1924.06.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 65Η

Τετάρτη 25 Ἰουνίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.50′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰς ἑξῆς ἀναφοράς: —Ὁ φαρμακοποιὸς Τσακίρης, κάτοικος Κομοτηνῆς, παραπονεῖται διὰ τὸ κλείσιμον τοῦ φαρμακείου του. —Ὁ Ἰωάννης Κλάδος, ἔφεδρος ἀξιωματικός, διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐκ τοῦ Ὀθωμανικοῦ μαγαζείου ἐκδίωξίν του. —Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Σπερχειάδος παρακαλεῖ ὅπως τοποθετηθῇ ὑπάλληλος εἰς τὸ ἐκεῖσε τηλεγραφεῖον, ὅπερ ἀπὸ μηνῶν στερεῖται τοιούτου. —Οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ Ἀμφίσσης αἰτοῦνται ὅπως καταργηθῇ ἡ πρόσθετος φορολογία ἐπὶ τοῦ ἐλαίου καὶ ἐλαιῶν τῆς ἐσοδείας 1920–1921. —Οἱ τελειόφοιτοι στρατεύσιμοι τοῦ φαρμακευτικοῦ σχολείου παραπονοῦνται διὰ τὴν αὐστηρότητα τῶν καθηγητῶν ἣν ἐπιδεικνύουσιν εἰς τὰς ἐπὶ πτυχίῳ ἐξετάσεις. Συγχρόνως ζητοῦσιν ὅπως ἕκαστος τῶν καθηγητῶν ἐξετάζῃ ἐπὶ ἑνὸς μαθήματος. —Ἡ Λέσχη τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων Ἄρτης ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ διαρρυθμίσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμαρίθμου τῆς ζωῆς. —Οἱ ἐνοικιασταὶ τοῦ γʹ τομέως Θεσσαλονίκης ζητοῦσι τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐνοικιάσεως τῶν οἰκοπέδων ἢ τὴν ἐτησίαν παράτασιν τῆς κατεδαφίσεως. — Οἱ λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως Ἀθηνῶν αἰτοῦνται ὅπως λυθοῦν τῆς ἐπιτάξεως ὅλα τὰ διδακτήρια. — Οἱ κάτοικοι τῶν συνοικιῶν Κολωνοῦ καὶ Ἁγίου Γεωργίου παραπονοῦνται διὰ τὴν ἔλλειψιν συγκοινωνίας. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων Γενιτσῶν ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ κανονισμοῦ τῶν μισθῶν των ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμαρίθμου τῆς ζωῆς. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐφέδρων ὁπλιτῶν Κρήτης ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. — Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἀξιωματικῶν κλπ.». — Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου ὑδρεύσεως καὶ ἐξυγιάνσεως Ἀγουλινίτσης». — 2) «Περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τοπικῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς μεταξὺ τῶν ἐν Πύργῳ σταθμῶν ΣΠΑΠ καὶ ΣΠΚ». 3) «Περὶ αὐξήσεως τῶν δι’ οἰκοδομικὰ ἔργα χορηγηθεισῶν πιστώσεων εἰς τὸ Ἐθν. Μετσόβιον Πολυτεχνεῖον». 4) «Περὶ συμπληρώσεως τοῦ ΓΦΑʹ νόμου περὶ λιμενικοῦ ταμείου Πειραιῶς καὶ τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ». 5) «Περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου κοινωφελῶν ἔργων Κατερίνης» καὶ 6) «Περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου ὑδραυλικῶν ἔργων δήμου Βερροίας». — Ἡ ἐπὶ τῆς προτάσεως ψηφίσματος «περὶ ἀπαλλοτριώσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις γηπέδου τοῦ Πανελληνίου Γυμναστηρίου» εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Μισυρλόγλου καταθέτει πρὸς γνῶσιν τῆς Συνελεύσεως ἀντίγραφον περιέχον τοὺς ὅρους τῆς δημοπρασίας διὰ τὴν κατασκευὴν μονοκατοικιῶν συνοικισμοῦ «Βύρωνος». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Χρ. Φακῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδικάσεως τῶν ἐκ συναλλαγματικῶν καὶ ἐμπορικῶν ἢ μὴ γραμματίων εἰς διαταγὴν διαφορῶν». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Δουζίνας ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ ρυθμίσεως τῶν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς περὶ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἀπὸ 29 Μαΐου 1921 νομοθεσίας προκυψάντων ζητημάτων» καὶ 2) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Νοεμβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ συστάσεως συνεταιρισμῶν δημοσίων ὑπαλλήλων πρὸς ἀνέγερσιν εὐθηνῶν οἰκιῶν». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς παραγραφὴν τοῦ δικαιώματος τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων καὶ τῆς αὐτομάτου ὑπερτιμήσεως». — Ὁ πληρεξούσιος Μυτιλήνης κ. Ι. Σιφναῖος αἰτεῖται τριῶν μηνῶν ἄδειαν ἀπουσίας διὰ τὸ ἐξωτερικὸν διὰ λόγους ὑγείας. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον, ὅπως καταθέσῃ σχέδια νόμων.

§4Γ. ΗΣΑΪΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐν συνεχείᾳ τῶν σχεδίων νόμων τὰ ὁποῖα κατέθεσα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σήμερον ἕτερον νομοσχέδιον ἀφορῶν τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους εἰς τὸν σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Πελοποννήσου. Κρίνω ἐπάναγκες, κύριοι, νὰ κάμω μίαν μικρὰν εἰσήγησιν τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου, σπουδαιοτάτου κατὰ τὴν γνώμην μου, ἵνα καταστήσω τὴν Συνέλευσιν κοινωνὸν τῶν ἀφορμῶν τὰς ὁποίας ἔλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἵνα εἰσηγηθῇ τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Τὴν 3ην Αὐγούστου 1922 ὑπὸ τῆς Γʹ Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ὑπουργοῦντος τοῦ κ. Ξεν. Στρατηγοῦ, ἐκυρώθη σύμβασις «διὰ τὴν προσωρινὴν παραχώρησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν γραμμῶν τοῦ σιδηροδρόμου ΠΑΠ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ΣΠΑΠ ἐπὶ 18 περίπου μῆνας, μέχρι τῆς 31ης Δεκεμβρίου 1923». Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, εἶναι ἀληθές, ἐγένοντο παραχωρήσεις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους πρὸς τὴν ἑταιρείαν. Αἱ παραχωρήσεις αὗται, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἦσαν τελείως δεδικαιολογημέναι προκειμένου νὰ βελτιωθῇ ἡ λειτουργία τῆς σπουδαιοτέρας σιδηροδρομικῆς ἀρτηρίας τοῦ Κράτους, ἥτις ἐξυπηρετεῖ κυρίως τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος, ὡς καὶ μεγάλας βιομηχανίας, αἵτινες εὑρίσκονται ἤδη ἐγκαθιδρυμέναι καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τοῦ ἐν λόγῳ δικτύου καὶ κυρίως τὸ μεταφορικὸν ἐμπόριον Πελοποννήσου καὶ Πρωτευούσης, οὐ μὴν ἀλλὰ μεγάλως θὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας ἐν καταλλήλῳ χρόνῳ. Ἡ μόνη παράλειψις τῆς συμβάσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ κατατιθεμένου νομοσχεδίου θέλομεν νὰ θεραπεύσωμεν, εἶναι ὅτι, ἐνῷ τὸ Κράτος, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, λίαν δεδικαιολογημένως ἔκαμε τόσας παραχωρήσεις, δὲν ἐξησφάλισε καὶ τὰ ἑαυτοῦ δικαιώματα. Προβαίνω ἤδη εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν κυριωτέρων παραχωρήσεων, ὅπως ἀντιληφθῇ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις πῶς ἔχει τὸ ζήτημα: 1) Διὰ τοῦ ἄρθρου 5 τῆς συμβάσεως τὸ Κράτος ἀναλαμβάνει τὴν βαρεῖαν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ τὸ τοκοχρεολύσιον τῶν δανείων τῆς ἑταιρείας, ἀνερχομένων εἰς 500 χιλ. λίρας Ἀγγλίας, καὶ ἑτέρου ὑπολοίπου δανείου ὑπὲρ τὸ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, ἤτοι τὰ πληρωνόμενα ὑπὸ τοῦ Κράτους ποσὰ ἀνέρχονται εἰς 40 χιλ. λίρας Ἀγγλίας περίπου ἐτησίως, ἤτοι μὲ σημερινὴν τιμὴν λίρας 10 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐπίσης διὰ τοῦ ἰδίου ἄρθρου ἀναλαμβάνει τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παρέχῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν προκαταβολάς, λόγῳ δανείου, ἐπὶ τόκῳ 5% μόνον ἐτησίως, πρὸς κάλυψιν τῶν τυχὸν ἐλλειμμάτων τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἢ ταμειακῶν ἀναγκῶν τῆς ἑταιρείας. 2) Κατὰ τὸ ἄρθρον 8, ὑποχρεοῦται τὸ Κράτος νὰ δίδῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν δραχμὰς 469.217 κατ’ ἔτος ὡς ἀποζημίωσιν λόγῳ ἐπιτάξεως. 3) Κατὰ τὸ πέρας ἑκάστης χρήσεως, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἀπὸ τῶν συνολικῶν εἰσπράξεων τῶν δαπανῶν, ἐξαιρέσει τῶν τοκοχρεολυσίων 10 ἑκατομ. ἐτησίως καὶ τῆς ἀποζημιώσεως λόγῳ ἐπιτάξεως ἐκ δραχμῶν 469.217, τὰ ὁποῖα πάντως πληρώνονται ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἂν ἀπομείνῃ κέρδος, τοῦτο διανέμεται ὡς ἀκολούθως: Ἐξασφαλίζει ὑπὲρ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου μέρισμα ἀπηλλαγμένον φόρων, ἐκ δραχμῶν 5 κατὰ μετοχήν, συνυπολογιζομένης τῆς λόγῳ ἐπιτάξεως ἀποζημιώσεως. Δηλαδή, ἐπειδὴ τὸ ποσὸν τῆς λόγῳ ἐπιτάξεως ἀποζημιώσεως ἀντιστοιχεῖ πρὸς 3½ δραχμὰς περίπου κατὰ μετοχήν, ἐδέχθη τὸ Κράτος νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν προνομιακῶς καὶ 1½ δραχμὴν κατὰ μετοχήν, τὸ δὲ ὑπόλοιπον μερίζεται ἐξ ἴσου Κράτος καὶ ἑταιρεία, ἐφόσον ὑπάρχει, μέχρι συμπληρώσεως 10 δραχμῶν κατὰ μετοχήν. Πᾶν δὲ τυχὸν πλεόνασμα, πέρα τῶν 10 δραχμῶν, διατίθεται κατὰ 75% ὑπὲρ τοῦ Κράτους καὶ 25% ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας. Ἀντιθέτως, ἂν κατά τινα χρῆσιν προκύψῃ ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἔλλειμμα, τοῦτο καλύπτεται κατὰ τὸ ½ ὑπὸ τῆς ἑταιρείας, ἐφόσον τὸ ἥμισυ τοῦτο δὲν ὑπερβαίνει τὸ ἄνω ποσὸν τῶν 469.217 δραχμῶν. Κατὰ τὸ ἕτερον δὲ ἥμισυ καὶ τὸ τυχὸν ἀνώτερον τούτου ὑπόλοιπον ὑπὸ τοῦ Κράτους. Δηλαδὴ ἐγκαταλείπει ἡ ἑταιρεία τὸ ἄνω ποσόν, τὸ ὁποῖον πάλιν πληρώνει τὸ Κράτος καὶ δὲν εὐθύνεται δι’ οἱανδήποτε ζημίαν, ἥτις ἤθελε προκύψει, ὁσονδήποτε μεγάλη, καὶ ἂν ᾖ αὕτη. 4) Κατὰ τὸ ἄρθρον 14 ἀναστέλλεται οἱαδήποτε ἀπαίτησις τοῦ Δημοσίου κατὰ τῆς ἑταιρείας ἐφόσον διαρκεῖ ἡ σύμβασις αὕτη καὶ 3 ἔτι μῆνας μετὰ τὴν λῆψιν αὐτῆς. Τὴν ἀνωτέρω σύμβασιν παρέτεινεν ἡ Ἐπανάστασις ἐπὶ μίαν διετίαν, λήγουσαν τὴν 31 Δεκεμβρίου 1925, διὰ τοῦ ἀπὸ 22 Σεπτεμβρίου 1923 Ν. Δ. Πρὸς τούτοις δὲ ἡ Ἐπανάστασις ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ νὰ παράσχῃ τὰ μέσα τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς πληρεστέρας σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας χάριν τοῦ κοινοῦ ἐπεκύρωσε διὰ τοῦ ἀπὸ 22 Σεπτεμβρίου Ν. Δ. τὴν ἀπὸ 13ης ἰδίου ἔτους σύμβασιν «πρὸς προμήθειαν τροχαίου ὑλικοῦ καὶ ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων», διὰ τῆς ὁποίας συμβάσεως ἐπετράπη εἰς τὴν ἑταιρείαν νὰ ἐπιβάλῃ εἰδικὰς τιμολογιακὰς αὐξήσεις, καταθετομένας εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ὅπως χρησιμεύσωσι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀπαιτουμένων κεφαλαίων διὰ τὴν προμήθειαν μηχανῶν, βαγονίων, μηχανημάτων καὶ ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων ἐπὶ τῆς γραμμῆς. Τὰ ποσὰ τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς ἀγορὰν τροχαίου ὑλικοῦ καὶ μηχανημάτων ὑπολογίζονται εἰς 100 χιλ. λίρας Ἀγγλίας, πρὸς ἐκτέλεσιν δὲ ἔργων εἰς 40 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν δανείων τούτων ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος νὰ ἐξασφαλίσῃ ὁπωσδήποτε δι’ αὐξήσεως τῶν τιμολογίων. Ἔναντι τῶν μνημονευθεισῶν παραχωρήσεων, τῶν ὁποίων τὸ μέγεθος δὲν διαφεύγει βεβαίως τὴν προσοχήν σας, τὸ Κράτος δυνάμει τοῦ ἄρθρου 15 τῆς συμβάσεως ἔχει σκιώδη μόνον ἔλεγχον ἔναντι τῆς ἑταιρείας, καθόσον διορίζει κυβερνητικὸν ἀντιπρόσωπον, ὅστις παρίσταται μόνον κατὰ τὰς συνεδριάσεις τοῦ Διοικ. Συμβουλίου καὶ παρακολουθεῖ αὐτὰς πληροφορῶν ἑκάστοτε τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, χωρὶς οὐδὲν ἐνεργότερον δικαίωμα πλέον τούτου νὰ ἀσκῇ. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ἀναφέρω ὅτι ὁ προκάτοχος κυβερνητικὸς ἀντιπρόσωπος, διευθυντὴς τοῦ Τμήματος τῶν Σιδηροδρόμων, παρῃτήθη μὴ ἀνεχόμενος νὰ παίζῃ, ἀντιπρόσωπος αὐτὸς Κράτους τοιαύτας παρασχόντος παραχωρήσεις, τὸ βωβὸν αὐτὸ πρόσωπον. Καὶ ἐνῷ τὸ Κράτος εἰς τοιαύτας ὑπεβάλλετο θυσίας ἐπὶ μόνῳ τῷ σκοπῷ ὅπως βοηθήσῃ τὴν ἑταιρείαν, πρὸς βελτίωσιν τῆς συγκοινωνίας, ἡ ἑταιρεία ὄχι μόνον δὲν κατέβαλε πάσας αὐτῆς τὰς προσπαθείας, ὅπως ἀποδειχθῇ ἀνταξία τῶν τόσων παροχῶν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ κατωτέρα τῶν προσδοκιῶν αὐτοῦ ἀπεδείχθη. Καὶ ὑπῆρξε μὲν ἐποχὴ καθ’ ἣν παρετηρήθησαν προσπάθειαί τινες τῆς Διοικήσεως τῆς ἑταιρείας πρὸς βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἐπισύρασαι τὴν προσοχὴν τοῦ Κράτους, ὅπερ προῆλθεν ἕνεκα τούτου εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀρξαμένην ἐνίσχυσιν τῆς ἑταιρείας, ἐπιτρέψαν ὅπως διὰ τῆς ἀπὸ 13 Σεπτεμβρίου 1923 συμβάσεως προσπορισθῇ διὰ προσθέτων εἰδικῶν τιμολογιακῶν αὐξήσεων εἰς βάρος τοῦ κοινοῦ ποσὸν μέχρις 100,000 Ἀγγλ. λιρῶν καὶ 40,000,000 δραχμῶν πρὸς προμήθειαν τροχαίου ὑλικοῦ, μηχανημάτων καὶ ἐργαλείων, ὡς καὶ ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων ἐπὶ τῆς γραμμῆς, ἀλλ’ ἡ ἐποχὴ αὕτη τῶν προσπαθειῶν τῆς Διοικήσεως ὑπῆρξε βραχείας διαρκείας καὶ ἄνευ θετικῆς ἀποδόσεως, διότι, ἐνῷ ἡ σύμβασις αὕτη ἤρξατο πρὸ πολλῶν μηνῶν ἐφαρμοζομένη καὶ τὸ κοινὸν ἐπεβαρύνετο μὲ προσθέτους αὐξήσεις τιμολογίων, οὐδεμία ἀποτελεσματικὴ φροντὶς ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας κατεβλήθη πρὸς προμήθειαν τοῦ διὰ τῆς συμβάσεως προβλεπομένου τροχαίου ὑλικοῦ, μηχανημάτων καὶ ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων, γενομένων ἀσκόπως, ἀδικαιολογήτων καὶ ἐπιβλαβῶν παρελκύσεων ἕνεκα διαφόρων λόγων, ἐνῷ ἡ συγκοινωνία διατελεῖ εἰς οὐχὶ εὐχάριστον κατάστασιν. Ἕνεκα τούτου προέθημεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου χωρὶς νὰ ἄρωμεν τὰς παρασχεθείσας χάριν τοῦ κοινοῦ σκοποῦ εἰς τὴν ἑταιρείαν ὑποστηρίξεις θέλομεν παρακολουθήσει ἐνεργότερον τὰς πρὸς ἀποκατάστασιν καὶ βελτίωσιν τῆς συγκοινωνίας ἐνεργείας καὶ θέλομεν ἐξασφαλίσει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, τοῦ κοινοῦ καὶ τῶν μετόχων τῆς ἑταιρείας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Ἐμμανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§6Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι, τὸ καθῆκόν μου κατέστη εὔκολον. Ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐπὶ δύο ἡμέρας ἀνέπτυξαν πολλὰ καὶ διαφωτιστικὰ καὶ ἡ ἐπιθυμία μου θὰ ἦτο νὰ ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν ὅλα ὅσα ἐλέχθησαν καὶ ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοὺς συναδέλφους ἐκείνους. Ἐν τῇ χθεσινῇ συζητήσει διὰ μιᾶς ἐπικαίρου διακοπῆς ἐπῆλθε καὶ μία συζήτησις ἐπὶ τῶν αἰτίων τῆς ἐπελθούσης καταστροφῆς. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα, θὰ ἀρκεσθῶ νὰ εἴπω ὅτι ἐκ τῆς φοβερᾶς ἐκείνης καταστροφῆς ἐξήχθη ἅπαξ εἰσέτι τὸ πόρισμα ὅτι ἐν τῷ βίῳ τῶν ἐθνῶν καὶ πατριωτισμὸς καὶ θυσία αἵματος καὶ χρήματος καὶ ἐπιστῆμαι καὶ τέχναι, ὅλα ἐν γένει, εἰς οὐδὲν συντελοῦσιν, ἐφόσον ὅλας τὰς ἐνεργείας δὲν παρακολουθεῖ ἡ πολιτικὴ φρόνησις. Ἂς εὐχηθῶμεν ὅπως ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τοῦ ὁποίου τὰς ἀρετὰς δὲν ἐτόλμησε νὰ διαμφισβητήσῃ κανείς, μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ φοβερὸν σφάλμα τῆς 1ης Νοεμβρίου, τὸ ὁποῖον πληρώνομεν σήμερον καὶ δυστυχῶς θὰ πληρώνουν καὶ τὰ τέκνα μας καὶ τὰ ἐγγόνια μας. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, κύριοι, τὸ ὁποῖον εἶναι μία τῶν λυπηροτέρων συνεπειῶν τοῦ σφάλματος ἐκείνου, εἰσῆλθεν εἰς πολλὰς φάσεις. Εἰς τὴν παροῦσαν φάσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, νομίζω ὅτι τὸ φλέγον σημεῖον τοῦ ζητήματος εἶναι τὸ τῆς μετακομίσεως καὶ ἐγκαταστάσεως τῶν ὑπολειπομένων ἀνταλλαξίμων πληθυσμῶν. Οἱ πληθυσμοὶ οὗτοι κατὰ τὸ πλεῖστον εὑρίσκονται εἰς τὸ Κέντρον τῆς Μ. Ἀσίας, εὑρίσκονται δηλαδὴ εἰς ἕν μέρος, ὅπου τὸ περιβάλλον δὲν ἀποπνέει ἄλλο ἢ μῖσος καὶ ἔχθραν κατὰ παντὸς Χριστιανοῦ, εὑρίσκονται εἰς μέρος, ὅπου αἱ ὑπερβασίαι κατὰ παντὸς ξένου δὲν γίνονται πρὸ τῶν ὀμμάτων τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ὅπου τὰς βλέπει μόνον ὁ οὐρανὸς καὶ τὰς δέχεται ἡ γῆ. Οἱ πληθυσμοὶ οἱ ἀποκεκλεισμένοι μὲ πᾶσαν συγκοινωνίαν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου εὑρίσκονται ὑπὸ μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία οὔτε εἰς νόμους ὑπακούει, οὔτε ἀπὸ τὴν συνείδησιν ὁδηγεῖται. Ἰδοὺ διατί μᾶς ἀνησυχεῖ ἡ τύχη τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων. Ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία κατὰ τὴν Σύμβασιν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀναμιγνύεται εἰς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀνταλλαγήν, ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἔδειξε τόσον εὐγενὲς ἐνδιαφέρον διὰ τὰ παράπονα ἐπὶ ἀνυπάρκτων πραγμάτων τῶν Τουρκικῶν πληθυσμῶν τῆς Μ. Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ θεωρήσῃ καθῆκόν της νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἰδιαιτέραν περὶ τῆς τύχης τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων. Ἐμάθομεν ὅτι ὑπάρχει μία Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν Νίγδην. Ἀλλὰ φθάνει εἰς τὰς ἀπεράντους ἐκείνας ἐκτάσεις μία μόνη Ἐπιτροπή; Ἀρά γε εἶναι δυνατὸν τὰ παθήματα τῶν Χριστιανῶν νὰ ἀντιλαμβάνεται καὶ νὰ προλαμβάνῃ μία Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὴν Νίγδην, ὅταν εὑρίσκωνται οἱ πληθυσμοὶ εἰς τὸ Ἰκόνιον ἢ τὴν Καισάρειαν; Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου καὶ παρακαλῶ, ἂν εἶναι δυνατόν, εἰς πολλὰ ἐπίκαιρα σημεῖα νὰ ἀποσταλῶσιν ἀντιπρόσωποι τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἔχωμεν ἀσφαλεῖς πληροφορίας περὶ τοῦ κατὰ πόσον ἡ ζωή, ἡ τιμὴ καὶ ἡ περιουσία τῶν ἀνταλλαξίμων πληθυσμῶν εὑρίσκεται ἐν ἀσφαλείᾳ μέχρι τῆς μετακομίσεως αὐτῶν ἐνταῦθα. Τὰ παθήματα τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων ἰδιαιτέρως ὀφείλουν νὰ ἐπισύρουν τὴν προσοχήν μας, διότι δὲν ἀρχίζουν ἀπὸ σήμερον· ἀφ’ ὅτου ἐκηρύχθη ὁ γενικὸς πόλεμος, οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι εὑρέθησαν ὑπὸ τὸν ἀγριώτερον ἀποκλεισμόν. Πᾶσα μετακίνησις εἰς αὐτοὺς ἦτο ἀδύνατος. Πᾶν ἐμπόριον ἦτο ἀπηγορευμένον. Ἠναγκάζοντο νὰ μένουν κεκλεισμένοι ἐντὸς τῆς Κεντρικῆς Ἀσίας, μὴ ἔχοντες τὸ δικαίωμα νὰ ἔχουν ἐπάγγελμα ἢ τέχνην, καταδικασμένοι νὰ ἐξοδεύουν τὰς οἰκονομίας των, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ὅροι τοῦ βίου ἐχειροτέρευον τόσον, ὥστε αἱ ἀνάγκαι ἀνήρχοντο εἰς τὸ 50πλάσιον καὶ πολλάκις εἰς τὸ 500πλάσιον τοῦ προηγουμένου βίου. Οἱ πληθυσμοὶ λοιπὸν ἐκεῖνοι εὑρίσκονται σήμερον ἐξηντλημένοι. Ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει βεβαίως πρόνοιαν περὶ τῆς μεταφορᾶς αὐτῶν ἀπὸ τοὺς λιμένας, ἐν τούτοις, κατὰ τὰς ἀσφαλεστάτας ἡμῶν πληροφορίας, πολλαὶ Κοινότητες εἶναι ἀνίκανοι νὰ μετακινηθῶσιν. Ὅλοι θέλουν νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ δὲν ἔχουν τὰ ἀπαιτούμενα μέσα. Ἆρά γε ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ πίστωσίν τινα καὶ διὰ τὴν μεταφοράν των εἰς τὴν παραλίαν. Ἐλπίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ ἀπὸ ἐθνικῆς καὶ ἀπὸ ἀνθρωπιστικῆς ἀπόψεως, θὰ λυθῇ· διότι δύο ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Προϋπολογισμὸν οὔτε κέρδος οὔτε ζημία δύναται νὰ θεωρηθῇ.

§7Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔχει ὑποβληθῆ καμμία αἴτησις καὶ ἠρνήθημεν;

§8Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχομεν αἰτήσεις, τὰς ὁποίας θὰ σᾶς στείλωμεν.

§9ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔχω ἓν τηλεγράφημα.

§10Π. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Πρὸ δύο μηνῶν ἐτηλεγράφησα ἐκ Γρεβενῶν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τὴν κατάστασιν τῶν ἀνταλλαξίμων ὁμογενῶν καὶ ὅταν ἦλθον ἐδῶ τοῦ διεξετραγώδησα τὴν κατάστασιν, ἀλλὰ δὲν ἐλήφθη καμμία πρόνοια.

§11Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι θὰ γίνῃ ἡ δέουσα ἐνέργεια· δυνάμεθα νὰ ἀμφισβητήσωμεν τὴν σκοπιμότητα τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι καὶ τὰς φιλοπροσφυγικὰς διαθέσεις αὐτῆς. Τὸ ζήτημα τῶν ἀνταλλαξίμων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἔλθουν ἐκ τῆς Κεντρικῆς Μ. Ἀσίας, μᾶς ἀναπολεῖ εἰς τὴν μνήμην μίαν ἄλλην κατηγορίαν ὁμογενῶν πολὺ δυστυχεστέραν· πρόκειται περὶ τῶν πολιτικῶν ὁμήρων. Οὕτως ὠνομάσθησαν· εἶναι μία παλαιὰ λέξις μὲ νέαν οὐσίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν συγγένειαν πρὸς τὴν ἀρχαίαν λέξιν τῶν ὁμήρων πολέμου· διότι ἀνέπτυξε μεγαλεῖον βαρβαρότητος ἡ ἐποχή μας, καθ’ ἣν κατεσφάγη ἐν Μ. Ἀσίᾳ τόσος πληθυσμός, ὥστε κατῄσχυνε τὴν ἀρχαιότητα. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας ἐκείνας τὰς ὁποίας λαμβάνομεν ἐντεῦθεν ἢ ἐκεῖθεν, διότι δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε, ἔστω καὶ ἀληθές, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ. Ὅταν ἔγινεν ἡ Ἀρμενικὴ τραγῳδία, ἠμφισβητήθησαν τὰ γεγονότα καὶ δὲν ἀπεδείχθησαν εἰμὴ διότι εὑρέθησαν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα Ἀμερικανίδες ἀδελφαί, διότι εὑρέθησαν Ἀμερικανοὶ ἱεραπόστολοι καί τινες ἄλλοι Εὐρωπαῖοι. Σήμερον οὐδεὶς Εὐρωπαῖος εὑρίσκεται ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, διότι καὶ ὁ Εὐρωπαῖος καταδιώκεται καὶ κινδυνεύει. Δὲν θὰ εἴπω λοιπὸν λεπτομερείας, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τις. Τὸ ζήτημα θὰ θέσω κατ’ ἄλλον τρόπον. Γνωρίζουν καὶ ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ καὶ αἱ φιλανθρωπικαὶ ὀργανώσεις, ἄλλως τε εἶναι εὔκολον καὶ τώρα νὰ πεισθῇ τις ἐπισκεπτόμενος τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, ὅτι περισωθέντες εἶναι γυναῖκες, παιδιὰ κάτω τῶν 15 ἐτῶν καὶ γέροντες ἄνω τῶν 60. Οἱ ἐν τῷ μεταξὺ ἐλλείπουν ἄλλοι ἐκρατήθησαν εἰς τὴν ξηράν, ἄλλοι ἀνηρπάγησαν ἀπὸ τὰς λέμβους· ὅσοι ἐφονεύθησαν, ἐφονεύθησαν. Οἱ ὑπολειπόμενοι ἀπεστάλησαν εἰς τὰ τουρκικὰ κτήματα διὰ νὰ ἐργάζωνται ἄνευ ἄρτου, ἄνευ ὕδατος καὶ ὑπὸ τὴν μάστιγα. Κύριοι, ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης φέρει τὴν ὑπογραφὴν τῆς Τουρκίας καὶ τὰς ὑπογραφὰς τῶν πεπολιτισμένων Ἐθνῶν. Ὅλαι λοιπὸν αἱ Συμβάσεις πρέπει νὰ γίνουν «κουρελόχαρτα» καὶ μετὰ τὴν νίκην τῆς Συνεννοήσεως καὶ λάβουν τὴν τύχην τῆς Συνθήκης περὶ οὐδετερότητος τοῦ Βελγίου καὶ τοῦ Λουξεμβούργου; Κατὰ τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, μετὰ τὴν συνομολόγησιν αὐτῆς, οἱ πρῶτοι οἱ ὁποῖοι ὤφειλον ν’ ἀποδοθοῦν εἶναι οἱ ὅμηροι. Τί ἔγιναν αὐτοί; Τοὺς ὑπολογίζουν εἰς 100.000 καὶ ἄλλοι εἰς 150.000. Οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι δὲν εἶναι ὑπερβολικοί· ἀρκεῖ κανεὶς νὰ ἐπισκεφθῇ τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς· θὰ ἴδῃ ὅτι οἱ ἄνδρες ἀπὸ 15 ἐτῶν ἕως 60 δὲν ὑπάρχουν. Ὅσοι ἐφονεύθησαν ὑπὸ τίνος θ’ ἀναζητηθοῦν; Ὅσοι ὅμως μένουν ἐν τῇ ζωῇ δέον νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ φροντίζει καὶ ἐξετάζει περὶ τῶν παραπόνων τῶν Τούρκων τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, θὰ ἐπείσθη δὲ βεβαίως ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Φυλὴ δυνατὸν νὰ ἔχῃ πολλὰ σφάλματα, ἑνὸς ὅμως εἶναι ἀπηλλαγμένη· εἶναι δηλαδὴ ἀνίκανος νὰ διενεργήσῃ γενικὴν σφαγήν. (Χειροκροτήματα). Πρέπει νὰ γίνῃ μία διεθνὴς Ἐπιτροπὴ ἵνα ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις καὶ ἐξακριβωθῇ ἡ τύχη τῶν ὁμήρων, μᾶς ἀποδοθῶσι δὲ ὅσοι δὲν ἀπέθανον. Ἂν θὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω πράγματα ἀναμφισβήτητα, θὰ σᾶς ἔλεγον λεπτομερείας φρικιαστικάς. Σᾶς λέγω τοῦτο μόνον· ὅτι παράπονα κορασίων εὑρισκομένων εἰς χαρέμια ἔφθασαν μέχρις ἡμῶν... Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ εἴπω ὀνόματα δι’ εὐνοήτους λόγους. Κύριοι, ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ὅμηροι, οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν ὀνομάζονται ὅμηροι καὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται πολὺ πλησίον ἡμῶν, εὑρίσκονται εἰς παράλια καὶ εἰς περίβλεπτον θέσιν, εὑρίσκονται πρὸ τῶν ὀμμάτων τῆς Εὐρώπης. Οἱ Κωνσταντινουπολῖται ἔχασαν ὅλα τὰ δικαιώματα τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων. Εἰς αὐτοὺς ἀπαγορεύεται πᾶσα μετακίνησίς των. Πᾶν ἐμπόριον καθίσταται ἀδύνατον, πᾶσα μεταφορὰ δὲν εἶναι δυνατή, διότι μόνον Τοῦρκοι μεταφέρουν. Λοιπὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἐργάζωνται, διότι ζῶσιν ὑπὸ μίαν τοιαύτην Κυβέρνησιν, συμφορὰν ἐκ Θεοῦ, διάδοχον τοῦ Ἀττίλα ἀπὸ τὸν ὁποῖον καὶ κατάγεται, οἱ ἄνθρωποι λοιπὸν αὐτοὶ δὲν ἔχουσι δικαίωμα ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Κωλύονται. Διατί; Διότι εἶναι ὅμηροι. Ὑπάρχουν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον καὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐδῶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπραξαν τίποτε κατὰ τῆς Τουρκίας, εἶναι οἱ ἀθῳότεροι τῶν ἀνθρώπων. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν θέλουν τίποτε, παρὰ νὰ πᾶνε ἐν εἰρήνῃ εἰς τὰ σπίτια των, εἰς τὰ ἔργα των. Καὶ εἰς αὐτοὺς ἀπαγορεύεται ἡ ἐπιστροφὴ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Τὰ κτήματά των δημεύονται. Καὶ ποῦ ἔμειναν αἱ Συνθῆκαι; Διατί ἡ δήμευσις; Διατί αἱ περιουσίαι των ἀφαιροῦνται; Ἐπὶ τέλους, πρὸς ποίαν κατάστασιν πρὸς τὴν Τουρκίαν εὑρισκόμεθα; Ἐν εἰρήνῃ; Τίνος εἴδους εἰρήνη εἶναι αὐτὴ ἡ ὁποία ἀτιμάζει μίαν Πολιτείαν; Εὑρισκόμεθα ἐν πολέμῳ; Φοβοῦμαι ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς κατάστασιν ὁμοίαν πρὸς τὴν τοῦ 1914. Καὶ τότε τεταμέναι ἦσαν αἱ σχέσεις τόσον, ὥστε μόνον αἱ ἐχθροπραξίαι ἔλειπον. Σήμερον ὑπάρχουν ἐχθροπραξίαι, ἀλλὰ μόνον ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀπαντᾷ. Κύριοι, βεβαίως ἡττήθημεν εἰς τὸν πόλεμον. Δὲν μᾶς ἐνίκησαν. Ἡμεῖς ἐνικήσαμεν τὸν ἑαυτόν μας. Ἐκάμαμεν μωρίας· τὸ ὁμολογοῦμεν. Ἀλλὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μεθ’ ὅλον τὸν Μικρασιατικὸν ὄλεθρον ζῇ καὶ ὑπάρχει. Καὶ ἂν οἱ Τοῦρκοι, ὅπως λέγουσι, θέλουσι νὰ κάμωσι συνεννοήσεις μὲ τοὺς γειτονικοὺς λαούς, πρέπει νὰ ἐννοήσωσιν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἱερὰ καὶ ὅσια τὰ ὁποῖα δὲν θὰ λησμονήσῃ. Πρέπει νὰ γνωρίζουν ὅτι ὁ μεγαλύτερος τῶν ἀνδριάντων ἐξ ὅσων ἀνηγέρθησαν εἶναι ὁ στημένος πρὸ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ πρέπει νὰ παύσουν νὰ ἐξευτελίζουν τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην ἐν Κωνσταντινουπόλει. Κύριοι, αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὰ μέτρα της. Τὴν φιλειρηνικότητα ἐκτιμῶμεν, ἀλλ’ ἡ φιλειρηνικότης ἔχει ὅρια. Ἔρχομαι εἰς τὰ ἐσωτερικὰ ζητήματα καὶ δὴ τὸ προσφυγικόν. Τὸ κυριώτερον σήμερον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἀνταλλαξίμων πληθυσμῶν. Ἀπειλούμεθα μὲ κάθοδον 150.000 νέων προσφύγων. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι ὁριστικῶς ἐγκατεστημένοι οὔτε οἱ ἀγροτικοὶ οὔτε οἱ ἀστικοὶ προσφυγικοὶ πληθυσμοὶ ἀπειλούμεθα μὲ νέαν κάθοδον. Βεβαίως ἡ Πολιτεία δὲν δύναται νὰ τοὺς ἐγκαταλείψῃ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἶναι αὐτόνομος. Ἐν τούτοις ἀπόκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὴν Ἐπιτροπείαν αὐτὴν καὶ νὰ ἴδῃ τί δύναται νὰ πράξῃ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἠθέλομεν ν’ ἀκούσωμεν τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ἐπίκειται χειμὼν καὶ ἐπίκειται καὶ ἡ κάθοδος τῶν 150.000. Πῶς θὰ τοὺς διαθρέψωμεν; Πῶς θὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν; Ἢ μήπως θὰ μεταβληθῇ ὁ Τόπος αὐτὸς εἰς Τόπον κολάσεως καὶ θὰ βλέπωμεν ἀνθρώπους ἀποθνήσκοντας ἀπὸ τὴν πεῖναν; Περὶ τῶν ἤδη ἐγκατεστημένων ἀγροτῶν εἶναι ἁρμοδιώτεροι οἱ συνάδελφοι τῶν ἀγροτικῶν περιφερειῶν νὰ σᾶς εἴπουν ὅ,τι εἶναι πρέπον. Περιορίζομαι νὰ εἴπω περὶ αὐτῶν ὅτι ἡ ἐγκατάστασίς των εἶναι προσωρινή. Σήμερον ὑπάρχουν τόσαι περιπλοκαὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν κτημάτων, ὥστε κατ’ ἀνάγκην ἡ ἐγκατάστασίς των ἔγινε προσωρινή. Ἐν τούτοις προσωρινὴν ἐγκατάστασιν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσωμεν. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἰδιοκτησίας του δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργάζεται μὲ τὴν προθυμίαν ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν ἂν ἐκαλλιέργει ἰδικήν του γῆν. Ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀκούσωμεν τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις θὰ μεταβληθῇ εἰς ὁριστικήν. Προκειμένου περὶ τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν, δὲν θὰ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι μεγάλη φροντὶς περὶ αὐτῶν δὲν κατεβλήθη. Ἡ γενομένη στέγασις εἶναι μέτρον προσωρινόν. Εἶναι μέτρον φιλανθρωπίας, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐγκατάστασις. Ἐγκατάστασις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία καθιστᾷ τὸν ἐγκαθιστάμενον ἱκανὸν νὰ στεγάσῃ τὸν ἑαυτόν του. Ἐλέχθησαν τόσα περὶ ἐπαγγελματικῆς πιστώσεως καὶ εἴδομεν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον υἱοθετεῖ, ἀλλ’ εἰς πολὺ μικρὰν κλίμακα, τὴν ἀρχὴν αὐτήν. Πρὸ ὀλίγου δὲ ἐπληροφορήθην κάτι, τὸ ὁποῖον μοῦ ἐφάνη παράδοξον. Εἰς τοὺς ἐδῶ συνοικισμοὺς ἤρχισαν νὰ ζητοῦν ἐνοίκιον διὰ τὰ δωμάτια τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς τοὺς πρόσφυγας, ἀπειλουμένους, ἐν περιπτώσει μὴ πληρωμῆς, δι’ ἐξώσεως· τοῦτο γίνεται εἰς τὸ Παγκράτι. Πότε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐπλούτησαν ἀρκετὰ διὰ νὰ πληρώνωσιν ἐνοίκια διὰ τὰ ἐλεεινὰ δωμάτια εἰς τὰ ὁποῖα στεγάζονται; Πῶς εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι μόλις ἔπιασαν δουλειά, νὰ ζητῶνται 100 καὶ 180 δραχμαὶ τὸν μῆνα; Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀναμένομεν νὰ μᾶς διαφωτίσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§12Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ἀπειλεῖται ἡ ἔξωσις τῶν ἐγκατεστημένων προσφύγων;

§13Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Μανθάνω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ζητεῖ ἀπὸ τοὺς ἐγκατασταθέντας εἰς τὰ δωμάτια τὰ ὁποῖα ἐκτίσθησαν ἀπὸ τὸ Δάνειον εἰς τὸ Παγκράτι ἐνοίκιον τὸ ὁποῖον ποικίλλει ἀπὸ 100–200 δραχ. τὸν μῆνα. Καὶ λέγω ὅτι αὐτοὶ δὲν ἔπιασαν ἀκόμη δουλειά· εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν νὰ πληρώσουν ἐνοίκιον. Ἂν τὸ μέτρον εἶναι μεμονωμένον, τότε οἱ δυστυχεῖς ἄνθρωποι θὰ μείνουν ἄστεγοι, ἂν ὅμως ἐφαρμοσθῇ γενικῶς, θὰ ἔχωμεν λυπηρὰς σκηνάς.

