1927.02.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30

Πέμπτη 10 Φεβρουαρίου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Σύνδεσμος ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Κερκύρας διαμαρτύρεται διὰ τὰς μελετωμένας μεταρρυθμίσεις ἢ ἀκυρώσεις ἐφεδρικῶν νομοθετημάτων. — Διάφορα ἐργατικά, σιδηροδρομικὰ καὶ καπνεργατικὰ Σωματεῖα διαμαρτύρονται διὰ τοὺς καταδικασθέντας σιδηροδρομικοὺς ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου Λαρίσσης. — Διάφοροι γεωργικοὶ καὶ ἀμπελουργικοὶ Συνεταιρισμοί, καθὼς καὶ οἱ πρόεδροι συνεταιρισμῶν Μακεδονίας ζητοῦσι τὴν δασμολογικὴν προστασίαν τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης καὶ τὴν καθιέρωσιν ἑνιαίου ἄρτου. — Ὁ προϊστάμενος τῶν ἐνοριακῶν τμημάτων καὶ τὰ κέντρα ἰδιοκτητῶν Πειραιῶς ὑποβάλλουσι ψήφισμα περὶ συνταγματικῆς κατοχυρώσεως τῆς ἰδιοκτησίας. — Αἱ Γενικαὶ Συνελεύσεις τῶν καπνεργατῶν Λαρίσσης, Ξάνθης, Πύργου καὶ Ἡρακλείου διαμαρτύρονται διὰ τὴν παρατεινομένην ἀνεργίαν ἕνεκα ἀντικαπνικοῦ νόμου, ζητοῦσι δὲ τὴν ἄμεσον προστασίαν αὐτῶν. — Οἱ καπνεργάται Καβάλλας διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν συγκεντρώσεως τῶν ἐργατῶν ἐν ὑπαίθρῳ πρὸς ὑποστήριξιν ἐργατικῶν αἰτημάτων. — Οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων Παληουρίου καὶ Ἁγίας Παρασκευῆς Χαλκιδικῆς διαμαρτύρονται διὰ τὸν ἀπὸ θαλάσσης ἀποκλεισμόν των, ἐλλείψει συγκοινωνίας καὶ παρακαλοῦν νὰ ληφθῇ καὶ δι’ αὐτοὺς ἡ δέουσα περὶ τούτου μέριμνα. — Ὁ Κτηματικὸς Σύλλογος Πύργου ἀποδοκιμάζει ἀντεργατικὰ κινήματα αὐτοκινητιστῶν καὶ τάσσεται παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς πάταξιν τῆς ἀναρχίας. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Παλαιοχωρίου καὶ ὁ δήμαρχος Πλωμαρίου διερμηνεύοντες εὐχαριστίας κατοίκων παρακαλοῦν ὅπως ἐγκριθῇ τὸ ψήφισμα περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ Πρωτοδικείου Μυτιλήνης εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἀποστράτων ὁπλιτῶν Στρατοῦ ξηρᾶς καὶ Χωροφυλακῆς ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀπονομῆς μερίσματος ἀνθυπολοχαγοῦ εἰς ὑπαξιωματικοὺς ἀποστρατευθέντας μὲ σύνταξιν ἀνθυπολοχαγοῦ. — Οἱ στρατευθέντες φοιτηταὶ τῆς κλάσεως 1924–1925 α ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα περὶ χορηγήσεως τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν τμηματικῶν ἐξετάσεων καὶ ἀναδρομικῆς ἐγγραφῆς φοιτητῶν καὶ εἰς τοὺς στρατευθέντας φοιτητὰς τῆς κλάσεως 1924–1925 α. — Ὁ Σύλλογος τῶν ἀστέγων «Ἐλπὶς» ἐν Ἀγρινίῳ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν διανομὴν τῶν οἰκοπέδων δωρεᾶς Δ. Σταΐκου εἰς τὰ ἄπορα μέλη των. — Οἱ δημοδιδάσκαλοι Πατρῶν ζητοῦν χάριν ἀρτιωτέρας μορφώσεως ὅπως τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι διάταξις περιλαμβάνουσα τὴν φοίτησιν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἑξαετῆ καὶ ὑποχρεωτικήν. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν θυγατέρων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ διαμαρτύρονται ἐπὶ μελετωμένῃ περικοπῇ τῶν συντάξεών των κλπ. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ὀπωροεμπόρων καὶ ὀπωροπωλῶν Θεσσαλονίκης ὑποβάλλει ὑπόμνημα ὅπως νομοθετικῶς ἀκυρωθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς πρωτοβαθμίου Ἐπιτροπῆς περὶ φορολογικῆς κατατάξεως αὐτῶν. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Γρητσιάνης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπόσπασιν τοῦ Εἰρηνοδικείου Ζίχνης εἰς τὸ νεοσύστατον Εἰρηνοδικεῖον Προσωτσάνης. — Ἡ Λαϊκὴ Ἐπιτροπὴ Μεσολογγίου παρακαλεῖ τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ταφὴν τῆς σοροῦ τοῦ ἀειμνήστου Βασιλέως Κωνσταντίνου. — Οἱ πρόεδροι τῶν Συλλόγων ἰδιοκτητῶν Μυτιλήνης, Κρήτης, Πύργου, Ναυπλίου, Ἁλμυροῦ, Τριπόλεως, Σπάρτης, Καρδίτσης, Πατρῶν καὶ ἄλλων ἐπαρχιῶν διαμαρτύρονται κατὰ καταβαλλομένων ἐνεργειῶν πρὸς παράτασιν Ἐνοικιοστασίου καὶ ζητοῦν προστασίαν ἰδιοκτησίας. — Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Πύργου διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην αὔξησιν τῶν ἐνοικίων καὶ τὴν ἄρσιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου. — Οἱ ὑπηρέται τῶν δημοτικῶν σχολείων Ἰωαννίνων ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ των. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐν τιμητικῇ ἀποστρατείᾳ, συνεπείᾳ τραυμάτων πολέμου, ἀξιωματικῶν τίθεται παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς διατήρησιν τῆς τάξεως καὶ ἀντιμετώπισιν πάσης ἀπεργίας. — Οἱ γονεῖς καὶ κηδεμόνες μαθητῶν τοῦ ἡμιγυμνασίου Κιλκὶς ζητοῦν τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ τοῦ βιβλιοσήμου. — Ὁ Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Α. Μπακάλμπασης ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων (τυπικά): α) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ἰανουαρίου 1921 Ν. Διατάγματος περὶ τρόπου πληρωμῆς πωληθέντων ἢ πωληθησομένων κτημάτων τοῦ Δημοσίου εἰς πρόσφυγας» καὶ β) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ἰανουαρίου 1927 Ν. Διατάγματος περὶ συστάσεως γραφείων πληροφοριῶν διὰ τοὺς πρόσφυγας καὶ προσλήψεως ὑπαλλήλων διὰ τὴν λειτουργίαν αὐτῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Κυβετὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μυλωνᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ γαλακτοκομικῆς σχολῆς Ἰωαννίνων». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως διὰ τὴν σύμβασιν Πάουερ–Ἄντ–Τράξιον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§3Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ τῶν ἀγορεύσεων δύο τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου γνωρίζει ἤδη ἡ Βουλὴ τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν συναφῶν πρὸς τὴν σύμβασιν, περὶ παροχῆς ἠλεκτρισμοῦ καὶ περὶ μεταφορῶν, ζητημάτων. Ὡς συμπέρασμα τῶν ἀνακοινώσεων ἐκείνων ὑπομιμνήσκω ὑμῖν, κύριοι βουλευταί, ὅτι καθῆκον ἡμῶν θεωροῦμεν νὰ ἀποτρέψωμεν ἐπιμελῶς πάντα κίνδυνον ἀμφισβητήσεως τῆς καλῆς πίστεως τοῦ Κράτους ἢ μειώσεως ἐκ δυσμενῶν ἐντυπώσεων τοῦ πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἁρμόζοντος σεβασμοῦ. Ἀλλὰ λεπτομερὴς ἐξέτασις τῆς συμβάσεως ταύτης, συναφθείσης ὑπὸ ὅλως ἰδιαιτέρας συνθήκας καὶ ἧς τὸ ἔγκυρον ἀνεγνώρισε δι’ ἀνακοινώσεως πρὸς τὸν Πρεσβευτὴν τῆς Ἀγγλίας καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀπέδειξεν ἡμῖν ὅτι περιεῖχε καὶ ὅρους τινάς, ἐφ’ ὧν ἀλλοῖαι θὰ ἦσαν αἱ ἡμέτεραι ἀντιλήψεις. Οὐδεμία ὅμως ἀμφιβολία ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐπιδιώξει, μὴ θιγομένου τοῦ κύρους τῆς συμβάσεως, πᾶσαν δυνατὴν βελτίωσιν τῶν ὅρων καὶ ἔχει βασίμους ἐλπίδας ὅτι αἱ προσπάθειαι αὐτῆς δὲν θὰ ἀποβῶσιν ἐπὶ ματαίῳ. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι μόνη ἡ κραταίωσις παρὰ τοῖς ἐνδιαφερομένοις τῆς πεποιθήσεως ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ σεβασθῇ τὴν σύμβασιν, θέλει ὑποβοηθήσει αὐτὴν εἰς τὸ ἔργον της. Διὰ τοῦτο παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ἵνα, εὐαρεστουμένη, θέση ὁριστικὸν τέρμα εἰς τὸ ζήτημα, χωρὶς νὰ ἀναμείνῃ τὰ ἀποτελέσματα τῶν διαβημάτων ἡμῶν. Οἱονδήποτε ὅμως καὶ ἂν ᾖ τοῦτο, ἐλπίζομεν ὅτι ἡ Βουλή, ὑπ’ ὄψιν ἔχουσα τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος, δὲν θὰ ἐδίσταζε νὰ στέρξῃ ἐν ἀνάγκῃ ἥσσονος σημασίας θυσίας, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐξυπηρετοῦνται ὕψιστα μὲν ἠθικά, ἀσυγκρίτῳ δὲ τῷ λόγῳ μείζονα ἄλλα ὑλικὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Οὕτω πράττουσα ἡ Βουλή θὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἐν τῇ Ἀρχῇ παραμονὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν πραγμάτωσιν τοῦ προγράμματος, ὅπερ ἐνέκρινε διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς κατὰ τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον. Μετὰ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς θὰ ποιήσηται ἀνακοινώσεις τινὰς σχετικῶς πρὸς τὴν σύμβασιν. (Χειροκροτήματα).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον. (Διαμαρτυρίαι πολλῶν βουλευτῶν, λεγόντων ὅτι ὁ κ. Βοζίκης ἔχει ὁμιλήσει ἐπ’ αὐτοῦ).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βοζίκης ἐζήτησε τὸν λόγον. Πρὸ μιᾶς ὥρας ἦλθεν εἰς τὸ γραφεῖον καὶ ἐνεγράφη ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. (Διαμαρτυρίαι).

§6Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει ἡ συναφὴς πρὸς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως πρότασις.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὑπεβλήθη ἡ ἑξῆς πρότασις ὑπὸ τῶν κ. κ. Μ. Παπαγεωργίου, Γ. Φικιώρη, Γ. Ἐξηντάρη, Α. Γρηγοριάδη, Γ. Σακαλῆ, Ν. Μαμούνη κλπ. (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ θεωροῦσα ἱκανοποιητικὰς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐκφράζει πρὸς αὐτὴν τὴν ἐμπιστοσύνην της καὶ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν».

§8Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, δὲν ἀρνοῦμαι ἐγὼ νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον. Ὁ κ. Χ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§10Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως καὶ ὄχι ἐπὶ τῶν δηλώσεων.

§11Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς πρώτης ἐπερωτήσεως. Καὶ διὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως καὶ διὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν δηλώσεων.

§12Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι κ. Πρόεδρε. Ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμόν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλετε; Τί ζητεῖτε;

§14Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον πρῶτος μετὰ τὴν ἐγγραφὴν τῶν δύο ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτῶν ἐπὶ τῆς πρώτης ἐπερωτήσεως καὶ ἀξιῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ κ. Βοζίκης πρὸ μιᾶς ὥρας ἦλθεν εἰς τὸ γραφεῖον καὶ μοὶ ἐζήτησε τὸν λόγον.

§16Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ, κ. Πρόεδρε....

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλως τε εἶναι πρῶτος ἐγγεγραμμένος.

§18Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμόν. Ὁ κ. Βοζίκης θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῶν δηλώσεων καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐξακολουθεῖ ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως καὶ ὄχι ἐπὶ τῶν δηλώσεων.

§20Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. Πρόεδρε, νὰ παρελαύνῃ πρὸ τοῦ βήματος διαρκῶς ὁ κ. Βοζίκης λαμβάνων τὸν λόγον διὰ τρίτην φοράν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ σειρὰ τῶν ἐγγραφέντων. Ἐπὶ τρεῖς συνεδριάσεις ἔρχονται διαρκῶς τὰ ἴδια πρόσωπα. Εἶναι καὶ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι. Πρέπει νὰ τηρηθῇ ἡ σειρὰ τῶν ἐγγεγραμμένων.

§21Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε τὸν λόγον, ὁμιλῶν διαρκῶς ὁ κ. Βοζίκης.

§22Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ εἴπω δύο λέξεις.

§23Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ μάθωμεν ἂν ὑπάρχῃ Κανονισμός.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένος ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐξηντλήθη ὁ κατάλογος τῶν ἐγγεγραμμένων;

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§27Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως ὅτι ἡ συζήτησις θὰ συνεχισθῇ ἐπὶ τῆς ἀρχικῆς ἐπερωτήσεως. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐγένοντο ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως. Εἶναι ἐπίσης ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸν λόγον οἱοσδήποτε τῶν κ. κ. βουλευτῶν εἶναι ἐγγεγραμμένος κατὰ σειρὰν τῆς ἐπερωτήσεως. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα ἐπὶ τούτου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προκύπτει εἶναι ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς διεβεβαίωσεν ὅτι πρῶτος κατὰ σειρὰν ἐγγεγραμμένος εἶναι ὁ κ. Βοζίκης καὶ ἡ διαβεβαίωσις αὕτη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἂς ἀφεθῇ νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. βουλευτής.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ δώσω ἐξηγήσεις. Ὁ κ. Βοζίκης ἔλαβε τὸν λόγον, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τότε κατὰ πρότασιν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις εἰς δύο μέρη. Εἰς τὸ πρῶτον μέρος ἀπεφάσισε νὰ ἐξετάσῃ τὴν νομιμότητα καὶ δι’ αὐτὸ ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας καὶ ἐπ’ αὐτῆς ὡμίλησεν ὁ κ. Ράλλης καὶ ἀπήντησεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός. Παραμένει ἑπομένως ὁ κατάλογος ὅπως ἦτο κατὰ σειράν.

§29Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Παραβιάζεται ὁ Κανονισμός.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ Κανονισμός.

§31Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τὸν κ. Βοζίκην.

§32Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶμαι ὁ ἐπερωτήσας, κύριοι βουλευταὶ καὶ ἀφήσατέ με νὰ ὁμιλήσω. Εἶμαι ὁ ἐπερωτήσας κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν πρώτην, ἔλαβον τὸν λόγον πρῶτος, ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ νομικοῦ μέρους τῆς ὑποθέσεως καὶ ἐδήλωσα περαίνων τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς ἀγορεύσεώς μου, ὅτι διακόπτω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν ἀγόρευσίν μου, διότε ἐτελείωσε τὸ νομικὸν μέρος καὶ θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας. Τότε ἐστράφην πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν ὅπως μὲ ἐγγράψῃ πρῶτον καὶ σήμερον ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§34Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἄν φοβοῦνται οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὅτι θὰ τοὺς πάρουν τὰς ἰδέας των, τοὺς διαβεβαιῶ ὅτι θὰ ὁμιλήσω ἀσχέτως πρὸς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως καὶ ὑπόσχομαι ὅτι ἐξακολουθῶν τὴν ἀγόρευσίν μου θὰ τελειώσω πολὺ γρήγορα. Ἐλέχθη, κύριοι, ὅτι ἔδει νὰ διαιρεθῇ ἡ συζήτησις εἰς συζήτησιν περὶ τοῦ νομικοῦ μέρους τῆς συμβάσεως καὶ εἰς συζήτησιν ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐδέχθη τὴν διαίρεσιν ταύτην. Συνοψίζων τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα ὡς πρόλογον τῆς ἀγορεύσεώς μου λέγω ταῦτα. Ἄν ἡ σύμβασις συνήφθη κατ’ ἐξουσιοδότησιν τῆς Βουλῆς, ἂν ἡ σύμβασις συνήφθη ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐξουσιοδοτήσεως, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη οὐδεμιᾶς κυρώσεως. Ἄν συνήφθη καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ὁρίων τῆς ἐξουσιοδοτήσεως, εἶχεν ἀνάγκην κυρώσεως διὰ νόμου. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο περιεστράφη ἡ συζήτησις, προεβλήθη δὲ ὁ ἑξῆς ἰσχυρισμός, ὅτι νόμῳ ἐκυρώθη ἡ σύμβασις, διότι ἐδημοσιεύθη τὸ Ν. Διάταγμα τῆς 17ης Ὀκτωβρίου 1925, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἰσχὺν νόμου καὶ ἐπεκύρωσε τὴν σύμβασιν καὶ συνεπῶς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι πᾶσα περαιτέρω συζήτησις εἶναι περιττή. Ἡμεῖς ἔχομεν σύμβασιν διὰ νόμου κυρωθεῖσαν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης του ὅτι πρόκειται περὶ συμβάσεως νόμῳ κεκυρωμένης. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἀνέφερεν ὅτι τὸ Ν. Διάταγμα ἐξεδόθη ὑπὸ τοῦ δικτάτορος, τοιοῦτος δὲ ἦτο ὁ Πάγκαλος, ὅστις εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἐκδίδῃ τοιαῦτα Διατάγματα. Τί εἶναι ὁ δικτάτωρ, κύριοι καὶ ποία ἡ ἐξουσία ἑνὸς δικτάτορος; Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει νόμος τις καθορίζων τὴν ἐξουσίαν τοῦ δικτάτορος, οὔτε ἡ ἐπιστήμη ἠδυνήθη νὰ καθορίσῃ αὐτήν. Ὁ δικτάτωρ καταλαμβάνων τὴν ἐξουσίαν, ἐνεργεῖ κατὰ τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του καὶ τὴν θέλησιν τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς δυνάμεώς του· διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ δύναμιν πολὺ μεγάλην καὶ νὰ μὴ θέλῃ νὰ κάμῃ χρῆσιν. Ὁ Μουσσολίνι εἰς τὴν Ἰταλίαν διετήρησε τὴν Βασιλείαν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ νομοθετῶν ἔμεινεν αὐτὸς δικτάτωρ. Ἦλθεν ὁ δικτάτωρ, ὁ περὶ οὗ πρόκειται. Πρέπει νὰ ἴδωμεν ποίους περιορισμοὺς ἔθεσεν αὐτὸς εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ πῶς ἠννόησε νὰ ἐξασκήσῃ τὴν δικτατορικὴν ἐξουσίαν, διότι εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐξετάσωμεν τίνα σκοπὸν εἶχεν ἐκδίδων τὸ Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν. Εἶχε σκοπὸν νομοθετικὸν καὶ ᾐσθάνετο ἐν ἑαυτῷ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν; Ἤθελε νὰ τὴν ἔχῃ συγκεντρωμένην ἢ πρόκειται περὶ ἄλλου τινός; Ἀνέφερεν, ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς καὶ ἀπέδειξεν, ὅτι ὁ Πάγκαλος ἦτο δικτάτωρ. Νομίζω ὅτι οὐδεὶς τὸ ἀμφισβητεῖ τοῦτο. Ἀλλὰ τίνος φύσεως δικτάτωρ ἦτο; Ἀλλὰ ποίους περιορισμοὺς εἶχε θέσει εἰς ἑαυτὸν διὰ τὴν ἄσκησιν τῶν διαφόρων ἐξουσιῶν; Ἀλλὰ πρὸ τούτου πρέπει νὰ ὁρίσω καὶ ἓν ἄλλο· ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ δικτάτωρ νὰ συγκεντρώνῃ διαφόρους ἰδιότητας, ἑκάστην δὲ πρᾶξίν του εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ τὴν κρίνωμεν ἀναλόγως πρὸς τὴν ἰδιότητα τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεται διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἐνῷ ὁ δικτάτωρ εἶναι Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ Ὑπουργός, ἐν τούτοις δύναται νὰ εἶναι καὶ δικτάτωρ. Ἄν ὡς Ὑπουργὸς ἐνεργήσῃ μίαν πρᾶξιν ὑπουργικήν, διορίσῃ ἕνα ὑπάλληλον, δὲν ἀσκεῖ δικτατορίαν, διότι τότε ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι διὰ νὰ παυθῇ ὁ ὑπάλληλος ἐφεξῆς χρειάζεται νόμος. Ἄν συνεπῶς συνάψῃ μίαν οἱανδήποτε συμφωνίαν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἁρμοδιότητός του, δὲν πράττει πρᾶξιν δικτατορικήν, εἴτε νομοθετικήν, πράττει μίαν πρᾶξιν ὑπουργικὴν εὑρισκομένην ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς δικαιοδοσίας του. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἐπεκαλέσθη, εἰς ἀπόδειξίν του ὅτι ὁ Πάγκαλος ἦτο δικτάτωρ καὶ εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦ νομοθετεῖν, δύο Διατάγματα· τὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως. Ἀληθῶς αἱ πράξεις αὐταὶ εἶναι δικτατορικαί, ἀλλ’ εἶναι δικτατορικαὶ ὑπὸ ποῖον τύπον; Δὲν ἠθέλησεν ὁ δικτάτωρ νὰ ἰσχύουν αἱ πράξεις αὐτοῦ ὡς αὐτὸς τὰς ἐδημοσίευεν, ἀλλ’ ἔθεσεν αὐτὸς εἰς τὰς πράξεις του περιορισμόν. Δημοσιεύων τὸ Σύνταγμα εἶπεν ὅτι ἡ μέλλουσα νὰ συνέλθῃ Βουλὴ θὰ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κύρους αὐτῶν. Ἀσκῶ δικτατορίαν μέχρι τῆς δημοσιεύσεως, διατάσσων νὰ ἰσχύῃ τοῦτο μέχρι τῆς νέας Βουλῆς. Σταματῶ τὴν δικτατορίαν μου· ἀπ’ ἐκεῖ καὶ πέραν θὰ ἀποφανθῇ ἡ νέα Βουλή. Τὸ ἴδιον καὶ διὰ τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως· συνεπῶς ἦτο δικτάτωρ μὴ ἀναγνωρίζων εἰς ἑαυτὸν εἰμὴ ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους τὴν δύναμιν τοῦ νομοθετεῖν. Ἔπραξε μάλιστα εἰς τὴν δημοσίευσιν αὐτὴν τῶν δύο αὐτῶν Διαταγμάτων καί τι πλέον· δὲν ἀνέλαβεν αὐτὸς ὡς δικτάτωρ τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του, ἀλλ’ ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων μὲ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, δηλαδὴ ἡ δημοσίευσις τοῦ Συντάγματος ἐγένετο προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπογραφῇ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ συνυπογραφῇ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν. Δὲν εὑρίσκεται δὲ τὸν Πάγκαλον τὸν δικτάτορα ἐν τῇ δημοσιεύσει τοῦ Συντάγματος ἐκείνου, ἀλλ’ εὑρίσκετε τὸν Πάγκαλον τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἄλλο Διάταγμα ὑπὸ τὸν αὐτὸν τύπον ἐγένετο, δηλαδὴ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Δὲν ἤσκησε λοιπὸν δικτατορικὴν ἐξουσίαν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς συγκεντρώσεως καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας διὰ τῆς δημοσιεύσεως τῶν δύο αὐτῶν Διαταγμάτων, οὐδὲ ἤθελε νὰ ἀσκήσῃ τοιαύτην, οὐδὲ ἐν τῇ δημοσιεύσει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Διατάγματος. Καὶ ὅταν ἐδημοσίευε τὸ Διάταγμα αὐτὸ τὸ Νομοθετικόν, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ δυστυχῶς καὶ κατὰ τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον, οὕτως ἀποδεικνύεται, εἶναι ἐν ἰσχύϊ, ὁ Πάγκαλος, νομοθετικὴν ἐξουσίαν δὲν ἤθελε νὰ ἀσκῇ, διότι, εἶπε, δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ δύναμιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὴν θέλησιν νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς δυνάμεώς του. Εὑρίσκω λοιπὸν ὅτι δὲν τὸν συνέφερε νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς δικτατορικῆς αὐτοῦ δυνάμεως καὶ δὲν ἤσκει τὴν δικτατορικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ὑπέβαλε τὸ Διάταγμα μὲ τὴν συνυπογραφὴν ὅλων τῶν Ὑπουργῶν, ὡς Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας πρὸς ὑπογραφὴν καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας λέγει: «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, προτάσει τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διατάσσομεν.... κλπ.» Δὲν εἶναι δικτατορικὴ πρᾶξις, δὲν εἶναι ἡ θέλησις τοῦ δικτάτορος. Ἂν ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς δικτατορίας ἦτο, θὰ ἔλεγεν: Ὁρίζω ἕνα Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐνασκῇ τὴν δικτατορίαν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ μεταδίδω εἰς αὐτόν. Καὶ ἐμφανιζόμενος ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ εἰς τὴν δικτατορίαν, ἔλεγεν ὅτι θὰ τὴν ἐνασκῇ εἰς τὸ ἑξῆς προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἢ θὰ ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ τραβῶν τὰ ἐπιχειρήματα ἀπὸ τὰ μαλλιὰ ὅτι πρόκειται περὶ πράξεως δικτατορικῆς. Ἀλλὰ καί τι ἐπὶ πλέον· ὅτι ὁ Πάγκαλος τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ὡς δικτάτωρ τὴν ἀνέλαβε διὰ τοῦ διαγγέλματος τῆς 4ης Ἰανουαρίου 1926 καὶ ἔλεγον καὶ εἰς τὴν ἄλλην ἀγόρευσίν μου ὅτι ἐν τῷ Διατάγματι αὐτοῦ ἐδημοσιεύετο ὡς νόμος μετὰ τὴν 4ην Ἰανουαρίου 1926. Θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι διατελεῖ ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐδέχθη ἔγκυρον ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ καὶ ὡς δικτάτωρ ἀκόμη συγκεντρώνων ἐν ἑαυτῷ καὶ τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν, παρετήρησα εἰς ὅσα φύλλα τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ἠδυνήθην νὰ ἀναδιφήσω ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ ἀσκήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἤσκει συντακτικὴν ἐξουσίαν καὶ ὑπέγραφε «Πάγκαλος». Ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε νὰ ἀσκήσῃ νομοθετικὴν ἐξουσίαν, διότι ὅλα τὰ Διατάγματα τὰ νομοθετικὰ τὰ ὁποῖα ἐξέδωκεν ἔχουν ἐκδοθῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὰ πλεῖστα, τὰ ὁποῖα πολλὰ ἐξ αὐτῶν φέρουσι καὶ τὴν ἐπῳδὸν «ὑποβληθήσονται εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς». Δὲν ἤθελε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἀσκήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἂν ταῦτα θέσωμεν ὡς βάσιν σκέψεως, θὰ ἀνεύρωμεν ὅτι οὐδὲ κὰν ἐσκέφθη ὁ δικτάτωρ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς νόμος τὸ Διάταγμά του καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ κυρωθῇ αὐτὸ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Προβλέπω, κύριοι, μίαν παρατήρησιν. Λέγει εἰς τὸ Διάταγμα ὅτι αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως διὰ τοῦ παρόντος λαμβάνουσιν ἰσχὺν νόμου. Ἐπλανήθην καὶ ἐγὼ ἐν ἀρχῇ καὶ εἶπον· ὅταν λέγῃ λαμβάνουσιν ἰσχὺν νόμου διὰ τοῦ παρόντος, θὰ πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ παρὸν αὐτὸ ὡς νόμος, διότι μόνον νόμος δύναται νὰ δώσῃ ἰσχὺν νόμου, μόνον ὁ νομοθέτης δύναται νὰ δώσῃ ἰσχὺν νόμου. Ἀλλ’ ἀντελήφθην κατόπιν ὅτι δὲν εἶχον δίκαιον νὰ ἐκλάβω ὡς τοιαύτην τὴν διάταξιν. Ὡς εἶναι γνωστόν, τὰ Διατάγματα αὐτὰ ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν καὶ ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τῆς συζητήσεως, εἶναι τρόπον τινὰ μέχρι μὲν τῆς ἡμέρας τῆς συζητήσεως Διατάγματα, ἀπὸ τῆς στιγμῆς δὲ ἀφ’ ἧς ἐπιλαμβάνεται τῆς συζητήσεως ἡ Βουλὴ εἶναι νομοσχέδια. Καὶ ὅπως εἰς ὅλα τὰ νομοσχέδια γράφομεν ὑπολογίζοντες εἰς τὸν χρόνον καθ’ ὃν θὰ ἔχουν ψηφισθῆ, ὅτι «ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος ἄρχεται ἀπὸ τῆς τάδε ἡμερομηνίας», τοιαύτην ἔννοιαν εἶχε καὶ ἡ ρήτρα ἐκείνη ἐν τῷ Διατάγματι.

§35Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπιτρέπετε;

§36Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Παρακαλῶ.

§37Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ἄρθρον 7 τοῦ Ν. Διατάγματος ἔχει δύο ἐδάφια. Τὸ πρῶτον λέγει «πάντες οἱ ὅροι τῆς ἀνωτέρω συμβάσεως κτῶνται ἐκ τῆς παρούσης κυρώσεως αὐτῆς ἰσχὺν διατάξεων νόμου», τὸ δὲ δεύτερον ἐδάφιον λέγει «ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος ἄρχεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως». Καὶ τὸ δημοσιεύει.

§38Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ναί. Ἂν σᾶς ἔλεγον, κάμετέ μοι ἓν σχέδιον νόμου κυροῦντος τὴν σύμβασιν, τὸ σχέδιον αὐτὸ νόμου μέχρι μὲν τῆς συζητήσεως αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς θὰ ἔχῃ ἰσχύν, ὅπως τὸ Ν. Διάταγμα. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν θὰ κανονισθῇ δυνάμει τοῦ νόμου. Τί θὰ ἐγράφετο μέσα;

§39Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Οὐδὲν σχέδιον νόμου δημοσιεύεται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως.

§40Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ἐξηγήθημεν.

§41Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἠννόησα.

§42Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ Πάγκαλος εἶχεν ἐπ’ ὄψει του ὅτι αὐτὸ τὸ Διάταγμα θὰ γίνῃ νόμος, ἀφοῦ θὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§43Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀπὸ ποῦ φαίνεται τοῦτο;

§44Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἐξάγω.

§45Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πῶς;

§46Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὅλα τὰ Διατάγματα, ὡς καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, περιέχουν αὐτὴν τὴν ρήτραν. Ἐπήρατε τὴν λέξιν νομοσχέδιον κυριολεκτικῶς.

§47Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι, κύριε Βοζίκη. Δὲν παίζω μὲ τὰς λέξεις ποτέ.

§48Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι παίζετε.

§49Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ Πάγκαλος εἰς ἄλλα Ν. Διατάγματα, ὅτι «ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος ἄρχεται ἀπὸ τῆς κυρώσεως αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς», αὐτὸ δὲν τὸ λέγει ἐδῶ. Καὶ ἐπὶ πλέον, ἀφοῦ τὸ ἐδημοσίευσεν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἐξετέλεσεν.

§50Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀλλὰ τὰ Διατάγματα, τὰ ἀφορῶντα τὰς συμβάσεις, ὅλα τὰ Ν. Διατάγματα ἐξετελέσθησαν χωρὶς νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Καίτοι ἐν αὐτοῖς ρητῶς ἀναγράφεται ὁ ὅρος ὅτι ὑποβληθήσονται ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Τὸ ὅτι δὲ ἐξετελέσθη δὲν εἶναι λόγος δυνάμενος νὰ τὸ χαρακτηρίσῃ ὡς νόμον. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι πρέπει νὰ κριθῇ καὶ ἀπὸ τῆς προθέσεως καὶ τῶν αὐτοπεριορισμῶν, τοὺς ὁποίους εἶχε θέσει ὁ Πάγκαλος εἰς τὴν κύρωσιν τῶν νόμων νὰ ἀκυρώνῃ νόμους ἢ νὰ ἀκυροῖ Διατάγματα. Συμπληρῶ οὕτω τὰς περὶ τοῦ Διατάγματος σκέψεις μου. Ἀλλὰ πέραν τούτου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ προχωρήσω καὶ νὰ δηλώσω ὅτι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ νομίμως ἂν ἐκυρώθη μία σύμβασις, ἐφόσον ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἀντίκειται εἰς τὸ πολίτευμα τοῦ Τόπου, ἀντίκειται εἰς τὴν πρόοδον, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Τόπου, ὅτι καταστρέφει τὸν Τόπον ἀπὸ ἄλλων ἀπόψεων, τὴν σύμβασιν αὐτὴν δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ διάδοχος Κυβέρνησις νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ. Δὲν ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ μεταβάλω τὴν συζήτησιν εἰς φιλολογίαν προσκομίζων τεμάχια συγγραφέων ὑποστηριζόντων τὴν γνώμην αὐτήν. Ἀλλὰ ἀνέλαβον τὴν γνώμην αὐτὴν καὶ τὴν ὑποστηρίζω διότι μία σύμβασις καταστρέφουσα τὸν Τόπον καὶ ἂν ἐπεκυρώθη ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου νὰ ἐπικυροῖ, ὁ ὁποῖος πιθανὸν καὶ νὰ παρεφρόνησεν, ὁ Τόπος δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὴν δεχθῇ καὶ νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ ὡς νόμον. Ἀλλὰ φθάνομεν οὕτως εἰς τὸ ζήτημα ἂν ὁ νόμος οὗτος εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα οὐσίας. Ἐπὶ τῆς οὐσίας ἠκούσθησαν πολλά· θὰ ἀκουσθοῦν, ὡς ἀντελήφθην, πλείονα. Δὲν πρόκειται ἀκόμη περὶ τῆς οὐσίας. Θὰ πρόκειται ἴσως μετ’ ὀλίγον. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐκπλήττομαι σήμερον ἀκούων τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἐκπληρώσεως τῆς συμβάσεως, διὰ τὴν ἀνακολουθίαν ἐν ὡρισμένῳ μέτρῳ τῶν δηλώσεων τῶν σημερινῶν πρὸς ἐκείνας. Ἀλλὰ πάντως αἱ δηλώσεις ἐκεῖναι τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ὑπουργοῦ καταδηλοῦσι σαφῶς ὅτι ἡ γνώμη αὐτοῦ εἶναι ὅτι πρόκειται περὶ συμβάσεως, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ ὑπογραφῇ, ἡ ὁποία περιέχει θλιβερὰ πράγματα καὶ ἡ ὁποία δὲν ἔπρεπε νὰ τύχῃ ὑπερασπίσεως εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἀθηνῶν κ. Γεωργιάδου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἠρωτήθη: θὰ τὴν ὑπογράψητε σεῖς αὐτὴν τὴν σύμβασιν; Ἀπήντησε δέ: Θὰ τὴν ὑπέγραφον, ἀλλὰ θὰ μετέβαλον μερικοὺς ὅρους. Καὶ μοῦ ἐγεννήθη ἡ ἀπορία καὶ τὸν διέκοψα μάλιστα λέγων· μερικούς, δηλαδὴ πόσους; 2–10–25; Ἐσκέφθην κατόπιν τί εἶναι αὐτοὶ οἱ «μερικοὶ ὅροι», τοὺς ὁποίους θὰ διέγραφε καὶ ἄνευ τῆς διαγραφῆς τῶν ὁποίων δὲν θὰ ὑπέγραφε τὴν σύμβασιν; Εἶναι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς κατηγοροῦμεν; Ἴσως νὰ μὴ εἶναι ὅλοι, ἀλλὰ πάντως εἶναι μεταξὺ τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς κατηγοροῦμεν. Ἄρα λοιπὸν πρόκειται περὶ ὅρων ἐπιβλαβῶν εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα οὗ ἕνεκα καὶ δὲν θὰ ὑπέγραφεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἂν τὸ Συνδικάτον ἐπέμενε καὶ ἠρνεῖτο νὰ μεταβάλῃ τοὺς ὅρους ἐκείνους. Τούτου δοθέντος τὸ «θὰ ὑπέγραφα ἀφοῦ μετέβαλον ὅρους τινὰς» σημαίνει ὅτι δὲν θὰ ὑπέγραφα τοιαύτην σύμβασιν.

§51Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι βουλευταί, ἂν αὐτὴν τὴν στιγμὴν μὲ ἐρωτήσητε....

§52Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἐρωτήσω.

§53Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἂν αὐτὴν τὴν στιγμὴν μὲ ἐρωτήσητε, θὰ ὑπεγράφετε ὡς Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας τὴν σύμβασιν τῆς τομῆς τῆς διώρυγος τῆς Κορίνθου, θὰ σᾶς ἀπήντων: θὰ τὴν ὑπέγραφον, ἀλλὰ θὰ μετέβαλον μερικοὺς ὅρους. Ἐκ τούτου δύνασθε νὰ ἐξαγάγητε τὸ συμπέρασμα ὅτι δύναμαι καὶ τώρα νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν καὶ νὰ θεωρήσω ἄκυρον τὴν σύμβασιν τῆς τομῆς τῆς διώρυγος τῆς Κορίνθου; Ὄχι.

§54Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἰς ἐμὲ ἀρκεῖ ἡ ἀναγνώρισις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ὅτι περιέχει ἡ σύμβασις ὅρους, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν θὰ τὴν ὑπέγραφεν ἐκεῖνος ὡς ἄνθρωπος πονῶν τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἐνισχύομαι δὲ εἰς τὴν γνώμην μου αὐτὴν καὶ ἐξ ἄλλων λόγων. Ἔχω τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ εἰς μίαν διακοπήν, ἠγέρθη δὲ θόρυβος ὅπως συνήθως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας λέγει «ἡσυχάσατε, κύριοι...» Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας περὶ τῆς συμβάσεως, γνώμη ὅτι εἶναι τοιαύτη ἡ σύμβασις καὶ περιέχει τοιαύτας διατάξεις ὥστε θέλει νὰ παρουσιάσῃ ἑαυτὸν ἠναγκασμένον νὰ τὴν ὑπερασπίσῃ καὶ τὸν φαντάζομαι ὅτι ἀναγκάζεται νὰ τὴν ὑπερασπίζεται. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις ἂν δὲν εὑρίσκετο εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, δὲν θὰ τὴν ὑπερήσπιζε κρίνων ὅτι ἡ σύμβασις ἐκείνη περιέχει θλιβερὰ πράγματα «Θλιβερὰ» δὲ εἶναι μία φρᾶσις τῆς ἐκλογῆς τῆς στιγμῆς ἐκείνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Ἀλλὰ ἡ ἀνάπτυξις τῶν κατὰ τὴν σύμβασιν καὶ τῶν περὶ τὴν σύμβασιν, δύναται νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα νὰ μεταχειρισθῇ κανεὶς ἄλλην χειροτέραν λέξιν. Ἐγὼ δὲν ἀνεῦρον ἄλλην ἀπὸ τὴν λέξιν «ὄργια». Ἴσως τις τῶν κ.κ. βουλευτῶν νὰ ἔχῃ καταλληλοτέραν. Καὶ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, ὅτι πράγματι εἶχε τὴν συναίσθησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ σύμβασις αὕτη, ἀλλ’ ἀποδεικνύεται ἓν συμπέρασμα, ὅπερ ἐξάγω ἐγὼ καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως ἄλλοι νὰ μὴ τὸ θεωροῦν σοβαρὸν καὶ νὰ μὴ ἤθελον νὰ τὸ ἐξαγάγουν ἐκ τοῦ προλόγου τῆς ἀγορεύσεώς του. Πρέπει νὰ σᾶς δηλώσω, κύριοι, λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι ἐγὼ δὲν φέρω καμμίαν εὐθύνην διὰ τὰς πράξεις τοῦ προκατόχου μου διὰ τὴν σύναψιν αὐτῆς τῆς συμβάσεως.

§55Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Διὰ τὰς σημερινὰς φέρει.

§56Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἄλλο ζήτημα. Ἂν οἱ ἐπερωτῶντες ἀπέδιδον τὴν εὐθύνην διὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, θὰ ἦτο πλήρως δικαιολογημένος ἂν μᾶς ἔδιδε τοιαύτην ἀπάντησιν. Ἀλλ’ ἡ ἐπερώτησις ἐπιμελῶς διατυπωμένη διὰ νὰ χωρίσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, θέλει νὰ ζητήσῃ λόγον διὰ ποῖον λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας δὲν προεισήγαγε τὴν σύμβασιν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς καὶ διατί τὴν ἐκτελεῖ καὶ δὲν τὴν ὑποβάλλει ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς καὶ ὄχι διότι τὴν συνῆψεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ χωρίσῃ τὰς ἰδίας εὐθύνας ἀπὸ τὰς εὐθύνας τοῦ συνάψαντος, τὰς εὐθύνας τοῦ προκατόχου, φοβούμενος μήπως δὲν δοθῇ ἡ προσήκουσα προσοχὴ εἰς τὸ μέρος τοῦτο καὶ τοῦ ἀποδοθοῦν εὐθύναι διὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως. Τί σημαίνει τοῦτο; Ἐδῶ εἶναι τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἐξάγω ἐγώ. Πρόκειται περὶ συμβάσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἠσθάνετο ὅτι πράττει ἔγκλημα ἂν τὴν ὑπογράψῃ, πρόκειται περὶ συμβάσεως, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, θὰ τὸν περιέβαλε μὲ εὐθύνας καὶ δι’ αὐτὸ θέλει νὰ δηλώσῃ ὅτι δὲν φέρει καμμίαν εὐθύνην αὐτός.

§57Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι τὰ συμπεράσματά σας εἶναι αὐθαίρετα. Ἡ σιωπή μου δὲν σημαίνει ὅτι τὰ ἀποδέχομαι.

§58Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὰ συμπεράσματα ἴσως, τὰ κείμενα ὅμως ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὰ μεταχειρισθῶ ὅπως ἔχουν διατυπωθῆ καὶ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἔνθα ὑποτίθεται ὅτι ὁ ῥήτωρ ἐπιφέρει διορθώσεις. Τρίτον ἐπιχείρημα πιθανὸν εἶναι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὴν πεποίθησιν ὅτι πρόκειται περὶ συμβάσεως οὐχὶ καλῆς.

§59Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ αὐτὸ συμπέρασμα.

§60Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Συμπέρασμα. Ἀλλὰ κάθε μου λέξις ἀποτελεῖ συμπέρασμα καὶ εἶναι προϊόν μελέτης καὶ προϊὸν σκέψεως. Ἂν ἐξακολουθήσητε νὰ μοὶ λέγητε αὐτὸ εἶναι συμπέρασμα, αὐτὸ εἶναι προϊὸν σκέψεως, πολὺ καλά. Ἐγὼ ἐδήλωσα ὅτι συμπεράσματα ἐξάγω καὶ εἶπον μάλιστα διὰ τὸ συμπέρασμα αὐτὸ τοῦτο ὅτι εἶναι συμπέρασμα ἰδικόν μου καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἄλλοι ἐκ τῶν κ. κ. βουλευτῶν θὰ ἐξαγάγουν τοιοῦτον συμπέρασμα. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μοὶ τὸ ὑπενθυμίσητε. Τέλος πάντων, διατί ἀφοῦ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἔχει τοιαύτην γνώμην περὶ τῆς συμβάσεως, ἔφθασε νὰ τὴν κάμῃ ζήτημα καὶ ζήτημα ἐμπιστοσύνης; Τί νὰ συμβαίνῃ ἆρά γε; Δὲν ᾐσθάνθην δυσκολίας νὰ τὸ ἀνεύρω, διότι ἀναφέρεται καὶ αὐτὸ εἰς τὴν ἀγόρευσίν του. Πρέπει νὰ δείξῃ καλὴν πίστιν καὶ νὰ τηρήσῃ τὸν κανόνα ὅτι ἓν Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἐκτελῇ τὰς συμβάσεις, μία Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐκτελῇ τὰς συμβάσεις τῶν προκατόχων της. Καὶ αἱ δύο αὐταὶ ἀρχαὶ εἶναι ὀρθαί. Καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐκτελῶμεν τὴν σύμβασιν μέχρις ἑνὸς σημείου εἴμεθα σύμφωνοι, ὀφείλομεν νὰ τὴν ἐκτελῶμεν. Ἀλλὰ πᾶσαν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε μᾶς παραδώσῃ ἡ προκάτοχος καὶ ἄκυρος ἂν εἶναι ἡ σύμβασις καὶ κακοήθης καὶ βλαπτική;

§61Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅταν εἶναι σύμβασις πρὸς ἄλλο Κράτος, ἀνέπτυξα.

§62Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπερασπίσῃ πράγματα, τὰ ὁποῖα ὑπὸ ἄλλην περίστασιν δὲν θὰ ὑπερησπίζετο, ἀποδεικνύει ὅτι, παρὰ τὴν πεποίθησίν του, ἠναγκάσθη νὰ ἐπιζητήσῃ ἐπιχειρήματα διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἄποψίν του. Ἐγὼ κρατῶ τὴν δήλωσίν του ἄνευ ἐπιφυλάξεως δοθεῖσαν, τὴν ἐκ τῆς ψυχῆς του πηγάζουσαν, ὅτι πρόκειται περὶ συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις δὲν θὰ ὑπεστήριζε. Λοιπὸν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι παντὸς εἴδους συμβάσεις νὰ ἐκτελῶμεν; Καὶ ἐξεζήτησεν ἐπιχειρήματα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας βοηθούμενος ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§63Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μοῦ ἐπιτρέπετε; Ἡ ἄποψις τῆς Κυβερνήσεως ἐδηλώθη σαφέστατα ὅπου ἔπρεπε νὰ δηλωθῇ. Εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὑπάρχουν συμβάσεις τινές, εἰς τὰς ὁποίας ὑπῆρχε κάποια ἐξουσιοδότησις τῆς Συνελεύσεως. Ἐπὶ τῶν συμβάσεων τούτων δύναται, ὅπως εἶπον καὶ εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, νὰ ἐγερθῇ ζήτημα, ἂν ἡ ἐξουσιοδότησις ἐκείνη ἦτο τοσούτῳ ἐκτεταμένη, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν σύναψιν τῶν συμβάσεων, οἷαι συνήφθησαν, ἢ ὄχι. Τοῦτο εἶναι ζήτημα νομικόν, ζήτημα κύρους. Δύναται ἕκαστος νὰ ἔχῃ τὴν ἄποψίν του ἐπὶ τοῦ νομικοῦ τούτου ζητήματος. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι σπανίως δύο νομικοὶ συμφωνοῦν ἐπὶ ἑνὸς νομικοῦ ζητήματος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται ὁ ἕτερος τῶν συμβαλλομένων νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι καλῇ τῇ πίστει ἐνόμισεν ὅτι ἡ σύμβασις μετὰ τοιαύτην ἐξουσιοδότησιν ἦτο νομικῶς ἰσχυρά. Καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ προέλθῃ εἰς φιλικὰς συνεννοήσεις σήμερον, ἐν ἀντιστοίχῳ καὶ αὐτὴ καλῇ πίστει, πρὸς ἀνασυζήτησιν ἐπιβλαβῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, οὕτως ὥστε νὰ τύχουν οὗτοι καὶ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, νὰ γίνῃ δηλαδὴ κτῆμα μιᾶς νομίμου Κυβερνήσεως. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ ἄλλαι συμβάσεις, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία ἀπολύτως νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις. Δι’ ἐκείνας ἐδηλώθη σαφῶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ τὰς ἀναγνωρίσῃ, δὲν ἀναλαμβάνει οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἀπολύτως καὶ δὲν δύνανται νὰ ἔχουν τὴν παραμικρὰν ἰσχὺν ἂν δὲν τύχουν τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ κάμω τὴν δήλωσιν αὐτὴν διὰ νὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ ὅτι δὲν ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις πάσας τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας ὑπέγραψεν ἡ δικτατορία νὰ τὰς σεβασθῇ.

§64Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Αὐτὴ εἶναι αἰσχροτέρα ἀπὸ ὅλας.

§65Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνεγνώρισεν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἀδιστάκτως καὶ ἀναμφισβητήτως τὸ κῦρος τῆς παρούσης συμβάσεως.

§66Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἄλλο αὐτό. Εἰς αὐτὸ διαφωνοῦμεν.

§67Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἄλλο. Περὶ αὐτοῦ συζητοῦμεν.

§68Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρίαρχος νὰ πράξῃ ὅ,τι νομίζει διὰ τὴν παροῦσαν σύμβασιν. Ἠθέλησα ὅμως νὰ καθορίσω σαφῶς ἓν σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ ὅλη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐγὼ καὶ ἡ Βουλὴ βεβαίως εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι. Ἂν μία, δύο, τρεῖς συμβάσεις ἔχουν κάποιαν νομικὴν ἐξουσιοδότησιν, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐγερθῇ ζήτημα κύρους ἢ μή, ὑπάρχουν ὅμως ἄλλαι συμβάσεις, συναφθεῖσαι ὑπὸ τῆς δικτατορίας, ἄνευ οἱασδήποτε ἐξουσιοδοτήσεως καὶ διὰ ταύτας οὔτε σεῖς, οὔτε ἡμεῖς ἔχομεν ἀντίθετον γνώμην, ὅτι πάντες τὰς θεωροῦμεν ἀπολύτως ἀνισχύρους, εἴτε πρὸς ἄτομα εἴτε πρὸς Κυβερνήσεις συνήφθησαν.

§69Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ λέγω διὰ τὴν παροῦσαν σύμβασιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν ἐκάματε τὴν διάκρισιν αὐτήν, ἀλλ’ ἀνεγνωρίσατε τὸ κῦρος αὐτῆς ἀδιστάκτως καὶ ἀνεπιφυλάκτως, διὰ νὰ εἴμεθα ἐξηγημένοι.

§70Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Λοιπὸν ἐξέδραμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ παρεῖδεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι αἱ συμβάσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἀνέφερε, δὲν ἔχουν τὸ ἐλάττωμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς συζητοῦμεν, τὸ ἐλάττωμα τῆς ἀκυρότητος καὶ δὲν ἠδύναντο ἐδῶ νὰ χρησιμεύσουν ὡς ἐπιχειρήματα. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐλησμόνησε νὰ εἰσέλθῃ κάπως καὶ εἰς τὴν νομικὴν συζήτησιν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ. Εἰς τὸ κῦρος τῆς πρώτης συμβάσεως εὑρέθη πρὸ μιᾶς ἀντιρρήσεως ὅτι δὲν ἐξετελέσθησαν οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐδόθη ἡ ἐξουσιοδότησις. Καί, κύριοι, ἐφόσον οἱ ὅροι αὐτοὶ δὲν ἐξετελέσθησαν λέγομεν ἡμεῖς παρεβιάσθη ἡ ἐξουσιοδότησις, δὲν ἔχετε ἔγκυρον σύμβασιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐπεχείρησε ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἐξετελέσθη ἡ ἐξουσιοδότησις, διότι ὑπῆρξαν γνωμοδοτήσεις τοῦ Γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου τῶν Σιδηροδρόμων. Ἀλλὰ θέλων νὰ ἀποκρούσῃ ἐπιχείρημα εἰδικὸν ὅτι τὸ Συμβούλιον δὲν εὑρίσκετο ἐν ἀπαρτίᾳ, κατώρθωσε νὰ ἐξαγάγῃ τὸ συμπέρασμα ὅτι δέκα μέλη μόνον ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Συμβουλίου, δηλαδὴ τὸ ἥμισυ 5, πλέον 1½, 6½ ἕως 7. Παρεῖδεν ὅτι—καὶ ἀνέγνωσα τότε τὸ Διάταγμα—εἶναι 15 τὰ μέλη, ὅσα ὑπεχρεοῦντο νὰ λάβουν μέρος εἰς τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον διὰ μίαν σύμβασιν τοιαύτης φύσεως, περιεχούσης ζητήματα ἁρμοδιότητος παντὸς κλάδου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Ἂν νομίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἐπαναλάβω αὐτὸ τὸ μέρος, θὰ ἤθελον νὰ μὴ τὸ νομίσῃ, διὰ νὰ μὴ δυσανασχετῇ ἡ Βουλὴ ὅτι παρατείνεται ἡ ἀγόρευσίς μου. Ἐπεκαλέσθη ἐπίσης τὴν γνωμοδότησιν καὶ ἄλλων ἀνθρώπων, τοῦ τότε Ὑπουργοῦ, γνωμοδότησιν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἐδίστασε νὰ μᾶς προσκομίσῃ ἐνταῦθα ὡς δευτέραν γνωμοδότησιν.

§71Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ποίαν γνωμοδότησιν; Ποίαν δευτέραν; Ἐδῶ σᾶς ἔφερα τὰς ἑξῆς γνωμοδοτήσεις. Μίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ Συμβούλιον αὐτό, τὸ Γνωμοδοτικόν, τοῦ ὁποίου δὲν ἀμφισβητεῖται τὸ κῦρος καὶ μίαν δευτέραν γνωμοδότησιν τοῦ αὐτοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον προσετέθη μόνον ἓν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἦτο καὶ αὐτὸ κατὰ τῆς συμβάσεως. Ἄλλην δευτέραν δὲν σᾶς προσεκόμισα. Ἦτο ἐπίσης ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἔγινεν ἔξω τῶν ὁρίων τοῦ Γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἡ ἔκθεσις τῶν εἰσηγητῶν, ἀλλ’ αὐτὰς δὲν σᾶς τὰς προσεκόμισα. Ἐγὼ ἀνέφερον ὅτι ὑπάρχουν, σεῖς δὲ καὶ οἱ ἄλλοι κ. κ. βουλευταὶ ἐζήτησαν τὴν κατάθεσίν των καὶ τὴν ἐκτύπωσίν των.

§72Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Λοιπὸν μένετε εἰς τὴν δευτέραν, πολὺ καλά.

§73Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ σᾶς ἔφερα αὐτὰς τὰς δύο, ὑμεῖς δὲ κατόπιν ἐζητήσατε τὴν ἐκτύπωσιν τῆς ἄλλης.

§74Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐφόσον τὴν ἔχετε ὡς γνωμοδότησιν, ἐγὼ ὡμίλησα ὅτι ἐθεωρεῖτε ταύτην ὡς τρίτην διὰ νὰ στηρίξητε τὴν νομιμότητα. Σᾶς εἶπον, κύριοι, περὶ τῆς πρώτης γνωμοδοτήσεως. Ἔθεσα κατὰ σειρὰν δύο, ἀλλὰ τὴν ἀπέκρουσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας.

§75Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι ἀπέκρουσα.

§76Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Λέγετε ὅτι δὲν τὴν μετεχειρίσθητε καὶ λέγω καὶ ἐγὼ ὅτι καλὰ λέγετε, δὲν τὴν μετεχειρίσθητε.

§77Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐφόσον πρόκειται νὰ δοθῇ ἄλλη ἔννοια ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν δίδω ἐγὼ εἰς τοὺς λόγους μου, θὰ σᾶς διακόπτω.

§78Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τοὺς λόγους σας δὲν δύνασθε νὰ τοὺς ἑρμηνεύητε σεῖς. Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν τοὺς εἴπετε σεῖς.

§79Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν δύνασθε νὰ δώσητε, εἰς τὸ ὅτι δὲν κατέθεσα ἓν ἔγγραφον—ὑμεῖς ἄλλως τε διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς σας ἐζητήσατε ὡρισμένα ἔγγραφα—τὴν ἔννοιαν ὅτι τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα δὲν σᾶς ἔφερα ὅτι τὰ ἀποκρούω.

§80Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐφέρατε τρεῖς γνωμοδοτήσεις. Σᾶς λέγω ὅτι ἐφέρατε καὶ τρίτην, τὴν ὁποίαν τώρα ἀποσύρετε.

§81Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι σᾶς ἔφερα ὡρισμένα ἔγγραφα. Δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα δὲν σᾶς ἔφερα ὅτι τὰ ἀποκρούω.

§82Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δικαιοῦμαι νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο.... (Θόρυβος ἐκ τῆς πτέρυγος τῶν Ἐλευθεροφρόνων).

§83Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μὴ θυμώνετε.

§84Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θυμώνω διότι σεῖς εἶσθε ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργός, οἱ δὲ φίλοι σας ἐνόμισαν ὅτι σᾶς προσφέρουν ὑπηρεσίας θορυβοῦντες. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν γίνεται συζήτησις. Λοιπὸν ἐπὶ τῆς δευτέρας γνωμοδοτήσεως. Τί εἶναι ἡ δευτέρα γνωμοδότησις, κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργέ; Ἂς τὸ ἀκούσῃ ἡ Βουλή. Ὅταν ἐδημοσιεύθη ἡ δευτέρα γνωμοδότησις τοῦ μὴ ἐν ἀπαρτίᾳ Συμβουλίου οἱ ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν σύμβασιν ἔγραψαν εἰς μίαν ἐφημερίδα ἐπικρίσεις κατὰ τοῦ Γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ νομίζω ἐπιστημονικὰς ἐπικρίσεις. Καὶ τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον συνελθὸν διὰ νὰ ἀπαντήσῃ—τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον ἐχαρακτήρισε τὸ δημοσίευμα ὡς λίβελλον—διὰ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν λίβελλον καὶ διὰ νὰ μὴ δημοσιογραφήσῃ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὑπέβαλε τὴν ἀπάντησιν συνταχθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ, εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ τῷ ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ τὴν δημοσιεύσῃ. Αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δημοσιευθῇ διὰ τῶν ἐφημερίδων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἐπικαλεῖται ἀκόμη ὡς γνωμοδότησιν διὰ νὰ ὑπερασπισθῇ τὸ κῦρος. Λέγω ταῦτα ὄχι διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶναι ἔγκυρος ἡ σύμβασις, ἀλλὰ διὰ νὰ δείξω τὰς προσπαθείας, ὅσαι κατεβλήθησαν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, τὸν μὴ προδιατεθειμένον ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις, ἵνα ὑποστηρίξῃ τοιαύτην ὑπόθεσιν, ὅσαι κατεβλήθησαν ἐν προκειμένῳ διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὸ κλονιζόμενον κῦρος τῆς συμβάσεως, ὡς τὸ ἔβλεπεν, ἀφοῦ δὲν εἶχε μίαν γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου, διώρισεν ἕνα Συμβούλιον καὶ ἔκαμε μίαν. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἐμελέτησε τὸ νομικὸν μέρος τῆς ὑποθέσεως καὶ μόνος καὶ μετ’ ἄλλων εἰδικῶν. Ἔχω νὰ διατυπώσω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν—νὰ μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν ἔκφρασιν—ἀντέγραψεν ἐν τούτῳ τὸν Ταβουλάρην.

§85Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι δὲν θὰ σᾶς διακόψω ἐπ’ αὐτοῦ.

§86Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν γνωρίζετε τί θὰ εἴπω ἀκόμη.

§87Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι αὐτὸ εἶναι πολύ;

§88Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον δὲν εἶπα; Ἀφῆστε πρῶτα νὰ ἀκούσητε. Λοιπὸν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς εἶχε μίαν ἀρχὴν πρὸς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀπευθυνθῇ διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς τὴν νομικὴν περὶ τοῦ κύρους τῆς συμβάσεως. Δὲν ἐπεκαλέσθη τὴν γνώμην τῶν ἀνθρώπων τῶν συγκροτούντων ὑπηρεσίαν, τῶν ἁρμοδίων νὰ γνωμοδοτοῦν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων καὶ νὰ κατοχυρώνουν τοὺς Ὑπουργούς. Εἶναι δέκα ἢ δώδεκα οἱ νομικοὶ σύμβουλοι. Δὲν ἀπετάθη εἰς τὸ νομικὸν Συμβούλιον. Ἐξελέξατο ὁ ἴδιος νομικούς, μετὰ τῶν ὁποίων συνεζήτησε. Δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποταθῇ ἐκεῖ. Διατί; Δικαίωμά του ἦτο καὶ νὰ λάβῃ γνωμοδότησιν, δικαίωμά του ἦτο καὶ νὰ μὴ λάβῃ καὶ δὲν δύναται νὰ κατηγορηθῇ διότι δὲν ἐπῆγεν ἐκεῖ. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ μοὶ ἀξιώσῃ νὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὸ γεγονός, ὅτι συζητοῦμεν νομικὰ ἐπὶ τόσας ἡμέρας, ὅτι συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ κύρους τῆς συμβάσεως καὶ ὅτι δὲν ἔχομεν οὐδεὶς τὴν γνώμην τοῦ ἁρμοδίου νομικοῦ Συμβουλίου. Ἔφθασαν ἀκόμη ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς πρὸς ὑποστήριξιν τῆς συμβάσεως νὰ δεχθοῦν ὅτι καὶ διὰ τὴν σύμβασιν τῶν μεταφορῶν ὑπῆρχεν ἐξουσιοδότησις. Τί θέλετε νὰ συζητήσω ἐπ’ αὐτοῦ; Εἶναι ἡ μέθοδος τῆς σχετικότητος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἀποκλείεται ὁ σιδηρόδρομος, ἂν δὲν συνδυασθῇ μὲ τὰς μεταφοράς. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος. Ἄλλο ἂν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔδωσε τὴν ἐντολὴν καὶ ἔκρινεν ὅτι αὐτὸ δὲν ἔπρεπε νὰ συσχετισθῇ καὶ ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀδιάφορον. Ἡμεῖς πρέπει νὰ εἴμεθα εὐχαριστημένοι, διότι δὲν περιέλαβεν ἡ σύμβασις τῆς Πάουερ–Ἄντ–Τράξιον ὅλους τοὺς ἄλλους κλάδους τοὺς ἐξυπηρετοῦντας τὰς διαφόρους συγκοινωνίας. Καὶ θὰ διετρέχομεν τὸν κίνδυνον καὶ διὰ τὸν κρατικὸν σιδηρόδρομον, ἐπειδὴ ἡ συγκοινωνία αὐτοῦ ἀρχίζει ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ καὶ τὰς Ἀθήνας, καθὼς καὶ τὴν θαλασσοπλοΐαν καὶ δὲν γνωρίζω τί ἄλλο, νὰ λάβῃ τὸ μονοπώλιον καὶ δὲν θὰ ἐσώζοντο τότε ἀπὸ τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν οὔτε τὰ τετράποδα. Ἕως ἐκεῖ ἔφθασαν. Διατί; Διὰ νὰ δείξωμεν ὅτι ἠξεύρομεν νὰ ἐκτελῶμεν τὰς συμβάσεις καὶ ὅτι εἴμεθα καλῆς πίστεως. Νομίζουν ὅτι ὁ ὑπεραμυνόμενος τῶν καταπατουμένων δικαιωμάτων του εἶναι κακῆς πίστεως. Νομίζουν ὅτι, ὅταν πρόκειται νὰ κρίνωμεν περὶ καλῆς πίστεως, δὲν θὰ ἐξετάσωμεν τὴν οὐσίαν τῶν πραγμάτων διὰ νὰ ἴδωμεν τί ἐννοεῖ ὁ ποιούμενος χρῆσιν κατὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον τῶν δικαιωμάτων του;

§89Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Καὶ τοῦ ἄλλου μέρους τὴν πίστιν.

§90Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ τοῦ ἄλλου μέρους τὴν πίστιν. Δηλαδὴ λέγει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ζητεῖτε νὰ φανῶ τὸ θῦμα καλῆς πίστεως καὶ δὲν ζητεῖτε νὰ ἐξετάσητε τὴν καλὴν πίστιν ἢ τὴν κακὴν πίστιν τοῦ θύτου. Αὐτὸ λέγει καὶ αὐτὸ εἶναι ὀρθόν. Οὕτω δεικνύει ἀκόμη, δύναμαι νὰ εἴπω, πλήρως τὴν καλὴν πίστιν ὁ ἀναγνωρίζων ὅτι ὁ ἀντίπαλος ἢ ὁ συμβαλλόμενος ἔχει δίκαιον τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μέσα που πιστεύει ὅτι ἔχει ἄδικον καὶ πράττει τοῦτο ἐξ ὑπολογισμῶν εἴτε ἐκ φόβου τινός. Δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι εἶναι καλῆς πίστεως. Ἡ καλὴ πίστις ὡς τὴν ἑρμηνεύει ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἱκανὴ νὰ ὑποδουλώσῃ τὸν Τόπον κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ διαβίωσις ἐν τῷ Τόπῳ τούτῳ. Καλὴ πίστις τὸ νὰ σεβώμεθα πάσας τὰς συμβάσεις. Ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἀνοίγομεν, μολονότι εἶναι ἀνοικταὶ ὅλαι μέχρι σήμερον, διάπλατα τὰς θύρας τοῦ Ἀνατολικοῦ ἡμῶν Κράτους, διότι ὡς τοιοῦτον θέλουν νὰ μᾶς μεταχειρισθοῦν, ἵνα εἰσέλθουν ὅλοι οἱ ἐπιχειρηματίαι νὰ πάρουν συμβάσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἠξεύρω κατὰ ποῖον τρόπον, ἀλλὰ πάντοτε ὑποστηριζόμενοι ὑπὸ ἄλλων ἐνδιαφερομένων ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεών των κατὰ τοὺς νόμους τοὺς ὁποίους ἔχουσι δικαίωμα αὐτοὶ νὰ ὑποστηρίξωσι...

§91Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Οἱ κακοὶ ντόπιοι φταῖνε.

§92Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. .... καὶ μᾶς φέρουσιν εἰς τὸν κατήφορον, ὅταν δίδωμεν μίαν σύμβασιν εἰς τὸν ἕνα, νὰ θεωρῶμεν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωμεν αὐτὴν καὶ εἰς τὸν ἄλλον καὶ δὲν βλέπουν ὅτι κατὰ τί θὰ διαφέρωμεν ἀπὸ ἄλλα Κράτη, τῶν ὁποίων τὰ Δυτικὰ Κράτη θεωροῦν ὡς προωρισμένα μόνον νὰ δουλεύουν. Αὐτὸ εἶναι ἡ κακὴ χρῆσις τῆς καλῆς πίστεως. Ἀλλὰ μὲ διέκοψε προτήτερα ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ παρέλειψα νὰ τῷ δώσω ἀπάντησιν, ἀφοῦ τὸν ηὐχαρίστησα διότι μὲ διέκοψε. Δὲν εἴμεθα καλῆς πίστεως. Ἔχομεν ὑποβάλλει σχέδιον αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, σχέδιον ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίσθη συζήτησις ἡ ἑσπέρα τῆς αὔριον, δυνάμει τοῦ ὁποίου δίδεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ ἐπικυρώσῃ ἢ νὰ ἀκυρώσῃ ὅσας ἐνόμιζεν ἐπικυρωτέας ἢ ἀκυρωτέας συμβάσεις. Κύριοι, ἂν αἱ συμβάσεις αὗται ἔχωσιν ἐπικυρωθῇ διὰ τοιούτων Διαταγμάτων, οἷον τὸ προκείμενον, δηλαδὴ διὰ συντακτικῆς πράξεως, πῶς θὰ τὰς ἀκυρώσητε; Ὅταν θέλουν καλὴν πίστιν ἀπέναντι τῆς Πάουερ–Ἄντ–Τράξιον, διατί δὲν λέγουσι καλὴν πίστιν καὶ ἀπέναντι τῶν ἄλλων Ἑταιρειῶν καὶ κάμνετε διάκρισιν καλῆς πίστεως ἀπὸ ἴσην καλὴν πίστιν; Καὶ ἀπορῶ διατί ἀφῆκε τὸ ζήτημα τῆς ἐπερωτήσεως νὰ ἐξελιχθῇ ὡς ἐξελίσσεται, ἐνῷ ἔχει ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις σχέδιον ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖ νὰ λάβῃ αὐτὴ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικυρώσῃ ἢ ἀκυρώσῃ τὰς συμβάσεις. Εἶναι ἐσφαλμένη ἡ ἀντίληψις, βεβιασμένη ἡ δήλωσις ὅτι, ἵνα φανῶμεν ὅτι εἴμεθα καλῆς πίστεως, θέλομεν τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἀξιοῦμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ψηφίσῃ. Ἀπόψε μάλιστα εὑρέθην ἐγὼ ὁ ὑπὲρ τὴν τριακονταπενταετίαν ἐργαζόμενος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, πρὸ μιᾶς ἐκπλήξεως πρωτοφανοῦς, τὴν ὁποίαν δὲν ἀνέμενα ἀπὸ μίαν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν ἀποτελουμένην ἀπὸ κοινοβουλευτικοὺς ἄνδρας, νὰ τὴν προβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν. Προεβλήθησαν δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως χαρακτηρίζουσαι τὴν συζήτησιν ὡς ἐπιβεβλημένην, κεκαλυμμέναι μὲ διαφόρους λέξεις ὑποφερτάς, ἀλλ’ ἐνεχούσας ταύτην τὴν οὐσίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ σταματήσῃ τὸν ἔλεγχον, θέλει νὰ ἀσκήσῃ τὴν δικτατορίαν. Διατί; Ἵνα μὴ ἐξετασθοῦν περισσότερον τὰ πράγματα. Καὶ διὰ ποῖον λόγον νὰ μὴ ἐξετασθοῦν; Καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ κρίνωμεν περὶ τῶν εὐθυνῶν τοῦ Παγκάλου καὶ τοῦ Ταβουλάρη; Θὰ ἔπρεπε νὰ τὰ ἐξετάσωμεν καὶ αὐτὰ καὶ ἡ μόνη ἀντίρρησις τὴν ὁποίαν θὰ ἠδύνατο νὰ προβάλῃ κανεὶς θὰ ἦτο ὅτι οὐχὶ εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ὅτε θὰ συζητοῦμεν τὸ ζήτημα περὶ παραπομπῆς αὐτῶν εἰς δίκην. Ἀλλ’ ἠξεύρετε ὅτι ἡ Ἀγγλία εἶναι ἀπὸ πίσω. Παρεστάθη ὅτι ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος καὶ παρεστάθη τοῦτο, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, ἀπροσέκτως. Τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ἐνδιαφερθῇ καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τοιαύτας τερατώδεις συμφωνίας τῶν ὑπηκόων του. Εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιτάξῃ ἓν ὅπλον, τὸ δίκαιον ὅπλον, τὸ ὁποῖον καὶ ὁ μᾶλλον ἀνίσχυρος δύναται νὰ ἀντιτάξῃ κατὰ τοῦ μᾶλλον ἰσχυροῦ καὶ ἔχομεν καὶ ἀφορμὰς καὶ παραδείγματα νὰ πιστεύωμεν ὅτι τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος ἔχει τοιαύτην συναίσθησιν τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας του, ὥστε μόνον μία περίπτωσις τοιαύτη θὰ τὸ ἔκαμνε, ἂν ἐπείθετο ὅτι ἔχομεν δίκαιον, νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ νὰ μὴ ἐπικαλεσθῇ τὸ τύποις ἔγκυρον τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ δὲν ἐπράξαμεν τοῦτο, ἀλλ’ ἐσπεύσαμεν οἱ ραγιάδες νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔχουν δίκαιον καὶ ἔχομεν δηλώσεις καὶ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως διὰ τῶν ὁποίων ἀναγνωρίζομεν ὅτι δὲν ἔχομεν δίκαιον. Ἐνῷ δι’ ἐμέ, ἀκούσατέ με τί ἠξεύρω· δι’ ἐμὲ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εὐθὺς ὡς ἠγνόησεν ὄχι πλήρως ὅτι ἠδίκησεν, ἀλλ’ ὅτι τῇ ἀποδίδουσι τὴν αἰτίασιν ὅτι ἠδίκησε, θὰ σπεύσῃ αὐτή, διότι ἔχει συναίσθησιν τῆς ἀξιοπρεπείας της, διότι οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ ἀδικήσῃ, θὰ σπεύσῃ νὰ τὴν διορθώσῃ. Παράδειγμα. Μόλις ἤρχισεν ἡ συζήτησις, εἴχομεν τὰς δηλώσεις τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν ὅτι ἤρχισαν αἱ διαπραγματεύσεις. Ἀλλ’ ἠξεύρω ἀκόμη καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα. Κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ Διατάγματος τοῦ Παγκάλου τοῦ ἐπικυροῦντος τὴν σύμβασιν, ἐφόσον εἰς τὴν σύμβασιν ἀναγράφεται ὁ ὅρος ὅτι θὰ ἀπηλλοτριοῦτο ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία, ἡ ἰδία Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία ἐκοινοποίησεν—εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας—διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν παράπονα κατὰ τῆς τοιαύτης ἀδικίας, ἡ Ἀγγλικὴ πρεσβεία τὰ διεβίβασεν εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἔσπευσε νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν καὶ νὰ ἐξαγοράσῃ τὴν Ἠλεκτρικὴν Ἑταιρείαν.

