸν χειμῶνα εἶναι καὶ αὐτὴ ἀποκεκλεισμένη, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως. Τῆς οἰκονομίας, τουτέστιν τῶν ἀναγκαιούντων πόρων διὰ τῆς παροχῆς εἰς αὐτοὺς ἐργασίας, ὥστε νὰ δυνηθῶσι τὸν ἀραβόσιτον ἐκεῖνον, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις εἰσηγήθη μέτρα τινὰ μειώσεως τοῦ δασμοῦ, νὰ προμηθευθῶσι διότι ἄλλως ἡ μείωσις τοῦ δασμοῦ δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τίποτε, ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν θὰ ἔχωσι τὰ χρήματα νὰ ἀγοράσωσι τὸν ἀναγκαιοῦντα αὐτοῖς ἀραβόσιτον. Διὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀρχίσῃ συντόμως τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι θὰ θελήσῃ τὴν φορὰν αὐτὴν νὰ λάβῃ ἰδιαιτέρως ὑπ’ ὄψιν τὸ διαμέρισμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται πλείστας κακοδαιμονίας ἐπὶ ὁλόκληρον ἤδη τριετίαν. Εὐελπιστῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ ἰδιαιτέρως νὰ μεριμνήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος ἐδείχθη ὁμολογουμένως ὅτι μετὰ μεγίστης στοργῆς ἔχει ἐπιληφθεῖ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τῶν συγκοινωνιῶν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουπαροῦσος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§86Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Ὅταν, κύριοι βουλευταί, ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας ἐπιστεύσαμεν πάντες ὅτι τὸ δάνειον θὰ ἐξήρκη διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐκάλυψεν σχεδὸν τὰ ⅘ τῶν ὁδῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ παρουσιάζεται σήμερον, κύριοι, ἐν ἀναβρασμῷ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος. Παρὰ τὸ λεχθὲν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ ἔλυε τὸ ὁδικὸν ζήτημα τῆς Ἑλλάδος, ἐν τούτοις ὑπάρχουν καὶ δικαίαι ἀξιώσεις ὡρισμένων περιφερειῶν, προκειμένου περὶ περιφερειῶν αἱ ὁποῖαι στεροῦνται συγκοινωνίας καὶ ἄδικαι ἀξιώσεις ἄλλων περιφερειῶν καὶ τοῦτο ἐπειδὴ τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν νέων ὁδῶν τὸν δίδει τὸ συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν τὸ ὁποῖον δυστυχῶς εἶναι ἐν ἀγνοίᾳ τῶν τοπικῶν συνθηκῶν, ὁ δὲ πάσχων Ἑλληνικὸς λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν ἤρχισε νὰ φοβῆται μήπως τὸ δίκαιόν του δὲν θὰ ἐκπληρωθῇ. Ἕνας τοιοῦτος λαὸς εἶναι καὶ ὁ λαὸς τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας ὁ ὁποῖος, παρ’ ὅλας τὰς δηλώσεις τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας κ. Μεταξᾶ, ὅτι θὰ εἶναι ἡ πρώτη γραμμὴ ἡ ὁποία θὰ κατασκευασθῇ, δυστυχῶς εἶδε τὰς ἐλπίδας του μὴ ἐκπληρουμένας ὡς ἐκ τούτου δὲ εἶναι ἀνάστατος καὶ ζητεῖ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποσχέσεων καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ μελετήσῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας τῶν κατοίκων τῆς Μακεδονίας. Ἡ μόνη γραμμὴ ἐκεῖ εἶναι ἡ συνδέουσα τὰ Ἰωάννινα μετὰ τῆς Μακεδονίας διὰ τῆς Κονίτσης. Ἡ ὁδὸς αὕτη θὰ στοιχίσῃ ὀλιγώτερον καὶ τοῦτο διότι ὑπάρχει μία ἁμαξητὴ ὁδὸς καὶ δὲν ὑπολείπεται παρὰ μία ἄλλη ὁδὸς 50–60 χιλιομέτρων, ἐν ἀντιθέσει πρὸς ἄλλας ὁδοὺς αἱ ὁποῖαι θὰ στοιχίσουν ἑκατομμύρια ὁλόκληρα καὶ δὲν θὰ ἐξυπηρετήσουν τοὺς σκοποὺς διὰ τοὺς ὁποίους προορίζονται. Ἡ ὁδὸς αὕτη ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὰς ληστρικὰς ἐπιδρομὰς ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ ἐξυπηρετήσῃ τοὐλάχιστον 3 ἐπαρχίας εἰς τὰς ὁποίας ἡ συγκοινωνία γίνεται δι’ ἡμιόνων. Ἡ ὁδὸς αὕτη ἔχει μεγάλην σημασίαν διότι εἶναι ἡ Ἐγνατία λεγομένη ὁδὸς ἡ συνδέουσα ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων τὴν Ἤπειρον μὲ τὴν Μακεδονίαν. Εὐτυχῶς, κατόπιν τῆς δηλώσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, φαίνεται ὅτι κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως ἡ γραμμὴ αὕτη προτιμηθῇ κατὰ τὴν δευτέραν σειράν. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπεθύμουν ὅπως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐπαναλάβῃ ἅπαξ ἔτι ὅτι θὰ προτιμηθῇ ἡ γραμμὴ αὕτη.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§88Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἀνεπτύχθησαν τὰ τοῦ ζητήματος τῆς συγκοινωνίας ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ἤθελον ὅμως καὶ ἐγὼ νὰ συστήσω ὅπως ἐν τῇ μελέτῃ τῆς δευτέρας σειρᾶς τῶν ἔργων προτιμηθῇ καὶ κηρυχθῇ ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπειγόντων ἡ ὁδὸς Ἀγρινίου–Καρπενησίου ὅπως καὶ ἡ ἐκτέλεσις ὁδοῦ συνδεούσης τὰ Ἰωάννινα μετὰ τῆς Κοζάνης. Ἐὰν δὲν ἔχῃ γνῶσιν τῶν ὁδῶν αὐτῶν ὁ κύριος ὑπουργὸς πρέπει νὰ τῷ ὑποδείξω ὅτι ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τῆς Ἠπείρου καὶ Μακεδονίας εἶναι διακεκομένη καὶ πρέπει μία ὑγειὴς πολιτικὴ νὰ μεριμνᾷ ὄχι μόνον περὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐνισχύσεως τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πόρων αὐτῆς. Ἔλαβον λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὸν λόγον ἵνα παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν ὅπως ἐν τῇ μελέτῃ ταύτῃ ἀναθεωρήσῃ τρόπον τινὰ τὰς ἀνάγκας διότι πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νόμου ἐν τῇ Βουλῇ τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἐλύοντο διὰ Κυβερνητικῆς πράξεως. Εὐτυχῶς πράγματι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἠθέλησεν νὰ θέσῃ εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ τὴν πρέπουσαν τάξιν. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἓξ ἑκατομμύρια τὰ ὑπολογισθέντα διὰ τὴν κατασκευὴν ὅλων τῶν ὁδῶν ἐὰν ἐξευρεθῶσιν, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν πᾶσαι αἱ ὁδοὶ τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἡ Ἑλλάς. Δι’ αὐτὸ ἠθέλησα νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν ὅπως μελετήσῃ καλύτερον τὸ ζήτημα διότι οὐδεμία ὁδὸς δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς τὴν ἀνάγκην τῆς ὁδοῦ Ἀγρινίου–Κραβασαρᾶ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικῆς, διότι μὲ τὴν πρόοδον τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξαν τὰ ὑποβρύχια δὲν δυνάμεθα νὰ ἡσυχάσωμεν μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι δυνάμεθα διὰ θαλάσσης νὰ ἐκτελῶμεν τὰς στρατιωτικὰς μεταφοράς, ἐνῷ μὲ ἀσφαλὲς ἔρεισμα τὸν Ἀμβρακικὸν κ.λ.π. θὰ ἐξυπηρετηθῶσιν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἀλλὰ καὶ ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία τοῦ τόπου.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§90Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ δημοσιευθὲν διάταγμα, ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως συνασπισμοῦ, τὸ περιλαμβάνον τὰς κατασκευαστέας ἐθνικὰς ὁδοὺς εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ σχετικοῦ νόμου περιελάμβανεν τόσας πολλὰς ὁδούς, ὥστε ἐὰν κατεσκευάζωντο ὅλαι θὰ ἐχρειάζωντο πολλαὶ δεκάδες ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου προέρχονται διαμαρτυρίαι καὶ πιέσεις τῶν ἐπαρχιῶν πρὸς προτίμησιν τῶν διαφόρων ὁδῶν, διότι ὅλαι αἱ περιφέρειαι τῆς Ἑλλάδος σκέπτονται ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὅλαι αὐταὶ αἱ ὁδοὶ αἱ ἀναγραφόμεναι ὡς ἐθνικαὶ νὰ περατωθῶσι διὰ δανείου 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ σχετικῷ νομοσχεδίῳ. Ἐὰν παρατηρήσητε τὸν χάρτην τῆς Ἑλλάδος ἀποτελούσης μίαν χερσόνησον θὰ ἴδητε ὅτι μία εἶναι ἡ ἔλλειψις, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία συγκοινωνία μεταξὺ τῆς Ἀνατολικῆς καὶ Δυτικῆς Ἑλλάδος. Ἄλλοτε ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὸ 1920 ὀλίγον πρὸ τῆς πτώσεως αὐτῆς ἐσκέφθη νὰ συνδέσῃ τὴν Ἀνατολικὴν καὶ Δυτικὴν Ἑλλάδα διὰ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς καὶ εἶχε προβεῖ εἰς καταλλήλους ἐνεργείας πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης διὰ τοῦ Λιανοκλαδίου–Καρπενησίου–Ἀμβρακικοῦ κόλπου–Ἄρτης Ἰωαννίνων μέχρις Αὐλῶνος. Ἡ σκέψις αὕτη ἦτο ἡ ὀρθωτέρα, διότι μία γραμμὴ εἴτε σιδηροδρομικὴ εἴτε ἁμαξιτὴ εἶναι, πρέπει νὰ εἶναι τοιαύτης κατευθύνσεως καὶ νὰ διέρχηται διὰ τοιούτων σημείων, ὥστε νὰ ἐξυπηρετοῦνται ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτεραι ἐκτάσεις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐν τῇ σκέψει αὐτοῦ περὶ συγκοινωνίας μεταξὺ τῆς Ἀνατολικῆς καὶ δυτικῆς Ἑλλάδος, προυτίμησε τὴν ὁδὸν Ναυπάκτου–Λιδωρικίου ἐξυπηρετοῦσαν μόνον ἓν τμῆμα τῆς Ἑλλάδος. Ἡ τοιαύτη ἔμπνευσις εἶναι ἀτυχής. