1924.06.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66Η

Πέμπτη 26 Ἰουνίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 7 μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Ὁ Ἀλέξανδρος Αὐγουστίδης, κάτοικος Μυτιλήνης, καταγγέλλει τὴν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου λαθρεμπορίαν τῶν ἀδελφῶν Χατζηγιαννάκη. —Οἱ δημοδιδάσκαλοι Μαγνησίας παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ρυθμίσεως τοῦ μισθοῦ των. —Οἱ προσωρινοὶ ὑπάλληλοι ἐκπαιδευτικῆς περιφερείας Σφακίων αἰτοῦνται τὴν βελτίωσιν τῆς μισθοδοσίας των. —Ἡ Κοινότης Ἀμαρουσίου διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας καὶ παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐξαναγκάσῃ ταύτην ὅπως σεβασθῇ τὰς ὑποχρεώσεις της. —Ὁ Σύνδεσμος καπνεργατῶν σιγαροποιῶν Πατρῶν αἰτεῖται τὴν ταχυτέραν λύσιν τοῦ σιγαροποιητικοῦ ζητήματος. —Ὁ Ἰωάν. Ἀναγνωστόπουλος, ἀπόστρατος ἀνθυπομοίραρχος, παρακαλεῖ νὰ τῷ δοθῇ τὸ δικαίωμα συμμετοχῆς εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον. —Οἱ κάτοικοι Δίβρης αἰτοῦνται ὅπως τὰ κτήματα Ἀφράτι καὶ Μακρολίβαδο διατεθοῦν δι’ αὐτούς. —Οἱ ἔφεδροι νοσοκόμοι κλάσσεως 1922 παρακαλοῦν ὅπως μὴ ὑπηρετήσωσι τὰς πειθαρχικὰς ποινάς. —Ὁ Ἰωάννης Μουρέλος, διευθυντὴς τῆς «Νέας Ἐφημερίδος» Ἡρακλείου αἰτεῖται νὰ τῷ ἐπιτραπῇ ἡ ἐγκατάστασις δεκτῶν ἀσυρμάτου. —Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι Χανίων αἰτοῦνται τὴν οἰκονομικήν των ἐνίσχυσιν. —Οἱ γονεῖς τῶν μαθητῶν Γυμνασίου Κοζάνης αἰτοῦνται τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐξετάσεων. —Οἱ ὑπάλληλοι Τ.Τ.Τ. Πατρῶν καὶ Βόλου αἰτοῦνται τὴν ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων των, ἐκπληρούντων τὰς ἀνάγκας τοῦ κλάδου των. —Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Λεβαδείας αἰτεῖται τὴν τροποποίησιν τοῦ περὶ αἰσχροκερδείας νόμου. —Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Κοσμίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποκτήσεως τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ὑπὸ τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν προσφυγόντων Ἑλλήνων τὸ γένος ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Θράκης». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Δουζίνας ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ μέτρων προστασίας τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος» καὶ 2) «Περὶ προστασίας καὶ ἐξασφαλίσεως τῆς λειτουργίας ξενοδοχείων ὕπνου κλπ.». —Ὁ πληρεξούσιος Καβάλλας κ. Ἀχ. Παπαδάτος παρακαλεῖ νὰ τῷ χορηγηθῇ τρίμηνος ἄδεια ἀπουσίας διὰ τὸ ἐξωτερικὸν διὰ λόγους ὑγείας.

§3ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§5ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, αὔριον ἰσχυρὸς Ἀγγλικὸς Στόλος καταπλέει εἰς τὰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας καὶ ἀγκυροβολεῖ εἰς τὸ Φάληρον, ὅπως χαιρετίσῃ τὴν κυανόλευκον καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶναι τιμὴ ἰδιαιτέρα καὶ εὐχαρίστησίς μας ἐξαιρετικὴ ἡ ἐπίσκεψις αὕτη τῶν ἰσχυρῶν μας φίλων καὶ τέως συμμάχων μας. Οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ Ἄγγλοι εἴμεθα τέκνα μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς Μητρός, τῆς Θαλάσσης, εἴμεθα γνήσια τέκνα ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Πατρός, τοῦ Πόντου. Ἂν ἀπέχομεν τόσον οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἕλληνες, συνδεόμεθα ὅμως στενώτατα πρὸς ἀλλήλους διὰ τῆς θαλάσσης καὶ ὁμοιάζομεν μεταξύ μας καταπληκτικῶς εἰς τὸν χαρακτῆρα, ἀγαπῶντες ἀμφότεροι παραφόρως τὴν ἐλευθερίαν, σεβόμενοι τὴν δικαιοσύνην, πιστεύοντες ἀκραδάντως εἰς τὴν ἱερότητα τῶν Συνθηκῶν, εὐλαβούμενοι ἀπολύτως τὰς διεθνεῖς μας ὑποχρεώσεις καὶ παραμένοντες ἀφωσιωμένοι πρὸς τοὺς φίλους καὶ τοὺς συμμάχους μας. Χαιρετῶντες ἐνθουσιωδῶς τὸν ἔνδοξον Ἀγγλικὸν Στόλον χαιρετῶμεν ἐνθουσιωδῶς τὸν μέγαν Ἀγγλικὸν λαόν, μὲ τοὺς γενναίους στρατιώτας τοῦ ὁποίου εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν ἐγράψαμεν κοινὰς σελίδας ἀφθίτου δόξης καὶ ἀθανάτων θριάμβων. Παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν συμμάχων καὶ τῶν μεγάλων φίλων μας, φιλειρηνικοὶ ἡμεῖς, θὰ βαδίσωμεν σταθερῶς πλέον, καλλιεργοῦντες ἐντατικῶς τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμὸν τῆς γηραιᾶς μας Ἀνατολῆς, ἥτις εἶναι ἡ φιλόστοργος μήτηρ καὶ μάμμη μας, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἡ μήτηρ τῶν ἐθνῶν καὶ τῆς ἀνθρωπότητος μήτηρ. Παρακαλῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅπως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀναθέσῃ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον αὐτῆς, ὅπως εὐαρεστούμενος διαβιβάσῃ τοὺς θερμοὺς χαιρετισμοὺς καὶ τὰς προσρήσεις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἰς ἀμφοτέρας τὰς Βουλὰς τῆς Ἀγγλίας, τόσον τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων, ὅσον καὶ τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων. Παρακαλῶ, κύριοι, ἂς ἀναφωνήσωμεν: «Ζήτω ἡ Ἀγγλία». (Χειροκροτήματα).

§6Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶμαι βέβαιος ὅτι σύσσωμος ἡ Συνέλευσις ἐπικροτεῖ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ὁ κατάπλους εἰς τὰ Ἑλληνικὰ ὕδατα τοῦ ἐνδόξου Ἀγγλικοῦ Στόλου θὰ δώσῃ, ὅπως πρὸ ὀλίγου χρόνου ὁ ἑορτασμὸς τῆς ἑκατονταετηρίδος τοῦ Βύρωνος, ἀφορμὴν εἰς ἐκδήλωσιν τῶν αἰσθημάτων φιλίας, τὰ ὁποῖα συνδέουν τοὺς δύο Λαούς. Εἶχε πολὺ δίκαιον ὁ κ. συνάδελφος εἰπὼν ὅτι, ἀφ’ ἧς ὑπάρχει Ἑλλάς, δεσμοὶ φιλίας συνδέουν τὰ δύο ἔθνη. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ὅπως ἐξουσιοδοτήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ χαιρετίσῃ τὰ Προεδρεῖα τῶν Ἀγγλικῶν Βουλῶν.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοχάρης ἔχει ζητήσει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§9Λ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀπό τινων ἡμερῶν ὁ ἀντιπολιτευόμενος τὴν Κυβέρνησιν Τύπος ἀνήγγειλεν ὅτι μεταξὺ τοῦ Σώματος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πολ. Ναυτικοῦ ὑφίσταται δυσφορία. Καὶ τὴν ἑσπέραν τῆς χθὲς μᾶς ἀνήγγειλεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν εἰς τὰς παραμονὰς ἐκρήξεως κινήματος τοῦ ὁποίου τὰς διαστάσεις δὲν ἦτο μὲν δυνατὸν νὰ προΐδῃ, ἀλλὰ πάντως παριστάνετο ὡς σοβαρόν. Σήμερον τὴν πρωΐαν εἰς ὅλον τὸν Τύπον ἀναγγέλλεται ὅτι ἐξεδηλώθη ἡ δυσφορία αὕτη ἐν εἴδει κινήματος, ἐξ αἰτίας—ἂν τὰ γραφόμενα εἶναι ἀληθῆ— εἴτε προβιβασμῶν εἴτε τοποθετήσεων, καὶ ὅτι ἡ ἔκτασις τοῦ κινήματος, ὡς παριστάνετο, ἦτο ἀρκετὰ σοβαρά. Ταῦτα ἀσφαλῶς μᾶς δίδουν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ ἀποπείρας κατ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος. Δὲν θὰ προχωρήσω εἰς τὴν συζήτησιν ἐλπίζων ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν τί ἀκριβῶς συνέβη καὶ τίνα μέτρα ἔλαβεν ὅπως ἀποκαταστήσῃ τὴν τάξιν.

§10Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πραγματικῶς συνέβη ἓν γεγονὸς σοβαρόν. Ἑβδομήκοντα πέντε περίπου ἀξιωματικοὶ ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀντικανονικῶς τὰς παραιτήσεις των. Τὰ αἴτια εἶναι βαθύτερα καὶ ἀπώτερα. Δὲν θέλω οὔτε ἁρμόζει νὰ ἐξετάσω τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα. Ἓν εἶναι βέβαιον: Ὅπως εἶχον δικαίωμα ἐκ τῶν κειμένων νόμων, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐνήργησα προβιβασμοὺς κατ’ ἐκλογήν. Πρὶν ὑπῆρχεν εἰς τὸ Ναυτικὸν ἓν Συμβούλιον Ναυάρχων. Ὁ θεσμὸς αὐτὸς κατηργήθη ἐπὶ Ἐπαναστάσεως διὰ τὸν λόγον ὅτι ὅσους ναυάρχους ἐζητοῦσεν ὁ θεσμὸς αὐτὸς δὲν ὑπῆρχον.

§11Χ. ΖΟΥΜΗΣ. 14 ναυάρχους.

