1927.12.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21Η

ΤΗΣ 14ΗΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1927

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 6 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς 12 Δεκεμβρίου ἐ.ἔ. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς 12 Δεκεμβρίου ἐ.ἔ.).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς 13 Δεκεμβρίου.

§3Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§5Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρεισέφρησε κἄποια παράλειψις εἰς τὸν ψηφισθέντα συμπληρωματικὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς. Παρελείφθησαν οἱ ὑπάλληλοι τῆς Βουλῆς.

§6Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Αἱ ὑπερωρίαι κουράζουν τοὺς ὑπαλλήλους.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων). Μάλιστα, μάλιστα.

§8Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ περιληφθῶσι καὶ οἱ κλητῆρες.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὴ ἡ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς.

§12Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι αἱ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν, ἐν σχέσει πρὸς τὰ νομοσχέδια, κακῶς ἀναγράφονται εἰς τὰ Πρακτικά.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι ἔγιναν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν. Δὲν ὑπεβλήθη καμμία νέα τροπολογία.

§14Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Βουλευτά.

§16Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Εἰς τὰ Πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως ἀναφέρεται ὅτι ὁ βουλευτὴς κ. Εὐριπαῖος διαμαρτύρεται ἐναντίον μου καὶ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος κ. Καμπάνη, διὰ τὴν συμπεριφοράν, τὴν ὁποίαν ἐπεδείξαμεν, ὅτε χθὲς ἢ προχθές, δὲν γνωρίζω, ὑπεστήριζε ἀναφορὰν πλημμυροπαθῶν Πάρου. Παρακαλῶ νὰ δηλώσητε εἰς τὴν Βουλὴν ποία ἦτο ἡ συμπεριφορὰ μου, ἐναντίον τῆς ὁποίας διεμαρτυρήθη ὁ κ. Εὐριπαῖος. Ὅτε ἐζήτησεν οὗτος νὰ λάβῃ τὸν λόγον διὰ νὰ ὁμιλήσῃ ὑπὲρ τῶν πλημμυροπαθῶν, ἐζητήσαμεν καὶ ἡμεῖς τὸν λόγον, οὐχὶ διὰ νὰ καταπνίξωμεν τὴν φωνήν αὐτοῦ, τὴν δικαίαν, ἀλλὰ διὰ νὰ τὸν ἐνισχύσωμεν καὶ νὰ παρακαλέσωμεν μαζὺ μὲ αὐτὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ παράσχῃ τὴν συνδρομήν της εἰς τοὺς συμπολίτας μας Παρίους. Δι’ αὐτὸ ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς νὰ καλέσητε τὸν κ. Εὐριπαῖον νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ διὰ ποίαν συμπεριφορὰν διεμαρτυρήθη ἐναντίον μας.

§17Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι διεμαρτυρήθην διὰ τὴν συμπεριφορὰν τοῦ βουλευτοῦ κ. Δερλερέ, ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ φωνάξουν καθ’ ἣν στιγμὴν ἤθελον νὰ ὁμιλήσω ὑπὲρ τῶν σεισμοπαθῶν Μήλου καὶ Μυκόνου.

§18Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Μάθετε ὅμως, ὅτι ὁ Πρόεδρος ἀφαιρεῖ τὸν λόγον καὶ ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα διατείνεσθε, εἶναι ἀσύστατα. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς Κανονισμὸς ἀπαγορεύων καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ λάβωμεν τὸν λόγον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διορθωθοῦν τὰ Πρακτικὰ συμφώνως πρὸς τὰς γενομένας παρατηρήσεις. Μένετε ἥσυχοι. Ἀνακοινῶ τὰ ἑξῆς: Ἐπιτροπὴ κατοίκων Οἰτύλου διαμαρτύρεται ἐντόνως δι’ ἐξακολούθησιν νοθείας ἐλαίου καὶ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως ληφθῇ μέριμνα πρὸς περιστολὴν αὐτῆς. Ἡ Συνέλευσις τῆς διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀναβάλουν τὴν περαιτέρω συζήτησιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων μέχρις οὗ, ὡριμωτέρα μελέτη τῶν ἐκπαιδευτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας μας ἐπιτρέψῃ τὴν λῆψιν μέτρων, ἀνταποκρινομένων εἰς τὰς πραγματικὰς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνάγκας. Σύνδεσμος ὑπαλλήλων Ἑστιατορίων καὶ Ζυθεστιατορίων Ἀθηνῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν κατάφωρον ἐπίθεσιν τοῦ Κράτους ἐναντίον ἐργατικῶν ὀργανώσεων καὶ τὴν καταπάτησιν τῶν στοιχειωδεστέρων συνδικαλιστικῶν ἐλευθεριῶν. Ὁ Βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Φ. Μοσχούλας καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἐξ Ἀρκαδίας καταγομένων καὶ ἐγκατεστημένων ἐν Καλάμαις ἱδρυτῶν τοῦ ἱεροῦ ναοῦ Ἅγιος Δημήτριος, διαμαρτυρωμένων διὰ τὴν παράνομον καὶ ἀντισυνταγματικὴν δίωξιν τῶν ἰδιοκτητῶν του. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Ζαγορᾶς παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως ἐκδοθῇ διάταγμα περὶ χωρισμοῦ τῶν ἐπαρχιῶν Βόλου, Σκοπέλου καὶ Ἁλμυροῦ καὶ ἐπανασυστάσεως τοῦ Νομοῦ Μαγνησίας μὲ ἕδραν τὸν Βόλον. Ἡ ἐργατικὴ βοήθεια Καβάλλας διαμαρτύρεται διὰ τὰ μεσαιωνικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, εἰς βάρος τιμίων ἐργατῶν, ἀγωνιστῶν τῆς ἐργατικῆς τάξεως κλπ. Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. Μάρκου καταθέτει τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν ὑποδίκων φυλακῶν Κομοτινῆς, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἀπὸ τριετίας προφυλάκισίν των, λόγῳ ἐλλείψεως ἀπαρτίας Ἐφετῶν τοῦ εἰδικοῦ Ἐφετείου Θράκης. Ὁ Βουλευτὴς κ. Δ. Μπούκουρας καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῶν συνεταιρισμῶν Ἀμαλιάδος, δι’ οὗ παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπαναφέρῃ ἐν ἰσχύϊ Ν. Δ. περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας. Ὁ ἴδιος Βουλευτὴς κ. Δ. Μπούκουρας καταθέτει ἀναφορὰν χαλαζοπλήκτων κατοίκων Καραζούλας, διαμαρτυρομένων διὰ τὴ μὴ εἰσέτι ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματός των. Ὁ Βουλευτὴς κ. Κ. Ναυπλιώτης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς Κοινότητος Λευκῶν–Πάρου αἰτούντων ἀποζημίωσιν, λόγῳ καταστροφῆς τῶν κτημάτων των ἐκ γενομένης πλημμύρας τῆς 9 Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον Πολυγύρου καὶ Κοινοτικὰ Συμβούλια Πορταριᾶς κλπ. διαμαρτύρονται ἐντόνως κατὰ ἀδικαιολογήτου ἀντικαταστάσεως Νομάρχου Χαλκιδικῆς Στελλάκη. Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. Μάρκου ὑποβάλλει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Οἰνεμπόρων κλπ., παρακαλούντων, ὅπως τροποποιηθῇ τὸ διάταγμα περὶ ἐμπορίου οἴνου καὶ προστασίας οἰνοπαραγωγῆς. Ὁ Βουλευτὴς κ. Φ. Μούσχουλας ὑποβάλλει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Κορίνθου περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου εἰς τὴν πόλιν Κορίνθου. Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. Ἰωαννίδης ὑποβάλλει αἴτησιν τοῦ ἐν ἀποστρατείᾳ Ταγματάρχου πεζικοῦ Φωτίου Βαλαβάνη. Τὸ Συμβούλιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ὠδείου ζητεῖ νὰ ψηφισθῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς τελῶν διὰ τὴν συντήρησιν δημοσίων κήπων κλπ. Ὁ κ. Θ. Νικολούδης (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) καταθέτει τὰ κάτωθι Νομοσχέδια. 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 8ης Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 2ας Φεβρουαρίου 1926 περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 18 Ὀκτωβρίου 1925 Ν.Δ. «περὶ ἐγκρίσεως δρ. 1.400.000 διὰ τὴν ἀγορὰν πίνακος τοῦ Ἕλληνος ζωγράφου Θεοτοκοπούλου». 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 8ης Νοεμβρίου 1925 περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 12ης Αὐγούστου 1926 περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νόμου 521 «περὶ ὀργανώσεως τοῦ Σχολείου τῶν καλῶν Τεχνῶν». 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 8ης Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 17ης Ἰουλίου 1926 «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων δι’ ἀγορὰν ἔργων τέχνης τοῦ ζωγράφου Κρατσάϊζεν». 4) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 14)15 Ἀπριλίου 1626 περὶ τροποποιήσεως τῆς παραγράφου 11 τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Ν.Δ. τῆς 29ης Ἰουλίου 1925 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 30 Μαρτίου 1925 «περὶ ἐκτελέσεως γνωμοδοτήσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, ἀφορωσῶν τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Θρησκευμάτων κλπ. 5) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Νοεμβρίου 1926 Ν.Δ. περὶ ἀποδόσεως εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῶν κατὰ τὰς διατάξεις περὶ Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης περιελθόντων αὐτῇ κτημάτων καὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΓΥΙΔʹ περὶ Γεν. Ἐκκλ. Ταμείου καὶ τοῦ Ν.Δ. τῆς 17ης Δεκεμβρίου 1923 «περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων». 6) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ὀκτωβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Ἀπριλίου 1926 «περὶ ἐπεκτάσεως τῶν διατάξεων τοῦ Καταστατικοῦ Νόμου τῆς Αὐτοκεφάλου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῆς Μητροπόλεως Ἰωαννίνων. Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 1ης Ἰουνίου 1926 Ν.Δ. περὶ συστάσεως ὑπηρεσίας ὑποβρυχίων». Ὁ κ. Ν. Βελέντζας (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει νομοσχέδια. 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 21 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῶν περὶ Ἐπιμελητηρίων νόμων καὶ 2) περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ ἐμπορίου οἴνου καὶ προστασίας τῆς οἰνοπαραγωγῆς. Ὁ κ. Α. Ἰωαννίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων». Ὁ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. περὶ προστασίας τοῦ οἴνου καὶ τῆς οἰνοπαραγωγῆς». Ὁ κ. Ι. Μεταξᾶς (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμου 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως συμπληρωματικῆς μελέτης καὶ κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ Δούσιας–Γκούρας. 1) περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως συμβάσεως μελέτης καὶ κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ Πρεβέζης–Μαργαριτίου καὶ τὴν συμπλήρωσιν τῆς μελέτης διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Κάντζα Λέχοβα–Νικολέτσι καὶ 3) περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 6 Σεπτεμβρίου 1925 Ν.Δ. περὶ προσθήκης εἰς τὸν πίνακα τῶν κατασκευάσεων ὁδῶν τοῦ νόμου 1074. Ὁ κ. Φ. Μοσχούλας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Α. Μάρκου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως Ν.Δ. 20)26 Νοεμβρίου 1925 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Νόμου 2948». Ὁ κ. Ν. Βελέντζας (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπιβολῆς τελῶν ἐν Ἀθήναις διὰ τὴν συντήρησιν δημοσίων κήπων καὶ ἐνίσχυσιν καλλιτεχνικῶν ὀργανισμῶν».

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι σύμφωνος νὰ ἀναβληθοῦν αἱ ἀναφοραί.

§21Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ἔχει ὑποβληθῇ μία πρότασις διὰ τὰ σπορέλαια. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἄν εἶναι δυνατόν, πρὸ τῆς λήξεως τῶν Ἐργασιῶν, νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτων.

§22Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὁλόκληρος ὁ παραγωγικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος πάσχει δεινῶς. Ὑπάρχουσι ἀναφοραὶ ἐπανειλημμέναι διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο. Νὰ παραπεμφθῇ τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνῶ καὶ ἀποδέχομαι τὴν πρότασίν σας.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀνακοινώσω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅτι ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία ἔχει παρασκευάσει τὸ σχετικὸν Διάταγμα. Λόγῳ τῆς σπουδαιότητος τοῦ ζητήματος εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐγκριθῇ τοῦτο ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ συνέλθῃ αὔριον καὶ θὰ λάβῃ ἀποφάσεις.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐνεκρίθη, ἀπὸ μηνὸς καὶ πλέον, εἰς τὸ Πανελλήνιον ἐλαιουργικὸν συνέδριον, ἡ Κυβέρνησις δὲ φροντίζει νὰ προστατεύσῃ τοὺς βιομηχάνους καὶ ὄχι τοὺς ἐλαιοπαραγωγούς.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζω, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ἀφοῦ τοὺς ἀνεκοίνωσα ὅτι αὔριον θὰ λάβῃ ὁριστικὴν ἀπόφασιν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, πρέπει νὰ μείνουν ἥσυχοι. Ἡ βραδύτης ἐπῆλθεν, διότι παρέστη ἡ ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ἡ γνώμη καὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων.

§27Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐγώ, Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ προσθέσω, ὅτι ἀποδίδομεν εἰς τὸ ζήτημα κεφαλαιώδη σημασίαν.

§28Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι διατεθειμένος νὰ δηλώσω, ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εὑρίσκω ἀπολύτως δικαιολογημένην τὴν ἀξίωσιν νὰ ληφθῇ περὶ τούτου μία ὁριστικὴ ἀπόφασις. Πρόκειται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα.

§29Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Τὰς γνώμας σας τὰς ἀνεπτύξατε εἰς τὸ ἐλαιοπαραγωγικὸν Συνέδριον. Ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν καταλήξετε εἰς ἀποφάσεις, θὰ ζητήσωμεν νὰ φέρωμεν ἰδικήν μας πρότασιν (Θόρυβος καὶ φωναί, ὥστε δὲν ἀκούεται τί λέγεται).

§30Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Εἶναι βαρύτατον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, Κύριε Πρόεδρε.

§31ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί δὲν διαμαρτύρεται ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτό;

§32Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Ἐπερρίφθη μία μομφὴ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§33Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀπησχόλησε καὶ τὴν προηγουμένην, ἐπὶ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν Ἐλήφθη δὲ τότε ἀπόφασις νὰ μὴ γίνεται ἀνάμιξις σπορελαίου εἰς τὰ ἔλαια καὶ νὰ πωλοῦνται ταῦτα ἀναμεμιγμένα, ἐκτὸς ἐὰν ἡ ἀνάμιξις γίνῃ παρὰ τῶν ἰδίων τῶν παραγωγῶν ὁπότε νὰ δηλοῦται παρ’ αὐτῶν ἐπαρκῶς ὅτι τὸ ἔλαιόν των εἶναι ἀναμεμιγμένον μετὰ σπορελαίου. Ἐγένετο ὅμως τότε ἡ παρατήρησις, περὶ αὐτῶν τῶν παραγωγῶν, ὅτι, ὅταν ἐπιτραπῇ ἅπαξ ἡ ἀνάμιξις, θὰ γίνεται κατάχρησις καὶ οὕτω τὸ ἔλαιον θὰ εἶναι ἀναμεμιγμένον καὶ δὲν γνωρίζομεν τί ποσοστὸν σπορελαίου θὰ περιέχεται ἐν αὐτοῖς. Διὰ τοῦτο, χάριν τῆς προστασίας τῆς ἐλαιοπαραγωγῆς, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἕν μέτρον. Ἄν τὰ ἔλαια, δηλαδή, θὰ εἶναι ἀναμεμιγμένα μὲ σπορέλαια ἢ ἄν θὰ εἶναι καθαρὰ ἔλαια. Τὸ ἐμπόριον δὲν ζημιοῦται, διότι θὰ κάμουν μόνοι οἱ παραγωγοὶ τὴν ἀνάμιξιν, ἡ ὁποία οὕτω θὰ ἔχῃ σαφῶς δηλωθῆ.

§34Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Οὐδεμία βλάβη εἰς τὸ ἐμπόριον γίνεται.

§35Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν θέλουν οἱ παραγωγοὶ νὰ κάμουν ἀνάμιξιν, ἄς τὴν κάμουν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως, διότι θὰ γίνῃ νοθεία. Εἶναι ἡ μόνη λύσις, ἡ ὁποία προστατεύει καὶ τὸ ἐμπόριον ἐπαρκῶς καὶ τοὺς παραγωγούς.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Χαίρω πολύ, διότι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καταλήγει εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξε καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ὀρθὴ λύσις. Οἱ παραγωγοὶ δὲν ζητοῦν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μὴ πωλῆται τὸ προϊόν των ἀναμεμιγμένον μὲ ἄλλας οὐσίας, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ εἶναι καλαὶ καὶ εὐθηνότεραι, ἀλλὰ μὲ τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ ν’ ἀναμιγνύουν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι τὸ προϊόν των καὶ ὄχι οἱ ἐμπορευόμενοι. Τὸ συμπέρασμα λοιπὸν τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθώτερον ὡς ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πείρας ἀπεδείχθη.

§37ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀκούομεν.

§38Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις θὰ εἴπω. (Θόρυβος).

§39ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τελειώνωμεν, Κύριε Πρόεδρε.

§40Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Νὰ προχωρήσωμεν, Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν.

§41Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ σημειωθῇ, Κ. Πρόεδρε, καὶ τὸ ἑξῆς: Καθ’ ἣν ἐποχὴν διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπρόκειτο νὰ ληφθῇ ἡ ἀπόφασις περὶ τοῦ ἐὰν πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν ἢ νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ἐλαίου. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἐπετράπη ἐπὶ τέλους ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ ἐλαίου, ἐγεννήθη τότε τὸ ζήτημα ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ν’ αὐξήσῃ ἡ τιμή του. Καὶ δὲν ἐπετράπη ἡ ἀνάμιξις. Ἡ περαιτέρω ἐξέτασις τοῦ ζητήματος ἀπέδειξεν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις τῶν ἐλαίων. Ὅστις ἐκ τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν θέλει ν’ ἀναμίξῃ τὸ ἔλαιόν του, ἂς τὸ ἀναμίξῃ, μόνον ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους ὅμως νὰ πωλῆται καθαρὸν ἐφ’ ὅσον δὲν ἀνεμίχθη ἀπὸ τοὺς ἐλαιοπαραγωγούς. Προσθέτω δὲ καὶ πάλιν, ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει νὰ βλάψῃ οὔτε τὸ ἐμπόριον οὔτε τὴν παραγωγήν.

§42Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Θέλομεν νὰ γνωρίζωμεν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν θὰ τακτοποιηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς διακοπῆς.

§43Α. Θ. ΖΑΪΜΗΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα θὰ ἔλθῃ αὔριον εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον θὰ λάβῃ ὁριστικὴν ἀπόφασιν (χειροκροτήματα).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων.

§45Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς Ἡμερησίας διατάξεως, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπαναφέρω τὴν παράκλησιν, ἵνα προταχθῇ πρὸς συζήτησιν τὸ καὶ σήμερον ὑπ’ ἀριθ. 5. ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει νομοσχέδιον, «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν Ἐφημερίδων». Πρὶν ὅμως γίνῃ δεκτὴ ἡ παράκλησίς μου αὕτη, θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταστήσῃ γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν τὶ σκέπτεται περὶ τῆς ἐξακολουθήσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, διότι κατόπιν τῆς δηλώσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὅτι πρόκειται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς νὰ διακοπῶσι τὴν Παρασκευήν, δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν πλέον ἂν ψηφισθῇ τὸ ὑπ’ ἀρ. 5 νομοσχέδιον σήμερον, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ εἰς δευτέραν συζήτησιν πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἔχει ἀποφασίσει νὰ ἀποζημιώσῃ τὰς ἐφημερίδας, εἶναι ἐπιβεβλημένον, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἡ ἰδία ἔχει ὑποβάλει νὰ ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, πρὶν ἢ διακοποῦν αἱ ἐργασίαι της λόγῳ τῶν ἑορτῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουν βεβαίως διευθυνταὶ ἐφημερίδων, οἱ ὁποῖοι, ἀφοῦ ἐπὶ τοσοῦτον ἀνέβαλον τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀπαιτήσεών των, δύνανται νὰ ἀναβάλουν αὐτὴν καὶ ἐπί τινα χρόνον ἀκόμη. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον οἱ διευθυνταί. Εἶναι καὶ τὸ προσωπικὸν τῶν ἐφημερίδων, οἱ συντάκται, οἱ ἐργάται ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι πρόκειται ἀπὸ τὴν ἀποζημίωσιν αὐτὴν νὰ ἱκανοποιήσουν ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας των. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, καὶ ἐὰν πράγματι ἡ Κυβέρνησις ἐγκρίνῃ τὸ μέτρον καὶ σκέπτεται νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ, θὰ παρακαλέσω ὅπως θεωρηθῇ παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ὡς ὑπηρεσιακὸν νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ψηφισθῇ ἐφ’ ἅπαξ.

§46ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§47Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν κατὰ πόσον θέλει νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ἄποψιν, ἣν ἀνέπτυξα. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ζήτημα τῆς ἀντιπολυτεύσεως, διότι αἱ ἐφημερίδες, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ λάβουν ἀποζημίωσιν, ἀνήκουν εἰς ὅλας τὰς μερίδας, ἑπομένως εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς ἐνδιαφέρει ὅλα τὰ κόμματα, ἀπὸ ἀπόψεως δὲ ἀνθρωπιστικῆς, ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς βουλευτὴς θ’ ἀρνηθῇ, ὅταν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ θυσιάσῃ ἕν ποσὸν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, νὰ τὸ λάβουν αἱ ἐφημερίδες κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, κατὰ τὰς ὁποίας πολλαὶ ὑπάρχουν ἀνάγκαι πρὸς ἱκανοποίησιν. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τὴν σύστασίν μου. Ἄν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς Βουλῆς, πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν, ἡ ἀντιπολίτευσις προτείνει καὶ εἶναι σύμφωνος νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑπηρεσιακὸν καὶ νὰ ψηφισθῇ εἰς ἐφ’ ἅπαξ συζήτησιν, ἀφοῦ αἱ ἐργασίαι θὰ τελειώσουν τὴν Παρασκευήν.

§48Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Συνάδελφε, τὸ ζήτημα, ἐὰν εἶναι ὑπηρεσιακὸν τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι Κυβερνητικόν, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα ἀριθμοῦ βουλευτῶν, δυναμένων νὰ ἀντιταχθοῦν εἰς αὐτό. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, εἴμεθα σύμφωνοι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγώ, ὅπως παραταθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἄν ὑπάρχουν τοιαῦται.

§49Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ τὸ συζητήσῃ αὕτη καὶ ἐὰν τὸ ἐγκρίνῃ νὰ ψηφισθῇ. Ἄν πρέπει νὰ κηρυχθῇ ὑπηρεσιακὸν ἢ ὄχι, αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα Κυβερνητικόν, εἶναι ζήτημα τῆς Βουλῆς.

§50Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελα τοῦτο μόνον νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ παράτασις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, πέραν τῆς ἑβδομάδος αὐτῆς, δὲν εἶναι δυνατὴ ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, διότι ὅταν ψηφισθοῦν σήμερον καὶ αὔριον, ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἐθεώρησεν ἀπολύτως κατεπείγοντα δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ παρατείνητε ἐπὶ πλέον τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, δεδομένου ὅτι οἱ βουλευταὶ θὰ ἐπωφεληθοῦν τῶν διακοπῶν τοῦ Σαββάτου καὶ τῆς Κυριακῆς καὶ θ’ ἀναχωρήσουν. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ λέγωμεν ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ ἐργασία θὰ παρατείνωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν θὰ παραταθοῦν αὗται. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπηρεσιακὸν καὶ νὰ ψηφισθῇ ἐφ’ ἅπαξ. Εἰς τοῦτο λέγετε ὅτι πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ἐκ μέρους βουλευτῶν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ υἱοθετήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἔκαμεν τὴν πρότασιν ταύτην ἡ ἀντιπολίτευσις—λέγω δὲ ἡ ἀντιπολίτευσις, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι ὅλοι οἱ βουλευταὶ οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκουν εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἶναι πρόθυμοι εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§51ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§52Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. .. δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία ἀντίρρησις. Καὶ ἄν ὑπάρχῃ μεμονωμένη, θὰ ὑπερισχύσῃ ἡ πλειονοψηφία.

§53Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ τὸ ἴδωμεν αὐτό.

§54Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν πρότασιν περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς αὐτήν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον δὲν ὑπεβλήθη τοιαύτη πρότασις προτάξεως, δὲν ὑπάρχει θέμα συζητήσεως.

§56Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, υἱοθετεῖ τὸ ζήτημα ἡ Κυβέρνησις;

§57Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι ὅταν ἡ Κυβέρνησις υἱοθετήσῃ τὸ ζήτημα, καθίσταται ζήτημα πολιτικόν.

§58Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Γνωρίζω τὴν σημασίαν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος καὶ πιστεύω, ὅτι δύναται νὰ υἱοθετηθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὸ ζήτημα, χωρὶς νὰ λάβῃ τοῦτο τὸν χαρακτῆρα πολιτικοῦ ζητήματος.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνω μίαν συμβιβαστικὴν λύσιν: νὰ ἀφήσετε νὰ τελειώσῃ τὸ ἐκπαιδευτικὸν σήμερον, καί, φυσικά, θὰ ἔλθῃ ἀμέσως κατόπιν τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§60Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύναται νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον.

§61Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν πρέπει, νομίζω, νὰ λησμονήσῃ ἡ Βουλὴ ὅτι τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων» εἰσήχθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσήχθη δὲ συνεπεία τῆς παλαιοτέρας ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, διὰ τῆς ὁποίας ἐξουσιοδότησε αὕτη τὰς ἐπιτροπὰς νὰ ἀποφαίνωνται περὶ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, περιελήφθη δὲ εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐξουσιοδοτήσεως καὶ τὸ θέμα τοῦτο. Ἐκτελοῦσα λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς, εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, ῥυθμίζον τὸ ὅριον τῶν ἀποζημιώσεων. Ἐντεῦθεν προκύπτει σαφῶς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ὑπηρεσιακόν. Οὕτως ἔχοντος τοῦ πράγματος, ἡ Κυβέρνησις δὲν διστάζει νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἀποδέχεται τὴν συζήτησιν ἀπόψε. Ἐφόσον ὅμως προέχει ἡ συζήτησις νομοσχεδίων ἄλλων, μὲ τὰ ὁποῖα συνδέεται ἡ ὕπαρξις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως εἶναι τὰ Ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ ἄλλο νομοσχέδιον πρὸ αὐτῶν. Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν αὐτήν, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν νὰ κηρυχθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ὑπηρεσιακόν, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ὑποβάλλεται τοιαύτη πρότασις παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§62Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν Ἐφημερίδων εἶναι διῃρημένη εἰς δύο. Ὑπάρχει εἷς ἀριθμὸς συναδέλφων, οἵτινες δὲν θέλουν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὑπάρχει ὅμως πλειονοψηφία κατ’ ἐμέ, ἡ ὁποία θέλει τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ εἴμεθα εἰς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἐγγίζουν αἱ διακοπαὶ καὶ οἱ ἀντιπράττοντες κατὰ τοῦ νομοσχεδίου εὑρίσκουν εὐκαιρίαν νὰ ματαιώσωσιν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, διὰ τῆς ἀσκήσεως τῶν νομίμων συνταγματικῶν μέσων. Ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θέλῃ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, δύναται αὐτὴ καὶ μόνη νὰ ζητήσῃ τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ ψηφισθῇ τοῦτο. Ἄν ὑπάρχωσιν οἱ ἀντιλέγοντες, ἄς ἀναπτύξωσιν τὰς ἀντιρρήσεις των. Χθὲς τὸ ἑσπέρας, παρακλήσει τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀπεφασίσθη ὅτι μετὰ τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τούτων, ἀλλ’ ὅταν ἐπανελήφθη ἡ συνεδρίασις, τινὲς τῶν κ. κ. Συναδέλφων διετύπωσαν ὡς ἑξῆς τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Εἶπον, ὅτι θὰ συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, διὰ τὸ νομοσχέδιον ὅμως «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων» ὑπάρχει ἀντίρρησις καὶ ἐδήλωσαν ὅτι θὰ λάβουν τὸν λόγον. Ἕνεκεν τούτου παρημποδίσθη ἡ ὅλη ἐργασία πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε μίαν ὡρισμένην στάσιν, δὲν ἐζήτησε δηλαδὴ τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ὑπεστηρίχθη, ὅθεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀγορεύσωσιν οἱ κ.κ. Συνάδελφοι καὶ νὰ ἀναλάβωμεν ἡμεῖς, οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραμένομεν μέχρι πρωΐας, διὰ νὰ συζητήσωμεν τὰ ἐκπαιδευτικά. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, οἱ μειοψηφοῦντες ὑποτάσσονται εἰς τὰς θελήσεις τῆς πλειοψηφίας, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιτραπῇ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα. Ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος πρότασις περὶ προτάξεως τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχηται τὴν πρότασιν αὐτήν.

§64Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγα τινὰ εἰς ὅσα ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ οἱ προλαλήσαντες εἶπον, σχετικῶς πρὸς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποζημιώσεως τῶν Ἐφημερίδων καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ψηφισθῇ ὡς ὑπηρεσιακόν. Κύριοι, ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποτελεῖ ἀνειλημμένην πολιτικὴν ὑποχρέωσιν ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχηται νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμ. 5 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου».

§66ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, ὅπως προτιμηθῇ τῆς συζητήσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων», παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (Ἐγείρονται ὀλίγοι).

§68ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπερρίφθη.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω τὸ ἐρώτημα καὶ ἀντιθέτως: Οἱ ἐπιθυμοῦντες ὅπως συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§71Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα, αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ὑπεβλήθη.

§73Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς ὑπογράψαντας, ἐφόσον εἶναι ἐκ τῶν φίλων τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, νὰ ἀποσύρουν τὴν πρότασιν ταύτην (χειροκροτήματα) διότι, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι προδιατεθειμένη νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην καὶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἐφημερίδων, εἶναι περιττὸν ἡμεῖς, οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, νὰ ματαιοπονῶμεν (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἐγὼ ἐζήτησα τὴν πρόταξιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν Ὑπουργῶν της εἶπεν, ὅτι δὲν τὴν ἀποδέχεται. Πρὸς τὶ νὰ ἀπασχολῶμεν τὴν Βουλήν, ἐφόσον δὲν ὑπάρχει λόγος;

§74Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Κε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἔχει ἀντίρρησιν νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποζημιώσεως τῶν Ἐφημερίδων, ἀφοῦ περατωθῇ τὸ ταχύτερον ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν, ἀντιθέτως πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτιμᾷ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, διὰ νὰ ἔλθωμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν.