§93Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Νὰ τὴν πάρουν μαζί των.

§94Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἷς τρόπος ἐξαγορᾶς. Ἀλλ’ ἔσπευσαν νὰ μὴ κάμουν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Μὲ τοιαύτας συμβάσεις καὶ τοιοῦτον Κράτος ὡς τὸ Ἀγγλικὸν ἡμεῖς ἐφοβήθημεν καὶ φοβούμεθα ἀκόμη καὶ ὁμολογοῦμεν ὅτι δὲν ἔχομεν δίκαιον ἐκεῖ ὅπου ἔχομεν ἀκραδάντως τὸ δίκαιον, διὰ νὰ μὴ δυσαρεστήσωμεν τοὺς ξένους, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον τοιοῦτοι ξένοι οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐδῶ νὰ μὴ τοὺς ἔχωμεν φίλους. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι δυσαρεστοῦμεν τοὺς φίλους μας διὰ τῆς ἀποδόσεως πρὸς αὐτοὺς αἰτιάσεων ἐπὶ ζητήματος διὰ τοῦ ὁποίου δὲν φέρουν καμμίαν εὐθύνην. Καὶ φθάνει ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοιούτου σημείου νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν σύμβασιν, καίτοι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἰς τὴν ψυχὴν καὶ ἄλλων Ὑπουργῶν, ἴσως καὶ πάντων, συμβαίνει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ, ὅτι ἀναγκάζεται καὶ αὐτὸς εὑρισκόμενος ἐν ἀνωμαλίᾳ νὰ ὑποστηρίξῃ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ὑπεστήριζεν ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις. Καὶ ἔχομεν τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς κανόνας, ἐπιδιώκουσαν νὰ ἀσκήσῃ μίαν δικτατορίαν ἐπὶ τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ἔχομεν παρεμβαίνουσαν καὶ ὑποβάλλουσαν δηλώσεις διὰ νὰ σταματήσῃ τὸν ἔλεγχον. Καὶ δηλοῖ μὲν ὅτι αὐτὴ δὲν θὰ σταματήσῃ τὸν ἔλεγχον, ὅτι θὰ ὁμιλήσουν ὅλοι, ἀλλὰ γνωρίζομεν ἡμεῖς οἱ παλαιότεροι ὅτι μία τοιαύτη πρότασις σταματᾷ τὸν ἔλεγχον μὲ τὸ γλυκό. Προκειμένου περὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, διὰ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν εὐθύνην, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν ὅτι πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε νὰ θέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ μάλιστα διὰ τοιαύτην σύμβασιν, ἡ ὁποία καὶ τὸ γόητρον τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως τὸ θίγει, ἀλλὰ καὶ τὴν δικτατορίαν τὴν κοινοβουλευτικήν, τὴν ὁποίαν μετέρχεται τὴν μετέρχεται κατὰ τὸν ἐπιβλαβέστερον τρόπον. Ἀναγκάζει τοὺς βουλευτάς, γνωρίζει τὴν θέσιν ἑκάστου βουλευτοῦ, γνωρίζει τὴν κατάστασιν τῶν βουλευτῶν. (Θόρυβος). Γνωρίζομεν τὴν κομματικὴν κατάστασιν, εἶμαι ὑπὲρ τῶν κομμάτων καὶ ὑπὲρ τῆς πειθαρχίας τῶν κομμάτων, διότι ἔχω ἐγὼ τὴν γνώμην ὅτι εἰς κοινοβουλευτικὰ Κράτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόζωνται αἱ οἱαιδήποτε ἀρχαί, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἓν κόμμα τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει αὐτὰς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραλάβῃ κανεὶς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν δὲν ἔχῃ ἓν κόμμα καὶ αὐτὴ συγκεντροῦται διὰ τῆς συμπτώσεως τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν διαφόρων ζητημάτων....

§95ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς θὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀφοῦ δὲν ἀκολουθοῦμεν τὰς ἰδέας της;

§96Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. .... καὶ ἀναγκάζει καὶ διὰ τοῦτο κάμνει ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις τοὺς βουλευτὰς ἢ νὰ ψηφίσουν παρὰ τὴν συνείδησίν των ὅσοι δύνανται νὰ πράξωσι τοῦτο ἢ νὰ ἀποχωρήσωσιν ἐκ τῆς ψηφοφορίας. (Θόρυβος). Αὐτὸς ὁ θόρυβος ὁ ὁποῖος γεννᾶται ἕνεκα τῶν παρατηρήσεων τὰς ὁποίας ὑπέβαλον, αὐτὸς ὁ θόρυβος ἀποδεικνύει τὴν ὀρθότητα τῶν λεγομένων μου. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς θὰ ἠξίουν ἐγὼ νὰ καλυφθῇ ὀπωσδήποτε ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, διότι δὲν εὑρίσκω ὀρθόν, Ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος ἐδήλωσε, καθ’ ἃς ἀνέφερε δηλώσεις, ὅτι δὲν θὰ ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν, ἂν δὲν ἦτο Ὑπουργός, ὅτι δὲν θὰ τὴν ὑπεστήριζεν, ἂν δὲν διετέλει Ὑπουργός, ὑπὸ ὡρισμένας περιστάσεις, εἴτε ὡς Ὑπουργὸς μὲ τοιαύτας εὐθύνας καὶ ἀντιλήψεις δὲν θὰ ἔθετε τοιοῦτον ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὡς τὸ ἔθεσε καὶ διὰ τοῦτο ἀδιαφορεῖ καὶ νομίζει ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ ἀποκρούσῃ τὸ ζήτημα καὶ νομίζει ὅτι ἔχει καθῆκον καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐν συνόλῳ νὰ παραμερίσῃ τὸ ζήτημα· ἀλλὰ καὶ ἐγὼ νομίζω ἐπὶ πλέον ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ σώσῃ καὶ τὸ ἴδιον γόητρον καὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως τὸ γόητρον καὶ ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μπότσαρης ἔχει τὸν λόγον.

§98Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἶναι εὔλογος, κύριοι συνάδελφοι, ἡ συγκίνησις τὴν ὁποίαν παρὰ τῇ Κοινῇ Γνώμῃ ἐδημιούργησεν ἡ θέσις τοῦ ζητήματος τῆς ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν σήμερον συμβάσεως. Θὰ ἦτο βεβαίως εὐκταῖον, ἂν ἡ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις δὲν ἐλάμβανε χώραν ἐν ἀτμοσφαίρᾳ κεκορεσμένῃ ὑπὸ νευρικότητος, οὐδὲ ἂν ἐν παραλλήλῳ πρὸς τὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διεξαγομένην συζήτησιν δὲν διεξήγετο συγχρόνως εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ τὰς τριόδους συζήτησις μετάγουσα τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ σπουδαιότατον ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει ἡ πιθανότης νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι προσγίνεται δημιουργία ἐντυπώσεων ἀσκήσεως βίας ἐκ τῶν κάτω. Καὶ τὸ βουλευόμενον Σῶμα, τὸ ὁποῖον σκοπὸν καὶ προορισμὸν ἔχει ἐν ταὐτῷ νὰ μὴ ἐπιδέχεται τὸν ἐκ τῶν ἄνω ἐκβιασμόν, εἶναι ἀναμφίβολον ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι διατελεῖ ὑπὸ τὰς ἀρίστας συνθήκας, ὅταν δημιουργεῖται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἐπιδιώκεται ὁ ἐκ τῶν κάτω τοιοῦτος. Θὰ ἤμην εὐχαριστημένος ἂν ἡ παροῦσα συζήτησις δὲν συνωδεύετο ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης ὑπὸ μέτρων τὰ ὁποῖα τείνουσι νὰ παραλύσωσι τὴν ἐπαγγελματικὴν καὶ συγκοινωνιακὴν ἐμφάνισιν τῆς Χώρας, μέτρων τὰ ὁποῖα χωρὶς νὰ προστατεύωσι ποσῶς τὰ συμφέροντα τῶν ἀπεργούντων, δημιουργοῦσιν εἰς βάρος αὐτῶν καὶ παρεξηγήσεις καὶ προκαταλήψεις. Καὶ ἀσχέτως πρὸς τὸ ἀναμφίβολον δίκαιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐν τῷ ἀγῶνι αὐτῆς μία τάξις, ὡς ἡ τῶν ὁδηγῶν αὐτοκινήτων, ἡ ὁποία ἐνεθαρρύνθη ἐκ τῆς μὴ ἐπαρκείας τῶν μεταφορικῶν μέσων συγκοινωνίας τῆς πολυτελείας, ἐνεθαρρύνθη εἰς τὸ νὰ πυκνώσῃ τὰς εὐεργετικὰς αὐτῆς προσπαθείας, σήμερον βλέπει ἑαυτὴν κινδυνεύουσαν νὰ ἐγκαταλειφθῇ εἰς τὸ μέσον τοῦ δρόμου, πρὸς τὸν ὁποῖον ὑπὸ τῆς Πολιτείας προωθεῖται, ἀσχέτως πρὸς τὴν συμπαθῆ ταύτην ἄποψιν, εἶναι ἀναμφίβολον ὅτι καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως καθῆκον εἶναι νὰ μεριμνήσωσιν ὅσον εἶναι δυνατὸν διὰ τὴν προάσπισιν τῶν γενικωτέρων τῆς Κοινωνίας συμφερόντων. Δι’ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ἔπρεπε ποσῶς τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἔχῃ λάβει αὐτὴν τὴν ὁδόν, ἐν ἀτμοσφαίρᾳ δὲ ἠρεμωτέρᾳ ἂν συνεζητεῖτο, ἀναμφισβητήτως καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὑπὸ εὐμενέστερον πρῖσμα θὰ εἶχεν ἐξετασθῆ. Εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅτι εἶναι δεινὸν τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν ἡ σημερινὴ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Θὰ ἠδύνατό τις νὰ τὸ παραβάλῃ πρὸς πραγματικὸν ἡράκλειον ἆθλον τὸ ἔργον ὅπερ φέρει εἰς τοὺς ὤμους του ὁ κ. Ὑπουργός, αὐτὸς εἰς τὸν ὁποῖον ἔλαχεν ἀτυχῶς ὁ ἡράκλειος ἆθλος, ὃν ἄλλοτε ἡ μοῖρα εἶχεν ἐμπιστευθῆ εἰς τὸν Ἡρακλέα πρὸς κάθαρσιν τῆς κόπρου τῆς αὐλῆς τοῦ Αὐγείου. Ἀλλὰ μία Κυβέρνησις σώφρων εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς ὅλης ἐθνικῆς οἰκονομίας τῆς Χώρας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἓν μόνον σύνολον, τοῦ ὁποίου οὐδεμία κλεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ διαρραγῇ ἢ νὰ βλαβῇ ἄνευ ταυτοχρόνου γενικωτέρας βλάβης τοῦ ὅλου συστήματος. Παρέστησαν διὰ πάσης ὁδοῦ καὶ ὁ Τύπος καὶ ἡ Κοινὴ γνώμη τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως διὰ τὴν πρωτεύουσαν καὶ τὰ περίχωρα ἀφθόνου ἠλεκτρικοῦ ρεύματος, ἀλλὰ καὶ εὐθηνοῦ, καταλλήλου νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς πρωτευούσης τόσον εἰς φωτισμὸν ὅσον καὶ εἰς κίνησιν καὶ εἰς βιομηχανίαν. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης εἶναι μοιραῖον βεβαίως νὰ ἐπέλθωσιν ἀλλαγαί, νὰ εὑρεθῇ τις πρὸ δειγμάτων τὰ ὁποῖα καταφέρονται δι’ ἑκάστην καινοτομίαν, δι’ ἑκάστην πρόοδον εἰς ὡρισμένας ἐπαγγελματικὰς τάξεις. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐξετάζομεν εἶναι ἐν ταὐτῷ καὶ πολιτικὸν καὶ τεχνικὸν καὶ οἰκονομικόν. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰς τρεῖς μομφὰς συνοπτικῶς. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ, κύριοι, ἐπὶ τῆς νομικῆς θέσεως τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἔγκριτοι συνάδελφοι ἔλαβον καὶ θὰ λάβουν τὸν λόγον. Ἀρκοῦμαι νὰ εἴπω ἐντυπώσεις μου μόνον πρὸς ἕν· ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸ περασμένον μέρος τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ ἁρμοδίου Συμβουλίου, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον δὲν παρουσιάζει ὅλην τὴν ρώμην ἐκείνην τὴν πείθουσαν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν ὅτι πρόκειται ὄντως περὶ γνωμοδοτήσεως. Ὑπὸ τὸ κράτος προφορικῆς ἐντολῆς παρέσχεν ἐπειγόντως στοιχεῖά τινα ἀφορῶντα τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ τῶν προτάσεων δύο διαφόρων ὁμάδων, τῆς ὑπ’ ὄψιν μεγάλης ὁμάδος καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας. Ὅταν ἓν Συμβούλιον προβαίνῃ εἰς μίαν γνωμάτευσιν, εἶναι φυσικὸν νὰ ἀναμένῃ τις παρ’ αὐτοῦ ὅτι ἡ γνωμάτευσις καταλήγει εἰς ὡρισμένας συστάσεις προτιμήσεως τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου ἐκ τῶν συστημάτων καὶ ἐξηγεῖ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους συνιστᾷ τοῦ μὲν ἢ τοῦ δέ. Ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων τοῦ Συμβουλίου, τοῦτο δὲν συμβαίνει ἐν τῇ ὑπ’ ὄψιν συμβάσει. Καὶ παρατρέχω, κύριοι, τὸ ἂν εἶναι νομικῶς ἔγκυρος ἢ νομικῶς ἄκυρος ἡ σύμβασις αὕτη. Τὸ παρατρέχω, ὡς εἶπον καὶ ἐν τῇ πρώτῃ μου ἀγορεύσει, μόνον διότι εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς τετελεσμένου γεγονότος παρουσιάζοντος ὅλην τὴν μορφὴν ἀρχῆς ἐκτελέσεως τοὐλάχιστον καὶ δὲν βλέπω τὴν δυναμικότητα ἐκείνην, ἡ ὁποία ὑπὸ τὰς σήμερον κρατούσας περιστάσεις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀνατρέψῃ τὴν ἐπαχθῆ ταύτην σύμβασιν ἐκ βάθρων. Ὅταν ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦτο ὡμίλησα διὰ πρώτην φοράν, ἤκουσα καὶ τῆς παρούσης Βουλῆς ἐνισταμένης καὶ εἶπον εἰς αὐτὴν ἅμα ἐπροχώρησεν ἡ συζήτησις ὅτι εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχει. Δυνάμεθα τὴν ὑπόθεσιν ταύτην κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐκ νέου νὰ χρωματίσωμεν τουλάχιστον ὡς παρουσιάζουσαν αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τῆς πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην ἐξελίξεως; Ἀλλ’ ἂν δὲν βλέπω αὐτὴν τὴν δυναμικότητα, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ ἀνατρέψῃ τὰ ἐπαχθὲς τοῦτο δημιούργημα, δὲν ἕπεται ὅτι στερεῖται ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ τῶν μέσων ἵνα ἐπιτύχωσιν ἀναψηλάφισιν γενικωτέραν τῆς συμβάσεως, μὴ περιοριζομένων ἀναμφιβόλως εἰς τὰ δύο ἢ τρία δευτερεύοντα ζητήματα, τῶν ὁποίων τουλάχιστον ἀνεπίσημον ἀνακοίνωσιν εἴδομεν ἐν τῷ Τύπῳ, τὰ ζητήματα τ. ἔ. τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀτέλειαν τῆς βενζίνης, τὰς ἐγκαταστάσεις καὶ εὐρύτητά τινα οὐχὶ ποσοτικήν, ἀλλὰ χρονικὴν μόνον, διὰ τὸν συναγωνισμὸν τῶν ὁδηγῶν τῶν αὐτοκινήτων. Κύριοι, εἰς τὸ ὅλον οἰκοδόμημα τοῦτο αἱ παρατηρήσεις αὗται δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς μορφὴν συμβάσεως μὴ ἀντιτιθεμένης εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ φυσικοῦ πλούτου τῆς Χώρας. Θὰ ἦτο εὐκταῖον ἂν ἐκ τῶν λόγων τῆς Κυβερνήσεως τῶν μελλόντων νὰ ἐπεξηγήσωσι τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πηγάσῃ ἡ ἐλπὶς ὅτι ἐπὶ γενικωτέρων ὅρων θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ βελτίωσις τῆς συμβάσεως, ὄχι μόνον διότι τοιαύτη σύμβασις ὡς ἔχει δὲν εἶναι ἀνεκτή, ὄχι μόνον διότι δὲν ἀπηλείφθησαν τὰ ἐπιχειρήματα κατὰ τοῦ κύρους αὐτῆς ταύτης τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν εἶναι νοητὸν ὅτι θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ σύμβασις συναφθεῖσα καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ Τύπος τῆς Χώρας ἦτο φιμωμένος, τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἦτο καταλελυμένον, ὁ Τύπος δέσμιος καὶ ἀποκαρδιωμένος ὡδηγεῖτο πρὸς τὸν κρημνόν, ἦτο δυνατὸν νὰ σκέπτεται διὰ τὸν φωτισμὸν μετὰ 60 ἔτη, ὅταν μετὰ ἓν ἔτος τοιαύτης τινὸς συνεχιζομένης τῆς καταστάσεως τυχὸν δὲν θὰ ὑπῆρχεν ὁ λαὸς αὐτὸς ἐλεύθερος. Ὅταν ὑπὸ τοὺς δουλικοὺς τούτους ὅρους εἰς τὴν Ἑλλάδα συνάπτεται μία σύμβασις μετὰ Κυβερνήσεως μὴ ἐχούσης τὸ κῦρος αὐτῆς παρὰ τοῦ λαοῦ, οὐδὲν παριστούσης ἢ τῶν ἐγκαθέτων αὐτῆς τὴν ἰσχύν, δὲν εἶναι εὐνόητον ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν τούτων τῶν ἐπιχειρηματιῶν, ἀνεξαρτήτως τῆς καλύψεως τὴν ὁποίαν δύναται νὰ παράσχῃ οἱοσδήποτε διπλωματικὸς πέπλος, τὰ ὁποῖα πρεπόντως ἢ μὴ πρεπόντως περιβάλλεται ἡ ὑπ’ ὄψιν σύμβασις, ἀνεξαρτήτως τούτου δὲν εἶναι εὐνόητον ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν τούτων τῶν ἐπιχειρηματιῶν θὰ ἐνεδεικνύετο νὰ μὴ τεθῶσιν ἀντιμέτωποι οὐχὶ τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἀλλὰ αὐτῶν τούτων τῶν ζωτικῶν συμφερόντων τῶν ἰδιωτῶν, οἵτινες θὰ διατηρήσωσι τὴν ὑπ’ ὄψιν ἐπιχείρησιν; Διὰ τοῦτο προβαίνω εἰς κριτικὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ἐπιεικῆ, οὐδὲν τὸ κοινὸν ἐχούσης μὲ τὴν κριτικὴν πρὸς τὴν ὁποίαν ἤθελον προβῆ καθ’ ἣν περίπτωσιν εἴχομεν πρὸ ἡμῶν ἐλευθέρας τὰς προϋποθέσεις τῆς ἐξ ὑπαρχῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς συμβάσεως. Θέλομεν ἐξετάσει κατὰ σειρὰν πρῶτον τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας κέκληται ἡ σύμβασις νὰ θεραπεύσῃ, τὰς μεθόδους καὶ τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς τοῦτο. Δεύτερον τὰ προφανῆ μειονεκτήματα τῆς συμβάσεως ταύτης. Τρίτον ποῖαι εἶναι αἱ λύσεις ἢ αἱ βελτιώσεις αἱ κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν δυνάμεναι νὰ ἐπιδιωχθῶσιν. Ἀναγνωρίζομεν, κύριοι, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη, ἀσχέτως πρὸς ὅσους ἐπαχθεῖς περιέχει ὅρους, λύει κατὰ βασικὸν τρόπον σπουδαιότατα κοινωνικὰ προβλήματα. Ἡ παροχὴ ἀφθόνου ἠλεκτρικοῦ ρεύματος, ἡ ἀνύψωσις αὕτη τῆς πρωτευούσης ἡμῶν εἰς τὴν τελευταίαν λέξιν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἄλλα ἀκόμη προσόντα, τὰ ὁποῖα ἐπικαλεῖται ὑπὲρ ἑαυτῆς ἡ ἐπιχείρησις, δὲν ἀφήνουσιν ἡμᾶς ἀδιαφόρους. Εἴμεθα ὅμως ὑποχρεωμένοι νὰ φέρωμεν καὶ τὴν ἄλλην πλευρὰν τῆς ἐπιχειρήσεως αὐτῆς πρὸ τῆς κρίσεως τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ χαρακτηρισθῶμεν ὡς ἀντιδραστικοὶ ἐν μέσῳ εἰκοστῷ αἰῶνι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπομνησθῇ εἰς ἡμᾶς ὅτι ἀπηυθύνθη ἄλλοτε ὡς ἐπίκρισις, κατὰ τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐματαιοῦτο διὰ λόγους ἁπλῆς ἀντιδράσεως ἡ σύμβασις τῆς Στυμφαλίας ἢ ἄλλαι ἐπωφελεῖς τότε ἐπιχειρήσεις. Ἀλλὰ μὴ ὄντες ἀντιδραστικοὶ ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα συνετοί, ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν μέχρι ποίου σημείου νομίζομεν ὅτι συνετὸς κυβερνήτης δύναται νὰ προβῇ εἰς παραχωρήσεις. Κύριοι βουλευταί, προβαίνω ἤδη εἰς τοῦ τεχνικοῦ μέρους τὴν ἐξέτασιν συγκεκριμένως. Μέχρι τοῦδε δὲν ἐτέθη τὸ ζήτημα λόγῳ τοῦ ὅτι πολλοὶ συνάδελφοι μὲν ἔλαβον τὸν λόγον, ἀλλ’ ἦτο φυσικὸν νὰ μὴ κατανεμηθῇ ἀναλόγως ἡ ἐξέτασις τῶν ἀναγκῶν. Ἕκαστος ὡμίλησεν ἀφ’ ἧς ὡμίλει πλευρᾶς. Θὰ ἐξηγήσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τί ἐπιδιώκεται. Εἶναι γνωστὸν ὅτι μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν οὐδεμία ἐλπὶς εἶχε παρουσιασθῆ γενικωτέρας λύσεως τοῦ ζητήματος τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος. Ἡ ἐν Φαλήρῳ Ἑταιρεία παρῆγεν ἐν συνόλῳ 26 ἑκατομμύρια ὡριαῖα χιλιόβατα. Μὴ ἔχων σκοπὸν νὰ κουράσω πολὺ τὴν Βουλὴν δι’ ἀριθμῶν, εἶμαι ὑποχρεωμένος ὅμως νὰ τὴν παρακαλέσω νὰ τείνῃ προσεκτικὸν τὸ οὖς πρός τινας τῶν ἀριθμῶν τούτων, ἵνα δυνηθῇ ἐπὶ ἑδραίων βάσεων νὰ μορφώσῃ γνώμην. Ἄνευ αὐτῶν ὡς νεφέλωμα ἐξατμίζεται ἡ συζήτησις. Παρῆγε λοιπὸν ἡ ἐν Φαλήρῳ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία 26 ἑκατομμύρια ὡριαῖα χιλιόβατα. Ἐξ αὐτῶν λόγῳ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν μηχανημάτων, τῆς ὑπερβολικῆς τούτων φορτώσεως, ὑπῆρχεν ἀπώλεια 7 ἑκατομμυρίων ἀχρησιμοποίητος, εἰς τρόπον ὥστε ἐπὶ τῶν γνωμόνων πρὸς διανομὴν παρουσιάζοντο 19 ἑκατομμύρια ὡριαῖα χιλιόβατα. Ἡ ἀπώλεια τῶν 7 τούτων ἑκατομμυρίων ἀντιστοιχεῖ εἰς 37% ἐκ τῶν 19 ἑκατομμυρίων τῶν παρουσιαζομένων ἐπὶ τῶν γνωμόνων. Διὰ τὸ ἐγγὺς μέλλον αἱ ἀνάγκαι τῶν πόλεων ἄνευ ἐκτάκτου πολυτελείας ἀνέρχονται, κύριοι, εἰς 50 ἑκατομμύρια ὡριαῖα χιλιόβατα. Ἀπὸ τὰ 19 ἑκατομμύρια μέχρι τῶν 50 ἑκατομμυρίων, προκειμένου νὰ τριπλασιασθῇ περίπου τὸ ποσόν, δὲν ἦτο δυνατὸν κατ’ οὐδένα τρόπον νὰ ἐπαρκέσωσιν αἱ παλαιαὶ ἐγκαταστάσεις. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχωμεν τὰ 50 ἑκατομμύρια αὐτά, εἶναι ἀνάγκη ἀκόμη νὰ προσυπολογίσῃ κανεὶς ἓν 25%, τὸ ὁποῖον θὰ παραστήσῃ τὸ ποσοστὸν τῶν ἀπωλειῶν ὄχι πλέον 37%, ἀλλὰ 25%, λόγῳ τῶν καλῶν νέων μηχανημάτων, τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως φέρει ἡ νέα Ἑταιρεία. Φθάνομεν λοιπὸν εἰς 62,500,000 ὡριαῖα χιλιόβατα. Διὰ νὰ παραχθοῦν αὐτά, ἔχομεν ἀνάγκην ἐγκαταστάσεων ἱκανῶν νὰ παραγάγωσιν 25 ἑκατομμύρια χιλιόβατα ἐπὶ 2½ χιλιάδας ὥρας, κατὰ τὰς ὁποίας ὑποτίθεται ὅτι ἕκαστον μηχάνημα λειτουργεῖ ἐτησίως. Διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν ἀκόμη ἓν 25% δι’ ἐφεδρικὰς ἐγκαταστάσεις ἐν περιπτώσει βλάβης, ἐν περιπτώσει ἐκτάκτου χρησιμοποιήσεως καὶ φθάνομεν τοιουτοτρόπως εἰς 31,250,000 χιλιόβατα. Ἂν ἐπρόκειτο, κύριοι, νὰ μεταχειρισθῶμεν ὑδροηλεκτρικὰς ἐγκαταστάσεις, δηλαδὴ ἂν ἐπρόκειτο νὰ μεταχειρισθῶμεν τὰς πτώσεις τῶν ὑδάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσωμεν κατὰ μέσον ὅρον ἓν 25% ἀκόμη δι’ ἀπώλειαν, τὴν ὁποίαν θὰ εἴχομεν διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ρεύματος ἐκ τοῦ τόπου τῆς παραγωγῆς, μὲ μίαν μέσην ἀπόστασιν 300 χιλιομέτρων, μέχρι τοῦ τόπου τῆς καταναλώσεως. Κύριοι, ποῖα εἶναι τὰ συστήματα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ λυθῇ τὸ πρόβλημα τοῦτο; Ὅλοι τὰ γνωρίζομεν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κατέχωμεν τὰ στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ μορφώσωμεν τὴν γνώμην, διότι ἠκούσθη ἐδῶ ἡ φωνή, ὅτι δὲν ἐξασφαλίζονται ἐπαρκῶς τὰ συμφέροντα τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, μὴ προστατευομένης προσηκόντως τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ λιγνήτου ἢ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδατίνων πτώσεων. Τὰ συστήματα λοιπὸν ταῦτα εἶναι πρῶτον τὰ θαλάσσια ρεύματα, δεύτερον αἱ ὑδραυλικαὶ δυνάμεις, τρίτον αἱ θερμικαὶ διάφοροι δυνάμεις, θερμικαὶ ἐγκαταστάσεις κλπ. Τὸ πρῶτον σύστημα τὸ παρατρέχομεν, κύριοι. Θὰ ἦτο ἄσκοπον νὰ σᾶς ἀπασχολήσω. Δέν ἔχομεν παρὰ τὸ γνωστὸν ρεῦμα τοῦ Εὐρίπου. Ἐμελετήθη τοῦτο ἐπαρκῶς. Ἀντιπαρέρχομαι ἀκόμη τὰς ὑδραυλικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας, τὸν λευκὸν ἄνθρακα κλπ. Εἰς σειρὰν διαλέξεων, τὰς ὁποίας μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μοὶ ἀναθέσῃ ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων πρὸς τὸ κόμμα τοῦτο, εἶχον ἐκθέσει τὰς ἀτομικάς μου ἀπόψεις, αἵτινες μὲ ἔπειθον ὑπὲρ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδραυλικῶν δυνάμεων. Εἶναι πολλὰ τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ ἐναντίον ἐπιχειρήματα. Ἡ Βουλὴ εἶναι πολιτικὸν Σῶμα. Δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἀπασχολήσω τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι καὶ θὰ ἐμακρυγόρουν. Ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα δυστυχῶς δὲν ἔχομεν πάντα ἐκεῖνα τὰ στατιστικὰ στοιχεῖα παρατηρήσεων, τὰ ὁποῖα θὰ μὲ ἔπειθον νὰ ἔχωμεν ἀκλόνητον γνώμην περὶ τῆς προτιμήσεως τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου συστήματος. Αἱ συνολικαὶ πτώσεις ὑδάτων ἐν Ἑλλάδι ἐκτιμῶνται ὅτι εἶναι ἐπαρκεῖς, ἵνα παραγάγωσιν ἔργον 350.000 ἵππων συνεχοῦς καταναλώσεως. Ὁμιλῶ περὶ συνεχοῦς ὀκταώρου. Τονίζω τὴν λέξιν «συνεχοῦς», διότι ἤδη ἔθεσε τὸν ὅρον κατ’ ἀντιδιαστολὴν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός. Εἶναι ἐξ ἄλλου γνωστὸν ὅτι αἱ βιομηχανίαι ἐργάζονται 8 ὥρας. Ἀσχέτως πρὸς τὰς ἐλλείψεις τῶν παρατηρήσεων, συνωμολόγησαν οἱ μελετήσαντες τὰ ἔργα ταῦτα ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν παραγωγὴν ὀλίγων χιλιοβάτων πρὸς τιμὴν μεταξὺ 4 καὶ 6 χρ. λ. Δὲν παύω νὰ τονίζω πρὸς ὑμᾶς ὅτι δὲν ἔχομεν τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς ἰδίως κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ θέρους καὶ οὕτω πολλοὶ ἐφοβήθησαν μὴ τυχὸν εὑρεθῶμεν πρὸ δυσαρέστων ἐκπλήξεων, καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ ἔργα δὲν ἀπέδωσαν ἴσην ποσότητα κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν ὀλιγωτέρων ὑδάτων. Εἶναι ὅμως δυνατὸν εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ συνδυάσωμεν τὰς ὑδραυλικὰς πτώσεις πρὸς χρησιμοποίησιν τῶν θερμικῶν ἐγκαταστάσεων, εἰς τρόπον ὥστε αἱ μὴ ὑδραυλικαὶ δυνάμεις νὰ χρησιμοποιοῦνται εἰς τὸ ἀκέραιον. Διότι ἐν τῇ προϋποθέσει ταύτῃ εἶναι συμφέρουσα, τὸ δὲ περίσσευμα τῆς ἀπαιτουμένης καταναλώσεως νὰ ἐξυπηρετεῖται ὑπὸ θερμικῆς ἐγκαταστάσεως. Καὶ λέγω πρὸς ὑμᾶς ὅτι ὁ συνδυασμὸς οὗτος παρέχει ἄριστα δεδομένα ἐφαρμογῆς, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ὑπαρχούσης μεγίστης ποσότητος λιγνήτου εἰς τὸν Ὠρωπὸν καὶ ὑδραυλικῶν πτώσεων. Δέχομαι τὴν ἐνυπάρχουσαν εἰς τὴν Κωπαΐδα καὶ τὴν μεταξὺ Αἰγίου καὶ Κορίνθου ὑδραυλικὴν πτῶσιν, ἵνα μὴ ὁμιλήσω περὶ τῶν μεγαλυτέρων ὑδατίνων πτώσεων, ἵνα μὴ ὁμιλήσω περὶ τοῦ Ἀχελώου, ὅστις κεῖται εἰς ἀπόστασιν καθιστῶσαν ὁπωσδήποτε δαπανηρὰν τὴν μεταφορὰν τοιούτου ρεύματος, ἀλλὰ παράγει ἓν μέγα ποσὸν ὑδραυλικῆς ἐνεργείας. Καὶ ἵνα μὴ ἐπεκταθῶ εἰς συζήτησιν θέματος καθαρῶς τεχνικοῦ, εἶμαι, κύριοι, ὑπὲρ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδάτων, διότι ἀρχὴ τῆς σήμερον οἰκονομίας εἰς τὸν σύγχρονον πολιτισμὸν εἶναι ὅτι τότε μόνον τὰ Κράτη εἶναι ἀνεξάρτητα πραγματικῶς, ὅταν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναδιπλασιάζουν τὴν ἐθνικὴν αὐτῶν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν πολιτικήν των ἀνεξαρτησίαν διὰ τῆς ἀνεξαρτησίας ὑλικῶν δυνάμεων, διὰ τῆς ἐπαρκείας τοῦ ἄρτου πρὸς τὴν ἐπάρκειαν τῆς κινητηρίου δυνάμεως. Τὸ Κράτος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένον διαρκῶς νὰ ἐξάγῃ συνάλλαγμα ἵνα εἰσάγῃ εἰς τὴν Χώραν αὐτοῦ τὸν ἄρτον καὶ τὸν ἄνθρακα, τὸ Κράτος ἐκεῖνο δὲν εἶναι ἀνεξάρτητον οὔτε ὑλικῶς, ἀλλ’ οὔτε πλήρως πολιτικῶς. Διότι ὅταν σημάνῃ ἡ πρώτη δυσμενὴς πνοὴ οἰκονομικῶν καὶ πολιτικῶν κινδύνων, βλέπει ὅτι πέραν τῶν συνόρων του κλείονται αἱ θύραι, δι’ ὧν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ ὁ ἄνθραξ καὶ ὁ ἄρτος, ἡ ὑλικὴ ζωὴ τοῦ Τόπου. Ἄν σκεφθῶμεν τὴν ἀθρόως γενομένην ἐξαγωγὴν συναλλάγματος ὅταν τις εἰσάγῃ διαρκῶς διάφορα πράγματα καὶ ἑπομένως τὴν ταπείνωσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν νομίσματος, ἂν σκεφθῶμεν ὅτι τὸ μέλλον ὁδεύει πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ λευκοῦ ἄνθρακος, ἂν σκεφθῶμεν τὸ εὐπρόσβλητον ἀπὸ τῶν παραλίων τῆς Χώρας ἡμῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ νὰ ἐξαγάγωμεν βλαβερά συμπεράσματα, ὅτι ὄντως μονοπωλεῖται τὸ δικαίωμα τῆς χρήσεως καυσίμου ὕλης διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ ἐθνικοῦ φυσικοῦ πλούτου εἰς καύσιμον ὕλην. Καὶ προϊόντως θὰ ἐξετάσωμεν τὰ μέρη ἐκεῖνα, δι’ ὧν παρέχεται ἡ παρηγορία ὅτι θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ χρησιμοποίησις ἄλλου ξενικοῦ γαιάνθρακος. Τριῶν συστημάτων εἶναι, κύριοι, αἱ διάφοροι βιομηχανικαὶ ἐγκαταστάσεις. Εἶναι τὸ τελευταῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετάσωμεν συνοπτικῶς, ἐξαρτᾶται δὲ καὶ ἡ κατανομὴ τῆς κατηγορίας αὐτῆς ἐκ τῆς προτιμήσεως τῆς καυσίμου ὕλης. Θὰ εἶναι δὲ αὗται ὁ γαιάνθραξ, ὁ λιγνήτης, τὸ πετρέλαιον ἢ οἱονδήποτε ἄλλο ρευστὸν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον πτωχόν. Πρὶν κινηθῶ εἰς ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως ταύτης ἠθέλησα νὰ παρακολουθήσω τὰς νέας μεγάλας ἐγκαταστάσεις τὰς ὁποίας ἐνήργησεν ἡ Ἑταιρεία Οὖλεν εἰς τὴν θέσιν Καστρὶ καὶ ἀπεκόμισα ἐκ τῆς ἐξετάσεως ταύτης ὅτι τὸ ὡριαῖον χιλιόβατον θέλει στοιχίσει εἰς τὴν Ἑταιρείαν ταύτην 10½ χρυσᾶ λεπτὰ καὶ διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως δύο μηχανῶν. Ἄν ὑπολογίσωμεν τί θὰ στοιχίσῃ εἰς ἡμᾶς ἡ κατασκευὴ τῶν 50 τούτων ἑκατομμυρίων, τῶν ἀπαιτηθησομένων νὰ μετρηθῶσιν εἰς τὸν γνώμονα ὡριαίων χιλιοβάτων, τί θὰ στοιχίσῃ ἡ κατασκευὴ αὕτη ἂν προτιμηθῇ τὸ σύστημα τοῦ λιγνήτου, θέλομεν φθάσει εἰς τὸ ποσὸν τῶν 168,000 τόννων καθαροῦ μεταλλεύματος, τουτέστι τῶν 185,000 τόννων μεταλλεύματος ἀκαθάρτου. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὴν στιγμὴν αὐτήν, θὰ τοῦ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν νὰ μοῦ κάμῃ τὴν τιμὴν νὰ μὲ παρακολουθήσῃ ἥμισυ λεπτὸν ἐπὶ τῆς θλιβερωτάτης ἐξελίξεως, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει παρ’ ἡμῖν ἡ ἐξώρυξις τῶν μεταλλευμάτων τῆς πατρῴας γῆς καὶ δὴ τῶν λιγνητορυχείων. Ἡ παραγωγὴ εἰς ὅλας τὰς Χώρας, κύριοι συνάδελφοι, βαίνει προϊοῦσα πλὴν τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν ὁποίαν τείνει νὰ σταματήσῃ. Εἶναι βεβαίως ἐπιβάλλουσα ἡ μεγαλυτέρα ὕπαρξις καταναλώσεως καυσίμων ὑλῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐξηγῶ τὸ μέτρον τοῦτο, διατί ἐντονώτερον καλλιεργεῖται ἡ ἐξώρυξις αὐτὴ ἐν Ρουμανίᾳ, ἐν Βουλγαρίᾳ, ἐν Τσεχοσλοβακίᾳ, δὲν εἶναι ὅμως ἐπαρκής, διότι ἄν τις ἀσχοληθῇ νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ κατέληγέ τις προτιμοῦν γαιάνθρακας ἢ λιγνήτην θὰ ἔφθανεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐνῷ δι’ ἓν ὡριαῖον χιλιόβατον ἡ κατανάλωσις λιγνήτου ἀπαιτῇ 9½ χρυσᾶ λεπτά, διὰ τὸν γαιάνθρακα θέλει ἀπαιτήσει 12 λεπτά. Ἀνάλογος εἶναι ἡ χρησιμοποίησις τοῦ λιγνήτου καὶ εἰς ἄλλην βιομηχανίαν. Καὶ γνωρίζομεν βεβαίως ὅτι δὲν ἔχει τὴν θερμικὴν ἱκανότητα ὁ λιγνήτης τοῦ γαιάνθρακος, ἀλλὰ μὲ τὰς πτωχοτέρας ἰδιότητας τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὑπὲρ τοῦ λιγνήτου ἀναμφιβόλως. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ θερμικὸν ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ εἶναι καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς γενικωτέρας ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ἡ περιφρούρησις τῆς ἐξορύξεως τοῦ λιγνήτου θέλει ταυτοχρόνως ἐπαναφέρει τὴν ἀπωλεσθεῖσαν ἔν τινι μέτρῳ καὶ τὴν διαρκῶς ἐκπίπτουσαν ἐμπιστοσύνην ἐπὶ τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν.

§99Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Λυποῦμαι ὅτι διακόπτω τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ἐπειδὴ ὅμως ἐπεκαλέσθη τὴν προσέλευσίν μου ἐνταῦθα, ὀφείλω νὰ δηλώσω τόσον πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. βουλευτήν, ὅσον καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι μία ἐκ τῶν πρώτων προσπαθειῶν καὶ μεριμνῶν μου εὐθὺς ὡς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναλάβω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἦτο νὰ μεριμνήσω ὑπὲρ τῶν λιγνητορυχείων καὶ ἰδίως ὑπὲρ τῆς προστασίας τοῦ λιγνήτου, διότι ὁμολογῶ ὅτι καὶ ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι, ὡς ὁ τελευταῖος, ὅτι ὁ λιγνήτης ἀποτελεῖ πραγματικῶς ἕνα ἐκ τῶν κυριωτέρων πόρων τοῦ ἐθνικοῦ μας πλούτου. Ἔχω δὲ ἤδη σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον δὲν ἠθέλησα σήμερον νὰ καταθέσω διὰ νὰ μὴ διακόψω τὴν ἐπερώτησιν, διὰ τοῦ ὁποίου μεριμνᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὄχι μόνον περὶ τῆς προστασίας τοῦ λιγνήτου καὶ τῆς καλυτέρας μεθόδου ἐξορύξεως αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέρως ἐν συναφείᾳ μὲ τὴν ὑπὸ συζήτησιν ἐπερώτησιν καὶ σύμβασιν κατόπιν συνεννοήσεων μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ὑπουργοῦ λαμβάνομεν καὶ ὡρισμένην μέριμναν ἵνα καὶ ὁ λιγνήτης χρησιμοποιηθῇ ὑπὸ τῆς Πάουερ ὅταν πραγματοποιηθῇ ἡ σύμβασις αὐτή.

§100Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Χαίρω πολύ, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ θὰ ἔχαιρον ἔτι μᾶλλον, αἴρων ταυτοχρόνως μίαν τῶν σοβαρωτέρων μου ἐπιφυλάξεων, ἂν ἴδω τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως καὶ τὸ ἄρθρον 38 νομίζω, τὸ ὁμιλοῦν περὶ ἐνισχύσεως τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν λιγνητωρυχείων καὶ τῶν ὑδραυλικῶν δυνάμεων ὅτι θέλουσι περιληφθῇ αὐτὴν τὴν μορφήν. Καὶ ἵνα τονίσω ὅτι ἀποδίδω ἐξαιρετικὴν σημασίαν θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ ὑμῶν ἐπὶ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ Ρουμανία προπολεμικῶς ἀνώρυσσε 250 χιλιάδας τόννους λιγνήτου, μεταπολεμικῶς ἔφθασεν εἰς 2,500,000, εἰσάγει δὲ μόνον 178,000 τόννους γαιάνθρακας. Ἡ Γιουγκοσλαβία 4,000,000 ἀνορύσσουσα λιγνήτην εἰσάγει μόνον 215,000 τόννους γαιάνθρακος. Ἡ ἐλάσσων τὴν ἐπιφάνειαν καὶ τὸν πληθυσμὸν Βουλγαρία ἀνορύσσει 1,214,000 τόννους καὶ ὄχι μόνον δὲν εἰσάγει γαιάνθρακας, ἀλλὰ ἐξάγει καὶ εἰς τὰς ὁμόρους χώρας. Καὶ ἔφθασεν ἐπὶ δικτατορίας εἰς τοῦτο τὸ περίεργον νὰ παραστήσῃ τοὺς λιγνήτας αὐτῆς εἰς ἡμᾶς, τοὺς μὴ ἔχοντας οὐδόλως ἀξίαν μείζονα τῶν ἰδικῶν μας, νὰ παραστήσῃ τοὺς λιγνήτας τούτους ὡς γαιάνθρακας, οἵτινες θὰ ἀπετέλουν εὐλογίαν εἰσερχομένην διὰ νέας ἀμφιβόλου καὶ λίαν ἐπικινδύνου σιδηροδρομικῆς γραμμῆς κατὰ μῆκος τοῦ Στρυμόνος πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς Σάρδεις. Κύριοι, εἶπον ὅτι μόνον ἡ Ἑλλὰς μειώνει τὴν παραγωγήν. Κατὰ τὸ 1918 ἐξώρυσσε 213,418 τόννους, τώρα περιέστη ἐτησίως εἰς 120,000 τόννους μόνον. Καὶ θὰ εἴπουν ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὰ ἐκ τοῦ πολέμου ἐμπόδια, εἰς τὰς ἀπεργίας τῶν γαιανθρακωρύχων καὶ τὰ λοιπά.

§101Γ. ΣΤΡΙΓΚΟΣ. Γνωρίζετε τὸ πάχος τοῦ λιγνήτου τῆς Βουλγαρίας, τῆς Ρουμανίας, τῆς Γιουγκοσλαβίας; Εἶναι δεκαπλάσιον τοῦ τῶν ἰδικῶν μας. Τὸ κόστος τῆς ἐξαγωγῆς ἐδῶ εἶναι ἑξαπλάσιον τοῦ ἐκεῖ. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους πῶς θέλετε νὰ λειτουργήσουν τὰ λιγνητορυχεῖα; Οἱ ἰδιοκτῆται γνωρίζουν τὸ συμφέρον των καὶ διὰ νὰ μὴ τὸ ἐκμεταλλεύωνται θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν τοὺς συμφέρει.

§102Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν θὰ εἴπω αὐτό. Θὰ ἦτο εὐχερέστερον νὰ ἐξαγάγῃ κανεὶς οὕτω τὸ συμπέρασμα. Χώρα, ἡ ὁποία εἶναι θαλασσόβρεκτος καὶ εἰσάγει ἅλας ἐξ Ἰταλίας καὶ Ἀφρικῆς, Χώρα, τῆς ὁποίας ἡ σιτάρκεια ἠδύνατο νὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη ἂν ἐγκαίρως ἔστρεφε τὴν προσοχὴν αὐτῆς εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν πεδιάδων καὶ ἀποξήρανσιν αὐτῶν, Χώρα, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ οὐρμπανισμὸς ἀναπτύσσεται ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ εὐκόλου κέρδους, τοῦ κέρδους τοῦ ἑκουσίου, δὲν μοῦ δίδει καθόλου τὴν παρήγορον σκέψιν ὅτι θὰ τραπῇ ἐπὶ τὸ βαρὺ ἔργον τῆς ἐξορύξεως τοῦ λιγνήτου. Δὲν εἶναι μόνον αὐτὸς ὁ παράγων τοῦ ἁπλοῦ αὐτοῦ πολλαπλασιασμοῦ, ἂν εἶναι παχύτερα τὰ στρώματα ἐκεῖ ἢ ὄχι καὶ περὶ τούτου θὰ παρέπεμπον τὸν κ. συνάδελφον, τὸν εἰς εἰδικὰς μελέτας ἀσχολούμενον, εἰς ὅ,τι ἀφορᾶ τὸ ἐμπόριον.

§103Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἤθελον νὰ πληροφορήσω τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Πειραιῶς ὅτι τὰ στρώματα, τὰ ὁποῖα ἐκμεταλλεύονται σήμερον ἐν Γερμανίᾳ, εἶναι πολὺ ὀλιγωτέρου πάχους τῶν ἰδικῶν μας στρωμάτων.

§104Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐκτραπῶμεν εἰς τεχνικὰς συζητήσεις. Εἶναι ἀναμφίβολον ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη προσπαθοῦσι διὰ τὴν ἐπαύξησιν τῆς παραγωγῆς λιγνητῶν. Θέλετε ἀριθμούς τινας; Τὸ 1923– 1925. Ἡ Γερμανία ἀπὸ 9,899,000 τόννους ἔφθασεν εἰς 11,538,000. Ἡ Αὐστρία ἀπὸ 222,000 εἰς 248,000. Ἡ Ἑλλὰς περὶ τοὺς 10,000 μηνιαίως χωρὶς νὰ δύναται νὰ κινηθῇ πέραν αὐτῶν καὶ θὰ παρέπεμπον ὑμᾶς εἰς ἀξιόλογον στατιστικὴν μελέτην, τὴν ὁποίαν ἔχει συγκροτήσει ἡ Γεν. Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἵνα δοθῇ διὰ λεπτομερεστάτων παρατηρήσεων ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν πρὸ ὀλίγου διακόψαντά με ἀξιότιμον συνάδελφον. Καὶ ἀφοῦ οὕτως τὰ δεδομένα τοῦ προβλήματος, δὲν ἔχομεν εἰμὴ νὰ προσθέσωμεν ὅτι ἂν μεταχειριζώμεθα θερμικὰς ἐγκαταστάσεις διὰ γαιάνθρακος, θὰ ἀπῃτοῦντο ἐν συνόλῳ 62,000 τόννοι γαιάνθρακος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιφέρῃ περίπου ἐξαγωγὴν συναλλάγματος 3,000,000 ἐτησίως χρυσῶν δραχμῶν. Κύριοι, ταῦτα εἶναι τὰ τεχνικὰ δεδομένα τοῦ προβλήματος καὶ εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ ἂς ἐναποθέσωμεν τὰς ἐλπίδας ἡμῶν, σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ γαιάνθρακος. Καὶ ἠκούσθη ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐξερχόμενος τοῦ νομικοῦ καὶ διπλωματικοῦ μέρους τοῦ ζητήματος, ἠκούσθη ταυτοχρόνως ἐκφέρων γνωματεύσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ καὶ τεχνικοῦ μέρους καὶ ἠκούσθη λέγων ὅτι δύο κυρίως ἐκ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ἐνόμισεν ὅτι τοῦ κινοῦσι τὴν προσοχὴν δυσμενῶς, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἀπὸ αὐτούς, ἐξηκολούθησεν, ἀπεκόμισε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν εἶναι ἱκανῶς δυσμενεῖς. Ἂν ἦτο ἐνταῦθα ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς θὰ τὸν παρεκάλουν νὰ μὲ παρακολουθήσῃ ἐπὶ δέκα λεπτὰ ἀκόμη ἵνα προχείρως μεταξὺ τῶν πλείστων βαρέων καὶ ἐπαχθῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ἀναφέρω πρὸς αὐτὸν ἂν ὄχι ὅλους ὅσοι εἶναι οἱ ὅροι τοῦ Οὐΐλσωνος, τοὺς ὁποίους τόσον ἐπαξίως χειρίζεται, ἀλλ’ ἀναφέρω δέκα τέσσαρας τουλάχιστον διατάξεις τῆς συμβάσεως χρῃζούσας μερίμνης κυβερνητικῆς. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐλήφθη, κύριοι, ἐπαρκῶς ἡ μέριμνα ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ χρησιμοποίησις τῶν ὑδραυλικῶν δυνάμεων καὶ τοῦ λιγνήτου. Καὶ μοὶ ἀντετέθη ὅτι τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως δὲν παραχωρεῖ τίποτε τὸ ἐξαιρετικὸν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει μόνον τὸ Κράτος ἀπεφάσιζε τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ συστήματος τῆς ὑδραυλικῆς Ἑταιρείας, θὰ ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ διαγωνισμόν, ἐν περιπτώσει δὲ κατακυρώσεως τοῦ διαγωνισμοῦ θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Εἶναι ἐντελῶς χειμαιρικὴ ἡ ἐλπίς, ἂν μείνῃ οὕτω τὸ ἄρθρον, περὶ χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδραυλικῶν δυνάμεων, διότι ἐνῷ τὸ ἄρθρον τοῦτο φαίνεται ὅτι λέγει μόνον ὅτι (ἀναγινώσκει). Τοῦτο φαίνεται ὅτι εἶναι μικρόν τι πλεονέκτημα. Παρατρέχω τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὸ τοῦτο καθιστᾷ σχεδὸν ἀδύνατον τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς ὑδροηλεκτρικῆς ἐνεργείας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ ἴσοις ὅροις νὰ εὑρεθῇ ἕτερος ἀνταγωνιστὴς πρὸς ὀργανισμὸν τόσον κρατικῶς ὑποστηριζόμενον καὶ τοιαύτης οἰκονομικῆς ἀντοχῆς, ὥστε νὰ εἶναι χίμαιρα ἡ ἰδέα τῆς εὑρέσεως ἑνὸς ἀξίου λόγου ἀνταγωνιστοῦ καὶ ἡ Ἑταιρεία αὐτή, ἡ δυναμένη νὰ ἀντλῇ τὰς δυνάμεις της ἐκ τῶν συναφῶν ἐπιχειρήσεων καὶ ἐκ τῶν ἔξω τῆς Ἑλλάδος Ἑταιρειῶν, αἵτινες θέλουσι τὴν τροφοδοτεῖ εἰς ὑλικὸν καὶ μηχανήματα. Τοιουτοτρόπως εἰς ἰσχὺν καθισταμένη θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσῃ τὸν ἀνταγωνισμὸν ἀπροσπέλαστον εἰς οἱανδήποτε ἄλλην ἐπιχείρησιν, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἀτενίσωμεν εἰς τὸ μελλοντικὸν τοῦτο, ἡ περαιτέρω διάταξις ἀκυροῖ πλήρως τὴν ἀξίαν τῆς προηγουμένης διατάξεως. Λέγει ὄντως σιβιλλικῶς περαιτέρω (ἀναγινώσκει). Τουτέστιν ἂν δὲν ἀναλάβῃ ἡ Ἑταιρεία ἠλεκτρισμοῦ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς ὑδροηλεκτρικῆς Ἑταιρείας (ἀναγινώσκει): «Τὸ σύνολον δὲ ἢ μέρος τῶν.... κλπ.», τὸ ὁποῖον, κύριοι, δὲν ἀφίνει εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅτι ὑφ’ ἣν μορφὴν σήμερον ἔχει διατυπωθῆ τὸ ἄρθρον τοῦτο, παρέχεται ἔστω καὶ σκιῶδες τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Κράτος νὰ παρακολουθήσῃ ὅλους ἐκείνους τοὺς μυστικούς, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἤθελε θεωρήσει ἡ Ἑταιρεία, ἡ κεκορεσμένη κερδῶν, ὥστε νὰ παραδεχθῇ τὴν ἐπένδυσιν τῆς ξένης αὐτῆς ἐπιχειρήσεως ὡς παρόχου αὐτῇ χρημάτων. Καὶ θὰ ἐξηγήσω, κύριοι, τὸ τί σημαίνει ἢ μᾶλλον τὸ τί δὲν σημαίνει τὸ ἄρθρον τοῦτο. Τὸ Κράτος ἔχει ἀπεμπολήσει ἀπολύτως οἱαδήποτε δικαιώματα ἐλέγχου ἐπὶ τῆς Ἑταιρείας, δὲν δύναται ὄχι μόνον νὰ κανονίσῃ ποσοστὰ τῶν κερδῶν αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται οὐδὲ νὰ παρακολουθῇ τὸν τρόπον, τὸν μυστηριώδη, καθ’ ὃν θέλει ἡ κλιμάκωσις αὕτη ρυθμισθῆ οὕτως ὥστε νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ Κράτος καὶ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του ἵνα κατανοήσῃ τὴν χρονικὴν ἐκείνην στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία θέλει εὕρει ὅτι εἶναι δυνατόν, τελουμένων τῶν διαφόρων συναφῶν ἔργων, ὄχι νὰ παρέχῃ, ἀλλὰ νὰ πωλῇ εἰς τοὺς πελάτας της ἠλεκτρικὸν εὐθηνότερον, παρ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει πωλῆ, παρασκευάζουσα τοῦτο διὰ τῶν ἰδίων της μέσων, μέσων, τὰ ὁποῖα τὸ Δημόσιον οὔτε τὸν τρόπον οὔτε τὸ δικαίωμα ἔχει νὰ παρακολουθῇ. Ἀπομένει, κύριοι, τὸ ἄρθρον 5 ὡς μία κηλὶς πρὸς ἐκκαθάρισιν εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην. Δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν ἀποκτᾷ τὰ 70 ἑκατομμύρια ἢ δὲν τὰ ἀποκτᾷ ἐπὶ τῆς βενζίνης, δὲν σημαίνει ἂν ὑπερασπίζωνται τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους διὰ τῆς ὑποχωρήσεως τῆς Ἑταιρείας ἀπὸ ἐνδεχομένου κινδύνου ἀκουσίως ὑπὸ ἐκμεταλλευτῶν τῆς καλῆς πίστεως τῆς Ἑταιρείας καταστρατηγήσεως τοῦ ἐλπιζομένου ὅτι θὰ ἀκυρωθῇ προνόμιον τοῦ ἀτελοῦς τῆς βενζίνης, δὲν σημαίνει τοῦτο, κύριοι, τὸ μικρὸν ἀντίδωρον, καθ’ ἣν στιγμὴν σύμπασα ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία κινδυνεύει νὰ πνιγῇ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς διὰ τῆς ἀπεμπολήσεως τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ὁ ὁποῖος δίδει ταὐτοχρόνως τὴν ἀξίαν τοῦ μᾶλλον ἀξιοζηλεύτου μελλοντικοῦ παράγοντος εἰς τὰς βιομηχανικὰς τύχας τῆς μεταπολεμικῆς Εὐρώπης. Ἰδού, κύριοι, τὸ πρῶτον μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀξιωθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς ὅπως ἀκούσῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ τὸ χειρισθῇ μεθ’ ὅλης τῆς ζωτικότητος αὐτῆς, παρατάσσουσα τὰ ἀκλόνητα ἐκεῖνα ἐπιχειρήματα, τὰ δυνάμενα νὰ πείσουν τὸ Κράτος ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι Χώρα ἐπαρκῶς πλουσία ὥστε νὰ ἐξασφαλίσῃ ἔστω καὶ μονοπωλιακῶς ἔστω καὶ ἐπιβάλλουσα ὅρους ἐπαχθεῖς εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἐμπορίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν, νὰ διασφαλίσῃ τὴν κατανάλωσιν τῶν 62 τούτων ἑκατομμυρίων χονδρικῶς δι’ ὑποχρεωτικῆς τούτων εἰσαγωγῆς εἴτε εἰς τὴν πολεμικὴν αὐτῆς κατανάλωσιν, εἰς τὸν Στόλον, εἴτε εἰς τὴν βιομηχανικὴν αὐτῆς ἐλευθέραν κατανάλωσιν εἰς τὸν Πειραιᾶ ἢ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Καὶ προχωροῦμεν, κύριοι, εἰς τὴν διασφάλισιν τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν λιγνητῶν. Εἶναι τὸ ἄρθρον 38, ἄνευ συνεπειῶν, ἄνευ ὑποχρεώσεων, ἡ Ἑταιρεία δικαιοῦται, τὸ Κράτος ὑποχρεοῦται, ἡ Ἑταιρεία εἶναι ἀνεξέλεγκτος καὶ ὅμως φρονοῦν ὅτι οἱ συμβαλλόμενοι τίθενται ἐπὶ ἴσου ποδός. Εἶναι ἀπολύτως ἀκατανόητον τὸ ἄρθρον τοῦτο καὶ ἀξίζει ἐξίσου νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἀπαλειπτέου αὐτοῦ.

§105Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Θὰ μᾶς ἀκριβείνετε τὸ ρεῦμα.

§106Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θὰ ἐξηγήσωμεν ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τοῦ λόγου ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαληθεύσουν οἱ εὐγενεῖς φόβοι, τοὺς ὁποίους ἐκφράζει ὁ κ. συνάδελφος. Δὲν ζητοῦμεν νὰ κατοχυρώσωμεν τὴν χρησιμοποίησιν τῶν δυνάμεων τούτων ζητοῦμεν νὰ κατοχυρώσωμεν τὴν δυνατότητα ταύτην εἰς ἣν περίοδον ἡ Ἑλλὰς ἤθελε πεισθῆ ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλως γενέσθαι. Καὶ λέγει τὸ ἄρθρον 38 (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑταιρεία ἠλεκτρισμοῦ.... κλπ.» Καὶ λέγω πρὸς ὑμᾶς, εἶναι θεωρητικῶς ὀρθότατον, ἀλλ’ εἶναι πρακτικῶς λίαν ἐσφαλμένον νὰ μὴ δικαιοῦται τὸ Κράτος νὰ κρίνῃ τὸ πότε εἶναι ἡ στιγμὴ αὐτή, ἀλλὰ νὰ δικαιοῦται κατ’ ἀπόλυτον ἐλευθερίαν νὰ κρίνῃ τοῦτο, ☐ ἡ Ἑταιρεία θὰ ὀφείλῃ νὰ μεταχειρισθῇ λιγνήτην, βεβαίως θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐπιδιαιτησία καθ’ ἣν ἐποχὴν ὅμως δὲν εἶναι μόνον τὸ συμφέρον, ἀλλ’ εἶναι τὸ ἀδύνατον ἄλλως γενέσθαι, διότι πολιτικαὶ συνθῆκαι, διότι ἔξω τῶν συνόρων ἡμῶν περιπέτειαι, διότι ἀναγκαία μείωσις ἀπεργίας ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς νὰ καρπωθῶμεν πάντων τῶν δυνατῶν πόρων τοῦ ἐθνικοῦ μας πλούτου. Καὶ ἐπειδὴ ἠκούσθη ὅτι ἂν θελήσωμεν τὴν κατοχύρωσιν ταύτην, θὰ ἀκριβαίνῃ τὸ ρεῦμα, ἀπαντῶ εἰς τὸν συνάδελφον ὅτι τὸ ρεῦμα ἔχει μίαν βασικὴν τιμήν, τόσον κολοσσιαίαν, τόσον δυσανάλογον, τόσον ἀξίαν νὰ τύχῃ τῆς προσοχῆς τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τόσον μὴ δεκτικὴν συγκρίσεως μὲ τὰ προσκομισθέντα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ στοιχεῖα τοῦ τί συμβαίνει εἰς τὴν Γερμανίαν, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἐνδόσιμον ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου βασικὴ πρέπει νὰ τηρηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ τιμολογίου. Ἀνεφέρθησαν προχθὲς ἐπιχειρήματά τινα παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς καὶ νὰ ἐπιφέρω μερικὰς παρατηρήσεις, διότι ἐπί τινων ἐξ αὐτῶν ἡ γνώμη μου ἡ ἀτομικὴ διαστέλλεται. Καὶ ἐν προκειμένῳ καθῆκον συνειδήσεως θεωρῶ νὰ φέρω ἐνώπιον ὑμῶν τὴν διαστολὴν ταύτην. Ἐλέχθη ὅτι κατὰ τὴν σύμβασιν ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς δὲν θὰ ἔχῃ ἀκριβὰ τὰ εἰσιτήρια, ἀλλὰ θὰ εἶναι μόνον 19 χρ. λ. κατὰ μέσον ὅρον. Εἶναι ἀληθὲς αὐτό, δὲν εἶναι ὅμως κατὰ τὴν ἐντύπωσίν μου σύμφωνον πρὸς τὴν πραγματικότητα. Τὰ εἰσιτήρια αὐτὰ εἶναι τερατωδῶς ἀκριβά. Ἐλέχθη παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ ὅτι κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν τὰ εἰσιτήρια ταῦτα ἦσαν 37.5 χρ. λ. Ἀλλὰ λέγω πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ἐπιχείρημα δυνάμενον νὰ βαρύνῃ ἐπὶ τῆς πλάστιγγος σήμερον. Διότι θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀναδράμῃ εἰς ἣν ἐποχὴν ἐτιμῶντο εἰς μᾶλλον ἀκριβὴν τιμὴν τὰ εἰσιτήρια ταῦτα, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν γνωστὸς Ἀθηναῖος προὔχων, περὶ τὰ οἰκονομικὰ ἀσχολούμενος, παρετήρει ποία εἶναι ἡ κίνησις μεταξὺ τῶν δύο πόλεων, ὅπως δυνηθῇ νὰ μειώσῃ τὰ εἰσιτήρια ταῦτα ἀπὸ 2 δραχμὰς εἰς 1.65 καὶ κατόπιν εἰς 1.35, τῆς τιμῆς παριστανούσης χρυσόν. Οὕτως ἡ τιμὴ τῶν 37.5 χρ. λ., τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀνατρέχουν εἰς ἣν ἐποχὴν ἡ τακτικὴ κυκλοφορία ἡ συνολικὴ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου περιελάμβανεν 7,000,000 πολιτῶν. Σήμερον ἡ κυκλοφορία αὕτη εἶναι 33,000,000· αὔριον θὰ εἶναι ἀσυγκρίτως περισσοτέρα. Ἡ μείωσις κατὰ τὰ τελευταῖα δύο ἔτη ὀφείλεται πρῶτον εἰς τὸ δυσβάστακτον τῆς τιμῆς, δεύτερον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος, ὅσον ἀφορᾷ τὴν στέγασιν καὶ ἐγκατάστασιν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ. Πρὸ τριῶν ἐτῶν ἡ ἀθρόα εἴσοδος τῶν προσφύγων, αἱ ἐντατικαὶ ἐργασίαι τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς ἐπέφερον ὡς ἀποτέλεσμα τὴν πύκνωσιν καὶ τὴν ἀκαταστασίαν τῆς κυκλοφορίας. Ἤδη ἔχομεν πάλιν βαθμιαίαν αὔξησιν καὶ τὰ 37.5 χρ. λ. τὰ ἐπιβληθέντα ἀρχικῶς εἶναι ἀσυγκρίτως εὐθηνότερα τῶν σήμερον ζητουμένων 16 χρ. λ., καθότι ἀρκεῖ νὰ παρατηρήσωμεν αὐτὰ ταῦτα τὰ στοιχεῖα τὰ παρεχόμενα ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, ἵνα ἴδωμεν ὅτι, ὅταν ὡρίσθη ἡ τιμὴ ὑπὸ τῆς πλουσίας αὐτῆς Ἑταιρείας ἐκ 15.9 χρ. λ. κατὰ μέσον ὅρον, ἔσχε συνολικὰς συμβατικὰς εἰσπράξεις κατὰ τὸ ἔτος 1925 δραχ. 43,122,000, ἐκ τῶν ὁποίων εἰσπράξεων, ἂν ἀφαιρέσωμεν τὰ 33,700,000 δραχμῶν καλυπτούσας ὑπερσυμβατικὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας, καταλήγομεν εἰς περίσσευμα 1 ,422,000 δραχ. ἐν συνόλῳ. Κύριοι συνάδελφοι, προσέξατε εἰς τοῦτο. Εἶναι συμβατικὸν τέλος καὶ κατὰ τοὺς τότε ὅρους θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο ὡς ἀρχικὸν κεφάλαιον, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος ἵνα μειωθῶσι τὰ εἰσιτήρια κάτω τῶν 15 χρ. λ. καὶ 9)10 καὶ θὰ ἐμειοῦντο εἰς τὴν τιμὴν τῶν 13 χρ. λ. καὶ 4)10, εἰς τὰ ὁποῖα προανέφερον τολμήσας νὰ διακόψω τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργόν, ὅτι εἶναι ἡ φυσιολογικὴ τιμὴ τοῦ εἰσιτηρίου, φυσιολογικὴ τιμὴ καλύπτουσα πάσας τὰς ὑποχρεώσεις καὶ πάντα τὰ δικαιώματα τῆς ἐπιχειρήσεως. Καὶ χονδρικῶς ὁ εἷς ἐπιβάτης στοιχίζει 12 χρ. λ., ὀφείλει δὲ νὰ πληρώσῃ ἤδη 13 καὶ 4)10. Μεταξὺ τῶν 13.4% καὶ τῶν 15 χρ. λ. ὑπολογιζομένου μὲ μίαν μετρίαν ἐκτίμησιν τοῦ κινουμένου πληθυσμοῦ εἰς 40 ἑκατομμύρια, διὰ νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, παρουσιάζεται ἓν περίσσευμα καθαρὸν μέχρι 2 ἑκατομμυρίων 240 χιλιάδων φράγκων εἰς χρυσόν. Κύριε Ὑπουργέ, τὰ 16 χρ. λ. εἶναι μία τιμὴ καθ’ ὑπερβολικὴν ἐπιείκειαν τεθεῖσα καὶ ἀφήσασα 10,000,000 ὑπερσυμβατικὸν καθαρὸν περίσσευμα, μόνον προορισμὸν ἔχοντα νὰ χρησιμοποιηθῶσι κατὰ τὴν χρῆσιν 1925–1926, ὡς ἔδει ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Κοινοῦ, ἵνα μειωθῇ τὸ εἰσιτήριον κατὰ 15% εἰς τὸν προσήκοντα ὅρον, ὅστις συμπίπτει νὰ εὑρεθῇ σὺν τῇ λήψει ὑπ’ ὄψιν τῶν 10 ἑκατομμυρίων εἰς 13 χρ. λ. καὶ 4%. Ἰδοὺ διατί τοῦτο εἶναι περιουσία τοῦ Κοινοῦ, τὴν ὁποίαν δὲν δικαιούμεθα νὰ ἀπεμπολήσωμεν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας. Ἀφίνω, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πολλαπλασιάσωμεν ἐπὶ ὅλα τὰ ἔτη τῆς συμβάσεως, νὰ ἀνατοκίσωμεν κλπ. Καὶ θὰ ἔλεγον ὅτι ἀντὶ αὐτοῦ θὰ εἶναι εὐτύχημα ἂν τοῦτο μόνον τὸ κέρδος ἐρρίπτετο εἰς ἕνα κορβανᾶν, μετ’ ὀλίγα ἔτη ὅταν θὰ ἔληγεν ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἑταιρείας, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς λύσις ὅλων τῶν τεχνικῆς μορφῆς προβλημάτων τῆς Ἑλλάδος, ὄχι μόνον τῆς ὁδοποιΐας, γεφυρώσεως κλπ.