§12Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν, κ. συνάδελφε, ἀπεστρατεύθησαν δι’ ἐλαττώσεως ἀριθμοῦ οἱ πλεῖστοι τῶν ὑποναυάρχων καὶ ἔμειναν ἢ τρεῖς ἢ τέσσαρες, ἂν ἐνθυμοῦμαι. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐζήτει ἕνα ἀντιναύαρχον ἐν ἐνεργείᾳ, τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς ἔχει πολὺν καιρὸν νὰ ἴδῃ, καὶ τέσσαρας ὑποναυάρχους. Αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς δὲν ὑπῆρχε καὶ ἡ Ἐπανάστασις κατήργησε τὸν θεσμὸν αὐτόν. Ὁ θεσμὸς αὐτὸς θὰ ἔπρεπε πάλιν διὰ νόμου νὰ ἀνασυγκροτηθῇ, ἴσως δι’ ἄλλου νόμου, διότι καὶ σήμερον δὲν ὑπάρχουσιν ἀντιναύαρχοι καὶ δὲν ὑπάρχουσι καὶ πλέον τῶν τεσσάρων ὑποναυάρχων. Παρὰ τὸν θεσμὸν ἐκεῖνον ἐπακολουθεῖ ὁ νόμος καὶ λέγει ὅτι παρὰ τὰς προτάσεις τοῦ Συμβουλίου τῶν Ναυάρχων ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ αὐτός, τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὅπως συνήθως γίνεται. Σήμερον λοιπὸν τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὅπως καὶ πρὶν παρὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Συμβουλίου τῶν Ναυάρχων, παραμένει ἀκέραιον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἀφ’ ἧς ἐξεδηλώθη ἡ δυσφορία, κατόπιν τῶν προβιβασμῶν, ἔλαβον ἔγγραφον τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου, ὁ ὁποῖος μοὶ ἔλεγεν ὅτι κρίνει ἐν μέρει δίκαια τὰ παράπονα ἐνίων παραλειφθέντων καὶ ἔκρινον καὶ ἐγὼ ὅτι ἐν μέρει εἶχον δίκαιον δύο ἐκ τῶν παραλειφθέντων. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν συνεζήτουν πῶς θὰ ἱκανοποίουν τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, ἐστάλησαν ἀθρόαι παραιτήσεις καὶ ὁ Τύπος ἐξηκολούθει νὰ ἐξογκώνῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ αὐξάνῃ τὴν δυσφορίαν τοῦ κοινοῦ. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἔφθασαν αἱ παραιτήσεις αἱ ἀντικανονικαὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ὑπῆρχε πλέον ἔδαφος συνεννοήσεως, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἕνας Ὑπουργὸς ὑπὸ πίεσιν νὰ ἐνεργήσῃ. Ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐλήφθησαν ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς περιφρούρησιν τῆς τάξεως καὶ τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ Ναυτικῷ καὶ πραγματικῶς αὕτη ἐτηρήθη εἰς ὅλα τὰ καταστήματα καὶ εἰς ὅλα τὰ πλοῖα. Κατόπιν τούτου, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἀπομένει παρὰ νὰ τιμωρήσω αὐστηρῶς τοὺς πρωταιτίους τῆς τοιαύτης ἀντιπειθαρχικῆς πράξεως, νὰ τιμωρήσω, λέγω, παραδειγματικῶς. Νομίζω ὅμως ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ κρίνουσα ἡ Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις θὰ ἐπιδοκιμάσῃ, θὰ ἐγκρίνῃ τὴν ἐπιβολὴν τῆς τάξεως παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, ὅπως δείξωμεν εἰς τὸν λαὸν ὅτι δὲν δύνανται ὁμάδες εἴτε ἀξιωματικῶν εἴτε πολιτῶν νὰ διασαλεύωσι τὴν τάξιν καὶ νὰ ζητῶσι διάφορα αἰτήματα παρὰ τοῦ Κράτους.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐπεθύμουν νὰ προσθέσω ὀλίγους λόγους εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ. Ἡ ἐκδήλωσις τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος εἰς τὸ Ναυτικὸν ἦτο ἐντελῶς ἀπότομος. Χθὲς τὴν πρωίαν, κατόπιν ἀνακοινώσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λέσβου συναδέλφου κ. Παπανδρέου, ἦλθον πληροφορίαι τὸ πρῶτον, ὄχι εἰς ἐμέ, ἀλλὰ εἰς τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου, ὅτι ἐπέκειτο κίνημα στασιαστικόν, ὅτι θὰ μοὶ ἐπιδοθῇ τελεσίγραφον καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀναμετρήσω τὰς εὐθύνας. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἐπίστευσα ὅτι ἐπρόκειτο περὶ σοβαροῦ κινήματος, διότι ὑπέθετον ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι τυχὸν ἐνόμιζον ὅτι ἐθίγοντο ἀπὸ τὰς πράξεις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἤθελον προηγουμένως, πρὶν συντάξωσι πρωτόκολλον καὶ προβῶσιν εἰς ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα, ἤθελον προβῆ διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν παραπόνων αὐτῶν.

§15Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐντελῶς ἀνεπισήμως εἶχε περιέλθει χθὲς τὴν πρωίαν εἰς γνῶσίν μου ὅτι ὑπεγράφη πρωτόκολλον. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου, παρὰ τὴν θέσιν μου ὡς ἀντιπολιτευομένου, ἐθεώρησα πατριωτικὸν καθῆκον, διότι ἀπέδιδον ἐξαιρετικὴν σοβαρότητα εἰς τὸ γεγονός, νὰ τὸ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀμέσως, εἰς τρόπον ὥστε ἐν πλήρει ἐνημερότητι τῆς πραγματικῆς καταστάσεως νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν αὐτῆς.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀποκρύπτω ὅτι μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ὅτι εἴχατε ἴδει τὸ πρωτόκολλον. Προκειμένου περὶ ἑνὸς κινήματος τὸ ὁποῖον ἔλαβε τοιαύτας διαστάσεις ἐπληροφορήθην ὅτι εἴχατε ἴδει τὸ πρωτόκολλον.

§17Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μὰ... εἰς τὴν πρᾶξιν ἀναγνωρίζετε ἀκέραια τὰ ἠθικὰ ἐλατήρια πρὸς πρόληψιν μιᾶς καταστάσεως σοβαρᾶς.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶμαι εὐγνώμων διὰ τὸ διάβημά σας, ἀλλὰ δὲν ἀποκρύπτω ὅτι μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Τύπος ὁ ἀντιπολιτευόμενος γράφει διαρκῶς ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀποσυνετέθη, ὅτι βαίνομεν κατὰ κρημνῶν, ὅτι παραιτεῖται ὁ Α ἢ ὁ Β Ὑπουργός, ὅτι παραιτεῖται ἡ Κυβέρνησις καὶ γίνεται Κυβέρνησις συνασπισμοῦ. Καὶ ἀκριβῶς διότι γράφει διαρκῶς ὁ Τύπος ἀναγκάζομαι νὰ μὴ δίδω πίστιν εἰς τὴν πολεμικὴν τὴν ἐκδηλουμένην διὰ τῆς δημοσιογραφίας τῶν ἐφημερίδων. Ἡ ἀνακοίνωσις μοὶ ἔγινεν ἀργά, διότι εἶχον μίαν σύσκεψιν εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον, καὶ ὅταν ἐτελείωσεν ἡ σύσκεψις καὶ ἔλαβον γνῶσιν τῶν πραγμάτων δὲν ἦτο δυνατὸν τὴν στιγμὴν ἐκείνην νὰ ἐνεργήσω τίποτε. Μετέβην ἀργὰ εἰς τὸ σπίτι μου, ἀπὸ ὅπου ἐξῆλθον εἰς τὰς 5 διὰ νὰ ἴδω περὶ τίνος πρόκειται καὶ νὰ εἶμαι συνεπὴς εἰς μερικὰς ἀκροάσεις τὰς ὁποίας εἶχον ὁρίσει. Εἰς τὴν ἔξοδον τῆς οἰκίας μου συνήντησα ἕνα πρόσωπον γνωστὸν καὶ ἄλλους τρεῖς κυρίους, τοὺς ὁποίους δὲν ἐγνώριζον, οἱ ὁποῖοι μοῦ ἐζήτησαν ἀκρόασιν. Τοῖς εἶπον ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὸν δρόμον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τοὺς δώσω ἀκρόασιν καὶ τοὺς παρεκάλεσα νὰ ἔλθουν εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον τὴν Παρασκευήν, διότι ἡ Πέμπτη ἦτο διατεθειμένη. Δὲν σᾶς ἀποκρύπτω ὅτι ὥρισα τὴν Παρασκευὴν ὡς ἡμέραν ἀκροάσεως, ὄχι μόνον διότι ἡ Πέμπτη ἦτο κατειλημμένη, ἀλλὰ καὶ διότι ἐπεθύμουν, ἐπειδὴ ἀντελήφθην ὅτι ἡ πληροφορία τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λέσβου συναδέλφου ἦτο ἀκριβής, ἐπεθύμουν ὅπως οἱ ἀξιωματικοὶ σκεφθοῦν ψυχραιμότερον καὶ ὡριμώτερον, διότι ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μοὶ κοινοποιηθῇ τελεσίγραφον καὶ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ διατάξω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ διατάξῃ ἄμεσον σύλληψιν τῶν πρωταιτίων. (Χειροκροτήματα). Διὰ νὰ προληφθῇ λοιπὸν τοῦτο, διὰ νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ, τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ περιβάλλω μὲ ἀμέριστον συμπάθειαν δι’ ὅλας τὰς μεγάλας ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας ἔχουν προσφέρει εἰς τὴν Πατρίδα, τοῖς ἔδωσα προθεσμίαν μιᾶς ἡμέρας μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι σωφρονέστεραι σκέψεις θὰ ἐπεκράτουν. Δυστυχῶς, μόλις εἶδον τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὅτι κάποιος πολίτης εἶχεν ὑποβάλει ἀθρόας παραιτήσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἄγνωστον ποῖος πολίτης, καὶ ἐκ τῶν παραιτήσεων τὰς ὁποίας εἶδον ἐφαίνετο ὅτι ἔγιναν ἐσπευσμένως, καὶ αἱ πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι ἦλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἦσαν ὅτι πραγματικῶς, κατόπιν διαφόρων πληροφοριῶν καὶ παραπειστικῶν δηλώσεων, εἶχον συλλεγῆ αἱ παραιτήσεις. Ὀλίγον δὲ κατόπιν ἐπληροφορήθην ὅτι ἐστάλη μία γραφομηχανημένη ἀνακοίνωσις εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἡ ὁποία ὡμίλει περὶ ἀποσυνθέσεως εἰς τὸ Ναυτικόν, περὶ ἑνὸς πρωτοκόλλου, τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ τὴν παραίτησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Ὑπουργείου ἀπὸ πολιτευόμενον περιωπῆς, τὴν κατάργησιν τοῦ πολιτικοῦ γραφείου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν τίποτε ἄλλο. Ἂν ταῦτα ἦσαν ἀκριβῆ, ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς στασιαστικοῦ κινήματος, ἔχοντος καὶ πολιτικὴν χροιάν. Παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνεκοίνωσα τὸ δημοσίευμα αὐτό, νὰ ἐνεργήσῃ ἀμέσως ἀνακρίσεις διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν πράγματι ὑπῆρχε τοιοῦτο πρωτόκολλον καὶ νὰ λάβῃ ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως μὴ διασαλευθῇ ἡ τάξις. Πράγματι προέβη εἰς τὴν λῆψιν τῶν καταλλήλων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐξησφάλισαν ἀμέσως τὴν τάξιν εἰς τὸν Στόλον καὶ ἐν γένει εἰς τὸ Ναυτικὸν καὶ συγχρόνως ἤρξατο συντόνων ἀνακρίσεων, διὰ νὰ ἴδωμεν τί συμβαίνει. Ἐν τῷ μεταξὺ ἔγιναν μερικαὶ συλλήψεις, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἠπείλουν ἢ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, ὡς ἐπληροφορήθημεν, παρέπεισαν τοὺς ἄλλους διὰ νὰ ὑπογράψουν πρωτόκολλον. Ἐξ ὅσων ἐπληροφορήθην, ἡ ἐντύπωσις ἦτο ὅτι τὸ παράπονον τὸ μεγαλύτερον ἦτο ἡ προαγωγὴ ἑνὸς ἀντιπλοιάρχου εἰς πλοίαρχον κατ’ ἐκλογήν, ἀντιπλοιάρχου ὅμως τὸν ὁποῖον ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ἀναγνωρίζουν ἂν ὄχι ὡς τὸν ἄριστον, πάντως ὅμως ὡς ἕνα τῶν ἀρίστων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ.