§14Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τὸ πρᾶγμα συνέβη οὕτως: Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἀφοῦ διέλυσε τὴν Γνωμοδοτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐκ προσφύγων πληρεξουσίων ἡ ὁποία ἐγνωμοδότει ἐπὶ τῆς διαθέσεως τῶν οἰκίσκων τούτων, ὥρισεν ὅπως ὁ κάθε πρόσφυξ, ὁ ὁποῖος ἔλαβεν ἕνα οἰκίσκον κατόπιν πολλῶν κόπων καὶ μόχθων καὶ ἀγώνων, καταβάλῃ μίσθωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπολογισθῇ ἀπέναντι τοῦ πρόσφυγος τοῦ στεγαζομένου, ὅταν θὰ πάρῃ τὸ σπιτάκι αὐτὸ διὰ λογαριασμόν του. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τοῦτο: Παίρνει ἕνας πρόσφυξ δωμάτιον, ἀλλὰ τὸ κάτω εἶναι ἄλλου, τὸ ὁποῖον στηρίζεται ἐπάνω εἰς τὴν γῆν, εἰς τὰ θεμέλια. Τὸ ἐπάνω δωμάτιον θὰ εἶναι κληρονομία καὶ οἴκημα αὐτοῦ τοῦ πρόσφυγος; Τοῦτο εἶναι τὸ ἐρώτημα.

§15Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν οἰκημάτων τὰ ὁποῖα τελευταίως δίδονται ἐπ’ ἐνοικίῳ, διότι ἄλλα δίδονται ἐπ’ ἐνοικίῳ, ἄλλα δωρεάν. Γενικῶς εἰς τὸν συνοικισμὸν Παγκρατίου ἐδόθησαν διάφορα σχετικὰ χαρτιὰ καὶ εἰδοποιήθησαν ὅτι τὴν πρώτην Ἰουλίου καὶ Αὐγούστου ὅλοι οἱ κάτοικοι τοῦ συνοικισμοῦ Παγκρατίου ὀφείλουν νὰ πληρώσουν ἐνοίκιον κατὰ δωμάτιον 125 δραχμῶν, νομίζω. Μέχρι δὲ τοιούτου σημείου ἔφθασαν οἱ διάφοροι ἐπόπται ἐκεῖ, ὥστε διὰ τῶν χυδαιοτέρων τρόπων ἐκφράζονται καὶ ἀπειλοῦν διαφόρους χήρας καὶ ὀρφανὰ ὅτι, ἂν δὲν πληρώσουν, ὑπάρχουν ὅλα τὰ μέσα καὶ αὐτοκίνητα νὰ τοὺς πετάξουν ἔξω. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ζητοῦν ἀπὸ τὸν πληθυσμὸν τοῦ Παγκρατίου, ὁ ὁποῖος εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπὸ τὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, δηλαδὴ ὁ πλουσιώτερος πληθυσμὸς ὁ ὁποῖος ὑπέφερε καὶ τὰ περισσότερα, ζητοῦν αὐτὸν τὸν πληθυσμὸν νὰ τὸν ἐξαναγκάσουν νὰ μεταφερθῇ εἰς Ποδαράδες καὶ δὲν ξέρω ποῦ ἀλλοῦ καὶ νὰ ζητοῦν νὰ ἐνοικιάσουν τὰ δωμάτια πάλιν πρόσφυγες, ἀλλ’ εὐπορώτεροι. Νομίζω ὅτι τὸ Κράτος δύναται νὰ ἐπιστρέψῃ μερικὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων, τὰς ὁποίας ἠναγκάσθη νὰ λάβῃ διὰ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν συνοικισμόν, νὰ τὰς παραδώσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, διότι οἱ συνοικισμοὶ αὐτοὶ ἐκτίσθησαν ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ μόνον μερικαὶ δεκάδες ἐδόθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, καὶ νὰ ἀφήσῃ τὸν κόσμον ἐκεῖνον νὰ ζήσῃ, διότι εἶναι ὁ καλύτερος κόσμος καὶ ὁ περισσότερον παθὼν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου.

§16Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Τότε τί στέγασμα εἶναι αὐτὸ ἂν πρόκειται νὰ πληρώσουν;

§17Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὑπάρχει μία προκήρυξις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται καὶ ἡ πώλησις ἐφεξῆς τῶν οἰκημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει κατασκευάσει ὄχι ἡ Ἐπιτροπή, ἀλλὰ τὸ Κράτος. Κακῶς ἐλέχθη ὅτι τὰ κατεσκεύασεν ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὰ τὰ οἰκήματα· τὰ κατεσκεύασεν αὐτὸ τὸ Κράτος, ἀλλ’ ὑπήχθησαν εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἰσπράττει ἐνοίκια ἀπέναντι τοῦ περιφήμου Δανείου. Ἐφεξῆς θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ πωλῇ καὶ τὰ οἰκήματα αὐτὰ καὶ ὄχι μόνον εἰς πρόσφυγας, ἀλλὰ μετὰ πάροδον τετραετίας πρόσφυξ ἀγοράζων μίαν οἰκίαν θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ τὴν μεταπωλῇ καὶ εἰς μὴ πρόσφυγα, οὕτως ὥστε οἱ συνοικισμοὶ αὐτοὶ νὰ δύνανται νὰ περιέλθουν ἐφεξῆς καὶ εἰς μὴ πρόσφυγας. Παρακαλῶ, αὐτὸ τὸ ἐπίσημον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον φέρει καὶ τὴν σφραγῖδα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§18Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, προκειμένου περὶ τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ θὰ ὑπενθυμίσω καὶ μίαν ἄλλην ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Ἐγὼ δὲν θὰ συζητήσω εἰς ποῖον ἀνήκουν τὰ Μουσουλμανικὰ κτήματα, εἰς τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων ἢ εἰς τὸ Κράτος· τὸ ἴδιο κάνει. Τὸ Κράτος ἔχει μίαν προσωπικὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ἀποζημιώσῃ κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων τοὺς δικαιούχους, ἤτοι τοὺς ἐγκαταλείψαντας ἐν Τουρκίᾳ περιουσίαν. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις διαθέτει τὰ Μουσουλουλμανικὰ κτήματα κατὰ βούλησιν, ὀφείλει νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῶν δικαιούχων, ἤτοι κατὰ τὸ πλεῖστον τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν. Οἱ ἀστικοὶ πληθυσμοὶ ὑποφέρουν, καίτοι ἔχουσι δικαίωμα ἐπὶ τῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων. Νομίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διαθέτει τὰ Μουσουλμανικὰ κτήματα ὅπως βούλεται, ὀφείλει νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς δικαιούχους.

§19Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος, προκειμένου περὶ τῆς ἀστικῆς τάξεως, εἶναι ἡ πραγματικότης, διότι ὁλόκληρος ἡ προσπάθεια τοῦ Κράτους, προκειμένου περὶ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, εἶχε συγκεντρωθῆ, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, εἰς τὴν ἀγροτικὴν τάξιν, ἀφ’ ἧς ἐγεννήθη τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἔχει δὲ πολὺ δίκαιον ὁ ἀγορεύων συνάδελφος, ὅταν λέγῃ ὅτι πραγματικῶς καθ’ ὃν τρόπον στεγάζονται, καὶ αὐτὸς ἀκόμη ὁ ἀστικὸς κόσμος, εἶναι ἀδύνατον ποτὲ νὰ σκεφθῇ νὰ δημιουργήσῃ ἕνα μέλλον ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, πολὺ δὲ περισσότερον σήμερον ὅπου προστίθεται καὶ νέος πληθυσμὸς 150.000. Δὲν εἶναι λοιπὸν ζήτημα τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ λυθῇ ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην. Τελευταίως ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως ἔχει στραφῆ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀστικῆς τάξεως. Διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἂν ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶχε συγκεντρωθῆ εἰς τὴν ἀγροτικὴν τάξιν, τοῦτο εἶναι διότι τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων εἶναι εὐκολώτερον τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ἀστικῶν τάξεων. Διότι ἕνα κομμάτι χωράφι, ἕνα μικρὸν ἀγροτικὸν οἴκημα καὶ ὀλίγα ἀπαιτούμενα ἐργαλεῖα ἠδύναντο ὄχι μόνον νὰ βελτιώσουν τὴν τύχην τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ νὰ ἔχουν ἄμεσα ἀποτελέσματα ἀπὸ ἀπόψεως κρατικοῦ πλούτου. Εἶναι ἡ τάξις ἡ ὁποία ἀποδίδει τὸ ταχύτερον. Προκειμένου περὶ τῶν ἀστικῶν τάξεων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐλπίζει νὰ εὐδοκιμήσῃ εἶναι οἱ Συνεταιρισμοὶ τῶν Ἐπαγγελματιῶν, προκειμένου ἀκριβῶς περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως, ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ τὰ πρῶτα βήματα τὰ ὁποῖα θὰ κάμουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἰς τὴν ζωήν των. Ἡ ἐνέργεια αὕτη ὑπῆρξεν, ὅπως γνωρίζετε, ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Ἡ παροῦσα προσπαθεῖ, ὀργανώσασα τὰς ἐν λόγῳ ἐπαγγελματικὰς τάξεις, νὰ κατορθώσῃ ὅπως τὸ ποσὸν τῶν 30.000.000, διὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μία σχετικὴ Σύμβασις ἀπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, νὰ τὸ ἐπαυξήσῃ, ὅπως βοηθήσῃ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς.

§20Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐξετράπη ἀπὸ τοῦ ἀρχικοῦ σκοποῦ. Δύο τῶν κυρίων συναδέλφων κατήγγειλαν ὡρισμένα πράγματα. Τὸ ἓν ὅτι κινδυνεύουν νὰ ἐξωσθοῦν οἱ πρόσφυγες εἰς ὡρισμένον συνοικισμόν, τὸ δὲ ἄλλο ὅτι ὄχι μόνον κινδυνεύουν νὰ ἐξωσθοῦν, ἀλλ’ ὅτι ὑπάρχει καὶ ἐπίσημον ἔγγραφον πωλήσεως τοῦ συνοικισμοῦ αὐτοῦ.

§21Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οἱ συνοικισμοὶ αὐτοὶ εἶναι συνοικισμοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν μεταβιβασθῆ ἀπὸ καιροῦ ἐκ μέρους τοῦ Κράτους εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἐπειδὴ δὲν μποροῦσε νὰ φανῇ συνεπὲς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας εἶχε πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ἀπὸ ἀπόψεως ἐκχωρήσεως στρεμμάτων γῆς, ἐνόμισεν ὅτι εἶχεν ἄρει μεγάλην ἐπιτυχίαν ἂν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντικαταστήσῃ τὰ στρέμματα γῆς διὰ τῆς ἐκχωρήσεως τῶν ἐν λόγῳ συνοικισμῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης ἡ ὁποία ὑποθέτω ὅτι δὲν ἦτο ἄγνωστος εἰς τοὺς συναδέλφους.

§22Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι ὅσα ἄτοπα γνωρίζομεν δὲν πρέπει νὰ τὰ λέγωμεν ἐδῶ; Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς: Ὅταν ἐγνώσθη ὅτι μετεβιβάσθησαν οἱ συνοικισμοί, οὔτε ἐφαντάσθην ποτὲ ὅτι θὰ ἐγίνετο ἔξωσις καὶ μεταπώλησις. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ μετατοπίζωμεν τὸ ζήτημα. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μεταβιβασθοῦν.

§23Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἐξώσεως, δηλῶ ὅτι δὲν ἔχω γνῶσιν τοῦ ζητήματος. Τὸ πρῶτον δὲ τὸ ὁποῖον ἐζήτησα νὰ μάθω εἶναι εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται τὸ πρᾶγμα, ὥστε νὰ ληφθοῦν τὰ σχετικὰ μέτρα. Δύναμαι ὅμως νὰ διαβεβαιώσω τὴν Συνέλευσιν ὅτι ζήτημα ἐξώσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ.

§24Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπισήμως διαβεβαιοῖ τὴν Συνέλευσιν ὅτι ζήτημα ἐξώσεως ἐν περιπτώσει μὴ πληρωμῆς ἐνοικίου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ἑαυτοὺς ἱκανοποιημένους. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν δὲν εἶναι συγκρότησις Ἐπιτροπῶν, δὲν εἶναι συγκρότησις Συμβουλίων, δὲν εἶναι συζητήσεις, ὅλα δηλαδὴ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα φέρουν βραδύτητα, ἀναβολὰς καὶ διστακτικότητα. Περιμένομεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἄμεσον, δραστηρίαν καὶ εὔστοχον ἐνέργειαν. Ὁ τρίτος χειμὼν ἐπίκειται. Ἂν ἡ προσφυγικὴ ἐγκατάστασις μείνῃ τοιαύτη οἵα εἶναι, δὲν θὰ εἶναι βεβαίως εὐχάριστος. Προχθὲς προήλθομεν εἰς μίαν ἐπεισοδιακὴν συζήτησιν, ἂν οἱ πρόσφυγες εἶναι 700.000 ἢ 1.000.000 ἢ 1.300.000. Ἂν ἡ κατάστασις δὲν βελτιωθῇ πρὸ τοῦ τρίτου χειμῶνος, θὰ ἔχωμεν νὰ συζητήσωμεν ὄχι περὶ τοῦ πόσοι εἶναι, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἂν ἀπέμειναν ἀκόμη πρόσφυγες. (Χειροκροτήματα).

§25Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα θὰ τὸ θίξω μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν αὐτοῦ πλευρὰν καὶ δὴ ὅσον ἀφορᾷ τὰς περιουσίας τὰς ὁποίας ἐγκατέλειψαν οἱ πρόσφυγες ἐν Τουρκίᾳ καὶ τὴν τύχην αὐτῶν ἐν Ἑλλάδι. Εἰς τὴν Ἑλληνοκρατηθεῖσαν Χώραν ἐγκατελείφθη περιουσία 200.000.000 Ἀγγλικῶν λιρῶν, ἐξ ὧν εἰς τὴν Σμύρνην 82.000.000 λιρῶν Ἀγγλικῶν. Εἰς τὴν Σμύρνην ἠδύνατο νὰ ἐγκαταλειφθῇ ὀλιγωτέρα περιουσία, ἀλλὰ τοὺς λόγους καὶ τὰ αἴτια ἀνέπτυξε χθὲς ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Μπότσαρης, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπῆλθεν ἡ ἐσπευσμένη ἐκεῖθεν ἀναχώρησις τῶν κατοίκων. Ἡ ἐσοδεία τοῦ προηγουμένου ἔτους τοῦ ἐλαίου παρέμεινεν εἰς τὰς ἀποθήκας, διότι εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἡ ἐξαγωγὴ αὐτοῦ, ἡ ἐσοδεία τοῦ σίτου καὶ τῆς κριθῆς ἀπηγορεύθη νὰ μετακινηθῇ ἀπὸ τὰ ἁλώνια, διότι ἐξ αὐτῆς ἔπρεπε νὰ πάρῃ ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς τὸ ⅕ καὶ ἑπομένως ταῦτα πάντα παρέμειναν ἐκεῖ. Ἡ τρομοκρατία, αἱ διαβεβαιώσεις, αἱ ὑποσχέσεις τῆς ἀπαισίας Γενικῆς Διοικήσεως συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ παραμένῃ ὁ κόσμος ἥσυχος, καὶ ὅταν τὴν προτελευταίαν ἡμέραν εἶχε μεταδοθῆ ὁ πανικός, ἕκαστος ἐφρόντιζε ποῦ νὰ φυλάξῃ τὴν κινητὴν εἰς χρεόγραφα καὶ τιμαλφῆ περιουσίαν του καὶ προσέτρεξεν εἰς τὰς Τραπέζας. Τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἄφησαν ἐκεῖ εἶναι πολὺ μεγάλα· χρεόγραφα ἀπολεσθέντα ἔχουν δηλωθῆ μὲ ἀριθμοὺς 7.000.000 δραχμῶν. Ἀπέμειναν ἐπίσης ἀδήλωτα 3.000.000 ἐντὸς τῶν χρηματοκιβωτιδίων τῶν Τραπεζῶν ἀξίας 15.000 000 λιρῶν Ἀγγλίας, διότι πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι τὰ χρηματοκιβωτίδια ἦσαν ὑπὲρ τὰ 1200 εἰς ὅλας τὰς Τραπέζας καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν, ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχον χρηματοκιβωτίδια διαθέσιμα, ἕκαστος παρεχώρει εἰς τὸν ἄλλον ὅσον χῶρον εἶχε διαθέσιμον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πυρποληθεῖσαν ζώνην τῆς Σμύρνης, ἔχομεν ἐπίσημον πιστοποίησιν ὅτι ἐκάησαν κτίρια 18500 (σπίτια καὶ μαγαζειὰ) ἀξίας 4½ δισεκατομμυρίων φράγκων. Ἡ περιουσία αὕτη ἦτο Ἑλληνική, διότι ἡ Ἑλληνικὴ συνοικία ἐκάη, καὶ εἰς αὐτὴν ὑπῆρχε μέρος Ἀρμενίων καὶ Εὐρωπαίων. Ἐξ αὐτῶν τὰ ¾ ἀνήκουσιν εἰς τοὺς Ἕλληνας. Ἑπομένως τὸ πυρποληθὲν μέρος τῆς Σμύρνης ἀντιπροσωπεύει ἀξίαν 50.000.000 λιρῶν Ἀγγλικῶν. Ἐπίσης αἱ διάφοροι πιστώσεις πρὸς διαφόρους καὶ προκαταβολαὶ δι’ ἐμπορεύματα, αἱ ἐσοδεῖαι σταφίδος, σύκων κλπ. Αἱ ὅλαι ζημίαι ἀνέρχονται εἰς 81.000.000 λιρῶν τῆς περιοχῆς Σμύρνης, τῆς περιοχῆς Βρυούλλων καὶ Ἐρυθραίας εἰς 2.000 000, τοῦ κόλπου τοῦ Ἀδραμυττίου καὶ Ἀϊβαλῆ εἰς 30.000 000, καὶ ἐν συνόλῳ συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς λοιπῆς Ἑλληνοκρατηθείσης περιοχῆς ἡ ὅλη περιουσία ἀνέρχεται εἰς 200.000.000 λιρῶν Ἀγγλίας, ἐκτὸς τοῦ Πόντου, τῆς Θράκης, τῆς Κιλικίας καὶ ἐκτὸς τῶν λοιπῶν μερῶν τῶν περιφερειῶν Ἰκονίου, Καισαρείας κλπ. Εἰς ὅλα ταῦτα ὑπολογίζεται εἰς λίρας Ἀγγλίας 250.000.000. Οὕτω τὸ ὅλον ποσὸν τῆς ἐγκαταλειφθείσης περιουσίας τῶν λιρῶν Ἀγγλίας 450.000 000 μὲ τί ἀντικρύζεται ἐν Ἑλλάδι; Οὐχὶ μὲ περισσότερα τῶν 50.000.000, παρακαλῶ, καὶ ἑπομένως πάντως, ὁτιδήποτε καὶ ἂν διαπράξῃ ἡ Τουρκία, θὰ εἶναι ὀφειλέτης. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ἕνεκα τοῦ ὁποίου δυσκολεύεται καὶ καρκινοβατεῖ ἢ μᾶλλον ὑποχωρεῖ τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν καὶ περιουσιῶν. Δὲν μέμφομαι τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, ὅπως κατ’ ἀρχὴν ἔγινε, διότι εἴμεθα ἡττημένοι. Δὲν ἔχομεν ἀξιώσεις ὅτι οἱ γενικοὶ ὅροι ἠδύναντο νὰ ἦσαν καλύτεροι, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ εἴπω τὸ παράπονον ὅτι τὸ τμῆμα τῶν ἐμπειρογνωμόνων καὶ ἐμπειροτεχνῶν, τὸ ὁποῖον συνώδευσε τὴν Ἀντιπροσωπείαν μας ἐν Λωζάννῃ, δὲν ἦτο καθόλου εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του, οὐδόλως ἐνήμερον τῆς περιουσιακῆς καταστάσεως τοῦ ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνισμοῦ, τῆς Τουρκικῆς νομοθεσίας καὶ νοοτροπίας. Τοῦτο δὲ προκύπτει καὶ ἐκ μιᾶς ἐπιστολῆς αὐτοῦ τοῦ κ. Βενιζέλου, ὁ ὁποῖος εἰς μίαν ἐπιστολὴν πρόσφυγος «τί θὰ γίνουν αἱ περιουσίαι τῶν Ἑλλήνων» ἀπήντησεν ὅτι «θὰ λάβητε τὴν περιουσίαν σας ἀπὸ τὴν περιουσίαν τὴν Τουρκικὴν ἐν Ἑλλάδι, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ ἀνωτέρα τῆς ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνικῆς τοιαύτης». Ὅπως γνωρίζετε, ἤλθομεν ἐδῶ συντρίμματα καὶ σκιαὶ ἀνθρώπιναι, σκελετοί. Ἤλθομεν ἐδῶ, ἀποκατεστάθημεν ἢ μᾶλλον ἐστεγάσθημεν, ἄλλοι εἰς τὰς πόλεις, ἄλλοι εἰς τοὺς ἀγρούς, ἄλλοι εἰς τὰ ὑπόγεια, ἄλλοι εἰς τὰ ὑπόστεγα, ἄλλοι εἰς τὸ ὕπαιθρον, ἐχωρίσθημεν καὶ διῃρέθημεν εἰς ἀγροτικὸν πληθυσμόν, εἰς ἀστικὸν καὶ εἰς μικραστικὸν πληθυσμόν. Ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῶν μικροαστῶν, οἱ προηγούμενοι συνάδελφοι πολλὰ ἀνέπτυξαν, ἀλλ’ εἰς τὸν μικραστικὸν πληθυσμὸν ὀφείλω νὰ προσθέσω δύο λέξεις. Οἱ μικροαστοὶ εἶναι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐγκατεστάθησαν εἰς τοὺς καταυλισμούς, εἰς τὰς συνοικίας καὶ εἰς τοὺς συνοικισμούς. Ἐν μόνον παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω διὰ νὰ ἴδητε πῶς εἶναι κατεσκευασμένοι οἱ συνοικισμοί: Διαβάτης ἐνεσφηνώθη μεταξὺ οἰκίσκου καὶ αὐτοκινήτου, ἐσώθη δ’ οὗτος ἐκ θαύματος, διότι ὑπεχώρησεν ὁ τοῖχος τοῦ οἰκίσκου. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τοὺς συνοικισμοὺς τῶν Ἀθηνῶν, τῆς Ἐλευσῖνος, τῶν Βοδενῶν καὶ τοῦ Βόλου, οὗτοι μετεβιβάσθησαν κατ’ ἀπόλυτον κυριότητα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Τί συνέβη εἰς τὸν Βόλον; Ἀφ’ ὅτου ἡ Ἐπιτροπὴ παρέλαβε τὸν συνοικισμὸν τοῦ Βόλου ἀπὸ τὰ 700 δωμάτια, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐν μέρει κτισθῆ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ κ. Δοξιάδη, μέχρι σήμερον δὲν ἔγινεν ἓν καὶ μόνον ἔργον. Τὸ χρῆμα ὑπάρχει· ὁ κ. Νεγροπόντης, τὸν ὁποῖον εἶδον ἐγώ, ἀπέστειλε μηχανικόν, καὶ μέχρι σήμερον τί συνέβη; Αἱ ὀργανώσεις ἐκεῖ αἱ προσφυγικαὶ ἠναγκάσθησαν νὰ ἐγκαταστήσωσι περὶ τὰς 50 οἰκογενείας, διότι ὁ συνοικισμὸς τῆς πόλεως ἐλυμαίνετο ὑπὸ ἐξανθηματικοῦ τύφου. Ἀλλὰ μόλις ἐπῆγαν αἱ 50 οἰκογένειαι καὶ εἶδον αἱ ὀργανώσεις ὅτι στεροῦνται πλυντηρίων, ἀποχωρητηρίων καὶ ἄλλων ἀπαραιτήτων εἶπον ὅτι θὰ σχηματισθῇ νέα ἑστία ἐδῶ μολυσμάτων καὶ ἀσθενειῶν καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ ἀναστείλουν τὴν περαιτέρω ἐγκατάστασιν. Ἔκτοτε δὲν ἐπῆγεν οὐδεμία οἰκογένεια ἐκεῖ καὶ μένουν ἡμιτελῆ τὰ ὑπόλοιπα οἰκήματα. Ὁ μηχανικὸς ἐπέστρεψε καὶ ἐν τούτοις οὐδεμία ἐργασία ἐγένετο. Διαμαρτυρίαι ἐστάλησαν καὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Καὶ τελευταίως ἀκόμη ἔλαβον ἓν σχετικὸν τηλεγράφημα διὰ τὴν ἐν γένει κατάστασιν τῶν συνοικισμῶν.

§26Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προκειμένου περὶ τοῦ συνοικισμοῦ Βόλου, ὑποθέτω ὅτι ἐνδιεφέρθην μαζί σας διὰ νὰ καταλάβω τί γίνεται. Τὸ ζήτημα εἶναι ἡ ἀποστολὴ 400 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐνθυμεῖσθε δὲ ὅτι μετέβημεν μαζὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἡ ὁποία ἀπεφάσισε νὰ στείλῃ 400.000 δραχμὰς ὑπόλοιπον, αἱ ὁποῖαι καὶ ἀπεστάλησαν. Προχθές, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἄλλος συνάδελφος ἐκ Βόλου ἦλθε πραγματικῶς καὶ μὲ διεβεβαίωσεν ὅτι εἶναι τὰ χρήματα ἕτοιμα, ἀλλὰ λόγῳ πρὸ παντὸς ἀπουσίας μηχανικοῦ ἤ, δὲν ἠξεύρω ἀκριβῶς, διὰ κάτι τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς κάποιον ἀπὸ τὸ προσωπικόν, δὲν εἶχεν ἀρχίσει ἀκόμη ἡ ἐργασία.

§27Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Εἰς ἐμὲ εἶπον διὰ λόγους κομματικούς, διὰ λόγους πολιτειακούς.

§28Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι ἐπὶ παρουσίᾳ ὑμῶν ἐδόθη διαταγὴ συμπληρώσεως.

§29Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Βεβαίως. Ἐγὼ προσθέτω ὅτι ἔσχον τὴν τύχην νὰ συναντήσω τὸ πρόσωπον αὐτὸ εἰς τὸ γραφεῖον τὸ ἰδικόν σας. Ἀλλὰ μὲ ὅλας τὰς ὑποσχέσεις δὲν ἐγένετο τίποτε μέχρι τοῦδε.

§30Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἀπὸ τὸν μηχανικὸν τοῦ Κράτους θὰ περιμένετε;

§31Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὄχι· ἀπὸ τὸν μηχανικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.

§32Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἴπατε διὰ λόγους πολιτειακούς· τί θέλετε νὰ εἰπῆτε;

§33Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Εἶπον διὰ λόγους πολιτειακούς, διότι ὑπάρχει ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου καταγγέλλεται ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Λούλης, πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου, ὅτι δὲν κάμνει τίποτε, διότι εἶναι βασιλόφρων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν προσφυγικῶν τούτων συνοικισμῶν, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις, φαίνεται, ἀγνοεῖ τὰ κατ’ αὐτήν, ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ σχετικὰ ἐκ τοῦ ἐγγράφου λογοδοσίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως τοῦ ἀποσταλέντος εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. «Ἐνοικίασις καὶ πώλησις ἀστικῶν κτημάτων». Τὰ ἀστικὰ οἰκήματα παρεχωρήθησαν ἐπὶ ἐνοικίῳ 8% ἐτησίως τῆς ἀξίας αὐτῶν. Τὰ οἰκήματα ταῦτα δύνανται νὰ ἀγορασθῶσιν ὑπὸ τῶν ἐνοίκων κατὰ χρεολυτικὸν σύστημα πληρωμῆς ἐπὶ καταβολῇ ἑτέρων 6%, ἐκπιπτομένων τῶν 2%, διότι ὁ ἔνοικος τότε ἀναλαμβάνει τὴν συντήρησιν. Καταβάλλων 12% ὁ ἔνοικος δύναται νὰ γίνῃ κύριος μετὰ 12 ἔτη. Τὸ μὲν 6% ἀντιπροσωπεύει τὴν ἀξίαν, τὸ 2% τὴν συντήρησιν καὶ ἂν θέλῃ νὰ τὸ ἀγοράσῃ πληρώνει 12%. Καὶ οἱ μὲν μεγάλοι οἰκίσκοι ἔχουσιν ἐνοίκιον 350 δραχ. κατὰ μῆνα, προκαταβολὴν τριῶν μηνῶν, κατάθεσιν ἐγγυήσεως τριῶν μηνῶν καὶ 165 δρ. χαρτόσημον καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ κάτι πλέον: Ἐθεωρήθη σκοπιμώτερον νὰ εἰσπράττεται ἐνοίκιον ἔστω καὶ ἀσήμαντον, ὁσάκις ὁ ἔνοικος τοῦτο καὶ μόνον δύναται νὰ πληρώσῃ, παρὰ νὰ κατοικῶνται τὰ δωμάτια ὑπὸ προσφύγων ἀπαλλασσομένων καταβολῆς ἐνοικίου. Ἄρα προτιμῶνται οἱ ξένοι ὅταν πρόκειται νὰ καταβάλουν ἐνοίκιον, οἱ δὲ πτωχοὶ δὲν ἔχουσι δικαίωμα στεγάσεως εἰς τοὺς συνοικισμούς. Ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ συνοικισμοῦ; Αὐτὸ τὸ λέγει ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ φέρει τὰς ὑπογραφὰς «Ἀργυρόπουλος» καὶ «Κάμπελ». Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ βεβαιώσῃ ὅτι ὁ πωληθεὶς οἰκίσκος εἶναι διατηρήσιμος διὰ μίαν δωδεκαετίαν; Ἐγὼ ἀμφιβάλλω ἂν τὰ οἰκήματα ταῦτα θὰ διατηρηθῶσι πέρα τῶν 3 ἐτῶν. Καὶ ἐν τίνι δικαιώματι ἡ Ἐπιτροπὴ προβαίνει εἰς πώλησιν οἰκίσκων, οἱ ὁποῖοι μετεβιβάσθησαν μόνον πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ προσφυγικοῦ Δανείου καὶ τούτου ἐξοφλουμένου δέον ἡ κυριότης αὐτῶν νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οἱ δὲ μὴ δυνάμενοι νὰ πληρώσωσιν ἐνοίκιον ἐξώνονται;

§34ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἰς τὸν Βόλον ζητοῦν ἀπὸ τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς ὀκτὼ δραχμὰς δι’ ἕκαστον τετραγωνικὸν μέτρον ἑκάστου συνοικισμοῦ;

§35Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἀκόμη δὲν ἔχω πληροφορίας.

§36ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Διότι, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, αὐτὰ τὰ ὁποῖα καταγγέλλει ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος δὲν εἶναι μόνον εἰς τὸ Παγκράτι, εἰς τοὺς Ποδαράδες, ἀλλ’ εἰς ὅλους τοὺς συνοικισμοὺς τοὺς προσφυγικοὺς ἀνεξαιρέτως. Ὅπου ὑπάρχει προσφυγικὸς συνοικισμός, ὅπου ὑπάρχει οἰκίσκος ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ζητεῖ ὀκτὼ δραχμὰς δι’ ἕκαστον τετραγωνικὸν μέτρον ἀπὸ ἕκαστον πρόσφυγα. Εἶναι τόσον παράνομον, εἶναι τόσον ἀπίστευτον, εἶναι τόσον ἀνόητον, ὥστε δὲν ἠμποροῦμεν μὲ κανένα τρόπον νὰ τὸ πιστεύσωμεν. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονός, τὰ μέσα δὲ τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται εἶναι καταθλιπτικὰ καὶ δι’ αὐτὸ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἀρκεσθῆτε μόνον εἰς τὰς στεγάσεις, διότι δυστυχῶς ἐδῶ μέσα δίδονται ὑποσχέσεις καὶ μόνον ὑποσχέσεις καὶ πάντοτε ὑποσχέσεις. Θέλομεν ἔργα, διότι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. Ἠκούσαμεν ἐπανειλημμένως ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅτι θὰ κάμῃ τὴν συγκοινωνίαν Ποδαράδων, ἀλλὰ δὲν τὴν ἔκαμε. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν ἔργα καὶ ὄχι λόγια.