§75Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Σχηματίζεται ἡ ἐντύπωσις κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων» εἶναι νομοσχέδιον γενικωτέρου ἐνδιαφέροντος καὶ φύσεως ἀπολύτως κατεπειγούσης. Ἀναμφισβητήτως προέχει ἡ συζήτησις τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, τοιαύτη δὲ εἶναι καὶ ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι αἱ ἀποζημιώσεις, διὰ τὰς ὁποίας ἀναμένουν ἐπὶ ὁλόκληρον ἑξαετίαν, δύνανται ν’ ἀναβληθῶσι ἐπί τινας ἡμέρας, διότι πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεων, διὰ πράξεις, λαβούσας χώραν κατὰ τὸ 1920. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλή, χάριν ὡρισμένων προσώπων, ν’ ἀφήνῃ κατὰ μέρος νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι κοινοῦ ἐνδιαφέροντος.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Ὑπάρχει πρότασις περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Χαβίνη, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου, περὶ μεταβολῆς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τακτικῶν ἐκπαιδευτικῶν συμβουλίων, ἀπὸ 9 εἰς 7.

§77Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπ. Παιδείας). Ἐπειδὴ εἶναι δυνατόν, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν αὐτήν, νὰ ὑποβληθοῦν καὶ ἄλλαι προτάσεις, παρακαλῶ νὰ θέσωμεν τὸ ἐρώτημα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ὡς ἔχει.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν, ἐὰν ἐπιμένουν εἰς τὴν πρότασίν των.

§79Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Χθὲς τὸ βράδυ, κ. Πρόεδρε, ἐξεφωνήθησαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τὰ ὀνόματα καὶ ἡ συνεδρίασις διεκόπη κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ψηφοφορίας. Ὑπάρχει ἑπομένως ἀπόφασις εἰλημμένη, διότι χθὲς ἦσαν ἀνεξαιρέτως ὅλοι οἱ βουλευταὶ παρόντες. Πρέπει λοιπόν, νὰ διεξαχθῇ ἡ ψηφοφορία.

§80Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἡ συνεδρίασις ἀρχίζει ἀπὸ τοῦ σημείου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου διεκόπη χθὲς τὴν ἑσπέραν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Συνάδελφε, καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας ἀκόμη, δύναται νὰ δηλώσῃ τις, ὅτι ἀποσύρει τὴν ὑπογραφήν του. Ἀφήσατέ με νὰ ἐφαρμόσω ἐγὼ τὸν Κανονισμόν. Θὰ ἐρωτήσω ὅλους τοὺς ὑπογράψαντας. (Ἀναγινώσκει). Παπαστρατῆς,...

§82Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι κακῶς ἐρωτᾶτε, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐρωτᾶτε, ἐφόσον ἠρωτήθησαν χθὲς οἱ κύριοι Συνάδελφοι καὶ ἐδήλωσαν, ὅτι ἐπιμένουν εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον. Κατόπιν τούτου διεκόπη ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ διεξαχθῇ σήμερον ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν ἀποτελεῖ συνέχειαν τῆς ψηφοφορίας ἡ συνεδρίασις. Ἐγὼ δὲν ἀφῆκα καμμίαν ἐκκρεμῆ ψηφοφορίαν. Αὐτὴ θὰ γίνῃ ἐξ ἀρχῆς. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν ἀκόμη τῆς ψηφοφορίας, καὶ ἄν, καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ἀκόμη, εἶχεν ἐξαντληθῆ ὁ κατάλογος, ἐὰν οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν δηλώσουν, ὅτι ἀποσύρουν τὴν πρότασίν των, δὲν ὑπάρχει πλέον λόγος διὰ ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§84Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐὰν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας πεισθῆτε, ὅτι ἀποσύρουν τὴν πρότασιν, τότε νὰ προβῆτε εἰς ψηφοφορίαν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει). «Ὁ κ. Παπαστρατῆς κ. λ. π.». Ἐτελείωσαν τὰ ὀνόματα. Θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία. Ἄς ἔλθουν οἱ ψηφολέκται. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Χαβίνη, ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου, ἐχούσης ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ ἄρθρον 1ον. ἡ φράσις «9 τακτικὰ» νὰ ἀντικατασταθοῦν διὰ τοῦ «7». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν λέγουσιν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§86Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει καὶ τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς, πρὸς ἀποφυγὴν ψηφοφορίας ἄλλης, προτείνω νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἡνωμέναι αἱ δύο τροπολογίαι, οὕτως ὥστε, ἀπορριπτομένης τυχὸν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Χαβίνη, νὰ θεωρηθῇ ἀπορριπτομένη καὶ ἡ ἄλλη τροπολογία. Ἢ ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, ἂς τεθῇ τὸ ζήτημα ὡς ἑξῆς: Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει διατυπωθῆ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, λέγουσιν Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Ἢ τοῦτο νὰ γίνῃ ἢ αἱ δύο τροπολογίαι νὰ τεθῶσιν ἡνωμέναι.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη πρότασις, νὰ διεξαχθῇ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ὡς ἔχει.

§88Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Ὑπάρχει πρότασις, ὅπως ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἄρθρου ὡς ἔχει διατυπωθῆ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Εἶναι ἡ ἀπωτέρα πρότασις, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ παρεκάλουν νὰ διεξαχθῇ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Ἐγὼ ἔχω μίαν ὡρισμένην πρότασιν καὶ ἐπὶ τῆς ὡρισμένης αὐτῆς προτάσεως θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χαβίνη ἐχούσης οὕτω: «Εἰς τὸ ἄρθρον 1ον τὰ 9 τακτικὰ νὰ ἀντικατασταθοῦν διὰ τοῦ 7». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν λέγουσιν Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία καὶ ἀνακοινοῦται τὸ ἀποτέλεσμα)

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 135. Ὑπὲρ τῆς τροπολογίας 14, ἠρνήθησαν ψῆφον 10 καὶ 111 ἐψήφισαν κατὰ τῆς τροπολογίας, ἑπομένως ἡ τροπολογία ἀπορρίπτεται. Ἐπίσης ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Παπαστρατῆ, τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου νὰ εἶναι ὀκτὼ τακτικὰ καὶ τέσσερα αἱρετά. (Ἡ τροπολογία ἀπορρίπτεται).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον πρῶτον).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον.

§94Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὴν στιγμὴν αὐτὴν συζητεῖται τὸ σχέδιον νόμου κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον μαζί. Ἀπέφυγα νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ ἤμην ὑποχρεωμένος πρὸς τοῦτο, λόγῳ τῆς τροπῆς, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ συζήτησις. Οὐχ ἧττον, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐξ ἑνὸς ἄρθρου, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου. Νομίζω ὅτι θὰ ηὐκολύνετο ἡ συζήτησις κατ’ ἄρθρον, ἐὰν ἦτο ἐν γνώσει ἡ Βουλή, ἐκ τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ ἐπιτροπή, ποῖαι ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ γίνονται δεκταί. Κατ’ ἔθιμον μακρόν, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖται εἰς τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν ὑποβάλλονται ὑπὸ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἐξ ἀρχῆς δὲ δηλοῦται ἐκ μέρους τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, ἐὰν δέχηται ταύτας ἢ καὶ ποίας ἐξ αὐτῶν. Τοῦτο δὲ γίνεται πρὸς διευκόλυνσιν τῶν συζητήσεων. Καὶ τὸ Σύνταγμα ἐνδεικνύει ἀκόμη ὅτι, μετὰ τὴν παραπομπὴν τῶν νομοσχεδίων εἰς ἐπιτροπάς, αἱ ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι ἀποφασίζουν, ὑποτίθεται ὅτι εὑρίσκονται ἐν ἁρμονίᾳ ὡς ἐκπροσωποῦσαι ἐν μέρει τὴν Βουλήν, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον, διὰ τοῦ νέου Συντάγματος, ἡ σύνθεσις τῶν ἐπιτροπῶν γίνεται ὑποχρεωτικῶς παρ’ ὅλων τῶν κομμάτων κατ’ ἀναλογίαν. Τούτου δεδομένου, ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἀναλαμβάνει καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς—εἶναι καινοτομία, ἡ ὁποία ἐτέθη τελευταῖον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Σήμερον ἔχομεν ἕνα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φέρομεν εἰς συζήτησιν, μίαν ἔκθεσιν καὶ ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἁρμοδίας, ἡ ὁποία ἀπεφάνθη, τροποποιοῦσα τοῦτο οὕτως ἢ ἄλλως, καὶ προχωροῦμεν εἰς συζήτησιν, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ποῦ διαφωνοῦμεν, ὡς μέλη τῆς ἐπιτροπῆς δηλαδή, μετὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ. Εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον κατεδηλώθη ἡ διαφωνία καὶ ἡ Βουλή, δι’ ἀποφάσεώς της, ἔλυσε τὴν διαφωνίαν, δεχθεῖσα τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν καὶ ἐπὶ τῶν ὑπολοίπων ἄρθρων κρατῇ διαφωνία μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§95Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔχω δηλώσει ἀπὸ τῆς χθές, ὅτι, ἐκτὸς τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιμένω νὰ μείνῃ ὡς ἔχει, εἶμαι σύμφωνος, ἐφ’ ὅλων τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ ἐπιτροπή.

§96Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Προκειμένου περὶ τῶν αἱρετῶν μελῶν, ἐτέθη δύο ἀντὶ 4, Ποῖοι πρέπει νὰ προτιμηθῶσι;

§97Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐπίμαχον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ λύσῃ ἡ Βουλή.

§98Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, κατόπιν τῆς παραδοχῆς τοῦ πρώτου ἄρθρου ὡς ἔχει, ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ἡ ἀπαρτία θεωρῆται ὑπάρχουσα, ἐφόσον παρίστανται 10 μέλη, μὴ γίνῃ δεκτὴ καὶ μείνῃ ὡς εἶχε, 11 μέλη.

§99Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπίσης, κ. ὑπουργέ, θέλομεν τὴν γνώμην σας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐδέχθη ὅτι ὅριον ἡλικίας ὁρίζεται ὑποχρεωτικῶς τὸ 60ον ἔτος. Τοῦτο τὸ ἐδέχθη ἡ ἐπιτροπή, ἀλλὰ πολλὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, μετὰ τὴν ἀπόφασιν, ἔχουν ἀντίρρησιν, διότι τὸ 60ον ἔτος τῆς ἡλικίας τὸ θεωροῦν πολὺ μικρόν.

§100Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπ’ αὐτοῦ δεχόμεθα τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§101Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, κύριοι, προκειμένου περὶ τῶν αἱρετῶν μελῶν, ἐγὼ μετ’ ἄλλων συναδέλφων διεφώνησα. Ἡ ἀπόφασις ὅμως τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι ὅπως ἀναφέρεται εἰς τὸ ἄρθρον. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἶναι 4 τὰ αἱρετὰ μέλη. Διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀφοῦ ἐτέθη ἡ ἀρχὴ αὐτὴ τοῦ νὰ ἐκπροσωπῶνται εἰς τὸ συμβούλιον αἱ ὁμοσπονδίαι ἢ οἱ σύλλογοι διὰ μελῶν αἱρετῶν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι 4 τὰ αἱρετὰ μέλη. Εἰς τοῦτο μὲ ἤγαγε καὶ μία ἄλλη σκέψις. Τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἀποτελεῖται, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἀπὸ παιδαγωγούς —εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς ὅλους, ποίαν ἔλλειψιν παιδαγωγῶν ἔχομεν εἰς τὸ ἑλληνικὸν Κράτος. Ὅταν συγκεντρώσωμεν ὅλους τοὺς παιδαγωγοὺς εἰς τὸ ἐπιτελεῖον, τὸ λεγόμενον συμβούλιον, μένουν τὰ διδασκαλεῖα τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἄνευ διευθυντῶν παιδαγωγῶν. Εἰς τὴν δυσκολίαν αὐτὴν εὑρέθην ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω ἐπ’ ὀλίγον χρόνον τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, νὰ μὴ εὑρίσκω διευθυντὰς διδασκαλείων. Τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεστήθησαν τὰ μονοτάξια διδασκαλεῖα, εὑρέθην πρὸ τῆς ἀνάγκης, μὴ εὑρίσκων ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι νὰ τὰ διευθύνουν, νὰ λάβω εἰδικὰ νομοθετικὰ μέτρα. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ διευθύνουν τὰ μονοτάξια διδασκαλεῖα, ἔπρεπε νὰ ἔχουν παιδαγωγικὰς γνώσεις ἴσας, ἂν μὴ ἀνωτέρας, πρὸς τοὺς διευθυντὰς τῶν πολυταξίων διδασκαλείων. Πρὸ τῆς ἐλλείψεως ταύτης, ἠναγκάσθην νὰ εἰσηγηθῶ νόμον, ὁ ὁποῖος ἐγένετο δεκτός, δυνάμει τοῦ ὁποίου, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀποσπάσῃ ὑποχρεωτικῶς μέλη τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου, ὡς παιδαγωγούς, εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν διδασκαλείων. Τοῦ νόμου τούτου ἔκαμα χρῆσιν, ἀποσπάσας παιδαγωγοὺς εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν μονοταξίων διδασκαλείων, διότι εὑρέθην πρὸ πραγματικῆς ἀνάγκης, καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ὁ περισσότερος ἀριθμὸς τῶν αἱρετῶν μελῶν θὰ διευκολύνῃ κατὰ τοῦτο τὸ Συμβούλιον, διότι θὰ συγκεντρώσῃ ἐν ἑαυτῷ ὀλιγωτέρους παιδαγωγοὺς εἰδικούς. Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἐδέχθη τοῦτο, συμφωνήσασα πρὸς τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Οὐχ ἧττον, αἰσθανθεὶς τὴν ἔλλειψιν ταύτην ἄλλοτε, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ τὴν φέρω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ὁμιλῶ ἤδη καὶ περὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ μὴ κατατρίψω πολὺν χρόνον. Θέλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον κατεκρίθη εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν ἀπὸ διαφόρους ἀγορητάς. Δὲν θέλω ν’ ἀνατρέξω εἰς τὴν αἰτίαν ἢ τοὺς σκοποὺς τοῦ ὑποβαλόντος τὸ νομοσχέδιον. Ἐν τούτοις ἠγέρθη μία ἀμφισβήτησις καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῆς συνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν θ’ ἀσχοληθῶ περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος ἢ μή, διότι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἐπ’ αὐτοῦ. Ὁμιλῶ ὅμως περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Γεωργιάδης. Ἡ ἀντισυνταγματικότης αὐτὴ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφισβητηθῇ, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ διατάγματος νομοθετικοῦ, δυνάμει τοῦ ὁποίου εἶναι συντεθειμένον τὸ ἤδη ὑπάρχον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον, παρὰ Κυβερνήσεως μὴ νομίμου. Δυνάμει ὅμως τῆς ἐξουσιοδοτήσεως, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὴν τροποποίησιν ἢ κατάργησιν ἢ παραδοχὴν τῶν διαταγμάτων τούτων, νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ παρακαμφθῇ ἡ ἀντισυνταγματικότης αὕτη, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς: ὁμολογῶ ὅτι μοῦ ἔκαμεν αἴσθησιν μία παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Κολυβᾶ, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξεν μίαν ἄλλην ἀντισυνταγματικότητα, τὴν ἀντισυνταγματικότητα ὅτι, ὅπως τὸ συμβούλιον τοῦτο κατηρτίσθη, ἔχει τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου νὰ κρίνῃ περὶ τῆς τύχης τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν του εὑρισκομένων. Θὰ κρίνῃ τουτέστι περὶ μεταθέσεως, περὶ ἀπολύσεως κ.λ.π. αὐτῶν, ὅπερ προσκρούει εἰς μίαν συνταγματικὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν, μόνον συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦνται κατὰ τὰ ⅔ ἀπὸ μόνιμα μέλη, δύνανται νὰ ἀποφαίνωνται περὶ μεταθέσεως καὶ ἀπολύσεως δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἡ παρατήρησις αὐτὴ μοῦ ἔκαμεν αἴσθησιν. Δὲν τὴν ὑποστηρίζω ἀπολύτως διὰ νὰ ληφθῇ ἀπόφασις, θέλω ὅμως νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν, τόσον τῆς Βουλῆς, ἢ, τοὐλάχιστον, τῆς μερίδος τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία κατὰ πλειοψηφίαν ὑποστηρίζει τὰ νομοσχέδια, ὅσον καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅστις θὰ εἶναι κυρίως ὁ φέρων τὴν εὐθύνην διὰ τὰ γενησόμενα ἐν τῷ μέλλοντι, μήπως εὑρεθῶμεν εἰς δύσκολον θέσιν καὶ δημιουργήσωμεν ζητήματα, κατὰ τὰ ὁποῖα εἴτε ἀπολύσεις, εἴτε μεταθέσεις, θὰ θεωρηθῶσιν ἄκυροι, συνεπεία προσφυγῆς εἰς τὸ ἱδρυόμενον Συμβούλιον Ἐπικρατείας ἢ εἰς τὰ δικαστήρια. Μεριμνῶν διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, τονίζω τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Κολυβᾶ, ἡ ὁποία ὄντως μοῦ ἐπροξένησεν ἐντύπωσιν καὶ ἐπαφίεμαι εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου διὰ νὰ κρίνῃ, χωρὶς νὰ θέλω ἐντεῦθεν νὰ συναγάγω ἀπόλυτα συμπεράσματα.

§102Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐὰν ἐπρόκειτο, οἱ ἐξερχόμενοι τῶν ἐκπαιδευτικῶν συμβουλίων, νὰ μὴ λάβουν ἄλλην ἰσόβαθμον θέσιν, δηλ. κατ’ οὐσίαν ἀπολυθοῦν, τὸ νομοσχέδιον θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει τρόπος νὰ γίνῃ, ἀναφορικῶς πρὸς τοὺς μέλλοντας νὰ διορισθοῦν συμβούλους, διότι, ὁρίζεται εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅτι οὗτοι, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς θητείας των, τοποθετοῦνται ὑποχρεωτικῶς εἰς ἰσοβάθμους θέσεις. Τοῦτο ὅμως δὲν συμβαίνει καὶ ὡς πρὸς τοὺς σημερινοὺς ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους, οἱ ὁποῖοι καὶ τυπικῶς καὶ οὐσιαστικῶς ὑποβιβάζονται, ὅπερ δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀντισυνταγματικόν. Τὸ πρᾶγμα διορθώνεται, ἐὰν ὁρισθῇ ὅτι, οἱ σημερινοὶ ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι, εἴτε παραμείνουν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, εἴτε ἐξέλθουν, τοποθετούμενοι εἰς ἄλλην θέσιν, διατηροῦν τὸν βαθμὸν καὶ τὸν μισθόν των.

§103Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐπρόσεξε τὴν παρατήρησίν μου. Γεννᾶται τὸ ζήτημα ἐὰν προκύπτουσιν νέαι δαπάναι, καὶ εἶπεν ὄχι.

§104Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἐγὼ περὶ δαπανῶν, οὔτε φέρω ἔνστασιν κἂν κατὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἰδιαιτέρως ἐπὶ τῆς τυχὸν ἀντισυνταγματικότητος τοῦ συμβουλίου διὰ τὰ ἐνδεχόμενα, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψωσιν, ὄχι μόνον εἰς βλάβην τῶν συμφερόντων τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ καὶ τοῦ Δημοσίου Ταμείου Διότι αἱ ἀποφάσεις αὗται, ἢ θὰ ἐκτελεσθῶσιν ἐν μέτρῳ καὶ οἱ δικαιοῦχοι θὰ προσφύγωσιν εἰς τὸ δικαστήριον καὶ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας νὰ τὰς ἀκυρώσῃ, καὶ τότε ἀντίο ἐκπαίδευσις, ἢ θὰ τραβήξουν δι’ ἀγωγῶν πρὸς τὰ δικαστήρια. Τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ἐφ’ ὅσον τὴν εὑρίσκετε ἀξίαν συζητήσεως καὶ ἀξίαν προσοχῆς, ὅπως τὴν εὗρον ἐγὼ λεχθεῖσαν παρὰ τοῦ κ. Κολυβᾶ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν λύσετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν προχείρως, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ κανονίσωμεν ἂν θὰ δώσωμεν τόσον μισθὸν πάρα πάνω...

§105Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Βαθμὸν καὶ μισθόν, ἐφόσον δέχονται νὰ καταλάβωσι θέσεις διευθυντοῦ Γυμνασίου.

§106Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ θέσις, τί θὰ γίνῃ;

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουρ. Γεωργίας). Θὰ ὑπάρξωσι.

§108Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ἵνα διευκολυνθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, νὰ στέρξῃ νὰ μὴ ζητήσῃ τὴν ψήφισιν ἀπόψε. Νὰ ψηφίσωμεν ὅλον τὸ νομοσχέδιον, καὶ αὔριον, εἰς τὸ σύνολον, νὰ μᾶς φέρῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τροποποιημένον. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω καὶ διαμαρτύρομαι, διότι, ἐὰν ἐπακολουθήσουν ἀντισυνταγματικότητες καὶ διαταραχαὶ εἰς τὴν παιδείαν, δὲν θὰ εὐθύνωμαι ἐγὼ τοὐλάχιστον.

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργ. Γεωργίας). Αὐτὸ ποὺ λέγετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ ἐξερχόμενοι ἀπὸ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον νὰ παραμείνωσιν ὡς ἓν εἶδος ἀργομίσθων, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ θέσις,— δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ, διότι αἱ θέσεις εἶναι ὡρισμέναι, εἶναι 20%, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν θέσεων τῶν ἐκπαιδευτικῶν συμβούλων, διευθυντῶν Γυμνασίων καὶ λοιπῶν. Λοιπόν, ἐξερχόμενοι τῶν συμβουλίων σήμερον, θὰ καταλάβωσι θέσεις διευθυντῶν Γυμνασίων.

§110Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ θὰ προαχθῶσιν. Ἀλλὰ πάρα κάτω λέγετε ὅτι δὲν χηρεύουσιν αἱ θέσεις. Αὐτὸ τὸ λέγετε διὰ τὰ αἱρετὰ μέλη. Ὅταν συμπληρωθῇ ἡ θητεία, ἐπανέρχονται εἰς τὴν θέσιν των, ὁ δὲ κατέχων τὴν θέσιν ταύτην προσωρινῶς πηγαίνει εἰς ἄλλην θέσιν.

§111Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Νὰ γίνῃ μία διασάφησις.

§112Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μὲ διασαφήσεις δὲν λύονται αἱ συνταγματικότητες.

§113Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Τί προτείνετε;

§114Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ δὲν προτείνω φάρμακον. Διάγνωσιν τῆς νόσου κάμνω καὶ λέγω ὅτι θὰ ἐγερθῇ συζήτησις, ἐὰν τὰ μόνιμα μέλη, ὅπως τὰ δημιουργοῦμεν ἡμεῖς σήμερον, τηρῶσι τοὺς ὅρους τοῦ συντάγματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Συμβουλίου, νὰ εἶναι δηλαδὴ μόνιμα τὰ μέλη. Πῶς τὴν ἐννοεῖτε τὴν μονιμότητα; Νὰ ἐξέρχωνται μετὰ πάροδον ὡρισμένου χρόνου, ἢ διαρκῶς νὰ κατέχωσι τὴν θέσιν; Ἐγὼ νομίζω ὅτι αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει τὸ Σύνταγμα, καὶ ἐκεῖ θὰ προσκρούσωμεν ἐνδεχομένως.

§115Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Καὶ εἰς τ’ ἄλλα Ὑπουργεῖα ἔχομεν συμβούλια.

§116Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀπὸ μόνιμα μέλη.

§117Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μετατίθενται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον καὶ πηγαίνουν εἰς ἄλλην θέσιν καὶ κατόπιν, ἐν τῷ συμβουλίῳ, τὴν θέσιν των, τὴν καταλαμβάνωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον μετατιθέμενοι. Δὲν εἶναι μόνιμοι ἐν τῷ Συμβουλίῳ.

§118Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πρέπει νὰ εἴπητε ὅτι ἡ θέσις τοῦ Συμβούλου δὲν εἶναι διαρκής. Δὲν εἶναι μόνιμοι, ἀλλ’ οἱ μόνιμοι ὑπάλληλοι ἀποσπῶνται εἰς τὸ Συμβούλιον, πρὸς ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας. Οὕτω θεραπεύεται τὸ κακόν.

§119Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Δὲν προκύπτει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ μετατιθέμενος εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ἵνα ἐνασκήσῃ καθήκοντα ἐκπαιδευτικοῦ συμβούλου, θὰ διατηρήσῃ τὴν θέσιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐλήφθη, ἵνα μετατεθῇ.

§120Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μὲ τὸ «δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία», δὲν λύεται τὸ ζήτημα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, Κύριοι, ἐγὼ ἤθελα νὰ ὑποβάλω αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις, μόνον πρὸς συζήτησιν καὶ ἐξέτασιν.

§121Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Εἰς τὴν ἀντισυνταγματικότητα ἤχθην κυρίως, ἐκ τῆς ἐννοίας περὶ τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μόνιμον θέσιν καὶ δὲν δύνανται νὰ ἀπολυθῶσι, χωρὶς νὰ καταργηθῇ ἡ θέσις των. Δὲν ἔχει θέσιν δὲ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου. Τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο. Ἂν εἶναι μόνιμος κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος.

§122Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι μόνιμος.

§123Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει μία πλάνη, νομίζω, μεταξύ μας. Ὑπάρχουν οἱ φρονοῦντες ἴσως ἐν τῇ Βουλῇ ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἐν τῷ Ἐκπαιδευτικῷ Συμβουλίῳ εἶναι μετακλητή, δηλαδὴ μόνιμοι ὑπάλληλοι προσκολλῶνται διὰ νὰ ἐκτελοῦν ὑπηρεσίαν. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει μία ἀντίθεσις, ἐνῶ δηλ. τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου εἶναι μόνιμα, εἶναι θέσεις ὠργανωμέναι, εἰς τὰς ὁποίας δύναται νὰ διορισθῇ ἀπ’ εὐθείας ἄνθρωπος προϋπηρετήσας Καθηγητής, Γυμνασιάρχης, εἶναι θέσεις μόνιμοι καὶ ὀργανικαί, εἶναι μέλη, τὰ ὁποῖα ἀποσπῶνται ἐκ τοῦ Γυμνασίου καὶ τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ νὰ ἐκπληρώσωσι μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλον. Ἐδῶ πρόκειται περὶ μονίμων καὶ θὰ μᾶς γεννηθῇ ζήτημα ἄν ἡμεῖς ἀποφανθῶμεν περὶ ἀπολύσεως, μεταθέσεως, τιμωρίας. Δὲν πρόκειται νὰ δικαιολογήσω οὔτε τὴν ψήφισιν, οὔτε τὴν ἀπόρριψιν. Ἐπαναλαμβάνω ἄλλην μίαν φοράν, ὅτι τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς τὰς κάμνω διὰ τὰ ἐνδεχόμενα, τὰ ὁποῖα φαντάζομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς ἀποφάσεως, εἴτε τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, εἴτε τῶν Δικαστηρίων,

§124Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δύο εἶναι τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα τίθενται. Πρώτιστον πάντων διὰ τὰ μόνιμα μέλη τοῦ Συμβουλίου, κατόπιν τῆς διαφορᾶς τοῦ βαθμοῦ, τὸν ὁποῖον ὁρίζομεν Ζήτημα δεύτερον: προκειμένου περὶ τοῦ συμβουλίου τοῦ μέλλοντος, τοῦ παγίου, κατά τίνα τρόπον θὰ ρυθμίσωμεν τὴν ἀντίθεσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸ ὅτι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὀνομάζονται μέλη τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καλοῦνται ἐπὶ θητείᾳ, ὥστε μετὰ τὴν ἔξοδον ἐκ τῆς θητείας νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀπορία ἄν θὰ τοποθετηθοῦν, ὑπαρχούσης θέσεως, ἢ δὲν θὰ τοποθετηθοῦν, ἐλλείψει θέσεως;

§125Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ Σύνταγμα θέλει νὰ κατέχουν ὀργανικὴν θέσιν.

§126Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ πρότασίς μου πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος εἶναι ἡ ἑξῆς: Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, πρῶτον, τὸ ζήτημα τοῦ παγίου ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, νὰ ὁρίσωμεν τοῦτο κατὰ ἕνα λογικώτερον τρόπον, τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκρίνωμεν. Φαντασθῆτε ὅτι οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, ἢ καλοῦνται ἀπὸ θέσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑπηρετοῦν, ἢ καλοῦνται, χωρὶς νὰ ὑπηρετοῦν. Ὑπάρχουσι δύο κατηγορίαι Ἐφόσον καλοῦνται, χωρὶς νὰ ὑπηρετοῦν, φυσικὸν εἶναι ὅτι δὲν ἀναλαμβάνεται περαιτέρω ὑποχρέωσις, πρὸς τοποθέτησιν εἰς θέσιν. Μία κατηγορία. Προτείνω μίαν ἀποσαφήνισιν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Δευτέρα τώρα κατηγορία Ἄν ὑπηρετοῦν, τότε νὰ προστεθῇ ὅτι καλοῦνται κατ’ ἀπόσπασιν, εἰς τρόπον, ὥστε ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου νὰ ἀποσαφηνίζηται, ὅτι μετὰ τὴν πάροδον τῆς θητείας ἐπανέρχονται εἰς τὴν χηρεύουσαν θέσιν των. Αὐτὰ διὰ τὸ πάγιον συμβούλιον τοῦ μέλλοντος. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημερινόν, διὰ νὰ μὴ παρασχεθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἀδικοῦμεν τοῦτο καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος, θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, εἰς τρόπον, ὥστε τὰ σημερινὰ μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, εἴτε παραμείνουν, εἴτε ἐξέλθουν καὶ τοποθετηθοῦν εἰς ἄλλας θέσεις, νὰ διατηρήσουν τὸν σημερινόν των βαθμόν.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος.