§19ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι;

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Κολιαλέξης, τὸν ὁποῖον προήγαγε κατ’ ἐκλογὴν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, διότι ἐπεθύμει νὰ ἔχῃ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ «Ἀβέρωφ» ἕνα ἀξιωματικὸν τῆς περιωπῆς τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου κατὰ τὴν στιγμὴν τοῦ κατάπλου τοῦ Ἀγγλικοῦ Στόλου, διότι αἱ θέσεις ἦσαν κεναὶ καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἀναβολὴ τῶν προαγωγῶν ἐπ’ ὀλίγον χρόνον, ἂν δὲν συνέπιπτε τὸ γεγονὸς αὐτό, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἐπέβαλλεν ὅπως ὁ διευθύνων τὸν «Ἀβέρωφ» ἔχῃ βαθμὸν πλοιάρχου. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ προαγωγὴ εἶναι καθ’ ὅλα νόμιμος καὶ δὲν ἔχει τίποτε τὸ παράτυπον. Ἔμαθον ὅτι ὑπάρχουν παράπονα καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς μοῦ εἶπεν ὅτι θὰ ἐξετάσῃ τὰ παράπονα καὶ ἂν εἶναι εὔλογα θὰ τὰ ἱκανοποιήσῃ· αὐτὴ εἶναι ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως μέχρι τοῦδε· θὰ ἐξακριβωθῇ ποῖοι πραγματικῶς τοὺς ὑπεκίνησαν διὰ σκοποὺς ἰδιοτελεῖς ἢ διὰ πολιτικοὺς σκοποὺς καὶ φυσικὰ θὰ ἐφαρμοσθῇ αὐστηρῶς ὁ Νόμος. Αἱ μέχρι τοῦδε πληροφορίαι εἶναι ὁμόθυμοι, ὅτι ἐκδηλοῦται μεταμέλεια ἀπὸ τὴν μεγάλην πλειονότητα τῶν ἀξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των ἢ ὑπέγραψαν, ἂν πραγματικῶς ὑπέγραψαν, τὸ πρωτόκολλον, ἀλλὰ θέλομεν λάβει ὅλα τὰ μέτρα, ὥστε νὰ ἐξαχθῇ τὸ δίκαιον καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Νόμος καὶ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἡσυχία. Δι’ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ μετατοπίσῃ τὰς ἰδικάς της εὐθύνας εἰς τὸ Σῶμα τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέχει ἀκεραίας τὰς εὐθύνας αὐτῆς. Αὐτὸ εἶναι πρόγραμμα πίστεως. Ἔχομεν φυσικὰ τὴν στοιχειώδη ἀντίληψιν ὅτι ἡμᾶς βαρύνουν αἱ ἰδικαί μας πράξεις, ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀμφισβήτησιν εἶναι ὅτι κανεὶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδοκιμάσῃ, ὅπως ὁμάδες εἴτε ἀξιωματικῶν εἴτε πολιτῶν ὀρθοῦνται ὑπεράνω τοῦ Νόμου καὶ ἀξιοῦν διὰ κινημάτων, ὄχι νομίμων, νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ἱκανοποίησιν ἔστω καὶ νομίμων παραπόνων, ἔστω καὶ δικαίων ἀξιώσεων αὐτῶν. Ὑπῆρχεν ἡ νόμιμος ὁδός, ὑπῆρχεν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ αἱ Ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἱκανοποιήσωσι τὰς τυχὸν ἀδικίας, εἴτε κατὰ πολιτῶν εἴτε κατὰ ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ εἰς κανένα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ φαντάζεται ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὀρθωθῇ ὠργανωμένος μετὰ εὐαρίθμων συναδέλφων του ὑπεράνω τοῦ Νόμου καὶ ὑπεράνω τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὰς θελήσεις του. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις τῆς Κυβερνήσεως καὶ περὶ τούτου, νομίζω, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ καμμία ἀντίρρησις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. (Χειροκροτήματα).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§22Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω νὰ εἰσέλθω ποσῶς εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως. Εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς ὁμαδικοῦ φαινομένου ἀναμφισβητήτως ἀντικανονικοῦ καὶ ἀντιπειθαρχικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν λυπηρότατον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι τὴν λύπην διὰ τὸ ἐσπευσμένον διάβημα, διὰ τὰς ὁρμητικὰς ἀποφάσεις, θὰ αἰσθανθοῦν, ἂν δὲν ἠσθάνθησαν ἤδη, πρῶτοι οἱ καλοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι παρεσύρθησαν εἰς τὴν ἀντικανονικὴν πρᾶξιν. Εἶναι τὸ φαινόμενον τόσον μᾶλλον λυπηρόν, ὅσῳ πρὸ ὀλίγου ἀκόμη χρόνου ἐλαμβάνομεν κατηγορηματικὰς διαβεβαιώσεις ὅτι ὁ Στρατὸς καὶ ὁ Στόλος ἐπεδόθησαν εἰς τὰ ἴδια αὑτῶν ἔργα καὶ ὅτι δὲν ἔχουν ν’ ἀναμιχθοῦν εἰς πολιτικὰς ἐνεργείας ἢ εἰς ἄλλας ἐνεργείας, μὴ προβλεπομένας ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τάξιν τῆς Χώρας. Ἀλλὰ εἶναι ἀκόμη λυπηρότερον τὸ ὁμαδικὸν τοῦτο ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα, διότι λαμβάνει χώραν τὴν παραμονὴν τῆς ἐλεύσεως ἑνὸς κραταιοῦ Στόλου ἑνὸς ἰσχυροῦ φίλου Ἔθνους, τὸ ὁποῖον ἀγαπῶν τὴν ἐλευθερίαν ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ἔδειξε μέχρι τοῦδε ὅτι μόνον διὰ τῆς σιδηρᾶς πειθαρχίας ἠδυνήθη νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν ἰσχὺν τοῦ δικαίου ἀνὰ τὰς θαλάσσας ἐπὶ μακροὺς αἰῶνας. (Χειροκροτήματα). Οἱ χθεσινοὶ ἡμῶν φίλοι καὶ σύμμαχοι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ μετὰ λύπης νὰ ἴδωσι τὸ Ἑλληνικὸν Ναυτικόν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ διάστημα τοῦ μεγάλου πολέμου ἐπέδειξεν ἀρετὰς ἐπιζήλους, ἀρετὰς αἱ ὁποῖαι ἐπέσπασαν τὸν θαυμασμὸν τῶν Ἄγγλων ἀξιωματικῶν, ἀρετὰς αἱ ὁποῖαι ἐπανειλημμένως ἐπῃνέθησαν καὶ δημοσίᾳ ἀκόμη, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ μετὰ λύπης νὰ ἴδωσιν ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὰς πολεμικὰς ἀρετὰς εἶναι ἴσοι πρὸς τοὺς ἀξιωματικούς του, οἱ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ναυτικοῦ ἐν τούτοις ὑστεροῦσι κατὰ τὴν πειθαρχίαν τὴν ὀφειλομένην εἰς τοὺς νόμους καὶ τοὺς κανονισμούς. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων ἀποτελεσμάτων, τῶν ἄλλων συνεπειῶν, τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὸ κίνημα τοῦτο, ἀναμφισβητήτως εἶναι θλιβερόν. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι δὲν εἶναι σφαλερὰ ἡ ἐντύπωσις τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι ἡ ἔκτασις, τὸ μῆκος τῶν συνεπειῶν, ἡ ἔκτασις τῆς ἐντυπώσεως ἡ ὁποία θὰ παραχθῇ ἐκ τοῦ συλλογικοῦ τούτου διαβήματος, δὲν ἀνεμετρήθη, ἀτυχῶς, προσηκόντως ἀπὸ τοὺς παρορμήσαντας εἰς τοῦτο. Διότι, ὅταν εἰς ἕνα τῶν ἐντίμων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ἔλεγον ὅτι εἶμαι βέβαιος ὅτι σήμερον ὁλόκληρος ὁ Εὐρωπαϊκὸς Τύπος θ’ ἀναγράφῃ μὲ μεγάλα γράμματα «Προνουντσιαμέντο ἐν Ἑλλάδι», ἔμεινε κατάπληκτος, διαμαρτυρόμενος ὅτι δὲν πρόκειται περὶ προνουντσιαμέντου. «Νομίζετε, μοῦ εἶπεν, ὅτι εἶναι προνουντσιαμέντο;» Κάθε συλλογικὸν διάβημα τοῦ Στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ ρυθμίσῃ κατὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον πράξεις διοικητικὰς τῆς Πολιτείας εἶναι καὶ ὀνομάζεται προνουντσιαμέντον. Ἐγὼ ὁ ἴδιος ἀνεγνώρισα ὅτι προκειμένου περὶ μεγάλων πολιτειακῶν ζητημάτων, ἰδιαίτατα δὲ περὶ πολιτειακῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα θίγουν ἀμέσως τὸν Στρατὸν καὶ τὸν Στόλον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρορᾶται ἡ ἐπιθυμία αὐτῶν. Ἀλλ’ ἕτερον ἑκάτερον. Μόνον ἀδαεῖς θὰ ἠδύναντο νὰ κάμωσι σύγχυσιν τῶν δύο περιπτώσεων. Μόνον ἀδαεῖς θὰ ἠδύναντο νὰ εἴπωσιν ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὅτι εἶναι δυνατὸν αἱ καθ’ ἑκάστην διοικητικαὶ πράξεις, ἡ συγκρότησις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ πορεία τῆς Κυβερνήσεως νὰ διέπεται ἀπὸ συλλογικὰ διαβήματα καὶ ἀπὸ συλλογικὰς ἀξιώσεις. Θὰ ἦτο ἡ παράλυσις πάσης πειθαρχίας, θὰ ἦτο ἡ ἀποσύνθεσις τοῦ Κράτους. Φαντασθῆτε, κύριοι, ἂν ἐπεξετείνετο τὸ κίνημα τοῦτο, φαντασθῆτε αὔριον τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς νὰ ζητῶσι νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἢ νὰ διορισθῇ ὅντινα αὐτοὶ βούλονται. Φαντασθῆτε τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ζητοῦντας νὰ διορισθῇ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅντινα αὐτοὶ ἐπιθυμοῦν. Φαντασθῆτε τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, τῆς Δημοσ. Ἀσφαλείας νὰ ζητῶσι τὴν ἀπομάκρυνσιν ἑνὸς Ὑπουργοῦ καὶ νὰ ζητῶσιν Ὑπουργὸν ὅντινα αὐτοὶ βούλονται. Ἐπεκτείνατε τὴν κατάστασιν ταύτην εἰς τοὺς λοιποὺς κλάδους καὶ θὰ ἴδητε ὅτι τότε ἡ Ἑλλὰς θὰ κατήντα ἓν Κράτος ἐπαγγελματικῶν Σοβιέτ, ἐκ τῶν ὁποίων ἕκαστον θὰ εἶχεν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς διοικήσεως αὐτοῦ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο ἀρεστὸς εἰς αὐτόν. Θὰ ἴδητε ὅτι θὰ διελύετο ἡ Πολιτεία, θὰ ἴδητε ὅτι μετ’ οὐ πολὺ θὰ ἐφθάνομεν εἰς πλήρη ἀποσύνθεσιν κρατικήν. Διὰ τοῦτο εἶμαι βέβαιος ὅτι οἱ ἔντιμοι καὶ γενναῖοι ἀξιωματικοί, πρῶτοι αὐτοί, ὅταν ἀναμετρήσωσι τὴν ἔκτασιν καὶ τὰς συνεπείας τοῦ διαβήματος αὐτῶν, τὴν θλιβερὰν ἐντύπωσιν τὴν ὁποίαν θὰ προξενήσῃ ἐκεῖ ὅπου μᾶς παρακολουθοῦν ἀγρύπνως, ἄλλοι μὲν ἀγαπῶντες ἡμᾶς, ἄλλοι δὲ ἐπιχαίροντες ἐπὶ ταῖς διενέξεσιν ἡμῶν, πρῶτοι αὐτοὶ θὰ μεταμεληθῶσι διὰ τὸ διάβημα. Ὑπάρχουν αἱ νόμιμοι ὁδοί, ὑπάρχουν αἱ κανονικαὶ ὁδοὶ διὰ τὴν διόρθωσιν παραπόνων. Ὑπάρχουν καὶ αἱ Συνελεύσεις, διὰ νὰ δύνανται αἱ Συνελεύσεις νὰ καθαιρῶσι τοὺς Ὑπουργούς, ἂν θέλωσιν. Ἀλλ’ ἂν ἐπιτρέψωμεν, εἰς μίαν στιγμὴν ὁρμητικότητος ν’ ἀντικαθίσταται ἡ Κυβέρνησις τῆς Χώρας διὰ μεμονωμένων πράξεων, ἐκδηλουμένων κατὰ παράνομον τρόπον, πρέπει νὰ κηρύξωμεν, ἡμεῖς πρῶτοι, τὴν χρεοκοπίαν τοῦ Νόμου. Εἶναι περιττόν, νομίζω, ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι θὰ ἐπιβάλῃ τὸν Νόμον. Τοῦτο εἶναι τὸ στοιχειῶδες καθῆκον οἱασδήποτε Κυβερνήσεως σεβομένης ἑαυτήν. Οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἐκάθητο εἰς τὰ ἑδώλια τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ δεχθῇ νὰ εἶναι ἁπλοῦς διεκπεραιωτὴς ἀνευθύνων ἐπιθυμιῶν. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως θὰ ἐπιβάλῃ τὸν Νόμον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι σὺν τῇ ἐπιβολῇ τοῦ Νόμου θὰ συναντήσῃ καὶ θὰ συνήντησεν ἤδη, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν μεταμέλειαν τῶν ἐπιλέκτων ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἐν στιγμῇ παραπόνου, τοῦ ὁποίου τὸ δίκαιον δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἤδη, προέβησαν εἰς μίαν πρᾶξιν ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἔχῃ ἀζήμια ἀποτελέσματα καὶ ἀβλαβεῖς ἐντυπώσεις διὰ τὴν Πατρίδα μας. (Χειροκροτήματα).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§24Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ ἔχω τὴν πληροφορίαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἂν σκέπτεται νὰ θέσῃ ζήτημα κυβερνητικὸν ἢ μή. Θέλω νὰ διευκρινισθῇ ἡ τελευταία φράσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἔδωσα σαφεῖς ἐξηγήσεις καὶ ἐκεῖναι εἶναι ἐπὶ τῶν ὁποίων δύνασθε νὰ στηριχθῆτε.