§107Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχει σπουδαιότητα ἡ παρατήρησις ὅτι ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς συμβάσεως ὡς ἴσχυε πρὸ τῆς ὑπογραφῆς μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν δίδεται δυνάμει τῆς συμβάσεως ταύτης τὸ προνόμιον τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς νὰ εἰσπράξῃ ἀνατοκιζόμενον, φθάνει τὸ ποσὸν τῶν 5 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ μεταπίπτει εἰς τὰ θυλάκια ὄχι ξένων, ἀλλ’ Ἑλλήνων κεφαλαιούχων, εἰσπηδησάντων εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ἄνευ οὐδενὸς δικαιώματος καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς δικαιολογίας. Καὶ ἐρχόμεθα σήμερον νὰ θέσωμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§108Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀπὸ τῶν 7,000,000 εἰσιτηρίων μέχρι τῶν 33,000,000 τῆς σήμερον, ἐνῷ ἐπενταπλασιάσθη σχεδὸν ἡ κυκλοφορία, οὐδὲ κἂν ἐδιπλασιάσθησαν οἱ συρμοί. Ἑπομένως πολὺ κάτω τοῦ διπλασίου εἶναι τὰ ὁλικὰ ἔξοδα, διότι εἶναι καὶ τὰ ἄλλα ἔξοδα, τὰ σταθερά, τὰ ὁποῖα μένουν πρὸ 20 ἐτῶν. Ἄν ἔλθωμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν τροχιοδρόμων, θὰ ἴδωμεν ὅτι εἰς τὰ 1925 ἡ καλύπτουσα ἐπαρκῶς τὰς δαπάνας τῆς αὐτῆς ἐπιχειρήσεως ἔχει μέσην τιμὴν εἰσιτηρίου, τὴν ὁποίαν δὲν ἐμνημόνευσεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, 11 χρυσῶν λεπτῶν. Κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς ἐδίδετο τὸ δικαίωμα νὰ δεκαοκταπλασιάσῃ εἰς χρυσᾶ λεπτά. Καὶ μᾶς λέγει ἡ Ἑταιρεία ὅτι δὲν εἶχε συμφέρον νὰ τὸ μεταχειρισθῇ αὐτὸ τὸ ἀνώτατον ὅριον, διότι ὑπῆρχε ζήτησις, κατανάλωσις κλπ. Ὅλα αὐτὰ ὅμως εἶναι μία γενναιοδωρία, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν.

§109Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι τὸ φυσικὸν ἀποτέλεσμα τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Ἠξεύρετε διατί ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐτόλμησε νὰ ἀνεβάσῃ τὸν μέσον ὅρον εἰς 19 χρυσᾶ λεπτά;

§110Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἵνα μὴ ἀκυρωθῇ καὶ ἡ σύμβασις.

§111Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ λόγος εἶναι ὅτι ὁ κόσμος ὁ μεταφερόμενος διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς πέρυσι κατῆλθε κατὰ 2 ἑκατομμύρια ἀπὸ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἦτο πρότερον. Ὁ λόγος εἶναι οἰκονομικός. Τοῦτο ἐμποδίζει τὴν αὔξησιν τοῦ εἰσιτηρίου. Εἶναι φυσικὸς φραγμός. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία. Δὲν ὑπάρχουν γενναιοδωρίαι ἐδῶ. Οὔτε ἔλεος, οὔτε ἐπιείκεια. Εἶναι εἷς νόμος σκληρός, σιδηροῦς, τῆς ζητήσεως καὶ προσφορᾶς, ὁ ὁποῖος κανονίζει ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα. Αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος κανονίζει πραγματικῶς καὶ τὰς τιμὰς ὅλων τῶν εἰδῶν τῆς ζωῆς μὲ τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἀσχολούμεθα. Δι’ αὐτὸ ἐπιτρέψατέ μοι ἀκόμη νὰ σᾶς εἴπω καὶ αὐτό. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ ἐπιχείρησις τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισσιᾶς, ἡ ἠλεκτροκίνησις ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς εἶναι ἐπιχείρησις ἐκ τῶν προτέρων ἀποτυχοῦσα. Διότι εἶναι ἀνόητον νὰ φαντάζεται κανεὶς ὅτι μὲ 8 χρυσᾶ λεπτὰ κατὰ χιλιομετρικὸν ἐπιβάτην εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη ἐπιχείρησις, δεδομένου ὅτι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν–Κηφισσιᾶς θὰ κινοῦνται συναγωνιζόμενα πρὸς τὴν Ἑταιρείαν ὅλα τὰ ἰδιωτικὰ λεωφορεῖα, ἔχοντα πρὸς τοῦτο πλήρη ἐλευθερίαν.

§112Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν θὰ ἠμποροῦν νὰ συναγωνίζωνται λόγῳ τῶν ἀτελειῶν τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία.

§113Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν θὰ ἔχῃ ἀτελείας ἡ Ἑταιρεία. Θὰ σᾶς ἀνακοινώσω δὲ ἀργότερα ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς ἐνδιαφέρουσι. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἡ ἐπιχείρησις νὰ ἐξακολουθήσῃ μὲ τὰς αὐτὰς τιμάς. Δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἀνησυχεῖτε διὰ τὰς τιμάς. Τὰς τιμὰς τὰς κανονίζει ἡ τιμὴ τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Ἀνέφερον τὸ παράδειγμα τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισσιᾶς. Ἡ κίνησις τῶν ἰδιωτικῶν λεωφορείων ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν–Κηφισσιᾶς εἶναι ἐλευθέρα καὶ ἐπειδὴ δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀτέλεια διὰ τὴν Ἑταιρείαν, θὰ ἐπέλθῃ συναγωνισμὸς καὶ θὰ ἀναγκασθῇ ἡ Ἑταιρεία νὰ ὑποτιμήσῃ τὰ εἰσιτήριά της. Καὶ τότε ὁ συναγωνισμὸς πλέον θὰ εἶναι ἀπολύτως ἐλεύθερος καὶ συνεπῶς αἱ τροχιοδρομικαὶ Ἑταιρεῖαι θὰ ἀναγκασθῶσι νὰ ὑποχωρήσωσιν ἐπὶ τῆς τιμῆς τῶν 8 χρυσῶν λεπτῶν, διότι δὲν θὰ ἀνέλθῃ ἐπ’ αὐτῶν οὐδεὶς ἐπιβάτης. Τοῦτο θὰ κλονίσῃ τὴν ἐπιχείρησιν τῆς Ἑταιρείας καὶ δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι ἡ ἐπιχείρησις τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισσιᾶς εἶναι ἐπιχείρησις ἀποτυχοῦσα. Θὰ στηριχθῶμεν λοιπὸν ἐπὶ τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως, ἐκτὸς ἂν ζητήσῃ τὸ ἓν τραῖνον νὰ ἀκολουθῇ τὸ ἄλλο. Ἂν ὅμως θελήσητε ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Γʹ Σεπτεμβρίου νὰ κανονίσητε τὰ τραῖνα νὰ λειτουργοῦν ἀνὰ πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας, τὸ ἓν κατόπιν τοῦ ἄλλου, τότε τί θὰ συμβῇ; Θὰ διακοπῇ ἡ κίνησις ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Γʹ Σεπτεμβρίου μοιραίως. Παρ’ ὅλα αὐτὰ ἐγὼ προσεκτικῶς ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ μεμονωμένη κίνησις εἶναι προτιμητέα, ὁπότε καὶ ἡ ἐπιχείρησις θὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη.

§114Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἵνα κατὰ τὸ δυνατὸν συμπτυχθῇ ἡ ἐξέτασις καὶ τοῦ ὑπολοίπου σημείου, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ πεισθῇ περὶ τοῦ ὅτι κατὰ ποσοστόν, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἐχρησιμοποίησε τὴν πειστικότητά του. Δὲν εἶναι τὸ ποσοστὸν τοιοῦτον ὥστε νὰ μὲ εὕρῃ ἀνεπιφυλάκτως σύμφωνον, ἔστω λόγῳ τῆς ὀρεινῆς μου καταγωγῆς, ὅπου τὰ πράγματα στρογγύλως δίδονται καὶ προτείνονται. Ἀσφαλῶς παρὰ τὸ ἀφῃρημένον τῆς ἑρμηνείας ψυχολογικῶς θὰ προετίμων ἡ Ἑταιρεία νὰ ἔχῃ ταπεινότερα τὰ ὅρια καὶ νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς προσφυγῆς διὰ βελτιώσεις. Ἂν ἀντὶ τῶν ὀκτὼ χρυσῶν λεπτῶν εἶχε τὸ δικαίωμα πέντε χρυσῶν λεπτῶν, θὰ ἤμην ὀλιγώτερον ἀνήσυχος καὶ ὀλιγώτερον θὰ προεκάλουν τὰς καθησυχαστικὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ. Ἂν ἀντὶ τῶν 19 χρ. λ. ὁ σιδηρόδρομος εἶχε 15 χρ. λ., θὰ ἔλεγον ὅτι κάμνω μίαν θυσίαν, ἀλλ’ ἀνεκτήν. Ἂν οἱ τροχιόδρομοι κατήρχοντο ὀλιγώτερον εἰς τὰ 14 χρ. λ., θὰ διεμαρτυρόμην ὀλιγώτερον, χωρὶς νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅλα αὐτά, ὅτε τοιουτοτρόπως συμβιβαζόμεθα καὶ συμβαδίζομεν πρὸς τὰ ἐν Λονδίνῳ γενόμενα. Κύριοι, ἐγὼ εἰς τὸ Λονδῖνον ἐποίκισα βραχέως καὶ ἐκτιμῶ τὸν Ἀγγλικὸν χαρακτῆρα διὰ τὸ ἀκέραιον αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο διὰ νὰ ἀλλοιώσῃ τὰς ἕξεις τὰς ὁποίας ἔχομεν διὰ τὴν διατύπωσιν τῶν συμβάσεων. Ἀλλ’ ὅταν τις κατ’ ἀνάγκην μεταβῇ εἰς τὴν οἰκίαν τρίτου δι’ ἐργασίαν καὶ ἀμειφθῇ, εἴθισται οὗτος νὰ συμβαδίζῃ πρὸς τὰς ἕξεις τοῦ τρίτου. Συγχαίρω θερμῶς καὶ ἀνεπιφυλάκτως τοὺς συντελέσαντας εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου ὑπὸ ὅρους εὐνοϊκούς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπαγορεύει νὰ συζητῶμεν τι, διότι οὕτως εἴθισται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διότι τότε θὰ ἐλέγομεν νὰ μὴ γίνῃ σύμβασις, ἀλλὰ μία πρᾶξις ἐπὶ ἑνὸς ἐπισκεπτηρίου οὕτως εἰπεῖν, διότι τὰ ἐπεισόδια δημιουργοῦν ἀμφιβολίας. Ἂν οἱ Ἄγγλοι συνηθίζουν τοῦτο, διότι εἶναι τίμιοι, δὲν σημαίνει ὅτι ἡμεῖς δὲν συνηθίζομεν τοῦτο διότι δὲν εἴμεθα τίμιοι. Ποσῶς. Ἀλλὰ παρανομοῦμεν ἐδῶ. Ποῦ Ἀγγλία, ποῦ Ἑλλάς. Δηλαδὴ τὸ μὲν φωνὴ Ἰακώβ, τὸ δὲ χεῖρες Ἠσάφ. Καὶ ἀποτείνομαι πρὸς τὰς χεῖρας Ἠσὰφ καὶ ὄχι εἰς τὴν φωνὴν τὴν ἀκουσθεῖσαν πάλιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ λέγω ὅτι πρὸς χάριν ταύτης ὀφείλομεν εἰς τὰς χεῖρας αὐτὰς νὰ θέσωμεν περιθώρια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνηθίζομεν νὰ ζητῶμεν. Ἰσχύει ὁ νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως, ἀλλ’ ἰσχύει καὶ ὁ νόμος τῆς μείζονος ἀνάγκης· ὁ κατοικῶν εἰς τὰ τέρματα τῶν τροχιοδρομικῶν γραμμῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ συναγωνισμὸς δὲν φαίνεται ἐλεύθερος εἰς τὰ αὐτοκίνητα, ἀλλὰ θέσεις, κατὰ σταγόνας, δὲν θὰ ἀναγκασθῇ νὰ πληρώσῃ περισσότερα, δὲν θὰ ὑποστῇ τὸν ἐκβιασμὸν τῶν ἀνωτέρων τιμῶν, δὲν θὰ παραστῇ ὁ κίνδυνος παραβάσεως τῆς σιωπηρᾶς συγκαταθέσεως;

§115Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ εἴπω τὸ ὄχι διὰ σᾶς, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς κ. κ. βουλευτάς. Πρέπει νὰ γίνῃ καὶ τοῦτο γνωστόν· ὅτι εἶναι πλάνη νὰ νομίζωμεν ὅτι ὑπάρχει περιορισμὸς μόνον ὅπου ὑπάρχουν τροχιοδρομικαὶ γραμμαί. Ἐπὶ πασῶν τῶν ἄλλων γραμμῶν ὑπάρχει ἀπόλυτος καὶ πλήρης ἐλευθερία εἰς τὰ ἰδιωτικὰ αὐτοκίνητα νὰ κινῶνται. Ἓν πρᾶγμα μόνον ἔχει τὸ σκοτεινόν· ὅτι δεδομένου ἡ Ἑταιρεία νὰ ἔχῃ τὴν ἀτέλειαν τῆς βενζίνης καὶ τῶν ἀνταλλακτικῶν καὶ οἱ ἄλλοι νὰ μὴ τὴν ἔχουν, ὁ συναγωνισμὸς δὲν θὰ ἦτο ἴσος. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ συζήτησις θὰ λήξῃ αἰσίως. Ἑπομένως ὁ συναγωνισμὸς θὰ εἶναι πλήρης. Ἐπιτρέψατέ μοι ἓν παράδειγμα· εἰς τὴν ὁδὸν Πατησίων ὑπάρχουν τροχιοδρομικαὶ γραμμαί, ἑπομένως ὁ συναγωνισμὸς εἶναι περιωρισμένος, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Γʹ Σεπτεμβρίου, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὁδὸς ἀσφαλτοστρωμένη, ἡ ἐλευθέρα κίνησις τῶν αὐτοκινήτων θὰ εἶναι πλήρης. Εἷς, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ ὑπάγῃ ἀπὸ τὴν πλατεῖαν Ὁμονοίας εἰς τὴν πλατεῖαν Κυριακοῦ ἢ τῶν Ἀγάμων καὶ ὁ ὁποῖος δὲν θέλει νὰ πληρώσῃ τὸ εἰσιτήριον τὸ ἐνδεχομένως ηὐξημένον, θὰ πάρῃ ἓν ἰδιωτικὸν λεωφορεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ εὕρῃ εἰς τὴν ὁδὸν Γʹ Σεπτεμβρίου καὶ θὰ φθάσῃ εἰς τοῦ Λεβίδη καὶ θὰ κάμῃ ἐκεῖθεν ὀλίγα βήματα. Ἐκ τούτου τί θὰ συμβῇ; Ἡ Ἑταιρεία θὰ ἀναγκασθῇ νὰ καταβιβάσῃ τὰς τιμὰς τῶν τροχιοδρόμων. Ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀχαρνῶν, ὅπου κινοῦνται τροχιόδρομοι, ὁ συναγωνισμὸς θὰ εἶναι περιωρισμένος, ἀλλὰ θὰ ὑπάρχῃ πάλιν ἡ ἄλλη παράλληλος ὁδὸς Ἀριστοτέλους.

§116Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πῶς θὰ ὑπάγῃ;

§117Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ εὕρῃ τὸν τρόπον νὰ ὑπάγῃ συναγωνιζόμενος μὲ τὴν Ἑταιρείαν.

§118Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω, κ. Ὑπουργέ, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ συμπεράνω, εἰς τρόπον ὥστε ἀθροιστικῶς νὰ κάμητε τὰς παρατηρήσεις σας ἐπὶ τῶν λόγων μου, ἵνα μὴ δημιουργῶνται παρένθετα, τὰ ὁποῖα κουράζουσι τὴν Βουλήν. Κύριοι, ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἔδωσε φωτεινὸν παράδειγμα, περιορισθεὶς εἰς τὴν μόνην ἔχουσαν κίνησιν ὁδόν. Πέραν ταύτης θὰ ἔπρεπε νὰ κάμῃ διάκρισιν ὁ μέλλων νὰ προχωρήσῃ. Ὑπάρχουσι δὲ ἄλλαι ὁδοί, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχωσι συναγωνισμοῦ, στερούμεναι παραλλήλων. Εἰς ὅλους δὲ εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀσφαλτόστρωσις παντοῦ. Εὔχομαι δὲ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἐγὼ σφάλλω καὶ νὰ εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀκριβὴς εἰς τοὺς ὑπολογισμούς του, ἵνα μάθωμεν ὅτι οἱ ὅροι πρέπει νὰ μείνωσι μετέωροι εἰς τὰς ἐξαιρέσεις τῶν μεταφορικῶν σχέσεων τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Ἀναπτύσσω τέταρτον λάθος, κατ’ ἐμέ, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν ὑμῶν καὶ τοῦτο εἶναι ὅτι οὐδεμία ποινὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ὁμιλῶ περὶ τινος ποινῆς ἀνερχομένης μέχρι 20 λιρῶν ἡμερησίως διὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα θὰ στοιχίσωσι εἰς τὸ Κοινὸν 20 χιλιάδας λίρας. Ἀλλὰ καὶ τούτου ἡ ἐπιβολὴ εἶναι εἰκονική, διότι εἶναι κατὰ νόμον χημικὸν σύνθετος καὶ ἐπιδεκτικὴ πάντοτε ἀναθεωρήσεως, γνωρίζομεν δὲ ὅτι εἰς πᾶσαν ὑπόθεσιν διαιτησίας τὸ Δημόσιον εἶναι ὁ ἀνικανώτατος τῶν χειριστῶν πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων του. Οὐδεὶς δασμός, οὐδεὶς φόρος ἐπιβάλλεται καὶ ἡ Ἑταιρεία ὑπενθυμίζει τοὺς νόμους 2048 καὶ 2079, τὸ Ν. Δ. τῆς 20ῆς Νοεμβρίου 1926, τὰ προνοοῦντα τουτέστι περὶ παροχῆς ἀτελειῶν εἰς μικρὰς ἐπιχειρήσεις. Ἐπ’ αὐτῶν θὰ ἤθελον νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχήν σας, διότι δὲν εἶναι ἐπιχείρημα διὰ μίαν Ἑταιρείαν, εἰς χεῖρας τῆς ὁποίας ἐναποτίθεται τὸ μέλλον τῆς Χώρας, νὰ παραλληλίζῃ ἑαυτὴν πρὸς πενιχροτάτας οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι προσπαθοῦσι νὰ ἀναθάλλωσιν ἐκ τῆς τέφρας των μόνον χάρις εἰς τὰ μέτρα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν ἐπιδοκιμάζω τοὐλάχιστον πάντοτε. Ἐλπίζω ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς ἄρσιν τῆς ἀτελείας τῆς βενζίνης καὶ τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ ἐχέγγυόν τι διὰ τὴν τήρησιν συναγωνισμοῦ. Ἕτερον σημεῖον εἶναι ὅτι οὐδεὶς ἔλεγχος εἶναι ὑπαρκτὸς ἐπὶ τῶν ἠλεκτρικῶν ἐγκαταστάσεων. Σᾶς εἶπον ὅτι σήμερον ἡ Οὖλεν παρασκευάζει ρεῦμα πρὸς 12 χρ. λ., θὰ εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ εὑρεθῇ νεώτερόν τι σύστημα παραγωγῆς καὶ τὸ Κράτος θὰ εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν εἰς τὰς συμφωνίας πρὸς ξένας ἐπιχειρήσεις συμφερόντων τῆς Ἑταιρείας. Διότι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐποπτεύσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν λυσιτελεστέρων μέτρων. Παρατρέχω τὸ ζήτημα τῆς παραχωρήσεως τῆς περιουσίας τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἀναπτύσσει ἡ Ἑταιρεία ὅτι τὸ σύνολον τῶν περιουσιῶν αὐτῶν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τοῦ ἄλλου τοῦ περιερχομένου εἰς αὐτὴν ἐν τῷ μεταξὺ ἀνέρχεται εἰς 212,000 λίρας περίπου καὶ ἀντ’ αὐτοῦ εἰς τὸ τέλος τῆς συμβάσεως σὺν τῷ τροχαίῳ ὑλικῷ, τὸ ὁποῖον θὰ παραδώσῃ εἰς χεῖρας τοῦ Κράτους, ἀξίας 5,000,000 λιρῶν. Ἄν, κύριοι, κάμωμεν τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ὑπερβολικῶν κερδῶν, θὰ ἴδωμεν χωρὶς δυσκολίαν ὅτι αὐτὰ τὰ 5,000,000, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποδοθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀπογόνων εἰς τρεῖς γενεὰς τῶν σημερινῶν συμβαλλομένων, τὰ κέρδη ἀποτελοῦσι μικρότατον ποσοστόν, οὐχὶ σημαντικὸν τῶν συνολικῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἀνεξελέγκτως ἀφίενται εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἀφίνω ὅτι οὐδὲν ἔργον προβλέπεται διὰ τὸν σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, οὐδεμία κατασκευὴ ἄλλης γραμμῆς, οὐδεμία πύκνωσις τοῦ δικτύου, οὐδεμία δὲ βελτίωσις τῶν τιμῶν τῶν εἰσιτηρίων του. Καὶ ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἀνήκει εἰς τὸ σύστημα τῶν μητροπολιτικῶν σιδηροδρόμων, ὑπενθυμίζει ὅτι ὁ μητροπολιτικὸς σιδηρόδρομος Παρισίων δὲν ἔχει τιμὴν εἰσιτηρίου 15 χρυσῶν λεπτῶν. Ἡ κατασκευή του ὁλόκληρος ἐστοίχισεν εἰς ἀξίαν ἀσυγκρίτως πολὺ πλείονα τῆς τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ὅμως εἶναι ἀσυγκρίτως εὐθηνότερος, ἡ δὲ κίνησίς του εἶναι πυκνοτέρα τῆς κινήσεως τοῦ ἰδικοῦ μας.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι πυκνοτέρα.

§120Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Κάμετε λάθος.

§121Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὄχι, δὲν κάμνω λάθος καὶ ἔχω τὴν ἰδιότητα ὅταν δὲν γνωρίζω νὰ μὴ ὁμιλῶ καὶ ὅταν ὁμιλῶ δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω τὰ ἐπιχειρήματά μου. Μὴ παίρνετε τὰς γραμμὰς 2, 4, 8, ἀλλὰ πάρετε τὰς γραμμὰς 9, 12 καὶ θὰ ἴδητε ὅτι οὐδὲ εἰς πλήθουσαν ἀγορὰν φθάνουσιν οἱ ἐπιβάται νὰ πληρώσωσι τὰ ὀχήματα τῶν σιδηροδρόμων. Ἀλλὰ καὶ ἡ κατὰ χιλιόμετρον ἀπαιτηθεῖσα δαπάνη ἀνέρχεται εἰς πλείονα τῆς κατὰ χιλιόμετρον ἀπαιτηθείσης διὰ τὸν ἰδικόν μας σιδηρόδρομον. Κατεχράσθην τῆς ὥρας σας. Ἀφίνομεν ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας διαθέσεως τῶν δρομολογίων ἄνευ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι δὲν θὰ ἀπέχουν τὰ τραῖνα πέραν τοῦ τετάρτου. Παρατρέχω τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ὅτι οἱ κανονισμοὶ τῆς Ἑταιρείας δὲν θὰ εἶναι τῆς πρωτοβουλίας αὐτῆς, ἀλλ’ ὅτι θὰ προέλθῃ ἡ συμφωνία, τῆς ὁποίας τὸν ρυθμὸν θὰ κανονίζῃ αὐτὸ τὸ Κράτος καὶ ἅπαξ κανονιζομένου τούτου ἐπέχει θέσιν συμβάσεως μὴ ἐπιδεκτικῆς ἀλλοιώσεως, ἂν μὴ καὶ ἡ Ἑταιρεία συμφωνῇ. Οὐδὲν λοιπὸν μέτρον ἔχομεν συγκρίσεως πρὸς τὰς σχέσεις κεφαλαίου καὶ ἐργασίας, ἐργοδότου καὶ ἐργάτου. Πρὸς τελειοποίησιν τεχνικῆς εὐπιστίας τοῦ Κράτους θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν ροῦν δύο γενεῶν νὰ παρακολουθήσῃ τὸ Κράτος ἄνευ τῆς ἀξιώσεως συγκαταθέσεως τῆς Ἑταιρείας. Ἀφίνω καὶ ἓν σημεῖον τῆς συμβάσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον παραιτεῖται τοῦ μονοπωλίου ἡ Ἑταιρεία διὰ τὴν μεταφορὰν ἐμπορευμάτων διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ἐπεκτείνει τοῦτο καὶ εἰς τοὺς ἄλλους δύο σιδηροδρόμους. Θὰ ἤθελον νὰ ἴδω συμφωνίαν τῆς Ἑταιρείας, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐξετείνετο καὶ τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῆς ἐπιβατικῆς κινήσεως.

§122Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν.

§123Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἔχει μεγάλην ἀξίαν τῆς ἐπιβατικῆς κινήσεως, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι τηρουμένων τῶν κερδῶν τῶν δύο τούτων θὰ ἀνελάμβανεν ἡ παραιτουμένη τοῦ μονοπωλιακοῦ της δικαιώματος Ἑταιρεία. Τὰ ἄλλα, κύριοι, εἶναι λεπτομερειακά. Τὸ ζήτημα τοῦ βολτὰζ καὶ ἄλλα ζητήματα τὰ ἀφίνω, διότι ἡ ὥρα παρῆλθεν. Ἂν ἡ σύμβασις αὕτη σήμερον ἀνασυζητουμένη καλῇ τῇ πίστει μεταξὺ τῆς παγκύρου σήμερον Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας ἐκείνης, ἀλλοιωθῇ εἰς τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα ὑπέδειξα πρὸς ὑμᾶς, θὰ ἐλησμονοῦμεν τότε ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἡ ἐπανεξέτασις τῆς ἐγκυρότητος ἢ ἀκυρότητος τῆς συμβάσεως, ὅτι πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀκυρότητος πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ Κράτους ἀπὸ τῆς συμβάσεως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσενεχθῇ πρὸς τὴν Ἀγγλίαν ἡ ὑπόσχεσις τῆς ἐπανεγγυήσεως τοῦ δανείου δι’ ἄλλων τοῦ Κράτους πόρων τοῦ δανείου τοῦ ἐκ δύο ἑκατομμυρίων λιρῶν. Δὲν παραγνωρίζω βεβαίως ὅτι τοῦτο θὰ ἔχῃ τὸ μειονέκτημα ὅτι θὰ κατέριπτε τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν περιουσίαν καὶ θὰ καθίστα ἐπαχθεστέραν τὴν σύναψιν νέου προσφυγικοῦ δανείου διὰ τὸν λόγον ὅτι ἡ περιουσία τοῦ Κράτους θὰ ἦτο ὑπέγγυος δι’ ἓν ποσὸν 2,000,000 λιρῶν, ἐνῷ σήμερον οἱ δίδοντες τὸ δάνειον ἔχουν ἐνδύσει αὐτὸ ἀπ’ εὐθείας εἰς μετοχὰς καὶ ὁμολογίας πρὸς τὰ ἄτομα καὶ οὐχὶ πρὸς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν τὸ ποσὸν τοῦτο. Θὰ ἦτο βεβαίως δυνατὸν ἂν εὑρίσκομεν ἄλλην Ἑταιρείαν νὰ ἀπεδίδομεν αἰτοῦσαν τὸ ποσόν, ὥστε νὰ μὴ τίθηται πλέον ζήτημα τοῦ μειονεκτήματος τούτου. Ἀλλ’ εἶναι δραστικαὶ λύσεις, τῶν ὁποίων ἡ ὥρα ἔχει σημάνει πρὸ πολλοῦ. Ἡ ὥρα αὕτη ἔχει παρέλθει πρὸ πολλοῦ. Δὲν εἶναι ἡ δυναμικότης ἡμῶν τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀτενίσωμεν πρὸς τὴν τοιαύτην ριζικὴν ἐπανεξέτασιν. Ἀλλὰ διὰ πράγματα ἀπολύτως δυσκατόρθωτα δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπασχοληθῶμεν. Θὰ ἐφθάνομεν εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς καταναλώσεως τῶν γαιανθράκων καὶ τῆς τοποθετήσεως τῶν μηχανημάτων εἰς τὰς ἀγορὰς ἡμῶν. Ἐφόσον ὅμως ὑπάρχει ἡ εὐχέρεια χάρις εἰς τὴν δύναμιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως νὰ παρακολουθήσωμεν, κύριοι, ὅρους τινὰς τείνοντας εἰς βελτίωσιν τῶν τιμῶν, θὰ ἐζήτουν παρ’ ὑμῶν μόνον τὴν ἄδειαν νὰ προφέρω ἀριθμούς τινας συμπληροῦντας κατὰ τρόπον ὄχι τὸν αὐτὸν πρὸς τὸν ἀναφερθέντα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, τὰς τιμὰς τοῦ νέου κόστους τοῦ ρεύματος, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ τιμὴ τῶν 26 χρυσῶν λεπτῶν εἶναι ἁπλῶς βασική, δὲν εἶναι ἡ μεγίστη, ἔχει δὲ ἐλευθερίαν ἡ Ἑταιρεία νὰ ὑπερβῇ τὴν τιμὴν ταύτην, ἂν τὴν ὑπερβῇ, μεταξὺ τῶν 26 καὶ 32 χρυσῶν λεπτῶν. Ἡ ὑπέρβασις αὐτὴ μὴ ἔχουσα ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ διανεμητέου μερίσματος εἰς τοὺς μετόχους δύναται ν’ ἀφίνῃ τούτους μοιραίως παθητικῶς ἀδιαφόρους πρὸς τὴν αὔξησιν ταύτην καὶ νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὴν αὔξησιν τῶν γενικῶν αὐτῆς ἐξόδων πολυτελείας, τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν δὲν δυνάμεθα νὰ προΐδωμεν, ἀπέναντι τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν δυσπίστως, διότι θὰ προέρχωνται ἀναμφιβόλως ἐκ πληθυσμοῦ εἰθισμένου εἰς δαψιλῆ ὡς εἴθισται ἐν Ἀγγλίᾳ....

§124Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν δύναται νὰ εἶναι ἀδιάφορον.

§125Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀδιάφορον μεταξὺ 32 καὶ 26, κ. Ὑπουργέ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὰς ἐνστάσεις του. Ἀδιάφορον ἂν μεταξὺ 26 καὶ 32, παραμένει σταθερὸν τὸ μέρισμα τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 26 ὑπὸ ὡρισμένους κανόνας. Ἔχει τὸ ἓν τέταρτον καὶ τὸ ἓν τρίτον τῶν κερδῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐξελέγξεως πόθεν εἶναι τὸ ἀρχικὸν ποσὸν ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὑπολογίσῃ τὸ κέρδος. Φθάνομεν διὰ τὰς διατάξεις ταύτας εἰς τὸ παράδειγμα ὅτι 25 χρυσῶν λεπτῶν τιμὴ δὲν παρουσιάζει διαφορὰν ὡς πρὸς τὰ 26. Μεταξὺ δὲ 26 καὶ 32 τὸ μέρισμα τὸ διανεμητέον μένει σταθερὸν καὶ ἑπομένως ἀνεξάρτητον διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 3,000,000 κατὰ μέγιστον ὅρον χρυσῶν φράγκων ἐτησίως, ἀνεξάρτητον τῆς ἐπιδράσεως τῶν μετόχων. Ἀλλὰ καὶ ἂν δεχθῶμεν τὴν μέσην ταύτην τιμὴν τῶν 26 χρυσῶν λεπτῶν ὡς βασικήν, ἀναφέρω ὅτι οἱ προχθὲς ἀπαγγελθέντες ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἀριθμοὶ ἦσαν ἀριθμοὶ ἀφορῶντες εἰς τὴν τιμὴν τοῦ φωτιστικοῦ ὡριαίου χιλιοβάτου....

§126Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ εἶπον.

§127Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. .... καὶ ὅτι τῆς κινήσεως καὶ τῆς βιομηχανίας τὸ ὡριαῖον χιλιοβάτον εἶναι τόσον ταπεινότερον πανταχοῦ, ὅσον δυστυχῶς ἐν τῇ καθ’ ἡμᾶς συμβάσει οὐδεμία ἀπολύτως διάταξις φέρεται προστατεύουσα τοῦτο. Ἁπλῶς καὶ μόνον λέγεται ὅτι τὸ ὅριον τῆς τιμῆς, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται νὰ καθορίσῃ ἡ Ἑταιρεία ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀντοχῆς τῆς οἰκονομικῆς τοῦ καταναλωτοῦ, ἑπομένως καὶ τῆς ἀπομιζητικῆς πλέον ἀντοχῆς τοῦ καταναλωτοῦ. Καὶ σᾶς ἀναφέρω ὅτι εἰς τὴν Βασιλείαν τῆς Ἑλβετίας, τὴν ὁποίαν προανέφερεν ὁ κ. Ὑπουργός, στοιχίζει τὸ φωτιστικὸν ρεῦμα 29 χρυσᾶ λεπτά, τέσσαρα ὅμως χρ. λ. τὸ τῆς κινήσεως, ἓξ τὸ τῶν σιδηροδρόμων, ὀκτὼ ἑπομένως ὁ μέσος ὅρος.

§128Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πεντήκοντα πέντε χρ. λ. τὸ φωτιστικόν.

§129Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὄχι, κ. Ὑπουργέ, 29.

§130Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχω ἀποδείξεις.

§131Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἔχω τοὺς καταλόγους, κ. Ὑπουργέ, στατιστικὰς ἐπισήμους, τὰς ὁποίας ἔχουν αἱ 700 ὁμάδες ἠλεκτροπαραγωγῶν τῆς Γερμανίας. Θὰ τὰς ἀποστείλω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, χωρὶς νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως, νὰ προκαλέσουν ὁπωσδήποτε συνομιλίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐπεμήκυνε τὸν χρόνον τῆς συζητήσεως. Τηρῶ δὲ εἰς τὴν προσοχήν σας, εἰς τὴν διάθεσίν σας, τῶν μεγαλυτέρων Γερμανικῶν πόλεων τὸν μέσον ὅρον: Βασιλείας 8, Βρέμης 14, Μπρέσλαν 7, Δρέσδης 4.98, τῶν ἄλλων βιομηχανικῶν πόλεων 19.95, Φραγκφούρτης 18. Λειψίας 25. Ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς προσθέσω ὅτι 100 εἶναι τοῦ Μονάχου. Ἑπομένως εἶναι 25% ἄνω τοῦ λεπτοῦ τοῦ ἰδικοῦ μας, Ζυρίχης 7....

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τὰ λοιπά.

§133Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. .... καὶ οὕτω καθεξῆς, ἅπαντα κατώτερα τῶν ζητουμένων παρ’ ὑμῶν ἄνευ εἰδικῶν τιμῶν. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁμιλοῦμεν διὰ τιμὰς ἀκριβωτάτου Κράτους, τοῦ ὁποίου ἅπασα ἡ ζωὴ ὑπολογίζεται εἰς χρυσόν. Ἄν ἐξαιρέσητε τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ προπολεμικῶς τὸ ὡραῖον χιλιόβατον ἐστοίχιζεν ἀκριβώτερα ἢ ὅσον ἐν Ἀθήναις, ὅπου οἱ ἄνθρακες μεταφέρονται ἐξ Ἀγγλίας, φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι Ἀγγλία, Καναδᾶς, Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι καὶ Αἴγυπτος δὲν δύνανται νὰ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον συγκρίσεως μὲ τὸν καθ’ ἡμᾶς βιωτικὸν ὅρον. Ἀλλὰ καὶ πάλιν, ἐπαναλαμβάνω, ὁ μέσος ὅρος εἶναι ἁπανταχοῦ λίαν κατώτερον τῶν 26 χρ. λ. Καὶ ὑπενθυμίζω ὅτι ρεῦμα, τὸ ὁποῖον σήμερον στοιχίζει ἐν Ἀθήναις μεταξὺ 10–12 χρ. λεπτῶν διὰ τὴν παρασκευήν του εἶναι ὑπερβολικόν, ἂν ἀφίνετο εἰς αὐτὸ ἐλεύθερον τὸ μέγιστον ὅριον, ὡς ἠξεύρω δὲ λογικὴ τιμὴ θεωρεῖται τὰ 25 χρ. λ., δηλαδὴ βασικὸν κέρδος 150%. Ἄν συμπερασματικῶς, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις ἐπιτύχῃ ὥστε αὕτη νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῆς σειρᾶς τῶν ἔργων, δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ ἀκολουθητέου προγράμματος, ἵνα ἀπαλλάξῃ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης ἀπὸ τὴν ματαίαν, τὴν ἄσκοπον πρὸς τὸ παρὸν κατασκευὴν τῆς ὑπογείου σήραγγος διὰ τὸν σιδηρόδρομον Κηφισσιᾶς, τοῦ ὁποίου ἐντολοδόχος φαίνεται πρὸς στιγμὴν ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ μεταφέρῃ τὴν κατασκευὴν ταύτην μετά τινα ἔτη, ὅτε τὸ μέλλον νὰ ἀναπτυχθῇ κεφάλαιον θὰ ἀποδώσῃ καρπούς, ἐπίσης καὶ ἡ διακλάδωσις τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισσιᾶς, ἡ ὁποία εἶναι μία νεκρὰ ἐπιχείρησις ἐπὶ μακρὸν διάστημα, ἄν, κύριοι, τὸ Κράτος ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀλλαγὴν τῶν ἄρθρων 5 καὶ 38 εἰς τρόπον ὥστε μὲ τὰ ἐπωφελῆ κέρδη τῆς Ἑταιρείας νὰ τηρήσῃ τοῦτο τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐνδεχομένης χρησιμοποιήσεως ὑδραυλικῶν δυνάμεων, λιγνίτου ἢ οἱουδήποτε ἄλλου βασικοῦ κινητηρίου συστήματος, ἄν, κύριοι, περιορίσῃ ἐφόσον θὰ ἦτο δυνατόν, τὸ μονοπώλιον τῆς ἐπιχειρήσεως διὰ τὰ προβλεπόμενα ἐπ’ αὐτῶν ὅρια τῶν 50 ἑκατομμυρίων ὡριαίων χιλιοβάτων, εἰς τρόπον ὥστε ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου ἡ ἐνδεχομένως εὑρισκομένη εἰς ἀντίρρησίν τινα καὶ ἀντίφασίν τινα πρὸς τὰς σκέψεις τῆς συνελεύσεως τῆς αἰθούσης ταύτης, καθ’ ἣν στιγμὴν θεσπίζομεν τὸ 2ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τὸ προνοοῦν περὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐργασίας, πρὸς τὰς σκέψεις καὶ ὄχι πρὸς τὴν διατύπωσιν, ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ἑνιαῖον τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι. Δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ ὑπάρξῃ σκέψις τοιαύτης προστασίας, καθ’ ἣν στιγμὴν παραγωγὸς καὶ καταναλωτής, δικηγόρος καὶ εἰσαγγελεὺς δικάζων καὶ δικαζόμενος εἶναι αὐτὸ τὸ πρόσωπον τοῦ Κράτους, μὴ ἔχοντος δικαίωμα διαιτησίας ἐπὶ τοῦ διφυοῦς τούτου προσώπου. Ἄν ἐπιτυγχάνομεν τὸ δικαίωμα τοῦτο διὰ τὰ τῶν πέραν τῶν σημερινῶν προβλέψεων τῆς Ἑταιρείας, ἃς τῆς δώσωμεν ὅριον οὐχὶ τὰ 58 ἀλλὰ τὰ 60, ὡς καὶ τὰ 80, ἄν, κύριοι, ἐπεξετείνετο ἡ προστασία τῆς ἐλευθέρας χρησιμοποιήσεως τῶν ἰδιωτικῶν λεωφορείων αὐτοκινήτων διὰ τῆς αὐξήσεως οὐχὶ τοῦ χρονικοῦ περιθωρίου—αὐτὸ εἶναι ἀνεπαρκές— ἀλλὰ διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοτικοῦ συνετελεστοῦ τοῦ ρυθμίζοντος τὴν ἀναλογίαν τῆς ἀναμίξεως τούτου. Ἄν, κύριοι, ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ ἐλπίδα ἡ Κυβέρνησις ὅτι θέλει ἐπιδιώξει τὴν προστασίαν τῶν ἐργαζομένων τάξεων καὶ τὴν βελτίωσιν αὐτῶν θὰ ἠσθάνετο ἡ Βουλή, μὲ ἀλγοῦσαν τὴν καρδίαν, τὴν ἀνάγκην νὰ προσεπικυρώσῃ τὴν σύμβασιν, ἔχουσα τὴν γνώμην ὅτι ὀφείλει νὰ ἀρθῇ ὁ πέπλος τῶν παρατυπιῶν, αἵτινες μέχρι τῆς ἀνόδου εἰς τὴν Ἀρχὴν τῆς ἰσχυρᾶς ταύτης Κυβερνήσεως ἐνεφιλοχώρησαν. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς περαίνων τὸν λόγον του ἐτόνισεν ὅτι οἱ λαοὶ εἶναι ἄξιοι τῆς ἐλευθερίας των ὅταν εἰς ἐκείνους οἵτινες ἐπιβουλεύονται τὴν ἐλευθερίαν των ἀντιτάσσονται μὲ τὰ ὅπλα ἀνὰ χεῖρας. Στρέφων τὸν λόγον πρὸς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, λέγω ὅτι οἱ ταγοὶ τοῦ λαοῦ εἶναι οἱ ἀσυγκρίτως μᾶλλον ὑπεύθυνοι διὰ τὰς στιγμὰς τῆς ψυχικῆς ἀτονίας, τὴν ὁποίαν διατρέχουν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀξιωθῇ νὰ πρωτοστατήσῃ ὁ λαός, εἰς τὴν περίοδον ὅπου εἶχε καμφθῆ ἡ Δικαιοσύνη, εἶχον λυγίσει τὰ νῶτα τῶν στελεχῶν τοῦ Στρατεύματος καὶ εἶχε δεχθῆ ἡ Βουλὴ αἰχμάλωτος ἐπί τι χρονικὸν διάστημα καὶ ἐσύρετο ὄπισθεν τῶν φαλάγγων, τὰς ὁποίας ἔτασεν ὁ δικτάτωρ. Οἱ ταγοὶ τοῦ λαοῦ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πλείονα δικαιώματα, διότι ἔχουσι πλείονας τὰς εὐθύνας καὶ ὅταν λέγω οἱ ταγοὶ τοῦ λαοῦ, ἐννοῶ τὴν κρατοῦσαν τάξιν ἐν γένει, διότι ἐκ τῆς τάξεως τοῦ λαοῦ εἰς μεγαλυτέραν πληροφορίαν προέκυψεν ὡς ὤφειλε ἢ μὴ ἡ μεγαλυτέρα πλειονότης τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Πρὸς τοῦτο καθῆκον ἐναπόκειται νὰ μὴ δυσχεράνω τὸ βαρύτατον ἔργον τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, ὡς συμπαθοῦς καὶ χρησίμου, νὰ τονώσω τὴν προσπάθειαν αὐτῆς καὶ νὰ τονίσω πρὸς αὐτὴν ὅτι ἔχει ἄπειρα τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα οὐδεμία ἄλλη Κυβέρνησις ἔχει τόσα ἄπειρα καὶ χωρὶς νὰ θέσῃ πολιτικὸν ζήτημα δύναται νὰ ἀποδείξῃ ὅτι χάρις τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς καὶ ὅτι χάρις τῆς παγκοίνου ἐμπιστοσύνης τῆς Χώρας καὶ ὡς φορεὺς καὶ ἐκπρόσωπος τῆς πανελληνίου καὶ ἐθνικῆς ἐμπιστοσύνης εἶναι δυνατὸν ὡς ἴση πρὸς ἴσον νὰ ἀνασυζητήσῃ τοὺς ὅρους ἐκείνους τῆς συμβάσεως, οἱ ὁποῖοι πίπτουσι βαρύτατα τὴν κρατικὴν ὑπόστασιν, χωρὶς νὰ εἶναι ἀξιόμεμπτος διὰ τὴν Ἑταιρείαν καὶ νὰ δείξῃ ὅτι ὅροι τινὲς εἶναι δυνατὸν νὰ προσαρμοσθῶσι πρὸς τὰς ἕξεις τοῦ καθημέραν βίου. Καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ταύτην ἐπιθυμῶ νὰ μοῦ συγχωρήσατε τὸν μακρὸν χρόνον καὶ νὰ ἐξαγάγωμεν τὸ συμπέρασμα ὅτι χαίρουσα τῆς ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐπιτύχει τὴν βελτίωσιν οὐχὶ τῶν ἀνεπισήμως ἐξαγγελθέντων ὅρων, ἀλλὰ τῶν βασικῶν ὅρων καὶ οὐχὶ τῶν δευτερευόντων, οἵτινες θέλουσι ἐξαπολύσει εἰς τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν ἀπρόσκοπτον τὴν ἐξέλιξιν καὶ ταυτοχρόνως τὴν ἐξωτερικὴν τῆς Χώρας ἐντύπωσιν ὅτι παραμένει προσηλωμένη εἰς τὴν πίστιν αὐτὴν τὴν οἰκονομικήν, ὅτι εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία σύρουσα βαρέως τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα τῆς ἐκληρονόμησαν μακραὶ πληγαί, κατέστη μέχρι τῆς σημερινῆς στιγμῆς πασῶν τῶν ὑποχρεώσεων ἐνήμερος καὶ εἶναι τὸ μόνον Κράτος ἄξιον τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν ἔξω, διότι ὑπῆρξε μέχρι χρυσοῦ λεπτοῦ, μέχρι κεραίας ἀκριβὲς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις του.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὥρα 9.20′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.40′ μ. μ.)

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως. Ὁ κ. Ι. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§136Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ ἐπὶ ὅρων τινῶν τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀπουσιάζει δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω.

§137Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οἱ ἀγορηταὶ δὲν ὁμιλοῦν, κ. συνάδελφε, εἰς τοὺς Ὑπουργούς, ὁμιλοῦν εἰς τὴν Βουλήν.

§138Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀφοῦ ἐπιθυμεῖ νὰ τὸν ἀκούσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, πρέπει νὰ περιμένωμεν πέντε λεπτά.

§139Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἂν ἠδυνάμην νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι τὰς ἐρωτήσεις ὑμῶν, τὰς προτάσεις ὑμῶν, τὰς ὁποίας ἔχετε νὰ ὑποβάλητε περὶ βελτιώσεως ὅρων τινῶν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, θὰ ἠδυνάμην νὰ μεταβιβάσω, εὐχαρίστως θὰ τὸ ἔκαμνον.

§140Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Διὰ διαγγελέως; Σᾶς εὐχαριστοῦμεν διὰ τὴν προθυμίαν σας, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμοῦμεν διὰ διαγγελέως νὰ ἐπικοινωνῶμεν μὲ τοὺς Ὑπουργούς.

§141Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ προχωρήσω λίαν συντόμως, κύριοι συνάδελφοι καὶ θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως πρὸ παντὸς ἐπί τινων ὅρων, τοὺς ὁποίους θεωρῶ ἀναγκαῖον ὅπως συστήσω, ἵνα ἐπιδιώξῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν βελτίωσιν αὐτῶν. Ἐδηλώθη μέχρι τοῦδε καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἀνεκινήθη ὅτι ὅρων τινῶν ἐπεζήτησεν ἤδη ἡ Κυβέρνησις τὴν βελτίωσιν καὶ ἐδόθη ἡ συγκατάθεσις καὶ περὶ τῶν ὅρων τούτων μάλιστα εἶδον νὰ ἀναγράφωνται σχετικὰ εἰς τὴν «Ἑστίαν». Τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου τοσοῦτον ἀπησχολήθημεν τὰς τελευταίας ἡμέρας, ἦτο τὸ τῶν λεωφορείων. Φρονῶ ἀδιστάκτως καὶ νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι καὶ εὐλόγως καὶ δικαίως προεκλήθη ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως τόσον ζημιοῦνται. Εὐτυχῶς ὅμως παρατηρῶ, ὡς ἀναγράφεται καὶ ὡς ἐδηλώθη παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ, ὅτι ἐδόθη συγκατάθεσις, ὥστε ἡ ἀτέλεια ἐπὶ τῆς βενζίνης χάριν τῆς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία καθιστᾷ ἐντελῶς ἀδύνατον τὸν συναγωνισμόν, νὰ ἀρθῇ. Ἐπίσης θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ καὶ θὰ ἐπιτραπῇ ὥστε καὶ ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν μακροτέρα, ὥστε νὰ δύνανται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κεφάλαια ὁλόκληρα διέθεσαν διὰ τὸν σκοπὸν τῆς ἐξυπηρετήσεως τῆς Κοινωνίας, νὰ δυνηθῶσι νὰ συναγωνισθῶσιν ἂν ὄχι τοὐλάχιστον ἐπὶ τῶν γραμμῶν ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν τροχιοδρομικαὶ γραμμαί, ἀλλ’ εἰς τὰς ἄλλας γραμμάς, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσουν καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἀπέζων ἐκ τῆς ἐργασίας αὐτῆς μέχρι σήμερον. Ἐπίσης ἡ Ἑταιρεία συγκατετέθη ὥστε αἱ ἐγκαταστάσεις αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνουν, νὰ γίνουν εἰς βάρος αὐτῆς. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ἱκανοποιητικόν, διότι, ἂν πράγματι δεχθῇ ἡ Ἑταιρεία ἵνα τὰς ἐγκαταστάσεις ἀναλάβῃ ἡ ἰδία δι’ ἰδίων δαπανῶν, τοῦτο θὰ βαρύνῃ πάλιν τοὺς καταναλωτάς, διότι τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν θὰ τὸ διαθέσῃ ἡ Ἑταιρεία, ἀλλὰ τὰ ἔξοδα ταῦτα θὰ εἶναι ἐμμέσως εἰς βάρος τοῦ καταναλωτοῦ. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἤθελον νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ, νὰ ζητήσῃ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ συστήματος. Ἠρώτησα δὲ καὶ εἰδικοὺς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ μοὶ εἶπον ὅτι θὰ εἶναι εὐχερέστατον τὸ μέσον τοῦτο, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ ὁ καταναλωτής. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὀφείλω νὰ δηλώσω τοῦτο· ὅτι μόνος μου δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ δύναμαι νὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα. Ἠρώτησα ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, εἰδικοὺς καὶ μοὶ εἶπον ὅτι δύναται νὰ γίνῃ ἀλλαγὴ συστήματος οἰκονομικωτέρου καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Ὑπάρχει ἓν σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας, διότι εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον πολὺ κατέχω. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1923 πολλοὶ κάτοικοι διαφόρων προαστείων ἐπεζήτουν ἠλεκτρικὸν ρεῦμα, κατέφυγον δὲ καὶ εἰς ἐμέ, κατέφυγον καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς ὑπαρχούσης Ἑταιρείας. Εὑρέθησαν λοιπὸν ἐπιχειρηματίαι, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον νὰ ἠλεκτροφωτίσουν τὰ μέρη αὐτά. Τώρα ἔρχεται ἡ παροῦσα σύμβασις καὶ τοὺς πλήττει θανασίμως, διότι ὄχι μόνον ὁρίζει ὅτι μετὰ 3 ἔτη δὲν θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα αὐτοὶ νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὰς ἐγκαταστάσεις των, ἀλλὰ καὶ ὀψέποτε εὑρεθῇ εἰς θέσιν ἡ Ἑταιρεία νὰ παράσχῃ φῶς καὶ εἰδοποιήσῃ αὐτούς, νὰ εἶναι οὗτοι ὑπόχρεοι ἐντὸς 12 μηνῶν νὰ φύγουν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὅταν αὐτοὶ ἔλαβον τὴν ἄδειαν τὴν πενταετῆ, ὥριζεν ἡ ἄδεια ὅτι ὅταν τὸ Κράτος παραχωρήσῃ τὴν ἐπιχείρησιν αὐτὴν διὰ προνομίου, νὰ αἴρεται ἡ ἄδεια αὐτοδικαίως, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ποτὲ κανεὶς ὅτι ἄνθρωποι ἐπιχειρηματίαι, οἱ ὁποῖοι παρέσχον μίαν πολύτιμον ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Κοινωνίαν, θὰ ἀφεθῶσι τόσον οἰκτρῶς καὶ ἀνοικτιρμόνως εἰς τὴν τύχην των τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔρχεται μία Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἐπὶ ἑξήκοντα ἔτη θὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸ προνόμιον αὐτό, νὰ τοὺς εἰπῇ φύγετε. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐξασκηθῇ πᾶσα ἐπιρροὴ ἢ ἂν εἶναι ἔστω καὶ πόρρωθεν ἀμφίβολον ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἀπορριφθῇ ἡ σύμβασις, διότι ἐγὼ τουλάχιστον εἶμαι ἀποφασισμένος νὰ ψηφίσω κατὰ τῆς Κυβερνήσεως μόνον καὶ μόνον δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Τόσον σπουδαῖον τὸ θεωρῶ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐπίσης φρονῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ἡ σύμβασις, ὅτι κανονίζεται διὰ συμφωνίας μεταξὺ καταναλωτοῦ καὶ τῆς Ἑταιρείας εἶναι, ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο, κωμικόν. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ καταναλωτὴς νὰ ἔλθῃ εἰς συμφωνίαν μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ἀφοῦ εἰς τὸν καταναλωτὴν τοῦ λέγει ὅτι ἀπὸ αὐτὸν θὰ παίρνῃς. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιδιώξῃ καὶ θὰ ἐπιτύχῃ ὥστε ἡ τιμὴ αὐτὴ νὰ κανονίζηται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐλέγχου, τοῦ ἐξασκουμένου παρὰ τοῦ Κράτους. Δὲν γνωρίζω τίνα ἔλεγχον θὰ ἐπιδιώξῃ τὸ Κράτος, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀφήσῃ τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ ἐπιβάλῃ ρήτραν ἐπὶ τῶν τιμῶν. Οὔτε εἶναι δυνατὸν ἐγὼ τουλάχιστον προσωπικῶς νὰ ἱκανοποιηθῶ μὲ τὸ λεχθὲν ὅτι διὰ τῆς ἐπιτεύξεως χαμηλοτέρων τιμῶν αὐξάνει τὸ μέρισμα. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου θὰ ἐπιστήσω πολὺ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπίσης θὰ ἤθελον ἐγὼ προσωπικῶς τὸ Κράτος νὰ περιλάβῃ διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν αὐτὸ θὰ ρυθμίζῃ ἐν καιρῷ τὰς ἐπεκτάσεις καὶ τὰς γραμμὰς τὰς τροχιοδρομικάς, διότι γνωρίζω συνοικίας ὁλοκλήρους, ὅπως εἶναι τὰ Πετράλωνα καὶ ἡ Κυψέλη, αἱ ὁποῖαι δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὸν πίνακα. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως νὰ περιλάβῃ διάταξιν εἰς τρόπον ὥστε τὸ Κράτος νὰ ρυθμίζῃ ποίας γραμμὰς θὰ ἐπεκτείνῃ καὶ ποίας νέας θὰ ἐγκαταστήσῃ. Ἐπίσης ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς· ὅταν ἐγένετο ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς δὲν ὑπῆρχον αἱ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν σήμερον. Ἔχει δημιουργηθῇ πόλις ὁλόκληρος μεταξὺ ἄνω καὶ κάτω Πετραλώνων. Ἡ παλαιὰ στάσις Θησείου δὲν δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας, εἶναι δὲ ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία γέφυρα εἰς τὸ μέσον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν. Εἰς ὡρισμένας ὥρας νὰ σταματᾷ, ἵνα ἐξυπηρετοῦνται καὶ οἱ συνοικισμοὶ οὗτοι.

§142Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ παρακαλέσω νὰ μοῦ κάμητε μίαν σημείωσιν, θὰ μὲ ὑποχρεώσητε πολύ.

§143Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εὐχαρίστως· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔλαβεν ἤδη σημειώσεις καὶ θὰ ἔχῃ τὴν καλωσύνην νὰ σᾶς ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν, κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργέ, ἐπὶ δύο σημείων· ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ καθορισμοῦ ἐλέγχου ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ὅσον ἀφορᾷ τὰς τιμὰς τῆς Ἑταιρείας καὶ δεύτερον ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἠλεκτρικὰς ἐγκαταστάσεις, διὰ τὰς ὁποίας καὶ προσωπικῶς σᾶς παρεκάλεσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιδιώξῃ νὰ μὴ ἀφεθοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἰς τὴν τύχην των.

§144Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Γνωρίζετε τὸ ἀποτέλεσμα, διότι κατώρθωσα καὶ τοὺς ἔθεσα εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἰδίους διευθυντὰς τῆς Ἑταιρείας καὶ μοῦ ἔκαμον ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου μοῦ ἀνεκοίνων ὅτι ἦλθον εἰς πολὺ καλὴν καὶ φιλικὴν ἐπαφήν.

§145Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ταύτην καὶ ἐκ τῆς προθέσεως νὰ μὴ μακρηγορήσω καὶ καταπονήσω τὴν Βουλήν, τὴν ἤδη καταπεπονημένην, κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§147Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔθεσε κακῶς τὸ ζήτημα πρὸ τῆς Βουλῆς. Ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς βελτίωσιν μερικῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ὤφειλε νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως καὶ μετὰ τὴν ἐπίτευξιν τῶν βελτιώσεων τούτων νὰ φέρῃ πλήρη τὴν σύμβασιν πρὸς κύρωσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ὤθησε τὴν Βουλὴν εἰς ταχυτέραν συζήτησιν καὶ ἐνῷ ἅπασα ἡ Βουλὴ ἐζήτει τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐπέμεινεν ὅπως ἡ συζήτησις ἀρχίσῃ πρὸ δύο ἑβδομάδων, διότι σήμερον εἶναι ἡ τετάρτη ἡμέρα, καθ’ ἣν συζητοῦμεν τὰ τῆς συμβάσεως Πάουερ. Ἐκ τῶν λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ φαίνεται ὅτι πίεσίς τις ἐξασκεῖται καὶ ὅτι ἀνελάβομεν ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως. Κύριοι βουλευταί, δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ποία εἶναι ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἀνελάβομεν. Ὑποχρέωσις ἡμῶν θὰ εἶναι νὰ διαθέσωμεν τὰ κεφάλαια τὰ Ἀγγλικὰ εἰς τὰς Ἀγγλικὰς ἀγορὰς ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου καὶ κυρίως, διότι τοῦτο ἐνδιαφέρει τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δώσωμεν ἐργασίαν εἰς τοὺς ἀνέργους ἐργάτας τῆς Ἀγγλίας, διὰ τῆς ἀγορᾶς τῶν μηχανημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθῇ ἡ Ἑταιρεία Πάουερ καὶ διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐχορήγησε δάνεια καὶ εἰς ἄλλα Κράτη καὶ εἰς τὴν Πολωνίαν ὑπὸ εὐνοϊκωτάτους ὅρους, ὅπως καὶ τὸ δάνειον τῆς Πάουερ, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ δώσῃ ἐργασίαν εἰς τοὺς ἐργάτας της, διὰ τῆς ὑποχρεώσεως τῶν δανειζομένων ὅπως ὅλα τὰ μηχανήματα καὶ τὰ χρειώδη ἀγορασθοῦν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἀγοράν. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πίεσιν νὰ κυρωθῇ ἡ σύμβασις Πάουερ ὡς ἔχει, διότι δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν τὴν Ἀγγλίαν ὅτι οἱαδήποτε σύμβασις καὶ ἂν γίνῃ καὶ ἐπὶ οἱασδήποτε βάσεως εἴτε τοῦ μέλανος εἴτε τοῦ λευκοῦ ἄνθρακος, ὅλα τὰ μηχανήματα θὰ τὰ ἀγοράσωμεν ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν ἀγοράν, ὥστε τὸ χρῆμα νὰ διατίθεται εἰς τὴν ἀγοράν των καὶ ἐργασία εἰς τοὺς Ἄγγλους ἐργάτας νὰ δοθῇ. Δὲν φαντάζομαι ἄλλην πίεσιν ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ σύμβασις, ἡ πρὸ ἡμῶν, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ δύο ἀπόψεις. Πρῶτον ἂν περιέχῃ ὅρους ἐπαχθεῖς καὶ δεύτερον ἂν καὶ κατὰ πόσον ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθη, εἶναι ἡ πρέπουσα. Δὲν θὰ ἐξετάσω ὅλους τοὺς ὅρους, διότι ἄλλοι συνάδελφοι διεξῆλθον τὸ ζήτημα. Ἐγὼ ἐκ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως θεωρῶ τοὺς κυριωτέρους τὴν ἀτέλειαν τῶν ὑλικῶν, τὴν ἔλλειψιν ἐλέγχου καὶ τὴν τιμὴν τοῦ ρεύματος. Διὰ τὴν ἀτέλειαν τῶν ὑλικῶν καὶ ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ ἐλέχθη καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀνέγνωσα, ὅτι θὰ καταργηθῇ ἡ ἀτέλεια τῆς βενζίνης. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον διὰ τὴν ἀτέλειαν τῆς βενζίνης, πρόκειται ἐπίσης καὶ περὶ τῆς ἀτελείας ὅλων τῶν ἀνταλλακτικῶν. Ὡς γνωρίζετε, εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις δίδεται ἀτέλεια μόνον τῶν μηχανημάτων τῶν ἐγκαταστάσεων καὶ ὄχι τῶν ὑλικῶν τῆς καταναλώσεως καὶ ὅλων τῶν ἄλλων ἀνταλλακτικῶν. Ἂν καὶ μόνης τῆς βενζίνης καταργηθῇ ἡ ἀτέλεια, μείνῃ δὲ ἡ ἀτέλεια διὰ τὰ ἄλλα εἴδη τῆς καυσίμου ὕλης καὶ τῶν ἀνταλλακτικῶν εἰδῶν, τὰ λεωφορεῖα τὰ ἰδιωτικὰ δὲν θὰ δύνανται νὰ ἀνταγωνισθοῦν μὲ τὰ ὀχήματα τῆς Ἑταιρείας. Πρέπει συνεπῶς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας νὰ μὴ ἐπιδιώξῃ μόνον τὴν κατάργησιν τῆς ἀτελείας τῆς βενζίνης, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν ἀνταλλακτικῶν εἰδῶν, ἐκτὸς μόνον τῶν μηχανημάτων ἐγκαταστάσεως, διότι τοῦτο γίνεται εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας συνῆψε τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Φαντάζομαι ὅτι τοὐλάχιστον τὴν ἀτέλειαν αὐτὴν θὰ τὴν ἐπιτύχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὡς ἄλλωστε ἐδήλωσεν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι πρωτοφανὲς καὶ πρωτάκουστον εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν, εἶναι ὅτι ἡ Ἑταιρεία Πάουερ εἰς οὐδένα ἔλεγχον ὑπόκειται, οὔτε εἰς τὸν ἔλεγχον κἂν τοῦ νόμου 2979 «περὶ ἠλεκτρικῶν ἐγκαταστάσεων» ἢ οἱωνδήποτε ἑτέρων νόμων. Αἱ δαιτάξεις τῶν νόμων αὐτῶν δὲν εἰσήχθησαν προκειμένου περὶ τῆς ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας. Τὸ πρᾶγμα τοῦτο εἶναι τὸ σοβαρώτερον ὅλων, διότι θὰ σᾶς φέρω τὸ ἑξῆς παράδειγμα. Ἡ μέση τιμὴ τοῦ ρεύματος, κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, εἶναι 26 λεπτά. Ποῖος θὰ ἐμποδίσῃ τὴν Ἑταιρείαν μὴ ὑποκειμένην εἰς οὐδένα ἔλεγχον, νὰ ἐλαττώσῃ τὴν τιμὴν τοῦ ρεύματος τοῦ παρεχομένου εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων καὶ Σιδηροδρόμων, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὴν Ἑταιρείαν Πάουερ, νὰ αὐξήσῃ δὲ ἀναλόγως τὴν τιμὴν τοῦ φωτισμοῦ μέχρι 42, 60 καὶ 100 ἴσως λεπτῶν.

§148Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον τῆς τὸ ἀπαγορεύει.

§149Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν τὸ ἀπαγορεύει.

§150Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Εἶναι τὸ ζήτημα τῶν μετόχων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντιδράσουν ἂν γίνῃ αὐτό, διότι δὲν θὰ λάβωσι μέρισμα.

§151Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μένει αὐτό, διότι πλέον τῶν 40 δίδει μηδέν, ἀλλὰ ποῖος θὰ δύναται νὰ ἐλέγξῃ τὴν Ἑταιρείαν ἂν ὁρίσῃ τιμὴν τοῦ φωτισμοῦ 32 χρυσὰ λεπτά, ἥτις εἶναι κολοσσιαία τιμὴ διὰ τὸν φωτισμόν; Θὰ φθάσῃ ὁ λαὸς εἰς πλήρη ἀγανάκτησιν.

§152Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὑπάρχει ἄρθρον 17, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑταιρεία Ἠλεκτρισμοῦ ὑποχρεοῦται.... κλπ.»

