1927.12.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14Η

ΔΕΥΤΕΡΑ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1927

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 6 μ: μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ Συνεδρίασις. Κύριοι Βουλευταί. Μετὰ βαθυτάτης θλίψεως ἀναγγέλλω τὸν θάνατον τοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος Βουλευτοῦ Ἰωάννου Εὐταξία. Ἡ κοινοβουλευτική του δρᾶσις ὑπῆρξε βραχυτάτη, ἀλλ’ ἅπας ὁ βίος αὐτοῦ, βίος ἀνενδότου ἀφοσιώσεως πρὸς τὸ καθῆκον, ἦτο τόσον πλούσιος εἰς ἐργασίαν πολυσχιδῆ, ὥστε ὁ θάνατος αὐτοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ συγκινήσῃ βαθύτατα καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ἡ ἔκφρασις βαθείας λύπης καὶ ἡ ἐκδήλωσις εὐλαβείας πρὸς τὴν μνήμην αὐτοῦ, ἀπευθυνομένη ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης, ἀνταποκρίνεται, ἀσφαλῶς καὶ πρὸς ἀμέριστον τὸ αἴσθημα ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ δὲν ἐξετυπώθησαν ἀκόμη. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς· Τὸ σωματεῖον ἁλιέων Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ἐπισπευσθῇ ψήφισις νόμου περὶ μειώσεως φόρου ἰχθύων. Ἐπιτροπὴ ὁπλοπωλῶν Θεσσαλονίκης ζητεῖ τροποποίησιν τοῦ νόμου 3062. Ὁ σύλλογος περιπτεριούχων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν αὔξησιν τῆς συντάξεως εἰς τοὺς ἀναπήρους ἐκείνους, οἵτινες δι’ οἱονδήποτε λόγον μένουν ἄνευ ἐργασίας καὶ δυστυχοῦν κλπ. Ἐπιτροπὴ ἀνταλλαξίμων Καβάλλας διαμαρτύρεται ἐντονώτατα διὰ σατραπισμοὺς ὑποδιευθυντοῦ ὑποκαταστήματος Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔναντι δικαιούχων. Οἱ δήμαρχοι καὶ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια Ναούσης, Βερροίας, Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρονται ἐπὶ μελετωμένῃ καταργήσει νομαρχίας Θεσσαλονίκης. Ὁ ἰδιοκτήτης τῆς ἐφημερίδος «Κιουλοὺ», Μεμὲτ Ραφὲτ παρακαλεῖ ὅπως ἐπιτραπῇ νὰ ἐγκατασταθῇ μονίμως εἰς Ἀθήνας. Τὰ διοικητικὰ συμβούλια τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Βρεσθαίνων διαμαρτύρονται ἐπὶ μελετωμένῃ ἱδρύσει Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ὁ πρόεδρος τμήματος φιλελευθέρων Γουμενίτσης ζητεῖ ὅπως συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ ἐκ Βουλγαρίας πρόσφυγες μετανάσται εἰς τὸ ψήφισμα τῆς συντακτικῆς συνελεύσεως (7 Ἀπριλίου 1925) «περὶ ἱδρύσεως διοικητικῶν ἐπιτροπῶν ἐλέγχου δηλώσεων ἐγκαταλειφθεισῶν ἐν Τουρκίᾳ περιουσιῶν. Ὁ πρόεδρος τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Ἐδέσσης διαμαρτύρεται δι’ ἐπέκτασιν Ν. Δ. περὶ λιανικῆς πωλήσεως καπνοῦ εἰς πόλιν Ἐδέσσης, ἀριθμοῦσαν κατοίκους ἄνω τῶν 14.000. Ὁ πρόεδρος τῆς Λαϊκῆς Τραπέζης Βυτινέϊκων, Πύργου καὶ Γεωργικοῦ Ταμείου Νορτιᾶς διαμαρτύρονται διὰ καταβαλλομένας ἐνεργείας πρὸς ἵδρυσιν Γεωργικῆς Τραπέζης. Ἐπιτροπὴ συλλαλητηρίου κατοίκων Γυθείου ζητεῖ ἐπέκτασιν ἐνοικιοστασίου εἰς πόλιν των, ἀριθμοῦσαν κατοίκους ἄνω τῶν 8.000. Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Πεύκου, Βιάνου, Κρήτης, ζητεῖ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐκτελέσεως διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος τῆς πηγῆς Ἁγίου Γεωργίου, ἐξ ἧς ἀρδεύονται ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων τὰ κτήματά των. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Καραβοστασίου, ἐπαρχίας Πατρῶν, διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ διευθυντοῦ δασῶν κ. Μαρκοπούλου διὰ τὴν παράνομον χορήγησιν ἀδειῶν ὑλοτομίας εἰς ἰδιόκτητα κτήματα χωρίου Καραβοστασίου. Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Εὐριπαῖος ὑποβάλλει ἀναφορὰν τῶν γονέων ἐπιστρατευθέντων φοιτητῶν περὶ χορηγήσεως ἀναστολῆς μέχρι πέρατος τῶν σπουδῶν των εἰς τοὺς φοιτητὰς τῆς ναυτικῆς ἀπογραφῆς 1926 Βʹ. Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ἀλεξανδρῆς ὑποβάλλει ἀναφορὰν τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Παλαμᾶ, περὶ ἱδρύσεως ἀποθήκης μονοπωλίου ἐν τῇ κωμοπόλει Παλαμᾶ. Ὁ κ. Παν. Μερλόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 1 Ἰουνίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 11 Μαρτίου 1926 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως θέσεων κλπ. εἰς τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν κλπ.». Ὁ κ. Γ. Καφαντάρης (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 25 Μαΐου καὶ 2 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ χορηγήσεως καὶ προθεσμίας τῆς ἄνευ προσθέτων τελῶν καὶ τόκων ὑπερημερίας καταβολῆς ἐσόδων τῶν χρήσεων 1919 μέχρι 1926–27.» Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, κατόπιν κοινῆς συσκέψεως μετὰ τῶν Ἐπιτροπῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Παιδείας, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιβολῆς τελῶν ἐν Ἀθήναις διὰ συντήρησιν δημοσίων κήπων καὶ ἐνίσχυσιν καλλιτεχνικῶν ὀργανισμῶν. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμου· 1) περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ εὑρέσεως ἐργασίας καὶ ὑποχρεωτικῆς ἀσφαλίσεως κατὰ τῆς ἀνεργίας ὑπαλλήλων, ἐργατῶν καὶ ὑπηρετῶν. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας πρὸς ἐπίτευξιν οἰκονομιῶν. 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Ἰουλίου 1926 Ν. Δ. περὶ παροχῆς βοηθήματος εἰς τοὺς λεμβούχους καὶ 4) περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Νοεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ προσθήκης διατάξεών τινων ἐν τῇ κειμένῃ νομοθεσίᾳ περὶ ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Γ. Τηλικίδης, βουλευτὴς Πέλλης, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνασυστάσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν συμβουλίων. Οἱ κ. κ. Γ. Σίδερης, Μ. Βολουδάκης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποζημιώσεως ἐφημερίδων. Οἱ κ. κ. Ε. Βελλιανίτης, Σ. Τσακόπουλος καὶ Αὔγ. Θεολογίτης ὑποβάλλουσι πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ ταμείου προνοίας αὐτοκινήτων λεωφορείων». Ὁ κ. Ε. Βελλιανίτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐποπτικοῦ συμβουλίου. Ὁ κ. Ἀλ Μέρος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποζημιώσεως ἐφημερίδων». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου, ͵ΓϞΧΒʹ «(3792) τοῦ 1911». Ὁ κ. Π. Μερλόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 16 Σεπτεμβρίου 1926 περὶ συστάσεως Συμβουλίου Οἰκονομικῆς Ὑπηρεσίας παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν». Ὁ κ. Μ. Κίρκος (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς ρύθμισιν τῆς ὀργανώσεως καὶ λειτουργίας τῆς ὁριακῆς καὶ λιμενικῆς ὑπηρεσίας».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ συνάδελφος Ζαδὲ–Χελμὶ–Χασὰν Βέης, εὑρισκόμενος ἐν Κωνσταντινουπόλει χάριν θεραπείας τῆς ὑγείας του, δηλοῖ ὅτι ὑποβάλλει τὴν παραίτησίν του ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος καὶ ἐκφράζει διὰ τῆς ἐπιστολῆς του τὴν λύπην του, διότι στερεῖται τῆς τιμῆς νὰ παρακάθηται μεθ’ ἡμῶν.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ γίνῃ δεκτὴ τότε ἡ παραίτησίς του.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§8Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Εἶχον παρακαλέσει νὰ προταχθῇ συζήτησις ἐπὶ τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀεροπορικῆς.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὁμόφωνον σχεδόν, νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις τὴν Δευτέραν, ὥστε νὰ μὴ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἀπόψε τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων.

§10Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτικῶν). Τότε κατὰ τὸ διάλειμμα τῆς Βουλῆς νὰ προταχθῇ ἡ Σύμβασις.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§12Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς ἐψηφίσθη, κ. Πρόεδρε;

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ψηφισθῆ κ. Βουλευτά!

§14Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ποῖα νομοσχέδια θὰ συζητηθοῦν. Τοῦ Ὑπουργοῦ ἢ τῆς Ἐπιτροπῆς;

§15Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Θὰ συζητηθοῦν τὰ ἰδικά μου νομοσχέδια, θὰ μείνουν δὲ αἱ τροπολογίαι διὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§16Σ. ΣΤΑΗΣ. Θὰ συζητηθοῦν καὶ τὰ δύο νομοσχέδια ταὐτοχρόνως;

§17Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ ἑνιαία, ἐπ’ ἀμφοτέρων τῶν νομοσχεδίων, ἐφόσον ταῦτα εἶναι ὁμοίας φύσεως, θὰ γίνῃ δὲ βεβαίως χωριστὰ ἡ ψηφοφορία.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Ὁ κ. ΝΟΒΑΣ ἔχει τὸν λόγον.

§19Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ ἱστορίᾳ παράδειγμα λαοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ ἐμεγαλούργησε, χωρὶς νὰ ἔχῃ θεμελιώσει τὴν μεγαλουργίαν του ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ἀγωγῆς, οὔτε παράδειγμα λαοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ ὑπέστη καταστροφὴν καὶ νὰ ἀνακύψῃ ἐκ τῆς καταστροφῆς ταύτης καὶ νὰ ἀναδημιουργηθῇ, χωρὶς νὰ στηρίξῃ καὶ πάλιν τὴν ἀναδημιουργίαν του ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς του παιδείας. Διερχόμεθα περίοδον τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν βίου, κατὰ τὴν ὁποίαν μᾶς εἶνε ἀπολύτως ἀναγκαία ἡ βαθεῖα ἐπίγνωσις τῆς ἱστορικῆς αὐτῆς ἀληθείας. Εἰς οὐδὲν μέγα θὰ μᾶς ὠφελήσῃ, οὔτε ἡ οἰκονομικὴ ἐξυγίανσις, οὔτε ἡ πλουτοπαραγωγικὴ ἀνάπτυξις ἢ οἱαδήποτε ἄλλη προσπάθεια, ἐφόσον δὲν ἀναμορφώσωμεν τὴν δημοσίαν μας ἐκπαίδευσιν. Βάσις καὶ θεμέλιον πάσης μεταρρυθμίσεως, ἐὰν θέλωμεν ἡ μεταρρύθμισις αὐτὴ νὰ ἀποβῇ ἀποτελεσματικὴ καὶ καρποφόρος, πρέπει νὰ εἶνε ἡ ἀναγέννησις τῆς ἐθνικῆς παιδείας. «Ἡ τύχη ἑκάστου λαοῦ, ἡ ἀκμή του καὶ παρακμή του ἐξαρτᾶται ἐκ μόνης τῆς ἀγωγῆς, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἡ νεολαία του» ἔχει γράψει ὁ Γερμανὸς φιλόσοφος Φίχτε εἰς τοὺς διασήμους ἐξ Ἰένης λόγους του πρὸς τὴν Γερμανικὴν νεολαίαν. Καὶ δὲν ἔλεγε τίποτε διάφορον ὁ Πλάτων ὅταν εἶχεν εἴπει: «Εὖ μὲν τραφέντων καὶ τρεφομένων τῶν παίδων, πάντα ἡμῖν κατ’ ὀρθὸν πλεῖ· μὴ δέ, μήτ’ ἄξιον εἰπεῖν, οὐθ’ ἡμεῖς λέγομεν». Ἐνθυμοῦμαι καὶ τρίτην ἔκφρασιν, ἐπαναλαμβάνουσαν μὲ τὸν ἰδικόν της τρόπον, τὴν ἰδίαν αἰωνίαν ἀλήθειαν: «Ὁ λαὸς ποὺ ἔχει τὰ πρῶτα σχολεῖα εἶνε ὁ πρῶτος λαός, ἐὰν δὲν εἶνε σήμερον, θὰ εἶνε αὔριον», ἔχει γράψει ὁ Γάλλος ἐκπαιδευτικὸς Ζὺλ Σιμόν. Ἀληθῶς ὅμως δὲν ἐχρειάζετο νὰ εἴπω, ὅσα ἐν προλόγῳ εἶπον διὰ νὰ τονίσω τὴν ἀνάγκην, ὅπως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς στρέψῃ σοβαρῶς τὴν προσοχήν του καὶ τὴν ἀφοσίωσίν του πρὸς τις ἐθνικὴν παιδείαν καὶ ἐξαρτήσῃ ἀπὸ αὐτὴν πρωτίστως τὴν ἐθνικήν του συνέχειαν σήμερον, τὴν ἐθνικήν του ἀναδημιουργίαν αὔριον, τὴν νέαν ἐθνικὴν μεγαλουργίαν εἰς προσεχὲς μέλλον! Καὶ εἶνε ἄξιος εἰλικρινῶν συγχαρητηρίων ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διότι τόσον εὐθέως καὶ τόσον ἀποφασιστικῶς ἔφερεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῶν μεγάλων ζητημάτων τῆς Χώρας καὶ τὸ ζήτημα τὸ ἐκπαιδευτικόν, διὰ τῶν διδύμων νομοσχεδίων αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα διήγειραν τόσον ἐνδιαφέρον καθ’ ἅπασαν τὴν Χώραν καὶ τόσον βαθέως ἀνεμόχλευσαν τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῆς παιδείας μας καὶ γενικώτερον, καὶ εἰδικῶς καθ’ ὅσον θίγει τὴν διοίκησιν ταύτην, τὸ πρῶτον τῶν δύο νομοσχεδίων, τὸ περὶ ἀνασυνθέσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Προτιμῶ ὅμως νὰ σεβασθῶ τὸ κύριον καθῆκόν μου καὶ νὰ περιορισθῶ εἰς τὴν ἀνατεθεῖσαν εἰς ἐμὲ εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, περὶ τοῦ νομοσχεδίου τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἐπιφυλασσόμενος νὰ λάβω καὶ ἐπὶ τοῦ ἑτέρου τὸν λόγον, ἐὰν μοὶ παρασχεθῇ ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῆς συζητήσεως ἡ εὐκαιρία.

§20Σ. ΣΤΑΗΣ. Ποῖον νομοσχέδιον συζητοῦμεν σήμερον. Τὸ πρῶτον ἢ τὸ δεύτερον;

§21Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Εἰσηγοῦμαι τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ δευτέρου, ὥστε μετὰ ταῦτα νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις κοινὴ καὶ ἐπὶ τῶν δύο.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι προτιμότερον νὰ γίνῃ ἀπὸ κοινοῦ ἡ συζήτησις καὶ τῶν δύο συναφῶν νομοσχεδίων. Ἡ ψηφοφορία θὰ γίνῃ βεβαίως χωριστά.

§23Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἤδη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, -ἐπιφέρονται σοβαραὶ ὅσον καὶ ἀναγκαῖαι τροποποιήσεις εἰς τὴν κειμένην νομοθεσίαν περὶ διδακτικῶν βιβλίων καὶ τὸν νόμον 3180 τοῦ 1924, τὸν ὁποῖον ἐπανέφερεν ἐν ἰσχύϊ τὸ νομοθετικὸν διάταγμα τῆς 2 Σεπτεμβρίου τοῦ 1926. Αἱ τροποποιήσεις αὗται εἶναι οὐσιαστικαί, ἀφορῶσαι εἰς τὸ περιεχόμενον τῶν διδακτικῶν βιβλίων, καὶ τυπικαί, ἀφορῶσαι εἰς τὸν μηχανισμὸν τῆς διακηρύξεως τῆς συγγραφῆς καὶ τῆς ἐγκρίσεως τούτων. Ἐπιδιώκεται δὲ διὰ τῆς τυπικῆς τούτων τροποποιήσεως, τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν ἔγκρισιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων διαδικασίας, νὰ καταστοῦν τὰ βιβλία ταῦτα ἐπαρκέστερα εἰς θρησκευτικόν, πατριωτικὸν καὶ ἠθικὸν περιεχόμενον, συνεπῶς δὲ λυσιτελέστερα διὰ τοὺς ὑψηλοὺς σκοποὺς τῆς ἐκπαιδεύσεως, οἱ ὁποῖοι παντοῦ καὶ πάντοτε εἶναι ἡ διάπλασις εὐγενεστέρων ἀνθρώπων καὶ χρηστοτέρων πολιτῶν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ βεβιασμένη ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις τοῦ 1917, βεβιασμένη διότι ἤρχισεν ἀκριβῶς ἀπὸ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ καταλήξῃ, ἡ ἀντιεπιστημονικὴ ὀπισθοδρόμησις τοῦ 1921, οἱ διάφοροι πειραματισμοὶ τῶν ἐπαναστατικῶν περιόδων, ἐπέφερον εἰς τὸ καθεστὼς τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἀφάνταστον σύγχυσιν, λόγῳ τῆς ὁποίας ἐφθάσαμεν ἀσυναισθήτως εἰς ἔγκρισιν πληθύος τοιούτων, πολλὰ τῶν ὁποίων ἦσαν ἀναμφισβητήτως ἐξαμβλωματικὰ καὶ ἀπὸ γλωσσολογικῆς καὶ ἀπὸ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως. Τὴν σύγχυσιν ταύτην ἐπιζητεῖ νὰ διαλύσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὄντως καθιστᾷ ὀρθὴν τάξιν πραγμάτων καὶ σαφῆ κατεύθυνσιν σκοπῶν. Αἱ τυπικαὶ τροποποιήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἐπαναφέρουν ἐν πρώτοις εἰς ἰσχὺν τὸν πρὸ τοῦ 1917, κατὰ τὸν νόμον ΓΣΑʹ, ἰσχύοντα τρόπον τῆς συγγραφῆς τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἐπὶ τῇ βάσει διαγράμματος, ἐκδιδομένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Ἡ Ἐπιτροπή, δεχθεῖσα ὅτι ἡ παρασχεθεῖσα ἀπὸ τοῦ 1917 πλήρης ἐλευθερία εἰς τοὺς συγγραφεῖς, δὲν ὠφέλησε τὴν ποιότητα τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἐγκρίνει τὴν ἐκ νέου ἐπαναφορὰν τοῦ συστήματος τῆς ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας προδιαγραφῆς τῆς ὕλης τῶν διδακτικῶν βιβλίων κατὰ ποσότητα καὶ οἰκονομίαν. Ὑπεστηρίχθη ὀρθῶς εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε τὸ προδιάγραμμα τοῦτο τῆς ποσότητος καὶ τῆς οἰκονομίας τῆς ὕλης τῶν βιβλίων νὰ φθάσῃ μέχρι δεσμεύσεως τοῦ πνεύματος τῶν συγγραφέων καί, πρὸς ἀποφυγὴν τῆς ἀκρότητος ταύτης, διεγράφησαν ἐκ τοῦ ἄρθρου 2 αἱ λέξεις «ὅσον οἷόν τε ἀκριβὴς καὶ λεπτομερὴς», αἱ ὁποῖαι περιείχοντο εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου ΓΣΑʹ. Πρὸς σύνταξιν τῆς προκηρύξεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας κατηρτίσθη διὰ τοῦ ἄρθρου 2 ἐπιτροπή, ἀποτελουμένη, διὰ μὲν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐξ ἑνὸς καθηγητοῦ (ἀναγιγνώσκει τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Νόμου). Ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ὁρίζεται καὶ ὁ Διευθυντὴς τοῦ Διδ. τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ προσώπου μοναδικοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπερ συνεπῶς θὰ καθίστατο σχεδὸν μόνιμον μέλος, διεγράψαμεν τὴν φράσιν «ἢ τοῦ νομίμου ἀναπληρωτοῦ αὐτοῦ» καὶ προσθέσαμεν «ἢ πτυχιούχου τῆς φιλοσοφίας μὲ πενταετῆ ἐκπαιδευτικὴν ὑπηρεσίαν». Διὰ τὴν ἔγκρισιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, τὸ ἄρθρον 4 ὁρίζει ἐπιτροπὴν τῆς αὐτῆς συνθέσεως, οἷα διὰ τὴν συγγραφὴν τῆς προκηρύξεως. Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν κρίσιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων καθωρίσθη τὸ πρῶτον διὰ τοῦ νόμου ΣΜΘʹ τοῦ 1867 ἐπὶ τῆς Ὑπουργείας τοῦ ἀειμνήστου Χριστοδούλου. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου καθίστατο εἰκοσιτετραμελὴς ἐπιτροπὴ, διαιρουμένη εἰς ὀκτωμελῆ τμήματα, ἓν διὰ τὰ βιβλία τῶν φιλολογικῶν καὶ ἱστορικῶν μαθημάτων, ἓν διὰ τὰ μαθηματικά, καὶ ἓν διὰ τὰς ξένας γλώσσας. Διὰ τοῦ νόμου ΑΜΒʹ τοῦ 1882, ἐπὶ τῆς Ὑπουργείας τοῦ ἀειμνήστου Λομβάρδου, διετηρήθη ἡ ἐπιτροπή, διῃρημένη εἰς τρία τμήματα, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι εἰς τὸ τρίτον τμῆμα ἀπεστάλησαν τὰ βιβλία τῶν ἠθικῶν ἐπιστημῶν. Ἀμφότεροι οἱ νόμοι οὗτοι οὐδεμίαν διάκρισιν ἔκαμνον μεταξὺ τῶν βιβλίων τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς ἀρχαίας γλώσσης. Ὁ πρῶτος Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἔκαμε διάκρισιν, εἶναι ὁ ἀοίδιμος, ἀνακαινιστὴς τῆς ἐκπαιδεύσεως, Δ. Πετρίδης, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ νόμου ΒΤΓʹ τοῦ 1895 κατέστησε μίαν κοινὴν ἐπιτροπὴν δι’ ὅλα τὰ βιβλία τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τέσσαρας εἰδικὰς ἐπιτροπὰς διὰ τὰ βιβλία τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων. Τὴν κρίσιν τῶν βιβλίων τοῦ Γυμνασίου ἀνέθεσεν εἰς τοὺς Συλλόγους τῶν Καθηγητῶν. Ὁ νόμος ΓΣΑʹ, ψηφισθεὶς τῷ 1907 ἐπὶ τῆς Ὑπουργίας τοῦ συναδέλφου κ. Στεφανοπούλου, εἰσήγαγε πολυμελεστέρας ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι περιελάμβανον εἰδικοὺς πάσης ἐπιστήμης καὶ πάσης τέχνης. Τὸν νόμον τοῦτον ἀνέτρεψεν ὁ νόμος 1332, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ κρίσις τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἀνατίθεται εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ὡς νὰ μὴ ἔφθανεν ὁ φόρτος ὅλων τῶν ἄλλων ἀσχολιῶν του, εἰς τὸ πλῆθος τῶν ὁποίων ἀπέδιδον οἱ ἐπιεικέστεροι καὶ τὴν ἀποτυχίαν του. Ὁ νόμος 1332 ἀντικατεστάθη διὰ τοῦ νόμου 2678 τοῦ 1921. Τοῦτον ἀντικατέστησαν τὰ ἐπαναστατικὰ Διατάγματα τῶν ἀνωμάλων περιόδων καὶ ταῦτα, ὁ νόμος 3180 τοῦ 1924, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ κρίσις τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἀνατίθεται εἰς τριμελῆ ἐπιτροπήν, ἀποτελουμένην ἀπὸ τρεῖς ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους ἢ δύο συμβούλους καὶ ἕνα εἰδικόν. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ὅλους τοὺς νόμους καὶ ὅλα τὰ συστήματα, συνεφώνησε μὲ τὴν προτεινομένην ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λύσιν τῆς καταρτίσεως πενταμελῶν ἐπιτροπῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἀνατίθεται ἡ κρίσις. Δὲν ἐπέφερεν ἡ ἐπιτροπή, παρὰ μίαν τροποποίησιν διὰ τὴν κρίσιν τῶν βιβλίων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἀντικατέστησε τὴν φράσιν «ἢ τοῦ νομίμου ἀναπληρωτοῦ» διὰ τῆς φράσεως «ἢ πτυχιούχου τῆς φιλοσοφικῆς σχολῆς μὲ πενταετῆ ὑπηρεσίαν» καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ εἶναι ὁ Διευθυντὴς τοῦ Διδ. τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως μόνιμον μέλος τῆς ἐπιτροπῆς. Ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἡ ἐπιτροπὴ ἐπεκρότησε τὸν αὐστηρὸν περιορισμὸν αὐτῶν καὶ ἐγκρίνει, διὰ τοῦ ἄρθρου 5, τὸν ἀριθμὸν τῶν τεσσάρων ἀλφαβηταρίων καὶ δύο ἐξ ἑκάστου ἄλλου εἴδους. Αὐξάνει μόνον ἡ ἐπιτροπὴ τὰ ἀναγνωστικὰ διὰ τὰς ἀνωτέρας τῆς πρώτης τάξεως τοῦ δημοτικοῦ σχολείου τάξεις εἰς τρία, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν δύο θὰ ἦτο πολὺ περιωρισμένος. Ἐπειδὴ ἡ ἄμεσος ἀντικατάστασις τῶν μὴ ἐγκεκριμένων διδακτικῶν βιβλίων θὰ ἐπέφερε ζημίαν εἰς τοὺς βιβλιοπώλας, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάλογα ἀποθέματα, ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ παρατείνῃ ἐπὶ ἓν ἔτος ἀκόμη τὴν προθεσμίαν τῆς κυκλοφορίας τῶν βιβλίων τούτων καὶ διὰ τοῦ 2ου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 8 ἡ προθεσμία «μέχρι τέλους Μαΐου τοῦ 1928», παρατείνεται μέχρι τέλους Μαΐου τοῦ 1929». Διέγραψε τὸ ἐδάφιον 3, ὡς πλεονάζον, ἀντικατέστησε τὸ ἐδάφιον 4 ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον ὡς διεσκευάσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς). Διέγραψεν ἐπίσης ὡς πλεονάζον καὶ τὸ 5ον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 8.

§24Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐν χρήσει βιβλία θὰ ἰσχύουν ἄνευ κρίσεως;

§25Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. .. Θὰ ὑποβληθοῦν εἰς ἀναθεώρησιν ἐντὸς προθεσμίας, ἣν ὁρίζει ὁ νόμος.

§26Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὅλα ἀνεξαιρέτως θὰ ἐξακολουθοῦν νὰ ἰσχύουν, ἢ ἀφοῦ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ καὶ τὰ ἐγκρίνῃ, ὅσα θὰ ἐγκριθοῦν;