§37Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐν τῷ μεταξὺ ἠθέλησα νὰ προλάβω εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐξώσεως πρῶτον, δεύτερον δὲ κανονίζω ἓν ἐλάχιστον ἐνοίκιον, ὥστε ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ κατορθώσῃ ὁ κόσμος νὰ κάμῃ ἕνα σπίτι, πληρώνων κάτι τι ἔναντι τῆς ἀξίας του. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ κάμῃ τὸ Κράτος εἶναι τὸ ἑξῆς: Νὰ πληρώνῃ αὐτὸ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως τὸ ἐνοίκιον ἕως ὅτου κανονισθῇ τὸ ζήτημα αὐτό.

§38Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν. Αὐτοὶ οἱ συνοικισμοὶ ἐκόστισαν εἰς τὸ Κράτος 165,000,000 δραχμῶν. Ἐδόθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων διὰ 140,000,000· κατὰ συνέπειαν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶχε πολὺ μεγάλο περιθώριον ὥστε νὰ μὴ ζητῇ ἐνοίκιον δι’ οὐδένα λόγον. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν λέγουν ὅτι εἶναι ὑπέγγυα καὶ διὰ μεταβιβάσεως κυριότητος ἐδόθησαν εἰς αὐτοὺς μὲ πλήρη δικαιώματα, δύνανται νὰ πωλήσουν ἓν κτῆμα, τὸ ὁποῖον, ἐὰν πληρωθῇ μετὰ δωδεκαετίαν τὸ χρέος, θὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὸ Κράτος.

§39Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς ποῖον τὸ πωλεῖ; Τὸ πωλεῖ εἰς τὸν πρόσφυγα. Ἀφοῦ ὡμιλήσατε περὶ ξένων, σᾶς δηλῶ ὅτι ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ ξένων, ἀλλὰ περὶ προσφύγων.

§40Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀναγινώσκω τὸ κείμενον τὸ ὁποῖον ἐπὶ λέξει ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐθεωρήθη προτιμότερον νὰ εἰσπράττηται μικρόν τι ἐνοίκιον, ἔστω καὶ ἀσήμαντον, ὁσάκις τοῦτο μόνον δύναται νὰ διατεθῇ, παρὰ νὰ κατοικῶνται τὰ δωμάτια ὑπὸ τῶν προσφύγων, ἀπαλλασσομένων καταβολῆς ἐνοικίων». Τοῦθ’ ὅπερ δηλοῖ ὅτι μεταξὺ τῶν προσφύγων προτιμᾶται ὁ δυνάμενος νὰ καταβάλῃ, μὴ ὑπάρχοντος δὲ πρόσφυγος δυναμένου νὰ καταβάλῃ ἐνοίκιον, προτιμᾶται ὁ ξένος ὁ δυνάμενος νὰ καταβάλῃ.

§41ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν γίνεται διάκρισις ἂν ὁ δυνάμενος νὰ καταβάλῃ εἶναι ξένος. Ἐγὼ ἠρώτησα προηγουμένως τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι μοῦ ἐφάνη παράξενον, ἀπίστευτον, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔτσι.

§42ΕΤΕΡΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν; Ἓν δωμάτιον τοῦ συνοικισμοῦ Παγκρατίου, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ πρόσφυξ Θεοφάνης Κωνσταντινίδης πληρώνει πρῶτον πρὸς ἐγγύησιν 210 δραχμάς, κατόπιν πληρώνει 125 δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ φιλοξενήσῃ εἰς τὸ σπίτι του συγγενῆ του πέρα τοῦ τρίτου βαθμοῦ, ἐὰν δὲ ἔλθῃ ὁ ἐξάδελφός του ἀπὸ τὴν Μ. Ἀσίαν καὶ τὸν φιλοξενήσῃ, δύναται ὁ κ. Δέλτας πολὺ καλὰ νὰ τὸν ἐκδιώξῃ. Ἐδῶ θὰ ἰδῆτε ὅλα τὰ δρακόντεια μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει οἱοσδήποτε ἰδιοκτήτης κατὰ τῶν προσφύγων αὐτῶν.

§43Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν μικροϊδιοκτητῶν.

§44Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας θέλω νὰ δηλώσω ὅτι προχθὲς ἀκόμη ἀπὸ τὸν προσφυγικὸν συνοικισμὸν Κοκκινιᾶς ἐξεδιώχθη ἡ ἐκ Καλλιπόλεως συμπατριώτισσά του, ἡ ὀγδοηκοντοῦτις ἡμίπληκτος χήρα Ζαχαρίτσα μετὰ τῆς θυγατρός της, πασχούσης καὶ αὐτῆς, διότι δὲν εἶχον νὰ πληρώσουν ἐνοίκιον.

§45Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὑπάρχει, παρακαλῶ, κύριοι, καὶ ἡ κυρίως τάξις τῶν ἀστῶν. Τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα ἀφορῶσι τοὺς μικροαστούς. Ὑπάρχει ἡ τάξις τῶν ἐμπόρων, τῶν βιομηχάνων, τῶν γαιοκτημόνων καὶ τῶν ἐλευθέρων ἐπαγγελματιῶν. Ἡ τάξις αὐτὴ ποῦ εὑρίσκεται; Σιωπᾷ, δὲν φωνάζει. Ἡ τάξις αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἄλλοτε ἐκράτει ἐν Τουρκίᾳ τὰ σκῆπτρα τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας καὶ τῶν ἐπιστημῶν· τώρα ὑποφέρει περισσότερον ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην τάξιν. Ἡ τάξις αὐτὴ σήμερον βιοῖ εἰς τὴν ἐσχάτην πενίαν, ὅ,τι εἶχεν ἐλάχιστον τὸ ἐξήντλησε, πᾶν ὅ,τι εἶχε κατορθώσει νὰ ἀποκομίσῃ ἐκεῖθεν σήμερον δὲν τὸ ἔχει, ἔξοδα βαρέα, ἐνοίκια βαρύτατα. Γαιοκτήμονες πλούσιοι μένουν εἰς τοὺς δρόμους. Συνήντησα εἰς τὸν Βόλον ἄνθρωπον περιουσίας 500.000 λιρῶν καὶ ἐπώλει λουκάνικα ξηρά. Ἔμπορος τοῦ Φασουλᾶ μὲ 8 σπίτια καὶ 120 στρέμματα ἀμπέλων πωλεῖ εἰς τὸν σταθμὸν Πειραιῶς κουλούρια. Ἔμπορος εἰσοδηματίας 40.000 λιρῶν προχθὲς μοῦ εἶπε: «Κύριε Ἐφραιμίδη, ἐπώλησα χθὲς τὰ σκουλαρίκια τῆς γυναικός μου γιὰ νὰ πληρώσω τὸ ἐνοίκιον· αὔριον θὰ πωλήσω τὰ δακτυλίδια καὶ τὸ ὡρολόγιόν της». Αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν εἰς τὰς οἰκίας. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν εἰς τὰ ξενοδοχεῖα. Περὶ ὅλων ὅμως αὐτῶν, κύριοι, δὲν ζητῶ ριζικὰ μέτρα, διότι τὰ ριζικὰ μέτρα καὶ τὰ ὁριστικὰ δὲν εἶναι δυνατὰ πρὸ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν περιουσιῶν. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω, ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ κυρίου Προέδρου, τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον εἶναι νὰ μὲ βοηθήσῃ νὰ κάμω κάποιαν μερικὴν ἀναδίφησιν ἢ καταβύθισιν, ὅπως θέλετε, εἰς τὰ βάθη τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ὑπάρχουν μερικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνακουφιστικὰ πρὸ παντὸς διὰ τὴν τάξιν αὐτήν. Ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν πολιτευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας εἶχε πρώτῃ τὴν ἔμπνευσιν καὶ τὴν ἀγαθὴν θέλησιν νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον τῶν Ὑπουργῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας περὶ τῆς ἀπωλείας ἀνωνύμων χρεογράφων. Εἶναι γεγονὸς ὅτι χρεόγραφα ἀπωλέσθησαν κατὰ τὴν καταστροφὴν τῆς Μ. Ἀσίας. Τῶν χρεογράφων αὐτῶν οἱ ἀριθμοὶ τυχαίως διεσώθησαν καὶ ἐδηλώθησαν. Τὸ Γραφεῖον τοῦ Χρηματιστηρίου ὅμως ἐβράδυνε νὰ δημοσιεύσῃ τὰς δηλώσεις καὶ ἐπῆλθε μία σύγχυσις, εἰς τρόπον ὥστε ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον καὶ νὰ δώσῃ δικαίωμα εἰς τοὺς ὑποβαλόντας δηλώσεις μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου νὰ λάβωσιν ἀποζημίωσιν, ἐκ τοῦ φόβου μήπως, ἂν δι’ ἄλλης ὁδοῦ διεσώθησαν τὰ χρεόγραφα καὶ ὑφίστανται διπλοῖ ἀριθμοί, ὑποστῇ μίαν θυσίαν τὸ Κράτος 7,000,000 περίπου καὶ δώσῃ τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας τῶν δηλωθέντων. Ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει τροπολογίαν ἵνα δοθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν ὄχι εἰς μετρητὰ ἀλλ’ εἰς ἔντοκα γραμμάτια, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία τότε δὲν ἦτο ἄνω τῶν 65 δραχμῶν. Ἐζήτησα δὲ τὴν πληρωμὴν εἰς ὁλόκληρον διὰ τὸν λόγον ὅτι, πληρῶνον τὸ Κράτος ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν τῶν χρεογράφων, δὲν ζημιοῦται· διότι ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε τὸ ἑξῆς: Ἐκ τῶν στεμμάτων τὸ πλεῖστον ἔχει καταστραφῆ ἐν Μ. Ἀσίᾳ, μένουν δὲ ἄνευ ἀνταλλαγῆς στέμματα ἀξίας 105,000,000 δρχ.· ὑπάρχει λοιπὸν ἐκεῖθεν ὠφέλεια τοῦ Κράτους τοὐλάχιστον 100,000,000 δραχμῶν· τοῦτο εἶναι ἐξηκριβωμένον.

§46ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὰ ὅλα ἔχουν καταστραφῆ;

§47Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἔχουν καῆ εἰς τὴν πυρκαϊὰν τῆς Σμύρνης, ὡς ἐπίσης ἔχει καταστραφῆ μέγα ποσὸν τραπεζογραμματίων ἄνω τῶν 100,000,000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἐκυκλοφόρουν ἀπὸ Σμύρνης μέχρις Οὐσὰκ καὶ Ἀφιὸν Καραχισάρ. Ἡ ὠφέλεια λοιπὸν τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Δημοσίου εἶναι ἄνω τῶν διακοσίων ἑκατομμυρίων ἐξ αὐτῆς τῆς καταστροφῆς, ὥστε, ἂν πληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις 10,000,000 εἰς αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς ἀνθρώπους, τοὺς πρόσφυγας, δὲν ζημιοῦται. Δεύτερον νομοσχέδιον ὑπάρχει τὸ ὑπὲρ τῶν δυστυχῶν ἐμπόρων καὶ μικροπωλητῶν, περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτῶν ἀπὸ τοῦ φόρου καθαρᾶς προσόδου, ἐκτάκτων κερδῶν καὶ φόρου ἀσκήσεως ἐπιτηδεύματος, τὸ ὁποῖον ἐπίσης εἶναι εἰς τὰ βάθη τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἄλλο νομοσχέδιον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, τὸ τῆς συνάψεως δανείου 30,000,000 δραχμῶν πρὸς οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν μικροπωλητῶν προσφύγων. Καὶ αὐτὸ εὑρίσκεται εἰς τὰ βάθη τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§48Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Υἱοθετήθησαν τὰ νομοσχέδια ταῦτα.

§49Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἀλλὰ μένουν εἰς τὰ βάθη φέροντα ἀριθμὸν 200 καὶ ὑπάρχει μία ἄλλη πρότασις ἰδική μου ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πρόσφυγας Βόλου, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται ὅτι βαρύνονται μὲ ὑπερβολικὰ ἐνοίκια, νὰ ἐπεκταθῇ τὸ ἄρθρον 54 τοῦ Νόμου περὶ ἐνοικιοστασίου, «περὶ μειώσεως τοῦ ὑπερόγκου μισθώματος». Καὶ τελευταῖον, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑποβάλει, εἶναι τὸ ἑξῆς: Πολλοὶ ἔμποροι κατώρθωσαν νὰ διασώσωσι μίαν μικρὰν περιουσίαν καὶ νὰ ἐνασκήσωσι κάποιο ἐπάγγελμα, καὶ σήμερον ζητεῖ ἡ Οἰκονομικὴ Ἐφορία τὰ βιβλία τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου καὶ ζητεῖ φόρον καθαρᾶς προσόδου καὶ φόρον ἐκτάκτων κερδῶν καὶ ἐπὶ δραχμῶν 100,000 εἶναι ὁ φόρος 37,000. Ζητοῦμεν λοιπὸν χάριν αὐτῶν τῶν δυστυχῶν προσφύγων, τῶν ἀναξιοπαθούντων, οἱ ὁποῖοι, ὅσα καὶ ἂν κερδίζουν, δὲν δύνανται νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ἀνάγκας των, κάποιαν ἐλάττωσιν βαρῶν. Ἕν τελευταῖον παράπονον διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὸν ὁποῖον δὲν βλέπω ἐδῶ, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ξενοδοχείων. Ὑπῆρχε μία εὐκολία διὰ τὰ ξενοδοχεῖα ὅπου κατοικεῖ κόσμος πολὺς προσφυγικός. Ἐσχάτως ἀπηγορεύθη ἡ χρῆσις καὶ τοῦ καμινέτου ἀκόμη. Καθ’ ἑκάστην γίνεται ἔφοδος εἰς τὰ δωμάτια μήπως ψήνουν κανένα αὐγό, μήπως θερμαίνουν κανένα νερὸ ἢ ἄλλο τι, ἡ δὲ συμπεριφορὰ τῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἀνυπόφορος. Ἕν παράδειγμα θὰ σᾶς φέρω διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἐνοικίων τῶν ξενοδοχείων. Ὑπάρχει ξενοδοχεῖον διὰ τὸ ὁποῖον πληρώνει ὁ μισθωτὴς 6.000 δραχμὰς τὸν μῆνα, 72.000 τὸ ἔτος, καὶ εἰσπράττει τὴν ἡμέραν 1500 δραχμὰς ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας, ἤτοι 45,000 δραχμὰς τὸν μῆνα καὶ ἄνω τῶν 500.000 δραχμῶν τὸ ἔτος.

§50Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ κακὸν τοῦ Ἐνοικιοστασίου, διότι ὑπάρχει σπίτι ἀπὸ τὸ ὁποῖον εἰσπράττει ὁ ὑποφαινόμενος 110 δρ. ἀπὸ 5 δωμάτια καὶ μὲ τὴν αὔξησιν 302 δραχμάς, ἐνῷ ὁ κ. Ὀρφανίδης πληρώνει δι’ ὀκτὼ δωμάτια 7,000 δραχμὰς κατὰ μῆνα.

§51Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ πληρώνω 2,000 δραχμάς.

§52Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Δηλαδὴ οἱ Παλαιοελλαδῖται ἔμειναν εἰς τὰ σπίτια μὲ 100–500 δραχμὰς τὸ πολὺ κατὰ μῆνα, καὶ οἱ πρόσφυγες πληρώνουν 2,500 καὶ 3,000 δραχμάς.

§53Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ θέλω νὰ σᾶς εἴπω· ὑπάρχουν δύο τάξεις ἐκ τῶν ὁποίων ἡ πρώτη πληρώνει 100 δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ ἡ δευτέρα 2,000 δραχμάς.

§54Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ὑπάρχει τάξις ἰδιοκτητῶν ἡ ὁποία ἀδικεῖται καὶ ἄλλη ἡ ὁποία αἰσχροκερδεῖ.

§55Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Δυσφοροῦν οἱ ἰδιοκτῆται ἐν τῷ δικαίῳ των, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ οἱ πρόσφυγες ἐν τῷ δικαίῳ των. Καὶ διὰ τοῦτο θέλω ἐγὼ μίαν μέσην ὁδόν: Καὶ οἱ ἰδιοκτῆται νὰ αὐξήσουν τὰ ἐνοίκιά των καὶ οἱ πρόσφυγες νὰ μὴ ἀδικοῦνται. Ὑπάρχει ἡ τάξις ἡ ἐκμεταλλευομένη, ἡ τῶν διαμέσων μισθωτῶν, ὑπάρχει καὶ ἡ ἄλλη, ἡ ὁποία λόγῳ τῆς ἀρχαιότητος τῆς μισθώσεως ἐξακολουθεῖ νὰ ἐπωφελῆται ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἰδιοκτητῶν. Εἰς τροποποίησιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου δὲν προέβην· τὸ ἐθεώρησα τολμηρὸν καὶ μόνον συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ταῦτα ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν. Ἔχομεν κατόπιν μίαν ἄλλην τάξιν προσφύγων οἱ ὁποῖοι εἶναι κατ’ οὐσίαν πρόσφυγες, κατὰ τύπους δὲ δὲν εἶναι τοιοῦτοι καὶ ἑπομένως μὴ ἀνταλλάξιμοι, ἡ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων· περὶ τούτων θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὑπάρχει ἡ Δʹ Σύμβασις τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, καθ’ ἣν οἱ πολῖται Ἕλληνες εἶναι ἐλεύθεροι νὰ ἀναλάβωσι τὴν διαχείρισιν τῶν περιουσιῶν των, γίνονται δεκτοὶ ἐν Τουρκίᾳ ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ὑπήκοοι, ἔχουσι πλήρη ἐλευθερίαν εἰσόδου ἐν Τουρκίᾳ καὶ ἐγκαταστάσεως, δικαίωμα νὰ ἀποκτῶσιν ἐν Τουρκίᾳ πᾶν εἶδος κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας καὶ νὰ διαθέτωσι τὴν περιουσίας αὐτῶν. Αὐτοὶ εἶναι κατ’ οὐσίαν πρόσφυγες· κατὰ τύπους δὲν εἶναι. Ὀφείλομεν νὰ τοὺς θεωρῶμεν ἤδη ὡς πρόσφυγας, ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ τύποι εἶναι ἐναντίον των, ἔχουσιν ὅμως καὶ τὸ ἄλλο προτέρημα, ὅτι ἐκ τῶν ἐγγράφων των, διεθνῶς ἐπισήμων, ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπανόδου. Τί ἐγένετο μέχρι τοῦδε περὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἀφοῦ δὲν τοῖς ἐπιτρέπεται νὰ μεταβῶσιν ἐν Τουρκίᾳ καὶ οὔτε δι’ ἀντιπροσώπων νὰ λάβωσι καὶ διαχειρισθῶσι τὰς περιουσίας των;

§56Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ σήμερον ἠσχολήθη διὰ νὰ εὑρεθῇ τρόπος πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ ἐλπίζω ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἡ Κυβέρνησις θὰ σᾶς δώσῃ πλειοτέρας πληροφορίας.

§57Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, κατέθεσε νομοσχέδιά τινα, τὰ ὁποῖα τείνουσιν εἰς τὴν γενικὴν ἀποκατάστασιν ἐν τῷ μέτρῳ τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας. Ταῦτα εἶναι τὸ τοῦ ταμείου τῆς εἰσπράξεως τῶν εἰσοδημάτων, εἴτε ἐκ μισθώσεως εἴτε ἐκ πωλήσεως ἀστικῶν καὶ ἀγροτικῶν κτημάτων, ἐπίσης καὶ τὸ τῆς διαχειρίσεως καὶ διοικήσεως αὐτῶν. Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἔχω τὴν ἑξῆς ἀπορίαν: Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσι τὰ νομοθετήματα ἂν ἐπικυρωθῶσι; Ναὶ ἢ ὄχι; Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀπαιτεῖ καὶ τὴν συμπλήρωσιν τῶν πέντε ἑκατομμυρίων στρεμμάτων καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ ἀναφέρεται ἐδῶ εἰς τὸ ὑπόμνημά της ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη νὰ δώσῃ ὅλα τὰ ἀγροτικὰ κτήματα τὰ ἀνταλλάξιμα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἂν τὰ παραχωρήσῃ, τί θὰ ἀπομείνῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀνταλλαγῆς τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας;

§58Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰσέρχεσθε εἰς συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, κ. συνάδελφε.

§59Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Σᾶς τὸ προεῖπον καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅτι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κάμω συζήτησιν ἀκαδημαϊκήν;

§60Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι, ὅταν λέγετε ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν συμπλήρωσιν τῶν 5.000.000 στρεμμάτων γῆς, πῶς αὐτὸς ὁ ὀργανισμός, πῶς αὐτὸ τὸ ταμεῖον θὰ λειτουργήσῃ καὶ ἐπὶ τίνων στηριζόμενον θὰ κατορθώσῃ νὰ ἀσφαλίσῃ τὰ μέσα; Σᾶς λέγω ὅτι τὰ 5.000.000 στρέμματα γῆς δὲν εἶναι ὁλόκληρος ἡ περιουσία τὴν ὁποίαν ἐγκατέλειψαν, τὸ δὲ ζήτημα τῶν 5.000.000 στρεμμάτων γῆς, τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, γνωρίζετε ὅτι ἐκτὸς τοῦ τύπου τῆς ἐγγυήσεως παίρνει ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ τὰ χωράφια διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐγκαταστήσῃ τοὺς πρόσφυγας.

§61Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῖος θὰ τὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του;

§62Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ Κράτος. Ἄν ἡ Συνέλευσις νομίσῃ ὅτι πρέπει νὰ ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν ἢ τὴν κύρωσιν τῆς Συμβάσεως καὶ νομίζῃ ὅτι εἶναι ἐγκληματικὸν τὸ νὰ παραχωρηθῶσι πρὸς συμπλήρωσιν τὰ 5.000.000 στρεμμάτων, δὲν ἔχει νὰ κάμῃ ἄλλο παρὰ νὰ ζητήσῃ νὰ γίνῃ συζήτησις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ 5.000.000 στρέμματα γῆς δὲν εἶναι ὅλα τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἐγκατέλιπον οἱ Μουσουλμάνοι; Ἡμεῖς σιγὰ–σιγὰ τὰ παραδίδομεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐγκατάστασιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐν τῷ μεταξὺ ἡμεῖς θὰ κάμωμεν εἶναι νὰ ἔχωμεν ὅλα τὰ ἀστικὰ κτήματα εἰς τὴν διάθεσίν μας, ἄλλως τε ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ εἶναι εἰς τὴν Ἑλλάδα μετὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ Δανείου, θὰ φύγῃ. Ἄν νομίζετε ὅτι ὀφείλετε νὰ προκαλέσητε συζήτησιν, προκειμένου περὶ τῆς συμβάσεως τοῦ Δανείου καὶ τῶν ὑποχρεώσεων αἵτινες ἀνελήφθησαν, εἴμεθα πρόθυμοι.

§63Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν συνηθίζω νὰ ἐπανέρχωμαι εἰς παλαιοὺς ἔρωτας. Ἐγὼ ἐκφράζω τὴν ἑξῆς ἀπορίαν: Ὅπως τίθενται τὰ ζητήματα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ νομοθετήματα; Ναὶ ἢ ὄχι; Λέγω ὄχι, διότι τὸ Πρωτόκολλον ρητῶς ἀναφέρει ὅτι οὐδεμία διάταξις αὐτοῦ δύναται νὰ ἀντίκειται εἰς τὴν Σύμβασιν τῆς Λωζάννης περὶ ἀνταλλαγῆς. Ἡ Σύμβασις αὐτὴ ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστον μέρος τῆς Συνθήκης τῆς 24 Ἰουνίου 1923, κατὰ συνέπειαν εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ἑξῆς, ὅτι τὸ Πρωτόκολλον ἔχει συνάφειαν πρὸς τὴν Σύμβασιν τῆς ἀνταλλαγῆς. Οἱ πρὸς ἀνταλλαγὴν πρόσφυγες οἱ ἐγκαταλείψαντες περιουσίαν ἐν Τουρκίᾳ ἔχουσι κεκτημένα δικαιώματα ἐπὶ τῶν ἐν Ἑλλάδι Τουρκικῶν περιουσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς τὴν κυριότητα τῶν προσφύγων. Κατὰ τὸ ὑπόμνημα τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος εἰς τὴν μεταβίβασιν καὶ ἀναμένει τὴν συγκατάθεσιν τῆς Τουρκίας κατόπιν τοῦ σχετικοῦ διαβήματός της παρὰ τῇ Μικτῇ Ἐπιτροπῇ. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταβιβάσῃ κυριότητα ὅταν μεθαύριον ὁ πρόσφυξ θὰ εἴπῃ «δώσατέ μοι τὴν περιουσίαν μου»;

§64Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος πρέπει νὰ γίνῃ ἐπιστημονικὴ συζήτησις οὐχὶ ἐνταῦθα. Νομίζω ὅτι ἀρχίζετε νὰ φέρητε ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τῆς ἑρμηνείας πρὸ παντὸς τῆς Συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς, ἂν ὁ εὑρισκόμενος ἐδῶ πρόσφυξ ἔχει ἐμπράγματον δικαίωμα. Ἰδοὺ ἀκριβῶς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον τίθεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐκ μέρους ὑμῶν. Τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνώμην μου τὴν γνωρίζετε ἐκ τῶν συζητήσεων. Ἂν νομίζετε ὅτι δύναται νὰ προκύψῃ ὠφέλεια καὶ ν’ ἀπασχοληθῇ ἡ Κυβέρνησις μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο, εὐχαρίστως δέχομαι.

§65Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Τὸ ὑποβάλλω ὡς ἀπορίαν καὶ λέγω ὅτι δὲν ἐπείσθην. Ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 14 τῆς Συμβάσεως ἀνταλλαγῆς.

§66Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι ὁ πρόσφυξ οὐσιαστικῶς ἀπώλεσε πᾶν δικαίωμα κυριότητος ἢ ἄλλο ἐμπράγματον δικαίμα ἐπὶ τῆς περιουσίας του, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ διεκδικήσῃ οὔτε καὶ νὰ ἀνακαταλάβῃ ἐπανερχόμενος. Πῶς θέλετε πραγματικῶς νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἀπέμεινεν εἰς τοὺς πρόσφυγας δὲν εἶναι ἐμπράγματον δικαίωμα;

§67Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἔχω τὴν ἐπίσημον ἑρμηνείαν ὑμῶν, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἐπὶ τῆς ἀπορίας μου αὐτῆς ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει σας τῆς 9 Ἰουνίου 1924: «Ἐν συνεχείᾳ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης τὸ πλεῖστον τῶν ὡς εἴρηται κτημάτων περιέρχεται εἰς τὴν κυριότητα τῆς προσφυγικῆς ὁλότητος ὡς ἀνῆκον εἰς ἀνταλλαξίμους Μουσουλμάνους κλπ.». Τὸ ἑρμηνεύετε σεῖς, κ. Ὑπουργέ;

§68Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐλευθέρα διάθεσις γίνεται ὑπὸ τοῦ Κράτους διὰ λογαριασμὸν αὐτῶν· ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἔμπνευσις αὐτή, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ μία τοιαύτη ἑρμηνεία, ἔπρεπε νὰ τὴν ἀποφύγωμεν. Ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν κατέληξεν εἰς ἀποφάσεις.

§69Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Δὲν λέγω τοὐναντίον, κ. Πρόεδρε. Ἐκφράζω μόνον ἀπορίας καὶ σᾶς λέγω ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ καθίστανται ὀλίγον ἐπίμαχα.

§70Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τί θέλετε νὰ εἴπητε, τί λέγετε νὰ γίνῃ;

§71Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἔχω τὴν ἀντίθετον γνώμην, κ. Πρόεδρε· ἔχω τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῆς ἄρσεως τῶν ζητημάτων, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς θέσεως. Ὑπεβάλατε ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ· ταυτοχρόνως ἔχω καὶ μίαν ἄλλην σύστασιν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς καταγραφῆς τῶν ἐν Τουρκίᾳ περιουσιῶν: Θὰ παρεκάλουν εἰς τὰ Μητροπολιτικὰ Συμβούλια νὰ περιλάβητε καὶ τὰς Κοινοτικὰς Ἀρχὰς διὰ τὰς ἰδιωτικὰς περιουσίας.

§72Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσιν ἐν τῷ συνόλῳ.

§73Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Βεβαίως.

§74Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ἤθελον, κ. συνάδελφε, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ εἶμαι πρόσφυξ, τὰ Κοινοτικὰ Συμβούλια νὰ ἀπέχουν περισσότερον, διότι φοβοῦμαι μήπως....

§75Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπον Κοινοτικὰς Ἀρχὰς νὰ βάλητε, οὐχὶ Συμβούλια, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐξελέγξουν ὄχι μόνον τὴν περιουσίαν τὴν ἀκίνητον, ἀλλὰ καὶ τὴν κινητήν. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχετε εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἐθίξατε τὸ ζήτημα τοῦ κτηματολογίου ὡς ἀποδεικτικὸν μέσον. Ἴσως σᾶς διέφυγε μία τροποποίησις τελευταία. Ὑπάρχει ἡ λεγομένη «φορολογία τῶν κτημάτων», ἡ ὁποία γίνεται ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου ἐν Σμύρνῃ, τὸ «Μουσαφακάτ». Αὐτὸ τὸ βιβλίον εἶναι τακτικόν. Εἰς τὰ βιβλία ταῦτα φαίνεται ἡ πραγματικὴ ἀξία τοῦ κτήματος, ἐνῷ τὸ κτηματολόγιον, τοῦ ὁποίου κάμνετε μνείαν, δὲν ἀναφέρει τὴν ἀληθῆ καὶ πραγματικὴν ἀξίαν τοῦ πωλουμένου κτήματος.

§76Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μοῦ διέφυγεν, ἀπροκαλύπτως σᾶς τὸ λέγω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ σᾶς εἴπω εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἔχω μάθει ὅτι περιφέρεται ἓν ὑπόμνημα, εἰς τὸ ὁποῖον λέγεται ὅτι δὲν πρέπει νὰ στηρίζεται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐπὶ τοῦ κτηματολογίου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, διότι εἶναι οὐτοπία.

§77Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀποκρούω, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, τὴν χρῆσιν τοῦ κτηματολογίου, ἀλλ’ ἔχει τὸ ἑξῆς μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε: Τὸ κτῆμα δὲν φαίνεται κατ’ ἀξίαν, ἐνῷ εἰς τὸ «Μουσαφακὰτ» φαίνεται ἡ ἀξία ἡ σημερινὴ τοῦ κτήματος. Ἔχομεν δὲ τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐντὸς ἡμισείας ὥρας οἱανδήποτε σημείωσιν καὶ ἂν ἐδίδομεν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦτο, ἔδιδεν ἀμέσως τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος καὶ ἑπομένως εἰς αὐτὸ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν. Περαίνων παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ σύντονον μέριμναν ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ μέτρα συντελεστικὰ διὰ τὴν ἀνακούφισιν τῆς δυστυχίας καὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μισυρλόγλου ἔχει τὸν λόγον.