§153Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὑποχρεοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ μὴ δεικνύῃ ἰδιαιτέραν εὔνοιαν. Τί ἐννοεῖ αὐτό; Ἐγὼ δὲν εἶμαι νομικός, ἀλλ’ ἂν σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀσχολεῖσθε μὲ τοὺς νόμους, νομίζετε ὅτι ὑποχρεώνει τοῦτο τὴν Ἑταιρείαν νὰ μὴ αὐξήσῃ τὴν τιμὴν τοῦ ὡριαίου κιλοβάτου, ἔχει τότε καλῶς, δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν γνώμην ταύτην, ἐγὼ ὅμως φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κυρωθῇ μία τοιαύτη σύμβασις, ἄνευ ὑπάρξεως ἐλέγχου ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἡ κύρωσις τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἶναι ὑποδούλωσις τοῦ Κράτους εἰς τὴν ξένην Ἑταιρείαν. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως μᾶς ἐκόλλησεν εἰς τὸ τοῖχον, κατὰ τὸ δεῖ λεγόμενον, ἢ ψηφίζετε τὴν σύμβασιν ἢ δίδομεν τὴν παραίτησίν μας καὶ ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς τὸ δίλημμα νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἢ νὰ κυρώσωμεν τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὅλοι δὲν θέλομεν νὰ κυρώσωμεν; Ἐκλέξατε, κύριοι βουλευταί, ἢ Πάουερ, ἢ πτῶσιν Κυβερνήσεως. Σύγκρουσις γίνεται εἰς ἕνα ἕκαστον μεταξὺ ἡμῶν καὶ μεταξὺ τοῦ αἰσθήματος τῆς σκοπιμότητος διότι δὲν θέλομεν τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ἧς ἀναμένομεν, μὲ τὸ κῦρος τὸ ὁποῖον ἀντλεῖ, τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων. Δὲν γνωρίζω ἐπὶ τίνος βάσεως ὡρίσθη ἡ μέση τιμὴ τοῦ ρεύματος, ἀλλ’ ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ ρεύματος κανονίζεται ἐκ τῆς τιμῆς τοῦ ἄνθρακος, ἐκ τῶν ἐργατικῶν καὶ τοῦ συναλλάγματος. Ὅλα αὐτὰ τὰ δεδομένα ἐμὲ δὲν μὲ πείθουν ὅτι ἡ τιμὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ εἶναι διὰ τὸ συμφέρον τοῦ λαοῦ· ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προσβάλω τὴν βάσιν τῆς συμβάσεως. Ἡ σύμβασις αὐτή, ἔχουσα ὡς βάσιν τὸν μέλανα ἄνθρακα, ἀποτελεῖ διὰ τὴν Ἑλλάδα ὑποδούλωσιν εἰς τὸν μέλανα ἄνθρακα· διότι δὲν πρόκειται περὶ μιᾶς συμβάσεως ἔργου ὀλίγων ἐτῶν, ἀλλὰ περὶ μιᾶς συμβάσεως, ἡ ὁποία καὶ μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν ἑξήκοντα ἐτῶν θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑφίσταται, διότι θὰ ἔχῃ ὡς βάσιν τὸν μέλανα ἄνθρακα, ἂν δὲ θελήσῃ τὸ Κράτος νὰ μεταβάλῃ τὴν βάσιν καὶ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸν λευκὸν ἄνθρακα, θὰ εἶναι τοῦτο ἀδύνατον ἢ θὰ δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ μόνον μὲ μίαν δαπάνην κολοσσιαίαν. Ἔχω ἐνταῦθα ἕνα πίνακα τῶν τιμῶν τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος τοῦ παραγομένου ἐκ τῆς πτώσεως τῶν ὑδάτων Βοδενῶν– Σελιχοῦντος καὶ ἄλλων μερῶν καὶ τοῦ Ἀχελώου, ὁ ὁποῖος δὲν ἀναφέρεται ἐνταῦθα. Ἂν παρατηρήσητε τὸν πίνακα αὐτόν, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ μέση τιμὴ τοῦ ρεύματος, εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς, ὄχι εἰς τὰς Ἀθήνας, εἶναι 3, 4 καὶ 5 χρυσᾶ λεπτά. Ἔχω ἐνταῦθα τὸ δελτίον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρονται ὅλαι αὐταὶ αἱ μελέται καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ λάβω μίαν ἐκ τῶν μελετῶν αὐτῶν, τὴν μελέτην τοῦ Σελινοῦντος.

§154ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι μελέτη, εἶναι προμελέτη.

§155Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μελέτη εἶναι, διότι ἀναφέρει ὅλους τοὺς ὅρους τῆς μελέτης καί, κατ’ αὐτήν, ἡ τιμὴ τοῦ κιλοβάτου εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς κοστίζει 3 χρυσᾶ λεπτά, εἰς τὰς Ἀθήνας δὲ 7 χρυσᾶ λεπτά. Ἂν εἰς ταῦτα ὑπολογίσωμεν ἔστω καὶ τὰ διπλᾶ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κεφαλαίου, θὰ ἔχωμεν 14 λεπτὰ καὶ ἂν προσθέσωμεν καὶ 1 λεπτὸν ἀκόμη ὡς κέρδος, θὰ ἔχωμεν 15 χρυσᾶ λεπτά. Ἔχω τὸν πίνακα ἐδῶ καὶ ἐκ τῆς συγκρίσεως, τὴν ὁποίαν κάμνει, θὰ ἴδητε ὅτι οὐδαμοῦ γίνεται διπλασιασμός.

§156ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν ἐξόδων ἐγκαταστάσεως.

§157Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὰ ἔξοδα ἐγκαταστάσεως ἔχουν περιληφθῆ εἰς τὴν τιμὴν παραγωγῆς.

§158ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι καὶ ἡ τιμὴ τῆς μεταφορᾶς.

§159Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ τιμὴ τῆς μεταφορᾶς ὑπελογίσθη ἐπίσης. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ τιμαί, τὰς ὁποίας δίδω, εἶναι τὸ ἀνώτατον ὅριον. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν παραγωγὴν ρεύματος διὰ τῆς πτώσεως τῶν ὑδάτων μὲ τιμὴν 14 ἢ 15 χρυσῶν λεπτῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ κυρώσωμεν μίαν σύμβασιν διὰ νὰ ἐξάγωμεν χιλιάδας λιρῶν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐγὼ τουλάχιστον φρονῶ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι λογικόν. Ἂν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ’ δὲν δύναμαι ἢ νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ μὴ καταστραφῇ τὸ Ἔθνος καὶ ἂς φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τροποποιηθῇ ἡ σύμβασις ὥστε νὰ μὴ εἶναι τόσον ἐπαχθής.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Δεμερτζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§161Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ δὲν ἔλαβον τὸν λόγον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι προσεπάθουν νὰ μὴ φέρω οἱονδήποτε ἐμπόδιον ἢ κώλυμμα εἰς τὴν ταχεῖαν διεκπεραίωσιν τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς καὶ τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἔθεσεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Θὰ ἔπραττον τὸ ἴδιον καὶ διὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν, ἂν ἀληθῶς δὲν ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον βαθύτατα συγκινεῖ καὶ ἐνδιαφέρει μεγίστην μερίδα τῆς Κοινῆς Γνώμης. Διότι βεβαίως δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. Ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν, εἰσέρχεται βαθύτατα εἰς τὰ συμφέροντα πολλῶν τάξεων, ἀνατρέπει ἢ τροποποιεῖ οὐσιωδῶς τοὺς ὅρους τοῦ βίου, μεγίστου μέρους τοῦ πληθυσμοῦ εἰς τὰς δύο κυριωτέρας πόλεις τῆς Ἑλλάδος, συγχρόνως δὲ ἡ σύμβασις αὕτη ἐπιθέτει βαρύτατα βάρη ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρὸς ἐξυπηρέτησίν της. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς συμβάσεως. Ἀρκεῖ διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ περιεχόμενον τῆς συμβάσεως δὲν προστατεύει τὰ ὑλικὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου, ἀρκεῖ, λέγω, ἡ ὁμολογία αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ γενομένη διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη πάντως θὰ ζημιώσῃ τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Καὶ μάλιστα, ὅτε κατὰ τὸ τέλος τῆς παρελθούσης συνεδριάσεως, θέλων νὰ βεβαιωθῶ ἂν πράγματι ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς τοιαύτην ἔχῃ γνώμην περὶ τῆς συμβάσεως, διέκοψα αὐτὸν καὶ τὸν ἠρώτησα ἂν πράγματι τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἁπλῶς μόνον τὸ λεγόμενον ἐν τῇ ρύμῃ τοῦ λόγου του, ἀλλὰ πραγματικῶς πιστεύει ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη πάντως θὰ ζημιώσῃ τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας μοὶ ἀπήντησε περιέργως ὅτι δὲν πρέπει νὰ τοῦ κάμνω τοιαύτην ἐρώτησιν, καθ’ ἣν στιγμὴν συζητεῖ περὶ σπουδαιοτάτων ζητημάτων τῆς Χώρας. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἴσως νὰ ἐνόμισεν ὅτι παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς περὶ ζημίας τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐκ τῆς συμβάσεως δηλώσεις του ὁρμηθεὶς ἐξ ἀντιπολιτευτικοῦ πνεύματος. Τὸν παρακαλῶ νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ ἐρώτησίς μου πρὸς αὐτὸν εἶχε ἁπλῶς τὴν σημασίαν, ὅτι ἐζήτουν νὰ κανονίσω τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι τῆς Κυβερνήσεως ζητήσας τὴν ἐπικύρωσιν μιᾶς ἐπιβλαβοῦς συμβάσεως. Ἐφόσον λοιπὸν ἔχομεν ἀποδεδειγμένην τὴν γνώμην ταύτην τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ σύμβασις ζημιοῖ τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Χώρας, ἔχομεν δὲ συγχρόνως καὶ τὴν ἐξώφθαλμον συγκίνησιν τῆς Βουλῆς διὰ τοὺς βαρεῖς ὅρους τῆς συμβάσεως αὐτῆς, νομίζω ὅτι θὰ παρεῖλκεν ἐντελῶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως· ἁπλῶς μόνον ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τοῦ κύρους τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ νὰ ἀποδείξω ὅτι ἡ Κυβέρνησις κακῶς ἐνήργησε, θεωρήσασα ὡς ὑποχρεωτικὴν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως καὶ ἂν ἀκόμη εἶναι πεπεισμένη ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἔγκυρος, συγχύσασα ἐντελῶς τὰς νομικὰς ἐννοίας καὶ περιπλέξασα τοιουτοτρόπως τὰ πλέον ἁπλᾶ νομικὰ καὶ πολιτικὰ ζητήματα. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ σύμβασις τῆς Πάουερ–Ἄντ–Τράξιον εἶναι ἀπολύτως ἄκυρος. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν εὐγλώττως οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες καὶ ἰδίως δύο ἀξιότιμοι ἐξ Ἀθηνῶν βουλευταί. Δὲν θὰ ἤθελον, τὴν στιγμὴν ταύτην, νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν προσθέτων τὸ αὐτὸ ἐπιχείρημα εἰς τὰ τόσον εὐγλώττως ἀναπτυχθέντα ἐπιχειρήματα τῶν κ. κ. συναδέλφων. Θὰ προσπαθήσω λοιπὸν μόνον νὰ ἀναπτύξω τὸ ἄστοχον, τὸ ἐπιζήμιον τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, τῆς πιστευούσης εἰς τὸ ἔγκυρον τῆς συμβάσεως. Θὰ προσπαθήσω νὰ ἀποδείξω ὅτι καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησεν ἀστόχως καὶ ἐναντίον τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς Χώρας. Ἀπὸ τεσσάρων ἡμερῶν, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὰς ὁποίας συζητοῦμεν, ὑπάρχει μία προφανὴς παρεξήγησις ὡς πρὸς τὸ νομικὸν μέρος τοῦ ζητήματος. Λέγει ἡ Κυβέρνησις: Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ σύμβασις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνδιαφέρονται ἄλλοι καὶ μάλιστα μεγάλη φιλικὴ Δύναμις, ἐφόσον ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἔγκυρος. Μήπως τὸ τοιοῦτον δὲν θὰ καταπροδώσῃ τὴν καλὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος, ἀρνουμένης τὴν ὑπογραφήν της καὶ ἐκτιθεμένη ὅτι παρεβίασε τὰς συμβάσεις καὶ τὸ διεθνὲς δίκαιον; Ἀλλά, κύριοι, οὐδεὶς κανὼν τοῦ διεθνοῦς δικαίου ὑπάρχει, ὅτι τὰς ἐνοχικὰς συμβάσεις τοῦ ἰδιωτικοῦ, εἶναί τις ὑποχρεωμένος νὰ ἐκτελῇ καὶ ὅτι κατ’ ἀκολουθίαν ὁ μὴ ἐκτελῶν ταύτας θεωρεῖται παραβάτης τοῦ διεθνοῦς δικαίου. Εἷς μόνον κανὼν τοῦ διεθνοῦς δικαίου ὑπάρχει, καθ’ ὃν ἐπὶ ἐνοχικῶν συμβάσεων τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου ὁ ἕτερος τῶν συμβαλλομένων ἔχει ὑποχρέωσιν ἢ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν σύμβασιν ἢ ἂν δὲν ἐκτελέσῃ αὐτήν, ὀφείλει νὰ καταβάλῃ δικαίαν ἀποζημίωσιν. Ἂν λοιπὸν πράξωμεν τὸ δεύτερον, προσφέροντες ἀποζημίωσιν, δὲν θὰ προσβάλωμεν οὐδένα κανόνα τοῦ διεθνοῦς δικαίου. Τοῦτο πρέπει καλῶς νὰ ἐννοήσωμεν, διότι ἔχει δημιουργηθῆ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ μὴ ἐκπλήρωσις τῆς συμβάσεως τῆς Πάουερ–Ἄντ–Τράξιον, ἡ ὁποία εἶναι σύμβασις ἰδιωτικοῦ δικαίου, θὰ ἀπετέλει παράβασιν τῶν διεθνῶς παραδεδεγμένων. Ὄχι, κύριοι, δὲν θὰ ἀπετέλει τοῦτο παράβασιν. Παράβασιν τότε μόνον θὰ διεπράττομεν, ἂν παραβιάζοντες τὴν σύμβασιν, δὲν θὰ εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ παράσχωμεν τὴν δικαίαν καὶ εὔλογον ἀποζημίωσιν. Ἐφόσον ὅμως θὰ παρείχομεν δικαίαν καὶ εὔλογον ἀποζημίωσιν, δὲν θὰ διεπράττομεν παράβασιν. Δὲν ὑπάρχει δὲ καμμία ἀνάγκη νὰ ἐπικαλεσθῶμεν συγγραφεῖς, διότι τὸ πρῶτον ἐγχειρίδιον τοῦ διεθνοῦς δικαίου ἀποδεικνύει τοῦτο. Ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Πάουερ–Ἄντ–Τράξιον εἶναι σύμβασις τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου, δὲν εἶναι σύμβασις δημοσίου δικαίου. Μόνον εἰς τὰς συμβάσεις τοῦ δημοσίου δικαίου εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀποστῇ τὸ Κράτος τῶν συμπεφωνημένων. Ἐφόσον ὅμως πρόκειται περὶ συμβάσεως ἰδιωτικοῦ δικαίου, οἵα εἶναι ἡ σύμβασις περὶ κατασκευῆς ἔργων σιδηροδρομικῶν ἢ ἠλεκτροφωτισμοῦ, οὐδόλως εἴμεθα ὑπόχρεοι εἰς ἐκπλήρωσιν τῆς συμβάσεως ταύτης, ἐφόσον προσφέρομεν τὴν εὔλογον ἀποζημίωσιν.

§162ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποία θὰ εἶναι ἡ ἀποζημίωσις;

§163Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Αὐτὸ θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῶν ζημιῶν τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Πάντως τελικῶς τὴν ἀποζημίωσιν ὁρίζουν τὰ δικαστήρια. Ἐνόμισα, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω τοῦτο, διότι δημιουργεῖται συνεχῶς ἡ παρεξήγησις ὅτι ἀπὸ καθαρᾶς νομικῆς ἀπόψεως ἡ μὴ ἐκπλήρωσις ἐγκύρου ὑποχρεώσεως ἀποτελεῖ προσβολὴν τῶν κανόνων τοῦ διεθνοῦς δικαίου. Ὄχι, οὐδεμίαν προσβολὴν τοῦ διεθνοῦς δικαίου ἀποτελεῖ ἡ μὴ ἐκπλήρωσις συμβάσεως ἰδιωτικοῦ δικαίου, ἐφόσον ὁ ἕτερος προσφέρεται εἰς πλήρη ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ συνομολογῶ, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἔχει μόνον τὴν νομικὴν αὐτοῦ ἄποψιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ταχέως καθωρισμένην ἐκ τῶν ἀνωτέρω. Ὁμολογῶ ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ προκείμενον, ἔχει κατ’ ἐξοχὴν καὶ πολιτικὴν ἄποψιν. Πῶς θὰ εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ καὶ ἀρχὴ ἐκτελέσεως ἐγένετο καὶ ἀφοῦ εὑρισκόμεθα πρὸ συμβάσεως ἐκτελουμένης, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποστῶμεν τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως ταύτης; Ὄχι, κύριοι, δὲν ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ ἀποστῶμεν κατ’ ἀρχὴν τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ προέλθῃ εἰς πλείονας διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ἂν δὲν εἶναι ὡπλισμένη διὰ τοῦ ὅπλου τούτου τῆς ἐνδεχομένης διαλύσεως τῆς συμβάσεως, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ μεθ’ ἡμῶν συμβληθεῖσα Ἑταιρεία δὲν ἤθελε δεχθῆ τὰς ὀρθὰς ἀπόψεις ἡμῶν. Διότι, ἂν εἶναι ἠθικὴ πολιτικὴ ἄποψις δι’ ἡμᾶς ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐκτελέσωμεν μίαν σύμβασιν πρὸ πολλοῦ χρόνου συναφθεῖσαν, μίαν σύμβασιν διὰ τὴν ὁποίαν διετέθησαν ἴσως πολλὰ χρήματα, διὰ τὴν ὁποίαν ἐνδιαφέρεται μέγα φιλικὸν Κράτος, εἶναι ἐπίσης ἠθικῶς ἐπιβεβλημένον εἰς τοὺς μεθ’ ἡμῶν συμβαλλομένους ὅπως μὴ ἐπιμείνωσι νὰ καταρτίσωσι σύμβασιν, ἡ ὁποία νὰ ζημιώνῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσι τὰ ἔργα. Διὰ τοῦτο νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι κακῶς ἔθεσε τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἀποσύρῃ τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ νὰ ὁπλισθῇ ἐξ ἄλλου διὰ τῆς συναινέσεως τῆς Βουλῆς ὅπως προέλθῃ εἰς περαιτέρω διαπραγματεύσεις, ἀλλὰ πάντοτε ἐπισείουσα κατὰ τῆς Ἑταιρείας τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως ἔχει τῆς διαλύσεως τῆς συμβάσεως κατόπιν ἀποζημιώσεως, ἐφόσον δὲν θὰ κατηρτίζετο ὀρθὴ καὶ δικαία ἡ σύμβασις. Τὴν σύμβασιν ταύτην τοιουτοτρόπως ἀναθεωρουμένην, ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς κύρωσιν. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, καταλύσαντες μίαν δικτατορίαν, δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ ἀσπαζώμεθα ἄνευ συζητήσεως τὰ ἔργα τῆς δικτατορίας καὶ προβάλλοντες πιέσεις ἢ οἱανδήποτε ἄλλην ἐπήρειαν, νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τοιαύτην παθητικὴν κατάστασιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ παρέρχωνται οἱ βουλευταὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως ἔπραξεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας καὶ νὰ λέγωσιν ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις τοὺς ἐμποδίζει νὰ ψηφίζωσι κατὰ συνείδησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέπεται τὸ τοιοῦτον, κύριοι βουλευταί. Ἡ θέσις ζητήματος ἐμπιστοσύνης ἐπὶ παρομοίων ζητημάτων ἀποτελεῖ δικτατορικὴν πρᾶξιν κατὰ τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ, κατὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Ζητήματα ἐμπιστοσύνης, κύριοι βουλευταί, τίθενται μόνον ὁσάκις πρόκεινται ἐξόχως πολιτικὰ ζητήματα καὶ ὁσάκις τὸ Κοινοβούλιον εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Χώραν Κυβέρνησιν δυναμένην νὰ διαδεχθῇ τὴν θέτουσαν τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Ἐφόσον ὅμως τὴν στιγμὴν ταύτην δημοσία ὁμολογεῖται παρὰ πάντων καὶ παρ’ αὐτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρ’ ὅλης τῆς Βουλῆς, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἐκ τῆς Βουλῆς ταύτης νὰ προέλθῃ οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις, εἶναι πρᾶξις ἀπολύτως δικτατορικὴ ἡ πίεσις, ἡ ὁποία ἀπόκειται ἐκ μέρους ὅλων τῶν κομμάτων ἐναντίον τῶν ὀπαδῶν αὐτῶν.

§164Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Δικτάτωρ εἶναι ὁ κ. Ζαΐμης;

§165Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Καὶ ἐρωτᾶται, κύριοι, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἀναστήλωσις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, εὐθὺς μετὰ τὴν κατάργησιν μιᾶς ἐπαισχύντου δικτατορίας, μὲ τὸ νὰ ἐρχώμεθα διὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς δικτατορικὰς ἐκείνας μεθόδους. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, κύριοι, εἶναι ἀδύνατον οἱαδήποτε σύμβασις νὰ ἐκτελεσθῇ παρ’ ἡμῶν, ἐφόσον ἡμεῖς οἱ ἴδιοι δὲν θὰ κρίνωμεν περὶ τοῦ ὠφελίμου αὐτῆς διὰ τὴν Χώραν. Καὶ δὲν θὰ ἀρκέσῃ ποτέ, ἂν θέλωμεν νὰ ἀναστηλώσωμεν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, δὲν θὰ ἀρκέσῃ ποτέ, λέγω, ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἡ σύμβασις περὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν ἐγένετο ἐπὶ τῆς δικτατορίας καὶ ἐδημιούργησεν ἴσως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν συμφέροντα. Ἡμεῖς, ἂν πεισθῶμεν ὅτι ἡ σύμβασις ζημιοῖ τὴν Ἑλλάδα, δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν ἐκτελέσωμεν, ἀφοῦ νομικῶς δὲν ὑποχρεούμεθα εἰμὴ μόνον πρὸς ἀποζημίωσιν, ἠθικῶς δὲ καὶ πολιτικῶς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἐκτελέσωμεν σύμβασιν ζημιοῦσαν τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Τὴν ἐπιταγὴν ταύτην, κύριοι, ἔδωκε πρὸς ἡμᾶς ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ καταλύσας τὴν ἐπαίσχυντον δικτατορίαν. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἔδωκε πρὸς ἡμᾶς τὴν ἐπιταγὴν νὰ μὴ ἐρχώμεθα ἐνταῦθα διὰ νὰ ἐξακολουθῶμεν τὰς παλαιὰς μεθόδους, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ἐπὶ δικτατορίας πραχθέντα τιμίως καὶ νὰ κρίνωμεν τί εἶναι δυνατὸν ἐξ ὅλων αὐτῶν νὰ διατηρήσωμεν. Ἀλλοίμονον, κύριοι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ εἰς τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ. Ἐφόσον ἡ σύμβασις αὕτη πρόκειται νὰ κυρωθῇ διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ λαοῦ καὶ ἐναντίον τῆς παμψηφίας σχεδὸν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, θέτομεν τὴν βάσιν δημιουργίας νέων κοινωνικῶν ζητημάτων πλησίον εἰς τὰ ἤδη ὑπάρχοντα. Εἴδατε χθὲς ἐπὶ τῇ ἀφορμῇ ταύτῃ ὅτι ἠπειλήθη ἐκ νέου γενικὴ ἀναρχία εἰς τὴν Χώραν. Ἐπανεστάτησαν πάλιν ὅλα τὰ ἄνομα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα μαίνονται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ 4 συναπτὰ ἔτη. Καὶ εἶναι δίκαιον, κύριοι, νὰ ἀναστηλώσητε τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Εἶναι ἀπολύτως ἄδικον νὰ ἐπιμένητε εἰς τὴν παροχὴν ψήφου διὰ τὴν σύμβασιν ταύτην. Ἀλλ’ ἀποσύροντες τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης νὰ ὁπλισθῆτε διὰ τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς, ὅπως ἡ Κυβέρνησις προέλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ πάντοτε ἐπισείουσα ἐναντίον τῶν ἑτέρων συμβαλλομένων τὸ ἀπόλυτον αὐτῆς δικαίωμα τῆς διαλύσεως διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἕτερος τῶν συμβαλλομένων μεθ’ ἡμῶν, ἡ Ἑταιρεία, ἐννοεῖ νὰ καταρτίσῃ τελειωτικῶς σύμβασιν ἀντιστρατευομένην πρὸς τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Χώρας. (Χειροκροτήματα).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§167Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ ζήτημα ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ μιᾶς ἐπερωτήσεως καὶ δι’ ἐγγραφῆς βουλευτῶν, ζητησάντων τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἑταιρειῶν λεωφορείων αὐτοκινήτων. Καὶ ἐνῷ ἦτο δυνατὸν τόσον ὑπὸ τὴν πρώτην αὐτῆς μορφὴν ὅσον καὶ ὑπὸ τὴν δευτέραν νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις εἰς ὅρια συνήθη καὶ λογικά, παρ’ ἐλπίδα εἴδομεν ὅτι χρονικὴ μὲν παρετάθη ἐπὶ δύο σχεδὸν ἑβδομάδας, ὥστε νὰ καταντήσῃ νὰ εἶναι ἓν εἶδος περιοδικοῦ ἐκδιδομένου δὶς τῆς ἑβδομάδος, ἀλλὰ καὶ νὰ λάβῃ τοιαύτας διαστάσεις ἡ συζήτησις, ὥστε νὰ εὑρεθῶμεν ὄχι μόνον ἐνώπιον τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸν ὁποῖον ἔθεσεν ἀπόψε ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἐνώπιον ἀντιλήψεων ἐκφραζομένων ἐκ μέρους τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος μεταξὺ τοῦ διεθνοῦς κόσμου, περὶ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, περὶ τῶν διεθνῶν συνθηκῶν αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦσι σήμερον, περὶ ἀκύρων, κυρωσίμων, ἐγκύρων καὶ δὲν ἠξεύρω τίνων ἄλλων συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν ὑποχρεωτικῶς διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν ἴσχυεν ἡ λαϊκὴ κυριαρχία καὶ νὰ ἔχωμεν εἰς τὸ τέλος καὶ ἐπικρίσεις καὶ ἀποστροφὰς εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν κατώρθωσε κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ νὰ ἀσκήσῃ τὰ κυριαρχικά του δικαιώματα καὶ ἀφῆκε νὰ γίνῃ ἔρμαιον τῶν διαφόρων δικτατοριῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἠρωτήθη ἀρχικῶς, διατί δὲν κατέθεσε τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν διὰ Ν. Διατάγματος καὶ διατί ἐπιτρέπει τὴν συνέχισιν τῆς ἐκτελέσεώς της ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας. Ἀνελθὼν δὲ εἰς τὸ βῆμα ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν στάσιν του ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τούτου, ἀνέπτυξε τὸ ἱστορικὸν μέρος τῆς ὑποθέσεως, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀπεδείχθη ὅτι βεβαίως διὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως εἶναι ἐντελῶς ἀνεύθυνος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὡς καὶ οἱ συνάδελφοί του οἱ σημερινοί. Παρέστησεν ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη συνήφθη καὶ ὑπεγράφη στηριζομένη ἐπὶ νόμου, τὸ Διάταγμα δὲ τὸ ὁποῖον ἔθεσεν αὐτὴν εἰς ἐφαρμογὴν εἶναι ἑρμαφρόδυτόν τι Διάταγμα, δυνάμενον νὰ κληθῇ καὶ ἐκτελεστικὸν καὶ νομοθετικὸν καὶ ὑπὸ τὴν ἐμφάνισίν του ταύτην νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σημερινὴν τὸ δικαίωμα ἢ νὰ θεωρήσῃ τὴν σύμβασιν ὡς καλῶς ἔχουσαν ἢ νὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς κυρώσιμον παρὰ τῆς Βουλῆς, νὰ προσαγάγῃ δὲ καὶ τὸ Ν. Διάταγμα πρὸς κύρωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐν τῇ ἀναπτύξει δὲ περαιτέρω τῶν λπετομερειῶν τῆς ὑπογραφείσης συμβάσεως ἀπεδείχθη ὅτι οὔτε κἂν ἐπὶ τοῦ ἀρχικῶς ὑπάρχοντος νόμου στηρίζεται ἡ σύμβασις αὕτη καὶ ἡ ὑπογραφή της, διότι δὲν ἐτηρήθη ἡ ῥητὴ διάταξις τοῦ νόμου ἐκείνου περὶ ὑποχρεωτικῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ ἁρμοδίου Συμβουλίου, καθόσον τὸ ἁρμόδιον Συμβούλιον ἀπεφάνθη κατὰ τῆς συμβάσεως, ἀντεκατεστάθη δὲ ὑπὸ ἄλλου ἀναρμοδίου ἐντελῶς Συμβουλίου.

§168ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἀνευθύνου.

§169Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἀνευθύνου. Ἐλέχθη ὅτι, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἑταιρείας νὰ ἐνισχυθῇ τὸ κεφάλαιον αὐτῆς διὰ δανείου, ἐγένοντο διαβήματα εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἀγορὰν καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐδήλωσε, πρὸ τῆς συνάψεως ἀκόμη τοῦ δανείου, ὅτι εἶναι προδιατεθειμένη νὰ ὑποστηρίξῃ διὰ τῆς ἐγγυήσεώς της τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου ἐν τῇ Ἀγγλικῇ ἀγορᾷ. Μέχρι δὲ ἐκείνου τοῦ σημείου, ὅλοι ἀντελήφθημεν ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἐγένετο μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἰδιωτῶν, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων εὑρίσκετο ὅμιλος ἐντελῶς Ἑλληνικὸς καὶ μάλιστα ὅμιλος, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Κράτους, εἰς τὴν ἀντίληψίν μας ἀπὸ ἀπόψεως βιωσίμου ὀργανισμοῦ ἔρχεται δεύτερος, δηλαδὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τὴν ὁποίαν ὅλοι ἐσυνηθίσαμεν ἕως τώρα νὰ θεωρῶμεν ὅτι ὑπεστήριξε τὸ Κράτος καὶ ὑποστηρίζεται ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὅπως τῆς ἀξίζει. Ἐνῷ λοιπὸν αὐτὰ συνέβησαν μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ ἔναρξις τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως, λαμβάνομεν μίαν ἄλλην πληροφορίαν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι μετὰ τὴν κατάλυσιν τῆς προπαρελθούσης δικτατορίας καὶ ἐπὶ τῆς τελευταίας Κυβερνήσεως ἐγένετο διάβημα ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν καὶ ἐδόθη ἀπάντησις ἐκ μέρους τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν, διὰ τῆς ἀπαντήσεως δὲ αὐτῆς ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία μέχρι τότε ἐθεωρεῖτο ὅτι ἦτο σύμβασις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους πρὸς ἰδιώτας, ἔλαβε πλέον μορφὴν συμβάσεως Κράτους πρὸς Κράτος. Προσέθεσε δὲ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὅτι αὐτὴ ἡ μετατροπὴ τῆς συμβάσεως ἀπὸ συμβάσεως Κράτους πρὸς ἰδιώτας εἰς σύμβασιν Κράτους πρὸς Κράτος στηρίζεται ἐπὶ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα δὲν θεωρεῖ ἀνακοινώσιμα. Ἐνῷ δὲ οὐδεὶς ἐζήτησε νὰ τὰ ἀνακοινώσῃ, τὴν ἰδίαν στιγμὴν ἠκούσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λέγῃ ὅτι καὶ ἂν ἐπιμείνητε νὰ σᾶς παρουσιάσω τὰ ἔγγραφα αὐτά, θὰ τὰ ζητήσητε ἀπὸ ἄλλου Ὑπουργόν. Ἀπὸ ἐκείνης τῆς ὥρας ἀντελήφθημεν ὅτι εἰς τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως, εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐμφανίσεως τοῦ ζητήματος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὑπάρχει ἓν ἐξαιρετικὸν φαινόμενον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ παρακολουθήσωμεν μετὰ ἰδιαιτέρας προσοχῆς. Καὶ ἐνῷ καθ’ ὅλους τοὺς φαινομενικοὺς τοὐλάχιστον τύπους, τοὺς ὁποίους ἄλλοι εἰδικώτεροι ἐμοῦ συνάδελφοι ἀνέπτυξαν διὰ μακρῶν, ἡ σύμβασις αὕτη ὑπογραφεῖσα καθ’ ὃν ὑπεγράφη τρόπον, στηριχθεῖσα καθ’ ὃν ἐστηρίχθη τρόπον ἐπὶ νόμου προηγουμένου, τὸν ὁποῖον ὑπερεπήδησε κατὰ τὰ ὅρια τοῦ περιεχομένου της, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἔγκυρος, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην τῆς κυρώσεως παρὰ τῆς Βουλῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς καὶ κατόπιν αὐτοῦ καὶ ἡ Κυβέρνησις ὁλόκληρος ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἔγκυρος. Συγχρόνως ὅμως ἔχομεν καὶ τὴν ἄλλην παράδοξον διαβεβαίωσιν καὶ ὑπόσχεσιν ὅτι, μολονότι θεωροῦμεν τὴν σύμβασιν ταύτην ἔγκυρον, διεξάγομεν διαπραγματεύσεις ὅπως τροποποιήσωμεν μερικά της σημεῖα. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσιν αἱ δύο αὐταὶ ἀντιλήψεις, ὅτι μία σύμβασις εἶναι ἔγκυρος καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τροποποιηθῇ κατά τινα αὐτῆς σημεῖα; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχω ἀπέναντί μου τὸν πλέον καλόπιστον ἄνθρωπον τοῦ κόσμου ἐνδιαφερόμενον διὰ μία σύμβασιν καὶ νὰ τῷ εἴπω ὅτι αὐτὸ τὸ χαρτί, τὸ ὁποῖον κρατεῖς εἰς τὸ χέρι σου, εἶναι ἔγκυρον, ἀλλ’ ὑπάρχουν μερικὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀναθεωρήσωμεν; Αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος βεβαίως πρέπει νὰ εἶναι ὑπεράνθρωπος κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ συζητοῦντος μὲ αὐτὸν διὰ νὰ δεχθῇ κατ’ ἀρχὴν τὴν ἐπανόρθωσιν μερικῶν σημείων, τὰ ὁποῖα χρήζουν ἐπανορθώσεως, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ μετ’ αὐτοῦ συζητοῦντος. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἐπανορθωτὴ κατά τινα σημεῖα, δὲν ἐννοεῖ, ὅταν ὁμολογῇ τοῦτο ὅτι παύει πλέον ἡ σύμβασις νὰ εἶναι ἔγκυρος; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσιν αἱ δύο αὐταὶ ἀντιλήψεις; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι λογικὸς συζητητὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζει ὄχι μόνον θεωρητικῶς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ἔγκυρον τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ καὶ φθάνει μέχρι τοῦ σημείου νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Βουλήν, θεατρικώτατα δέ, ὡς ἀντελήφθητε ὅλοι, διὰ νὰ ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν, μὴ θέλουσαν, τὴν ἀπόφασιν περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς συμβάσεως, ἵνα μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις, διὰ τὰς ὁποίας ἠδύνατο, καὶ ἂν δὲν ἐπήρκει ὁ μέχρι σήμερον χρόνος, νὰ ζητήσῃ μίαν παράτασιν χρονικήν, ἵνα τὰς ἀγάγῃ εἰς αἴσιον πέρας καὶ μετὰ τοῦτο παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅπως κρίνῃ αὕτη ἂν εἶναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος κατὰ τὴν γνώμην τῶν πλειόνων, ἡ σύμβασις αὐτή. Θὰ ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς: Ἰδοὺ τὴν φέρω διωρθωμένην καὶ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους θὰ ἐκθέσω —τότε ἔπρεπε νὰ τοὺς ἐκθέσῃ —ζητῶ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν νὰ θεωρήσωμεν τὴν σύμβασιν, τὴν οὕτω τροποποιηθεῖσαν, ὡς ἔγκυρον; Ἀλλὰ σήμερον ὁ χειρισμὸς τοῦ ζητήματος, δὲν θέλω νὰ εἴπω καμμίαν βαρυτέραν λέξιν, ὑπῆρξεν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀδέξιος καὶ ἄστοχος, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου πάντοτε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθω πλέον εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Οἱ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἐπεχείρησαν νὰ ἐξετάσωσι τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως, ἀντελήφθησαν καὶ οἱ ἴδιοι ὅτι τίποτε ἄλλο δὲν ἔκαμον παρὰ νὰ ὑποβάλουν μερικὰς συστάσεις ὑπὸ τύπον εὐχῶν διὰ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ εἰς αἴσιον πέρας. Τὰ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπέστησαν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἀντιληπτὰ εἰς ὅλους μας, μετὰ τὴν ἐπιτροχάδην μελέτην, τὴν ὁποίαν ἀπόψε μᾶς ἔκαμαν, εἶναι τόσον γνωστὰ καὶ φωνάζουν καθ’ ἑαυτά, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω καὶ ἐγὼ περισσότερον ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ πλήρης φορολογικὴ καὶ τελωνειακὴ ἀσυδοσία, ἡ ἔλλειψις παντὸς ἐλέγχου, ἡ ἐλευθερία τῆς Ἑταιρείας ὅπως κανονίζῃ τὰ δρομολόγια καὶ τὰ τιμολόγια, ἡ μονοπώλησις τῆς συγκοινωνίας μέχρι διαμέτρου τεσσαράκοντα χιλιομέτρων πέριξ τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ἡ μὴ συμμετοχὴ καθόλου εἰς τὰς συζητήσεις περὶ ἔργου, ἀφορῶντος τὴν δημοτικὴν αὐτοδιοίκησιν, τὴν ὁποίαν περὶ πολλοῦ ποιούμεθα, τῶν Δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, εἶναι τὰ κυριώτερα γνωρίσματα τῆς παρούσης συμβάσεως. Ὡς γνωρίζετε, οὐδὲ εἰς τὴν σύμβασιν τῆς Οὔλεν, οὐδὲ εἰς τὴν παροῦσαν σύμβασιν, οὐδὲ εἰς καμμίαν ἄλλην σύμβασιν, ἀφορῶσαν τὸν δῆμον Ἀθηναίων καὶ τὸν δῆμον Πειραιῶς, ἐζητήθη ἡ γνώμη τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων τῶν δύο πόλεων. Καὶ λέγομεν ὅτι ἔχομεν αὐτοδιοίκησιν, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ καταστήσωμεν καὶ δευτεροβάθμιον, νομοθετοῦντες καὶ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον διὰ νὰ τὸ ἐξευτελίσωμεν καὶ αὐτό, ὅπως ἐξευτελίζομεν τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας, ἀπὸ τοὺς ὁποίους καὶ τί δὲν ἀπαιτοῦμεν χωρὶς νὰ τοὺς ἐρωτῶμεν εἰς τίποτε. Δὲν πταίει ἡ δικτατορία. Καθὼς σήμερον συζητεῖται καὶ δὲν ὑπάρχει ἡ δημοτικὴ αὐτοδιοίκησις, οὕτω δὲν ὑπῆρχε καὶ πρὸ τοῦ Παγκάλου. Ποῖοι ἦσαν τότε οἱ δημιουργοὶ τῆς καταπτώσεώς της; Γίνονται νόμοι περὶ ὁδοστρωμάτων καὶ δὲν ἐρωτᾶται ὁ Δῆμος. Γίνονται νόμοι φορολογικοὶ διὰ τὰ πεζοδρόμια καὶ δὲν ἐρωτᾶται ὁ δῆμος. Αὐτὴ εἶναι ἡ αὐτοδιοίκησις τῶν δήμων. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς ἄλλην σειρὰν κυβερνητικῶν σκέψεων. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐτέθη ζήτημα καλῆς πίστεως καὶ τόσον κατὰ κόρον καὶ ὑπὲρ κόρον ἐπανελήφθη ἡ φράσις αὐτῆς τῆς καλῆς πίστεως, ὥστε δικαίως ἕκαστος ἤρχισε νὰ διερωτᾶται: Ποῖος ἔδειξε κακὴν πίστιν ἐδῶ, εἴτε ἐκ τῶν προκαλεσάντων τὴν συζήτησιν, εἴτε ἐκ τῶν ἀγορευσάντων; Μήπως θέλωμεν νὰ μεταφράσωμεν τὴν λέξιν καλὸς διὰ τῆς λέξεως ἀγαθὸς καὶ νὰ παριστάμεθα ἐνώπιον ἑαυτῶν καὶ ἀλλήλων καὶ ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς Κοινῆς Γνώμης ὄχι ὡς καλόπιστοι, ἀλλ’ ὡς ἀγαθόπιστοι, ὡς ἄνθρωποι διατεθειμένοι νὰ δεχώμεθα ραπίσματα καὶ Εὐαγγελικῶς φερόμενοι νὰ στρέψωμεν καὶ τὴν δεξιὰν παρειὰν μετὰ τὴν ἀριστεράν; Ποία εἶναι ἡ καλὴ πίστις, τὴν ὁποίαν ἐδείξαμεν ζητοῦντες νὰ ἐξετεσθῇ ἂν ἡ σύμβασις εἶναι ἔγκυρος ἢ μή, ἂν ἡ σύμβασις στηρίζηται ἐπὶ Νομοθετικοῦ Διατάγματος πρὶν τοῦτο εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν ἢ μή; Οὐδὲν τοιοῦτον συμβαίνει. Καὶ παρεστάθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι ὑπάρχει περιορισμὸς εἰς τὴν λέξιν λαϊκὴ κυριαρχία, ὅτι κάπου σταματοῦν τὰ ὅρια τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἐκεῖ ὅπου συναντῶμεν τὰ ὅρια ἄλλης κυριαρχίας καὶ ἑπομένως ὁ ἀσθενὴς πρέπει νὰ ὑποκύψῃ πρὸ τοῦ ἰσχυροῦ. Καὶ φθάνομεν εἰς τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ὑπάρχει ἓν Κράτος, πρὸ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ σιωπήσωμεν. Καὶ οὕτω πως ἐτέθη ἓν ἄλλο ζήτημα, ὅτι ὑπάρχει Κράτος, πρὸς τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀφορμὰς εὐγνωμοσύνης καὶ πρέπει νὰ ὑποκύψωμεν. Δὲν ἐπρόσεξαν ὅτι εἰς τὸ Κράτος αὐτὸ παρέχουν πολὺ κακὴν ὑπηρεσίαν ὅταν τὸ παριστάνουν ὡς φόβητρον ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διότι ἀφίνουν νὰ ἐννοηθῇ ὅτι, μολονότι δὲν ἐγένετο ἡ σύμβασις ὅπως ἔπρεπε, ἀλλὰ τί νὰ κάμωμεν, ἐνδιαφέρεται ἡ Ἀγγλία ἄρα ἀφίνομεν ἐκκρεμὲς τὸ περαιτέρω συμπέρασμα. Καὶ στηριζόμενοι εἰς τοιαῦτα δεδομένα προβαίνουσιν εἰς ἐκχώρησιν ἑξηκονταετοῦς μονοπωλιακῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς βάρος ὅλης τῆς περιφερείας τῆς πρωτευούσης, δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, τῆς κινήσεως καὶ τοῦ φωτισμοῦ, χωρὶς νὰ λογαριάσωμεν ὅτι ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα θὰ γίνωσι διὰ νὰ στηριχθῇ ἡ ἐκμετάλλευσις, ἀντιβαίνουσιν ὄχι μόνον εἰς τὰ δίκαια, καὶ εἰς τὴν λαϊκὴν ἀντίληψιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν, διότι ὡς εἶπον καὶ οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἐνῷ ἐγέμισαν τὰ ἑρμάρια τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας μὲ μελέτας ἀπὸ δεκαετίας καὶ πλέον περὶ λευκοῦ ἄνθρακος, περὶ λιγνήτου κλπ., κάμνομεν μίαν ἐγκατάστασιν, ἡ ὁποία θὰ τροφοδοτῆται ἐπὶ ἑξήκοντα ἔτη μὲ γαιάνθρακας τῆς Ἀγγλίας. Οἱ συντάξαντες τὴν σύμβασιν κάμνουσι λόγον καὶ περὶ πτώσεως τῶν ὑδάτων, ὁ δὲ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς συνεζήτησεν ἐπὶ πολὺ μὲ τὸν κ. Χατζηλίαν διὰ νὰ ἀναπτύξῃ ζητήματα ὑδραυλικῆς μορφῆς, χωρὶς νὰ σκεφθοῦν ὅτι οἱ δημιουργοὶ τῆς συμβάσεως δὲν ἔχουν σκοπὸν νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὰς πλουτοπαραγωγικὰς πηγὰς τῆς Χώρας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, βοηθούμενος καὶ ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν, ἠθέλησε νὰ ρίψῃ εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὅλας τὰς συνεπείας τῆς χαλαρᾶς στάσεώς του ἀπέναντι τῶν διαφόρων δικτατοριῶν, αἱ ὁποῖαι διεδέχθησαν ἀλλήλας. Δὲν ἐπερίμενον ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ ἐπιρρίψῃ τοιαύτην μομφὴν εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διότι μεταξὺ τῶν ἐν τοῖς ὑπουργικοῖς ἑδωλίοις παρακαθημένων ἀρχηγῶν κομμάτων, ἀκριβῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπετάθη πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ ἠξίωσεν, ὡς ἀνέφερε προχθές, ὅπως μὲ τὰ ὅπλα ἀνὰ χεῖρας ἐπαναφέρῃ τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὑπήκουσεν. Ἂν δὲν ἐπέτυχε τὸ κίνημα ἐκεῖνο, δὲν πταίει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Καὶ κατόπιν ὁπότε ὁ δικτάτωρ Πάγκαλος, ὁτὲ μὲν μὲ τὰς προεδρικὰς ἐκλογάς, ὁτὲ δὲ μὲ τὰς τῆς Γερουσίας, κατώρθωνε νὰ τοὺς περιπαίζῃ καὶ νὰ τοὺς στέλλῃ ἄλλους εἰς τὰς νήσους καὶ ἄλλους εἰς τὰς οἰκίας των, δὲν πταίει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἔννοια ἀφῃρημένη. Ἡμεῖς ἐδῶ, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἀντιπρόσωποί του, ἐρχόμεθα διὰ νὰ πολιτευθῶμεν κατ’ ἐντολήν του, καθὼς καὶ ὅταν δὲν εἴμεθα ἐδῶ, ἀλλ’ εἴμεθα ἔξω, ἂν τὸν καλέσωμεν νὰ μᾶς ἀκολουθήσῃ θὰ μᾶς ἀκολουθήσῃ ὡς εἷς ἄνθρωπος. Ἂν ἡμεῖς δὲν τὸν ἐκαλέσαμεν, δὲν πταίει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀκολουθεῖ πάντοτε τοὺς ἀρχηγούς του. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπενθύμισεν ὅτι ἕκαστος λαὸς ἔχει τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τοῦ ἀξίζει· ἴσως ἐλησμόνησεν ὅτι αὐτὸς ἐπὶ τῆς Πρωθυπουργίας του συνέταξε τὸν σχετικὸν νόμον καὶ ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν δικτάτορα νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν σύμβασιν, διότι, ἂν ἔλειπεν αὐτὸς ὁ νόμος, ποῦ θὰ ἐστηρίζετο ὁ δικτάτωρ διὰ νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν αὐτήν; Κατόπιν ὅλων αὐτῶν, δὲν θέλω νὰ μακρολογήσω, διότι εἶναι ἀργά, ἐρχόμεθα πρὸ θέσεως ζητήματος ἐμπιστοσύνης. Δὲν μὲ συγκινεῖ ἡ τοιαύτη θέσις τοῦ ζητήματος, διότι ἡ θέσις μου εἶναι καθωρισμένη. Βεβαίως ἀποτελῶ μέλος τῆς παρούσης λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας καὶ ἐπιθυμῶν καὶ ἐγώ, ἴσως περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον, νὰ εἰσέλθωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα, εὑρίσκω ἐν τῷ καταρτισμῷ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ὄχι τὴν κατάλυσιν τῆς στρατοκρατίας, ἡ ὁποία δὲν κατελύθη, οὔτε τὴν εἴσοδον εἰς τὴν ὁμαλότητα, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εἰσήλθομεν, ἀλλὰ μίαν προσπάθειαν δι’ ὅλα αὐτά. Ἔχομεν ὅμως τὴν σύμβασιν Πάουερ, ἥτις ἔρχεται νὰ καταρρίψῃ τὴν προσπάθειαν αὐτήν. Διότι μὴ νομίζετε ὅτι, ἂν ἕνεκα κομματικῆς ἀλληλεγγύης, δοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπόψε, ὅπως θὰ δοθῇ, ψῆφος ἐμπιστοσύνης, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν μὲ τὴν πραγματικὴν ἐμπιστοσύνην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τὴν περιβάλῃ. Μὴ νομίζετε ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ σύμβασις θὰ καταστῇ ἐγκυροτέρα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξέλθῃ μειωμένη καθ’ ὃν τρόπον ἐχειρίσθη καὶ ἔθεσε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἡ σύμβασις δὲν θὰ παύσῃ νὰ εἶναι ἄκυρος εἰς τὴν ἀντίληψιν καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσωσι ζήτημα ἐμπιστοσύνης, πρὸ παντὸς δὲ εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς Δημοσίας Γνώμης, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τὴν ἔχῃ καταδικάσῃ, εἴτε ἰσχύουσαν εἴτε μή. Καὶ ἡ λαϊκὴ κυριαρχία, ὅταν ἐπανέλθῃ ἐν ὅλῃ αὐτῆς τῇ ἰσχύει, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ εὕρῃ τὸν τρόπον ἵνα ἐπαναφέρῃ ἐν ἰσχύϊ ὅλα τὰ δικαιώματά της, μεταξὺ τῶν ὁποίων θὰ εἶναι καὶ ἡ κατάλυσις τῆς παρούσης συμβάσεως. (Χειροκροτήματα).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βαρβούτης ἔχει τὸν λόγον.

§171Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐτίθετο ὑπὸ διαφόρων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον πρὸ ἐμοῦ τὸν λόγον, ζήτημα ἐθνικῆς πίστεως ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν θέσιν ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ὡρισμένως δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον. Ἠναγκάσθην ὅμως νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι ἐγὼ τουλάχιστον προσωπικῶς θέλω νὰ τονίσω ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἠθικὴ πίεσις, ἡ ἀσκουμένη διὰ τῆς θέσεως ζητήματος ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ ὑπερψηφίσωμεν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἐξηγήσω τὰς σκέψεις μου, ἀλλὰ προτοῦ προβῶμεν ἀντικειμενικῶς εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ ὡρισμένας προκαταλήψεις, ἀπὸ ὡρισμένας ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι ὡδήγησαν ρήτορας, ὁμιλήσαντας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ χαρακτηρίσουν τὴν σύμβασιν «ληστρικήν», νὰ χαρακτηρίσουν τὴν σύμβασιν ὡς ἀποπεμπτέαν πὶξ λάξ, διαφωνοῦντες καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια, τῶν ὁποίων ὑπέρμαχοι ἑκάστοτε παρουσιάζονται, λησμονοῦντες τὸ ἀντικειμενικὸν μέρος τῆς συμβάσεως. Εἰδικῶς παρηκολούθησα τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἀττικῆς κ. Βοζίκην καὶ τοῦ ἐζήτησα νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἄδειαν νὰ τὸν διακόψω διὰ νὰ τοῦ ὑπενθυμίσω ὅτι ἔλαβε τὸν λόγον διὰ νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς συμβάσεως. Ἄν τις τῶν κ. κ. συναδέλφων ἀντελήφθη τὸν κ. Βοζίκην ὁμιλοῦντα ἐπὶ τῆς συμβάσεως, νὰ μοὶ ὑπενθυμίσῃ τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἐφόσον ἔχετε σύμβασιν ληστρικήν, ἐν τῇ ὁποίᾳ «ὀρχοῦνται τὰ ὄργια», ὅπως ἀνέφερεν ὁ κ. Βοζίκης, ἦτο περιττὸν ὁ κ. Βοζίκης νὰ καταφύγῃ εἰς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἀνεύρῃ ἐπιχειρήματα, ἀφοῦ εἶχε τὰ ὀρχούμενα ὄργια διὰ νὰ ἀντλήσῃ ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς συμβάσεως. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, εἶναι ζήτημα νοοτροπίας, εἶναι ζήτημα ἀντιλήψεως. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἴσως, οἱ ὁποῖοι ἀναπολοῦν μίαν παλαιὰν ἐποχήν, εἰς τὴν ὁποίαν αὐτοὶ δίδουν τὸ ὄνομα «παλαιὰν καλὴν ἐποχήν», ἐγὼ ὅμως ἀποφεύγω νὰ τὴν χαρακτηρίσω, διότι εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς παρῆλθεν ἐκείνη ἡ καλουμένη καλὴ ἐποχὴ καὶ ἐχαράχθησαν νέαι ὁδοὶ κοινωνικῆς ἐξελίξεως καὶ προόδου. Καὶ ἐγεννήθη ἐν πρώτοις ζήτημα νομικόν. Ζητήματα τοιαύτης φύσεως, στενῶς νομικὰ ἐξετάζονται ὁμοῦ μετὰ τῆς πολιτικῆς διαχειρίσεως, ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν καὶ κατὰ τοῦτο διαφωνῶ μὲ τοὺς ἀσχοληθέντας ἐπ’ αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον διεμαρτυρήθην καὶ ὅταν ὁ κ. Ράλλης ἐπανῆλθεν ἐκ τρίτου ἐπὶ τοῦ βήματος. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ νομικὸν ζήτημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετασθῇ στενῶς. Θὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ἂν καὶ κατὰ πόσον οἱ συμβληθέντες μεθ’ ἡμῶν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ ἐκπροσωποῦντες τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐνήργουν νομίμως, ἐφόσον δὲν ὑπῆρχεν ἐξουσιοδότησις διὰ τὴν κατάρτισιν συμβάσεως σιδηροδρόμων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσωμεν τὴν καλὴν πίστιν τῶν μεθ’ ἡμῶν συμβληθέντων.

§172Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ἐξάγεται;

§173Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Θὰ φθάσωμεν καὶ εἰς αὐτό. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσωμεν νὰ ἐξετασθῇ ἂν ὑπερέβη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τὰ ὅρια τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, προσθέσασα τὸν Α ἢ τὸν Β ὅρον ἢ ἂν ὑπερέβη τοῦτον. Ὅταν τὰ ζητήματα ταῦτα ἐξετάζωνται τόσον στενῶς, θὰ ἀχθῶμεν εἰς καταστροφήν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ἐξετάσωμεν εὐρύτερον. Ἀλλ’ ἀπὸ ἐσωτερικῆς ἀπόψεως, κύριοι συνάδελφοι, τὸ νομικὸν ζήτημα, ἂν ἡ Κυβέρνησις Παγκάλου ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἢ ὄχι δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Εἴμεθα ἀπολύτως κυρίαρχοι καὶ ἂν δὲν ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, νὰ κυρώσωμεν ἢ νὰ ἀκυρώσωμεν τὰς πράξεις αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐνυπάρχουν εἰς τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἄλλοι παράγοντες. Ἐνεπλέκει τὸ Ἀγγλικὸν Θησαυροφυλάκειον, ὅπερ ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς ἔδωκε τὴν συγκατάθεσιν δανείου, ἀπαραιτήτου διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν. Διεθνῶς δὲν ὑπάρχει κανὼν θετικοῦ δικαίου ὅστις νὰ μᾶς ἐπιβάλῃ. Ὑπάρχει μία διεθνὴς πρακτική, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει εἰς τὰ διάφορα Κράτη νὰ σέβωνται τὴν ὑπογραφήν των. Ἡ διεθνὴς αὐτὴ πρακτική, ἡ διεθνὴς αὐτὴ ἠθικὴ δὲν εἶναι ἀπεριόριστος. Ἡ διεθνὴς πρακτική, ἡ ὁποία εἰς ἡμᾶς, τοὺς συμβληθέντας μὲ ἓν οἱονδήποτε Κράτος, ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σεβώμεθα τὴν ὑπογραφήν μας, ἐπιβάλλει καὶ εἰς ἐκείνους νὰ σέβωνται τὴν ἰδικήν μας ὑπόστασιν καὶ νὰ μὴ ὑπερβαίνουν τὰ ὅρια ὡρισμένης ἠθικολογίας διεθνῶς ἀνεγνωρισμένης, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει νὰ μὴ θελήσωσι νὰ ἐπωφεληθῶσι τῆς τυχαίως ἐπικρατησάσης ἀνωμάλου καταστάσεως καὶ νὰ ἐπιβάλλουν ὅρους περιοριστικοὺς τῆς οἰκονομικῆς ἐξελίξεως. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς νομίζω ὅτι εἶναι ἐξεταστέον τὸ ὅλον ζήτημα τῶν συμβάσεων, τῶν ἐπὶ δικτατορίας. Ἂν ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἀπολύτως ληστρικὴ ἢ σχετικῶς ληστρικὴ, βεβαίως θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν πρὸς τοὺς μεθ’ ἡμῶν συμβληθέντας· ἀναγνωρίζοντες τὴν ὑπογραφήν μας δὲν θέλομεν νὰ ἀμφιβάλλωμεν διὰ τὴν καλήν σας πίστιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε καὶ σεῖς ὅτι μὴ ὑπερβαίνοντες τὴν διεθνῆ ἠθικὴν θὰ θελήσητε νὰ ἐκμεταλευθῆτε μιᾶς ἀνωμάλου καταστάσεως καὶ νὰ μᾶς ἐπιβάλλητε ὅρους οἰκονομικῆς ὑποδουλώσεως. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν συμβαίνει εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν. Διὰ νὰ ἐξετάσωμεν τὴν σύμβασιν αὐτήν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατόν, λαμβάνοντες ἀφορμὴν ἀπὸ ὡρισμένας λεπτομερείας τῆς συμβάσεως, νὰ τὴν καταδικάσωμεν ἀπολύτως. Θὰ τὴν ἐξετάσωμεν ὡς σύνολον. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι καὶ τεχνικῶς ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς καὶ ἀπό ἀπόψεως κεφαλαίων εἴμεθα εἰς δύναμιν νὰ διεξαγάγωμεν ἔργα τοιαύτης σημασίας οἵα εἶναι ἡ σημασία, ἡ ὁποία προβλέπεται εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν; Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν ὅτι προκειμένου νὰ κρίνωμεν τὴν σύμβασιν αὐτὴν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν τὴν σύμβασιν αὐτὴν ὡς καὶ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἐκτελεῖ. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν καὶ διὰ τὴν Κοινωνίαν καὶ διὰ τὸ Κράτος, ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θὰ φέρῃ ἀντίρρησιν, ὅτι τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα προβλέπει ἡ σύμβασις αὐτή, ἀνεξαρτήτως τῶν ὅρων, εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως ἀποτελοῦν ἔργα ἐξυπηρετήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ κοινωνικοῦ συνόλου καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐξετάσωμεν ἤδη τὰ ἔργα αὐτὰ ὑπὸ ποίας συνθήκας θὰ ἐτελοῦντο, διότι εἰς τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν θεωριῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στενῶν νομικῶν ἀπόψεων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δυνατοῦ γενέσθαι. Καὶ προκειμένου νὰ κάμωμεν τὴν σύμβασιν αὐτὴν ποῦ θὰ εὑρίσκομεν τὰ κεφάλαια, τὰ ἀναγκαῖα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀγοράν; Ἀλλὰ καὶ ἂν τὰ εὑρίσκομεν ἐδῶ ὁ ἐπίσημος τόκος εἶναι 15%.

§174ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι, ἐδῶ ὁ ἀνεπίσημος τόκος εἶναι 25 καὶ 30%.

§175Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν ἀγορὰν κεφάλαιον ἀποκλείεται. Καὶ τεχνικῶς ἀκόμη δὲν εἴμεθα ὠργανωμένοι καὶ ἂν εἴχομεν τὸ κεφάλαιον, μόνοι μας νὰ ἀποτελειώσωμεν τὰ ἔργα αὐτά. Παρίσταται λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ἀναζητηθοῦν τὰ κεφάλαια ταῦτα ἐν τῇ ξένῃ ἀγορᾷ καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ὅταν εὑρέθησαν τὰ κεφάλαια αὐτά, τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Εἶναι ὅροι βαρεῖς; Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ λεπτομερείας. Ἔχομεν ἓν δάνειον δύο ἑκατομμυρίων τετρακοσίων χιλιάδων λιρῶν, δάνειον συναφθὲν μὲ 5% τόκον. Τί δίδομεν εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτό, κύριοι συνάδελφοι; Ἂν ὑποβληθῆτε εἰς τὸν κόπον νὰ κάμητε τὴν πρᾶξιν τῆς ἐξευρέσεως τῶν μέσων ὅρων τῶν ἑκατομμυρίων αὐτῶν, θὰ ἴδητε ὅτι μὲ τὴν διαφορὰν τῆς Α Ἑταιρείας θὰ καταλήξητε εἰς ἕνα ποσοστὸν 7½–8%. Δέκα τοῖς ἑκατὸν εἶναι τὸ κατώτερον ὅριον τοῦ μερίσματος, 10% ἐξυπηρετεῖται τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον. Θὰ ἐξετάσω καὶ τὴν περίπτωσιν ἡ ὁποία ἐξυπηρετεῖται μὲ μεγαλύτερον ποσοστόν, ἀλλ’ ὁ μέσος ὅρος δὲν ὑπερβαίνει τὰ 8%. Τὸ φορολογηθὲν μέρος τοῦ ζητήματος, ὅπως καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἀτελειῶν, κύριοι, εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα ἠχοῦσι κακῶς εἰς τὰ ὦτά μας καὶ εἶναι περίεργον ὅτι μόνον εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἠχοῦσι κακῶς εἰς τὰ ὦτά μας, καίτοι εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις περιλαμβάνεται τοῦτο καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι ἐφ’ οἱασδήποτε συμβάσεως ὁ φόρος ἐπιπίπτει ἐπὶ τοῦ καταναλωτοῦ. Ἀλλ’ ὑπεστηρίχθη καὶ ἄλλο τι. Τὰ λιγνητωρυχεῖά μας ἐχάθησαν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, τὰ Ἑλληνικὰ βιομηχανικὰ ἱδρύματα προμηθεύονται τὸν λιγνήτην ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν λιγνητωρυχείων, ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς ἀγορᾶς ἢ ἐκ τῆς ξένης; Πῶς θέλετε νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν νὰ προμηθεύεται τὸν λιγνήτην ἀπὸ τὰ Ἑλληνικὰ λιγνητωρυχεῖα μὲ τιμὴν ἀπείρως μεγαλυτέραν ἐκείνης, μὲ τὴν ὁποίαν ἠμποροῦσαν νὰ τὸν προμηθευθοῦν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ; Ἀλλ’ εἶναι πράγματα, κύριοι, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐπιβάλουν νὰ ἀκυρώσωμεν μίαν σύμβασιν; Ὅταν λοιπὸν οὕτως ἐξετάσωμεν τὰ ζητήματα, κύριοι, θὰ πεισθῶμεν περὶ αὐτῶν. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν τιμῶν, διότι αὐτὸ ἔχει ἐπαρκῶς καθορισθῆ, ὁ ἀνταγωνισμὸς δὲ τῶν λεωφορείων θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν τιμῶν. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὁ μέτοχος ἔχει συμφέρον νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐλάττωσις τῶν τιμῶν, διότι τοῦτο ἐξασφαλίζει μέρισμα μεγαλύτερον. Κύριοι, δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι ἡ σύμβασις δὲν ἔχει ὡρισμένα ἐλαττώματα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὰς ὑφισταμένας δυνατότητας καὶ οὐχὶ νὰ παρασυρώμεθα ἀπὸ θεωρίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐλαττωμάτων αὐτῶν νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς μεθ’ ἡμῶν συμβληθέντας: «Κύριοι εἶσθε κακόπιστοι, ἠθελήσατε νὰ ἐκμεταλλευθῆτε τὴν Ἑλλάδα διοικουμένην ὑπὸ ἑνὸς δικτάτορος εἰς μίαν ἀνώμαλον ἐποχήν». Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι λοιπὸν νὰ ζυγίσωμεν τὰ ζητήματα καὶ νὰ κρίνωμεν ποῖα ἦσαν τὰ κακὰ τῆς ἀκυρώσεως καὶ ποῖα τὰ καλὰ τῆς ἀκυρώσεως. Ὑπεστηρίχθη ὡσαύτως ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν ἂν τὸ Ἀγγλικὸν Θησαυροφυλάκειον ἠγγυήθη διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτήν. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν καὶ τὴν περίπτωσιν τί θὰ ἐγίνετο ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως. Ἡ σύμβασις ἔχει ἓν ἄρθρον, τὸ 39ον, προβλέπον μίαν Ἐπιτροπὴν διαιτησίας ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως. Ἡ Ἑταιρεία θὰ κατέφευγεν εἰς τὴν διαιτησίαν αὐτήν. Φαντάζεσθε, κύριοι, τὸ μέγεθος τῶν ἀποζημιώσεων, τὰς ὁποίας θὰ κατέβαλεν ἡ Ἑλλὰς καταδικαζομένη ὑπὸ ἑνὸς τοιούτου δικαστηρίου. Ἀφίνω δὲ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιδείξεως κακῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῶν ὑποχρεώσεών της, ἀφίνω ἐπίσης καὶ τὸ ζήτημα τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ δανείου. Θὰ ἠκυρώναμεν τὴν σύμβασιν καὶ ἡ Ἑταιρεία θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ πληρώσῃ τὸ δάνειον αὐτό. Ἀλλὰ πότε θὰ τὸ ἐπλήρωνεν; Αὐτὸ ἔχει ὡς βάσιν τὴν σύμβασιν καὶ ὅταν ἀκυρώσωμε τὴν σύμβασιν, πότε θὰ ἐπληρώνετο τὸ κεφάλαιον αὐτό; Καὶ δὲν θὰ διεμαρτύρετο ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις διατί αἱ Ἑταιρεῖαι, εἰς τὰς ὁποίας ἐστηρίχθητε, διελύθησαν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν; Ἐξητάσατε τὴν περίπτωσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως; Ἀφίνω τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀπομόνωσιν, τὴν ὁποίαν θὰ πάθωμεν, τὰ ἀφίνω καὶ τὰ ἀντιπαρέρχομαι αὐτά. Ἀλλὰ πῶς ἐξετάζομεν τὸ ζήτημα τῆς ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν τί θὰ ἐπέλθῃ μετὰ τὴν ἀκύρωσιν; Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ὑπεστηρίχθη καὶ μία ἄλλη θεωρία ἀπὸ τοὺς ἐντίμους συναδέλφους· ὅτι πολιτικὸν ζήτημα εἰς τοιαῦτα ζητήματα δὲν τίθεται. Ἠκούσθη ἀπὸ τὸν κ. Δεμερτζῆν ὅτι ἀπορεῖ πῶς ἡ Κυβέρνησις ἀπετόλμησε νὰ θίξῃ τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια. Ἀλλά, κύριοι, ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε—καὶ γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ—ὅτι ἡ Κυβέρνησις κυβερνᾷ καὶ δὲν κυβερνᾶται. Μία Κυβέρνησις ἓν ζήτημα οἰκονομικόν, ἀπολύτως οἰκονομικόν, εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ τὸ ἀφήσῃ νὰ τὸ ρυθμίσῃ ἡ Βουλή; Ἂν μία Κυβέρνησις δὲν ἔχῃ κεχαραγμένην, σαφῆ τὴν γραμμὴν ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ ἀξιώσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι Κυβέρνησις. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ πολεμήσω θεωρίας ἐκφρασθείσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, θεωρίας ἀναπτυχθείσας ἀπὸ τὸν κ. Ράλλην. Ἀλλ’ ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. ἐκ Κοζάνης συνάδελφον καὶ κάτι τι ἄλλο. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κατηγόρησε τὸν ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὅτι, ὅταν ἐζήτησε τὴν δύναμιν τοῦ λαοῦ, τῷ προσεφέρθη, ἀλλὰ τί τὴν ἔκαμεν; Ὁ κ. συνάδελφος ἠθέλησε νὰ συνδέσῃ τὰς παρελθούσας δικτατορίας καὶ ἔψεξε δικτατορίας, τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν θεωρῶ δικτατορίας. Ἐλησμόνησε δὲ τὴν τελευταίαν δικτατορίαν καὶ ἐλησμόνησεν ὅτι ὁ ἴδιος ἐπανειλημμένως κατέφευγε πρὸς τὸν δικτάτορα καὶ ἐρρύθμιζε σχέσεις ἰδικάς του, ἀτομικὰς καὶ ἐλάμβανε τσιφλίκια.

§176Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ τὸν ἠλεκτροφωτισμὸν τῆς Κοζάνης.

§177Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Αὐτὰ εἶναι προσωπικὰ ζητήματα.