§26Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν προκαλεῖτε.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ σᾶς ἐξαρτᾶται....

§28Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν θὰ τὸ ἐγείρωμεν ἡμεῖς. Ἑρμηνείαν ἐζήτησα τῆς τελευταίας φράσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔδωσα ἐξηγήσεις. Σεῖς ὡς ἀρχηγὸς κόμματος ἐζητήσατε τὸν λόγον ἵνα ἐκφέρητε τὴν γνώμην σας· ἂν θέλητε τὴν ἰδικήν μου γνώμην, δὲν ὑπάρχει λόγος ἡμεῖς νὰ προκαλέσωμεν.

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐκτεινώμεθα. Διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν μία φράσις, ὅτι διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα κρίνει χρήσιμα διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς τάξεως ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐγκρίσεως τῆς Συνελεύσεως.

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῇ Συνελεύσει δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔχωσι τὴν ἐλαχίστην ἐπιδοκιμασίαν ἀντιπειθαρχικὰ κινήματα οἱαδήποτε.

§32Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μετὰ τὴν διευκρίνισιν δὲν ὑπάρχει ζήτημα. Διότι ὑπῆρχε πρότερον. Διότι ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι διὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐπιβολῆς τῆς τάξεως ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀνανεώσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν διεσαλεύθη ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Κυβερνήσεως.

§34Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἑρμηνείαν τοῦ λόγου κάμνω. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἐν τῇ Συνελεύσει Ἀντιπολίτευσις δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ δηλώσῃ ὅτι ἀντιτάσσεται καὶ αὐτὴ δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως κατὰ πάσης ἀποπείρας ἡ ὁποία τείνει εἰς διασάλευσιν τῆς πειθαρχίας εἰς τὸν Στρατὸν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἀποδοκιμάσῃ ἐπίσης τὴν ἀθρόαν ὑποβολὴν παραιτήσεων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ κατὰ τρόπον ἀπολύτως ἀντικανονικὸν καὶ ἀντικείμενον πρὸς τὴν πειθαρχίαν καὶ ἐκφράζει τὴν ἀποδοκιμασίαν αὐτῆς, ἀσχέτως πρὸς τὰ αἴτια, ἀσχέτως πρὸς τοὺς λόγους οἵτινες ἐπροκάλεσαν τὴν δυσαρέσκειαν τῶν ἀξιωματικῶν. Περὶ τούτου δὲν ὁμιλοῦμεν σήμερον, οὔτε καλούμεθα σήμερον νὰ κρίνωμεν, ἐκφράζομεν μόνον ἀπολύτως τὴν ἀποδοκιμασίαν ἡμῶν κατὰ πάσης ἀντιπειθαρχικῆς τάσεως. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὀφείλει ν’ ἀφεθῇ ἀπόλυτος ἐλευθερία ὅπως προβῇ ἀπερίσπαστος εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς τάξεως καὶ τῆς πειθαρχίας εἴτε εἰς τὸν Στρατὸν εἴτε εἰς τὸν Στόλον. Ἡ Συνέλευσις, ἅμα κρίνῃ τὴν καθόλου πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, θέλει κρίνει καὶ τὴν μερικὴν πολιτικὴν αὐτῆς ἐπὶ τῶν λοιπῶν ζητημάτων. (Χειροκροτήματα).

§35ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐκ τῶν ἐφημερίδων, κύριοι πληρεξούσιοι, εἴχομεν πληροφορηθῆ ὅτι ἀνωμαλία τις εἶχε παρουσιασθῆ ἐν τῷ Πολ. Ναυτικῷ. Παρὰ τῆς Κυβερνήσεως δὲ σήμερον ἐπισήμως ἐβεβαιώθη τὸ τοιοῦτον. Δὲν πρέπει νὰ μείνῃ εἰς οὐδενὸς τὴν ἐντύπωσιν ὅτι οἱοσδήποτε πληρεξούσιος θὰ ἠδύνατο νὰ ἐγκρίνῃ ποτὲ πρᾶξιν στρατιωτικῶν ἀντιβαίνουσαν εἰς τοὺς κανόνας τῆς πειθαρχίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ πᾶς πληρεξούσιος νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν λῆψιν τῶν μέτρων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἤθελεν αὕτη κρίνει ὡς κατάλληλα καὶ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς τάξεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε ρητῶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις μόνη θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως ἐν τῷ Ναυτικῷ καί, ὅπως καὶ ὁ προλαλήσας πολιτευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ἐδήλωσεν, εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀπόκειται βραδύτερον νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ ὀρθοῦ ἢ μὴ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κονδύλης ἔχει τὸν λόγον.

§37Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Φρονῶ καὶ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν θὰ ἐξεφρόνει ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ συνίστα νὰ μὴ ληφθῶσι τὰ μέτρα τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς καταστολὴν τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος, τὸ ὁποῖον ἐξεδηλώθη ἐν τῷ Ναυτικῷ. Συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐλέχθησαν ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν συναδέλφου, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ εἶχον πολλὰς ὁδούς, εἶχον τὰς κανονικὰς ὁδοὺς διὰ νὰ ζητήσωσι τὴν ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος, ἂν ἐφρόνουν ὅτι ἠδικήθησαν. Ἀλλὰ δὲν ἐπετρέπετο ποτε εἰς αὐτοὺς ν’ ἀναταράξωσι τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον δι’ ἑνὸς προνουντσιαμέντου καὶ νὰ ἐκθέσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους εἰς ζημίας καὶ εἰς κινδύνους διὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος τοῦ προνουντσιαμέντου τούτου. Συνεπῶς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης δὲν διαφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν. Τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ θίξω ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἤθελον νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς δυνάμεις της καὶ νὰ ἴδῃ ἂν ἔχει τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος νὰ ἐπιβληθῇ διὰ τὴν καταστολὴν τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ αὐτοῦ κινήματος. Δὲν θέλω δι’ αὐτοῦ νὰ θέσω ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἀναλάβω καὶ ὡς ἀρχηγὸς κόμματος οὔτε τὸ ποσοστὸν τῆς εὐθύνης τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ. Διότι, κύριοι, δὲν πρέπει μετὰ τὴν καταδίκην τοῦ κινήματος, δὲν πρέπει νὰ παρορᾶται καὶ τὸ ἀξίωμα ὅτι αἱ στάσεις ὅλαι προκαλοῦνται ἀπὸ μερικὰ αἴτια, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχουν τὰ αἴτια ταῦτα δὲν θὰ ἐπροκαλοῦντο. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ δρᾶσις τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο τοιαύτη ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὸ κίνημα. Εἶχον βεβαίως πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν κατηγορήσει τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι δὲν μὲ ἀφῆκε νὰ λάβω προληπτικὰ μέτρα ἵνα μὴ ἐκκολαφθῇ ἡ στάσις τῆς κλάσεως τοῦ 1922. Παρὰ τοῦτο τὸ πρόσφατον παράδειγμα τῆς εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα ἀνεπιτηδειότητος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θέλω νὰ μεμφθῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐν τῷ προκειμένῳ ζητήματι ἐπέδειξεν ἀνεπιτηδειότητα, ἀλλὰ θέλω μόνον νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡ ἐξέγερσις τόσων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ δὲν εἶναι κάτι σύνηθες, δὲν εἶναι παράπονον μονομερές, δὲν εἶναι παράπονον ἐνίων ἀξιωματικῶν. Εἶναι μία ἐξέγερσις μεγαλυτέρα. Καὶ ὀφείλει μὲν νὰ τὴν πατάξῃ, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἀναμετρήσῃ τὸ κῦρός της πρὶν ἀναλάβῃ νὰ τὴν πατάξῃ καὶ ἂν κατανοῇ ὅτι δύναται νὰ τὸ φέρῃ εἰς πέρας, ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θὰ ἦτο εὐχαριστημένη ὅτι τὸ ἔφερεν εἰς πέρας. Διότι, κύριοι, παρουσιάσθησαν καὶ εἰς τὸν Στρατὸν ἐκ τῶν προβιβασμῶν, τοὺς ὁποίους ἐνήργησα ἐγώ, παράπονα, ἀλλὰ τὰ παράπονα αὐτὰ διετυπώθησαν ἀπὸ τρεῖς καὶ μόνον στρατηγοὺς παραλειφθέντας καὶ δὲν ἔσχον οὐδεμίαν ἀπήχησιν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Σώματος τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν.