§27Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Μέχρι τοῦ Μαΐου θὰ γίνῃ ἀναθεώρησις. Εἰς τὸ ἄρθρον 11 ἀντικατεστάθη ἡ λέξις «γνωμοδότησις» διὰ τῶν λέξεων «συμφώνου γνώμης». Τὸ ἄρθρον 12 ἀντικατεστάθη διὰ τοῦ ἑξῆς: «Δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας». (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον ὡς διεμορφώθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς). Αὐτὰς τὰς τροποποιήσεις ἐπέφερεν ἡ ἐπιτροπή, εἰς τὰς ἀφορώσας τὴν διαδικασίαν τῆς συγγραφῆς καὶ τῆς ἐγκρίσεως τῶν διδακτικῶν βιβλίων διατάξεις. Ἔχω τὴν προσωπικὴν γνώμην, ὅτι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἐγκρίσεως τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἔπρεπε νὰ συμμετάσχῃ, ἀντὶ τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν δύο ἐκπαιδευτικῶν συμβούλων, εἷς ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τὰ βιβλία τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ εἷς ἐπιθεωρητὴς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύως, διὰ τὰ βιβλία τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἐξ ὅλων τῶν βαθμούχων τῆς διδασκαλικῆς ἱεραρχίας, οἱ ἐπιθεωρηταί, προερχόμενοι ἐκ τοῦ κλάδου καὶ ὑπηρετοῦντες εἰς πλείστας ἐπαρχίας, εἶναι οἱ περισσότερον ἐρχόμενοι εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τὰ σχολεῖα καὶ καλλίτερον γνωρίζουν τὰς πρακτικὰς αὐτῶν ἀνάγκας. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἶχον καὶ ἔχω τὴν προσωπικὴν γνώμην, ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὴν ἐγκριτικὴν ἐπιτροπήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Κεντρικὸν Συμβούλιον θὰ ἔπρεπε νὰ συμμετέχουν. Ἐὰν ἡ τροπολογία μου αὕτη δὲν γίνῃ δεκτή, θὰ προτείνω νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅπως, ὁ εἷς ἐκ τῶν δύο συμβούλων μελῶν τῶν κριτικῶν ἐπιτροπῶν εἶναι ἀπὸ τὰ αἱρετὰ μέλη, διὰ νὰ προέρχεται καὶ πάλιν ἐκ τοῦ κλάδου καὶ ἔχει πρακτικὰς γνώσεις. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὰς τυπικὰς τροπολογίας τοῦ Νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Ὡς πρὸς τὰς οὐσιαστικὰς τροπολογίας, ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενον δηλαδὴ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐκφρασθῇ ἡ ἱκανοποίησις τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς διὰ τοὺς σκοπούς, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Καὶ οἱ σκοποὶ οὗτοι εἶναι: 1ον) Ἡ τόνωσις τοῦ θρησκευτικοῦ, τοῦ πατριωτικοῦ καὶ τοῦ καθόλου ἠθικοῦ αἰσθήματος τῆς νέας γενεᾶς διὰ τῆς καταλληλοτέρας ἐκλογῆς καὶ μεθοδικωτέρας κατατάξεως τῆς διδακτέας ὕλης. 2ον) Ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἁπλῆς καὶ γνησίας δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὰς ἓξ τάξεις τῶν δημοτικῶν σχολείων μὲ διδασκαλίαν καὶ τῆς καθαρευούσης εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις, Εʹ καὶ ΣΤʹ. Κατὰ τρίτον λόγον, ἡ εἰσαγωγὴ τῆς διδασκαλίας τῶν τεχνικῶν μαθημάτων μὲ βάσιν τὴν λαϊκὴν τέχνην. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκρινεν, ὅτι οἱ σκοποὶ οὗτοι χρήζουν ὄντως ἰδιαζούσης προσοχῆς καὶ ἀμέσου ἐξυπηρετήσεως. Δὲν ἀγνοεῖ ἡ Βουλὴ εἰς ποῖα ἀνατρεπτικὰ ρεύματα ἐξώθησαν τοὺς λαοὺς αἱ οἰκονομικαὶ πληγαὶ καὶ τὰ ἠθικὰ ἕλκη, ἅτινα ἐκληρονόμησεν εἰς τὴν οἰκουμένην ὁ μέγας πόλεμος. Ὁλόκληρος ὁ πολιτισμὸς τῆς ἀνθρωπότητος, πολιτισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον ἔχουν ἀποθησαυρισθῇ τὰ ὑψηλότερα ἔργα τόσων ἐθνῶν καὶ τόσων χιλιετηρίδων, ἐκινδύνευσε νὰ ἀνατραπῇ ἐκ βάθρων. Τὰ ἰσχυρὰ καὶ φωτισμένα ἔθνη ἀντέδρασαν ἀποτελεσματικῶς. Καὶ συνεχίζουν τὴν ἐθνικήν του ἕκαστον ἐξέλιξιν, συνεχίζουν συγχρόνως τὴν πρὸς τὰ πρόσω ἐξέλιξιν ὁλοκλήρου τῆς ἀνθρωπότητος, ἡ ὁποία δὲν ἔχει πραγματώσῃ οὔτε θὰ πραγματώσῃ ποτὲ τοὺς ὑψηλοτέρους σκοπούς της ἔξω ἀπὸ τὰ ἔθνη. Ἡ Ἰταλία, ἡ Γερμανία, ἡ Ἀγγλία, μᾶς παρέχουν φωτεινὰ παραδείγματα τοιαύτης ἀντιδράσεως. Ἐὰν ἐξακολουθῇ νὰ ὑφίσταται ἀκόμη ἄμεσος κίνδυνος ἀνατρεπτικῶν ἐκμεταλλεύσεων τῆς μεταπολεμικῆς δυστυχίας, ὁ κίνδυνος οὗτος ὑφίσταται διὰ τὰ μικρὰ ἔθνη, τὰ ἀδιαφώτιστα πνευματικῶς, τὰ ἀκαλλιέργητα ψυχικῶς. Μεταξὺ τῶν ἐθνῶν τούτων συγκαταλέγεται καὶ ἡ ἰδική μας πατρίς, ἡ ὁποία ὑπέστη δεινοτάτην ἐθνικὴν συμφοράν, συμφορὰν διπλῆν, τὴν ἀπώλειαν καὶ τὸν ἐκριζωμὸν τῆς Θράκης καὶ Μικρᾶς Ἀσίας ἀφ’ ἑνός, τὸν ὀλέθριον ἐσωτερικὸν διχασμὸν ἀφ’ ἑτέρου. Καὶ τώρα, ποῦ ἀλλοῦ θὰ στηριχθῇ ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν ἀντίδρασις, ποῦ ἀλλοῦ παρὰ εἰς τὴν ἐμψύχωσιν καὶ τὴν διαφώτισιν τῆς νέας γενεᾶς; Καὶ πῶς ἄλλως θὰ ἐμψυχωθῇ ἡ νέα γενεά, εἰμὴ μὲ τὴν ἀναζωπύρησιν τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος, μὲ τὴν ἀναπτέρωσιν τοῦ πατριωτικοῦ φρονήματος, μὲ τὴν ἀνανέωσιν τῆς πίστεως πρὸς τὰς καθολικὰς ἀξίας τοῦ κρατοῦντος σήμερον κοινωνικοῦ καθεστῶτος; Πῶς ἄλλως θὰ διαφωτισθῇ ἡ νέα γενεά, παρὰ μὲ τὴν ἀπόδειξιν τῆς μεγάλης ἀληθείας, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος πολιτισμὸς ἔξω ἀπὸ τὸν πολιτισμὸν τῶν ἐθνῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη εὐτυχεστέρα ἀνθρωπότης, ἔξω ἀπὸ τὴν ἀνθρωπότητα τῶν συνεργαζομένων, ἀγαπωμένων ἐθνῶν; Ἰδοὺ τὸ ἔργον τοῦ ἐθνικοῦ σχολείου, κύριοι, ἡ φροντὶς τοῦ Ἕλληνος διδασκάλου, ὁ σκοπὸς τῶν βιβλίων τῶν διδακτικῶν. Γνωρίζω, θὰ μοῦ ἀντιταχθῇ ἡ παρατήρησις, ὅτι τὸ σχολεῖον πρέπει νὰ εἶνε ἐλεύθερον, ἀνεπηρέαστον, ἀνεξάρτητον ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ τὴν πολιτικήν του, ὅτι δὲν ἔχει οὐδεὶς τὸ δικαίωμα νὰ σκλαβώσῃ εἰς ὅλον της τὸν βίον τὴν τρυφερὰν καὶ εὔπλαστον ψυχὴν τοῦ μικροῦ παιδιοῦ, νὰ τὴν σκλαβώσῃ εἰς ὡρισμένας ἰδέας κατ’ ὡρισμένα αἰσθήματα. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς φιλοσοφικὰς καὶ παιδαγωγικὰς συζητήσεις. Διὰ τοῦτο προτιμῶ, ἀντὶ ἄλλης τινὸς γνώμης, ν’ ἀναφέρω μόνον τὴν γνώμην τοῦ μεγαλειτέρου ἐπαναστάτου τῆς ἐποχῆς μας, τὴν γνώμην τοῦ Λενίν: «Τὸ λέμε ἀνοιχτά,—γράφει ὁ Λενίν,—ὅτι τὸ σχολεῖον ἔξω ἀπὸ τὴν ζωήν, ἔξω ἀπὸ τὴν πολιτικὴν εἶνε ψέμμα καὶ ὑποκρισία»! Καὶ οὕτως ὑπέταξεν ὁ Λενὶν εἰς τοὺς σκοπούς του τὸ σχολεῖον. Δὲν ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ ἴσον τοὐλάχιστον δικαίωμα, ν’ ἀφήσωμεν τὸ σχολεῖον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἰδικῶν μας σκοπῶν, τῶν αἰωνίων σκοπῶν τῆς ἀνθρωπότητος; Τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Κράτους εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀναμφισβήτητον. Τὸ συζητητέον περαιτέρω θέμα, εἶναι ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ θρησκευτικότης, ὁ πατριωτισμός, ὁ ἀστισμὸς εἶναι στοιχεῖα γόνιμα καὶ δημιουργικά, στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ θεμελιώσωμεν στερεῶς τὴν ἐθνικήν μας παιδείαν. Δὲν θὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τῆς θρησκευτικότητος τῶν φιλοσοφικῶν θεωριῶν, αἱ ὁποῖαι κατακτῶσιν σήμερον τὴν παγκόσμιον διανόησιν, περὶ τῆς θρησκευτικότητος τῶν διαισθήσεων τοῦ Μπέρξον καὶ τῶν ὑποσυνειδήτων τοῦ Φρόϋνα, οὔτε θὰ σᾶς ὁμιλήσω διὰ τὴν ὡραίαν ἀνανέωσιν τοῦ πατριωτικοῦ ἰδανικοῦ, μέσα εἰς τοὺς μεγάλους λαοὺς τῆς Εὐρώπης, οὔτε ἀκόμη διὰ τὴν θαυμασίαν ἐξέλιξιν τῆς κοινωνικῆς ὀργανώσεως, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος. Μοῦ ἀρκεῖ ἡ μεγάλη καὶ αἰωνία καὶ ἀναμφισβήτητος παιδαγωγικὴ ἀλήθεια, ὅτι ἡ παιδεία ἑκάστου ἔθνους, διὰ νὰ εἶναι γόνιμος καὶ καρποφόρος, πρέπει νὰ στηρίζεται εἰς τὴν σύγχρονον πραγματικότητα τοῦ ἔθνους αὐτοῦ. Καὶ ἡ σύγχρονος πραγματικότης τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἐξακολουθεῖ νὰ διατηρῇ ὡς ἀκρογωνιαίους λίθους της τὴν θρησκείαν, τὴν πατρίδα, τὴν οἰκογένειαν, τὴν ἰδιοκτησίαν. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τὴν στιγμὴν αὐτήν, ὁποίου εἴδους καὶ ὁποίου ῥυθμοῦ μέγαρον θὰ οἰκοδομήσωμεν ἡμεῖς ἢ σεῖς ἢ οἱ ἄλλοι. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μ’ ἐνδιαφέρει καὶ τὸ θεωρῶ ὡς ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν τῆς στερεότητος καὶ τῆς διαρκείας τοῦ μεγάρου, τὸ ὁποῖον θὰ οἰκοδομήσωμεν, εἶναι νὰ στηρίζεται τοῦτο εἰς τὰ τέσσαρα αὐτὰ ἀτράνταχτα ἀγκωνάρια! (Ἐπιδοκιμασίαι). Εἰς δῆθεν ἀντίφασιν τὴν ὁποίαν ἀνεκάλυψεν ὁ κ. βουλευτὴς Λέσβου ἐν τῇ πρώτῃ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας πρὸς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἀνακαλύπτω καὶ ἐγὼ ὅλην τὴν θεμελιώδη πλάνην τῆς ἑλληνικῆς μεταπολεμικῆς νεολαίας, τὴν πλάνην, καθ’ ἣν ὁ συγχρονισμὸς εἶναι κομμουνισμός, τὴν πλάνην, καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχει κανὲν ἄλλο ἰδανικὸν ἔξω ἀπὸ τὸ ἰδανικὸν τοῦ κομμουνισμοῦ, τὴν πλάνην καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχουν ἄλλαι ἀνθρωπιστικαὶ ἀξίαι, ἔξω ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἔχει υἱοθετήσει ἡ Μόσχα. Κατὰ συνέπειαν, ἢ θὰ εἶσαι συγχρονισμένος — ἄρα κομμουνιστὴς — ἢ θὰ εἶσαι ὀπισθοδρομικὸς — ἤτοι πατριώτης. — Οἰκτρὰ πλάνη! Εἰς τοὺς μεγάλους καὶ ὑγιεῖς λαοὺς τῆς Εὐρώπης, τὸ κομμουνιστικὸν ἰδεῶδες, ὡς νεωτερισμός, ἔχει ἤδη πρὸ πολλοῦ ὑπερπηδηθῆ καὶ αἱ παλαιαὶ πατρίδες ἀνεβλάστησαν νέα ἰδανικά, διὰ τῶν ὁποίων θὰ συνεχίσῃ ἡ ἀνθρωπότης τὸν αἰώνιον βίον της. Θέλω νὰ εἴπω πρὸς ὅλους τοὺς μεγάλους μεταρρυθμιστὰς τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἐμελέτησαν βαθέως τὴν ἑλληνικὴν πραγματικότητα καὶ οὐδέποτε ἔσχον ἐπίγνωσιν οἰκονομίας τοῦ δημιουργεῖν, θέλω νὰ εἴπω πρὸς αὐτούς, ὅτι αἱ ἐσωτερικαὶ πρόοδοι τῶν λαῶν δὲν γίνονται δι’ ἁλμάτων, ἀλλὰ μὲ βῆμα σταθερόν. Ὅτι ἐκεῖναι αἱ μεταρρυθμίσεις εἶναι ὄντως ἀναγκαῖαι καὶ ὄντως βιώσιμοι, ὅσαι συντελοῦνται μὲ ὁμαλότητα φυσικῆς ἐξελίξεως καὶ ὄχι καταστροφικὰς μεταβολάς. Ἄλλο τὸ πραγματικῶς δημιουργεῖν καὶ ἄλλο τὸ ὁπωσδήποτε ἀρχίζειν κάτι τι νέον. Ἀσφαλῶς δὲ δημιουργεῖν εἶναι μόνον τὸ συνεχίζειν. «Διὰ νὰ εἶναι μία ζωὴ μεγάλη καὶ πλήρης, εἶπεν ὁ Ἀνατὸλ Φράνς, πρέπει νὰ θέτωμεν εἰς αὐτὴν τὸ παρελθὸν καὶ τὸ μέλλον». Ἡ θετικὴ πρόοδος γεννᾶται ἀπὸ τὴν ἄλλην πρόοδον, καθὼς καὶ τὸ παιδὶ ἀπὸ τὴν μητέρα του. Εἶναι οὗτος βιολογικὸς κανὼν ἀδιάσειστος. Ἡ πέτρα πρέπει νὰ τοποθετηθῇ στερεῶς ἐπάνω εἰς τὴν ἄλλην πέτραν, διὰ νὰ οἰκοδομηθῇ ὑψηλὸν καὶ στερεὸν κτίριον. Ἡμεῖς ὅμως ἐσυνηθίσαμεν τελευταίως νὰ οἰκοδομῶμεν δι’ ἁψίδων καὶ νὰ προχωρῶμεν δι’ ἁλμάτων. Παράδειγμα μᾶς παρέχουν μερικοὶ ἀπὸ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς μεταρρυθμιστάς. Καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλοι ὁμολογοῦν ὅτι δεινὸς ἀναλφαβητισμὸς μαστίζει τὴν Ἑλλάδα, αὐτοὶ συγγράφουν, ἀντὶ ἀλφαβηταρίων, θεωρίας περὶ ἱστορικοῦ ὑλισμοῦ καὶ περὶ ἀθεΐας. Ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω, ὅσα εἶπον, διὰ νὰ καταδείξω πόσον κακῶς καὶ πόσον ἐπικινδύνως ἔχει συνδεθῆ εἰς τὴν μεταπολεμικὴν Ἑλλάδα ἡ ἔννοια τῆς προόδου, μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς καταστροφῆς, ὁ σκοπὸς τοῦ ἀνθρωπιστικοῦ πνεύματος μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ κομμουνισμοῦ. Ἡ μαθητική μας καὶ φοιτητικὴ νεολαία συμπνίγεται μέσα εἰς αὐτὴν τὴν σύγχυσιν. Θέλει νὰ τραβήξῃ ἐμπρὸς καὶ διστάζει. Δὲν βλέπει τίποτε ἄλλο, ἐκεῖ, παρὰ τοὺς παραδείσους τοῦ κομμουνισμοῦ. Θέλει νὰ μείνῃ πιστὴ εἰς τὰ ἰδανικὰ τῆς Φυλῆς καὶ πάλιν διστάζει. Τὰ θεωρεῖ ὀπισθοδρομικὰ καὶ ἀσυγχρόνιστα. Κανεὶς δὲν τῆς ὡμίλησε περὶ τῆς ἀνανεώσεως τῶν ἰδανικῶν αὐτῶν, περὶ τῆς νέας των γονιμοποιήσεως, περὶ τῆς ἀθανατοποιήσεως τῆς ἀξίας των. Εἶναι καιρὸς νὰ ὁμιλήσῃ περὶ πάντων τούτων τὸ σχολεῖον, τὸ βιβλίον, ὁ διδάσκαλος! Ἐδῶ ἀκριβῶς προκύπτει τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης. Ποίαν γλῶσσαν, ποῖον ὄργανον πρέπει νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ σχολεῖον, ἢ μᾶλλον τὸ Κράτος διὰ τοῦ σχολείου, πρὸς ἀκοπωτέραν καὶ ἀσφαλεστέραν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ του; Ἡ ἀπάντησις εἶναι φυσική. Τὴν γλῶσσαν τὴν ἐθνικήν, τὴν γλῶσσαν ποῦ ὁμιλεῖ τὸ παιδὶ εἰς τὸ σπίτι του, τὴν γλῶσσαν ποὺ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ὁμιλῇ εἰς ὅλην του τὴν ζωήν! Ποία εἶναι ἀκριβῶς ἡ γλῶσσα αὐτή; Τοῦτο δὲν διευκρινίζεται βεβαίως διὰ κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων, οὔτε θεσπίζεται διὰ νόμων! Ἀκόμη δὲ ἡ γλῶσσα αὐτὴ δὲν ἐκκαθαρίζεται εἰς τὰ γλωσσικὰ ἐργοστάσια τῶν λογιωτάτων, οὔτε ἁπλουστεύεται εἰς τὶς γλωσσικὲς φάμπρικες τῶν μαλλιαρῶν! Ἡ γλῶσσα εἶναι κτῆμα τοῦ λαοῦ καὶ δὲν ὑποτάσσεται, παρὰ μόνον εἰς τὸν χρόνον. Μεταξὺ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ χρόνου δὲν ὑπάρχει κανένας ἄλλος ἱερεύς της, κανένας ἄλλος βοηθὸς καὶ θεράπων της, ἔξω ἀπὸ τοὺς ποιητὰς καὶ τοὺς λογοτέχνας. Καμμίαν βίαν, καμμίαν κηδεμόνευσιν δὲν ἀνέχεται ἡ ἐθνικὴ γλῶσσα. Ἀντὶ δὲ ἄλλης ἐπεκτάσεως τοῦ λόγου μου, ἐπὶ τοῦ ἀπεράντου τούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ὄντως τὴν θέσιν του ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν σοφὴν περικοπὴν τοῦ ἀειμνήστου Κοραῆ, καὶ ἄλλοτε ἀκουσθεῖσαν ἐν τῇ Βουλῇ, κατὰ τὰς μακρὰς γλωσσικὰς συζητήσεις, τὰς γενομένας εἰς τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τοῦ 1911. Ἡ περικοπὴ τοῦ Κοραῆ ἔχει οὕτως. (Ἀναγινώσκει): «Ὅστις ἐπαγγελλόμενος νὰ γράφῃ εἰς τὴν κοινὴν γλῶσσαν μακρύνεται τόσον ἀπὸ τὸν κοινὸν τρόπον τοῦ λέγειν, ἐκεῖνος ζητεῖ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον οὐδ’ ὁ σκληρότερος τύραννος εἶναι ἱκανὸς νὰ κατορθώσῃ. Γυμνώνει ἀπὸ τὰ ὑπάρχοντά του τὸν πολίτην ὁ τύραννος, δύναται καὶ τέκνα καὶ γυναῖκα νὰ τοῦ ἐπάρῃ, ἐμπορεῖ νὰ τὸν ἐξορίσῃ ἢ καὶ νὰ τὸν θανατώσῃ, ἀλλὰ δὲν ἐμπορεῖ νὰ τοῦ ἀλλάξῃ τὴν γλῶσσαν. Αὐτὴν λαλεῖ εἰς τὴν πατρίδα του, αὐτὴ τὸν συνοδεύει καὶ εἰς τὴν ἐξορίαν. Μόνος ὁ καιρὸς ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ μεταβάλῃ τῶν ἐθνῶν τὴν διάλεκτον, καθὼς μεταβάλλει καὶ τὰ ἔθνη. Καὶ ὅστις πρὶν τοῦ καιροῦ σπουδάζει μὲ τὴν βίαν νὰ ἀλλάξῃ τὴν γλῶσσαν, εἰς αὐτὸν δύναταί τις νὰ προσαρμόσῃ ὅ,τι ἔλεγεν ὁ ταλαίπωρος Αἵμων πρὸς τὸν τύραννον αὑτοῦ πατέρα: «Ὅστις γὰρ αὐτὸς ἢ φρονεῖν μόνος δοκεῖ ἢ γλῶσσαν, ἣν οὐκ ἄλλος ἢ ψυχὴν ἔχων, οὗτοι ἀναπτυχθέντες ἔφθηκαν κενοί» (Ἐσφ. Ἀκιν. 709). Τὸ Κράτος, ἔχον ἀνάγκην τοῦ καταλληλοτέρου ὀργάνου διὰ τὴν μόρφωσιν τῆς νεολαίας του καὶ εὑρισκόμενον πρὸ τῆς κρατούσης παρ’ ἡμῖν διγλωσσίας, πάντοτε περιῆλθεν εἰς δύσκολον θέσιν προκειμένου νὰ ἐκλέξῃ τὸ ἀναγκαῖον εἰς αὐτὸ ὄργανον. Καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἰδίαν δύσκολον θέσιν ἐπὶ μακρὸν χρόνον, ἐπὶ δεκαετηρίδας πολλάς, ἐπὶ αἰῶνας ἴσως, μέχρις ὅτου γεννηθῶσιν ἀπὸ τὴν Φυλὴν ἡμῶν οἱ μεγάλοι ποιηταὶ καὶ οἱ μεγάλοι συγγραφεῖς, οἱ Δάνται καὶ οἱ Λούθηροι, οἱ ὁποῖοι, μὲ τὰ ὑψηλὰ συγγράμματά των θὰ δώσουν εἰς τὸ ἔθνος τὸν καθολικὸν καὶ τὸν νέον τύπον τῆς νέας του γλώσσης. Κατὰ τὰς πρώτας δεκαετηρίδας τοῦ ἐλευθέρου μας βίου, τὸ Κράτος εὑρίσκετο εἰς τὴν δύσκολον αὐτὴν θέσιν, προκειμένου νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ τῆς νέας τοιαύτης, ὅπως ἐλέγετο τότε ἡ καθαρεύουσα. Σήμερον ἡ δυσκολία εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐκλογὴν μεταξὺ τῆς καθαρευούσης καὶ τῆς δημοτικῆς. Διὰ νὰ ἐξελιχθῶμεν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σημείου εἰς τὸ ἄλλο, ἐχάσαμεν μακρὰς δεκαετηρίδας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐλαχίστας περικοπὰς ἐπισήμων ἀποφάσεων καὶ διαταγμάτων, διὰ νὰ ἴδητε διὰ ποίου τρόπου, θίγοντος καὶ τὸ κωμικόν, κατώρθωσε τὸ Κράτος νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐπίσημον ἀναγνώρισιν τῶν φυσικῶν ἁπλουστεύσεων τῆς ἐπισήμου γλώσσης. Γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι ὑπῆρχον εἰς τὴν Ἀττικὴν γλῶσσαν δυϊκοὶ ἀριθμοὶ καὶ εἰς «μι» ρήματα καὶ ἀσυναίρετοι τύποι. Ποῖος τοὺς κατήργησε νομίζετε; Μήπως ὁ πανδαμάτωρ χρόνος ἢ ἄλλος τις νέος Ξενοφῶν; Ὄχι! Τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τοὺς κατήργησε μιὰ ἁπλῆ ὑπουργικὴ ἐγκύκλιος, ἡ ὑπ’ ἀριθ. 11,557 τῆς 27 Νοεμβρίου 1854 τοῦ ὑπουργοῦ Γ. Ψύλλα, ἡ ὁποία εἶχε τὴν ἑξῆς περίληψιν: «Περὶ καταργήσεως τοῦ δυϊκοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὀνομάτων καὶ τῶν ῥημάτων καὶ τῶν ἀσυναιρέτων τύπων»!! Θέλετε νὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω; Δὲν εἶνε καὶ μακρά.

§28ΦΩΝΑΙ. Μάλιστα! Μάλιστα!

§29Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. (ἀναγινώσκει). «Πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τὰς δημοδιδασκαλίσσας. «Σκοπὸν ἔχοντες νὰ λάβωμεν ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν καὶ τὸ περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ὅσα ἀπαιτοῦνται πρὸς διδασκαλίαν τῆς εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα φοιτώσης νεολαίας, τὸ στοιχειωδέστερον τῶν ὁποίων εἶνε ἡ Γραμματικὴ τῆς γλώσσης, προλαμβάνομεν νὰ παραγγείλωμεν ὑμῖν, ὥστε ἐκ τῶν ἐν χρήσει ἤδη Γραμματικῶν, ἀδιάφορον ἄχρι τινός, ὁποίων τούτων, νὰ περικλείσητε πρὸς τὸ παρὸν διὰ γραμμῶν, ἐὰν δὲν ἐγκρίνητε μᾶλλον νὰ διαγράψητε ὁλότελα· Αʹ) ὅλα τὰ δυϊκά, τῶν τε ὀνομάτων καὶ ῥημάτων Βʹ) ὅλους τοὺς ἀσυναιρέτους ἀμφοτέρων τύπους, περιοριζόμενοι εἰς μόνους τοὺς συνηρημένους, καὶ Γʹ) ὅλους τοὺς Ἀττικοὺς τῆς Βʹ τῶν ἰσοσυλλάβων κλίσεων, προοδοποιοῦντες τοιουτοτρόπως τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διὰ τὰ ἀλληλοδιδακτικὰ σχολεῖα κριθησομένης καταλληλοτέρας μεταξὺ τῶν ὑπαρχουσῶν ἢ καὶ συνταχθησομένων Γραμματικῶν καὶ ἀπαλλάττοντες τοὺς παῖδας ἐκείνους μάλιστα, ὅσοι δὲν ἔχουσι σκοπὸν νὰ διατρέξωσι τακτικῶς τὴν σειρὰν τῶν ἐγκυκλίων μαθημάτων, τῆς ἀκαίρου ματαιοπονίας πρὸς ἐκμάθησιν τύπων καὶ κανόνων, ὧν οὐδέποτε ἴσως θέλουσι κάμει χρῆσιν».

§30ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μαλλιαρὸς θὰ ἦτο καὶ αὐτός!

§31Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν πᾶτε πιὸ πίσω; Τί λέγει ὁ Κοραῆς;

§32Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Εἶπον πρὸ ὀλίγου τί λέγει ὁ Κοραῆς. Συγχρόνως μὲ τὴν κατάργησιν τῶν δυϊκῶν ἀριθμῶν καὶ τῶν εἰς «μι» καὶ τῶν ἀσυναιρέτων τύπων τῶν ὀνομάτων, εἶχον καταργηθῆ, δι’ ἄλλης ἐγκυκλίου τοῦ ὑπουργοῦ Καλλιφρονᾶ, οἱ... ῥαβδισμοὶ καὶ αἱ μαστιγώσεις τῶν μαθητῶν! Ἀλλὰ καὶ πάλιν οἱ παλαιοὶ ἐκεῖνοι ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας ἀνεγνώριζον τὴν τυραννίαν τῆς Γραμματικῆς, ἐπάνω εἰς τὴν Δημοσίαν Ἐκπαίδευσιν, εἰς τὴν στοιχειώδη ἰδίως ἐκπαίδευσιν καὶ δι’ ἀλλεπαλλήλων Βασιλ. Διαταγμάτων καὶ ὑπουργικῶν ἐγκυκλίων προσεπάθουν νὰ μειώσουν τὸ κακόν. Ἀνακαλύπτω τὰ πρῶτα σπέρματα τοῦ Δημοτικισμοῦ εἰς τὴν σχετικὴν προσπάθειαν τοῦ ἀειμνήστου ὑπουργοῦ Χριστοπούλου. Σᾶς ἀναγινώσκω τὸ Βασ. Διάταγμα τοῦ Ὄθωνος τῆς 28 Ἰουλίου 1856 (ἀναγινώσκει): «Περί τινων τροποποιήσεων τοῦ Ὁδηγοῦ τῆς ἀλληλοδιδακτικῆς μεθόδου (Ἀναγινώσκει): «.....Ὁ ὁδηγὸς οὗτος... ἐκρίθη ἐπιδεκτικὸς τινῶν ἔτι βελτιώσεων, ὑπαγορευθεισῶν ἰδίως ὑπὸ τῆς περὶ τὴν γλῶσσαν ἐπιγιγνομένης ὁσημέραι προόδου καὶ τῆς περὶ τὸν τρόπον τῆς διδασκαλίας πείρας». Καὶ κατωτέρω εἰς τὰς τροποποιήσεις (Ἀναγινώσκει): «Ἡ Γραμματικὴ τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὁρίζεται ἡ τῆς ἀρχαίας καὶ μόνη, συντεταγμένη ὅμως ἐπὶ τὸ ἁπλούστατον, καὶ περιέχουσα μόνους τοὺς εἰς τὸ καθαρῶς γραφόμενον καὶ λαλούμενον ὕφος συνήθεις τύπους, ἐκτὸς τῶν δυϊκῶν, τῶν Ἀττικῶν, τῶν εἰς «μι», καὶ τῶν μήπω ἐν χρήσει ἀνωμάλων ρημάτων καὶ ὀνομάτων, περιέχουσα δὲ ἐν ὑποσημειώσει μέν, ὑπὸ τὴν σελίδα ἑκάστην, νύξεις τινὰς πρὸς τὸν διδάσκαλον, περὶ τῆς μεταξὺ τοῦ ἀρχαίου καὶ νεωτέρου ἰδιώματος ἀντιπαραθέσεως.» Καὶ ἐξακολουθοῦν μακραὶ ὁδηγίαι περὶ τῆς ἁπλοποιήσεως τῆς διδασκαλίας τῆς Γραμματικῆς. Ἐπίσης εἰς ὑπουργικὴν ἐγκύκλιον τοῦ 1857 διαστέλλεται εἰς δύο ὁ σκοπὸς τῆς Παιδείας. Ὁ ἕνας εἶναι ἡ μετάδοσις στοιχειωδῶν γνώσεων εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν πρόκειται ν’ ἀκολουθήσουν ἀνώτερα μαθήματα, καὶ ὁ ἄλλος, ἡ κατάλληλος προπαρασκευὴ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ παρακολουθήσουν ἀνωτέρας σπουδάς. (Ἀναγινώσκει). «Κατὰ τὸν ἰσχύοντα ὀργανισμὸν τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων. 1) Τὰ ἐκπαιδευτήρια ταῦτα διπλοῦν ἔχουσι σκοπόν, ἤγουν πρῶτον νὰ προετοιμάζωσι τοὺς παῖδας διὰ τὰ Γυμνάσια, καὶ δεύτερον νὰ χορηγῶσιν αὐθύπαρκτόν τινα καὶ κατάλληλον βαθμὸν πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῖς μὴ βουλομένοις ἢ μὴ δυναμένοις νὰ διανύσωσι τὸ μακρὸν καὶ πολύμοχθον στάδιον τῶν κλασικῶν σπουδῶν, ἀλλ’ ἐφιεμένοις νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸν κοινωνικὸν βίον, ὁπωσοῦν ἐπιστημονικῶς πρὸς βιωφελῆ ἔργα προκατηρτισμένοι. Κατὰ ταῦτα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἀρχαία Ἑλληνική, ὡς θεμέλιον πάσης παρ’ ἡμῖν παιδείας, πρέπει νὰ διδάσκηται ἐν τοῖς Ἑλληνικοῖς σχολείοις τακτικῶς καὶ μετὰ πολλῆς ἐπιστασίας, ὅπως καταλλήλως προπαρασκευασθῶσιν οἱ νέοι πρὸς τελείαν αὐτῆς ἐν τοῖς Γυμνασίοις ἐκμάθησιν· ἀφ’ ἑτέρου δέ, ἀπαιτοῦντες δυνάμει τοῦ νόμου, παραλληλισμὸν τῆς παλαιᾶς πρὸς τὴν νέαν Ἑλληνικήν, προφορικὰς ἐκθέσεις καὶ γραφικὰ γυμνάσματα ἐν τῇ τελευταίᾳ, εἶναι ἀναντίρρητον, ὅτι μεγίστη δέον νὰ δίδηται προσοχὴ εἰς τὴν ἐπὶ τὸ πρακτικώτερον διδασκαλίαν τῆς καθαρευούσης ξενισμῶν καὶ ἐκλεκτῆς καθομιλουμένης.» Παρ’ ὅλα ταῦτα, ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ γλῶσσα παραμένει ὡς ἀνεπίσημος γλῶσσα καὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως μέχρι τοῦ 1899, ὁπότε ἐπὶ τῆς Ὑπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀθ. Εὐταξία, ἀνδρὸς πᾶν ἄλλο ἢ μαλλιαροῦ, βλέπομεν νὰ εἰσάγεται ἐπισήμως ἡ νέα Ἑλληνικὴ γλῶσσα εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Ἡ μεταρρύθμισις, σοβαρά, ὁσονδήποτε τυπικὴ καὶ ἂν ἐφαίνετο, εἶχεν ἐπιτευχθῆ λίαν ἀνωδύνως. Κατὰ τὴν σχετικὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς τῆς 15ης Μαΐου 1899, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Εὐταξίας, εἰσηγούμενος, λέγει. (Ἀναγινώσκει): «Ἡ Δημοτικὴ ἡμῶν ἐκπαίδευσις, Κύριοι, δύναται νὰ προσλάβῃ τὸν προσήκοντα χαρακτῆρα καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τοῦ καθωρισμένου εἰς αὐτὴν σκοποῦ καὶ διὰ τῆς ὅλης ἀναδιοργανώσεώς της, ὡς αὕτη ἐπιδιώκεται διὰ τῶν προκειμένων νομοσχεδίων, μάλιστα δὲ διὰ τῶν διδακτέων ἐν τοῖς σχολείοις αὐτῆς μαθημάτων. Τὰ μαθήματα ταῦτα εἶναι τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). αʹ) Θρησκευτικά, βʹ) Νέα Ἑλληνικὴ Γλῶσσα.

§33ΑΝΤ. ΡΙΚΑΚΗΣ. Διατὶ ὄχι ἡ ἀρχαία Ἑλληνική;

§34Ι. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ γλῶσσα αὕτη, οὔτε κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1892, οὔτε κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1895 διδάσκεται πλέον ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις. Τῶν πλήρων τοιούτων, ὡς ὑπέδειξα πρότερον, αἱ δύο ἀνώτεραι τάξεις ἀναπληροῦσι μᾶλλον τὰς δύο πρώτας τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων τάξεις, δι’ ὃ καὶ ἐπετράπη ἐν αὐτοῖς ἡ διδασκαλία τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς. Ἐν πρώτοις, Κύριοι, εἶναι στοιχειώδης κανὼν τῆς παιδαγωγικῆς καὶ διδακτικῆς, καθ’ ὃν πᾶσα διδασκαλία καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν παιδίων ὀφείλει, ἀρχομένη ἐκ τῶν γνωστῶν νὰ χωρῇ εἰς τὰ ἄγνωστα Προκειμένου δὲ περὶ γλώσσης, γνωστὴ εἶναι εἰς τὰ παιδία ἡ νέα Ἑλληνική, ἡ ὁμιλουμένη καὶ γραφομένη τὴν σήμερον ἐνταῦθά τε καὶ ἐν τῷ τύπῳ. Ταύτην σπουδάζοντα αὐτὰ πρῶτον, δύνανται εἶτα νὰ χωρήσωσιν ἐπὶ τὴν διδασκαλίαν τῆς ἀγνώστου ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, δι’ ἣν ἱκανῶς παρασκευάζει αὐτὰ ἡ σπουδὴ ἐκείνη. «ΑΝΤ. ΡΙΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν τότε νὰ διδάσκωνται ἐκεῖναι εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου. «Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ διδασκαλία τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς ἀνήκει εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ἅτινα κακῶς, κάκιστα ἔχουσι συνδεθῆ παρ’ ἡμῖν ὀργανικῶς πρὸς τὰ σχολεῖα τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὡς ὑπεδήλωσα τοῦτο καὶ πρότερον. Ἡ τελευταία αὕτη ἔχει νὰ ἐπιδιώξῃ ἴδιον αὐτοτελῆ σκοπόν, νὰ ἐφοδιάσῃ δῆλα δὴ μὲ τὴν ἀναγκαίαν ἀγωγὴν καὶ στοιχειώδη γενικὴν καὶ εἰδικὴν μόρφωσιν διὰ τὸν πρακτικὸν βίον τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ, ἅτινα δὲν μέλλουσι νὰ φοιτήσωσιν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως Πασῶν δὲ τῶν γνώσεων, ὧν ἔχουσιν αὐτὰ ἀνάγκην, δὲν χρήζουσιν οἱ μέλλοντες ταύτης μαθηταί. Διὰ τοῦτο ἄστοχον καὶ ἄτοπον ὅλως θεωρεῖται, τὴν σήμερον, νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὸ αὐτὸ μέτρον τῶν γνώσεων καὶ οὗτοι καὶ ἐκεῖνοι. Τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ, ὡς συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, ὅταν χάριν τῶν μελλόντων μαθητῶν στερῶμεν καὶ τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ τῆς ἀναγκαίας εἰς αὐτὰ μορφώσεως.