§178Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θίγουν προσωπικὰ ζητήματα, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀμύνομαι. Ὁ κ. συνάδελφος ἔθεσεν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Πάουερ ζήτημα προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐγώ, γνωρίζων ὡρισμένα γεγονότα νὰ τονίσω καὶ δὲν εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παρελαύνωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος κατηγοροῦντες ἄλλους ὅτι δὲν ἤσκησαν τὰ καθήκοντα τὰ ὁποῖα ὤφειλον νὰ ἀσκήσουν διὰ νὰ ἐξεγερθοῦν κατὰ τῶν ἑκάστοτε δικτατόρων, νὰ λησμονοῦν δὲ ὅτι αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ὑπῆρξαν ὑποστηρικταὶ τῆς δικτατορίας. Τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀρχῆς. Οὔτε ἔθιξα ἐγὼ ζήτημα προσωπικόν. Τότε θὰ ἠδύνασθε νὰ μὲ κατηγορήσητε ὅτι θίγω προσωπικὰ ζητήματα, ὅταν αὐτοτελῶς ἐξήταζα προσωπικὰς ὑποθέσεις εἴτε ἐμοῦ, εἴτε τοῦ κ. συναδέλφου, ὄχι ὅμως ὅταν ἀμύνομαι καὶ ἐλέγχω ἐκείνους οἱ ὁποῖοι λησμονοῦντες τὴν ἰδίαν αὑτῶν ἱστορίαν παρουσιάζονται ἐλεγκταὶ εἰς τὰς ἑκάστοτε ἐμφανιζομένας ἐνταῦθα περιπτώσεις, ἐλέγχοντες πολιτικὴν ἄλλων. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἠκούσθη καὶ κάτι τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσω ἐνταῦθα ἀδιαμαρτύρητον. Ἠκούσθη διαμαρτυρία, διατί ἡ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος μετέχει τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἑταιρειῶν τούτων. Ἀλλά, κύριοι, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τοῦτο, ἀφοῦ ἡ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἔχει εἰς χεῖράς της ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται καὶ ἡ ὁποία παρέχει εἰς ἡμᾶς τὴν ἐμπιστοσύνην ὅτι διαχειρίζεται ταῦτα δεξιῶς. Μᾶλλον δὲ ἔπρεπεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι νὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ μετέχῃ ἡ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῶν Συμβουλίων αὐτῶν ὡς ἐγγύησις ὅτι τὰ Συμβούλια ταῦτα δὲν θὰ ἀναμιχθοῦν εἰς πράξεις ἀλλοτρίας τοῦ προορισμοῦ των. Δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρίζεσθε ὅτι λογικεύεσθε, ὅταν δεικνύετε ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης, νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὰ Συμβούλια ταῦτα καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ τῆς ἐμπιστεύεσθε νὰ διαχειρίζεται ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα, ἐπαναλαμβάνω, δεξιῶς διαχειρίζεται. Ἡ ὥρα, κύριοι, εἶναι ἀρκετὰ προχωρημένη, τὸ δὲ θέμα ἀρκετὰ ἐξηντλημένον καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλλάξω ὑμᾶς ἀπὸ τὴν δυσάρεστον ἀγόρευσίν μου. Τελευτῶν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θίξω τὸ ζήτημα τῆς κατὰ συνείδησιν ψήφου, τὴν ὁποίαν πολλοί, θέλοντες νὰ εἰσδύσουν εἰς τὰ ἐνδότερα τῶν βουλευτῶν, ὑπεστήριξαν, ἀπορῶ κατὰ ποίαν προφητικὴν δύναμιν. Καὶ τί πρᾶγμα εἶναι ἡ συνείδησις; Ἡ συνείδησις δρᾷ καὶ ὑφίσταται ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων παραγόντων καὶ τὴν ὁποίαν ἄλλοι ἐλησμόνησαν, θέτοντες ζήτημα προώρως. Αὐτὸς δὲ ὁ συνάδελφος κ. Βοζίκης ἐξήγγειλεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐκκρεμὲς ψήφισμα. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς δὲν παρεῖδε τὴν ἐπερώτησιν ὁ ἴδιος καὶ δὲν ὑπεστήριξε τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον νομίζει αὐτὸς ὅτι θὰ φέρῃ καλύτερα ἀποτελέσματα καὶ δὲν παρῃτήθη τῆς ἐπερωτήσεώς του. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Βοζίκης ὑπεστήριξεν ὅτι θὰ ἐπετυγχάνοντο ἴσως καλύτερα ἀποτελέσματα, ἂν ἐδίδομεν τὴν ἐντολὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κυρώσῃ ἢ ἀκυρώσῃ τὰς συμβάσεις αὐτάς. Ἂν ἐπίστευε τοῦτο, ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐπερώτησίν του καὶ νὰ δώσῃ τὴν ἐξουσιοδότησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος νὰ ἐξετάσῃ τὴν σύμβασιν καὶ νὰ κυρώσῃ ἢ ἀκυρώσῃ αὐτήν. Διατί δὲν ἐφήρμοσε τὴν ἀρχὴν ταύτην εἰς τὸν ἑαυτόν του; Τὸ ζήτημα λοιπὸν τῆς συνειδήσεως τῶν βουλευτῶν, τὸ ὁποῖον μονοπωλιακῶς ἔθιξαν ὡρισμένοι ἄνθρωποι, ἀντιληφθέντες καὶ προμαντεύσαντες αὐτό, εἶναι ζήτημα ἐσώτερον, τὸ ὁποῖον ὁ καθεὶς κρίνει ἀναλόγως τῶν ἀντιλήψεων αὑτοῦ. Εἶναι ζήτημα διαφορᾶς τῶν ἀντιλήψεων καὶ τῶν ἐνεργειῶν οἱωνδήποτε βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι παρελαύνουν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Λοιπὸν αὐτὴ αὕτη ἡ συνείδησις ἑκάστου βουλευτοῦ καὶ ἡ συνείδησις ἡ ἰδική μου μοῦ ἐπιβάλει νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο. Καὶ τοῦτο εἶναι ὑποχρέωσις ἑκάστου βουλευτοῦ νὰ ἐξετάσῃ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον προσωπικῶς, χωρίς, ὁμολογῶ, νὰ ἐκπροσωπῶ τὰς γνώμας οὐδενός, χωρὶς νὰ ἔχω ἀξιώσεις προφητικὰς ἢ μαντικάς, σᾶς λέγω τοῦτο προκειμένου νὰ δώσω ψῆφον· δὲν θὰ ἀσκήσῃ πίεσιν ἐπ’ ἐμοῦ ἡ θέσις ζητήματος ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἀσκήσῃ πίεσιν τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἔχω νὰ ὑποστῶ ὅταν ἀκυρωθῇ ἡ σύμβασις ἀπὸ τοῦ ἀποτελέσματος τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτύχω, ἐν περιπτώσει κυρώσεως τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγω εἰς προλαλήσαντας ὅπως ὁ κ. Χαβίνης καὶ ἄλλοι ὅτι παρὰ τὴν συνείδησίν των ψηφίζουν τὴν σύμβασιν;

§179Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Ἐγὼ θὰ καταψηφίσω τὴν σύμβασιν.

§180Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι εἴπατε σεῖς. Περὶ ὑμῶν ὡμίλησεν ἕτερος, ὁ ὁποῖος ἦλθεν τρόπον τινὰ καὶ ἀνεφέρθη εἰς τὴν ἀγόρευσίν σας καὶ εἶπεν ὅτι πολλοὶ βουλευταί, μολονότι τὴν κατακρίνουν τὴν σύμβασιν, θὰ ψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀνέφεραν νομίζω καὶ τὸ ὄνομά σας. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ψῆφος, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ θεωρηθῇ ὡς ψῆφος ἐμπιστοσύνης, διότι τὸ ζήτημα τῆς συνειδήσεως εἶναι ζήτημα ρυθμίσεως προσωπικὸν ἑνὸς ἑκάστου βουλευτοῦ, εἰς τὴν ρύθμισιν δὲ τοῦ ζητήματος τούτου θὰ κρίνῃ δίδων τὴν ψῆφόν του, ἂν ἡ ψῆφος αὐτοῦ, ἂν ἡ ἄρνησις ψήφου θὰ ἐπιφέρῃ μεγαλύτερον κακὸν ἢ ἡ δόσις τῆς ψήφου θὰ ἐπιφέρῃ ὀλιγώτερον κακὸν ἢ περισσότερον καλόν. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἑρμηνευθῇ καὶ νὰ δοθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει. Ἐφόσον δὲ εἰς ἐνίσχυσιν τῶν ἀπόψεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι χαρακτηρίζουσι τὴν σύμβασιν αὐτὴν ὡς τὸ μεγαλύτερον κακὸν τὸ ὁποῖον ἐπέπεσεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἴχατε σαφεῖς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὑπάρχουσιν ἐλπίδες βάσιμοι βελτιώσεως ὡρισμένων ὅρων τῆς συμβάσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς αἰτουμένης ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια δὲν εἶναι λόγοι κενοῦ περιεχομένου, οὔτε θέσμια τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ὑφίστανται ἀναμφισβήτητον δυναμικότητα καὶ πραγματικότητα καὶ νὰ στρέφωνται ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας αὐτῆς. Διότι πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξηγγέλθησαν θεωρίαι. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀγορητάς, οἱ ὁποῖοι νὰ παρήλασαν χωρὶς νὰ ἀναφερθῶσι τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια. Ἀλλὰ καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια, κύριοι βουλευταί καὶ οἱοσδήποτε ἄλλος θεσμὸς ὑφίσταται ἐξελίξεις ἀναλόγως τῆς ἐξελίξεως τῶν πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν συνθηκῶν ἑνὸς τόπου. Ἂν πρὸ 30 ἢ 40 ἢ 60 ἐτῶν ἀντήχουν ἐν τῇ Βουλῇ τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναλαμβάνωνται καὶ σήμερον, χωρὶς ἐκ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς νὰ προκύπτῃ ἡ ἔλλειψις οἱουδήποτε σεβασμοῦ εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἂν δὲν ἐναρμονισθῶσιν οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ πρὸς τὰ κοινωνικὰ καὶ οἰκονομικὰ ζητήματα, ἀσφαλῶς θὰ ὁδηγήσωμες τὸν Τόπον μας εἰς νέαν δικτατορίαν.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τσιτσεκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§182Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι εἰς ἄκρον διὰ τὸ ὑπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως τεθὲν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, εἰς τὴν ὁποίαν συμμετέχει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀγαπητὸς φίλος καὶ εἰς τοῦ ὁποίου τὰς τάξεις ἀνήκω τοὐλάχιστον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω καὶ θὰ προσπαθήσω, παρὰ τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας, νὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μου ὅσον τὸ δυνατὸν συντόμως, πλὴν καὶ ἀπὸ νομικῆς καὶ ἀπὸ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως. Εἰς τὸ δεύτερον δὲ σημεῖον, ἐφόσον ἀρκοῦσιν αἱ δυνάμεις μου, διότι βεβαίως δὲν εἶμαι μηχανικὸς οὔτε εἰδικὸς διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἐλέγξω ὅλην τὴν σύμβασιν καθ’ ὅλα τὰ σημεῖα καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν, φοβούμενος μὴ περιπέσω εἰς ἄτοπα, εἰς τὰ ὁποῖα περιπίπτουσι τινές, ἐπιχειροῦντες εἰδικὰς μελέτας εἰς τὸ νομικὸν ἔδαφος καὶ μὴ ὄντες νομικοί. Οἱ σατανικοὶ ὅροι τῆς ὑπὸ κρίσιν συμβάσεως, οἱ ὁποῖοι εἶναι πάντως καταδυναστευτικοί, ἵνα μὴ εἴπω βαρυτέραν λέξιν, διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ τὸ ὁποῖον ὑποδουλώνουν ἐπὶ τρεῖς γενεάς, τὴν παροῦσαν καὶ δύο ἄλλας μέχρι τοῦ 1985, οἱ σατανικοὶ ὅροι ὡς καὶ ἡ ἀπόσπασις τῆς ὅλης συμβάσεως παρεσκευάζοντο πρὸ πολλοῦ. Ἐγένετο κάποια συστηματοποιημένη καὶ ὠργανωμένη ἐπιδρομὴ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἀπὸ ἀνθρώπους ἐπιτηδείους, ἀπὸ μεγάλους κερδοσκόπους ἐπιχειρηματίας Ἕλληνας καὶ ἀλλοδαπούς, ἔχοντας συνεπικούρους ἄλλους εἰδικούς, τεχνικούς τε καὶ νομικούς. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς νομικοὺς διαβλέπω δυστυχῶς ὅτι αὐτοὶ θὰ ἦσαν Ἕλληνες, διότι εἰς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως ἐφρόντισαν νὰ περιλάβωσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ σημεῖα τῶν Ἑλληνικῶν νόμων, τὰ ὁποῖα οἱ ξένοι τὰ ἠγνόουν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ τεχνικὸν μέρος, βεβαίως αὐτὸ τὸ ἔχουν καταρτίσει ξένοι. Ἀλλὰ ἐν πρώτοις παρατηρῶ, καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας, εἰς τὸ ὅτι ὁ νόμος 3270, τὸν ὁποῖον μᾶς ἐπισείουν ὡς παρέχοντα ἐξουσιοδότησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν—αὐτὰ εἶναι τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα τῶν ἐξουσιοδοτήσεων, διότι καὶ ἂν αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζουν πρὸς ψήφισιν νόμον ἐξουσιοδοτήσεως, παρέχουν πᾶσαν ἐμπιστοσύνην, δὲν προβλέπουν ὅμως καὶ τὸ δυνατὸν τῆς ἐνσκήψεως τῆς Παγκαλικῆς ἀσχημίας—ὁ νόμος, λέγω, αὐτός, ὅστις ἐψηφίσθη ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, δὲν παρεσκευάσθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, ἀλλὰ ἀπὸ ἄλλον Ὑπουργὸν τοῦ κ. Παπαναστασίου, τὸν κ. Ἠσαΐαν. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι ὅτι ὅταν ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς, ὑπεβλήθη μὲ τὴν παλαιὰν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Ἠσαΐα. Ἐν τούτοις φέρεται ἔχων χρονολογίαν 13 Ἰανουαρίου 1925. Εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν δὲν εὑρίσκω νὰ ἀναγράφηται τίποτε ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 6, τὸ ὁποῖον προβάλλεται ὡς δίδον ἐξουσιοδότησιν πρὸς συνομολόγησιν τῶν συμβάσεων καὶ δὲν γνωρίζω πῶς παρενεβλήθη μία τοσοῦτον σοβαρὰ διάταξις ἄνευ οὐδεμιᾶς μνείας ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει. Καὶ ὁ νόμος αὐτὸς φέρει ἕνα τίτλον, ὅστις δὲν ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν οὐδενὸς ἐκ τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως Μιχαλακοπούλου ἢ καὶ τῶν πληρεξουσίων τῆς Δʹ Συνελεύσεως, λέγει (ἀναγινώσκει): «Περὶ παρατάσεως.... κλπ.» Δὲν ἠδύνατο κανεὶς ἐκ τῶν τίτλων αὐτῶν τοῦ νόμου νὰ σκανδαλισθῇ καὶ νὰ συναγάγῃ ὅτι ἠδύνατο νὰ στήσῃ τοιαύτην παγίδα, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξεμεταλλεύοντο κατόπιν κυβερνήτας ὄχι νόμιμοι τοῦ Κράτους.

§183ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δι’ αὐτὸ χρειάζεται ἡ Γερουσία.

§184Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Εὔχομαι νὰ ἐπαληθεύσουν αἱ ἐλπίδες καὶ πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας στηρίζετε εἰς τὴν Γερουσίαν. Βλέπομεν λοιπὸν ὅτι, ἐνῷ εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν οὐδὲν ἀπολύτως ἀναφέρεται περὶ τῆς σπουδαιοτάτης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 6, ἥτις ἐπὶ λέξει ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατ’ ἀπόλυτον αὐτοῦ κρίσιν νὰ προβῇ εἰς σύνταξιν συμβάσεως, κατόπιν προκηρύξεως διαγωνισμοῦ μεθ’ Ἑταιρείας, ἀποσκοπούσης εἴτε εἰς τὴν παραγωγήν, εἴτε εἰς τὴν διανομὴν ἠλεκτρικοῦ ρεύματος, εἴτε καὶ εἰς ἀμφότερα, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, περιχώρων, ὡς καὶ μετὰ σιδηροδρομικῶν Ἑταιρειῶν, προκειμένου νὰ εἰσαχθῇ εἰς αὐτὰς ἡ ἠλεκτροκίνησις». Ἐπικαλοῦμαι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὴν προσοχήν σας ἐπ’ αὐτῆς τῆς φράσεως, διότι ὑπάρχουν σημεῖα, ἀνεξαρτήτως τοῦ κύρους ἢ μὴ κύρους τῆς συμβάσεως, ὑπάρχουν σημεῖα, τὰ ὁποῖα ὑπερέβησαν οἱ συνομολογήσαντες αὐτὴν τὴν σύμβασιν, ὑπάρχουν σημεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι οἱ συνομολογήσαντες τὴν σύμβασιν ὑπερέβησαν τοὺς ὅρους τοῦ ἄρθρου 6. Καὶ τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον, διότι ἀφορᾷ τὴν ἀπογύμνωσιν τοῦ Δημοσίου πλούτου. Λοιπόν, τὸ ἄρθρον ἐξακολουθεῖ (ἀναγινώσκει): «Προκειμένου νὰ εἰσαχθῇ εἰς αὐτὰς ἡ ἠλεκτροκίνησις.... κλπ.» Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις, κ. Ὑπουργέ;

§185Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν παρηκολουθήσατε τὴν εἰσήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ δι’ αὐτὸ προχθὲς ἀνέγνωσα καὶ τὸ δεύτερον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε.

§186Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Θὰ τὸ διαβάσω. Θέλομεν νὰ σᾶς βοηθήσωμεν διὰ νὰ ἴδωμεν ποῦ θὰ καταλήξωμεν τηροῦντες καὶ τὰ ὅρια τῆς καλῆς πίστεως. Ἰδοὺ λοιπὸν (ἀναγινώσκει): «Μετά.... ὑφιστάμενα ἢ ἱδρυθησόμενα πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν».

§187Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὑφιστάμενα.

§188Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Γνωρίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἶσθε στρατιωτικὸς δεινὸς καὶ σᾶς ἐκτιμῶ, ἀλλὰ μὴ κάμνετε καὶ ἅλματα νομικά. Τὸ ἄρθρον 6 καθορίζει τὰ ὅρια τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως (ἀναγινώσκει). Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον ὅτι δὲν πρόκειται περὶ Ἑταιρειῶν σιδηροδρομικῶν, εἰς ἃς εἶχεν εἰσαχθῆ ἤδη καὶ δὴ πρὸ πολλοῦ ἡ ἠλεκτροκίνησις, ὡς ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοὶ κάμνει ἐντύπωσιν εἶναι ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς κατηρτίσθη τὸν Αὔγουστον τοῦ 1924 καὶ προτοῦ νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος εἶχε καταρτισθῆ τὸ πληρεξούσιον τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας Πάουερ–Ἄντ–Τράξιον πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον αὐτῆς, ὅπερ καὶ ἐχρησιμοποιήθη μετὰ πάροδον πολλῶν μηνῶν διὰ τὴν σύμβασιν, τὴν συνομολογηθεῖσαν μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἐκπροσωπουμένου ὑπὸ τῶν δῆθεν Ὑπουργῶν, μακαρία ἡ μνήμη των, Ἀναστασίου Ταβουλάρη τῆς Συγκοινωνίας καὶ Γ. Κοφινᾶ τῶν Οἰκονομικῶν—μακαρία ἡ μνήμη των. (Χειροκροτήματα). Βλέπομεν λοιπὸν ὅτι τὸ πληρεξούσιον πρὸς τὸν Ἄγγλον ἀντιπρόσωπον τῆς Πάουερ–Ἄντ–Τράξιον εἶχε συνταχθῆ σχεδὸν κατὰ τὸν αὐτὸν μῆνα καθ’ ὃν ὁ νόμος εἶχε καταρτισθῆ μὲ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν. Ὁ νόμος ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν φέρων χρονολογίαν 14 Ἰανουαρίου 1925. Ἀλλ’ ὡς συνέβησαν τὰ πράγματα εἶναι φανερὸν ὅτι ὑπῆρξε μία μηχανορραφία σατανική, ὅτι συνέδραμον πολλαὶ μυστηριώδεις καὶ διαβολικαὶ περιπτώσεις, ἃς δύνασθε νὰ εὕρητε, διότι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ τὰς καθορίσω. Ἐν τοσούτῳ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν περιφέρεται μία ἀναφορὰ περὶ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς. Τέλος ἔγινεν ὁ νόμος αὐτὸς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου εἰργάσθησαν οἱ κ. κ. ἐπιδρομεῖς, ἀλλοδαποὶ καὶ Ἕλληνες καὶ ἐπὶ τοῦ Παγκαλικοῦ ἄγους τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε καὶ τόσας ἄλλας συμβάσεις, κατώρθωσαν, κρίμασι τίσιν οἶδε Κύριος καὶ δὲν γνωρίζω καὶ μὲ πόσα μικροέξοδα, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βοζίκης, ἐπεκυρώθη καὶ συνήφθη εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἡ σκανδαλώδης σύμβασις, δι’ ἣν ζητεῖται δυστυχῶς καὶ ψῆφος ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν.

§189Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς δαπάνης τῶν μικροεξόδων ἐξητάσθη ὑπὸ τοῦ ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ βεβαιωθῇ περὶ αὐτοῦ.

§190Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Αὐτὰ δὲν γράφονται. Διὰ τοῦ νόμου λοιπὸν ἐδόθη μία ἔντεχνος καὶ ἀσαφὴς ἐξουσιοδότησις. Αὐτὰ εἶναι τὰ κακὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸν νόμον, ἂν ἦτο κοινοβουλευτική, θὰ ἐτήρει αὐστηρῶς τῆς ἐξουσιοδοτήσεως τοὺς ὅρους. Δὲν γνωρίζω τί ἔχει ἡ Οὖλεν, ἀλλ’ αὕτη ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ δὲν δύναται τίποτε νὰ λεχθῇ κατ’ αὐτῆς. Δυνάμει ὅθεν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως λέγω καὶ τονίζω τοῦτο διὰ τοὺς κ. κ. κυβερνήτας τῆς Χώρας, νὰ τὸ προσέξουν καὶ νὰ ἴδουν πόσον εἶναι ἐπικίνδυνοι αἱ νομοθετικαὶ ἐξουσιοδοτήσεις, πρὸς τὰς ὁποίας ἔχουσιν ἐνίοτε πολλὴν στοργὴν καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπιτρέπονται μόνον ὅταν πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ διακόψῃ τὰς συνεδριάσεις της. Ἐπὶ τῇ βάσει, λέγω, τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, μία δῆθεν Κυβέρνησις ἐπιδρομέων καὶ ἰδιοτελῶν συνωμολόγησεν αὐτὴν τὴν σύμβασιν. Ἀλλὰ καὶ ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς ἐξουσιοδοτήσεως, κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργέ. Καὶ σᾶς τὸ τονίζω αὐτό, διότι δι’ αὐτῆς τῆς ἐδίδετο δικαίωμα νὰ συμβληθῇ μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραγωγὴν καὶ διανομὴν τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἰς τὸν σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Κηφισσιᾶς, προκειμένου νὰ εἰσαχθῇ εἰς τοῦτον ἡ ἠλεκτροκίνησις. Καὶ δὲν δύναται κανεὶς καλῆς πίστεως συζητητὴς νὰ εἴπῃ ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἐν καλῇ πίστει, ὅταν αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξουσιοδότησις.

§191Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς ἐγένετο τὸ Ἐνοικιοστάσιον;

§192Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐγένετο δυνάμει νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδίδετο τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ κάμῃ τὸ Ἐνοικιοστάσιον. Ἦτο ὡρισμένον καὶ περιωρισμένον τὸ δικαίωμα καὶ πάλιν τὸ Ἐνοικιοστάσιον ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τῆς ἰδικῆς μου ἠξιώσατε—καὶ πολὺ ὀρθῶς—καίτοι μὲ ἐστενοχωρήσατε τότε καὶ σᾶς εὐχαριστῶ ἐκ τῶν ὑστέρων, ἠξιώσατε νὰ ὑποστῇ ἓν οἱονεὶ βάπτισμα διὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§193Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πάντοτε δι’ ἐξουσιοδοτήσεως εἴτε πρὸς τὴν Ἐπιτροπήν, εἴτε καὶ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§194Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν πρόκειται νὰ ἀμφισβητήσω ἐνταῦθα καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου καὶ νὰ εἰσέλθω ἐπὶ τῶν γνωστῶν ζητημάτων, ἀλλ’ ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως ἔθιξα τὸ ζήτημα τοῦ ἐπικινδύνου τῆς ἐξουσιοδοτήσεως. Πλὴν νομίζω ὅτι ἐνταῦθα δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ τὸ ἀρνηθῆτε, κ. ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ὑπάρχει ὑπέρβασις τῶν ὁρίων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, τῆς ὁποίας κατ’ ἀρχὴν τὸ κῦρος δὲν ἀμφισβητῶ.

§195Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ σᾶς διέκοψα ἁπλῶς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀρθότητα τῶν ἐξουσιοδοτήσεων.

§196Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ δι’ αὐτό. Εἶπον καὶ ἄλλοτε—δὲν γνωρίζω ἂν εἶσθε ἐδῶ, διότι δὲν ἔχομεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ σᾶς βλέπωμεν συχνά, καθόσον ἔχετε πολλὰ σοβαρὰ ζητήματα καὶ πολλὰς ἀσχολίας—δὲν γνωρίζω, λέγω, ἂν εἶσθε παρὼν κατὰ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ὡμίλησα περὶ τοῦ κύρους τῶν συντακτικῶν καὶ νομοθετικῶν Διαταγμάτων.

§197Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πράγματι δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν. Ὑποθέτω ὅτι ἐξηγήσατε τὴν ἰδιαιτέραν σας συμπάθειαν διὰ τὴν ἐξουσιοδότησιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου.

§198Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἦτο ἓν ἁπλοῦν θέμα μὴ ἐπικίνδυνον. Τὸ Ἐνοικιοστάσιον ἦτο μία κοινωνικὴ ἀνάγκη. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ ὑποδουλώσῃ τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ 60 ἔτη καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι αὐτὸ τὸ Ἐνοικιοστάσιον, τὸ ὁποῖον ἠννόησεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀνοσίως, τὸ μετέβαλον.

§199Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἁπλῶς σᾶς ὑπέμνησα ὅτι δὲν εἶσθε ἀπόλυτος ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνώμην σας περὶ ἐξουσιοδοτήσεως.

§200Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶσθε ἐδῶ προχθὲς ὅταν εἶπον ὅτι ἡ μεταπολεμικὴ κατάστασις, τὰ πολλὰ ἔργα τῶν Βουλῶν ἐδημιούργησαν τρόπον τινὰ ἓν κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον πρὸς παροχὴν νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, ἀλλὰ πάντοτε ὑπὸ εἰδικοὺς καὶ περιωρισμένους ὅρους. Τοιοῦτον νόμον εἰδικῆς ἐξουσιοδοτήσεως εἶχε ψηφίσει ὁ κ. Παπαναστασίου περὶ Ἐνοικιοστασίου καὶ ἐπὶ τέλους αὐταὶ αἱ ἐπανειλημμέναι μεταβολαὶ ἀπέδειξαν ὅτι τὸ Ἐνοικιοστάσιον δὲν ἦτο κανεὶς θάνατος, ἀλλὰ μετεβλήθη καὶ μεταβάλλεται διαρκῶς καὶ ἔγινε καλλιδοσκόπειον. Λοιπὸν ἐπανέρχομαι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἀνέφερον. Συνήφθη ἡ ὀλεθρία σύμβασις μετὰ τῶν ἐπιτηδείων ἀνθρώπων, Ἑλλήνων καὶ ξένων, τὴν ὁποίαν καὶ εἶχον οὗτοι παρασκευάσει ἀπὸ πολλοῦ, ἐλλοχεύοντες κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Τώρα θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐξετάσω τὸ κῦρος τῆς συμβάσεως, πρῶτον τὸ νομικὸν μέρος καὶ δεύτερον θὰ θίξω, ἐφόσον αἱ δυνάμεις μου, μὴ ὄντος τεχνικῶς εἰδικοῦ, μὲ βοηθοῦσιν εἰς τοῦτο, οὐσιαστικάς τινας διατάξεις διὰ νὰ καταφέρω τὸ καίριον κτύπημα, εἰς τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ οὐδεὶς νὰ ἀντείπῃ ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς συμβάσεως. Πρέπει νὰ ἐξάρω, καίτοι νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ γνωρίζει σημεῖα τινὰ γενικά, τὰ ἑξῆς. Ὡς πρὸς τὰς σιδηροδρομικὰς γραμμὰς δυνάμει τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς μετὰ 18 ἔτη περιήρχετο εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ Κράτους. Ἐν τοσούτῳ εἰς τὴν Ἑταιρείαν Πάουερ παρεχωρήθη ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑποχρεώσεως καὶ ἄνευ οὐδενὸς ἀνταλλάγματος καὶ ἄνευ οὐδενὸς δικαιώματος ἐκ τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ μνησθέντος νόμου. Βεβαίως οἱ κύριοι τοῦ σιδηροδρόμου ἔχοντες μέγα συμφέρον πρὸς τοῦτο κατώρθωσαν καὶ παρετάθη τὸ προνόμιόν του μέχρι τοῦ 1985, ἤτοι κατὰ 42 ἀκόμη ἔτη, ἄνευ οὐδενός, ἐπαναλαμβάνω, ἀνταλλάγματος. Τοῦτο δὲ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀσθμαίνομεν καὶ ἀσφυκτιοῦμεν πρὸ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, καθ’ ἣν ἐποχὴν διορίζομεν ἐμπειρογνώμονας ἵνα μᾶς εἴπωσι πῶς θὰ σωθῇ τὸ Κράτος, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἴσως ἀναγκασθῶμεν νὰ θέσωμεν καὶ νέους φόρους, παρ’ ὅλην τὴν ὑπάρχουσαν βαρυτάτην φορολογίαν. Καὶ οὕτω θυσιάζομεν αὐτὴν τὴν πρόοδον τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἡ ὁποία δι’ αὐτὰ τὰ 42 ἔτη ἀνέρχεται εἰς 5 δισεκατομμύρια δραχμῶν, καθ’ ὑπολογισμὸν τὸν ὁποῖον ἔχω ἀπὸ εἰδικὸν ἔντιμον ἄνθρωπον, ἀγωνιζόμενον καὶ αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα πατὰ παράβασιν τοῦ ἄρθρου 6 λαθροχειρικῶς, ἵνα μὴ εἴπω λωποδυτικῶς, κατώρθωσαν καὶ ἐπῆραν δωρεάν. Δύναται ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς νὰ καλέσῃ τὴν ὑπηρεσίαν του ἵνα τῷ ἀναπτύξῃ τὸ πρᾶγμα.

§201Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἶναι τὸ μέγιστον ἐλάττωμα τῆς συμβάσεως.

§202Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τὸ μέγιστον ἐλάττωμα τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ἐκτὸς τῶν ὅρων τοῦ ἐπικαλουμένου νόμου ἐξουσιοδοτήσεως. Μόνον τὰς χονδρὰς γραμμὰς θὰ ἐκθέσω. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς πολλὰς λεπτομερείας, διότι καὶ προκεχωρημένη εἶναι ἡ ὥρα καὶ φοβοῦμαι μήπως πέσω ἔξω, ὅταν ἐμβαίνω εἰς ἀλλότρια τῆς εἰδικότητός μου ἐδάφη. Δεύτερον παραχωροῦμεν ἄνευ ἀνταλλάγματος ἄλλα δύο δισεκατομμύρια περίπου εἰς ἀξίαν γηπέδων καὶ κτιρίων. Τρίτον διὰ δύο διατάξεων τῆς συμβάσεως ἀναλαμβάνει τὸ Δημόσιον νὰ πληρώνῃ 6 χιλιάδας λίρας, ἤτοι διὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Περάματος—εἶναι τὸ ἄρθρον 57—καὶ εἰς μίαν ἄλλην περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ πρόσοδοι ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς Ἑταιρείας δὲν θὰ ἤρκουν, ἵνα δοθῇ μέρισμα. Τότε ὑποχρεοῦται τὸ Δημόσιον νὰ δίδῃ μέχρις 6 χιλιάδων λιρῶν. Τὰ δύο αὐτὰ σημεῖα σᾶς τὰ ἀναφέρω καὶ τὰ ὁποῖα δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ, διὰ νὰ τὰ συνδυάσω κοτόπιν μὲ τὸ κῦρος τῆς συμβάσεως.

§203Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἠξεύρετε τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Περάματος ποῖος τὸν ἐζήτησε;

§204Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν εἶμαι καλῶς πληροφορημένος. Ἀνέγνωσα τὴν σύμβασιν, ὅπως καὶ ὑμεῖς νομίζετε ὅτι ἀνεγνώσατε μερικὰ ἐγχειρίδια τοῦ δημοσίου δικαίου. Ἐγὼ θὰ θίξω μόνον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύναμαι νὰ καταλάβω.

§205Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δύνασθε νὰ εἶσθε ἀπολύτως ἥσυχος. Δὲν θὰ σᾶς ἀναγκάσω νὰ κάμητε κανὲν ἅλμα εἰς σιδηροδρομικὰ ζητήματα.

§206Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἀπὸ τὰς γραμμὰς καὶ τὰ μέσα δὲν καταλαμβάνω.

§207Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου Περάματος εἶναι ἀνεξάρτητον. Ὁ σιδηρόδρομος τοῦ Περάματος εἶναι ἀπαίτησις τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἰδικῆς μας καὶ δὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§208Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τὰ ἀνέγνωσα. Ἐμὲ ἐνδιαφέρουν αἱ 6 χιλιάδες λίραι διὰ τὸ κῦρος τῆς συμβάσεως.

§209Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω εἶναι ποῖος ἀπῄτησε τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Περάματος, ἐπειδή, ὅπως παριστάνετε τὰ πράγματα....

§210Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐγὼ δικαστικῶς τὰ ἐξετάζω.

§211Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄν εἶσθε δικαστικός, τότε παύω.

§212Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὑπῆρξα ἄλλοτε.

§213Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπειδή, ὅπως παριστάνετε τὰ πράγματα, δίδετε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ ἐτέθη ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων ἐπὶ τῷ σκοπῷ ὠφελείας, σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ προσθήκη τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Περάματος ἐγένετο κατόπιν ἐπιμόνου ἀπαιτήσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Θέλετε νὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω;

§214Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὄχι. Ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ σιδηρόδρομος εἰς τὸ Πέραμα τὸ δέχομαι. Ἀλλ’ ἐγὼ κρατῶ τὰς 6 χιλιάδας λίρας, ὅπως κρατῶ τὰς ἄλλας 6 χιλιάδας λίρας καὶ ὅπως τονίζω τὴν παραχώρησιν ἄνευ ἀνταλλαγμάτων τοῦ σιδηροδρόμου ΣΑΠ εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτήν, ἐνῷ μετὰ 18 ἔτη θὰ περιήρχετο εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ Κράτους. Αὐτὰ τὰ τρία κρατῶ καὶ θὰ σᾶς εἴπω διατί τὰ κρατῶ. Ἔχετε ὑπομονήν. Αὐτὰ ἐθεώρησα καλὸν νὰ ἐξάρω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι βεβαίως οἱ κύριοι βουλευταὶ ἔχουσι γνώμην. Τούτων λοιπὸν τεθέντων προέχει καὶ ἐπανέρχομαι, τὸ ζήτημα τοῦ κύρους τῆς συμβάσεως, διότι εἶναι σπουδαιότατον τοῦτο. Δὲν θέλομεν νὰ δείξωμεν καμμίαν κακὴν πίστιν. Ἡσυχάσατε, θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξάρωμεν πρὸς πάντας καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν σεβόμεθα καὶ τὴν ὁποίαν θεωροῦμεν ἀπαραίτητον διὰ τὴν γαλήνην τῆς Χώρας, θέλομεν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀναγκαίαν τόνωσιν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Διότι τονίζω, κύριοι, ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν μελετήσητε τὴν σύμβασιν, δὲν θὰ εὕρητε ἕνα ὅρον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὅλους θὰ τοὺς εὕρητε κατὰ τοῦ Δημοσίου, πλὴν μιᾶς καὶ μόνης μοναδικῆς περιπτώσεως, τῆς ὁποίας ἡ ἐφαρμογὴ εἶναι ἰδανική, μιᾶς περιπτώσεως, ἡ ὁποία δὲν ἐνθυμοῦμαι εἰς ποῖον ἄρθρον ἀναγράφεται καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον λαμβάνει τὸ ¼ τῶν κερδῶν. Ἐννοεῖται ἐπὶ ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν καὶ μὲ τοιούτους συνδυασμοὺς δὲν εἶναι εὐχερὲς νὰ εὕρῃ τις τὸ ¼. Ἐπίσης ὑπενθυμίζω τὰ τρία σημεῖα, τὰ ὁποῖα εἶπον προηγουμένως. Τώρα μοὶ ἔρχεται εἰς τὸν νοῦν αὐτό, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον. Μοὶ κάμνουν μεγίστην ἐντύπωσιν δύο ἄρθρα τῆς συμβάσεως, διὰ τῶν ὁποίων παρέχεται πλήρης ἀτέλεια εἰς τὴν Πάουερ διὰ πάντα τὸν χρόνον τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ διορθώσητε τὸ πρᾶγμα. Εἴπατε ὅτι θὰ τὸ διορθώσητε διὰ τὴν βενζίναν. Δὲν μὲ ἱκανοποιεῖ αὐτό, ἀλλὰ θὰ ἤθελον δι’ ὅλα τὰ εἴδη τὰ ὁποῖα θὰ εἰσάγωνται καθ’ ὅλα τὰ ἔτη τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ διὰ τὰ ὁποῖα σύμφωνα μὲ τὴν σύμβασιν θὰ εἶχον πλήρη ἀτέλειαν ἀπὸ παντὸς εἰσαγωγικοῦ φόρου καὶ ἀπὸ τέλη χαρτοσήμου ἀκόμη ἐν τῇ συνομολογήσει πάσης συμβάσεως μετὰ τρίτων. Πάουερ in Πάουερ, Κράτος ἐν Κράτει. (Χειροκροτήματα). Τοῦτο οὐδέποτε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος τὸ ἐδέχθη εἰς καμμίαν σύμβασιν. Καὶ αὐτὸ τὸ κρατῶ δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς εἴπω κατόπιν ἐν σχέσει πρὸς τὸ κῦρος τῆς συμβάσεως. Σᾶς παρακαλῶ, ἂν σᾶς ἐκούρασα, παύω.

§215ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§216Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐνωρὶς εἶναι.

§217Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τί νὰ κάμω, ἀφοῦ ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀπόψε; Λοιπὸν αὐτὰ τὰ τέσσαρα σημεῖα, σᾶς παρακαλῶ νὰ τὰ κρατήσητε, διότι θὰ σᾶς ἀποδείξω κατόπιν μὲ ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον διέλαθεν ἴσως τῆς ἀγορεύσεως τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ἀλλ’ ἴσως καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν δύναται ἡ σύμβασις οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ θεωρηθῇ ἔγκυρος, ἀνεξαρτήτως πάσης θεωρίας τὴν ὁποίαν δύνασθε νὰ μοὶ ἀμφισβητήσητε. Ἐν τοσούτῳ χάριν τῆς ἀρτιότητος τῆς ἀναπτύξεως τοῦ πράγματος δὲν θὰ ἀναφέρω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐμελέτησα κατὰ τὴν πτῶσιν τοῦ δικτάτορος καὶ ἔγραψα εἰς τὸν «Ἐλεύθερον Λόγον»—διότι ἐκατηγορήθην ὅτι ἀνέδραμον εἰς ἀρχαιολογίαν, ὅτι ἐπεκαλέσθην συγγραφεῖς παλαιοὺς τοῦ δημοσίου διεθνοῦς δικαίου, καίτοι ἐκ τῆς συμπληρωματικῆς μελέτης, τὴν ὁποίαν ἔκαμον, βλέπω ὅτι τοὺς συγγραφεῖς αὐτοὺς τοὺς δέχονται καὶ σήμερον γράφοντες καὶ τοὺς μνημονεύουν. Κατὰ τοὺς συγγραφεῖς αὐτούς, αἱ πράξεις, αἱ γενόμεναι ὑπὸ ἑνὸς τυράννου ἢ ὑπὸ ἑνὸς δικτάτορος, δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἔγκυροι, δύνανται νὰ θεωρηθῶσι καὶ ἄκυροι. Κατὰ τὴν μίαν γνώμην θὰ πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ἔγκυροι, ἂν λάβωσιν ὅμως τὸ χρῖσμα τῆς ἐγκυρότητος ἐκ τοῦ νομίμου ἐκπροσώπου τῆς Πολιτείας καὶ τοῦτο, ἵνα μὴ ἀναξέωμεν τὰς πληγάς. Κατὰ τὴν ἄλλην θεωρίαν πρέπει νὰ θεωρῶνται ipso jure ἄκυροι καί, ἐφόσον ἡ νόμιμος Κυβέρνησις θεωρεῖ τινὰς χρησίμους, αὕτη ἡ νόμιμος Κυβέρνησις πρέπει νὰ τὰς περιβάλῃ διὰ τοῦ χρίσματος τῆς νομιμότητος, διὰ νὰ μὴ παραμένωσι νόμοι φέροντες τὸ στῖγμα τοῦ τυράννου, ὅστις μάλιστα εἶναι εἰς τὰς φυλακὰς ὑπόδικος, ἵνα δώσῃ λόγον. Νομίζω ὅτι ἡ δευτέρα γνώμη εἶναι ἡ ὀρθοτέρα καὶ ἴσως τὸ σχετικὸν ψήφισμα, ὅπερ ἔχει ὑποβάλει ἡ Κυβέρνησις, νὰ μὴ διατυποῦται κατὰ τοῦτο ὀρθῶς. Τὰ αὐτὰ δηλαδὴ ἰσχύουν καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ κῦρος τῶν πράξεων τοῦ δικτάτορος—καὶ μὲ τοῦτο ἐννοῶ μόνον τὸν Πάγκαλον—ἵνα ἐξηγῶμαι. Καὶ τὸ ψήφισμα δέ, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑποβάλει ἤδη καὶ εἶναι ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἡ Κυβέρνησις μᾶλλον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν δέον νὰ διατυπωθῇ. Ἀλλὰ περὶ τούτου θὰ κάμω τὰς δεούσας παρατηρήσεις ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ ψήφισμα. Αὐταὶ εἶναι αἱ γνῶμαι τῶν ἀρχαιοτέρων συγγραφέων, πλὴν τὰ ζητήματα ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι καὶ κατὰ τοὺς νεωτέρους χρόνους καὶ ἰδίᾳ κατὰ τὸν τελευταῖον αἰῶνα ἐνεφανίσθησαν. Καὶ κατὰ τὰ τελευταῖα μάλιστα ἔτη ἐδιδάχθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν ὅτι ὑπάρχει συνέχισις τοῦ Κράτους καὶ ἂν ἐπέλθῃ μία Κυβέρνησις μὴ νόμιμος. Τὸ Κράτος βεβαίως δὲν ἀποβάλλει τὴν αὐτοτέλειαν καὶ τὴν προσωπικότητά του, διότι ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως κατώρθωσε νὰ ἀναρριχηθῇ εἷς ἅρπαξ τῆς Ἀρχῆς, ὁπότε ἀναφύονται τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξε κατὰ τὴν ἁρμοδιότητά μου. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ μελέτη τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ ἦτο ἐξ ὑποβολῆς.

§218Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι πᾶν ὅ,τι λέγω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς εἶναι ἀπολύτως ἰδικόν μου.

§219Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Σᾶς συγχαίρω.

§220Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὰ συγχαρητήρια, ἀλλὰ σᾶς πληροφορῶ ὅτι ποτὲ δὲν ὁμιλῶ ἐξ ὑποβολῆς. Πρέπει νὰ γνωρίζητε, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πᾶν ὅ,τι λέγω εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν ἰδίων σκέψεών μου.

§221Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Σᾶς ἐκτιμῶ καὶ σᾶς ἐπαινῶ καὶ δέχομαι τὴν δήλωσίν σας, σᾶς συγχαίρω δὲ καὶ πάλιν, διότι παρ’ ὅλην τὴν ἐργασίαν ἡ ὁποία σᾶς ἀπασχολεῖ, κατωρθώσατε νὰ μελετήσητε συγγράμματα νομικά.

§222Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ σύγγραμμα τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα εἶναι ἔργον τοῦ Φοσίλ, τὸ ἐμελέτησα δὲ ὅταν ἤμην ἐξόριστος κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, μὴ ἔχων τίποτε ἄλλο νὰ κάμω.

§223Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Εἶναι εὐεξήγητον τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον ἐγὼ νὰ μελετήσω σύγγραμμα στρατιωτικῆς τακτικῆς.

§224Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄν ἐπιστρέψῃ ὁ Πάγκαλος, θὰ σᾶς δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ μελετήσητε στρατιωτικὸν σύγγραμμα.

§225Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ποῦ;

§226Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐδῶ. Καὶ θὰ σᾶς ἀκούσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ἀναπτύσσητε διάφορα στρατιωτικὰ ζητήματα.

§227Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐπανέρχομαι. Τίνες εἶναι οἱ ὅροι τῶν Κυβερνήσεων de facto; Ὅπως διδάσκει ὁ Φοσὶλ καὶ εἰς μίαν νεωτάτην διατριβὴν ὁ Λαρνάντ, ὑπάρχουσι δύο χαρακτηριστικά. Τὸ πρῶτον χαρακτηριστικὸν εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις de facto δὲν ἐπέρχεται κατὰ νόμιμον τρόπον, ἤτοι κατὰ τὸ καθεστὼς πολίτευμα. Ὑπάρχουσιν ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι εἰς μίαν στιγμὴν νομίζοντες ὅτι θὰ σώσωσι τὴν Πατρίδα των, καταλαμβάνουσι τὴν Ἀρχὴν καὶ βαδίζουν πρὸς ἕνα δρόμον. Ἀλλὰ καὶ δεύτερον χαρακτηριστικὸν τῆς Κυβερνήσεως de facto ἀπαραίτητον, ὡς λέγει καὶ ὁ Φοσίλ, εἶναι ὅτι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις πρέπει—νὰ προσέξητε, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, διότι σεῖς εἴχατε ἀπελαθῆ εἰς τὴν Σαντορίνην....

§228Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς δὲν μᾶς συνωδεύσατε.

§229Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Λοιπὸν πρέπει ὁ λαὸς νὰ ἀποδέχεται εὐχαρίστως τὴν Κουρνεβὰν Ντεφέ.

§230Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ὑπῆρχε λαός, ὁ ὁποῖος ἀπεδέχθη αὐτὴν Κυβέρνησιν;

§231Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἄν ἔκαμα τὴν διακοπὴν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργόν, δὲν τὴν ἔκαμα διὰ νὰ ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ μὲ ἀκούῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ τῷ ἀποδείξω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ Gouvernement de fait. Ὅταν εἴχομεν ἕνα τρομοκράτορα, ὅστις ἀπηγόρευεν εἰς τὰς ἐφημερίδας νὰ γράφουν καὶ αἱ ἐφημερίδες ἐξεδίδοντο διαρκῶς λευκαί, ὅταν συνελάμβανε τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων ἀνεγνωρισμένους καὶ ἐπιβεβλημένους ἄνδρας καὶ τοὺς ἐξαπέστειλεν εἰς τὰς διαφόρους νήσους τῶν Κυκλάδων, ὡς τοὺς κ. κ. Καφαντάρην, Παπαναστασίου, Μιχαλακόπουλον κλπ., ἐτρομοκρατούμεθα ὅλοι καὶ δὲν ἐτολμῶμεν νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ νὰ εἴπωμεν τὰς ἰδέας μας· οἱ ὁμόφρονες δὲ καὶ φίλοι χαμηλῇ τῇ φωνῇ καὶ μὲ δειλίαν ὁμιλοῦμεν. Καὶ ὅταν ἐκ παραλλήλου ἡ Κυβέρνησις διέπραττε τὰ γνωστὰ ὄργια, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ μέγιστον ἦτο καὶ ἡ σύμβασις αὐτή, ὑπάρχει, κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργέ, ὄχι Gouvernement de fait, ἀλλὰ Gouvernement de brigandage.

§232Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πρόκειται περὶ ληστρικῆς Κυβερνήσεως, συμμορίας, μὲ τὴν ὁποίαν οἱ καλῆς πίστεως ἄνθρωποι δὲν ἔπρεπε νὰ καταδέχωνται νὰ συμβάλλωνται.

§233Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις Παγκάλου ἦτο Κυβέρνησις ληστείας καὶ τρομοκρατίας. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω ἓν ἐλάχιστον πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ μὲ πιστεύσητε. Γενόμενος Ὑπουργός, ἐξέπεσα κατὰ τὸν νόμον τῆς θέσεως τοῦ δικηγόρου. Ἀλλ’ αἱ ὑποχρεώσεις μου μοὶ ἐπέβαλλον εἰς ἓν σημεῖον νὰ ζητήσω διορισμὸν δικηγόρου καὶ ἐζήτησα τοιοῦτον ἐπὶ ὑπουργίας Κουνδούρου, πλὴν δὲν ἔκαμον χρῆσιν, διότι δὲν ἐπῆγον νὰ ὁρκισθῶ. Τὸ ἐθεώρουν ἄτιμον καὶ τώρα μὲ τὴν νέαν Κυβέρνησιν ἐζήτησα νέον διορισμόν. Καὶ ὅταν μοὶ εἶπε τὸ Ὑπουργεῖον «ἔχετε διορισμόν», εἶπον «δὲν θέλω νὰ κάμω χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ διορισμοῦ». Ὅταν εἰς ἓν μικρὸν ζήτημα βλέπετε πῶς φέρετε εἷς τίμιος ἄνθρωπος, δὲν δύνασθε νὰ μοὶ λέγητε περὶ καλῆς πίστεως μόνον τοῦ ἑνὸς συμβληθέντος καὶ ὄχι περὶ καλῆς πίστεως καὶ τῶν ἄλλων. Τώρα ἀπὸ ἀπόψεως θετοῦ δικαίου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου οἱ κύριοι αὐτοὶ ἰσχυρίζονται ὅτι συνεβλήθησαν, οἱ κύριοι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Πάουερ τὴν δύναμιν καὶ ἂν ἀκόμη ἠδύναντο νὰ ἐπικαλεσθῶσι μόνον τὸ ἄρθρον 6 τῆς ἐξουσιοδοτήσεως, θὰ τοὺς εἴπῃ τὸ Κράτος, κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, εἶσθε ἐν κακῇ πίστει, ἀσχέτως τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου....

§234Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔτσι θὰ ἀρχίσωμεν;

§235Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Βεβαίως, διότι συνεβλήθητε μὲ ἅρπαγας τῆς Ἐξουσίας. Λοιπὸν δὲν εἶσθε ἐν καλῇ πίστει. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου διὰ τὸ ὅλον κῦρος τῆς συμβάσεως οὐδαμῶς δύνανται νὰ ἐπικαλεσθοῦν τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου 3270. Αὐτὸ δίδει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν νὰ συμβληθῇ μετὰ Ἑταιρειῶν, ἀποσκοπουσῶν εἴτε εἰς τὴν παραγωγήν, εἴτε εἰς τὴν διανομὴν ἠλεκτρικοῦ ρεύματος, εἴτε καὶ εἰς ἀμφότερα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Περιχώρων, ὡς καὶ μετὰ σιδηροδρομικῶν Ἑταιρειῶν, προκειμένου νὰ εἰσαχθῇ εἰς ταύτας ἡ ἠλεκτροκίνησις κλπ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον λοιπὸν διὰ τὸν σιδηρόδρομον ΣΑΠ οὐδὲν εἶχε δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ διαπραγματευθῇ. Ἀλλὰ συμβαίνει καὶ κάτι τι ἄλλο, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ διαπραγματευθέντες τὴν σύμβασιν παρέβησαν τὰ ὅρια τοῦ ἄρθρου 6. Ὑπάρχει ἡ Ἑταιρεία Ἀεριόφωτος. Εἰς τὰ περαιτέρω ἄρθρα τῆς συμβάσεως παραχωρεῖται εἰς τὴν Πάουερ καὶ ἡ ἐφεξῆς μέχρι τοῦ 1985 ἐκμετάλλευσις τῆς Ἑταιρείας Ἀεριόφωτος, τῆς ὁποίας τὸ προνόμιον εἶχε λήξει πρὸ πολλοῦ καὶ θὰ περιήρχετο καὶ αὐτὴ εἰς τὸ Κράτος ἢ τὸν Δῆμον Ἀθηναίων. Ὑφήρπασεν λοιπὸν ἡ Πάουερ πλὴν τοῦ ΣΑΠ καὶ τὴν Ἑταιρείαν Ἀεριόφωτος, ἧς τὸ προνόμιον, ὅπως εἶπον, ἔχει λήξει πρὸ πολλοῦ καὶ ἥτις περιῆλθεν εἰς τὸ Κράτος καὶ ὅπερ ἠδύνατο μὲ τὰς ἐγκαταστάσεις της νὰ ἀποτελέσῃ ἕνα σπουδαιότατον πόρον διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ δὲν συμβαίνουσι μόνον ταῦτα, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰς ἄλλας ρήτρας τῆς συμβάσεως, καθ’ ἃς αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία Πάουερ καθορίζει κατὰ τὴν ἀπόλυτον κρίσιν της τὰς τιμάς, αὐτὴ ἔχει τὸ μονοπώλιον καὶ ὁρίζεται ἐν τῇ συμβάσει ὅτι ὁ καταναλωτὴς θὰ ὑφίσταται καὶ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας θὰ ἀξιώσῃ ἡ Ἑταιρεία διὰ τὰς ἐγκαταστάσεις, δημιουργεῖται ἀληθῶς λῃστρικὴ τυραννία διὰ τοὺς καταναλωτάς. Ὑφήρπασαν καὶ τὴν Ἑταιρείαν Ἀεριόφωτος καὶ ἤδη ἀρχίσαμεν νὰ ὑφιστάμεθα τὸν αὐθαίρετον τρόπον τῆς διαχειρίσεως. Οὕτω τὸν παρελθόντα μῆνα μοὶ ἔστειλαν διὰ τὸ ἀεριόφως λογαριασμὸν 600 δραχμῶν, ἐνῷ ἔχω ἠλεκτρικὸν καὶ ἕνα ἄλλο λογαριασμὸν ἠλεκτρικοῦ 600 δραχμῶν. Τυχαίως δὲ χθὲς εἰς τὸ ξενοδοχεῖον «Διεθνὲς» ἤκουσα τὰ αὐτὰ παράπονα. Τί σημαίνουν πάντα ταῦτα; Μᾶς παίρνουν τὸν ΣΑΠ καὶ τὸ Ἀεριόφως; Εἶμαι σύμφωνος ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ δείξωμεν καλὴν πίστιν, ὡς ἀνέπτυξεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, ὁ διπλωμάτης καὶ δεξιοτέχνης. Ἀλλ’ εἴμεθα Κράτος ἀνεξάρτητον. Τώρα ἐπανέρχομαι εἰς τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐδήλωσα ἐν ἀρχῇ. Σᾶς εἶπον ὅτι παραιτούμεθα ἄνευ ἀνταλλάγματος τοῦ προνομίου τοῦ ΣΑΠ καὶ ἐγκαταλείπομεν τὸ Ἀεριόφως καὶ τοὺς Τροχιοδρόμους. Καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου. Ἂν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ μοὶ εἴπῃ τις ὅτι καὶ μὲ τὸ ἄρθρον 6 περὶ δῆθεν ἐξουσιοδοτήσεως τοῦ νόμου 3270 τῆς 13 Ἰανουαρίου 1925 καὶ μὲ τοὺς ὅρους αὐτοὺς ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα εἶναι ἔγκυρος ἡ σύμβασις. Τὸ ἄρθρον 79 τοῦ Συντάγματος λέγει (ἀναγινώσκει): «.... Αἱ συνθῆκαι εἰρήνης, ἐμπορίας καὶ ὅσαι ἐπιβαρύνουν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἢ ἀτομικῶς τοὺς Ἕλληνας ἢ περιέχουν παραχωρήσεις, περὶ τῶν ὁποίων κατ’ ἄλλας διατάξεις τοῦ Συντάγματος δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ τι ἄνευ νόμου, δὲν ἔχουν ἰσχὺν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῶν Βουλῶν.... κλπ.» Ἠμπορεῖτε, κύριοι, νὰ μοὶ εἴπητε ὅτι εὑρέθημεν πρὸ μιᾶς σπείρας ἐπιδρομέων, Ἑλλήνων καὶ ξένων, μεταξὺ τῶν ὁποίων βεβαίως δὲν δύναται νὰ καταλεχθῇ τὸ Ἀγγλικὸν Ἔθνος, πρὸς τὸ ὁποῖον τρέφομεν τοιαύτην εὐγνωμοσύνην. Γίνεται μία κατάχρησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ εἶναι λυπηρόν, ὅπως εἶπε καὶ προλαλήσας συνάδελφος, ὅτι μειοῦμεν τὸ γόητρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἀφίνοντες νὰ γίνεται συζήτησις ὅτι δύναται τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Ἀγγλικοῦ Ἔθνους διὰ τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν νὰ φθάνῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ πιέζῃ ἓν πτωχὸν Κράτος. Τὸ Ἀγγλικὸν Ἔθνος εἶναι ἀθῶον. Ἔχει μίαν πολιτικήν, θέλει νὰ ἐπιβοηθήσῃ τὴν βιομηχανίαν του, θέλει νὰ ὑποβοηθήσῃ τὰς ἐργασίας του. Τίς ἀρνεῖται, κύριοι, ὅτι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ δὲν θὰ τηρήσωμεν καὶ δὲν ὀφείλομεν νὰ τηρήσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας ἐν καλῇ πίστει ἐνεργοῦντες; Ἀλλὰ καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποδουλώσωμεν ἐπὶ 60 ἔτη τρεῖς γενεάς, ἤτοι τὴν ἰδικήν μας γενεὰν καὶ δύο μελλούσας γενεὰς καὶ νὰ ἐγκαταστήσωμεν Κράτος ἐν Κράτει αὐτὴν τὴν Πάουερ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ἵνα σκεφθῇ καλῶς καὶ ὡρίμως αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ ἵνα εὕρῃ ἕνα τρόπον διακανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἔθετε καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς βουλευτὰς ἐν ἁρμονίᾳ καὶ μὲ τὸ πολίτευμα καὶ μὲ τὸ Σύνταγμα καὶ μὲ τὴν συνείδησίν των. Ἡ μόνη λύσις κατ’ ἐμὴν γνώμην εἶναι νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, νὰ δώσωμεν δὲ πλήρη ἐξουσιοδότησιν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον ὅπως ἐπιτύχῃ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου καὶ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου καὶ τοῦ Συντάγματος τὰς ἀναγκαίας βελτιώσεις. Κατόπιν δὲ νὰ ἔλθῃ ἡ σύμβασις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ λάβῃ τὸ νόμιμον χρῖσμα ἡμῶν. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ κάμωμεν ἓν ἔργον ἄχρηστον. Ἂν ἡ Βουλὴ παράσχῃ τὴν ζητουμένην ψῆφον ἐμπιστοσύνης—ἀλλ’ ὅπως εἶπε καὶ ἄλλος τις προλαλήσας, ἡ σύμβασις εἶναι ἄκυρος καὶ θὰ παραμείνῃ ἐσαεὶ ἄκυρος καὶ θὰ τὴν κηρύξουν τὰ δικαστήρια ἄκυρον. (Χειροκροτήματα).

§236Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρόχειρον, λέγει ἄνευ μεταγενεστέρας τῆς Βουλῆς ἐγκρίσεως ἢ προγενεστέρας.

§237Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἀνέμενον τὴν παρατήρησιν αὐτήν. Λοιπὸν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν—καὶ ἐπειδὴ εὐχαριστεῖσθε νὰ μελετᾶτε καὶ τὰ νομικά—σᾶς παραπέμπω εἰς πρόχειρον σύγγραμμα, τὴν νεωτάτην ἔκδοσιν τοῦ καθηγητοῦ κ. Σαριπόλου, ὅστις διδάσκει ὅτι νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις δὲν εἶναι δεκτὴ εἰς τὰς περιστάσεις ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖται κατὰ τὸ Σύνταγμα νόμος. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μοὶ ὑπενθυμίσατε νὰ εἴπω κάτι τι, τὸ ὁποῖον παρέλειψα, ὅτι νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰς περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ νόμον.

§238Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Τὸ Σύνταγμα λέγει ὅτι οὐδεμία ποινὴ ἐπιβάλλεται ἄνευ νόμου. Σεῖς μὲ τὸ Ἐνοικιοστάσιόν σας ἐθεσπίσατε ποινὰς ἄνευ ἐξουσιοδοτήσεως.

§239Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Πιθανὸν νὰ εἶναι ἄκυροι αἱ ποιναὶ ἢ καὶ ὅλον αὐτὸ τὸ Ἐνοικιοστάσιον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπισείετε. Πιθανόν, λέγω, νὰ εἶναι καὶ αὐτὸ ἄκυρον.

§240Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε. Ὅταν ἐτέθησαν αἱ ποιναὶ ἐκεῖναι, ὑπεστηρίξατε ὅτι ἐγκύρως ἔγινε τοῦτο δυνάμει τῆς ἐξουσιοδοτήσεως. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ἐν τῇ θέσει ἀντιπολιτευομένου, ἔστω καὶ προσωρινοῦ....

§241Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν εἶμαι ἀντιπολιτευόμενος.

§242Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν)..... δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν θεωρίας καὶ διδάγματα, τὰ ὁποῖα ὡς συμπολιτευόμενοι ἡμεῖς οἱ ἴδιοι υἱοθετήσαμεν. (Χειροκροτήματα).

§243Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Σᾶς ἀπαντῶ, κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργέ. Πᾶς τις γίνεται πάντοτε σοφώτερος διδασκόμενος. Τότε ἐθεσπίσαμεν αὐτὰς τὰς διατάξεις....

§244Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐβάλαμεν καὶ ποινὰς καὶ σχεδὸν ἐμπράγματα δίκαια προτιμήσεως τοῦ μισθωτοῦ ἐν περιπτώσει πωλήσεως καὶ συνεζητήσαμεν σχετικῶς καὶ εἴπομεν ὅτι ἐξουσιοδότησις ἦτο τόσον εὐρεῖα, ὥστε ἐπετρέπετο καὶ αὐτό.

§245Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Θέλετε νὰ παρομοιάσητε ἓν ἀντικείμενον ἐσωτερικοῦ καὶ διαρκῶς ρευστοῦ δικαίου.

§246Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὄχι, δὲν θέλω νὰ παρομοιάσω τίποτε. Μὴ συγχίζωμεν τὰ πράγματα, διότι φέρετε καὶ ἐμὲ εἰς δύσκολον θέσιν. Θέλετε νὰ εἴπητε οὔτε πολύ, οὔτε ὀλίγον, ὅτι ἄλλα ἔπραξα τότε καὶ ἄλλα σήμερον, ἐνῷ ἐγὼ εἶμαι ὁ αὐτός. Ἠθέλατε νὰ μὲ θίξητε δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου. Δι’ αὐτὸ μὲ βλέπετε νὰ ἀγανακτῶ δικαίως. Ὑπῆρξα συνεπὴς πρὸς ἐμαυτὸν καὶ τότε καὶ σήμερον. Δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἡ ἐξουσιοδότησις ἦτο τότε σκόπιμος, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἦτο νόμιμος. Δὲν δύνασθε ὅμως νὰ τὸ εἴπητε, διότι τὸ ἐπράξατε ὑμεῖς αὐτοί.

§247Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Εἰς τὸ ζήτημα, κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργέ, τοῦ Ἐνοικιοστασίου, ὑπῆρχεν εἷς νόμος καὶ εἶχον καθιερωθῆ ποιναί τινες. Ἂν μὲ ἐρωτήσητε αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἂν αἱ ποιναὶ αὐταὶ νομίμως καθιερώθησαν, θὰ σᾶς ἀπαντήσω ὄχι.

§248Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μεταβάλατε γνώμην;

§249Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἴσως ἔγινα σοφώτερος ἐκ τῶν ἔργων τοῦ κ. Παπαναστασίου, διότι ἠναγκάσθην νὰ μελετήσω ἐμβριθέστερον τὰ περὶ νομοθετικῶν καὶ συνταγματικῶν ἐξουσιοδοτήσεων καὶ εἶδον ὅτι νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις δὲν ἐπιτρέπεται ἔνθα κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖται νόμος. Ἀλλὰ σᾶς ἀντιστρέφω ὅλα τὰ ἐρωτήματα καὶ σᾶς λέγω ὅτι, ἐφόσον σᾶς δίδει τὸ Σύνταγμα τόσα ἐπιχειρήματα ἀπέναντι τῶν συμβαλλομένων, ὀφείλετε νὰ τὰ δεχθῆτε μετὰ πολλῆς χαρᾶς καὶ νὰ τὰ μεταχειρισθῆτε. Καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀγαπητός μου φίλος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εὐχαριστεῖται νὰ ἀναφέρῃ συχνὰ τί συμβαίνει εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τῷ λέγω τοῦτο· ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συνομολογῇ παντὸς εἴδους συμβάσεις, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ οὕτω μειωθῇ ἡ ὑπογραφή του, τὰς ὑποβάλλει πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ οὕτω λαμβάνει προηγουμένως τὴν συναίνεσιν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι οὐδέποτε συνέβη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη νὰ διαπραγματευθῇ μία Κυβέρνησις σύμβασιν καὶ νὰ ἀρνηθῇ τὴν κύρωσιν αὐτῆς ἡ Βουλή, σᾶς λέγω ὅτι εἰς τὰ 1890 καὶ 1898 ἔχομεν δύο παραδείγματα τῆς Γαλλίας, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ ἠρνήθη νὰ ἐπικυρώσῃ συνθήκας ἐπὶ διεθνῶν ζητημάτων, ἐπὶ τῆς σωματεμπορίας καὶ τῆς droit de visite, χωρὶς ἐντεῦθεν αἱ ἐνδιαφερόμεναι Δυνάμεις νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθοῦν δι’ ἀθέτησιν λόγου τιμῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι αὐταὶ αἱ Δυνάμεις ἐγνώριζον καὶ ὤφειλον νὰ γνωρίζουν ὅτι αἱ ἐπικρίσεις τῶν τοιούτων συμβάσεων ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὰς Βουλάς. (Χειροκροτήματα).

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μάξιμος ἔχει τὸν λόγον.