§38Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ τὸ ἰδοῦμε ἀργότερα αὐτό.

§39Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἄν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ εἶχον ἄδικον μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, θὰ τὸ εἴχομεν ἴδει, ὅπως τὸ εἴδομεν καὶ ἐν τῷ Ναυτικῷ, ὄχι διότι θεωρῶ ὅτι οἱ προβιβασμοὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐγένοντο κακῶς, δὲν ἔχω τὰ στοιχεῖα ὅπως ἀποφανθῶ ἐπ’ αὐτοῦ. Καλὰ–καλὰ δὲν γνωρίζω πῶς προτείνονται, πῶς κρίνονται, πῶς συντάσσονται οἱ πίνακες διὰ τοὺς κατ’ ἐκλογὴν καὶ τοὺς κατ’ ἀρχαιότητα προβιβαζομένους καὶ τοὺς στασίμους τηρουμένους. Δὲν ἔχω τὰ στοιχεῖα καὶ δὲν δύναμαι ν’ ἀποφανθῶ ἂν ἡ πρᾶξις ἐγένετο καλῶς, ἄλλως τε δὲν πρόκειται τώρα νὰ κάμωμεν ἔλεγχον οὔτε νὰ ἐξετάσωμεν λεπτομερείας. Αὐτὴν τὴν σύστασιν μόνον ποιούμεθα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν: Νὰ ἀναμετρήσῃ καλῶς τὰς περιστάσεις καὶ νὰ ζυγίσῃ τὸ κῦρός της ἂν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ διὰ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν εἰς τὸ Ναυτικόν.

§40ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κατόπιν τῶν ὅσα ἐλέχθησαν παρὰ τῶν διαφόρων ἀρχηγῶν τῶν διαφόρων κομμάτων εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν, νομίζω, νὰ μὴ λάβω τὸν λόγον καὶ παρατείνω τὴν συζήτησιν. Νομίζω ὅμως ὅτι προκειμένου περὶ ναυτικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα οἱ κύριοι πληρεξούσιοι δὲν γνωρίζουν καλῶς ἢ μᾶλλον δὲν ἀπασχολοῦνται μὲ τὰ ζητήματα ταῦτα, νομίζω, λέγω, ὅτι τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ἐκίνησαν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ εἰς τὸ ἀντιπειθαρχικὸν αὐτὸ κίνημα πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι καὶ νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως διὰ νὰ καταδειχθῇ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι εἶναι ἐντιμότατοι καὶ πειθαρχικώτατοι ἀξιωματικοὶ καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθοῦν οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι τοὺς παρεκίνησαν. (Θόρυβος).

§41Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ διὰ μιᾶς ἐπερωτήσεως.

§42ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ θέλω. Θέλω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν συζητήσεως.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅτι αἱ δηλώσεις αὐταὶ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἐνισχυτικαὶ τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος. Κατόπιν τούτου εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὄχι διὰ νὰ καλύψῃ εὐθύνας της οὔτε τοῦ παρελθόντος οὔτε τοῦ μέλλοντος, ἀλλὰ ὅταν εἷς πληρεξούσιος, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐξεδηλώθη ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα, ἔρχεται καὶ λέγει ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁρίσῃ ὡρισμένην ἡμέραν συζητήσεως, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προτάσεως αὐτῆς δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἔλαιον εἰς τὴν πυράν, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἐνίσχυσις τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος, ὅπως καὶ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ροδόπης συναδέλφου, ὁ ὁποῖος ἠμφισβήτησε τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως. Εὔχομαι νὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ πραγματοποιηθοῦν οἱ πόθοι τοῦ ἐκ Ροδόπης ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ἦτο ἡ ὥρα νὰ ἐκδηλώσῃ τοιαύτας διαθέσεις καὶ νομίζω ὅτι καὶ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐξ Ὕδρας ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐκ Ροδόπης συναδέλφου ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ὄχι διὰ νὰ καλύψῃ εὐθύνας, διὰ τῆς ἐκδηλώσεως τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ διότι ἔχει ἀνάγκην νὰ γνωρίζῃ ἂν ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ ἐμπεδώσῃ τὴν πειθαρχίαν εἰς τὸ Ναυτικόν.

§44ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι· παρηρμηνεύθησαν οἱ λόγοι μου.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, εἴχατε ὅλον τὸν καιρὸν μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, ὅταν ἐβλέπατε ὅτι ἀποκατεστάθη ἡ πειθαρχία εἰς τὸ Ναυτικόν, νὰ ζητήσητε νὰ συζητηθοῦν τὰ πράγματα τοῦ Ναυτικοῦ ἡμῶν. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν τοιαύτη πρότασις σημαίνει ἔμμεσον ἀποδοκιμασίαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, σημαίνει ἐνθάρρυνσιν τῶν ἀντιπειθαρχικῶν διαθέσεων. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ θέσωμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§46ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι· οὔτε διενοήθην κἄν νὰ ὑποβάλω τοιαύτην πρότασιν.

§47Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἶχον καθῆκον ν’ ἀνέλθω καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ βῆμα ἵνα ὑπεραμυνθῶ τῆς τιμῆς καὶ ὑπολήψεως τῶν λοιπῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἀφῆκεν ὑπὸ μομφὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὕδρας συνάδελφος. Εἶπεν ὅτι οἱ 75 ἀντιπειθαρχικοὶ ἀξιωματικοί, διότι ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των καὶ τὰς ἐπέταξαν μέσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἶναι οἱ καλύτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ Στόλου καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μένουν εἶναι οἱ κακοὶ ἀξιωματικοί. Δὲν ἐπιτρέπεται, κύριε ἐξ Ὕδρας συνάδελφε, νὰ ἀποδίδετε τοιαύτην μομφήν. Ἄν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι προέβησαν εἰς τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα εἶναι φίλοι σας, αὐτὸ ἐνδιαφέρει σᾶς καὶ μόνον. (Χειροκροτήματα).

§48ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Ὀφείλω καὶ πάλιν νὰ δηλώσω ὅτι διαμαρτύρομαι ἂν παρηρμηνεύθησαν οἱ λόγοι μου· οὔτε κἄν ἐσκέφθην νὰ ζητήσω νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Πιθανὸν νὰ μὴ ἐξεφράσθην καλῶς.

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἤλθατε εἰς μίαν στιγμὴν ὄχι κατάλληλον νὰ εἴπητε ὅτι οἱ παραιτηθέντες ἀξιωματικοὶ εἶναι οἱ τιμιώτεροι ἀξιωματικοὶ καὶ νὰ ζητήσητε ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως. Ἡ πρότασίς σας αὕτη δὲν ἐχρησίμευεν εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ρίψητε ἔλαιον εἰς τὴν πυράν.

§50ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Διαμαρτύρομαι.

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἄν διαμαρτύρεσθε, ὀφείλετε νὰ ἀποσύρετε τὴν πρότασίν σας.

§52ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλὰ οἱ λόγοι σας δὲν ἀνακαλοῦνται. Σᾶς λέγω καὶ πάλιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος νὰ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών της πάντοτε, ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐξεφράσθητε, ἔστω χωρὶς καμμίαν πρόθεσιν, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἐκ Ροδόπης συνάδελφος ἠμφισβήτησε τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ψῆφος τῆς ἐμπιστοσύνης δὲν θὰ ἔχῃ καθόλου τὴν ἔννοιαν ὅτι παίρνομεν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν δι’ ὅ,τι ἐπράξαμεν, καὶ ὅτι παίρνομεν ἐκ τῶν προτέρων ἔγκρισιν δι’ ὅ,τι θὰ πράξωμεν, ἀλλὰ σημαίνει ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἐξακολουθεῖ νὰ περιβάλῃ δι’ ἐμπιστοσύνης τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐπὶ πλέον σημαίνει ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀποτροπιάζεται τὰ ἀντιπειθαρχικὰ κινήματα.

§54ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Ἤθελα νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἐγὼ ἐξ ἀρχῆς ἐχαρακτήρισα ὡς ἀντιπειθαρχικὸν τὸ κίνημα τῶν ἀξιωματικῶν καὶ παρεκάλεσα νὰ ἐκτεθοῦν τὰ αἴτια διὰ τὰ ὁποῖα οἱ ἀξιωματικοὶ παρεκινήθησαν νὰ προβοῦν εἰς ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§56Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρὸ μιᾶς μόλις ἑβδομάδος δι’ ἑνὸς ἐκ τῶν φίλων αὐτῆς, τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐκ Μυτιλήνης, ἡ Κυβέρνησις ἤγειρεν εἰς τὴν Συνέλευσιν συζήτησιν ἀφορῶσαν τὸν κατὰ ξηρὰν Στρατὸν ἐξ ἀφορμῆς τῶν γενομένων παρ’ αὐτῆς ἐπ’ ἐσχάτων στρατιωτικῶν προαγωγῶν.

§57Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἡ ἐπερώτησίς μου δὲν ἀφεώρα τοὺς προβιβασμούς.