§35Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς μαλλιαρῆς γλώσσης.

§36Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐξελίξεως τῆς γλώσσης. Κατ’ ἐμέ, ὅσην σοβαρότητα ἔχει σήμερον ἡ μετάβασις ἀπὸ τῆς καθαρευούσης εἰς τὴν Δημοτικήν, τόσην σοβαρότητα εἶχε καὶ τότε ἡ μετάβασις ἀπὸ τῆς ἀρχαίας εἰς τὴν καθαρεύουσαν.

§37Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Φυσιολογικὴ ἐξέλιξις.

§38Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Ἀκριβῶς. Ἀδιάσειστοι, κύριοι, ὑπῆρξαν αἱ ἀλήθειαι αὐταί, ἀλήθειαι ὅμως, αἱ ὁποῖαι, ἐπαναληφθεῖσαι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὑπὸ τῶν δημοτικῶν, ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς πολλὰς καὶ μεγάλας ἔριδας, τὰς ὁποίας ὑπεδαύλιζαν αἱ ἀμφοτέρωθεν ἀκρότητες. Ἀλλὰ ἡ ἀλήθεια παραμένει ἀλήθεια! Καὶ ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν Δημοτικὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν σαφῶς καθορίζει τὸ ἄρθρον 7 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, χωρὶς καὶ νὰ ἀποκλεισθῇ ἀπὸ τοὺς γλωσσικοὺς σκοποὺς τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου ἡ καθαρεύουσα, τῆς ὁποίας τὴν ἀναγκαιότητα πειστικώτατα ἐκθέτει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ. Διότι οὔτε ἡ Δημοτικὴ γλῶσσα εἶναι χυδαία καὶ βάρβαρος, καθὼς ἀστειολογοῦν οἱ ὑπεράγαν καθαρευουσιάνοι, οὔτε ἡ καθαρεύουσα εἶναι μούμια καὶ τέρας, ὡς εὐφυολογοῦν, οἱ ὅλως διόλου μαλλιαροί. Διὰ νὰ πεισθῆτε δὲ περὶ τοῦ ὅτι ἀποτελοῦν αἱ ἐκφράσεις αὗται δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη ὑπερβολάς, θὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπάς, αἱ ὁποῖαι ἐκφράζουν τὴν ἀλήθειαν καὶ περὶ τῆς Δημοτικῆς καὶ περὶ τῆς καθαρευούσης γλώσσης, μολονότι περὶ τῆς Δημοτικῆς γράφει ὁ καθαρευουσιάνος καθηγητὴς τῆς Γλωσσολογίας, κ. Γ. Χατζιδάκης καὶ περὶ τῆς καθαρευούσης ὁ δημοτικιστὴς κ. Μαν. Τριανταφυλλίδης. Γράφει ὁ καθαρευουσιάνος κ. Χατζιδάκης: «Αἱ φράσεις: Βάρβαρον, διεφθαρμένον, ἐλεινόν, ἰδίωμα καὶ διάλεκτος ἢ γλῶσσα, λεγόμενα ἐπὶ τῆς δημώδους, τῆς ἁπλῆς λαλουμένης ἡμῶν γλώσσης, εἶναι ἀσεβεῖς καὶ ἡμαρτημέναι...... Ἡ μητρικὴ ἡμῶν γλῶσσα τ. ἔ. ἡ γλῶσσα ἐκείνη, ἣν ἡ μήτηρ προσμειδιῶσα ἐδίδαξεν ἡμᾶς κατ’ ἀρχὰς νὰ ψελλίζωμεν, ἔπειτα δὲ καὶ ν’ ἀρθρῶμεν καὶ ἀπροσκόπτως νὰ μεταχειριζώμεθα, ἡ μετὰ τοῦ μητρικοῦ γάλακτος συνθηλασθεῖσα, ὡς εἰπεῖν, ἐγένετο ἐν ἡμῖν σὰρξ καὶ αἷμα, ἑδρεύει ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν καὶ εἶναι εἰκονικωτάτη καὶ ζωηροτάτη, πάντοτε ἐπὶ τῶν χειλέων μας, οὐδέποτε ἐγκαταλείπουσα ἡμᾶς... Διὰ τοιαύτης γλώσσης καὶ οὐχὶ δι’ ἄλλης μανθάνομεν κατὰ τὰ 4 ἢ 5 πρῶτα ἔτη τῆς ἡλικίας ἡμῶν, ἄνευ τινὸς ὑπερβολῆς, πολλῷ πλείονα ἢ ὅσα κατὰ τὴν τετραετῆ φοίτησιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον... Εἶναι καὶ ἡγιασμένη ἡ γλῶσσα αὕτη, διότι δι’ αὐτῆς ἐξέφραζον οἱ ταλαίπωροι πατέρες ἡμῶν τὸ φοβερὸν κήρυγμα τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀναστάσεως καὶ δι’ αὐτῆς ἔψαλλον τὰς συμφορὰς καὶ τὰ ἐπεισόδια τῶν ἀγώνων. Ἀλλ’ ἄν, ἀποβλέποντες εἰς ταῦτα, εὑρίσκωμεν, ὅτι εἶναι ἀσέβεια καὶ ἄκρα καταισχύνη νὰ ὀνομάζωμεν τὸ ἀπὸ 15 καὶ πλέον αἰώνων πνευματικὸν ὄργανον τοῦ Ἔθνους ἡμῶν βάρβαρον καὶ διεφθαρμένον, ὀφείλομεν νὰ ἠξεύρωμεν, ὅτι οὐχ’ ἧττον ἡμαρτημέναι κρίνονται αἱ ὀνομασίαι αὗται, καὶ ἂν ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν ἐπιστημονικὸν αὐτῶν λόφον....» Ταῦτα γράφει ὁ κ. Χατζιδάκης περὶ τῆς δημοτικῆς. Καὶ γράφει ὁ δημοτικιστὴς κ. Τριανταφιλλίδης περὶ τῆς καθαρευούσης: «Ἔχομεν ἐξ’ ἀρχῆς σὲ ὅλα τὰ ἐπίσημα κείμενα τὴ βεβαίωση πὼς ἡ καθαρεύουσα μένει στοὺς γλωσσικοὺς σκοποὺς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου..., Γιατὶ πῶς θὰ ἠδύνατο ν’ ἀρνηθῇ τὸ κράτος στοὺς αὐριανούς του πολῖτες τὸ δικαίωμα νὰ καταλαβαίνουν τοὐλάχιστον τὴν ἐπίσημή του γλῶσσα, ὅσο λείπουν οἱ προϋποθέσεις ποὺ θὰ τὴν ἄφηναν ἀστήρικτη μέσα στὴν κοινωνία;» Πολὺ σωστά! Καὶ ἀλλαχοῦ: «Ἔγινε, νομίζω, φανερὸ πὼς μὲ τὴ γλωσσοεκπαιδευτικὴ μεταρρύθμιση ἐπιδιώχθηκε: α) νὰ μορφώνεται ὁ μαθητὴς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου μὲ τὴ μητρική του γλῶσσα, καθὼς γίνεται σὲ ὅλους τοὺς πολιτισμένους λαούς, κατάλληλα πλουτισμένα μὲ ὅσα λόγια στοιχεῖα ἀληθινὰ τῆς χρειάζονται καὶ ποὺ εὐκολώτατα τὰ δέχεται ὁ σχολικός της τύπος, καὶ β) νὰ μπορῇ ὁ μαθητὴς νὰ καταλαβαίνῃ ὅσα γράφηκαν στὴν καθαρεύουσα, τοὐλάχιστον ὅσα θὰ τοῦ χρησιμέψουν ἀληθινὰ στὴ μόρφωσί του καὶ στὴ ζωή του». Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ὡς ὀρθὴν καὶ δικαίαν καὶ σκόπιμον τὴν διαιτησίαν τοῦ κ. Νικολούδη, μεταξὺ τῶν δύο γλωσσικῶν τύπων καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐπέφερεν εἰς τὰ δύο σχετικὰ ἄρθρα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἄλλην μεταβολὴν εἰμή...

§39Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Κατὰ πλειονοψηφίαν ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις;

§40Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Μάλιστα. Δὲν ἐπέφερε λέγω, ἄλλην μεταβολήν, εἰμὴ εἰς τὸ ἐδάφιον 2 τοῦ ἄρθρου 6 ηὔξησε τὰς ὥρας διδασκαλίας τῆς καθαρευούσης εἰς τὴν 5ην καὶ 6ην τάξιν ἀπὸ 3–4 εἰς 4–5, καὶ τοῦτο διὰ νὰ συνηθίζουν περισσότερον εἰς τὴν καθαρεύουσαν οἱ μαθηταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν πρόκειται νὰ ὑπάγουν εἰς ἀνώτερα σχολεῖα, ἀλλὰ καὶ νὰ προπαρασκευάζωνται καλλίτερον καὶ οἱ μαθηταί, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ παρακολουθήσουν ἀνωτέρας σπουδάς. Ἐπίσης ἐνέκρινεν ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν διά τοῦ ἄρθρου 10 εἰσαγωγὴν τῆς Καλλιγραφίας καὶ Ἰχνογραφίας εἰς τὰ Διδασκαλεῖα καὶ τὰ Σχολεῖα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως μὲ βάσιν τὴν λαϊκὴν Ἑλληνικὴν τέχνην. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι, ὅτι ὁ νεοελληνικὸς πολιτισμὸς πρέπει νὰ στηριχθῇ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς καλλιτεχνικὰς ἐκδηλώσεις του, ἐπὶ τῶν γονίμων ἐκείνων στοιχείων, τὰ ὁποῖα παρέχουν ἡ ἐθνικὴ παράδοσις καὶ ἡ λαϊκὴ τέχνη, ἐὰν θέλωμεν νὰ διατηρήσῃ οὗτος τὸν ἁγνὸν χαρακτῆρα καὶ τὸν γνήσιον ἑλληνικὸν ρυθμόν, τὸν ὁποῖον ἐκινδυνεύσαμεν νὰ ἀπολέσωμεν κατὰ τοὺς τέσσαρας αἰῶνας τῆς Τουρκικῆς δουλείας καὶ κατὰ τὸν ἕνα ἐλεύθερον αἰῶνα τῆς στείρας μιμήσεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ. Ζητῶ συγγνώμην, κύριοι βουλευταί, διότι σᾶς ἐκούρασα ἐπὶ μακρόν, παρασυρθεὶς ἀπὸ τὴν εὐρύτητα τοῦ θέματος καὶ τὸν ἰδιαίτερον πόνον ποὺ τρέφω δι’ αὐτό. Βεβαίως τὰ δύο ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, δὲν λύουν τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ καθὼς ἐδήλωσεν ὁ ἴδιος καὶ καθὼς ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἔθνος ὅλον δικαίως προσδοκοῦν, ταχεῖα θὰ εἶναι, ἐλπίζω, ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἄλλων οὐσιαστικῶν νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων θ’ ἀποτελεσθῇ πλῆρες σύστημα ἀναγεννήσεως τῆς ἐθνικῆς μας παιδείας. Θὰ εἶναι δὲ ἰδιαιτέρως εὐτυχὴς ἡ παροῦσα Βουλὴ ἐάν, ψηφίζουσα ὀρθὰ καὶ σκόπιμα τὰ μέτρα ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως, συντελέσῃ ὅπως, μαζὺ μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἐξυγίανσιν τῆς Χώρας, ἐπιτευχθῇ καὶ ἡ ἠθικὴ αὐτῆς ἀνάπλασις. Θὰ συνίστων εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ὅπως, ἐν τῇ ἀναπλαστικῇ αὐτοῦ προσπαθείᾳ, μὴ παραλείψῃ νὰ κτυπήσῃ ἀμειλίκτως τὸν ἀχαλίνωτον ψευδοκλασικισμὸν καὶ ψευδοεπιστημονικισμόν, ὅστις ἀποτελεῖ τὴν μεγαλυτέραν πνευματικὴν πληγὴν τῆς ἐποχῆς μας ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀξίωσις τῆς Κοινῆς Γνώμης καὶ θὰ εἶσθε νομίζω ὅλοι σύμφωνοι περὶ τούτου, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσῃ ἡ ὑπερπαραγωγὴ ἀμαθῶν τελειοφοίτων τοῦ Γυμνασίου καὶ ἡμιμαθῶν πτυχιούχων τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ ὁποῖοι δημιουργοῦν ἐπιστημονικὸν καὶ ὑπαλληλικὸν παρασιτισμὸν διὰ τὴν σήμερον, ἐπικίνδυνον πνευματικὸν προλεταριάτον διὰ τὴν αὔριον. Ὅλοι οἱ ἱκανοὶ καὶ ἄξιοι ὑπουργοὶ ἐπὶ τῆς Παιδείας, ἀπὸ τοῦ ἀειμνήστου Χριστοπούλου μέχρι τοῦ ἀοιδίμου Δ. Πετρίδη καὶ μέχρι τοῦ κ. Α. Εὐταξία — διὰ νὰ μὴ ὀνομάσω καὶ τοὺς ἐξακολουθοῦντας τὸν καλὸν ἀγῶνα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ —ὅλοι, λέγω, διεῖδον καὶ ἐτόνισαν πάντοτε τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ δοθῇ πρακτικὸς καὶ ἐπαγγελματικὸς χαρακτὴρ εἰς τὴν ἄκρως κλασσικίζουσαν δημοσίαν μας ἐκπαίδευσιν.

§41ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα! Μπράβο!

§42Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Κανεὶς ὅμως ὑπουργὸς δὲν κατώρθωσε νὰ τὸ ἐπιτύχῃ εἰς εὐρεῖαν κλίμακα μέχρι τοῦδε. Εὔχομαι νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀρχόμενος ἀπὸ τὴν κατάργησιν τῶν ὑπερπληθυνθέντων Γυμνασίων.

§43ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μπράβο! Μπράβο!

§44Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. «Ὁ ἀνοίγων ἕνα σχολεῖον κλείει μίαν φυλακήν», εἶχε γράψει ὁ Βίκτωρ Οὐγκώ. Ἐὰν ὅμως ἔζη οὗτος εἰς τὴν σημερινὴν Ἑλλάδα, θὰ προσέθετεν ἀσφαλῶς: «Ὁ δὲ ἀνοίγων μίαν πρακτικὴν Σχολὴν εἰς τὴν θέσιν ἑνὸς κλασσικοῦ Γυμνασίου κλείει ἕνα καφενεῖον!...»

§45ΦΩΝΑΙ. Εὖγε!

§46Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Ἐὰν δὲ οἱ ἔγκλειστοι τῶν φυλακῶν εἶναι ἐπικίνδυνοι εἰς τὴν κοινωνίαν, δὲν εἶναι ὀλιγώτερον ἐπικίνδυνοι εἰς τὴν Πολιτείαν οἱ ἔγκλειστοι τῶν νεοελληνικῶν καφενείων!

§47ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μπράβο! Μπράβο!

§48Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Κατερχόμενος τοῦ βήματος, κύριοι βουλευταί, ἐκφράζω τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἐξ ἀφορμῆς τῶν δύο τούτων ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων καὶ τῆς εὐρείας συζητήσεως, τὴν ὁποίαν διήγειραν ταῦτα ἐντὸς τῆς Βουλῆς, θ’ ἀναζωπυρωθῇ ἡ δημοσία γνώμη καὶ θὰ ἐπιβραβευθῇ ἡ πεποίθησις τῶν πολιτῶν, ὅτι ἐξακολουθοῦν νὰ ὑφίστανται, ὑπεράνω τοῦ στομάχου, ὑπεράνω τοῦ οἰκονομικοῦ ἀγῶνος τῆς ζωῆς, ἀξίαι ἠθικαὶ καὶ πίστεις ἱεραὶ καὶ ἰδανικὰ ἀκατάλυτα!... Ἐκφράζω ἀκόμη τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἐκ τῶν περὶ ἐκπαιδεύσεως συζητήσεων, θὰ διαπιστωθοῦν μερικαὶ ἀδιάσειστοι ἀλήθειαι, ὅτι δηλαδὴ δὲν εἶναι πρόοδος ὁ ἐκτροχιασμὸς καὶ δὲν εἶναι νέον φῶς ἡ πυρπόλησις καὶ δὲν εἶναι ἐλευθερία ἡ ἀναρχία! Εἶναι καιρὸς νὰ ὀρθωθοῦν αἱ ἁγναὶ ἐθνικαὶ συνειδήσεις καὶ νὰ καταδείξουν, ὅτι μεταξὺ τῶν ὀπισθοδρομικῶν καὶ τῶν ἀπὸ ῥυτῆρος ἐλαυνόντων, ὑπάρχουν οἱ συνετοὶ ἐργάται τῆς σταθερᾶς προόδου. Ὑπάρχουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι λαχταροῦν, ὅσον ὀλίγοι, τὰ νέα ἄνθη καὶ τοὺς νέους καρπούς, ἀλλὰ ὡς γνήσια προϊόντα τοῦ ἐθνικοῦ δένδρου τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ πάντοτε τὰς ῥίζας του βαθειὰ εἰς τοὺς χυμοὺς τῆς πατρικῆς γῆς, οἱ ὁποῖοι λαχταροῦν τὸ νέον φῶς, ὄχι ὅμως ὡς τερατώδη ἐρυθρὰν φλόγα, ἀλλὰ ὡς πρωϊνὸν ἥλιον, ὁ ὁποῖος μὲ νέαν λάμψιν καὶ μὲ νέον θάλπος, ν’ ἀνατέλλῃ ἀπὸ τὸ ἴδιον αἰώνιον μέρος, ὑπεράνω τῆς ζωηφόρου τοῦ Παρθενῶνος καὶ ὑπεράνω τῶν θόλων τῆς Ἁγίας Σοφίας. (Χειροκροτήματα).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεωργιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§50Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑπέβαλε τὰ δίδυμα νομοσχέδιά του κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διακοπῶν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς Παιδείας, εἶχον σφοδρὰς ἀντιρρήσεις καὶ ἐπὶ τῶν δύο νομοσχεδίων. Εὐτυχῶς ἡ πάροδος τοῦ χρόνου ἐμετρίασε τὴν ὀξύτητα τῆς κριτικῆς μου, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ ἓν σκέλος τῶν διδύμων αὐτῶν νομοσχεδίων. Μία ποιά τις συγγένεια ἀνεπτύχθη μεταξὺ ἡμῶν, ὡς ἰσχυρίζονται τοὐλάχιστον οἱ κ. Βουλευταὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἓν βῆμα ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸς ἡμᾶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Παρέμεινεν ὅμως ἡ κριτική μου ὀξυτάτη ἐπὶ τοῦ πρώτου σκέλους καὶ ὡς γνωστὸν αἱ ἔριδες αἱ συγγενικαὶ εἶναι σφοδρόταται. Προτοῦ φέρω οὐσιαστικῶς τὴν κριτικήν μου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀναπτύξω μίαν ἀντίρρησιν τυπικήν, ὅσον καὶ βασικήν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοθετήματος. Τὴν ἀντίρρησιν ταύτην ὑπέβαλον καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, προέβαλον δὲ ταύτην καὶ μετὰ τὴν διόρθωσιν, μετὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἀπεφάνθη συνεπεία τῆς ἀντιρρήσεώς μου. Τὰ νομοθετήματα, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ θέρους εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἠτόνησαν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἠλάττωσε τὴν σπουδαιότητα. Ἐπίσης κατὰ τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Παιδείας δὲν ἠθέλησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς συζήτησιν λεπτομερῆ καὶ πρὸ παντὸς νὰ διευκολύνῃ τὴν πολιτικὴν θέσιν τοῦ ζητήματος. Ὑπεστήριξα καί ὑποστηρίζω ταύτην τὴν στιγμὴν ἐνώπιόν σας, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας περὶ ἀνασυνθέσεως, περὶ ἀπολύσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν συμβούλων, ἀντιστρατεύεται πρὸς ῥητήν, κατηγορηματικὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, δηλονότι πρὸς τὸ ἄρθρον 114 τὸ ὁποῖον σᾶς ἀναγινώσκω. (Ἀναγινώσκει): «Τὰ προσόντα τῶν διοικητικῶν ἐν γένει ὑπαλλήλων ὁρίζονται διὰ νόμου. Οἱ τακτικοὶ ὑπάλληλοι, ἀπὸ τοῦ διορισμοῦ αὐτῶν εἶναι μόνιμοι, ἐφόσον ὑφίστανται αἱ σχετικαὶ ὑπηρεσίαι καὶ θέσεις, πλὴν δὲ τῶν περιπτώσεων τῆς παύσεως, δυνάμει δικαστικῆς ἀποφάσεως, οὔτε μετατίθενται ἄνευ γνωμοδοτήσεως, οὔτε ἀπολύονται, οὔτε ὑποβιβάζονται ἄνευ εἰδικῆς κῆς ἀποφάσεως κατὰ Νόμον ὁριζομένου Συμβουλίου καὶ ἀποτελουμένου κατὰ τὰ δύο τρίτα τοὐλάχιστον ἀπὸ μονίμους ὑπαλλήλους. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐπιτρέπεται προσφυγὴ ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, καθὼς εἰδικώτερον ὁ νόμος ὁρίζει». Εἶναι, νομίζω, μία σπουδαία πρόοδος εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῶμεν ἐνώπιον ὑμῶν περὶ ἀντισυνταγματικότητος ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προβαίνει εἰς τὴν ἀπόλυσιν ὑπαλλήλων. Παλαιότερον ὡμίλουν περὶ ἀντισυνταγματικότητος ἐπίσης, ἀλλ’ ἀπὸ μίαν ἀντίστροφον ἔννοιαν. Ἔπρεπε νὰ παρέλθουν πολλαὶ δεκαετηρίδες διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν σπουδαίαν αὐτὴν ἀντίληψιν, ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι πρέπει νὰ κατοχυρωθῶσι σταθερῶς, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν ἕνα ὀργανισμὸν Κρατικόν, ἠθικόν, ἱκανὸν καὶ ἀνεπηρέαστον. Φαντάζεσθε ποίαν ἔκπληξιν δοκιμάζομεν, ἡμεῖς οἱ νεώτεροι, ὅταν ἀναγινώσκωμεν τοὺς παλαιοτέρους, οἱ ὁποῖοι κατηγόρουν ἐπὶ ἀντισυνταγματικότητι τὸν Τρικούπην, κατηγόρουν ἐπὶ ἀντισυνταγματικότητι τὸν Δεληγιώργην, ὅταν εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1863 ἐπρότεινον τὴν μονιμότητα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ὡς ἀντικειμένην πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ πρὸς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἡ κατάργησις τῶν νόμων τοῦ 1884, τοῦ Τρικούπη, ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κλασσικῆς αὐτῆς ἀρχῆς, ὡς ἰσχυρίζοντο, τοῦ Συντάγματος, ὅτι παρεβιάζετο ἡ διακριτικὴ ἐξουσία τῶν λειτουργιῶν, ὅτι ἐθίγετο ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία καὶ ἡ ἀπόλυτος ἐλευθερία της νὰ ἐκλέγῃ τὰ ὄργανά της, διότι ἐνόμιζον, ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι εἶναι ὄργανα ἐντελῶς προσωπικά, ἐντελῶς ἐξαρτώμενα ἀπὸ τὴν ἑκάστοτε πολιτικὴν μερίδα. Μακρὸς καὶ περιπετειώδης ὑπῆρξεν ὁ ἀγὼν διὰ νὰ ὡριμάσῃ ἡ ἀντίληψις περὶ μονιμότητος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὑπάρχει βεβαίως καὶ διακοπὴ εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν, τὴν μοναδικήν, τὴν πρωτόγονον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Αἱ διακοπαὶ αὗται εἶναι πρὸς τιμὴν συναδέλφων, ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλοι, πολὺ παλαιότεροι, ἐξέλιπον, καὶ ἄλλοι ἀκόμη παρίστανται μεταξὺ ἡμῶν. Τὰ νομοσχέδια περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων τῶν δημοσίων ἔργων ἀπετέλουν ἐξαίρεσιν. Ὁ στρατὸς ἀφ’ ἑτέρου ἀπελάμβανε μιᾶς σταθερᾶς μονιμότητος. Ἐπίσης οἱ ἐκπαιδευτικοὶ νόμοι τοῦ ἀειμνήστου Πετρίδη, ὡς καί τινα ἄλλα νομοθετήματα τοῦ Θεοτόκη καὶ τοῦ Ράλλη προήσπιζαν τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Κατὰ τὴν περίοδον 1900–1910, ἡ ἀντίδρασις τῆς κοινῆς γνώμης κατὰ τῆς κομματικῆς συναλλαγῆς, ἡ ὁποία ἀντικατοπτρίζεται εἰς ἀνάλογον νομοθετικὴν προσπάθειαν, καθίστα ὥριμον τὴν ἑλληνικὴν συνείδησιν, ἡ ὁποία βαθμιαίως ἐπεθύμει νὰ ἀποτρέψῃ πᾶσαν ἐπέμβασιν τῆς πολιτικῆς εἰς τὰ καθήκοντα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Τὸ ζήτημα ὅμως ἐτέθη κλασσικώτερον εἰς τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τοῦ 1911. Ἀπὸ τὰς συζητήσεις δέ, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἐκεῖ, θὰ φωτισθῶμεν διὰ τὴν λύσιν τοῦ ἐπιμάχου ζητήματος. Ὑπῆρξε μία περίοδος κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀνάλογος πρὸς τὴν σημερινήν, διότι μία ἐκκαθάρισις δημοσίων ὑπαλλήλων εἰς εὐρυτέραν κλίμακα εἶχεν ἀκολουθήσει, συνεπεία τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1909, καὶ αἱ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, περιέχουσι μίαν ἀναλογίαν ἐπίκαιρον ἀπὸ ἑρμηνευτικῆς ἀπόψεως, διὰ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον κρίνομεν. Ἐπρόκειτο καὶ τότε περὶ ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι εἶχον διορισθῆ ἀπὸ μίαν ἐπανάστασιν, ἐπρόκειτο περὶ ἄλλων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι εἶχον παυθῆ, νομίμως πρότερον διωρισμένοι. Περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἐγκρίνω παντάπασι τὰς μεταβολὰς αὐτάς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἀνωμάλων περιστάσεων τὰς ὁποίας διῆλθεν ἡ Χώρα, εἰς βάρος τοῦ σώματος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπανορθωθῶσιν αἱ τυχὸν ἀδικίαι, προκαταβολικῶς, δηλῶ, ὅτι θὰ ἤμην εὐτυχής, ἂν ἠδυνάμην νὰ συντελέσω κατὰ τὰς δυνάμεις μου καὶ νὰ διατεθῶ ὁλοψύχως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ὁμόθυμος αὕτη πρόθεσις, πρὸς ἀποκατάστασιν, θὰ εἶναι ἐπιχείρημα δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐθίγησαν καὶ διὰ τοὺς ὑποστηρικτάς των, διὰ νὰ ἐγκρίνουν τὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος καὶ τὰς ἀπειλουμένας διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπολύσεις δημοσίων ὑπαλλήλων, ὠθούμενοι ἀπὸ μνησίκακα αἰσθήματα διὰ τὰς ἀδικίας τοῦ παρελθόντος. Ἀλλ’ ἡ ἀντίληψις αὕτη προσβάλλει τὴν ὥριμον πλέον κοινὴν συνείδησιν, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα ὁριστικὸν εἰς τὰς ἐπεμβάσεις τῆς πολιτικῆς καὶ εἰς τὴν ἀβεβαιότητα τῶν δημοσίων λειτουργῶν. Καὶ ἤδη προβαίνω εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ Συνταγματικοῦ ζητήματος. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 102 τοῦ ὑπὸ ἀναθεώρησιν Συντάγματος τοῦ 1911, μακρὰ συζήτησις ἐγένετο περὶ τῆς μονιμότητος τῶν δημ. ὑπαλλήλων. Τὰ αὐτὰ περίπου παράπονα καὶ αἱ αὐταὶ ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀκουσθῶσι καὶ σήμερον, ἠκούσθησαν καὶ τότε. Ἐκ τῶν συζητήσεων προκύπτει ἡ ὁμόφωνος θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ περὶ κατοχυρώσεως τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ πάσης ἐπεμβάσεως. Οὕτως ὁ Νέγρης εἶναι ὑπέρ, ὁ Διομήδης εἶναι ὑπὲρ τῆς μονιμότητος, ὁ Ρακτιβάν, ὁ Δημητρακόπουλος ὑπέρ, ὁ Δεμερτζῆς εἶναι μὲ τινὰς τροποποιήσεις ὑπέρ, ὁ Παπαναστασίου ὑπέρ, ἐπιτρέπει ὅμως, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν κρατοῦσαν ἐν Ἀγγλίᾳ, τὴν ἐπέμβασιν τῶν Βουλῶν διὰ τοὺς ἀνωτάτους ὑπαλλήλους καὶ τὴν τιμωρίαν αὐτῶν, προκειμένου ἀκόμη καὶ διὰ τοὺς δικαστικούς. Παρετήρησα μετ’ εὐχαριστήσεως ὅτι ὁ κ. Παπαναστασίου εἶναι συνεπὴς ἐπὶ τοῦ θέματος. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 30μελοῦς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, πρὸ διετίας, ὁ κ. Παπαναστασίου εἶχεν ὑποστηρίξει, ὅτι προκειμένου περὶ τῶν ἀνωτάτων δικαστικῶν λειτουργῶν, ἐπίσης καὶ περὶ τῶν ἀνωτάτων διοικητικῶν ὑπαλλήλων, ἡ Βουλή, ὡς ἀνώτατον Σῶμα, ἢ ἡ Γερουσία, ὡς ὑψηλότερον ἱσταμένη καὶ μακρὰν τῶν παθῶν, θὰ δύναται νὰ ἀποτελέσῃ εἶδος ἀνωτάτου δικαστηρίου, ἀποφασίζοντος περὶ τῆς μονιμότητος ἢ ὄχι αὐτῶν. Συνεχίζω: Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἦτο ὑπέρ, ὁ Φικιώρης ἦτο ὑπέρ, ὁ Μαμάης ἐναντίον, ὁ Πετμεζᾶς ὑπέρ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν διὰ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν ἐνταῦθα, νομίζω ὅτι εἶνε ἀκριβῶς ἡ στιχομυθία μεταξὺ τοῦ κ. Βοζίκη καὶ τοῦ κ. Ἐλευθερίου Βενιζέλου. (Ἀναγινώσκει): «ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὑπάρχει μία περίπτωσις, καθ’ ἣν καταργοῦνται ὡρισμέναι θέσεις. Τότε τί θὰ γίνῃ; «ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀσφαλῶς θὰ ἀπολυθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι, ὅταν καταργοῦνται αἱ θέσεις των. Εἰς πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν ἀπαγορεύεται ἡ ἀπόλυσίς των». Μετὰ διαλογικὴν δὲ συζήτησιν ἐγένετο ἀποδεκτὸν ὅπως καταχωρηθῇ ἡ γνώμη αὕτη εἰς τὰ πρακτικά. Κύριοι, ὁ κύριος Ὑπουργὸς περιέπεσε νομίζω εἰς συνταγματικὸν ἀδιέξοδον, διότι προτείνει, εἰς μὲν τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀπολυθῶσιν ὅλα τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου, εἰς δὲ τὰ δεύτερον, νὰ ἐξέλθωσι τῆς ὑπηρεσίας καὶ νὰ διορίζωνται εἰς ἄλλας κατωτέρας ὑπηρεσίας, μὲ κατωτέρους βαθμούς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ καταργήσεως θέσεως ἢ ὑπηρεσίας, ὡς ῥητῶς λέγει τὸ Σύνταγμα, οὐδεμία συζήτησις θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ, διότι σαφηνίζεται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα ἀκριβέστατα. Ὁμιλῶ πάντοτε ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ παλαιοτέρου Συντάγματος, ὄχι τοῦ νεωτέρου, διότι θὰ σᾶς ἀναπτύξω βραδύτερον τὰς κρατούσας κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπῆς διαφόρους ἀντιλήψεις, διὰ νὰ πεισθῆτε καὶ σεῖς, ὅτι, ἀκόμη καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, προτοῦ γίνῃ τὸ προβλεπόμενον Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, καὶ ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, καὶ ἐκ τοῦ συγγράμματος τοῦ διαπρεποῦς καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Διοικητικοῦ Δικαίου κ. Ἀγγελοπούλου, ἡ μονιμότης τῶν ὑπαλλήλων ἦτο συνταγματικῶς ἐξησφαλισμένη. Ἤδη ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὴν πρόσφατον συνταγματικὴν νομολογίαν, καὶ πρῶτον: ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀντίληψις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ ἐνδιαφέρον θέμα; Πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς 15)2)27. (Ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπιτροπὴ συνελθοῦσα εἰς ἐξέτασιν τοῦ ἄρθρου 111, ἄρχεται τῶν ἐργασιῶν της.

§51Α. ΣΤΡΑΤΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγει ὅτι οἱ ὑπάλληλοι δὲν εἶνε μόνιμοι, ἐφ’ ὅσον ἡ μονιμότης αὐτῶν εἶναι ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τῆς συστάσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν συνέστη τοῦτο ἐντὸς τοῦ 1926, οὗτοι εἶναι μόνιμοι καὶ δὲν ἀπαιτεῖται νὰ θεσπισθῇ ἰδιαιτέρα συνταγματικὴ διάταξις.»

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁμιλεῖ περὶ τῶν ἐκτάκτων, οὐχὶ περὶ τῶν μονίμων.

§53Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. (Συνεχίζων τὴν ἀνάγνωσιν). «Ὁ κ. Μπαμπᾶκος (σελ. 63,1).........ὁ κ. Π. Πετρίδης, προτείνει νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον.......................» Ἔρχομαι εἰς τὴν σχετικὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 112 ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως (Ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Ν. Καμπάνης, ἀναλύων τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 112, ἐξηγεῖ ὅτι ἡ φράσις «ὁριστικοῦ διορισμοῦ» θὰ ἐννοῇ βεβαίως τὸν συνεπεία νόμου διορισμόν, ὑπὸ δοκιμασίαν, καὶ καλὸν θὰ ἦτο νὰ διαγραφῇ ἡ λέξις «ὁριστικοῦ». Προχωρῶν λέγει ὅτι ὀρθῶς ἡ ἐπιτροπὴ ἀφήρεσε τὰς μεταθέσεις ἀπὸ τὸ ἀντίστοιχον ἄρθρον τοῦ προσωρινῶς ἰσχύοντος Συντάγματος. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν 3ην παράγραφον περὶ ἐξαιρέσεως τῆς μονιμότητος, νομίζει ὅτι πρέπει αὗται νὰ μὴ εἶναι μόνιμαι, νὰ δύναται ὅμως διὰ νόμου νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὴν μονιμότητα.» Ὁ κ. Α. Παπαναστασίου (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἡ ἑρμηνεία εἶναι ὅτι δὲν χρειάζεται νέος νόμος διὰ νὰ γίνουν μόνιμοι ὡρισμένοι ὑπάλληλοι. Ὁ κ. Ν. Καμπάνης ἀπαντᾶ ὅτι ἡ ἔννοια θὰ κριθῇ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 116 τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος, καθ’ ἣν σήμερον ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι εἶναι μόνιμοι». Ἄρθρον 112. Τὰ προσόντα τῶν διοικητικῶν ἐν γένει ὑπαλλήλων ὁρίζονται διὰ νόμου. Οἱ τακτικοὶ ὑπάλληλοι ἀπὸ τοῦ διορισμοῦ αὐτῶν εἶναι μόνιμοι, ἐφόσον ὑφίστανται αἱ σχετικαὶ ὑπηρεσίαι καὶ αἱ θέσεις, πλὴν δὲ τῶν περιπτώσεων τῆς παύσεως, δυνάμει δικαστικῆς ἀποφάσεως, οὔτε μετατίθενται ἄνευ γνωμοδοτήσεως, οὔτε ἀπολύονται, οὔτε ὑποβιβάζονται ἄνευ εἰδικῆς ἀποφάσεως κατὰ νόμον ὠργανωμένου Συμβουλίου καὶ ἀποτελουμένου κατὰ τὰ δύο τρίτα τοὐλάχιστον ἀπὸ μονίμους ὑπαλλήλους. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐπιτρέπεται προσφυγὴ ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, καθὼς εἰδικώτερον νόμος ὁρίζει. Αἱ ἀνωτέρω διατάξεις ἰσχύουν καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Βουλῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπόκεινται, ὡς πρὸς τὴν ἀπόλυσιν καὶ τὸν ὑποβιβασμὸν εἰς Συμβούλιον, ἀποτελούμενον ἀπὸ δέκα Βουλευτὰς ἢ Γερουσιαστάς, κληρουμένους ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ οἰκείου Νομοθετικοῦ Σώματος εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου. Τῶν προσόντων καὶ τῆς μονιμότητος δύνανται νὰ ἐξαιροῦνται διὰ νόμου οἱ Πρέσβεις καὶ οἱ Διπλωματικοὶ Πράκτορες, οἱ Γεν. Διοικηταί, Γενικοὶ Γραμματεῖς καὶ Γεν. Διευθυνταὶ τῶν Ὑπουργείων, οἱ Νομάρχαι, ὁ Ἐπίτροπος τοῦ Δημοσίου παρὰ τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ, οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου καὶ τῶν ἰδιαιτέρων γραφείων τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν Προέδρων τῶν Βουλῶν. Γίνεται μετὰ τοῦτο δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 112 ἡ κάτωθι ἑρμηνευτικὴ δήλωσις. «Αἱ ἐν τῇ παραγράφῳ 3 τοῦ ἄρθρου 112 ἀναφερόμεναι καὶ προϋπάρχουσαι ἐξαιρέσεις μονιμότητος ἐξακολουθοῦν ὑφιστάμεναι». Ὥστε δὲν εἶναι ἀναγκαία προϋπόθεσις ἡ συγκρότησις τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ, θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι παρέλειψε νὰ προβῇ εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ συμβουλίου ἐκ Βουλευτῶν, συμφώνως πρὸς τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 114, τοῦ ἐφορεύοντος ἐπὶ τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς.

§54Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἀνεπτύξατε τοὺς ἰσχυρισμούς σας αὐτοὺς περὶ ἀντισυνταγματικότητος.

§55Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§56Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τί ἀπεφάσισε;

§57Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀπεφάσισε.

§58Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Θὰ εἶχον νὰ σᾶς ὑποβάλω τὴν παράκλησιν, ἐὰν ἐνομίζετε πρόσφορον, νὰ μᾶς ἐκθέσητε καὶ τὰς ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§59Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Σπουδαιοτάτην ἀντίρρησιν προέβαλλεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Καμπάνης. Εἶπε δηλαδή, ὅτι τὰ μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν ἦσαν πράγματι διωρισμένα διὰ νόμου, ἀσφαλῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν δύναται νὰ τὰ θίξῃ διὰ τοῦ νομοθετήματός του. Ἐὰν δὲν εἶναι διωρισμένα διὰ Νόμου, ἀλλ’ εἶναι διωρισμένα διὰ δικτατορικῶν, διὰ Κονδυλικῶν διαταγμάτων, θὰ ἠδύνατο. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ ἀντίληψις αὕτη δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ ἐνώπιόν σας, διότι σᾶς ἀνέγνωσα ἀκριβῶς, λεπτομερειακῶς, ὅλα τὰ κείμενα, σᾶς ἀνέγνωσα τὰ πρακτικὰ τοῦ 1911, περίοδον ἀνάλογον πρὸς τὸ πρόσφατον παρελθόν, κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα ἐπίσης πρὸ μιᾶς ἀνωμαλίας, εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν δημοσίων λειτουργῶν, περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶχεν ἀποβάλει ἄλλους μὲν ἐκ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ἄλλους δὲ εἶχε ὑποβιβάσει, ἐπαναστατικῷ δικαίῳ. Καὶ ὅμως διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τούτους ἐδόθη ἡ ἑρμηνεία καὶ ἀπὸ τοὺς συγγραφεῖς καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην ὅτι εἶνε μόνιμοι, ἐφόσον εὑρέθησαν ἀσκοῦντες τὰ ἔργα των, ἦσαν οὗτοι δηλαδὴ μόνιμοι, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος. Ἐπίσης σᾶς ἀνέγνωσα τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, καὶ τὰς συζητήσεις τὰς ὁποίας διεξηγάγομεν ἡμεῖς αὐτοὶ ἐνταῦθα. Καὶ ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων προέκυψε σαφῶς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οἱ μόνιμοι ὑπάλληλοι, ὄχι οἱ ἔκτακτοι, οἱ μόνιμοι ὑπάλληλοι — οἱ καταστάντες τοιοῦτοι διὰ τοῦ διορισμοῦ των εἰς ὡρισμένην θέσιν, ἀσφαλῶς αὐτοί, ἀπολαύουν μονιμότητος, μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶνε δὲ δυνατὸν νά παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ τυπικὴ ἐκείνη ἐξουσιοδότησις τῆς Βουλῆς περὶ ἀκυρώσεως ἢ τροποποιήσεως τῶν δικτατορικῶν διαταγμάτων ὅτι εἶνε δυνατὸν νὰ θίξῃ καὶ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶναι τόσον ἀπεριόριστος ἡ ἐλευθερία τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν δικτατορικῶν πράξεων, ἔχετε ἐπίσης τὸ δικαίωμα νὰ καταργῆτε καὶ τὸ Σύνταγμα. Τὸ Σύνταγμα ἐγνώριζεν ὅτι ὑπῆρχον πλεῖστοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν ἐπὶ δικτατορίας ἢ ἐπὶ Κονδυλικῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ ἀνωμάλου πάντως καταστάσεως, ἀσφαλῶς δὲ κατὰ τὰς συζητήσεις ἐκείνας προέβλεπον τὴν περίπτωσιν ταύτην, διότι ἡ ἑρμηνεία, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀποδεκτὴ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι, οἱ νόμῳ ὑπηρετοῦντες ὑπάλληλοι, ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος εἶναι μόνιμοι πλέον ὑπάλληλοι, δὲν δύνανται δὲ παρὰ μόνον ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις τῶν ἄρθρων 112, νῦν 114, νὰ ἀπολυθῶσιν ἢ καὶ νὰ ὑποβιβασθῶσιν. Δύνανται δέ, κατὰ τὸ Σύνταγμα, νὰ ἀπολυθῶσιν ἢ ὑποβιβασθῶσι μόνον εἰς μίαν περίπτωσιν. Κύριοι, μολονότι οὐδεμίαν ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, νομίζω ὅτι, πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ὁ ἴδιος ἐπιδιώκει καὶ τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἀποδοκιμάζω, ὅτι διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ χωρήσῃ συνταγματικῶς, θὰ ἔπρεπε νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς ὑπηρεσίας διὰ νὰ ἀπολύσῃ τὰ πρόσωπα ταῦτα. Ἐὰν ὑπεβάλετο τοιοῦτος νόμος, δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν. Καὶ εἶναι πρόσφατον τὸ παράδειγμα ὅταν ἐδώσαμεν νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομιῶν, νὰ συμπτύξῃ ὑπηρεσίας, νὰ διαλύσῃ ὑπηρεσίας, χάριν οἰκονομιῶν, νὰ συμπτύξῃ οὐχὶ πρόσωπα, ἀλλὰ θέσεις. Ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν περιορίζει κἂν θέσεις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τῶν νομοσχεδίων του αὐξάνει θέσεις. Ἰδού, κύριοι, ἡ κλασικὴ ἀντινομία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἔλεγεν ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ καταργήσῃ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, θὰ ἦτο ἐντὸς τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ Συντάγματος. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς κατήργει τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον καὶ τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἤρχετο καὶ μᾶς ἔλεγεν ὅτι θέλω νὰ ἀνασυστήσω τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, τοῦτο θὰ ἦτο ἐκτὸς τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ οὐχὶ ἐκτὸς τοῦ πνεύματος αὐτοῦ. Τὴν στιγμὴν ὅμως ταύτην εὑρίσκεται μὲ τὰ νομοσχέδια του καὶ ἐκτὸς τοῦ γράμματος καὶ ἐκτὸς τοῦ πνεύματος τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἡ Βουλή, ὁσονδήποτε καὶ ἂν θέλῃ νὰ εὐνοήσῃ τοὺς πολιτικοὺς συμβιβασμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται ὅμως καὶ νὰ καταργήσῃ συνταγματικὰς διατάξεις. Ἐγὼ τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν ἀγωνίζομαι ὑπὲρ τῶν προσώπων τῶν ἀποτελούντων τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ὀχυρούμενος ὄπισθεν τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν ἀνεγνωρισμένων δικαίων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὄπισθεν τοῦ τύπου, ὄπισθεν τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος ἵσταται μία πελωρία οὐσία, ἡ μονιμότης τῶν ὑπαλλήλων. Εἶμαι δὲ ἐναντίον καὶ πρὸς τὸ σχέδιον τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ κ. Εἰσηγητὴς μετεχειρίσθη μίαν ἔντεχνον φράσιν διὰ νὰ καλύψῃ τὴν οὐσίαν, τὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, καὶ εἶπεν ὅτι οἱ ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι ἐξέρχονται, διὰ νὰ ἀποφύγῃ νὰ εἴπῃ ἀπολύονται. Ἀλλ’ εἴτε ἐξέρχονται, εἴτε ἀπολύονται, τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι χάνουν τὴν θέσιν των, χάνουν τὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον ἔφερον, ἐνῷ νομίμως δὲν δύνανται ν’ ἀπολυθῶσιν ἢ νὰ ὑποβιβασθῶσι. Καὶ ταύτην μὲν τὴν στιγμήν, κ. Βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀσυμπαθῆ εἴς τινας τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ αὔριον εἶναι δυνατὸν νὰ πληγῶσι καὶ συμπαθῆ σας πρόσωπα, ἀπὸ τὴν καθιέρωσιν τῆς αὐθαιρεσίας.

§60Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἡ δευτέρα ἐπιτροπὴ τὶ ἀπεφάνθη περὶ αὐτοῦ;

§61Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἡ δευτέρα ἐπιτροπή, κ. Συνάδελφε, μολονότι εὗρεν τὸ θέμα τόσον σπουδαῖον, ἀλλὰ διότι ἤθελεν ἡ συζήτησις νὰ μὴ καθηλώσῃ ἐπὶ μακρὸν χρόνον τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς, σκεπτομένη πολιτικῶς, ὅτι θὰ ἐξήρχετο τοῦ σκοποῦ της, δηλαδὴ ἵνα διευκολύνῃ τὸν πολιτικὸν συμβιβασμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεφάσισε νὰ παραπέμψῃ τὴν ἀπόφασίν της ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι δὲν ἤθελε ν’ ἀναλάβῃ ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τῆς ἀπορρίψεως τοῦ νομοσχεδίου ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως.

§62Π. ΧΑΤΖΗΠΑΝΟΣ. Κύριε Συνάδελφε, ἐπιτρέπετε;

§63Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ὁρίστε, παρακαλῶ.

§64Π. ΧΑΤΖΗΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἤμην μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐλέχθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι ἀναγκαία προϋπόθεσις τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων εἶναι ὁ νόμος. Καὶ ἐτέθη ῥητῶς πρὸ τῆς δευτέρας ἐπιτροπῆς ὅτι δὲν ὑπάρχει νόμος ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἀλλὰ ὡς καὶ ἐν τῇ πρώτῃ ἐπιτροπῇ ἐλέχθη, πρόκειται περὶ δικτατορικοῦ Διατάγματος. Ἑπομένως, μὴ ὑπάρχοντος νόμου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ κύρωσις τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων.

§65Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἐγένετο συζήτησις καὶ κατόπιν τῶν λεχθέντων κ. Συνάδελφε, ἀπεφάνθη ἡ Ἐπιτροπή.

§66Π. ΧΑΤΖΗΠΑΝΟΣ. Δὲν ἀπεφάνθη ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι ὑπάρχει ἀντισυνταγματικότης καὶ προέβη εἰς τὴν συζήτησιν.

§67Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ὄχι δὲν εἶναι κρίσις, κ. Συνάδελφε αὐτό. Δὲν μάχομαι μὲ ἀνακριβῆ ὅπλα. Ὁμιλῶ εὐθέως. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅστις παρίσταται, νὰ ἐκθέσῃ τὰ πράγματα ὑπευθύνως.

§68Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δέον ν’ ἀκουσθῶσι καὶ αἱ δύο φωναί. Νὰ προβάλλωνται καὶ αἱ ἀντίθετοι ἀπόψεις.

§69Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Βεβαίως.

§70Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριε Γεωργιάδη, ἡ ἐπιτροπή, προβᾶσα εἰς τροπολογίας, ἀπεδέξατο τὴν συνταγματικότητα. Ἡ ἄποψις τῆς ἐπιτροπῆς ὀρθὸν εἶναι νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα αὕτη ἐν ἐπιγνώσει τῶν γενομένων συζητήσεων, ἀποφανθῇ καί, ὡς κυρίαρχος, λάβῃ ἀπόφασιν.

§71Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν μονοπωλῶ τὴν ὀρθὴν γνώμην, κ. Συνάδελφε. Μόνον τὴν ἰδικήν μου ἐκθέτω. Σεῖς θὰ κρίνετε περὶ τῆς ὀρθότητος.

§72Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅστις ἔχει ἀντίρρησιν δύναται ν’ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα καὶ ν’ ἀντικρούσῃ τὸν κ. Συνάδελφον. Αὐτὴ εἶναι ἡ τάξις τῶν συζητήσεων.

§73Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω νὰ μονοπωλήσω τὴν συζήτησιν. Οἱ ἀντιφρονοῦντες εἶναι ἐλεύθεροι.

§74Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Μόνον τὴν ἰδικήν σας γνώμην ἐκφράζετε;

§75Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἀκριβῶς.

§76Α. ΜΑΡΚΟΥ. Τὴν γνώμην σας νὰ μᾶς εἴπητε.

§77Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μ’ ἐπροκαλέσατε νὰ εἴπω τί ἐγένετο ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἀπεφάσισεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς συνταγματικότητος ὁριστικῶς. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ ἔταμεν ἄλλην ὁδόν, ἀκολουθήσασα καὶ μεταβαλοῦσα τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν σας.

§78Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Συμφωνῶ. Ἀνεθεώρησε τὸ σχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διὰ νὰ τὸ καλύψῃ.

§79Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Παρακαλῶ μὴ εἰσέρχεσθε εἰς λεπτομερείας. Ἠκολούθησε ἀκριβῶς ἄλλην ὁδόν. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐδέχθη ὅτι μόνιμοι ὑπάλληλοι ἀπολύονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ εἴπομεν, ὅτι τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον, τὸ καταρτιζόμενον ἀπὸ ἐδῶ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς μὲ ὑπαλλήλους μετακλητούς, τὸ καταρτίζομεν μετακλητόν. Τοὐτέστιν ὁρίζει θητείαν καὶ δέχεται καὶ τὴν ἀνανέωσιν. Οὕτω πως τιθεμένου τοῦ πράγματος, ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι δὲν προσκρούει εἰς τὴν συνταγματικὴν διάταξιν, διότι δύναται νὰ μεταβάλῃ, νὰ καταργήσῃ ὑπηρεσίας. Τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τὴν ἐτροποποίησε. Δὲν δέχεται μονίμους ὑπαλλήλους, παρὰ ὑπαλλήλους μὲ θητείαν καὶ μετακλητούς.

§80Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἐκ τούτου δύναμαι νὰ συμπεράνω εὐλόγως ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ προσκρούει εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ προσεπαθήσατε νὰ τὸ διορθώσητε. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς εἶπεν ὅτι πρόθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς ἦτο ν’ ἄρῃ τὴν ἀντισυνταγματικότητα καὶ ἀνεθεώρησεν ἄρδην καὶ ἐδημιούργησε νέον νομοσχέδιον. Ἐκ τούτου ἀποδεικνύεται ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι ἡ ἔνστασις τῆς ἀντισυνταγματικότητος εἶναι ἀνυπέρβλητος. Ἀλλ’ ἐγὼ ἰσχυρίζομαι ἀκόμη, μὴ ἱκανοποιούμενος ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, καθόσον δὲν μὲ ἐνδιαφέρουν τὰ πρόσωπα, ὅτι δὲν μὲ ἱκανοποιεῖ, διότι μεταχειρίζεται μίαν τεχνικὴν διαμόρφωσιν διὰ νὰ ἀποκρύψῃ τὴν οὐσίαν. Καὶ ἡ οὐσία εἶναι καὶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα κραυγάζει ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ ἀπόλυσις τῶν ὑπαλλήλων. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ἐπιμένω, διότι νομίζω ὅτι, προβλέπει ἀκόμη ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ περὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀπολυομένων ὑπαλλήλων. Ἔχομεν ἄλλο ἀνυπέρβλητον συνταγματικὸν ἐμπόδιον, τὸ ἄρθρον 49, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι, προκειμένου περὶ συντάξεως ἢ δαπάνης ἐν γένει, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ ὑπογραφὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ἑπομένως ἡ συζήτησις καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ σταματήσῃ, μέχρις ὅτου ἀρθῇ καὶ αὐτὸ τὸ συνταγματικὸν ἀπαράδεκτον.

§81Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Περὶ συντάξεως δὲν ὁμιλεῖ τὸ νομοσχέδιον.

§82Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, παρὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ χρόνου, θὰ προσπαθήσω νὰ ἐκθέσω ἐπίσης καὶ τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ νομοθετήματος τοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§83Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νομίζω, κύριε Συνάδελφε, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ἐπὶ τῆς συνταγματικότητος πρῶτον.

§84Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἂς ἐπιτραπῇ νὰ τελειώσω ὁλόκληρον τὴν κριτικήν μου, διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθω.

§85Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μὰ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὸν τὸ νομοθέτημα, ἡ συζήτησις εἶναι περιττή.

§86Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἂς τὸν ἀκούσωμεν.