§128Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ποῦ βασίζεται ἡ παρατήρησις, καθ’ ἥν τὰ μέλλοντα νὰ ἀποβληθῶσι μέλη τοῦ Συμβουλίου, θὰ συναποκομίσωσι τὸν βαθμόν των καὶ τὸν μισθόν των, καθ’ ἥν στιγμὴν, ἄλλοι ὑπάλληλοι ὑπηρετοῦν εἰς τὰς αὐτὰς θέσεις μὲ ὀλιγώτερον μισθόν. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὴν ἐξαίρεσιν αὐτήν. Πολὺ ὀρθῶς δὲν ἀναλαμβάνεται καμμία ὑποχρέωσις δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λαμβάνονται ἐκ τῆς θέσεως καὶ διορίζονται ὡς μέλη τοῦ συμβουλίου. Εἶναι μία ἀρχὴ πολὺ παράδοξη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσωμεν πολλὰς κατηγορίας ὑπαλλήλων.

§129Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν προχείρως νὰ δώσωμεν μίαν οἱανδήποτε λύσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀπόψεως τοῦ κ. Παπανδρέου, ὅτι οἱ ἐξερχόμενοι θὰ διατηρήσουν μισθὸν καὶ βαθμόν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ δημιουργήσωμεν ἀνισότητας καὶ ὑπαλλήλους ἔχοντας ἰσοβίως τὸν βαθμὸν καὶ τὸν μισθόν των. Μοὶ ἐγένετο μία παρατήρησις: τὶ θὰ γίνουν τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου, ὡσεὶ ἐγὼ νὰ ἤμην κατὰ τῶν μελῶν τῶν ὑπαρχόντων. Τὶ θὰ γίνουν; Ἡ ὁμιλία μου δὲν ἔχει αὐτὸν τὸν σκοπόν, τῆς προστασίας τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου. Ἡ ὁμιλία μου ἔχει σκοπὸν νὰ ἄρῃ τὴν σύγχυσιν, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῇ ἐκ τῆς ἀντισυνταγματικότητος. Εἶναι δυνατὸν οἱ ἔξωθεν διοριζόμενοι νὰ ἀπολύωνται μετὰ δύο ἔτη.

§130Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰ αἱρετὰ μέλη ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§131Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἂν ἔχωμεν τὰ ⅔ μόνιμα λύεται τὸ ζήτημα.

§132Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι αἱ θέσεις, αἵτινες ἐκ τῶν μονίμων μελῶν θὰ πληρωθοῦν, εἶναι μόνιμα τὰ μέλη ἐκεῖνα;

§133Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶναι μόνιμα, διότι κατωτέρω ὁρίζεται τρόπος ἐξόδου. Ἴσως, Κύριοι, δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ γίνω σαφής, διότι ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι....

§134ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τὸ μέλλον;

§135Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ παρὸν δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, ἀλλ’ ἀπ’ ἐδῶ καὶ πέραν τὶ θὰ γίνῃ, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι μόνιμα;

§136Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐθέσατε ἓν ζήτημα πρὸ 3 ἡμερῶν ἄνευ συμπεράσματος.

§137Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ ἔθεσε πρὸ 3 ἡμερῶν ὁ κ. Κολυβᾶς, καὶ ἠδύνατο νὰ ἀπασχολήσῃ ἡμᾶς, καὶ κάθε ἄλλον μία τοιαύτη καταγγελία ἐπὶ ἀντισυνταγματικότητι. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἰς τὴν καταγγελίαν αὐτὴν ἀπέδωκα σοβαρὰν σημασίαν, ἴσως διότι εἶμαι ὀλίγον εὔθικτος. Ἐνόμιζον ὅτι μία τοιαύτη καταγγελία θὰ σᾶς ἔδιδε ἀφορμήν, μέχρι σήμερον, νὰ φέρητε μίαν διόρθωσιν τοῦ πράγματος. Διότι ὅμως δὲν τὴν ἐφέρατε, δι’ αὐτὸ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐνοχλήσω ἐκ νέου.

§138Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας) Παρ’ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸς τὸν συνάδελφον κ. Κολυβᾶν καὶ παρ’ ὅλην τὴν ἐπιστημονικήν του μόρφωσιν, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησεν ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀντισυνταγματικόν, καὶ ὅτι ἠδύνατο νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου τούτου. Δὲν ἐνομίσαμεν δὲ ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλωμεν καὶ τροπολογίαν, διότι δὲν ἐφαντάσθημεν ὅτι ὄντως ὑπάρχει ἀντισυνταγματικότης, διότι διὰ τῆς πρακτικῆς ὁδοῦ, ἢ τῆς οὐσιαστικῆς, θὰ ἐπαναδιορίζωνται εἰς θέσεις ἄλλας ὁμοιοβάθμους, μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ συμβούλου. Ἀλλὰ κατόπιν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος, δηλαδὴ διὰ τῆς προσθήκης τῆς φράσεως «κατ’ ἀπόσπασιν», νομίζω ὅτι οἱ νεοδιοριζόμενοι θὰ ἐπανέλθουν εἰς θέσεις ἐξησφαλισμένας ἐκ τῶν προτέρων, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει πλέον ἀντισυνταγματικότης.

§139Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐντεῦθεν, Κύριοι, ἐκ τῆς ἀφορμῆς αὐτῆς καὶ ἐκτὸς τῶν ἄλλων, ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἢ διοικητικὸν συμβούλιον, ὅπως θέλετε νὰ τὸ ὀνομάσετε, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ λύσῃ τὰ τῆς παιδείας ὁμαλῶς ἢ ἀνωμάλως, καλῶς ἢ κακῶς καὶ μόνον. Τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον εἶναι ἕνα εἶδος ὑπηρεσιακοῦ συμβουλίου, ὅπως εἶναι καὶ τὰ ἄλλα συμβούλια τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, μὲ τὴν ἑξῆς διαφοράν, ὅτι κύριος σκοπὸς τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου δὲν εἶναι μόνον τὰ διοικητικά του καθήκοντα, ἀλλὰ εἶναι καὶ τὸ ἐπιτελεῖον τῆς παιδείας. Οἷον λόγον ἔχει τὸ ἐπιτελεῖον ἐν τῷ στρατῷ, τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει τοῦτο καὶ ἐν τῇ Παιδείᾳ. Τὸ ἐπιτελεῖον θέλει ἐκτελέσει, ἐφόσον συμφωνῇ ἡ Διοίκησις.

§140Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὸ ἐπιτελεῖον δὲν εἶναι, παρὰ συμβουλευτικόν· ἐκτελεστὴς εἶναι ὁ διοικητής.

§141Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶπον τὸ ἀντίθετον. Σᾶς εἶπον ὅτι τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἔχει τὸ ἐπιτελεῖον ἐν τῷ στρατῷ τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει καὶ τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ προγράμματα, καταρτίζει, ὑποβάλλει σκέψεις, κ.λ.π. Ἀλλ’ ὁ ἐκτελεστὴς εἶναι ἡ Διοίκησις. Διὰ τοῦτο ἤκουσα νὰ λέγεται, ὡς ἐλέχθη, καὶ θέλω νὰ ἀπαντήσω, ὄχι εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἐκάκισαν τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον καὶ ἐτόνισαν ὅτι ἡ Παιδεία σήμερον εὑρίσκεται εἰς χειροτέραν κατάστασιν καὶ ὅτι εἶναι ὑπὸ διάλυσιν. Διαμαρτύρομαι...

§142ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τὸ εἶπε.

§143Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι, ὄχι. Τὸ εἶπον πολλοί.

§144Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τὸ λέγει.

§145Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διαμαρτύρομαι, λέγω, διότι δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον κατηγορεῖται ἡ Παιδεία. Σήμερον εὑρίσκεται εἰς βελτίωσιν αἰσθητήν, διότι ὅταν κανεὶς δὲν πάρῃ τὴν ἱστορίαν ἑνὸς ἑκάστου θεσμοῦ, μιᾶς ἑκάστης κατηγορίας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ λέγῃ ὅτι σήμερον εἴμεθα ἐν διαλύσει, ἢ ἐν ἀποσυνθέσει. Δὲν λύονται ὅμως ταῦτα μόνον διὰ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν συμβούλων. Ἂν ἡ Παιδεία — εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ τονίσω — δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκεται, δὲν πταίει κανεὶς ἐκ τῶν συμβούλων, διότι τὸ συμβούλιον ἔχει παραλύσει πολύ, ἀλλὰ πταίει καὶ ἡ Διοίκησις. Οὔτε εἶναι δυνατόν, ὅσους συμβούλους καὶ ἂν κάμετε, ὅσους νόμους καὶ ἂν ψηφίσωμεν, ὅσας δαπάνας καὶ ἂν δώσωμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσωμεν Παιδείαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα, ἐὰν δὲν συμφωνήσωμεν ὅλοι καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι αὐτὸ τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα, τὸ Α, θὰ ἐφαρμόσωμεν. Μία ἰδέα ἂς ὑποχωρήσῃ. Μόνον ἔτσι δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὴν εἰρήνην, δι’ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων καὶ ὄχι μὲ προχείρους λύσεις. Ἀλλ’ εἰς τὸ μέλλον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλάσσῃ κανεὶς οἱαδήποτε θέλει προγράμματα, διότι ἡ συχνὴ ἀλλαγὴ καὶ τῶν προγραμμάτων δὲν ὠφελεῖ πάντοτε. Καὶ κατὰ τί σᾶς πταίει τὸ συμβούλιον, Κύριοι, ἂν τὸ 1918 ἐπῆλθε μία ἀνατροπή, δι’ ἀπολύσεως, διὰ μεταθέσεως ὅλης τῆς Παιδείας; Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἐλειτούργει τὸ συμβούλιον, ἀνεστάλη ἡ λειτουργία τοῦ συμβουλίου καὶ ἐκεῖθεν ἐγένοντο ὅσα κακὰ ἐγένοντο. Ἠκολούθησε τὸ 1921, ὁπότε ἐγένοντο ἔτι μεγαλύτερα ἀπὸ τὸ 1918. Τοῦ συμβουλίου τὰ δικαιώματα ἀνεστάλησαν τῷ 1921 καὶ ἐντεῦθεν ἔγιναν ὅλαι αἱ ἀνατροπαί.

§146Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγένοντο εἰς ἐπανόρθωσιν τῶν ἀνατροπῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τοῦ 1918.

§147Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Σεῖς δὲν ἀφήσατε τῷ 1917, ἀφότου ἐγκατεστάθη ἐδῶ ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις τῆς Θεσσαλονίκης, κανένα δικαστὴν εἰς τὴν θέσιν του.

§148Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ ἤρχισα λέγων διὰ τὸ 1918, ὅτι τότε ἔγιναν ἀνατροπαὶ καὶ εἰς ἐπανόρθωσιν αὐτῶν, ὅπως τὸ θέλετε σεῖς, ἐπηκολούθησαν αἱ τοῦ 1921. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀνεστάλη λοιπὸν καὶ τότε τὸ ἔργον τοῦ Συμβουλίου. Ἐὰν λοιπὸν θέλωμεν μετὰ Κυβερνήσεως οἰκουμενικῆς καὶ συνασπισμοῦ νὰ καταλήξωμεν εἰς ἕνα πρόγραμμα ἐκπαιδευτικόν, πρέπει ὅλοι οἱ πολιτευόμενοι ν’ ἀποφασίσωμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπεμβαίνωμεν εἰς τὰ τῆς Παιδείας, ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν Παιδείαν.

§149Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἴπατε, πολὺ ὀρθῶς, ὅτι εἶνε ἀνάγκη οἱ πολιτευόμενοι νὰ μὴ ἐπεμβαίνουν εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς παιδείας καὶ αὐτὸ εἶνε ἐπιβεβλημένη ἀνάγκη. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, ὅταν τὸ πρῶτον συνέστη τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον, ἐγώ, Βουλευτὴς τότε ὤν, ἐσκέφθην ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δώσω κανὲν σημείωμα διὰ τοποθέτησιν ἢ διορισμὸν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν, καὶ αἰφνιδίως εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἐβλέπατε ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, μετατίθενται.

§150Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Πότε;

§151Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἰς τὰ 1905.

§152ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶνε παλαιὰ ἱστορία αὐτή.

§153Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐὰν ἐπεμβαίνωμεν, σᾶς εἶπον, διὰ νὰ διορθώσωμεν τὰ τῆς Παιδείας, νομίζω, ὅτι πάντα τὰ κακά, τὰ ὁποῖα προβλέπετε δι’ αὐτήν, θέλουσι ἐπισωρευθῇ ἐπ’ αὐτῆς. Δι’ αὐτὸ προτιμότερον εἶνε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνετε τώρα, δηλαδὴ τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον, νὰ τὸ ἀφήσετε ἀνεπηρέαστον. Καὶ ἂν ἔπαυσε λειτουργοῦσα καλῶς ἡ Παιδεία, ἐρωτῶ ὑμᾶς, πταίουσι τὰ διάφορα συμβούλια, ἢ ἡμεῖς; Ὅταν ἐρχώμεθα ἡμεῖς καὶ λέγομεν: αἱ ἀπουσίαι δὲν ἔχουσι καμμίαν σημασίαν, δύνασαι νὰ ἀπουσιάζῃς ὅλο τὸ χρόνο καὶ νὰ παίρνῃς ἀπολυτήριο Γυμνασίου, καθὼς καὶ νὰ ἐργάζεσαι καὶ νὰ ἐπιτρέπωνται αἱ ἀναδρομικαὶ ἐγγραφαί, πταίουν τότε τὰ συμβούλια; Εὑρέθην καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν καὶ δὲν ἐπέτρεψα ἐπανεξέτασιν μαθητῶν, διαφωνήσας, καὶ ὑπέβαλον καὶ τὴν γνώμην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι μόνον νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ, ἀλλὰ νὰ εἰσαγάγῃ καὶ τὸν παλαιὸν κανονισμόν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ Γυμνάσια, διὰ τοὺς ἀπουσιάζοντας μαθητάς, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωσι τὴν βάσιν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ καὶ τὰ Μαθηματικά. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἡμεῖς, διὰ τῆς Βουλῆς, δίδομεν τόσας εὐκολίας, κατόπιν ἐρχόμεθα καὶ κακίζομεν τὰς περιστάσεις. Ἡ ἔλλειψις τῆς Παιδείας ἔγκειται ἀλλαχοῦ· ἔγκειται εἰς τὸ διδακτικὸν προσωπικόν. Καὶ τὸ λέγω τοῦτο, διότι ἐλέχθη προχθὲς ἀπὸ συνάδελφον, ὅτι οὐδέποτε ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἦλθεν εἰς συμφωνίαν πρὸς τὰ ἐκπαιδευτικὰ συμβούλια, οὔτε μὲ καμμίαν ἐπιτροπήν, οὐδέποτε ἀπὸ συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐγὼ ὅμως διαμαρτύρομαι καὶ σᾶς λέγω ὅτι, δὲν ὑπάρχει Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀπησχολήθη καὶ νὰ μὴ συνεσκέφθη μὲ τὸ συμβούλιόν του, μὲ τὸ ἐπιτελεῖόν του, διὰ νὰ τοῦ εἴπῃ τὶ πρέπει νὰ γίνῃ. Ἐγώ, ὡς Ὑπουργός, ἐζήτησα τοὺς σχετικοὺς φακέλλους, καὶ εἶδον ὅτι οἱ διάφοροι Ὑπουργοὶ εἶχον κάμει ἐπανειλημμένας συζητήσεις καὶ συνεδριάσεις. Δι’ αὐτὸ μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἡ παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου. Καὶ τότε εὑρέθημεν πρὸ μιᾶς τραγικῆς ἐλλείψεως, εὑρέθημεν μὲ τὰ σχολεῖα τῆς Μακεδονίας κλειστὰ καὶ μὴ ἔχοντα διδασκάλους, παρὰ μόνον τοὺς τῶν δημοτικῶν σχολείων.

§154ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐξακολουθεῖ εἰσέτι ἡ αὐτὴ κατάστασις.

§155Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ἐξακολουθεῖ καθόλου, διότι εἰς τὰ 1923 εὑρέθημεν πρὸ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς, ἐὰν ἔπρεπε τὰ σχολεῖα τῆς Μακεδονίας νὰ λειτουργήσουν, καὶ ἱδρύσαμεν τὰ μονοτάξια διδασκαλεῖα, τὰ ὁποῖα προχείρως μᾶς ἐθεράπευσαν μίαν ἐθνικὴν ἀνάγκην, μᾶς δίδουν τριακοσίους διδασκάλους τὸν χρόνον. Ἐθέσαμεν κατόπιν ὑποχρεωτικὰς διατάξεις, καθ’ ἃς οἱ διδάσκαλοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πηγαίνουν εἰς τὴν Μακεδονίαν, καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ διαβεβαιώσω, ὅτι ἔχομεν ἀποφοίτους τῶν διδασκαλείων, πλέον τῶν τριακοσίων ἢ τετρακοσίων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι θέσιν.

§156Γ. ΜΟΔΗΣ. Καὶ ἐν τούτοις δὲν θέλουσι νὰ ὑπάγωσι εἰς τὴν θέσιν αὐτήν.

§157ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπεστηρίξατε τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ νομοσχεδίου. Τί σχέσιν ἔχουσι αὐτά;

§158Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν διαμαρτύρεται, παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, μὴ διακόπτετε.

§159Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὑπὸ τὴν ἰδιότητα παλαιοῦ Βουλευτοῦ, ἀλλὰ καὶ διότι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὀνομασθῶ Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις. Ἤθελον ὅμως νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο: ὅτι, ἐπειδὴ οἱ ἐξερχόμενοι τῶν διδασκαλείων ἔπρεπε νὰ μεταβαίνωσιν ὑποχρεωτικῶς εἰς τὰ Νέα μέρη καὶ κατέληξε νὰ μὴ ἔχωμεν παρὰ μόνον ἕνα 5% καθυστέρησιν ἐκ τῶν ἐξερχομένων τῶν διδασκαλείων, οἱ ὁποῖοι δὲν μετέβαινον εἰς τὰς θέσεις των, κατωρθώθη νὰ ἀνοίξωσι καὶ συμπληρωθῶσι τὰ σχολεῖα ἐκ τῆς τοιαύτης ἀποδόσεως· καὶ ἂν ἔμεινε κανὲν κλειστόν, τοῦτο, κ. Ὑπουργέ, ὀφείλεται εἰς τὴν ἐπὶ Κυβερνήσεως Κονδύλη κατάργησιν τῆς διατάξεως ταύτης. Ἡ ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος, πρὸ τῶν θερινῶν διακοπῶν, εἶχε προτείνει, κύριε Ὑπουργέ, τὴν κατάργησιν τοῦ διατάγματος τοῦ Κονδύλη καὶ συνεπῶς τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ νόμου ὅπως εἶχε. Δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸν εἰσήγαγε καὶ ἰσχύει μέχρι σήμερον, καὶ κάθηνται 200 ἕως 300 διδάσκαλοι, ἀναμένοντες διορισμόν. Ἐπίσης παραπονοῦνται διὰ τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν. Δι’ αὐτὸ ἔγινεν ἡ γνωστὴ διαβάθμισις, ἡ ὁποία ἔφερε τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα, διότι ἐνῷ εἴχομεν πρὶν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τρεῖς καὶ μόνον φοιτητάς, εἰς τὰ 1923 ἐνεγράφησαν εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν σχολὴν πλεῖστοι καὶ ὑπάρχουσιν εὐτυχῶς σήμερον καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ ἐγγράφωνται, διότι τοὺς ἐκινήθη ὁ ζῆλος πρὸς κατάληψιν θέσεως, ἐν συνδυασμῷ μὲ ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον ἐκάμαμεν, σχετικῶς μὲ τὰ κληροδοτήματα, τοὐτέστιν ἀπετρέψαμεν, ὅπως τὰ κληροδοτήματα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας διατίθενται πρὸς ἄλλον σκοπὸν καὶ διατίθενται μόνον ὑπὲρ φοιτητῶν τῆς Φιλοσοφικῆς σχολῆς. Τὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν θαυμάσια καὶ ἐγὼ ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, καὶ ἄλλοτε δὲ ὑπεστήριξα, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δύο Ὑπουργείων Στρατιωτικῶν καὶ Παιδείας εἶναι παράλληλοι, δηλαδή, αὐξανομένου τοῦ ἑνὸς ἐλαττοῦται τοῦ ἄλλου καὶ πρέπει νὰ ἐξετάζωνται καὶ νὰ εἶναι ὁ εἷς μέρος τοῦ ἄλλου. Ὑπεστήριξα δηλονότι ὅτι τὰ Ὑπουργεῖα τῆς Παιδείας καὶ τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ ἔχωσι παραλλήλους τοὺς προϋπολογισμούς. Τὸ πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι διὰ τῆς προπαρασκευῆς τῶν διδασκάλων καὶ διὰ τῆς σωματικῆς καὶ πνευματικῆς ἀκόμη ἀσκήσεως τῆς νεολαίας τῆς Ἑλλάδος, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἐν μέτρῳ καὶ ἐν μέρει ἀπὸ δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Περαίνω τὸν λόγον μου μὲ τὴν αἴτησιν συγγνώμης ἐὰν ἐμακρηγόρησα, διότι ἐφοβήθην πολὺ τὰς συνεπείας τῆς ἐνδεχομένης ἀντισυνταγματικότητος. (Χειροκροτήματα).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καμπάνης.

§161ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 11ην Μ. Μ. (Μετὰ τὴν διακοπήν). (Ὥρα 11 καὶ 15 μ. μ.).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Θὰ ψηφισθοῦν δύο νομοσχέδια καθαρῶς ὑπηρεσιακά.

§164ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ἅπαξ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13)11)1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ πλοιοκτητῶν καταδικασθέντων εἰς πληρωμὴν χρηματικήν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ἐν Λήμνῳ Παλλημνιακοῦ Ταμείου Ἐκπαιδευτικῆς Προνοίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§167ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ψηφισθοῦν τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 3 καὶ 4.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις.

§169ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ψηφισθοῦν.

§170ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§171Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 7, κύριε Πρόεδρε.

§172Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε, τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 7 ἀφορᾷ τὸ Δημοτικὸν Νοσοκομεῖον.

§173Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 18, τὸ ὁποῖον εἶναι καθαρῶς ὑπηρεσιακόν.

§174Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε, νὰ τηρηθῇ ἡ σειρὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§175ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι μερικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀντιρρήσεις.

§176ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ὅσον ἀφορᾷ τὰ νομοσχέδια, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις καὶ δὲν θὰ ζητήσουν τὸν λόγον οἱ κύριοι βουλευταί, δύνανται ταῦτα νὰ ψηφισθῶσι.

§177Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Θὰ ζητήσω βεβαίως τὸν λόγον, διότι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ λαϊκοῦ κόμματος ἐζήτησε τὴν πρόταξιν τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 5 νομοσχεδίου καὶ μᾶς ἀντετάχθη ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ.

§178Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ἐφόσον δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις....

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ ποῖον;

§180Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Διὰ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 3 νομοσχέδιον.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ὑποβληθῇ πρότασις.

§182Α. ΣΤΡΑΤΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 7 εἶναι ἐντελῶς τυπικόν.

§183Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐφόσον πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις, νὰ μείνῃ εἰς τὸ τέλος.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι μόνον ἔχει συζήτησιν, ἀλλ’ ἔχει ὑποβληθῇ καὶ πρότασις.

§185Α. ΣΤΡΑΤΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 7.

§186Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Θὰ συζητηθῇ ἄλλο, Κύριε Πρόεδρε;

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς ἠμπορῶ νὰ σᾶς προεξοφλήσω τὴν πορείαν τῆς συζητήσεως;

§188Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Θὰ καθήμεθα ἕως τὸ πρωΐ; Μίαν δήλωσίν σας θέλομεν.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς ἠμπορῶ νὰ σᾶς δηλώσω;

§190Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἂν πρόκειται νὰ ψηφισθοῦν ἄλλα, εἶναι προτιμότερον νὰ ψηφισθοῦν τώρα, παρὰ εἰς τὸ τέλος, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων εἶναι φανερὸν ὅτι θὰ πρόκειται ἴσως ν’ ἀναχωρήσουν.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συζητῶμεν οὕτω.

§192Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Νὰ δηλωθῇ, ὅτι δὲν θὰ ψηφισθῇ τίποτε εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ θέαμα τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εὐχάριστον.

§194Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Καραπαναγιώτη, δὲν σᾶς ἐμποδίζει κανεὶς νὰ μείνετε ἕως τὸ τέλος.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον δὲν ὑπάρχει ἄλλη πρότασις περὶ προτάξεως, ὑπογεγραμμένη ἀπὸ 20 βουλευτάς, δὲν θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν καμμίαν προφορικὴν ἀξίωσιν. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν.

§196Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλομεν εἶναι νὰ μὴ προεξοφληθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Ὁ κ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§198Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως ἐτέθη ὑπὸ συζήτησιν μία συνταγματικὴ ἄποψις, ἐλέχθη δηλαδὴ ὅτι τὸ ἄρθρον 114 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει ὅτι τὰ ⅔ τῶν μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου πρέπει ν’ ἀποτελῶνται ἀπὸ μονίμους ὑπαλλήλους. Ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Συντάγματος δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς οὐδεμίαν διάταξιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι οὐδεμία διάταξις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ προσδιορίζει τὸν ἀριθμόν, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ληφθῇ κατ’ ἀπόσπασιν ἢ κατὰ διορισμόν. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἐνεκρίθη καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν, καθιερώνει θητείαν, ὁρίζει δηλαδὴ ὅτι καταργεῖ τὸ παλαιὸν σύστημα τῶν μονίμων μελῶν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Ἀντὶ τῶν μονίμων μελῶν, ὑπάρχουν μέλη ἐπὶ θητείᾳ ἑπταετῇ. Οὐδὲν ἄλλο ὁρίζει. Ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος ὑπάρχει προφανῶς ἡ ἑξῆς ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως: κατὰ τὴν σύνθεσιν τοῦ συμβουλίου εἶναι ὑποχρεωμένη, κατὰ τὰ ⅔ τοὐλάχιστον, νὰ τὸ ἀποτελέσῃ κατ’ ἀπόσπασιν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν μονίμων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς συνταγματικῆς διατάξεως, ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν νέαν σύνθεσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου νὰ προβῇ εἰς διορισμοὺς πλέον τοῦ ⅓. Εἶναι ὑποχρεωμένη ἐκ τοῦ Συντάγματος, νὰ διορίσῃ τοὐλάχιστον τοὺς 6, ἀφοῦ πρόκειται περὶ 9, κατ’ ἀπόσπασιν. Τὸ ἄλλο τρίτον, ἔχει δικαίωμα νὰ τὸ διορίσῃ ἐπὶ θητείᾳ. Ποῖαι θὰ εἶναι αἱ περαιτέρω συνέπειαι αὐτοῦ; Εἶναι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἐτόνισα καὶ πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως, δηλαδή, ὅσα μέλη διωρίσθησαν ἐπὶ θητείᾳ, μετὰ τὴν πάροδον τῆς θητείας ἐπανέρχονται εἰς τὸν ἰδιωτικόν των βίον. Οὐδεμία ἐκ τοῦ νόμου εἴτε ἐκ τοῦ Συντάγματος συνάγεται ὑποχρέωσις, διότι ὅταν εἶναι μόνιμα μέλη, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἡ συνταγματικὴ ὑποχρέωσις, εἶναι εἰδοποιημένα ἐκ τοῦ νόμου ὅτι καλοῦνται ὡς μέλη ἐπὶ θητείᾳ, μετὰ δὲ τὴν πάροδον τῆς θητείας, λήγει τὸ διοικητικόν των ἔργον. Τὰ κατ’ ἀπόσπασιν μέλη ἐπανέρχονται αὐτοδικαίως εἰς τὰς θέσεις των, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς θητείας, συμπληροῦνται προσωρινῶς. Νομίζω ὅτι τὰ πράγματα εἶναι ἀπολύτως σαφῆ καὶ ὅτι δὲν εἶναι δεκτικὰ ἀμφιβολιῶν.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καμπάνης.

§200Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἡ ἄποψις, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Εἰσηγητὴς τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, εἶναι ὀρθή, ἀλλ’ εἶναι μία ἐκ τῶν ὑπαρχουσῶν διαφόρων ἀπόψεων. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα ἔγκειται ἐν τούτῳ. Ἄν καλῶς ἀντελήφθην τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Κολυβᾶ, ἄν καὶ ἰδιαιτέρως μοῦ τὸ εἶπε....

§201Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν ἄποψιν ὑμῶν;

§202Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Τὸ ζήτημα γεννᾶται ὡς ἑξῆς: Καθ’ ὃν τρόπον εἶναι διατυπωμένον τὸ νομοσχέδιον....

§203Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἔχομεν βελτιώσει, ὥστε νὰ προσαρμοσθῇ...

§204Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. .. ἐρωτᾶται ἂν οἱ ἐν ὑπηρεσίᾳ σήμερον εὑρισκόμενοι ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι, καλῶς ἀπολύωνται ἢ ὑποβιβάζωνται. Ἐδῶ νομίζω ὅτι ἔγκειται τὸ διαμφισβητούμενον ζήτημα. Κύριοι Συνάδελφοι, τὸ ἄρθρον 114 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει ὅτι «οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι εἶναι μόνιμοι ἀπὸ τοῦ διορισμοῦ αὐτῶν, ἐφόσον ὑφίστανται αἱ σχετικαὶ ὑπηρεσίαι καὶ θέσεις. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοί, οὔτε μετατίθενται ἄνευ γνωμοδοτήσεως, οὔτε ἀπολύονται ἢ ὑποβιβάζονται ἄνευ ἀποφάσεως εἰδικοῦ κατὰ νόμον ὠργανωμένου Συμβουλίου, ἀποτελουμένου κατὰ τὰ ⅔ ἐκ μονίμων ὑπαλλήλων. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου αὐτοῦ, ἐπιτρέπεται ἔφεσις εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας». Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ ἡ γνώμη ἀποτελεῖ μέρος τοῦ ὅλου ζητήματος, διότι ὁ νομοθέτης δὲν ἀπαγορεύει, συνιστωμένου ἑνὸς Συμβουλίου, νὰ προσλάβῃ ὁ συνιστῶν τὸ Συμβούλιον πρόσωπα ἐξ ἰδιωτῶν, ἀλλ’ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν τὰ ⅔ τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου αὐτοῦ νὰ τὰ καταστήσῃ μόνιμα. Ἐννοεῖτε τὶ γίνεται;

§205ΣΤ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ὄχι νὰ τὰ καταστήσῃ μόνιμα, ἀλλὰ νὰ τὰ λάβῃ ἐκ μονίμων ὑπαλλήλων.