§58Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ συζήτησις ἐκείνη, ἡ ὁποία, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δὲν ἔληξεν ἀκόμη, ἐξετράπη, ὡς μὴ ὤφελεν, εἰς ὀξύτητα ἀδικαιολόγητον καὶ προσέλαβε χροιὰν ἄκρως προσωπικὴν ἐξ αἰτίας τῶν δηλώσεων εἰς τὰς ὁποίας προέβη ἡ Κυβέρνησις, καὶ τῆς γλώσσης τὴν ὁποίαν μετῆλθε, γλώσσης ὅλως ἀήθους, ἂν μή τι ἄλλο, εἰς συζητήσεις ὁμοίας φύσεως. Παρήλθεν ἔκτοτε μόνον μία ἑβδομὰς καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸν αὐτὸν σήμερον τρόπον, διὰ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐκ Ροδόπης ἤγειρε καὶ πάλιν συζήτησιν ἀφορῶσαν τὸν κατὰ θάλασσαν Στρατόν, τὸν Στόλον ἡμῶν, ἐξ ἀφορμῆς καὶ πάλιν τῶν ναυτικῶν προαγωγῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας. Αἱ συζητήσεις αὗται δὲν προεκλήθησαν παρ’ ἡμῶν, διότι ἡ ἐν τῇ Συνελεύσει Ἀντιπολίτευσις, καίτοι παρακολουθοῦσα ὄχι ἄνευ θλίψεως τὴν ἀνώμαλον τῆς καταστάσεως ἐξέλιξιν, δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ παράσχῃ πράγματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἐνθαρρύνῃ κατὰ τρόπον ἄμεσον ἢ ἔμμεσον οἱανδήποτε ἀπόπειραν πρὸς κλονισμὸν τῆς πειθαρχίας, εἴτε εἰς τὸν Στρατὸν εἴτε εἰς τὸν Στόλον. Ἐπιθυμεῖ ἡ ἐν τῇ Συνελεύσει Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀφήσῃ ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ πάντα τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως, νὰ παράσχῃ πᾶσαν ἐλευθερίαν ἐνεργείας πρὸς λειτουργίαν τοῦ Νόμου καὶ ἐμπέδωσιν τῆς πειθαρχίας. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις φαίνεται μὴ ἀρκουμένη εἰς τὴν ἐλευθερίαν ταύτην καὶ ἀξιοῖ κάτι πλέον αὐτῆς. Ἀξιοῖ ὅπως ἡ Συνέλευσις διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς ἐγκρίνῃ συλλήβδην....

§59Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διαμαρτύρομαι, κύριοι.

§60Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Παρακαλῶ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θέτετε ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ νὰ ἀποδίδητε ἄλλην ἔννοιαν. Δὲν εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης. Ἐπιζητεῖ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ὅπως ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνῃ διὰ μιᾶς ψήφου ἐμπιστοσύνης ὅλας τὰς ἐνεργείας εἰς τὰς ὁποίας προέβη μέχρι τοῦδε καὶ ὅλας τὰς ἐνεργείας αὐτῆς τὰς ἀναγομένας εἰς τὸ μέλλον. Δύο ζητήματα ἐγείρονται ἐνώπιον ἡμῶν: Τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὰς εὐθύνας τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες προέβησαν εἰς τὴν ἀντιπειθαρχικὴν ἐνέργειαν, καὶ τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὰς πολιτικὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως, διότι τυχὸν διὰ τῶν ἐνεργειῶν ἢ τῶν παραλείψεων αὐτῆς, διότι τυχὸν διὰ τῆς καθόλου αὐτῆς πολιτείας προεκάλεσε δυσαρεσκείας, αἵτινες ἐξώθησαν μερίδα ἀξιωματικῶν μέχρι διαβήματος τὸ ὁποῖον ἀπολύτως καταδικάζομεν. Αἱ εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἀφ’ ἑτέρου. Ὑπέχουν εὐθύνας οἱ ἀξιωματικοὶ διὰ τὴν μὴ τήρησιν τῶν νόμων, ὑπέχει καὶ ἡ Κυβέρνησις εὐθύνας, ἂν προεκάλεσε διὰ τῶν ἀστόχων αὐτῆς ἐνεργειῶν δυσαρεσκείας ἐν τῷ Σώματι τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀλλ’ αἱ εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς. Μὴ διευθετηθέντος εἰσέτι τοῦ ζητήματος, δὲν πρέπει νὰ προκληθῇ ἐπιδεικτικὴ παρερμηνεία. Δὲν ἐπέστη ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ εὐθύνας διὰ τυχὸν ἐνεργείας αὑτῆς, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἤγαγον εἰς κρίσιμον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα σήμερον. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ὀφείλει ἡ Συνέλευσις νὰ τὴν ἀφήσῃ ἐλευθέραν ὅπως προβῇ εἰς πᾶσαν ἀναγκαίαν ἐνέργειαν ἀποκαθιστῶσαν τὴν τάξιν, διὰ νὰ εἶναι μετὰ τοῦτο ἡ Συνέλευσις εἰς θέσιν, ἄνευ τινὸς κινδύνου διασαλεύσεως τῆς τάξεως, ἄνευ φόβου δυσαρέστου ἀπηχήσεως ἐκ τῆς πειθαρχίας, νὰ ζητήσῃ λογοδοσίαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὀφείλομεν πρὸ τούτου νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν πάντα τὰ στοιχεῖα τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ κρίνωμεν ἐν τῷ συνόλῳ τὰς ἐνεργείας αὐτῆς ἐν τῷ ζητήματι τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν προβιβασμῶν. Πρὸ τούτου, κύριοι, ἡ πρόκλησις ψήφου ἀποτελεῖ καθαρὰν ἐκβίασιν τῆς Συνελεύσεως καὶ δὲν ἀποβλέπει εἰς ἄλλο τι ἢ νὰ καταστήσῃ συνυπεύθυνον, ἢ νὰ καταστήσῃ ἀπολύτως ἀλληλέγγυον τὴν Συνέλευσιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Διότι εἶναι ἐμφανὴς ἡ τάσις ἡ ἐκδηλουμένη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ πολλοῦ χρόνου νὰ καταστήσῃ ἀδύνατον πᾶσαν διέξοδον, ἐκτὸς τῆς παραμονῆς αὐτῆς εἰς τὴν Ἀρχὴν καὶ νὰ συνδέσῃ ἀρρήκτως τὴν τύχην τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας μετὰ τῆς ἰδίας της τύχης. (Χειροκροτήματα). Ἐπιζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταστήσῃ ἀδύνατον ὄχι μόνον τὸν σχηματισμὸν ἄλλης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπιβίωσιν τῆς Συνελεύσεως, ὅταν ἐπιστῇ ἡ μοιραία ὥρα καὶ καταρρεύσῃ τὸ κυβερνητικὸν οἰκοδόμημα. Διὰ τοῦτο, κύριοι, φρονῶ ὅτι ἔγερσις πολιτικοῦ ζητήματος κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην θὰ ἦτο ἀπολύτως ἄτοπος. Φρονῶ ὅτι εἶναι πρόωρος ἡ ζήτησις εὐθυνῶν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πρὶν ἢ συμπληρωθῇ ὅλον τὸ σύστημα τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς. Καὶ διὰ τοῦτο θέλω ὑποβάλει πρότασιν, ὅπως, θεωροῦσα ἡ Συνέλευσις πρόωρον τὴν συζήτησιν ταύτην, ἀναβάλῃ αὐτήν.

§61Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Εἶχον, κύριοι συνάδελφοι, ἀκράδαντον τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θέσῃ εἰς ἡμᾶς ζήτημα ἐμπιστοσύνης τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἕνα ὑποσυνείδητον, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αἴσθημα εἶχον, ὅτι δὲν ἔχει τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν εἰς τὸ Κράτος καὶ συνεπῶς ἔχει ἀνάγκην μιᾶς ψήφου ἐμπιστοσύνης διὰ νὰ τονωθῇ καὶ φυτοζωήσῃ ὀλίγας ἡμέρας ἀκόμη. Κύριοι συνάδελφοι, σπανιώτατα Ἐθνικὴ Συνέλευσις, σπανιώτατα Βουλὴ ἀπησχολήθη μὲ ζήτημα ὡς τὸ ἀπασχολοῦν ἡμᾶς τὴν ἑσπέραν ταύτην. Δὲν εἶναι δέκα ἡμέραι ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν κατηγόρησα τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι διὰ τῆς ἀβουλίας τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς παρασκευάζει τὴν ἀποσύνθεσιν ὅλων τῶν κλάδων τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι, λέγω, δέκα ἡμέραι ἀφ’ ἧς παρητήθην ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν ἀφέθησαν αἱ χεῖρές μου ἐλεύθεραι νὰ προλάβω τὴν ἔκρηξιν τῆς στάσεως τῆς κλάσεως τοῦ 1922. Καὶ ἰδοὺ ἡ Κυβέρνησις ἐρχομένη ἐνώπιον ἡμῶν διὰ νὰ ζητήσῃ νὰ συμμερισθῶμεν τὰς εὐθύνας της ὅπως προβῇ εἰς μέτρα πρὸς πάταξιν ἄλλης στάσεως εἰς τὸ Ναυτικόν. Ἀλλὰ τίς ἡ ἀνάγκη νὰ ζητηθῇ ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης; Διατί ἡ Κυβέρνησις δὲν προέβη εἰς τὰς ἐνεργείας, ἀφοῦ προχθὲς μόλις ἔλαβε μίαν ἀρκετὰ σοβαρὰν πλειοψηφίαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται δισταγμοὺς εἰς τὴν λῆψιν τῶν μέτρων, αἰσθάνεται δισταγμοὺς ἀλλὰ καὶ ἀμφιβάλλει περὶ τῆς ἀποτελεσματικότητος τῶν μέσων αὐτῆς. Καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην, κύριοι, ἐθεώρησα καθῆκον νὰ κάμω τὴν σύστασιν, ἣν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐποιησάμην πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀναμετρήσῃ τὰς δυνάμεις του καὶ κατόπιν ἀποφασίσῃ ἂν θὰ παραμείνῃ εἰς τὰ ἐδώλια εἰς τὰ ὁποῖα κάθηται. Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ εἰσέλθω ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος. Δὲν γνωρίζω ἂν οἱ παραπονούμενοι ἔχουσιν ἢ δὲν ἔχουσι καὶ κατ’ ἐλάχιστον δίκαιον. Εἶπον καὶ προηγουμένως ὅτι δὲν γνωρίζω κἂν οὔτε τοὺς ὅρους οὔτε τοὺς περιορισμοὺς ὑφ’ οὓς ἐκτελοῦνται οἱ προβιβασμοὶ ἐν τῷ Ναυτικῷ. Δυνατὸν νὰ μὴ ἔχωσι δίκαιον οἱ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀντιπειθαρχικὸν διατυπώσαντες ἓν παράπονον, τὸ ὁποῖον ὤφειλον νὰ διατυπώσωσι κατὰ κανονικὸν τρόπον. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ μὴ ἐπαναλάβω ἐνώπιον ὑμῶν ὅτι κινήματα τόσων ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἐγὼ προσωπικῶς δὲν γνωρίζω, κινήματα ὅμως, λέγω, τόσων ἀξιωματικῶν δὲν γίνονται ἀναιτίως. Βεβαίως δυνατὸν νὰ εὑρίσκωνται ἐν πλάνῃ οἱ ἀξιωματικοί, ἀλλὰ πάντως ἐγὼ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ καταδικάσω τὴν πρᾶξίν των μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ὅτι προέβησαν εἰς ἕνα ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα σοβαρὸν καὶ ἐξέθεσαν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἐνῷ ὤφειλον νὰ παραπονεθῶσι διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς εὐθείας. Καὶ φρονῶ μάλιστα ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πρέπει νὰ πατάξῃ τὸ κίνημα καὶ ἡ μέλλουσα νὰ διαδεχθῇ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν ἐπίσης ὀφείλει νὰ τὸ πατάξῃ, ἂν πρόκειται ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ μὴ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως Ἀλλά, κύριοι, πῶς θέλετε νὰ μὴ ἐκφράσω δισταγμούς, τοὺς ὁποίους ἐξέφρασα περὶ τοῦ κύρους τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐπιβληθῇ, ὅταν κατὰ μοιραίαν ὅλως σύμπτωσιν, καὶ χωρὶς νὰ θέλω διὰ τούτου νὰ μειώσω τὴν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐκτίμησίν μου, ὅταν, λέγω, μεταξὺ τῶν προαγομένων, τυχαίως ὅλως, εὑρίσκεται εἷς συγγενής του, ὅπως καὶ μεταξὺ τῶν προαγομένων εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ πλοιάρχου εὑρίσκεται καὶ εἷς συγγενὴς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν; Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν μομφῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διὰ τὴν Κοινὴν Γνώμην ἡ σύμπτωσις αὐτὴ ἔχει σημασίαν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀναγνωρίζεται ἀπὸ ἐμὲ ἡ ἐντιμότης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§62Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ζήτημα τοῦ προβιβασμοῦ τοῦ πλοιάρχου Λομπρέστη ἐγεννήθη ἀτόπως. Ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος εἶναι ὁ πρῶτος πλοίαρχος τοῦ Πολ. Ναυτικοῦ κατ’ ἀρχαιότητα, ἔχει 33 ἐτῶν ἔντιμον ναυτικὸν βίον, ἀπὸ τοῦ 1890 εἶναι ἀξιωματικός. Καθ’ ἣν στιγμὴν καὶ τὰ παιδιά του εἶναι στρατηγοί, διότι ἡμεῖς εἰς τὸ Ναυτικὸν δὲν ἔχομεν παρὰ ἐλαχίστας θέσεις γενικῶν ἀξιωματικῶν, φυσικῶς εἶχον καθῆκον, λόγῳ τῆς ἀρχαιότητος ὑπηρεσίας τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου, τῆς ἐντιμότητος τοῦ χαρακτῆρός του καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν του, νὰ προαγάγω αὐτὸν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποναυάρχου.