§79Α. ΜΙΣΥΡΛΟΓΛΟΥ. Θὰ ἀνασύρω, κύριοι συνάδελφοι, μίαν πτυχὴν τοῦ πέπλου ποὺ σκεπάζει μίαν ἀπὸ τὰς πληγὰς τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ ἀναντιρρήτως τὴν βαθυτέραν καὶ τὴν μᾶλλον χαίνουσαν διὰ νὰ προκύψῃ ἀνάγλυφος ἡ δυστυχία καὶ ἡ ἀπόγνωσις εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται βυθισμέναι χιλιάδες ὁμογενῶν. Ἡ θέσις των ἡ νομικὴ δὲν ἔχει ἀκόμη σαφῶς καθορισθῆ. Δὲν γνωρίζουν ἂν εἶναι πρόσφυγες ἢ κἄτι χειρότερον, διότι καὶ πέρα τῆς προσφυγικῆς ἀθλιότητος, πολὺ πέρα ἀπὸ αὐτήν, ὑπάρχει ἡ ἀγωνία τῶν φυγάδων, ὅπως τοὐλάχιστον χαρακτηρίζονται. Πρόκειται περὶ τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν. Εἶναι πολὺ πρόσφατον τὸ τραγικὸν παρελθὸν καὶ περιττεύει κάθε ὑπόμνησίς του. Αἱ τρομακτικαὶ συνθῆκαι αἱ ὁποῖαι διεδραματίσθησαν κατὰ τὰς ἀποφράδας ἐκείνας ἡμέρας τοῦ Αὐγούστου ὑπὸ τὸν φρίσσοντα οὐρανὸν τῆς πολυπαθοῦς Ἰωνίας, ὅπως ἦτο φυσικόν, εἶχον εὕρει βαθυτάτην ἀπήχησιν καὶ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ ἤρχισεν ἡ ἔξοδος· καὶ ἐξηκολούθησεν ἐπὶ ἑβδομάδας. Τὴν ὑπεβοήθουν οἱ Σύμμαχοι, αἱ δὲ Ἑλληνικαὶ Ἀρχαὶ ἐξέδιδον διαβατήριον εἰς πάντα ἐπιθυμοῦντα νὰ ἀπέλθῃ. Ἐκ τῶν ἀναχωρησάντων οἱ περισσότεροι ἦσαι γυναῖκες, γέροι καὶ παιδιά, κατέφυγον δέ, ὡς ἦτο φυσικόν, διὰ νὰ ζητήσουν ἄσυλον εἰς τὴν Μητέρα Ἑλλάδα. Ἀρκετοὶ δὲ μετέβησαν καὶ εἰς τὴν ξένην καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν Ρουμανίαν. Εἶναι περιττὸν νὰ ὑπομνήσω ὅτι ἀποτελοῦσι κατὰ τὸ πλεῖστον τὴν ἰθύνουσαν καὶ διανοουμένην τάξιν ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὅ,τι εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ αὕτη ἐπίλεκτον εἰς τὸ ἐμπόριον, τὰς ἐπιστήμας, τὴν βιομηχανίαν καὶ τὰς Τέχνας. Ὕστερον ἀπὸ σειρὰν ἐλπίδων καὶ ἀπογοητεύσεων καθ’ ὅλον τὸ μακρὸν διάστημα τῶν διαπραγματεύσεων τῆς Λωζάννης, κατὰ τὸ ὁποῖον κρατερὸς συνήφθη ἀγὼν μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Τούρκων ἀντιπροσώπων ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραμονὴν ἢ μὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἰς τὰς ἑστίας του, ἡ Τουρκικὴ ἀντιπροσωπεία ἐπὶ τέλους ὑπεχώρησεν. Ἡ παραμονὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἶχε κατοχυρωθῆ ὑπὸ τῆς Συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς τῶν Ἑλληνικῶν καὶ Τουρκικῶν πληθυσμῶν, ἡ ὁποία εἶχεν ὑπογραφῆ τὴν 30 Ἰανουαρίου 1923 ἐν Λωζάννῃ, διὰ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 16. Τὸ ἄρθρον 2 λέγει (ἀναγινώσκει): «Δὲν θὰ περιληφθῶσιν εἰς τὴν ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ προβλεπομένην ἀνταλλαγήν: αʹ) Οἱ Ἕλληνες κάτοικοι τῆς Κωνσταντινουπόλεως. βʹ) Οἱ Μουσουλμάνοι κάτοικοι τῆς Δ. Θράκης. Θέλουσι θεωρηθῆ ὡς Ἕλληνες κάτοικοι Κωνσταντινουπόλεως πάντες οἱ Ἕλληνες οἱ ἐγκατεστημένοι ἤδη πρὸ τῆς 30ῆς Ὀκτωβρίου 1918, ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς Νομαρχίας Κωνσταντινουπόλεως, ὡς αὕτη καθορίζεται διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1912». Εἰς δὲ τὸ 16ον ἄρθρον λέγεται: «....Οὐδὲν ἐμπόδιον θέλει παρεμβληθῆ διὰ τὴν παρὰ τῶν κατοίκων, τῶν δυνάμει τοῦ ἄρθρ. 2 ἐξαιρουμένων τῆς ἀνταλλαγῆς περιοχῶν, ἐλευθέραν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος αὐτῶν ὅπως παραμείνωσιν ἐκεῖ ἢ ἐπιστρέψωσι καὶ ἀπολαύωσιν ἀκωλύτως τῆς ἐλευθερίας των καὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν ἰδιοκτησίας ἐν Τουρκίᾳ καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν θέλει προβληθῆ ὡς λόγος παρεμποδίσεως τῆς ἐλευθέρας ἀποξενώσεως τῆς περιουσίας τῆς ἀνηκούσης εἰς τοὺς κατοίκους τῶν εἰρημένων περιοχῶν τῶν ἐξαιρουμένων τῆς ἀνταλλαγῆς, ὡς καὶ τῆς ἑκουσίας ἀναχωρήσεως ἐκείνων ἐκ τῶν κατοίκων τούτων, οἵτινες ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν Τουρκίαν ἢ τὴν Ἑλλάδα». Διὰ τοῦ ἄρθρου 19 τέλος καθορίζεται ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον ἄρχεται ἰσχύουσα ἡ Σύμβασις, δηλ. εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς Συνθήκης ὑπὸ τῶν δύο ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν. Σύμπας ὁ Ἑλληνισμὸς ᾐσθάνθη μεγάλην ἀνακούφισιν καὶ ἐχαιρέτισεν ὡς λαμπρὰν ἐθνικὴν ἐπιτυχίαν τὴν παραμονὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἰς τὰς ἑστίας του, ὡς ἀντίκρυσμα τῆς ὁποίας εἶχε γίνει δεκτὴ ἡ παραμονὴ τῶν Τούρκων εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην. Σύμφωνα λοιπὸν πρὸς τὴν Σύμβασιν ἔδει ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σεπτεμβρίου νὰ εἶχον ἤδη οἱ Κωνσταντινουπολῖται ἐπανέλθει εἰς τὰς ἑστίας των. Καὶ ὅμως ὀκτὼ μακροὶ καὶ πολυστένακτοι μῆνες ἔχουν παρέλθει ἔκτοτε καὶ μὲ ὅλας τὰς δηλώσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουν γίνει ὑπὸ τῶν δύο μερῶν περὶ σχέσεων καλῆς γειτονίας καὶ περὶ τῆς δυνατότητος ἀκόμη μιᾶς πολιτικῆς ἐν τῷ μέλλοντι κοινοπραξίας, οἱ Κωνσταντινουπολῖται ἐξακολουθοῦν, ὅσοι μὲν εὑρίσκονται ἐν τῇ ξένῃ νὰ θεωροῦνται ὡς πολιτικοὶ φυγάδες, ἀπολέσαντες τὰ δικαιώματα τῆς ἐπιστροφῆς καὶ τῆς ἰδιοκτησίας, ὅσοι δὲ παρέμειναν ἐκεῖ ἐκλαμβάνονται ὡς ὅμηροι, ἀφοῦ πᾶσα μετακίνησις αὐτῶν τόσον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ὅσον καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν αὐστηρῶς ἀπαγορεύεται. Ὅταν λέγω, κύριοι, ὅτι ἡ ἀγωνία τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν ὑπερβαίνει τὴν προσφυγικὴν ἀθλιότητα, δὲν εὑρίσκομαι μακρὰν τῆς ἀληθείας. Διότι οἱ πρόσφυγες, τὸ κάτω–κάτω, τὸ ἔχουν πάρει πιὰ ἀπόφασιν, ἐνῷ οἱ Κωνσταντινουπολῖται παρουσιάζουν καὶ τὸ μειονέκτημα ὅτι μὲ τὸ διαρκὲς βαυκάλισμα μὲ τὸ ὁποῖον τοὺς προσμειδιᾷ ἡ ἐπιστροφὴ μένουν ἀναποφάσιστοι. Αἱ δαψιλῶς χορηγηθεῖσαι ὑποσχέσεις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ μέρους τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἠμπόδισαν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ δημιουργήσουν κάτι, καὶ τοιουτοτρόπως ὅσοι μὲν ἦλθον ἐδῶ μὲ μερικὰ χρηματικὰ μέσα, καὶ τοιοῦτοι ἦσαν οἱ περισσότεροι, τὰ ἐξήντλησαν καὶ περιῆλθον εἰς κατάστασιν πραγματικῆς ἀπογνώσεως, ὅσοι δὲ κατώρθωσαν νὰ ἐξακολουθήσουν τὰς ἐργασίας των ἐν Κωνσταντινουπόλει, αὐτοὶ λόγῳ τῶν μεγάλων δαπανῶν καὶ τῶν βαρυτάτων φορολογιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλονται, εὑρίσκονται πρὸ τοῦ χείλους τῆς οἰκονομικῆς ἀβύσσου. Τί δὲ νὰ εἴπω διὰ τὰς οἰκογενείας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι κατετμήθησαν καὶ τῶν ὁποίων μέλη τινὰ εὑρίσκονται ἐδῶ καὶ ἄλλα ἐκεῖ, ὁ σύζυγος ἐδῶ καὶ αἱ γυναῖκες καὶ τὰ τέκνα ἐκεῖ, μόναι καὶ ἀπροστάτευτοι, τὰ τέκνα ἐδῶ καὶ ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ ἐκεῖ; Οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν κατὰ τὴν ἀναχώρησίν των ἐκ Κωνσταντινουπόλεως εἶχεν ἐμπιστευθῆ τὰς οἰκίας των εἰς τοὺς συγγενεῖς καὶ φίλους, τὰς δὲ ἐργασίας εἰς τοὺς ὑπαλλήλους των, τοὺς ὁποίους ἐφωδίασαν διὰ τακτικῶν πληρεξουσίων. Ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις ἅμα τῇ ἐγκαθιδρύσει αὐτῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει, προεξοφλοῦσα, φαίνεται, καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ταύτης τὴν ἀνταλλαγήν, προέβη εἰς τὴν κατάσχεσιν καὶ ἐκποίησιν τῶν περιουσιῶν τῶν ἀναχωρησάντων διὰ τῆς ἐπὶ τούτῳ Ἐπιτροπῆς τῶν ἐγκαταλελειμμένων περιουσιῶν. Εἶχον πιστεύσει ὅτι μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς εἰρήνης ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα θὰ ἤροντο. Δυστυχῶς ὅμως οὐδὲν τοιοῦτον ἐγένετο. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν στάσιν της εἶχε προβάλει, καθ’ ἃ ἐπανειλημμένως ἐδηλώθη καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὴν δικαιολογίαν ὅτι καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχεν εἰς ἕνα σημεῖον παραβιάσει τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, ἐγκαταστήσασα εἰς τὰς οἰκίας τῶν Μουσουλμάνων τῆς Δυτικῆς Θράκης Ἕλληνας πρόσφυγας. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὸ μέτρον τοῦτο εὑρεθεῖσα ὑπὸ τὴν ἀδυσώπητον πίεσιν τῶν πραγμάτων, ἔχουσα νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ὑπερεκατομμύριον τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι βίᾳ ἐξεδιώχθησαν ὑπὸ τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα ζητοῦντες ἄσυλον. Ὅ,τι λοιπὸν ἡ ἀναπότρεπτος τῶν πραγμάτων ἀνάγκη ἐπέβαλε, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκληφθῇ ὡς παραβίασις τῆς Συνθήκης καὶ τοσοῦτο μᾶλλον ἡ ἐκδοχὴ δὲν ἦτο δικαιολογημένη, καθόσον τὸ παρελθὸν φθινόπωρον ἡ Ὀθωμανικὴ Ἀντιπροσωπεία παρὰ τῇ Μικτῇ Ἐπιτροπῇ ἐζήτησε παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὅπως, διὰ λόγους φιλανθρωπίας καὶ ἀνθρωπισμοῦ, ἡ ἀναχώρησις τῶν Μουσουλμάνων, ἡ ὁποία εἶχεν ἀποφασισθῆ διὰ τὸν χειμῶνα, ἀναβληθῇ διὰ τὸ προσεχὲς ἔαρ. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προθύμως συνῄνεσεν εἰς τοῦτο. Καὶ τοιουτοτρόπως οἱ Μουσουλμάνοι πρόσφυγες ἐν πάσῃ ἀνέσει ἠδυνήθησαν νὰ κανονίσωσι τὰς ἐργασίας των καὶ νὰ ἀπέλθουν συναποκομίζοντες πᾶσαν τὴν κινητὴν αὐτῶν περιουσίαν, διὰ νὰ μὴ εἴπω καὶ μέρος τῆς ἀκινήτου. Διότι, ὅπως γνωρίζετε, συναπεκόμισαν καὶ τὰ παραθυρόφυλλα τῶν οἰκιῶν των καὶ τὰς κεράμους των. Ἡ τοιαύτη στάσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἀνταξία τῶν εὐγενῶν παραδόσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἀλλ’ ἦτο ὅμως, νομίζω, τότε καὶ ἡ κατάλληλος εὐκαιρία, ἡ ὁποία διέφυγεν ἀπὸ τὴν ἡμετέραν Ἀντιπροσωπείαν, ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ προβάλῃ καὶ αὐτὴ τοὺς ἰδίους λόγους φιλανθρωπίας καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ἀναγνωρισθῇ ἀπὸ τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ παραβιάσεως τῆς Συνθήκης διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως προσφύγων εἰς τὰς κατοικίας τῶν Μουσουλμάνων τῆς Δ. Θράκης, ἀλλὰ περὶ ἀνάγκης ἀδηρίτου καὶ ἑπομένως ὅτι ὤφειλεν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις νὰ ἄρῃ τὰ μέτρα αὐτὰ κατὰ τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν ἐκ τῶν ζητημάτων τῆς Δυτικῆς Θράκης καὶ Κωνσταντινουπόλεως, τῶν φύσεως οἰκονομικῆς διαφορῶν, τί ὀφείλομεν δηλαδὴ ἡμεῖς εἰς τοὺς Μουσουλμάνους τῆς Δυτικῆς Θράκης λόγῳ τῆς ὑπ’ αὐτῶν στεγάσεως προσφύγων μας καὶ τί μᾶς ὀφείλουν οἱ Τοῦρκοι λόγῳ τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει περιουσιῶν μας. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα, ὁσονδήποτε μεγάλης σημασίας καὶ σπουδαιότητος καὶ ἂν εἶναι, τίθενται εἰς δευτέραν σημασίαν ἀπέναντι ἑνὸς ἄλλου ζητήματος, τὸ ὁποῖον θὰ θίξω: Τοῦ ζητήματος τῆς καταργήσεως τῆς ἐλευθερίας τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν. Γνωρίζετε ὅλοι ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς κινήσεως εἶναι δικαίωμα ἀναφαίρετον τῶν λαῶν καὶ ἡ κατάργησις αὐτῆς μόνον ἐν καιρῷ πολέμου ἐπιτρέπεται καὶ τότε ἀκόμη ὑπὸ ὡρισμένους περιορισμοὺς εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, ἀλλὰ καὶ πάλιν κινεῖ τὴν ἀπέχθειαν καὶ τὴν δυσφορίαν τῶν λαῶν. Ἡμεῖς ἀπὸ πολλοῦ χρόνου δὲν εὑρισκόμεθα πλέον εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν καὶ ὅμως οἱ ἐν Κωνσταντινουπόλει παραμείναντες Κωνσταντινουπολῖται δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετακινηθοῦν οὔτε εἰς τὸ ἐσωτερικὸν οὔτε εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Τοῦτο ἀντίκειται καὶ πρὸς τὸ γράμμα καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ πρὸς αὐτὰς τὰς ἐπισήμους καὶ κατηγορηματικὰς δηλώσεις τῶν Τούρκων Ἀντιπροσώπων ἐν τῷ Συνεδρίῳ τῆς Λωζάννης, αἱ ὁποῖαι εἶναι καταχωρισμέναι εἰς τὸν τρίτον τόμον τῶν πρακτικῶν τοῦ Συνεδρίου τῆς εἰρήνης. Πρὸς δικαιολογίαν τῆς παλιννοστήσεως τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν προέβαλον δύο ἐπιχειρήματα: Πρῶτον ὅτι αὐτὴ καὶ μόνη ἡ ἑκουσία ἀναχώρησίς των ἐμπεριέχει ἐν ἑαυτῇ τὴν ἀπόδειξιν τῆς διαπράξεως ἐγκληματικῶν κατὰ τοῦ Κράτους πράξεων, καὶ δεύτερον ὅτι ὑπῆρχε φόβος διενεργείας πολιτικῆς προπαγάνδας διὰ τῆς παλιννοστήσεως τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν. Ἡ σαθρότης τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων εἶναι κατάφωρος. Ὅ,τι ἐξηνάγκασε τοὺς Ἕλληνας τῆς Κωνσταντινουπόλεως ν’ ἀπέλθωσι τῶν ἑστιῶν των δὲν εἶναι ἡ συναίσθησις τῆς διαπράξεως οὐδεμιᾶς ἐγκληματικῆς πράξεως, διότι τοιαύτας πράξεις οὐδέποτε διενήργησαν οἱ Κωνσταντινουπολῖται. Εὑρέθησαν ἁπλούστατα ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ πανικοῦ, τὸν ὁποῖον εἶχον ἐνσπείρει, ὡς εἴπομεν, αἱ σκηναὶ τῆς Σμύρνης. Ὅλως τοὐναντίον· διεκρίθησαν διὰ μέσου τῶν αἰώνων διὰ τὴν νομοτάγειαν αὐτῶν ἀπέναντι τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ κάτι πλέον· ἔθεσαν πάντοτε εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν αὐτῆς καὶ τὰ φῶτα καὶ τὴν ἰδιοφυΐαν των, συνέτειναν δὲ μεγάλως εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ γοήτρου αὐτῆς, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν αὐτῆς παράστασιν. Αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας προσέφεραν οἱ Φαναριῶται πρίγκιπες καὶ ὑπέροχοι ὑπῆρξαν καὶ δεόντως ἐξετιμήθησαν. Τὰ παράπονα ἀρχίζουν ἀπὸ τῆς Συνθήκης τοῦ Μούδρου καὶ ἐντεῦθεν. Ὅταν δὲ ὁμιλοῦν περὶ ἐγκληματικῶν πράξεων, θὰ νομίζῃ ἴσως κανεὶς ὅτι διεπράχθησαν φόνοι καὶ βιαιοπραγίαι ἐναντίον Μουσουλμάνων. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὡς Κωνσταντινουπολίτης, διαμένων τότε ἐκεῖ, ὅτι οὔτε μία μύτη δὲν αἱμάτωσε. Καὶ δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχει εἰς τὴν ἱστορίαν δεύτερον παράδειγμα, καθ’ ὅ, κατόπιν ἑνὸς πολέμου σκληροῦ καὶ ἀνοικτίρμονος, ἔρχεται μία στρατιωτικὴ κατοχὴ ὡς ἡ τῆς Κωνσταντινουπόλεως διὰ νὰ καταλύσῃ ἕνα καθεστώς, οὐχὶ βεβαίως ἀνεπίληπτον, καὶ ἡ ἱστορικὴ αὐτὴ μεταβολὴ συντελεῖται χωρὶς οὐδὲ κἂν μία σταγὼν αἵματος νὰ χυθῇ. Λέγοντες ἐγκληματικὰς πράξεις ἐννοοῦν τὰς πλατωνικὰς ἐκείνας ἐκδηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας καὶ μόνον προέβησαν μερικοὶ ἐκ τῶν ὁμογενῶν, βασισθέντες εἰς ὅσα περὶ τῆς ἐλευθέρας διαθέσεως τῆς τύχης τῶν μικρῶν λαῶν εὐηγγελίσθησαν οἱ κλεινοί μας Σύμμαχοι καὶ ὑπὸ τὴν πνοὴν καὶ τὴν ὤθησιν τῶν 14 ἄρθρων τοῦ Οὐΐλσωνος, τὰ ὁποῖα παγκοσμίως ἐγένοντο ἀποδεκτὰ τότε καὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς Συνθήκης τοῦ Μούδρου, διὰ νὰ λησμονηθοῦν δυστυχῶς τὴν ἐπαύριον, μόλις αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις εἶχον διακανονίσει τοὺς μεταξὺ αὐτῶν λογαριασμούς. Ἡ παρασχεθεῖσα ἄλλως τε γενικὴ ἀμνηστία ποίας ἄλλας πράξεις, ἂν ὄχι αὐτάς, προέβλεψεν; Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸν φόβον τῆς δημιουργίας πολιτικῆς προπαγάνδας, καὶ ἡ σαθρότης αὐτοῦ εἶναι τελείως καταφανής. Διότι τὸ γεγονὸς καὶ μόνον ὅτι ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις ἐμποδίζει τὴν παλιννόστησιν τῶν Ὀθωμανῶν, ἐπιτρέπει δὲ τὴν παλιννόστησιν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, εἶναι ἀπόδειξις τρανὴ ὅτι οὐδέποτε διῆλθε διὰ τοῦ νοῦ της ἡ δυνατότης μιᾶς τοιαύτης φανταστικῆς προπαγάνδας, ὑφ’ ἃς συνθήκας μάλιστα θὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ ἑξῆς ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἀναχωρῶν εἰς Ἄγκυραν ὁ κ. Παπᾶς εἶχε δώσει διαβεβαιώσεις ὅτι θὰ ἐπέστρεφε κομίζων εἰς τὰ θυλάκιά του τὴν λύσιν ὅλων αὐτῶν τῶν ἐπιμάχων ζητημάτων. Ἐπέστρεψε καὶ τὰ θυλάκιά του εὑρέθησαν κενά, τουλάχιστον ἀπὸ τοιαύτας λύσεις. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐζήτησεν ὅπως μεταφέρῃ, καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον μετέφερε, τὴν ἕδραν της εἰς Κωνσταντινούπολιν, χωρὶς νὰ ἐπιληφθῇ τῆς λύσεως τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Εἶχεν ἐπιστηθῆ καταλλήλως καὶ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐν τῇ στερρᾷ πεποιθήσει ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς εἰς Κωνσταντινούπολιν θὰ ἐσήμαινε τὴν ἀποτελμάτωσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀφίνω ὅλους τοὺς ἄλλους λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν, διὰ νὰ περιορισθῶ εἰς ἕνα καὶ μόνον, ὁ ὁποῖος ἴσως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δὲν λαμβάνεται σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν, εἶναι ὅμως σημαντικώτατος: Ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐπηρείας τὴν ὁποίαν ὑφίστανται οἱ ξένοι ἰδίως κύκλοι ἀπὸ τὴν μαγευτικὴν καὶ μυστικοπαθῆ ἀτμόσφαιραν τοῦ Βυζαντίου!... Εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπεμβῇ ἐνεργῶς παρὰ τῇ Μικτῇ Ἐπιτροπῇ καὶ νὰ ὑποδείξῃ εἰς αὐτὴν ὅτι δικαίωμά της ἀλλὰ καὶ καθῆκόν της εἶναι, σύμφωνα πρὸς τὸ ἄρθρον 12, καθ’ ὃ «ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ θὰ δύναται νὰ λαμβάνῃ πάντα τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς παρούσης Συμβάσεως καὶ θὰ λύῃ πᾶν ἐκ τῆς Συμβάσεως ταύτης ἀναφυόμενον ζήτημα», νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τούτου διὰ τῆς πιστῆς ἐφαρμογῆς τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης. Καὶ δὴ πρῶτον νὰ καθορίσῃ ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ τὴν νομικὴν θέσιν τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν, ἀπορρίπτουσα τοὺς δικολαβικοὺς ἰσχυρισμοὺς κατὰ τοὺς ὁποίους, διὰ τῆς ἁπλῆς καὶ μόνης χρησιμοποιήσεως διαβατηρίων Ἑλληνικῶν ἢ Συμμαχικῶν, ἀπώλεσαν τὴν Τουρκικὴν ἰθαγένειαν καὶ ἀπέκτησαν τὴν ξένην ἢ Ἑλληνικὴν τοιαύτην. Ὁ κ. Ἀρτεμιάδης σᾶς ἀνέφερε τοὺς Τουρκικοὺς ἐν ἰσχύϊ νόμους ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποβολὴν τῆς ἰθαγενείας. Ἐπιτυγχάνεται τοῦτο μόνον δι’ αὐτοκρατορικοῦ ἰραδέ. Ὅσοι δὲ συνελαμβάνοντο ταξιδεύοντες μὲ ξένα διαβατήρια ὑπεβάλλοντο, κατὰ τὸν περὶ διαβατηρίων νόμον, εἰς χρηματικόν τι πρόστιμον. Ἔχω ὅμως νὰ προσθέσω ὅτι διὰ τῆς Συνθήκης τοῦ Μούδρου τὰ ἀστυνομικὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ αἱ συναφεῖς ὑπηρεσίαι διεβιβάσθησαν πρὸς τοὺς Συμμάχους καὶ τοὺς Ἕλληνας καὶ αὐτοὶ εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως διαβατηρίων. Ἐγὼ ὁ ἴδιος προκειμένου τότε νὰ ταξιδεύσω εἰς Εὐρώπην ἀπετάθην εἰς τὸ Γαλλικὸν Προξενεῖον καὶ ἐπέτυχον Γαλλικὸν διαβατήριον, ἐπὶ τῇ βάσει πιστοποιητικοῦ τοῦ Πατριαρχείου, εἰς τὸ ὁποῖον διαβατήριον ἀνεγράφετο ὅτι εἶμαι ὑπήκοος ὀρθόδοξος τοῦ Πατριαρχείου (Sujet orthodoxe du Patriarcat Grec). Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις ἐκεῖ τότε. Ἄλλως τε δὲν πρόκειται περὶ φυγάδων· τοῦτο ἐδηλώθη σαφῶς καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Τουρκικῆς Ἀντιπροσωπείας τῆς Μικτῆς ὑποεπιτροπῆς. Τρανὴν ἀφ’ ἑτέρου ἀπόδειξιν ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἀποτελεῖ καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν εἶναι ἀπηγορευμένη μόνον ἡ παλιννόστησις εἰς ὅσους ἐχρησιμοποίησαν ξένα διαβατήρια, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅσους ἀνεχώρησαν πρὸ καὶ κατὰ τὸν γενικὸν πόλεμον μὲ κανονικὰ Τουρκικὰ τοιαῦτα· ἀκόμη δὲ καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔφυγαν μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν Κεμαλικῶν Ἀρχῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει, μετὰ τὴν 4ην δηλαδὴ Νοεμβρίου 1922, μὲ ἐπίσημα Κεμαλικὰ διαβατήρια. Νὰ ἐπιτραπῇ λοιπὸν ἡ παλιννόστησις τῶν ἀπόντων συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 16ον, τὸ ὁποῖον διακελεύει ὅτι «οὐδὲν ἐμπόδιον θέλει παρεμβληθῆ διὰ τὴν παρὰ τῶν κατοίκων, τῶν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2 ἐξαιρουμένων τῆς ἀνταλλαγῆς περιοχῶν, ἐλευθέραν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος αὐτῶν, ὅπως παραμείνωσιν ἐκεῖ ἢ ἐπιστρέψωσι καὶ ἀπολαμβάνωσιν ἀκωλύτως τῆς ἐλευθερίας των καὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν ἰδιοκτησίας». Δεύτερον, νὰ παύσῃ ἡ ἐκποίησις καὶ κατάσχεσις τῶν περιουσιῶν τῶν ἀπόντων ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ ἐν ὅλῃ τῇ μὴ ἀνταλλασσομένῃ περὶ αὐτὴν ζώνῃ. Νὰ ἀποδοθῶσιν αἱ κατασχεθεῖσαι ἀκίνητοι περιουσίαι εἰς τοὺς δικαιούχους των, καθὼς καὶ τὸ ἀντίτιμον τῶν ἐκποιηθεισῶν κινητῶν ἐν τῇ πραγματικῇ αὐτῶν ἀξίᾳ. Νὰ ἐπιτραποῦν αἱ ἀγοραπωλησίαι ἐπὶ τῶν ἀκινήτων· νὰ ἀναγνωρισθοῦν αἱ δικαιοπραξίαι καὶ τὰ πληρεξούσια αὐτῶν. Διότι, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐκποίησις, ἴσως μὲν μίαν ἡμέραν ἐπιτευχθῇ ἡ παλιννόστησις τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν, ἀλλὰ τοῦτο θὰ γίνῃ μόνον διὰ νὰ ἐπαιτοῦν τὸν ἄρτον των πρὸ τῆς θύρας τῶν Τουρκικῶν τεμενῶν. Καὶ παρίσταται εὔλογος ἡ ἀξίωσις αὕτη, ἐφόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διέθεσεν ἐσχάτως πολλὰ ἑκατομμύρια δι’ ἐπανορθώσεις τῶν εἰς βάρος τῶν Τούρκων τῆς Δ. Θράκης γενομένων ὑπερβασιῶν. Τρίτον, νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐλευθέρα μετακίνησις εἰς τοὺς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἕλληνας, τόσον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ὅσον καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, συμφώνως μὲ τὸ ἄρθρον 38ον τῆς Συνθήκης, καθ’ ὃ «αἱ μὴ Μουσουλμανικαὶ μειονότητες θὰ ἀπολαύωσι πλήρως τῆς ἐλευθερίας κυκλοφορίας καὶ μεταναστεύσεως». Τέταρτον, νὰ ἀναγνωρισθῇ καὶ δηλωθῇ σαφῶς παρὰ τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς — καὶ ἀπορῶ πῶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθῇ ἀντίρρησις — σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 2, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα, ὅτι «ἐξαιροῦνται τῆς ἀνταλλαγῆς πάντες οἱ Ἕλληνες κάτοικοι τῆς Κωνσταντινουπόλεως, οἱ ἐγκατεστημένοι ἤδη πρὸ τῆς 30ῆς Ὀκτωβρίου 1916 ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς Νομαρχίας Κωνσταντινουπόλεως» καὶ ὄχι, ὡς ἀξιοῦν οἱ Τοῦρκοι, μόνον ὅσοι εἶναι καταγεγραμμένοι ἐν τῷ δημοτολογίῳ Κωνσταντινουπόλεως, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐξωσθοῦν 80 ἕως 90, ἀντὶ τῶν 17 ἕως 20 χιλιάδων, οἱ ὁποῖοι, συμφώνως μὲ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, εἶναι ἀνταλλάξιμοι. Πέμπτον, νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀκώλυτος λειτουργία τῶν σχολείων. Γνωρίζετε ὅτι ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης καταργεῖ τὰ προνόμια τὰ ὁποῖα εἶχε τὸ Πατριαρχεῖον καὶ δυνάμει τῶν ὁποίων διηύθυνε τὰς Κοινότητας καὶ τὰ ἐκπαιδευτικὰ καὶ φιλανθρωπικὰ καταστήματα· τὰ ἀντικατέστησεν ὅμως διὰ τῶν περὶ προστασίας τῶν μειονοτήτων ἄρθρων 37 ἕως 45. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις τὰ μὲν προνόμια τὰ κατήργησεν εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, χωρὶς ὅμως νὰ θέσῃ καὶ εἰς ἐνέργειαν τὰ σχετικὰ ἄρθρα περὶ προστασίας τῶν μειονοτήτων προβάλλουσα τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ Συνθήκη δὲν εἶχεν ἀκόμη ἐπικυρωθῆ, ὡσὰν ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης νὰ εἶναι ἕνας κῆπος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δρέπῃ κατ’ ἀρέσκειαν τὸν Α ἢ Β εὔχυμον καρπὸν ποὺ θέλει, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἰδικῆς της ὑποχρεώσεως. Καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ὀργάνωσις καὶ ἀνασύνταξις τῶν Κοινοτήτων τῶν Ἑλλήνων τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀδικαιολογήτως ἐπιβραδύνεται καὶ ὁ ἐκεῖ Ἑλληνισμὸς εὑρίσκεται ἐν ἀποσυνθέσει καὶ εἶναι καταδικασμένος εἰς μαρασμόν. Διότι ἐξαρτᾶται ἡ τύχη του ἀπὸ τὴν εὐνοϊκὴν ἢ μὴ ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων τῶν πετρελαιοφόρων πηγῶν τῆς Μοσούλης ἢ τῶν τοκομεριδίων τῶν Γάλλων κεφαλαιούχων. Ἐν τῷ μεταξὺ εἴκοσι δύο μέχρι τοῦδε σχολεῖα ἔκλεισαν, τὰ δὲ λοιπὰ εἶναι ἀμφίβολον ἂν τὸ προσεχὲς ἔτος θὰ δυνηθοῦν νὰ λειτουργήσουν. Μόνον τὸ Ζάππειον Παρθεναγωγεῖον παρουσίασεν ἐφέτος ἔλλειμμα 22 χιλιάδων Τουρκικῶν λιρῶν, χωρὶς δι’ αὐτὸ — ἂς τὸ εἴπωμεν παρεμπιπτόντως — νὰ συγκινηθῇ καθόλου ἡ ἐνταῦθα Ζάππειος Ἐπιτροπή. Οἱ ὑπὸ διαφόρους προφάσεις καὶ λόγους παυθέντες διδάσκαλοι καὶ καθηγηταί, λόγους τοὺς ὁποίους προβλέπει ἄλλως τε καὶ ἡ ἀμνηστία, νὰ ἐπαναδιορισθοῦν εἰς τὰς θέσεις των. Κατὰ τὸ 41ον ἄρθρον μάλιστα ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν «νὰ παρέχῃ ὡς πρὸς τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν τὰς προσηκούσας εὐκολίας πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις παροχῆς, ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν γλώσσῃ, τῆς διδασκαλίας εἰς τὰ τέκνα τῶν ἐν λόγῳ Τούρκων ὑπηκόων.... Θέλει ἐξασφαλισθῆ εἰς τὰς μειονότητας ταύτας δικαία συμμετοχὴ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν χρηματικῶν ποσῶν, ἅτινα τυχὸν θὰ ἐχορηγοῦντο ἐκ τοῦ δημοσίου χρήματος ὑπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἢ τῶν δημοτικῶν καὶ λοιπῶν προϋπολογισμῶν. Τὰ ποσὰ ταῦτα θὰ καταβάλλωνται εἰς τοὺς ἁρμοδίους ἀντιπροσώπους τῶν ἐνδιαφερομένων καθιδρυμάτων καὶ ὀργανισμῶν». Ἕκτον, οἱ ἐκδιωχθέντες ἀπὸ τὰς Τραπέζας, τὸ Δημόσιον Χρέος, Σιδηροδρόμους, Τροχιοδρόμους, Ἀτμοπλοϊκὰς καὶ λοιπὰς Ἑταιρείας, λόγῳ τῆς ἐθνικότητός των Ἕλληνες Τοῦρκοι ὑπήκοοι νὰ ἀναδιορισθοῦν εἰς τὰς θέσεις των σύμφωνα μὲ τὸ 39ον ἄρθρον τῆς Συνθήκης διακελεῦον ὅτι «ἡ διαφορὰ θρησκείας, δοξασίας ἢ πίστεως δὲν ὀφείλει νὰ ἀποτελέσῃ κώλυμα δι’ οὐδένα Τοῦρκον ὑπήκοον ὡς πρὸς τὴν ἀπόλαυσιν τῶν ἀστικῶν καὶ πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ ἰδίᾳ τὴν παραδοχὴν εἰς τὰς δημοσίας θέσεις, ἀξιώματα καὶ τιμάς». Ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης φθάνει μάλιστα μέχρι τοῦ νὰ ἀναγνωρίσῃ, παρὰ τὴν ἐπίσημον Τουρκικὴν γλῶσσαν εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ τὴν χρῆσιν τῆς γλώσσης τῶν μειονοτήτων (ἄρθρον 39ον), ἐφόσον ἀγνοοῦν τὴν Τουρκικήν. Τὰς ἀνωτέρω διατάξεις «Περὶ προστασίας τῶν μειονοτήτων» (ἄρθρ. 38–44) ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις «νὰ τὰς ἀναγνωρίσῃ ὡς θεμελιώδεις νόμους, ὅπως οὐδεὶς νόμος ἢ κανονισμὸς ἢ ἐπίσημός τις πρᾶξις διατελῶσιν ἐν ἀντιφάσει ἢ ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς διατάξεις ταύτας καὶ ὅπως οὐδεὶς νόμος ἢ κανονισμὸς ἢ ἐπίσημός τις πρᾶξις κατισχύωσιν αὐτῶν». Παρεδέχθη ἐπίσης διὰ τοῦ ἄρθρου 44ου «ὅπως αἱ διατάξεις τῶν προηγουμένων ἄρθρων, ἐφόσον ἀφορῶσιν εἰς τοὺς μὴ Μουσουλμάνους ὑπηκόους τῆς Τουρκίας, ἀποτελέσωσιν ὑποχρεώσεις διεθνοῦς συμφέροντος καὶ τεθῶσιν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Αἱ διατάξεις αὗται δὲν δύνανται νὰ τροποποιηθῶσιν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς πλειοψηφίας τοῦ Συμβουλίου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν... Ἡ Τουρκία δέχεται, ὅπως πᾶν μέλος τοῦ Συμβουλίου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Συμβουλίου ἐπὶ πάσης παραβιάσεως ἢ κινδύνου παραβιάσεως οἱασδήποτε τῶν ὑποχρεώσεων τούτων καὶ ὅπως τὸ Συμβούλιον δύναται νὰ ἐνεργῇ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ παρέχῃ οἱασδήποτε ὁδηγίας κρινομένας καταλλήλους καὶ ἀποτελεσματικὰς ἐν τῇ περιστάσει». Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἂν ἡ παρὰ τῇ Μικτῇ Ἐπιτροπῇ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐδείκνυε στάσιν περισσότερον σθεναρὰν καὶ ὀλιγώτερον ἡττοπαθῆ, ἐμπεποτισμένη ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι ἡμεῖς ὡς ἡττημένοι δέον καὶ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα νὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ πληρώνωμεν τὰ σπασμένα, ἡ κατάστασις θὰ ἦτο πολὺ διαφορετική. Μέχρι τοῦδε ὅλα τὰ Τουρκικὰ ζητήματα ἐλύθησαν εὐνοϊκῶς, ὅλα δὲ τὰ ἡμέτερα ἀπετελματώθησαν. Παρέχουν τὰ μὲν πρῶτα τὴν ἐντύπωσιν τῶν δικαίων καὶ ἐκτελεστέων, τὰ δὲ δεύτερα τῶν ἀδίκων καὶ ἀστηρίκτων! Τὴν ἄμεσον ἐπίλυσιν τοῦ ἐπιμάχου τούτου ζητήματος ὀφείλει νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπιτύχῃ ἀπὸ τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν σχετικὰς ἀποφάσεις, κύρους διεθνοῦς, ἐπισήμως καταχωριζομένας ἐν τοῖς πρακτικοῖς αὐτῆς καὶ δημοσιευομένας ἐν ἀνακοινωθέντι τοῦ Γραφείου της. Διότι μόνον κατόπιν μιᾶς τοιαύτης γραπτῆς ἀποφάσεως (καὶ οὐχὶ προφορικῶν ὑποσχέσεων) τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς θὰ παύσῃ ἐφαρμοζόμενος ἐν Κωνσταντινουπόλει ὁ περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν ἐγκαταλελειμμένων περιουσιῶν νόμος τῆς 15 Ἀπριλίου 1339 (1923), εἰς βάρος τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εὑρισκομένων Ἑλληνοθωμανῶν, οἱ ὁποῖοι δι’ αὐτοῦ ἐξομοιοῦνται πρὸς τοὺς βίᾳ καὶ ἀνεπιστρεπτὶ ἐξωσθέντας Ἀρμενίους κατὰ τὸ 1915. Ἡ παλιννόστησις τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εὑρισκομένων στελεχῶν τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν εἶναι ζήτημα ζωῆς μὲν διὰ τὸν ἐκεῖ παραμείναντα Ἑλληνισμόν, θανάτου δὲ διὰ τοὺς ἐνταῦθα πρόσφυγας. Ζωῆς μὲν διὰ τοὺς ἐκεῖ, διότι χωρὶς τὴν τόνωσιν τῶν ἤδη ἀπόντων μεγαλεμπόρων, βιομηχάνων, ἐργοδοτῶν κατὰ τὸ πλεῖστον, εἶναι ἀδύνατον νὰ συγκρατηθοῦν, ν’ ἀντιταχθοῦν τελεσφόρως εἰς τὸν ὃν ὑφίστανται οἰκονομικὸν ἀποκλεισμὸν καὶ θὰ πάθουν ἀπὸ βραδὺν μέν, ἀλλὰ βέβαιον μαρασμόν. Εἶπον ἀκόμη ζήτημα θανάτου διὰ τοὺς ἐδῶ πρόσφυγας, διότι ὅταν παραμείνουν ἐνταῦθα καὶ προσφυγοποιηθοῦν καὶ ἰδίᾳ ὅταν, ἐπικρατούσης τῆς Τουρκικῆς ἐπὶ τῆς ἀνταλλαγῆς ἐκδοχῆς, ἔλθουν καὶ ὀγδοήκοντα περίπου ἕτεραι χιλιάδες, θὰ ἀποζημιωθοῦν καὶ αὐτοὶ σύμφωνα μὲ τὴν Σύμβασιν ἀπὸ τὴν ἐδῶ ἐγκαταλειφθεῖσαν Μουσουλμανικὴν περιουσίαν. Καὶ τοιουτοτρόπως τὸ ἐξ αὐτῆς μερίδιον ἑκάστου δικαιούχου πρόσφυγος θέλει σημαντικώτατα ἐλαττωθῆ. Διότι πρόκειται περὶ περιουσιῶν ἀληθῶς κολοσσιαίων. Διὰ νὰ λάβητε ἀμυδρὰν ἰδέαν τῶν κατασχεθεισῶν περιουσιῶν τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν, σᾶς ἀναφέρω ὅτι κατὰ τὰς ἐπισήμους δηλώσεις τοῦ Φαροὺχ βέη, Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐγκαταλελειμμένων περιουσιῶν, κατὰ τοὺς πρώτους ἕξ μῆνας, ὁπότε μέρος μόνον τῶν περιουσιῶν αὐτῶν εἶχε κατασχεθῆ, εἰσεπράχθησαν ἀπὸ ἐνοίκια 500.000 λίραι. Κατὰ ταῦτα ὁ χρόνος καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐπιστροφῆς τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν δέον νὰ καθορισθῇ γενικῶς καὶ συνολικῶς ὑπὸ τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς καὶ οὐχὶ ὡς θέλουν νὰ παραδεχθοῦν οἱ ἡμέτεροι Ἀντιπρόσωποι παρ’ αὐτῇ διὰ «καταλόγου κατηγοριῶν καὶ κατὰ σειρὰν βαθμῶν ἐπιθυμητῶν καὶ ἀνεπιθυμήτων καὶ κατόπιν ἀνακρίσεων καὶ ἐγκρίσεων καὶ ἐρωταποκρίσεων!» δι’ ὧν θέλει ἀσφαλῶς ἀποτελματωθῆ τὸ ὅλον ζήτημα. Οὐδὲν πρὸς τοῦτο συντρέχει· κατόπιν μάλιστα τῆς πανηγυρικῆς κηρύξεως τῆς γενικῆς ἀμνηστίας καὶ τῆς κατηγορηματικῆς δηλώσεως ἀπὸ τὸ ἐπισημότερον Τουρκικὸν στόμα, τὸν Ἰσμὲτ πασᾶν ἐν Λωζάννῃ, ὅτι πλὴν τῶν 150 προσώπων, ἁπάντων Μουσουλμάνων, οὐδεὶς ἄλλος ἐξαιρεῖται τῆς ἀμνηστίας ὡς ἀνεπιθύμητος. Τέλος φρονοῦμεν ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν προμνησθέντων καὶ ἐκ τῆς Συμβάσεως ἀπορρεόντων λόγων, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ προβάλῃ τὸν δίκαιον ἰσχυρισμὸν ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ δεχθῇ, κατόπιν τῆς συσσωρεύσεως τόσων προσφύγων καὶ τῶν ἤδη ἀναμενομένων, τὴν περαιτέρω διαμονὴν ἐν Ἑλλάδι Τούρκων ὑπηκόων, ὅπως εἶναι οἱ ἐνταῦθα καταφυγόντες Κωνσταντινουπολῖται. Εὐκαιρία δὲ πρὸς παλιννόστησιν μοναδικὴ παρουσιάζεται ἄμεσος καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀφήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ αὐτὴν νὰ ἀπολεσθῇ. Ἐν Κωνσταντινουπόλει καταρτίζονται οἱ κατάλογοι τῶν ἀνταλλαξίμων, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς καὶ κατὰ τὴν εὐνοϊκωτέραν δι’ ἡμᾶς λύσιν τῆς ὑφισταμένης ἀμφισβητήσεως ἀνέρχεται εἰς 17–20.000. Ὅλοι αὐτοὶ εἶναι ἀστοί, ἔχουν περισώσει μέρος τῆς περιουσίας των καὶ ἐρχόμενοι ἐνταῦθα θὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὰ μεγάλα κέντρα, Ἀθήνας, Πειραιᾶ, Θεσσαλονίκην, δυσκολεύοντες ἔτι περισσότερον τὴν καὶ ἤδη δύσκολον καταστᾶσαν ζωὴν καὶ ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως. Ὀφείλει, νομίζω, ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν Τουρκικὴν τοιαύτην ὅτι ἀναλαμβάνει σύμφωνα μὲ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τῆς Συμβάσεως τῆς Λωζάννης νὰ δεχθῇ τοὺς ἀνταλλαξίμους αὐτοὺς τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ τὸν ἀπαραίτητον ὅρον, ὅπως καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, σύμφωνα πρὸς τὸ αὐτὸ ἄρθρον τῆς Συμβάσεως, δεχθῇ καὶ ἐκείνη τοὺς Ἕλληνας τῆς Κωνσταντινουπόλεως, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παραμείνουν ἐκεῖ, εἶναι δὲ οὗτοι ἐπάνω–κάτω ἰσάριθμοι πρὸς τοὺς ἀνταλλαξίμους. Νομίζω ἄλλως τε ὅτι ἐδόθησαν καὶ κατηγορηματικαὶ διαβεβαιώσεις ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς Ἀντιπροσωπείας ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει γίνῃ ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν Κιρκασίων καὶ Ἀρμενίων ἐκ τῆς Δ. Θράκης ἤθελεν ἀνάλογα μέτρα εὐεργετικὰ διὰ τοὺς Ἕλληνας τῆς Κωνσταντινουπόλεως λάβει καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις. Ἡ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διάθεσις ἑκατομμυρίων ὅλων πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν Τούρκων τῆς Δυτικῆς Θράκης πρέπει νὰ γίνῃ κατόπιν τῆς παροχῆς θετικῆς ἐγγυήσεως ἐκ μέρους τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ αὐτὴ ἀρχίσῃ ἐκ παραλλήλου τὴν βαθμιαίαν καὶ ταυτόχρονον ἐφαρμογὴν τῶν αὐτῶν μέτρων καὶ διὰ τοὺς Κωνσταντινουπολίτας διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἀμοιβαιότης ἐν τῇ ἐπανορθώσει. Τελευτῶν συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀποδώσῃ εἰς τὸ ζήτημα τῶν Ἑλλήνων τῆς Κωνσταντινουπόλεως τὴν σημασίαν ἡ ὁποία τοῦ ἀνήκει. Τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα τοῖς χορηγεῖ ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης εἶναι τὸ κατώτερον ὅριον τὸ ὁποῖον θὰ τοῖς ἐξασφαλίσῃ μίαν ζωὴν μόλις ἀνεκτὴν ὁπωσδήποτε. Τὰ δικαιώματα τοὐλάχιστον αὐτὰ νὰ ἐξασφαλισθοῦν. Βεβαίως καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν νὰ τὰ ἐφαρμόσῃ. Ἂν ὅμως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀμφιβάλλῃ περὶ τῆς τελεσφόρου ἐπεμβάσεως τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἔχῃ λόγους νὰ ἀμφιβάλλῃ, διότι ἀναμφιβόλως διατελεῖ ἀκόμη ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τοῦ ἐπεισοδίου τῆς Κερκύρας, φρονῶ ὅτι, σταθμίζουσα ἐπακριβῶς τὸ τί κερδίζει ἐν Δυτικῇ Θράκῃ καὶ τί χάνει ἐν Κωνσταντινουπόλει, προέλθῃ εἰς συμφωνίαν μὲ τὴν Τουρκίαν, ὅπως ἐπιτύχῃ ἐν τῷ συνόλῳ τὴν λύσιν ὅλων τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἐκκρεμῆ μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων. Διότι μόνον διὰ μιᾶς συνολικῆς λύσεως ὅλων τῶν ζητημάτων εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν καλὰ ἀποτελέσματα καὶ οὐχὶ διὰ μονομεροῦς λύσεως τοῦ ἑνὸς ἢ ἄλλου ζητήματος. Οἱ Ἕλληνες τῆς Κωνσταντινουπόλεως, προσαρμοζόμενοι πρὸς τὴν νέαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἐκεῖ, ἔχουν ἀπόφασιν νὰ πολιτευθοῦν νομοταγῶς, ὡς καὶ πρίν, ἀπέναντι τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀποτελέσουν στοιχεῖον προόδου καὶ τάξεως καὶ νὰ συμβάλλουν εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους. Αἱ παροῦσαι στιγμαί, καθ’ ἃς ἡ γείτων Ἐπικράτεια εὑρίσκεται ἐν διπλωματικῇ ἀπομονώσει, νομίζω ὅτι ἀποτελοῦν μοναδικὴν εὐκαιρίαν, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ διαφύγῃ τὴν φωτεινὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Διεπραγματεύθην, κύριοι, τὸ ζήτημα κυρίως ἀπὸ τῆς συμβατικῆς αὐτοῦ πλευρᾶς. Λόγῳ τῆς λεπτῆς φύσεως τὴν ὁποίαν παρουσιάζει, ὡς ἀρρήκτως συνυφασμένον πρὸς τὰ ἐξωτερικά μας ζητήματα, δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ ἐνταῦθα προσαγωγὴ ὅλων τῶν στοιχείων τῶν ἀπαραιτήτων πρὸς ἐνάσκησιν ἑνὸς αὐστηροῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου τῶν Κυβερνητικῶν πράξεων. Ἔχω ὅμως τὴν ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις συναισθάνεται πλήρως τὴν εὐθύνην, ἡ ὁποία βαρύνει ἐπὶ τῶν ὤμων της καὶ ἡ ὁποία ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἶναι ἔτι μεγαλύτερα. (Χειροκροτήματα).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συνεδρίασις διακόπτεται διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 10,30′ μ. μ.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11 μ.μ.).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Κωνσταντιλιέρης ἔχει τὸν λόγον.