§206Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εὐχαριστῶ ποὺ μὲ διεκόψατε. Πρέπει νὰ ἴδωμεν τότε τὶ εἶναι μονιμότης, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖον εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§207Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐξεταστέον εἶναι, κ. Συνάδελφε, ἐκ ποίας ἀπόψεως ὡρμήθη ὁ νομοθέτης ἵνα καθιερώσῃ τὴν μονιμότητα τῶν ὑπαλλήλων; Τὴν καθιέρωσε διὰ νὰ εἶναι οὗτοι ἠσφαλισμένοι ἀπέναντι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀδιάφορον ἂν τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου προέρχωνται εἴτε ἐξ ὑπαλλήλων μονίμων, εἴτε ἐξ ἰδιωτῶν. Τὸ Σύνταγμα τοὺς καθιστᾷ μονίμους.

§208Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι ἀπολύτως, κ. Ὑπουργέ, διότι ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Συντάγματος ἐτέθη πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τὰς ὑπερβασίας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὄχι ὅμως καὶ διὰ νὰ μειωθοῦν τὰ δικαιώματα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι τὸ ἑξῆς: Λέγει ὁ νομοθέτης, ὅτι ἡ μονιμότης, δηλαδὴ τὸ δικαίωμα τοῦ ν’ ἀσκῇ τὴν ὑπηρεσίαν του ὁ ὑπάλληλος ἐντὸς τῶν ὁριζομένων ὑπὸ τοῦ νόμου ὁρίων, ὑπάρχει, ἐφόσον ὑφίστανται αἱ ὑπηρεσίαι αἱ σχετικαὶ καὶ αἱ θέσεις. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καταργηθῇ, διὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, τοῦτο; Ἀφοῦ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ καταργῇ θέσεις καὶ ὑπηρεσίας, πολὺ περισσότερον δίδομεν καὶ τὸ ἔλασσον, νὰ ἔχῃ δηλαδὴ τὸ δικαίωμα νὰ μὴ τὰς καταργήσῃ. Δύναται συνεπῶς νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἔχει θητείαν τόσην, διότι ἡ ὑπηρεσία του εἶναι τόση. Ἐὰν νομίζητε ὅτι ἡ γνώμη αὐτὴ δὲν εἶναι ὀρθή, τότε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσῃ ὅριον ἡλικίας ἀποχωρήσεως, διότι, τὶ εἶναι αὐτὸς ὁ καθορισμὸς ὁρίου ἡλικίας ἀποχωρήσεως; Λέγομεν εἰς τὸν ὑπάλληλον: μέχρι αὐτῆς τῆς ἐποχῆς νὰ εἶσαι ὑπάλληλος. Ἐὰν ἔχῃς ἡλικίαν, ὄχι 50, ἀλλ’ 80 ἐτῶν, θὰ φύγῃς. Αὐτὴ εἶναι ἡ μονιμότης. Ἂν τὸ ζήτημα θὰ εἶχεν ἄλλως, δὲν θὰ εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσωμεν καὶ ὅριον ἡλικίας. Δι’ αὐτὸ ὑπάρχει καὶ ἡ ἑξῆς διαφορὰ μεταξὺ τῶν Δικαστικῶν καὶ τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων: Ἐπειδὴ τὸ Σύνταγμα κατέστησε τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἰσοβίους καὶ ἠδύνατο νὰ φιλονικηθῇ, ὅτι ὁ νομοθέτης δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσῃ δι’ αὐτοὺς ὅριον, ἐτέθη τοῦτο εἰς τὸ Σύνταγμα, ἄλλως, θὰ εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσωμεν ὅριον ἡλικίας καὶ νὰ ἐξαναγκάσωμεν αὐτοὺς εἰς ἀποχώρησιν. Ὥστε δὲν γεννᾶται ἀμφισβήτησις, ὡς εἶναι διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Τώρα ἡ διασάφησις δὲν βλάπτει—σοφὸν τὸ σαφὲς— καὶ δὲν εἶναι ματαία ἡ συζήτησις καὶ ἀπώλεια χρόνου. Δὲν ἠδύνατο ὁ νομοθέτης νὰ θέσῃ πέδας εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀφύσικες, διότι εἶναι ἀφύσικον, ἐφόσον ὑφίστανται θέσεις, νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα, ὑπάρχοντος Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔχομεν τὰ ⅔ ἐξ ἰδιωτῶν, νὰ λάβωμεν καὶ νὰ καταστήσωμεν αὐτοὺς μονίμους, καθ’ ὅλον τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θὰ ἀναθέτῃ ὁ νομοθέτης εἰς αὐτοὺς τὰ καθήκοντα τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ὁπότε δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπολυθῶσιν, ἐκτός, ἐὰν ὑπέπιπτον εἰς σφάλμα, τὸ ὁποῖον συνεπάγεται ἀπόλυσιν.

§209Α. ΣΤΡΑΤΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ εἶναι ἐπὶ θητεία;

§210Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Διατί; Δὲν μοὶ λέγετε παρακαλῶ, εὑρήκατε εἰς τὰς Γενικὰς Ἀρχὰς τοῦ δικαίου ὅριον ἡλικίας;

§211Α. ΣΤΡΑΤΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γενικὸν μέτρον. Εἶναι ἀποχώρησις, λόγῳ τοῦ ἐκ τοῦ γήρατος καμάτου. Ἡ μονιμότης προστατεύει τοὺς ὑπαλλήλους μονομερῶς ἀπὸ τὰς ἐπεμβάσεις τῆς διοικήσεως. Δὲν δύναται ν’ ἀπολυθῇ τις, διότι τὸ θέλει ὁ Ὑπουργός. Δύναται ὅμως ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ λάβῃ μέτρα καὶ νὰ ὁρίσῃ ποῖον εἶναι τὸ δυνατὸν ὅριον τῆς ἀποχωρήσεως τοῦ ὑπαλλήλου. Δὲν δύναται νὰ φαντασθῇ τις μόνιμον ὑπάλληλον.

§212Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κύριε Συνάδελφε, τὸ Σύνταγμα δὲν δύναται, παρὰ ὑπὸ ὡρισμένας περιπτώσεις, ὡς κατόπιν δικαστικῆς ἀποφάσεως, νὰ ἀπολύῃ τοὺς δικαστικοὺς λειτουργούς. Τοὺς ἄλλους, τοὺς καθιστᾷ μονίμους, ἐφόσον ὑφίστανται αἱ σχετικαὶ ὑπηρεσίαι καὶ θέσεις, ἀφήνει δὲ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἐλευθέραν νὰ ὁρίσῃ τὴν ὕπαρξιν θέσεων καὶ ὑπηρεσιῶν, καὶ ἐφόσον δύναται νὰ καταργήσῃ θέσεις, ἔχουσα τὸ μεῖζον, πολὺ περισσότερον δύναται νὰ ἔχῃ τὸ ἔλασσον, νὰ διαρρυθμίζῃ τὰς θέσεις αὐτάς. Τὶ θέλετε νὰ εἴπωμεν; Καταργοῦμεν τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον; Ἄν σήμερον ἤρχετο ἓν νομοσχέδιον καὶ ἔλεγε: Καταργῶ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον καὶ θεωρῶ ἀπολυθέντας ὅλους τοὺς Ἐκπαιδευτικοὺς Συμβούλους, ἐν τῷ αὐτῷ δὲ νόμῳ ἔλεγε παρακάτω: Ἀνασυνιστῶ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁρίζω τὰ τάδε καὶ τάδε προσόντα, διὰ νὰ διορισθῶσι, καὶ διορίζω Συμβούλους τοὺς τάδε, ποῦ εὑρίσκετε, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ νομοθέτης νὰ ὁρίσῃ χρόνον ὑπηρεσίας εἰς ἕνα ὑπάλληλον; Θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικὸν τοῦτο;

§213Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Φρονεῖτε, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἦτο αὐτή, ὅταν λέγει τὸ Σύνταγμα «Τὰ ⅔ τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων, νὰ τοὺς καταστήσῃ μονίμους» ἢ ἐννοεῖ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἤδη μόνιμοι; Τοὺς μέλλοντας μονίμους ἐννοεῖ ἢ τοὺς ὑπάρχοντας ἤδη μονίμους, ὡς ὁ ἀνωτέρω;

§214Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἔχετε ἀντίρρησιν, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὸς νόμος;

§215Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τυπικῶς εἶναι συνταγματικώτατος.

§216Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Καὶ τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἄλλην δημοσίαν ὑπηρεσίαν οὔτε ἄλλην θέσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ διορίσῃ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον σήμερον;

§217Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ναί.

§218Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἀφήνω τὸ συνταγματικόν. Ἔχετε ἕνα εἶδος συμβουλίου, ἀποτελουμένου ἐκ παλαιῶν καὶ νεοδιοριζομένων, μὲ τὴν συμφωνίαν, ὅτι ἐπὶ τόσον χρόνον θὰ ἔχητε ὑπηρεσίαν. Θὰ εἶναι ἀντισυνταγματικὸν τοῦτο; Κατὰ τὰ ἄλλα, ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ νομοσχέδιον, εἶναι συνταγματικόν. Ἐὰν θέλητε νὰ διασαφηνισθῇ, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηριάδης.

§220Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς νομικόν, διότι, ὡς διατυποῦται τὸ νομοσχέδιον, φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη περὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν σαφῆ διάταξιν τοῦ ἄρθρου 114 τοῦ Συντάγματος. Διὰ νὰ ἐρευνηθῇ ὅμως ἐὰν ἡ διάταξις ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ ἀνωτέρω ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, θὰ ἐξετάσωμεν τὶ εἴδους ὑπάλληλοι εἰσὶν ἐκεῖνοι, οὓς διορίζομεν. Εἰσὶν τακτικοὶ μόνιμοι ὑπάλληλοι; Τότε, φυσικά, αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ ἀπολυθοῦν καί, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, καὶ ἡ θητεία, ἡ ὁποία ὁρίζεται ἐν τῷ νόμῳ εἰς ἀμέσως ἑπομένην διάταξιν, γρονθοκοπεῖται πρὸς τὴν ἀμέσως προηγουμένην διάταξιν. Ὡς διατυποῦται ἡ διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, αὐτοὶ εἶναι τακτικοὶ μόνιμοι ὑπάλληλοι, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῶν ἄρθρων 8 καὶ 11. Ἄρα εἶναι τακτικοὶ μόνιμοι ὑπάλληλοι, δηλαδὴ ὑπάλληλοι κατέχοντες θέσιν ὀργανικήν.

§221ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι τὰ μόνιμα μέλη· τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τί εἶναι;

§222Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὡς γνωρίζετε, οἱ συνταγματολόγοι δέχονται καὶ αὐτὸ ἀκόμη, ὅτι, ὅταν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ὁρίζεται ἀπὸ σκοποῦ, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπόλυσις ἑνὸς ὑπαλλήλου, ἐφόσον ὁ ὑπάλληλος οὗτος προστατεύεται διὰ μομιμότητος συνταγματικῆς, τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας εἶναι ἀσφαλῶς παράνομον, εἰδικῶς δέ, διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἡ παρανομία αὕτη προκειμένου περὶ τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν, εἰς εἰδικὴν διάταξιν ὁ Συνταγματικὸς νομοθέτης ὥρισε τὸ ὅριον ἡλικίας τούτων.

§223ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τότε εἶναι ἰσοβιότης.

§224Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καθὼς γνωρίζετε, ἡ ἰσοβιότης μὲ τὴν μονιμότητα διαφέρει κατὰ τὸ ἑξῆς μόνον: ὅτι οἱ μὲν μόνιμοι προστατεύονται, ἐφόσον λειτουργοῦν αἱ σχετικαὶ ὑπηρεσίαι, οἱ δὲ ἰσόβιοι προστατεύονται πάντοτε· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας δὲν ὑπάρχει διάκρισις μεταξὺ μονίμου καὶ ἰσοβίου Δικαστικοῦ λειτουργοῦ.

§225ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι, παρακαλῶ. Ἂν προσέξητε παρακάτω θὰ ἰδῆτε τὶ λέγει περὶ τῶν μονίμων ὑπαλλήλων.

§226Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. «Ἐφόσον ὑφίστανται αἱ σχετικαὶ ὑπηρεσίαι». Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἡ ἰσοβιότης συνίσταται εἰς τοῦτο: ὅτι καὶ ἂν καταργηθῇ ἡ ὑπηρεσία, δὲν δύνασαι νὰ τὸν ἀπολύσῃς, ἡ δὲ διαφορὰ ἀπὸ τὴν μονιμότητα, εἶναι ὅτι, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν καταργήσῃς τὴν σχετικὴν ὑπηρεσίαν, δύνασαι νὰ τὸν παύσῃς. Διὰ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας συζητοῦμεν. Ἐδῶ ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ἀσφαλίζει τὴν δικαστικὴν ἰσοβιότητα ἢ μονιμότητα ἀναγράφεται ῥητῶς, δυνάμει τῆς ὁποίας ὁ νομοθέτης δύναται νὰ ὁρίσῃ ὅριον ἡλικίας. Διὰ τοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους, ἐφόσον δὲν ἀναγράφεται ὅριον ἡλικίας, νομίζω ὅτι δύναται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ὁρίσῃ τοῦτο.

§227ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου φθάνομεν εἰς ἓν συμπέρασμα παράνομον, ὅτι ἀσφαλίζει περισσότερον τοὺς δικαστικοὺς τὸ Σύνταγμα. Δηλαδή, οἱ μὲν δικαστικοί, οἱ ἰσόβιοι, τοὺς ὁποίους περιφρουρεῖ τὸ Σύνταγμα διὰ μεγάλων καὶ ἀσφαλῶν ἐγγυήσεων, ἅμα φθάνωσιν εἰς ὡρισμένην ἡλικίαν, ἀποχωροῦν, οἱ δὲ διοικητικοί, τοὺς ὁποίους θεωρεῖ μονίμους, ὑπηρετοῦν, ἐφόσον ὑφίστανται αἱ σχετικαὶ θέσεις. Οὕτω φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, οἱ δικαστικοὶ νὰ στεροῦνται τῆς ἰσοβιότητος. Εἶναι ἓν συμπέρασμα, κ. Σωτηριάδη, τὸ ὁποῖον μὲ τὴν διακρίνουσαν ὑμᾶς φρόνησιν, δὲν πιστεύω, ἂν καὶ αὐτὸ ἀναπτύσσετε, ὅτι ἐνδομύχως τὸ δέχεσθε πραγματικῶς.

§228Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχω κανένα ἀπολύτως δισταγμόν, ὅτι ἐκεῖ ὅπου καθιεροῦται διὰ τοῦ Συντάγματος ἡ ἰσοβιότης ἢ ἡ μονιμότης, δύναται νὰ ὁρισθῇ ὅριον ἡλικίας. Ἀλλὰ τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ διὰ τοῦ Συντάγματος, οὐχὶ ὅμως διὰ νόμου. Ἐδέχθησαν μάλιστα ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὸς καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπὸ σκοποῦ ἤθελεν ὁρίσει, ὡς πρὸς τοὺς ἀπολαμβάνοντας ἰσοβιότητος ἢ μονιμότητος ὑπαλλήλους, ἀπολαυὰς ἢ ἀποδοχὰς πολὺ κατωτέρας, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δύναται ὁ ὑπάλληλος νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ βίου καὶ ἐξαναγκασθῇ οὗτος εἰς παραίτησιν.

§229Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ὅταν γίνεται πρὸς καταστρατήγησιν τοῦ Συντάγματος, δὲν ἰσχύει.

§230Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§231Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Καμπάνη, ἡ συνταγματικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 114 δὲν ἀφήνει ἐλευθερίαν ἀπολύσεως δι’ ἀνεπάρκειαν λόγῳ ἡλικίας καί, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχετε διάταξιν, δυνάμει τῆς ὁποίας νὰ δύνασαι, προκειμένου περὶ συνταγματικῶς προστατευομένων ὑπαλλήλων, νὰ δύνασαι νὰ τοὺς ἀπολύσῃς λόγῳ ἡλικίας, δὲν δύνασθε νὰ τὸ κάμητε· εἰς τοὺς δικαστικοὺς δύνασθε νὰ τὸ κάμητε, διότι ὑπάρχει ὡς πρὸς τούτους συνταγματικὴ διάταξις, ὁρίζουσα ὅριον ἡλικίας.

§232Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Καὶ οἱ δικαστικοί, κ. συνάδελφε. Ἀναγνώσατε τὸ ἄρθρον καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἔχομεν ἀπολύσει λόγῳ ἀνεπαρκείας καὶ σχετικῆς ἀνικανότητος. Εἶναι καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα, ἂν αὐτὰ τὰ μέλη τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου θὰ τὰ κάμητε συνταγματικῶς μόνιμα, ὅπως τὰ κάμνουν αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τότε δὲν δύνασθε νὰ τοὺς βάλητε ὄχι μόνον θητείαν, ἀλλὰ οὔτε κἂν νὰ τοὺς μεταθέσωμεν δυνάμεθα. Θὰ εἶχον μίαν ἰδέαν: θὰ ἠδύνατο ἐδῶ μέλη τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου νὰ προσλαμβάνωνται ἀπὸ μονίμους ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξασκήσουν τὰ καθήκοντα τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ Συμβούλου, ὄντες μόνιμοι ὑπάλληλοι καὶ θὰ ἠδύνατο δι’ αὐτοὺς νὰ δοθῇ μία μισθοδοσία οἱαδήποτε, ἀλλὰ θὰ ἦσαν μόνιμοι ὑπάλληλοι καὶ θὰ ὑπήγοντο εἰς τὴν διάταξιν περὶ μονιμότητος.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον δεύτερον (ἀναγιγνώσκει).

§234Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἤθελον νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ τέλος τοῦ δευτέρου ἄρθρου: «τὰ αἱρετὰ μέλη δέον νὰ μὴ ἔχωσι ὑποστῆ πειθαρχικὰς ποινὰς ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων συμβουλίων, βαρυτέρας τῆς προσωρινῆς ἀπολύσεως».

§235Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ διατύπωσις ὡς ἔχει. Παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3. 4, 5, 6 καὶ 7, ὡς ἐτροποποιήθησαν).

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8ον.

§238Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐκεῖ ποῦ λέγει «Φιλοσοφικῆς Σχολῆς», νὰ τεθῇ «καὶ Θεολογικῆς Σχολῆς ἢ τῆς Σχολῆς τῶν Φυσικῶν ἐπιστημῶν».

§239Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ 8ου ἄρθρου πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγιγνώσκει): «αἱ ἐν τῇ Ἐκπαιδεύσει κενούμεναι θέσεις τῶν κατ’ ἀπόσπασιν τακτικῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου, δύνανται κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς θητείας των νὰ πληρωθῶσιν προσωρινῶς».

§240Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὴ αὐτὴ ἡ τροπολογία).

§241Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εἰς τὸ ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγιγνώσκει). «οἱ ἔχοντες δεκαετῆ ὑπηρεσίαν.....» κατόπιν ἔρχεται τὸ ἄλλο ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει). «οἱ ἔχοντες δεκαετῆ ὑπηρεσίαν... τῆς Ἀμερικῆς». Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προστεθῇ ἡ ἐγγύησις αὐτὴ καὶ διὰ τοὺς Καθηγητὰς τῆς Αʹ. τάξεως. Διότι οἱ καθηγηταὶ διαιροῦνται εἰς πρωτοβαθμίους καὶ δευτεροβαθμίους. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἔχῃ τὴν πρόληψιν ὁ νόμος, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι δευτεροβάθμιος καθηγητὴς δὲν εἶναι ἱκανὸς μετὰ δέκα ἔτη νὰ ἀποτελέσῃ μέλος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Θὰ εἶναι ὀρθόν, ἡ ἐγγύησις αὐτὴ νὰ τεθῇ καὶ διὰ τοὺς καθηγητὰς τοὺς πρωτοβαθμίους. Δύναται δὲ ἡ Βουλὴ τὰ δύο ἔτη, νὰ τὰ ὁρίσῃ εἰς ἓν ἔτος.

§242Κ. ΜΠΟΥΡΜΠΟΥΛΗΣ. Δι’ αὐτοῦ ἀποκλείεται πραγματικῶς ἕνας μέγας ἀριθμὸς λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως.

§243Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὀρθότατα λέγει ὁ κ. Καμπάνης.

§244Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὀρθὸν εἶναι νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐγγύησις τῆς διετοῦς ἢ ἐνιαυσίας σπουδῆς παιδαγωγικῶν μαθημάτων ἐν Εὐρώπῃ καὶ Ἀμερικῇ προκειμένου περὶ τῶν καθηγητῶν τῶν πρωτοβαθμίων.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, τὸ ἄρθρον 8 δεκτόν. Ἄρθρον 9ον.

§246Α. ΜΕΡΟΣ. Φαντάζομαι ὅτι τὰ τακτικὰ μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ κρίνουν διευθυντὰς Αʹ. τάξεως, πρέπει νὰ ἔχουν ἕνα βαθμὸν παραπάνω, π.χ. νομικοῦ συμβούλου.

§247Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ὁ νομικὸς σύμβουλος δὲν εἶναι βαθμὸς ἱεραρχίας.

§248Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὁ τίτλος «νομικὸς Σύμβουλος» δὲν εἶναι βαθμός.

§249Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἡ ἀνωτέρα βαθμὶς δημιουργεῖται διὰ τοῦ συμβουλίου καὶ ὄχι διὰ τῆς θέσεως ἑνὸς ἑκάστου. Γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ συμβούλιον ἀπὸ μέλη ἔχοντα διαφόρους βαθμοὺς καὶ ἐνίοτε βαθμοὺς κατωτέρους ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους κρίνουν. Λοιπόν, ἄν δώσωμεν ἀνώτερον βαθμόν, ἡ ἀνανέωσις ματαιοῦται διότι θὰ γίνεται ὑποβίβασις ὅταν ἀποχωροῦν τῆς θέσεως τοῦ συμβούλου, ὅταν θὰ πρόκειται νὰ τοποθετηθοῦν εἰς ἄλλην θέσιν.

§250Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἔπρεπε ἐδῶ ποὺ λέγει «τὰ τακτικὰ μέλη...», νὰ εἶναι τῆς Φιλοσοφικῆς σχολῆς καὶ ἰδίως τῆς παιδαγωγικῆς.

§251Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Περὶ αὐτῶν προβλέπει τὸ ἄρθρον 8.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 11.

§253Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἔχω καταθέσει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ: ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἶναι συγγραφεῖς ἐγκεκριμένων ἢ κυκλοφορούντων διδακτικῶν βιβλίων, ἔστω καὶ ἄν ἐξεχώρησαν τὰ δικαιώματά των εἰς ἕτερα πρόσωπα. Ἀνέπτυξα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ γίνῃ δεκτόν.

§254Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: Ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑποβάλλουν πρὸς ἔγκρισιν διδακτικὰ βιβλία. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ δύνανται νὰ εἶναι καὶ συγγραφεῖς;

§255Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔχετε δίκαιον.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 11 καὶ 12. Ἀναγινώσκεται τὸ 13.

§257Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Θὰ ἤθελον μεταξὺ τῶν ἐκτάκτων μελῶν νὰ λαμβάνεται ὑποχρεωτικῶς καὶ ὁ καθηγητὴς τῆς παιδαγωγικῆς, ὡς πάντων ἁρμοδιώτερος.

§258Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι ὑποχρεωτικῶς.

§259Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Νὰ τοὺς προτείνῃ τότε ὁ σύλλογος τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου.

§260Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ τεθῇ «εἰδικῶν ἐπιστημόνων», ὅπως εἶχε τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον.

§261Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Νὰ γίνῃ «ἰδιωτῶν ἐπιστημόνων».

§262Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Συνεφώνησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς μὲ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐξῄρεσε ἀπὸ τὰς γενικὰς συνεδριάσεις τοὺς τμηματάρχας τῆς μέσης καὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ ἤθελον νὰ ὁρισθῇ ἕν ἀνώτατον ὅριον τῶν συνεδριάσεων, διότι λαμβάνουν ἀποζημίωσιν κατὰ συνεδρίασιν.

§263Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Νὰ ὁρισθῇ μέχρι τεσάρων συνεδριάσεων κατὰ μῆνα, διότι κανονίζεται ἀμοιβὴ 200 δραχμῶν κατὰ συνεδρίασιν δι’ ἕκαστον μέλος.

§264Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἐφόσον εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι, τὶ χρειάζεται αὐτὸ τὸ πρόσθετον;

§265Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀντὶ συνεδριάσεων νὰ ὁρισθῇ ὅτι οὐδέποτε ἡ ἀποζημίωσις δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 600 δραχμὰς μηνιαίως.

§266Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ δοθῇ οὐδεμία ἀμοιβή.

§267Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ δίδεται τὸ ἐπίδομα αὐτό.

§268Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐφόσον ὑπάρχουν ἄλλα Ὑπουργεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ ὑπάλληλοι δὲν λαμβάνουν ἐπίδομα, διατὶ νὰ λαμβάνουν αὐτοί;

§269Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Πρόκειται περὶ προσθέτου ἐργασίας καὶ πρέπει νὰ πληρωθοῦν.

§270Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἂν διαβάσετε τὸ νομοσχέδιον θὰ ἴδητε ὅτι τὰ ἔκτακτα μέλη λαμβάνουν 200 δραχμὰς κατὰ συνεδρίασιν, θέτομεν δὲ καὶ ἕνα φραγμόν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς τέσσαρας συνεδριάσεις κατὰ μῆνα. Ἐθεωρήθη τοῦτο ἀναγκαῖον, διότι τὰ ἔκτακτα μέλη δὲν ἔχουν ἀποκλειστικὴν ἐργασίαν εἰς τὰ ἔργα τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβούλου, ἀλλὰ ἔχουν καὶ ἄλλας ἐργασίας.

§271Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Δὲν μισθοδοτοῦνται αὐτοὶ ἀπὸ τὸ Κράτος;

§272Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μεταξὺ τῶν ἐκτάκτων μελῶν εἶναι καὶ ἕνας ἰδιώτης Αὐτὸς πῶς θὰ ἐργασθῇ;

§273Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂν τεθῇ μόνον διὰ τοὺς ἐκτάκτους, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§274Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Πρόκειται μόνον περὶ τῶν ἐκτάκτων μελῶν καὶ ὄχι διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου.

§275Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Διατί θέλετε μόνον εἰς τὰς γενικὰς συνεδριάσεις νὰ λαμβάνουν μέρος;

§276Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις ἡ γενικὴ τοῦ νομοσχεδίου.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ψηφίζεται τὸ 13 καὶ 14 μὲ τὴν προσθήκην τοῦ 65ου ἔτους καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 15ον).

§278Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῆς πειθαρχικῆς ποινῆς, ἐκεῖ ποὺ λέγει τὸ νομοσχέδιον «μετ’ ἀπόφασιν τοῦ συμβουλίου», νὰ τεθῇ «μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ συμβουλίου», δηλαδή, νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ συμβουλίου διὰ τὸν Ὑπουργόν. Πρέπει νὰ δώσωμεν μεγαλειτέραν ἐλευθερίαν εἰς τὸν Ὑπουργόν, διότι δεσμεύονται αἱ χεῖρες τοῦ Ὑπουργοῦ ἐντελῶς, ὑπάρχει δὲ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος λογοδοτεῖ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δίδωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς ἐντελῶς ἀνεύθυνα πρόσωπα.

§279Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Θὰ ἤθελα κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ διατυπωθῇ, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, τῆς ἀσκουμένης ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Γνωρίζετε ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει ἀπόλυτον δικαίωμα.

§280Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὅ,τι ἰσχύει εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, διότι περιφρουρεῖ τοὺς δικαστὰς ἡ μακρὰ παράδοσις.

§281Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ὁριστικὴ ἀπόλυσις περιττεύει, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 114 τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς συμβούλιον, ἀποτελούμενον κατὰ τὰ ⅔ ἐκ μονίμων μελῶν. Ἑπομένως ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3 πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ, ἀπαλειφομένης δὲ τῆς διατάξεως, θὰ μείνουν αἱ δύο πειθαρχικαὶ ποιναί.

§282Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ἡ ἀπόλυσις ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ συμβούλου, δὲν εἶναι ἀπόλυσις ἀπὸ μονίμου θέσεως.

§283Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἄλλο ζήτημα αὐτό.

§284Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εὑρίσκω ὀρθοτάτην τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Οἰκονομίδη καί, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πρέπει νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ὡς ἔχει, διότι δὲν πρόκειται περὶ ὁριστικῆς ἀπολύσεως ἐκ θέσεως μονίμου, ἀλλ’ ἐκ τῆς θέσεως τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβούλου.

§285Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἀνάγεται ἡ ἀπόλυσις εἰς τὴν πειθαρχικὴν δικαιοδοσίαν.

§286Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Θέτομεν μίαν θητείαν διὰ τοῦ νόμου, ἀκριβῶς διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐγγύησις ὅτι θὰ ἐργάζεται τὸ συμβούλιον ἀνεπηρέαστον ἀπὸ οἱανδήποτε πολιτικὴν πίεσιν· ὅταν δώσωμεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἀντικαθιστᾷ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους, κάμνομεν μιὰ τρύπα στὸ νερό.

§287Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ὅταν δεικνύει ἀσυμβίβαστον διαγωγήν, πρέπει νὰ μείνῃ;

§288Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τότε θὰ ἀπολυθῇ, ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβούλου, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ δημοσίου λειτουργοῦ.

§289Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἄς τεθῇ ὅτι τὴν μὲν πρώτην ποινὴν καὶ τὴν δευτέραν ἐπιβάλλει ἀπ’ εὐθείας ὁ Ὑπουργός, τὴν δὲ τρίτην, μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν.

§290Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μάλιστα, μὲ μίαν ἐλαφρὰν τροποποίησιν, ὅτι τὴν μὲν πρώτην ἐπιβάλλει ἀπ’ εὐθείας ὁ Ὑπουργός, δηλαδὴ τὴν ἐπίπληξιν, τὴν δευτέραν, μετὰ γνώμην τοῦ συμβουλίου, ἡ ὁποία δὲν δεσμεύει νομικῶς, ἀλλὰ ἠθικῶς, καὶ τὴν τρίτην μετ’ ἀπόφασιν.

§291ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§292Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὥστε ἡ διατύπωσις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Αἱ ποιναὶ αὗται ἐπιβάλλονται μετ’ ἀπολογίαν ἔγγραφον....».

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἐτροποποιήθη ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 16 ἕως 23. Ἄρθρον 24 (Ἀναγινώσκει).