§63Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Δὲν φρονῶ ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ προσθέσω νέας ἐξηγήσεις, διότι ἐγὼ δὲν ἀνέφερα τὴν σύμπτωσιν αὐτὴν τῶν προβιβασμῶν τούτων διὰ ν’ ἀποδώσω μομφὴν μεροληψίας εἰς δύο ἄνδρας, τοὺς ὁποίους τόσον ἐγνώρισα καὶ ἐξετίμησα. Ὡμολόγησα περὶ τῆς συμπτωματικῆς προαγωγῆς τῶν δύο τούτων ἀξιωματικῶν, διὰ τὴν ὁποίαν ἠγέρθησαν τὰ παράπονα.

§64Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοὺς προβιβασμοὺς αὐτοὺς οὐδὲν ἠγέρθη παράπονον, ἀπολύτως οὐδέν, ὁμολογεῖται ἡ ὀρθότης αὐτῶν ἀπὸ ὁλόκληρον τὸ Ναυτικόν. Πρόκειται περὶ ἄλλων προβιβασμῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπάρχουν παράπονα.

§65Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἀποδέχομαι τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἐδῶ νὰ κριθῶσι τὰ μέτρα τὰ σκληρὰ τὰ ὁποῖα θὰ ληφθῶσι. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐθεωρήσαμεν πρέπον νὰ συστήσωμεν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ὑπολογίσῃ τὰς δυνάμεις της· δὲν ἠθελήσαμεν ἡμεῖς νὰ θέσωμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ συμμετάσχῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὰς εὐθύνας τῶν πράξεων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ, ὅτι δέον ν’ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἂν ὅμως παρὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ, τότε εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι τὸ ὑπ’ ἐμὲ κόμμα θὰ δώσῃ πολιτικὴν ἔννοιαν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς, τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως.

§66Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐνόμιζον ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἔληγεν ὁμαλῶς καὶ συμφώνως πρὸς τὸ γενικώτερον συμφέρον καὶ τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς Χώρας, ἀλλ’ ἡ συζήτησις ἔλαβε σύγχυσιν ὀδυνηρὰν πραγματικῶς, διότι, ἐνῷ εἴμεθα σύμφωνοι περὶ τῶν αἰτίων, δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ συμφωνήσωμεν περὶ τοῦ πρακτέου. Ἐνῷ ὅλοι εἴπομεν ὅτι τὰ αἴτια ταῦτα, ἂν εἶναι εὔλογα, δὲν δύνανται ἢ νὰ ἐξετασθῶσι κατὰ κανονικὸν τρόπον ἐν ὡρισμένῃ ἡμέρᾳ, ἐνῷ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι ἐννοεῖ νὰ ἔχῃ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην αὐτὴ καὶ μόνη διὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ, ἐνῷ οὐδεὶς ἐφαίνετο ἔχων ἀντίθετον γνώμην, ἐν τούτοις γενικαί τινες ἐκφράσεις ἔδωκαν ἀφορμὴν θέσεως ζητήματος ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἔδωκαν ἀφορμὴν νὰ ἀκουσθῶσι καὶ γνῶμαι ὅτι τῆς κρίσεως τὸ αἴτιον εἶναι παράπονα διὰ τοὺς προβιβασμούς. Δὲν δυνάμεθα αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ κρίνωμεν τὰ αἴτια· διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἀξιότιμοι συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχωσι τὴν πληροφορίαν ὅτι τῆς κρίσεως τὸ αἴτιον εἶναι παράπονα διὰ τοὺς ναυτικοὺς προβιβασμούς· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἄλλοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καταλέγομαι καὶ ἐγώ, οἵτινες, ἐλθόντες εἰς ἐπαφὴν μετά τινων τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ὑπογραψάντων τὰς παραιτήσεις τὰς συλλογικάς, ἔλαβον τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι δὲν εἶναι τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν τὸ ὁποῖον τοὺς ὤθησεν εἰς τὴν κίνησιν ταύτην.

§67ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖον εἶναι;

§68Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ ἀκανόνιστον τῆς συζητήσεως εἶναι μοιραῖον νὰ φέρῃ σύγχυσιν εἰς αὐτήν. Φέρει σύγχυσιν εἰς τὴν ἀναζήτησιν κοινοβουλευτικῶν εὐθυνῶν, φέρει σύγχυσιν εἰς τὴν κανονικὴν ἐξέλιξιν τῆς πορείας τῶν ἐργασιῶν. Ἂν θέλωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ αἴτια, ἂν θέλωμεν νὰ ἀναζητήσωμεν εὐθύνας, θὰ τὰς ἀναζητήσωμεν ἐν ὡρισμένῃ ἡμέρᾳ. Τὰ ζητήματα ἐμπιστοσύνης, κύριοι συνάδελφοι, τίθενται ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις εἰς δύο διαφόρους περιπτώσεις. Τίθενται εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐκθέτει ὡρισμένας ἐνεργείας αὐτῆς διοικητικὰς—ἀφίνω τὸ νομοθετικὸν ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναται νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ δεκάκις ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἑσπέρας—ὡρισμένας ἐνεργείας διοικητικὰς καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἐξέτασιν κάμνει τὸ Σῶμα τὸ βουλευτικόν, ἡ Συνέλευσις, κατά τε τὸ νόμιμον καὶ τὸ σκόπιμον αὐτῶν. Εἶναι μία περίπτωσις αὐτή· ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἑτέρα περίπτωσις, ἀδιαφιλονείκητος περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θέτει ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀνεξαρτήτως ὡρισμένων ἐνεργειῶν ἐν τῷ παρελθόντι, προκαλοῦσα τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις διὰ τὸ μέλλον. Δὲν σημαίνει τοῦτο ὅτι οἱ δίδοντες τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν γίνονται συνυπεύθυνοι διὰ πάσας τὰς ἐνεργείας της. (Φωναί Ἆ! ἆ!). Εὐχαριστῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι θέλουν διὰ τῆς βοῆς καὶ τῆς ἀποδοκιμασίας τῶν γνωμῶν μου νὰ μὲ διδάξωσιν ἂν ἐπιτρέπεται εἰς τὰ Κοινοβούλια νὰ τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων, ἐμπιστοσύνης ἀπολύτου, χωρὶς τοῦτο νὰ σημαίνῃ ὅτι αἱ μέλλουσαι ἐνέργειαι τῶν Κυβερνήσεων δὲν θὰ ὑποστῶσιν ἐκ νέου τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Τοὺς εὐχαριστῶ πολὺ διὰ τοῦτο. Ἀλλὰ θὰ τοὺς παρεκάλουν νὰ ἀνατρέξωσιν εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ ἐστενογραφημένα τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς τοὐλάχιστον καὶ θὰ ἴδωσιν εἰς αὐτὰ ἀπείρους περιπτώσεις, καὶ οἱ παλαιοὶ δύνανται νὰ τὸ εἴπωσιν—ὁ κ. Ροδόπουλος, παλαίμαχος κοινοβουλευτικός, ἐπινεύει διὰ τῆς κεφαλῆς—περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις, ἀνεξαρτήτως τῶν μελλουσῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς, θέτει ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὁσάκις ἀμφισβητεῖται ὅτι ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ὁπωσδήποτε, ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἔληγεν ἄνευ Ψηφοφορίας, διότι θὰ ἐπεθύμουν, καὶ διὰ τὴν καλὴν διεξαγωγὴν ἀκόμη τοῦ ζητήματος, νὰ μὴ γίνῃ τοῦτο ἀντικείμενον ψηφοφορίας· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ ἐν γένει διεξαγωγὴ τῆς συζητήσεως δὲν ἀφῆκεν ἄθικτον τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐξεφράσθησαν σαφεῖς ὑπόνοιαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην δύναμιν ὅπως λάβῃ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἂν ἡ συζήτησις δὲν κατέληγεν εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο· ἀλλὰ νομίζω ὅτι κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα δύναται νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν τοιαύτην περίπτωσιν, ἀνεξαρτήτως ἐνεργειῶν τὰς ὁποίας αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, οὐδὲ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν διεξήχθη, οὐδὲ δυνάμεθα κανονικῶς νὰ λάβωμεν γνῶσιν αὐτῶν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι αἱ Κυβερνήσεις δύνανται νὰ θέτωσι ζητήματα ἐμπιστοσύνης. Εἶναι εὐχῆς ἔργον νὰ μὴ τίθενται συχνὰ ζητήματα ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης εὐχῆς ἔργον νὰ μὴ διαμφισβητῆται συχνὰ καὶ τὸ κῦρος μιᾶς Κυβερνήσεως. Ἐξ ὅσων δὲ ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, ὅταν ἅπαξ διαμφισβητηθῇ τὸ κῦρος μιᾶς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις θεωρήσῃ ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς πρὸς αὐτὴν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κλονισμένη, ἂν σέβεται ἑαυτήν, δὲν δύναται νὰ ἐξέλθῃ τῆς αἰθούσης παρὰ μόνον ἂν ἀναβαπτισθῇ εἰς νέαν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα).