§87Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, διὰ τὸν ῥυθμὸν τῆς συζητήσεως, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ἅπαξ διὰ παντὸς τὴν γνώμην μου, ὥστε νὰ μὴ ἐπανέρχωμαι εἰς τὸ βῆμα καὶ σᾶς κουράζω. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑπέβαλε τὰ δίδυμα νομοσχέδιά του μὲ μίαν ἀξίωσιν, ὅτι ἀποτελοῦν σταθμὸν ἱστορικὸν εἰς τὴν πορείαν τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων τῆς Χώρας. Ἐάν τις ἀναγνώσῃ τὴν παλαιὰν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐνώπιόν μου, εἰς ἕνα σημεῖον καὶ μόνον θὰ μείνῃ ἔκπληκτος. Μοναδικὴ σύγκρουσις φράσεων, ὕφους καὶ περιεχομένου. (Ἀναγινώσκει): «Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἔλαβε χώραν ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, ὁ ὁποῖος κατέρριψε τὰ παλαιὰ ἰδανικὰ τῆς ἀνθρωπότητος....». Τί ῥιζοσπαστικὴ φρασεολογία, τί ἐπαναστατική, δύναμαι νὰ εἴπω, διότι, ὅστις δὲν ἐγνώριζε τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ, ὅτι ὑπ’ αὐτὴν τὴν ῥιζοσπαστικὴν φρασεολογίαν, καλύπτεται τόση ἀντίδρασις, τόση ὀπισθοδρομικότης. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἰδέας συντηρητικὰς ἢ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἰδέας ῥιζοσπαστικάς, ἔχουν τὸ μονοπώλιον τῆς ἀληθείας. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἔργον δικαιοσύνης ν’ ἀποκαλύπτωμεν τὰ πράγματα, ὅπως εἶναι ἐνώπιόν μας. Δὲν θὰ κατηγόρουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐὰν ἡ φρασεολογία του ἦτο συνεπὴς πρὸς τὸ περιεχόμενον τῶν νομοσχεδίων. Διότι ἀπὸ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐδιάβασα πρὸ ὀλίγου, τὸ ὀλιγώτερον τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέμενον ἐγὼ ἢ πᾶς τις, ἐὰν δὲν εἶχε διαβάσει τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἦτο εἷς ἄκρος ῥιζοσπαστισμὸς περὶ τὴν διοίκησιν τῆς ἐκαιδεύσεως. Τί ἐννοεῖ, κύριοι, ὅτι ὁ πόλεμος κατήργησε τὰ παλαιὰ ἰδανικὰ τῆς ἀνθρωπότητος καὶ τὰ ἔτρεψε πρὸς νέας κατευθύνσεις; Νομίζω, κύριοι, ὅτι αὐτὴ ἡ φρασεολογία ἡ ῥιζοσπαστικὴ εἶναι περισσότερον δι’ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι, τοὐλάχιστον, δὲν ἔχουσι ψυχολογίαν ἐντελῶς ἀντιδραστικὴν ὅπως, ὁ κ. Ὑπουργός. Μοιραίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔθεσε τὸ πρόβλημα τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐνώπιόν σας, χωρὶς νὰ τὸ θίξῃ, διότι δὲν παρουσιάζει πρόγραμμα. Ἐν τούτοις ἠθέλησε νὰ κατοχυρωθῇ πρὸ γενικῶν ἀρχῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως, πρὸ ἀφῃρημένων ἐννοιῶν, ἵνα προκαλέσῃ τὴν συμπάθειαν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ καλύψῃ τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου του. Ἔλλειψις προγράμματος δύναται νὰ χαρακτηρίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Οὐδὲν πρόγραμμα. Ἐάν, κύριοι, ἀναγνώσητε τοὺς νόμους περὶ συστάσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι αὐτολεξεὶ τὸ παλαιὸν νομοσχέδιον. Ὁ σκοπὸς τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου νὰ καταρτίζῃ τοὺς νόμους, τὰς ἐγκυκλίους, τὰ προγράμματα, ὅλα αὐτὰ ἦσαν καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς κατηγορεῖ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὅτι εἶναι μία ἐκπαίδευσις ἀπηρχαιωμένη καὶ προπαρασκευάζει τὸν ὄλεθρον τῆς Κοινωνίας καὶ τῆς φυλῆς ἀκόμη. Καὶ ἐρωτῶ: Ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, τὸ μὲν βάλλει κατὰ τοῦ θεσμοῦ, τὸ δὲ κατὰ τῶν προσώπων, τὸ δὲ πάλιν δὲν προσφέρει οὐδὲν πρόγραμμα, δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ ἐγχείρημά του εἶναι ἀνώτερον τῶν δυνάμεών του; Θὰ προσπαθήσω ν’ ἀναπληρώσω τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ θὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς θεωρητικὰς ἀρχάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ σύγχρονος ἐκπαίδευσις, διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ κρίνετε καὶ τὸ πρόβλημα τῆς παιδείας τοῦ Ἔθνους, τὸν σκοπόν της, τῆς καλυτέρας της ὀργανώσεως, θέματα τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀπαράσκευος διὰ νὰ θίξῃ. Ἡ ἐκπαίδευσις, κ. βουλευταί, εἶναι σύστημα κοινωνικῆς ἀλληλοεπιδράσεως, καταναγκασμοῦ κοινωνικοῦ, δύναμαι νὰ εἴπω, τῶν παλαιοτέρων μελῶν μιᾶς κοινωνίας, ἐπὶ τῶν νεωτέρων. Ὁ σκοπὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀπὸ ὅλους τοὺς φιλοσόφους, ἀπὸ τοῦ Πλάτωνος μέχρι τοῦ Κὰντ καὶ τοῦ Σπένσερ, εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῶν φυσικῶν καὶ πνευματικῶν ἰδιοτήτων ἑκάστου ἀνθρώπου, σύμφωνα μὲ τὴν ἰδιοσυγκρασίαν του. Πρὸς ποῖον τέλος, πρὸς ποῖον σκοπόν; Πρὸς τὸ τέλος τῆς εὐτυχίας τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἱστορία τῶν ἐκπαιδευτικῶν συστημάτων συνταυτίζεται, δύναταί τις εἰπεῖν, μὲ τὴν Ὀδύσσειαν τῆς ἀνθρωπότητος, πρὸς ἀνεύρεσιν τοῦ λιμένος τῆς Λευκάδος, τῆς εὐτυχίας. Δὲν ὑπάρχει μία ἐκπαίδευσις. Ὑπάρχουσι πολλαὶ ἐκπαιδεύσεις. Εἶναι πλάνη τὸ νὰ θέλωμεν νὰ ὑποτάξωμεν τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν συγχρόνων μας, νὰ μετρήσωμεν ταύτην μὲ τὸ μέτρον τοῦ παρελθόντος. Ἡ ἐκπαίδευσις τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων ἔχει ἄλλον χαρακτῆρα: εἶναι ἀτομική. Ἡ ἐκπαίδευσις τῶν Ρωμαίων εἶναι κρατική. Ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων ὑπῆρχε διαφορά. Ἄλλη ἐκπαίδευσις ἦτο ἐν Σπάρτῃ καὶ ἄλλη ἐν Ἀθήναις. Ἄλλην ἐκπαίδευσιν ἐλάμβανον οἱ Βραχμᾶνες καὶ ἄλλην ἐλάμβανον οἱ κοινοὶ Ἰνδοί. Ἄλλη ἦτο ἡ ἐκπαίδευσις ἡ Μεσαιωνική, ἐντελῶς θεοκρατική, καὶ ἄλλη ἡ τῶν νεωτέρων χρόνων τοῦ Ρουσσώ, φυσιοκρατική, ἄλλη ἡ τοῦ 19ου αἰῶνος, ἐπιστημονική, καὶ ἄλλη ἡ ἐκπαίδευσις ἡ σύγχρονος, ἡ ὁποία δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἐπιστημονικὴ καὶ οἰκονομική. Ὡς εἶπον, ἡ ἐκπαίδευσις ἀποτελεῖ ἕνα καταναγκασμὸν τῆς κοινωνίας, τοῦ Κράτους. Τὸ πρόβλημα τῆς συγχρόνου καθολικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι νέον. Δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὴν ἀρχαιότητα γενικὴ ἐκπαίδευσις ἐκτεταμένη εἰς ὅλον τὸν κόσμον, δὲν ὑπῆρχε παρὰ μόνον ἐκπαίδευσις ἰδιωτικὴ καὶ ἐλευθέρα, τῶν εὐπόρων, τῶν κρατουσῶν τάξεων. Τὸ ἀμέτρητον πλῆθος τῶν δούλων εἰς τὴν ἀρχαιότητα παρέμενε πνευματικῶς εἰς κτηνώδη κατάστασιν. Ἡ ἀνάγκη τῆς καθολικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνεφάνη ἀπὸ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἐπεκράτησεν εἰς τὰ σύγχρονα κράτη. Ἡ ἐλευθερία τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, καὶ αὐτὴ ἡ ἐλευθερία ἀνῆκεν εἰς τὴν ἄρχουσαν τάξιν, ἡ ὁποία ἦτο καὶ εἶναι ἀκόμη ἐλευθέρα νὰ δέχεται τὴν ἐκπαίδευσιν ποὺ θέλει ἡ ἰδία. Ἡ ἐπιβολὴ τῆς κρατικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφεώρα τὰς κατωτέρας τάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἠδύναντο ν’ ἀπολαύσουν τοὺς καρποὺς τῆς διανοητικῆς ἀνθήσεως τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος καὶ περιωρίζοντο μοιραίως εἰς τὰ ψιχία, τὰ ὁποῖα τοὺς ἔδιδε τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ὡς ὁ μόνος χορηγὸς τῆς παιδείας διὰ τὰς μεγάλας λαϊκὰς μάζας. Ἦτο πολὺ φυσικὸν δὲ νὰ ἐπιβάλῃ καὶ νὰ μονοπωλήσῃ τὰς ἀντιλήψεις της. Μόνον μίαν μονοπώλησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως εὑρίσκομεν ἀπὸ ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, κατὰ τὸν 18ον αἰῶνα ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας, γεγονός, τὸ ὁποῖον δύναται εὐχερῶς νὰ ἐξηγηθῇ ἀπὸ τὴν ὑπερτροφίαν τῆς πολιτικῆς ἐπιρροῆς τῆς ἐκκλησίας κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην. Ἡ ἐκπαίδευσις εἰς τὴν ἀρχαιότητα περιωρίζετο, καίτοι ἐλευθέρα, ἀπὸ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τῆς κρατικῆς ὀργανώσεως, διότι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ Κράτος ἔχει δικαίωμα διὰ τοὺς σκοπούς του νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ μέχρι τίνος σημείου; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶχε τὴν πρόθεσιν νὰ δημιουργήσῃ πράγματι μίαν ἐκπαίδευσιν νέαν, σύγχρονον, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὰ νέα ρεύματα, τὰ ὁποῖα ὑπαινίσσεται. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ ρεύματα; Διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς φωρᾶται ἀγνοῶν καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν, ὡς κοινωνικὸν φαινόμενον, καὶ τὰ ρεύματά της, ἀκόμη περισσότερον. Διότι, μὴ ἔχων πρόγραμμα, παρατάσσει ἁπλούστατα φράσεις, ἐνίοτε κομψάς, ἀλλὰ πάντοτε ἄνευ συνδέσμου ἐσωτερικοῦ καὶ ἄνευ περιεχομένου. Δύο ρεύματα ὑπάρχουσι σήμερον εἰς τὴν Εὐρώπην, καθόσον γνωρίζω. Τὸ ρεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ ὁ Φασισμὸς διὰ τῆς δημιουργίας ἑνὸς μεσαιωνικοῦ σχολείου, ὀργάνου ἑνὸς μεσαιωνικοῦ Κράτους, καὶ τὸ ρεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ ἡ μεγάλη παμψηφία τῆς Εὐρωπαϊκῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία βαδίζει πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι φυσικόν, ὅτι, ἀφοῦ ὡς εἶπον ἡ ἐκπαίδευσις ἀποτελεῖ καταναγκασμὸν τοῦ Κράτους, εἶναι φυσικὴ ἡ ἀντίδρασις τῶν ἀτόμων κατὰ τῆς ἀπολύτου ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους. Ἡ ἀντίδρασις αὕτη ἀποτελεῖ ἐκπαιδευτικὸν φαινόμενον παγκόσμιον ὅλων τῶν Κρατῶν. Τὴν ἀντίδρασιν ταύτην ἀνέχονται καὶ ὑποβοηθοῦν τὰ φιλελεύθερα Κράτη. Εἶναι εὔκολον νὰ ἐπικαλούμεθα ἀορίστως, ὁσάκις θέλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν ἕνα νομοσχέδιον ἀντιδραστικόν, ὅτι τοῦτο συμβαίνει ἐν Ἀγγλίᾳ ἢ Γερμανίᾳ. Εἶναι δύσκολον ὅμως νὰ φέρωμεν τὰ παραδείγματα, τὰ στοιχεῖα καὶ νὰ τὸ ὑποστηρίξωμεν ἐμπράκτως. Οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ παρουσιάζονται ἄνευ οὐδεμιᾶς βάσεως θεωρητικῆς, ἄνευ συγχρονισμένων παραδειγμάτων, ὡς θὰ ἀποδείξω. Ἡ ἐκπαίδευσις, ἐφόσον ἔχει δύο πόλους, τὸ Κράτος ἀφ’ ἑνός, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ μονοπωλήσῃ, καὶ τὰ ἄτομα ἀφ’ ἑτέρου, τὰ ὁποῖα θέλει νὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐλευθερίαν των, ἡ ὀρθὴ ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ πρέπει νὰ τείνῃ εἰς τὴν ἰσορροπίαν τῶν δύο ἀντιθέτων ρευμάτων. Παραλλήλως πρὸς τὴν κίνησιν αὐτὴν τῆς ἐλευθερίας ἀναπτύσσεται ἡ διαφοροποίησις τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία βαδίζει ἀπὸ τὸν κλασσικισμὸν πρὸς τὴν τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν, ἀπὸ τὴν τεχνικήν δὲ ἐκπαίδευσιν πρὸς τὴν ἕνωσιν τῶν ἀντιθέσεων, διότι μόνον ἡ σύνθεσις ἀποτελεῖ τὴν ἰσορροπίαν εἰς τὴν ζωήν. Τὰ πρακτικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν κατωρθώσαμεν νὰ φέρωμεν ἀκόμη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀποτελοῦσι καθιδρυμένον θεσμόν, ἀπὸ ἐτῶν, εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἀρκεῖ ν’ ἀναφέρω, ὅτι εἰς τὴν Γερμανίαν ἡ πρώτη Ρέαλ Σούλε ἱδρύθη τὸ ἔτος 1706, σήμερον δὲ ἐκεῖ δὲν ὁμιλοῦσι περὶ ἑξαταξίων δημοτικῶν σχολείων, ἀλλὰ περὶ ἑπταταξίων, εἰς τὴν Βαυαρίαν δὲ ὁμιλοῦν περὶ ὀκταταξίων. Ἡ σύγχρονος τάσις τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἡ σύνθεσις, ἡ ὁποία σκοπὸν ἔχει νὰ ἀναβιβάσῃ τὸ μέσον ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ εἰς τὸ μέσον ἐπίπεδον τῆς πρωτοπορείας τοῦ Κράτους. Διότι ἐκεῖ δὲν κρίνεται, ὅτι εἶναι συντελεστικόν, ὅτι εἶναι καλὸν διὰ μίαν Δημοκρατίαν, ὅπως μία τάξις, ἔχουσα τὰ οἰκονομικὰ μέσα, νὰ προπορεύεται. Τοὐναντίον, προσπάθειαι καταβάλλονται νὰ μὴ ὑπάρχῃ μία μεγάλη διαφορὰ εἰς τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν τῶν διαφόρων μελῶν τῆς αὐτῆς κοινωνίας. Ἡ κίνησις αὕτη, τοὐλάχιστον εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην, τείνει νὰ ὑποβοηθήσῃ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐκλαϊκεύσεως τῆς παιδείας, εἰς τὸ νὰ ἀναγκάσῃ νὰ σπουδάζουν, εἰς τὸ αὐτὸ σχολεῖον ὅλα τὰ παιδιὰ τοῦ ἔθνους, εἰς τὸ νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς μαθητάς, τὴν νεολαίαν τὴν ἐπαγγελματικήν, τὴν ἐργατικήν, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ λάβῃ ἕνα ἐπίσημον δίπλωμα ἀνωτέρας παιδείας, νὰ παρακολουθῇ μέχρι τοῦ 18ου ἔτους, ὑποχρεωτικῶς, διδασκαλίας κατὰ περιόδους εἰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ Κράτους ἀπὸ ἐπιστήμονας ἀνωτέρας μορφώσεως. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπιτυγχάνεται, ἀφ’ ἑνὸς ἡ διαφοροποίησις τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν καταμερισμόν, τὴν τεχνικὴν διαφοροποίησιν τῆς συγχρόνου πολυσυνθέτου κοινωνίας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἰσορροπία τῶν κοινωνικῶν δυνάμεων εἰς τὴν ἀπόλαυσιν τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν, διὰ τῆς δημιουργίας ἑνὸς μέσου ἐπιπέδου διανοητικῆς ἀναπτύξεως ὅλων τῶν μελῶν τῆς κοινωνίας. Ταῦτα ὡς πρὸς τὰ ῥεύματα τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὑπάρχει ἐπίσης ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν τῆς παιδείας ἡ αὐτὴ σταθερὰ τάσις εἰς ὅλον τὸν πεπολιτισμένον κόσμον, πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς ἀτομικῆς πρωτοβουλίας ἀπέναντι τοῦ κοινωνικοῦ καταναγκασμοῦ, καὶ ἐπιδιώκεται ἡ ἁρμονικὴ συνύπαρξις τῶν δύο ἀντιθέτων ῥευμάτων. Εἰς τὴν Γερμανίαν ἡ ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται ἐκ τῶν κάτω διὰ τῶν Συμβουλίων τῶν γονέων, τὰ ὁποῖα μετὰ τῶν διδασκάλων ἀποτελοῦν τὸν πρῶτον σταθμὸν τῆς διοικήσεως τῶν σχολείων. Ἐκλέγονται δὲ τὰ Συμβούλια ταῦτα διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐκλέγονται εἰς τὴν Ἀμερικὴν τὰ Συμβούλια τῶν σχολείων, οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ ἐπιθεωρηταί. Κατὰ τὸ λαμπρὸν αὐτὸ σύστημα, ἡ τάσις αὕτη συντελεῖ εἰς τὴν διάσπασιν τοῦ Κρατικοῦ μονοπωλίου ἐπὶ τῆς πνευματικῆς ἀναπτύξεως τῆς Χώρας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἰς τὴν σύγχρονον Εὐρώπην δύο ῥεύματα, δύο συστήματα συγκρούονται. Ὁ φασισμὸς καὶ ἡ Εὐρωπαϊκὴ δημοκρατία. Μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων, Κύριε Ὑπουργέ, εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ ἐκλέξητε. Δὲν λέγετε ὅμως τίποτε. Δὲν ἔχετε πρόγραμμα. Ἔχομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, Κύριε Ὑπουργέ, μίαν προσπάθειαν ἁπλῆν, πρωτόγονον, αὐτοδιοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἔχετε τὴν συμμετοχὴν τῶν αἱρετῶν μελῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ μέρους τῶν ὠργανωμένων διδασκάλων. Καὶ ἰδού, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον καθίδρυσεν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη, μία μεταβατική, ἀνώμαλος δηλαδὴ Κυβέρνησις, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἔρχεσθε σεῖς νὰ πλήξητε πρῶτος. Διότι ἂν ὁ διδάσκαλος δὲν συμμετέχει εἰς τὴν διοίκησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἂν οἱ γονεῖς δὲν δύνανται νὰ συμμετάσχουν, τότε κατὰ ποῖον τρόπον, ἐρωτῶ, θὰ ἀναπτυχθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντά του εἰς τὸ εὐρύτατον πρόγραμμα τῆς αὐτοδιοικήσεως, τὸ ὁποῖον διαρκῶς διατυμπανίζομεν, ἀφοῦ σεῖς δὲν θέλετε νὰ τοῦ παράσχητε οὐδὲ ψιχία ἀκόμη ἐλευθερίας; Καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, Κύριοι, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ γίνεται ἡ ἐκλογὴ τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Ὑπάρχει οὐχὶ μονοπώλιον τῶν βιβλίων· ὑπάρχει κανονιστικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, καὶ εἴς τινας χώρας, ὡς ἡ Γαλλία, δὲν ὑπάρχει οὐδὲ τοῦτο. Τὰ Συμβούλια τῶν γονέων καὶ τῶν διδασκάλων ἐν Γαλλίᾳ, οἱ διδάσκαλοι μετὰ τῶν γενικῶν ἐπιθεωρητῶν ἐν Γερμανίᾳ, Ἀμερικῇ καὶ ἀλλαχοῦ, ἐκλέγουν τὰ ἀνάλογα διδακτικὰ βιβλία πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν τῆς περιφερείας των. Διότι εἶναι πρωτάκουστον τοῦτο, αἱ ἀγροτικαὶ περιφέρειαι μιᾶς Χώρας νὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν ἐκπαίδευσιν μὲ τὰς ἀστικὰς περιφερείας, τὰς ἐπαγγελματικὰς καὶ τὰς βιομηχανικὰς τοιαύτας. Διότι εἶναι περισσότερον πρωτάκουστον τὸ νὰ ἐπιβάλωμεν ἕνα ἑνιαῖον κλασσικὸν τύπον παιδείας εἰς ὅλους τοὺς ἀνθρώπους καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι παντάπασιν ἀνάγκην ἀπὸ τὸν κλασσικισμόν. Αὐτὸ εἶναι δημιούργημα μόνον ἑλληνικόν. Ὑπάρχει μία κανονιστικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐξαιρῇ ὡρισμένα βιβλία τῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει αὐτὸ τὸ μέτρον τῆς μονοπωλήσεως τῶν βιβλίων. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος εὐηγγελίσθη μίαν ἀνακαίνισιν μὲ τὸ νομοσχέδιόν του, ἐνῷ προσπαθεῖ πῶς νὰ ἐκτοπίσῃ τοὺς ὑφισταμένους ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους, διὰ νὰ σχηματίσῃ ἕνα Συμβούλιον πληρέστερον, οὐδεμίαν πρόνοιαν λαμβάνει περὶ συμπληρώσεώς του διὰ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς σχολικῆς ὑγιεινῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Καὶ τοῦτο εἰς μίαν Χώραν ὡς ἡ ἰδική μας, ἡ ὁποία κατατρύχεται ἀπὸ θανασίμους ἀσθενείας καὶ τὰ σχολεῖα εὑρίσκονται, ἀπὸ ὑγιεινῆς ἀπόψεως, εἰς βάρβαρον κατάστασιν. Νομίζω, ὅτι ἡ συμμετοχὴ τοῦ Διευθυντοῦ τούτου θὰ ἔπρεπε ν’ ἀποτελέσῃ τὴν πρώτην φροντίδα μιᾶς ἀνακαινίσεως. Θὰ ἤθελα νὰ εἶναι οὗτος μόνιμον μέλος τοῦ Συμβουλίου. Ἐν τούτοις προβλέπεται ἡ συμμετοχὴ δι’ ἄλλους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι μίαν μικρὰν προπαίδειαν ἢ καμμίαν δὲν ἔχουσι περὶ τὰ ἐκπαιδευτικά. (Ἀναγινώσκει). Εἰς τὸ ἄρθρον 9 «μετέχει τοῦ Συμβουλίου ὁ διατελέσας τμηματάρχης τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ διετίαν, ἀδιάφορον ἂν ἔχῃ ἢ ὄχι δίπλωμα τῆς Φιλοσοφικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου....». Καὶ ὅταν ἔχομεν τοιαύτας κραυγαζούσας προσωπικὰς διατάξεις, θὰ ἦτο τολμηρὸν καὶ θὰ προσέβαλλε τὴν νοημοσύνην τῆς Βουλῆς νὰ ὁμιλῇ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς περὶ ἔργου ἀναγκαστικοῦ.

§88Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ὅπως τὰ λέγετε τὰ πράγματα, τὰ φέρετε προσωπικά.

§89Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶναι γνωστοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ μονοπώλιον διὰ προσωπικά.

§90Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, θεωρῶ τὸν ἐκτοπισμὸν τῶν αἱρετῶν μελῶν ἐκ τοῦ Συμβουλίου, τὸν ὁποῖον δυστυχῶς ἀπεδέχθη καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀκόμη ἡ Κοινοβουλευτική, θεωρῶ λέγω, τὸν ἐκτοπισμόν, ὡς τὴν κατασφαγίασιν τοῦ πρώτου βήματος τῆς αὐτοδιοικήσεως ἐν Ἑλλάδι. Δὲν γνωρίζω τὶ ἐλάττωμα ἢ προσόντα ἔχουσι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα προΐστανται, ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχει εἷς θεσμὸς ἄριστος, ὅστις ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πάνδημον ἐπιθυμίαν, νὰ συντρέξωμεν τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους νὰ ἀνυψωθῶσιν ὡς πολῖται καὶ ὡς ὄργανα τοῦ Κράτους, παριστάμεθα δὲ πρὸ τοῦ θλιβεροῦ θεάματος, νὰ βλέπωμεν νέους ἄνδρας νὰ ἔρχωνται νὰ καταπνίξουν τὴν φωνὴν τοῦ ὠργανωμένου διδασκαλικοῦ κόσμου, ἐκπροσωπουμένου νομίμως ἀπὸ τὴν διοίκησίν του καὶ νὰ μεταχειρίζωνται μέτρα βίας καὶ νὰ προσπαθοῦσι, πάσῃ θυσίᾳ, νὰ διαλύσωσι τὴν ὁμοσπονδίαν των, παρὰ τὸν νόμον, καὶ νὰ ἐπιβάλλουν ἐγκάθετον διοίκησιν, καὶ βλέπομεν, Κύριοι, τὸ ἑξῆς περίεργον: νὰ δημιουργοῦν ἐγκάθετον διοίκησιν ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι οὐδὲ κἂν μέλη τῆς ὀργανώσεως τῶν διδασκάλων. Τοῦτο εἶναι τὸ πρωτάκουστον καὶ τὸ θλιβερόν.

§91Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐφόσον δὲν παρεδίδοντο τὰ βιβλία τῆς Διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας, παρὰ τὸν νόμον, καὶ ἔχομεν κομμουνιστικὰς καὶ ἀναρχικὰς ἐκδηλώσεις, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἦτο ὑποχρεωμένον προσωρινῶς νὰ σφραγίσῃ τὰ γραφεῖα τῆς Ὁμοσπονδίας καὶ νὰ παραδώσῃ τὴν Διοίκησιν προσωρινῶς εἰς Ἐπιτροπὴν δημοδιδασκάλων.

§92Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσι κομμουνισταί.

§93Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὄχι δά! Ἀκόμη καὶ εἰς τὸ Συνέδριον τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἐσχάτως ἐξελέγη ὡς Πρόεδρος δημοδιδάσκαλος, ἀπολυθεὶς τῆς θέσεως τοῦ Προέδρου τῆς Ὁμοσπονδίας διὰ διοικητικὰς καὶ διαχειριστικὰς ἀνωμαλίας. Αὐταὶ εἶναι, νομίζω, αἱ ἐκδηλώσεις δημοσίων ὑπαλλήλων, αἱ χαρακτηριστικαὶ τῶν χρόνων οὓς διερχόμεθα.

§94Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκούωνται λόγοι εὐκόλου δημαγωγίας, μὴ ἀνταποκρινόμενοι πρὸς τὰ πράγματα καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν.

§95Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Οὐδέποτε ἐδημοκόπησα. Ἡ ἀνοχή μας ἔφθασεν ἀντιθέτως μέχρις ὑπερβολῆς καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα. Διὰ νὰ προασπίσωμεν ὅμως τὰ εὔπιστα θύματα τῶν διαφόρων διδασκαλικῶν ὁμοσπονδιῶν, ἐφόσον ἐξακολουθεῖ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἐπειδὴ εἴμεθα ἀκριβῶς ὑπὲρ τῶν καλῶς ἐννοουμένων σωματειακῶν ἐλευθεριῶν τοῦ κλάδου, διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐπεδιώξαμεν ἐν πάσῃ συνειδήσει νὰ ἐπιβάλωμεν τὸ Κράτος τοῦ νόμου, ἀκριβῶς διὰ νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰς καλῶς ἐννοουμένας ἐλευθερίας τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα).

§96Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἐπικαλοῦμαι παρὰ μόνον τὰς ἰδικάς σας ὁμολογίας. Εἰς ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζετε, ὅτι δὲν μετεχειρίσθητε βίαν, παρὰ μόνον τὸν νόμον, ἀπαντῶ. Ὁ νόμος περὶ σωματείων τοῦ 1911 ῥητῶς καθορίζει, ὅτι τὰ διοικητικὰ συμβούλια τῶν σωματείων ἐκπίπτουν τῶν διοικήσεων μόνον εἰς περίπτωσιν διαχειριστικῶν ἀνωμαλιῶν ἢ καταχρήσεων καὶ παραπέμπονται εἰς τὸν εἰσαγγελέα, ἀντικαθίσταται δὲ ἡ διοίκησις νομίμως διὰ τῶν ἀναπληρωτῶν των καὶ καλεῖται Συνέλευσις διὰ νὰ καταδικάσῃ αὐτούς. Ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος, κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἶσθε ἀνίσχυρος διὰ νὰ κάμψητε τὸ φρόνημα τοῦ ὠργανωμένου διδασκαλικοῦ κόσμου, οὔτε τὸ φρόνημα κανενὸς ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι εὔκολον νὰ ὁμιλῆτε περὶ κομμουνισμοῦ, ἀλλὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν θὰ σᾶς παραδώσωμεν τὸν νόμον διὰ τοὺς κομματικούς σας σκοπούς. Θὰ ἀγωνισθῶμεν βῆμα πρὸς βῆμα, ὑπερασπιζόμενοι τὰς ἐλευθερίας τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας.

§97Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω εἰς ποῖον σημεῖον ἀνοχῆς ἐφθάσαμεν, κύριοι Συνάδελφοι, σᾶς δίδω μίαν πληροφορίαν, ὅτι ἐνῶ ἡ ὁμοσπονδία τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ πολλῶν ἀπόψεων τυπικῶν εὑρίσκετο ἐν ἀνωμαλίᾳ, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξαντλήσῃ ὅλην τὴν αὐστηρότητα τοῦ νόμου, διότι ὅλοι διαπνεόμεθα ὑπὸ ἐπιεικείας. Ἀλλ’ ἀφοῦ θέλετε, θὰ προχωρήσω....

§98Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, οὐχὶ ἀκριβῆ λέγει ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός. Πρόκειται περὶ λελογισμένης ἐπιθέσεως. Ἐπρόκειτο νὰ διαλυθῇ ἡ ὁμοσπονδία διὰ νὰ κατασιγάσῃ ἡ φωνὴ τῶν διδασκάλων, διὰ νὰ μὴ ἀκουσθῇ μία διαμαρτυρία τῶν ἀμέσως ἐνδιαφερομένων δι’ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια. Ἰσχυρίζεται ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, ὅτι ἐφήρμοσε τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐκοιμήθη ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν, ἀλλὰ τὸν ἐφήρμοσε μεροληπτικῶς καὶ τὸν παρεβίασε διὰ σκοποὺς ἐντελῶς προσωπικούς.

§99Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἴμεθα εὐτυχεῖς διότι τὸν ἀφυπνίσαμεν.

§100Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Πρώτην φορὰν ἀνηγέρθη ὁ νόμος αὐτὸς διὰ σκοποὺς προσωπικούς, καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω πάραυτα. Ὁ νόμος ὁπωσδήποτε ἠγέρθη, ἀλλ’ εἷς νόμος, κύριοι, διὰ νὰ εἶναι σεβαστός, πρέπει νὰ εἶναι ἀμερόληπτος. Ἰδοὺ ἡ βάσις ἡ ἠθική, ὑπὸ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ διέπεται κάθε νόμος, ἰδοὺ τὸ κριτήριον τῶν καλῶν κυβερνητῶν. Καὶ ὁ νόμος αὐτός, ὁ ἐγερθείς, ὁ κοιμισμένος, ὁ ληθαργῶν, δὲν ἐξύπνησε μὲ ὅλην τὴν αἰθρίαν τοῦ πνεύματός του διὰ νὰ λειτουργήσῃ. Ἦτο ἡ λειτουργία του μεροληπτική. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς κλασσικὸν παράδειγμα. Ἐγένετο ἔλεγχος διαφόρων ἐργατικῶν σωματείων, τὰ ὁποῖα κατηγορεῖτε δημοσίᾳ καὶ διὰ τοῦ τύπου ὅτι εἶναι κομμουνιστικά, ὅτι εὐνοοῦν τοὺς κομμουνιστάς. Καὶ ὅμως, κ. Ὑπουργέ, δὲν ἐσπεύσατε νὰ καταργήσητε τὰς διοικήσεις αὐτῶν, ἀλλ’ ἐσπεύσατε νὰ ἀρχίσητε ἀπὸ τὴν διδασκαλικὴν ὁμοσπονδίαν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλά, σᾶς εἶπον, δὲν εἶναι τόσον εὔκολον νὰ δημοκοπῆτε. Ἐγώ, ὅπως ἠξεύρετε, δὲν ἔχω τίποτε προσωπικὸν μὲ σᾶς καὶ μὲ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Ἀγωνίζομαι καὶ ὑπερασπίζομαι μόνον τὴν ἀλήθειαν.

§101Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὅταν θὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ τεκμήρια τῆς δράσεώς των, θὰ ἴδωμεν πῶς θὰ δυνηθῆτε νὰ τοὺς ὑπερασπισθῆτε. (Θόρυβος, φωναί).

§102Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Θὰ τὰ ἀναγνώσω αὐτὰ ἐγώ. Δὲν θὰ ἤθελον νὰ φθάσω μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἀφοῦ ἀνακριβῶς μεταχειρίζεσθε πρόσωπα καὶ πράγματα, ν’ ἀναπτύξω καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἰδού, κύριοι, τὸ μέτρον, μὲ τὸ ὁποῖον ἔκρινεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τοὺς ὑφισταμένους του καὶ τοὺς εὗρεν ἀνεπαρκεῖς, διότι δὲν ἐπροθυμοποιήθησαν νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς κομματικάς του ἀξιώσεις.

§103Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Πρόκειται περὶ συκοφαντίας. (Θόρυβος, ἀντεγκλήσεις).

§104Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἰδού, κύριοι, ὁ μακρὸς κατάλογος τῶν ἀπαντήσεων, τὰς ὁποίας διεβίβαζε καθ’ ἑκάστην πρὸς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Πρόκειται μόνον περὶ τῶν ἀξιώσεων μιᾶς δεκαημερίας. Ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο μέτρα σημειωμάτων προσωπικῶν μεταβολῶν καὶ ἰδοὺ τά.... (ἐπιδεικνύει μακρότατον κατάλογον). (Αἴσθησις).

§105Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ποῖος τὰ διεβίβασε; (Θόρυβος, ἀντεγκλήσεις). Ὑποστηρίζετε ἐν γνώσει πράγματα ἀνακριβῆ.

§106Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Ἐφόσον ἀποφεύγετε ν’ ἀπαντήσητε ποῖος τὰ διαβιβάζει, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, συκοφαντεῖτε, λέγετε ἀνακριβείας. (Θόρυβος, φωναί).

§107Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἐάν, Κύριοι, ἀπ’ ὅσα εἶχον τὴν τιμὴν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας ἀπέχῃ τι, ἔστω καὶ κατὰ κεραίαν, τῆς ἀληθείας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐγκαταλείψω τὸ βῆμα κατῃσχυμένος, διότι θὰ εἶμαι εἷς κοινὸς συκοφάντης. Ὅ,τι ὅμως σᾶς μεταδίδω, εἶναι ἐξηκριβωμένον ἀπολύτως. Ἔλαβον γνῶσιν τούτων, οὐχὶ τυχαίως. Ὑπῆρξα συνήγορος τοῦ κατηγορηθέντος συμβούλου Ρουχωτᾶ. Ἔλαβον γνῶσιν, ὡς συνήγορός του, ὅλων τῶν σχετικῶν ἐγγράφων τῶν πρωτοτύπων. (Διαμαρτυρίαι καὶ ἀντεγκλήσεις). Κύριοι Συνάδελφοι, ἐπεθύμουν νὰ διεξαγάγω τὴν συζήτησιν μὲ πνεῦμα ἠρεμίας, τὸ ὁποῖον σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι οὐδ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν μὲ ἀπολείπει. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι, ὅ,τι πρόκειται νὰ σᾶς ἀναγνώσω εἶναι τι τὸ ἔκτακτον. Γνωρίζετε, Κύριοι, τοὺς δρόμους, τοὺς ὁποίους ἀκολουθεῖ ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς Χώρας· οὐδὲ εἶναι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω, τὶ τὸ ἀσύνηθες. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ μὲ πείσῃ, ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι μία ἐκ τῶν μεγάλων ἀφορμῶν, τῶν βαρυτέρων ἴσως, μαζὺ μὲ τὰς ἰδέας του, τὰς ὁποίας προκαταβολικῶς εἶχεν ὅταν ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν εἶναι καὶ ἡ προσωπικὴ ἀντιπάθεια καθ’ ὡρισμένων προσώπων τοῦ Συμβουλίου, διότι δὲν ἱκανοποίησαν τὰς κομματικάς του ἀξιώσεις. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι τόσον πουριτανοί, μολονότι ἐγὼ δὲν ἀκολουθῶ αὐτὴν τὴν πολιτικήν, δὲν εἶμαι πουριτιανός, ἐπαναλαμβάνω, διὰ νὰ θέλω νὰ καθαιρέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ μόνον τὸν λόγον αὐτόν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας τὰ νομοσχέδια αὐτά, τὴν προσωπικὴν ἐπίθεσιν, ἡ ὁποία συνεκεντρώθη περὶ τὰ δύο πρόσωπα, περὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἑνὸς ἄλλου μέλους, διότι κατηγόρησεν αὐτὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ κομμουνισμῷ, ἐπὶ μεροληψίᾳ καὶ ἐπὶ τοπικισμῷ. Διότι γράφει εἰς μίαν παράγραφον τῆς εἰσηγητικῆς του ἐκθέσεως τοῦτο· (Ἀναγινώσκει): «Πρέπει, Κύριοι νὰ παρίδωμεν. Ἔχω κάμει, κύριοι Συνάδελφοι, ἀκριβῆ τοῦ πράγματος ἔρευναν. Οὐδέποτε προσέρχομαι ἐνώπιόν σας νὰ ὁμιλῶ διὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ εἶναι ἐξηκριβωμένα καὶ μέχρι τῆς ἐλαχίστης λεπτομερείας. Ἰδού, κύριοι, ὁ τοπικισμὸς τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. (Ἀναγινώσκει): «ὡς βλέπετε, κατάγονται ἐκ Λακωνίας δύο σύμβουλοι, ἐξ Ἀχαιοήλιδος τρεῖς, ἐξ Ἠπείρου δύο κλπ. Ἠρεύνησα, Κύριοι, Συνάδελφοι, καὶ ἔκαμα μίαν στατιστικήν, διὰ νὰ φθάσω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὸ ὀλιγώτερον, δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὡς οἱ κ. Συνάδελφοι λέγουν, ὅτι ἐγὼ συκοφαντῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, δὲν θέλω νὰ εἴπω.

§108Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἰς τὸ τέλος θὰ τὰ ἀποδείξω.

§109Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Διότι ἐπὶ 380 ὑπηρετούντων λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως Ἀθηνῶν, δέκα ἓξ κατάγονται ἐκ Λακωνίας, καὶ ἐκ τούτων τῶν δέκα ἕξ, τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἔφερεν ἐνταῦθα μόνον ἐννέα εἰς διάστημα 15 ἐτῶν, τοὺς δὲ ὑπολοίπους ἔφερον ἀνώμαλοι καταστάσεις. Δὲν ἔπρεπε, λοιπόν, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ συναθροίζῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰς πληροφορίας του καὶ κατηγορίας του, ἀναμίξας μίαν προκαταβολικὴν ἀντιπάθειαν τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὅταν εἰσῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον του, ἀναμίξας ἀκόμη ἴσως τὴν ἀντιπάθειαν ἐκ τῶν προσωπικῶν του προστριβῶν καὶ τοῦ ἀνικανοποιήτου τῶν κομματικῶν του ἀξιώσεων, τὰς ὁποίας διεβίβαζε πρὸς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, διὰ νὰ καταλήξῃ ὅτι τὸ Συμβούλιον εἶναι ἀνεπαρκές, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Ὑπουργός.

§110Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§111Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Καὶ βεβαίως ἔπρεπε νὰ εὕρῃ τοῦτο ἀνεπαρκές. Καὶ πράγματι οὐδὲν Συμβούλιον, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀποτελεῖται ἀπὸ φίλους του, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ νὰ διεκπεραιώσῃ τὰς σημειώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ Γραφείου του (Χειροκροτήματα).

§112Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Θὰ τὸ ἀποδείξω κατόπιν. Εἶναι πρόωρα τὰ χειροκροτήματα.

§113Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν θέλω, ἐξ ἁβρότητος, νὰ ἀναγνώσω τὰ μέτρα τῶν σημειωμάτων του, διότι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ λαμπρὸν ἐπίπεδον τῆς συγχρόνου πολιτικῆς ἠθικῆς τῶν νέων ἀνδρῶν, τοῦ νέου κόμματος, ὥστε τὰ ρουσφέτια ν’ ἀριθμοῦνται μὲ τὰ μέτρα. (Χειροκροτήματα).

§114Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε ὅ,τι ἔχετε.

§115Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἰδού, Κύριοι, θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν χαρακτηριστικὸν σημεῖον...

§116ΦΩΝΑΙ. Ὅλα, ὅλα.

§117Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ὅλα εἶναι ἀδύνατον, διότι μοῦ χρειάζεται εἰδικὴ συνεδρίασις. Ἀναλογισθῆτε, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα ἀποτελοῦν ἀξιώσεις 15 ἡμερῶν. Τὰς ὑπολοίπους ἀξιώσεις, τὰ ὑπόλοιπα μέτρα, τὰ ἀφῆκα εἰς τὸ γραφεῖόν μου, διότι μοῦ ἦτο δύσκολον νὰ τὰ φέρω. (Ἀναγινώσκει). «Παγανῆς....», ὑπογράφει τίς νομίζετε; Νέος παράγων, ὑποψήφιος διὰ μεγάλην πολιτικὴν δρᾶσιν ἐν Ἑλλάδι, ὁ συνταγματάρχης κ. Φεσσόπουλος.