§294Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει βαθμὸς νομικοῦ συμβούλου ἐν τῇ ἱεραρχίᾳ.

§295Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Γνωρίζετε τί δουλειὰ εἶνε αὐτή; Ὁ νομικὸς σύμβουλος λαμβάνει μισθὸν Ἀρεοπαγίτου. Λοιπὸν πρέπει νὰ ὁρισθῇ μισθός.

§296Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Νὰ ὁρισθῇ μισθός. Τί θὰ εἰπῇ «νομικοῦ συμβούλου»;

§297Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Νὰ λαμβάνουν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον μέχρι τοῦδε.

§298Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα νομίζω ἐλύθη εἰς τὴν πρὸ τῆς διακοπῆς συνεδρίασιν. Ἐμείναμεν σύμφωνοι τότε, ὅτι διὰ νὰ προσαρμοσθοῦν αὗται ὅλαι αἱ διατάξεις εἰς τὸ Σύνταγμα, αἱ ἀφορῶσαι τὰ πρόσωπα τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ μὴ ὑποστοῦν ὑποβιβασμόν. Ἐδιαβάσαμε δὲ τὸ Σύνταγμα καὶ εἴδαμεν ὅτι οὔτε ὑποβιβασμὸς γίνεται ἄνευ ἀποφάσεως, ὥστε νὰ προσκόψῃ εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τοῦ Συντάγματος. Καὶ διὰ λόγους δικαιοσύνης πρὸς κεκτημένα δικαιώματα, εἴπομεν ὅτι ὅσοι ἕως τώρα διετέλεσαν ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι, θὰ διατηρήσουν τὸν βαθμὸν καὶ μισθόν, τὸν ὁποῖον ἔχουν σήμερον, εἴτε μείνουν εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον, εἴτε ὄχι. Ἡ διατύπωσις ἀναφέρεται εἰς τὸν μισθὸν τοῦ νομικοῦ συμβούλου, διότι ὅλοι οἱ μέχρι τοῦδε ἐκδοθέντες νόμοι, εἰς αὐτὸν τὸν μισθὸν ἀναφέρονται. Ἄν ὑπάρχῃ ὁ κίνδυνος, ὁ ὁποῖος προεκάλεσεν ἐξέγερσιν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ὁ μισθὸς αὐτὸς νὰ ὑποστῇ μεγάλας αὐξήσεις εἰς τὸ μέλλον, τὰ ὁποίας δὲν θὰ ἦτο δίκαιον νὰ πάρουν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι, ἄς ὁρισθῇ ὁ μισθὸς ἀπὸ τοῦδε εἰς 650 μεταλλικὰς δραχμάς, ὅσας δηλαδὴ λαμβάνουν καὶ σήμερον. Νὰ τεθῇ ὁ βαθμὸς καὶ ὁ μέχρι τοῦδε χορηγούμενος μισθός.

§299Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ἐὰν ἡ πολιτεία θελήσῃ νὰ μειώσῃ τὸν μισθὸν τῶν ὑπαλλήλων διὰ νόμου, ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικός;

§300Γ. ΜΟΔΗΣ. Γενικῶς ὄχι, ἀλλὰ μερικῶς.

§301Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Οὔτε μερικῶς οὔτε γενικῶς.

§302Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, ἕνα ἐκπαιδευτικὸν σύμβουλον τὸν πάρωμε ἀπὸ τὴν θέσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβούλου καὶ τὸν θέσωμεν εἰς τὴν θέσιν τοῦ γυμνασιάρχου, εἶναι ὑποβιβασμὸς ἢ δὲν εἶναι;

§303Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς μου περὶ διαγραφῆς τῆς τροπολογίας αὑτῆς, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. συνάδελφος «περὶ διατηρήσεως τοῦ μισθοῦ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβούλου», ὅσον ἀφορᾷ ἐκείνου, οἵτινες μέλλουσι νὰ ἐξέλθωσιν ἐκ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου, αἰσθάνομαι ὅμως τὴν ἀνάγκην νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς τοιαύτης τροπολογίας, διότι εἶναι καθαρῶς προσωπική. Πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὡρισμένα ἄτομα, τὰ ὁποῖα κατὰ σύμβασιν μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως μέλλουν νὰ ἀπομακρυνθοῦν ἀπὸ τὸ ἐκπαιδευτικὸ συμβούλιον.

§304Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Διὰ τῆς διατάξεως οἱ μέχρι τοῦδε διατελέσαντες σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι διατηροῦν τὸν βαθμόν, π. χ. οἱ κ. κ. Παλαιολόγος καὶ Καπετανάκης, θὰ ἐξασφαλίσουν τὸν μισθὸν καὶ τὸν βαθμόν.

§305Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τοῦδε γνωρίζω ὅτι οἱ ὑπάλληλοι, ἐξερχόμενοι τῶν θέσεων αὐτῶν, ὑποβιβαζόμενοι, δὲν λαμβάνουν μείζονα μισθόν, τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὴν νέαν θέσιν, ἣν, ὑποβιβαζόμενοι, πρόκειται νὰ καταλάβουν. Ποῖος ὑπάλληλος ἐκδιωχθείς, καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἐκ τῆς θέσεώς του ἢ ὑποβιβασθεὶς ἔτυχε μείζονος μισθοῦ; Πρόκειται ὁ Α π. χ. ἐκπαιδευτικὸς σύμβουλος, ἀπομακρυνόμενος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, νὰ καταλάβῃ μίαν θέσιν ἰσόβαθμον πρὸς ἄλλους ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργούς, καὶ εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν ἔχει καθορισθῆ ὀργανικὸς μισθὸς Α. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς προτείνεται ὅπως ὁ νέος ὑπάλληλος, ὁ πρώην ἐκπαιδευτικὸς Σύμβουλος, λαμβάνῃ μισθὸν Α+α, ἐνῷ ὁ συνάδελφός του, ὁ κατέχων ὁμοιόβαθμον θέσιν, ὁ ἔχων τὸν αὐτὸν βαθμόν, θὰ λαμβάνῃ ἁπλῶς Α μισθόν. Διατὶ θὰ καθιερωθῇ τοιαύτη προνομιακὴ θέσις; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πρέπει νὰ δημιουργήσωμεν δύο κατηγορίας ὑπαλλήλων ὑπηρετούντων εἰς ἰσοβάθμους θέσεις, μὲ διάφορον βαθμὸν καὶ μισθόν. Δὲν δυνάμεθα, διὰ μιᾶς διατάξεως εἰδικῆς, νὰ καθιερώσωμεν ἰδιάζοντα μισθὸν εἰς τοὺς συμβούλους, τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Ἡ προτεινομένη τροπολογία εἶναι ἀπολύτως προσωπικὴ καὶ δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§306Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ὁ ὀργανικὸς μισθὸς εἶναι 650 μεταλλικαὶ δραχμαί. Δὲν ἀγνοῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ἐπῆλθον πολλαὶ μεταβολαὶ πολιτικαὶ καὶ πολιτειακαί, κατὰ τὴν περίοδον δὲ ταύτην ἐγένοντο νομοθετήματα ἐξ ἐλατηρίων καθαρῶς προσωπικῶν ἢ ἐλατηρίων φρονημάτων. Ἤθελον λοιπὸν νὰ λεχθῇ, κατὰ ποίαν περίοδον ὡρίσθη αὐτὴ ἡ μισθοδοσία τῶν 650 μεταλλικῶν δραχμῶν.

§307Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀπὸ τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἐπὶ Κυβερνήσεως Κονδύλη.

§308Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ λεχθῇ. Δὲν ἀποδίδετε δικαιοσύνην ὅταν καθορίζετε μισθούς, καθ’ ὃν τρόπον καθορίζετε. Εἶναι γνωσταὶ αἱ περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας διενέμετο ὁ πλοῦτος τῆς Ἑλλάδος εἰς διαφόρους ἐπιτηδείους. Ἐπὶ τῆς παρούσης ὅμως Βουλῆς, ἡ ὁποία ἵσταται εἰς τὸ ὕψος της, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται τοιαῦτα. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἐὰν καθορισθῇ ὁ μισθὸς τῶν 8 χιλιάδων δραχμῶν, εἶναι πολὺ καλὰ πληρωμένοι. Μὴ τὰ ἐξοδεύετε τὰ χρήματα, διότι θὰ θελήσητε νὰ μᾶς φέρετε ἄλλα νομοσχέδια ἐπιβολῆς φόρων, ὁ δὲ ἑλληνικὸς λαός, τὸν ὁποῖον ὅλοι ἀντιπροσωπεύομεν καὶ τοῦ ὁποίου ὅλοι γνωρίζομεν τὴν δυναμικότητα πρὸς πληρωμὴν φόρων, δὲν ἀντέχει πλέον. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς συμπολίτας σας.

§309Α. ΠΑΧΝΟΣ. Σεῖς φαίνεσθε περισσότερον γενναιόδωρος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, μόλις 52 χιλιάδες λαμβάνουν.

§310Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἀκόμη καλλίτερα.

§311Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπῆλθε μία παρεξήγησις καὶ δημιουργεῖται ὡς ἐκ τούτου ἡ ἐντύπωσις ὅτι καθίσταται μία τάξις προνομιοῦχος. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὸ Διάταγμα τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1926, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγιγνώσκει): Τὰ μόνιμα μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου...».

§312ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίαν χρονολογίαν ἔχει;

§313Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. 17 Σεπτεμβρίου τοῦ 1926. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται τοῦτο. Ὁ κ. Καπετανάκης, ἀποχωρήσας τοῦ Συμβουλίου, διατηρεῖ τὸν μισθὸν τοῦ νομικοῦ συμβούλου καὶ ὡς Διευθυντὴς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἀκριβῶς διευκολύνει τὴν λῆψιν ἀναλόγου μέτρου γενικοῦ, διότι δὲν ἀφορᾷ τὸν Α ἢ Β, ὁ ὁποῖος διετέλεσε μέλος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Συνεπῶς, διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, δὲν εὑρισκόμεθα εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὸ Σύνταγμα, διότι δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ δώσωμεν εἰς ἕνα ἀποχωροῦντα ἀπὸ τὸ συμβούλιον τὸ δικαίωμα νὰ διατηρήσῃ τὸν βαθμὸν καὶ τὸν μισθόν, τὸν ὁποῖον εἶχε. Δὲν βλέπω τίποτε τὸ παράνομον οὔτε τὸ ἄτοπον.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μητσοτάκης.

§315Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ μισθοδοτοῦνται οὕτω μόνον οἱ νῦν ἐξερχόμενοι ἢ καὶ οἱ μέχρι τοῦδε ἐξελθόντες;

§316Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὅλοι, πλὴν τῶν δύο.

§317Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Οἱ διατελέσαντες ἐν γένει καὶ ἐξελθόντες.

§318ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὰ δύο μόνον εἶναι οἱ ἐξελθόντες.

§319Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τότε, κ. Πρόεδρε, θὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ. Νομίζω κύριοι, ὅτι ἐπιβάλλεται ν’ ἀπορριφθῇ ἡ τροπολογία, διότι ἔχει καθαρῶς προσωπικὸν χαρακτῆρα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ νὰ παραμείνῃ ἡ τροπολογία αὕτη, νομίζω, ὅτι τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλους ἀνεξαιρέτως τοὺς χρηματίσαντας ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους. Δὲν εἶναι ἀνεκτὸν νὰ γίνωνται συμβιβασμοὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Τὸ εὐεργέτημα αὐτό ὀφείλει νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλους.

§320Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Μὰ εἶσθε σύμφωνος μὲ τὸν Ὑπουργόν.

§321Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Αὐτὸ θὰ ἦτο ὀρθόν, κ. Ὑπουργέ, δηλαδὴ νὰ ἐφαρμοσθῇ μέτρον ἴσον δι’ ὅλους. Ἐὰν ὄντως εὑρισκόμεθα ὑπὸ περιστάσεις μὴ ἐπιτρεπούσας σπατάλην τοῦ δημοσίου χρήματος, νομίζω, ὅτι σεῖς πρῶτοι, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν, πρέπει νὰ ἐπιδεικνύητε μεγαλύτερον πνεῦμα φειδοῦς τοῦ δημοσίου χρήματος. Διότι, καθ’ ἣν στιγμὴν φορολογεῖται κατὰ τοιοῦτον ἀπηνῆ τρόπον ὁ ἑλληνικὸς λαός, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται τοῦτο, χάριν, δηλονότι, συμβιβασμῶν διευκολυνόντων τὴν παραμονὴν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ διασπαθίζεται δηλ. κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὁ δημόσιος πλοῦτος. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποῖα ἀξιοῖ νὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της, ἔχει καθῆκον νὰ δώσῃ τὸ καλὸν παράδειγμα. Βεβαίως ἔχει τὴν πλειοψηφίαν καὶ θὰ τὸ ψηφίσῃ, ἀλλὰ ἡ ἠθικὴ ζημία, ἡ ὁποία προσγίνεται, δὲν ἀντανακλᾷ, ἀτυχῶς, μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἰς ὁλόκληρον τὴν Βουλήν, εἰς τὸ κοινοβούλιον, ὑπὲρ τοῦ γοήτρου τοῦ ὁποίου σεῖς, οἱ κατέχοντες τὰ Κυβερνητικὰ ἑδώλια πρέπει, νὰ ἐνδιαφέρεσθε περισσότερον. Ἔχετε τὴν εὐχέρειαν νὰ ψηφίσητε τοῦτο, ἀλλὰ τό ἠθικὸν τραῦμα θὰ εἶναι μέγιστον. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι.

§322Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὁ κ. συνάδελφος, εἰς τὸν ὕπνον του βέβαια θὰ εἶδε ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἔπαθε κάποιο τραῦμα.

§323Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἔπαθε.

§324Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριοι βουλευταί, ὁ κοινοβουλευτισμὸς οὐδόλως ἐθίγη. Συζητοῦμεν τὰ νομοσχέδια ἐπὶ δύο ἑβδομάδας ἀκριβῶς. Ζήτημα ἐμπιστοσύνης δὲν ἐτέθη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἶπε οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ παρακαλέσωσι τοὺς κ. Βουλευτὰς τῶν κομμάτων των νὰ ψηφίσωσι τὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ ζήτημα ἐμπιστοσύνης δὲν ἔθεσε ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ σκοπός, ὁ ὁποῖος συνετέλεσε, ὥστε τὰ νομοσχέδια νὰ τύχωσι τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς εἶναι εἰδικώτερος, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀμοιβαιότητα τῆς Κυβερνήσεως καὶ γενικώτερος, καθόσον ἀφορᾷ μίαν συνεννόησιν, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς μίαν συνέχειαν τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς. Λοιπὸν ποῦ θίγεται ὁ Κοινοβουλευτισμός; Ἀλλ’ ἐφόσον πρόκειται περὶ ὁμοιογενοῦς Κυβερνήσεως, πῶς θέλετε νὰ ὁμιλῆτε περὶ συμβιβασμῶν;

§325Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν ἀπέδωκε σαφῶς τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων μου· ἐὰν εἶπον ὅτι ὁ Κοινοβουλευτισμὸς κινδυνεύει, δὲν τὸ εἶπον κυρίως διότι ἐκβιάζεται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ διότι ἡ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς σπατάλας, εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μᾶς ἔθεσε προσωπικὰς διατάξεις ἵνα, δι’ ἀμοιβαίων συμβιβασμῶν, διατηρηθῇ ἡ Κυβερνητικὴ ἑνότης. Ἀλλ’ ἐὰν ἐκ προσωπικῶν διατάξεων ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἡ ἐν τῇ ἀρχῇ παραμονὴ αὐτῆς, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ ἦτο προτιμότερον τοιαύτη Κυβέρνησις νὰ μὴ παραμένῃ εἰς τὴν ἀρχήν, ἐμφανιζομένη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὡς εἰσηγουμένη προσωπικὰς διατάξεις εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἔννοια τῶν λόγων μου Ἡ Κυβέρνησις ἠκολούθησε πολιτικὴν σπατάλης εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν παραμονήν της εἰς τὴν ἀρχήν. Εἶπον, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὐτὴ ἡ τακτικὴ οὔτε τὸ κῦρος αὐτῆς ἐξυψοῖ, οὔτε τὰ συμφέροντα τῆς χώρας προάγει.

§326Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐπεκτείνεται εἰς ὅλους τοὺς χρηματίσαντας ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους;

§327Γ. ΜΟΔΗΣ. Μὰ πῶς εἰς ὅλους;

§328Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζωνται προσωπικαὶ διατάξεις.

§329ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει) 2α παράγραφος τοῦ ἄρθρου 4 τροποποιηθεῖσα ὡς ἑξῆς: «Οἱ μέχρι τοῦδε διατελέσαντες ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι, εἰς οἱανδήποτε θέσιν καὶ ἂν ὑπηρετοῦσι....»

§330ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι νομικοὶ σύμβουλοι.

§331Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Διατηροῦσι τὸν ὃν λαμβάνουσι μισθόν.

§332Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐφόσον ἐλήφθη ἀπόφασις περὶ ἀπολύσεως δύο ἐκπαιδευτικῶν συμβούλων, διατὶ θέλετε νὰ βάζωμεν τὸ χέρι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον; Θέλω νὰ μάθω ἐπὶ ποίας βάσεως ἠθικῆς στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις ἀνέγραψε τοῦτο; Ὁ σκοπὸς εἶχε ἀναμφιβόλως, χάριν ἱκανοποιήσεως προσωπικῶν φιλοδοξιῶν· αὐτὰ εἶναι τὰ νομοσχέδια, διὰ τὰ ὁποῖα κατηναλώθησαν 15 συνεδριάσεις, καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀνέμενε τὸ Κράτος τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§333Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τὸν ἐντονώτερον τρόπον, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ οἱοσδήποτε συμβιβασμὸς διὰ προσωπικὰ ζητήματα. Ὁ κ. συνάδελφος ἀδίκως ἐθεώρησε τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν ἀξίαν τοιούτων μεθόδων. Ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ συμπράττοντα κόμματα χάριν γενικωτέρων σκοπῶν, καὶ ἐν τῇ συνειδήσει τῆς ἐξυπηρετήσεως αὐτῶν τῶν γενικῶν σκοπῶν, ὑφίστανται τὰς θυσίας καὶ θὰ τὰς ὑφίστανται ἐπὶ μακρόν, πρὸς ἄφατον λύπην σας.

§334Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Πρὸς μεγάλην χαράν σας.

§335Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν, ἐὰν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι διατηροῦσι βαθμὸν καὶ μισθόν, τοῦτο ἐγένετο διὰ λόγους στοιχειώδους δικαιοσύνης, διότι δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ πλήξωμεν κεκτημένα δικαιώματα. Περὶ αὐτοῦ μόνον πρόκειται.

§336Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι ταύτην τὴν ἑσπέραν, πρωτοφανεῖς ἀντιλήψεις διετυπώθησαν. Πῶς εἶναι δυνατόν, σύμβουλος, ὑπηρετῶν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει νενομοθετημένος μισθός, νὰ λαμβάνῃ μισθὸν ἀνώτερον τοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου καθοριζομένου μισθοῦ; Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ σχηματίσῃ σαφῆ ἀντίληψιν, ὅτι ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων ἐγένετο συμβιβασμός, χάριν προσωπικῶν συμφερόντων.

§337Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέχθη ὅτι θίγονται ὑπάλληλοι, ἔχοντες κεκτημένα δικαιώματα, καὶ ἐρωτῶ: διατί; Πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς Πατρίδος μήπως; Ἀσφαλῶς ὄχι, ἀλλὰ πρὸς ἐξυπηρέτησιν προσωπικῶν φιλοδοξιῶν. Καὶ ἐπεκράτησε νὰ συνταυτίζωνται τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν ἀτόμων καὶ εἴδομεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς νὰ συνταυτίζωσι τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν ἀτόμων. Καὶ δὲν ἐδίστασαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, πρὸς ἐπικράτησιν προσωπικῆς πολιτικῆς, νὰ μεταβάλωσι τὰ πάντα εἰς ἐρείπια. Καὶ ἔρχονται νὰ εἴπωσι ὅτι μετέβαλον τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν Πατρίδα· τοιαύτας ὑπηρεσίας προσφέρουσι πρὸς τὴν Πατρίδα οἱ ἄνθρωποι οὗτοι (χειροκροτήματα).

§338ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγιγνώσκει). «Οἱ μέχρι τοῦδε ὑπηρετήσαντες...»

§339Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Λαμβάνουσι ἀπὸ τοῦδε τὸν μισθόν, τὸν ὁποῖον ἔχουσι.

§340Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διατηροῦσι τὸν μισθόν.

§341Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὄχι διατηροῦσι, λαμβάνουσι ἀπὸ τοῦδε.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§343Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Νὰ τεθῇ «λαμβάνουσιν ἀπὸ τοῦδε τὸν μισθὸν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβούλου». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 24).

§344Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τὸ 25 ἄρθρον, Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει τὸ 25 ἄρθρον τοῦ ἰδικοῦ μου σχεδίου.

§345ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ 25 ἄρθρον, συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 26).

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει μία τροπολογία. (Ἀναγινώσκει).

§347ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτή, δεκτή.

§348ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον 26, ὡς ἐτροποποιήθη.

§349Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ παρεμπίπτοντος ζητήματος ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐνῷ πρόκειται περὶ σοβαρωτάτου ζητήματος, καταπατεῖται τὸ Σύνταγμα καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ Βουλευταὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσητε τὸν λόγον. Πρόκειται περὶ παρεμπίπτοντος ζητήματος σοβαρωτάτου. Εἴκοσι βουλευταί, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀσκοῦντες δικαίωμα, παραχωρούμενον παρὰ τοῦ Συντάγματος, ἐδήλωσαν εἰς τὸ Προεδρεῖον ὅτι, σχέδιον νόμου, δηλωθὲν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὡς ὑπηρεσιακόν, κριθὲν παρὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὡς ὑπηρεσιακόν, δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ παρ’ αὐτῶν ὡς μὴ ὑπηρεσιακόν. Ἡ ὀρθοτέρα ἀντίληψις εἶναι, ὅτι, ἀφοῦ ἡ δήλωσις των αὕτη κατατίθεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔχει δηλωθῇ σαφῶς ἡ θέλησίς των καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι ἀνάγκη οὐδεμιᾶς ἄλλης περαιτέρω διατυπώσεως, οὐδὲ ἄλλης ἐγκρίσεώς των, ἵνα παύσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ χαρακτηρίζεται ὡς ὑπηρεσιακὸν. Παρομοία δήλωσις ἐγένετο χθὲς εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, κατόπιν δηλώσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ λαϊκοῦ κόμματος, ἐκπροσωποῦντος πλέον τῶν 20 βουλευτῶν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὑπηρεσιακόν. Μετὰ τὴν δήλωσιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ κατόπιν τῆς δηλώσεως τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ λαϊκοῦ κόμματος καὶ ἀφοῦ ἡ δήλωσις αὕτη τῶν κ. κ. βουλευτῶν, περὶ τοῦ νομοσχεδίου, κατετέθη εἰς τὸ Προεδρεῖον, περιφέρεται ἀκολούθως ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὕτη, ἵνα διαγράψουν τὰ ὀνόματά των οἱ ὑπογράψαντες βουλευταί. Καὶ διερωτῶμαι: ἐνῶ τοιοῦτον δικαίωμα ὑπάρχει, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαφανισθῇ ἡ τοιαύτη βούλησις τῶν 20 βουλευτῶν, ἡ ἐξασφαλιζομένη παρὰ τοῦ Συντάγματος, ἵνα τὸ νομοσχέδιον μὴ κηρυχθῇ ὑπηρεσιακόν; Δὲν ἀποτελεῖ δικαίωμά των, διότι ἂν ἐγνωρίζομεν ὅτι θὰ διεγράφοντο, θὰ ἐβάζαμεν 50 ὑπογραφάς, 100 ὑπογραφάς. Ἤδη μᾶς ἀναγκάζετε νὰ συμπληρώσωμεν διὰ 50 καὶ 100 βουλευτῶν. Πάντως διαμαρτύρομαι διὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον, δήλωσις κατατεθεῖσα εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, περιφέρεται πρὸς διαγραφήν, ὄχι ἐκ μέρους τῶν ὑπογραψάντων βουλευτῶν, ἀλλ’ καὶ ἐκ μέρους τρίτων προσώπων. Εἶναι καταφανὴς ἡ καταστρατήγησις τοῦ Συντάγματος.

§350Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἡ ἀγανάκτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, μεθ’ ὅσα ὁ ἴδιος ἀνέπτυξεν, ἀποδεικνύει ὅτι ἦτο ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος. Οἱ κ.κ. Βουλευταί, πρὶν ἢ ἡ δήλωσις αὐτῶν λάβῃ ἐνέργειαν τινά, ἄν θελήσουν, δύνανται ν’ ἀποσύρουν τὰς ὑπογραφάς των, ὅπως γίνεται καὶ διὰ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν καὶ δι’ ὅλα Ἂν βεβαίως ἕνας ἀρχηγός, ὅπως τοῦ λαϊκοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἀπαριθμεῖ πολλὰς δεκάδας βουλευτῶν, δηλώσῃ ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπιθυμεῖ νὰ μὴ εἶναι ὑπηρεσιακόν, δὲν θὰ εἶναι ὑπηρεσιακόν, ὄχι διότι ὁ Κανονισμὸς ἐπιτρέπει τοιαύτην διαδικασίαν, ἀλλὰ διότι εἶναι ὀφθαλμοφανές, ὅτι αἱ 20 ὑπογραφαὶ τοῦ Κανονισμοῦ εὐκόλως δύνανται νὰ συλλεχθῶσιν· ἑπομένως οὐδεὶς λόγος ἀγανακτήσεως ὑπάρχει καὶ οὐδεὶς λόγος διακοπῆς τῆς συζητήσεως καὶ τόσους θορύβους διὰ τὸ τίποτε.

§351Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἶναι πρωτοφανές.

§352Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Δὲν εἶναι πρωτοφανές.

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 27. (Ἀναγινώσκει).

§354ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 27. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 28. Προστίθεται δὲ ὡς ἀκροτελεύτιος διάταξις καὶ ἄρθρον 29).

§355Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν εἰς τὸ ἄρθρον 8ον, τὸ ὁποῖον λέγει. «Οἱ προϋπηρετήσαντες εἰς ἐκπαιδευτικὰ Συμβούλια...». Θὰ παρεκάλουν νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἑρμηνεία, ὅτι πρόκειται περὶ τῶν προϋπηρετησάντων ὡς ἐποπτῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὁπουδήποτε τῆς Χώρας εὑρίσκονται.

§356Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς περὶ τῶν ἐποπτῶν δὲν ὑφίσταται πλέον, κατηργήθη.

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλορρίζικο!

§359Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Τὸ σύνολον;

§360Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Αὔριον.

§361ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ περὶ διδακτικῶν βιβλίων, κ. Πρόεδρε.

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διδακτικῶν βιβλίων». Ἄρθρον πρῶτον (ἀναγινώσκει).

§363Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ στέρξητε εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως δι’ αὔριον.

§364Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διατί αὔριον;

§365Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Διότι εἶναι σοβαρώτατον τὸ νομοσχέδιον.

§366Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἔχει συζητηθῆ, κ. Καμπάνη. Ἀφήσατε νὰ περάσῃ.

§367Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ἔχω τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου.

§369ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ γίνῃ, νὰ γίνῃ.

§370ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ δύο ψηφολέκται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1ον ἄρθρον περὶ διδακτικῶν βιβλίων λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Σ. Γάτος καὶ Ν. Κρανιωτάκης ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ὁποίων διεξάγεται ἡ ψηφοφορία, τοῦ ζητήματος τεθέντος οὕτω: Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον λέγουσι «Ναί». Οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». (Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης τῆς διαλογῆς προέκυψε τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα).

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 89, εἶπον «Ναὶ» 78. Εἶπον «ὄχι» 11. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 1 ἐγένετο δεκτόν. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκει).

§372Β. ΣΑΓΙΑΣ. Τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὁμιλεῖ περὶ λήψεως ἀποφάσεως, παρουσίᾳ τοῦ τρίτου τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῆς Βουλῆς.

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (τῆς Ἐπιτροπῆς).

§374ΦΩΝΑΙ. Δεκτόν.

§375Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι τελείως ἀντιεπιστημονικὸν νὰ λαμβάνωσι μέρος καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὰς διδασκαλικὰς Ἐπιτροπάς.

§376Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν πιστεύω νὰ εἶναι ἀναρμόδιοι οἱ Καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου.

§377Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω τὸ ἑξῆς, κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἰς οὐδὲν Κράτος τοῦ Κόσμου ἀπὸ ἐπιστημονικῆς καθαρῶς ἀπόψεως λαμβάνουν μέρος Καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου. Δὲν ἔχουν σχέσιν. Οἱ μόνοι ἁρμόδιοι εἶναι οἱ διδάσκαλοι. Ἐκφράζω καθαρῶς ἐπιστημονικὴν γνώμην. Τίς Καθηγητὴς εἶναι εἰς θέσιν νὰ παραδώσῃ καὶ ἓν μόνον μάθημα;

§378ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἂν δέχηται τὸ 2ον ἄρθρον ὡς ἔχει.

§379ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν.

§380ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3ον. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3ον).

§381ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον.

§382Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Εἰς τὸ τέλος νὰ προστεθῇ μία τροπολογία, δι’ ἧς δύναται νὰ ἀποτελέσῃ κώλυμα μέχρι τοῦ 4ου βαθμοῦ. Δὲν δύναται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἔχῃ συγγένειαν μέχρι 4ου βαθμοῦ πρὸς κανένα ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποβάλουν βιβλία πρὸς ἔγκρισιν.

§383Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω νὰ παρατηρήσω ἕνα λάθος ἐκ παραδρομῆς. Εἶναι ἄτοπος ἡ διατύπωσις «ἀπαγορεύεται νὰ εἶναι συγγραφεῖς» καὶ δέον νὰ τεθῇ «ἀπαγορεύεται οἱ συγγραφεῖς νὰ εἶναι». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4).

§384ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον.

§385Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 5 ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς: «Δὲν ἐπιτρέπεται.....». Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν βιβλίων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν παράγραφον, ἐν ᾗ ἀναφέρεται ὅτι: «Δύο ἐξ ἑκάστου εἴδους», νὰ γίνῃ «τρία ἐξ ἑκάστου εἴδους».