§82Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Τὸ ζήτημα τῶν καταφυγόντων ἐνταῦθα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ὁποῖον προσφυγικὸν ζήτημα ἀπεκλήθη, κακῶς βεβαίως, διότι ἡ λέξις πρόσφυξ δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν λεξιλόγιον πρὸ τοῦ 1914, ἐλπίζω δὲ καὶ εὔχομαι ὅτι ὅλοι θὰ συντονίσωμεν τὰς ἐνεργείας μας ὅπως ἐξαλειφθῇ ἐκ τῆς συνειδήσεως τοῦ κόσμου ἡ λέξις αὕτη, τὸ ζήτημα, λέγω, τοῦτο ἐγεννήθη ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας τρόμου καὶ φρικαλεότητος, ὥστε εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐπέσπασε τὴν προσοχὴν τοῦ διεθνοῦς πεπολιτισμένου κόσμου, ὅστις διὰ τῶν διαφόρων ποικιλωνύμων φιλανθρωπικῶν ὀργανώσεων μεγάλως συνέτεινεν εἰς τὴν περισυλλογὴν τῶν χιλιάδων ὁμαιμόνων θυμάτων τῆς Μικρασιατικῆς τραγῳδίας. Πρὸς ἁπάσας ταύτας τὰς ὀργανώσεις ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἐκφράζει δι’ ἐμοῦ τὴν ἄπειρον εὐγνωμοσύνην του. Ἀλλὰ τὸ Κράτος ἐκεῖνο ὅπερ, ὑπὲρ πᾶν ἄλλο, τὴν φιλανθρωπίαν ταύτην προήγαγεν εἰς ἀλτρουϊσμὸν καὶ αὐτοθυσίαν εἶναι βεβαίως αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς, αἱ ὁποῖαι διὰ τῶν διαφόρων ὀργανώσεων ὄχι μόνον περισυνέλεξαν, περιέθαλψαν, περιθάλπουν καὶ θὰ περιθάλπουν χιλιάδας θυμάτων ὁμαιμόνων, ἀλλὰ καὶ ἐξηρεύνησαν τὰ βάθη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ πολλὰς χιλιάδας ἀδελφῶν ἡμῶν περιέσωσαν μὲ θυσίαν τῆς ζωῆς Ἀμερικανῶν πολιτῶν. Διὰ τοῦτο τὸ ὄνομα τῆς Ἀμερικῆς θὰ μείνῃ ἐσαεὶ ἐγκεχαραγμένον εἰς τὰς καρδίας οὐ μόνον τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τοῦ Πανελληνίου. Δεύτερος λόγος τῆς διεθνοῦς ἀπόψεως τοῦ ζητήματος εἶναι ὁ ἑξῆς: Ἡ γηραιὰ καὶ ἀμβλυωποῦσα τῆς Εὐρώπης Διπλωματία, διὰ τῆς αὐτῆς χειρὸς διὰ τῆς ὁποίας δολοφονήσασα τὴν Ἑλλάδα κατέστρεψε τὰ συμφέροντα τῶν Κρατῶν τὰ ὁποῖα ὑπερήσπιζεν, ὅπως ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων, διὰ τῆς αὐτῆς χειρὸς ὑπέγραψε καὶ τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, τὴν πρωτοφανῆ εἰς καταισχύνην διὰ τὸν χριστιανισμόν, ὡς ἐπίσης ὑπέγραψε καὶ τὴν Σύμβασιν περὶ ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν. Καὶ τοιουτοτρόπως ἐθεσπίσθη νέον δόγμα εἰς τὸ θεωρητικῶς μόνον ὑπάρχον, οὐδέποτε δὲ κατὰ τῶν ἰσχυρῶν ἐφαρμοσθέν, διεθνὲς λεγόμενον δίκαιον. Διὰ τῆς Συμβάσεως ἐξερριζώνοντο γηγενεῖς πληθυσμοὶ ἀπὸ τὴν κοιτίδα αὐτῶν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἄλλοτέ ποτε διέδωσαν τὰ φῶτα, τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς Συμβάσεως ἠκούσθησαν φωναὶ ἐναντίον αὐτῆς, ὅπως καὶ διαμαρτυρίαι τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀλλ’ αἱ φωναὶ αὗται κατεπνίγησαν ὑπὸ τοῦ ἤχου τῶν πτερνιστήρων τοῦ Ἰσμέτ. Καὶ τοιουτοτρόπως ὑπεγράφη ἡ Σύμβασις αὕτη. Τὸ εὐτύχημα εἶναι ὅτι ὁ καταδικασθεὶς κόσμος οὐ μόνον δὲν ἐνέκρινεν, ἀλλὰ καὶ κατεδίκασε τὴν Σύμβασιν ταύτην δι’ ὑπομνημάτων, τηλεγραφημάτων καὶ πανδήμων συλλαλητηρίων. Ἡ Ἑλλάς, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ἅπαξ ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν της θὰ ἐκτελέσῃ κατὰ γράμμα τὴν Σύμβασιν ταύτην. Δικαιοῦται ὅμως, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ἕτερος τῶν συμβαλλομένων παραβιάζει τὴν Συνθήκην, ὅπως καὶ τὴν παρεβίασε μέχρι τοῦδε πλειστάκις, δικαιοῦται, λέγω, ὅπως καταφύγῃ εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν εἶναι σπουδαιότατον ζήτημα διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ δυστυχῶς ἐπὶ πολὺν χρόνον θὰ εἶναι τὸ Α καὶ τὸ Ω τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς. Καὶ διὰ τοῦτο πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐπιστήσῃ πολὺ τὴν προσοχήν της εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐλέχθη, καὶ πολὺ δικαίως, ὅτι αἱ ἀνταλλαχθεῖσαι περιουσίαι ἐν Τουρκίᾳ ἀνέρχονται εἰς 350.000.000 λίρας στερλίνας καὶ αἱ περιουσίαι αὗται εἶναι αἱ περιουσίαι τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τοῦ Πόντου, ἐξαιρέσει τῶν νοτίων ἐπαρχιῶν τῶν ὑπαγομένων εἰς τὸ Πατριαρχεῖον Ἀντιοχείας, ὡς ἐπίσης καὶ τῶν περιφερειῶν τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης. Ἀπέναντι τῶν περιουσιῶν τούτων ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι τὰς Μουσουλμανικὰς περιουσίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπερβαίνουν τὰ 25.000.000 λιρῶν στερλινῶν. Εἶναι περιττὸν βεβαίως νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἄλλοι συνάδελφοι ἐπαρκῶς ἔχουν πραγματευθῆ. Ἔρχομαι εἰς τὸν τρίτον λόγον τῆς διεθνοῦς ἀπόψεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, κατανοοῦσα τὴν μεγάλην ἀδικίαν ἥτις ἐγένετο εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τούτους, ἀπεφάσισε νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὸν ἀναξιοπαθοῦντα τοῦτον κόσμον. Καὶ ἐγένετο τρόπον τινὰ ὁ ἠθικὸς ἐγγυητὴς τῆς ἐκδόσεως ἑνὸς Δανείου προσφυγικοῦ. Ἀποτέλεσμα δὲ τοῦ Πρωτοκόλλου τοῦ Δανείου τούτου εἶναι ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀποκαταστάσεως τῶν Προσφύγων. Βεβαίως οἱ ὅροι τῆς Συμβάσεως τοῦ Δανείου, ὡς γνωστόν, εἶναι πολὺ ἐπαχθεῖς. Καὶ δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ προσπαθήσῃ νὰ καταστήσῃ αὐτοὺς ἐπιεικεστέρους, διότι ἄλλαι ἦσαν αἱ περιστάσεις καὶ οἱ ὅροι ὑφ’ οὓς τὸ Πρωτόκολλον ὑπεγράφετο καὶ ἄλλοι εἶναι οἱ σημερινοὶ ὅροι, κατόπιν τῆς ἐπελθούσης πολιτικῆς μονιμότητος καὶ πολιτικῆς ὁμαλότητος ἐν Ἑλλάδι. Ἐπειδὴ περὶ τῆς συστάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης ὑπῆρξεν ἡ δήλωσις ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ μέλη τὰ ὁποῖα, ὡς γνωστόν, κατὰ τὸ 5ον ἄρθρον τῆς Συμβάσεως ὑποδεικνύονται ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ μόνον ἐγκρίνονται ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἐπειδή, λέγω, ὑπῆρξεν ἡ δήλωσις ὅτι πιθανόν, ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀντικαταστήσῃ τὰ ἤδη ὑπάρχοντα μέλη, νὰ μὴ θέλουν τὰ ξένα μέλη νὰ συνεργασθοῦν μὲ τὰ νέα διορισθησόμενα Ἑλληνικὰ μέλη, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἐγὼ πρὸ πολλοῦ ἦλθον εἰς συνομιλίαν μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸν κ. Μοργκεντάου, ὁ ὁποῖος μοῦ ἐδήλωσεν, ὅταν παρεπονέθην περί τινων ἐκ τῶν μελῶν αὐτῶν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ «μόνον πρὸς ἐκείνην πρέπει νὰ ἀποτείνεσθε καὶ ὄχι πρὸς ἐμέ». Ὥστε φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία δυσκολία διὰ τὴν ἀντικατάστασιν τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν καὶ διὰ τὴν συνεργασίαν τῶν νέων Ἑλληνικῶν μελῶν μετὰ τῶν ξένων τοιούτων τῆς Ἐπιτροπῆς. Πρέπει ἐπίσης νὰ λεχθῇ ὅτι μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν τῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων ἐγεννήθη πέριξ αὐτῆς ἓν περιβάλλον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι καὶ πολὺ ἂν τὸ ὀνομάσωμεν σατραπικόν, καὶ θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἀντικαταστήσῃ ἀμέσως τὸ προσωπικὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ δυσφορίαν εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον, διότι ἐνῷ ἐκεῖ ἦτο δοῦλος, μὲ μίαν σχετικὴν κοινοτικὴν αὐτονομίαν, ἦλθεν ἐδῶ, εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, νὰ καταντήσῃ ἄλλως τυραννικὸν ὄργανον τῆς Ἐπιτροπῆς. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἐξεταζόμενον ἀπὸ ἐθνικῆς ἀπόψεως, εἶναι μέγα πρόβλημα κοινωνικόν, ἐκ τῆς λύσεως δὲ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἡ ὑπόστασις ἡμῶν καὶ ὡς Ἔθνους καὶ ὡς Φυλῆς. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ὁ κόσμος αὐτὸς ὑπῆρξεν ἡ ψυχὴ τῆς Τουρκικῆς αὐτοκρατορίας· κατεῖχε τὰ σκῆπτρα εἰς τὸ ἐμπόριον, εἰς τὰς τέχνας καὶ ἐπιστήμας· τό τε εἰσαγωγικὸν καὶ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον κατὰ τὰ ¾ ἀνῆκεν εἰς Ἑλληνικὰς χεῖρας, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸς ἦλθε σήμερον εἰς τὴν ἐλευθέραν γῆν καὶ ἄλλοι σήπονται κατὰ χιλιάδας ἐντὸς ἀποθηκῶν καὶ ἄλλοι ἀποθνήσκουν εἰς τὰς φάραγγας τῆς Μακεδονίας καὶ εἰς τοὺς σιδηροδρομικοὺς σταθμούς. Καὶ δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ληφθῶσι σύντονα μέτρα διὰ τὴν στέγασιν αὐτῶν τῶν δυστυχῶν ὑπάρξεων. Ἀπὸ κρατικῆς ἀπόψεως τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἐξεταζόμενον εἶναι πρόβλημα οἰκονομικὸν καὶ δημοσιονομικόν. Ὅταν ἐπῆλθεν ἡ μεγάλη ἐκείνη καταστροφὴ καὶ οἱ φλόγες περιέβαλον τὴν Σμύρνην, ὅσοι καὶ ὅπως ἠδυνήθημεν διεσώθημεν εἰς τὰς παρακειμένας ἀκτὰς τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου πελάγους, ὅπου συνεσωρεύθησαν τὰ διάφορα αὐτὰ ναυάγια, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, ἡ τότε Κυβέρνησις, λόγῳ ἐσωτερικῆς πολιτικῆς σκοπιμότητος, ἀπηγόρευσε τὴν ἄφιξιν τῶν προσφύγων εἰς τοὺς λιμένας τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Οἱ θρῆνοι, τὰ καπνίζοντα ἐρείπια τῆς Σμύρνης καὶ αἱ οἰμωγαὶ τὰς ὁποίας ἔφερον τὰ κύματα τοῦ Αἰγαίου ἐγέννησαν τὴν ἐθνικὴν φλόγα εἰς τὸν Στρατόν, ἀνερρίπισαν τὸ πατριωτικόν των αἴσθημα καὶ τοιουτοτρόπως ἐξερράγη ἡ Ἐπανάστασις καὶ μαζὶ μὲ τὴν Ἐπανάστασιν ἤλθομεν καὶ ἡμεῖς ἐνταῦθα. Ἦτο καὶ εἶναι βεβαίως εἰς ὅλους ἡμᾶς γνωστὴ ἡ τότε κατάστασις· ἐκ τῶν ἐρειπίων ἡ Ἐπανάστασις προσεπάθησε ν’ ἀναδιοργανώσῃ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι ἦσαν παραλυμέναι, νὰ ἀναδιοργανώσῃ Στρατόν, ἀλλὰ δὲν παρημέλησε καὶ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἐκ τῶν ἐνόντων κατ’ ἀρχάς, διότι κατέφθανον καθ’ ἑκάστην σχεδὸν τὰ καραβάνια τῶν προσφύγων. Ἀφοῦ ἐκόπασεν ἡ θύελλα, διάφοροι τότε παράγοντες συνεσκέφθησαν περὶ τῆς συστηματικῆς λύσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Τὸ συμπέρασμα ὅλης τῆς συζητήσεως καὶ συσκέψεως ἦτο ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος διῃρέθη εἰς ἀστικὸν καὶ ἀγροτικὸν καὶ ἐξαπέλυσαν τὸν προσφυγικὸν γεωργικὸν πληθυσμὸν εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν, χωρὶς νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν ποίαν γεωργικὴν ἐργασίαν ἐξετέλουν εἰς τὴν πατρίδα των, οὔτε τοὺς κλιματολογικοὺς λόγους ὑπὸ τοὺς ὁποίους διετέλουν, ὁ δὲ ἀστικὸς κόσμος ἔμεινεν εἰς τὰς πόλεις, ὅπου ἐκ τοῦ προχείρου προσεπάθησαν νὰ στεγάσωσιν αὐτόν. Καὶ τοιουτοτρόπως ἀνεφύησαν οἱ διάφοροι περίφημοι συνοικισμοί. Λέγεται, καὶ ἐγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἑκατομμύρια ἐπὶ ἑκατομμυρίων ἐξωδεύθησαν διὰ τὴν περίθαλψιν καὶ στέγασιν καὶ τὴν μεταφορὰν ἐν γένει τῶν προσφύγων, ἀναλόγως ὅμως τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν εἰς τὰς μερίδας δὲν εἴδομεν πολλὰ ἀποτελέσματα, ἐπειδὴ δὲ πολλὰ λέγονται καὶ ᾄδονται περὶ τῆς ἐν γένει διαχειρίσεως τῶς ὡς ἄνω ποσῶν καὶ πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἀληθείας ὑποβάλλω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως τὸ ἀκόλουθον ψήφισμα. (Ἀναγινώσκει πρότασιν ψηφίσματος). Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα πρέπει νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν ριζικῶς, κύριοι, καὶ διὰ νὰ ἀντιμετωπισθῇ ριζικῶς δύο τινὰ ὑπάρχουσι: Νομοθετικὰ καὶ διοικητικὰ μέτρα.

§83ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Λεπτὰ χρειάζονται. Τοιαῦτα μέτρα κάμνομεν ὅσα θέλετε.

§84Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Θὰ τὰ εὕρωμεν καὶ τὰ λεπτὰ διὰ τῶν ὑποδεικνυομένων μέτρων. Κύριοι συνάδελφοι, ὡς γνωστόν, διὰ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ Μαΐου 1924 ἐγένετο ἡ Διεύθυνσις τῆς Ἀνταλλαγῆς καὶ εἰς τὸ Διάταγμα αὐτὸ τὸ Νομοθετικὸν περιλαμβάνεται καὶ τὸ εἰδικὸν Ταμεῖον. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ διαφωνήσω εἰς τὸ κρατικὸν αὐτὸ σύστημα. Ἐγὼ εἶμαι μᾶλλον ὑπὲρ ἑνὸς αὐτονόμου οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Crédit Foncié d’ Algérie, τὸν ὁποῖον ἂν θέλετε δύνασθε νὰ τὸν ὀνομάσητε Προσφυγικὴν Πίστωσιν.

§85Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν σᾶς εἶναι ἀκόμη γνωστός, τὸν ἐπεξεργαζόμεθα· ἑπομένως, ἂν θὰ ἴδητε κάποιαν ἐξάρτησιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, τότε θὰ ἔχητε δίκαιον νὰ ἀπευθύνητε αὐτὴν τὴν μομφήν.

§86ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι μομφήν.

§87Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τότε θὰ εἴχετε δίκαιον ν’ ἀπευθύνητε αὐτὴν τὴν μομφήν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι γνωρίζετε καλύτερον ἐμοῦ εἶναι τὸ ὅτι, ἀφοῦ ἐγένετο τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ὁ πόλεμος ὁ ὁποῖος διεξήχθη ἐκ μέρους ἡμῶν ἀπὸ τῆς γεννήσεώς του μέχρι σήμερον εἶναι, τρόπον τινά, ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος.

§88Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ λοιπὸν τούτου φρονῶ ὅτι ὅλα τὰ κτήματα καὶ τὰ ἀγροτικὰ καὶ τὰ ἀστικὰ θ’ ἀποτελέσωσι, σὺν τῇ βοηθείᾳ, ἐννοεῖται, καὶ τοῦ Κράτους, ἓν κεφάλαιον σπουδαιότατον, διότι ἐκ τῶν ἐσόδων καὶ ἐκ τῆς ἐκποιήσεως ἀστικῶν κτημάτων θὰ ἀποτελεσθῇ ἓν κεφάλαιον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀμέσως δυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὰ 25)00, τὸ ¼ δηλαδὴ μέχρι τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν περιουσιῶν εἰς τοὺς δικαιούχους ἀστικοὺς πληθυσμούς. Ἐπειδὴ ὅμως ὑπάρχουσι καὶ περὶ τὰς 100.000 γυναικόπαιδα, 20 χιλ. δηλαδὴ ἀκέφαλοι οἰκογένειαι, πλεῖσται τῶν ὁποίων βεβαίως θὰ εἶναι δικαιοῦχοι, θὰ παρεκάλουν ὅπως ληφθῇ μέριμνα ἰδιαιτέρα διὰ τὰ ὀρφανὰ καὶ διὰ τὰς χήρας, διότι ἂν ἀφήσωμεν αὐτὰ εἰς τὴν τύχην των ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ προαγάγωμεν τὴν ἀλητείαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ ἐξαναγκάσωμεν αὐτὰς τὰς γυναῖκας νὰ καταφύγουν εἰς ἄλλα ἔργα, ἴσως δὲ καὶ ἀνήθικα. Ἂν ἐγίνοντο διάφοροι σχολαὶ εἰς διάφορα κέντρα τῆς Ἑλλάδος, ὅπου τὰ παιδιὰ αὐτὰ νὰ ἐκμανθάνουν μίαν τέχνην, μαζὶ μὲ τὰς μητέρας, εἰς τὰς ὁποίας νὰ δίδηται ἐργασία κρατική, ὅπως ἡ κοπτική, ἡ ραπτικὴ καὶ τὰ τοιαῦτα, φρονῶ ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ σώσωμεν αὐτὰς τὰς οἰκογενείας. Ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ πολλὰ διοικητικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα μεγάλως θὰ ἀνακουφίσωσι τὴν σημερινὴν κατάστασιν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ἔχει ἐκδοθῆ, κ. Ὑπουργέ, ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως ἓν Νομοθετικὸν Διάταγμα περὶ ἀπαλλοτριώσεως εἰς τὴν λεωφόρον Συγγροῦ δι’ ἕνα συνοικισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ ὀνομασθῇ συνοικισμὸς τῆς Νέας Σμύρνης. Τὸ Νομοθετικὸν ἐκεῖνο Ἐπαναστατικὸν Διάταγμα ἦτο ἐλλιπὲς εἴς τινα σημεῖα καὶ ὑμεῖς προσεπαθήσατε αὐτὰ τὰ σημεῖα νὰ τὰ διορθώσητε. Παρῆλθον ἔκτοτε δύο μῆνες, ἀλλὰ μέχρι σήμερον ἀκόμη δὲν ἐγένετο τίποτε τὸ θετικόν.

§89Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί νὰ γίνῃ, κ. συνάδελφε;

§90Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Δὲν ἐγένετο ἡ ἐκτίμησις παρὰ τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν.

§91Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν θὰ πᾶτε ἐπὶ τόπου, θὰ ἴδητε τὴν ἐργασίαν ἡ ὁποία ἐγένετο,

§92Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Μὴ λησμονῆτε ὅτι αὐτὸς ὁ κόσμος πάσχει κυριολεκτικῶς. Τρεῖς χιλιάδες οἰκογένειαι ἔχουν ἐγγραφῆ καὶ ἔχουν καταθέσει ἀπὸ 1500 δραχ., τ. ἔ. 4.500.000 δραχ., ἂν δὲ ὑπολογίσωμεν κατὰ μέσον ὅρον ἀπὸ 1500 δραχ. μηνιαίως εἰς τὰ ἐνοίκια τὰ ὁποῖα δίδουν, ἔχουν δώσει μέχρι σήμερον 11.000.000. Δὲν ἔλαβε δὲ ὁ κόσμος αὐτὸς τίποτε, ἔχει ἐξαντληθῆ κυριολεκτικῶς καὶ φοβοῦμαι πολὺ ὅτι, ἂν παρέλθῃ πολὺς καιρὸς ἀκόμη καὶ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις, δὲν θὰ ἔχωσι τότε τὰ ἀπαιτούμενα χρήματα διὰ νὰ οἰκοδομήσωσιν αὐτὸν τὸν συνοικισμόν.

§93Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν νομίζετε, κ. συνάδελφε, ὅτι διὰ μαγικῆς ῥάβδου δυνάμεθα νὰ ἱδρύωμεν πόλεις, τότε ἀλλάσσει τὸ ζήτημα. Ὁλόκληρος ἡ προσοχή μου συνεκεντρώθη περὶ τὸν συνοικισμὸν αὐτὸν τῆς Νέας Σμύρνης. Ἐν τῷ μεταξὺ ἔχω προβῆ εἰς ὅλα τὰ κατάλληλα διαβήματα καὶ ἐκίνησα ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας διὰ νὰ κατορθώσω νὰ φθάσω εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ σᾶς εἴπω παρὰ ὅτι εἶμαι βέβαιος ὅτι ἂν τὰ πράγματα μᾶς ὑποβοηθήσουν καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι, οἱ ὁποῖοι ἀντὶ νὰ ὑποβοηθοῦν παρουσιάζουν καθημερινῶς ἐν ἀντιθέσει κωλύματα, μᾶς ὑποβοηθήσουν καὶ αὐτοί, ἔστε βέβαιος ὅτι ἡ πραγμάτωσις τοῦ σχεδίου θὰ εἶναι καλυτέρα.

§94Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Οὐδείς ποτε ἠθέλησε νὰ εἴπῃ τι ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Λέγομεν ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ γραφειοκρατίας, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐντείνητε τὰς προσπαθείας σας. Ἐπίσης θὰ παρεκάλουν νὰ ληφθῶσι μερικὰ διοικητικὰ μέτρα ὅσον ἀφορᾷ τοὺς συνοικισμούς. Ὀλίγον τι μακρὰν τοῦ τέρματος τῶν Πατησίων εὑρίσκεται ὁ μέγας συνοικισμὸς τῆς Νέας Ἰωνίας. Πρὸς τὸ παρὸν ἔχει περὶ τοὺς 30.000 κατοίκους. Ἂν ἦτο δυνατὸν τὸ «θηρίον» νὰ κατέβαλλε προσπαθείας πρὸς τὸ παρὸν τουλάχιστον—δὲν εἶναι ῥιζικὰ μέτρα βέβαια—νὰ κάμῃ δύο διαδρομὰς τὴν ἡμέραν, κ. Ὑπουργέ.

§95Γ. ΗΣΑΪΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κάμνει 12· ἦσαν 4, ἔγιναν 8 καὶ μετὰ δύο ἡμέρας ἔγιναν 12. Ἐκάμαμεν ὅ,τι εἶναι δυνατόν.

§96Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀπὸ μιᾶς ἑβδομάδος μόνον μίαν φορὰν περνᾷ εἰς τὰς 6 τὸ πρωΐ. Δὲν σᾶς πληροφοροῦν καλά, κ. Ὑπουργέ. Ἡ συγκοινωνία εἶναι ἀτελεστάτη. Ἐπίσης θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας νὰ ληφθῇ μέριμνα καὶ διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν, πρὸ παντὸς δὲ τῆς Καλλιθέας, Κοκκινιᾶς καὶ Συγγροῦ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατ’ αὐτὰς εἰς τοῦ Συγγροῦ κάτι ἐγένετο. Θὰ παρακαλέσω καὶ διὰ τὴν Καλλιθέαν.

§97Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Διὰ τὴν Καλλιθέαν χρησιμοποιεῖται τώρα τὸ ὕδωρ τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποιεῖτο ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν.

§98Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ὥστε ἀνακεφαλαιῶν φρονῶ καὶ πάλιν ὅτι διὰ τοῦ ὡς ἄνω οἰκονομικοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ ῥιζικῶς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, διότι εἶναι ἀνάγκη μεγάλη ν’ ἀποκαταστήσωμεν τὸν κόσμον αὐτόν, ὁ ὁποῖος θὰ γίνῃ τότε εἷς ἐκ τῶν πρώτων πλουτοπαραγωγικῶν παραγόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρσέλος ἔχει τὸν λόγον.