§118Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ποῖος σᾶς τὰ διεβίβασεν αὐτά; Δύνασθε νὰ μᾶς πληροφορήσητε; Τί ἐδήλωσα εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου; Τὰ ἀνεκοίνωσα καὶ εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ὅταν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, μὲ ὕφος λίαν εὔστροφον, ἦλθε νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ διὰ νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ὄντα κλινήρη τότε ἐκ τοῦ ἀτυχήματος, τοῦ κατάγματος τοῦ ποδός μου, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἰδιαιτέρου γραφείου ἢ ἡ Γενικὴ Γραμματεία διεβίβασεν εἰς αὐτὸν ὡρισμένον ἀριθμὸν σημειωμάτων βουλευτῶν καὶ φίλων διαφόρων κομμάτων, ὅπως συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα ὅλων τῶν Κρατῶν, ὅταν, λέγω, ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου μὲ τὴν χαρακτηρίζουσαν αὐτὸν εὐστροφίαν ἦλθε νὰ μοῦ ἀποσπάσῃ οἱανδήποτε δήλωσιν περὶ υἱοθετήσεως τῶν σημειωμάτων ἢ περὶ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐδείκνυον δι’ οἱονδήποτε ἐκ τῶν προσώπων τοῦ ὑποβληθέντος καταλόγου, τοῦ ἀπήντησα σταθερῶς, κυτάζων αὐτὸν εἰς τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ εἶπον: «Κύριε Πρόεδρε, δι’ οὐδένα ἐκ τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ ἀναφερομένων ἐνδιαφέρεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Ἀγνοῶ ἀπὸ ποῖον προέρχονται τὰ σημειώματα αὐτά, καὶ σᾶς παρακαλῶ ὅπως πράξητε τὸ καθῆκον σας καὶ μόνον τὸ καθῆκον σας ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου».

§119Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ κ. Συνάδελφος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ ἀναγνώσῃ ὅλα.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§121Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐδῶ εὑρισκόμεθα πρὸ πρωτοφανῶν μεθόδων, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν καὶ μέχρι τοῦ βήματος τούτου, ἀβασανίστως ἐκδηλούμεναι. Καὶ ἔχω νὰ ἐπαναλάβω ὅτι, ὅπως ὁ Ἐκπαιδευτικὸς Σύμβουλος Ρουχωτᾶς, κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἀπαρτιζομένου ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ἐκ τοῦ Πρυτάνεως, ἐτιμωρήθη—διότι μόνον αὐτὸν κατήγγειλα—διότι ὁ Ἐκπαιδευτικὸς Σύμβουλος Ρουχωτᾶς ἐδημοσιογράφησεν συκοφαντικῶς κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ του, τὸ δὲ Συμβούλιον ἐπιεικῶς ἀπέδωσεν εἰς αὐτὸν μετρίαν σύγχυσιν—δὲν τὸν ἀπέλυσε, ἐνῶ ὤφειλε κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀφοῦ τὸ ἀδίκημα ἦτο αὐτόφωρον καὶ ὁ νόμος ρητῶς νὰ τὸν ἀπολύσῃ—ἐπέβαλεν εἰς αὐτὸν πρόστιμον περικοπῆς τοῦ μηνιαίου μισθοῦ του, ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν καὶ δηλῶ, ὅτι ἐὰν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου συμβῇ νὰ εἶναι οὗτος ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος, ἐκ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ὁ δώσας τὰς πληροφορίας εἰς τὸν ρήτορα, θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ Ἀνώτατον Πειθαρχικὸν Συμβούλιον καὶ θὰ τιμωρηθῇ ὡς διαδίδων ἀνακριβείας καὶ συκοφαντίας κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ του, διότι εἶναι ἡ ἀρχή των νὰ συκοφαντοῦν τοὺς Ἀνωτέρους των.

§122Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ἀνώτερος πάσης ὑποψίας.

§123Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Αὐτὸ ἀποδεικνύει τὴν ποταπότητα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν τὸ σημείωμα.

§124Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν μοῦ τὸ ἔδωσε, κύριοι, αὐτός. Ὄχι.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τέλους, σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§126Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐφόσον τοιαῦται στρεψολογίαι καὶ τοιαῦται ἐν ἐπιγνώσει συκοφαντίαι ἦλθον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ καυχηθῶ, ὅτι ἀποτελῶ φαινόμενον ἱστορικὸν Ὑπουργοῦ διατελοῦντος ἐν ὑπουργίᾳ ἐπὶ τρίμηνον καὶ μὴ ἐνδιαφερθέντος προσωπικῶς, παρὰ μόνον διὰ μίαν μόνην διδασκάλισσαν φυματικήν.

§127Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, προκειμένου περὶ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἠθικῶν εὐθυνῶν ἐκ τῆς πράξεως τῆς ἰδικῆς μου, ἀλλὰ καὶ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὑπαινίσσεται ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διὰ νὰ μὴ πέσουν πολλὰ ἀθῶα θύματα τῆς ὁρμῆς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ, θὰ συνίστων εἰς αὐτὸν νὰ μὴ ἐξεγείρεται τόσον εὐκόλως, διότι εἶμαι τόσον σαφής, ὥστε δὲν θὰ ἐδίσταζον ἐγὼ νὰ τὸ ἀναφέρω ἐνώπιόν σας. Σᾶς εἶπον πῶς ἔλαβον γνῶσιν τοῦ σημειώματος ἐκείνου, ὡς δικηγόρος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβούλου Ρουχωτᾶ. Εἶδον ἰδίοις ὀφθαλμοῖς τὰ σημειώματα ἐκεῖνα. Ἔχω τὰ πρωτότυπα.

§128Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κατὰ ποῖον τρόπον μὲ ἐπιβαρύνουν τὰ σημειώματα ταῦτα;

§129Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ὄχι Κύριε Ὑπουργέ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι εὐθύνεσθε ἢ ὅτι ἡ μέθοδος αὕτη δὲν εἶναι γνωστὴ εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας.

§130Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐγὼ ἀπουσίαζον ἐπὶ 40 ἡμέρας, διότι ἤμην ἀσθενής. Πῶς ὑποστηρίζετε ἀβασανίστως τοιαῦτα πράγματα;

§131Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶναι κανὲν πρᾶγμα ἄγνωστον μεταξὺ τῶν πολιτικῶν κύκλων, τὸ ὅτι οἱ βουλευταὶ διὰ μεταθέσεις διδασκάλων μεταβαίνουν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τακτικὰ καὶ ἀφήνουν σημειώματα. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς κάμω ἕνα ἐρώτημα. Εἶναι κανεὶς σήμερον, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἔδωκεν σημείωμα εἰς κανέν Ὑπουργεῖον διὰ καμμίαν παράκλησίν του; Ἐγὼ τὰ παραδίδω εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν, καὶ συνιστῶ, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἐντὸς τοῦ νομίμου καὶ τοῦ δικαίου, νὰ γίνουν, ἄλλως νὰ ἀπορριφθοῦν.

§132Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅσοι δὲν ἐκτελοῦσι τὰ σημειώματά σας, παύονται ὅπως οἱ ἐκπαιδευτικοί;

§133Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ σᾶς εἴπω τὸ μυστικόν μου. Τὰ σημειώματα αὐτὰ δὲν τὰ προσέχω. Τὰ δίδω εἰς τὸν ἰδιαίτερόν μου, καὶ ἐὰν εἶναι δίκαια συνιστῶ νὰ ἐκτελεσθῶσι. Σήμερον παρέδωκα εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν τῶν Δημοσίων Ἔργων σωρείαν τοιούτων μὲ τὴν παράκλησιν αὐτήν.

§134Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἀλλά, Κύριοι Συνάδελφοι, ἀφοῦ σᾶς διαβεβαιώσω περὶ τῆς ἀκριβείας τοῦ καταλόγου, τοῦ ὁποίου σᾶς εἶπον τὴν προέλευσιν, δικαιολογῶ ἔν τινι μέτρῳ τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεταχειρίσθην τὰ σημειώματα ταῦτα, ὄχι διότι ἤθελα νὰ ἀναμοχλεύσω πάθη προσωπικὰ ἢ διὰ νὰ κάμω προσωπικὴν ἐπίθεσιν ἐναντίον οὐδενὸς τῶν κ. Συναδέλφων ἢ πολὺ περισσότερον ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἢ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτός, ὡς ἡγέτης κόμματος, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξαποστέλλῃ σημειώματα πρὸς πᾶσαν διεύθυνσιν, ἀλλὰ ἤθελον νὰ σᾶς ἀποδείξω τὴν ψυχολογικὴν κατάστασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ, ὅταν ὑπέβαλε τὰ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδια μὲ τόσην σπουδήν.

§135Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Σεῖς θὰ μὲ ἑρμηνεύσετε; Πολὺ περίεργον!...

§136Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Σᾶς ἀπέδειξα, κύριοι, μὲ στατιστικὰς σημειώσεις, ὅτι ἡ κατηγορία ἐπὶ τοπικισμῷ εἶναι ἀστήρικτος, καὶ δὲν ἐγένετο, παρὰ μόνον διὰ νὰ καρατομηθῶσιν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι καὶ αἱ ὑπολήψεις των. Λέγω, λοιπόν, ὅτι κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδημιούργησεν τὸ νομοθέτημά του ὑπὸ μίαν ψυχολογικὴν ἀνώμαλον κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν συνέβαλεν ἴσως καὶ τὸ ἀγέρωχον καὶ μὴ δεχόμενον συμβιβασμοὺς ὕφος, τὸ ὁποῖον ὑπηνίχθη, τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, τοῦ Προέδρου τοῦ Συμβουλίου.

§137Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Οὐδέποτε εἶχεν οὗτος ἀγέρωχον ὕφος εἰς τὴν ζωήν του. Δουλικώτατον ἴσως.

§138Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Εἴπατε ἀγέρωχον.

§139Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀγέρωχον! Ἐγώ; Ποτέ.

§140Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εἶχε δουλικὸν ὕφος δὲν θὰ τὸν ἐπαύατε, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν του.

§141Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν νὰ ὑβρίζουν ἕνα ἄνθρωπον (θόρυβος).

§142Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπερασπίσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους ὑβρίζει ὁ κ. Ὑπουργός.

§143Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐπὶ 20 ἔτη ὑπηρέτησεν πιστῶς, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑβρίζεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λόγῳ τοῦ θορύβου διακόπτω τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν 10ην νυκτερινήν. (Μετὰ τὴν διακοπήν). (Ὥρα 11 καὶ 5′).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§146Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Θὰ παρεκάλουν, ἐφόσον δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ τιμητικῆς ἀποστρατεύσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ» καθὼς καὶ τὸ «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων».

§147Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Θὰ παρακαλέσω, ἂν ἡ Βουλὴ στέργῃ, νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 6 νομοσχέδιον, ἐξαιρετικῶς ἐπειγούσης φύσεως, τὸ ὁποῖον, ὡς ὑποθέτω, οὐδεμίαν συζήτησιν θὰ προκαλέσῃ, διότι παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐπέφερε τὰς ἀναγκαίας τροποποιήσεις. Αἱ τροποποιήσεις αὗται ἐγένοντο ἤδη δεκταὶ καὶ ἀποβαίνει μᾶλλον τυπικὴ ἡ περαιτέρω ἐργασία τῆς Βουλῆς.

§148Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν.

§149Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ὁ κύριος Βουλευτὴς δύναται νὰ ὁμιλήσῃ. Ἔχω ἐδῶ τὴν ἔγγραφον δήλωσιν τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑταιρείας, διὰ τῆς ὁποίας δηλοῦται πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅτι πάσας τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκεν εἰς τὸ νομοσχέδιον ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, τὰς ἀποδέχεται πλήρως, κατεχωρίσθησαν δὲ εἰς τὸ κείμενον τῆς Συμβάσεως, ὥστε περιττεύει πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τῶν προτεινομένων τροποποιήσεων, τοὐλάχιστον ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούμπουλης.

§151Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὑπάρχουν τρεῖς οὐσιώδεις ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας δὲν ἀπεδέχθη ἡ Ἐπιτροπή, διότι καμμία ἰδική μου πρότασις δὲν ἐγένετο δεκτή. Κύριοι Συνάδελφοι, τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 6 νομοσχέδιον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, ἀφορᾷ σύμβασιν μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρείας Μπράκμαν καὶ τὴν παραχώρησιν πρὸς αὐτὴν τῶν ἐν Φαλήρῳ ἐργοστασίων κατασκευῆς ἀεροπλάνων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ ὁ χρόνος εἶναι πολύτιμος, διότι λήγουν αἱ ἐργασίαι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ εἰσέλθω εἰς μακρὰς ἀνακοινώσεις περὶ τοῦ πῶς ἱδρύθησαν τὰ ἐργοστάσια αὐτά, ἀλλὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα. Αἱ μόναι σκέψεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ὤθησαν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ παραχωρήσῃ τὰ ἐργοστάσια αὐτὰ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν, δὲν δύνανται παρὰ νὰ εἶναι τρεῖς. Ἡ πρώτη εἶναι ἡ σκέψις τῆς δημιουργίας ἐν Ἑλλάδι ἐργατῶν καὶ τεχνιτῶν, ἱκανῶν νὰ κατασκευάζουν ἀεροπλάνα, οὕτως ὥστε, εἴτε ἐν περιπτώσει πολέμου, εἴτε καὶ εἰς ἀνωμάλους περιστάσεις, εἴτε καὶ ἐν εἰρήνῃ, νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ κατασκευὴ ἀεροπλάνων διὰ τῶν κρατικῶν μέσων. Ἡ δευτέρα σκέψις, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ἔπεισε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν ἐργοστασίων, θὰ ἦτο ἴσως ἡ σκέψις νὰ κατορθώσῃ, κατασκευάζουσα ἐν Ἑλλάδι ἀεροπλάνα, νὰ ἐλαττώσῃ τὴν τιμὴν αὐτῶν καὶ ἑπομένως νὰ στοιχίσουν ταῦτα ὀλιγώτερον εἰς τὸ Κράτος ἀπ’ ὅ,τι κοστίζουν εἰς τὸ ἐμπόριον. Καὶ ἡ τρίτη σκέψις εἶναι ἡ σκέψις περὶ τῆς δημιουργίας μιᾶς νέας βιομηχανίας εἰς τὸν τόπον. Ἀλλὰ ἡ σκέψις αὐτὴ νομίζω ὅτι συνδέεται μὲ τὴν πρώτην σκέψιν, τῆς δημιουργίας ἐργατῶν, διὰ νὰ εἶναι ἱκανοὶ νὰ συντελέσουν εἰς τὴν δημιουργίαν αὐτῆς τῆς βιομηχανίας. Ἄλλοι λόγοι, ἐκτὸς τῶν τριῶν αὐτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν παραχώρησιν τοῦ ἐν λόγῳ ἐργοστασίου, διότι θὰ ἦτο ὀλίγον παράλογον τὸ νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκχωρήσῃ κρατικὴν περιουσίαν ἄνω τῶν 200,000 λιρῶν εἰς μίαν ξένην ἑταιρείαν, ὅπως τὴν ἐκμεταλλευθῇ, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἕνα θετικὸν κέρδος, ὅπως τὴν δημιουργίαν ἱκανῶν τεχνιτῶν νὰ κατασκευάζουν ἀεροπλάνα. Δυστυχῶς τὸ ὑποβαλλόμενον σχέδιον νόμου οὐδὲν ἐκ τῶν τριῶν ἐξασφαλίζει. Τοὐναντίον μάλιστα, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἀφήνει κρατικὴν περιουσίαν 200,000 λιρῶν εἰς χεῖρας μιᾶς ξένης ἑταιρείας, ἡ ὁποία ἐκ τῶν προτέρων βεβαιοῖ, ἐπισήμως σχεδόν, ὅτι, ὅταν θ’ ἀπέλθῃ μετὰ μίαν πενταετίαν, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλείψῃ ἐργάτας ἐξησκημένους. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ποῖος σκοπὸς καὶ ποία σκέψις ἤγαγε τήν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ ἐκχωρήσῃ αὐτὸ τὸ ἐργοστάσιον εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν, ἐνόσῳ θὰ φθαρῶσι τὰ μηχανήματα, διότι ἡ φθορὰ εἶναι πολὺ μεγάλη, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν πέντε ἐτῶν, ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον ἀναγνωρίζει ὅτι ἡ φθορὰ εἰς τὴν ἀξίαν τῶν μηχανημάτων εἰς ἓν μόνον ἔτος θὰ εἶναι 10% εἰς τὸ δεύτερον 20% καὶ οὕτω καθεξῆς; Ποῖαι λοιπὸν σκέψεις ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκχωρήσῃ τὴν κρατικὴν αὐτὴν περιουσίαν διὰ νὰ τὴν ἐκμηδενίσῃ εἰς τὸ διάστημα τῶν πέντε ἐτῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ θετικὸν κέρδος νὰ ἔχῃ ἐργάτας ἱκανοὺς ἵνα συνεχίσουν τὸ ἔργον τῆς ἑταιρείας, ἀποχωρούσης; Ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ποῦ μὲ ἤγαγεν νὰ ἀξιώσω εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ζητηθῇ ἀπὸ το ἐργοστάσιον Μπλάκμαν ὅπως κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς ἐνταῦθα παραμονῆς του τὰ ⅘ τῶν ἐργατῶν καὶ ἐργοδηγῶν νὰ εἶναι Ἕλληνες. Δυστυχῶς ἡ πρότασίς μου δὲν ἐγένετο δεκτή.

§152Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ἐγένετο δεκτὴ καὶ κατεχωρήθη εἰς τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως.

§153Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὰ ⅘ νὰ εἶναι Ἕλληνες ἐργάται δὲν ἐγένετο δεκτόν, μόνον τὰ 50%, τὸ ἥμισυ δηλαδὴ τῶν ἐργατῶν δέον νὰ εἶναι Ἕλληνες ἐργάται. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν μᾶς ἐξασφαλίζει, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσουν τὰ ἐργοστάσια αὐτά, μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῆς ἑταιρείας, διότι τὰ ἐργοστάσια αὐτὰ δὲν ἔγκεινται κυρίως εἰς τὴν τέχνην τοῦ ξυλουργοῦ ἢ τὴν τέχνην τοῦ συγκολλητοῦ, διότι ἑλληνικὰ ἀεροπλάνα κατεσκεύασεν ἡ Ἑλλὰς πολὺ πρότερον, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ποὺ ἦλθεν ὁ Μπράκμαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτε ἡ ἀεροπλοΐα ἦτο εἰς τὰ σπάργανα, ὅτε περισσοτέρας φορὰς ἐπίπτομεν παρὰ ἱπτάμεθα. Ἐκείνην τὴν ἐποχὴν κατεσκεύασεν ἡ Ἑλλὰς τὸ πρῶτον ἀεροπλάνον. Εἶναι τὸ ἀεροπλάνον τὸ ἐπιλεγόμενον—μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν φράσιν—γάϊδαρος, λόγῳ τῆς στερεότητος τῆς κατασκευῆς του.

§154Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτικῶν). Ἡ πρότασίς σας ἐγένετο δεκτή.

§155Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 36.

§156Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτικῶν). Ἐγένετο δεκτὴ καὶ κατεχωρήθη ἐν τῷ κειμένῳ τῆς συμβάσεως.

§157Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 35 ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασίς μου. Ἐγὼ συζητῶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 36. Εἶπον ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ξυλουργῶν καὶ τεχνουργῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ σχεδιαστῶν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν. Διότι, κύριοι, ἡ ἀποδοχὴ ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας ὅπως τὸ τεχνικὸν προσωπικὸν ἀποτελῆται ἀπὸ Ἕλληνας, δὲν μᾶς ἔφερε τίποτε νέον, οὔτε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς προσκομίσῃ τίποτε τὸ νέον εἰς τήν τέχνην τῆς κατασκευῆς τῶν ἀεροπλάνων, τὴν γνωστὴν μέχρι σήμερον εἰς τοὺς κοινοὺς ξυλουργοὺς καὶ κοινοὺς συγκολλητάς, διότι ἀπὸ τοῦ 1915 κατεσκευάσθησαν ἀεροπλάνα ἐν Ἑλλάδι. Εἰς ὁλόκληρον τὸ Μικρασιατικὸν μέτωπον κατεσκευάσθησαν συνεχῶς ἀεροπλάνα μὲ ξυλουργοὺς καὶ τενεκετζῆδες, τοὺς ὁποίους εἴχομεν προχείρως εἰς τὰ διάφορα χωρία. Μία ἐπισκευὴ ἀεροπλάνων, καὶ δὴ συνήθους τύπου ἀεροπλάνων, εἶναι κοινοτάτη. Ἀπὸ ἕνα λεπτουργὸν ἢ τεχνουργὸν δύναται νὰ γίνῃ. Βεβαίως δὲν θὰ ἔχῃ τὰς τελειότητας καὶ ἱκανότητας, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ τὸ ἀεροπλάνον, ὅταν θὰ κατασκευασθῇ ἀπὸ ἕνα τεχνίτην εἰδικόν, πάντως ὅμως θὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ πετάξῃ καὶ αὐτὸ ἀρκετὰ καλά. Ἡ δὲ διαφορὰ αὐτὴ διὰ τοὺς Ἕλληνας, τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος ἐσυνήθισεν νὰ μὴ εἶναι καὶ τόσον αὐστηροὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ τύπου τῶν ἀεροπλάνων καὶ νὰ χρησιμοποιοῦν ἀεροπλάνα, τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλα Κράτη, ὄχι μόνον δὲν χρησιμοποιοῦνται, ἀλλὰ ἀπὸ ἐτῶν ἔπρεπε νὰ ἔχουν καταστραφῇ ὡς τελείως ἄχρηστα, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ τόσον πολὺ τὸ ποσὸν ἑνὸς δεκάτου ἢ ἑνὸς εἰκοστοῦ τοῦ μιλλίου εἰς τὴν ταχύτητα. Ἡ βάσις εἶναι νὰ ἵπταται ἡ μηχανή, καὶ ἡ μηχανὴ ἵπταται ἐπισκευαζομένη ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας τεχνίτας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς δώσῃ τὸ ἐργοστάσιον, εἶναι νὰ μᾶς δώσῃ ἐργοδηγούς, σχεδιαστάς, μηχανικοὺς ἱκανοὺς νὰ ὑπολογίσουν, νὰ σταθμίσουν καὶ νὰ κατασκευάσουν τύπους ἀεροπλάνων, τοὐτέστιν ἀγοράζοντες ἕνα προνόμιον τοῦ α ἢ β Κράτους νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κατασκευάσωμεν τὰ ἀεροπλάνα αὐτοῦ τοῦ Κράτους. Ἐφόσον, λοιπόν, ἀποχωροῦσα ἡ ἑταιρεία, δὲν θὰ μᾶς ἔδιδεν, ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο, τουλάχιστον τὸ δικαίωμα νὰ ἔχωμεν ἐν τῇ ἑταιρείᾳ τὰ ⅘ τῶν ἐργοδηγῶν σχεδιαστῶν καὶ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι καὶ ἤδη νὰ ἔχωσιν ἐξασκηθῇ εἰς αὐτὸ τὸ ἐπάγγελμα, οὕτως ὥστε, ἀποχωρούσης τῆς ἑταιρείας, νὰ συνεχίσῃ τὸ Κράτος τὴν ἐργασίαν μόνον του διὰ τῶν Ἑλλήνων τεχνιτῶν,—ποῖος ὁ λόγος τῆς ἐκχωρήσεως τοῦ ἐργοστασίου αὐτοῦ εἰς τὴν ἑταιρείαν; Μήπως εἶναι ὁ δεύτερος λόγος, τὸν ὁποῖον εἶπον, ἡ εὐθηνότης τῶν ἀεροπλάνων; Ὄχι, Κύριοι. Δυστυχῶς τὰ ἀεροπλάνα ὄχι μόνον δὲν εἶναι εὐθηνά, ἀλλὰ στοιχίζουν πολὺ περισσότερον ἀπὸ τὰ ἐξ Εὐρώπης ἀφικνούμενα. Ὑπάρχει εἷς ὅρος εἰς τὴν σύμβασιν, ὁ ὁποῖος ἀναφέρει ὅτι κατὰ τὸ 2ον ἔτος καὶ μετέπειτα ὀφείλει ἡ Ἑταιρεία νὰ παραδίδῃ τὰ ἀερόπλανα μὲ τιμὴν μικροτέραν τῆς τιμῆς τοῦ τσὶφ Πειραιᾶ. Ἀλλὰ αὐτὸ ἀναφέρεται μόνον εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἀεροπλάνων. Εἰσηγήθην εἰς τὴν σεβαστὴν Ἐπιτροπὴν τὴν Κοινοβουλευτικήν, τῆς ὁποίας εἶμαι μέλος καὶ εἰσηγητὴς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὅπως συμπεριληφθῇ ὁ ὅρος, ὅπως καὶ τῶν ἐπισκευαζομένων ἡ τιμὴ νὰ μὴ δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ ⅔ τῆς ἀξίας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ πρότασίς μου δὲν ἐγένετο ἀποδεκτὴ καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ τὶ ἐστοίχισεν ἡ ἐπισκευὴ ἑνὸς ἀεροπλάνου εἰς τὸ ἐν λόγῳ ἐργοστάσιον, ἀεροπλάνου παλαιοῦ τύπου, ὁ ὁποῖος κατηργήθη σχεδὸν εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Αὐτά, Κύριοι, ἦσαν 10 ἀεροπλάνα, πετομηχαναί, καὶ ἐστοίχισεν ἡ ἐπισκευή των, ἐκτὸς τῶν μηχανῶν, 1436 λίρας. Ἐπὶ πλέον ἦσαν καὶ 30 πετομηχαναί, ἐξ αὐτῶν δὲ ἐδόθησαν αἱ 20 εἰς τὸ ἐργοστάσιον πρὸς ἐπισκευήν. Ἡ ἐπισκευὴ τῶν 20 πετομηχανῶν ἐστοίχισε 3237 λίρας μὲ τὰ ἀνταλλακτικὰ ὅλα παραληφθέντα ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τοῦ Κράτους. Τοιουτοτρόπως, ἐκτὸς τῶν πετομηχανῶν αὐτῶν, ἐστοίχισαν αἱ ἐπισκευαὶ ἐν συνόλῳ 1740 λίρας. Ὁ ἀντιπρόσωπος πρὸς τὸν ὁποῖον ἐτηλεγράφησα καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μοῦ γνωρίσῃ ποία ἦτο ἡ τιμή, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παραδώσωσι τὰς πετομηχανὰς αὐτὰς ἀμεταχειρίστους, μοῦ ἔδωσεν τὴν τιμὴν τῶν 1315 λιρῶν τσὶφ Πειραιᾶ, ἐνῷ ἡ ἐπισκευὴ τῶν 10 ἐστοίχισεν 1734 λίρας, ἐνῷ μὲ 1315 λίρας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀγοράσωμεν καινούργιες.

§158ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πῶς συμβαίνει αὐτὸ τὸ 35% παραπάνω;

§159Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτά, Κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὰς μηχανὰς καὶ τὰ ἀεροπλάνα. Ἀλλὰ συμβαίνει καὶ ἕν ἄλλο περιεργότατον. Ὅπως ἀνέφερα προηγουμένως, αἱ μηχαναὶ «Ποῦμα» ἦσαν 30. Εἰς τὸ ἐργοστάσιον ἐδόθησαν αἱ 20 διὰ νὰ ἐπισκευασθοῦν, τὰς δὲ ἄλλας 10 ἐκράτησεν τὸ Κράτος καὶ κατόπιν μιᾶς διαταγῆς τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἀεροπορικῆς μοίρας, παρεδόθησαν πέντε μὲν εἰς τὸ ἀεροδρόμιον Φαλήρου καὶ 5 ἐδόθησαν εἰς τὸ ἀεροδρόμιον Τατοΐου διὰ νὰ ἐπισκευασθοῦν, ἀπὸ τοὺς ἐργάτας, τοὺς μηχανικοὺς καὶ τοὺς τεχνίτας τῆς ὑπηρεσίας ποὺ ἔχουν. Ἐπεσκευάσθησαν αἱ μηχαναί, καὶ αἱ μὲν τοῦ ἐργοστασίου Φαλήρου ἐστοίχισαν 3.237 λίρας, δηλ. 186,212 δραχμάς, αἱ δὲ τοῦ ἀεροδρομίου Τατοΐου ἐστοίχισαν 2.500 δρχ. ἡ μία. Ἦτο τοιοῦτος ὁ ἴλιγγος τῶν ἀριθμῶν, ὥστε ἐγὼ ὁ ἴδιος δὲν τὸ ἐπίστευσα καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθην νὰ ἀπευθυνθῶ εἰς τὸν τότε Διοικητὴν τῆς Ἀεροπορικῆς Μοίρας κ. Σκουφόπουλον.

§160Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Θὰ παρικάλουν νὰ εἴπητε εἰς τὴν Βουλὴν πόθεν ἔχετε τὰς πληροφορίας. Εἰς τὸ Τατόϊ δὲν ὑπάρχει ἐργοστάσιον κατασκευῆς καὶ ἐπισκευῆς ἀεροπλάνων. Μήπως κάμνετε σύγχυσιν; Ὅταν κάμνετε τὴν σύγκρισιν πρὸς γενομένας ἐπισκευὰς ἐν Παλαιῷ Φαλήρῳ μὲ τὰς γενομένας ἐπισκευὰς ἐν τῷ Τατοίῳ, συγκρίνετε πράγματα ἐντελῶς ἄλλης φύσεως, διότι εἰς τὸ Τατόϊ δὲν ὑπάρχει παρὰ σταθμὸς ἀεροπλάνων. Εἰς τὸ Τατόϊ δὲν ὑπάρχει ἐργοστάσιον ἐπισκευῆς ἢ κατασκευῆς. Θὰ παρεκάλουν ὅμως νὰ ἀνακοινώσητε πόθεν ἀντλεῖτε τὰς πληροφορίας περὶ τῶν ἀριθμῶν.

§161Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὰς πληροφορίας περὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐστοίχισαν αἱ ἐπισκευαὶ εἰς τὸ ἐργοστάσιον, τὰς ἔχω ἐξ ἐπισήμου ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν 2.500, ἔχω ἐπίσης πληροφορίαν ἀπὸ τὸ τμῆμα τῆς ἀεροπορίας καὶ ἀπὸ τὸν τότε ὑποδιευθυντὴν κ. Σκουφόπουλον. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἐργοστασίου, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι δὲν ἐννοῶ κανένα μεγαλοπρεπὲς ἐργοστάσιον ἐπισκευῆς πετομηχανῶν, διότι ἡ ἐπισκευὴ μιᾶς πετομηχανῆς γίνεται, καὶ ἐγένετο ἐν πολέμῳ ἐπανειλημμένως, εἰς τὸ ὕπαιθρον, χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ ἐργοστάσιον. Διότι ἡ κυρία ἐργασία τῆς ἐπισκευῆς μιᾶς πετομηχανῆς εἶναι ἡ προσαρμογὴ τοῦ ἐμβόλου ἐπὶ τοῦ κυλίνδρου, ἡ ὁποία γίνεται δι’ ἀλλεπαλλήλου τριβῆς, τὴν ὁποίαν κάμνει ὁ ἐργάτης, ἐργαζόμενος ἐπὶ ὁλοκλήρους ὥρας. Ὡς πρὸς τὸ ἐργοστάσιον Τατοΐου, ἔχει τοιοῦτον ὡς εἶχε πρὸ ὀκτὼ μηνῶν, ὁπότε παρεχωρήθη τὸ ξύλινον παράπηγμα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὁ ἴδιος, ὡς Διοικητὴς τοῦ Τατοΐου, ἔκτισα, εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ εἰς τὸ Τατόϊ ἔχομεν ἕνα φορητὸν συνεργεῖον, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει διὰ τὰς προχείρους ἐπισκευάς. Αἱ ἐπισκευαὶ αὗται γίνονται, καὶ δύνασθε νὰ πληροφορηθῆτε τοῦτο ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν σας, ἡ ὁποία δὲν θὰ τὸ ἀρνηθῇ. Ἀπόδειξις δέ, ὅτι ἐγένοντο αἱ ἐπισκευαὶ αὗται, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἐνῷ ὁ ἐπίσημος πίναξ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀναφέρει 20 πετομηχανάς, ὁ ἐπίσημος πίναξ περὶ τοῦ συνόλου τῶν πετομηχανῶν εἶναι 30, αἱ ἄλλαι 10 αἱ ὁποῖαι ἐπεσκευάσθησαν, εἶναι ἐκτός.

§162Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Μία ἀπόδειξις τοῦ ὅτι στοιχίζουν πολὺ ἀκριβὰ αἱ ἐπισκευαὶ εἰς τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Φαλήρου, εἶναι καὶ ἡ ἑξῆς, ἐὰν ἡ πληροφορία μου εἶναι ἀκριβής, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ σχετικῶς. Μὲ ἐπληροφόρησαν, ὅτι ἡ ἐπισκευὴ τοῦ αὐτοκινήτου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Π. Φαλήρου ἐστοίχισεν 175 λίρας, ἐνῷ μὲ 150 λίρας ἠμπορούσαμεν νὰ ἀγοράσωμεν ἕνα ὁλόκληρον αὐτοκίνητον.

§163Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω σχετικῶς καμμίαν πληροφορίαν τώρα.