§251Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἡ πρώτη παρατήρησις, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ εἰς τὴν σύμβασιν Πάουερ, εἶναι ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἀποτελεῖ τὴν ἐκδήλωσιν, τὴν ἔμπρακτον ἐκδήλωσιν μιᾶς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία οἰκονομικὴ πολιτικὴ συνίσταται εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς Ἑλλάδος διὰ μέσου τῶν ξένων κεφαλαίων. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω αὐτὴν τὴν γενικὴν παρατήρησιν, διότι ἡ σύμβασις Πάουερ εἶναι μία ἀπὸ τὰς πολλὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Βουλὴ κατὰ τὰς προσεχεῖς αὐτῆς ἐργασίας. Δὲν ἀποτελεῖ ἡ σύμβασις Πάουερ ἓν μεμονωμένον φαινόμενον, μίαν μεμονωμένην πρᾶξιν τῆς Παγκαλικῆς δικτατορίας. Ἄν παρατηρήσητε ὅλας αὐτὰς τὰς συμβάσεις, θὰ ἴδητε ὅτι αἱ συμβάσεις αὐταὶ ἔχουν τὴν πηγήν των εἰς πολιτικὰς καταστάσεις προϋπαρξάσας τῆς Παγκαλικῆς δικτατορίας. Ἄν ἡ Παγκαλικὴ δικτατορία κατώρθωσε νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς συμβάσεις αὐτὰς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ βασικὴ ἀντίθεσις καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀντιγνωμία μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ βασικὸν τοῦτο ζήτημα, ὅτι αἱ συμβάσεις αὐταὶ εἶναι συμφέρουσαι εἰς τὴν Χώραν καὶ ὅτι διὰ τῶν συμβάσεων αὐτῶν καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ οἰκονομικὴ ἀναδιοργάνωσις τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ἂν θέλωμεν νὰ προνοήσωμεν εἰς τὴν οὐσίαν τῆς συμβάσεως Πάουερ, θὰ διακρίνωμεν ὅλα τὰ χαρακτηριστικὰ μιᾶς συμβάσεως, ἡ ὁποία ἔχει τὰς ἀναλόγους πολιτικὰς συνεπείας διὰ τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ συμβάσεις καὶ συμφωνίαι ἀποτελοῦν ὡς ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν τῶν πολιτικῶν ἐπεμβάσεων καὶ τῶν πολιτικῶν ὑποδουλώσεων. Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ διεισδύσεις προηγήθησαν τῶν πολιτικῶν διεισδύσεων καὶ ὅτι αἱ Χῶραι ἐκεῖναι, εἰς τὰς ὁποίας ἔγιναν αἱ διεισδύσεις αὐταὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν μορφήν, ὑπὸ μορφὴν ἐπιχειρήσεων, αἱ Χῶραι αὐταὶ εὑρέθησαν ἀργὰ ἢ γρήγορα εἰς ἀδυναμίαν νὰ ὑπερασπισθοῦν τὴν αὐτοτέλειάν των, συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ. Τοιαύτας προϋποθέσεις ἔχομεν καὶ εἰς τὴν σύμβασιν Πάουερ. Τί εἶναι, κύριοι, ἡ σύμβασις Πάουερ; Πέντε Ἕλληνες κεφαλαιοῦχοι ἀναχωροῦν εἰς Λονδῖνον, εὑρίσκουν Ἄγγλους κεφαλαιούχους, ἐνδύονται Ἀγγλικὴν στολήν, ἔρχονται εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ μᾶς ὁμιλοῦν Ἀγγλιστί. Αὐτὴ εἶναι ἡ σύμβασις Πάουερ, ἡ ὁποία ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀνέλαβε νὰ περισυλλέξῃ τὰ ἐρείπια, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησεν εἰς τὴν Χώραν μας ἡ πολιτικὴ ἐκείνη εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ καπιταλιστικὸς ἐκεῖνος ὄχλος. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς συμβάσεως Πάουερ ἔγινεν ἀφορμὴ νὰ ἐκδηλωθῶσι δύο τινὰ γεγονότα. Πρῶτον μία βασικὴ ἀντίδρασις μεταξὺ τῶν στρωμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θίγονται ἀμέσως ἐκ τῆς συμβάσεως καὶ ἔχομεν διαδηλώσεις, συλαλλητήρια, διαμαρτυρίας, συγκεντρώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν αὐτοκινήτων, τῶν ἐργατῶν αὐτοκινήτων καὶ τῶν ἐργατῶν τῶν ἐνδιαφερομένων Ἑταιρειῶν. Ἡ ἀντίδρασις αὕτη τῶν στρωμάτων αὐτῶν τῶν θιγομένων ἀμέσως ἀπὸ τὴν σύμβασιν Πάουερ ἔχει τὴν ἀντίστοιχον ἐκδήλωσίν της ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐναντίον τῆς ἀντιθέσεως αὐτῆς καὶ ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῶν στρωμάτων αὐτῶν στρέφεται σήμερον ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐπιζητοῦσα νὰ θέσῃ ζήτημα πολιτικῆς ἐμπιστοσύνης ἐξ ἀφορμῆς τῆς συμβάσεως Πάουερ. Νομίζω ὅτι τὰ περισσότερα καὶ ἀρκετὰ σοβαρὰ ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῆς συμβάσεως Πάουερ ἀνέφερον πολλοὶ ἐκ τῶν προλαλησάντων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐγὼ ἤθελον νὰ θίξω τὸ ζήτημα κυρίως εἰς μερικὰ αὐτοῦ σημεῖα, εἰς τὰ σημεῖα δηλαδὴ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι καὶ θίγουσιν ἀμέσως τὰ συμφέροντα τῶν ἐν λόγῳ ἐργαζομένων ἀνθρώπων, τῶν θιγομένων ἀμέσως ἀπὸ τὴν σύμβασιν. Ἠξεύρετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὑπῆρχε μία συνήθεια εἰς τὴν ἀρχαίαν ἐποχήν, ὅταν ἐπώλει κανεὶς τὰ κτήματά του ἢ ὅταν ἐγένετο μία οἱαδήποτε πρᾶξις μεταβιβάσεως, νὰ ἀναγράφεται ὅτι ἐπώλησε τὰ κτήματα, τόσα ἄροτρα καὶ τόσους δούλους. Ἀλλ’ εἰς τὴν νεωτέραν ἐποχήν—καὶ ἔχομεν τὴν προκειμένην σύμβασιν—ἀναφέρεται ὅτι πωλοῦνται γραμμαί, ὅτι ἡ νέα Ἑταιρεία ἀναλαμβάνει τὰς ἐναερίους ἐγκαταστάσεις, τὰς ἐπιγείους ἐγκαταστάσεις, τὰ ἐργοστάσια καὶ ὑπογείους σήραγγας, ἀλλὰ δὲν ἀναφέρεται οὐδεμία διάταξις καὶ διὰ τοὺς ἐργάτας τοὺς ἐργαζομένους εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἐκείνην, οἵτινες ὑπεισῆλθον ἢ ἐσχημάτισαν ἢ ἀπετέλεσαν τὴν βάσιν τῆς νέας Ἑταιρείας Πάουερ. Ὑπάρχουσι διατάξεις, αἵτινες καθορίζουσι σαφῶς τὸ τί θὰ γίνωσι τὰ ὑπάρχοντα ὑλικὰ ἐγκαταστάσεως τῆς Ἑταιρείας τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, δὲν ὑπάρχει ὅμως καμμία διάταξις καὶ δὲν λαμβάνεται καμμία καὶ δὲν ἀναλαμβάνεται καμμία ὑποχρέωσις ἐκ μέρους τῆς νέας Ἑταιρείας ἀπέναντι τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ἐπὶ δεκαετίαν καὶ ἐπὶ δεκαπενταετίαν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν ὡρισμένας κατακτήσεις πρὸς ὄφελός των ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος. Ἡ νέα Ἑταιρεία δὲν ἀναγνωρίζει κανὲν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον κατέκτησαν οἱ ἐργάται εἰς τὴν προϋπάρξασαν κατάστασιν. Εἶναι ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως νὰ κατοχυρώσῃ τὰ δικαιώματα τὰ κατακτηθέντα καὶ νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν νὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ τὸν 13ον μισθὸν καὶ μίαν σωρείαν ἄλλην δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα κατέκτησεν ἡ Ἑταιρεία, διότι ὅταν ἐγένετο διάβημα εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργόν, εἶπεν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τίποτε διότι εἶναι ξένη ἡ Ἑταιρεία.

§252Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δίδει ὅμως τὸν 13ον μισθόν.

§253Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Νομίζω συνεπῶς ὅτι μία Κυβέρνησις κεφαλαιοκρατική, ἀστικὴ Κυβέρνησις, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ κατοχυρώσῃ τὰ δικαιώματα τῶν ἐργαζομένων ἀνθρώπων, ὅταν αἱ ἐγκαταστάσεις αὐταὶ περιέρχονται εἰς ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι σύρουν ἢ ἔχουσιν ὄπισθέν των Δυνάμεις καὶ Κράτη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἱκανὰ νὰ μειώσουν τὴν παντοδυναμίαν, ὅπως ἀνέφερεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου καὶ νὰ μᾶς ἐκθέσουν καὶ νὰ ἀναγκάζεται ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ τὴν Ἑταιρείαν Πάουερ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἀποτελεῖ μίαν μεγάλην κεφαλαιοκρατικὴν ἐπιχείρησιν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ κανεὶς ὅτι δὲν εἶναι ὡραιότερον νὰ μεταβαίνῃ κανεὶς ἀπὸ τὰς Ἀθήνας εἰς τὴν Κηφισσιὰν μὲ ἠλεκτρικὸν σιδηρόδρομον παρὰ μὲ τὰ ὑπάρχοντα μέσα συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ἐδῶ κυρίως τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον ἀφῃρημένον, δὲν εἶναι τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς ἐξελίξεως. Ἡ ἐφαρμογὴ τῆς συμβάσεως αὐτῆς δημιουργεῖ νέας σχέσεις καὶ συνεπῶς θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ὡς πρὸς τὰς συνεπείας του. Εἶναι δὲ γνωστὸν καὶ εἰς ὑμᾶς ποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἐν λόγῳ συμβάσεως. Συνεπῶς τὸ δεύτερον σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤθελον νὰ κάμω παρατήρησιν, εἶναι τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θίγει τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν αὐτοκινήτων λεωφορείων καὶ τοὺς ἐργάτας τῶν διαφόρων αὐτοκινήτων αὐτῶν. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου σημείου ἀναφέρομαι εἰς τὰς ἐπανειλημμένας ἀπαντήσεις τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι μία ἀπὸ τὰς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως, θὰ εἶναι νὰ ληφθῇ μία φροντὶς διὰ τοὺς ἐργαζομένους, οἱ ὁποῖοι θίγονται ἀμέσως ἐκ τῆς συμβάσεως. Νομίζω ὅτι ἡ προνομιακὴ αὐτὴ κατάστασις τῆς Ἑταιρείας θέτει ἐκτὸς τοῦ πλαισίου τῆς ὑπάρξεως μερικὰς χιλιάδας ἀνθρώπων. Ἡ Κυβέρνησις συνεπῶς ἔπρεπε καὶ πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰ συμφέροντα τῶν μικροεπαγγελματιῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι καταστρέφονται ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συμβάσεως Πάουερ. Αὐταὶ εἶναι αἱ δύο παρατηρήσεις. Ὑπάρχει ὅμως καὶ μία τρίτη, ἡ ὁποία ἔχει μίαν γενικωτέραν σημασίαν καὶ ἡ ὁποία εἶναι σπουδαιοτάτη καὶ τῆς δευτέρας καὶ τῆς πρώτης. Καὶ ἡ τρίτη αὐτὴ παρατήρησις εἶναι ἡ ἐξέτασις τῆς συμβάσεως ὡς πρὸς τὰς πολιτικὰς αὐτῆς συνεπείας. Ὅταν διὰ μίαν σύμβασιν τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης, δὲν γνωρίζομεν τί θὰ γίνῃ αὔριον ὅταν θὰ ἐπικυρωθοῦν καὶ αἱ ἄλλαι συμβάσεις. Καὶ ὅταν διὰ μίαν σύμβασιν γίνονται ἐπανειλημμέναι δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ καταβάλλεται προσπάθεια νὰ δοθῇ μία μυστηριώδης ὑποψία καὶ νὰ γίνεται λόγος περὶ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατατεθῶσι καὶ περὶ ἐπιστολῶν Ἀγγλικῆς Πρεσβείας καὶ περὶ τῆς ἀδυναμίας τοῦ νὰ συζητῶμεν καὶ τέλος νὰ γίνεται χρῆσις καὶ ἐκβιαστικῶν μέτρων, νομίζω ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα ἐξεταζόμενα ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐν λόγῳ Ἑταιρείαν, θὰ ἔπρεπε νὰ κάμωσι τοὺς βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι αἰσθάνονται ὅτι ὑπάρχει ἔδαφος μιᾶς πολιτικῆς ἀντιμετωπίσεως, νὰ τοὺς κάμωσι νὰ σκεφθῶσι διὰ τὸ μέλλον τῆς Χώρας αὐτῆς καὶ μάλιστα εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν εἶναι γνωστὸν ὅτι καταρτίζονται πολιτικοὶ συνδυασμοί, οἱ ὁποῖοι μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ ὁδηγήσουν τελικῶς καὶ τὴν Χώραν μας εἰς νέας πολεμικὰς περιπετείας. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐνυπάρχει κάτι τι· ἁπλοποιούμεναι δὲ αἱ δηλώσεις αὗται ἀπόψε, μοὶ φαίνεται ὅτι λέγουν· θὰ ψηφίσητε τὴν σύμβασιν ὄχι τόσον διότι εἶναι ἔγκυρος, ὄχι τόσον διὰ τὸ νόμιμον αὐτῆς μέρος, ἀλλὰ διότι ὑπάρχουν γενικώτερα συμφέροντα ἐθνικά, τὰ ὁποῖα δὲν ἀναφέρονται παρὰ ἀορίστως καὶ ὅτι ἡ ὑπεράσπισις τῶν συμφερόντων αὐτῶν ἀπαιτεῖ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως ταύτης. Αὐτὸ τὸ μέρος τῆς δηλώσεως ἔχει, κατὰ τὴν γνώμην μου, μίαν ἰδιαιτέραν σημασίαν, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ συνδυασθῇ καὶ μὲ μερικὰς ἄλλας ἐνεργείας καὶ μὲ μερικὰς ἄλλας πράξεις καὶ μὲ μίαν γενικὴν προσπάθειαν κατοχυρώσεως ἐν Ἑλλάδι τῆς ἐπιρροῆς τῶν κύκλων ἐκείνων καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τῆς ὁποίας τὰ συμφέροντα ἐκπροσωπεῖ εἰς τὴν συγκεκριμένην αὐτὴν περίπτωσιν ἡ Ἑταιρεία Πάουερ. Νομίζω ὅτι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν, διότι εἶναι ἓν σημεῖον πολὺ ἐνδιαφέρον, διότι ὅσοι ἐγνώρισαν τὴν ἱστορίαν τῆς Τουρκίας, θὰ ἠξεύρουν ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς ὑποταγῆς καὶ τῆς ὑποδουλώσεως τῆς Τουρκίας εἰς τοὺς ξένους καὶ αἱ διάφοροι ἐπεμβάσεις τῶν ξένων εἰς τὰς σχέσεις καὶ τὰς ὑποθέσεις τῆς Χώρας ἐκείνης, ἦσαν αἱ διάφορι σιδηροδρομικαὶ συμβάσεις καὶ αἱ διάφοροι ἄλλαι οἰκονομικῆς φύσεως συμβάσεις. Καὶ ὅλοι θὰ γνωρίζουν ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Χαϊδὰρ Πασᾶ–Βαγδάτης ἦτο εἰς τὴν Τουρκίαν ὄχι μία ἐπιχείρησις ἁπλῶς κεφαλαιοκρατῶν, ἀλλὰ καὶ μία προϋπόθεσις ἐφαρμογῆς, ταύτης τῆς πολιτικῆς. Καὶ ἐφόσον ὅλοι καλύτερον ἐμοῦ γνωρίζετε καὶ ἐφόσον ταυτοχρόνως σεῖς γνωρίζετε ὅτι ταῦτα ἀντιτίθενται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἐργοδότου, ἀλλὰ καὶ ἐφόσον σεῖς ἐκ πείρας γνωρίζετε πόσον καταστρεπτικὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα, νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε σεῖς οἱ ἴδιοι νὰ κάμητε ὅ,τι δύνασθε νὰ κάμητε. Αὐτὸς δὲ ὁ κίνδυνος τῆς πολιτικῆς ὑποδουλώσεως θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀρκετὸς λόγος ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία τόσα δεινὰ καὶ τόσας ζημίας καὶ τόσας καταστροφὰς φέρει εἰς τὰ ἐργαζόμενα στρώματα τῆς Χώρας. Ἡ θέσις ζητήματος πολιτικῆς ἐμπιστοσύνης ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις μετὰ δύο μηνῶν πορείαν δὲν εἶναι τόσον ἰσχυρὰ ὅσον ἦτο εἰς τὴν ἀρχήν. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ὁ κ. Διομήδης, ὁ ἡγούμενος τοῦ γκροὺπ αὐτοῦ τῶν τραπεζιτῶν, εἶναι ἰσχυρότερος τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι τὸ γκροὺπ αὐτὸ εἶναι ἰσχυρότερον ὄχι μιᾶς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μόνον τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀποστολίδης ἔχει τὸν λόγον.

§255Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἀνέρχομαι τὸ βῆμα, ἵνα διὰ τεχνικῶν ἐπιχειρημάτων καταδείξω τὸ ὄφελος τῆς ὑπὸ κρίσιν συμβάσεως Πάουερ. Δύο, κύριοι, εἶναι τὰ ἀντικείμενα τῆς συμβάσεως: Πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς παραγωγῆς τῆς ἠλεκτρικῆς δυνάμεως καὶ δεύτερον τὸ ζήτημα τῶν μεταφορῶν. Καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην περίπτωσιν τῆς παραγωγῆς ὀφείλομεν νὰ διακρίνωμεν τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους, δεύτερον τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ τρίτον τὸ τί θὰ παραλάβῃ καὶ τί θὰ παραδώσῃ ἡ Πάουερ μετὰ 60 ἔτη. Εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν τῶν μεταφορῶν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν διὰ μακρῶν τὰ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν Ἑταιρείαν ΣΑΠ, τὸ ζήτημα τῆς παρατάσεως τῆς συμβάσεως τῶν σιδηροδρόμων, τὸ προνόμιον τῶν αὐτοκινήτων λεωφορείων καὶ τὸ ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισσιᾶς. Ἐξετάζοντες, κύριοι, τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους, δηλαδὴ τὰ τιμολόγια, ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι ἡ Ἑταιρεία εἶναι ἐλευθέρα νὰ κανονίζῃ ἐλευθέρως τὴν τιμὴν τοῦ ρεύματος, ἀναλόγως ὅμως τῆς τιμῆς θὰ μειοῦται τὸ μέρισμα τῶν μετόχων καὶ συγκεκριμένως ὅτι, ἐφόσον ἡ τιμὴ εἶναι 26–32 χρ. λ., θὰ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ διανέμῃ ποσοστὸν μερίσματος 19½ χρ. λ., ὅταν δὲ ἡ μέση τιμὴ ἀνέλθῃ ἀπὸ 32–36 καὶ κατόπιν εἰς 46–47 χρ. λ., νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς διανομῆς μερίσματος. Πρὸς κατανόησιν κατὰ πόσον ἡ μέση τιμὴ εἶναι συμφέρουσα, ὀφείλομεν νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ ἀλλαχοῦ γενόμενα. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἀνέφερε στηριζόμενος ἐπὶ σημειώματος Γερμανικῆς Ἑταιρείας, ὅτι αἱ τιμαὶ τοῦ φωτισμοῦ διαφέρουν τῶν ἡμετέρων, ἀλλ’ ἀναφέρων ὅμως ταῦτα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔπεσε θῦμα, διότι αἱ τιμαὶ τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὡς ἰσχυούσας ἐν Βερολίνῳ εἶναι αἱ τιμαὶ τῶν ἐλαχίστων καταναλωτῶν, διότι ἐν Γερμανίᾳ αἱ τιμαὶ τοῦ φωτιστικοῦ ρεύματος περιλαμβάνονται εἰς 58 τιμολόγια καὶ ἡ τιμὴ 53 ἀντιστοιχεῖ εἰς τὸ ἐλάχιστον. Ἀλλ’ ἡ τιμὴ περὶ νοσοκομείων, περὶ σχολείων κλπ. εἶναι ἄλλη, εἶναι τιμὴ περὶ μεγάλου καταναλωτοῦ καὶ ἡ τιμὴ αὐτὴ ἐξακολουθεῖ νὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ ποσοῦ τῆς καταναλώσεως. Πρὸς πλήρη ἀπόδειξιν τούτου εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι, ἐνῷ ἡ τιμὴ τοῦ φωτιστικοῦ ρεύματος εἶναι 53 χρ. λ., ἡ μέση τιμὴ τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἶναι εἰς Βερολῖνον κόστος 10 χρ. λ. πωλήσεως 19, ἐν Σικάγῳ κόστος 5 χρ. λ. πωλήσεως 11, ἐν Λονδίνῳ κόστος 11 πωλήσεως 22 χρυσῶν λεπτῶν. Ἡ τιμὴ αὕτη τοῦ Λονδίνου προέρχεται ἐκ τοῦ λόγου τῆς μεγάλης ἐκτάσεως τῆς πόλεως τοῦ Λονδίνου καὶ παρουσιαζομένη ὡς ἡ καλυτέρα τιμὴ τῆς Εὐρώπης προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι πρέπει νὰ γίνουν 15 κεχωρισμέναι ἐγκαταστάσεις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ὑπάρχωσι πολλὰ γενικὰ ἔξοδα εἰς τὴν λειτουργίαν, διότι ὅσον μεγαλύτερος εἶναι ὁ σταθμὸς, τόσον εἶναι ὀλιγώτερα τὰ ἔξοδα καὶ τόσον μικροτέρα ἡ τιμὴ τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος. Βλέπετε ὅτι ἡ τιμὴ ποικίλλει ἀπὸ 11–56 χρ. λ., ἀναλόγως τοῦ συντελεστοῦ χρησιμοποιήσεως. Συντελεστὴς εἶναι τὸ σύνολον, καθ’ ὃ ἐργάζονται κατὰ 242 τὸ χιλιόβατον. Ὁ συντελεστὴς εἶναι εἰς Βερολῖνον 30%, εἰς Σικάγον 40%, εἰς Ἀθήνας 38%, λόγῳ τοῦ περιορισμοῦ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ρεύματος. Εἰδικῶς δὲ διὰ τὴν ἠλεκτρολογίαν εἰς τὸ σύγγραμμα ἀναφέρεται ὅτι, ἐφόσον ὁ συντελεστὴς εἶναι 30%, ἡ τιμὴ τοῦ ρεύματος εἶναι 2.8 χρυσᾶ λεπτά. Ὑπολογιζομένης ἐπὶ πλέον τῆς ἀξίας τῶν ναύλων τῶν μεταφορῶν γαιανθράκων καὶ τῆς ἀξίας τὴν ὁποίαν ἔχει πᾶσα ἐγκατάστασις, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ γίνῃ, εὑρίσκομεν ὅτι τὸ κόστος παραγωγῆς ρεύματος εἶναι 4+4. Ὁ ὑπολογισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι αὐθαίρετος, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πίνακος τοῦ ὁρισθέντος διεθνῶς, ὁπότε ἔχομεν κόστος παραγωγῆς τοῦ ρεύματος 4+4. Ταῦτα κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἠλεκτρομηχανικῆς. Ἀλλ’ ἡ πρόοδος τὴν ὁποίαν ἔχει κάμει ἡ ἠλεκτρομηχανικὴ εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἶναι καταπληκτική. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω ὀλίγην κατάχρησιν τοῦ χρόνου σας καὶ νὰ σᾶς ἀναφέρω μικρὸν παράδειγμα. Κατὰ τὸ 1911 οἱ λέβητες οἱ ὁποῖοι ἐχρησιμοποιοῦντο εἰς τὰ ἔργα αὐτὰ ἀντεῖχον εἰς 14 ἀτμοσφαίρας, ἐνῷ οἱ λέβητες τοὺς ὁποίους ἔχομεν σήμερον εἶναι ἀντοχῆς 30, 60 καὶ 100 ἀτμοσφαιρῶν. Οἱ ἀριθμοὶ τῆς ἀντοχῆς τῶν λεβήτων δὲν εἶναι ἁπλῶς θεωρητικῆς σημασίας, ἀλλ’ ἔχουν ἀπόλυτον πραγματικὴν σημασίαν, διότι καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ λέβητες ἀντέχουσιν εἰς τὴν πίεσιν τῶν 14 ἀτμοσφαιρῶν, πρέπει νὰ ἐξοδεύσωμεν 600 γραμμάρια γαιάνθρακος. Ἂν σήμερον ἀναβιβάσητε τὴν ἔντασιν τῶν λεβήτων, πρέπει νὰ ἐξοδεύσωμεν 300 γραμμάρια γαιάνθρακος. Ἐξ αὐτοῦ ἀντελήφθητε ὅτι τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς πρέπει σήμερον κατὰ τὸ 1927 νὰ εἶναι μικρότερον τοῦ 4.4 χρ. λ., ἐκτὸς πρὸς ὑπολογισμὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὸ λαμβανόμενον πρὸς βάσιν 4.4 χρυσᾶ λεπτά. Συνεπῶς ὑπολογίζεται ἡ τιμὴ τοῦ ρεύματος εἰς τὸν διακόπτην τοῦ καταναλωτοῦ εἰς τὸ διπλάσιον τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς, συνυπολογιζομένου ἄλλην μίαν φορὰν 4.4, ἔχομεν τιμὴν ἡ ὁποία ὑπερβαίνει ἀναμφισβητήτως τὸ 11.80 χρ. λ. Οἱ γνωρίζοντες τὴν συνήθη τιμὴν καὶ διανομὴν τῆς τιμῆς τοῦ ρεύματος ὀφείλουσι νὰ μάθωσιν εἰς τί μεταφράζεται ἡ εἴσπραξις ἑνὸς ἐπὶ πλέον λεπτοῦ, διότι παρέχεται τὸ δικαίωμα τῆς εἰσπράξεως 36 χρ. λ. εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἄνευ οὐδεμιᾶς ζημίας τῶν μετόχων. Ἡ σημερινὴ κατανάλωσις τῶν Ἀθηνῶν ἀνέρχεται εἰς 30 ἑκατομμύρια χιλιόβατα, ἡ δὲ πιθανὴ αὔξησις λόγῳ τοῦ πληθυσμοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προβλέψεων τῆς Ἑταιρείας θὰ ἀνέλθῃ εἰς 60 ἑκατομμύρια χιλιόβατα. Κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰ 60 ἑκατομμύρια χιλιόβατα ἐπὶ ἓν χρυσοῦν λεπτὸν ἵνα ἀντιληφθῆτε ὅτι τοῦτο ἀντιστοιχεῖ εἰς 24,000 λίρας. Κατὰ συνέπειαν τὸ δικαίωμα τῆς Ἑταιρείας νὰ κανονίζῃ τὴν τιμὴν τοῦ ρεύματος ἀπὸ 26 ἕως 32 χρ. λ. ἐπιτρέπει εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ καταναλώσῃ 120,000 λίρας. Θὰ ἔπρεπε ἀναμφισβητήτως νὰ ἐπέλθῃ μείωσις τοῦ διανεμομένου εἰς τοὺς μετόχους μερίσματος ὅταν ἡ τιμὴ τοῦ ρεύματος ἀνέρχεται ἀπὸ 26 εἰς 26½–27 χρ. λ. καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπεται νὰ εἰσπράξῃ ἡ Ἑταιρεία 120,000 λίρας διὰ νὰ μειώσῃ τὸ μέρισμα. Ὀφείλομεν νὰ ἴδωμεν κατὰ συνέπειαν τί θὰ ἔχῃ νὰ κερδίσῃ ἡ Ἑταιρεία Ἠλεκτρισμοῦ ἐκ τῆς παραγωγῆς. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὡς κόστους παραγωγῆς τῶν 10 χρ. λ. καὶ ὡς μέσης τιμῆς ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἰσπράξεως 32 χρ. λ., ἀπομένει καθαρὸν κέρδος 22 χρ. λ., ἤτοι ἐπὶ 60 ἑκατομμυρίων χιλιοβάτων, 13 ἑκατομμύρια δραχμάς. Εἰς τὸ κεφάλαιον ἀνταποκρίνεται τὸ ἔσοδον τοῦτο τῆς Ἑταιρείας. Ἡ ἐξεύρεσις τῆς ἀξίας τῆς ἐγκαταστάσεως εἶναι προφανής, ὑπολογίζεται δὲ ὅτι θὰ ἀνέλθῃ εἰς 13 ἑκατ. χρ. δραχμῶν. Κατὰ συνέπειαν ἀναλύοντες τὸ κέρδος τοῦτο βλέπομεν ὅτι ὁ τόκος κυμαίνεται μεταξὺ 22–27%, χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς τὴν τιμὴν τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς ἔχουσι συνυπολογισθῆ καὶ 12% ἐφ’ ὅλης τῆς ἀξίας τῆς ἐγκαταστάσεως. Ἕν Ὁλλανδίᾳ ὑπάρχει ἡ λειτουργία τοῦ προνομίου, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Κράτους, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ κυριώτερον σημεῖον. Τὸ Κράτος οὐδὲν δικαίωμα ἐλέγχου ἔχει ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν ἐγκαταστάσεων, δύναται συνεπῶς ἡ Ἑταιρεία Πάουερ, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἐκ ξένων, ν’ ἀναβιβάξῃ τὴν ἀξίαν τῶν ἐγκαταστάσεων, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας δικαίωμα ἐπιβλέψεως ἐπὶ τῶν μηχανημάτων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐγκαταστήσῃ. Νομίζω ὅτι ὁ κρατικὸς ἔλεγχος, ὁ διορισμὸς δηλαδὴ κυβερνητικοῦ ἐπιτρόπου, ὁ ὁποῖος θὰ δύναται νὰ παρακολουθῇ τὰ ἔξοδα τῆς δαπάνης τῶν ἐγκαταστάσεων, θὰ εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ καλύτερα σημεῖα, τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Χώραν πρὸς πληρεστέραν ἐκτίμησιν τῆς συμβάσεως. Ἕτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τόσον σπουδαῖον, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως καὶ τῆς μετατροπῆς τοῦ ρεύματος ἀπὸ 110 εἰς 220 τριφασικοῦ. Ἀναμφισβητήτως ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς εἶναι ἄξιος χάριτος, διότι ἐπέτυχεν ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας, τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἡ ἐγκατάστασις. Ἀλλ’ ἐκ τῆς μετατροπῆς τῶν ἐγκαταστάσεων δὲν ἔχει τὸ Κράτος νὰ ὠφεληθῇ τι θετικόν, διότι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα θὰ δώσῃ ἡ Ἑταιρεία αὕτη πρὸς μετατροπὴν τῶν ἐγκαταστάσεων δὲν πρόκειται τίποτε ἄλλο ἢ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας, κατὰ συνέπειαν νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ χρησιμοποίησις ρεύματος 220 τριφασικοῦ εἶναι γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσῃ μεγαλυτέραν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, διότι εἶναι διεθνῶς παραδεδεγμένον ὅτι ἡ χρησιμοποίησις τοιούτου ρεύματος εἶναι λίαν ἐπικίνδυνος διὰ τὴν ζωὴν τῶν καταναλωτῶν. Ἐκ τῆς εὐθηνίας ἢ μὴ τοῦ ρεύματος ἐξαρτᾶται ἡ ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας ἐν γένει, μόνον δὲ διὰ τοῦ εὐθηνοῦ ρεύματος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ μικρὰ βιομηχανία καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ μεγάλη, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἔχῃ ἰδίους ἠλεκτροπαραγωγικὰς μηχανάς, νὰ ἔχῃ διαθέσιμα κεφάλαια, πρὸς τούτοις δὲ νὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν κίνησίν της ἐπὶ 365 ἡμέρας τὸ ἔτος. Ἡ εὐθηνία τοῦ ρεύματος θὰ εἶναι ἡ μεγαλυτέρα ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ οὐχὶ οἱ προστατευτικοὶ δασμοί. Ἐν Ἰταλίᾳ, κύριοι, ἡ ὁποία ἀντελήφθη κάλλιστα τὸ ζήτημα τῆς προστασίας τῆς βιομηχανίας, διῄρεσαν τὸ τιμολόγιον τοῦ ρεύματος ὡς ἑξῆς: Ἀπὸ τὰς 4–12 τὸ μεσονύκτιον, καθ’ ὃν χρόνον γίνεται μεγαλυτέρα χρῆσις τοῦ ρεύματος, καθώρισαν 14 χρ. λ. κατὰ χιλιόβατον. Ἀπὸ τὰς 12–6 πρωϊνήν, καθ’ ἣν στιγμὴν λιγοστεύει ἡ κατανάλωσις τοῦ ρεύματος, καθώρισαν τὸ ἥμισυ τῆς τιμῆς ταύτης καὶ ἀπὸ τῆς 6ης πρωϊνῆς καὶ κατόπιν, ὁπότε ἐπέρχεται νέα αὔξησις καταναλώσεως ὑπὸ τῶν βιοτεχνιῶν, καθώρισαν τρίτην τιμήν. Ὥστε τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς εἶναι πλήρης ἀπόδειξις ὅτι ἐκ τῆς εὐθηνίας τοῦ ρεύματος εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ μικρὰ βιομηχανία. Ἕτερον ζήτημα, κύριοι, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητον, εἶναι αἱ ἀντιθέσεις πρὸς τὰ ἐπικρατοῦντα ἐν Γερμανίᾳ καὶ Ἀμερικῇ, ὅπου λαμβάνεται πρόνοια ὅπως ὀλιγοστεύσουν τὰ γενικὰ ἔξοδα τῶν Ἑταιρειῶν καὶ συγχωνεύονται πολλαὶ Ἑταιρεῖαι εἰς μίαν, ἵνα ἀντεπεξέλθωσι κατὰ τοῦ συναγωνισμοῦ. Τοῦτο, κύριοι, τὸ γεγονὸς παρωράθη τελείως παρ’ ἡμῖν καὶ ἀντὶ νὰ γίνῃ μία Ἑταιρεία μὲ ἓν Συμβούλιον, ἐθεωρήθη σκόπιμον νὰ γίνωσι τέσσαρες Ἑταιρεῖαι διὰ νὰ ἔχωμεν τέσσαρας γενικοὺς διευθυντὰς καὶ τέσσαρα Διοικητικὰ Συμβούλια, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν διαφόρων ἐνδιαφερομένων διὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως. Διὰ τοῦ ἄρθρου 46 τῆς συμβάσεως δημιουργεῖται Κράτος ἐν Κράτει. Πλὴν τῶν ἀτελειῶν, αἱ ὁποῖαι παρέχονται ἀφειδῶς, πλὴν τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ πάσης φορολογίας καὶ ἀπὸ τοῦ φόρου ὑπερτιμήματος, τὸν ὁποῖον τυχὸν θὰ εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Πάουερ, πλὴν τοῦ ὅτι καταργεῖται ἡ κοινωνικὴ πολιτικὴ καὶ ὅλοι οἱ ἐργατικοὶ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἰσχύουν διὰ τοὺς λοιποὺς βιομηχάνους, ὑπάρχει διάταξις, ἡ ὁποία τὴν νομοθετικήν της ἱκανότητα τὴν μεταβιβάζει εἰς τὸν ἑκάστοτε Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ ὄχι μόνον τοῦτον, ἀλλὰ καὶ τῇ συγκαταθέσει τῆς Ἑταιρείας. Κατὰ συνέπειαν διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης μεταβιβάζομεν καὶ τὴν νομοθετικήν μας ἐξουσίαν εἰς τὴν Πάουερ, προκειμένου περὶ τοῦ κανονισμοῦ ἀσφαλείας καὶ ἐλέγχου καὶ περὶ ὅλων τῶν ἄλλων διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἰσχύουσι διὰ τοὺς λοιποὺς Ἕλληνας βιομηχάνους. Ταῦτα, κύριοι, ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ μέρους. Εἰσερχόμενος εἰς τὸ δεύτερον θέμα, τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, δὲν θὰ μακρυγορήσω, διότι τοῦτο ἐθίγη ἤδη ἀρκούντως ἀπὸ τοὺς διαφόρους προλαλήσαντας. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ τῶν ἐκτεθέντων εἰς τὴν προχθεσινήν του ἀγόρευσιν, ὅτι ἡ μηχανικὴ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν κοινὴ ἐπιστήμη, ἡ ὁποία δὲν δύναται διὰ γενικῶν τίτλων νὰ λυθῇ. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι συμφέρει ἀπολύτως ἢ οὔ ἡ χρησιμοποίησις τῶν ὑδραυλικῶν δυνάμεων, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἑκάστοτε ἐμφανιζομένης θετικῆς περιπτώσεως δυνάμεθα νὰ ἀποφανθῶμεν ἂν εἶναι συμφέρουσα ἡ ὑδραυλικὴ ἐγκατάστασις ἢ ἡ θερμική. Εἶναι πλέον ἀξίωμα τῆς ἐπιστήμης καὶ τότε καὶ μόνον ἐπιτρέπεται ἐγκατάστασις ὑδραυλική, ὅταν ἡ δαπάνη τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῆς εἶναι τετραπλασία τῆς θερμικῆς ἐγκαταστάσεως. Πράγματι ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 5 τῆς συμβάσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ διαπραγματεύεται τὸ ζήτημα τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδραυλικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας, ἡ διατύπωσίς του εἶναι ἐντελῶς ἕωλος. Διότι ἐπαφίεται τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν κρίσιν τῆς Ἑταιρείας, ἐφόσον συντρέχουσιν αἱ συναφεῖς περιπτώσεις. Ἄν, κύριοι, νομίζητε ὅτι ἡ χρησιμοποίησις τῶν ὑδραυλικῶν δυνάμεων, ἡ χρησιμοποίησις τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου εἶναι κάτι τι ὠφέλιμον εἰς τὸ Κράτος, θὰ ἦτο καλὸν ὅπως ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας καὶ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τῆς συμβάσεως ἡ παράγραφος ὅτι «ἐφόσον συντρέχουσι συναφεῖς περιπτώσεις κλπ.», διότι τοῦτο δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἀτελευτήτους συζητήσεις καὶ δικολαβισμούς. Ἀλλ’ ἂν εἶναι ἕωλος ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου, ἐν τούτοις φαίνεται ὅτι εἰς τοὺς Ἑλληνικοὺς ποταμοὺς καὶ τὰς λίμνας δὲν λούονται μόνον αἱ νύμφαι, ἀλλ’ ἐνυπάρχουν καὶ Ἐρινύδες, ἐκδικήτριαι θεαί, διότι ὑπάρχει ἡ συγκεκριμένη περίπτωσις τῆς λίμνης τῆς Κωπαΐδος. Κατὰ τὸ 1924, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἐγεννήθη ἀμφισβήτησις μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος, προκειμένου περὶ κτημάτων ἀπαλλοτριωτέων, ἀλλ’ ἡ ἐν γένει ὑπόθεσις παρεπέμφθη εἰς διαιτησίαν καὶ ἀνεγνωρίσθη ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς διαιτησίας θὰ ἔχωσι θέσιν νόμου διὰ τὸ Κράτος. Ἡ ἀπόφασις τῆς διαιτησίας ἐξεδόθη, διὰ τῆς ὁποίας ἀναγνωρίζεται πλήρως ὅτι αἱ τυχὸν αἰχμαλωτιζόμεναι ἠλεκτρικαὶ δυνάμεις, αἱ δυνάμεις αἱ ὑδραυλικαὶ τῆς πτώσεως ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν Κωπαΐδος. Ἐκτὸς τούτου διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς διαιτησίας ἔχει καθορισθῆ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ πληρώνῃ τοὺς τόκους τῶν κεφαλαίων τῶν δαπανηθησομένων διὰ τὰς τοιαύτας ἐγκαταστάσεις. Ὥστε ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς θὰ ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίζῃ ἑκάστοτε τὴν ἀναγραφὴν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν τόκων τῶν χρημάτων τῶν δαπανηθησομένων διὰ τὴν αἰχμαλωσίαν τῆς ἠλεκτρικῆς δυνάμεως τῆς Κωπαΐδος καὶ χωρὶς νὰ δυνάμεθα, ὅταν αὕτη συντελεσθῆ, νὰ κάμωμεν χρῆσιν, διότι ἡ Πάουερ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη πρὸς ἀνάληψιν τῆς δυνάμεως ταύτης, ἀλλὰ δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν τὴν συμφέρει ἡ χρησιμοποίησις αὕτη. Πρόκειται συγκεκριμένως περὶ τῆς περιπτώσεως κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ πληρώνῃ τοὺς τόκους τῶν κεφαλαίων καὶ ἂν ἀνακαλυφθῇ ὅτι εἶναι δαπανηραὶ πολὺ αἱ ἐγκαταστάσεις, παρ’ ὅλον τοῦτο τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ πληρώνῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοὺς τόκους τῶν κεφαλαίων τῆς ἐγκαταστάσεως.

§256ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑποχρεοῦται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ρεῦμα ἡ Ἑταιρεία;

§257Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἐφόσον συντρέχουσι αἱ συναφεῖς περιπτώσεις. Δὲν ὑπάρχει καμμία συγκεκριμένη ὑποχρέωσις τῆς Ἑταιρείας. Ἐφόσον ἀφίεται εἰς αὐτὴν τελείως τὸ δικαίωμα νὰ χρησιμοποιήσῃ ἢ ὄχι, ἀσφαλῶς τῆς ἐπιτρέπεται νὰ διαπραγματευθῇ καὶ αἱ διαπραγματεύσεις δὲν εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ἀναγκασθῇ νὰ ὑποκύψῃ.

§258ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ ἠθέλατε νὰ εἴπητε ἴσως ὅτι ἡ ἄλλη Ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος θὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν διὰ τὴν παραχώρησιν.

§259Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἡ Ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος θὰ δαπανήσῃ ὅσα ἑκατομμύρια ἠμπορεῖ περισσότερα, διότι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον θὰ πληρώνῃ ἐτησίως τὸν τόκον τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑταιρεία θὰ δαπανήσῃ διὰ τὰς ἐγκαταστάσεις αὐτάς.

§260ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί νὰ κάμῃ τὰς ἐγκαταστάσεις;

§261Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἐφόσον τῆς ἐξασφαλίζεται ὁ τόκος τῶν χρημάτων. Ἐξεδόθη τοιαύτη ἀπόφασις τῆς διαιτησίας.

§262Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶσθε βέβαιος ὅτι ἐτελείωσεν ἡ διαιτησία;

§263Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἐξεδόθη ἀπόφασις τῆς διαιτησίας, ναὶ ἢ ὄχι; Διὰ νὰ σᾶς ἀνατρέψω τὸ ἐρώτημα. Φαντάζομαι ὅτι σεῖς εἶσθε ἁρμόδιος νὰ γνωρίζητε.

§264Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἤμην ἁρμόδιος, ἐφόσον ἤμην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Μετὰ ταῦτα γνωρίζω τὰ πράγματα ὅπως τὰ γνωρίζετε καὶ σεῖς.

§265Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἀσφαλῶς ὑμεῖς καλύτερον, ὡς ὑπεύθυνος.

§266Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ ὡς ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς ὑπέβαλον νόμον περὶ διαιτησίας. Εἰς τὴν διαιτησίαν ἐκείνην παρεπέμφθησαν αἱ διαφοραὶ ὅλαι, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐκκρεμεῖς ἀπὸ 30 ἐτῶν καὶ τὰς ὁποίας, ἐπαναλαμβάνω, ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις σχεδὸν εἶχον ἀναγνωρίσει διὰ συμβάσεων καὶ διὰ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν κατώρθωνον νὰ ψηφισθῶσιν ἀπὸ τὰς Βουλάς. Λοιπὸν παρουσιάσθη τότε τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἦτο φυσικὰ ἀδύνατον νὰ υἱοθετήσω καμμίαν σύμβασιν.

§267Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Δὲν σᾶς ψέγω. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ πληρώνῃ τόκους.

§268Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπιτρέψατε νὰ διαφωτίσωμεν τὰ πράγματα καὶ ἴσως διαφωτισθῶ καὶ ἐγώ. Παρεπέμφθη λοιπὸν ὑπὸ διαιτησίαν τὸ ζήτημα κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἠδύνατο ἡ Ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰς πτώσεις τῶν ὑδάτων τὰς παραγομένας ἐκ τῶν τριῶν λιμνῶν. Τοῦτο δὲ ἐν συναφείᾳ πρὸς ἄλλην διάταξιν, διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἂν τὸ Δημόσιον ἢ οἱ περίοικοι ἐζήτουν νὰ ἐξαγοράσουν κτῆμα τῆς Ἑταιρείας, μολονότι ἡ Ἑταιρεία ἦτο ὡπλισμένη μὲ μίαν σύμβασιν μακροχρόνιον, παρῃτεῖτο τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς ἐπὶ 200 στρεμμάτων, ἐκ τῶν 240 στρεμμάτων ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ἡ Ἑταιρεία λοιπὸν στέργουσα εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τόσον μεγάλου ποσοῦ φυσικὰ ἔπαυσε νὰ εἶναι μεγάλη ἐπιχείρησις καὶ ἦτο συμφέρουσα εἰς τὸν Τόπον νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὰς μεταπτώσεις. Παρεπέμφθη τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς διαιτησίαν. Ἔκτοτε γνωρίζω ἐγὼ ὅσα γνωρίζετε καὶ σεῖς ὡς ἰδιώτης, διότι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἶχα καταγίνει μὲ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Ἐξ ὅσων ὅμως γνωρίζω δὲν ἐτελείωσεν ἡ διαιτησία αὐτή.

§269Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀλλ’ ἡ διαιτησία αὐτὴ δὲν εἶναι διαιτησία, διότι κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας θὰ ἔπρεπε διὰ νὰ εἶναι διαιτησία νὰ εἶχεν ἐκπληρωθῆ ἓν πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον αὐτοὶ οἱ διαιτηταὶ ἔθεσαν ὡς κανονισμὸν τῆς ἐργασίας των. Κατὰ τὸ πρωτόκολλον τοῦτο, αἱ ἀποφάσεις τῆς διαιτησίας θὰ ἔπρεπε νὰ ἐλαμβάνοντο ἐν ὁμοφωνίᾳ καὶ τῶν τριῶν. Ἀπόφασις τοιαύτη τῆς διαιτησίας δὲν ἐλήφθη, ἑπομένως ἡ μὴ τήρησις τοῦ κανονισμοῦ αὐτοῦ καθιστᾷ ἄκυρον τὴν πρᾶξιν ταύτην.

§270Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἔγκυρος.

§271Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἐκυρώθη τὸ ἀποτέλεσμα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τῆς διαιτησίας. Εἶναι ἀκόμη ἐκκρεμὲς καὶ ἄγνωστον πότε θὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασις.

§272Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ὅλως ἀντιθέτως λέγει ἡ ἁρμοδία ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου.

§273Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία εἶμαι καὶ ἐγὼ καὶ σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν τὴν ὁποίαν ἔδωκα πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτή, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ὡς διαιτησία, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς διαιτησία, διότι δὲν ἔχει τὸν τύπον καὶ τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον ὥρισαν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ διαιτηταὶ ἐν ἀρχῇ τῶν ἐργασιῶν των. Εἶπον ὅτι μία σύμφωνος πρᾶξις ἡμῶν διὰ νὰ ἔχῃ κῦρος πρέπει νὰ ληφθῇ ἐν ὁμοφωνίᾳ τῶν τριῶν. Δὲν ὑπῆρξε τοιαύτη ὁμοφωνία. Μᾶς ἦλθεν αὐτὸ τὸ χαρτί, ὅπερ εἶναι ἀπόφασις τῶν δύο. Ἑπομένως δὲν εἶναι διαιτησία καὶ τὸ ζήτημα εἶναι ἐκκρεμές.

§274Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐκδοθῇ τοιαύτη ἀπόφασις, διότι θὰ πληρώνῃ τὸ Κράτος τόκον χωρὶς νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἠλεκτρικῆς δυνάμεως. Ἐκτὸς τούτου τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας εἰς διαφόρους μελέτας αἵτινες ἐξεδόθησαν εἰς τεῦχος κατὰ τὸ 1924, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ βουλευτὴς Πρεβέζης κ. Χαβίνης, ἔργον τοῦ μηχανικοῦ κ. Γενηδουνιᾶ, ἀναφέρει ὅτι αἱ πτώσεις εἶναι δυνατὸν μεταφερόμεναι εἰς Ἀθήνας διὰ δαπάνης ἐγκαταστάσεως ἑνὸς ἑκατομμυρίου περίπου χρυσῶν λιρῶν νὰ μεταφέρωμεν τὸ ρεῦμα πρὸς 6–7 χρυσᾶ λεπτὰ. Ἀλλ’ ἵνα μὴ γίνεται διαρκῶς λόγος τό τί γίνεται ἐν Εὐρώπῃ, ἵνα συγκρίνωμεν τοὺς λαοὺς τοὺς Βαλκανικοὺς ὀφείλω νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι ἐν Βουλγαρίᾳ εἰς τὸ χωρίον Βέτσι, ὀλίγον ἀπέχον ἀπὸ τὴν Σόφιαν, ἔγινε τοιαύτη ἐγκατάστασις. Ἐξ ἄλλου διὰ τῆς συμβάσεως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ οὐδεμία ἐγκατάστασις, ἐφόσον ὑπερβαίνει τὴν ἀξίαν 2 χιλιάδων λιρῶν. Ἐπίσης δὲν τίθεται περιορισμὸς εἰς τὴν Ἑταιρείαν διὰ συμβάσεως νὰ παραδώσῃ ἐγκαταστάσεις. Νομίζω ὅτι εἶναι ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ Κράτος τί πρόκειται νὰ παραλάβῃ μετὰ 60 ἔτη. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ αὐτοῦ καὶ αἱ ἐγκαταστάσεις νὰ εἶναι τελειότεραι. Εἰσερχόμενος εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς συμβάσεως, τὸ ζήτημα τῶν μεταφορῶν, παρατηροῦμεν συμμετοχὴν εἰς τὴν σύμβασιν τῆς Ἑταιρείας ΣΑΠ. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἦτο ὑποχρεωμένη ἐντὸς τοῦ 1932 νὰ ἐγκαταστήσῃ καὶ κατασκευάσῃ ἠλεκτρικὸν ἐργοστάσιον ἱκανὸν πρὸς ἠλεκτροκίνησιν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ σύμβασις τοῦ 1909 μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας ἐπέτρεπεν εἰς τὸ Κράτος νὰ κατάσχῃ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῆς Ἑταιρείας 700,000 χρυσᾶ φράγκα πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἐργοστασίου τούτου. Ἡ Ἑταιρεία ΣΑΠ ἑρμηνεύουσα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου 1032 περὶ τῶν εἰς χρυσὸν ὀφειλῶν οὕτω τὴν σύμβασιν, εἶχεν εἴπει ὅτι, ἐφόσον ὑπάρχουν ἀνωμαλίαι καὶ ὅτι αἱ εἰς χρυσὸν ὀφειλαὶ θὰ πληρωθοῦν εἰς δραχμάς, ἐγὼ ἔχω γνώμας δικαστικὰς καὶ λέγω ὅτι θὰ πάρῃ μόνον 700.000 δραχμάς. Ἐν τούτοις αὐτὴ αὕτη ἡ πρᾶξις τῆς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία ἔκαμε κατάχρησιν τοῦ νόμου 1414, ἑρμηνεύουσα τὰς εἰς χρυσὸν ὀφειλὰς μόνη της, εἶναι πρᾶξις ἡ ὁποία ἦτο ἀρκετὴ διὰ νὰ μὴ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν σύμβασιν. Ἐκτὸς τούτου μετὰ 18 ἔτη θὰ περιήρχοντο εἰς τὸ Δημόσιον ὅλαι αἱ ἐγκαταστάσεις τῆς Ἑταιρείας....

§275Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Πλὴν τοῦ σημείου αὐτοῦ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα διὰ τὴν Ἑταιρείαν αὐτήν. Οἱ ὁμολογιοῦχοι ἔλαβον ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν ΣΑΠ τὰ ὀφειλόμενα εἰς αὐτοὺς ποσὰ εἰς δραχμάς. Ἡ Ἑταιρεία βασιζομένη εἰς τὸν νόμον αὐτὸν καταβάλει εἰς τοὺς ὁμολογιούχους, οἱ ὁποῖοι εἶχον λαμβάνουν εἰς χρυσὸν τὸ δάνειον, τὸ ἰσότιμον εἰς δραχμὰς καὶ ἐνῷ καταβάλει εἰς δραχμὰς εἰς τοὺς ὁμολογιούχους, συνεισφέρει εἰς τὴν νέαν Ἑταιρείαν 300,000 λίρας περίπου, ποσὸν τὸ ὁποῖον εὗρεν ἐκ τῆς ληστεύσεως αὐτῆς τῶν ὁμολογιούχων. Αὐτὸ εἶναι τὸ χείριστον σκάνδαλον τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς.

§276Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην μου ὑπάρχει καὶ ἄλλο σκάνδαλον. Ἐνῷ εἰς τὴν ἄλλην Ἑταιρείαν προκειμένου περὶ αὐξήσεως τῶν κεφαλαίων ἀναγράφεται ἓν ποσὸν 5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, εἰς τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ αὐξήσουν αἱ Ἑταιρεῖαι τὰ κεφάλαιά των δι’ ἁπλῆς ἀποφάσεως τῶν Διοικητικῶν Συμβουλίων, ἐξαιρετικῶς εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν παρέχεται τὸ δικαίωμα δι’ ἁπλῆς ἀποφάσεως τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου νὰ αὐξήσῃ εἰς τὸ τετραπλάσιον τὸ ἀρχικὸν κεφάλαιον καὶ ἀπὸ 418,000 λίρας δύναται δι’ ἁπλῆς πράξεως νὰ τὸ αὐξήσῃ εἰς τὸ τετραπλάσιον. Δὲν γνωρίζω διατί παρεσχέθη τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν καταπληκτικῆς αὐξήσεως τῶν κεφαλαίων της εἰς 1,452,000 λίρας. Ἀναμφισβητήτως τὸ τοιοῦτον θὰ ἐγένετο ἵνα αὐξηθῇ τὸ κεφάλαιον ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὑπελογίζετο ὁ τόκος.

§277Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑταιρείαν ΣΑΠ οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ γνώμη περὶ ξένου κεφαλαίου, διότι οὐδὲ μία δραχμὴ ξένη ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν αὐτὴν Ἑταιρείαν τῶν σιδηροδρόμων. Ἀντὶ τοῦ ποσοῦ τῶν 2,000,000 λιρῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἡ ἐγγύησις τοῦ Ἀγγλικοῦ Θησαυροφυλακείου, οὐδὲ μίαν πένναν δύναται νὰ λάβῃ ἡ Ἑταιρεία τῶν σιδηροδρόμων. Ἐκτὸς τούτου οὔτε διὰ μίαν δραχμὴν ἐνδιαφέρεται Ἄγγλος ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν ὁμάδα αὐτήν.

§278Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Καὶ αἱ τέσσαρες Ἑταιρεῖαι δὲν ἀπαρτίζουν μίαν;

§279Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι.

§280Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Τότε ἡ ὕπαρξις τῆς ἠλεκτρικῆς παραγωγῆς ἐστηρίζετο εἰς τὸ ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ δίδῃ ἄφθονον ἠλεκτρικὸν ρεῦμα εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ καταβιβασθῇ ἡ τιμή. Ἄνευ τῆς Ἑταιρείας ΣΑΠ, ἡ ὁποία καταναλίσκει ρεῦμα, δὲν θὰ ἠμπορούσατε νὰ ἔχητε εὐθηνοτέραν τιμήν. Ὅταν λοιπὸν θέλητε τὴν Ἑταιρείαν ΣΑΠ, ἡ ὁποία καταναλίσκει ρεῦμα μόνη, τότε δὲν ἔχετε εὐθηνὸν ρεῦμα.

§281Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Εἰς τὰς παρατηρήσεις σας, κ. συνάδελφε, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐκ τῶν προτέρων, χωρὶς νὰ συμμετάσχῃ ἡ Ἑταιρεία ΣΑΠ εἰς τὴν Ἑταιρείαν Πάουερ, νὰ προμηθεύεται τὸ ρεῦμα ἀπὸ τὸ σχετικὸν ἐργοστάσιον.

§282Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιώξητε τὴν δημιουργίαν Ἑταιρείας ἡ ὁποία σκοπεῖ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὁλοκληρωτικὴν παραγωγὴν τῆς ἠλεκτρικῆς δυνάμεως ἐν Ἀθήναις καὶ ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ δὲν θὰ λάβῃ τὰ μέτρα της ὅπως συμπεριλάβῃ τὴν ὅλην κινητήριον δύναμιν, διότι τότε μόνον θὰ δυνηθῆτε νὰ ἔχητε τὴν μέσην τιμήν.

§283Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Εἰς αὐτὸ διαφωνῶ εἰς δύο σημεῖα. Εἰς τὸ ὅτι μετὰ πέντε ἔτη ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Ἑταιρεία ΣΑΠ νὰ ἐγκαταστήσῃ ἴδιον ἐργοστάσιον καὶ ὅτι μετὰ 18 ἔτη θὰ περιήρχετο τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ εἰς τὸ Δημόσιον. Δὲν εἶναι τόσον μικρὰ τὰ ἐπιχειρήματα ὅτι ἔπρεπε νὰ συνέλθουν ὅλαι αἱ Ἑταιρεῖαι διὰ τὴν παραγωγὴν τῆς κινήσεως.

§284Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ μόνη ἀπάντησις ἡ ὁποία μοὶ ἐδόθη εἶναι ὅτι ἡ δικαιολογία τῆς περιλήψεως τῆς Ἑταιρείας εἰς τὴν σύμβασιν εἶναι ὅτι θὰ παύσῃ ἡ ὁδὸς Γʹ Σεπτεμβρίου νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀθλίαν κατάστασιν τὴν ὁποίαν βλέπομεν σήμερον.

§285Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Παρακατιόντες παραβλέπομεν τὴν παράτασιν τῆς συμβάσεως τῶν τροχιοδρόμων. Ἡ σύμβασις αὕτη παρετάθη διὰ 37 ἀκόμη ἔτη ἄνευ σοβαρῶν ἀνταλλαγμάτων κατὰ τὴν γνώμην μου. Διότι τὰ παρεχόμενα ἀνταλλάγματα διὰ τὴν παράτασιν τῆς συμβάσεως διὰ 37 ἀκόμη ἔτη εἶναι πεντήκοντα ὀχήματα, χωρὶς νὰ διατυποῦται ἂν πρόκειται περὶ ρυμουλκῶν ἢ ρυμουλκουμένων καὶ 35 χιλιόμετρα σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Ἡ δὲ διαφορὰ μεταξὺ ρυμουλκῶν καὶ ρυμουλκουμένων εἶναι σημαντική, διότι διαφέρει κατὰ πολὺ ἡ τιμή. Ἐν πάσῃ περιπτώσει παρετάθη τὸ προνόμιον τῶν τροχιοδρόμων ἐπὶ 37 ἀκόμη ἔτη ἐπ’ ἀνταλλάγματι τῆς παροχῆς 50 ὀχημάτων, ἄνευ διατυπώσεως ἂν πρόκειται περὶ ρυμουλκῶν ἢ ρυμουλκουμένων. Ἕτερον ζήτημα τοῦ ζητήματος τῶν μεταφορῶν εἶναι τὸ ζήτημα τῶν αὐτοκινήτων λεωφορείων καὶ τοῦ κατ’ αὐτῶν ἀνταγωνισμοῦ. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν θέλω νὰ μακρυγορήσω, ἵνα μὴ ἐκληφθῇ ὅτι ἡ ἀγόρευσίς μου εἶναι προϊὸν κολακείας πρὸς ἐκμετάλλευσιν ὡρισμένης τάξεως. Νομίζω ὅμως ὅτι εἶναι σπουδαῖον τὸ ὅτι ἐπέτυχεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἄρσεως τῆς ἀτελείας τῆς βενζίνης, ζήτημα σπουδαῖον ἀπὸ ἀπόψεως ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ εὕρῃ πάλιν τὴν πρόσοδον τῶν 47–65 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ δὲν θὰ εἶναι τόσον εὔκολος καὶ τόσον ἀπηνὴς ὁ ἀνταγωνισμὸς τῶν ἀτυχῶν ἰδιοκτητῶν τῶν λεωφορείων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως διὰ τῆς μειώσεως τῆς ἀτελείας τῆς βενζίνης δὲν παρέχομεν πλήρη τὴν προστασίαν μας ἐπὶ τῶν αὐτοκινήτων, διότι οἱ ἀτυχεῖς οὗτοι ἰδιοκτῆται ὡς Ἕλληνες πολῖται εἶναι ὑποχρεωμένοι εἰς τὴν πληρωμὴν ὅλων τῶν φόρων, ἐνῷ ἡ Ἑταιρεία διὰ μιᾶς γενικῆς διατάξεως ἔχει ἀπαλλαγῆ πάσης φορολογίας καὶ τοῦ φόρου ὑπερτιμήματος ἀκόμη ἂν κάμῃ συμβόλαια. Ἕτερον μέρος τῆς συμβάσεως εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισσιᾶς. Ἐφόσον πρόκειται νὰ γίνουν μεγάλα ἔργα καὶ νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ξενικὸν κεφάλαιον, νομίζω ὅτι ἔπρεπεν ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τούτου νὰ ἐπέλθῃ μία πρόοδος πραγματικὴ εἰς τὸ Κράτος, ἐνῷ διὰ τῶν τιμολογίων τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθοῦν, ἡ τιμὴ τοῦ εἰσιτηρίου Ἀθηνῶν–Κηφισσιᾶς θὰ ἀνέλθῃ εἰς 50 δραχμὰς χαρτίνας, ἐνῷ σήμερον δύναται νὰ μεταβῇ ἀνέτως διὰ τῶν αὐτοκινήτων πληρώνων 10 δραχμὰς μόνον. Κατὰ συνέπειαν δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ διατί θὰ δαπανηθοῦν τόσον μεγάλα κεφάλαια πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ καὶ ἐπιβαρύνεται πρὸς μεταφοράν, διότι δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εἶναι πολλοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ πληρώνουν 50 δραχμάς, ἐνῷ δύναντσι νὰ πληρώσουν 10 δραχμὰς μόνον. Συζητοῦν ἤδη περὶ τοῦ ἂν πρόκειται ἡ σῆραγξ νὰ γίνῃ εἰς βάθος 13 ἢ 8 μέτρων καὶ κατὰ προχείρους ὅλως ὑπολογισμοὺς ἡ σύμβασις θὰ στοιχίσῃ περὶ τὰς 30,000,000 λίρας ἂν μὴ περισσοτέρας. Ὡς προερχόμενος ἐξ ἐπαρχίας νομίζω ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 3,000,000 δραχμῶν θὰ ἦτο ἀπείρως προτιμώτερον νὰ ἐδαπανᾶτο ἓν μέρος τοῦ ποσοῦ τούτου δι’ ἐκτέλεσιν κοινωφελοῦς ἔργου εἰς οἱονδήποτε μέρος τῆς Ἑλλάδος, παρὰ νὰ δαπανηθοῦν 30,009,000 λίραι διὰ κατασκευὴν ὑπογείου σιδηροδρόμου ἐν Ἀθήναις καὶ νὰ παρουσιάζῃ οὕτω τὸ Κράτος τὴν ἐντύπωσιν ἀνθρώπου γυμνόποδος καὶ πεινῶντος ἔχοντος ἐπὶ τῆς κεφαλῆς κύλινδρον ἐστιλβωμένον. (Χειροκροτήματα).

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§287Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν ἀπὸ ἄλλους συναδέλφους. Θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα μου ὑπενθυμίζων πρῶτον ὅτι ἡ μεγάλη κυκλοφορία μετὰ τὴν προσφυγὴν τῶν προσφύγων ἐνταῦθα ἦτο νοσηρά, μολονότι εἰς ἡμᾶς ἐφαίνετο ὑγιής. Καὶ τὴν αἰτίαν τῆς νοσηρᾶς αὐτῆς κυκλοφορίας νομίζω ὅτι δύναται νὰ εὕρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἂν ταχέως μᾶς εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον περὶ ὁριζοντίου ἰδιοκτησίας. Εἶναι ἀπαραίτητον. Χάρις εἰς αὐτὴν θὰ ἀνασκαφῇ ὁλόκληρος ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ μικροὶ βιοπαλαισταὶ νὰ κατοικοῦν εἰς τὰ κέντρα, ἐνῷ σήμερον εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ κατοικοῦν μακρὰν τῶν Ἀθηνῶν καὶ εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ παίρνουν τὰ λεωφορεῖα. Τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐχρειάζετο διὰ νὰ μεταβάλωμεν τὴν Πατρίδα ἡμῶν εἰς μικρὰν Ἑλβετίαν, εἶναι περίπου, κατὰ μέσον ὑπολογισμόν, 80,000,000 λιρῶν. Ὑπάρχει ἑπομένως στάδιον μέγιστον ἵνα ἀρδεύσουν τὰ Ἀγγλικὰ κεφάλαια τὴν Ἑλληνικὴν ἀγορὰν καὶ ἀντιστρόφως τὰ Ἑλληνικὰ νὰ τροφοδοτήσουν τὴν Ἀγγλικὴν ἀγοράν. Κακὸς δαίμων τῆς Ἑλλάδος συνήργησεν ὥστε μεταξὺ ἄλλων πολλῶν συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶδον ἀκόμη τὸ φῶς, νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ σύμβασις Πάουερ. Τὰς τερατωδίας τῆς συμβάσεως αὐτῆς δὲν θὰ ἀναφέρω ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομολογικὸν μέρος, διότι τὰς ἐξήντλησαν οἱ προλαλήσαντες, ἕνα ὅμως θέμα δὲν ἐξητάσθη, τὸ θέμα τοῦ ἑξηκονταετοῦς προνομίου. Πρὸ ἑξήκοντα ἐτῶν, κύριοι, δὲν ὑπῆρχε κἂν ἠλεκτρικὸν φῶς, ἂν δὲ κρίνετε, χωρὶς νὰ εἶσθε φυσικομαθηματικοί, ἐκ τῆς ταχύτητος μὲ τὴν ὁποίαν ἀναπτύσσονται αἱ ἐφαρμογαὶ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ, δύνασθε νὰ φαντασθῆτε μετὰ ἑξήκοντα ἔτη τί θὰ ἔχῃ νὰ κερδίσῃ αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία, τί μυθώδη ποσὰ ἐκ τῆς βελτιώσεως τῆς τέχνης. Τὸ προνόμιον τῆς ἑξηκονταετίας εἶναι τερατῶδες, κύριοι. Μόνον αὐτὸ ἀρκεῖ διὰ νὰ μοῦ ἐξεγείρῃ τὴν συνείδησίν μου. Δὲν ὑπάρχει Κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ ἐδέχθη νὰ τῷ ἐπιβάλουν προνόμιον 60 ἐτῶν. Καὶ ὡς εἰρωνίαν, κύριοι, διὰ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα τῆς δίδομεν, ἡ Ἑταιρεία ἀναγράφει ἐν ἄρθρῳ 5 τὰ ἑξῆς: «Ἡ παροῦσα σύμβασις θὰ πληρώσῃ ὡς χαρτόσημον δρχ. 1000». Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεσολαβήσῃ παρὰ τῇ Ἑταιρείᾳ ὥστε νὰ πληρώσῃ 2000 δρχ. Θὰ βοηθήσῃ οὕτω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν διὰ τὴν ἐπίτευξιν τοῦ ἰσοζυγίου. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὴν ἠθικοπολιτικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος. Ὅλοι ἐγνώριζον τὸ Παγκαλικὸν καθεστώς, τὸ ἐγνώριζε δὲ φυσικὰ καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, διότι εἶχεν ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπόν της, οἱ δὲ ξένοι ἀντιπρόσωποι γνωρίζουν ἄριστα, ἴσως καλύτερον ἀπὸ ἡμᾶς, τὸ τί ἐνταῦθα συμβαίνει. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐσφύριξαν τὴν σύμβασιν καὶ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου τῶν 2,000,000 λιρῶν, διὰ τὸ ὁποῖον πράγματι ὀφείλεται ἀμέριστος ἡ εὐγνωμοσύνη τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, εἶπε, διὰ νὰ ἀσφαλισθῇ ἀπὸ αὐτὸ τὸ φαῦλον καθεστώς, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι, ὄχι μόνον ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἑλληνική, τὴν ὁποίαν ἔχω πάντα λόγον νὰ συμπαθῶ, θὰ ἐγκαταστήσω ἓν πρόσωπον κοινῆς ἐμπιστοσύνης, τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ὡς ἀντελήφθην τὴν πληροφορίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐζήτησε, ὄχι ἀπῄτησε, ἀλλὰ συνέστησε, ὅπως ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ὁμίλου εἶναι ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ ἐνθυμοῦμαι τότε εἰς τὰς στιγμὰς τῆς ψυχικῆς μας ὀδύνης, εἰς τὰς στιγμάς, κατὰ τὰς ὁποίας ἐβλέπομεν ὅτι ἡ μεγαλυτέρα ἰσχὺς τοῦ Παγκάλου ἦτο ἡ κιβδηλεία τῶν χαρακτήρων, βλέπω αἴφνης εἰς τὰς ἐφημερίδας τηλεγράφημα τοῦ κ. Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὸν δικτάτορα, τοῦ ὁποίου μοὶ ἐνετυπώθη ἡ πρώτη φράσις: «Χάρις εἰς τὴν πολύτιμον ὑμῶν συνδρομὴν ἐπέτυχον κλπ.» Ἦτο κάτι τὸ σχετικὸν μὲ τὴν Πάουερ. Ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπέστρεψεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ κατέστη ὁ κύριος ἄξων καὶ ὁ κύριος μοχλός, περὶ τὸν ὁποῖον περιεστράφη ἡ σύμβασις Πάουερ. Ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ Πάουερ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, ἔστω καὶ ἂν ἤθελεν ὁ Πάγκαλος, διότι δὲν θὰ παρῆγε τὴν ἐγγύησίν της ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις διὰ τὸ δάνειον. Ἑπομένως, ὁ κύριος δράστης διὰ τὴν ἐμὴν πολιτικὴν συνείδησιν εἶναι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὄχι ὁ Πάγκαλος. Ποία ἦτο λοιπὸν ἡ ἐνδεδειγμένη ὁδὸς στοιχειωδῶς ψυχολόγων κυβερνητῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ μὴ ἐπιψηφίσω τὴν Πάουερ; Ἅμα ὡς ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν, Κυβέρνησις κοινοβουλευτική, Κυβέρνησις Οἰκουμενική, πανίσχυρος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, εἶχε, κατ’ ἐμέ, τὸ καθῆκον νὰ καταστήσῃ κατάδηλον πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὸν ὅμιλον τὴν ἄκραν αὐτῆς ἀγανάκτησιν διὰ τὴν σύμβασιν Πάουερ, ἀγανάκτησιν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἔπρεπε δὲ ἀμέσως πρῶτον νὰ παραπέμψῃ εἰς εἰδικὸν δικαστήριον τοὺς ὑπογράψαντας τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα καὶ δεύτερον νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ θὰ ἔπραττον, ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν της, τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὁ συγκλονισμὸς καὶ ἡ ἐντύπωσις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς δράσεως ταύτης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο ἀπεριόριστος. Καὶ ὁ λαὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ κατέκτησε τοὺς Μπόερς διὰ τῶν ὅπλων, τοὺς κατέκτησε τὴν ψυχὴν διὰ τῆς πατρικῆς του διοικήσεως, ὥστε τοὺς κατέστησε τοὺς θερμοτέρους συμμάχους τῆς Ἀγγλικῆς Αὐτοκρατορίας, ὁ λαός, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει γραμμένον τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον μᾶς προτείνει μὲ 159 ἄρθρα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, διότι τὸ Σύνταγμα αὐτὸ τὸ ἔχει μέσα του, ὁ λαὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πλέον φιλελεύθερος λαὸς τῆς Οἰκουμένης καὶ ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ 1914 μετήλλαξε τὸ πολιτικὸν δόγμα τοῦ Βήκονσφηλδ: «ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ μάθῃ νὰ περιμένῃ», εἰς πολιτικὴν ἀντίθετον «ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ σπεύδῃ τροχάδην», ὁ λαὸς λέγω αὐτός, ὁ ὁποῖος δὲν ἔπαυσεν ἀπὸ τοῦ 1914 νὰ μᾶς πληροῖ εὐεργεσιῶν, ὁ λαὸς αὐτὸς ὅταν ἔβλεπε μίαν ἀνδρικὴν στάσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐκδηλούσης μίαν ἀγανάκτησιν διὰ μίαν, ἂς μὴ τὴν χαρακτηρίσω, ἐνέργειαν ὄχι εὐθείαν, ὄχι συμβιβαζομένην μὲ τὰς εὐθείας του ἀντιλήψεις περὶ ἐντιμότητος, ὁ λαὸς αὐτὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις αὐτοῦ ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ συγκατετίθετο ὄχι εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ τουλάχιστον εἰς τὴν τροποποίησιν, δοθέντος ὅτι τὰ οἰκονομικὰ του συμφέροντα κατ’ οὐδὲν εἶχον νὰ βλαβοῦν, διότι εἶχε πλουσιώτατα ἀνταλλάγματα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἀγγλικήν. Καὶ ἀφοῦ ἐκεῖνο δὲν ἔγινεν, ἐγένετο σήμερον ἄλλο, νέον ὀλίσθημα τῆς Κυβερνήσεως. Ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ μᾶς λέγει, λέγει τουλάχιστον εἰς ἐμέ, ὁ ὁποῖος θὰ τὴν καταψηφίσω: «Σὲ παίρνω διὰ τῆς βίας καὶ σὲ πηγαίνω εἰς τὸ Συμβολαιογραφεῖον νὰ ὑπογράψῃς τὴν σύμβασιν καὶ ἀφοῦ τὴν ὑπογράψῃς τότε θὰ σκεφθῶ περὶ τῶν τροποποιήσεων». Κύριοι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγκασθῶ ἐγώ, τὸν ὁποῖον μὲ συνδέουν δεσμοί, τοὺς ὁποίους ὅλοι γνωρίζετε πρὸς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐπὶ ἕνδεκα ἔτη καὶ τὸν ὁποῖον συνδέουσιν ἐπίσης τετραετὴς ταυτότης ἀντιλήψεων καὶ ἀρχῶν καὶ ἐξαιρετικοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν συντηρητικῶν δημοκρατικῶν, διὰ νὰ ἀναγκασθῶ ἐγὼ νὰ παρακούσω καὶ νὰ ἔλθω σήμερον ἐδῶ νὰ τὸν καταψηφίσω, σημαίνει ὅτι συμβαίνει ἔκρηξις Βεζουβίου εἰς τὴν πολιτικήν μου συνείδησιν. Δυστυχῶς, ἂν δὲν ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ σφάλματα τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα ἐγώ, ὁ πολεμήσας Ἕλλην ναύαρχος παρὰ τὸ πλευρὸν Ἄγγλου ναυάρχου κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον, καὶ σήμερον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνω ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου διαμαρτυρίαν πρὸς τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον διὰ τὴν πίεσιν, ἡ ὁποία τυχὸν ἐξασκεῖται ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς κανένα κίνδυνον τῶν συμφερόντων αὐτῆς, ἀλλὰ μὲ κίνδυνον μόνον βλάβης μιᾶς ὁμάδος κατ’ οὐδὲν δυναμένων νὰ ἐκπροσωποῦν τὴν Ἀγγλικὴν εὐθύτητα καὶ τὸν Ἀγγλικὸν χαρακτῆρα εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Θὰ ἀπηύθυνον, λέγω, διαμαρτυρίαν ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ τὸ πράξω μετὰ τὰ ὀλισθήματα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀρκοῦμαι νὰ ἐξετάσω ἀπὸ κοινωνικῆς ἀπόψεως τὰ τῆς Πάουερ καὶ νὰ σᾶς εἴπω τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐνίσχυσαν νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, καταδεικνύων οὕτω τὴν ἔκρηξιν τῆς ἀγανακτήσεως τῆς πολιτικῆς μου συνειδήσεως. Ἡ ἔναρξις τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Πάουερ θὰ φέρῃ γενικὴν ἀναστάτωσιν. Μεταξὺ τῶν ἄλλων θὰ εἰσέρχεται μέσα εἰς τὰ σπίτια σας ὁ ἐργάτης τῆς Πάουερ, θὰ σᾶς ἀλλάζῃ τὴν ἠλεκτρικὴν ἐγκατάστασιν, θὰ πληρώνῃ αὐτὴ τὰ ἐργατικὰ καὶ θὰ σᾶς παρουσιάζῃ τὸν λογαριασμὸν χωρὶς νὰ ἔχετε δικαίωμα νὰ τοῦ κάμετε καμμίαν παρατήρησιν.