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, παρετηρήσετε τὸν χάρτην, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ συντομωτέρα γραμμὴ μεταξὺ Ἀνατολικῆς καὶ Δυτικῆς Ἑλλάδος εἶναι ἡ ἑνοῦσα τὸν Ἀμβρακικὸν καὶ Μαλλιακὸν κόλπον, εἶναι ἡ γραμμὴ ἡ ἀποτελοῦσα τὴν μέσην τῆς Ἑλλάδος, διότι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀποστάσεως εὑρίσκεται εἰς τὸ κέντρον, ἐνῷ ἡ προτιμηθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ γραμμὴ εἶναι παραθαλασσία, δὲν ἐξυπηρετεῖ δὲ παρὰ τὰ βορειότερα τμήματα. Αἱ γραμμαί, αἱ λοιπαί, τῶν ὁποίων οἱ κύριοι συνάδελφοι πρὸ ὀλίγου ἐζήτησαν τὴν κατασκευὴν ἐκ τῶν πρώτων, βεβαίως καὶ αὐταὶ φέρουσι τὴν ἐπικοινωνίαν, συνδέουν τὴν Ἤπειρον μὲ τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν, ἀλλ’ ὄχι τὴν Δυτικὴν μετὰ τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος. Μόνον ἡ γραμμὴ ἡ ἑνώνουσα τὸν Ἀμβρακικὸν μὲ τὸν Μαλιακὸν κόλπον εἶναι ἡ γραμμή, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν τοῦ ὁδικοῦ δικτύου τῆς Ἑλλάδος, ἀδιαφόρως ἐὰν ἡ γραμμὴ διὰ τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν, πρόκειται νὰ ἐπεκταθῇ μέχρι Καρδίτσης. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐκ τῶν πρώτων γραμμῶν—ὅσον ἀφορᾷ τὰς γραμμὰς τὰς ἑνούσας τὴν Ἀνατολικὴν μὲ τὴν Δυτικὴν Ἑλλάδα —τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ προτιμήσῃ εἶναι ἡ Ἀγρινίου– Καρπενησίου–Καρδίτσης, ὁπότε καὶ ἡ Ἀνατολικὴ καὶ Δυτικὴ Ἑλλὰς θὰ ἐπικοινωνήσουν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ ἐγὼ συνιστῶ ὅπως ἡ γραμμὴ αὕτη προτιμηθῇ ἐκ τῶν πρώτων.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§92Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, τῆς κατασκευῆς τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν προσέλαβε ὀξεῖαν μορφὴν διότι, δὲν ὑπῆρχον ἐν ἀρχῇ τῆς ἐκτελέσεως τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν τὰ ἀναγκαιοῦντα χρήματα. Ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας ὁ ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς παρελθούσης Βουλῆς ἀποτελεῖ καύχημα διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία διὰ τοῦ νόμου τούτου ἔλυσε ὁριστικῶς τὸ πρὸ δεκαετηρίδων ὁλοκλήρων ἄλυτον ζήτημα τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, διότι τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν ἐλύετο πάντοτε κατὰ τὸν κωμικώτερον καὶ ἐλεεινότερον τρόπον. Ὑπῆρχον περιφέρειαι ἐν Ἑλλάδι ἀγροτικαί, περιφέρειαι δασικαί, περιφέρειαι κτηνοτροφικαί, αἱ ὁποῖαι ἐπλήρωναν ἑκατομμύρια ὁλόκληρα φόρους καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπὶ δεκαετηρίδας ὁλοκλήρους στεροῦνται συγκοινωνίας καὶ ὑπάρχουν περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι ὀλιγώτερον πληρώνουσι εἰς τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ αἱ ὁποῖαι ἀπέκτησαν ὁδούς, διότι ἔτυχον νὰ ἔχωσιν ἀντιπροσώπους ἐν ταῖς ἑκάστοτε Κυβερνήσεσι ὡς ὑπουργοὺς τοῦτο δὲ εἶναι τὸ παράπονον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τοῦτο ἐξεγείρει τὴν ζήλειαν καὶ φθόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅταν βλέπει εἰς ὁμόρους ἐπαρχίας νὰ ὑπάρχωσι ὅλα τὰ ἀγαθὰ τῆς συγκοινωνίας καὶ εἰς τὰς ἄλλας οὐδεμία συγκοινωνία. Μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν τῶν παραγκωνισθεισῶν εἶναι ἡ μεγάλη πλουτοπαραγωγικὴ περιφέρεια τῆς Θεσσαλίας, ἀνέμενον δὲ σήμερον ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν μᾶς ἀνέπτυξε τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἴδω ἐὰν ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του μεταξὺ τῶν μέτρων αὐτῶν καὶ τὴν ἐγκατάστασιν συγκοινωνίας εἰς τὴν ἀγροτικὴν αὐτὴν ἐπαρχίαν, καθότι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, γνωρίζων καλλίτερον τὴν Θεσσαλίαν, θὰ ἠδύνατο μεταξὺ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα λαμβάνει διὰ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ ἄρτου νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ἐξ αὐτῶν εἶναι καὶ ἡ ἐπίσπευσις τῆς συγκοινωνίας, διότι ἀληθῶς αὕτη ἀποτελεῖ ἕνα τῶν μεγαλειτέρων συντελεστῶν διὰ τὴν εὐθυνωτέραν μεταφορὰν τοῦ σίτου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν σύναψιν τοῦ δανείου διότι ὅπως εἴδομεν τὸ ζήτημα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὁδῶν ἀπετέλεσε ὀξὺ σημεῖον καὶ τοῦτο, διότι διὰ τῶν τετρακοσίων χιλιάδων λιρῶν τῆς προκαταβολῆς Μακρῆ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν ὁδοὶ ἐν Ἑλλάδι, καὶ θὰ ἦσαν εὔλογα τὰ παράπονα καὶ εὔλογος ἡ ἐξέγερσις τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι διψῶσιν διὰ νὰ ἴδωσιν ἀρχομένας τὰς ἐθνικὰς ὁδούς, τὰς ὁποίας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐχάραξεν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι νὰ σπεύσῃ νὰ συνάψῃ τὸ δάνειον τῶν 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν παραγωγὴν καὶ τονώσῃ τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Ἄν δὲν σπεύσῃ, τὰ παράπονα θὰ ἐξακολουθοῦν καὶ θὰ γίνουν ἐντονώτερα, ὡς εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ὅ,τι γίνεται εἰς τὴν Θεσσαλίαν, διότι ὁ Θεσσαλὸς δὲν βλέπει εἰς τὸν πίνακα τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ τὰς ἰδικάς του. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι μία τῶν κυριωτέρων ὁδῶν ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ εἶναι ἡ ὁδὸς Ἀγρινίου–Ἄρτης ἡ ὁποία ἔχει μέγα τμῆμα πεδινὸν ἀπὸ Τρικκάλων μέσῳ Καρδίτσης μέχρι Παλαιοῦ Κάστρου, τὸ ὁποῖον ἐν καιρῷ χειμῶνος κατακλύζεται ὑπὸ τῶν ὑδάτων καὶ καθίσταται ἀδύνατος ἡ μεταφορὰ τῶν γεωργικῶν προϊόντων. Τινὲς ἐμέμφθησαν τοῦ νόμου αὐτοῦ εἰπόντες, ὅτι ἴσως ἀποτελεῖ φενάκην ὁ νόμος αὐτὸς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ 6,000,000 λιρῶν νὰ γίνῃ ὁλόκληρον τὸ ὁδικὸν δίκτυον. Ἀλλὰ παρέλειψαν νὰ ἐνθυμηθῶσι οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 6.000.000 εἶναι σχεδὸν ἀρκετὸν διὰ νὰ συντελεσθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον τὸ δίκτυον τὸ ἐδικὸν καὶ ὅτι διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου τοῦ ψηφισθέντος ὑπὸ τὰς εὐλογίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἐτέθησαν αἱ βάσεις τῆς ἀσφαλοῦς λύσεως τοῦ ὁδικοῦ προβλήματος τῆς Ἑλλάδος, ἐφ’ ὅσον εἶναι γνωστὸν ὅτι ἕκαστον χιλιόμετρον κατασκευαζομένης ὁδοῦ δὲν θὰ εἶχε παθητικὸν εἰς τὸν δημόσιον πλοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐνεργητικὸν διότι θὰ ἐπέφερεν ἔσοδα διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι διὰ τῶν ἑκάστοτε κατασκευαζομένων ὁδῶν θὰ κυκλοφοροῦν αὐτοκίνητα, τὰ ὁποῖα θὰ καταναλίσκωσι περισσοτέραν βενζίνην καὶ ἑπομένως θὰ εἰσπράττῃ τὸ Δημόσιον περισσοτέρους φόρους ὅπως θὰ εἰσπράττῃ καὶ ἀπὸ τὸν φόρον τῶν διοδίων. Πάντα ταῦτα θὰ συντελέσωσι, ὥστε νὰ εἰσπραχθῇ τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς πληρωμῆς τῶν τοκοχρεωλυτικῶν δόσεων τοῦ δανείου, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς πυρὴν καὶ διὰ τὴν σύναψιν ἄλλου νέου δανείου πρὸς ἀποπλήρωσιν ὁλοκλήρου τοῦ ὁδικοῦ δικτύου. Αὐτὴ ἦτο ἡ πρόνοια τοῦ νομοθετήματος τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη. Ὅταν ἐφηρμοσθῇ ὁ νόμος αὐτὸς ἀπὸ τὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εἶχε ἱδρύσει τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας ἀπέσπασε τὰ συγχαρητήρια ὅλων καὶ οὐδαμόθεν ἠκούσθησαν παράπονα διὰ τὴν χάραξιν τῶν ὁδῶν πλὴν ἀσημάντων παραπόνων, διότι ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς καὶ ὅλα τὰ χωρία ἤθελον νὰ εἶχον συγκοινωνίαν, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν ἦτο λόγος εἰς τὸ νὰ συντελέσῃ ὥστε νὰ παρακλίνῃ τὸ συμβούλιον τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἀπὸ τὴν τροχιὰν τὴν ὁποίαν τοῦ ἔθεσεν ὁ νόμος. Ὁ νόμος ἔλεγεν ρητῶς ὅτι αἱ Ἐθνικαὶ ὁδοὶ θὰ συνδέωσι τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, συνεστήθησαν δὲ τότε διὰ νόμου καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα ὁδοποιΐας. Εἰς τὸν ἀντιφρονοῦντα συνάδελφον ἔχω νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἀρτηρία τὴν ὁποίαν ζητεῖ νὰ μεταβάλῃ σήμερον καὶ τὴν ὁποίαν ἐχαράξαμεν τότε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου νόμου, δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ, διότι ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ζητουμένη γραμμὴ ἀποτελεῖ ἀντικείμενον τῆς ἐπαρχιακῆς συγκοινωνίας. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς θέλει νὰ ἑνωθῇ ὁ Ἀμβρακικὸς.