§164Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ διαφορὰ αὐτῆς τῆς τιμῆς καὶ τὸ κόστος τῶν ἐπισκευαζομένων μηχανῶν καὶ ἀεροπλάνων, ἀπορρέει ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς συμβάσεως, διότι τὸ ἐργοστάσιον πληρώνεται ὡς ἑξῆς. Ἔχει ἐνοικιάσει ἀπὸ τὸ Κράτος τυπικῶς ἀντὶ 25 λιρῶν ἐτησίως ὁλόκληρον τὸ ἐργοστάσιον. Τὸ Κράτος ὑποχρεοῦται νὰ δίδῃ πρὸς τὴν ἑταιρείαν ἐργασίαν, κατὰ τὴν μέχρι τοῦδε ἰσχύουσαν σύμβασιν, νὰ δίδῃ παραγγελίαν ἀξίας 25.000 λιρῶν. Διὰ τῆς σημερινῆς συμβάσεως αὐξάνεται ἡ ὑποχρέωσις αὐτὴ εἰς 75.000 λιρῶν, διότι δέχεται καὶ παραγγελίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡ τιμὴ ἑκάστου ἀντικειμένου, κατασκευαζομένου παρὰ τῶν ἐργοστασίων, ὁρίζεται ὡς ἑξῆς. Πρῶτον τίθεται ἡ ἀξία τῶν ὑλικῶν. Τὰ ὑλικὰ πάντοτε τὰ προμηθεύεται αὐτὸ τοῦτο τὸ ἐργοστάσιον ἐκ τῆς Εὐρωπαϊκῆς καὶ Ἑλληνικῆς ἀγορᾶς μὲ ἕνα ἁπλοῦν τυπικὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον οὔτε εἶναι ὑποχρεωμένον ἐκ τῆς συμβάσεως νὰ δέχεται, τὸν δέχεται δὲ οἰκείᾳ βουλήσει. Οὐδεὶς πραγματικὸς ἔλεγχος ἢ συναγωνισμὸς διὰ τὰς προμηθείας γίνεται. Τίθεται ἡ τιμὴ τῶν ὑλικῶν. Προστίθεται ἡ τιμὴ τῶν ἐργατικῶν, ἡ ὁποία πολλαπλασιάζεται ἐπὶ ἕνα συντελεστὴν ἀναλόγως τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία ἐδόθη κατ’ ἐκεῖνο τὸ ἔτος εἰς τὸ ἐργοστάσιον. Ὁ συντελεστὴς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον, λόγῳ τοῦ μικροῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος μοῦ ἐδόθη διὰ τὴν σύμβασιν δὲν ἐξηκρίβωσα ἐπακριβῶς, εἶναι, φαίνεται, φοβερὰ ὑπερβολικός. Διὰ τὸ ποσὸν τῶν 25.000 λιρῶν εἶναι 275%. Ὅταν ἐπιβαρύνετε λοιπὸν τὴν ἐπισκευὴν ἑνὸς μηχανήματος μὲ 275% ἐπὶ τῶν ἐργατικῶν, ποὺ μόνον ἐργατικὰ ἔχουν, εἶναι φυσικὸν νὰ φθάσῃ εἰς πελώριον ὕψος ἡ τιμή, τὸ σύνολον δὲ αὐτὸ πολλαπλασιάζεται ἐπὶ ἕνα δέκα τοῖς ἑκατὸν ὡς κέρδος τῆς ἑταιρείας, καὶ δι’ αὐτὸ παρουσιάζεται αὐτὸ τὸ μέγα ποσόν. Διὰ νὰ τὸ ἀντιληφθῆτε καλύτερον, σᾶς λέγω τὰ ἑξῆς. Τελευταίως, ὄχι ἐπὶ τῆς Ὑπουργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν μέμφομαι καθόλου τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργόν, διότι τίποτε ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀναφέρω δὲν συνέβησαν ἐπὶ τῆς Ὑπουργείας του—τὸ Ὑπουργεῖον, λησμονῆσαν ὅτι τὸ ἐργοστάσιον ἦτο προωρισμένον νὰ κατασκευάζῃ μηχανὰς καὶ ὅτι ἔχει εἰδικὰ μηχανήματα διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν, τοῦ ἀνέθεσε νὰ κατασκευάσῃ ἔπιπλα, καρέκλες, τραπέζια, tables de nuit, κρεββάτια διὰ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ ναυτικοῦ. Κατεσκευάσθησαν αὐτὰ τὰ ἔπιπλα, ἀλλὰ παρουσιάσθη τὸ ἑξῆς φαινόμενον. Ἕνα τραπέζι ἀπὸ δρῦν, τὸ ὁποῖον εἰς τοῦ Ἀπέργη, ὅπου ἐπήγαμε μαζὶ μὲ ἕνα ἀξιωματικὸν ἀεροπόρον, μᾶς εἶπαν ὅτι θὰ κοστίσῃ 3.800 δραχμάς, ἐστοίχισεν εἰς τὸ ἐργοστάσιον ὁποῦ κατεσκευάσθη δραχμὰς 5.600, διότι ὅταν βάλετε τὸ 275% ἐπάνω εἰς τὰ ἐργατικά, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὅλοι οἱ Ἕλληνες τεχνῖται βάζουν 60 ἢ 65%, αὐτὸ θὰ συμβῇ. Ἐγὼ μάλιστα εἶχα κάμῃ ἕνα πίνακα, ποῦ ἀπεδεικνύετο, ὅτι ἐὰν βάλετε τὸν συντελεστὴν τῶν 275% βγαίνει τὸ ποσὸν αὐτό. Λοιπόν, δι’ αὐτὸ παρουσιάζεται αὐτὴ ἡ μεγάλη διαφορά. Ἀλλά, κύριοι, ἐγὼ πρὸ πάντων, ὁ ὁποῖος ἀπὸ νεαρᾶς ἡλικίας ἔζησα μεταξὺ τῶν ἀεροπόρων καὶ ἠμπορῶ νὰ καυχηθῶ ὅτι ἐγνώρισα τὸ ἀεροπορικὸν Σῶμα καὶ συνεδέθην πρὸς αὐτό, ποτὲ δὲν θὰ ἀνηρχόμην εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ καταργήσω μίαν σύμβασιν προωρισμένην νὰ δίδῃ ἀεροπλάνα εἰς τὸ Κράτος. Διότι σᾶς δηλῶ μὲ τὸν ἐπισημότερον τρόπον, ὅτι ἐὰν σήμερον παρουσιάζετο προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος νὰ θυσιάζῃ τὰ ⅘ τῶν ἐσόδων του διὰ τὴν ἀεροπορίαν θὰ τὸν ἐψήφιζα. Διότι ἀποβλέπω πρὸς αὐτὸ τὸ ὅπλον, ὡς πρὸς τὸ ὅπλον τοῦ μέλλοντος, καὶ ἑπομένως ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν ζωήν μου, εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ εἶμαι ἐνάντιος μιᾶς συμβάσεως ἀεροπλάνων. Ἐὰν μὲ εὑρίσκετε, κύριοι, ἐνάντιον εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν, μὲ εὑρίσκετε ὄχι διὰ τὰς τιμάς. Ἀδιαφορῶ διὰ τὰς τιμάς, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐπιτύχουν τὴν δημιουργίαν τεχνιτῶν ἱκανῶν διὰ νὰ κατασκευάζουν ἀεροπλάνα καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ ἐπιτύχουν τὴν δημιουργίαν ἐργοστασίου ἢ μᾶλλον βιομηχανίας ἐξαγωγῆς ἀεροπλάνων τελείων. Δυστυχῶς ὅμως τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐργασίας τοῦ ἐργοστασίου δὲν ὑπῆρξε τοιοῦτον, ὁποῖον ἀνεμένομεν ἀπὸ Ἀγγλικὸν ἐργοστάσιον. Εἰς τοὺς ἐπισκευασθέντας κινητῆρας ὑπὸ τοῦ ἐργοστασίου παρουσιάσθησαν διάφορα σφάλματα. Πρῶτον, τόσον ὀλίγη προσοχὴ ἐδόθη εἰς τὴν ἐπισκευὴν αὐτὴν τῶν ἀεροπλάνων, ὥστε κατέπεσεν ἀεροπλάνον καὶ κατεστράφη μόλις ἐξελθὸν τῶν ἐργοστασίων. Ὡς μόνην δὲ δικαιολογίαν ἡ ἐπιτροπή, ἡ ἐξετάσασα τὸ ἀεροπλάνον, ἂν καὶ ἐγὼ δὲν πείθομαι μὲ αὐτά, εὗρεν ὅτι ἦτο κολλημένη ἡ τρύπα τοῦ τροφοδότου τῆς βαλβίδος τὴν ὁποίαν ἔχει αὕτη διὰ νὰ εἰσέρχεται ἀτμοσφαιρικὸς ἀήρ. Αὐτὴν τὴν τρύπαν τὴν εἶδε κάποιος ἐργάτης καὶ θὰ ἔβαλε λίγο καλάϊ καὶ τὴν ἐκόλλησεν. Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ πεισθῶ ὅτι ἀπὸ αὐτὸ προῆλθε ἡ καταστροφή. Εἴτε αὐτὸ ὑπῆρξεν ἡ αἰτία, εἴτε ὄχι, γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ ὀπὴ τῆς βαλβίδος ἦτο σφραγισμένη. Δεύτερον. Εὑρέθησαν τεμάχια σιδήρου μέσα εἰς τὰς μηχανὰς τὰς κατασκευασθείσας, πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον, ὅτε τῷ 1915 εὑρέθη ἓν τεμάχιον κοχλίου μέσα εἰς τὰς μηχανάς, προεφυλακίσθησαν 11 ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ καὶ ἐγένετο ἀνάκρισις ἐπὶ ἓν ἔτος διὰ νὰ ἀνακαλυφθῇ μήπως ἦτο ἔγκλημα προμελετημένον διὰ νὰ σκοτώσουν ἀνθρώπους. Καὶ πολλὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐνθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμήν, πολλαὶ ἄλλαι ἐλλείψεις παρουσιάσθησαν εἰς τὰ ἐργοστάσια. Δὲν θὰ ἤμην ἑπομένως ἐγὼ ὁ ὁποῖος θὰ ἐτιθέμην ἀντιμέτωπος τῆς συμβάσεως, ἐὰν ἔβλεπα πραγματικῶς, ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶχε σκοπὸν τὴν ἱκανοποίησιν, τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀεροπορικῶν ἀναγκῶν τῆς Χώρας. Ἀλλὰ ἐὰν ἐξετάσῃ κανεὶς τὴν σύμβασιν, θὰ ἴδῃ καὶ ἄλλα σοβαρώτατα καὶ οὐσιωδέστατα σφάλματα. Ἡ σύμβασις ἔχει 55 ἄρθρα, καὶ ὅμως εἰς οὐδὲν τῶν ἄρθρων αὐτῶν ἀναγράφεται ποινικὴ ῥήτρα διὰ τὸ ἐργοστάσιον, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐκπληρώσῃ τοὺς ὅρους αὐτῆς τῆς συμβάσεως. Ἐγεννήθη ζήτημα εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, πρὸ πάντων δὲ ἐγὼ ἐζήτησα ὅρον ποινικῆς ῥήτρας εἰς τὸ ἄρθρον 10 τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῖ τὸ ἐργοστάσιον ὅπως μετὰ τὸ 2ον ἔτος τῆς συμβάσεως, δηλ. ἤδη διανύομεν τὸ τρίτον, νὰ εἶναι εἰς θέσιν, δεχόμενον παραγγελίας ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, νὰ παραδίδῃ 12 ἀεροπλάνα κατὰ μῆνα. Ἐζήτησα ῥήτραν ποινικὴν καὶ αὐστηροτάτην, οὕτως ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ πολεμικαὶ ἀνάγκαι τῆς Χώρας μας ἐπιβάλλωσι τὴν κατασκευὴν ἀεροπλάνων, ὅτι τὸ ἐργοστάσιον θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τηρήσῃ τὸν ὅρον καὶ νὰ μᾶς παραδώσῃ 144 τὸν χρόνον. Καὶ προεκάλεσα τὸν Διευθυντὴν τοῦ ἐργοστασίου, ὁ ὁποῖος παρουσιάσθη, νὰ μᾶς δηλώσῃ ἐὰν εἶναι γεγονὸς ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ κατασκευάσῃ τὰ ἀεροπλάνα αὐτὰ καὶ ἐδήλωσεν ὅτι πέραν τῶν πεντήκοντα ἀεροπλάνων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευάσῃ τὸν χρόνον. Δηλαδὴ ἐρχόμεθα νὰ ψηφίσωμεν σύμβασιν, ἡ ὁποία γνωρίζομεν ἐκ τῶν προτέρων ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τηρηθῇ.

§165Α. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Δὲν ἐδικαιολόγησεν ὁ Διευθυντὴς διατί δὲν ἠμπορεῖ; Τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ εἶναι ἐργοστάσιον κυβερνητικόν. Δὲν εἶναι ἐργοστάσιον ἑταιρείας. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ κατασκευασθοῦν τόσα ἀεροπλάνα, ὅταν τὸ Κράτος δὲν τοῦ δίδει τὰ μέσα, ὅταν δὲν ἔχει μηχανήματα;

§166Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τότε διατὶ νὰ τεθῇ ὁ ὅρος 10 τῆς συμβάσεως; Ὁ κ. Μιαούλης, ὢν Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, εἶπεν ὅτι ἐὰν τὸ Κράτος τοῦ ἐζήτει νὰ κάμῃ 60 ἀεροπλάνα καὶ τοῦ ἔδιδε τὰ μέσα νὰ φέρῃ νέα μηχανήματα, θὰ κάμῃ καὶ χίλια. Ἀλλά, κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἄλλο πρᾶγμα εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν, καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσέξετε ἰδιαιτέρως ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀναλαμβάνει τὸ ἐργοστάσιον τὴν ὑποχρέωσιν, ἅμα τῇ λήξει τῆς συμβάσεως αὐτῆς, νὰ μᾶς παραδώσῃ, ἐν τελείᾳ λειτουργίᾳ καὶ καλῇ καταστάσει, τὰ μηχανήματα, τὰ ὁποῖα τοῦ παρεδόθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἐν τῷ μεταξὺ ἀπέκτησεν. Ἐπὶ πλέον τὴν ξυλείαν τὴν ὁποίαν ἔχει, τὰ ὑλικά, τὰ κτίρια τοῦ Κράτους καὶ ὅλα τὰ λοιπά. Ἐάν, κύριοι, εἴτε ἐξ ἀτυχήματος, εἴτε ἐκ κακῆς φροντίδος, εἴτε ἐξ ἀμελείας καὶ ἐκ προθέσεως ἀκόμη καταστραφῶσι τὰ μηχανήματα αὐτά, τῶν ὁποίων μέχρι τῆς σήμερον ἡ ἀξία ὑπερβαίνει τὰς 300 χιλιάδας λιρῶν, ποίαν ἐγγύησιν δίδει τὸ ἐργοστάσιον ὅτι θὰ τὰ ἀποζημιώσῃ; Δίδει μίαν προφορικὴν ὑπόσχεσιν. Εἶναι δέ, ὁμολογῶ, κατὰ τὴν γνώμην μου, μία καὶ μόνη σύμβασις, ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὰς Παγκαλικάς, ἡ φερομένη εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς ἡ Ἑταιρεία νὰ ἔχῃ δώσῃ ἐγγυητικὴν ἐπιστολὴν οὔτε μιᾶς πεντάρας. Ὄχι προφορικὰς ὑποσχέσεις. Ἐζήτησα μίαν ἐγγυητικὴν ἐπιστολήν, ἐζήτησα μίαν ἐγγύησιν. Πρέπει κἄτι τι νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος, ἵνα παραδώσῃ τὴν περιουσίαν του. Καὶ ἐρωτῶ: πῶς εἶναι δυνατὸν καὶ ποῖον προορισμὸν ἔχει πλέον αὐτὴ ἡ σύμβασις, ὅταν αὐτὰ τὰ οὐσιώδη μέρη, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, εἶναι ἐλλιπῆ; Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Ἂν πράξωμεν τοῦτο, θὰ ἴδωμεν σωρείαν τοιούτων διαφορῶν. Π. χ. ἂν τὸ ἐργοστάσιον χρειασθῇ μηχανήματα, ὑποχρεοῦται τὸ Κράτος νὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀγοράν, ὅταν δὲ ἀποχωρήσῃ τὸ ἐργοστάσιον, τὸ Κράτος ἐξαγοράζει τὰ μηχανήματα, τὰ ὁποῖα εἰσεκόμισεν ἡ ἑταιρεία, ἐκπίπτουσα τῆς ἀξίας κατὰ 10% τὸ πρῶτον ἔτος, 15% τὸ δεύτερον ἔτος καὶ 20% διὰ τὸ τρίτον. Ὡς χρόνος ὅμως λειτουργίας τῶν μηχανημάτων, ἵνα ἀρχίσῃ ἡ ἔκπτωσις τῶν τιμῶν, δὲν λογίζεται, ὅπως θὰ ἦτο φυσικόν, ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς ἀρχῆς τῆς λειτουργίας τῶν μηχανημάτων ἢ ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς τοποθετήσεως τῶν μηχανημάτων ἢ ἕνα συγκεκριμένον καὶ ἐντὸς τῶν νομίμων ὁρίων καὶ συμφερόντων τοῦ κράτους ὅριον, ἀλλ’ ὁ χρόνος διαιρεῖται εἰς τέσσαρα τμήματα καὶ ὡς ἡμέρα ἀρχῆς τῆς ἐκπτώσεως λογίζεται ἡ τελευταία ἡμέρα τοῦ τριμήνου ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἤρχισε λειτουργοῦν. Διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς, τῆς τελευταίας ἡμέρας τοῦ τριμήνου, ἓν καὶ μόνον ἐπιδιώκεται, τὸ νὰ μὴ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἔκπτωσιν τοῦ 20% οὕτως, ὥστε τὰ μηχανήματα νὰ ἔχουν ἔκπτωσιν 10% κατὰ τὸν τρίτον χρόνον, 15% κατὰ τὸν τέταρτον καὶ 15% κατὰ τὸν πέμπτον χρόνον νὰ μὴ πέσῃ εἰς τὰ 20%. Ὑπάρχει, ὅπως σᾶς εἶπα, σωρεία ἄλλων τοιούτων μικροδιαφορῶν. Ἀλλὰ τὸ ἐργοστάσιον διϊσχυρίσθη προφορικῶς, ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι δὲν τοῦ ἐδόθησαν τὰ μέσα, ἵνα ἠμπορέσῃ νὰ δημιουργήσῃ τοιαύτην ἐργασίαν εἰς τὸ ἐργοστάσιόν του, ὥστε νὰ φανῇ ἐν τάξει ἀπέναντι τῶν ὑποχρεώσεων τῆς συμβάσεως. Καὶ ἐδικαιολογήθη ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ αὔξησις τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους περὶ τῆς τιμῆς, ἀπὸ 25.000 λίρας εἰς 75.000, εἶναι ἴσως λόγῳ οἰκονομιῶν τὰς ὁποίας ἐπηγγέλλετο ἡ Κυβέρνησις, ἐδικαιολόγησε δὲ τοῦτο λέγον, ὅτι μέχρι τῆς σήμερον δὲν μοῦ ἐδόθησαν τὰ μέσα τὰ ἀναγκαῖα καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔχω δυνάμεις. Ἐκ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως μετὰ τοῦ ἐργοστασίου, ὑπεχρεώθη τὸ Κράτος νὰ δώσῃ εἰς τὸ ἐργοστάσιον 25.000 λίρας μὲν κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, καὶ τοῦ ἔδωσε ἐργασίαν 125.000 λιρῶν, ἤτοι τὸ πενταπλάσιον τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους. Τὸ δεύτερον ἔτος τοῦ ἐδόθη ποσὸν 46.000 λιρῶν, ἤτοι τὸ διπλάσιον. Πῶς, λοιπόν, δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἐκπληρώσῃ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ἀφοῦ ῥητῶς τὸ Κράτος ἐτήρησε τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ; Ὄχι. Τὸ Κράτος παρήγγειλεν εἰς τὸ ἐν λόγῳ ἐργοστάσιον τὴν κατασκευὴν δύο τορπιλοπλάνων, τύπου «Βέλλος», καὶ ὑπεχρέωσε τὸ ἐργοστάσιον, ὅπως παραδώσῃ τὰ ἐν λόγῳ ἀεροπλάνα, ἐν κινήσει μὲ τὰ ὡρισμένα στοιχεῖα: «2.355 λίβρας βάρος συνολικόν, ταχύτης κλπ.». Αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι παρέλαβον τὰ ἐν λόγῳ ἀεροπλάνα—δυστυχῶς τὸ Κράτος ἠναγκάσθη νὰ τὰ παραλάβῃ—καὶ νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ζήτημα ἐρεύνης ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ, αἱ ἐκθέσεις περιέχουν δυσμενεστάτας παρατηρήσεις περὶ τῆς τεχνικῆς κατασκευῆς αὐτῶν. Καὶ πράγματι ἀπὸ τὰ ἀεροπλάνα αὐτὰ οὐδὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποδώσῃ τὴν πραγματικὴν ταχύτητα καὶ τὸ πραγματικὸν ὕψος. Αἱ δοκιμαὶ ἐγένοντο ἀπὸ ἀεροπόρον τοῦ ἐργοστασίου Ἄγγλον, ἐπέβαινε δὲ πιλότος Ἕλλην καὶ ἐγεννήθη διαφωνία μὲ τὸν Ἄγγλον. Ἐλήφθη ἀπόφασις καὶ τὸ Κράτος ἐδαπάνησε ἓν ἀρκετὰ σημαντικὸν ποσόν, διὰ νὰ φέρῃ ἓν εἰδικὸν μηχάνημα μετρήσεως τῆς ταχύτητος. Τὸ μηχάνημα δὲν ἐφηρμόσθη, κ. Ὑπουργέ, καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ διατάξητε ὅπως αὔριον ἀμέσως ἐφαρμοσθῇ διὰ νὰ γίνῃ ἡ δοκιμὴ τῆς ταχύτητος αὐτῶν καὶ νὰ βεβαιωθῇ ἡ πληροφορία τὴν τὴν ὁποίαν ἠρύσθην ἀπὸ ἓν γεγονός. Ὅτε ὁ δικτάτωρ ἐδραπέτευσε πρὸς Ταίναρον, ἐστάλη ἓν ἀεροπλάνον τὸ ὁποῖον φθάσαν εἰς Ταίναρον ἠναγκάσθη νὰ ἐπιστρέψῃ, ὁ δὲ ἀεροπόρος ἐβεβαίωσεν ὅτι ἡ ταχύτης ἦτο 40 μιλλίων, ἀντὶ τῶν 95, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἀποδώσῃ. Ἡ κατάστασις αὕτη τῶν ἀεροπλάνων, τὰ ὁποῖα ἐστοίχισαν πολὺ περισσότερον ἀπ’ ὅ,τι θὰ ἠγοράζοντο ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν ἀγοράν, πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ μὴ ὑποχρεωθῶμεν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἑταιρείαν αὐτήν, ἡ ὁποία θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ἐργάζηται. Ἐὰν πρόκειται νὰ γίνωσιν αὐτά, εἶνε χιλιάκις προτιμότερον νὰ ἀφήσωμεν τὰ ἐργοστάσια, νὰ βάλωμεν πάλιν τοὺς παλαιοὺς τεχνίτας καὶ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν ἐπισκευὴν τῶν παλαιῶν ἀεροπλάνων, μὲ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα εἶνε ἀσφαλῶς καλύτερα, παρὰ νὰ δημιουργήσωμεν θεσμοὺς νέους εἰς βάρος τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ τὴν κατάστασιν αὐτήν, χωρὶς νὰ ζητήσῃ καὶ προσθήκην ἐγγυήσεως διὰ τὸ κράτος καὶ ποινικὴν ρήτραν διὰ τὴν τήρησιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Αὐτὰ προτείνω καὶ ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§168Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Εἶχον ὑποβάλει, κύριοι Βουλευταί, πρὸ καιροῦ, πρὸ τριῶν μηνῶν καὶ πλέον, ἐπερώτησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ποία εἶνε ἡ ναυτικὴ πολιτικὴ αὐτῆς. Μὲ τὴν ἐπερώτησιν αὐτὴν ἐσκόπουν νὰ ἴδω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τελείως συναρμολογήσει πρὸς ἀλλήλας ὅλας ἐκείνας τὰς σκέψεις, τῶν ὁποίων τὸ σύνολον ἀποτελεῖ διὰ πᾶν Κράτος τὴν ναυτικήν του πολιτικήν, διότι δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι δικαίως συνεκινήθη, ὅτε πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἐπληροφορήθη ὅτι ἡ Τουρκία ἐπισκευάζει τὸ Γκαίμπεν. Ἀλλ’ ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ συζητηθοῦν αἱ ἐπερωτήσεις, ἐπληροφορήθην ὅτι ἔγινε μία οἰκογενειακὴ συνέντευξις εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἄσκοπος. Ἄλλως τε, καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ συζητήσεως μεταξὺ τυροῦ καὶ ἀχλαδίου, εἰς ἐμὲ ἀπάντησις δὲν ἐδόθη, εἰς τὴν Βουλὴν δὲ ἐδηλώθη ὅτι ἀπαιτεῖται «σιωπὴ» διότι ἡ ναυτικὴ πολιτικὴ εἶναι μυστικὸν τοῦ Κράτους. Καὶ ὡς ἀπεδείχθη βραδύτερον, τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἐβλέπατε εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῇ ἀφορμῇ τῶν συσκέψεων τῆς Γενεύης περὶ Ναυτικοῦ ἀφοπλισμοῦ, μόνον δὲ τὸ Ἑλληνικὸν κράτος ἔλεγε «σιωπή». Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, τοῦ ὁποίου κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ τὰ ἐπιχειρήματα, ἀρκοῦμαι μόνον νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι εἶνε ἀκριβέστατα τὰ ὅσα σᾶς εἶπεν, ἀλλὰ δὲν τὰ εἶπεν ὅλα καὶ διὰ τοῦτο ἔρχομαι ἐγὼ νὰ συμπληρώσω τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, νὰ σᾶς θεωρήσω ἓν πολιτικὸν σῶμα, ὄχι τεχνικόν, καὶ νὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τοῦ πολιτικοῦ μέρους τῆς συμβάσεως, δηλαδὴ περὶ τῆς σχέσεως αὐτῆς πρὸς τὴν ναυτικὴν πολιτικὴν τοῦ κράτους.

§169Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν εἶνε ἄκαιρον;

§170Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ συζητηθῇ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶνε ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐπιφυλάσσομαι ἐκεῖ, ὅταν, ἂν ἔλθῃ ὁ καιρὸς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ—διότι ἀρχίζω νὰ ἀμφιβάλλω ἂν θὰ συζητηθῇ ποτε ὁ προϋπολογισμός—ὅταν, λοιπόν, ἔλθῃ ἡ ὥρα ἐκείνη, τότε καὶ ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν σκέψεις, περὶ τοῦ ποία πρέπει νὰ εἶνε γενικώτερον, ἀπὸ πάσης ἀπόψεως, ἡ ναυτικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους. Ἐκεῖ, κύριοι Βουλευταί, θὰ πληροφορηθῆτε ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δαπανᾷ 20 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος διὰ τὸ ναυτικόν του, οὐχὶ διὰ νὰ ἔχῃ ναυτικόν, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἔχῃ. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξαντλῆται, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Πρὸς τὸ παρὸν περιορίζομαι νὰ εἴπω, διὰ νὰ ἀποτελέσω ἕνα σύνδεσμον σκέψεων τῆς εἰσηγήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμα διὰ τὴν σύμβασιν αὐτήν, ὅτι δαπανᾷ τὸ Κράτος 420 ἑκατομμύρια ὅσα ἀναγράφονται εἰς τὸν προϋπολογισμόν, δαπανᾷ ἕτερα 30 ἑκατομμύρια ποῦ θὰ στοιχίσῃ ἡ σύμβασις αὐτή, γίνονται 450. Κατόπιν περὶ τὰ 25 ἑκατομμύρια θέλουν αἱ δαπάναι τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, γίνονται 470. Περὶ τὰ 20 θέλουν αἱ ναυτικαὶ συντάξεις, ὥστε γίνονται 495. Πρέπει νὰ προστεθῶσι εἰς αὐτὰ ἀκόμη, 120 ἑκατομμύρια διὰ τὴν πληρωμὴν τοκοχρεωλυσίων δανείων δι’ ἀγορὰν πλοίων καὶ ὑλικῶν πολέμου, τὰ ὁποῖα ἀπέθανον, ζοῦν ὅμως τὰ δάνεια καὶ τὰ τοκοχρεωλύσια, καὶ ἑπομένως ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὸ ὅλον βάρος ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ 620 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Καὶ ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν μίαν σύμβασιν τριάκοντα ἑκατομμυρίων δραχμῶν δαπάνης κατ’ ἔτος, διὰ τὴν κατασκευὴν ἀεροπλάνων. Τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ πόθεν προέρχονται; Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, διότι δὲν ἔχω ἐπισήμους πληροφορίας, εἶναι τὰ 30 ἑκατοστὰ τῶν ἐσόδων τῆς ἀεροπορικῆς ἀμύνης ἐκ τῆς πωλήσεως δημοσίων κτημάτων. Πωλοῦνται τὰ κτήματα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ νὰ ἀγορασθῶσιν ἀεροπλάνα. Ἔχει τὴν ἀξίωσιν ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὅπως αὐτὰ τὰ ἀεροπλάνα εἶναι ἀεροπλάνα, καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος σᾶς ἀπέδειξεν ὅτι αὐτὰ δὲν εἶναι ἀεροπλάνα, καὶ ὅτι τὰ δαπανώμενα δι’ αὐτὰ τὰ ἀεροπλάνα εἶναι ὑπερδιπλάσια ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ δαπανῶνται, ἐὰν ἠθέλομεν πράγματι νὰ ἔχωμεν ἀεροπλάνα. Ὑπῆρξε μία ἀτυχὴς σύμπτωσις νὰ ἱδρυθῇ αὐτὸ τὸ ἐργοστάσιον, διότι καὶ τότε, ὁπότε ἱδρύθη αὐτό, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθησαν περὶ τὰς 250 χιλιάδες λιρῶν, καὶ τότε δὲν ὑπῆρχε σχέδιον ἀεροπλοΐας· διότι διὰ νὰ κτίσῃ κανεὶς ἕνα σπίτι, διὰ τὸ ὁποῖον ἐξοδεύει 620 ἑκατομμύρια τὸ ἔτος, πρέπει σαφῶς νὰ καθορίσῃ ἐν τῷ νῷ του τί θέλει καὶ τί θὰ τὸ κάμῃ. Ἀλλ’ ἡ παροῦσα σύμβασις δεικνύει ἀτυχῶς, ὅτι ὄχι μόνον τότε, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ σήμερον, δὲν ἔχομεν καταστρώσει σαφῶς ἐν τῷ νῷ πῶς πρέπει νὰ δαπανήσωμεν, τί πρέπει νὰ δαπανήσωμεν καὶ διατί. Καὶ ἐνῷ πανταχόθεν ἀκούομεν τὴν φωνὴν «αἱματηραὶ οἰκονομίαι», διότι χανόμεθα, διότι διερχόμεθα οἰκονομικὴν κρίσιν, αἱ αἱματηραὶ οἰκονομίαι εἶναι τὸ ν’ αὐξάνωμεν τὸ ἐπίδομα τῆς ἑταιρίας ἀπὸ 25.000 λιρῶν εἰς 75,000 λιρῶν, ἤτοι αὐξάνομεν τὴν δαπάνην κατὰ 18 ἑκατομμύρια περίπου δραχμῶν. Τὸ διατὶ προβαίνομεν εἰς αὐτὴν τὴν αὔξησιν τὸ ἐξέθεσεν ὁ κ. Συνάδελφος. Ἀλλ’ εἰσέρχομαι καὶ εἰς μίαν ἄλλην ἄποψιν καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὴν σύμβασιν ταύτην τὴν ὑπέβαλαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ εἶτα εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ψηφισθῇ εἰς μίαν μόνον συζήτησιν, ἐνῷ κατὰ τὰ ἄρθρα 49 καὶ 50 τοῦ Συντάγματος, οὐδεμία πρότασις νόμου, συνεπαγομένη δαπάνην, γίνεται δεκτὴ ἂν δὲν συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν δίς, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ σᾶς συγχαρώ, Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, ἐὰν σεῖς εἶσθε ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς τῆς διατάξεως. Ἡ πρώτη σύμβασις, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μιαούλη, ἦτο σύμβασις δειλή, ἀλλὰ λίαν δεδικαιολογημένη. Ἠθέλησεν οὗτος νὰ θέσῃ τὸ ἐργοστάσιον εἰς ἔργον δοκιμαστικῶς κατὰ πρῶτον καὶ εἶπεν: ἂς κάμωμεν μίαν παραγγελίαν 25 χιλιάδων λιρῶν γιὰ νὰ ἰδοῦμε πῶς θὰ λειτουργήσῃ. Ἔκαμεν, ὅπως σᾶς εἶπον, μίαν δειλήν, διστακτικὴν σύμβασιν 25 χιλιάδων λιρῶν διὰ μίαν πενταετίαν. Καὶ ἐνῷ ἡ σύμβασις λέγει ὅτι μετὰ τὴν πάροδον τῆς πενταετίας ἔχει δικαίωμα ἡ Ἑταιρία νὰ ζητήσῃ παράτασιν τοῦ προνομίου της ἐπὶ ἴσοις ὅροις, ἔρχεται τὸ πλούσιον κράτος — ὅπως μᾶς εἶπεν κάποιος ξένος κορυφαῖος πολιτικὸς ἀνὴρ «φαίνεται ὅτι εἶσθε πολὺ πλούσιοι ἀπὸ τὰς συμβάσεις» — ἔρχεται, λέγω, τὸ μέγα καὶ πλούσιον κράτος, ἀμέσως μετὰ παρέλευσιν διετίας, καὶ ἀπὸ 25 χιλιάδας λίρας τὰς ἀναβιβάζει εἰς 75 χιλιάδας λίρας. Ἀλλὰ θὰ μοῦ εἴπητε διατὶ ἐπιμένετε εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον; Ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι ἓν περιστατικόν, τοῦ ὁποίου τὸ τέλος μόλις πρὸ ὀλίγου ἔμαθον, μὲ ἔχει συγκινήσει. Μιὰ χήρα εἶχε δύο υἱοὺς φονευθέντας ἐν πολέμῳ. Τῆς ἀπεκόπη ἡ σύνταξις, διότι τῆς ἀπέμεινεν ὁ τρίτος υἱὸς ὁ ὁποῖος, ἐφόσον ἦτο ἔγγαμος καὶ δὲν ἦτο ἄγαμος, ἀπέκλειε τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Κατὰ τὸν νόμον, διὰ νὰ τῆς δοθῇ ἡ σύνταξις ἔπρεπε ν’ ἀποθάνῃ καὶ ὁ τρίτος υἱός. Καὶ ἡ χήρα ἀπέθανε πρὸ ἡμερῶν ἐξ ἀσιτίας! Ἀλλ’ ἐνῶ εἰς τὴν χήραν, ἡ ὁποία ἀπώλεσε τοὺς δύο υἱοὺς ἐν πολέμῳ τὸ κράτος ἀποκόπτει τὴν σύνταξιν, ἐν τούτοις ἔρχεται τὸ γενναιόδωρον κράτος καὶ δίδει καὶ χαρίζει, καθ’ ὃν τρόπον σᾶς παρέστησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἄλλας 50 χιλιάδας λίρας. Κάποιος συνάδελφος μοῦ εἶπε πρὸ ὀλίγου: Τί τὴν θέλετε τὴν ναυτικὴν πολιτικήν. Τί σχέσιν ἔχει αὐτὴ μὲ τὴν σύμβασιν; Ἐάν, κύριοι, δὲν ἔχετε τὴν ἱκανότητα νὰ συλλάβητε ἐν τῷ νῷ τὸν σκοπὸν κάθε ἔργου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσητε τίποτε τὸ θετικόν. Ἀλλὰ δὲν ἐξαπλοῦμαι εἰς ἄλλας συζητήσεις, καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν σύμβασιν. Βλέπω ἐδῶ τὴν ὑπογραφὴν κάποιου ἀνευθύνου. Ἐγένετο μιὰ κωδικοποίησις τῆς συμβάσεως καὶ κάτωθεν αὐτῆς βλέπω τὴν ὑπογραφὴν (ἀναγινώσκει): «Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Νοεμβρίου 1927. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν Μαζαράκης. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν Α. Μανέττας.