§386ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§387Γ. ΜΟΔΗΣ. Διὰ τὰς καθαρῶς γεωργικὰς περιφερείας νὰ ὑπάρχωσι βιβλία κατηρτισμένα εἰδικῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, δηλαδὴ εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τῶν γεωργικῶν περιφερειῶν νὰ ὑπάρχωσι βιβλία, ἀνταποκρινόμενα πρὸς τὰς ἀνάγκας αὐτῶν.

§388Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀλφαβητάρια, ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν δὲν δύναται νὰ εἶναι πλέον τῶν τεσσάρων, ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰ ἄλλα βιβλία, δὲν πρέπει νὰ περιορίζεται, ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν. Νὰ διαγραφῇ αὐτὴ ἡ διάταξις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5ον).

§389ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6.

§390Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 6, κ. Συνάδελφοι, προβλέπεται ἡ γλῶσσα, διὰ τῆς ὁποίας θὰ γίνεται ἡ διδασκαλία εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα· καὶ εἰς μὲν τὸ δημοτικὸν σχολεῖον γίνεται διὰ τῆς δημοτικῆς γλώσσης (ἀναγινώσκει). Ὥστε εἰσάγεται ἤδη διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα ὑποχρεωτικῶς εἰς ὁλόκληρα τὰ ἑξατάξια δημοτικὰ σχολεῖα πλὴν τῶν δύο τελευταίων τάξεων, εἰς τὰς ὁποίας θὰ διδάσκεται ἡ καθαρεύουσα ἐφ’ ὡρισμένας ὥρας καθ’ ἑβδομάδα. Ἔχει γίνει μακρὰ συζήτησις διὰ τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης καὶ δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἀλλὰ μᾶς ἐστάλη ἐκ μέρους τοῦ κ. Γληνοῦ ἓν ἀντίτυπον ἑνὸς περιοδικοῦ δημοσιευομένου εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, εἰς τὸ ἀντίτυπον δὲ αὐτὸ παρατηρῶ εἰς μίαν σελίδα τοῦ κ. Φιλήντα μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς παρακαλέσω ἐπὶ ὀλίγα λεπτὰ μόνον νὰ ἀκούσητε (ἀναγινώσκει): «Καὶ πόσο ἔχει δίκηο...» Κατὰ σύμπτωσιν περιῆλθεν εἰς χεῖρας μου ἓν βιβλίον ἐγκεκριμένον ἀπὸ τὰ ρωσσικὰ Σοβιὲτ διὰ τοὺς ἑλληνόπαιδας, τοὺς ἐν Ρωσσίᾳ διαμένοντας, τὸ ὁποῖον εἶναι γραμμένον εἰς τὴν δημοτικήν. Ἐκ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ βιβλίου αὐτοῦ καὶ τῶν θεωριῶν τοῦ γλωσσολόγου κ. Φιλήντα, δίδεται ἀφορμὴ νὰ πιστεύσῃ κανεὶς ὅτι μεταξὺ τῶν ἐδῶ γλωσσολόγων καὶ τῶν ἐν Ρωσσίᾳ κομμουνιστῶν, ὑπάρχει κάποια σχέσις καὶ συνάφεια. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας: Ἡ γλῶσσα ἡ δημοτική, ἡ ὁποία θὰ εἰσαχθῇ, θὰ εἶναι αὐτὴ ἡ γλῶσσα τῶν Σοβιέτ;

§391Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀκριβῶς πρὸς πρόληψιν τῶν ἀκροτήτων αὐτῶν καθιερώσαμεν τύπον δημοτικῆς γλώσσης, σύμφωνον πρὸς τὸ πανελλήνιον αἴσθημα τοῦ προφορικοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἔργου τῶν μεγάλων λογίων, ἐκτὸς δὲ αὐτοῦ θὰ ἐξαρτηθῇ βασικώτερον τὸ ὕφος καὶ ὁ τύπος τῆς δημοτικῆς ἐκ τῆς κρίσεως καὶ τῆς αἰσθητικῆς τῶν μελῶν τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ τὸ περιεχόμενον καὶ τὴν γλῶσσαν τῶν νέων δημοτικῶν βιβλίων· ἐφόσον δὲ τὰ πρόσωπα αὐτὰ τὰ ἐκλέγει ὁ Ὑπουργός, ὑποθέτω ὅτι παρέχονται ἀρκεταὶ ἐγγυήσεις ἐκλογῆς προσώπων, δυναμένων νὰ καθορίσωσι τύπον γλώσσης ἀνεκτὸν ἐκ μέρους ὅλων καὶ ὄχι τύπον γλώσσης τερατώδη, ὡς ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ἀνεφέρατε σεῖς.

§392Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Θὰ παρακαλέσω ν’ ἀναγραφῇ αὐτὸ ὡς ἑρμηνευτικὴ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§393Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Νομίζω ὅτι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα δὲν εἶναι ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε σεῖς πρὸ ὀλίγου καὶ ἀπορῶ πῶς ὑπάρχουν ἀμφιβολίαι περὶ αὐτοῦ. Ἐὰν εἴχατε τὸν καιρὸν νὰ διαβάζατε τὰ ἰσχύοντα ἀναγνωστικὰ δημοτικὰ βιβλία, θὰ ἐβλέπατε ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα φοβεῖσθε, δὲν ὑπάρχουν εἰς τὰ ἰσχύοντα γλωσσικὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἕνα τύπον, ἀνταποκρινόμενον εἰς τὸ πανελλήνιον αἴσθημα τοῦ προφορικοῦ λόγου. Κατὰ κανόνα τὰ βιβλία τὰ ἀναγνωστικά, ὡς πρὸς τὸ ὕφος, ἀνταποκρίνονται εἰς τὸ πανελλήνιον αἴσθημα τοῦ προφορικοῦ λόγου. Τὰ ἄλλα τὰ ἀποδοκιμάζομεν ὅλοι καὶ οὐδέποτε δεχόμεθα νὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τοπικισμοῦ, ἰδιωτισμοῦ, ἢ αὐθαιρεσίας ἐπὶ τῆς δημοτικῆς, διότι δυστυχῶς καὶ αὐθαιρεσίαι πάμπολλαι διαπράττονται ἐπὶ τῆς δημοτικῆς, μὲ μίαν πρόθεσιν, ἔστω καὶ εὐσυνείδητον, νὰ σχηματισθῇ εἷς ἑνιαῖος τύπος γλώσσης.

§394Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἐγώ, κ. Ὑπουργέ, κάμνω τὰς παρατηρήσεις αὐτάς, διότι ἐκ πείρας γνωρίζω, ὅτι οἱ μαλλιαρίζοντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν ἢ τείνουν νὰ φθάσουν εἰς ὅσα ἐν Ρωσσίᾳ γίνονται, εἶναι οἱ διατεταγμένοι ὑπὸ τῶν Ἐπιθεωρητῶν σας καὶ ὑπὸ τῶν Συμβούλων σας.

§395Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Αἱ πληροφορίαι σας εἶναι ἐσφαλμέναι.

§396Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ δημοδιδάσκαλος, ὁ ὁποῖος θὰ τολμήσῃ νὰ διδάξῃ ἀνώτερα πράγματα, αὐτὸς θὰ καταδιώκεται διαρκῶς ἀπὸ τοὺς Ἐπιθεωρητάς σας καὶ ἀπὸ τοὺς Συμβούλους σας καὶ τοὺς διαφόρους Βαχαβιώλους σας κλπ.

§397Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τὸ ὅτι ὁ ἰσχυρισμός σας εἶναι ὄχι βάσιμος, τὸ ἀπέδειξα, ἐπικαλεσθεὶς τὰ ἰσχύοντα ἀναγνωστικὰ βιβλία.

§398Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς φαίνεται ὅτι ἀπουσίαζεν ὅταν ἐγὼ ἀνέγνωσα τεμάχια αὐτῶν τῶν ἀναγνωστικῶν βιβλίων.

§399Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Εἶναι δυνατὸν μερικὰ ἀναγνωστικὰ βιβλία, κατ’ ἐξαίρεσιν, νὰ ἔχουν μερικὰς αὐθαιρεσίας. Κατὰ κανόνα, τὰ ἰσχύοντα ἀναγνωστικὰ βιβλία τῆς δημοτικῆς γλώσσης, ἀπὸ γλωσσικῆς ἀπόψεως, εἶναι ἄμεμπτα.

§400Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἀφήσατε αὐτὸ νὰ τὸ κανονίσῃ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον.

§401Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν συνθήκην, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν. Διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ συμβούλιον μέλη, διαφορετικὴν ἔχοντα γνώμην, δὲν θέλομεν οἱ ἀγῶνες νὰ ἀνάψουν μέσα εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ νὰ ματαιώσουν τὰς προθέσεις τοῦ Ὑπουργοῦ. Θέλω νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι τίποτε δὲν κερδίζομεν νέον.

§402Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, λέγετε ὅτι τίποτε νέον δὲν κερδίζετε, ἄρα καθιεροῦται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ ὑπάρχουσα κατάστασις, ἐπεκτεινομένη καὶ εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις.

§403Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπ. Παιδείας). Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, προχθὲς ἀνέγνωσα ὁλόκληρον τὸν νόμον τὸν σχετικόν, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι διὰ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις τῆς δημοτικῆς, δύναται τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον νὰ προβῇ εἰς τὴν θέσπισιν αὐτῆς διὰ νόμου. Ἀνέγνωσα δὲ πράξεις τοῦ Ἐκπαιδ. Συμβουλίου, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν κατ’ Αὔγουστον 1924.

§404Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον δύναται νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς δημοτικῆς καὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν θὰ εἰσαχθῇ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Ἑπομένως ἐπαφίεται εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του.

§405Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σεῖς δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἀφίνετε τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν, ἐπικυροῦντες αὐτὴν δι’ ἑνὸς νόμου. Ἑπομένως αὐτὸ δὲν εἶναι συμβιβασμός.

§406Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Συντελεῖται κάτι τί μέγα, τὸ ὁποῖον ὑποτιμᾶτε. Πρῶτον, ὅτι καθορίζεται ἀποκεκαθαρμένον ὕφος δημοτικῆς. Δεύτερον, ὅτι ἀναθεωροῦνται τὰ βιβλία, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ πανελλήνιος συνείδησις ἐξηγέρθη. Τρίτον, ὅτι καθορίζονται αἱ ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποδώσουν καὶ τὸ ὕφος καὶ τὴν αἰσθητικὴν τῶν βιβλίων. Νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ σοβαρωτάτων πραγμάτων.

§407Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὰ τὰ σοβαρώτατα πράγματα εἶναι ἀθύρματα. Διότι ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν ἔχετε σεῖς, ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργός, θὰ δώσῃ τὴν κατεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν αὐτὴ νομίζει καὶ ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἡ τῆς γλώσσης ἐκείνης, εἰς ἣν εἶναι γεγραμμένα σήμερον τὰ βιβλία, ἢ εἰς ἄλλην χειροτέραν, ἢ εἰς ἄλλην. Ἀλλὰ πάντως θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν. Δὲν ἔχω σήμερον νὰ συζητήσω εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Τὴν γνώμην μου τὴν ἐξέθεσα εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν. Ἀλλὰ θέλω τοῦτο νὰ τονίσω: ὅτι μὴ νομίζετε ὅτι θέλετε νὰ καθορίσετε τὰ μέτρα, διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν βιβλίων, ἐφόσον ταῦτα δὲν εἶναι σύμφωνα μὲ τὸν ὑπάρχοντα νόμον, τὸν ὁποῖον ἐκάματε ὡς Ὑπουργός. Διότι ἐὰν θέλετε νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐγκεκριμένα, σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, ἔχετε βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ ἀναθεωρήσητε τὴν ἀπόφασιν ταύτην.

§408Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὁ νόμος τοῦ 1924 ἐψηφίσθη κατ’ εἰσήγησιν τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ πρόθεσις τοῦ νόμου ἦτο νὰ εἰσαχθῇ καὶ εἰς τὰς ἓξ τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου ἡ δημοτική. Δὲν εἰσήχθη ἀμέσως, διότι δὲν ὑπῆρχον τὰ κατάλληλα βιβλία καὶ δι’ αὐτὸ ὡρίσθη ἐκεῖ ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον θὰ ὑπολογίσῃ πότε εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκτηθοῦν αὐτὰ τὰ βιβλία καὶ θὰ καθορίσῃ τὰς ὥρας τῆς διδασκαλίας τῆς δημοτικῆς εἰς τὴν 5ην καὶ 6ην καὶ τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἔλαβεν ἀπόφασιν καὶ ὥρισε ἄλλο ἡμερολόγιον εἰς τὴν Π. Ἑλλάδα καὶ ἄλλο εἰς τὰς Νέας Χώρας. Ἡ ἀπόφασις ἐφηρμόσθη καὶ ἑπομένως αὐτό, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ἐπαναλαμβάνει, εἶναι κάτι τί ὑφιστάμενον. Τὸ νέον εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅτι αὐτὴ ἡ πολιτική, ἂν θέλετε αὐτὴ ἡ καθιέρωσις τῆς βάσεως τῆς διδασκαλίας εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, αὐτὸ γίνεται πλέον σήμερον, κατόπιν μεταρρυθμίσεων εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, κατόπιν μεταρρυθμίσεων εἰς τὰ διδακτικὰ βιβλία καὶ εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐγκρίσεως αὐτῶν, γίνεται, λέγω, σήμερον, ἀπὸ κόμματα, μέχρι τοῦδε διϊστάμενα. Ἂν ἀναλογισθῆτε, κ. συνάδελφοι, πόσον συνετάραξε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ γλωσσικὸν ζήτημα καὶ μὲ πόσον φανατισμὸν διεξήχθη ὁ ἀγών, μὲ ἀμοιβαίας καταγγελίας, μὲ παραποιήσεις πολλάκις τῆς ἀληθείας, ὀφείλετε νὰ ὑπολογίσητε ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον σήμερον γίνεται καὶ τὸ ὁποῖον ἀπεκάλεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας συνάδελφος συνθήκην εἰρήνης, εἶναι ἕνα μέγιστον βῆμα διὰ τὴν πρόοδον τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν θέλετε νὰ ὁμιλῶμεν κομματικῶς, βεβαίως, ἠμποροῦμε νὰ μὴ τὸ ἀναγνωρίσωμεν, ἐὰν ὅμως θέλωμεν νὰ ὁμιλήσωμεν ἐντελῶς ἀντικειμενικῶς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀναγνωρίσωμεν ὡς μέγα ἀγαθὸν τὸ γενόμενον.

§409Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰρήνη εἶναι μεταξὺ τῶν ἀντιλήψεων τοῦ κόμματός σας καὶ τοῦ κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Μὲ αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς εἰρήνης, δὲν γίνεται τίποτε ἄλλο, παρὰ ἡ διατήρησις ἑνὸς καθεστῶτος ὑφισταμένου.

§410ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καμπάνης.

§411Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἀπὸ καθαρῶς πραγματικῆς ἀπόψεως, μακρὰν πάσης προκαταλήψεως γλωσσικῆς, καίτοι ἀνήκω εἰς τὴν καθαρεύουσαν, καὶ θὰ ἐξετάσω μόνον τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ τί ἴσχυε μέχρι σήμερον καὶ τοῦ τί θὰ ἰσχύσῃ εἰς τὸ μέλλον, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἡ συνθήκη τῆς εἰρήνης γίνεται δι’ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων ἢ διὰ πλήρους ὑποχωρήσεως τῶν πεποιθήσεων καὶ τῶν ἰδεῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὸ γλωσσικὸν ζήτημα. Θὰ ἐξετάσω συγχρόνως δύο ἄρθρα: τὸ 6ον καὶ τὸ 7ον καὶ σᾶς παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, νὰ μὲ βεβαιώσετε ἂν ἰσχύῃ ἡ ἑξῆς διάταξις· (ἀναγιγνώσκει) «τὰ ἀναγνωστικὰ....». Τὸ δὲ ἄρθρον 7 ὁρίζει ὅτι ἡ γλῶσσα τῶν διδακτικῶν βιβλίων, δέον νὰ εἶναι ἡ κοινῶς ὁμιλουμένη, ἀπηλλαγμένη κοινῶν ἰδιωτισμῶν. Πρῶτον, πρέπει νὰ γνωρίσωμεν τί εἶναι ἰδιωτισμός. Εἶναι αἱ τοπικαὶ ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν πανελλήνιον ἐφαρμογὴν καὶ αἱ γενικαὶ ἐκφράσεις. Ἕως σήμερον, λοιπόν, οὐδὲν ἄλλο εἴχομεν, παρὰ μόνον πῶς δέον νὰ εἶναι συντεταγμένα εἰς τὴν κοινῶς ὁμιλουμένην, ἀπηλλαγμένα παντὸς ἰδιωτισμοῦ, ὑπάρχει δὲ μεγάλη διαφορὰ εἰς τὴν φράσιν «ἀπηλλαγμένα παντὸς ἰδιωτισμοῦ» ἀπὸ τὴν τὴν φράσιν «ἀπηλλαγμένα τῶν κοινῶν ἰδιωτισμῶν» διότι ἡ ἔννοια τῆς φράσεως «τῶν κοινῶν», ἀπόκειται εἰς τὴν κρίσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ καὶ θ’ ἀποφανθῇ, ἂν ἡ γλῶσσα εἶναι κατάλληλος καὶ σύμφωνος μὲ τὸν νόμον.

§412Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὸ προηγούμενον ἄρθρον καθωρίζετο αὐστηρότερον ἡ κλάσις τῶν ἰδιωτισμῶν. Εἰς τὸν νέον νόμον ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ διατυπωθῇ οὕτως, ἐπειδὴ ἐλπίζω νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐστηρῶς ὁ νόμος ἐκ μέρους τῶν νέων ἐπιτροπῶν. Θὰ ἦτο ἀναγκαία, ἴσως, ἡ ἐλευθερία τοῦ συγγραφέως, τοῦ συγγράφοντος ἕνα διήγημα τοῦ ὁποίου ἡ δρᾶσις λαμβάνει χώραν ἐν Κρήτῃ, θὰ ἠδύνατο ὁ ἥρως νὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὴν τυπικὴν διάλεκτον εἰς μίαν ἢ δύο φράσεις χαρακτηριστικάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου. Ὅπως εἶπον κατὰ τὴν τελευταίαν μου ἀγόρευσιν, οἱ νόμοι ἔχουσι σημασίαν, ἀναλόγως πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ τοὺς ἐφαρμόσουν. Καίτοι δὲ ἴσχυεν ὁ νόμος, εἰς τὸν ὁποῖον καταφεύγετε, εἴδομεν ποῖα διδακτικὰ βιβλία παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἂν ἐγένετο κατάχρησις τοῦ νόμου καὶ μέχρι ποίου σημείου ἔφθασεν ἡ τερατώδης καταστρατήγησις. Συνεπῶς ἐλπίζω, ὅτι ἀπὸ τῆς σήμερον δημιουργεῖται νέα κατάστασις ψυχολογική, νέα ἀτμόσφαιρα εἰς τὸν κλάδον τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ἀκριβῶς δημιουργεῖται ἕνας σταθμὸς ἐξελίξεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως γλωσσικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς. Διότι ἀκριβῶς διὰ τῆς δημιουργηθείσης συζητήσεως, ἐφόσον ἀπεκαλύφθησαν ἐνώπιον τῆς Πανελληνίου συνειδήσεως αἱ παρεκτροπαί, νομίζω, ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς καλὸν ἀποτέλεσμα.

§413Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἂν νομίζετε ὅτι ἐδημιουργήθη μία κατάστασις τοιαύτη, τί θὰ χρησιμεύσῃ ὁ νόμος ὁ νέος; Ὁ παλαιὸς θὰ ἔκαμνε τὸ ἴδιο.

§414Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τὰ πρόσωπα ἐφαρμόζουν τοὺς νόμους καὶ ὁ νόμος ὁ προηγούμενος δὲν μᾶς ἤρεσε, διότι δὲν ἦσαν τὰ κατάλληλα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔκριναν τὰ διδακτικὰ βιβλία. Δὲν θὰ ἔχωμεν δὲ πλέον παρεκτροπάς, διότι θὰ διορισθοῦν τὰ κατάλληλα πρόσωπα.

§415Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅταν στηρίζεται κανεὶς ἐπὶ τοῦ νόμου, πρέπει νὰ στηρίζεται ἐπ’ αὐτοῦ. Διότι εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ ἔλθῃ νέος Ὑπουργὸς καὶ νὰ κάμῃ νέαν ἐπιτροπὴν καὶ τότε θὰ ἔχωμεν τὰ ἴδια.

§416Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ ἄρχομαι ἀπὸ τῆς ὑμετέρας διακοπῆς. Ἂν εἰς νόμον, ὁ ὁποῖος ἦτο αὐστηρὸς καὶ ὁ ὁποῖος ἀπέκλειε πάντα ἰδιωτισμόν, εὑρέθησαν ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι ἐνέκριναν βιβλία μὲ τοιαύτην τερατώδη καὶ οἰκτρὰν γλῶσσαν...

§417Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Δὲν εἶπε κανεὶς αὐτό.

§418Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργός.

§419Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Πρόκειται περὶ ἐξαιρέσεων. Δὲν τὸ παραδέχομαι αὐτό.

§420Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὑπάρχει διαφωνία.

§421Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὁ κ. Ὑπουργός, ὡμίλησε περὶ ἐξαιρέσεων.

§422Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡμίλησε καὶ κατεδίκασε τὸ παρελθόν.

§423Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει τὴν ἀνάγκην τῆς ἡμετέρας βοηθείας.

§424Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ ἀγορεύων εἶπεν ἕνα πρᾶγμα πολὺ ὀρθόν. Εἶπεν ὅτι...

§425Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε τὸ ἑξῆς: ὅτι διὰ τοῦ νόμου δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ δοθῇ καὶ ὁ τύπος ὁ ἀπόλυτος, ἀλλὰ ὁ νόμος περιγράφει τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν. Ἐπιπροσθέτως εἶπεν ὅτι ὁ τύπος τῆς δημοτικῆς γλώσσης περιέχεται εἰς τὰ βιβλία.

§426Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὰ πράγματα ἀπέδειξαν ὅτι ὑπάρχουν...

§427Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας)... ἐξαιρέσεις· καὶ διὰ νὰ παύσουν αἱ ἐξαιρέσεις...

§428Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι πρόκειται περὶ ἐξαιρέσεων· ἀλλὰ διὰ τοῦ νέου νόμου ὑπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος ν’ αὐξήσουν αἱ ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας σεῖς καταδικάζετε.

§429Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δέχομαι ὅτι εἶσθε καλῆς πίστεως συζητητής, ἐφόσον σεῖς ὁ ἴδιος ὡμολογήσατε καὶ κατηγγείλατε τὴν γλῶσσαν πολλῶν ἐκ τῶν σήμερον ἐν χρήσει διδακτικῶν βιβλίων, πλεῖστα ὅσα ἐκ τῶν ὁποίων παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἄν μὲν σεῖς ἦτο δυνατὸν νὰ εἶσθε ὑπουργὸς ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, θὰ ἐδεχόμην ὡρισμένως τὰς διαβεβαιώσεις σας καὶ θὰ ἤμην βέβαιος ὅτι τὰ διδακτικὰ βιβλία, θὰ ἦσαν ἀντάξια τῶν ἀπαιτήσεων τῆς μεγίστης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο καὶ συνεπῶς, ἐρωτῶ: ὅταν ἔχομεν τοιοῦτον νόμον, ἀποκλείοντα πάντα ἰδιωτισμόν, ὅταν ἔχομεν τὸ κατάντημα τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ποῖος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐμποδίσῃ ἕνα μέλλοντα Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, κλίνοντα πρὸς τὴν ἀριστεράν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν γλῶσσαν καὶ δημιουργοῦντα βιβλία, νὰ τὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰ σχολεῖα, συμφώνως μὲ τὸν νόμον; Οὐδείς. Θὰ σᾶς διηγηθῶ ἕνα ἀνέκδοτον καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ ἀκούσετε, διότι εἶναι τοῦ Χαριλάου Τρικούπη. Τὸ γνωρίζω ἀπὸ μεγάλους ἐμπόρους τῆς Σύρου, τὸ ἀναφέρω δὲ διὰ νὰ ἰδῆτε τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν γλωσσικῶν φράσεων. Ἐψηφίσθη ἕνας νόμος καὶ ἐπέβαλε βαρὺν δασμὸν εἰς ὡρισμένας ὕλας, εἰσαγομένας ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ διὰ τὴν βιομηχανίαν, ἵνα προστατεύσῃ αὐτήν. Ἔλεγεν ὅμως ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα, ἐκ τῶν ὑλῶν, αἱ ὁποῖαι βαρύνονται διὰ μεγάλου φόρου, νὰ ἐξαιρέσῃ τινὰς ἐξ αὐτῶν. Εἰς τὴν Σύρον ἐξελέγη ἐπιτροπὴ καὶ ἔκαμε μίαν ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ νόμον, ἀπαλλάσσοντα τὰς ὕλας, τῶν ὁποίων ἐγένετο χρῆσις ἐν Σύρῳ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἦλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ παρουσιάσθη ἐνώπιον τοῦ Τρικούπη διὰ ν’ ἀναπτύξῃ τὸ ζήτημα. Τί θέλετε; τοὺς εἶπε. «Κύριε Πρόεδρε, παρακαλοῦμεν νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοῦ φόρου». Δὲν εἶναι ἀνάγκη νόμου, τοὺς λέγει. Ποία ἐκ τῶν ὑλῶν, τοὺς ἐρωτᾷ, εἶναι ἡ ὀλιγώτερον χρήσιμος εἰς τὴν βιομηχανίαν τῆς Σύρου; Τοῦ λέγουν: ἡ α. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δυνάμει τοῦ νόμου, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαιρέσῃ τινὰς ἐξ αὐτῶν. Ἐν τῇ λέξει «τινάς», περιέλαβεν ὅλας, πλὴν μιᾶς. Λοιπὸν ποῖος θὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι «ἀπηλλαγμένη τῶν κοινῶν ἰδιωτισμῶν», εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρῆται ἡ μία καὶ ὄχι ἡ ἄλλη; Σᾶς ἐρωτῶ: Ποία ἐπιτροπὴ θὰ κανονίσῃ καὶ τίνα μέτρα θὰ λάβῃ; Φαίνεται ὅτι δὲν ἐπρόσεξε τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὅταν τὸ ὑπέβαλεν.

§430Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὁ Σολωμός. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία.

§431Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Φεύγετε ἀπὸ τὸ ζήτημα.

§432Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὁ Σολωμὸς ἔχει ἰδιωτισμούς, ἀλλὰ δὲν εἶναι κατὰ κανόνα. Εἶναι ζήτημα κρίσεως.

§433Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Τὰ συγχαρητήριά μου, Κύριε Ὑπουργέ· εἶναι ζήτημα κρίσεως. Σύμφωνοι. Ἐγὼ θὰ ζητήσω τὴν ἐπαναφορὰν τῆς διατάξεως, τῆς ἰσχυούσης σήμερον. Ἂν θέλετε νὰ κρίνετε ὀρθῶς, αὐτὸ θὰ κάμετε, διότι ἐφ’ ὅσον σεῖς ὁ ἴδιος ὁμολογεῖτε, τὸ «κατὰ κανόνα» εἶναι ζήτημα κρίσεως. Εἶναι ἐλαστικωτέρα ἡ φράσις καὶ εἶναι ἀνάλογος τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ κρίνουν τὰ βιβλία καὶ διὰ τοῦτο πολὺ ὀρθῶς σεῖς ἠθελήσατε νὰ διαγράψητε τὴν φράσιν «ἀπαλλασσομένην παντὸς ἰδιωτισμοῦ». Προσέξατέ το, Κύριοι, διότι πρέπει νὰ γνωρίζετε, δὲν ἔχω δυστυχῶς πρόχειρον τί γράφει εἷς ἐκ τῶν κορυφαίων τῆς κλασσικῆς μεταρρυθμίσεως διὰ τὴν διάταξιν αὐτήν, ὅτι τὰ ἀναγνωστικὰ βιβλία ὀφείλουν νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένα παντὸς ἰδιωτισμοῦ. Εἶπον ὅτι ἡ θεσμοθέτησις αὐτή, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν, ἀποτελεῖ τὸ πρῶτον καὶ σοβαρὸν βῆμα, ἕν τῶν μεγίστων βημάτων, διὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς δημοτικῆς γλώσσης. Σήμερον ἀκόμη, τί θὰ εἴπουν ὅταν ἀποκλείεται ἐντελῶς ἡ φράσις αὐτὴ καὶ λέγεται ἡ φράσις «κατὰ κανόνα»; Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον. Ἕως τώρα οὐδεμία διάταξις ὑπῆρχεν ἐν τῷ νόμῳ, ὁρίζουσα εἰς τὸν διδάσκαλον καὶ ἐπιβάλλουσα ποίαν γλῶσσαν θὰ μεταχειρίζεται διὰ τὴν διδασκαλίαν. Προσέξατέ το καὶ αὐτό. Οὐδεμία. Θὰ διδάσκουν, θὰ μεταχειρίζωνται τὴν γλῶσσαν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἦτο ἀνάλογος καὶ σύμφωνος πρὸς τὸ πνευματικὸν καὶ γλωσσικὸν ἐπίπεδον τῶν μαθητῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς γλώσσης θὰ τοὺς ἐδίδασκεν. Σήμερον ὅμως τί γίνεται; Προσέξατε καὶ αὐτό: εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἡ διδασκαλία γίνεται διὰ τῆς δημοτικῆς γλώσσης. Αὐτὰ σᾶς τὰ λέγω, Κύριε Ὑπουργέ, μὲ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς ὑμᾶς καὶ μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἔχετε ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν. Ὥστε, ἐπιβάλλεται ἡ διδασκαλία τῆς δημοτικῆς γλώσσης. Βλέπετε, λοιπόν, ὅτι καὶ ἐδῶ δὲν εἶναι ὑποχώρησις. Ἐδῶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ὑποχώρησις, εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν προσχώρησις. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶναι ἐντελῶς πεπεισμένος ὅτι εἶναι ἄλλο αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὥρισε.

§434Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἰς τὰ σχολεῖα τὰ δημοτικὰ ἡ διδασκαλία θὰ γίνῃ εἰς τὴν καθαρεύουσαν;

§435Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἡ διδασκαλία εἰς τὰ σχολεῖα δὲν ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον ἀπὸ τὸν νομοθέτην, τὸν πρῶτον νομοθετήσαντα τὴν σοβαρὰν αὐτὴν μεταρρύθμισιν, νὰ καθορισθῇ, ἀλλ’ ἀφῆκε τὸν διδάσκαλον ἐλεύθερον νὰ διδάσκῃ τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει καὶ συμφώνως πρὸς τὸ γλωσσικὸν ἐπίπεδον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκοντο τὰ παιδιά. Αὐτὸ δὲ λέγει καὶ ἡ ἐπιστήμη. Διὰ νὰ τεθῇ ἡ διάταξις αὐτή, οὐδὲν ἄλλο σημαίνει παρὰ μόνον ὅτι...