§93Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐὰν ἑνώσητε τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδὸν ἡ ὁποία ἑνώνει τὸν Ἀμβρακικὸν μὲ τὸ Μεσολόγγι τότε θὰ εἰπῇ ὅτι ὅλη ἡ νομοθεσία τὴν ὁποίαν ἐκάματε, εἶναι περισσότερον σχολαστικὴ ἀφ’ ὅ,τι ἐφανταζόμην.

§94Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Ἀμβρακικὸς κόλπος συγκοινωνεῖ διὰ τῆς μεγάλης αὐτῆς ἀρτηρίας διὰ τῆς ὁδοῦ Ἀμφιλοχίας–Ἀγρινίου. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ὁδὸν Ἀγρινίου καθορισθεῖσαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὰ 1918.

§95Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Συμφωνῶ.

§96Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἐκτέλεσις αὐτῆς ἤρξατο, ὅπως ἤρχισε καὶ ἡ μελέτη τῶν ἄλλων τμημάτων τῆς ὁδοῦ ταύτης. Τώρα θέλετε νὰ ἀφίσωμεν τὴν ὁδὸν αὐτὴν καὶ νὰ κατασκευάσωμεν ἄλλην γραμμὴν αὐτῆς;

§97Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐκτὸς τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς ἔχει προνοήσει περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Αὐλῶνος, διὰ τοῦ Ἀμβρακικοῦ πρὸς τὰς Ἀθήνας ἀλλὰ τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν τὸν ματαιώσατε σεῖς, ἀφοῦ δὲ ἐματαιώθη ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς πρέπει νὰ ἀναπληρωθῇ μὲ ἕνα δρόμον. Ὅλα τὰ περιστατικά, τὰ ὁποῖα ἐπέφερον τὴν καταστροφὴν ἐματαίωσαν τὸ ἔργον αὐτό.

§98Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἡ συγκοινωνία τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου μετὰ τῆς Θεσσαλίας γίνεται διὰ τῆς ὁδοῦ τὴν ὁποίαν ἐχαράξαμεν καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἑτοίμην τὴν μελέτην.

§99Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Συμφωνῶ.

§100Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας ἴσως δώσῃ ἀποτελέσματα καλλίτερα ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ὁδοποιΐας. Πρέπει νὰ περιποιηθῶμεν τὸ ταμεῖον αὐτὸ καὶ συνιστῶ εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ περιβάλουν μετὰ στοργῆς τοῦτο καὶ νὰ τὸ προικοδοτήσωμεν ἀρκούντως, διότι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἔχει σχηματίσει ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα θὰ λειτουργήσωσιν καλλίτερον ὅπως συνέβη καὶ μὲ τὸ ταμεῖον τῶν μονίμων ὁδοστρωμάτων τὸ 1922 τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἀποτελέσματα καλὰ ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου καὶ συμφωνῶ μὲ τὴν ἄποψιν ταύτην πληρέστατα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω καὶ πάλιν νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι, ὅτι ἐπειδὴ τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἀναφέρεται μόνον διὰ τὰ Τμήματα τῆς Θεσσαλίας ἀλλὰ δι’ ὅλα τὰ τμήματα τῆς Ἑλλάδος, νὰ σπεύσῃ εἰς νέαν σύναψιν δανείου ὁδοποιΐας, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, παραγκωνίζουσα ἔστω καὶ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν διὰ νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν ἐκεῖνο τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§102Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἶμαι ἀναγκασμένος, κύριοι συνάδελφοι, ἐφ’ ὅσον ἐγενικεύθη ἡ συζήτησις περὶ ὁδοποιΐας...

§103Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως. Παρακαλέσαμεν δι’ ἕνα ὡρισμένον δρόμον καὶ ἐγενικεύθη ἡ συζήτησις.

§104Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν συνάδελφον κύριον Χαβίνην διὰ τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν, ἀλλὰ προσέξας εἰς τὴν συζήτησιν ἀπ’ ἀρχῆς παρηκολούθησα περὶ τίνος πρόκειται καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξακολουθήσω.

§105Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εὐχαρίστως.