§288Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀπερρίφθη αὐτό.

§289Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι δὲν θὰ γίνῃ τίποτε, διτόι θὰ εἶναι πολὺ ἠλίθιοι νὰ τὴν τροποποιήσουν μετὰ τὴν ἐπιψήφισίν της. Πολὺ φοβοῦμαι, λέγω, ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ θὰ γίνῃ ἔναυσμα εἰς τὴν πυρίτιδα, ἡ ὁποία ὁσημέραι συσσωρεύεται διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὸ κοινωνικόν μας καθεστώς, λόγῳ τῆς πείνης καὶ τῆς πάλης τῶν τάξεων. Ἰδοὺ ποῖος φόβος μὲ συνέχει ἀκόμη καὶ ἠθέλησα διὰ τῆς ἀρνητικῆς μου ψήφου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τῆς κρούσω ἕνα κώδωνα κινδύνου. Προσέχετε, Κύριοι, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἐπίμαχα διπλωματικὰ ζητήματα ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπηρεάσῃ πολύ, ὅπως θὰ ἐπηρέαζε καὶ τὴν Πάουερ, θὰ ἐπηρεάσῃ καὶ τὴν σκέψιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως περὶ ἡμῶν, εἶναι ἡ ἀνύψωσις τοῦ γοήτρου μας ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ. Πρέπει πάντες νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἀλλέως φέρονται τὰ Κράτη ὅταν διαπραγματεύωνται πρὸς ἓν Κράτος μὲ ὑψηλὰ τὸ γόητρον καὶ ἀλλέως πρὸς τὸ Κράτος τῆς Κοσταρίκας ἢ τοῦ Μεξικοῦ. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλο καθῆκον ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐπιστρατεύσῃ πάντα ἀριστέα τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς διπλωματίας εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ γοήτρου μας ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ καὶ εἰς στιγμήν, καθ’ ἣν ἔχομεν πολλὰ ζητήματα. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιστρατεύσῃ καὶ τὸν Γεώργιον Στρέϊτ καὶ τὸν Νικόλαον Πολίτην καὶ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον εἰς τὰς διπλωματικάς της προσπαθείας. Ἀλλέως, εἰς ὅλα μας τὰ ζητήματα τὰ διπλωματικά, ὅπως διπλωματικὸν εἶναι καὶ τὸ τῆς Πάουερ, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἔχωμεν νέας ἀποτυχίας.

§290Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπειδὴ ὁ κ. συνάδελφος ἔθιξε τὸ ζήτημα τῆς «Σαλαμῖνος», κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἐκκρεμὲς ἐνώπιον τοῦ μικτοῦ Ἑλληνογερμανικοῦ δικαστηρίου.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§292Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Πάουερ, κύριοι συνάδελφοι, ὑπῆρξε μία ἀφορμὴ διὰ νὰ ἀποδειχθῇ μίαν ἀκόμη φορὰν ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ διατελῇ ὑπὸ τὸν ζυγὸν μιᾶς δικτατορίας. Διότι μόλις ἀπηλλάγημεν ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν δικτατορίαν, κινδυνεύομεν νὰ πέσωμεν εἰς ἄλλην δικτατορίαν, τὴν Οἰκουμενικὴν δικτατορίαν, διότι ἡ θέσις ζητήματος ἐμπιστοσύνης προκειμένου περὶ μιᾶς συμβάσεως, θετούσης εἰς ἓν δίλημμα τὸν βουλευτὴν νὰ κρίνῃ ἀφ’ ἑνὸς μεταξὺ τῆς συνειδήσεώς του, ἀποστεργούσης τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, καὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς Οἰκουμενικῆς, ἐπὶ τὸ ἔργον τῆς ὁποίας στηρίζει πολλὰς ἐλπίδας ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία ἐκδήλωσις καθαρῶς δικτατορική. Δὲν θὰ προχωρήσω εἰς λεπτομερείας ἵνα σᾶς κουράσω. Ἐλέχθη ἀπὸ ἡμερῶν καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἐπείσθη ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ ἔχει τοιούτους ἐπαχθεῖς, τοιούτους τερατώδεις, τοιούτους λῃστρικοὺς ὅρους, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον προσβάλλουν τὴν κοινὴν συνείδησιν, ἀλλὰ ἀνατρέπουν πᾶσαν ἰδέαν περὶ ἠθικῆς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ θίξω, εἶναι μία ἄποψις, τὴν ὁποίαν δὲν ἔθιξαν οἱ προλαλήσαντες, τὴν ὁποίαν ὅμως ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός. Μᾶς εἶπον δηλαδὴ ὅτι ἡ Ἑλλὰς διατελεῖ ὑπὸ μίαν ἠθικὴν πίεσιν.

§293Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω ὁσάκις ἀναφέρεσθε εἰς λόγους μου νὰ ἀναφέρητε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγω. Εἶπον ὅτι ὁσάκις συμφέροντα ὑπηκόων μιᾶς οἱασδήποτε Χώρας, μεγάλης ἢ μικρᾶς, εὑρίσκονται ἐκκρεμῆ ἐν ἄλλῃ Χώρᾳ, μεσολαβεῖ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Χώρας τῆς πρώτης πρὸς τὸν κυβερνήτην τῆς δευτέρας. Προσέθηκα δὲ ὅτι καὶ ἡμεῖς πολλάκις, προκειμένου περὶ συμφερόντων Ἑλλήνων, Ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἐνετείλαμεν πρὸς τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀντιπροσώπους μας νὰ προβῶσι πρὸς προστασίαν αὐτῶν. Ἐπιμένω νὰ ἐπαναλαμβάνω ὅσα εἶπον καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ μοὶ ἀποδίδετε λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν εἶπον.

§294Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Σεῖς εἴπατε ὅτι μία ξένη Δύναμις, ἐνδιαφερομένη διὰ τὰ συμφέροντα τῶν ὑπηκόων της, ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ δι’ αὐτά. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ὡμίλησε περὶ ἐξωτερικῆς πιέσεως.

§295Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ὡμίλησα περὶ πιέσεως καὶ σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν τελευταίαν μου ἀγόρευσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ῥητῶς εἶπον ὅτι δὲν ἔχομεν ἀπολύτως καμμίαν πίεσιν. Ἂν εἴμεθα ὑπὸ πίεσίν τινα, εἴμεθα ὑπὸ τὴν πίεσιν, τὴν ὁποίαν ὑφιστάμεθα ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἀπὸ τὸν ἑαυτόν μας, διὰ νὰ μὴ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνελάβομεν. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω ὁσάκις θέλετε νὰ θέσητε εἰς τὸ στόμα μου κάτι τι, νὰ θέσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζετε κατάλληλον, νὰ συμβουλεύεσθε εἰ δυνατὸν τὰς ἀγορεύσεις μου, διὰ νὰ μὴ δίδητε καὶ εἰς ἐμὲ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀπαντῶ. Ἀλλὰ καὶ αἱ ἀγορεύσεις μου εἶναι δημοσιευμέναι ὥστε δὲν δύνασθε νὰ στηρίζεσθε ἐπὶ τῆς μνήμης σας.

§296Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἄλλο τὸ ἂν εἶναι οὕτως ἢ δὲν εἶναι; Σεῖς θεωρεῖτε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὡς συμβαλλόμενον μὲ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν.

§297Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σεῖς νομικῶς λέγετε τοιαῦτα, εἰς ἐμέ, ὁ ὁποῖος ἐποίησα ἓν ἅλμα διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιστήμην, λέγετε ὅτι ὑπάρχουν δύο συμβαλλόμενοι, εἷς τρίτος ἐγγυητής, καὶ ἐγώ, ὁ εἷς τῶν συμβαλλομένων, δὲν ὑπέχω ὑποχρέωσιν πρὸς τὸν ἐγγυητήν;

§298Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Παρεξηγεῖτε. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν ἠγγυήθη διὰ τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρά, ἐνδιαφερομένη διὰ τὴν Ἀγγλικὴν βιομηχανίαν καὶ τὰ προϊόντα τὰ Ἀγγλικά, δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐγγυηθῇ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἔκαμον οἱ Ἄγγλοι κεφαλαιοῦχοι.

§299Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σεῖς νομικὸς λέγετε αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀφοῦ ἔχετε ἐμπρός σας τὸ ἔγγραφον; Αὐτὸ μοὶ κάμνει κατάπληξιν.

§300Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κατάπληξιν, διότι δὲν τὰ ἀντιλαμβάνεσθε.

§301Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχετε ἐμπρός σας τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Ἄγγλου πρεσβευτοῦ, τὴν ρηματικὴν αὐτοῦ διακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσα, καὶ δύνασθε νὰ ἴδητε ἐν αὐτῇ περὶ τοῦ δανείου τῶν δύο ἑκατομμυρίων λιρῶν καὶ κατὰ ποῖον τρόπον εἰσέρχεται τὸ Ἀγγλικὸν Θησαυροφυλάκιον ἐγγυητής.

§302Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Πάλιν θὰ σᾶς ἐπαναλάβω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον ἄλλοτε, ἀπαντᾶτε μόνος σας καὶ μένετε εὐχαριστημένος ἀπὸ τὰς ἀπαντήσεις σας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔθεσεν ἄριστα τὸ ζήτημα, ὅταν μία Κυβέρνησις ἐνδιαφέρεται διὰ τὰ συμφέροντα τῶν ὑπηκόων τῆς μεριμνᾷ δι’ αὐτά, ἐκεῖνο ὅμως, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἀκριβῶς ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ἀργυρόπουλος κατὰ τὴν μελέτην τῆς συμβάσεως αὐτῆς, βλέπων ἐξεγειρομένην τὴν συνείδησίν του ἐκ τῶν ὅρων αὐτῆς, ἀπηύθυνεν ἔκθεσιν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν ὁμιλεῖ καὶ περὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον ἐπέδειξεν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ βεβαίως ὑπὸ τὸν τύπον, τὸν ὁποῖον παρέστησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, λέγει δὲ ἐν τῇ ἐκθέσει του ταῦτα (ἀναγινώσκει): «Σύμβασις περὶ παροχῆς ἠλεκτρισμοῦ καὶ μεταφορῶν».

§303Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρὸς ποῖον ἀπεθύνεται ἡ ἔκθεσις;

§304Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν. Ἔχει καὶ εἰδικὸν ἄρθρον, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ λέγει καὶ λεπτομερέστερον.

§305Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ ἔκθεσις αὐτὴ δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας.

§306Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἔκθεσις αὐτὴ ὑπεβλήθη εἰς τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ λέγει ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἀποτελεῖ αἶσχος διὰ τὸ Κράτος.

§307Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος εἶχε τοιαύτην γνώμην περὶ τῆς συμβάσεως, εἶχε νὰ πράξῃ διπλοῦν καθῆκον. Πρῶτον νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν εἰς τὸν φάκελλον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοιαύτη ἔκθεσις δὲν ὑπάρχει, δεύτερον εἶχε καθῆκον νὰ προκαλέσῃ τὴν ἔκδοσιν Ν. Διατάγματος ἀκυροῦντος ἀμέσως τὴν σύμβασιν, κατὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξεδίδοντο τὰ Ν. Διατάγματα καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο παρέλειψε. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικαλεσθῆτε, νομίζω ἐγώ, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἔκθεσιν ἐντελῶς ἀδέσποτον, διὰ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ πᾶς τις ὅτι ἐξηγγέλθη ἐκ τῶν ὑστέρων, ἔκθεσις, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναφέρονται καὶ στιγματίζονται πρόσωπα ἀνώτερα πάσης ὑπονοίας. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συμβάσεως νὰ διασύρωνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὑπολήψεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνώτεραι ὄχι μόνον ὑπονοίας, ἀλλὰ ἀνώτεραι τῆς ἰδέας ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ θιχθῶσι δι’ ὑπαινιγμῶν τόσον ἀσυστάτων.

§308Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἡ σύμβασις μεταξὺ ἄλλων δημιουργῇ καὶ πέντε Ἑταιρείας, ἐκ τῶν ὁποίων 60 εἶναι οἱ σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι ἀποκομίζουσιν ἀπὸ 300 χιλιάδας ἐτησίως εἰς βάρος τοῦ λαοῦ, νὰ εἶσθε ὑπερβέβαιοι ὅ,τι καὶ ἂν λέγεται εἶναι δίκαιον καὶ ἠθικόν, ὅ,τι καὶ ἂν λέγεται ἔχει βάσιν, ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς πληρώνῃ εἰς 60 συμβούλους ἄνω τῶν τριῶν τεσσάρων ἑκατομμυρίων ἐτησίως, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ λέγωμεν ὅτι τὰ πρόσωπα αὐτὰ δὲν ἵστανται εἰς τὴν περιωπήν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε νὰ ἵστανται, δὲν εἶναι ἀδέσποτοι φῆμαι.

§309Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τεσσαράκοντα ἕξ χιλιάδας λίρας ἐτησίως πληρώνει, δηλαδὴ 20,000,000 καὶ ὄχι 4,000,000.

§310Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Συνήθισα καὶ ἀπὸ μακρὰν δικαστικὴν πεῖραν νὰ μὴ λέγω τίποτε τὸ ὁποῖον νὰ μὴ στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα, τοῦ ὁποίου νὰ μὴ ἔχω πλήρη ἀπόδειξιν.

§311Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὑπαινίσεται καὶ τοὺς ὁποίους ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις ἡ ἀνύπαρκτος τοῦ ἄλλοτε ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ δὲν λαμβάνουν οὔτε ἓν λεπτόν.

§312Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ τὸ παίρνω ὡς ἐπίσημον. Ἀλλ’ ἂν αὐτὸ εἶναι ἐπίσημον, ἔχομεν τὸ Διάταγμα αὐτὸ τὸ κυροῦν τὴν σύμβασιν τῆς 17ης Σεπτεμβρίου 1925, τὸ ὁποῖον μεταξὺ τῶν ἄλλων διατάξεων ἔχει εἰδικὴν διάταξιν τὸ ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τὰ μέλη τῆς διοικήσεως νὰ διορίζωνται μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῶν Ἑταιρειῶν τούτων». Καὶ λέγω, ὅταν οὗτοι λαμβάνωσι πρόνοιαν ὅπως ἐξασφαλίσωσι θέσιν εἰς τὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα παρέχουν τοιαύτας ἀμοιβὰς, πᾶν ὅ,τι λέγεται προσηκόντως λέγεται.

§313Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὰ πρόσωπα αὐτὰ δὲν μισθοδοτοῦνται.

§314Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οὔτε ἓν λεπτὸν δὲν λαμβάνουν.

§315Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὰ πρόσωπα αὐτὰ περὶ τῶν ὁποίων κάμνετε λόγον....

§316Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνουν τὸν μισθὸν τῆς διοικήσεως.

§317Γ. ΣΤΡΙΓΚΟΣ. Ποῦ ἠρύσθητε....

§318Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι τόσον εὔκολον νὰ προσκομίζεται ὁ βόρβορος τῶν τριόδων ἐντὸς τῆς Βουλῆς.

§319Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἀντιστρατεύεται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε περὶ βορβόρου.

§320Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁμιλῶ περὶ βορβόρου...

§321Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὑπῆρξα πάντοτε ἀνώτερος πάσης ὑποίας, τὴν ὁποίαν μοὶ ρίπτετε, ἐσυνήθισα δὲ νὰ σέβωμαι τὰς ὑπολήψεις τῶν ἄλλων.

§322Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν σᾶς ἔδωκα κακὴν πρόθεσιν. Οὐδεμίαν ἔννοιαν εἶχον νὰ σᾶς θίξω. Ἀλλ’ ἀναφέρετε ἓν ἔγγραφον χωρὶς νὰ ἐξετάσητε ἂν αὐτὸ εἶναι ἔγκυρον καὶ εἰς τὸ ἔγγραφον αὐτὸ θίγονται ὑπολήψεις καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἀναφέρετε γεγονότα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀβάσιμα. Ἀναφέρετε περὶ ἀποζημιώσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ ἀποτελοῦντες τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν λαμβάνουν τίποτε. Δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον, κ. συνάδελφε, ὅτι ἐπέσατε θῦμα ἑνὸς ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήσατε ἐπίσημον καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τόσον συντελεστικὸν εἰς μίαν τοιαύτην στιγμὴν ὡς ἡ παροῦσα.

§323Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν γνωρίζω ἂν εἶσθε εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν....

§324Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, δὲν ἤμην.

§325Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. .... καθ’ ἣν συνάδελφος ἀνέγνωσεν ἐπίσημον πίνακα τῶν ἀμοιβῶν, αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς διαφόρους συμβούλους τῶν διαφόρων Ἑταιρειῶν.

§326Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἴσως νὰ πρόκειται περὶ ὑπαλλήλων.

§327Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διὰ τὸν κ. Βλάγκαλην.

§328Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ κύριος Βλάγκαλης λαμβάνει μισθὸν ὡς διευθυντής. Διατί κάμνετε λάθος περὶ πραγμάτων τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον ἐγώ; Λαμβάνει μισθὸν ὡς διευθυντὴς τοῦ ΣΑΠ τριῶν χιλιάδων φράγκων τὸν μῆνα καὶ σᾶς εἶπον ὅτι ὁ κύριος ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς τῶν μεταφορῶν λαμβάνει μισθὸν 100 λιρῶν κατὰ μῆνα. Αὐτοὶ εἶναι οἱ μισθοὶ καὶ ἀναλόγως λαμβάνουν οἱ ἄλλοι. Εἶναι ὑπάλληλοι δὲν εἶναι σύμβουλοι.

§329Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἀπὸ καλῆς πίστεως....

§330Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§331Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. ... εἶπον ὅ,τι εἶπον. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ὑπῆρξε συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἀνέφερε μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἕκαστος σύμβουλος τῶν Ἑταιρειῶν....

§332Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Οἱ σύμβουλοι δὲν λαμβάνουν τίποτε.

§333Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. .... Διότι, ἂν δὲν λαμβάνουν οἱ σύμβουλοι οὐδεμίαν ἀντιμισθίαν καὶ παρέχουν τὰς ὑπηρεσίας των ἀμισθί, βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποδοθῇ εἰς αὐτοὺς ἰδιοτέλεια. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος συνάδελφος....

§334Γ. ΣΤΡΙΓΚΟΣ. Οἱ σύμβουλοι λαμβάνουν ἓν μικρὸν ποσοστὸν ἐκ τῶν κερδῶν, τὸ ὁποῖον ποικίλλει....

§335Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἄ, τότε λαμβάνουν.

§336Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πρόκειται περὶ τῶν προσώπων τῆς Τραπέζης καὶ μόνον. Οἱ ἄλλοι, ἐνῷ ὑπάρχει μία Ἑταιρεία σκιώδης, ἡ Ἑλληνικὴ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία—ὁμιλοῦμεν περὶ αὐτῆς—ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἡ ὁποία εἶναι μία Ἑταιρεία ἐκ τῆς ὁποίας παρήχθησαν αἱ ἄλλαι, δὲν ἔχει κέρδη καὶ μερίσματα νὰ δώσῃ, ὥστε νὰ δώσῃ καὶ ποσοστά. Πρόκειται περὶ τῶν προσώπων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα ὑπηνίχθητε καὶ τὰ ὁποῖα δὲν λαμβάνουν τίποτε.

§337Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὥστε παρέχουν τὰς ὑπηρεσίας των λόγῳ πατριωτισμοῦ.

§338Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ Γενικὴ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία, ἀφοῦ παρήγαγε τὰς ἄλλας, μένει οὕτω, δὲν εἶναι ἐργαζομένη Ἑταιρεία.

§339Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νὰ μὲ ἀκούσητε. Αὐτὴ ἡ ὁποία ἀπομένει δὲν εἶναι ἄλλη. Καθὼς γνωρίζετε ἄριστα, ἐδημιουργήθησαν ἄλλαι Ἑταιρεῖαι ἀνώνυμοι.

§340Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι τὰ πρόσωπα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§341Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ λέγει ὁ ἀγαπητὸς συμπολίτης μου κ. Σακαλῆς, ὁ ὁποῖος γνωρίζει ἄριστα. Εἶπεν ὅτι λαμβάνουν ποσοστά. Δηλαδὴ ἄλλο τὸ ἓν καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο. Λοιπὸν διὰ νὰ βάλω τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τὰ μέλη τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος νὰ προσλαμβάνωνται ὡς μέλη τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἑταιρειῶν.... κλπ.» Δὲν ἐννοῶ ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἐλατήριον ὅπερ ὑπηγόρευσεν αὐτὴν τὴν διάταξιν, ἥτις δημιουργεῖ διὰ τοὺς διοικητικοὺς συμβούλους τῆς Τραπέζης μόνον ὑποχρεώσεις χωρὶς οὐδὲν δικαίωμα;

§342Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Σωτηριάδη, λέγετε τί ἐπιτρέπεται ἢ τί συμβαίνει; Ἐπιτρέπεται αὐτό, ἀλλὰ συμβαίνει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον ἐγώ, ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὰς ἄλλας Ἑταιρείας.

§343Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διατί ἐψηφίσθη ἡ διάταξις;

§344Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θέλετε τὸ γεγονὸς νὰ ἐξετάσωμεν ἢ τὴν διάταξιν;

§345Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θέλω νὰ ἐξετάσω τὴν πρόθεσιν.

§346Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Σωτηριάδη, διὰ τὴν πρόθεσιν δὲν τιμωρεῖται κανείς. Τὸ ἠξεύρετε.

§347Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἕν τῶν κυριωτέρων ἐλαττωμάτων, διὰ τὰ ὁποῖα κατακρίνεται, ἴσως καὶ ὀρθῶς, ἡ σύμβασις, εἶναι ἡ ἔλλειψις οἱουδήποτε ἐλέγχου ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Ἡ συμμετοχὴ λοιπὸν εἰς τὰς διοικήσεις τῶν Ἑταιρειῶν αὐτῶν τοὐλάχιστον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀποτελεῖ μίαν ὀργάνωσιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ παρίδῃ. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. συνάδελφε, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰ πρόσωπα, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε, νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱοσδήποτε ἐπηρεασμὸς νὰ ἀσκηθῇ εἰς αὐτὰ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμμετάσχωσιν ὡς σύμβουλοι εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην Ἑταιρείαν καὶ νὰ λαμβάνωσι οἱονδήποτε ποσοστόν; Μὴ θέλωμεν, κ. βουλευτά, νὰ ὑποτιμῶμεν εἰς τόσον βαθμὸν τοὺς ἄλλους, ὑποτιμῶντες ἐν ταὐτῷ καὶ ἡμᾶς αὐτούς.

§348Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ὅμως ἀπέμεινε προχθὲς ἡ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνυπεράσπιστος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐλέχθησαν τόσα ἐναντίον της ἐκ μέρους τοῦ κ. Ράλλη.

§349Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἤμην τότε παρών.

§350Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἦσαν οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ παρόντες.

§351Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διότι, κ. βουλευτά, εἶναι λίαν κουραστικὸν νὰ ἀπαντᾷ κανεὶς εἰς ὅλων τὰ ἐπιχειρήματα. Ἂν ἀπόψε ἀπήντων εἰς ὅλων τὰ ἐπιχειρήματα, δὲν θὰ ἐκάμνομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐπαναλαμβάνομεν τὰ ἴδια πράγματα. Δὲν θὰ ἐτελειώνομεν ποτέ. Δὲν εἶναι δυνατὸν διαρκῶς νὰ ἀπαντῶμεν. Σεῖς ὡμιλήσατε καὶ δὲν σᾶς διέκοψα καμμίαν φοράν. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι τὰ περισσότερα ἐπιχειρήματά σας ἀναιροῦνται. Ἐθεώρησα περιττὸν νὰ σᾶς διακόψω, διότι γνωρίζω ὅτι κατόπιν ὑμῶν θὰ ἀνήρχετο εἷς ἄλλος ἐκ τῶν καταπολεμούντων τὴν σύμβασιν καὶ θὰ ἀνέφερε τὰ αὐτὰ ἐπιχειρήματα.

§352Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἤξιζε τὸν κόπον νὰ γίνῃ μία ἀπάντησις.

§353Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λοιπὸν δὲν σημαίνει ἡ μὴ ἀπάντησις εἰς ἓν ἐπιχείρημα ὑμῶν ὅτι εἶναι καὶ ἀναγνώρισις τοῦ ὀρθοῦ τοῦ ἐπιχειρήματός σας.

§354Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἤθελον νὰ εἴπω τοῦτο. Διὰ τὴν νομικὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ἔθιξε καὶ ὁ κ. Τσιτσεκλῆς, δὲν ἐννοῶ διατί ἡ σύμβασις αὐτὴ νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν μίαν εἰδικὴν διάταξιν τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος τοῦ ἄρθρου 79.

§355Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τί εἶπεν ὁ κ. Τσιτσεκλῆς. Τῷ ἀπηντήσαμεν. Ἐπανέρχεσθε διὰ νὰ παρέρχεται ἡ ὥρα.

§356Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶπον οἱ ἄλλοι.

§357ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ψηφοφορία, ψηφοφορία, κύριε Πρόεδρε.

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Κοανιωτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§359Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ παγκοσμίου πολέμου ὁ κ. Λόϋδ Τζὼρτζ ὡμίλησεν εἰς ἕνα λόγον του περὶ τῶν παραβιαζομένων συνθηκῶν. Ἦτο ἡ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν συνθῆκαι παρεβιάζοντο ραγδαίως, ἀλλ’ ἡ παραβίασίς των ἐχαρακτηρίζετο ὡς πρᾶξις ἠθικὴ ἢ ἀνήθικος, ἀναλόγως τῶν συμφερόντων τῶν Κρατῶν, τῶν ὁποίων τὴν γνώμην καὶ τὴν φωνὴν κατέστησεν ἐν τέλει ἰσχυρὰν ἡ νίκη. Ὁ Ἄγγλος πολιτικὸς ἐξήγαγεν ἀπὸ τὸ θυλάκιόν του ἓν χαρτονόμισμα Ἀγγλικόν, τὸ ἐπέδειξεν εἰς τοὺς ἀκροατάς του καὶ εἶπε: «Βλέπετε τί εἶναι τοῦτο, κύριοι; Εἶναι ἓν ἁπλοῦν τεμάχιον χάρτου, ἀλλ’ εἶναι ἰσότιμον χρυσοῦ, διότι φέρει τὴν ὑπογραφὴν τῆς Ἀγγλίας, ὄπισθέν του κρύπτεται ἡ τιμὴ ὁλοκλήρου τοῦ Βρεττανικοῦ Ἔθνους». Ἕν ἁπλοῦν χαρτὶ φέρον τὴν ὑπογραφὴν τῆς Γερμανίας ἦτο καὶ ἡ συνθήκη διὰ τὴν οὐδετερότητα τοῦ Βελγίου, ἀλλ’ ἡ Γερμανία ἐκήρυξεν ὅτι ἡ συνθήκη ἐκείνη ἦτο κουρελόχαρτο καὶ τὴν ἔσχισεν, ἠσέβησε πρὸς τὴν ὑπογραφήν της. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, κύριοι, ἠκούσαμεν τὴν σύστασιν ὅτι δὲν πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ ἀθετήσωμεν τὴν ὑπογραφήν μας, τὴν ὁποίαν φέρει ἡ σύμβασις, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλοῦμεν. Θὰ παρετήρουν κατ’ ἀρχὴν καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ παρατηρήσωμεν τοῦτο καὶ πρὸς πάντα τρίτον, ὅτι ἡ ὑπογραφὴ τὴν ὁποίαν φέρει ἡ σύμβασις Πάουερ δὲν εἶναι ὑπογραφὴ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ εἶναι ὑπογραφὴ ἑνὸς δικτάτορος. Θὰ παρετηρεῖτο ἴσως εἰς ἀπάντησιν ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐσωτερικὸν καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ δηλωθῇ ὅτι τοῦτο ἀφορᾷ τοὺς τρίτους. Ἀλλὰ καὶ ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν εἶναι ὀρθή. Γνωρίζομεν ὅτι μᾶς ὑπεδηλώθη πανταχόθεν ὅτι διὰ νὰ προσφύγωμεν ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ προσφύγωμεν διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ συμπληρωματικὸν δάνειον θὰ ἔπρεπεν ὄχι μόνον νὰ ἀποκαταστήσωμεν εἰς τὸν Τόπον μας τὴν κοινοβουλευτικὴν τάξιν, ὄχι νὰ ἀποκτήσωμεν μίαν Κυβέρνησιν οἱανδήποτε κοινοβουλευτικήν, ἀλλὰ νὰ ἀποκτήσωμεν μίαν Κυβέρνησιν ἀντιπροσωπεύουσαν ὅλα τὰ κόμματα τῆς Χώρας. Θὰ ἠδυνάμεθα λοιπὸν νὰ εἴπωμεν πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διετύπωσαν μίαν τοιαύτην ἀξίωσιν ἀπέναντί μας ὅτι, ὅταν πρόκειται νὰ παραχωρήσουν ἓν δάνειον, ὅπως τὸ προσφυγικόν, δι’ ἱερὸν σκοπόν, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν καὶ νὰ ἐρωτήσωμεν ἐκείνους, πῶς, προκειμένου περὶ μιᾶς παραχωρήσεως πρὸς ἡμᾶς, εἶναι τόσον αὐστηροὶ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ὑπογραφῆς μας καὶ προκειμένου περὶ παραχωρήσεως πρὸς αὐτούς, οἱαδήποτε ὑπογραφὴ εἶναι ἔγκυρος; Θὰ ἠδυνάμεθα, κύριοι νὰ τοὺς πληροφορήσωμεν καὶ θὰ ὑποχρεοῦντο νὰ δεχθοῦν τοῦτο, ὅτι, ὅπως εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν, οὕτω καὶ εἰς τὴν ἄλλην, οἱοιδήποτε τρίτοι θέλουν νὰ συμβληθοῦν μετὰ τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ συμβάλλωνται μὲ τὴν κοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, διότι μόνον αὐτὴ ἀντιπροσωπεύει τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ εἷς ἐκ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐπέμενε νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν εἶναι μία οἱαδήποτε σύμβασις μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἰδιωτῶν Ἑλλήνων ἢ ξένων, ἀλλ’ ὅτι εἶναι σύμβασις Κράτους πρὸς Κράτος. Δὲν χρήζει τὸ ζήτημα ἀναπτύξεως διὰ νὰ πεισθοῦν ὅλοι ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὕτη δὲν εἶναι τοὐλάχιστον ἐξεζητημένη. Ἡ σύμβασις, ἥτις μᾶς ἀπασχολεῖ, εἶναι σύμβασις Κράτους καὶ ἰδιωτῶν Ἑλλήνων καὶ ξένων, οὓς εὐνοεῖ τὸ Κράτος εἰς ὃ ἀνήκουν. Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε ἀνάγκη παραδειγμάτων διὰ νὰ καταδειχθῇ ὅτι τοιαύτη σύμβασις δὲν ἔχει τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀπαραβιάστου, ὁ ὁποῖος κατεβλήθη φροντὶς νὰ τῆς ἀποδοθῇ; Ἐγώ, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀναζητήσωμεν παραδείγματα, δὲν θὰ ἀνέτρεχον ἔξωθεν. Ἡ Ἱστορία τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἄλλοτε ἦτο πολὺ μικρὰ καὶ ἀσθενεστέρα τῆς σήμερον μετὰ τὴν ἧτταν, μᾶς παρέχει παραδείγματα τοιαῦτα. Κατὰ τὸ 1870 ἐδημιουργήθη ἐν Ἑλλάδι τὸ περίφημον ζήτημα τῶν Λαυριακῶν. Ὑπῆρχε τότε μία Γαλλοϊταλικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἐξεμεταλλεύετο τὰ μεταλλεῖα τοῦ Λαυρίου. Ἀλλὰ προέκυψεν ἀμφιβολία ἂν ἡ Ἑταιρεία ἐκείνη εἶχε δικαίωμα νὰ ἐκμεταλλεύεται τὰ περίφημα χωρία καὶ τὰς ἐκβολὰς, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑπὸ τὸν Δεληγεώργην ἐφρόνει ὅτι δὲν ἐδικαιοῦτο ἡ Ἑταιρεία ἐκείνη νὰ τὰς θίξῃ. Ἡ Κυβέρνησις υἱοθέτησε τὰς παρατηρήσεις ταύτας καὶ δι’ ἑνὸς νόμου ἀπηγόρευσεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς ἐκμεταλλεύσεις της εἰς τὰ χωρία καὶ παντοῦ. Ἐδημιουργήθη ζήτημα ὀξύτερον ἀπὸ τὸ σημερινόν. Πρῶτος ὁ Πρεσβευτὴς τῆς Ἰταλίας ἐπενέβη καὶ δι’ ἀκάρπων διαβημάτων ἀπηύθυνε μίαν αὐστηροτάτην διακοίνωσιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπληροφόρει ὅτι ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ἂν ἔπρεπε νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὴν καλὴν πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἐτρομοκρατήθη πρὸ τῆς διακοινώσεως ἐκείνης, ὅπως ἡμεῖς ἐτρομοκρατήθημεν. Ἀντέστη. Τὰ διαβήματα ἐπανελήφθησαν ἐντονώτερα. Μετὰ τὸν Ἰταλὸν Πρεσβευτὴν ἀπηύθυναν ἀμφότεροι οἱ ἐνδιαφερόμενοι Πρέσβεις διακοίνωσιν καὶ ἠξίωσαν νὰ μὴ παρεμποδισθῇ ἡ προνομιοῦχος Ἑταιρεία εἰς τὰς ἐκμεταλλεύσεις ἐκείνας. Τὸ Κράτος ἀντέστη καὶ πάλιν. Τότε αἱ δύο Δυνάμεις ἀπηυθύνθησαν πρὸς τὰς ἄλλας τέσσαρας Δυνάμεις καὶ ἐζήτησαν νὰ ἐπέμβουν ἐκεῖναι διὰ νὰ διευθετηθῇ τὸ ζήτημα. Αἱ Δυνάμεις ἐπενέβησαν πράγματι καὶ ἐζήτησαν νὰ παραπεμφθῇ τὸ ζήτημα εἰς διαιτησίαν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπεχώρησε καὶ ἠρνήθη νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἑτεροδικίαν. Τὴν στάσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἥτις ὑπῆρξεν ἀνδρική, ἀπέναντι τῆς στάσεως τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἰδικῆς μας καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην δὲν ἐπηρέασε τὸ γεγονὸς ὅτι εἶχε εἰδοποιηθῇ ἐσφαλμένως ἀπὸ τὸν ἐν Παρισίοις πρεσβευτὴν τῆς Ἑλλάδος ὅτι ἐξέπλεον Γαλλικὰ πολεμικὰ ἐναντίον τῆς Χώρας. Ἡ Κυβέρνησις ἀνέμενε καὶ τὸ ζήτημα ἐκερδήθη· τὸ ζήτημα ἀνετέθη εἰς τὸν Ἀνδρέαν Συγγρόν, ὅστις διηυθέτησε τὸ ζήτημα λογικῶς. Θέλετε νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸν πρόσφατον χρόνον διὰ νὰ ἀντλήσωμεν παραδείγματα ἐκ τῆς ἱστορίας; Τὸ φθινόπωρον τοῦ 1923 ὑπεγράφη τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης. Ἡ Ἑλλὰς καὶ Βουλγαρία προέβησαν εἰς δηλώσεις πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἀνελάμβανον ὡρισμένας ὑποχρεώσεις διὰ τὴν προστασίαν τῶν μειονοτήτων. Αἱ δηλώσεις αὗται καὶ ἡ ἐγγύησις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία τὰς ἀπεδέχθη, ἀπετέλεσε τὸ λεγόμενον πρωτόκολλον, μία συμφωνία διεθνοῦς χαρακτῆρος. Ἀλλὰ τὸ πρωτόκολλον τοῦτο ἐθεωρήθη, καὶ δικαίως, ὅτι ἀπετέλει μίαν συμφωνίαν κοινήν, ἡ ὁποία δὲν ἔπρεπε νὰ υἱοθετηθῇ. Πρέπει νὰ σημειωθῇ ὅτι τὸ πρωτόκολλον ἐκεῖνο εἶχε χαρακτῆρα τελεσίδικον, ἦτο ἀφ’ ἑαυτοῦ κεκυρωμένον, διότι ὁ ἀντιπρόσωπος μάλιστα τῆς Ἑλλάδος εἶχεν ἀπαλείψει ἀπὸ τὴν συμφωνίαν τὸν ὅρον ἐκεῖνον, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ πρωτόκολλον παρεπέμπετο πρὸς τὰς οἰκείας Βουλὰς. Τὴν 29ην Φεβρουαρίου τοῦ 1925 ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ρέντην ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ πρωτοκόλου τῆς Γενεύης, διεκήρυξεν ὅτι ὑπάρχει μία διεθνὴς ἀρχὴ (ἀναγινώσκει). Θὰ εἴπητε ἴσως ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ ἠκυρώθη. Εἶναι ἀστεῖον, κύριοι, νὰ παίζωμεν μὲ τὰς λέξεις καὶ εἶναι θλιβερὸν νὰ ἀφίνωμεν ἄλλους νὰ παίζουν εἰς βάρος μας. Ἡ σύμβασις αὕτη ὑπεγράφη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου καθ’ ὑπέρβασιν τῆς δικαιοδοσίας της.

§360Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Εἶχε τὴν κυριαρχίαν ὁ Πάγκαλος.

§361Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Πάλιν βυζαντινολογίας ἀρχίσατε; Ἡ σύμβασις αὐτὴ ὑπεγράφη ὑπὸ τοῦ Παγκάλου καὶ ὡμολογήθη ἐντεῦθεν ὅτι ὑπεγράφη καθ’ ὑπέρβασιν τῆς εἰς αὐτὸν δοθείσης ἐντολῆς. Πρὸς τί νὰ κατατριβώμεθα εἰς λεπτομερείας, θὰ διϋλίζωμεν τὸν κώνωπα ἐνῷ εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ καταπίωμεν τὴν κάμηλον; Ἀλλ’ ἂς εἰσέλθωμεν εἴς τινας λεπτομερείας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἰς ἀμφοτέρας τὰς ἀγορεύσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦτο νομοθετικῶς ὑποχρεωμένη νὰ ὑπογράφῃ τὴν σύμβασιν κατόπιν γνώμης τοῦ ἁρμοδίου γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου. Καὶ εἶπεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι ἡ φράσις «μετὰ γνώμην τοῦ οἰκείου Συμβουλίου» δὲν σημαίνει μετὰ σύμφωνον γνώμην· ὑπάρχουν βεβαίως πολλαὶ περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ νόμος ὁρίζει ὅτι ἡ γνωμάτευσις ἑνὸς Συμβουλίου θὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὑποθέτω ὅμως ὅτι εἰς ὅλας τὰς περιπτώσεις ὁ νόμος ὁρίζει ὅτι ἡ γνωμάτευσις τοῦ Συμβουλίου δὲν εἶναι ὑποχρεωτική.

§362Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπειδὴ καθ’ ἡμέραν ἐφαρμόζω τὰ πράγματα ὅταν εἶναι «μετὰ γνώμην» αὐτὸ δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὸν Ὑπουργόν. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι καθ’ ἡμέραν ἐφαρμόζων ἐν τῇ πράξει αὐτὸ ἀποφασίζω ἀντιθέτως ἀπὸ τὸ Συμβούλιον. Διὰ νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ὑπουργὸν πρέπει νὰ λέγῃ «μετὰ σύμφωνον γνώμην»· Σᾶς ἔφερον δὲ ἓν ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἠθέλησε νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν Ὑπουργὸν καὶ λέγει «μετὰ σύμφωνον γνώμην». Αὐτὴ εἶναι ἡ πρᾶξις ἡ καθημερινή, διότι ἂν ἐπικρατήσῃ ἡ γνώμη ἡ ἰδική σας, πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι τὰ 9)10 ποὺ κάμνουν οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι ἄκυρα.

§363Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ὁ νόμος ὁσάκις δὲν θέλει νὰ καταστήσῃ ὑποχρεωτικὴν διὰ τὸν Ὑπουργὸν τὴν γνώμην τοῦ γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου, ὁρίζει σαφῶς ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωτική. Ἀλλ’ ἂν καὶ τοῦτο δὲν συμβαίνῃ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ἐκπλήσσομαι, διότι ἡμεῖς καθιστάμεθα Παγκαλικώτεροι τοῦ Παγκάλου. Αὐτὸς ὁ Πάγκαλος εἶχε τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου ἔδει νὰ εἶναι τοὐλάχιστον ὄχι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἐνέργειαν τὴν ἰδικήν του καὶ ἡ ἀπόδειξις ὑπάρχει ἔμπρακτος. Ὑπῆρχεν ἓν γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐγνωμάτευσεν ἐναντίον τῆς συμβάσεως. Ὁ στρατηγὸς Πάγκαλος δὲν ἐτόλμησε μετὰ τὴν γνώμην ταύτην τοῦ γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου νὰ προβῇ εἰς τὴν σύμβασιν. Προετίμησε νὰ προβῇ εἰς ἓν νέον πραξικόπημα, διέλυσε τὸ γνωμοδοτικὸν ἐκεῖνο Συμβούλιον, κατεσκεύασεν ἓν ἄλλο καὶ ἀφοῦ τὸ ἄλλο ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, τότε προέβη εἰς τὴν σύμβασιν.

§364Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν πρόκειται τὰ γνωμοδοτικὰ Συμβούλια νὰ ἐξετάσουν τὴν σύμβασιν. Ὁ Πάγκαλος δὲν ἐπείσθη ἀπὸ τὴν γνώμην τοῦ πρώτου γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου, τοῦ ἐπισήμου, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ ἐπίσης εἶχεν ἐξετάσει τὰς προτάσεις. Ἐνόμισεν ὅτι αὐτὴ ἡ γνώμη, ἡ ὁποία τοῦ ἐδόθη, δὲν ἦτο συμφέρουσα εἰς αὐτόν. Λοιπὸν ἔκαμε μίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία πραγματικῶς εἶναι Ἐπιτροπὴ ἀνεπίσημος, ἀντὶ νὰ ἐξετάσῃ μόνον τὰς προτάσεις, ἔκαμε μίαν ἐπιτροπὴν ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐθεώρει αὐτὸς κατάλληλα διὰ νὰ ἐξετάσουν τὴν σύμβασιν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἐκάλεσε καὶ τὰς δύο ἀνταγωνιζομένας ὁμάδας καὶ συνεζήτησε.

§365Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ἔκαμε μίαν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία τὸν ἐκάλυψε καὶ τοῦ ἔδωσε μίαν γνώμην.

§366Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἐστηρίχθη ὅμως εἰς αὐτήν, διότι ὁ Ὑπουργὸς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ ὅ,τι ἤθελε.

§367Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξηνέχθη, ὅπως εἶπον πρίν, ἡ γνώμη ὅτι ἡ σύμβασις, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, δὲν εἶναι σύμβασις ἁπλῆ, ὅτι εἶναι σύμβασις Κράτους πρὸς Κράτος καὶ ἐξηνέχθη ἡ ἀρχὴ ὅτι εἶναι σύμβασις κεκυρωμένη. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι καὶ αἱ συμβάσεις Κρατῶν ὅταν ἔχουν ὑπογραφῆ δύνανται νὰ ἀκυρωθοῦν καὶ ἀκόμη ὅταν εἶναι κεκυρωμέναι, καταγγελλόμεναι. Ὑπάρχει μάλιστα καὶ διεθνῶς καθιερωμένη διαδικασία, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ Κράτη ἀπαλλάσσονται τῶν τοιούτων συμβάσεων. Ὑπάρχουν παραδείγματα καὶ πολλὰ ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα πείθουν ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρεθεῖσα ἄλλοτε εἰς ὁμοίαν περίπτωσιν, ἐφέρθη κατὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ ἰδικά της συμφέροντα ὑπηγόρευον. Τὸ 1840, ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἦτο ἁπλοῦν νεογνὸν Κράτους, ὑπέγραψε μίαν σύμβασιν ἐμπορίου καὶ φιλίας μετὰ τῆς Τουρκίας. Ὁ τότε προκάτοχος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ Ζωγράφος, εἶχε μεταβῆ εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ συνωμολόγησε τὴν συνθήκην ἐκείνην μετὰ τοῦ Σουλτάνου. Ἡ συνθήκη ἦτο πολύτιμον ἀπόκτημα διὰ τὴν Ἑλλάδα· αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος, ἐγένετο δεκτὸς παρὰ τοῦ Σουλτάνου, ὁ ὁποῖος ἕως τότε εἶχεν ἀρνηθῆ νὰ δεχθῇ οἱανδήποτε ἀποστολὴν τοῦ μικροῦ Ἔθνους, τοῦ τολμήσαντος νὰ ἀποσείσῃ τὴν κυριαρχίαν του, ἦτο ἓν βῆμα προόδου διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ ἦτο πολύτιμος καὶ οὐσιαστικῶς ἡ συνθήκη ἐκείνη, διότι τότε τὸ κλειστὸν τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος ἀπέκειτο ἔξω τῶν στενῶν ὁρίων τοῦ Βασιλείου, ἐκεῖ ὅπου ἔζη καὶ ἔδρα ὁ μέγας Ἑλληνισμὸς τῆς Τουρκίας. Ἐν τούτοις ἡ συνθήκη ἐκείνη περιεῖχε ἕνα ὅρον, ὁ ὁποῖος ἐθεωρήθη ἀτυχής, καὶ ἦτο ὄντως ἀτυχής, ὁ ὅρος περὶ ἐκδόσεως ἐγκληματιῶν. Ὅταν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἐπέστρεψεν ἐδῶ ἡ Δημοσία Γνώμη ἐξηγέρθη ἐναντίον τοῦ ὅρου ἐκείνου καὶ ἡ συνθήκη κατηργήθη, ἀποκηρυχθέντος τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ὑπάρχουν, ὅπως εἶπον πρίν, καὶ προσφατώτερα ἀκόμη παραδείγματα, τὸ παράδειγμα τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, τὸ ὁποῖον ἠκύρωσεν ἡ παροῦσα Βουλή. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω μήπως ἡ Ἑλλάς, ἀκυρώσασα τὸ πρωτόκολλον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον περιεῖχε δεσμὸν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἀπεκλείσθη ἡ Ἑλλάς; Καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, μία σύμβασις περὶ ἀεριόφωτος καὶ τροχιοδρόμων εἶναι διεθνῶς ἆρά γε σοβαρωτέρα ἀπὸ μίαν σύμβασιν περὶ μειονοτήτων μεταξὺ δύο Κρατῶν καὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν; Ἀναμφισβητήτως, δὲν εἶναι. Ἀναμφισβητήτως, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προβῇ εἰς ἐνεργείας διὰ νὰ ἀποσείσῃ τὴν ἀπαισίαν σύμβασιν τῆς Πάουερ, ἐφοβούμεθα ὅμως ἀρχῆθεν καὶ βλέπομεν ἤδη ἐπαληθεύοντας τοὺς φόβους μας ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπέτυχε νὰ τὴν ἀποσείσῃ. Ἀναμφισβητήτως, κύριοι, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἀπεχθῆ ταύτην σύμβασιν. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τοὺς λόγους, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς τοὺς ἐνεπιστεύθη ὅλους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπιμένει νὰ τὴν ὑποστῶμεν. Ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν χεῖρες Ἑλληνικαὶ ἀνεδίφησαν ἱστορίας, βιβλία, τόμους ἐγγράφων καὶ ἀνεκάλυψαν ὅτι οἱ ξένοι εἶχον δικαιώματα ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἦτο ἡ θλιβερὰ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεκαλύφθη ὅτι αἱ ἐγγυήτριαι Δυνάμεις ἠδύναντο νὰ ἐπεμβαίνουν εἰς τὰ ἐσωτερικά μας καὶ ἠδύναντο νὰ ρυθμίζουν τὰ τοῦ τόπου. Ἀντετάχθημεν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μετὰ πείσματος εἰς τὴν κακὴν τακτικὴν καὶ ὑπερημύνθημεν τῆς Ἑλληνικῆς αὐτοτελείας. Οἱ ἀντίπαλοί μας κατειρωνεύθησαν τὸν φανατισμόν μας ἐκεῖνον ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς αὐτοτελείας καὶ ἀντέταξαν τὰ ἰδικά των ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν ὅλοι. Σήμερον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον φανατισμόν μας καὶ νὰ διερωτηθῶμεν μήπως ἡ μεσολαβήσασα ἐκείνη περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν κατελύθη ἡ Ἑλληνικὴ αὐτοτέλεια, ἐκλόνισε τὴν πεποίθησίν μας ἐπὶ τὴν Ἑλληνικὴν κυριαρχίαν ὥστε νὰ τὴν μεταχειριζώμεθα χαλαρῶς. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἰσέλθω εἰς ἓν ἄλλο μέρος τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἱστορίσω δι’ ὀλίγων τίνι τρόπῳ ἐφθάσαμεν μέχρι τῆς σημερινῆς συμβάσεως, περὶ τῆς ὁποίας ἡ συζήτησις. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ τοῦ 1900, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὑπάρχει ἡ Ἑταιρεία τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου. Ὁ σιδηρόδρομος οὗτος ἀποτελεῖ μίαν τῶν σπουδαιοτέρων ἐπιχειρήσεων, ἀπὸ ὅσας λειτουργοῦν ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι ἐπιχείρησις ἐξαιρετικῶς κερδοφόρος, διότι κυρίως δυνάμει προνομίου δοθέντος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης αἱ τροχιοδρομικαὶ συγκοινωνίαι, αἱ ὁποῖαι ἑνώνουν τὰς δύο πόλεις, ἔχουν διακοπῆ ἐν Ν. Φαλήρῳ, οὕτως ὥστε νὰ ἀποτελῇ μονοπώλιον διὰ τὴν Ἑταιρείαν τῶν σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἡ μεταφορὰ τῶν ἐπιβατῶν μεταξὺ τῶν δύο πόλεων, δὲν εἶναι δὲ μόνον διακεκομμέναι αἱ συγκοινωνίαι μεταξὺ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς εἰς τὴν θάλασσαν τοῦ Φαλήρου, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἡ περίφημος ἐξέδρα, ἡ ὁποία εἰς τὰ ὄμματα τῶν ρωμαντικῶν θὰ φαίνεται ὅτι ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξυπηρετῇ τοὺς θαλασσίους περιπάτους. Ἡ ἐξέδρα ὅμως αὐτὴ δὲν εἶναι παρὰ μία χείρ, ἡ ὁποία τείνεται εἰς τὴν θάλασσαν διὰ νὰ ἐμποδίζῃ καὶ τὴν διὰ θαλάσσης ἀκόμη ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῶν τροχιοδρομικῶν γραμμῶν τῶν δύο πόλεων. Τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου ἔληξε μετ’ ὀλίγα ἔτη, ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διηύθυνον τὴν κερδοφόρον ἐπιχείρησιν, ἦτο φυσικὸν νὰ σκεφθοῦν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ κατορθώσουν νὰ συγκρατήσουν τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην εἰς χεῖράς των. Καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου ὁ διευθύνων τὴν ἐπιχείρησιν ἀνεκάλυψεν ἐπὶ τέλους τὸν τρόπον. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπῆλθεν ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφή, εἶχε δημιουργηθῆ διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ τὸ μέγα πρόβλημα τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ καὶ τῆς κινήσεως. Ἡ παλαιὰ ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία δὲν ἐπήρκει. Τὰ πρόχειρα μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶχον λάβει, ἦσαν ἐπίσης ἀνεπαρκῆ καὶ εἶχε δημιουργηθῆ τὸ ζήτημα τῆς ἐξευρέσεως ἑνὸς ἄλλου τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἔπρεπε νὰ φωτισθοῦν αἱ δύο πόλεις. Ὁ διευθυντὴς τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου ἐσκέφθη ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ συνδέσῃ τὴν ἐπιχείρησίν του μὲ τὴν νέαν ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία θὰ ἐδημιουργεῖτο καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἀποκτήσῃ μακροβιότητα, σύμφωνα μὲ τὴν ζωὴν τῆς νέας Ἑταιρείας. Αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐσοφίσθη τὴν νέαν σύμβασιν. Ἀμέσως μόλις συνέλαβε τὴν ἰδέαν, ἐκινήθη δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ καὶ πρῶτον ἐστράφη πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Θὰ ἔπρεπεν ἐνταῦθα νὰ παρατεθοῦν μερικαὶ σκέψεις, ἀφορῶσαι τὴν Διοίκησιν τῆς Τραπέζης, καθ’ ὃν τρόπον τουλάχιστον διενεργεῖται αὕτη ἀπό τινων ἐτῶν. Ἄλλοτε ἡ Τράπεζα, πάντοτε σχεδόν, διηυθύνετο ἀπὸ τοὺς ἀριστεῖς τῶν ὑπαλλήλων της, οἱ ὁποῖοι ἔφθανον μέχρι τῶν ἀνωτάτων βαθμίδων τῆς διοικήσεως, ἀλλ’ ἀπό τινων ἐτῶν ἡ πολιτικὴ εἰσεπήδησε καὶ εἰς τὴν Τράπεζαν ταύτην καὶ ἀντὶ οἱ ὑπάλληλοι νὰ φθάνουν διὰ τῆς ἀξίας των μέχρι τῆς διοικήσεως, ἡ πολιτικὴ ἀνεκάλυπτε τοὺς εὐνοουμένους της καὶ τοὺς ἔθετεν εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ τοῦ παραθύρου καὶ τῆς στέγης καὶ ἀνέθετεν εἰς αὐτοὺς νὰ τὴν διοικοῦν.

§368Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οὐδεὶς ὑπάλληλος ὑπῆρξε διοικητής.

§369Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Δὲν γνωρίζετε τὴν ἱστορίαν τῆς Τραπέζης.

§370Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δύνασθε νὰ μεμφθῆτε τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ὁπότε θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ σᾶς ἀντιτάξῃ ὅτι δὲν εἴμεθα αὐτοτελεῖς καὶ μοναδικοὶ εἰς τὸν κόσμον διὰ νὰ μὴ τὴν ἀκολουθήσωμεν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὡμιλήσατε οὐχὶ περὶ εὐστόχου ἢ ἀστόχου τῆς πολιτικῆς, θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ Παῦλος ὁ Καλλιγᾶς προσελήφθη ἀπὸ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης, ὁ Ἰωάννης Εὐταξίας ἦτο καθηγητὴς τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ προσελήφθη εἰς τὴν Τράπεζαν ἀμέσως ὡς ὑποδιοικητὴς καὶ κατόπιν διοικητής. Ὁ Στέφανος Στρέϊτ ἦτο καθηγητὴς τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας καὶ τῶν Δημοσίων Οἰκονομικῶν δικηγόρος ἐν Πάτραις καὶ ἔγεινε διοικητὴς τῆς Τραπέζης. Δύναμαι νὰ εἴπω μάλιστα ὅτι τὸ μοναδικὸν παράδειγμα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἰσελθόντες, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπίσης κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§371ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρὸ τῆς παύσεως τοῦ κ. Εὐταξία δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα τὸ Κράτος νὰ παύῃ τοὺς διοικητάς.

§372Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εὐχαριστῶ διὰ τὴν ὑπενθύμισιν. Θέλετε μίαν ἡμέραν νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ εὐστόχου ἢ ἀστόχου αὐτοῦ; Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καὶ σήμερον τὸ Κράτος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτό, ἐνῷ εἰς ἄλλας Χώρας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸν παύσῃ. Ὅταν ἔγινεν ἡ παῦσις ἐκείνη, ἔγινε τῇ ψήφῳ τῆς Βουλῆς καὶ τῇ θελήσει τῆς Κυβερνήσεως ἁπλῶς. Ταῦτα διὰ τὴν ἀκρίβειαν. Ἐπὶ τῆς σημερινῆς δὲ διοικήσεως τῆς Τραπέζης ὑπάρχει εἷς ὁ ὁποῖος εἰσῆλθεν ἀπὸ τῶν κατωτάτων βαθμίδων καὶ ἔφθασε μέχρι τῶν ἀνωτάτων. Εἶναι ὁ κ. Δροσόπουλος καὶ ὁ κ. Κριεζῆς.

§373Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἀπό τινων ἐτῶν ἡ ἐπέμβασις τῆς πολιτικῆς εἰς τὴν Τράπεζαν εἶναι ζωηροτέρα παρά ποτε. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφέρωμεν ὅλας τὰς λεπτομερείας διὰ νὰ πεισθῶμεν, διότι περίπου τὸ γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι πράγματι ἄλλοτε ἡ Τράπεζα εἶχεν ἀφεθῆ νὰ διοικηθῇ ἀφ’ ἑαυτῆς ἐνῷ ἀπό τινων ἐτῶν διοικεῖται διὰ τῶν πολιτικῶν ἐπεμβάσεων. Εὑρίσκω ὅτι ὁ τρόπος αὐτός, κατὰ τὸν ὁποῖον διερρυθμίσθησαν τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης, εἶναι τρόπος ἄστοχος, διότι ἐνῷ οἱ ἀριστεῖς τῶν ὑπαλλήλων ἔφθασαν μέχρι τῶν ἀνωτάτων βαθμίδων καὶ διώκουν τὴν Τράπεζαν, θὰ διετήρουν τὸ συντηρητικὸν πνεῦμα καὶ τὰς παραδόσεις τῆς Τραπέζης καὶ δὲν θὰ διωκεῖτο ἡ Τράπεζα ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἡ πολιτικὴ ἐπιβάλλει εἰς τὴν Τράπεζαν.

§374ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί εἶναι αὐτά; Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§375Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Μήπως θέλετε σεῖς νὰ μοῦ ἐπιβάλετε ὅρους τί θὰ εἰπῶ; Δύνασθε νὰ φύγετε ἅμα δὲν θέλετε νὰ ἀκούετε. Ἐν προκειμένῳ θὰ ἐπεβάλλετο, κύριοι, νὰ διατυπωθῇ ὅτι ὑπῆρξε μία ἐξαίρεσις, καὶ θὰ ἐπεβάλετο νὰ διατυπωθῇ τοῦτο ὄχι ἐξ ἐχθρότητος, ἀλλ’ ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἡ ἐξαίρεσις, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως θὰ εἶναι μοναδική, ἐνσαρκωμένη ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ σημερινοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης, τὴν ὁποίαν διώκησεν ἐπί τινα χρόνον, κατώρθωσε, καίτοι προερχόμενος ἔξωθεν, νὰ συνεχίσῃ τὴν συντηρητικὴν παράδοσιν, ἡ ὁποία εἶχε κληροδοτηθῆ παρ’ ἄλλων εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐξαιρέσεως. Τὸ γεγονὸς ὅτι πρόσωπον ἔξωθεν προερχόμενον εἶχεν ἀναλάβει τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης, ἐπέδρασε καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Ὁ διευθύνων τὸν σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς προσελθὼν εἰς τὴν Τράπεζαν, κατώρθωσεν εὐκολώτατα νὰ ἐκπορθήσῃ τὴν διοίκησίν της, ἔπεισεν εὐκόλως τὸν κ. Διομήδην ὅτι ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς ἐπιχειρήσεως κερδοφόρου, εἰς ἣν καὶ αὐτός, ὡς διοικητὴς τῆς Τραπέζης, ἠδύνατο νὰ μετάσχῃ. Τὸν παρέλαβε μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ ἀπῆλθον ἀμφότεροι εἰς Εὐρώπην. Ἐκεῖ ὁ κ. Διομήδης μετὰ τοῦ διευθυντοῦ τῶν σιδηροδρόμων ἀπετάθησαν πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποταθοῦν καὶ εἶπον: Ἔχομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα μίαν πρωτεύουσαν, ἡ ὁποία ἔχει πληθυσμὸν 1,000,000 εἶναι πολὺ ὀργῶσα πρὸς πρόοδον καὶ ἔχει μέσα ἠλεκτρισμοῦ καὶ φωτισμοῦ στοιχειώδη. Δυνάμεθα νὰ ἀναλάβομεν μὲ τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης τὸ σύνολον τῶν ἐπιχειρήσεων, αἱ ὁποῖαι σχετίζονται μὲ τὸν φωτισμὸν καὶ τὴν κίνησιν. Δυνάμεθα νὰ ἀναλάβωμεν ὅλας τὰς ἐπιχειρήσεις ταύτας καὶ νὰ καταρτίσωμεν μίαν ἐπιχείρησιν ἐπικερδῆ δι’ ὅλους τοὺς μετόχους ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ἀπετάθησαν καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν τὴν Πάουερ. Αἱ πρῶται προτάσεις ἐφάνησαν ἑλκυστικαὶ καὶ ἀμέσως ἡ Πάουερ ἀνέθεσεν εἰς ἔμπιστόν της πρόσωπον νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ διαπραγματευθῇ τὴν ὑπόθεσιν. Θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζητε ποῖον εἶναι τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέθεσεν ἡ Πάουερ τὰς ἐνεργείας ταύτας, διότι καὶ τοῦτο θὰ διαφωτίσῃ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἐπρυτάνευσεν εἰς τὴν ἐπιχείρησιν καὶ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἔβλεπε τὴν Χώραν. Τὸ πρόσωπον εἰς τὸ ὁποῖον ἀνετέθη ἡ λεπτὴ αὐτὴ ἀποστολὴ εἶναι ὁ κ. Τάλμποτ, ἄλλοτε βοηθὸς ναυτικοῦ ἀκολούθου τῆς Ἀγγλίας ἐν Ἑλλάδι, ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος διηύθυνε κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου τὸ ἰδιαίτερον ἐκεῖνο γραφεῖον τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀποστολὴν παρεμφερῆ πρὸς τὸ πολύκροτον Βʹ Γραφεῖον τοῦ Σώματος Στρατοῦ.

§376ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Σέγκ;

§377Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Μήπως νομίζετε ὅτι θέλω νὰ ὑπεραμυνθῶ τοῦ Σέγκ; Ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος εὑρισκόμενος ἐδῶ, διηύθυνεν ἓν γραφεῖον προπαγάνδας καὶ διαφθορᾶς.

§378Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἂν ὁ κ. βουλευτὴς ἐπιμένῃ εἰς τὴν ὀλισθηρὰν αὐτὴν ὁδόν, νομίζω ὅτι σεῖς ἠμπορεῖτε νὰ μὴ τὸν ἀφήσητε νὰ ὁμιλῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Δὲν δύνασθε νὰ λέγητε ὅτι μία ξένη Πρεσβεία φίλης Δυνάμεως διετήρει ἐνταῦθα προπαγάνδαν καὶ κατασκοπείαν.

§379Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι γνωστά. Σεῖς δύνασθε ὡς ἐκ τῆς ἰδιότητός σας νὰ τὰ ἀμφισβητεῖτε. Λέγω δὲ ταῦτα, δὲν πρόκειται νὰ κατηγορήσω κανένα, διότι οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν θὰ ἠδύνατο ἕκαστος νὰ ἀναλάβῃ διὰ λογαριασμὸν τῆς Πατρίδος του καὶ δὴ ἐν καιρῷ πολέμου ὁμοίας ἀποστολάς. Τοῦτο εἶναι κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐνεφανίσθη καὶ ἄλλοτε μὲ ἐκτάκτους ἀποστολὰς ἐν Ἑλλάδι, ἐνεφανίσθη τῷ 1922 ὅπως ἐπηρεάσῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐλαμβάνοντο τότε. Ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἐλθὼν ἐδῶ ἐνήργησε καταλλήλως καὶ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἔφερε τὴν ἀποστολήν του εἰς πέρας. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὴν Χώραν ἐκυβέρνα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ σημερινὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶχε δημιουργηθῆ δὲ ἤδη τὸ ζήτημα τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ καὶ ἀπηυθύνθησαν πρὸς αὐτόν. Ὑπάρχει μία πληροφορία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, καθ’ ὃ Πρωθυπουργὸς τότε, δύναται νὰ ἐπεβεβαιώσῃ ἢ διαψεύσῃ. Εἶναι ἡ πληροφορία ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ σύμβασις ἀκόμη δὲν εἶχε καταρτισθῆ, ἡ Κυβέρνησις ἔδωκε τὴν συγκατάθεσίν της καὶ τὴν βεβαίωσιν ὅτι αἱ προτάσεις ἐκεῖναι θὰ γίνουν δεκταί.