§436Γ. ΣΤΡΙΓΚΟΣ. Σκοπεῖ νὰ ἐμποδίσῃ τὰς ἀκρότητας.

§437Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀκρότης πουθενά. Οὐδὲν παράπονον. Μπορεῖ νὰ ἐρωτηθοῦν ὅλοι οἱ διδάσκαλοι, ἄν ποτὲ δὲν ἔμειναν ἐντελῶς ἐλεύθεροι νὰ διδάσκουν τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν ἐθεώρουν κατάλληλον. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ, ἔχομεν καὶ τὴν 5ην καὶ 6ην τάξιν τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ τὴν 1ην καὶ 2αν τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ἐκεῖ δὲν εἶχον καθιερωθῆ ὑποχρεωτικῶς τὰ ἀναγνωστικὰ βιβλία νὰ εἶναι εἰς τὴν δημοτικήν. Ἐκ παραλλήλου ἐπετρέπετο νὰ διδάσκηται καὶ ἡ καθαρεύουσα. Καὶ ὑπῆρχον ὅλα τὰ βιβλία, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῆς δημοτικῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῆς καθαρευούσης, ἡ ὁποία ἔχει καὶ ὡρισμένας ὥρας, ἀλλ’ ἐξ ἴσου καὶ ἐκ παραλλήλου ἐδιδάσκετο ἡ καθαρεύουσα μὲ τὴν δημοτικήν. Καὶ τὰ γραπτὰ ἔργα συνετάσσοντο καὶ αὐτὰ ἐξ ἴσου εἰς τὴν δημοτικὴν καὶ τὴν καθαρεύουσαν, διότι τὰ παιδιά, ἐξερχόμενα τῆς 5ης καὶ 6ης τάξεως, ὅταν θὰ μετέβαινον εἰς τὸ σχολαρχεῖον, θὰ εἶχον γνῶσιν ἀρκετὴν τῆς καθαρευούσης καὶ τοῦ τύπου αὐτῆς καὶ δὲν θὰ εὑρίσκοντο πρὸ νέου κόσμου, ἐντελῶς ἀγνώστου, προκειμένου νὰ ἀναγνώσωσι τὰ βιβλία τῆς 3ης τάξεως τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου. Βλέπετε, λοιπόν, πόση εἶναι ἡ διαφορά μας καὶ πόσον εἶναι τὸ βῆμα μέγα ἀπὸ τὴν πρώτην κατάστασιν εἰς τὴν νέαν αὐτὴν κατάστασιν. Σημειωτέον δὲ ὅτι εἰς τὴν πέμπτην καὶ ἕκτην τάξιν, ἄν ὁ διδάσκαλος ἤθελε, θὰ ἐδίδασκε μόνον τὴν καθαρεύουσαν. Σήμερον, τὶ ἔχομεν κατόπιν τῆς διατάξεως αὐτῆς; Ἱδρυομένων συνεχῶς τῶν σχολείων ὡς ἑξαταξίων, εἰς τὴν 5ην καὶ 6ην τάξιν θὰ διδάσκεται κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου,— ἐγὼ δέχομαι σταθερὰν αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν—, ἡ καθαρεύουσα, ἐκ παραλλήλου μὲ τὴν δημοτικήν, ἀνὰ 4–5 ὥρας καθ’ ἑβδομάδα. Εἶναι ὑποχώρησις, εἶναι μείωσις ἢ ὄχι; Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον θὰ εἶναι; Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι, ὅταν τὰ παιδιὰ θὰ ἐξέρχωνται ἀπὸ τὴν 5ην καὶ 6ην τάξιν τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ θὰ μεταβαίνουν ὑποχρεωτικῶς εἰς τὸ σχολαρχεῖον, ἐκεῖ θὰ εἶναι ἐντελῶς ἀνίκανα νὰ παρακολουθήσουν τὴν διδασκαλίαν καὶ τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα θὰ διδάσκωνται. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ προσέξετε πολύ. Καὶ ἐγὼ θὰ ἤμην εὐχαριστημένος πολὺ ἐὰν διεγράφοντο τὸ 6ον καὶ 7ον ἄρθρον καὶ ἔμενε τὸ ἄρθρον, τὸ ἰσχῦον μέχρι σήμερον, καὶ ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐπὶ τέλους δὲν δύνανται νὰ ἔχουν παράπονον οἱ ὀπαδοὶ τῆς δημοτικῆς, ὄχι τῆς καθαρευούσης, τῆς ἀμιγοῦς δημοτικῆς, οἱ ὁποῖοι παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Αὗται εἶναι αἱ διαφοραὶ τοῦ νέου νομοσχεδίου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν γλῶσσαν τοῦ δημοτικοῦ, τὴν μέλλουσαν νὰ διδαχθῇ, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν ἰσχύοντα καὶ ἐφαρμοζόμενον εἰσέτι νόμον. Τὸ λέγω μετὰ λύπης μου—καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ αἰσθάνεται, ἀλλ’ εἶναι ἡ συνθήκη τῆς εἰρήνης, ἡ ὁποία τὸν ἀναγκάζει· ἄν ὅμως εἶχεν ἐλευθερίαν πλήρη ὁ κ. Ὑπουργός, ὅλα αὐτὰ θὰ ἔσβυναν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐν μέρει μᾶς εἶχεν ἀποστείλῃ ὡς νομοθετικὰ διατάγματα εἰς τὴν ἐπιτροπήν, θὰ ἄφηνε τὴν Παιδείαν νὰ βαδίσῃ τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ἀπαιτοῦν αἱ παραδόσεις, τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα καὶ αἱ πεποιθήσεις αἱ ἁγναί, αἱ ἀνιδιοτελεῖς τῆς μεγίστης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διότι ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἀνεξαρτήτως κομματικῆς ἀποχρώσεως, ὅταν θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ὁμαλὴν κατάστασιν,— διότι σήμερον κατ’ ἐπίφασιν εἴμεθα—, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαός, διὰ τῶν νομίμων ἀντιπροσώπων του, θὰ θεσμοθετήσῃ τὴν γλῶσσαν, ὄχι τὴν πεποιημένην, ὄχι τὴν ξένην, ἀλλ’ ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι γέννημα καὶ θρέμμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ καὶ τῆς προόδου αὐτοῦ, τὴν ὁποίαν σήμερον γράφουν αἱ ἐφημερίδες, ὁμιλοῦμεν εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὰ δικαστήρια, ἡ ὁποία εἶναι πλουσία εἰς λέξεις, διὰ τὴν ἔκφρασιν τῶν ἰδεῶν, τὴν γλῶσσαν, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ Πανελλήνιον αἴσθημα καὶ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιβάλῃ ἀργὰ ἢ γρήγορα ἡ μεγίστη πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§438Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω. Πρῶτον, ὁμολογῶ ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅταν ἤμην εἰς τὴν συνταγματικὴν ἐπιτροπήν, ἐθεώρησα εὐτυχῆ σύμπτωσιν τὸ ὅτι ἀπεφύγομεν τὴν συζήτησιν διὰ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀρκετὰ ἐκουράσθη ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐπὶ 50 χρόνια, νὰ ἀκούῃ διὰ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα. Δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω, παρ’ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὸν ἀξιότιμον φίλον κ. Καμπάνην.

§439Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἐγὼ κατέληξα νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον τὸ ἰσχύον.

§440Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Ὑπενθυμίζω ὅτι, ὅταν ἔγινε μία ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος ἀπὸ καθαρευουσιάνους, τὸν Σακελλαρόπουλον καὶ ἄλλους, εἶπεν ἡ Ἐπιτροπὴ (ἀναγιγν.) «ὁ διδάσκαλος, ὁ ὁποῖος προσπαθεῖ νὰ ἀντικαταστήσῃ ἀποτόμως...». Εἰς ἄλλο ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, ἀποδίδουν τὴν στεῖρωσιν τὴν διανοητικὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὸ ὅτι ἐδιδάσκετο ἡ καθαρεύουσα. Ἐπειδὴ κατήντησε τὸ ζήτημα τοῦ δημοτικισμοῦ νὰ συνδέεται μὲ τὸ ζήτημα τοῦ μαλλιαρισμοῦ κι’ αὐτὸ μὲ τὸ τοῦ κομμουνισμοῦ, ἐπικαλοῦμαι ὄχι τὸ ὅτι ὁλόκληρος ἡ λογοτεχνία στηρίζεται εἰς τὴν δημοτικήν, ἀλλὰ καὶ ἔκθεσιν διακεκριμένου νομικοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ διὰ τὸ ἔργον τοῦ Γληνοῦ λέγει ὅτι, ἦτο κατ’ ἐξοχὴν θρησκευτικὸν καὶ ἐθνικόν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἔργον τοῦ Δελμούζου...

§441Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἆ! Ἆ!

§442Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Ὅτι τὸ ἔργον τοῦτο «ἦτο πλήρης πειραματισμὸς πρὸς δημιουργίαν καλλιτέρου μέλλοντος καί...». Δι’ αὐτὸ διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς ἀντιλήψεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συγχέουν τὸν μαλλιαρισμὸν μὲ τὸν κομμουνισμὸν καὶ διαμαρτύρομαι ἐπίσης, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐφάνη συντηρητικός. Θὰ ἤθελα νὰ ἦτο ριζοσπαστικώτερος καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἂν εἰσηγεῖτο τὴν εἰσαγωγὴν τῆς δημοτικῆς, παραλλήλως πρὸς τὴν καθαρεύουσαν, ἐπὶ ὡρισμένας ὥρας, ὡς ὑποχρεωτικήν, καὶ εἰς τὰ Γυμνάσια. Ταῦτα εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω, εἰς ἀπάντησιν τῶν λεχθέντων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§443Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Εἰς τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον, ὡς εἶχεν ὑποβληθῇ κατ’ ἀρχὰς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὑπῆρχεν ὁ φόβος τῆς ἀσταθείας, διότι τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἐγένετο εὐμετάβλητον. Παρόμοιος φόβος ὑπάρχει καὶ ἐκ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἦτο δυνατὸν θὰ μᾶς ἀσφαλίσῃ ἀπὸ τὰς συμπαθείας καὶ τὰς προτιμήσεις τῶν διδασκάλων, ὅσον ἀφορᾷ τὰ βιβλία, εἰς τρόπον ὥστε, βιβλία, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἐγκεκριμένα καὶ τὰ ὁποῖα εἰσάγονται κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ συλλόγου εἰς ἓν σχολεῖον, νὰ παραμένουν μέχρι τῆς λήξεώς των. Δηλαδὴ εἰσάγεται ἓν βιβλίον ἐγκεκριμένον εἰς μίαν τάξιν, τὸ ἑπόμενον ἔτος ἢ καὶ εἰς τὸ μέσον αὐτοῦ, ὁ διδάσκαλος μετατίθεται καὶ ἔρχεται ἄλλος, ὁ ὁποῖος ἀλλάσσει τὸ βιβλίον καὶ εἰσάγει ἄλλο, ἐγκεκριμένον ἐπίσης. Φαντασθῆτε ὅμως αὐτὸ ποῖον κόπον ἀποτελεῖ διὰ τοὺς γονεῖς, οἱ ὁποῖοι ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν 5 ἢ 6 παιδιὰ καὶ θέλουν 5–6 βιβλία τὸν χρόνον. Θὰ ἤθελον λοιπόν, ἂν ἦτο δυνατόν, νὰ ἀναγνωρίσητε τὸ δίκαιον αὐτό, καὶ νὰ μᾶς ἐξασφαλίσητε ἀπὸ τὴν ἀλλαγὴν βιβλίων. Βιβλία, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται κατόπιν ἀποφάσεως τῶν διδασκάλων, νὰ μένουν μέχρι πέρατος τῆς ἰσχύος των.

§444ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηριάδης.

§445Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ θέμα, κύριοι, εἶναι τόσον οὐσιῶδες, ὥστε αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, σχετικῶς μὲ αὐτὴν τὴν περίφημον καταστᾶσαν δημοτικὴν γλῶσσαν. Ὁμιλῶν κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, εἶπον τὶ εἶναι δημοτικὴ γλῶσσα, ποία εἶναι τέλος πάντων αὐτὴ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα. Πρέπει νὰ σημειώσητε ὅτι εἰς ὅλας τὰς χώρας, καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μας, λαλοῦνται ἄπειροι διάλεκτοι. Λαλεῖται ἡ γλῶσσα, ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε περιστάσεων, ἀναλόγως τῆς ἐπαρχίας ποὺ λαλεῖται, ἀναλόγως τῶν προσώπων, ἀναλόγως τῆς τάξεως ποῦ ἀνήκουν τὰ πρόσωπα, ἀναλόγως, ἀναλόγως ... ἀναλόγως. Ὑπάρχουν τόσαι διάλεκτοι παντοῦ. Τώρα γεννᾶται τὸ ζήτημα: Ποία εἶναι ἡ γλῶσσα, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διδάσκηται, διότι εἰς καμμίαν χώραν, εἰς κανὲν μέρος, δὲν συμβαίνει νὰ ὑπάρχῃ διγλωσσία καὶ ν’ ἀναγνωρίζηται αὕτη, ὡς συμβαίνει εἰς ἡμᾶς, διγλωσσία, ἡ ὁποία ἐν τῷ παρελθόντι δὲν ἀνεγνωρίζετο. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εἰς τὰ 1911, καθιέρωσε διὰ τοῦ Συντάγματος τὴν καθαρεύουσαν γλῶσσαν. Καὶ ὅταν ἀργότερον ἐγένετο προσπάθεια πρὸς εἰσαγωγὴν τῆς δημοτικῆς γλώσσης, τὴν ἐπολέμησεν ἀγρίως. Καὶ ἡ συντροφιὰ Δελμοῦζος–Γληνὸς ἐπωφελήθη τῆς ἐπαναστάσεως Θεσσαλονίκης καὶ κατώρθωσε τὴν εἰσαγωγὴν τῆς δημοτικῆς, μολονότι δὲν ἐνέκρινεν αὐτὴν καὶ ὁ ἀξιότιμος νῦν Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Σοφούλης, ὡς καὶ ὁ μακαρίτης Ρέπουλης. Λοιπὸν τί εἶναι αὐτὴ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα; Εἰς ὅλας τὰς γλώσσας τοῦ κόσμου δὲν ἀναγνωρίζεται ἡ δημοτική. Σᾶς ἔλεγα κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν διὰ τὴν Ἀμερικήν, ἐκεῖ ὅπου λαλοῦνται ὅλαι αἱ γλῶσσαι τοῦ Ἰσραήλ. Αἴ, ἐκεῖ, διδάσκεται ἡ Ἀγγλικὴ ὑπερκαθαρεύουσα. Εἰς τὴν Γαλλίαν σᾶς ἀνέφερα τὸ παράδειγμα τοῦ Ἐρριώ. Ἀλλὰ μετὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, ἠσχολήθην εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ λέγω ὅτι ὅλαι αἱ κορυφαί, ὅλαι αἱ παιδαγωγικαὶ δόξαι τῆς Εὐρώπης, συμφωνοῦν εἰς τὸ ὅτι εἶναι ἔγκλημα αὐτόχρημα ἡ ἐπίσημος ὑπὸ τοῦ Κράτους ἔγκρισις τῆς δημοτικῆς γλώσσης. Καὶ ἔχομεν τὸν ἐπιφανέστατον Ἑλβετὸν παιδαγωγὸν Otto von Greger, ὁ ὁποῖος λέγει τ’ ἀκόλουθα:

§446Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Δὲν εἶναι καὶ τόσον διάσημος.

§447ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς, ποίαν γλῶσσαν ὁμιλεῖτε;

§448Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὅλοι ἄλλην ὁμιλοῦμεν ἐπισήμως καὶ ἄλλην ὁμιλοῦμεν κατ’ ἰδίαν. Ὑποθέτω ὅτι ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν λαλῶ εἶναι ἡ γλῶσσα, ἣν λαλοῦμεν ὅλοι.

§449ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ῥέουσα.

§450Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα ἡ ῥέουσα καθαρεύουσα. Τώρα διὰ τοὺς χωρικοὺς ὑπάρχει ἡ χωρικὴ γλῶσσα. Τί λέγει, λοιπόν, αὐτὸς ὁ Ἑλβετὸς παιδαγωγός; Γράφει πολλὰ καὶ ὡραῖα πράγματα περὶ γλώσσης, ἀλλὰ εἶναι 3½ ἡ ὥρα μετὰ μεσονύκτιον καὶ δι’ αὐτὸ ἀρκοῦμαι εἰς αὐτὰ τὰ ὀλίγα: (ἀναγινώσκει) «Τὸ σχολεῖον δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ διδάξῃ τὴν λαλουμένην διαλεκτικὴν γλῶσσαν, ἀλλὰ τὴν γερμανικὴν γλῶσσαν, τὴν καθαρεύουσαν γερμανικήν, ἥτις πραγματικῶς εἶναι δι’ ἡμᾶς ἡ ἀνωτέρα γλῶσσα, καθότι μᾶς συνδέει μετὰ τοῦ λοιποῦ κόσμου καὶ μετὰ τοῦ ὑψηλοτέρου πολιτισμοῦ. Εἶναι δὲ παραφροσύνη νὰ περιφρονῶμεν καὶ παρορῶμεν αὐτὴν ἐν τῷ σχολείῳ...».

§451Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ποῦ εἶναι δημοσιευμένα αὐτά;

§452Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Γνωρίζετε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι δὲν ἔχω κάμει εἰδικὰς παιδαγωγικὰς μελέτας. Τὸν παιδαγωγὸν αὐτὸν ἀνέφερεν ὁ καθηγητὴς τῆς παιδαγωγικῆς, ὁ ἄριστα μελετημένος κ. Ἐξαρχόπουλος, ὁ ὁποῖος ἔκαμεν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἀξιόλογον διάλεξιν εἰς τὸν «Παρνασσόν».

§453ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ δὲν ἀναφέρετε καὶ τὸν κ. Χατζιδάκην;

§454Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας) Ὅποιος ἐδιάβασε τὸν Χατζιδάκην ἔγινε δημοτικιστής.

§455Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὁ παιδαγωγὸς αὐτός....

§456Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὥστε ἀπὸ ἐκεῖ τὸ πήρατε;

§457Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχετε πεποίθησιν εἰς τὸν κ. Ἐξαρχόπουλον, τὸν ἄριστον ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καθηγητὴν τῆς παιδαγωγικῆς; Καὶ βεβαίως δὲν ἐκτιμᾶτε ἄνδρας τοιαύτης ἀξίας, διότι σεῖς ἔχετε περιφρόνησιν πρὸς πάντα ὁμιλοῦντα τὴν καθαρεύουσαν.

§458Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι θαυμάζω καὶ μελετῶ τὸν Κοραῆν καὶ τὸν Παπαδιαμάντην, οἱ ὁποῖοι εἶναι καθαρευουσιανοί, καὶ ὁλόκληρον σειρὰν τόσων λογίων, χωρὶς νὰ συμφωνῶ μὲ αὐτοὺς ὡς πρὸς τὴν γλῶσσαν. Τὸν κ. Ἐξαρχόπουλον ἐπίσης ἐκτιμῶ. Εἰς τὸ ζήτημα ὅμως αὐτό, ὁ κ. Ἐξαρχόπουλος εὑρίσκεται πολὺ μακρὰν ἀπὸ τὴν πραγματικότητα καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν ἀλήθειαν.

§459Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὁ κ. Ἐξαρχόπουλος ἐπεκαλέσθη 15–20 καθηγητάς, τοὺς ἐπιφανεστάτους τῆς παιδαγωγικῆς ἐν Εὐρώπῃ, καὶ μᾶς εἶπε τί λέγουν οἱ καθηγηταὶ αὐτοὶ τῆς παιδαγωγικῆς. Καὶ λέγετε ὅτι ὅλοι αὐτοί οἱ σοφοὶ εἶναι μακρὰν τῆς πραγματικότητος;

§460ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂς ἐξακολουθήσῃ ὁ ῥήτωρ.

§461ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν φορὰν δὲν πταίει ὁ κ. Σωτηριάδης. Δὲν τὸν ἀφήνουν νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§462Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐξακολουθῶ τὴν ἀνάγνωσιν (ἀναγιγνώσκει): «ἂς μὴ ζητῶμεν ν’ ἀναμίξωμεν τὰς δύο γλώσσας, ἂς θεωροῦμεν τὴν γραπτὴν γλῶσσαν ὡς διάφορόν τι τῆς προφορικῆς, ἂς ἀπονέμωμεν δὲ εἰς τὴν καθαρεύουσαν γερμανικὴν γλῶσσαν τὴν τιμὴν τὴν ἀπονεμωμένην εἰς ὅλας τὰς καθαρευούσας γλώσσας τοῦ κόσμου καὶ ἂς παραχωρῶμεν εἰς αὐτὴν τὰ δικαιώματα ἅτινα ἔχει. Παραγνωρίζομεν ὅμως τὰ δικαιώματα ταῦτα αὐτῆς, ὅταν μεταβάλλωμεν τὰς λέξεις, προφέροντες αὐτὰς κατὰ τρόπον, ὅστις εἶναι εἰς ἡμᾶς εὐκολώτερος καὶ ὅταν δὲν φροντίζωμεν περὶ τῆς ὀρθῆς χρήσεως τοῦ τύπου καὶ τῆς πρεπούσης ἐκλογῆς τῶν ἐκφράσεων, καθὼς καὶ ὅταν δὲν δεικνύωμεν εἰς τοὺς μαθητὰς τὴν ὁδόν, ὅπως κατανοήσωσι τὴν ὡραιότητα καὶ τὸν πλοῦτον τῶν ἐκφράσεων αὐτῆς».

§463Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐννοεῖ τὴν καθομιλουμένην Γερμανικήν. Ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει ἡ διάκρισις, ὅπως εἰς ἡμᾶς.

§464Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ὑπάρχει.

§465Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀσφαλῶς ὑπάρχει, καὶ περὶ τῆς διακρίσεως ταύτης ὁμιλεῖ ὁ ἐπιφανὴς καθηγητὴς τῆς παιδαγωγικῆς.

§466ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ λαϊκὴ γλῶσσα. Ἡ γραφομένη εἶναι καὶ ἡ λαλουμένη. Τώρα ἐγὼ ὁπωσδήποτε εἶμαι εἰδικὸς εἰς αὐτά. Τὰ λέγει αὐτὰ ὁ παιδαγωγός, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς διαλέκτους.

§467Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑπάρχει βέβαια καὶ εἰς ἄλλους μιὰ γλῶσσα, ἡ ὁποία εἶναι κοινὴ καὶ μία ἄλλη ποὺ γράφεται, κ. Πρόεδρε.

§468ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ τὴν γραμματικὴν καὶ τὸ συντακτικόν.

§469Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, ἐκεῖ γίνεται λόγος περὶ διαλέκτου καὶ προφορικῆς διαφορᾶς. Εἰς κάθε τόπον, ἡ προφορὰ διαφέρει καὶ ἰδιαιτέρως προκαλεῖ τὴν προσοχὴν τῶν διδασκάλων νὰ μανθάνουν τὴν προφορὰν τῆς ὁμιλουμένης Γερμανικῆς διαλέκτου. Τί σχέσιν ἔχει αὐτὸ μὲ τὴν καθαρεύουσαν τὴν Ἑλληνικήν, ἡ ὁποία ἔχει ξεχωριστὸν τύπον;

§470Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκεῖ ὁ παιδαγωγὸς ὁμιλεῖ περὶ τῆς διακρίσεως, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι εἶναι κάτι τι ἄλλο ἀπὸ τὴν κοινὴν γλῶσσαν. Φυσικὰ ὑπάρχει μιὰ σχετικὴ παραφθορά, ἡ ὁποία ὑφίσταται σχετικῶς μεταξὺ τῆς καθαρευούσης καὶ τῆς γραφομένης· αὐτὸ ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου.

§471Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ὁ κ. Ἐξαρχόπουλος ἐπικαλεῖται καὶ πολλοὺς ἄλλους παιδαγωγοὺς τοῦ κόσμου, ἀσχοληθέντας εἰς τὸ θέμα τοῦτο. Καὶ ἀναφέρει τὸν Regener ὅστις διδάσκει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «ἡ γλῶσσα ἡ μητρική, ἥτις πρέπει νὰ διδάσκεται ἐν τῷ σχολείῳ, δὲν δύναται νὰ εἶναι ἄλλη, ἢ ἡ καθαρεύουσα γερμανικὴ γλῶσσα. Αὐτὴ εἶναι τὸ μέσον πρὸς συνεννόησιν τῶν γερμανικῶν φυλῶν, εἶνε δεσμός, συνδέων ὅλους τοὺς Γερμανούς». Τὰ αὐτὰ περίπου διδάσκουσι καὶ ἕτεροι διάσημοι παιδαγωγοὶ τῆς Εὐρώπης, ὁ Paul Bartli καὶ ὁ Kirste ἐν Γερμανίᾳ, ὡς καὶ οἱ G. Compagré καὶ A. Ckarrier ἐν Γαλλίᾳ. Ἀλλὰ καὶ ἐν Ἀμερικῇ, ὡς εἶπον ἀνωτέρω, ἔνθα ὁμιλεῖται ἡ παρεφθαρμένη ἀγγλική, διδάσκεται ἡ ὑπερκαθαρεύουσα Ἀγγλικὴ γλῶσσα.

§472ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος.

§473Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον καὶ ἐκ δευτέρου τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ἐὰν δὲν ἤμην ἠναγκασμένος νὰ δικαιολογήσω καὶ νὰ ὑποστηρίξω τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μετ’ ἄλλων συναδέλφων. Ἀφορᾷ δὲ αὕτη τὸ περὶ οὗ πρόκειται ἄρθρον 6 ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ ἐπισήμως τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν μέχρι τῆς ἕκτης τάξεως τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Ἀποκαλεῖται αὕτη δημοτική, ἀλλ’ ἀπέχει πολὺ τοῦ νὰ εἶναι ἡ πράγματι τοιαύτη. Δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, διότι περὶ αὐτοῦ ὡμίλησα κατὰ τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν μου. Ἡ ὑφ’ ἡμῶν προτεινομένη τροπολογία ἔχει ὡς ἑξῆς: «Τὸ ἄρθρ. 6 τοῦ περὶ διδακτικῶν βιβλίων νομοσχεδίου, ἀντικαθίσταται ὡς ἑξῆς: Εἰς ἅπαντα τὰ σχολεῖα ἡ δικασκαλία γίνεται διὰ τῆς ὑπὸ τῆς κοινῆς τῶν πολιτῶν συνειδήσεως ἀνεγνωρισμένης ὡς ἐθνικῆς γλώσσης (καθαρευούσης), τῆς δυναμένης νὰ ὑπαχθῇ εἰς τοὺς κανόνας τῆς ὑφισταμένης γραμματικῆς. Τὸ ἄρθρον 7ον διαγράφεται». Οὕτω πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι, ὡς ἐλέχθη, ἀπόρροια τῆς λαϊκῆς ἐξεγέρσεως κατὰ τῆς γλώσσης, ἡ ὁποία εἰσήχθη ἀπό τινος χρόνου καὶ διδάσκεται εἰς τὰ σχολεῖα. Ἀσφαλῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν θὰ ἀνέγραφε τὴν διάταξιν αὐτὴν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ἤθελε νὰ διεισδύσῃ περισσότερον εἰς τὸ ἐλατήριον τῆς τοιαύτης λαϊκῆς ἐξεγέρσεως καὶ ἂν ἤθελε ν’ ἀντιληφθῇ ποῦ ἀποβλέπει αὕτη. Ἡ λαϊκὴ αὕτη ἐξέγερσις στρέφεται ἐναντίον τῆς παραφθορᾶς τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ἀποσκοπεῖ ἐπισήμως ν’ ἀντικαταστήσῃ διὰ τῆς χυδαίας γλώσσης, ἥτις πρὸς παραπλάνησιν ἀποκαλεῖται «δημοτική». Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Παπαναστασίου ἀνέλαβε τὴν μετὰ πείσματος ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καίτοι δὲν εἶναι Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Κατὰ τὴν προηγουμένην ἀγόρευσίν μου ἀνέγνωσα εἰς ἡμᾶς περικοπὰς ἐκ τῶν διδασκομένων νῦν βιβλίων, ἐκ τῶν ὁποίων καταδεικνύεται πόσον τερατώδης εἶναι ἡ διδασκομένη γλῶσσα. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναγνώσω καὶ νὰ ἐπαναλάβω περικοπάς τινάς ἐκ τῶν ἰδίων βιβλίων καὶ ἐκ τῶν διδασκομένων εἰς τὴν αʹ τάξιν τοῦ Γυμνασίου. Ἀκούσατε καὶ θαυμάσετε: (ἀναγινώσκει)... «Πῆρε τὴ γυναῖκα του ὁ ἄγουρος, ἔκαμε τοὺς γάμους, ἔφαγε τὰ φλωριά, σὲ δέκα ἡμέρες ἔμεινε γκαλντερίμ τσελεπῆς...». Ἀκούσατε καὶ μίαν ἄλλην περικοπήν, ἀπὸ τὰ νεοελληνικὰ ἀναγνώσματα Κοντοπούλου, τὰ διδασκόμενα εἰς τὴν αʹ τάξιν τοῦ Γυμνασίου, (ἀναγινώσκει) «ὁ παπᾶς ντυμένος στ’ ἄμφια διάβαζε τὴν εὐχὴ στὸ πλεούμενο.... Μὰ κείνη τὴν ὥρα ἕνα παιδὶ χτύπησε κάπου καὶ πλάτσασε λιπόθυμο στὸ νερό...».

§474ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ βιβλία αὐτὰ δὲν διδάσκονται εἰς τὰ σχολεῖα.