§106Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, ὅτι παρακολουθήσας τὴν συζήτησιν ἐξ ἀρχῆς δὲν ἐνόμισα, ὅτι ἠδυνάμην νὰ σιωπήσω, ἀλλὰ θὰ ἀπασχολήσω δι’ ὀλίγον τὴν Βουλὴν διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι ἀξιοθρήνητος εἶναι ὑπὸ ἔποψιν ὁδικῆς συγκοινωνίας ἡ κατάστασις τοῦ νομοῦ Ἕβρου τῆς Δυτικῆς Θράκης, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων ὡμίλησαν περὶ προτάσεως διαφόρων ὁδῶν. Εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ συζήτησιν καὶ κατόπιν τοῦ χαρακτηρισμοῦ ὅστις ἐδόθη περὶ ἐθνικῆς ὁδοῦ ἔχουν ἀναφερθεῖ καὶ ὁδοί τινες τῆς Δυτικῆς Θράκης. Θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὸν ὅπως ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὅτι τελευταίως κατὰ τό συνέδριον τῆς Θράκης τὸ λαβὸν χώραν ἐν Κομοτινῇ τὸ παράπονον καὶ ἡ παράκλησις τοῦ Θρακικοῦ λαοῦ ἔχει διατυπωθεῖ κατὰ τρόπον κατηγορηματικὸν ὅπως προτιμηθῇ μία ὁδὸς μεταξὺ Ὀρεστιάδος καὶ Ἀλεξανδρουπόλεως περὶ ἧς συνηγοροῦσιν πλεῖστοι ὅσοι λόγοι, λόγοι συγκοινωνιακοί, λόγοι ὁροθετικοί, λόγοι συνόρων μεταξὺ Τουρκίας καὶ Βουλγαρίας. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ ὑφίσταται καὶ εἰς ἄλλος λόγος σοβαρώτατος, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει ἀλλαχοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ λόγος τῆς ὑπάρξεως μιᾶς γραμμῆς τῶν Ἀνατολικῶν λεγομένων σιδηροδρόμων, ἥτις ἐξακολουθεῖ κατὰ ἕνα πρωτοφανῆ τρόπον νὰ καταθλίβῃ καὶ πιέζῃ τοὺς πληθυσμοὺς οὓς δῆθεν ἐξυπηρετεῖ καὶ νὰ φέρηται πρὸς αὐτοὺς κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ. Θὰ ἤθελον λοιπὸν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν ὅτι ἡ κατάστασις εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς συγκοινωνίας, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ληστείας, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν δύο συνόρων εἶναι τοιαύτη, ὥστε θὰ ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ συντομωτάτην τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τούτων, αἱ ὁποῖαι ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, θὰ χορηγήσουν καὶ ἄρτον εἰς πεινομένους πληθυσμούς, οἵτινες ἐφέτος ἐξαιρετικῶς, λόγῳ τῆς ξηρασίας, καὶ σιτοδίας εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν ἀπογνώσεως.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σίδερης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§108Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐξ ἀφορμῆς ἐπερωτήσεως τοπικοῦ, εἶναι ὅμως ἀληθὲς καὶ εὐρυτάτου ἐνδιαφέροντος, ἐγενικεύθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας. Φανερὸν εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τοιαύτης ἀφορμῆς νὰ ἀναπτυχθῇ γενικὸν πρόγραμμα ὁδοποιΐας, πρόγραμμα ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων. Ἐὰν δὲ εἰσέλθω, διὰ βραχυτάτων, εἰς γενικωτάτας τινὰς παρατηρήσεις, θὰ τὸ κάμω, διὰ νὰ καταστήσω σαφέστερον τὸ πλαίσιον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐπιθυμῶ νὰ τοποθετήσω τόν, ἂς τὸν ὀνομάσω ἔτσι, βουλευτικόν μου ὀβολὸν διὰ τὴν διαφώτισιν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ κύριον ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς ἐπερωτήσεως. Ὁ περὶ ὁδοποιΐας νόμος καθ’ ὃν τρόπον ὥρισε τὰς ἐθνικὰς ὁδούς, ἐχαρακτηρίσθη ὅτι καθώρισεν αὐτὰς κατὰ τρόπον ἀπολύτως αὐθαίρετον διότι ἐθνικαὶ ὁδοὶ ἐχαρακτηρίσθησαν ὄχι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐνδιαφέρουν τὴν ὁλότητα, ἀλλὰ μόνον αἱ ἑνοῦσαι πρωτευούσας νομῶν. Ἀλλὰ πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἐνδιαφερώμεθα διὰ τὰς ὁδοὺς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι στρέφονται πρῶτον εἰς τὴν ἄμυναν τοῦ Κράτους, δεύτερον εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν πλουτοπαραγωγικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας καὶ τελευταῖον μόνον διὰ τὰς λοιπὰς συγκοινωνιακὰς ἀνάγκας. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ πρῶτον, βεβαίως δὲν εἶναι ἡ παροῦσα περίστασις, διὰ νὰ εἴπω τι. Πρέπει ὅμως ἰδιαιτέρως νὰ τονίσω καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων γίνεται ἢ μᾶλλον πρόκειται νὰ γίνῃ ἐκμετάλλευσις τῶν πλουτοπαραγωγικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας. Βεβαίως εὐκταῖον εἶναι ν’ ἀποκτήσωμεν ὁδούς, διὰ νὰ μεταβαίνωμεν εἰς τὰ κέντρα, εἰς τὰ ὁποῖα θέλομεν, εὐκταῖον εἶναι νὰ ἀσφαλτοστρώσωμεν τὰς ὁδούς, αἱ ὁποῖαι μᾶς ὁδηγοῦν εἰς τὰ χωρία, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ τὴν ἐπείγουσαν ἀνάγκην, δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δικαιολογεῖ τὰ τόσα βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιρρίπτονται ἐπὶ τῶν ὤμων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει πρῶτον νὰ γίνῃ εἶναι, νὰ ἐκτελεσθοῦν αἱ ὁδοὶ αἱ ἐξυπηρετοῦσαι τοὺς πλουτοπαραγωγικοὺς πόρους τῆς Χώρας. Δὲν φθονῶ τοὺς κατοίκους τῆς Πελοποννήσου, διότι ἕκαστος ἐξ αὐτῶν ἔχει τριπλῆν ὁδὸν μεταφορᾶς εἰς τὸν τόπον του, διότι ἔχει τὴν θάλασσαν οὐδέποτε κλυδωνιζομένην ἐν τῷ Κορινθιακῷ οὔτε ἐν καιρῷ χειμῶνος ὥστε νὰ τίθηται ἐν κινδύνῳ ἡ θαλασσία συγκοινωνία, ἔχει τὸν σιδηρόδρομον, κανονικῶς ἐπίσης λειτουργοῦντα, προσθέτει δὲ εἰς τὰς δύο ταύτας ὁδοὺς καὶ τρίτην, τὴν ἁμαξιτήν. Δὲν φθονῶ οὐδὲ τοὺς κατοικοῦντας τῆς ἀντιπέραν τῆς Πελοποννήσου ἀκτῆς, διότι καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν θαλασσίαν ὁδὸν προσέθεσαν, κατὰ προτίμησιν μάλιστα, ὁδόν, ἡ ὁποία ἀνέτως θὰ τοὺς ὁδηγῇ διὰ Ναυπάκτου μέχρι Μεσολογγίου. Ἀλλὰ δικαιοῦμαι ὅμως νὰ ἐρωτήσω, τὶ ἐξυπηρετοῦν ἀπὸ ἀπόψεως ἐκμεταλλεύσεως πλουτοπαραγωγικῶν πόρων ὁδοί, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχουν ἄλλαι, διὰ τῶν ὁποίων ἀνέτως μεταφέρονται οἱ ταξειδιῶται, ἀνετώτατα δὲ καὶ εὐκολώτατα μεταφέρονται τὰ ἐμπορεύματά των; Καὶ διατί, ἀντὶ τῶν ὁδῶν αὐτῶν, νὰ μὴ προηγηθῇ ἡ ἄμεσος κατασκευὴ τῶν ὁδῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι θὰ θέσουν εἰς ἐπικοινωνίαν μὲ τοὺς λιμένας τοὺς ἐξαγωγικοὺς τὰ μέρη ἐκεῖνα τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα παραμένουν ἀνεκμετάλλευτα λόγῳ ἐλλείψεως συγκοινωνιῶν; Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν δικαιοῦμαι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ κάμω σύστασιν πρὸς τὸ παρὸν καὶ εὐχὴν διὰ τὸ μέλλον, νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει αἱ ἀνάγκαι τοῦ τμήματος ἐκείνου τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν θὰ ἐντοπίσω τὴν συμβολήν μου μόνον διὰ τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἀλλὰ θὰ ἐπεκτείνω τὸ ἐνδιαφέρον μου ἢ τὴν σύστασίν μου δι’ ὁλόκληρον ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς Ἑλλάδος, περίπου ἀπὸ τὸ Σόροβιτς μέχρι Ναυπάκτου, ὅλο τὸ μέρος τὸ κείμενον πρὸς δυσμάς, καὶ τὸ ὁποῖον, ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ἔχει γαίας πολυτίμους, ἀλλ’ ἀνεκμεταλλεύτους, δάση παρθένα, ὕδατα ἰχθυοτροφία, ποταμούς, καὶ κτηνοτροφίαν εὔρρωστον. Τὸ μέρος αὐτὸ εἶναι terram Coguita ἀπὸ ἀπόψεως μερίμνης συγκοινωνίας. Εἶναι μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ πληθυσμοὶ ἔχουν τροφὴν μόνον ἐλαχίστην ποσότητα τοῦ καλαμποκιοῦ, ὅπως εἶπε καὶ ἄλλος συνάδελφος καὶ συντροφιὰν τοὺς ἀετοὺς τῶν ὀρέων. Οὐδεμίαν ἐπικοινωνίαν ἔχουν. Καὶ τὰ μέρη αὐτὰ εἶναι ἡ Ἤπειρος, ὁ νομὸς Αἰτωλοακαρνανίας, ἡ Θεσσαλία, καὶ ἡ Δυτικὴ Μακεδονία. Πρὸς τὰ μέρη αὐτὰ νομίζω, ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ στρέψῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν της. Εὐτυχῶς πρὸς τὴν ἄποψιν αὐτὴν τῆς ὑποστηρίξεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πόρων συμβαδίζει πλήρως καὶ ταυτίζεται καὶ ἡ ἄποψις, ἡ ὁποία ἀπό τινος κατὰ πρῶτον ἐξετάζεται, δηλαδὴ ἡ ἄποψις τῆς ἀσφαλείας, μελλοντικῆς ἔστω ἀσφαλείας, τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἡ ἄποψις, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευάζωνται ὁδοὶ εἰς μέρη εἰς τὰ ὁποῖα, διότι δὲν ὑπάρχει ἐπαρκὴς πληθυσμός, δὲν εἰσφέρουν ταῦτα εἰς τὸν δημόσιον θησαυρὸν ὅ,τι ἄλλα μέρη. Εἶναι ἔργον στοιχειώδους δικαιοσύνης, αἱ δαπάναι νὰ κατανεμηθοῦν ἀναλόγως τῶν βαρῶν τῶν φορολογικῶν. Καὶ εἶναι ἔργον δικαιοσύνης νὰ μὴ διατίθενται χρήματα ἐκεῖ ὅπου ἡ εἰσφορὰ τοῦ πολίτου εἶναι πολὺ μικροτέρα ἐκείνης ἀπὸ ἄλλα μέρη...