§100Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὀφείλομεν νὰ ἀποδώσωμεν τὸ δίκαιον καὶ νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἔμεινε καὶ θὰ μείνῃ ἐπὶ πολὺ ἄλυτον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅπως καὶ θὰ ἔμενε καὶ εἰς κάθε ἄλλο Κράτος ὁσονδήποτε εὔρωστον καὶ ἂν ἦτο, ὅταν μίαν ὡραίαν πρωΐαν ἐδέχετο εἰς τοὺς κόλπους του τὸ ¼ τοῦ πληθυσμοῦ πένητα καὶ γυμνόν. Ἐν τούτοις ἡ μικρὰ καὶ πτωχὴ Ἑλλὰς ἠδυνήθη, παρ’ ὅλας τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, παρ’ ὅλην τὴν μεγάλην καταστροφήν, τὴν ἐσωτερικὴν ἀνωμαλίαν καὶ τὸν ἐξωτερικὸν ἐχθρὸν εἰς τὰ πρόθυρά της, ἠδυνήθη νὰ ἐξοικονομήσῃ ἀρκετὰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἀρωγὸς πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Εἶναι γνωστὸν δὲ ἡ Μεγάλη Βρεττανία εἰς ποίαν θέσιν εὑρέθη κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον ὅταν ἐδέχθη προσωρινῶς τὰς 300 χιλιάδας τῶν Βέλγων προσφύγων. Καὶ αὐτὴ ἡ Αὐστρία καὶ ἡ Πολωνία κατὰ τὸ προσωρινὸν προσφυγικόν της ζήτημα ἐκ τῆς εἰσβολῆς τῶν Ρώσων εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Πρωσσίαν καὶ εἰς τὴν Πολωνίαν εἶναι γνωστὸν εἰς ποίας δυσχερείας εἶχεν εὑρεθῆ. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος πρὸς τὸ Ἐπαναστατικὸν καθεστώς, πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὰς ξένας ὀργανώσεις δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐκφράσῃ τὸν θαυμασμὸν καὶ τὰς εὐχαριστίας του διὰ τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν πατριωτικὴν μέριμναν τὴν ὁποίαν ἐπέδειξαν. Καὶ θὰ εἰσέλθω, κύριοι, εἰς τὸ θέμα μὴ μακρηγορῶν, διότι οἱ προλαλήσαντες ἔχουσι τόσον ἐκτενῶς ἐκθέσει τὰ πάντα. Ἀλλὰ θὰ ἐπιμείνω περὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ οὐσιωδέστερον τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος. Εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, κατὰ τὰς στατιστικὰς ὅτι περὶ τὰς 80 χιλιάδας οἰκογενείας ἀστικοῦ πληθυσμοῦ εὑρίσκονται ἐν Ἑλλάδι. Ὁσονούπω διὰ τῆς ἀφίξεως καὶ τῶν ὑπολοίπων ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας θὰ ἀνέλθουν περὶ τὰς 100 χιλιάδας. Ὁ ἀστικὸς πληθυσμὸς διαιρεῖται εἰς τρεῖς κατηγορίας, ὅπως καὶ ὁ γεωργικός. Ἡ πρώτη κατηγορία εἶναι τῶν προσφύγων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ εὐτύχημα ἐν τῇ ἀτυχίᾳ των ὑπὸ τὰς Ἑλληνικὰς λόγχας νὰ μεταφέρωσι σχεδὸν ὅλας αὐτῶν τὰς ἀποσκευάς. Ὑπάρχει ἡ δευτέρα κατηγορία ἡ ὁποία ἠδυνήθη νὰ σώσῃ ἕνα μέρος τῆς περιουσίας της τῆς κινητῆς. Καὶ ὑπάρχει τρίτη κατηγορία ἡ ὁποία περιλαμβάνει τοὺς ὑπολοίπους, Ποντίους καὶ Μικρασιάτας, ἰδίως τοὺς Ἴωνας, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον ἔχασαν τὰ πάντα, ἀλλὰ καὶ τὸ ⅓ σχεδὸν τοῦ ἄρρενος αὐτῶν πληθυσμοῦ, κατακρεουργηθέντος ἐν Τουρκίᾳ. Ἡ τελευταία αὕτη κατηγορία ἀποτελεῖ τὸ φρικιαστικώτερον τῆς ὅλης τραγῳδίας καὶ ἀκριβῶς πρὸς τὴν κατηγορίαν ταύτην ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ στρέψῃ ἀμέριστον καὶ ἄμεσον τὴν προσοχήν του. Καλὸν βεβαίως καὶ κατὰ πάντα λογικὸν εἶναι νὰ προηγηθῇ ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις, ὅπως διασωθῶσι καὶ ἐπαυξηθῶσιν αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις τοῦ Κράτους. Ἂν ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέλθῃ ἀμέσως ἀρωγὸς εἰς τὸν πληθυσμὸν τοῦτον, ὁ θάνατος τῶν ἀδυνάτων θὰ ἐπέφερε τὴν μόνην λύσιν του. Αἱ σοβαρώτεραι ἀπόψεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ πληθυσμοῦ τούτου εἶναι δύο: Ἡ παροχὴ στέγης καὶ ἡ βιοποριστικὴ αὐτῶν ἐνίσχυσις. Ἐκ τῶν 50 χιλιάδων οἰκογενειῶν ἔχουσι στεγασθῆ περὶ τὰς 20 χιλιάδας εἰς οἰκήματα τοῦ Δημοσίου καὶ Τουρκικά, ἄλλαι 20 χιλιάδες εἰς δωμάτια ἢ οἰκίσκους ἀνεγερθέντας ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Περὶ τὰς 15 χιλιάδας ἔχουσιν ἀποστεγασθῆ. Ὑπολείπονται ὅθεν περὶ τὰς 20–30 χιλ. οἰκογένειαι αἵτινες ὀφείλουν νὰ στεγασθοῦν. Ἐκ τῶν 80 χιλ. οἰκογενειῶν 15 χιλ. ἐστερήθησαν τῶν γονέων, στηριγμάτων καὶ προστατῶν. Συνεπῶς δέον, ἀφομοιούμενοι πρὸς τὰ θύματα πολέμου, νὰ τύχωσιν ἐπιδομάτων ὁμοίων πρὸς τὰς συντάξεις θυμάτων πολέμου. Ἐκ τῶν ὑπολοίπων 65 χιλιάδων αἱ 20 χιλιάδες εἶναι αὐτοσυντήρητοι. Ἐκ τῶν ἀπομενουσῶν 45 χιλ. αἱ 20.000 ἔχουσι προστάτας ἐπιχειρηματίας, ἐμπόρους καὶ ἐλεύθερα ἐπαγγέλματα ἐξασκοῦντας, πρὸς οὓς δέον τὸ Κράτος νὰ χορηγήσῃ, λόγῳ τοῦ ἐπαγγέλματός των ὑποστήριξιν ὑπὸ τύπον δανείου ἔναντι τοῦ ἐκ τῆς ἀνταλλαγῆς λαβεῖν των. Ὑπολείπονται 25–30 χιλιάδες οἰκογένειαι. Ἐκ τούτων μία μερὶς μεγάλη ἔχει προστάτας μικροαστούς, οἵτινες δύνανται νὰ ἀκολουθήσωσι διπλῆν κατεύθυνσιν: Ἢ νὰ συνδέσωσι τὴν τύχην των πρὸς τοὺς γεωργοὺς ἢ πρὸς τὰ βιομηχανικὰ καὶ ἐμπορικὰ κέντρα. Μία ἄλλη μερὶς εἶναι ἡ τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἡ ἄλλη ἡ τῶν ἐργατῶν. Ἂς ἀναμετρήσωμεν ποῖα τὰ θετικὰ μέχρι τοῦδε ἐπιτελεσθέντα καὶ τὴν πραγματικότητα. Ἔχομεν διὰ μὲν τοὺς γεωργοὺς τὰς γαίας τοῦ Δημοσίου καὶ τὰς εἰς τοὺς ἀστοὺς ἀνηκούσας δυνάμει τῆς Συνθήκης Μουσουλμανικὰς γαίας. Εἰς τὰς γαίας ταύτας, γαίας καὶ τοῦ Δημοσίου, ἐγκαθίστανται οἱ γεωργικοὶ πληθυσμοί, ἐκ τοῦ προσφυγικοῦ δὲ Δανείου, ὅπερ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γαιῶν τούτων, προσπορίζονται τὰ ἐφόδια, τὰ ζῷα, τὴν στέγην καὶ τὴν ζωάρκειαν τούτων. Διὰ τοὺς ἀστοὺς μέχρι τοῦδε σχεδὸν τίποτε δὲν ἐγένετο. Ὑποσχέσεις πολλὰς ἤκουσεν ὁ ἀστικὸς πληθυσμός. Τὸ μόνον θετικὸν εἶναι ὅτι τῷ ἐδόθη μία προσωρινὴ στέγασις μερικῶν χιλιάδων οἰκίσκων; τὰ ὁποῖα ἔκτισε τὸ Κράτος. Μία ἐπίσκεψις εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τούτους θὰ ἐδείκνυεν ὅτι τὰ οἰκήματα ταῦτα μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου, ἐκτὸς ὡρισμένων συνοικισμῶν καὶ ὡρισμένων τμημάτων τῶν συνοικισμῶν, θὰ εἶναι ἄχρηστα. Διὰ τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ πρόκειται ὀσονούπω ἐν εὐρείᾳ κλίμακι νὰ ἐγείρῃ συνοικισμοὺς ἢ αὐξήσῃ τούτους, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι καὶ εἰς ἄλλα μέρη ἀνηγέρθησαν χωρία καὶ μικροπόλεις. Ἂς φροντίσῃ ἐπὶ τέλους νὰ καθορίσῃ ἓν σύστημα ἀνοικοδομήσεως μικροπόλεων, διότι τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν ἐργολάβων, τὸ μέχρι τοῦδε ἐπικρατῆσαν, ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ἦτο τίποτε ἄλλο παρὰ μία νέα ἐκμετάλλευσις, ἐκ τῆς ὁποίας διάφοροι ἐπιτήδειοι ἐπλούτησαν καὶ μάλιστα εἰς βάρος χρήματος ἱεροῦ, τὸ ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς συνεισφέρει εἰς τὸ Κράτος διὰ νὰ στεγάσῃ αὐτὸ τὸν δυστυχῆ λαόν. Ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἐνστερνισθεῖσα τὰς ἀπόψεις τῶν προσφύγων πληρεξουσίων ὅσον ἀφορᾷ τὴν γεωργικὴν ἀποκατάστασιν, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἔλαβε μίαν θετικὴν κατεύθυνσιν. Εἴμεθα δὲ βέβαιοι ὅτι θὰ φθάσῃ εἰς πραγματικὰ ἀποτελέσματα. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν ἀστικήν, ἂς μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ ἀμφιβιβάλλωμεν, καίτοι γνωρίζομεν τὰς καλὰς διαθέσεις τόσον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Δυστυχῶς ἡ σκληρὰ πραγματικότης μᾶς ἀφίνει νὰ εὑρισκώμεθα ἐν μεγάλῃ ἀμφιβολίᾳ περὶ τούτου, διότι, ἂν ἀναμετρήσῃ κανεὶς τὰς θετικὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων σκέπτεται νὰ στηριχθῇ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ κολοσσιαίου αὐτοῦ ἔργου, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ, μοῦ φαίνεται ὅτι ὄχι μόνον μετὰ πάροδον 6 μηνῶν, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω μετὰ πόσα ἔτη θὰ δυνηθῇ ὁ προσφυγικὸς κόσμος νὰ γίνῃ κάτοχος τῶν 25% τῆς περιουσίας του. Ἡ Διεύθυνσις τῆς Ἀνταλλαγῆς ἔχει μελλοντικὰ σχέδια ἀγνώστου προθεσμίας καὶ ἐκτελέσεως. Διότι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀστικῶν μόνον κτημάτων καὶ τῶν 30.000.000, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἡ βάσις τοῦ μέλλοντος οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ἐπαρκῆ στέγην, τὸ δὲ σπουδαιότερον, καὶ τὰ μέσα, ὅπως δυνηθῇ ὁ ἀστικὸς πληθυσμός, ὄχι νὰ εὐημερήσῃ, ἀλλὰ νὰ ζήσῃ. Δὲν εἶναι στέγασις ἡ δίκην κτηνῶν σύμπτυξις εἰς δωμάτια ὀλίγων τετραγωνικῶν μέτρων 10–15 ἀτόμων. Ἡ δὲ ἀναγραφομένη ἐκκένωσις τῶν σχολείων προτοῦ κτισθῶσι νέοι συνοικισμοί, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐπισπεύσῃ τὴν εἰς φθισιατρεῖα μεταβολὴν ὅλων τῶν συνοικισμῶν, ἀντὶ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως καὶ τῆς Ὑγιεινῆς νὰ φροντίζῃ διὰ τὰ νομοσχέδια περὶ ὑγιεινῆς καὶ νοσοκομείων, νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀραίωσιν τῶν συνοικισμῶν καὶ τὴν ἀνέγερσιν νέων συνοικισμῶν ἐπὶ νέων βάσεων. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ συντονίσῃ τὰς ἐργασίας της μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Δανείου, νὰ χωρίσῃ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν καὶ νὰ παραλάβῃ ὀπίσω τοὺς συνοικισμούς. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀρκετὰ ἀνεπτύχθη κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν καὶ μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθω καὶ πάλιν. Ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως καὶ νὰ φροντίσῃ ὅπως αἱ βάσεις τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ εἶναι θετικαὶ καὶ οὐχὶ θεωρητικαί. Διότι, ἐπὶ τέλους, ὀφείλομεν νὰ ἀναμετρήσωμεν τὸ βάθος τοῦ πόνου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζῇ ἕνας δυστυχὴς λαός, στερούμενος τῶν πάντων, μὲ ὑποσχέσεις καὶ μὲ θεωρίας. Ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν ὅτι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ζοῦν σήμερον εἰς τὰ μάρμαρα καὶ τὸ χῶμα εἶχον ἄλλοτε καὶ αὐτοὶ τὰ παλάτια των καὶ τὰ σπιτάκια των καὶ ἔζησαν ἐν πλήρει εὐημερίᾳ. Προσέφεραν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ προσφέρουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἰδέαν καὶ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα. Ὁ ἀστικὸς πληθυσμὸς ὀφείλει νὰ στεγασθῇ καὶ νὰ ζήσῃ. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐξεύρῃ τὸ ἀπαιτούμενον χρῆμα, ἂν θέλῃ πραγματικῶς νὰ βοηθήσῃ τὸν ἀστικὸν πληθυσμόν. Ἡ Ἐπανάστασις εἶναι γνωστὸν ὅτι παρ’ ὅλας τὰς δυσχερείας ἐξεῦρε περὶ τὸ ἓν δισεκατομμύριον διὰ τὰς προσφυγικὰς ἀνάγκας. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐξεύρῃ τὸ χρῆμα, διότι ἄνευ τοῦ χρήματος τούτου ὁ οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ὅ,τι καὶ τὰ μέχρι τοῦδε διάφορα συστήματα. Νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐξεύρῃ μίαν σχετικὴν λύσιν. Τὸ ὅτι δὲν δύνανται νὰ εὑρεθῶσι χρήματα εἶναι γνωστόν. Ἔχομεν τὰς γνώμας τῶν δύο μεγαλυτέρων οἰκονομολόγων, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ μὲν εἷς εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁμάδα εἶχεν ἀναφέρει ὅτι τὸ Κράτος δύναται «ἂν σφιχθῇ» νὰ ἐξεύρῃ διὰ τὰς προσφυγικὰς ἀνάγκας περὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια κατὰ μῆνα, ὑπάρχει ὅμως καὶ δεύτερος, ὁ ὁποῖος τὰ κατεβίβασεν εἰς 50 ἑκατομμύρια.

§101ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖοι εἶναι αὐτοί, σᾶς παρακαλῶ;

§102Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ὁ κ. Κοφινᾶς καὶ ὁ κ. Μιχαλακόπουλος. Λόγου γενομένου, ἔλεγον ὅτι ἡ λύσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ὀφείλει νὰ βασισθῇ ἐπὶ τοῦ χρήματος, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ χρῆμα, διὰ νὰ τὸ δώσῃ τὸ Κράτος, πρέπει «νὰ σφιχθῇ». Αὐτὰ τὰ εἶπεν ὁ κ. Μιχαλακόπουλος εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς Βουλῆς παρόντων ὅλων τῶν προσφύγων πληρεξουσίων.

§103Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πορείαν τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν εἰς τὰ οἰκονομικά μας.

§104Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Τὰ 50 ἑκατομμύρια αὐτὰ κατὰ μῆνα θὰ εἶναι ἡ βάσις, ἢ μᾶλλον ὀφείλει νὰ εἶναι ἡ βάσις, τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ ὀργανισμοῦ. Διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῇ χρῆμα, ἂς ἀφεθῇ τὸ Δάνειον τὸ προσφυγικὸν διὰ τὴν γεωργικὴν ἐγκατάστασιν. Διότι, ἂν ὄντως ἐξευρεθῇ τὸ χρῆμα, τότε ἀσφαλῶς ὁ οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς θὰ πατήσῃ ἐπὶ θετικῶν βάσεων, διότι μὲ τὰ 50 ἑκατομμύρια ὡς θετικὸς ἄνθρωπος ἔρχομαι καὶ λέγω: Ἄν τὸ Κράτος σκέπτεται πραγματικῶς νὰ ἐνισχύσῃ καὶ βοηθήσῃ τὸν ἀστικὸν πληθυσμόν, ὅπως ἐβοήθησε καὶ τὸν γεωργικὸν δίδον εἰς αὐτὸν γαίας τοῦ Δημοσίου, δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο. Ὑπάρχουσι κεντρικὰ κτήματα, ὑπάρχουσιν οἰκόπεδα, ὑπάρχουσι κτίρια, τόσον ἐδῶ, ὅσον καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εἰς ὅλας τὰς ἄλλας πόλεις τῆς Ἑλλάδος, ὥστε καὶ ὁ βιομήχανος καὶ ὁ ἔμπορος, ἀναλόγως τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν κατεῖχεν εἰς τὰ μέρη του, νὰ δυνηθῇ νὰ κτίσῃ καὶ νὰ παραγάγῃ διὰ τοῦ κεντρικοῦ αὐτοῦ ὀργανισμοῦ. Ἔχομεν, κύριοι, τοὺς βασιλικοὺς στάβλους καὶ τόσα ἄλλα ἐνταῦθα· αὐτὰ εἶναι κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος δύναται νὰ δώσῃ, καθ’ ἣν στιγμὴν μάλιστα ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἔχει δισεκατομμύρια ὅλα λαμβάνειν. Ἂν λοιπὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνει διὰ τὸν γεωργικὸν πληθυσμὸν τὸ Κράτος, τὸ κάμῃ καὶ διὰ τὸν ἀστικόν, τότε ἀσφαλῶς θὰ ἐνισχυθῇ ὄχι μόνον ὁ ἐμπορικὸς καὶ βιομηχανικὸς κόσμος, ἀλλὰ καὶ ὁ ὑπαλληλικὸς καὶ ὁ ἐργατικός. Ὁ οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς τότε, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑποδείξεων τῆς μεγάλης Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ διαχειρισθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, θὰ δυνηθῇ νὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ πρακτικῶν καὶ θετικῶν βάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ἀποφέρωσι πραγματικὰ ἀποτελέσματα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀστῶν. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐργατῶν. Εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω μίαν παρένθεσιν καὶ σύστασιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν φορτοεκφορτωτῶν τοῦ Τελωνείου, εἶναι τὸ μόνον Σωματεῖον ὅπερ προσέλαβε πρόσφυγας ἐργάτας καὶ τοῦτο εἰς μίαν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ὡρισμένοι κύκλοι ἐζήτησαν νὰ ἀνατρέψωσι τὰ πάντα. Οἱ προσληφθέντες πρόσφυγες εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐφόρεσαν τὸ χακὶ καὶ ὑπεστήριξαν μαζὶ μὲ τοὺς συναδέλφους των τὴν Δημοκρατικὴν Ἰδέαν εἰς τὸν Κιθαιρῶνα. Καὶ σήμερον, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ηὐξήθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐργατῶν τοῦ Σωματείου τούτου ἀπὸ 350 εἰς 800, ἠλαττώθη δὲ τὸ ἡμερομίσθιον εἰς 30– 35 δραχμάς, διὰ διαφόρων μέσων ζητοῦσι νὰ αὐξήσωσιν αὐτοὺς κατὰ ἑκατὸν πεντήκοντα καὶ πλέον. Κατεξανίστανται οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ καὶ λέγουσιν ὅτι δὲν δύνανται νὰ ζήσωσι πλέον ἂν αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τούτων. Θέλω νὰ συστήσω νὰ ληφθῇ μέριμνα, διότι φοβοῦμαι πολὺ ὅτι θὰ ἔχωμεν ὁσονούπω, ἂν ἐπιμείνωσιν οἱ ἄλλοι παράγοντες, θὰ ἔχωμεν, λέγω, λυπηρὰ ἐπεισόδια. Κύριοι, διὰ τοὺς ἐργάτας ἄλλα Κράτη δημιουργοῦν δημόσια ἔργα, ἵνα δώσουν ἐργασίαν εἰς τοὺς ἐργάτας. Εἶναι δὲ γνωστὸν τελευταῖον ὅτι εἰς τὸ Λονδῖνον ἡ Κυβέρνησις ἐψήφισε νόμον ὅτι ὅλαι αἱ οἰκοδομαὶ αἵτινες ἔχουσιν ἡλικίαν 30–40 ἐτῶν ὀφείλουσι νὰ κατεδαφισθῶσι καὶ νὰ κτισθῶσι νέαι, καὶ οὕτω βλέπομεν τὴν ἀνακαίνισιν τοῦ Λονδίνου, συγχρόνως δὲ εὕρεσιν ἐργασίας διὰ τοὺς ἐργάτας. Ἡμεῖς ἔχομεν τὰ καλύτερα δημιουργικὰ καὶ παραγωγικὰ ἔργα. Ἔχομεν τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν, τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν Θράκης καὶ Μακεδονίας. Κύριοι, εἶναι γνωστὸν ὅτι χιλιάδες κατ’ ἔτος ἀποθνήσκουσιν ἀπὸ ἑλονοσίαν, αἱ τελευταῖαι δὲ στατιστικαί, πρὸ τῆς ἀφίξεως τῶν προσφύγων ἐνταῦθα, ἀποδίδουσιν ὅτι τὸ ⅓ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος ἦτο μολυσμένον ἀπὸ ἑλώδεις. Σήμερον ἦλθον καὶ οἱ πρόσφυγες· δὲν θέλω νὰ κατακρίνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς. Τοὐναντίον ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου, διότι καὶ αὐτοὶ οἱ ξένοι οἱ ὁποῖοι κατῆλθον τελευταίως εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀνωμολόγησαν τὰ πραγματικῶς θαυμάσια ἔργα τοῦ τμήματος τούτου. Εἶναι γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματά του ἀπὸ τὴν πρώτην εἰσβολὴν τῶν προσφύγων καὶ ἐντεῦθεν, ὁπότε διεφυλάχθη ὁ Τόπος ἀπὸ μεγάλας ἐπιδημίας, ἐξήρθη δὲ τὸ Κράτος εἰς θέσιν Εὐρωπαϊκοῦ. Διὰ τῆς ἐπιτελέσεως τῶν ὑδραυλικῶν τούτων ἔργων, ὄχι μόνον ἡ ἑλονοσία θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ πολύ, ἀλλὰ καὶ ἡ παραγωγικότης τοῦ Τόπου θὰ αὐξηθῇ, δισεκατομμύρια δὲ καὶ πλέον στρεμμάτων θὰ δοθοῦν εἰς παραγωγικότητα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ξέναι ἑταιρεῖαι προσεφέρθησαν ὅπως δι’ ἐξόδων των φέρωσιν εἰς πέρας τὸ ἔργον. Ἔρχομαι νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ὀφείλει, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐπιψηφίζει τὰ διάφορα νομοσχέδια τροχάδην, νὰ ψηφίσῃ τοὐλάχιστον αὐτὰ ἐκ τῶν πρώτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ζωτικώτερα, καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν μειοδοσίαν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μανθάνομεν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας ὅτι ξέναι ἑταιρεῖαι θὰ λάβωσι μέρος. Λοιπὸν ὀφείλει τὸ ταχύτερον νὰ δοθῇ μία λύσις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Νὰ εἶναι δὲ βεβαία ὅτι ὄχι μόνον θὰ κολακεύεται ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἥτις τοιαῦτα ἔργα θὰ κάμῃ, ἀλλὰ καὶ οἱ πρόσφυγες θὰ τὴν εὐχαριστοῦν καὶ οἱ ἐργάται θὰ τὴν εὐγνωμονοῦν. Αὐτὰ τὰ πραγματικὰ λόγια ἤθελον νὰ συστήσω καὶ νὰ εἴπω συγχρόνως ὅτι ὁ στόμαχος ὁ ἀστικὸς ἀρκετὰ μέχρι τοῦδε κατεβρόχθισεν εἰς λόγια καὶ ὑποσχέσεις. Ἐτράφη διὰ τῶν ἰδίων αὐτοῦ δυνάμεων, ἀλλὰ καὶ ἡ τροφὴ αὕτη ἔχει μέχρι τινὸς τὰ ὅριά της, διότι μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἡ πεῖνα δὲν ἀναγνωρίζει οὔτε κοινωνικὰς οὔτε συγγενικὰς συνθήκας. Ἤθελον νὰ συστήσω καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν προσφύγων: Σπαταλῶνται τόσα χρήματα διὰ προπαγάνδας καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο εἰς τὸ ἐξωτερικόν· ἐν τούτοις πρὸ πολλοῦ ὤφειλε μία καὶ μόνη προπαγάνδα νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν· ὁ πόνος καὶ ἡ τραγῳδία τοῦ πρόσφυγος, καὶ μοῦ φαίνεται ὅτι ὑλικὸν θὰ ἔχῃ ἀρκετόν. Εἰς κάθε πόρτα ποὺ θὰ κτυπήσετε εἰς τὸν προσφυγικὸν συνοικισμὸν θὰ εὑρεθῆτε καὶ πρὸ μιᾶς τραγῳδίας. Ὑπάρχουν καὶ διάφορα ἔργα, διασωθέντα, Σμυρναίων καλλιτεχνῶν, ὡς καὶ κινηματογραφικαὶ ταινίαι τῆς ἄλλοτε μεγάλης Μικρασιατικῆς Στρατιᾶς καὶ τῆς καταστροφῆς τῆς Σμύρνης ὅλα ταῦτα συναρμολογούμενα ἠδύνατο νὰ ἀποτελέσωσι μίαν βάσιν διὰ μίαν ἀποστολὴν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἥτις θὰ προσεπόριζεν ὄχι μόνον ἠθικά, ἀλλὰ καὶ ὑλικὰ κεφάλαια. Εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑπάρχει Ἑλληνισμὸς ὁ ὁποῖος ἄλλοτε διὰ μικρὰ πράγματα πολλὰ συνεισέφερε, καὶ νομίζω ὅτι καὶ μόνον ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς Ἕλληνας τοῦ ἐξωτερικοῦ θὰ ἠδύναντο πολλὰ ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων νὰ εἰσπραχθῶσι. Τελευτῶν θέλω νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως θέσῃ φραγμὸν ἐπὶ τέλους εἰς τὴν τελευταίαν ἀρθρογραφίαν ὡρισμένου Τύπου, ὁ ὁποῖος ἐκμεταλλεύεται ἀκριβῶς εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου τὴν τελευταίαν ἐξέλιξιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ὀφείλει, νομίζω, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀποκαταστήσῃ τὰ πράγματα, διότι δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν οὔτε δίκαιον συστάσεις καὶ εὐχαὶ τὰς ὁποίας ἀνεγνώρισαν ὅλαι αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ διαστρέφωνται καὶ νὰ διαβάλλεται ὁ προσφυγικὸς κόσμος εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ βοᾷ καὶ διαμαρτύρεται ὁλόκληρος. Οἱ πρόσφυγες ἠμπορεῖ νὰ ἔχασαν τὰ πάντα ἐκεῖ κάτω, ἀλλὰ τὴν ἀξιοπρέπειάν των τὴν ἐκράτησαν, πρὸς δὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, πρὸς τὸν ὁποῖον πάντοτε ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἔχει τὴν πίστιν καὶ τὴν πεποίθησιν ὡς μέλος τῆς αὐτῆς οἰκογενείας, ὅτι πάντοτε ἠγάπα τοὺς ἀδελφούς του, ἂν πρὸς στιγμὴν ὄργανα τῶν φατριῶν ἠθέλησαν νὰ τὸν δηλητηριάσωσιν, ἔχει πάντοτε τὴν πίστιν καὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἀδελφωμένοι θὰ ζήσουν καὶ εἰς τὸ μέλλον. Καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν αὐτὸν λαὸν τὸν τίμιον, ὁ ὁποῖος προσέφερε πάντοτε ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς Ἰδέας τὰ πάντα, ἀποτείνεται ὁ προσφυγικὸς κόσμος καὶ μίαν φωνὴν ὑψώνει: «Βοηθήσατε τὸν προσφυγικὸν κόσμον νὰ ζήσῃ, ὅπως σᾶς ἀποδώσῃ καὶ πάλιν τὸν πακτωλὸν τῆς Μακεδονίας· βοηθήσατέ τον νὰ ζήσῃ, ὅπως διὰ τῆς ζωτικότητός του, διὰ τῆς οἰκονομίας του δυνηθῇ νὰ ἀνδρωθῇ καὶ νὰ προσδώσῃ καὶ πάλιν τὴν ἀκτινοβόλον δύναμιν τοῦ ἀδάμαντος τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου, ὁ ὁποῖος εἰς τὰ πέρατα τοῦ κόσμου διέδιδε τὸν πολιτισμὸν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Ἰδέαν. Βοηθήσατέ τον». (Χειροκροτήματα).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Διαμαντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§106Π. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ προηγούμενοι ἀγορηταὶ ἀνέπτυξαν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως τόσον καλῶς καὶ μετὰ τόσης σαφηνείας, ὥστε φρονῶ ὅτι οἱ ρήτορες οἱ ὁποῖοι θὰ ἀκολουθήσουν θὰ εἶναι ἀνάγκη, ἵνα μὴ καταπονηθῇ καὶ ὑπὲρ τὸ δέον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, νὰ περιορίσουν τὰς ἀγορεύσεις των εἰς ὡρισμένα μόνον θέματα τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ νὰ προτείνουν τὰ κατὰ τὴν γνώμην των λυσιτελέστερα μέτρα. Οὕτω καὶ ἐγὼ θέλω περιορίσει τὴν ἀγόρευσίν μου, ἀναπτύσσων τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ ἀστικοὶ πληθυσμοὶ καὶ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ταχυτέρα ἀνακούφισίς των. Πρὶν ὅμως εἰσέλθω εἰς τὸ κύριον τοῦτο θέμα μου, εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἀπὸ τῆς πρώτης ταύτης στιγμῆς, νὰ τονίσω ὅτι κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος ἐγένετο ἓν βασικὸν σφάλμα: Δὲν ἀντιμετωπίσθη τοῦτο, ὡς ὤφειλε, συνολικῶς. Δὲν ἀντιμετωπίσθη τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ὡς σύνολον, ἀλλὰ πάντοτε κατὰ τμήματα. Ἐθεωρήθη ὅτι δὲν ἦτο ἄλλο τι εἰμὴ ἄλλοτε μὲν ζήτημα περιθάλψεως προσφύγων, ἄλλοτε ζήτημα ἀνοικοδομήσεως ἁπλῆς στέγης διὰ τοὺς ἀστικοὺς πληθυσμοὺς καὶ ἄλλοτε ζήτημα παροχῆς γῆς καὶ μερικῶν ἐλλιπῶν ἐφοδίων διὰ τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς. Καὶ τὸ βασικὸν τοῦτο σφάλμα ἐγέννησε καὶ μίαν ἄλλην μεγάλην πλάνην: Τὴν πλάνην ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα ἀφορῶν μόνον τοὺς πρόσφυγας καὶ οὐχὶ ὁλόκληρον τὸ Κράτος, καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις ἐγεννήθη ἡ δυσφορία ὅτι οἱ πρόσφυγες εἶναι πολὺ ἀπαιτητικοὶ εἰς τὰς ἀξιώσεις των καὶ ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης ἀπαιτητικότητός των ὑπάρχει πιθανότης καὶ φόβος νὰ δημιουργηθοῦν προστριβαὶ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, κατὰ τὴν λῆψιν διαφόρων προστατευτικῶν, ὡς ἐλέχθησαν, ὑπὲρ τῶν προσφύγων μέτρων. Ἀτυχῶς δὲ ἡ πλάνη αὕτη εἶναι διαδεδομένη οὐ μόνον ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως, πολλὰ τῶν ὁποίων ἠκούσθησαν λέγοντα πρὸς ἡμᾶς τοὺς πρόσφυγας συναδέλφους των, οὐχὶ βεβαίως ἐκ κακῆς τινος προαιρέσεως, ἀλλὰ λόγῳ ἀκριβῶς τῆς πλάνης ταύτης: «Μά, βρὲ ἀδερφέ, τί ξέρουμε ἐμεῖς ἀπὸ προσφυγικόν; Ἀναπτύξατε τὰς ἀπόψεις σας καὶ ἡμεῖς θὰ σᾶς ὑποστηρίξωμεν. Τί ἄλλο θέλετε ἀπὸ ἡμᾶς;» Ἡ ἀντίληψις δὲ αὐτὴ ἀκριβῶς εἶναι ἡ ἀφορμὴ ἕνεκα τῆς ὁποίας τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ σπουδαιότατον καὶ ζωτικώτατον τοῦτο ζήτημα, ἀναπτύσσεται σχεδὸν καθ’ ἑκάστην ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει πρὸ κενῶν ἑδωλίων! Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ τονισθῇ ὅτι ἡ ἀντίληψις αὕτη εἶναι τελείως ἐσφαλμένη καὶ ὅτι ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη νὰ κατανοηθῇ ἡ ἀληθὴς αὐτοῦ ὄψις διὰ νὰ μὴ συναντήσῃ καὶ δυσχερείας ἡ προσήκουσα εἰς αὐτὸ λύσις. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὴν ἀρχικὴν αὐτοῦ ἐμφάνισιν προσφυγικὸν ζήτημα, καὶ δὴ λόγῳ τῆς μεγάλης του ὀξύτητος, παρουσιάζετο πρὸ παντὸς ὡς ζήτημα περιθάλψεως καὶ στεγάσεως, λόγῳ ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης πρὸς τὰ θύματα τῆς ἀτυχοῦς ἐξωτερικῆς τοῦ Κράτους πολιτικῆς. Θὰ ἤμεθα δὲ τελείως ἀγνώμονες ἂν δὲν ἐξεφράζομεν τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρὸς τὰς ξένας φιλανθρωπικὰς ὀργανώσεις καὶ δὴ τὰς Ἀμερικανικάς, αἵτινες μετὰ τοσαύτης στοργῆς συνέτρεξαν εἰς τὸ ἔργον τῆς περιθάλψεως τῆς προσφυγικῆς δυστυχίας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου πρὸς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅστις μετὰ τοσαύτης συγκινητικῆς συμπαθείας ἐδέχθη τὸν προσφυγικὸν πόνον καὶ προσεπάθησε παντὶ σθένει νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς αὐτοῦ, μὴ διστάσας χάριν τῶν προσφύγων νὰ ὑποβληθῇ καὶ εἰς μεγάλας θυσίας. Ἀλλὰ ἡ φάσις αὕτη τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἀλλάσσει, κύριοι, ἐντελῶς ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ὑπογραφῆς τῆς μοιραίας Συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ δή, δύναταί τις εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ὑπογραφῆς τῆς Συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν. Ἔκτοτε ἦτο γνωστὸν πλέον ὅτι, ὑποχρεωτικῶς, πληθυσμὸς ἑνὸς καὶ πλέον ἑκατομμυρίου ψυχῶν θὰ ἐγκαθίστατο ὁριστικῶς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐδημιουργεῖτο διὰ τὴν Ἑλλάδα ἓν τεράστιον οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικὸν πρόβλημα. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἔπαυε πλέον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα νὰ εἶναι ζήτημα ἁπλῆς περιθάλψεως ἢ στεγάσεως ἢ ὁπωσδήποτε προσωρινῆς ἐξοικονομήσεως τῶν προσφυγικῶν μαζῶν καὶ μετεβάλλετο εἰς ζήτημα καθαρῶς κοινωνικὸν καὶ οἰκονομικόν, ἤτοι πλήρους καὶ ἁρμονικῆς ἀφομοιώσεως τῶν προσφύγων, καὶ τὸ ὁποῖον ὡς τοιοῦτον ὤφειλαν ν’ ἀντιμετωπίσουν οἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσαντες καὶ κυβερνῶντες, ἂν δὲν θέλουν ἡμέραν τινὰ νὰ ἴδωσι τὴν πλήρη κοινωνικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἐξάρθρωσιν τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι εὐθὺς ὡς κατανοηθῇ ἡ ἀληθὴς αὕτη ὄψις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ὡς ζητήματος ἀφορῶντος οὐχὶ μόνον τοὺς πρόσφυγας, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ὡς ζητήματος ἀφορῶντος οὐχὶ μόνον εἰς τὴν ἐξεύρεσιν λύσεως διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐπήρχετο ἡ βελτίωσις τῆς θέσεως τῶν προσφύγων, ἀλλὰ εἰς τὴν ἐξεύρεσιν λύσεως διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἦτο κατορθωτὸν νὰ ἀποφευχθῇ ἡ οἰκονομικὴ καταβαράθρωσις τῆς Χώρας, εἶναι ἀναντίρρητον, λέγω, ὅτι ἂν κατενοεῖτο τοῦτο καλῶς, δὲν θὰ ἐγίνετο πλέον, ὡς γίνεται σήμερον κακῶς, λόγος περὶ τῶν τοιούτων ἢ ἐκείνων τῶν παραχωρήσεων εἰς τοὺς πρόσφυγας, δὲν θὰ ἐδίδετο ἀφορμὴ περὶ τῆς διακρίσεως τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν εἰς γηγενεῖς καὶ εἰς πρόσφυγας, καὶ οὕτω θὰ διηυκολύνετο κατὰ πολὺ καὶ ἡ λύσις τοῦ προβλήματος ἐν τῷ συνόλῳ του. Εἶναι γνωστὸν ὅτι διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τις τὴν λύσιν ἑνὸς προβλήματος πρέπει νὰ ἐξετάσῃ κατὰ πρῶτον ποῖα τὰ δεδομένα αὐτοῦ, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζων τὰς σκέψεις του νὰ προβῇ περαιτέρω. Οὕτω καὶ περὶ τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος, οὗτινος ζητεῖται ἡ λύσις, καὶ τὸ ὁποῖον σήμερον, μετὰ τὴν Σύμβασιν δηλονότι τῆς ἀνταλλαγῆς, εἶναι διὰ τὸ Κράτος οἰκονομικὸν πρόβλημα, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῶσι ποῖα δεδομένα καὶ ποῖαι οἰκονομικαὶ βάσεις ὑπάρχουν ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζόμενος ὁ μέλλων νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα θὰ βασίσῃ τὰς σκέψεις του. Τοιαύτη οἰκονομικὴ βάσις, ἡ ὁποία συνιστᾷ καὶ ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους, εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ Σύμβασις περὶ ἀνταλλαγῆς, ἤτοι τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα ἐγκαταλείπουν οἱ ἀναχωροῦντες ἐντεῦθεν ἀνταλλακτέοι Μουσουλμάνοι. Πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσι ταῦτα διὰ τὴν λύσιν τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς θέματος; Ἀνεξαρτήτως τῆς νομικῆς θέσεως τῶν κτημάτων τούτων, τὴν ὁποίαν δὲν προτίθεμαι νὰ ἐξετάσω, ἀφοῦ θεωρητικὴν μόνον σήμερον ἔχει σημασίαν ἡ τοιαύτη ἐξέτασις, μετὰ τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς, καθ’ ἣν ταῦτα περιέρχονται ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Κράτους· ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ εἶχε δικαίωμα ἢ ὄχι νὰ λάβῃ τοιαύτην ἀπόφασιν καὶ νὰ ἀποξενώσῃ τοὺς πραγματικοὺς κυρίους τῶν ἐκ τῆς διεθνοῦς ταύτης Συμβάσεως δικαιωμάτων των, ὅπερ καὶ ἐγὼ ἀμφισβητῶ, ἀνεξαρτήτως, λέγω, πάντων τούτων ἓν εἶναι ἀναμφισβήτητον: Ὅτι τὸ Κράτος εἶναι ὑπόχρεον νὰ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς πρόσφυγας τοὺς ἐγκαταλείψαντας ὡρισμένα περιουσιακὰ στοιχεῖα εἰς τὴν Τουρκίαν ἀνάλογον περιουσίαν ἤ, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ἤθελεν ἔχει τοιαύτην, ν’ ἀποδώσῃ τὴν ἀξίαν των τοῖς μετρητοῖς. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης ὁρμώμενοι βλέπομεν ὅτι ἀπόλυτον συμφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ἦτο καὶ εἶναι ἡ διὰ παντὸς τρόπου ἐξασφάλισις καὶ διαφύλαξις τῆς ἐγκαταλειπομένης περιουσίας, ἵνα δυνηθῇ τοῦτο ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ἀξιώσεις τὰς ὁποίας, δυνάμει τῆς διεθνοῦς ταύτης Συμβάσεως, θὰ ἐγείρουν ἐναντίον αὐτοῦ οἱ πρόσφυγες, μετὰ τὴν ἐκκαθάρισιν ὑπὸ τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐν Τουρκίᾳ περιουσιῶν των, ἀξιώσεις τὰς ὁποίας ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ δύνανται καὶ δικαστικῶς ἀκόμη νὰ ἐπιδιώξουν. Καὶ τὰς ἀξιώσεις ταύτας τὸ Κράτος θὰ εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἱκανοποιήσῃ. Καί, ἂν μὲν ἔχῃ διαφυλάξει τὰ Μουσουλμανικὰ κτήματα, θὰ εἶναι εἰς θέσιν ἐξ αὐτῶν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἱκανοποίησίν των, ἂν ὅμως ὄχι, τότε θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ τὸ πράξῃ ἐκ τοῦ δημοσίου Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἰδοὺ ἀμέσως τὸ ἀνακύπτον μέγα οἰκονομικὸν ζήτημα: Πόθεν θὰ εὕρῃ τότε τὸ Κράτος τὰ ἀπαιτηθησόμενα χρήματα, ἂν δὲν λάβῃ ἀπὸ τοῦδε τὰ μέτρα του; Κατόπιν τῶν λεχθέντων νομίζω ὅτι ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς Συνθήκης θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ ἔκδοσις νόμου διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καθωρίζετο ὁ τρόπος τῆς διοικήσεως καὶ διαχειρίσεως τῶν, τρόπον τινά, σχολαζουσῶν περιουσιῶν τῶν ἀναχωρούντων ἀνταλλακτέων Μουσουλμάνων, ὅπως περίπου ὁρίζεται διὰ νόμου καὶ ἡ διαχείρισις τῶν σχολαζουσῶν κληρονομιῶν. Καὶ τοῦτο διὰ νὰ κατορθωθῇ ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ διαφυλαχθῶσι ταῦτα, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ καταστῶσι καὶ χρησιμοποιήσιμα ὑπὲρ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Καὶ αὕτη μέν, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἦτο ἡ οἰκονομικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος καὶ ἡ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, πρὸς περιφρούρησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἀκολουθητέα ὁδός. Ἀλλὰ πρὸς ταύτῃ ὑπάρχει καὶ ἡ κοινωνικὴ ἄποψις: Πῶς θὰ ἔπρεπεν ἡ Πολιτεία, ἡ ἐνδιαφερομένη πρὸ παντὸς ἄλλου διὰ τὴν κοινωνικὴν ἁρμονίαν καὶ ἡ ὑπέχουσα ἐν τῷ συνόλῳ της τὴν εὐθύνην τῆς δημιουργίας προσφυγικοῦ ζητήματος, ν’ ἀποφύγῃ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸν ἐπαπειλούμενον κοινωνικὸν σάλον, ἐκ τῆς ὑπάρξεως ἑκατοντάδων χιλιάδων ἀστέγων καὶ ἀέργων, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸν κίνδυνον τῆς περαιτέρω αἱμορραγίας, τὸν ὁποῖον διέτρεχεν ὁ πολυπαθὴς ἐθνικὸς ὀργανισμὸς ἐκ τοῦ θανάτου τόσων μελῶν αὐτοῦ, ὅστις θὰ ἐπήρχετο ἐκ τῶν πολλαπλῶν ἐν γένει κακουχιῶν; Οὕτω, κύριοι, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα παρουσιάζεται ἐν τῷ συνόλῳ του ὑπὸ τὰς δύο αὐτοῦ μορφάς, τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν κοινωνικήν. Βλέπετε ὅτι, μολονότι πρόσφυξ, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν τοιούτων ἢ τοιούτων δικαιωμάτων τῶν προσφύγων, ἀλλὰ ἐξετάζω τὸ ζήτημα ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας. Εἶναι ὅμως φυσικὸν ὅτι ἐκ τῆς καλῆς ἢ κακῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσουν οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς Πολιτείας διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τούτου θὰ ἐπακολουθήσῃ καὶ ἡ καλὴ ἢ κακὴ ἐξυπηρέτησις τῶν ἀμέσως ἐνδιαφερομένων προσφυγικῶν πληθυσμῶν. Λέγεται συνήθως, κύριοι, ὅτι ἡ λύσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος δὲν εἶναί τι ἄλλο παρὰ ζήτημα χρήματος. Τοῦτο βεβαίως ἐν τινι μέτρῳ εἶναι ἀκριβές. Εἶναι ἀκριβὲς κατὰ τοῦτο: Ὅτι διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῇ ὁ κοινωνικὸς κίνδυνος ἀπαιτεῖται πρὸ παντὸς ἡ οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις τῶν πασχόντων πληθυσμῶν. Ἀλλὰ πῶς ἄλλως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ οἰκονομικὴ αὕτη ἐνίσχυσις; Νομίζω ὅτι θὰ ἐπετυγχάνετο αὕτη διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ προταθέντος τραπεζιτικοῦ ὀργανισμοῦ, στηριζομένου ἐπὶ τῶν ἑξῆς, ἐν γενικωτάταις γραμμαῖς, βάσεων: 1) Νὰ τεθῶσιν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου κατὰ πλήρη κυριότητα—ἀφοῦ ἔχει ἤδη αὐτὴ περιέλθει καλῶς ἢ κακῶς εἰς τὸ Δημόσιον μετὰ τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς—ἅπαντα τὰ κτήματα τῶν ἀνταλλακτέων Μουσουλμάνων. 2) Νὰ καταγραφῶσι ταῦτα ἐπακριβῶς καὶ νὰ ἐκτιμηθῶσιν ἔστω καὶ κατὰ τὴν χαμηλοτέραν προσέγγισιν. 3) Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως ταύτης νὰ ἐκδοθῶσιν ἀνάλογοι κτηματικαὶ ὁμολογίαι ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους. 4) Αἱ ὁμολογίαι αὗται νὰ εἶναι ἐμπορεύσιμοι καὶ νὰ χορηγῶσιν ἐπ’ αὐτῶν δάνεια ἀνερχόμενα εἰς τὰ 80% τῆς ἐπ’ αὐτῶν ἀναγραφομένης ἀξίας. 5) Ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἐνισχύεται ὁ ὀργανισμὸς οὗτος ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου δι’ ὡρισμένου ποσοῦ κατ’ ἔτος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ ποσὸν τοῦτο θ’ ἀποτελῇ ἓν εἶδος προκαταβολῆς ἔναντι τοῦ γενικοῦ λαβεῖν τῶν δικαιούχων προσφύγων. Παραλλήλως πρὸς τὴν ἐργασίαν ταύτην θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ διὰ παντὸς μέσου ἐξακρίβωσις τῆς ἐγκαταλειφθείσης ἐκ μέρους τῶν ζώντων φυσικῶν προσώπων, κατὰ πρῶτον λόγον, ἀκινήτου περιουσίας ἐν Τουρκίᾳ. Τοῦτο θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ταχύτερον κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον: 1) Διὰ τῆς ἀμέσου ἀνασυστάσεως ἐνταῦθα ὅλων τῶν τέως ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνικῶν Κοινοτήτων. 2) Διὰ τῆς ἀναθέσεως εἰς αὐτοὺς ὅπως τὸ ταχύτερον καταρτίσωσι κατάλογον τῶν ζώντων μελῶν τῶν Κοινοτήτων τούτων, ἀναγράφοντα ἔναντι τῶν ὀνομάτων τῶν ζώντων μελῶν τὴν ἀκίνητον περιουσίαν τὴν ὁποίαν οὗτοι ἐγκατέλειψαν ἀναχωροῦντες. Νομίζω ὅτι κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν αἱ Κοινότητες θὰ ἦτο δυνατὸν ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος νὰ μᾶς παρουσιάσωσι μίαν συνοπτικὴν κατάστασιν τῆς ἀκινήτου περιουσίας τὴν ὁποίαν ἐγκατέλειψαν οἱ ἀναχωροῦντες πληθυσμοί. Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας προέτεινεν ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀνεύρεσιν καὶ καταγραφὴν τῆς Ἑλληνικῆς ἀκινήτου περιουσίας ἐν Τουρκίᾳ, διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ἴσως νὰ εἶναι τελειότερον. Ἀλλ’ ἂν μὲν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέβλεπε δι’ αὐτοῦ εἰς τὴν ταχεῖαν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν προσφύγων ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὸν σκοπόν του, διότι διὰ τοῦ συστήματος τούτου θ’ ἀργήσῃ κατὰ πολὺ ἡ καταγραφή, ἂν δὲ ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ὑποβοήθησιν τοῦ ἔργου τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, δηλονότι εἰς τὴν τελικὴν ἐκκαθάρισιν, περὶ τῆς ὁποίας δὲν πρόκειται ἤδη, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ καὶ ἡ ἀντίληψις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἂν θὰ δεχθῇ τὴν ἐκτίμησιν ταύτην, ἵνα μὴ ἀποβῇ ἡ ἐργασία αὕτη ἐπὶ ματαίῳ. Διότι, ὡς γνωστόν, τὸν τρόπον καθ’ ὃν θὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις τῶν περιουσιῶν θὰ τὸν καθορίσῃ ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον αὐτὴ δέχεται....