§475Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἴδιον ἐλέχθη καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν ἀπὸ ἄλλον συνάδελφον, ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι τὰ βιβλία αὐτὰ ἔχουσιν ἐγκριθῆ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου καὶ διδάσκονται εἰς τὰ σχολεῖα. Ἄλλως τε περὶ αὐτοῦ δύνασθε νὰ πεισθῆτε διὰ μιᾶς ἐπισκέψεως εἰς τὰ σχολεῖα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 6 καὶ 7 τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἂν παραμείνωσιν ὡς ἔχουσι, δὲν δύνανται νὰ ἱκανοποιήσωσιν, οὔτε τοὺς δημοτικιστάς, οὔτε τοὺς ὑπὲρ τῆς καθαρευούσης, διότι καθιεροῦσιν ἐπισήμως τὴν διγλωσσίαν. Ὡς εἶναι εὐνόητον, κατὰ τὸ ἥμισυ καθιεροῦσι τὴν δημοτικὴν καί, κατὰ τὸ δεύτερον ἥμισυ, τὴν καθαρεύουσαν. Τὸ γλωσσικὸν ζήτημα εἶναι ἀνεπίδεκτον τοιούτων λύσεων. Ἢ θὰ καθιερωθῇ ἡ καθαρεύουσα, ὡς ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ἢ θὰ καθιερωθῇ ἡ δημοτική. Ἀσφαλῶς οἱ ὑποστηρικταὶ τῶν διατάξεων αὐτῶν ἔχουσιν ἐν νῷ τὴν ὑφισταμένην διγλωσσίαν. Ἀλλ’ ὑφισταμένη ἐκτὸς τοῦ σχολείου ἡ διγλωσσία, δὲν πρέπει νὰ εἰσαχθῇ καὶ ἐντὸς αὐτοῦ. Ἡ ἐκτὸς τοῦ σχολείου διγλωσσία ὑφίστατο ἀείποτε εἰς ὅλας τὰς ἐποχὰς καὶ εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, καὶ ὑφίσταται ἔτι καὶ νῦν. Ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ ὑφίσταται διγλωσσία, ὑπὸ διάφορον ὅπως δήποτε μορφήν, τῆς ἰδικῆς μας, ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει εἶναι καταφανὴς διγλωσσία. Ἐν Ἀμερικῇ ἐπίσης παρομοία διγλωσσία ὑφίσταται. Εἶναι δὲ τοιαύτη ἡ διγλωσσία, καὶ τοσαύτη διαφορὰ τοῦ γραπτοῦ ἀπὸ τοῦ προφορικοῦ λόγου, ὥστε ὁ Ροῦσβελτ ἐπεχείρησε νὰ ἐπιβάλῃ τὴν περικοπὴν περιττῶν τινων συλλαβῶν διὰ τὸν προφορικὸν λόγον, ἀλλ’ ἀπέτυχε. Ἰσχυρίζονται οἱ «ἀναμορφωτὲς τῆς Ρωμέϊκης γλῶσσας» ὅτι πρέπει οἱ μικροὶ μαθηταὶ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου ν’ ἀποκτῶσι γνώσεις διὰ τοῦ προσφορωτέρου μέσου, ὅπερ κατ’ αὐτοὺς εἶναι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα. Λέγουσιν «ἡ μητρική», ἀλλὰ πράγματι δὲν πρόκειται περὶ τῆς γλώσσης αὐτῆς. Ἀπὸ Ἑλληνίδα μητέρα οὐδέποτε ἐλέχθη πρὸς τὸ τέκνον της ἡ φράσις «γκαλτερίμ τσελεπῆς...». Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ ἀπόκτησις γνώσεων εἰς τοιαύτην ἡλικίαν δὲν εἶναι ζήτημα λέξεων, ἀλλὰ ἀναπτύξεως καὶ μεθόδου, ἐφαρμοζομένης ὑπὸ τοῦ διδασκάλου. Κατὰ τί ὁ μαθητὴς θὰ δυσκολευθῇ νὰ ἐννοήσῃ τὴν ἔννοιαν μιᾶς φράσεως, ἐὰν ἀντὶ τῆς λέξεως «αὐγὸ» εὕρῃ ἐν αὐτῇ τὴν λέξιν «ὠόν», ἐφ’ ὅσον ὁ διδάσκαλος θέλει τῷ ἀναπτύξῃ ταύτην; Λέγουσιν οἱ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς σοφοὶ παιδαγωγοὶ ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ὁ μαθητὴς δύναται ν’ ἀποκτᾷ γνώσεις, καθιεροῦμεν τὴν καθαρεύουσαν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι τις παιδαγωγὸς διὰ ν’ ἀντιληφθῇ ὅτι κατ’ οὐδεμίαν ἐποχὴν θὰ εἶναι πρόσφορον μέσον ἀποκτήσεως γνώσεων εἰς τὸν μαθητὴν ἡ καθαρεύουσα, ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ἔχῃ διδαχθῆ αὐτὴν κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη. Τοιαῦτα ἐπιχειρήματα εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀπόψεών μας, καθ’ ἃς, δέον νὰ καθιερωθῇ ἡ καθαρεύουσα ἑλληνικὴ γλῶσσα ἀπὸ τὴν πρώτην τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, μέχρι τῆς τετάρτης τοῦ Γυμνασίου. Πάντα τὰ ἄλλα εἶναι ἡμίμετρα. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τις, ὅστις σοβαρῶς θὰ ὑπεστήριζεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ ἡ γλῶσσα αὐτή: Ἀκούσατε: (ἀναγινώσκει). Αὐτὰ γράφονται εἰς τὰ νεοελληνικὰ ἀναγνώσματα, τὰ ἐγκεκριμένα Ἀναγνώσματα τοῦ Κοντοπούλου. Ἀλλὰ φαίνεται δὲν θὰ παρίστατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καθ’ ὅλην τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν μου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, μέσος ὅρος δὲν χωρεῖ. Ἢ θὰ καθιερωθῇ ἡ Δημοτικὴ γλῶσσα ἐξ ὁλοκλήρου, ἢ ἡ γλῶσσα ἐκείνη, ἥτις διέπεται ὑπὸ γραμματικῶν κανόνων. Καὶ τὸ καθαρεῦον τῆς γλώσσης ἐγὼ δὲν τὸ κρίνω ἀπὸ τὴν ἡλικίαν τῶν λέξεων, ἐὰν αὗται, δηλαδή, εἶναι ἀρχαῖαι ἢ νέαι, ἀλλὰ ἐκ τοῦ ἐὰν αὗται δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς γραμματικοὺς κανόνας ἢ ὄχι.

§476Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε, ἡ λέξις «ψωμὶ» ποῦ ὑπάγεται;

§477Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν θὰ ἔπρεπεν ἐγὼ νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς. Καὶ διατί, προκειμένου περὶ τῆς διδασκομένης γλώσσης, νὰ μὴ μεταχειριζώμεθα τὴν λέξιν «ἄρτος»; Μήπως, ἄλλως τε, αὐτὴ δὲν χρησιμοποιεῖται παντοῦ, καὶ εἰς τοὺς στρατῶνας ἀκόμη; Δὲν εἶναι δυσχερὲς νὰ κατανοήσῃ τις, ὅτι ἡ διάταξις, τῆς ὁποίας τὴν ἀντικατάστασιν ἐπιζητῶ διὰ τῆς προτεινομένης τροπολογίας, ἔχει τεθῆ σκοπίμως καὶ ἐνέχει πολὺ τὸ πονηρὸν ἐν ἑαυτῇ. Καὶ διὰ νὰ κατανοηθῇ πλήρως ὁ σκοπὸς τῆς τοιαύτης διατάξεως, ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀναγνώσω τὶ ἐδημοσίευε πρό τινων ἐτῶν εἰς τὴν ἐφημερίδα «Νουμᾶς», εἷς ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἐχαρακτηρίσθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Παπαναστασίου ὡς Πεσταλότσαι τῆς Ἑλλάδος. Ἦτο δὲ τότε οὗτος Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Ἀκούσατε τὶ λέγει ὁ κ. Γληνός: (Ἀναγινώσκει): «Ἐγὼ ὑπενόμευσα τὰ θεμέλια τῆς καθαρεύουσας. Ἔβαλα τὴ Δημοτικὴ στὶς ἕξη τάξεις τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου. Ἡ ἐπιτυχία εἶνε ἀνώτερη ἀπὸ τὶς προσδοκίες μου. Τὰ παιδιὰ σήμερα μαθαίνοντας τὴ Δημοτική, μόνα τους θὰ σιχαθοῦν τὴν καθαρεύουσα, ἐὰν ὑποχρεωτικὰ τὴ συναντήσουνε στὸ Γυμνάσιο..... Ὕστερα ἀπὸ πέντε χρόνια εἶμαι παραβέβαιος πὼς τὸ ζήτημα θὰ ἔχῃ ὡριμάσει τόσο, ὥστε ὁ διάδοχός μου θὰ μπορέσῃ νὰ μπάσῃ τὴ Δημοτικὴ καὶ στὸ Γυμνάσιο». Τὸ κακὸν εἶναι ὅτι ἡ προκατάληψις δὲν ἐλλείπει καὶ ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἐπιθυμῶ ὅμως, κύριοι βουλευταί, νὰ πιστεύσητε, ὅτι, ἐὰν ἐπιμένω εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς τροπολογίας μου καὶ εἰς τὴν καταπολέμησιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει, πράττω τοῦτο, οὐχὶ ὡς ἀντικυβερνητικὸς βουλευτής, ἀλλὰ ὡς Ἕλλην, ἐνδιαφερόμενος διὰ τὴν διάσωσιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης, τῆς ζώσης Ἑλληνικῆς γλώσσης. Καὶ τὸ ὅτι ἡ καθαρεύουσα εἶναι ἡ ἐπικρατοῦσα, δὲν δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διότι, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, θὰ διεφώνει πρὸς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσίν του, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναγράφει καὶ τὸ ἑξῆς: «Ἐφόσον ἡ κρατικὴ μηχανὴ χρησιμοποιοῦσα ὡς ἀποκλειστικὸν αὐτῆς ὄργανον τὴν καθαρεύουσαν, ἐφόσον αἱ ἐφημερίδες γράφονται εἰς τὴν καθαρεύουσαν, καὶ ἐφόσον ἡ ἐν γένει πνευματικὴ κίνησις ἐξυπηρετεῖται διὰ τῆς καθαρευούσης, δὲν θὰ ἦτο ἔργον φρονήσεως ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, ν’ ἀποκλείσῃ τὴν διδασκαλίαν αὐτῆς ἀπὸ τὰς ἀνωτέρας, τοὐλάχιστον τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου.....». Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐν τῇ ἐκθέσει του ὁμιλεῖ περὶ διδασκαλίας τῆς καθαρευούσης καὶ οὐχὶ ὡς μέσου ἀποκτήσεως γνώσεων, ὡς ἂν νὰ πρόκειται περὶ λατινικῆς γλώσσης. Θὰ ἦτο συνεπέστερος πρὸς ὅσα ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀναγράφει ὁ κύριος Ὑπουργός, ἐὰν ἐν τῇ σχετικῇ διατάξει τοῦ νομοσχεδίου καθώριζε τὴν διδασκαλίαν τῆς καθαρευούσης ὅπως αὕτη χρησιμοποιηθῇ ὡς μέσον ἀποκτήσεως γνώσεων, καὶ οὐχὶ ὅπως αὕτη διδαχθῇ εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου δι’ ἄλλου μέσου, διὰ τῆς λεγομένης δημοτικῆς. Ἀνομολογεῖτε, κ. Ὑπουργέ, ἐν τῇ ἐκθέσει σας, ὅτι παντοῦ χρησιμοποιεῖται ἡ καθαρεύουσα. Εἰς ἐμὲ εἶναι ἀκατανόητον τὸ ὅτι ὑπάρχουσιν Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν γλῶσσαν αὐτὴν καὶ νὰ τὴν ἀντικαταστήσωμεν διὰ τῆς γλώσσης τοῦ ἀχθοφόρου καὶ τοῦ λεμβούχου. Εἶναι ἀνεξήγητον διατὶ καταβάλλεται προσπάθεια, ὅπως δημιουργηθῇ καὶ ἐπισημοποιηθῇ ἡ γλῶσσα τῶν ἀμαθῶν, δηλαδὴ νὰ κατέλθωμεν ὅλοι πρὸς τὰ κάτω, καὶ δὲν καταβάλλεται προσπάθεια νὰ ἐπικρατήσῃ παντοῦ ἡ γλῶσσα τῶν ἐγγραμμάτων, οἵτινες εἶναι καὶ οἱ περισσότεροι. Καὶ ἄν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ γλῶσσα τοῦ ἀχθοφόρου, τοῦ ποιμένος καὶ ἀγραμμάτου ἐργάτου ἦτο ἐπικρατεστέρα, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔπρεπε νὰ καταπολεμήσωμεν τὴν τοιαύτην ἐπικράτησιν. Καὶ ταῦτα λέγων, δὲν θέλω νὰ ὑποτιμήσω τὸν ἐργάτην. Τοὐναντίον σέβωμαι τὸν ἐργάτην πάσης κατηγορίας, ὅπως ἐκτιμῶ ἀπείρως καὶ τοὺς συναδέλφους, οἵτινες προέρχονται ἀπὸ τὰς ἐργατικὰς τάξεις καὶ ὁποῖοι κάλλιστα χειρίζονται τὴν καθαρεύουσαν.

§478Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ποίους θεωρεῖτε ὡς γνωρίζοντας καλλίτερον τὴν γλῶσσαν; Ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς ἢ τοὺς λεμβούχους; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἡμεῖς πρέπει νὰ κατέλθωμεν πρὸς τὰ κάτω ἢ ν’ ἀναβιβάσωμεν ἐκείνους πρὸς ἡμᾶς;

§479Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι εὐνόητον τί δέον γενέσθαι ὡς ὀρθότερον καὶ λογικώτερον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου νὰ κρατήσω τὸ βῆμα ἐπὶ πολύ, διότι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐκτενῶς ὡμίλησα κατὰ τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν μου. Ἤθελα μόνον νὰ ὑποβάλω καὶ ὑποστηρίξω ἐν ὀλίγοις τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσα. Διαβλέπω ὅτι ἡ παραδοχὴ τῆς τοιαύτης τροπολογίας θὰ ἦτο ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὰς πεποιθήσεις τῶν περισσοτέρων ἐκ τῶν συναδέλφων, καὶ θὰ ἐγένετο ἀσφαλῶς δεκτή, ἐὰν καὶ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα δὲν ἐγένετο ἀντικείμενον ἐνδοκυβερνητικῶν συμβιβασμῶν. Καὶ ἂν τυχὸν ἡ τροπολογία μου αὕτη, ἀποσκοποῦσα εἰς τὴν προστασίαν τῆς καθαρευούσης Ἑλληνικῆς γλώσσης, δὲν γίνῃ δεκτή, ἡμεῖς θὰ διαφυλάξωμεν μόνον τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ μᾶς δοθῇ εὐκαιρία νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν ἀποφασισμένοι νὰ σώσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν. (Χειροκροτήματα).

§480ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κακουλίδης.

§481Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι! Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ μυαλὸ ὁδηγεῖ τὴν γλῶσσα καὶ ὄχι ἡ γλῶσσα τὸ μυαλό. Διὰ τοῦτο οὐδεὶς δύναται νὰ σκεφθῇ, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ὁ ἁμαξᾶς θὰ μεταχειρισθῇ τὴν γλῶσσαν τοῦ Δημοσθένους, καὶ τοῦτο διότι ὁ ἁμαξᾶς, δὲν ἔχει τὸ μυαλὸ καὶ τὴν μόρφωσιν τοῦ Δημοσθένους. Ἀλλὰ θὰ φέρω ἓν σύγχρονον παράδειγμα. Θὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν περίοδον ἀγορεύσεως τοῦ Γάλλου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Μπριάν. Καὶ μετὰ ταῦτα θὰ παρακαλέσω ἰδίως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ μας εἴπῃ ἂν ἡ γλῶσσα τῶν ἀγορεύσεων τοῦ Μπριὰν εἶναι ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν ἤκουσεν ὁμιλουμένην εἰς τὴν Μονμάρτρην ἀπὸ ἀνθρώπους κοινούς. Θὰ μὲ συγχωρήσητε ἂν τὴν ἀναγνώσω Γαλλιστὶ (ἀναγινώσκει): Αὐτὴ εἶναι ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖ ὁ ἁμαξᾶς ἐν Γαλλίᾳ; Ἐὰν τὰ ἔλεγεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς εἷς ἁμαξᾶς, καὶ ὄχι ὁ Μπριάν, δὲν θὰ τὰ ἔλεγεν εἰς ἄλλην γλῶσσαν μὴ ἀνεπτυγμένου ἀνθρώπου; Ἄρα, δεχόμενοι ἐν Ἑλλάδι νὰ ὁμιλῶμεν τὴν ἐφθαρμένην δημοτικὴν διάλεκτον τοῦ ἀγραμμάτου, παραδεχόμεθα ὅτι εἴμεθα Φυλὴ κατωτέρας διανοητικότητος καὶ ἀνεπίδεκτοι μορφώσεως, οἷαι αἱ τοῦ Μπριάν.

§482ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 6.

§483Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, κ. Πρόεδρε.

§484Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἂν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον.

§485Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Μάλιστα, τὴν ἔχω ὑπ’ ὄψει, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ ἰσχύων νόμος προβλέπει.

§486ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον ἡ διδασκαλία γίνεται διὰ τῆς δημοτικῆς γλώσσης».

§487Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐρωτᾶτε τοὐλάχιστον τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου, κ. Πρόεδρε; Ἠγόρευσα μίαν ὥραν.

§488ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γίνεται δεκτή. Ἂν θέλετε, ἐρωτῶ πάλιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον).

§489ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκει): «Ἡ γλῶσσα τῶν Ἀναγνωστικῶν δέον νὰ εἶναι....».

§490ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7ον).

§491ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8. Ὁ κ. Σαγιᾶς.

§492Β. ΣΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει πλῆθος ἐγκεκριμένων βιβλίων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα γέμισαν ὅλα τὰ Βιβλιοπωλεῖα. Ἡ μεταρρύθμισις αὐτή, ἡ ὁποῖα δὲν εἶναι μεταρρύθμισις, καθ’ ἡμᾶς, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ θύματα τοὺς βιβλιοπώλας αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι τελείως ἀθῷοι τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος. Ἐφόσον τὸ Κράτος ἐνέκρινε τὰ βιβλία αὐτά, τοὺς ἔδωκε τὸ κῦρος του καὶ ἠνάγκασε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, διὰ νὰ ἀσκήσωσι τὴν ἐμπορίαν των, νὰ τὰ ἀγοράσωσι. Ἀποτελεῖ δόλον τοῦ Κράτους, ἀποδεικνύει κακὴν πίστιν αὐτοῦ, ἐὰν τὰ ὑποβάλῃ εἰς νέον ἔλεγχον καὶ τὰ ἀπορρίψῃ ἐνδεχομένως ζημιοῦν οὕτω πτωχοὺς βιοπαλαιστάς.

§493ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἐμπόριον.

§494Β. ΣΑΓΙΑΣ. Εἶναι ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον γίνεται ὑπὸ τὴν κύρωσιν καὶ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους.

§495ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἀξία τῶν βιβλίων αὐτῶν ἔγκειται ἀκριβῶς εἰς τὴν ἔγκρισιν τὴν ὁποίαν ἔδωσε τὸ Κράτος.

§496Β. ΣΑΓΙΑΣ. Δὲν ἦσαν ἐλεύθεροι νὰ ἀγοράσωσιν ἢ μή, ἀλλ’ ὑπεχρεοῦντο νὰ ἀγοράσωσι τὰ βιβλία αὐτά. Λοιπὸν θὰ ἦτο ἄδικον, ἂν ὅλη αὐτὴ ἡ μεταρρύθμισις, εὕρισκεν ὡς θύματα τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Λοιπόν, νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 8 πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τοιουτοτρόπως, ὥστε νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς τουλάχιστον μία περίοδος χρονική, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἐξαντληθῶσι τὰ βιβλία αὐτά. Ἡ προθεσμία πρέπει νὰ εἶναι τοὐλάχιστον ἑνὸς ἔτους, διότι, ἀρξαμένου ἤδη τοῦ σχολικοῦ ἔτους, δὲν εἶναι δυνατὸν πρὸ τῆς παρελεύσεως ἑνὸς ἔτους νὰ τὰ πωλήσωσι.

§497Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτοὺς τοὺς εὑρίσκω βασίμους, διότι ἐπὶ τῇ βάσει νόμου ἰσχύοντος, προέβησαν εἰς ἔκδοσιν τῶν βιβλίων, ὁ δὲ νόμος ὁρίζει καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀντιτύπων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἐκτυπώσωσιν. Πῶς εἶναι δυνατὸν τώρα, νὰ ἔλθωμεν νὰ τοὺς στερήσωμεν ἐντελῶς τῆς ἰδιοκτησίας των; Εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικόν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι δύναται νὰ διορθωθῇ ἡ ἔλλειψις αὐτὴ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τῆς ἑξῆς τροπολογίας: Νὰ προστεθῶσιν ὡς παράγραφος τρίτη, τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει, πλὴν τῶν τακτικῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μὴ περιέχωσί τι προσβάλλον....».

§498Β. ΣΑΓΙΑΣ. Θέτετε νέας διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ μὴ προσαρμόζωνται.

§499Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐδώσαμεν προθεσμίαν δύο ἐτῶν. (Ἀναγινώσκει):

§500Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τοὺς ὑποβάλλει εἰς νέαν ἔγκρισιν. Δυνατὸν νὰ μὴ προσαρμόζωνται τὰ ἤδη ἐκδεδομένα βιβλία. Μιὰ φορὰ ποὺ ἐγένετο αὐτὸ τὸ περιττόν, δὲν πρέπει θύματα αὐτοῦ τοῦ περιττοῦ νὰ εἶναι οἱ πτωχοὶ βιοπαλαισταί, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ Κράτους ἠγόραζον αὐτά.

§501Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδημοσίευσεν ἐγκύκλιον κατὰ τὸν Σεπτέμβριον ἐ. ἔ., δυνάμει τῆς ὁποίας ἐνεκρίθησαν ὡρισμένα διδακτικὰ βιβλία. Οἱ περισσότεροι δὲ ἐκδόται, ὄχι μόνον ἐξέδωκαν ἀνάλογον ἀριθμὸν βιβλίων, ἀλλὰ ἐπέθεσαν καὶ τὸ βιβλιόσημον, ἔδωσαν δὲ εἰς τὸν Ἔφορον καὶ τὸν ἀνάλογον φόρον.

§502Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὡς ἔχει διατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον εἶναι κάπως περιωρισμένον. Διὰ τῆς τροπολογίας τῆς Ἐπιτροπῆς ἀφήνονται ἄλλα τρία.

§503ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετά.

§504Β. ΣΑΓΙΑΣ. Θὰ τὰ ὑποβάλετε εἰς νέαν ἔγκρισιν.

§505Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐγκρίνονται τοὐλάχιστον τρία.

§506Β. ΣΑΓΙΑΣ. Βλέπω ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 8 δυνάμει τῆς εἰρήνης, ἡ ὁποία συνεφωνήθη, σᾶς ἐδόθη τὸ δικαίωμα νὰ καταρτίσητε ἐπιτροπήν. Φοβοῦμαι, μὲ τὴν ἐπιτροπήν, τὴν ὁποίαν θὰ καταρτίσητε, μήπως ἀπορριφθῶσιν ὅλα τὰ βιβλία.

§507Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἔχομεν τὴν πληροφορίαν, ὅτι ὑπάρχουσι 226 ἑκατομμυρίων βιβλία καὶ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ζημίαν αὐτήν.

§508Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ὑποβάλῃ εἰς νέαν ἔγκρισιν τὰ βιβλία, ἐὰν δὲ ἀπορριφθῶσιν δὲν ἔχει εὐθύνην.

§509Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὑπάρχει προθεσμία ἀρκετή.

§510Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐρωτῶμεν: Τί θὰ γίνωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐγκριθῶσιν; Ἡ προθεσμία εἶναι δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐγκριθῶσιν ἐκ νέου.

§511ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ προθεσμία, ἡ ὁποία δίδεται διὰ τῆς παραχωρήσεως, τὴν ὁποίαν κάμνει ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν εἶναι προθεσμία, διότι σαφῶς ἀναφέρεται ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ θὰ ἐγκρίνωσιν.

§512Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας) Μέχρι τοῦ 1928.

§513ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ ἐπαρχιῶται βιβλιοπῶλαι δὲν ζημιοῦνται τίποτε, διότι ἀγοράζουσι τὰ βιβλία των ἀπὸ τὰς Ἀθήνας.

§514ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκει).

§515Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας) Τοὐλάχιστον τριῶν, δι’ ἑκάστην τάξιν.

§516Γ. ΣΤΡΙΓΚΟΣ. Νὰ δώσητε δι’ αὐτὰ ἓν ἔτος.

§517Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Πρέπει νὰ γνωρίζουν οἱ κ. συνάδελφοι, ὅτι οἱ βιβλιέμποροι δὲν ἔχουν διὰ μίαν τάξιν βιβλία. Ἔχουν διὰ διαφόρους τάξεις.

§518Κ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΑΚΗΣ. Οἱ βιβλιέμποροι δὲν θὰ εἶχον περισσότερα κέρδη, θὰ εἶχον ὀλιγώτερα.

§519Γ. ΣΤΡΙΓΚΟΣ. Θὰ εἶναι καὶ ἐκδόται, θὰ εἶναι καὶ συγγραφεῖς.

§520Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας) Δὲν μ’ ἐνδιαφέρει ἐμέ. Ἐδῶ λαμβάνει ἓν μέτρον τὸ Κράτος.

§521Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἡ προσθήκη, ἡ ὁποία ἔγινε «βιβλία τοὐλάχιστον τρία δι’ ἑκάστην τάξιν». 1929–1930 διὰ τὴν δημοτικήν, 1930– 1931 διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον 1929–1930 καὶ 1930–1931.

§522ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8.

§523ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 8).

§524ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9ον (ψηφίζεται). Ἄρθρον 10 (ψηφίζεται). Ἄρθρον 11 (ψηφίζεται). Ἄρθρον 12 (ψηφίζεται). Ἄρθρον 13 (ψηφίζεται). Ἄρθρον 14 (ψηφίζεται). Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν κατ’ ἄρθρον, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου.

§525ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις ὅπως ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας αὔριον τὸ ζήτημα τῆς διώξεως τῶν κομμουνιστῶν βουλευτῶν.

§526ΦΩΝΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§527Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ὑπεσχέθημεν καὶ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ὅτι θὰ καθήσωμεν ὅπως συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου ἀκόμη. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. βουλευτάς, ἐφόσον στέρξῃ ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ καθήσωμεν, ἵνα συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. βουλευτὰς νὰ συντελέσουν παραμένοντες, ὅπως πραγματοποιηθῇ ἡ γενομένη συμφωνία, ὅπως τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγέννησε καὶ κἄποιον θόρυβον, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3 δηλαδὴ νομοσχέδιον, ἐφόσον ἐξεφράσθη ἡ ἐπιθυμία νὰ ψηφισθῇ εἰς δύο ἀναγνώσεις, ὡς κανονικὸν καὶ ὄχι ὡς ὑπηρεσιακόν, δηλοῦμεν ὅτι τὸ δεχόμεθα νὰ ψηφισθῇ εἰς δύο ἀναγνώσεις. Δεχόμεθα νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ ὑπηρεσιακὸν καὶ παρακαλοῦμεν νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον, εἰς μίαν ἀνάγνωσιν, καὶ ἐφόσον συνεχισθοῦν αἱ ἐργασίαι, νὰ ψηφισθῇ καὶ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἄν δὲν συνεχισθοῦν αἱ ἐργασίαι, δὲν θὰ ψηφισθῇ.

§528ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον αὐτό....

§529Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Μετὰ τοῦτο θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐφημερίδων.

§530ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων, ὀφείλω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν, ὅτι δὲν ἔπραξεν ὀρθῶς νὰ εἴπῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, νὰ δώσῃ δηλαδὴ διαβεβαίωσιν ὅτι δὲν θὰ συζητηθῇ σήμερον....

§531Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας) Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὑπόσχεσις ἔγινεν ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ ἐψηφίζετο εἰς μίαν ἀνάγνωσιν.

§532Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν.

§533Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, κ. βουλευτά.

§534Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν, νὰ παρακαλέσω νὰ καθορισθῇ, κύριοι, αὐτό. Ἡ ἀντιπολίτευσις παρεκάλεσεν, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, νὰ ψηφισθῇ τὸ περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων, ὡς ὑπηρεσιακόν, δι’ οὓς λόγους ἤθελε. Ἐὰν εἰς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εἶναι σύμφωνος, θὰ ἤθελον νὰ γνωρίσω τὴν γνώμην της.

§535Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τὸ ζήτημα τοῦ ὑπηρεσιακοῦ ἢ μή, δὲν εἶναι ἀποκλειστικῶς δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως. Δύναται ἡ Κυβέρνησις, εἰσαγομένου ἑνὸς νομοσχεδίου, νὰ ζητήσῃ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὑπηρεσιακὸν τοῦτο. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς, ὅμως ὡρισμένος ἀριθμὸς Βουλευτῶν ἐπιμένει νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς μὴ ὑπηρεσιακόν, οὐδεμία ἄλλη γνώμη δύναται νὰ ἔχῃ ἰσχύν.

§536ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διὰ τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ προτάξεως τοῦ νόμου περὶ ἐφημερίδων λέγουσιν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ν. Κρανιωτάκης καὶ Σ. Γάτος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ὁποίων διεξάγεται ἡ ψηφοφορία, τοῦ ζητήματος τεθέντος οὕτω: Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι «ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι».) Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας, καὶ γενομένης διαλογῆς, προέκυψεν τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα:

§537ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 62, ἐξ ὧν 44 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 17 κατ’ αὐτῆς καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως, μὴ συγκεντρωσάσης τῆς προτάσεως τὸν κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν ψήφων, δὲν ἐλήφθη οὐδεμία ἀπόφασις.

§538Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ δηλώσω τοῦτο, ὅτι, εὐθὺς μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τῶν ἐκπαιδευτικῶν, ὅπου ὑποτίθεται ὅτι ἡ Βουλὴ ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, προκειμένου νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποζημιώσεως τοῦ τύπου, ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ. Ταύτην μόνον τὴν παρατήρησιν ἤθελα νὰ κάμω, διὰ νὰ δείξω, ὅτι εἶχον δίκαιον ὅταν ἔλεγα, ὅτι ἐφόσον συνεφωνήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ μεταξὺ τῶν δύο ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων.

§539Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, θὰ τὸ ψηφίσῃ.

§540ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ Συνεδρίασις δι’ αὔριον εἰς τὰς 6 μ. μ. Αὔριον θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις περὶ τῆς διώξεως τῶν κομμουνιστῶν βουλευτῶν. (Ὥρα 5 πρωϊνὴ)