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πληρώνουν περισσότερα αἱ Θῆβαι.

§110Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὅπου δὲν ὑπάρχει λόγος, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη νὰ προτιμηθοῦν ὁδοί. Ἐντὸς τοῦ πλαισίου αὐτοῦ, διὰ νὰ ἐπανέλθω καὶ παραμείνω ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐπερωτήσεως διὰ τὴν ὁδὸν Ἀγρινίου–Καρδίτσης, ἔχω νὰ προσθέσω τελευτῶν τὰ ἑξῆς. Προχωρῶ πλήρως πρὸς τὴν ἄποψιν τῶν κυρίων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συνδεθῇ ὁ Μαλιακὸς κόλπος μετὰ τοῦ Ἀμβρακικοῦ. Ἐκ τούτου ὅμως οὐδόλως ἕπεται, ὅτι ἡ ὁδὸς ἡ μέλλουσα νὰ συνδέσῃ τὸ Καρπενήσιον μὲ τὴν Καρδίτσα εἶναι περιττή, διότι ἀμφότεραι πρόκειται νὰ δώσουν ζωὴν εἰς ὁλόκληρον πληθυσμόν, διότι ἀμφότεραι πρόκειται νά δώσουν πολύτιμον συμβολὴν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ διότι ἀμφότεραι πρόκειται νὰ ἱκανοποιήσουν πληθυσμοὺς εὑρισκομένους εἰς τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὁ Θουκυδίδης ἐχαρακτήρισεν λέγων ὅτι «Αἰτωλεῖς ἀεὶ σιδηροφορέουσι». Εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ νὰ κατασκευασθοῦν αὐταὶ αἱ ὁδοί. Πρὸς ταῖς ὁδοῖς αὐταῖς εἶναι ἀπαραίτητοι καὶ αἱ ὁδοὶ πρὸς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν. Βεβαίως εἶναι ἀπαραίτητον νὰ κατασκευασθοῦν δρόμοι καὶ εἰς ἄλλα μέρη. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τοῦ ἀπαραιτήτου τῆς κατασκευῆς, ἀλλὰ περὶ τῆς σειρᾶς τῆς κατασκευῆς. Ἂν ἠγόρευσα, δὲν ἠγόρευσα διὰ νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς προτιμήσεως αὐτῆς τῆς σειρᾶς, διότι μόνον οὕτω ὅλαι αἱ ἐκτεθεῖσαι γενικαὶ ἀπόψεις θὰ ἱκανοποιηθοῦν.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φλῶρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§112Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ τμῆμα τῆς Ἑλλάδος τὸ ὁποῖον συγκεντροῖ ὅλας τὰς προϋποθέσεις ἕνεκα τῶν ὁποίων πρέπει νὰ διέλθῃ ὁδός, εἶναι τὸ τμῆμα τῆς Ἠπείρου τῆς ἐπαρχίας Κονίτσης πρὸς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν. Αὐτὸ τὸ τμῆμα, κύριοι συνάδελφοι, ἔχει ὅλα τὰ προαπαιτούμενα ἐκεῖνα διὰ τὰ ὁποῖα ἐπιβάλεται ἵνα ἐκ τῶν πρώτων χαραχθῇ ἡ ὁδὸς αὐτή. Ἔχει ὑψηκαρήνους δρῦς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποτελέσουν ἀληθῆ πλοῦτον, πλοῦτον τοιοῦτον ὥστε νὰ ἀναπνεύσουν ὄχι μόνον οἱ ἔμποροι ξυλείας τετρατρόχων ἀλλὰ καὶ οἱ οἰκοδομοῦντες σπίτια. Ἐκτὸς αὐτοῦ εἶναι τὰ σιτηρὰ τῆς Μακεδονίας, τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας διὰ τῶν ὑποζυγίων καὶ ἔφερον αὐτὰ εἰς μεγάλην τιμήν, ἐνῷ ἐὰν κατασκευασθῇ θὰ εἶναι εὐθηνότερα. Διὰ τοῦτο θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ὁποῖος ἐμερίμνησε σήμερον διὰ τὴν ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τοῦ σίτου, νὰ παρακαλέσῃ τὸν συνάδελφόν του ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἵνα ἐκ τῶν πρώτων προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Ἰωαννίνων–Κονίτσης–Ἀνασελίτσης.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γερογιάννης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§114Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι ἡ ὁδὸς αὐτή, ἡ ἑνοῦσα δηλαδὴ τὴν Θεσσαλίαν, Αἰτωλοακαρνανίαν καὶ Ἤπειρον εἶναι σπουδαιοτάτη καὶ πρέπει νὰ κατασκευασθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων, διότι συνδέει τὰ δύο ἄκρα τῆς Ἑλλάδος.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουρτίδης ἔχει τὸν λόγον.

§116Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου κ. Μανουηλίδου ἐζήτησα τὸν λόγον ὅπως ἀκουσθῇ μία εἰσέτι φωνή. Καὶ τοῦτο μοῦ φαίνεται θὰ εἶναι γνωστὸν καθ’ ὅσον πρόκειται περὶ τῆς μοναδικῆς συγκοινωνίας τοῦ νομοῦ Ἔβρου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐσφηνομένος μεταξὺ δύο προκαλύψεων καὶ ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ὅπως ἔχῃ ἀρτίαν μίαν συγκοινωνίαν. Ἡ ὁδὸς ἄλλωστε αὐτὴ δὲν πρόκειται νὰ χαραχθῇ διὰ πρώτην φοράν, ἀλλὰ πρόκειται ἁπλῶς περὶ τῆς συντηρήσεως τῆς ὁδοῦ, ἔχουσα κατὰ μῆκος τοῦ Ἔβρου ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρουπόλεως μέχρι τῶν ὡραιοτέρων σημείων τῆς Ἑλλάδος, ἔχουσα μῆκος 140–150 χιλιομέτρων καὶ ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην συντηρήσεως, καθὼς εἶδον, καθ’ ὅσον λόγῳ τοῦ ἐξαιρετικοῦ χειμῶνος τῆς Θράκης θὰ κατακλίζουν τὰ ὕδατα τῶν διαφόρων παραποτάμων καὶ χειμάρρων τὰ ὁποῖα χύνονται ἐγκαρσίως εἰς τὸν Ἕβρον, καὶ λόγῳ τοῦ βαρυτάτου χειμῶνος καὶ τῶν ἀφοροτάτων γαιῶν τῆς Θράκης ἡ συγκοινωνία ὄχι μόνον τῆς Θράκης ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων μερῶν γίνεται δυσκολώτατα. Ἑπομένως εἶναι ἀπαραίτητος ἡ συντήρησις αὐτῆς τῆς ὁδοῦ.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαστρατῆς ἔχει τὸν λόγον.