§107ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ ποῖον νομοσχέδιον ὁμιλεῖτε;

§108Π. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε τελευταίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ διὰ τοῦ ὁποίου προβλέπεται ἡ σύστασις ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία σκοπὸν θὰ ἔχῃ τὴν καταγραφὴν τῶν Ἑλληνικῶν περιουσιῶν ἐκ τῶν κτηματικῶν βιβλίων τῆς Κωνσταντινουπόλεως, διὰ τῆς ἀντιγραφῆς τῶν σχετικῶν μερίδων. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἤδη πῶς ἐπιγράφεται τοῦτο. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι μόνον ἐφόσον θὰ δεχθῇ ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀνταλλαγῆς τὴν τοιαύτην ἐκτίμησιν θὰ εἶχε πρακτικόν τινα σκοπὸν ἡ τοιαύτη ἐργασία. Ἄλλως θὰ ἀπέβαινεν ἐπὶ ματαίῳ. Καὶ τοῦτο, ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος ἂν συμφέρει ἢ οὐ διὰ τοὺς πρόσφυγας νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ἐκτιμήσεως ἡ ἐν τοῖς βιβλίοις Κωνσταντινουπόλεως ἀναγραφομένη ἀξία τῶν κτημάτων. 3) Οἱ ἤδη ἐκπρόσωποι τῶν Κοινοτήτων νὰ καταστῶσιν ἀλληλεγγύως καὶ ποινικῶς ὑπεύθυνοι διὰ πᾶσαν ψευδῆ ἢ ἀνακριβῆ βεβαίωσιν. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ ἐκπρόσωποι τῶν Κοινοτήτων εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ἰδιοκτῆται ἀκινήτων, θὰ ἔχωμεν ἀσφαλῶς ἀκριβῆ κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐκτίμησιν. 4) Αἱ κοινοτικαὶ αὗται βεβαιώσεις νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς πρόχειρον ἔλεγχον ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως Ἀνταλλαγῆς. Μετὰ ταῦτα εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν οὕτω δηλωσάντων τὴν περιουσίαν του νὰ παρέχωνται τὰ 25% εἰς ὁμολογίας τῆς Κτηματικῆς ὡς ἄνω Τραπέζης. Ἀλλὰ πάντως ὑπὸ τὸν ὅρον ὅπως καὶ τὰ 25% ταῦτα μὴ ὑπερβαίνουν ὡρισμένην ἐκ τῶν προτέρων ποσότητα τῶν 200 ἢ 300 χιλιάδων ἐπὶ τῇ ὑποθέσει δραχμῶν.

§109Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἦτο ἁρμόδιος νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ. Δὲν θὰ ἦτο δυνατόν, τιθεμένων λόγῳ ἐγγυήσεως αὐτῶν τῶν κτημάτων, νὰ ἐκδοθῇ χαρτονόμισμα;

§110Π. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ σᾶς ἀπαντήσω· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι ἐδῶ. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν χρειάζεται κἂν καὶ χαρτονόμισμα. Αἱ κτηματικαὶ ὁμολογίαι, ὅταν ἐκδοθοῦν, θὰ εἶναι ἰσοδύναμοι μὲ τὸ χαρτονόμισμα. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου, τὸν ὁποῖον ἐν γενικαῖς γραμμαῖς περιέγραψα καὶ ὁ ὁποῖος δύναται βεβαίως νὰ μελετηθῇ καλύτερον ὑπὸ τῶν εἰδημονεστέρων κυρίων συναδέλφων, νομίζω ὅτι ἀφ’ ἑνὸς θέλουσι περιφρουρηθῆ ἀρτιώτερον τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ ἀφ’ ἑτέρου θέλει ἐπέλθει σημαντικὴ ἐνίσχυσις τῶν προσφύγων καὶ ἰδίᾳ τῶν ἀστῶν, οἱ ὁποῖοι, ὡς γνωστόν, ταλαιπωροῦνται σήμερον περισσότερον παντὸς ἄλλου, δαπανήσαντες πᾶν ὅ,τι τυχὸν διέσωσαν ἐκ τῆς μεγάλης καταστροφῆς, καὶ οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν μικρῶν τούτων κεφαλαίων θὰ κατορθώσουν οὐ μόνον νὰ ζήσωσι μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ὁριστικὴ ἐκκαθάρισις τῶν περιουσιῶν τῶν ὑπὸ τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς, ἀλλὰ καὶ πλεῖστοι τούτων θὰ κατορθώσουν ν’ ἀνορθωθοῦν οἰκονομικῶς καὶ νὰ δώσουν μίαν τόνωσιν εἰς τὴν ἐν γένει ἐθνικὴν οἰκονομίαν.

§111Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν, κ. συνάδελφε, τὴν δυσχέρειαν ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ διὰ τὸ ποσοστὸν τῶν Μουσουλμανικῶν περιουσιῶν, τὸ ὁποῖον θὰ περιέλθῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως;

§112Π. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτῶν θὰ ὁμιλήσω ἀκριβῶς τώρα. Ὁμολογουμένως μία ἀντίρρησις εἶναι δυνατὸν νὰ προταθῇ, ὅπως καὶ προετάθη ἄλλως τε ἀπὸ τὸν ἀγαπητὸν ἐξ Ἐδέσσης συνάδελφον: Τί θὰ γίνωσι τὰ κτήματα τῶν ἀνταλλασσομένων, τὰ ὁποῖα θὰ δοθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, κατόπιν τῆς τελευταίας ἀποφάσεως τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς; Δύο τινὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβοῦν: Ἢ θὰ τεθοῦν καὶ ταῦτα εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης καὶ κατόπιν τὸ Κράτος, ἐφαρμόζον τὴν γενικὴν ἀγροτικήν του πολιτικήν, θὰ τὰ ἀπαλλοτριώσῃ ὑπὲρ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ θὰ δώσῃ τὸ ἀντίτιμον εἰς τὴν Τράπεζαν, ἢ θὰ παραχωρηθοῦν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἀφοῦ καὶ αὕτη ὑπὲρ τῶν προσφύγων θὰ τὰ διαθέσῃ διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν, ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ὑποδειχθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὅπως τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον πρόκειται ἐκ τοῦ Δανείου νὰ διαθέσῃ διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν τὸ δώσῃ εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν. Δύο λοιπὸν λύσεις ὑπάρχουν καὶ φαντάζομαι ὅτι προτιμοτέρα εἶναι ἡ δευτέρα, διότι οὕτω θὰ ἀπεφεύγετο ἡ δύσκολος καὶ πολὺν καιρὸν ἀπαιτοῦσα διαδικασία τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καταβολὴ τῶν ἀποζημιώσεων, πρᾶγμα δυσχερὲς λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς στενοχωρίας ἡ ὁποία τὸ μαστίζει. Ταυτοχρόνως δὲ θὰ διηυκολύνετο ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὅρων τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης καὶ ἑπομένως εἰς τὴν σύναψιν τοῦ Δανείου. Ὥστε εἶναι δυνατὸν τὰ κτήματα ταῦτα νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἀφοῦ ἄλλως τοῦτο κατέστη ζήτημα ἀπολύτου ἀνάγκης, μὲ τὴν διαφορὰν ὅμως ὅπως καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δώσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ διέθετεν αὕτη ὑπὲρ τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν.

§113ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί θὰ ὠφεληθοῦν οἱ πρόσφυγες ἀπὸ τὰ κτήματα αὐτά;

§114Π. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ πάρουν 25% ἔναντι τῶν περιουσιῶν τὰς ὁποίας ἐγκατέλειψαν. Ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ἓν ποσοστὸν τοὐλάχιστον 25% ἐπὶ τῶν περιουσιῶν των καὶ εἴπομεν ὅτι τοῦτο θὰ δοθῇ ἐκ τῶν ὁμολογιῶν τῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία Τράπεζα θὰ ἔχῃ ὑπὸ τὴν κυριότητά της ὅλα τὰ ἀστικὰ κτήματα καὶ ἐκ τῶν ἀγροτικῶν ὅσα δὲν πρόκειται νὰ δοθοῦν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐγὼ τὸ φαντάζομαι, ἀλλὰ εἶναι δυνατόν, φυσικὰ μελετώμενον καὶ ὑπὸ τῶν μᾶλλον εἰδημόνων συναδέλφων νὰ τελειοποιηθῇ καλύτερον τὸ σύστημα. Καὶ ἤδη δύο λέξεις θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω ἐν σχέσει μὲ τὰ ὀρφανά: Ὁ ἀριθμὸς τῶν ὀρφανῶν τῶν προσφύγων καὶ τῶν θυμάτων πολέμου, ὁ ὁποῖος μοὶ ἐδόθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας, ἀνέρχεται εἰς 100.000 περίπου. Ἐκ τούτων ἔχουσιν ἀνάγκην περιθάλψεως καὶ ἀμέσου κρατικῆς ἀντιλήψεως περὶ τὰς 80.000. Ἤδη εἰς διάφορα ὀρφανοτροφεῖα διατρέφονται μόνον περὶ τὰς 20.000....

§115Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Γνωρίζετε ἂν εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν περιλαμβάνονται καὶ τὰ ὑπὸ ξένων ὀργανώσεων περιθαλπόμενα;

§116Π. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Περιλαμβάνονται καὶ ταῦτα. Ἀπομένουν ἑπομένως περὶ τὰς 60.000, τὰ ὁποῖα μένουν τελείως ἔκθετα. Ἀποτέλεσμα δὲ τούτου εἶναι τὸ καθημέραν εἰς ὅλας τὰς πόλεις συναντώμενον οἰκτρὸν θέαμα τῶν μικρῶν τούτων ἐπαιτούντων. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον καὶ θὰ ἔπρεπε τὸ Κράτος, διὰ νὰ διαφυλάξῃ τὴν νέαν ταύτην γενεάν, νὰ λάβῃ σοβαρώτερα μέτρα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τελευταῖον τὸ Ὑπουργεῖον καταβάλλει ἐντατικὰς προσπαθείας διὰ τὴν ἵδρυσιν ἀρκετῶν ὀρφανοτροφείων, ἀλλὰ συναντᾷ δυσχερείας διὰ τὴν ἔλλειψιν χρημάτων. Διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον θὰ ἐπρότεινα ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μελετήσῃ καὶ ἐπιβάλῃ τὴν ἐπικόλλησιν ἑνὸς πενταλέπτου ὀρφανοσήμου ἐπὶ ἑκάστου πακέτου καπνοῦ καὶ σιγαρέττων. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐξ οὐδενὸς σημείου θὰ συνήντα ἀντίδρασιν, διότι οὐδεὶς θὰ ἠρνεῖτο νὰ δίδῃ τὸ πεντάλεπτον τοῦτο ὑπὲρ ἑνὸς τόσον ἱεροῦ σκοποῦ. Σημειώσατε δὲ ὅτι διὰ τοῦ πενταλέπτου τούτου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἱδρυθοῦν ὀρφανοτροφεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ περιθάλπωνται ὑπὲρ τὰς 30.000 ὀρφανῶν.

§117Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἔχετε πληροφορίας ἂν τὰ 60.000 αὐτὰ ὀρφανὰ εἶναι ἐντελῶς πεντάρφανα, στερούμενα πατρὸς καὶ μητρός;

§118Π. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας γνωρίζει. Αὐτὴν τὴν πρότασιν εἶχον νὰ κάμω ὡς πρὸς τὰ ὀρφανὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἂς τὴν μελετήσῃ.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μανούσης ἔχει τὸν λόγον.

§120Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Τὸ κενὸν τῶν ἐδωλίων μοῦ παρέχει τὴν ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς σημασίας τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὰς κρισιμωτέρας στιγμὰς τῆς ἱστορικῆς του σταδιοδρομίας ἐπέδειξεν ἀλληλεγγύην καταπλήσσουσαν, διὰ τῆς ὁποίας κατώρθωσε νὰ ἀνακύπτῃ καὶ νὰ δημιουργῇ ἑκάστοτε νέαν ζωὴν καὶ νέαν πρόοδον. Τὴν ἀλληλεγγύην ταύτην δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπιδείξῃ καὶ κατὰ τὴν ἀπαραδειγμάτιστον ἐν τῇ ἱστορίᾳ συμφοράν, τὴν συμφορὰν τῆς ἐκριζώσεως τοῦ Μικρασιατικοῦ καὶ Θρακικοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ἰδίᾳ κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς καταστροφῆς, ὅτε ἐθεράπευσεν, ἐπεριποιήθη τοὺς πρόσφυγας ὅσον ἦτο δυνατόν, θέλων διὰ τούτου νὰ ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι ἕτοιμος ὄχι μόνον νὰ ὑποστῇ πᾶσαν σκόπιμον θυσίαν τὴν ὁποίαν θ’ ἀπῄτει ἡ ὁριστικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἦτο ἕτοιμος νὰ ὑποστηρίξῃ πᾶσαν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ὄχι μόνον θὰ ἐπόθει ὑποσυνειδήτως ἢ ἐνσυνειδήτως τὴν ὁριστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ θὰ κατώρθωνε νὰ παρουσιάσῃ ἓν πρόγραμμα συγκεκριμένον, σαφές, διὰ τοῦ ὁποίου ἀσφαλῶς θὰ ἐπεδιώκετο ἡ ἀποκατάστασις αὕτη. Καὶ ἡ ἀλληλεγγύη αὐτὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν ἦτο μόνον ἐκδήλωσις φιλανθρωπίας, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξαν καὶ οἱ ξένοι ἦτο ἀπόρροια, ἦτο ἐκδήλωσις τῆς βαθυτέρας ἐπιγνώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ λαὸς περὶ τῆς σημασίας τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος διὰ τὸν ἐθνικὸν καὶ κοινωνικὸν ὀργανισμόν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι μοῦ ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§122Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει. Θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ ἀποσύρουν τὴν ἔνστασιν. (Εἰσέρχεται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ἱκανὸς ἀριθμὸς πληρεξουσίων).

§123Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Τώρα εἶναι προφανὲς ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑποβαλόντες τὴν ἔνστασιν τὴν ἀποσύρουν;

§125ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§126Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις;

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ συντομεύσουν τὰς συζητήσεις, ὥστε νὰ τελειώσωμεν αὔριον καὶ τὴν Παρασκευὴν νὰ περατωθῇ. Ἂν περατωθῇ αὔριον, ἀκόμη καλύτερον.

§128ΙΩ. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τὸ ζήτημα τῶν εὐθυνῶν πότε θὰ συζητηθῇ;

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν.

§130ΙΩ. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Νομίζω ὅτι ἔχει ἤδη ληφθῆ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως.

§131Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Λοιπὸν ἡ ἀλληλεγγύη τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι ἁπλῆ ἀπόρροια οἴκτου καὶ φιλανθρωπίας, ἀλλ’ ἐκδήλωσις τῆς βαθυτέρας ἐπιγνώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ λαὸς περὶ τῆς σημασίας τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἐπὶ τῆς σημασίας αὐτῆς θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγας στιγμὰς πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ ἔδει νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ὁριστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἡ ὁριστικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἐνέχει σημασίαν ἐθνικήν. Τί σημαίνει τοῦτο; Ἑλληνισμὸς ἑνὸς καὶ πλέον ἑκατομμυρίου ἐξερριζώθη ἀπὸ τὰς Χώρας ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας ἐπὶ χιλιετηρίδας ἔζησε καὶ ἐδημιούργησεν ἴδιον πολιτισμὸν Ἑλληνικόν, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἐκεῖ παρουσίας του ἐδημιούργει διὰ τὸ ἐλεύθερον Κράτος μίαν ὑποχρέωσιν, τὴν συνοψιζομένην εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἰδέαν, καὶ ἓν δικαίωμα, τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς Χώρας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἔζη ὁ Ἑλληνισμὸς οὗτος. Καὶ αἱ μὲν Χῶραι ἐκεῖναι ἀπωλέσθησαν, ὁ δὲ Ἑλληνισμὸς ταπεινωμένος καὶ συντετριμμένος προσῆλθεν ἐνταῦθα πρόσφυξ. Ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ τοιουτοτρόπως ὑπέστη ἕνα καίριον πλῆγμα. Συνετρίβη ἡ βάσις τῶν ἐθνικῶν ἰδανικῶν, συνετρίβη ἡ ὑπόστασις τῆς Ἐθνικῆς Ἰδέας καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ἐθνικὴ ψυχή, ἡ ὁποία ἄλλοτε ἐστρέφετο περὶ τὴν ἀπολύτρωσιν τῶν δούλων ἀδελφῶν, στρέφεται ἤδη περὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἡ ἐθνικὴ φιλοτιμία ἀπαιτεῖ ὅπως μὴ ἀπολεσθοῦν ἐκεῖνοι διὰ τοὺς ὁποίους ἄλλοτε ὑπεβλήθη εἰς τόσας θυσίας καὶ ἀπαιτεῖ ὅπως μὴ φυλλορροήσουν οἱ πρόσφυγες, ἀλλ’ ἀποκαθιστάμενοι καταστοῦν εὔρωστοι πολῖται ἑνὸς ἐλευθέρου Κράτους, ἐπαυξήσωσι τὴν ἀριθμητικὴν δύναμιν τῆς ἐθνικῆς παρατάξεως καὶ ἀποτελέσωσι μετὰ τῶν λοιπῶν ἐλευθέρων Ἑλλήνων ἕνα εὔρωστον καὶ πολυάριθμον ἐθνικὸν ὀργανισμὸν ἱκανὸν νὰ ζήσῃ καὶ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν προορισμὸν τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἡ σύγχρονος ἐποχή. Ἀλλὰ τὸ προσφυγικὸν ἐνέχει καὶ ἔννοιαν κοινωνικήν. Τί σημαίνει τοῦτο; Εἶναι ἀρχὴ ἀνεγνωρισμένη ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν ἐπιστήμην ἡ ἀλληλεγγύη ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν μελῶν τῶν ἀποτελούντων τὸν κοινωνικὸν ὀργανισμὸν ὡς καὶ μεταξὺ τῶν ὁμάδων ἢ τῶν τάξεων, εἰς τὰς ὁποίας κατατέμνεται οὗτος. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς ταύτης καχεξία τῶν ἀτόμων ἢ ὁμάδων δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχῃ ἄμεσον ἀντίκτυπον καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου κοινωνικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἀφ’ ἧς ἐποχῆς καὶ οἱ πρόσφυγες ἀπετέλεσαν μέλος τοῦ κοινωνικοῦ ὀργανισμοῦ, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ ἡ ἀποκατάστασίς των νὰ ἐνδιαφέρῃ οὐ μόνον αὐτοὺς τούτους τοὺς πρόσφυγας, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν κοινωνίαν ἐντὸς τῆς ὁποίας εἰσῆλθον. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ἡ καχεξία τῶν προσφύγων νὰ ἔχῃ ἄμεσον ἀντίκτυπον ἐπὶ τοῦ καθόλου ὀργανισμοῦ. Ἀλλ’ ἡ παράτασις τῆς καχεξίας αὐτῆς δὲν ἀποτελεῖ μόνον αἰτίαν ὀπισθοδρομήσεως καὶ στασιμότητος διὰ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ἀλλὰ ἐδημιούργησε καὶ ἕνα κίνδυνον, τὸν κίνδυνον τοῦ κοινωνικοῦ προβλήματος. Ἐν Ἑλλάδι μέχρι σήμερον δὲν ἔχει παρουσιασθῆ κοινωνικὸν πρόβλημα. Ἡ φυσικὴ συντηρητικότης τοῦ Ἕλληνος εἰς πολλὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα θίγουν τὸ κοινωνικὸν καθεστώς, ἡ μὴ ὕπαρξις μεγάλου ὄγκου ἐργατῶν συνετέλεσαν ὥστε νὰ μὴ ἐμφανισθῇ ζήτημα κοινωνικόν. Ἐπίσης εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οἱ πρόσφυγες, χρηματίσαντες εἰς τὴν πατρίδα των μεγάλοι κτηματίαι ἢ μικροκτηματίαι, φέρουν βαθεῖαν τὴν συνείδησιν τῆς οἰκογενείας καὶ εἶναι στοιχεῖα κατ’ ἐξοχὴν συντηρητικὰ καὶ ἀπὸ χαρακτῆρος καὶ ἀπὸ παραδόσεων καὶ ἀπὸ ἰδιοσυγκρασίας. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Ἄν ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἐξακολουθῇ νὰ εἶναι χαώδης, ὅπως παρουσιάζεται σήμερον, ἂν ἀναβληθῇ ἐπ’ ἀόριστον ἡ πραγματικὴ ἀποκατάστασις, ἂν ἡ ἀγωνία αὐτὴ τοῦ πρόσφυγος περὶ τῆς αὔριον ἐξακολουθήσῃ νὰ παρατείνεται, φρονεῖτε ὅτι ἡ ἀγωνία αὐτὴ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτρέψῃ ἀπὸ τὴν ψυχὴν τοῦ πρόσφυγος τὴν ἰδέαν τῆς συντηρητικότητος καὶ νὰ δημιουργήσῃ ἐντὸς αὐτῆς ὑπόκωφον μὲν ἀλλ’ ἀλάλητον διαμαρτυρίαν, ἀλλὰ διαμαρτυρίαν ἔντονον, ἥτις δὲν θὰ εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἀρχὴ τῆς θέσεως τοῦ κοινωνικοῦ ζητήματος; Νομίζετε ὅτι, ὅταν ὁ πρόσφυξ, κατόπιν μιᾶς φρικτῆς ψυχολογικῆς ζυμώσεως, ἡ ὁποία θὰ συντελεσθῇ ἐντὸς αὐτοῦ, δαμάσῃ τὴν ἰδέαν τῆς ἐγκαρτερήσεως καὶ τῆς ἐλπίδος καὶ μεταβληθῇ ἀπὸ ἐγκαρτεροῦντα εἰς διαμαρτυρόμενον ἀπαιτητὴν ἐναντίον μιᾶς κοινωνίας ἡ ὁποία ἔχει τὰς ἀνέσεις της, δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι θὰ εἶναι ἡ θέσις τοῦ κοινωνικοῦ ζητήματος; Καὶ ὅταν ὁ πρόσφυξ ὑψώσῃ τὴν φωνήν του δὲν θὰ εἶναι μόνος. Θὰ τὸν ἀκολουθήσουν οἱ ἐργάται, τὰ θύματα πολέμου, ὅλοι οἱ σύντροφοι τῆς πενίας καὶ τῆς συμφορᾶς. Λοιπὸν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, λυόμενον θὰ ἀποβῇ πηγὴ κοινωνικῆς εὐημερίας. Μὴ λυόμενον καὶ παραμένον ἐκκρεμὲς καὶ χαῶδες ἐγκυμονεῖ τὸν κίνδυνον ἑνὸς κοινωνικοῦ τυφῶνος, ἑνὸς νέου ἀγῶνος ἀγνώστου εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν, ἀγῶνος τῶν ἀκτημόνων κατὰ τῶν καλλιεργητῶν. Ἡ πεῖνα καὶ ἀνέχεια εἶναι κακὸς σύμβουλος διὰ τὰς μάζας. Ὥστε τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι τὸ κεφαλαιῶδες ζήτημα διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος καὶ νομίζω ὅτι ὑπὸ τὴν ἐπιρροὴν τῆς ἀντιλήψεως ταύτης δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξετάσῃ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ὁριστικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων. Ποῖα εἶναι τὰ μέσα; Διαιροῦνται εἰς μέσα διοικήσεως καὶ μέσα οὐσίας· Θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν μέσων διοικήσεως. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἷς ἐκ τῶν σπουδαίων λόγων δι’ οὓς ἐναυάγησεν ἡ ἀναμφισβήτητος προσπάθεια τοῦ Κράτους διὰ τὴν ὁριστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων εἶναι ἡ πολυαρχία, εἶναι ἡ ἀνάμιξις πολλῶν ἁρμοδιοτήτων εἰς τὸ προσφυγικὸν αὐτὸ ζήτημα. Πῶς ρυθμίζεται τὸ προσφυγικὸν ζήτημα; Ἀναμιγνύονται τὰ Ὑπουργεῖα Γεωργίας καὶ Προνοίας ὡς παράλληλοι Ὀργανισμοί, ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις Θεσσαλονίκης καὶ Θράκης, εἰς ἃς προσετέθη καὶ ἡ περίφημος Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἄν τις παρευρεθῇ εἰς ἓν ἐπαρχιακὸν Γραφεῖον καὶ παρακολουθήσῃ τὰς ἐγκυκλίους καὶ τὰς διαταγὰς αἱ ὁποῖαι ἐκπέμπονται, θὰ ἴδῃ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος ἀντικρουομένας πρὸς ἀλλήλας καὶ θὰ σχηματίσῃ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐντὸς τοῦ χάους αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ποτὲ ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειάζεται εἶναι ἡ ἑνοποίησις, ἡ συγκέντρωσις τῶν Ὑπηρεσιῶν τῶν ἐχουσῶν σχέσιν μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Καὶ ἂν μὲν δὲν ὑφίστατο ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, θὰ πρότεινον νὰ γίνῃ ἓν Ὑπουργεῖον εἰς τὸ ὁποῖον νὰ συγκεντρωθῶσιν ὅλαι αἱ Ὑπηρεσίαι αἱ σχετικαὶ μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως προσφύγων ὑφίσταται, καὶ ὑφίσταται καὶ παρὰ τὴν θέλησιν ἡμῶν, διότι ἡ ὕπαρξίς της ὀφείλεται εἰς τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, διὰ τοῦτο θὰ προτείνω μίαν ἄλλην διαρρύθμισιν τῆς διοικήσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος: Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ περιορισθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν. Ἡ ἁρμοδιότης τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ἀφορᾷ μόνον τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ Δεκεμβρίου δίδει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ἁρμοδιότητα ἀγροτικῆς καὶ ἁρμοδιότητα ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως. Ἀλλὰ τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα δὲν εἶναι σύμφωνον οὔτε μὲ τὸ γράμμα οὔτε μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Πρωτοκόλλου. Τὸ πνεῦμα τοῦ Πρωτοκόλλου εἶναι ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων κυρίως εἰς παραγωγικὰ ἔργα. Εἶναι ρητὸν ἄρθρον τοῦ Πρωτοκόλλου, τὸ 12ον, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων εἰς ἔργα παραγωγικά. Ἑπομένως δὲν παραβαίνομεν καμμίαν διάταξιν τοῦ Πρωτοκόλλου· τοὐναντίον ἐναρμονιζόμεθα πρὸς αὐτό, ἂν ἀποδώσωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων μόνον ἁρμοδιότητα ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως καὶ τίποτε περιπλέον. Θὰ ἀφαιρέσωμεν λοιπὸν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν. Θὰ καταργήσωμεν τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως διὰ τὸ ὁποῖον διεμαρτυρήθησαν πολλοὶ συνάδελφοι καὶ τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε τὸ σκάνδαλον τῆς ἐξώσεως προσφύγων ἐκ τῶν μεγάλων συνοικισμῶν Παγκρατίου καὶ Ποδαράδων, καὶ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν θὰ τὴν συγκεντρώσωμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, διότι ἔχει ἱδρυθῆ ἐκεῖ Διεύθυνσις Ἀνταλλαγῆς, ἡ ὁποία κατὰ τὸ πλεῖστον ἀσχολεῖται μὲ τὰ ἀστικὰ κτήματα. Ὥστε εἰς τὰς Ἀθήνας θὰ ἔχωμεν δύο προσφυγικὰς Ὑπηρεσίας, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἔχον ἀποκλειστικὴν καὶ μόνην ἁρμοδιότητα ἐπὶ τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων μὲ ἁρμοδιότητα ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ γίνῃ τοῦτο μόνον ἐν Ἀθήναις· εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ὁ χωρισμὸς οὗτος καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ὡς γνωστόν, ἐκεῖ ὑπάρχουν τὰ Ἐποικιστικὰ Γραφεῖα, τὰ ὁποῖα ἀσχολοῦνται μὲ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν. Ἀλλὰ ποῖος ἀσχολεῖται μὲ τὴν ἀστικήν; Οὐδείς. Οἱ Γενικοὶ Διοικηταί, οἱ Νομάρχαι, οἱ Ὑποδιοικηταί, οἱ Δήμαρχοι, καὶ πολλάκις καὶ οἱ Μητροπολῖται, οὐδὲν ὅμως σύστημα Ὑπηρεσίας ὑπάρχει, ἡ ὁποία νὰ ἀσχολῆται μὲ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν.