§171Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Τυπογραφικὸν λάθος εἶναι. Τὴν ἰδικήν μου ὑπογραφὴν φέρει, ἡ δὲ προγενεστέρα σύμβασις τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Μιαούλη.

§172Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Χαίρω πολύ. Διότι τὴν εὐθύνην τῆς κωδικοποιήσεως τὴν ἔχετε σεῖς.

§173Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Λάθος τυπογραφικὸν εἶναι.

§174Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Δὲν ἔχω ἢ νὰ εἴπω δυὸ —ἢ τρεῖς λέξεις ἀκόμη. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, διὰ νὰ σᾶς δείξῃ κατὰ πόσον ἡ σύμβασις εἶναι ἀσύμφορος, κατέφυγε καὶ εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν πρὸς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία εἴδετε τί λέγει. Αἱ παραγγελίαι αὐξάνουν ἀπὸ 25 εἰς 75 χιλιάδες λίρας. Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 7 θὰ εἶναι κατὰ 20% ἀκριβώτερα τὰ προϊόντα τοῦ ἐργοστασίου. Ὡς ἐκ τούτου δὲν πρόκειται περὶ οἰκονομίας. Σᾶς ἀνέφερεν ἐπίσης ὁ συνάδελφος, καὶ τὸ τονίζω καὶ ἐγὼ ἀκόμη, ὅτι τὰ γενικὰ ἔξοδα ἦσαν 95% ἐπὶ λιρῶν 25 χιλιάδων καὶ τὰ ὁποῖα καὶ ἐπὶ τῶν 75 χιλιάδων λιρῶν θὰ εἶναι περίπου 94%. Τὸ δημόσιον ὀφείλει νὰ πληρώνῃ τοὺς λ)σμοὺς τῆς Ἑταιρίας ἐντὸς 60 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς. Θὰ ἦτο εὐτυχὴς ὁ Ἕλλην ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐντός, καὶ 600 ἀκόμη ἡμερῶν, θὰ ἔβλεπε πληρωνόμενον τὸν λ)σμόν του.

§175Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Τί προτείνετε σεῖς, κύριε συνάδελφε;

§176Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Προτείνω, κύριε συνάδελφε, νὰ μείνῃ ἡ δαπάνη οἵα ἦτο εἰς τὸ παρελθόν, μὲ 25.000 λίρας κατ’ ἔτος. Ἐκεῖνο δέ, τὸ ὁποῖον τονίζω, εἶνε ὅτι δὲν πταίουν αἱ συμβάσεις, καὶ δὲν θέλω νὰ καταλογίσω εὐθύνην ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, διότι ἔχει πολλὰ τὰ ἐλαφρυντικὰ ὑπὲρ ἑαυτοῦ· ἐκεῖ, ὅπου καταλογίζω εὐθύνας, εἶνε ἡ διοίκησις. Πᾶσα σύμβασις διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ θέλει ἀνθρώπους.

§177Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Ἡ αὔξησις τῶν 50.000 λιρῶν δὲν πρέπει νὰ γίνῃ;

§178Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Οὐδὲ λόγος ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ, ὅταν ἔχομεν τὰ θλιβερὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Ἡ σύμβασις αὐτή, ὡς εἶπον, ἔγινε δοκιμαστικῶς ἀπὸ τὸν κύριον Μιαούλην, διὰ νὰ λειτουργήσῃ τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ ἐπὶ πέντε ἔτη.

§179Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Πῶς ἔγινεν ἡ αὔξησις αὐτὴ τῶν 50.000 λιρῶν;

§180Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ὑποθέτω ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὡς ἕλλην, ἐνόμισεν ὅτι προσφέρει ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Κράτος αὐξάνων τὰς δαπάνας, κατὰ τὸ παράδειγμα πασῶν τῶν Βουλῶν, αἱ ὁποῖαι ἀφθόνως χορηγοῦν πάντοτε τὰς πιστώσεις, διὰ τὸν στρατὸν καὶ διὰ τὸν στόλον. Εἶσθε πάντοτε ἕτοιμοι νὰ δώσετε ὄχι 75.000, ἀλλὰ καὶ 175.000 λίρας, ὅταν ὅμως πεισθῆτε ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ θὰ ἐξοδευθοῦν παραγωγικῶς καὶ ἑπομένως πολεμικῶς. Τώρα πολὺ ἀμφιβάλλω ἂν θὰ δεχθῆτε νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις. Ἐγὼ τοὐλάχιστον μετ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, εἶμαι διατεθειμένος νὰ ὑποβάλω πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, μέχρις οὗ προσαγάγει ὁ κ. Ὑπουργὸς νέα στοιχεῖα εἰς τὴν Βουλήν, λαμβάνων ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν καὶ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ τὴν ἀγόρευσιν τὴν ἐμὴν καὶ φέρῃ αὐτὰ εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα χυθῇ πλῆρες φῶς πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, ἂν πρέπει ἡ σύμβασις αὐτὴ νὰ μείνῃ ὡς ἔχει μὲ τὰς 25.000 λίρας ἐτησίως ἢ πρέπῃ νὰ αὐξηθῇ εἰς τὰς 75.000 λίρας ἐτησίως καὶ μὲ ποίας τροποποιήσεις. Συνιστῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ δεχθῇ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Δὲν βλέπω τίποτε ἀπολύτως τὸ ἐπεῖγον. Μετὰ τὰς ἑορτὰς δυνάμεθα ἀξιολογώτατα νὰ συζητήσωμεν ἐκ νέου τὴν σύμβασιν αὐτήν, κατὰ τὸ τέλος τοῦ Ἰανουαρίου, διότι πολὺ φοβοῦμαι ὅτι καὶ ὁ ἴδιος μίαν ἡμέραν θὰ μετανοήσῃ διότι ἐγένετο ἀφορμὴ ἐπιψηφίσεως αὐτῆς τῆς συμβάσεως. (Χειροκροτήματα).

§181ΝΙΚ. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἄλλως πρέπει νὰ σταματήσῃ καὶ ἡ βιομηχανία αὐτὴ τῶν συμβάσεων.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης.

§183Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως, διότι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐξήντλησαν τὸ θέμα. Θὰ θίξω ἓν μόνον σημεῖον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὴν γνώμην ἀποτελεῖ τὴν βάσιν. Ἡ σύμβασις, ὡς ἔχει γίνει, κατορθώνει ὥστε τὰ κατασκευαζόμενα ἀεροπλάνα νὰ εἶναι σχεδὸν ἄχρηστα. Εἰς ὅλον τὸν κόσμον, Κύριοι, ἔχουν καταργηθῇ τὰ ἀεροπλάνα μὲ ξύλινον σκελετόν. Εἰς αὐτὴν τὴν Γαλλίαν κατήργησαν ὅλα τὰ ἀεροπλάνα μὲ ξύλινον περίβλημα, ἡμεῖς δὲ ἐξακολουθοῦμεν νὰ κατασκευάζωμεν ἀεροπλάνα μὲ ξύλινον περίβλημα, διότι τὸ ἐργοστάσιον τοῦ Φαλήρου ἔχει ὡς βάσιν τὴν κατασκευὴν ἀεροπλάνων μὲ ξύλινον περίβλημα.

§184Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔχει καὶ μεταλλικά.

§185Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὡς βάσιν ἔχει τὰ ξύλινα.

§186Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ἔχομεν τὸ δικαίωμα τῆς μονομεροῦς διαλύσεως τῆς συμβάσεως.

§187Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἐζήτησα τὸν λόγον, διὰ νὰ ζητήσω καὶ ἐγὼ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως.

§188Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Δὲν ἀντιλέγω εἰς τὴν ἀναβολήν.

§189Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ ἐπὶ πλέον πρέπει νὰ γίνῃ συνεννόησις μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἄλλον τύπον ἀεροπλάνου ὁ στρατὸς καὶ ἄλλον τύπον ὁ στόλος.

§190Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Αὐτὰ εἶναι ζητήματα καθαρῶς τεχνικά. Δὲν εἶναι ζητήματα συμβάσεως.

§191Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως λάβετε ὅλα αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν καὶ προσπαθήσατε νὰ κάμετε σχετικὰς τροποποιήσεις τῆς συμβάσεως διότι πρέπει τέλος πάντων νὰ λήξῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἀγγλία ἔχει ἑνιαίαν διεύθυνσιν τῆς ἀεροπορίας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς ἀεροπορίαν τοῦ στρατοῦ καὶ ἀεροπορίαν τοῦ Στόλου καὶ νὰ ἐξοδεύῃ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήσις, ἵνα καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἀποφασίσῃ καὶ μεταρρυθμίσῃ τὴν σύμβασιν, εἰς τρόπον ὥστε ὡς βάσις τῆς κατασκευῆς τῶν ἀεροπλάνων, νὰ εἶναι τὸ μεταλλικὸν περίβλημα καὶ ὄχι τὸ ξύλινον. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§193Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶ). Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι στεροῦμαι τῆς εἰδικότητος, μὲ τὴν ὁποίαν εἶναι πεπροικισμένοι οἱ ἀξιότιμοι ἀγορεύσαντες Συνάδελφοι, ὥστε δὲν θὰ δυνηθῶ οὐδὲ νὰ παρακολουθήσω τοὺς κυρίους Συναδέλφους εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ζητημάτων ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως, οὐδὲ νὰ προσκομίσω εἰς τὴν Βουλὴν τεχνικὰς πληροφορίας, δυναμένας νὰ ρυθμίσωσι τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ὀφείλω ἐν πρώτοις νὰ διακηρύξω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἴσως ἐν πλάνῃ διατελοῦν οἱ κύριοι Συνάδελφοι, νομίζοντες ὅτι πρόκειται περὶ συμβάσεως συναφθείσης κατὰ τὸν χρόνον τῆς Δικτατορίας. Ἡ σύμβασις, τῆς ὁποίας τὴν κύρωσιν ζητεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀπὸ τὴν Βουλήν, εἶναι σύμβασις συναφθεῖσα τὴν 27 Δεκεμβρίου 1924. Ἡ σύμβασις αὕτη δὲν εἶχεν εἰσαχθῆ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν, βραδύτερον δὲ ἐκυρώθη διὰ Δικτατορικοῦ Διατάγματος, χρήζοντος κυρώσεως παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἡ σύμβασις αὕτη μὲ τὴν Ἑταιρείαν Blackburn, διὰ τῆς ὁποίας ἐξεχωρήθη ἐπὶ ἐνοικίῳ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ταύτην τὸ ἐν Παλαιῷ Φαλήρῳ ἐργοστάσιον ἀεροπλάνων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἐν ἐφαρμογῇ καὶ ἐκτελεῖται ἔκτοτε. Δὲν εἶναι λοιπόν νέον τι τὸ ὁποῖον ἀνακοινοῦται ἤδη εἰς τὴν Βουλήν.

§194Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Τὸ εἶπον.

§195Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Λέγω τὸ πρᾶγμα δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τυχὸν τὸ ἀγνοοῦν. Λέγω λοιπὸν καὶ τονίζω, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη συνομολογηθεῖσα μὲ τὴν ἑταιρίαν Blackburn διατελεῖ ἐν ἐφαρμογῇ πρὸ δύο καὶ ἡμίσεως ἐτῶν καὶ ἤδη πρόκειται περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς Δικτατορίας, τὸ ὁποῖον ἐκύρωσεν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθε τροποποίησις τῆς συμβάσεως. Τουτέστιν, ἐνῶ ἡ ἀρχικὴ σύμβασις εἶχε συναφθῆ μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας, ἐν τῇ τροποποιηθείσῃ συμβάσει μετέχει ὡς συμβαλλόμενον μέρος καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν εἰς χρῆσιν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς χρησιμοποιουμένων ἀεροπλάνων καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν πασῶν τῶν ἄλλων ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας ἀνελάμβανεν ἡ Ἑταιρεία Blackburn. Καὶ λυποῦμαι, ἀληθῶς, διότι ὁ Συνάδελφός μου ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι παρών, ἵνα παράσχῃ τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις διὰ τὴν μεταρρύθμισιν τῆς συμβάσεως.

§196Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ζητεῖτε ἀναβολήν;

§197Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ὄχι. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως, ἔδωκε τοιαῦτα ἀποτελέσματα ἱκανοποιητικὰ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ κράτους, ὥστε ἐθεωρήθη χρήσιμον τὸ ἐργοστάσιον νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς ἐργασίας του, ἀναλαμβάνον καὶ παραγγελίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ ἐπὶ τούτῳ κατηρτίσθη Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, ἡ ὁποία ἐπεξεργασθεῖσα τὴν παλαιὰν σύμβασιν, ἐπέφερε μεταρρυθμίσεις, ἵνα θεραπεύσῃ καὶ ἄλλας προσθέτους ἀνάγκας. Ἐπὶ τούτοις ἐγένετο μία σύμβασις μὲ τὸν Οἶκον Blackburn καὶ ἡ σύμβασις αὕτη ἐκτελεῖται ἤδη ὡς ἐτροποποιήθη. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὰς ἀντιρρήσεις τοῦ κ. ἐκ Κοζάνης συναδέλφου, εἰς ἃς ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσω. Ἐν πρώτοις ἤκουσα λεγόμενον ὅτι ἐξεχωρήθη εἰς τὴν Ἑταιρίαν περιουσία τοῦ Δημοσίου 200.000 λιρῶν. Ὀφείλω νὰ διασαφηνίσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ παραχωρήσεως περιουσίας τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἁπλῆς ἐνοικιάσεως τοῦ ἐργοστασίου, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρία νὰ πλουτίσῃ καὶ συγκροτήσῃ μὲ τεχνικὰς ἐγκαταστάσεις ἱκανὰς διὰ τὴν κατασκευὴν ἀεροπλάνων. Λοιπὸν ἡ περιουσία αὐτὴ τῶν 200.000 λιρῶν δὲν διαφεύγει ἀπὸ τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ παραμένει εἰς αὐτό, παραχωρηθείσης τῆς χρήσεως μόνης.

§198ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Φθειρομένη ἐτησίως.

§199Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ναί. Φθειρομένη ὅσον φθείρονται τὰ χρησιμοποιούμενα πράγματα. Ἄρα δὲν πρόκειται περὶ περιουσίας τοῦ δημοσίου, ἥτις παραχωρεῖται, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐνοικιάσεως. Ὁ κ. Συνάδελφος ἐκ Σπετσῶν ὡμίλησε περὶ δαπανῶν ἀεροπλάνων καὶ ἔκαμε σύγκρισιν ἀριθμῶν. Παρηκολούθησα τὸν κ. συνάδελφον καὶ τῷ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἶναι ἀπὸ τὰς μικροδιορθώσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς ἴδια ἐργοστάσια. Τὸ δὲ Τατόϊον εἶναι σταθμὸς ἀεροπλάνων μετ’ ἀεροδρομίου, καὶ δὲν εἶναι Ἐργοστάσιον. Ἐὰν ἐγένοντο ἐπισκευαί, αἱ ἐπισκευαὶ αὗται εἶναι ἐκ τῶν προχείρως γενομένων καὶ δὲν εἶναι μεγάλης ἐκτάσεως. Ὁ κ. συνάδελφος μέμφεται τὴν σύμβασιν, ὅτι προνοεῖ περὶ ἐξαγορᾶς τῶν μηχανημάτων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ἴσως δὲ ἡ ἄποψις αὕτη θὰ ἔπρεπε νὰ ὁδηγήσῃ τὸν κ. Συνάδελφον εἰς ἄλλο θέμα, διότι ἐν ἄρθρῳ 3 τῆς συμβάσεως δύναται ὁ κ. Συνάδελφος νὰ ἴδῃ, ὅτι πᾶσα δαπάνη τῆς Ἑταιρίας διὰ τὰ μηχανήματα (ἀναγινώσκει) «ἢ ἐγκαταστάσεις πρὸς βελτίωσιν, ἐπαύξησιν καὶ ἐφοδιασμὸν τοῦ Ἐργοστασίου, θὰ πληρωθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, κατόπιν ἐκπτώσεως 10% διὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη τῆς χρήσεως, 15% διὰ τὸ τέταρτον ἔτος καὶ 20% διὰ τὸ πέμπτον ἔτος.» Ἤτοι, ἀδιαφόρως τοῦ χρόνου τῆς προμηθείας τῶν μηχανημάτων τῶν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας εἰσκομιζομένων, θὰ γίνωσι κατὰ τὴν ἐξαγοράν των αἱ ἀνωτέρω ἐκπτώσεις ἐκ τῆς ἀξίας τῆς προμηθείας αὐτῶν, εἰς τρόπον ὥστε οὐδὲν νὰ ζημιωθῇ τὸ Κράτος. Ἐρωτῶ λοιπόν: τί προκύπτει ἐντεῦθεν; Προμηθεύεται ἡ Ἑταιρία μηχανήματα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἵνα λειτουργῇ τὸ ἐργοστάσιον μέχρι παραγωγῆς τόσων ἀεροπλάνων, ὅσα ἔχει ἀνάγκην τὸ κράτος, ὡς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, νὰ προμηθεύεται καὶ μὴ ὑπαρχούσης τῆς συμβάσεως, ἐξ Ἀγγλίας ἢ Γαλλίας ἢ ἐξ οἱουδήποτε ἄλλου μέρους. Πάντως ὅθεν ἡ Ἑταιρία, ἵνα καταστήσῃ τὸ ἐργοστάσιον ἐπαρκὲς διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἀναγκαίων ἀεροπλάνων, θὰ φέρῃ ἔξωθεν μηχανήματα, τὰ ὁποῖα, εἴτε κατὰ τὴν λῆξιν τῆς πενταετίας τῆς συμβάσεως, εἴτε καὶ πρὸ τῆς λήξεως αὐτῆς, τὸ δημόσιον θὰ ἐξαγοράζῃ. Δὲν βλέπω λοιπὸν νὰ ἔχῃ τι τὸ ἀξιόμεμπτον ἡ διάταξις αὐτή· τοὐναντίον μάλιστα δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3 τῆς συμβάσεως πάντως ἐξασφαλίζεται τὸ Κράτος. Ἐπίσης δὲ ἐξασφαλίζεται ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἀναγκαιοῦντος ἀριθμοῦ ἀεροπλάνων, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τῆς συμβάσεως, (Ἀναγινώσκει). «Ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ κατασκευάσῃ τοὐλάχιστον πέντε ἀεροπλάνα ἐντὸς τριῶν μηνῶν, ἀφ’ ἧς θέλει ἀρχίσει συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 6, ἡ πενταετὴς περίοδος τῆς συμβάσεως. Ἔκτοτε δὲ τοὐλάχιστον πέντε κατὰ μῆνα διὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ὀκτὼ διὰ τὸ δεύτερον, καὶ δώδεκα κατὰ μῆνα διὰ τὸ τρίτον καὶ τὰ ἑπόμενα ἔτη, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅπως τὸ Δημόσιον δίδει ἐντολὰς κατασκευῆς ἀναλόγως πρὸς τὴν ἄνω κατασκευήν.» Προσδιορίζεται ἄρα ἐντεῦθεν ἡ δυναμικότης τοῦ Ἐργοστασίου, ἱκανὴ νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ πάσας τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Καὶ τὴν περὶ τούτου εὐθύνην ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρεία. Ταῦτα δύνανται νὰ πείσουν τὴν Βουλὴν ὅτι πρόκειται περὶ κατασκευῆς ἀεροπλάνων πλειόνων τῶν 25, καὶ ἐννοεῖτε ἐντεῦθεν εἰς ποίας ὑποχρεώσεις ὑποβάλλεται ἡ Ἑταιρεία διὰ νὰ καταστήσῃ τὸ ἐργοστάσιον ἱκανὸν νὰ παραγάγῃ ὁλόκληρον τὸν ἀριθμὸν ἀεροπλάνων, τὰ ὁποῖα θὰ παραγγέλλωνται εἰς αὐτήν, εἴτε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, εἴτε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅταν δὲ ἔχωμεν μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία φέρει τὴν ὑπογραφὴν τῆς Ἑταιρίας, καὶ δι’ αὐτῆς ἀναλαμβάνει 9 ἔτη τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς κατασκευὴν τοῦ ὁρισθέντος ὡς εἶπον ἀριθμοῦ ἀεροπλάνων, δὲν ὑποχρεούμεθα νὰ ἠξεύρωμεν τί ἐλέχθη εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τί διαλαμβάνουν τὰ πρακτικὰ αὐτῆς.

§200Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ναί, ἀλλὰ δηλώνει ἐπισήμως τὸ ἐργοστάσιον, ὡς ἐμφαίνεται ἀπὸ τὸ πρακτικὸν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι δὲν δύναται νὰ κατασκευάσῃ περισσότερα ἀπὸ 50 ἀεροπλάνα κατ’ ἔτος.

§201Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ἀντὶ νὰ ἐπικαλεῖσθε τὰ πρακτικὰ τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, δύνασθε νὰ βασίζεσθε εἰς τὸν σχετικὸν ὅρον τῆς συμβάσεως καὶ εἰς τὴν κύρωσιν τὴν ὁποίαν ἐνέχει αὐτὴ αὕτη ἡ σύμβασις.

§202Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ποινικὴν ῥήτραν δὲν ἔχετε. Ἐγγυήσεις δὲν ἔχετε. Πῶς θέλετε νὰ ἐξασφαλισθῶμεν. Παραδέχεσθε τὴν ποινικὴν ῥήτραν ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ;

§203Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ὄχι.

§204Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀλλὰ τότε πῶς πρέπει νὰ γίνῃ;

§205Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Κύριοι, τὸ ἄρθρον 12 τῆς συμβάσεως τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει μίαν πρόσθετον ὑποχρέωσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει) «Αἱ ἐκτελούμεναι ἐν τῷ ἐργοστασίῳ παραγγελίαι δύνανται νὰ ᾖναι ἢ κατασκευαὶ ἢ ἐπισκευαὶ ἀεροπλάνων, κινητήρων καὶ ἀνταλλακτικῶν αὐτῶν ἢ οἱαδήποτε ἄλλη ἐργασία, δυναμένη νὰ ἐκτελεσθῇ διὰ τῶν μέσων τοῦ Ἐργοστασίου, ἐπὶ παραδείγματι ἐπισκευαὶ αὐτοκινήτων, βενζινακάτων, βενζινομηχανῶν, ἐπίπλων, βενζιναρότρων κλπ.» Αἱ δημόσιαι δὲ ὑπηρεσίαι, καὶ δὴ αἱ στρατιωτικαί, ἔχουν ἀνάγκην πολλῶν ἄλλων πραγμάτων πλὴν τῶν ἀεροπλάνων, ὡς εἶναι ἡ ἐπισκευὴ αὐτοκινήτων, βενζινακάτων καὶ λοιπῶν. Ἐφόσον λοιπὸν τὸ ἐργοστάσιον ἐν Παλαιῷ Φαλήρῳ δύνανται νὰ κατασκευάζῃ τοιαῦτα εἴδη, θὰ ἦτο ἄσκοπος ἐνέργεια νὰ παραγγέλλωνται ἀλλοῦ τὰ διάφορα ἀναγκαιοῦντα εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας ἀντικείμενα. Ὑπάρχει μία αἰτίασις ἀκόμη, ἡ αἰτίασις ὅτι δὲν ἐκυρώθησαν δεόντως αἱ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ἡ σύμβασις εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Βεβαίως, ἀνάλογος ποινικὴ ρήτρα εἰς βάρος τῆς Ἑταιρείας, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ὑπερτάτη πασῶν τῶν κυρώσεων εἶναι ὁ ἐν ἄρθρῳ 8 τῆς συμβάσεως ὅρος κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ δημόσιον δικαιοῦται ὁποτεδήποτε νὰ λύσῃ τὴν σύμβασιν. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ κύρωσις, τὴν ὁποίαν διαλαμβάνει ἡ σύμβασις ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὸ Κράτος ἀπέναντι τῆς Ἑταιρίας, διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της. Ὁ ὅρος οὗτος εἶναι ὅπλον πολὺ πλέον τελεσφόρον εἰς χεῖρας τοῦ Κράτους, διὰ πᾶσαν παράβασιν τῶν συμπεφωνημένων ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρίας, ἀπὸ πᾶσαν ποινικὴν ρήτραν περὶ χρηματικῶν καταβολῶν, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι ἀνεπαρκεῖς διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. συνάδελφος νομίζῃ ὅτι παραμένουν ἄρθρα τινὰ τῆς συμβάσεως, τὰ ὁποῖα χρήζουν τροποποποιήσεως, ἐγὼ προθύμως θὰ ἔστεργον νὰ παράσχω τὴν συνδρομήν μου διὰ πᾶσαν δυνατὴν τροποποίησιν, εἶμαι δὲ πρόθυμος νὰ προσκομίσω εἰς τὴν Βουλὴν πᾶσαν πληροφορίαν καὶ πᾶν στοιχεῖον ἀναγκαῖον. Ἀπορῶ μάλιστα μὲ τὸν κ. ἐκ Σπετσῶν συνάδελφον ποῦ δὲν εἶχε τὴν καλωσύνην μέχρι τῆς ὥρας αὐτῆς νὰ μοῦ εἴπῃ ποῖαι περίπου εἶναι αἱ σκέψεις του ἐν σχέσει μὲ τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία θὰ ἤρχετο μίαν ἡμέραν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συνομιλίας μας μὲ ἄφηνε νὰ πιστεύω ὅτι δὲν ἐζήτει ἄλλας τροποποιήσεις τῆς συμβάσεως ἐκτὸς τῶν ὅσων ὑπεστήριξεν ὡς εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ αἵτινες πᾶσαι ἐγένετο δεκταί, ἐνῷ θὰ ὤφειλε νὰ μοῦ ὑποδείξῃ τὰ τρωτὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα κατ’ αὐτὸν παρουσίαζεν ἡ σύμβασις, ἵνα μεριμνήσω καὶ εἰσαγάγω τὰς σχετικὰς τροποποιήσεις εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ συνεννόησιν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν. Ὁ κ. ἐκ Κοζάνης Συνάδελφος εἶναι ὑπὲρ τῆς παλαιᾶς συμβάσεως, ἀποκρούει δὲ τὴν νέαν, ἀλλ’ οὐσιαστικῶς, νομίζω, οὐδεμίαν διαφορὰν δύναται ν’ ἀνεύρῃ, οὐδὲ ἡ Βουλὴ θὰ δυνηθῇ ν’ ἀνεύρῃ τοιαύτην, μεταξὺ τῶν δύο συμβάσεων, διότι ἂν ἀνατρέξῃ κανεὶς εἰς τοὺς ὁρισμοὺς τῆς παλαιᾶς συμβάσεως, θὰ ἴδῃ, ὅτι εἶναι ἀκριβῶς οἱ αὐτοί. Ταῦτα λέγω διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ἄνευ τῆς ἀναγκαίας ἐπεξεργασίας, εἰσάγω τὴν σύμβασιν αὐτὴν διὰ νὰ ἐπιτύχω τὴν ἐπιψήφισίν της ἐξ ὑφαρπαγῆς. Ἡ σύμβασις αὕτη, ὡς εἶπον, ἐβελτιώθη ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ δημοσίου διὰ τῶν γενομένων τροποποιήσεων τῆς ἀρχικῆς. Πρέπει δὲ κατὰ τὴν γνώμην μου νὰ ψηφισθῇ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Συνάδελφον ἐκ Σπετσῶν, νὰ διατυπώσῃ καλῶς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, ἐφ’ ὧν ἔχει ἀνάγκην μερικῶν πληροφοριῶν καὶ προθύμως θὰ δυνηθῶ αὔριον ἢ μεθαύριον νὰ προσκομίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ στοιχεῖα. (Χειροκροτήματα).

§206Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι κακῶς μὲ ἐμέμφθητε, ὅτι δὲν ἤθελον νὰ σᾶς διατυπώσω τὰς ἀντιρρήσεις μου ἐπὶ τῆς συμβάσεως, διότι καὶ ἐγὼ ἠγνόουν τὴν τροποποίησιν αὐτὴν τῆς συμβάσεως καὶ μόλις προχθὲς τὸ βράδυ ἔλαβον γνῶσιν αὐτῆς.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6 ἀνεβλήθη.

§208Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν μόνον καὶ μόνον, διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θέλει νὰ ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδιά του, ὄχι ὅμως νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, συζητοῦντες ἄλλα.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ.

§210Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ θόρυβος ὁ ὁποῖος ἐπροξενήθη εἰς τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως, ὀφείλεται εἰς ταπεινωτικὰς ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι διέφυγον ἀπὸ τὰ ὑπουργικὰ χείλη ἐναντίον ἀνωτάτου ἐκπαιδευτικοῦ ὑπαλλήλου. Θὰ ἦτο, λοιπόν, ὀρθὸν νὰ ἐδίδετο μία ἐξήγησις πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων.

§211Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἀνεξαρτήτως τῆς ἐκτιμήσεως τήν ὁποίαν ἔχομεν πρὸς τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἠδικήθη, ὄχι μόνον χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ, ἀλλὰ χάριν αὐτοῦ τοῦ Σώματος πρέπει νὰ δοθῇ κάποια ἐξήγησις.

§212Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Μὴ θέλετε νὰ εἴπωμεν περισσότερα. Ρήτωρ ὁμιλῶν εἰς τὸν «Παρνασσόν», ἀνέγνωσε περικοπὰς ἐκ τοῦ λόγου τοῦ Μπαχαβιώλου, ὁμιλοῦντος κατὰ τῆς ἐκκλησίας.

§213Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ψεύδη καὶ συκοφαντίαι.

§214Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Εἶναι καλὸς ὑπάλληλος.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡσυχία. Ὑπεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς καὶ ζητεῖται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἀναβάλλεται κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν ἡ συζήτησις καὶ θὰ συνεχισθῇ εἰς τὴν προσεχῆ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον εἰς τὰς 5 μ. μ. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 1 καὶ 15′)