§118Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἡ ἔννοια τὴν ὁποίαν ἔδωσε εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν ὁδῶν ἡ Κυβέρνησις νομίζω ὅτι προέρχεται ἀπὸ παρεξήγησιν. Οἱ δρόμοι δὲν εἶναι μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ συνδέσουν τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ εἷς τῶν προαγορευσάντων. Συμφωνῶ πλήρως μὲ τὸ δίκαιόν των ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ χωρισθῇ τὸ ζήτημα, πρόκειται περὶ πολεμικῶν δρόμων ἢ περὶ Ἐθνικῶν; Ἂν πρόκηται περὶ πολεμικῶν δρόμων βεβαίως εἶναι ἄλλα τὰ στοιχεῖα τοῦ χαρακτηρισμοῦ. Δρόμοι ἐθνικοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τελειοποιοῦν τὴν συγκοινωνίαν, οἱ ὁποῖοι διευκολύνουν τὴν μεταφορὰν τῶν προϊόντων, οἱ ὁποῖοι θὰ πλουτίσουν τὸ Ἔθνος. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν αἱ ὁποῖαι στεροῦνται συγκοινωνίας εἶναι καὶ ἡ ἐπαρχία ἐκείνη ἀπὸ τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προέρχωμαι, ἡ ἐπαρχία Καρυστίας ἡ ὁποία οὔτε βατὸν δρόμον ἔχει. Φαντάζομαι τὰ ὅσα ἐλέχθησαν διὰ τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν δρόμων ὅτι δὲν θὰ ἔχουν καμμίαν ἐπίδρασιν εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἀλλὰ νομίζω ὅτι οὗτος θὰ ἐφαρμόσῃ καὶ ἐκτελέσῃ τὸν νόμον προτιμῶν καὶ τὴν ἐπαρχίαν Καρυστίας.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λύρας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§120Θ. ΛΥΡΑΣ. Εἷς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀνέφερεν ὅτι ἡ Πελοπόννησος συνδέεται μὲ ἁμαξιτὰς ὁδοὺς καὶ διὰ θαλάσσης καὶ σιδηροδρομικῶς, καὶ συνεπῶς αἱ συγκοινωνίαι εἶναι καλαί, ἔκαμεν ὅμως μίαν παράληψιν. Ἐξαιρετικῶς εἰς τὴν Πελοπόννησον ἡ Ἐπίδαυρος Λιμηρὰ συνδέεται διὰ μιᾶς καὶ μόνης ὁδοῦ. Μία καὶ μόνην ἁμαξιτὴν ὁδὸν ἔχει ἡ Ἐπίδαυρος Λιμηρά, τὴν τῆς Μονεμβασίας, Σπάρτης, Τριπόλεως, ἐνῶ ὅλαι σχεδὸν αἱ ἀρτηρίαι αἱ κεντρικαὶ τοῦ κράτους συμπεριελήφθησαν εἰς τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς καὶ ἐνῷ ἡ κεντρικὴ καὶ μόνη ὁδὸς τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ἦτο εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, δὲν ἠξεύρω πῶς, ἴσως διότι εἰς τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν δὲν ἀντιπροσωπεύετο ἡ ἐπαρχία αὕτη, ὁ δρόμος αὐτὸς δὲν συμπεριελήφθη εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ συνεπῶς παρακαλῶ νὰ συμπεριληφθῇ καὶ αὕτη εἰς τὴν σύμβασιν Μακρῆ, διότι μὴ λησμονῆτε ὅτι ἡ Ἐπίδαυρος Λιμηρὰ εἶναι τελείως ἀποκεντρωμένη συγκοινωνιακῶς διότι καὶ θαλασσίως ἐὰν περιβρέχηται τὸ τμῆμα αὐτὸ διὰ θαλάσσης δὲν εἶναι δυνατὸν ἰδίᾳ κατὰ τὸν χειμῶνα νὰ συγκοινωνήσῃ μὲ τὸ κέντρον, εἶναι ἄλλως τε καὶ ἡ μόνη ὁδὸς αὐτή. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ συμπεριλάβῃ καὶ τὸ τμῆμα αὐτὸ τῆς ὁδοῦ τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς εἰς τὴν σύμβασιν, διότι εἶναι ἄδικον πρᾶγμα νὰ παραγκωνισθῇ τὸ τμῆμα αὐτό, ἀφοῦ μάλιστα εἶναι εὐφορώτατον καὶ προσφέρει κατ’ ἀναλογίαν πολλὴν φορολογίαν, εἶναι δὲ καὶ προσοδοφόρον μέρος, παράγει πολλὰ προϊόντα καὶ πολὺ ἐκλεκτὰ καὶ τὰ ὁποῖα δυστυχῶς δι’ ἔλλειψιν συγκοινωνίας δὲν φθάνουν μέχρι τοῦ κέντρου καὶ πωλοῦνται εἰς ἐξευτελιστικὰς τιμάς. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ συμπληρώσῃ μίαν ὁδόν, τὴν ὁδὸν Καλυβίων Πλήτρας ἡ ὁποία εἶναι μόλις τεσσάρων χιλιομέτρων καὶ εἰς μέρος ἐπίπεδον καὶ ἀπαιτοῦνται ἐλάχιστα διὰ νὰ συμπληρωθῇ. Ἐπίσης πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ ἡ ὁδὸς Παλαιᾶς Νεαπόλεως, ἡ ὁποία θὰ συνδέσῃ τρεῖς δήμους ποῦ δὲν ἔχουν κανένα ἄλλο μέσον συγκοινωνίας. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν μελέτην τῆς ὁδοῦ αὐτῆς, διὰ τὴν ὁποίαν αἱ παραπλήσιαι κοινότητες ἔχουν προσφέρει 20.000 ἡμερομίσθια τὸ ἔτος καὶ σκέπτονται νὰ τὴν κάνουν διὰ τοπικῆς ἐργασίας. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν μελέτην.