§132ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ διαθέσῃ τὸ ⅓ τοῦ Δανείου διὰ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν.

§133Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι συναφὲς τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως μέρους τοῦ Δανείου μὲ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Ἐπιτροπῆς.

§134Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Βεβαίως εἶναι συναφές, διότι εἶναι ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον κυριαρχίαν της τὸ τίμημα.

§135Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Νομίζω ὅτι τὸ Κράτος δύναται νὰ λάβῃ ἓν τμῆμα τοῦ Δανείου τὸ ὁποῖον νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῶν ἀστῶν. Λαμβανομένου δ’ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀγροτῶν θὰ ἀπαιτήσῃ πολλὰ ἀκόμη ἑκατομμύρια, ἐν πάσῃ περιπτώσει φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ξεκαθαρισθῇ ἡ ἁρμοδιότης καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὰ ἐμπρός. Διότι μὲ τὴν σύγχυσιν τῶν ἁρμοδιοτήτων εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ τι τὸ ὁριστικὸν καὶ σαφές. Φρονῶ ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας πρέπει νὰ ὑπάρχουν Ὑπηρεσίαι αἱ ὁποῖαι νὰ καταγίνωνται εἰδικῶς μὲ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν, ὅπως ὑπάρχουν τὰ Ἐποικιστικὰ Γραφεῖα, τὰ ὁποῖα καταγίνονται μὲ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν. Ἤδη τὸ Διάταγμα περὶ ἱδρύσεως Διευθύνσεως Ἀνταλλαγῆς προβλέπει τὴν ἵδρυσιν Γραφείων τὰ ὁποῖα θὰ ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς. Προτείνω ὅπως καὶ εἰς τὰ Γραφεῖα αὐτὰ ἀνατεθῇ καὶ ἡ ἀστικὴ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων. Τοιουτοτρόπως οἱ Νομάρχαι, οἱ Διοικηταὶ καὶ οἱ Ὑποδιοικηταὶ δὲν θὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ προσφυγικὰ ζητήματα.

§136Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλεῖτε περὶ ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ξεχνᾶτε τὰ Ταμεῖα Περιθάλψεως, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται.

§137Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Αὐτὰ ἱδρύθησαν κατόπιν μιᾶς ἐγκυκλίου διαταγῆς τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Θράκης.

§138Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν νομίζετε ὅτι, ἂν πρόκειται περὶ ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως, τὰ Ἐποικιστικὰ Γραφεῖα εἶναι τὰ ἁρμοδιώτερα ν’ ἀποφανθῶσι;

§139Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Δὲν θέλω νὰ συγκεντρωθῶσι πολλαὶ Ὑπηρεσίαι καὶ θέλω ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἀνάμιξιν τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων. Κύριοι, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι, ἐφόσον ὑπάλληλοι διοικητικοὶ ἀναμιγνύονται εἰς τὸ προσφυγικόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὰ ἐμπρός. Ὄχι διότι δὲν εἶναι ἱκανοί, ἀλλὰ λόγῳ τοῦ ἰδιορρύθμου χαρακτῆρος τὸν ὁποῖον ἔχουσι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποβλέπωσιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν προσφύγων, ἀλλὰ εἰς τὴν διευθέτησιν τῶν πραγμάτων. Ἡμεῖς θέλομεν μίαν Ὑπηρεσίαν ἀνεξάρτητον, ἡ ὁποία νὰ λαμβάνῃ ἐντολὰς καὶ νὰ τὰς ἐκτελῇ, ὄχι δὲ διοικητικοὺς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφερόμενοι νὰ διατηρήσωσι τὴν θέσιν των δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν προσφύγων, ἀλλ’ εἰς τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην λύσιν μιᾶς διαφορᾶς, ἵνα μὴ δυσαρεστήσωσι τοὺς ἰσχυροὺς παράγοντας τῆς ἐπαρχίας των. Ἐὰν γίνωσι ταῦτα, τίθεται ἡ πρώτη βάσις διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, διότι ἡ ἐπίλυσις παντὸς ζητήματος ἀπαιτεῖ τὴν τάξιν, τὴν εὐρυθμίαν, τὴν ἁρμονίαν πάσης προοδευτικῆς ἐξελίξεως αὐτοῦ. Αὐτὰ εἶναι τὰ μέτρα τῆς Συνελεύσεως, τὰ ὁποῖα προτείνω. Ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὰ μέτρα οὐσίας. Ὡς γνωστόν, οἱ πρόσφυγες διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας, εἰς ἀστοὺς καὶ εἰς γεωργούς. Θὰ ἐξετάσω ποῖα μέτρα ἔδει νὰ λάβωμεν διὰ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν. Ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀστῶν περιλαμβάνει τὴν στέγασιν καὶ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀποκατάστασιν. Διὰ τὴν στέγασιν ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιήσωμεν πρῶτον τὰ ἐγκαταλελειμμένα οἰκήματα τοῦ Δημοσίου τὰ διατελοῦντα ὑπὸ τὴν μεσεγγύησιν τοῦ Δημοσίου. Τὰ οἰκήματα ὅμως αὐτὰ κατέχονται κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπὸ ἐντοπίων. Τώρα θὰ ἐξώσωμεν ἢ θὰ συμπτύξωμεν τοὺς ἐντοπίους διὰ νὰ ἐγκαταστήσωμεν πρόσφυγας; Κύριοι, δὲν ὑποθέτω ὅτι θὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ὁ ἀμφισβητῶν τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα τῶν προσφύγων ἐπὶ τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες ἐγκατελείψαμεν κτήματα εἰς τὴν Τουρκίαν, οἱ Τοῦρκοι ἐγκατέλειψαν κτήματα ἐδῶ· οἱ Τοῦρκοι παίρνουν τὰ ἰδικά μας ἐκεῖ, ἡμεῖς θὰ πάρωμεν τὰ ἰδικά των ἐδῶ. Αὐτὸ εἶναι τόσον σαφές, τόσον ἁπλοῦν, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ τὸ παραδεχθῇ κανείς. Ἀλλὰ τὸ ἀπόλυτον αὐτὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες, δὲν θέλομεν νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ μία σκληρότης· ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες ἐπανειλημμένως εἴπομεν ὅτι ταυτίζομεν τὴν τύχην μας μετὰ τῶν ἀκτημόνων, τῶν ἀπόρων. Καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται διὰ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος νὰ συντελεσθῇ μία ἀναδημιουργία ἐν Ἑλλάδι δὲν θέλομεν νὰ γίνωμεν ἀφορμὴ μιᾶς δυστυχίας. Ἑπομένως ὅσα κτήματα κατέχονται ὑπὸ ἀπόρων δὲν ἐννοοῦμεν νὰ τὰ θίξωμεν, ἀλλ’ ὅσα κατέχονται ὑπὸ εὐπόρων νομίζω ὅτι ἔχομεν κάθε δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν ὅπως μᾶς τὰ παραχωρήσουν. Καὶ διὰ νὰ γίνω μᾶλλον καταληπτός, σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα: Εἰς τὰς Σέρρας ὑπάρχουν 900 Τουρκικὰ σπίτια. Ὡς γνωστόν, ἡ πόλις τῶν Σερρῶν εἶναι πυρίκαυστος, τὰ δὲ 900 σπίτια κατέχονται ὅλα σχεδὸν ὑπὸ ἐντοπίων. Ἐγεννήθη ζήτημα εἰς τὰς Σέρρας καὶ φυσικὰ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν κατεταράχθη ὅταν ἔμαθεν ὅτι ἦτο δυνατὸν τόσοι κάτοικοι νὰ ἐξωσθῶσι τῶν οἰκιῶν των καὶ νὰ ἐγκατασταθῶσιν ἐντὸς αὐτῶν πρόσφυγες. Ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι ἐργαζόμεθα ἐν ἀδελφικῇ συμπνοίᾳ μετὰ τῶν ἐντοπίων συναδέλφων μας, ἐκάμαμεν σύσκεψιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπροτείναμεν ὅπως ἀπὸ τὰ 900 σπίτια μᾶς δοθοῦν μόνον ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ἀποδεδειγμένως κατοικοῦν εὔποροι. Αἱ προσφυγικαὶ ὀργανώσεις εἶχον εὕρει ὅτι οἱ εὔποροι οἱ κατοικοῦντες ἐντὸς Τουρκικῶν οἰκημάτων ἀνέρχονται εἰς 200. Ὁ κ. Δήμαρχος Σερρῶν ἠμφισβήτησε τὸν ἀριθμὸν καὶ παρεδέχθη ὅτι ἀνέρχονται μόνον εἰς 80. Τότε ἐγὼ προσωπικῶς ἔκαμον μίαν ὑποχώρησιν εἰς τὸν Δήμαρχον καὶ τοῦ εἶπον ὅτι, μολονότι δικαιούμεθα εἰς 900, δεχόμεθα νὰ μᾶς παραχωρηθοῦν αὐτὰ τὰ 80 οἰκήματα. Πρέπει, κύριοι, νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὴν κοινωνίαν τῶν Σερρῶν, διότι θὰ ἀναγκασθοῦν οἱ εὔποροι νὰ οἰκοδομήσουν. Ἕως πότε θὰ ἐξακολουθοῦν αἱ Σέρραι νὰ παραμένουν πυρίκαυστοι; Ὑπ’ αὐτὰς τὰς ἀντιλήψεις ἔδει νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ κτήματα τοῦ Δημοσίου τὰ κατεχόμενα ὑπὸ ἐντοπίων. Δεύτερον, ἔδει νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ οἰκήματα τὰ ἐγκαταλειπόμενα ὑπὸ τῶν ἀνταλλαξίμων Μουσουλμάνων, ἔχω ὅμως πληροφορίας ἀπὸ τὴν Καβάλλαν, τὴν Δράμαν καὶ τὴν Θεσσαλονίκην ὅτι ταῦτα εἰς πάντα ἄλλον διατίθενται παρὰ εἰς πρόσφυγας. Τρίτον, ἔδει νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιτάξεως, τὸ ὁποῖον μᾶς δίδουν τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα τῆς Ἐπαναστάσεως τῆς 11 καὶ 22 Νοεμβρίου. Καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐπιθυμῶ νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν: Ὑπάρχουσι πολλοὶ ἀστοὶ πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς πληρώνουν ἐνοίκια. Νομίζω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τοὺς πρόσφυγας δὲν εἶναι δίκαιον νὰ τοὺς ἀφίνῃ νὰ πληρώνουν ἐνοίκια, ἀπὸ τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ, χρησιμοποιοῦν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιτάξεως καὶ ἀναλαμβάνον αὐτὸ εἰς βάρος του τὴν δαπάνην. Αὐτὸ θὰ εἶναι ἡ πρώτη πραγματικὴ ἐξυπηρέτησις τῶν ἀστῶν προσφύγων. Καὶ τέταρτον, ὅπου δὲν ἐπαρκοῦν οὔτε τὰ ἐγκαταλελειμμένα ἀκίνητα οὔτε τὰ ἐγκαταλειπόμενα ὑπὸ τῶν ἀνταλλακτέων Μουσουλμάνων οὔτε τὰ ἐπιτασσόμενα ἰδιόκτητα, ἐκεῖ νὰ ἀνεγείρῃ τὸ Κράτος συνοικισμούς. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ Κράτος μέχρι σήμερον προσεπάθησε νὰ ἀνεγείρῃ συνοικισμοὺς καὶ οἰκίσκους προσφυγικούς. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ὑπῆρξε κάκιστον· εἰς διαφόρους πόλεις τῆς Μακεδονίας ἰδίᾳ ἐπεδίωξε διὰ τῶν εἰδικῶν ταμείων νὰ ἱδρύσῃ τοιούτους συνοικισμούς, τὰ ταμεῖα ὅμως ταῦτα, ἀπαρτιζόμενα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπὸ πρόσωπα μὴ ἐνδιαφερόμενα διὰ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, δὲν ἀπέδωσαν τὰ ἀναμενόμενα ἀποτελέσματα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγκαινίσῃ ἓν νέον σύστημα, νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μὲ μεγάλας ἡμεδαπὰς ἢ ἀλλοδαπὰς οἰκοδομικὰς ἑταιρείας καὶ εἰς αὐτὰς νὰ ἀναθέσῃ τὴν κατασκευὴν οἰκίσκων, οἱ ὁποῖοι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ γίνουν καὶ ἀνθρωπινώτεροι. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω διὰ τὴν στέγασιν τῶν ἀστῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπαγγελματικὴν αὐτῶν ἀποκατάστασιν, πρέπει νὰ δώσῃ τὸ Κράτος ἓν δάνειον εἰς τοὺς ἀστούς. Τοῦτο δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ καὶ ὡς προκαταβολὴ ἔναντι τῆς ἀποζημιώσεως τὴν ὁποίαν ἔχουν νὰ λάβουν, ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν λῆψιν τῆς ἀποζημιώσεως ἀπαιτεῖται εἷς τίτλος οἱοσδήποτε τῶν προσφύγων, συνιστῶ νὰ ἱδρυθοῦν αἱ Δημογεροντίαι τῆς Μ. Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης, αἱ ὁποῖαι προσωρινῶς νὰ ἐκτιμήσουν τὰς ζημίας τῆς ἐγκαταλειφθείσης ὑπὸ τῶν προσφύγων περιουσίας, καὶ οἱ πρόσφυγες, λαμβάνοντες ἓν δηλωτικὸν τῶν Ἐπιτροπῶν αὐτῶν, νὰ παρουσιάζωνται μὲ αὐτὸν τὸν τίτλον εἰς τὸν ἱδρυθησόμενον οἰκονομικὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ δίδῃ εἰς αὐτοὺς τὴν προκαταβολήν. Μετὰ τὴν χορήγησιν τῶν προκαταβολῶν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλίσωμεν καὶ τὰ ἐπαγγελματικὰ κέντρα, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ ἀσκῶσι τὰ ἐπαγγέλματα αὐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐγκατάστασις πραγματικὴ τοῦ πρόσφυγος, ἂν οὗτος δὲν κατορθώσῃ νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ ἐπάγγελμα τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ εἰς τὴν πατρίδα του, καὶ πρὸς τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλίσωμεν κέντρα, μαγαζεῖα καὶ διάφορα ἄλλα καταστήματα, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ συνεχίσουν τὰ ἐπαγγέλματά των. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται εἶναι ἡ στέγασις τῶν ἀγροτῶν. Εἰς τὴν στέγασιν ἐφηρμόσθη ἓν σύστημα τὸ ὁποῖον, δυστυχῶς, παρουσιάζει πολλὰς ἐλλείψεις. Εἰς τοὺς ἀγρότας παρέχει τὸ Κράτος διὰ τῶν Ἐποικιστικῶν Γραφείων τὴν ξυλείαν καὶ ἓν ὡρισμένον ποσὸν διὰ νὰ οἰκοδομήσουν οἱ ἴδιοι οἰκίσκους. Τὸ σύστημα ἔχει τὰς ἑξῆς ἐλλείψεις: Πρῶτον, ἐξαναγκάζει νὰ γίνωνται προμήθειαι ξυλείας καὶ κεράμων, καὶ συμβαίνουν τὰ σκάνδαλα τὰ ὁποῖα μὲ τόσην σαφήνειαν ἀνέπτυξεν ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Μανουηλίδης. Οἱ πρόσφυγες ἀναγκάζονται νὰ προσέρχωνται εἰς τὰ διάφορα Ἐποικιστικὰ Γραφεῖα καὶ νὰ ἐπαιτοῦν ψιχία, τὰ ὁποῖα κατορθώνουν μετὰ πολλὰς ταλαιπωρίας νὰ λαμβάνουν καὶ ὄχι πάντοτε. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἀλλάξωμεν τὸ σύστημα τῆς οἰκοδομῆς οἰκίσκων προσφυγικῶν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἐργασίαν αὐτὴν εἰς ξένας ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀναλάβουν νὰ οἰκοδομήσουν προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα ποὺ ἤθελεν ὑποδείξει ἡ Κυβέρνησις.

§140Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν σᾶς ἀρέσκει καλύτερα νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ τὰ τρία συστήματα; Διότι, ἀναλόγως τῶν συνθηκῶν ἑκάστης περιφερείας, ἀνάλογα εἶναι καὶ τὰ συστήματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐφαρμόζωνται.

§141Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἐγὼ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἔχω καμμίαν πεποίθησιν εἰς τὰ συστήματα τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν μέχρι τοῦδε. Ὑπάρχουν πρόσφυγες οἱ ὁποῖοι ἦλθον καὶ μοῦ εἶπον ὅτι ἐπὶ δύο μῆνας ἀσχολοῦνται εἰς τὰ γεωργικὰ γραφεῖα διὰ νὰ πάρουν ὀλίγην ξυλείαν. Εἶναι μαρτύριον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑφίστανται οἱ πρόσφυγες. Τὰ γεωργικὰ γραφεῖα δὲν καταγίνονται μὲ τίποτε ἄλλο, παρὰ μὲ λογιστικὰ βιβλία. Ἐκτὸς δὲ τούτου οἱ πρόσφυγες ἀπασχολοῦνται ἐπὶ ἕνα καὶ πλέον μῆνα διὰ νὰ κατασκευάσουν οἰκίσκους ἑτοιμορρόπους, καθ’ ἣν στιγμὴν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐργασθοῦν καὶ ζήσουν τὰς οἰκογενείας των. Μετὰ τὴν στέγασιν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς ἀπαιτεῖται εἶναι νὰ χορηγήσωμεν εἰς αὐτοὺς ἀροτριῶντα. Οἱ πρόσφυγες εἰς τὴν Μακεδονίαν, τοὐλάχιστον εἰς τὸν νομὸν Σερρῶν, χρειάζονται 10.000 ζῷα καὶ εἶναι ζήτημα ἂν ἔχουν 2.000. Τὸ σύστημα δὲ τὸ ὁποῖον ἀκολουθοῦμεν εἰς τὴν διανομὴν τῶν ζώων εἶναι ἐλαττωματικόν. Ἐξαναγκάζουν τοὺς πρόσφυγας νὰ μεταβαίνουν εἰς τὰς διαφόρους ἀγοράς, νὰ εὑρίσκουν τὰ ζῷα καὶ νὰ τὰ παρουσιάζουν εἰς τὰς Ἐπιτροπάς, καὶ ἂν τὰ εὕρουν κατάλληλα, τότε τὰ ἀγοράζουν, ἄλλα ἐξαναγκάζονται νὰ τὰ μεταφέρουν πάλιν ὀπίσω. Νομίζω ὅτι ἡ ταλαιπωρία αὐτὴ εἶναι τελείως ἄδικος. Ἢ τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ προβῇ εἰς μίαν γενικὴν προμήθειαν ὅλων τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν ἐξασφάλισιν ζώων εἰς τοὺς πρόσφυγας ἤ, ἂν δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, νὰ χορηγήσῃ εἰς ἕκαστον πρόσφυγα τὴν ἀξίαν τοῦ ζώου καὶ νὰ τὸν ἀφήσῃ ἐλεύθερον νὰ τὸ ἀγοράσῃ μόνος του. Τὸ αὐτὸ προτείνω νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ διὰ τὴν ζωάρκειαν τῶν προσφύγων. Ἂς μὴ φοβούμεθα δὲ ὅτι ὁ πρόσφυξ, λαμβάνων τὸ χρῆμα τοῦτο, θὰ τὸ διαθέσῃ δι’ ἄλλας ἀνάγκας ἐκτὸς τῆς ἀγορᾶς τῶν εἰδῶν διὰ τὴν ζωάρκειάν του. Τὸ τελευταῖον ζήτημα ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ εἶναι ἡ διανομὴ γαιῶν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ἄν, κύριοι, περιέλθητε τὴν Μακεδονίαν, δὲν θὰ ἀκούσητε παρὰ μίαν κραυγήν: «Θέλομεν γῆν». Κατὰ τὸ Δημοψήφισμα ἐπεσκέφθημεν 40 χωρία. Δὲν μᾶς ἔλεγον τίποτε ἄλλο, παρὰ ὅτι στεροῦνται γῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ μοῦ ἀπαντήσῃ βεβαίως ὅτι ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἔχομεν ὑποβάλῃ τὰ ἀγροτικὰ νομοσχέδια, διὰ νὰ μπορέσωμε νὰ χορηγήσωμεν γῆν, ἐγὼ ὅμως ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ περιμένωμεν τὰ ἀγροτικὰ νομοσχέδια. Ὑπάρχει τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως περὶ ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως, τὸ ὁποῖον, ὁμολογουμένως, εἶναι θαυμάσιον.

§142Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλεῖτε ἰδιαιτέρως περὶ τοῦ Νομοῦ Σερρῶν. Σᾶς ἐρωτῶ: Ἂν πραγματικῶς ἤθελε κανεὶς νὰ διανείμῃ εἰς τοὺς πρόσφυγας ἐκείνους γῆν, θὰ τὰ ἐκατάφερνε; Θὰ κατώρθωνε νὰ εὕρῃ τὴν ἀπαιτουμένην γῆν καὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας καὶ διὰ τοὺς ἐντοπίους;

§143Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Θὰ διένεμεν ὁπωσδήποτε ἀρκετήν.

§144Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τότε ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ἀνίκανον, διότι ἐγὼ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διεπίστωσα εἶναι ὅτι οἱ ἀγροτικοὶ συνοικισμοὶ οἱ ὁποῖοι ἔγιναν ἐκεῖ εἶναι κατὰ 20% θνησιγενεῖς, λόγῳ ἀκριβῶς ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς γῆς.

§145Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς οἱ πρόσφυγες ἐγκατεστάθησαν εἰς τὸν Νομὸν Σερρῶν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καμμία μετακίνησις, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξεύρωμεν εἰς αὐτοὺς γῆν. Δὲν ἐννοῶ 50 στρέμματα, ἂν ἐξασφαλίσωμεν καὶ 10 στρέμματα, οἱ πρόσφυγες θὰ εἶναι εὐχαριστημένοι.

§146Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Πρόκειται περὶ καπνικῶν στρεμμάτων ἢ περὶ καλλιεργείας σίτου; Ἂν πρόκειται περὶ καπνικῶν, τότε βεβαίως τὰ 5 καὶ 10 στρέμματα εἶναι ἀρκετά.

§147Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Εἰς τὸν νομὸν Σερρῶν καλλιεργεῖται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον καπνός. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλλιέργειαν ἀραβοσίτου καὶ σίτου, οἱ πρόσφυγες ἔχουν ἐκχερσώσει τὰ ἕλη, τὰ ὁποῖα ἔχουν δημιουργηθῆ περὶ τὸν Ἀγγίτην ποταμόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑποδεικνύω ἓν σύστημα, τὸ σύστημα δὲ αὐτὸ τὸ βασίζω ἐπὶ τῆς πραγματικότητος, τὴν ὁποίαν ἔχω ἰδεῖ εἰς τὸν Νομὸν Σερρῶν. Φυσικὰ δὲν ἐγύρισα ὅλην τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅλην τὴν πραγματικότητα τὴν προσφυγικήν. Ἂν τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχῃ ἀτελείας, φυσικά, ἀπόκειται εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ ἐκτιμήσῃ. Λοιπὸν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξεύρεσιν ὑλικοῦ γαιῶν, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸ Διάταγμα αὐτό. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ ὑλικοῦ αὐτοῦ χρειαζόμεθα καὶ κάτι τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πραγματικὴν διανομήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπανειλημμένως ἀνεγνώρισεν ὅτι ἄνευ ἐποικιστικῶν συνεργείων εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ διανομὴ γαιῶν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Μόνον Ἐποικιστικὰ Γραφεῖα ἀναλαμβάνοντα τὴν διανομὴν ταύτην θὰ δημιουργήσουν ἓν μόνιμον καθεστώς, μόνον ταῦτα θὰ δημιουργήσουν τὴν ἰδέαν τῆς μονιμότητος καὶ ὁριστικότητος εἰς τὴν ψυχὴν τῶν προσφύγων καὶ ἐντοπίων γεωργῶν, ἰδέαν ἀπαραίτητον διὰ τὴν συστηματικὴν ἐπίδοσιν τοῦ γεωργοῦ εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς, ἡ ὁποία τῷ ἀνήκει.

§148Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς δηλῶ ὅτι αὔριον φεύγουν διὰ τὴν Μακεδονίαν 15 ἐποικιστικὰ συνεργεῖα.

§149Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Νομίζω ὅτι, ὅταν συνετύχομεν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, σᾶς εἶπον: «Ματαιοπονεῖτε ἂν δὲν παρασκευάσητε ἐποικιστικὰ γραφεῖα, τὰ ὁποῖα νὰ διαμοιράσουν τὰς γαίας εἰς πρόσφυγας καὶ ἐντοπίους». Ἡ διανομὴ γαιῶν ἔχει ἀνατεθῆ ἕως τώρα εἰς τοὺς προέδρους Κοινοτήτων καὶ ἐπιστάτας. Ἐγνώριζον οἱ πρόσφυγες ὅτι αἱ ἀποφάσεις δὲν θὰ ἐξετελοῦντο, διότι οἱ ἴδιοι πρόεδροι τῶν Κοινοτήτων τοῖς ἔλεγον ὅτι αὐτὴ ἡ διανομή, τὴν ὁποίαν ἔχομεν κάμει, εἶναι μία προσωρινὴ διανομή, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, διότι ἡμεῖς ἐνεργήσαμεν κατόπιν διαταγῶν τῶν Ἀρχῶν καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προβῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν διανομήν, ἀλλὰ δὲν ἔχει οὐδὲν τὸ ὁριστικόν. Καὶ οὕτως ἐγεννήθη καὶ ὑφίσταται μία κατάστασις ἔκρυθμος, ἡ ὁποία ζημιοῖ μεγάλως τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§150ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νομίζετε ὅτι δύναται νὰ γίνῃ διανομὴ γαιῶν τώρα εἰς τοὺς πρόσφυγας;

§151Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἂν ἀποσταλῶσιν ἐποικιστικὰ συνεργεῖα, νομίζω ὅτι δύναται νὰ γίνῃ.

§152ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀλλὰ πῶς δύναται νὰ γίνῃ γενικὴ καὶ ὁριστικὴ διανομή, ἐφόσον ἀδιαλείπτως αὐξάνουν οἱ συνοικισμοί;

§153Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἀρκετοὶ συνοικισμοὶ μόνιμοι, εἰς τοὺς ὁποίους καθημερινῶς συμβαίνουν ἐπεισόδια δυσάρεστα λόγῳ αὐτῆς τῆς ἀταξίας κατὰ τὴν διανομήν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Συνέλευσιν ἓν τραγικὸν ἐπεισόδιον λαβὸν χώραν μεταξὺ προσφύγων καὶ πολλῶν ἐντοπίων εἰς τὴν Πλεύναν. Ἐντόπιοι καὶ πρόσφυγες συνεπλάκησαν εἰς τοὺς ἀγρούς. Πρὸς ἐπαναφορὰν τῆς τάξεως μετέβη ἐκεῖ ὁ ἀστυνόμος μετὰ δυνάμεως καὶ ἐδέησε νὰ φυλακισθῶσι 18 πρόσφυγες, διότι ἐν τῇ παραζάλῃ τῆς συμπλοκῆς ἐπετέθησαν καὶ κατὰ τῶν χωροφυλάκων. Καὶ εἰς τὴν Νιγρίταν ἔκαυσαν τὰς καλύβας τῶν προσφύγων. Καθημερινῶς συμβαίνουσι τοιαῦτα ἐπεισόδια καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι κόλασις δι’ ἡμᾶς ἡ μετάβασίς μας εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Φρονῶ ὅτι τὰ ξύλινα τείχη, τὰ ὁποῖα θὰ σώσωσι τὴν κατάστασιν, εἶναι τὰ ἐποικιστικὰ συνεργεῖα. Τὴν ἀποστολὴν τοιούτων τὴν ὑποσχέθητε, κ. Ὑπουργέ, καὶ εὔχομαι νὰ τὴν ἴδωμεν. Ἰδοὺ αἱ γενικαὶ γραμμαὶ τὰς ὁποίας παρουσιάζει τὸ προσφυγικὸν ζήτημα: Ὑπὸ ἔποψιν διοικήσεως: Ἑνοποίησις, τόσον εἰς τὸ κέντρον ὅσον καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, τῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπασχολοῦνται μὲ τὸ προσφυγικὸν καὶ συγκέντρωσις τῆς ἀγροτικῆς ἁρμοδιότητος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, τῆς δὲ ἀστικῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ὑπὸ ἔποψιν οὐσίας: Διὰ μὲν τὴν στέγασιν τῶν ἀστῶν χρησιμοποίησις τῶν οἰκημάτων τῶν διατελούντων ὑπὸ τὴν μεσεγγύησιν τοῦ Δημοσίου, τῶν οἰκιῶν τῶν ἀνταλλασσομένων Μουσουλμάνων, καὶ ἀνοικοδόμησις οἰκίσκων δι’ ἐργολαβίας μεγάλων ἡμεδαπῶν καὶ ἀλλοδαπῶν ἑταιρειῶν. Διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀστῶν παροχὴ δανείων καὶ χρησιμοποίησις τῶν ἀστικῶν ἐπαγγελματικῶν κέντρων τῶν ἀνταλλασσομένων Μουσουλμάνων, ὡς καὶ ἀνίδρυσις νέων τοιούτων, ὅπου παρίσταται ἀνάγκη. Διὰ τὴν στέγασιν τῶν ἀγροτῶν ἀνοικοδόμησις ἀγροτικῶν οἰκίσκων κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον διέγραψα, χορήγησις ἀροτριώντων καὶ διανομὴ γαιῶν διὰ τῆς ἀποστολῆς ἐποικιστικῶν συνεργείων. Ἂν ταῦτα γίνωσιν, ἂν ἐπιδιωχθῇ ἡ ἐφαρμογὴ καὶ πραγματοποίησις τῶν γραμμῶν τούτων, τότε καὶ μόνον δυνάμεθα, ὄχι νὰ ἴδωμεν, ἀλλὰ νὰ ἐλπίσωμεν εἰς τὴν πραγματικὴν ἀποκατάστασιν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὅστις, ἀποκαθιστάμενος, θὰ ἀποβῇ, ὄχι μόνον παράγων ἄριστος τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας τῆς Χώρας, ὄχι μόνον συντελεστὴς ἀκλόνητος τῆς κοινωνικῆς ἰσορροπίας καὶ γαλήνης, ἀλλὰ καὶ φορεὺς μείζονος ἐθνικῆς δυνάμεως, οὕτως ὥστε νὰ ἀποτελεσθῇ εἷς ἑνιαῖος καὶ εὔρωστος ἐθνικὸς ὀργανισμός, ἱκανὸς νὰ βαδίσῃ στερρῷ τῷ ποδὶ πρὸς τὰ ἐμπρὸς καὶ νὰ ἐπιτελέσῃ τὰ πεπρωμένα, διὰ τὰ ὁποῖα ἀνέκαθεν προωρίσθη ἡ ἀθάνατος Ἑλληνικὴ Φυλή. (Χειροκροτήματα).

§154ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συζήτησις ἵνα συνεχισθῇ τὸ ἀπόγευμα καὶ λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 6ην μ. μ. (Ὥρᾳ 1.30′ π.μ.).