§380Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι παντελῶς ἀνακριβές. Σᾶς εἶπον ἤδη ὅτι οὔτε κἂν κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ὁπότε ἠδύνατο νὰ τεθῇ ὅπως συνήθως ἐπιβάλλονται ὅροι ἀνταλλαγμάτων—σεῖς δὲ ὡς δημοσιογράφος βλέπετε ἀδιακόπως τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα δημοσιεύουν αἱ ἐφημερίδες, ὅτι εἰς τὴν δεῖνα Χώραν παρεχωρήθη τὸ δεῖνα δάνειον καὶ ὡς ἀντάλλαγμα ἐλήφθη ἡ τάδε ἐπιχείρησις—οὔτε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ ὑπ’ ἐμὲ Κυβέρνησις ἀνέλαβε καμμίαν ὑποχρέωσιν διὰ τὸν ἠλεκτροφωτισμὸν καὶ ἠλεκτροκίνησιν τῶν Ἀθηνῶν. Ὀλίγας ὥρας πρὸ τῆς ἀνατροπῆς μου ἦλθον δύο πληρεξούσιοι τῆς Ἑταιρείας Πάουερ μὲ τὰς προτάσεις ἐσφραγισμένας καὶ ἕνα ρόλον ὀγκωδέστατον περιέχοντα τὰ σχέδια. Εἶπον νὰ παραδώσουν εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Λέσβου κ. Καραπαναγιώτην, Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας τότε, τὰς προτάσεις διὰ νὰ τὰς μελετήσῃ πρῶτος αὐτός, ἀφῆκαν δὲ καὶ ἀντίτυπον τῶν προτάσεων ἐκείνων καὶ εἰς τὴν οἰκίαν μου. Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι πρῶτον ἐπειδὴ ἀνέμενον νὰ μελετήσῃ ὁ συνάδελφός μου τὰς προτάσεις, δεύτερον ἐπειδὴ ὁ χρόνος μέχρι τῆς ἀνατροπῆς μου ἦτο ἐλάχιστος καὶ τρίτον ἐπειδὴ εἶχον παρὰ πολλὰς ἀσχολίας, δὲν ἤνοιξα κἂν τὰς προτάσεις ἐκείνας, ἦλθον δέ, τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας μετὰ τὴν ἀνατροπήν μου καὶ τὰς παρέλαβον χωρὶς κἂν νὰ τὰς μελετήσω. Δὲν ἔδωσα καμμίαν ἀπολύτως ὑπόσχεσιν εἰς οὐδένα, μάλιστα δέ, ἐπειδὴ μὲ προκαλεῖτε, σᾶς λέγω καὶ τὸ ἑξῆς· ὅτι εἴχομεν μείνει σύμφωνοι μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας τότε, ὅτι, ὅπως ἡ σύμβασις τῆς ὑδρεύσεως ἐπὶ μακρὸν χρόνον συνεζητεῖτο καὶ εἰς τὴν δημοσίαν γνώμην καὶ εἰς τὸν Τύπον καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, τοῦτ’ αὐτὸ θὰ ἐγένετο καὶ διὰ τὴν σύμβασιν αὐτήν.

§381Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν προτάσεων ἐδόθη ἐπὶ πλέον δεκαπενθήμερος παράτασις, διὰ τὴν ὁποίαν προεκλήθησαν καὶ ὀλίγα παράπονα τῶν ὑποβαλόντων τότε τὰς προτάσεις.

§382Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Τὴν Κυβέρνησιν Μιχαλακοπούλου διεδέχθη ἡ Κυβέρνησις Παγκάλου κατόπιν τοῦ γνωστοῦ κινήματος καὶ τότε οἱ ἀπεσταλμένοι τῶν ἐν Παρισίοις καὶ οἱ ἐδῶ ἰθύνοντες ἐθορυβήθησαν, διότι πᾶσα μεταβολὴ καταστάσεως εἶναι φυσικὸν νὰ θορυβῇ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται ὑποθέσεις τόσον λεπτὰς καὶ πᾶσα μεταβολὴ καταστάσεως συνεπάγετο καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ τεραστίας δαπάνας. Δωροδοκίαι καὶ χρηματοδοσίαι ἐπηκολούθησαν ἀμέσως. Λέγεται καὶ ἠκούσθη καὶ ἐνταῦθα ὅτι ὑπῆρχεν ἓν κονδύλιον 62,000 λιρῶν, τὸ ὁποῖον διετέθη δι’ ἔξοδα συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως. Τὸ κονδύλιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ ἐξακριβωθῇ ποῦ διετέθη, ἦτο κονδύλιον προφανῶς δωροδοκιῶν, ἵνα ἐπιτευχθῶσι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπέδωκαν οἱ ἐπιχειρηματίαι, ἀλλὰ τὸ κονδύλιον τοῦτο δὲν ἦτο τὸ μόνον.

§383Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βοζίκης ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ; Ὁ κ. Βοζίκης εἶπεν ἐδῶ ὅτι τὸ Ἀνώτατον Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον ἐξήλεγξε τὰ βιβλία καὶ δὲν εὗρε οὐδὲν τοιοῦτον.

§384Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ἂν αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε εἶναι ἀκριβῆ, νομίζετε ὅτι θὰ εὕρισκε τὸ Ἀνώτατον Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον τὸ κονδύλιον; Αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν γίνονται δημόσια. Θὰ ἔπρεπεν ὅλα τὰ πράγματα νὰ ἀναλάβωμεν νὰ τὰ ἐξακριβώσωμεν ἡμεῖς. Φαίνεται ὅτι τὰ διατεθέντα χρήματα δὲν ἦσαν τὰ μόνα. Φαίνεται ὅτι καὶ προμήθειαι ἄλλαι ἐδόθησαν διὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀλλὰ καὶ σήμερον ἀκόμη δαπανῶνται χρήματα διὰ λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρηθῶσιν ὀρθοί. Σήμερον, ἐνῷ συζητοῦμεν κατέναντι τῆς Βουλῆς, ἐτάχθη ἓν χρηματοκιβώτιον ὀγκῶδες, τὸ ὁποῖον ἤνοιξε τὰς θύρας του.

§385ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ πληρώσουν ἡμᾶς;

§386Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ὄχι. Δὲν θὰ ἔρριπτον τὴν μομφὴν αὐτὴν καὶ κατὰ τοῦ ἑαυτοῦ μου. Λέγω ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς συζητοῦμεν, οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἔχουσιν ἀνοίξει τὸ χρηματοκιβώτιον καὶ προσπαθοῦν νὰ ἀντεπεξέλθουν ἐναντίον ἡμῶν ἔξωθεν. Δὲν εἴμεθα μόνον ἡμεῖς οἱ παράγοντες εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Ἡ ἁμαρτωλὴ αὐτὴ σύμβασις θὰ ἀποτελῇ διαρκῶς πηγὴν χρηματισμοῦ. Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους ἐγνωρίζαμεν πτωχοὺς καὶ οἱ ὁποῖοι ἐνεφανίσθησαν παραδόξως πλούσιοι.

§387Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κατηγορεῖτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Πρέπει νὰ εἴπητε ὀνόματα.

§388Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Νὰ καταρτισθῇ μία ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπντροπὴ, ὅπως πρόκειται νὰ προτείνω καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι ὅσοι τυχὸν γνωρίζομεν πληροφορίας μὴ ἐξηλεγμένας θὰ τὰς εἰσφέρωμεν ἐκεῖ, ἵνα κατορθώσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, βοηθουμένη, νὰ ἐξεύρῃ τὴν ἀλήθειαν.

§389ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐδῶ νὰ τὰ εἴπητε. (Θόρυβος).

§390Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σεῖς ὁ ὁποῖος εἶσθε θαρραλέος, ἂν γνωρίζητε πρόσωπα τοιαῦτα, νὰ τὰ εἴπητε.

§391Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν ἀπέκτησα τὴν κοινοβουλευτικὴν συνήθειαν νὰ κρύπτω τὰ πρόσωπα. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ καταγγελιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν βαρεῖαι διὰ πρόσωπα, θὰ προετίμων αἱ καταγγελίαι αὗται καὶ αἱ ἐκ μέρους μου καὶ αἱ ἐκ μέρους ἄλλων ὅσοι γνωρίζουν νὰ μὴ λεχθῶσι δημοσίᾳ καὶ στιγματισθῶσι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν ὑστέρων θὰ ἀπεδεικνύετο ὅτι δὲν ἦσαν ἔνοχοι.

§392Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔχω ἀνάγκην μιᾶς πληροφορίας. Αἱ ὑπόνοιαι αὐταί, τὰς ὁποίας λέγετε, ἢ αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχετε, ἀνάγονται εἰς σημερινὴν ἐποχὴν ἢ εἰς παρῳχημένην;

§393Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Καὶ εἰς σημερινὴν καὶ εἰς παρῳχημένην.

§394Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἂν ἀνάγονται εἰς σημερινὴν ἐποχήν, ἔχετε καθῆκον τιμῆς, ἐφόσον ἀπευθύνεσθε πρὸς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι ἀντίθετον γνώμην τῆς ὑμετέρας ὅσον ἀφορᾷ καὶ τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν θὰ δώσουν, ἐναντίον τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως ἢ ὄχι, νὰ κατονομάσητε σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς, διότι θίγει ὅλους μαζὶ καὶ ἐμὲ ἀκόμη.

§395Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ἐκπλήττομαι, πῶς θέλετε νὰ ἀναλάβητε διὰ λογαριασμόν σας ὑπόθεσιν....

§396Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἀπαγορεύεται νὰ συκοφαντῆτε.

§397Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐκπλήττομαι....

§398Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τί θέλετε, νὰ γίνεται θόρυβος; Ὁ κ. βουλευτὴς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἀναφέρεται εἰς τὸ Βουλευτήριον.

§399Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Μὲ τὴν φράσιν «ἐναντίον τῆς Βουλῆς» ἐννοῶ τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐπειδὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκπορθήσουν τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία, ὡς σᾶς εἶπον καὶ πρίν, ἀγωνίζεται ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου, τόσον ἡ μερὶς ἡ ὁποία θὰ καταψηφίσῃ τὴν σύμβασιν, καθὼς καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, διὰ τοῦτο μεταχειρίζονται ἄλλα μέσα ἔξωθεν.

§400Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιρρίπτητε τοιαύτας κατηγορίας.

§401Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Τὴν εὐθύνην τῶν κατηγοριῶν ἀναλαμβάνω ἐνώπιον μιᾶς ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας αἱ ἐπίσημοι προτάσεις τῆς Πάουερ. Αἱ προτάσεις αὐταὶ δὲν ἦσαν γνωσταί, ἀλλ’ ἦσαν μυστικαί, ἀκριβῶς φαίνεται ἵνα μὴ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν τὸ Κοινόν. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ μάθωμεν τὸ περιεχόμενον, ἠκούομεν τοῦ διευθυντοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διαφημίζοντος τὰς προτάσεις καὶ διαφημίζοντος ὅτι τὸ Ἀγγλικὸν Θησαυροφυλάκειον εἶχεν ἀναλάβει ἓν δάνειον διὰ νὰ πραγματοποιηθῶσιν αἱ προτάσεις ἐκεῖναι. Γνωρίζομεν, διότι ἀνεπτύχθη ἤδη ἐπαρκῶς ἐντεῦθεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε μίαν νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν νὰ ὑπογράψῃ μίαν σύμβασιν, ὑπερέβη τὴν ἐντολὴν καὶ ὑπέγραψε μίαν περισσότερον ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ὑπογράψῃ. Κατόπιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐξέδωκεν ἓν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεκύρωνε τὴν σύμβασιν ἐκείνην. Ὁ στρατηγὸς Πάγκαλος ἔλαβεν ἓν τεμάχιον χάρτου, ἔγραψε μίαν σύμβασιν καὶ τὴν ὑπέγραψεν, ἔλαβε ἕτερον τεμάχιον χάρτου καὶ ὑπέγραψε καὶ αὐτό. Ἡ πρᾶξις αὐτὴ εἶναι ἡ τακτικὴ τῆς ἐφαρμογῆς. Ὁ Θόδωρος κερνᾷ καὶ Θόδωρος πίνει. Θὰ ἦτο παράδοξον νὰ ἔλθωμεν ἐδῶ νὰ καθιερώσωμεν τὴν τακτικὴν ἐκείνην. Ἡ σύμβασις ὑπεγράφη, καθ’ ὑπέρβασιν τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ἠγγυήθη τότε ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία. Ἡ Ἑλλὰς ἀπηύθυνε μίαν διαμαρτυρίαν πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ἐδῶ Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, εἰδοποίησε τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν ὅτι εἶχε δικαιώματα—δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον εἶχε—καὶ ἐπληροφόρει τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡ ἐπιχείρησις ἐκείνη ἀνελάμβανε τὴν διαχείρισιν χωρὶς νὰ εἶναι ἐξουσιοδοτημένη καλῶς καὶ νομίμως. Εἰδοποίει ὅτι ἔπρεπε καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία δι’ ἑαυτὴν νὰ νομιμοποιηθῇ, διότι, ὅπως φαίνεται, ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία, εἶχε δικαιώματα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἡ σύμβασις αὕτη μίαν ἡμέραν ἐπρόκειτο νὰ καταπέσῃ. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐθορυβήθη ἐκ τοῦ διαβήματος ἐκείνου καὶ εἰδοποίησε τοὺς ἐπιχειρηματίας ὅτι ἔπρεπε νὰ σταματήσουν τὴν ἐκτέλεσιν, διότι ἄλλως θὰ ἀνεκάλει τὴν ἐγγύησιν. Ἡ Ἑταιρεία ἐσταμάτησε τὰ ἔργα της καὶ ἐκάλεσε τὴν Ἠλεκτρικὴν Ἑταιρείαν εἰς Παρισίους, ἵνα συμβιβασθῇ μετ’ αὐτῆς. Καὶ πράγματι ὑπεγράφη ἐν Παρισίοις ἑτέρα σύμβασις, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία περιελαμβάνετο εἰς τὴν νέαν ἐπιχείρησιν. Ἂς ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐπιτύχει τὴν συμφωνίαν.

§402ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος ἦτο;

§403Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ὁ κ. Βλάγκαλης.

§404ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τί ἐπέτυχε;

§405Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ἐπέτυχε τὴν παράτασιν τῆς ζωῆς τῆς Ἑταιρείας, τῆς ὁποίας ἔφθανε τὸ τέρμα καὶ κατώρθωσεν ἀντὶ νὰ παραδώσῃ εἰς τὸ Κράτος τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς ἐπιχειρήσεώς του, ὡς ἦτο ὑποχρεωμένος ἐκ τῆς συμβάσεώς του, νὰ τὴν διατηρήσῃ ἀκόμη ἐπὶ πολλὰς δεκάδας ἐτῶν. Δεύτερον ἐπέτυχε νὰ ἀπολυθῇ τῶν δεσμῶν του. Καὶ τρίτον ἐπέτυχε μίαν σπουδαίαν παραχώρησιν, τὴν ἐπέκτασιν τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι τοῦ Περάματος, ὑπὸ τοὺς ὅρους οἱ ὁποῖοι ἀνεπτύχθησαν ἐντεῦθεν. Ἀλλὰ πλὴν τούτων, ὑπάρχει ἡ ὑπόνοια ὅτι ἐπέτυχε καί τι ἄλλο. Καὶ περὶ τούτου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργόν, ἂν γνωρίζῃ, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ. Τὸ ἄρθρον 53 εἰς τὴν γʹ παράγραφον ἀναφέρει (ἀναγινώσκει): «Τὸ Δημόσιον θὰ παραχωρήσῃ ἄνευ ἀνταλλάγματος ἐν Πειραιεῖ ἐν καλῇ καταστάσει.... κλπ.» Ὑπάρχει μία πληροφορία, τὴν ὁποίαν δὲν κατώρθωσα νὰ ἐξακριβώσω, ἀλλὰ φέρω αὐτὴν ἀπόψε ἐνώπιόν σας, διότι ἀπόψε πρόκειται νὰ κρίνωμεν ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη τῆς Ἑλληνιτῆς Ἑταιρείας μετὰ τῆς Βελγικῆς δὲν εἶναι κεκυρωμένη καὶ ὅτι παρενετέθη σκοπίμως ἐδῶ ὁ προσδιορισμὸς αὐτός, ἵνα ὑπάρξῃ μία κύρωσις ἔμμεσος.

§406Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅταν τὴν ἔγραφεν ἐδῶ ὁ Πάγκαλος, τὴν ἐθεώρει κεκυρωμένην. Τόσον καλὴν τὴν ἐθεώρει ὁ Πάγκαλος τὴν σύμβασιν αὐτήν, ὥστε εἶχεν ἀρχίσει ἤδη ἡ ἐφαρμογή της καὶ εὕρομεν ἡμεῖς τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἐν ἐκτελέσει. Τώρα πῶς θὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου; Δι’ αὐτὸ ἐπιφυλάσσομαι. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι τὰ ἀνταλλάγματα τὰ ὁποῖα ἔδωσεν εἰς τὸ Κράτος καὶ ἔλαβε τὴν παράτασιν τοῦ προνομίου εἶναι διάφορα καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς τὰ ἀναλύσω. Πρῶτον δὲν θὰ μείνῃ ὡς ἔχει, ἀλλὰ θὰ ἐκτελεσθῶσιν ἔργα, νέα ἔργα, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία θὰ ἀνέλθῃ, κατὰ τοὺς γενομένους ὑπολογισμούς, εἰς 50,000 λιρῶν. Μεταξὺ αὐτῶν περιλαμβάνεται καὶ ὁ σταθμὸς Ὁμονοίας. Τὰ ἔργα ταῦτα εἰς τὸ τέλος τοῦ προνομίου θὰ περιέλθουν εἰς τὸ Κράτος. Δεύτερον αἱ παλαιαὶ μὴ μόνιμοι ἐγκαταστάσεις καὶ τὸ τροχαῖον ὑλικὸν αὐτῶν δὲν παρεδίδοντο εἰς τὸ τέλος τοῦ προνομίου, ἤδη ὅμως εἰς τὸ τέλος τοῦ προνομίου θὰ παραδοθῶσιν εἰς τὸ Κράτος. Τρίτον ὅλαι αἱ ἄλλαι ἐγκαταστάσεις, αἵτινες θὰ γίνουν κατὰ τὸ διάστημα τῆς παρατάσεως τοῦ προνομίου, θὰ περιέλθουν ἐπίσης εἰς τὸ Κράτος, ἀπέναντι δὲ αὐτῶν ἔλαβε παράτασιν τοῦ προνομίου ἐπὶ 40 ἔτη, μὲ δικαίωμα ἐξαγορᾶς μετὰ 35 ἔτη. Ἔλαβεν ἀπαλλαγὴν φόρων καὶ τελῶν τῆς Ἑταιρείας, ἀντὶ τῆς διὰ τῆς παλαιᾶς συμβάσεως ἀπαλλαγῆς τῶν τελῶν τῶν νέων ἐγκαταστάσεων. Δυστυχῶς ἄλλαι περισσότερον, ἄλλαι ὀλιγώτερον, ὅλαι αἱ Ἑταιρεῖαι ἔχουν προνόμιον. Ἐπίσης ἠλαττώθη ὁ φόρος τῶν εἰσιτηρίων ἀπὸ 5.50% εἰς 5% πρὸς ὄφελος τῆς Ἑταιρείας. Ἡ Ἑταιρεία τοῦ ΣΑΠ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν μέχρι τέλους τοῦ προνομίου της νὰ παραδώσῃ εἰς τὸ Κράτος μίαν ἐγκατάστασιν παραγωγῆς ἠλεκτρικοῦ ρεύματος. Τώρα μετετράπη καὶ εἶπεν ὅτι πρὸ τῆς εἰσόδου εἰς τὴν Πάουερ, ἀντὶ τοῦ καταστήματος παραγωγῆς ἠλεκτρισμοῦ, θὰ δώσῃ εἰς τὸ τέλος 700,000 φράγκα χρυσᾶ, ἂν θέλῃ καὶ βεβαίως θὰ θέλῃ, διότι ἓν ἐργοστάσιον παραγωγῆς ἠλεκτρισμοῦ, ἀξίζει περισσότερον ἀπὸ 800,000 χρυσᾶ φράγκα. Ἤδη ἠγέρθη καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα· θὰ πληρώσῃ 700,000 φράγκα χρυσᾶ ἢ χάρτινα. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἀκανθῶδες, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι αὐτὸ ὅπως ἔχει διὰ τῆς παλαιοτέρας συμβάσεως, ἡ ὁποία ἔλεγεν ὅτι μετὰ 18 ἔτη θὰ περιήρχοντο εἰς τὸ Δημόσιον 700,000 φράγκα χρυσᾶ. Ἤδη δὲν δίδει τίποτε. Τώρα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ παράτασις τοῦ προνομίου δὲν εἶναι καλή, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι μὲ τὴν παράτασιν τοῦ προνομίου ἐδώσαμεν καὶ δὲν ἐπήραμε τίποτε ἀπολύτως.

§407Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Μετὰ τὴν Κυβέρνησιν Παγκάλου ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις Εὐταξία καὶ μετὰ τὴν κατάστασιν Παγκάλου ἡ κατάστασις Κονδύλη. Ἐπὶ τῆς καταστάσεως Κονδύλη ἐδημιουργήθη ἀμφιβολία ἂν ἡ σύμβασις ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθῇ. Αὕτη δὲ εἶχε δημιουργηθῆ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Εὐταξία καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις προέβη εἰς διάβημα, τὸ ὁποῖον, ὅπως ἐμάθομεν, εἶχεν ὡς συνέπειαν νὰ δηλωθῇ κατὰ τρόπον ἐπίσημον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη ὅτι ἡ σύμβασις ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἡ Ἑταιρεία κατώρθωσε καὶ ἔλαβε μικροτέρας παραχωρήσεις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, διότι κατώρθωνε πράγματι τότε ὁσάκις ἐδημιουργοῦντο ζητήματα νὰ ἐξέρχεται αὐτὴ νικήτρια. Ἀλλ’ ἐλέχθη—καὶ ἐλέχθη κατὰ κόρον—ὅτι σπουδαῖον ρόλον παίζει ἡ ὑπόθεσις τῆς ἐγκρίσεως, τὴν ὁποίαν παρέσχε τὸ Ἀγγλικὸν Θησαυροφυλάκειον διὰ τὴν ἐγγύησιν. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἁπλουστέρα παρ’ ὅσον φαίνεται. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχει καταπληκτικὴ ἀνεργία, ὑπάρχει ἓν καὶ ἥμισυ ἕως 2 ἑκατομμύρια ἐργατῶν ἀνέργων, ὑπάρχει συνεπῶς ἀνάγκη ἐργασίας διὰ νὰ ἀπασχολοῦνται οἱ ἀργοῦντες ἐργάται. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ Ἀγγλικὴ βιομηχανία διατρέχει μίαν χρονίαν κρίσιν, διότι αἱ τιμαί, ὅπως παρ’ ἄλλων ἀνεφέρθη, τῶν Ἀγγλικῶν προϊόντων εἶναι κατὰ 40 καὶ 50% ὑψηλότεραι ἀπὸ τὰς τιμὰς τῶν βιομηχανικῶν προϊόντων τῶν ἄλλων Κρατῶν. Ἕνεκα τούτου ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐφαρμόζει ἓν ὁλόκληρον πρόγραμμα προστασίας τῆς Ἀγγλικῆς βιομηχανίας. Τοῦ προγράμματος τούτου μέρος ἀποτελεῖ τὸ ὅτι, ὁσάκις πεισθῇ ὅτι μία ἐπιχείρησις διεξαγομένη ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἀγγλίας εἶναι ἀσφαλής, παρέχει τὴν ἐγγύησίν της διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἐπιχείρησις αὕτη, ἀφοῦ ἄλλως ὁ Ἀγγλικὸς νόμος ἐπιβάλει ὅπως τοιαῦτα δάνεια μὴ δύναται νὰ παράσχῃ χωρὶς τὴν ἐγγυητικὴν δύναμιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ παροχὴ τῆς τοιαύτης ἐγγυήσεως δὲν εἶναι κάτι τι ἐξαιρετικόν. Καὶ ἡ τοιαύτη ἐγγύησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία παρεσχέθη καὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην. Εἴδομεν τοὺς ὅρους τοῦ δανείου, διὰ τὸ ὁποῖον παρεσχέθη ἡ ἐγγύησις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ἐτονίσθη ἐντεῦθεν ὅτι τὸ δάνειον συνήφθη ὑπὸ ἐξαιρετικοὺς εὐτυχῶς ὅρους καὶ ὅτι μάλιστα εἶναι τὸ εὐτυχέστερον δάνειον, τὸ ὁποῖον συνῆψεν ἡ Ἑλλάς. Δὲν τὸ συνῆψεν ἡ Ἑλλὰς δι’ Ἑλληνικοὺς σκοπούς. Καὶ παρετηρήθη ὅτι εἶναι δάνειον μετοχικὸν 5% ἐκδοθὲν εἰς τὰ 97 καὶ 97½. Αὐτοὶ εἶναι οἱ φαινομενικοὶ ὅροι τοῦ δανείου. Οἱ πραγματικοὶ ὅροι δὲν εἶναι αὐτοί. Τὸ δάνειον θὰ διατεθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον διὰ τὴν ἀγορὰν ἐν Ἀγγλίᾳ βιομηχανικῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποστέλλωνται εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἶπον ἤδη ὅτι τὰ βιομηχανικὰ ταῦτα προϊόντα αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ εἶναι ἀκριβώτερα κατὰ πολὺ ἀπὸ τὰ βιομηχανικὰ προϊόντα τῶν ἄλλων Χωρῶν. Πρέπει εἰς ταῦτα νὰ προστεθῇ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐνεργήσωσι τὰς προμηθείας ταύτας δὲν ἔχουσι κανὲν συμφέρον νὰ εἶναι φειδωλοὶ εἰς δαπάνας, διότι τὰς δαπάνας δὲν πρόκειται νὰ τὰς πληρώσουν αὐτοί.

§408ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς προσθέσω καὶ μίαν πληροφορίαν; Αἱ τιμαὶ τῶν εἰδῶν αὐτῶν, τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ γίνῃ προμήθεια ἐν Ἀγγλίᾳ διὰ τοῦ δανείου, θὰ τὰς ὁρίσῃ ἡ τεχνικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ἀγγλικοῦ Θησαυροφυλακείου.

§409Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ δεχθῶμεν κατ’ ἀρχὴν ὅτι τὸ Ἀγγλικὸν Θηθαυροφυλάκειον θὰ εἶναι ὀλιγώτερον φειδωλὸν ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς πτωχούς. Ἄλλως τε αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ ἀγορὰ τῆς Ἀγγλίας εἶναι κατὰ πολὺ ἀκριβωτέρα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραχώρησιν ῥευστοῦ χρήματος παρὰ τοῦ πακτωλοῦ ὁ ὁποῖος ὑποτίθεται ὅτι ἐπήγασεν ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, δὲν ἐνεφάνισε πολλὰ κέρματα μέχρι τῆς Ἑλλάδος. Καὶ εἶναι χαρακτηριστικὸν τὸ γεγονὸς ὅτι, ὅταν συνήφθη ἡ συνθήκη τῶν Παρισίων, ὅπως τὴν ὠνόμασα πρὸ ὀλίγου, μεταξὺ τῆς παλαιᾶς καὶ τῆς νέας Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας, ἡ παλαιὰ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία εἶχεν ἕνα λογαριασμὸν 100 χιλιάδων λιρῶν ἐν Παρισίοις, περὶ τῶν ὁποίων ὑπῆρχε καὶ ἀπόφασις τῶν Γαλλικῶν δικαστηρίων. Ἐκεῖ κατωρθώθη νὰ ἐπέλθῃ συμβιβασμὸς διὰ τὸ δάνειον τῶν 130,000 λιρῶν. Τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν κατεβλήθη ἀπὸ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθη ἡ Ἑταιρεία ἐξ Ἀγγλίας, κατεβλήθη ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς ἀγορᾶς κατόπιν ἐγγυήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη δι’ ἐλαχίστων, βεβαιωθῆτε, τὰ τῆς οὐσίας τῆς συμβάσεως. Ἡ σύμβασις, ὅπως καὶ ἄλλοι προλαλήσαντες συνάδελφοι ἀνέπτυξαν ἐντεῦθεν, εἶναι ἐπιζημία διὰ τὸ Κοινόν, εἶναι ἐπιζημία διὰ τὴν βιομηχανίαν, ἰδίως διὰ τὴν βιομηχανίαν, ἡ ὁποία συνδέεται μὲ τὴν κίνησιν καὶ ὡρισμένως τὴν κίνησιν τῶν αὐτοκινήτων. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν λεωφορείων αὐτοκινήτων, ἀλλὰ περὶ αὐτῆς ταύτης τῆς βιομηχανίας, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἐνταῦθα περὶ τὰ αὐτοκίνητα λεωφορεῖα. Ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι ἐπιχειρήσεις ἀναπτυχθεῖσαι ραγδαίως, ὅπως συνήθως ἀναπτύσσονται ἐν Ἑλλάδι, ἐπιχειρήσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀπὸ τοῦδε καταργηθῆ λόγῳ τῆς ἐμφανίσεως τῆς συμβάσεως Πάουερ. Αἱ ἐπιχειρήσεις αὐταὶ ἤδη ἤρχισαν νὰ μὴ εὑρίσκωσιν ἐργασίαν καὶ δὲν εὑρίσκουν καὶ πόρους. Αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται πρόκειται νὰ καταστραφῶσι καὶ δὲν ὑπάρχει, φαίνεται, τρόπος νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς νέας Ἑταιρείας. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις εἶναι ἀνασταλτικὴ καὶ τῆς προόδου τοῦ Τόπου. Ἐπὶ 60 ἔτη ὁ Τόπος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ καθηλωθῇ εἰς τὰ ἠλεκτρικὰ συστήματα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι σήμερον. Τὰ περαιτέρω ὑποτίθεται ὅτι ἀφορῶσι τὴν καλὴν θέλησιν μόνον τῆς Ἑταιρείας. Εἷς ἔμπορος Ἀθηναῖος, εὑρισκόμενος πρὸ 55 ἐτῶν ἐν Παρισίοις, ἀφηγεῖτο ὅτι εἶδε μίαν ἡμέραν εἰς μίαν κεντρικὴν πλατεῖαν τῆς πόλεως ἐκτεθειμένον δημοσίᾳ ἕνα μικρόν, περίεργον διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, λαμπτῆρα. Ὑπὲρ τὸν λαμπτῆρα ἐκεῖνον ὑπῆρχεν ἡ ἐπιγραφὴ «Τὸ φῶς τοῦ μέλλοντος». Τὸ φῶς τοῦ μέλλοντος δὲν ἦτο τίποτε ἄλλο, παρὰ ἠλεκτρικὸν φῶς καὶ ὁ λαμπτὴρ εἷς ἠλεκτρικὸς λαμπτὴρ ἐκ τῶν πρώτων, οἱ ὁποῖοι κατεσκευάζοντο τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ἐκ τούτου ἄγομαι εἰς τὴν σκέψιν ὅτι, ἂν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχεν εὑρεθῆ μία Πάουερ ἐν Παρισίοις καὶ μία δικτατορικὴ Κυβέρνησις πρόθυμος νὰ συνάψῃ συμβάσεις δεσμευτικὰς διὰ πολλὰς δεκαετηρίδας, ὅπως ἡμεῖς, οἱ Παρίσιοι θὰ ἐφωτίζοντο ἀκόμη μὲ λαμπτῆρας ἠλεκτρικοὺς τοὺς πρὸ πεντηκονταετίας. Κάτι τι ἀνάλογον ἂς εὐχηθῶμεν νὰ μὴ συμβῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία δεσμεύεται διὰ τόσον μακρᾶς προθεσμίας. Ἡ σύμβασις ὅμως αὐτὴ εἶναι, ὅπως εἶπον, ἐπιζημία καὶ διὰ τὸ Κράτος. Ἂν ἤμην δεξιὸς εἰς τὴν ἀριθμοτεχνίαν καὶ ὑπελόγιζον πόσας ζημίας ὑφίσταται τὸ Κράτος διὰ τῶν παραχωρήσεων τὰς ὁποίας κάμνει, θὰ κατελήγομεν εἰς ἀριθμοὺς αὐτόχρημα τρομακτικούς, εἰς ἀριθμοὺς οἱ ὁποῖοι θὰ προεκάλουν ἴλιγγον. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ ἑκατομμυρίων, οὐδὲ περὶ ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων, πρόκειται ἴσως περὶ δισεκατομμυρίων καὶ κάτι πλέον. Θὰ ἦτο ἴσως τολμηρὸν νὰ λεχθῇ, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἦτο ἀληθές, ὅτι ἀπὸ ὅλα τὰ καταστρεπτικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα, κανὲν δὲν εἶχε τὴν καταστρεπτικὴν σημασίαν διὰ τὰ οἰκονομικά μας, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ σὺν τῷ χρόνῳ ἡ περίφημος σύμβασις, τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ κυρώσωμεν σήμερον. Ἡ σύμβασις ἔχει εἰς ἐπίμετρον τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν, ὅτι διὰ πᾶσαν ἀμφισβήτησιν μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῶν ἰδιωτῶν, οἱ ὁποῖοι συνεβλήθησαν μετ’ αὐτοῦ, τὸ ζήτημα παραπέμπεται εἰς διαιτησίαν προεδρευομένην παρὰ ξένου, εἰς διαιτησίαν τριμελῆ, τῆς ὁποίας ἓν μέλος μόνον εἶναι Ἕλλην, ἓν εἶναι ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑταιρείας καὶ τὸ τρίτον θὰ εἶναι μοιραίως ξένον, διότι ὁρίζεται ὅτι ἐν περιπτώσει διαφωνίας μεταξὺ δύο μελῶν, ὁ πρόεδρος θὰ εἶναι ὁ διευθυντὴς τοῦ οἰκονομικοῦ γραφείου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ μοναδικοῦ εἴδους ἑτεροδικίας, ἡ ὁποία καθιεροῦται ἐν ἔτει 1927 ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις καὶ εἰς τὴν διατύπωσίν της ἀκόμη δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ ὀλιγώτερον αὐθάδης διὰ τὸ Κράτος. Θὰ ἀναφέρω χαρακτηριστικῶς τοῦτο μόνον· ὅτι προκειμένου περὶ συμβάσεως μεταξὺ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἰδιωτῶν Ἑλλήνων καὶ Ἄγγλων, ὁρίζεται ὅτι τό τε Ἀγγλικὸν καὶ τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον τῆς παρούσης συμβάσεως θεωροῦνται ὡς ἐπίσημα, ἀλλ’ ἐν περιπτώσει διαφωνίας θὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τὸ Ἀγγλικόν.

§410ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις αὐτὰ γίνονται.

§411Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Τὸ γεγονὸς ἴσως νὰ μὴ θεωρηθῇ σπουδαῖον. Καὶ πράγματι δὲν εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἐξ ὅσων συμβαίνουν, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι χαρακτηριστικόν. Κύριοι, προκειμένου περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἡ Κυβέρνησις ἔφερεν ἐνώπιον ἡμῶν ἓν ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Θὰ ἔπρεπε τὸ ὀλιγώτερον νὰ λεχθῇ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐτέθη προώρως. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδει πρὶν πράξῃ τοῦτο νὰ στραφῇ πρὸς τὴν Ἑταιρείαν καὶ νὰ τῇ εἴπῃ· ἔχομεν μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία δὲν ἐγένετο κατὰ τοὺς δέοντας τύπους καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ τῆς Χώρας... Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τοὐλάχιστον ὅπως ἔχει. Θέλετε, ἔλθετε νὰ κάμωμεν μίαν ἄλλην σύμβασιν. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἡ πρώτη ἔπρεπε, καταρτισθεῖσα τότε, νὰ τὴν φέρητε ἐνώπιόν μας καὶ νὰ ζητήσητε τὴν κύρωσίν της. Ἀλλὰ θὰ εἴπητε, ἂν ἡ Ἑταιρεία δὲν δέχεται τοῦτο, θὰ παρατηρήσω ὅτι ὑπάρχουν καὶ διεθνῆ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα λειτουργοῦν εὐτυχῶς διὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἴσως ἂν προσφύγωμεν εἰς τὰ δικαστήρια ἐκεῖνα καὶ ἐκθέσωμεν τὰ δίκαιά μας, δὲν θὰ ἐκέρδιζον οἱ ἀντίδικοί μας διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι προστατεύονται ἀπὸ ἓν Κράτος ἰσχυρότερον. Ἄλλως τε ἀμφιβάλλω ἂν καὶ τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον προστατεύει αὐτοὺς θὰ ἐδέχετο νὰ τοὺς ἐνισχύσῃ εἰς τοιοῦτον δικαστικὸν ἀγῶνα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποτανθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἀγγλίας καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτὴν ὅτι εἶναι ἄδικον καὶ ἀσύμφορον εἰς τὴν Ἀγγλίαν νὰ ὑφίσταται ἐπὶ 60 ἔτη μία Ἀγγλικὴ σύμβασις, ἥτις τὸ ὀλιγώτερον δὲν θὰ ἀποσπάσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἰδική μας Βουλὴ θὰ ἠδύνατο ἐν ἀνάγκῃ νὰ προβῇ εἰς μίαν ἐνέργειαν. Πέραν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχει ἡ Βουλὴ τῶν Κοινοτήτων. Πέραν αὐτῆς ὑπάρχει ἡ δημοσία γνώμη τῆς Ἀγγλίας καὶ πέραν ταύτης ἡ δημοσία γνώμη ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω· ἐξηντλήσαμεν ὅλας αὐτὰς τὰς διαβαθμίσεις ὅλων αὐτῶν τῶν προσπαθειῶν πρὶν φθάσωμεν εἰς τὴν θλιβερὰν αὐτὴν κατάστασιν; Νομίζω ὄχι. Κύριοι, ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς πρωτευούσης τῆς Ἑλλάδος εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν προστατεύσωμεν τὴν ὀρφανὴν καὶ ἀπροστάτευτον αὐτὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, ἔστω καὶ ἂν ἡ ψῆφος μας ἀποτελῇ καταψήφισιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως ταύτης δὲν εἶναι μόνον ζήτημα τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, εἶναι ζήτημα γενικώτερον, εἶναι ζήτημα ἀφορῶν τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ὀλέθριον διὰ μίαν Χώραν τόσον μικρὰν νὰ καθιερώσῃ αὐτὸ τὸ δόγμα ὅτι δύνανται οἱοιδήποτε ἐπιχειρηματίαι νὰ ἔρχωνται νὰ συμβάλλωνται μὲ Ἕλληνας ἐπιχειρηματίας, νὰ κάμουν μίαν σύμβασιν μὲ Κυβέρνησιν de facto καὶ κατόπιν μόλις ἔρχεται μία νόμιμος Κυβέρνησις καὶ εἰς τὸ νεῦμα ἑνὸς ξένου αἱ συμβάσεις αὐταὶ νὰ ἐπικυροῦνται. Κύριοι, κρατοῦμεν εἰς τὰς φυλακὰς τὸν Πάγκαλον καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι συνεχίζομεν τὰ Παγκαλικὰ ἔργα. Ἂν θελήσωμεν νὰ ἀφίσωμεν τοὺς φαρισσαϊσμούς, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ὁ Πάγκαλος δὲν κατελύθη ἀφοῦ δὲν κατελύθησαν τὰ Παγκαλικὰ ἔργα. Ἂν πρόκειται νὰ ἀρχίσωμεν ἡμεῖς διὰ νὰ συνεχίσωμεν τὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα κατηγοροῦμεν καὶ κρατοῦμεν εἰς τὰς φυλακὰς τὸν Πάγκαλον, τότε θὰ μᾶς ἔλεγον νὰ τὸν βγάλετε καὶ νὰ τὸν ἀφίσητε νὰ κυβερνήσῃ τὴν Χώραν, ἀφοῦ πρόκειται νὰ μᾶς κυβερνᾷ ἀπὸ τὰς φυλακὰς. Κύριοι βουλευταί, διὰ λόγους εἰδικοὺς καὶ γενικοὺς δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην. Ἀφέθη ἐδῶ ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῆς ἀρχικῆς ἀγορεύσεως, τὴν ὁποίαν εὐτυχῶς διεσκεύασεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἀγόρευσιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ὅλοι ἠκούσαμεν μὲ ἀνακούφισιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς οἱ νεώτεροι παρηκολουθήσαμεν μετὰ προσοχῆς, ἀντλοῦντες διδάγματα διὰ τὸ μέλλον, ἀκόμη ἐδημιουργήθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι σχεδὸν εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς πιέσεως, οἵας εὑρισκόμεθα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Πατσιφίκου. Δὲν εὑρισκόμεθα βεβαίως πρὸ τῆς πιέσεως ἐκείνης, ἀλλὰ ὅσον ὀλιγώτερον εἶναι τοῦτο ἀληθές, τόσον εἶναι περισσότερον ἀληθὲς ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποκύψωμεν ἔστω καὶ ἂν εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς οἱασδήποτε ἀπειλῆς. Διότι αἱ ἀπειλαὶ ἐκτοξεύονται διὰ νὰ πιέσουν. Ἡ Ἑλλὰς πολλάκις εὑρέθη πρὸ τοιούτων ἀπειλῶν, ἀλλ’ ἡ καλὴ διαχείρισις τῶν ζητημάτων συνετέλεσεν ὥστε νὰ διασκεδασθῶσιν αἱ ἀπειλαὶ αὐταὶ καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ κερδίσῃ τὰ δίκαιά της. Ὅταν ἠνοίγετο ἡ εὐτυχὴς περίοδος τῶν Βαλκανικῶν πολέμων, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας ἀπευθυνόμενος πρὸς ἡμᾶς μὲ δριμείας φράσεις μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπαταλήσωμεν τοὺς ἄνδρας μας, διότι οἱ νικηταὶ δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀποκομίσουν ἐδαφικὰ κέρδη, λόγῳ τῶν δυσμενῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτουν τότε εἰς τὴν Ἀνατολήν· εὐτυχῶς δὲν ἠκούσαμεν τὴν ἀπειλὴν ἐκείνην, διότι ἂν τὴν ἠκούαμεν τὰ σύνορά μας θὰ εὑρίσκοντο ἀκόμη εἰς τὴν Μελούναν, ἐπολεμήσαμεν καὶ οἱ ἄνδρες δὲν ἐσπαταλήθησαν ἐπὶ ματαίῳ, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Σημαία ἐστήθη μέχρις ἐκεῖ, ὅπου τὴν ἔφερεν ἡ νίκη. Κύριοι βουλευταί, ἐδῶ ἐδημιουργήθη ἓν φυτώριον δικτατορίας, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκριζώσωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον· τὸ φυτώριον αὐτὸ θὰ ἐκριζωθῇ ὅταν κόψωμεν τὴν ἐλπίδα ὅτι ἐπαναλαμβανομένης τῆς δικτατορίας θὰ εὑρεθοῦν πάλιν ἐπιχειρηματίαι, μεταξὺ τῶν ὁποίων θὰ συμβληθοῦν καὶ ἐντόπιοι καὶ ξένοι νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ ἀποκομίσουν πάντες ὠφέλη. Διὰ νὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὴν βουλιμίαν τὴν παγκόσμιον, θὰ ἔπρεπε νὰ καταργήσωμεν τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία δεσμεύει τὸν Τόπον ἐπὶ ἑξήκοντα ἔτη. (Χειροκροτήματα).

§412Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ὡμιλήσατε περὶ τοῦ ἄρθρου 5ου τῆς συμβάσεως, διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦται καὶ ἡ σύμβασις τοῦ Βελγικοῦ ὁμίλου.

§413Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Εἶναι μία πληροφορία, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔφερον σήμερον, ἐπειδὴ σήμερον πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἡ σύμβασις τὴν ἔφερον ἐδῶ διὰ νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας.

§414ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§415Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω ἡ Κυβέρνησις νὰ θελήσῃ νὰ διακόψῃ τὴν συνεδρίαν διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ὑπὸ καλυτέρους ὅρους τὸ ἀπόγευμα. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἀκόμη 9. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως καὶ ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος ἐν εὐρύτητι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβῇ ἐπὶ ζημίᾳ, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος, ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης λύσεως τοῦ ὁποίου ἀναμφισβητήτως θὰ προκύψουν συνέπειαι καὶ πολιτικαὶ καὶ οἰκονομικαί. Νομίζω δὲ ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Συνέλευσις ἀπασχολεῖται εἰς πολυώρους συνεδριάσεις διὰ ζητήματα, μηδαμινὴν ἔχοντα ἀξίαν ἀπέναντι τοῦ συζητουμένου, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ θελήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος νὰ διεξαχθῇ ὑπὸ ὅρους ἐγγυωμένους ὅτι ζήτημα τοιαύτης σπουδαιότητος συνεζητήθη ἀπὸ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀπόψεις. Ἔχει, λέγω, ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐξ ἀπροόπτου ἔθεσε ζήτημα ἐμπιστοσύνης προχθὲς διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς καθ’ ἣν στιγμὴν συνεζητεῖτο ἐπερώτησις καὶ δὲν ἐφανταζόμεθα ὅτι ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον συγκινεῖ τὴν Δημοσίαν Γνώμην, ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ νὰ ὑφαρπάσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Διότι ἡ ψῆφος αὕτη δύναται μὲν νὰ διατηρήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ, ἀλλὰ θὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς αἰθούσης αὐτῆς μὲ μειωμένον τὸ κῦρός της, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ μὲ μειωμένον τὸ κῦρος τῆς Βουλῆς.

§416Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ παράτασις τῆς περαιτέρω συζητήσεως.

§417Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ βουλευταὶ εἶναι κουρασμένοι, διότι ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω.

§418Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχετε καθῆκον νὰ ὁμιλήσητε καὶ νὰ ὑποστηρίξητε τὰς ἀπόψεις σας. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶχον, δι’ οὓς λόγους ὅλοι γνωρίζετε, εὐκαιρίαν νὰ παρακολουθήσω τὴν συζήτησιν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι εἶναι ἡ τετάρτη ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἤμην παρών. Ἀπὸ τῆς πρώτης ὅμως ἡμέρας ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§419Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Μάλιστα, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐδήλωσεν ὅτι ἡ καταψήφισις αὐτῆς τῆς συμβάσεως, ἡ ἀποδοκιμασία αὐτῆς διὰ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, θὰ συνεπήγετο τὴν ἀποχώρησιν καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Δὲν τὰ εἶπεν αὐτά;

§420Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶπον ἀκριβῶς τὰ ἑξῆς, δὲν εἶναι ἄλλως τε δυνατὸν νὰ συζητηθοῦν πράγματα δημοσιευθέντα. Εἶπον, ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς συμβάσεως ταύτης, τότε θὰ προσκομίσῃ τὴν ἀκύρωσιν ταύτην ἕτερος Ὑπουργός.

§421Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατὰ τὴν πρώτην....

§422Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὲ προεκαλέσατε, ἀφήσατέ με λοιπὸν νὰ συνεχίσω. Καὶ ἂν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἔθεσε καλῶς ζήτημα ἐμπιστοσύνης δι’ αὐτόν, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκ τοῦ πνεύματος τῆς ὅλης ὁμιλίας του συνήγετο ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ παραμείνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καταψηφιζομένης τῆς συμβάσεως. Ἦτο φανερὸν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι ἡ τύχη ὁλοκλήρου τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἐξηρτᾶτο ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης τῆς Βουλῆς ἀποφάσεως, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ νοηθῇ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀποσυρομένου τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν συμπραττόντων κομμάτων ἐξ αὐτῆς. Δὲν θὰ εἶχε δηλαδὴ ἡ ἀποχώρησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὡς συνέπειαν τὴν ἀντικατάστασίν του, δὲν θὰ ἐγίνετο καθ’ ὃν τρόπον γίνεται εἰς τὰς ὁμοιογενεῖς Κυβερνήσεις διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ ἀποχωρήσαντος Ὑπουργοῦ δι’ ἑνὸς ἄλλου, ἀλλὰ θὰ παρῃτῆτο ἡ Κυβέρνησις ὁλόκληρος καὶ θὰ ἀνεσυγκροτῆτο. Ἑπομένως, τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης δὲν ἐτέθη ῥητῶς, ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ἐμφαντικῶς εἶχε τεθῆ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Δὲν ἐτέθη λοιπὸν διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν κατὰ τρόπον σαφέστατον ἐντὸς τῆς Βουλῆς, οὐχὶ τὴν σημερινὴν ἑσπέραν, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς χθὲς καὶ ἀπὸ τῆς προχθές. Τὸ ζήτημα ἐτέθη ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως, ἐφόσον ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ἀπαρτιζομένη ἀπὸ ὅλον τὸν συγκεκροτημένον πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος, τὸν μὴ συνωμοτήσαντα, ὑποθέτω, ἐναντίον τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, σταθμίσασα καλῶς τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ τῆς συμβάσεως, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ ἀκύρωσις τῆς συμβάσεως αὐτῆς δὲν θὰ ἦτο ἀζήμιος διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἐν ᾗ περιπτώσει τοιαύτην ἀποκομίσασα ἐκ τῶν ἐγγράφων καὶ τῆς μελέτης αὐτῶν ἐντύπωσιν, τοιαύτην ἔχουσα πεποίθησιν, δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ἢ νὰ συνταυτίσῃ μετὰ τῆς τύχης τῆς συμβάσεως τὴν ἰδίαν της τύχην. Πράττουσα ἄλλως, θὰ παρέβαινε τὸ καθῆκόν της. Δὲν εἶναι ἐκδήλωσις δικτατορίας, ὡς ἐλέχθη κατ’ ἐπανάληψιν. Εἶναι καθῆκον τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν δι’ ὅλων αὐτῆς τῶν μέσων περὶ τῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας θὰ εἶχεν ἡ τοιαύτη καὶ τοιαύτη ψῆφος τῆς Βουλῆς. Διότι θὰ ἦτο παραπλάνησις τῆς Βουλῆς ἂν ὑπετιμᾶτο ἡ ἀξία τῆς καταψηφίσεως τῆς Βουλῆς διὰ τῆς χαλαρᾶς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως στάσεως. Ἐκπροσωπεῖ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὅλας τὰς ἐν ἀντιθέσει εὑρισκομένας, λόγῳ πολιτικῆς ἐκεχειρίας, πολιτικὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἑλλάδος. Ἡ πολιτικὴ ἐκεχειρία θὰ λήξῃ μετ’ ὀλίγον καὶ θὰ ἐπαναλάβωμεν τοὺς τραχεῖς, διότι τραχεῖς εἶναι πάντοτε εἰς τὸν Τόπον μας, οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες. Ὅταν ἐξητάσαμεν τὴν σύμβασιν, τὴν ἐξητάσαμεν ἐξ ὅλων αὐτῆς τῶν ἀπόψεων, τὴν ἐξητάσαμεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς οἰκονομικῆς, τὴν ἐξητάσαμεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς κοινωνικῆς, τὴν ἐξητάσαμεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πολιτικῆς. Ποῖος εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ μὴ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν; Τί τὸ θέλετε τὸ νομικὸν μέρος; Δικαίωμα τῆς Βουλῆς, Βουλῆς μάλιστα ἐχούσης πολὺ μεγαλυτέραν ἐξουσίαν τῆς συνήθους Βουλῆς, δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ εἴπῃ ὅτι τὴν ἐκύρωσε κατὰ τρόπον νόμιμον ὁ τότε φορεὺς τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας, ὁ τότε δικτάτωρ εἶχε τὴν κύρωσιν, ἀλλὰ ἐγὼ δὲν τὴν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀκυρώνω. Ποῖος εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα; Ἀλλ’ ἔχει τὸ καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ σημάνῃ εἰς αὐτὴν ἐμφαντικῶς ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν εἶναι πρᾶξις πολιτικῆς συνέσεως καὶ νὰ ἀπαλλαγῇ τουλάχιστον ὅλων τῶν συνεπειῶν, τῶν ἐπιζημίων. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἀπολύτως ἐξηντλημένον καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνωμεν τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔχει ἀντίκτυπον καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, μειοῦσαν ἀσφαλῶς καὶ τὸ κῦρος τῆς Βουλῆς καὶ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως.

§423Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Οὐδέποτε, κ. Πρόεδρε, συζήτησις, διεξαγομένη ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβῇ ἐπὶ ζημίᾳ εἴτε μερικῶν εἴτε γενικῶν συμφερόντων, διότι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα ἐκ τῆς ἐλευθέρας συζητήσεως ἐξευρίσκεται ἡ ἀλήθεια, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας δικαιοῦται καὶ ὑποχρεοῦται ὁ βουλευτὴς νὰ μορφώσῃ γνώμην. Δὲν ἐπικρίνω ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν, διότι συνέδεσε τὴν τύχην της ἐν τῇ Κυβερνήσει μὲ τὴν τύχην τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως. Ἁπλῶς θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ὑπουργὸς παλινῳδεῖ, διότι ἀπὸ τῆς πρώτης ἑσπέρας δὲν ἔθεσε ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ ὅτι ὤφειλε νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τὰ διπλωματικά, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν τὴν κύρωσιν.

§424ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄλλο αὐτό.

§425Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὁ τρόπος αὐτὸς τῆς διακοπῆς δὲν εἶναι ὁ προσήκων, οὔτε βέβαια διὰ τῆς διακοπῆς αὐτῆς θὰ ἐπιτύχετε τοῦ σκοποῦ σας. Λυποῦμαι, διότι διὰ τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε, καταρρίπτετε τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον πάντες ἔχομεν συμφέρον νὰ κρατήσωμεν ὑψηλά, διότι πρέπει νὰ γνωρίζετε καλῶς ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς διατρέχει κρίσιν καὶ ἂν διατρέχῃ κρίσιν ὁ κοινοβουλευτισμὸς ὑπαίτιοι εἴμεθα ἡμεῖς ἐνταῦθα.

§426Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀσφαλῶς.

§427Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι, κατόπιν τῆς ἐπιμονῆς τῆς Κυβερνήσεως, ζητούσης ψῆφον τῆς Βουλῆς ὑπὸ συνθήκας, αἵτινες, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν συντελοῦν διόλου εἰς τὴν ὀρθὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἐφρόνουν καὶ φρονῶ πάντοτε, κ. Πρόεδρε, ὅτι εὐρυτάτη συζήτησις ἐπὶ τῆς ὑπὸ ἔγκρισιν συμβάσεως θὰ διηκόλυνε πολὺ περισσότερον τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ. Θεωρῶ τὴν σύμβασιν ἀπολύτως πιεστικήν, καταδικάζουσαν τὸν πληθυσμὸν τῶν Ἀθηνῶν καὶ Περιχώρων εἰς αἱματηρὰς θυσίας ὑπὲρ ὡρισμένων προσώπων, ἐκ τῶν ὁποίων τινὰ κατέχουσι θέσιν, μὴ ἐπιτρέπουσαν εἰς αὐτὰ τοιαύτην τακτικήν. Ὑπεράνω τῶν συμβάσεων, ὑπεράνω ὑπεράνω τῆς ὑπεροχῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὑπεράνω πάντων τούτων εὑρίσκετο τὸ δικαίωμα τῆς ἀμύνης, τὸ ὁποῖον ὅταν ὠθεῖται ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρήσεως ἔχει τὴν δύναμιν νὰ κατισχύσῃ, ὅπως συμβαίνει ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει. Τὴν σύμβασιν τὴν θεωρῶ ἄκυρον καὶ δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω, ἐφόσον εὑρίσκομαι πρὸ ἀκροατηρίου, μὴ θέλοντος νὰ μὲ ἀκούσῃ.

§428Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, κ. συνάδελφε, ὅλοι σᾶς ἀκούομεν μετὰ προσοχῆς, δὲν ἔχετε δίκαιον. Γνωρίζετε ὅτι δὲν εἶναι σπάνιαι αἱ τοιαῦται διακοπαί, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν καὶ ἐξαιρετικῶς θορυβώδεις.

§429Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι σπάνιοι, ἀλλ’ εἶναι ἀδικαιολόγητοι, κ. Πρόεδρε... Ἀδιστάκτως φρονῶ ὅτι ἡ ἀκύρωσις τῆς συμβάσεως κατ’ οὐδένα τρόπον δύναται νὰ θέση εἰς κίνδυνον τὴν ὑπόληψιν τῆς Ἑλλάδος, ὡς θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις, καθόσον ἡ σύμβασις αὕτη κατηρτίσθη μεταξὺ προσώπων ἀναμφισβητήτως τελούντων ἐν καλῇ πίστει καὶ Κυβερνήσεως ἀποτελουμένης ἐκ προσώπων σφετεριστῶν τῆς Ἐξουσίας. Ἀναμφισβητήτως φρονῶ ὅτι ἡ ἀκύρωσις τῆς συμβάσεως ταύτης μόνον τὰ συμφέροντα τῶν ἐπιδρομέων δύναται νὰ βλάψῃ, οἵτινες διὰ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπέτυχον, πραγματοποιοῦν ἀμύθητα ὠφέλη εἰς βάρος τοῦ πληθυσμοῦ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν Περιχώρων, ὡς ἀντελήφθη ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, διότι φρονῶ ὅτι ἡ ἐπικύρωσις τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ αἱ ἐκ ταύτης συνέπειαι, οἰκονομικαὶ καὶ πολιτικαί, θὰ εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι καταψήφισις τῆς συμβάσεως εἶχεν αἰτίαν ἢ ἐλατήριον ἀντιπολιτευτικήν μου τάσιν. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι οὐδὲν πνεῦμα ἀντιπολιτευτικὸν μὲ ὠθεῖ εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς γνώμης ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν πρέπει νὰ τύχῃ τῆς κυρώσεως ἀπὸ μέρους ἡμῶν, ἀλλὰ ἡ πεποίθησις ὅτι διὰ τῆς ἀκυρώσεως οὐδένα κίνδυνον διατρέχει ἡ ὑπόληψις τῆς Ἑλλάδος, διότι πρόκειται περὶ συμβάσεως καταρτισθείσης ὑπὸ τὰς γνωστὰς συνθήκας. Καὶ ἄλλοτε μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία, κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ διακηρύξω ὅτι οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ ἡ κεφαλαιοκρατία ἐμφανίζεται ὑπὸ τόσον εἰδεχθῆ μορφὴν ὅσον ἐν Ἑλλάδι. Ἡ ἔλλειψις ὠργανωμένων κομμάτων, ἡ ὑποδούλωσις τοῦ Τύπου, ἡ ἔλλειψις προσοχῆς εἰς τὴν ἀνάθεσιν τῆς διοικήσεως τοῦ πρώτου πιστωτικοῦ ἱδρύματος εἰς πρόσωπα ἔχοντα συναίσθησιν καὶ τοῦ προορισμοῦ καὶ τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν, συνετέλεσαν ὥστε ἡ κεφαλαιοκρατία νὰ ἐμφανίζεται ὑπὸ τὴν ἀπειλητικὴν μορφήν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐμφανίζεται ἐν τῇ ὑπὸ συζήτησιν συμβάσει. Καὶ αὐτὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ἐπὶ ὁλόκληρον δωδεκαετίαν διώκησε πανίσχυρον τὴν Ἑλλάδα, ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἐπέδειξε σημεῖα τρωτά. Μετὰ τὴν ἀνατροπὴν ὅμως τῆς συνταγματικῆς Βασιλείας καὶ τὴν καθιέρωσιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος διὰ τῆς λαϊκῆς ἐγκρίσεως, τοῦ καθιεροῦντος πολιτικὴν ἰσότητα καὶ ἀποβλέποντος εἰς οἰκονομικὴν ἰσότητα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπαναληφθῇ ὅ,τι ἐγένετο ἐν τῷ παρελθόντι. Δὲν θὰ ἐνδιατρίψω, κύριοι, ἐπὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως ἐπὶ μακρόν, διότι πάντες θὰ ἔχετε ἀναγνώσῃ τὴν γνωμοδότησιν τῶν εἰδικῶν τεχνικῶν Συμβουλίων, ἐκτὸς δὲ τούτου, πλεῖστοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι, παρελθόντες ἐκ τοῦ βήματος τούτου, ἀνέπτυξαν εὐρύτατα τὸ θέμα. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ νὰ τονίσω δύο ἢ τρία σημεῖα, τῶν ὁποίων ἡ ἐξέτασις θὰ πείσῃ ὑμᾶς ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν πρέπει νὰ κυρωθῇ. Τὸ σημεῖον ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ ὡριαίου χιλιοβάτου ὁρίζεται ἀπεριορίστως κατ’ ἀπόλυτον κρίσιν τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας, μὲ μόνον περιορισμὸν τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ καταναλωτοῦ. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ἐν τῇ συμβάσει ὁρίζεται μέση τιμὴ τοῦ ὡριαίου χιλιοβάτου 26 χρυσᾶ λεπτά, ἀλλὰ ἐκ τῆς ἰδίας συμβάσεως ἐξάγεται ὅτι οὐδεὶς περιορισμὸς ὑπάρχει εἰς τὴν αὔξησιν, ἐφόσον τὰ μετοχικὰ κεφάλαια δὲν ἤθελον ἀποδώσει μέρισμα 10%. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὡρισμένας μελέτας διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐξασφαλίσεως ἠλεκτρικοῦ ρεύματος διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, μελέτας μὲ βάσιν οὐχὶ τὸν μέλανα ἄνθρακα, ἀλλὰ τὸν λευκόν, καὶ αἱ μελέται αὗται, πᾶσαι σχεδόν, καταλήγουν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ χρησιμοποίησις ὡρισμένων ὑδραυλικῶν δυνάμεων τῆς Δυτικῆς Πελοποννήσου, εὑρισκομένων εἰς ἀπόστασιν 130 χιλιομέτρων ἀπὸ τῶν Ἀθηνῶν, δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα ἐν Ἀθήναις εἰς τὴν τιμὴν τῶν 6 ἢ 7 χρυσῶν λεπτῶν κατ’ ὡριαῖον χιλιόβατον. Ἂν δὲ ὑπολογίσωμεν ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ καταναλισκομένου ρεύματος εἰς ὡριαῖα χιλιόβατα ἀνέρχεται περίπου ἢ θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ διάστημα τῆς ἑξηκονταετίας κατὰ μέσον ὅρον εἰς ἑκατὸν ἑκατομμύρια ὡριαίων χιλιοβάτων ἐτησίως, πολλαπλασιάσωμεν δὲ τὴν διαφορὰν τιμῆς μεταξὺ τοῦ συστήματος ὑδραυλικῶν δυνάμεων καὶ τοῦ συστήματος θερμικῆς ἐγκαταστάσεως, τὸ ὁποῖον δέχεται ἡ ὑπὸ κρίσιν σύμβασις, θὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν πληθυσμὸν τῶν Ἀθηνῶν καὶ περιχώρων διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως μὲ ποσὸν ἀνερχόμενον ἐτησίως εἰς 20.000,000 χρυσᾶ φράγκα. Ἂν τὸ ποσὸν τοῦτο μετατρέψητε εἰς δραχμάς, ὑπολογήσητε δὲ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἑξηκονταετίας, διὰ τὸ ὁποῖον ἔχει συνομολογηθῆ ἡ σύμβασις, ἕκαστος ἐννοεῖ διὰ ποίου κολοσσιαίου χρηματικοῦ ποσοῦ ἐπιβαρύνεται ἄνευ ἀνάγκης ὁ πληθυσμὸς τῆς πρωτευούσης καὶ τῶν περιχώρων. Τὸ γεγονὸς τοῦτο νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως. Εἰς ζητήματα τόσον θεμελιώδους σημασίας ὤφειλε νὰ ἔχῃ διαγράψει ὡρισμένον πρόγραμμα, διότι ζητήματα ἔχοντα μεγίστην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς καθόλου οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς Χώρας δὲν λύονται μεμονωμένως, ἀλλὰ λύονται κατὰ τρόπον ἐξυπηρετοῦντα τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς Χώρας. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἑλλὰς διαθέτει πολύτιμον πλοῦτον εἰς ὑδραυλικὰς δυνάμεις, ἡ λύσις ὁριστικῶς ἐπὶ ὁλόκληρον ἑξηκονταετίαν τοῦ ζητήματος τῆς ἠλεκτρικῆς κινήσεως καὶ τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῶν Ἀθηνῶν διὰ τοῦ συστήματος τῆς θερμικῆς ἐγκαταστάσεως, ἥτις θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα πλὴν τῆς μεγάλης οἰκονομικῆς ἐπιβαρύνσεως καὶ τὴν ἐξαγωγὴν ἀφθόνου συναλλάγματος διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ἄνθρακος, βεβαίως δὲν εἶναι ἡ λύσις ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἐπιζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἀποδίδουσα τόσην σημασίαν εἰς τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα καὶ καταβάλλουσα τόσας προσπαθείας εἰς τὴν ἐπιτυχῆ λύσιν αὐτοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς διερμηνεύων τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ὑπεστήριξεν ὅτι ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῆς Βουλῆς νὰ ἐγκρίνῃ τὴν σύμβασιν ταύτην, διὰ τὴν διευκόλυνσιν τῆς χορηγήσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου.

§430Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶπον αὐτό.

§431Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εἴπατε ὅτι ὑπάρχουν λόγοι, οἵτινες σᾶς ἔπεισαν ὅτι πρέπει νὰ ἐγκριθῇ ἡ σύμβασις αὐτή, διότι καὶ ὅταν ἐχορηγήθη τὸ προσφυγικὸν δάνειον, τοῦτο συνεδέθη ὑπό τινα τύπον μὲ τὴν σύμβασιν ταύτην.

§432Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι.

§433Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἔλαβε δὲ τὸν λόγον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ εἶπε καὶ ἐβεβαίωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι οὐδεὶς λόγος ἐγένετο περὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, καθ’ ὃν χρόνον συνήπτετο τὸ προσφυγικὸν δάνειον. Ἡ Κυβέρνησις συνδέσασα τὴν σύμβασιν μὲ τὴν παραμονὴν αὐτῆς ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ ζητήσασα διὰ τοῦ τρόπου τούτου νὰ ἐπιτύχῃ σύμφωνον τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἠκολούθησε τὴν ἀντίληψιν ἐκείνην, ἥτις κατὰ τὴν γνώμην της ἐξυπηρετεῖ τὸ κοινὸν συμφέρον. Εὑρίσκων τὴν σύμβασιν ταύτην, ὅπως ἐτόνισα καὶ προηγουμένως, ἐξαιρετικῶς καταθλιπτικήν, ὡς ἐπιβαρύνουσαν δι’ ὑπερμέτρων βαρῶν πληθυσμοὺς τῶν ὁποίων ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις δὲν ἐπιτρέπει τοιαύτην ἐπιβάρυνσιν, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, βέβαιος ὅτι διὰ τῆς ψήφου μου αὐτῆς ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου (Χειροκροτήματα).

§434ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§435Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθές, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ θέμα ἐξηντλήθη. Ἡ περὶ ἧς πρόκειται σύμβασις ἀνεπτύχθη ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Δι’ αὐτὸ καὶ διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς πρωϊνὰς ἤδη ὥρας σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι δὲν θὰ μακρυγορήσω. Καὶ δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἂν δὲν ἐπίστευον ὅτι ἔχω νὰ εἴπω τι τὸ ὁποῖον δὲν ἐλέχθη ἀπὸ ἄλλον ἀγορητήν, Κολακεύομαι νὰ πιστεύω ὅτι τοῦτο εἶναι πιθανὸν νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἐπιχείρημα κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις περὶ βελτιώσεως ὅρων τινῶν τῆς συμβάσεως, ἥτις ἀτυχῶς θὰ ἐγκριθῇ, ὡς φαίνεται, ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ δὲν θὰ ἐπιχειρήσω νὰ σᾶς πείσω περὶ τοῦ συμφόρου ἢ ἀσυμφόρου τῆς συμβάσεως. Ἤδη ἔχετε μορφώσει γνώμην. Ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν πιστεύετε εἰς τὸ βάθος τῆς ψυχῆς σας ὅτι εἶναι ἀσύμφορος. Τὴν βλέπετε ὡς μίαν σύμβασιν συναφθεῖσαν εἰς μίαν ἐποχὴν αὐθαιρεσίας καὶ παρανομίας, τὴν βλέπετε ὡς μίαν σύμβασιν δημιουργοῦσαν Κράτος ἐν Κράτει καὶ ἥτις προξενεῖ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὑπηγορεύθη ἀπὸ ἕνα κατακτητὴν πρὸς ἕνα ἡττημένον, τὴν βλέπετε ὡς μίαν σύμβασιν ἄκυρον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς δικαίου. Ὅλοι δὲ οἱ προλαλήσαντες ἀνέφερον ὅτι ὄχι μόνον εἶναι ἀσύμφορος εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ μειοῖ καὶ τὴν κρατικὴν ἀξιοπρέπειαν. Παρά ταῦτα ὅμως ἐπιμένουσιν οἱ κυβερνῶντες νὰ μὴ θεωρηθῇ ὡς ἄκυρος ἡ σύμβασις, προβάλλοντες ἐπιχειρήματά τινα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συνοψισθοῦν εἰς τρία κεφαλαιώδη σημεῖα. Πρῶτον τὴν καλὴν πίστιν τοῦ Κράτους, δεύτερον ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς δικαίου δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀκυρώσωμεν καὶ τρίτον ὅτι ὑφιστάμεθα πίεσίν τινα.

§436Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν τὸ εἶπε κανεὶς αὐτό.

§437Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπαινιγμὸς ἐρρίφθη καὶ δὴ παρ’ ὑμῶν, εἰπόντος ὅτι καὶ σχετικὸν ἔγγραφον διεβιβάσθη ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως....

§438Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδέποτε ὑπῆρξε πίεσις.