§121Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀδικία, κύριε Πρόεδρε, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Λοκρίδος ὑπὸ τῆς προγενεστέρας Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν εὐτυχῶς χάρις εἰς τὴν καλὴν θέλησιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἐλπίζω ὅτι θέλει ἐπανορθωθῆ καὶ ἑπομένως ἡ Λοκρὶς δὲν θέλει ἐξακολουθήσῃ νὰ ἀδικῆται, ἢ τουλάχιστον ὅπως ἠδικήθη εἰς τὸ παρελθόν. Ἐλπίζω δὲ ὅτι θὰ ἐπενεχθῶσιν αἱ δέουσαι τροποποιήσεις εἰς τὰς ληφθείσας ἀποφάσεις τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§123Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας ἐκανονίσθησαν ἐθνικαὶ ὁδοὶ καὶ ἐπαρχιακαὶ ὁδοί. Ἀτυχῶς ἐγένετο μία παράλειψις μεγάλη καὶ ὁ νόμος δὲν περιέλαβε τὸ σχετικὸν περὶ τῶν κοινοτικῶν ὁδῶν. Κατόπιν τῆς παραλείψεως αὐτῆς ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε ὑποβάλει σχέδιον νόμου διὰ τοῦ ὁποίου τὸ εἰδικὸν αὐτὸ ταμεῖον διὰ τοῦ ὁποίου κατασκευάζοντο τὰ ἔργα τῶν διαφόρων ὁδῶν τὰς ὁποίας κατασκευάζουν αἱ κοινότητες, ἐπλουτίζετο διὰ 10.000.000 δρ. ἀπὸ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Τὸ σχέδιον νόμου αὐτὸ ἐκρεμμεῖ καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅπως ὑποβάλῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὸ σχέδιον αὐτό διὰ νὰ δυνηθοῦν αἱ κοινότητες αἱ ὁποῖαι κατασκευάζουν ὁδοὺς διὰ προσωπικῆς ἐργασίας, νὰ προχωρήσουν εὐχερῶς εἰς τὸ ἔργον των καὶ διότι ἡ ἐργασία των κινδυνεύει νὰ καταστραφῇ τελείως διότι δὲν δύνανται νὰ κατασκευάσουν τὰ τεχνικὰ ἔργα μόναι των καὶ συνεπῶς νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ἡ πρόοδος τῶν ἐργασιῶν. Αὐτὰ καὶ μόνον εἶχον νὰ εἴπω.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§125Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ εἶμαι λακωνικώτατος, διότι τὸ ζήτημα ἐγενικεύθη τόσον, ὥστε δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅλας τὰς ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. Θὰ ἀπαντήσω μόνον εἰς τὴν εἰδικὴν ἐπερώτησιν. Ἄν ἐξετάσητε τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐκτέλεσις ἤρξατο ἤδη, θὰ εἰδῆτε ὅτι ἀπεφασίσθη νὰ ἐκτελεσθῇ μικρόν τι τμῆμα εἰς τὴν Θράκην, ἕτερον εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, ἕτερον συνδέον τὴν Ἤπειρον μὲ τὴν Θεσσαλίαν, ἄλλο διῆκον ἐγκαρσίως διὰ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος. Ἕν μικρὸν τμῆμα ἀπεφασίσθη νὰ κατασκευασθῇ εἰς τὴν Πελοπόννησον, ἕτερον τμῆμα κάθετον μεταξὺ Λαρίσσης–Φαρσάλων, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τέλος τμήματά τινα ὁδῶν εἰς τὴν Κρήτην. Ἐκ τῆς διανομῆς ταύτης, πείθεταί τις ὅτι τοῦτο ἐγένετο ἀπὸ σκοποῦ ἵνα κατανεμηθῇ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διετέθη ἐκ τῆς προκαταβολῆς ὄχι εἰς μίαν μόνον περιφέρειαν εἰς ἕνα νομόν, εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἀλλ’ εἰ δυνατὸν νὰ κατανεμηθῇ οὕτω πως ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ παράπονον. Ἐλήφθη φροντὶς νὰ γίνῃ ἡ κατανομὴ τῶν ὁδῶν ὅσῳ τὸ δυνατὸν δικαιοτέρα. Συγχρόνως ὅμως, ἐπειδή, δὲν ἐπρόκειτο περὶ διανομῆς κολύβων ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ κατασκευασθῶσιν αἱ ὁδοὶ οὕτως ὥστε νὰ ἀποδώσουν ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερα ὀφέλη, ἀφοῦ κατὰ πρῶτον ἐλήφθη ἡ ἀρχὴ τῆς κατανομῆς, ἐλήφθη κατόπιν ἡ ἀπόφασις νὰ ἐκτελεσθοῦν ἐκεῖναι αἱ ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν συγχρόνως καὶ ἐξυπηρετικαὶ τῆς παραγωγῆς καὶ νὰ εἶχον συγχρόνως καὶ δεύτερον τινὰ σκοπόν, καὶ ἕτερον λόγον προτιμήσεως, στρατιωτικὸν λόγου χάριν. Καὶ ὡς τοιαύτη ὁδός, ἐξυπηρετοῦσα μέρος τῶν Θρακικῶν συνόρων καὶ εὐφορωτάτην χώραν, εἶναι, πρῶτον τὸ τμῆμα τῆς ὁδοῦ Ὀρεστειάδος τοῦ ὁποίου ἀπεφασίσθη ἡ κατασκευή. Τὸ τμῆμα τοῦτο δὲν εἶναι μεγαλύτερον τῶν 50 χιλιομέτρων. Δεύτερον ἀπεφασίσθη ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ τῆς συνδεούσης τὴν Ξάνθην πρὸς τὴν Θεσσαλονίκην, μέσῳ Καβάλλας, διήκουσα κάτωθι τῆς Νιγρίτης καὶ μέσῳ τῶν λιμνῶν τοῦ Λαγκαδᾶ ἵνα φθάνῃ εἰς Θεσσαλονίκην. Ἡ ὁδὸς εἶναι ὄχι μόνον πλουτοπαραγωγικὴ ἀλλὰ καὶ σημαντικωτάτη ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνιακῆς, ἑνοῦσα τὴν Καβάλλαν πρὸς τὴν Θεσσαλονίκην, ἡ δὲ ἐπικοινωνία δυσχερεστάτη σήμερον, ἀφοῦ ὁ ἐκ Καβάλλας ἀναχωρῶν δέον νὰ μεταβῇ δι’ αὐτοκινήτου εἰς τὴν Δράμαν, ὁπότε ἐκτελῶν μέσῳ Σερρῶν τὸν κύκλον τῆς Δοϊράνης κατερχόμενος διὰ Κιλκὶς φθάνει μετὰ κοπιῶδες ταξείδιον εἰς Θεσσαλονίκην. Διὰ τῆς ὁδοῦ ταύτης ὅλη ἡ παραγωγὴ τῆς περιφερείας ἐκείνης θὰ κατέλθῃ, ὄχι διὰ Νιγρίτης ἢ Σερρῶν, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας πρός τὴν Θεσσαλονίκην ἢ τὴν Καβάλλαν. Συνεπῶς ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι ὑπὸ ἔποψιν παραγωγικὴν σημαντικωτάτη. Ἀλλὰ σημαντικωτάτη εἶναι καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, διότι ὡς γνωστόν, πολὺ πλησίον τῶν συνόρων διέρχεται ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ὡς καὶ ἡ σήμερον ὑφισταμένη ἀτελὴς καὶ πολλαχῶς διακεκομμένη ὁδός. Ἔπρεπεν ὅθεν ἀναποτρέπτως νὰ ἐκτελεσθῇ τάχιστα ἡ ὁδὸς αὕτη, ἥτις θὰ ἠσφάλιζε τὸ ἀπρόσβλητον ἀπὸ τῶν συνόρων, τῶν συγκοινωνιῶν Θεσσαλονίκης καὶ Καβάλλας. Ἀπεφασίσθη ἐπίσης ἡ κατασκευὴ τοῦ καθέτου ἐκείνου τμήματος τῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν–Λαρίσσης, τοῦ ἀπὸ Λαρίσσης —Φαρσάλων. Τὸ τμῆμα τοῦτο δὲν εἶναι συντετελεσμένον· ἡ ὁδὸς διέρχεται ἐκεῖ διὰ μέσου ἀγρῶν καὶ συνεπῶς μετὰ τὴν πρώτην βροχὴν διακόπτεται πᾶσα συγκοινωνία μεταξὺ Λαρίσσης καὶ Ἀθηνῶν. Ἄν δὲ τυχὸν ἤθελεν ἐπέλθει οἱαδήποτε ἀνεπάρκεια τῶν σιδηροδρομικῶν μεταφορῶν, τὸ τμῆμα τοῦτο ἀποβαίνει ἀπολύτως ἀναγκαῖον. Ἄλλως τε δὲν εἶναι ὑπερβαλλόντως μέγα καὶ ἔπρεπε τούτου ἕνεκα νὰ προτιμηθῇ. Κατόπιν ἐτέθη τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας. Ἀναμφισβητήτως καὶ ἀπὸ στρατιωτικῆς ἀπόψεως ἀλλὰ καὶ ἀπόψεως ἐκμεταλλεύσεως τῶν δασῶν καὶ τῶν λοιπῶν πόρων, τοῦ τόπου ἐκείνου θὰ ἐνεδεικνύετο ἡ κατασκευὴ ὁδοῦ, ἀπὸ Γουμενίτσης, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς Ἀδριατικῆς θαλάσσης παρὰ τὴν Κέρκυραν διὰ μέσου Ἰωαννίνων πρὸς Καλαμπάκαν καὶ Τρίκκαλα καὶ ἐκεῖθεν πρὸς Βόλον καὶ συνεπῶς πρὸς τὸν Παγασητικὸν κόλπον, θὰ ἐπετυγχάνετο ἡ ἕνωσις τῶν δύο θαλασσῶν, ἣν ἐζήτησεν συνάδελφος κ. Χαβίνης, ὀλίγον ὅμως ὑψηλότερον. Ἡ ἀνάγκη τῆς συνδέσεως τοῦ Παγασιτικοῦ κόλπου πρὸς τὸ ὑπὸ τῆς Κερκύρας προφυλασσόμενον τμῆμα τοῦ Ἀδριατικοῦ πελάγους, ἴσως εἴπουν τινὲς ὅτι δὲν θὰ ἀποβῇ προσοδοφόρος, ὅτι ἡ Θεσσαλία συγκοινωνεῖ ἤδη διὰ Βόλον πρὸς τὴν θάλασσαν καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ συγκοινωνήσῃ καὶ μὲ τὴν Ἤπειρον, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουν συμφέροντα κοινὰ μεταξὺ τῶν δύο τούτων περιφερειῶν. Οὐχ’ ἧττον δὲν πρέπει νὰ νομίζηται ὅτι, ὅπου δὲν ὑπάρχει σήμερον ἐμπόριον καὶ ἀνάγκη ἐπικοινωνίας, ἀφοῦ κατασκευασθοῦν τὰ νέα μέσα τῆς συγκοινωνίας δὲν θὰ ἀναπτυχθοῦν αἱ ἀνάγκαι τῆς συγκοινωνίας καὶ ὅτι δὲν θὰ γίνουν βαθμηδὸν τὰ πτωχὰ σήμερον χωρία ἀνθοῦσαι πόλεις. Δὲν πρέπει νὰ ὁμοιάσωμεν τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος προκειμένου νὰ κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν– Πειραιῶς, ἀνῆλθεν εἰς τὸν παρὰ τὸν Πύργον Παρασκευοπούλου λόφον καὶ ἐκεῖθεν ἐμέτρα τὰς ἀνερχομένας ἐκ Πειραιῶς ἐξ Ἀθηνῶν ἁμάξας, ἵνα κρίνῃ ἂν συνέφερεν ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου. Κατέληξε δ’ ἐν τέλει εἰς ἀρνητικὰ ἀποτελέσματα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἅμα βελτιωθῇ ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τῶν διαφόρων μερῶν, θὰ ἀναπτυχθῇ καὶ ἡ ζωὴ τῶν μερῶν ἐκείνων, ἡ ὁποία σήμερον εἶναι στοιχειώδης. Ἤδη θὰ δικαιολογήσω τὴν ἀπόφασιν τῆς κατασκευῆς τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Μεσολόγγιον ὁδοῦ τῆς ἑνούσης τὸν Σαρωνικὸν κόλπον, πρὸς τὴν ἔξοδον τοῦ Κορινθιακοῦ. Καὶ ἡ ὁδὸς αὕτη ἔχει στρατιωτικὴν σημασίαν διὰ τὴν δι’ αὐτῆς ἐπιτυγχανομένην ταχίστην διὰ ξηρᾶς μεταφορὰν στρατευμάτων, ἐν ᾗ περιπτώσει, δι’ οἱονδήποτε λόγον, θὰ ἠμποδίζετο ἡ θαλασσία μεταφορὰ πρὸς τὰ Ἰωάννινα. Διότι ἡ ἄλλη ὁδός, ἡ διὰ Λαμίας–Καλαμπάκας–Ἰωαννίνων θὰ ἦτο ὑπερβολικὰ δυσχερὴς ὡς ὁδὸς μεταφορᾶς στρατοῦ. Ἀλλὰ καὶ διὰ παραγωγικοὺς λόγους ἔδει νὰ κατασκευασθῇ ἡ ὁδὸς αὕτη, ἀφοῦ τὰ πλούσια ἐκεῖνα μέρη στεροῦνται πάσης συγκοινωνίας ὅπως λ. χ. τὸ Λοιδωρίκιον. Ἀλλὰ καὶ τὸ πρὸς τὴν Ἄμφισσαν ταξείδιον, διὰ τὸ ὁποῖον ταλαιπωρεῖται τις σήμερον μεταβαίνων μέσω Ἰτέας ἢ Μωράλλου διευκολύνεται, ὅπως συντομεύηται καὶ ἡ πρὸς τοὺς Δελφοὺς ὁδός.

§126Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχουν δρόμον.

§127Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶναι ὅμως οὔτε σύντομος, οὔτε ἀσφαλής. Ἐκτὸς τούτων ὅμως ὁ κυριώτερος λόγος δι’ ὃν προετιμήθη ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι ὅτι, ἐλάχιστα τμήματα αὐτῆς εἶναι ἀκατασκεύαστα καὶ συμπληροῦται συνεπῶς διὰ μικρᾶς δαπάνης, ἀξία λόγου ὁδικὴ ἀρτηρία. Εἰς τὸν χάρτην φαίνεται σαφῶς τὸ πρᾶγμα, ἄλλην ὁδὸν ἐξελέξαμεν εἰς τὴν Πελοπόννησον. Αὕτη εἶναι ἡ ἑνοῦσα τὸν Πύργον πρὸς τὸ Ἄργος, τὸ δὲ τμῆμα τὸ ὁποῖον ὑπολείπεται πρὸς κατασκευήν, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ ἕνωσις κεῖται παρὰ τὴν Ὀλυμπίαν καὶ εἶναι ἐλάχιστον. Μὴ νομίσῃ δέ τις ὅτι διὰ τῶν 400.000 λιρῶν τῆς προκαταβολῆς τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσι περισσότερα πράγματα. Καὶ ἡμεῖς γνωρίζομεν τὴν σημασίαν τῆς ὁδοῦ Ἀγρινίου–Καρδίτσης. Ἀλλὰ ἀπορῶ διατὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐπικρίνουν τὰς ληφθείσας ἀποφάσεις ἐνῷ γνωρίζουν ὅτι, ἡ ὁδὸς αὕτη θὰ κατασκευασθῇ κατὰ προτίμησιν ἀμέσως μετὰ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου. Θὰ συνεχισθῇ δὲ ἡ ὁδὸς αὕτη πρὸς βορρᾶν, οὕτως ὥστε νὰ συντελεσθῇ ἡ κάθετος σύνδεσις διὰ τοῦ ὁδικοῦ πλέγματος. Ἄν ὅμως ἠθέλαμεν προτιμήσει κ. συνάδελφοι τὴν ἀπὸ Ἀγρινίου Καρδίτσαν ὁδὸν σήμερον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 400.000 τῆς προκαταβολῆς, ἀσφαλῶς θὰ ἐδαπανᾶτο ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο δι’ αὐτὴν καὶ μόνην τὴν ὁδὸν καὶ συνεπῶς θὰ εὑρισκόμην αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς πολὺ χειροτέραν θέσιν ἀπὸ ἀπόψεως ἐπικρίσεων, ὡς καταλείψας ὁλόκληρον τὴν ἄλλην Ἑλλάδα ἄνευ μερίμνης διὰ νὰ κατασκευάσωμεν μόνον τὴν ὁδὸν ταύτην. Ἐλπίζω ὅτι, τὸ δάνειον θὰ συντελεσθῇ τάχιστα καὶ ὅτι τότε θὰ κατασκευασθοῦν αἱ πλεῖσται τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν συγχρόνως. Διότι ἅμα συντελεσθῇ τὸ δάνειον, θὰ προτιμηθῶσιν αἱ ὁδοί, δι’ ἃς ὑπάρχουν προμελέται καὶ τῶν ὁποίων ἡ συγκοινωνιακὴ σημασία εἶναι μεγίστη, ὡς λ. χ. ἡ τῆς μελλούσης νὰ συνδέσῃ τὴν δυτικὴν Μακεδονίαν, πρὸς τὴν δυτικὴν Ἑλλάδα, ὁδοῦ. Ὅπου λοιπὸν ὑπάρχουν μελέται θὰ ἀρχίσωμεν καὶ τὴν κατασκευήν.

§128ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅπου δὲν ὑπάρχουν;

§129Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅπου δὲν ὑπάρχουν μελέται θὰ ἀναλάβῃ ὁ ἀνάδοχος τὴν ἐκπόνησιν τῶν μελετῶν. Λέγω, ὅπου ὑπάρχουν μελέται, διὰ νὰ δείξω ὅτι σπεύδομεν τὸ ταχύτερον ν’ ἀρχίσῃ ἡ ὁδοποιΐα. Θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω τινὰ περὶ τῶν ἀνατολικῶν σιδηροδρόμων, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὁδοποιΐαν ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ σήμερον περισσότερον καὶ ἐλπίζω ὅτι οἱ περισσότεροι τῶν κυρίων συναδέλφων θὰ μείνωσιν ἱκανοποιημένοι. Ἐλησμόνησα νὰ εἴπω τινὰ ἐν σχέσει πρὸς τὴν κατασκευὴν τῆς ἀπὸ Ἀμφιλοχίας τοῦ Ἀμβρακικοῦ πρὸς τὸ Καρπενήσιον ὁδοῦ. Τὴν ὁδὸν ταύτην δὲν δικαιούμεθα νὰ κατασκευάσωμεν μὴ περιλαμβανομένην εἰς τὸν νόμον τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλὰ καὶ νὰ ὑπῆρχε νόμος, θὰ ἤμην διστακτικὸς, τὸ συμβούλιον δὲ τῶν Δημοσίων ἔργων, ὑπομιμνήσκει ὅτι ἵνα διέλθῃ ἡ ὁδὸς ἀπὸ Ἀμφιλοχίας εἰς Καρπενήσιον ὀφείλει ν’ ἀνέλθῃ σχεδὸν περὶ τὴν κορυφὴν τῆς Πίνδου εἰς ὑψόμετρον δύο χιλιάδων περίπου μέτρων.

§130Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ ὁδὸς Ἀγρινίου πρὸς Καρδίτσαν, εἶναι ἡ αὐτὴ ὁδὸς Ἀμφιλοχίας πρὸς τὴν Καρδίτσαν, συμπίπτουσα ἀπὸ τοῦ Ἀχελώου κατὰ τὰ πλεῖστα μέρη. Δὲν ἐπροσέξατε κύριε ὑπουργέ. Συμπίπτει κατὰ 99%. Δὲν πρόκειται νὰ εἶναι χωριστὴ ἡ διάβασίς της. Μόνον ἀπὸ τὴν ὁδὸν διὰ τῆς Πύλου θὰ διακλαδωθῇ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸν Ἀχελῷον πρὸς τὸν Ἀμβρακικόν, διὰ νὰ συνδέσῃ τὸν πρῶτον λιμένα τοῦ Κράτους μὲ τὸν δεύτερον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως—λυποῦμαι ποῦ δὲν εἶναι παρὼν νὰ μὲ ἀκούσῃ—μᾶς εἶπε ὅτι ὁ πρῶτος δρόμος τῆς Ἑλλάδος ὁ ἑνώνων τὸν Ἀμβρακικὸν μὲ τὸν Μαλιακὸν πρέπει νὰ γίνῃ ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας. Ἐν τούτοις ὁ νόμος περὶ ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ τὸ Διάταγμα τὸ σχετικόν, ἀπαριθμοῦν 198 δρόμους οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ γίνωσιν μὲ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ὁδοποιΐας. Δηλαδὴ οἱ πλέον μικροὶ δρόμοι νὰ γίνωνται ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τὸ Ἐθνικὸν καὶ οἱ πλέον μεγάλοι μὲ τὸ Ἐπαρχιακόν. Αὐτὸ εἶναι ρουσφετολογία ποῦ ἐπεδίωξε ὁ νόμος καὶ αὐτὴν τὴν ρουσφετολογίαν ἔρχεσθε σεῖς νὰ τὴν πραγματοποιήσητε. Γνωρίζομεν ὅτι αὐτὴ ἡ ἕνωσις πρέπει νὰ ἐπέλθῃ διὰ νομοθετικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλομεν πρότασιν νόμου τὴν ὁποίαν παρακαλοῦμεν νὰ υἱοθετήσητε.

§131Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἴμεθα σύμφωνοι.

§132ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη αὔριον τὴν 4.30′ μ. μ. (ὥρᾳ 8.20 μ. μ.)