§69Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Παριστάμεθα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὰς ἡμέρας αὐτὰς πρὸ ἑνὸς θλιβεροῦ θεάματος, τοῦ πλείστου τοῦ Τύπου τῆς πρωτευούσης, ὄχι μόνον τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ φιλελευθέρου Τύπου τοῦ ἀντιπολιτευομένου τὴν Κυβέρνησιν, θέλοντος νὰ παρουσιάσῃ ὅτι αἱ κρατικαὶ ὑπηρεσίαι εὑρίσκονται ἐν ἐξαρθρώσει καὶ ὅτι τὸ Κράτος εὑρίσκεται ἐν παραλυσίᾳ, χωρὶς κἂν νὰ σκέπτωνται οἱ γράφοντες ὅτι προσφέρουν χειρίστας ὑπηρεσίας πρὸς τὴν Πατρίδα, διότι γεννᾶται ἡ ἐντύπωσις ἀσφαλῶς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὅτι τὸ Κράτος εὑρίσκεται ἐν ἀναρχίᾳ. Καὶ οὐ μόνον ὁ Τύπος, ἀλλὰ καὶ διάφορα πρόσωπα, ἀνήκοντα, δυστυχῶς, εἰς τὸν πολιτευόμενον κόσμον, διαδίδουσιν ἀνὰ τὰς ἀγυιὰς καὶ τὰς ὁδοὺς τῆς πόλεως ὅτι εἶναι κρίσιμος ἡ κατάστασις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη ἐντὸς δύο μηνῶν νὰ ἀναπλάσῃ τὰ πάντα. Καὶ εἶναι περίεργος, κύριοι συνάδελφοι, ἡ σύμπτωσις τοῦ φιλελευθέρου τοῦ ἀντιπολιτευομένου τὴν Κυβέρνησιν Τύπου μετὰ τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ τοιούτου. Καὶ ἡ ἀρθρογραφία αὐτοῦ τοῦ Τύπου, κύριοι πληρεξούσιοι, ἦτο φυσικόν, φυσικώτατον νὰ ἔχῃ τὰ ἀποτελέσματα αὐτά. Ἐνεψύχωσεν, ἔδωσε θάρρος εἰς μερικούς, οἵτινες ἐνόμισαν ὅτι ἀδικοῦνται διότι δὲν προήχθησαν κατὰ ἕνα βαθμόν, ὥστε νὰ φθάσουν μέχρι τοῦ σημείου νὰ κάμουν προνουντσιαμέντον, διότι δὲν προήχθησαν. Καὶ ἡ ἀρθρογραφία αὐτὴ τοῦ Τύπου ἐμπνέεται, δυστυχῶς, ἀπὸ τοὺς ἀντιπολιτευομένους τὴν Κυβέρνησιν πολιτευτάς. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν ὅτι μᾶς ἤγαγεν εἰς τὴν παροῦσαν κρίσιμον περίοδον ἡ ὑπέχουσα τὴν εὐθύνην Κυβέρνησις, διότι προεκάλεσε δυσαρεσκείας εἰς τὸ Ναυτικόν. Ἂν, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἐφαρμογὴ ἑνὸς νόμου, νόμου ἰσχύοντος ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει Ναυτικόν, εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ἀφορμήν, νὰ προκαλέσῃ προνουντσιαμέντο, τότε ἀσφαλῶς εὑρισκόμεθα ἐν ἀναρχίᾳ. Ἀντὶ δὲ νὰ εἴπῃ αὐτὸ ὁ ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος, ὤφειλε νὰ ὑποδείξῃ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ παταχθῇ ἡ ἀναρχία καὶ θὰ ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις. Ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος εἶπεν ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος, δύναται νὰ λάβῃ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα νομίζει ὡς ἀπαραίτητα διὰ τὴν περιφρούρησιν τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ Ναυτικῷ. Ἐπὶ πλέον δὲ ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησε νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως ἐμπεδώσῃ τὴν πειθαρχίαν εἰς τὸ Στράτευμα καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸν ἠμπόδισεν, ὡς ἐκ τούτου δὲ προεκλήθη ἡ στάσις τῆς κλάσσεως τοῦ 1922. Διὰ τοὺς γνωρίζοντας ὅμως τὰ πράγματα, ἡ διαγωγὴ τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελάρχου εἶναι ἡ αἰτία τῆς στάσεως τῆς κλάσσεως τοῦ 1922, διότι ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔδωκε συνέντευξιν καὶ εἶπεν ὅτι τὴν 10ην Ἰουνίου θὰ ἀπολυθῇ ἡ κλάσσις τοῦ 1922, γνωρίζομεν δὲ ὅλοι τὴν ψυχολογίαν τοῦ Ἕλληνος στρατιώτου, ὅστις προτιμᾷ νὰ τῷ εἴπητε ὅτι θὰ τὸν ἀπολύσητε μετὰ τρεῖς μῆνας καὶ νὰ πραγματοποιηθῇ τοῦτο, παρὰ μετὰ δέκα ἡμέρας καὶ νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ ἡ ὑπόσχεσις αὕτη. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καθ’ ἣν ἡμέραν ἐγένετο ἡ στάσις τῆς κλάσσεως τοῦ 1922 ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου εἶπεν ὅτι ὄχι μόνον δὲν θ’ ἀπολυθῶσι τὸν Ἰούνιον, ἀλλὰ μόλις τὸ φθινόπωρον καὶ ὅτι θὰ παταχθῶσιν οἱ στασιασταί. Εἶναι φυσικὸν νὰ ἐννοήσητε, κατόπιν ὅλων τούτων, ὁποία ψυχολογία ἐσχηματίσθη εἰς τοὺς Ἕλληνας στρατιώτας τῆς κλάσσεως τοῦ 1922. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ διότι ὁ μὲν ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς παρουσίασε τὴν κατάστασιν ὡς κρίσιμον, συνεπείᾳ τοῦ κινήματος τοῦ Ναυτικοῦ, ὁ δὲ ἐκ Ροδόπης συνάδελφος ἠμφισβήτησε τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπιβολὴν τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ Στρατῷ καὶ τῷ Ναυτικῷ, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ ὅτι τοῦτο δὲν θὰ εἶχεν ἄλλην σημασίαν παρὰ τὴν σημασίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις καλῶς διεχειρίσθη τὸ ζήτημα τῆς στάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, λαβοῦσα τὰ κατάλληλα μέτρα, καὶ ὅτι ἔχει αὕτη τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἐμπέδωσιν τῆς πειθαρχίας. Ἀλλοίμονον δὲ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἂν ἐκ τῆς ψηφοφορίας παρήγετο ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Χώρας κατεψηφίσθη, διότι ἐζήτησε νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἐμπέδωσιν τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ Ναυτικῷ καὶ πρὸς καταστολὴν ἑνὸς κινήματος τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τόσον καταστρεπτικὰς συνεπείας διὰ τὸ Κράτος.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§71Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἔφθασε νὰ μεμφθῇ ὅλους τοὺς ἀναμιχθέντας εἰς τὴν πολιτικήν, ἐνόμισεν ὅτι θὰ ἔφθανεν εἰς τὸ ὕψος τοῦ γηραιοῦ Γάλλου πολιτευτοῦ Κλεμανσώ, ὁ ὁποῖος εἶπε κάποτε ὅτι «τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης εἶναι πάντοτε τεθειμένον». Εἶναι ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν δὲν ἀμφισβητεῖ κανείς. Ζήτημα ἐμπιστοσύνης δύναται νὰ προκαλῇ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ ζήτημα ἐμπιστοσύνης δὲν δύναται νὰ προκαλῇ ἡ Κυβέρνησις, ὄχι διὰ νὰ ἴδῃ ἂν τυγχάνει τῆς ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἐμπιστοσύνην, περὶ τῆς ὁποίας ἀρχίζει νὰ ἀμφιβάλλῃ. Οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των, ἂν ἐνόμισαν ὅτι αἱ πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ αἱ ἐνεργηθεῖσαι εἰς τὸ Ναυτικὸν εἶναι τοιαῦται ὥστε νὰ παραλύσωσιν ἕνα σπουδαιότατον κλάδον τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, εἶχον ἐπιτεταγμένον καθῆκον νὰ θελήσωσι νὰ κρούσωσι τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου δι’ ἑνὸς διαβήματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδοκιμάζῃ μία Κυβέρνησις ἓν κίνημα, εἰς ὅμοιον τοῦ ὁποίου ὀφείλει τὴν θέσιν της, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ προέβησαν εἰς ἀπόφασιν, ὄχι διότι ἐθίχθησαν τὰ δικαιώματα τῶν περισσοτέρων ἐξ αὐτῶν λόγῳ συναδελφότητος, ἀλλ’ ἐκ πεποιθήσεως ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον διοικεῖται τὸ Ναυτικόν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπέλθῃ ζημία εἰς τὸν κλάδον αὐτόν. Πρὶν ἢ εἴπω τὰ σημεῖα διὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ δικαιολογήσω τὴν στάσιν τῶν ἀξιωματικῶν θὰ εἶχον καθῆκον νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων προέβησαν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα. Δὲν εἶναι σωστὸν ὅ,τι κάμνουν 80 ἀξιωματικοὶ νὰ θεωρῆται ὅτι εἶναι ἀποτέλεσμα προσωπικῶν συμφερόντων, καὶ ὅ,τι κάμνει ἕνας ὅτι αὐτὸ εἶναι σωστόν. Βεβαίως δὲν ἔκαμε καλὴν ἐντύπωσιν ἕνας Πρωθυπουργὸς νὰ προβιβάσῃ ἕνα συγγενή του.

§72Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐρωτῶ: Ἦτο ἡ θέσις κενὴ πρὸ καιροῦ; Ὁ πλοίαρχος Λομπρέστης ἦτο ὁ ἀρχαιότερος τῶν πλοιάρχων; Ἔχετε νὰ κατηγορήσητε τίποτε εἰς τὸν βίον του;

§73Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔχω νὰ κατηγορήσω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σπεύσητε νὰ προβιβάσητε τὸν γυναικάδελφόν σας.

§74ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐμπάθεια.

§75Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὅσα λέγετε εἶναι ἀνάξια τῆς Συνελεύσεως καὶ γνωρίζετε ὅτι δὲν κατεπατήθη ἡ ἀρχαιότης διὰ τῆς προαγωγῆς του, ὅτι προήχθη κανονικῶς ὁ πλοίαρχος Λομπρέστης εἰς ὑποναύαρχον καὶ οὐδεὶς διεμαρτυρήθη εἰς τὸ Ναυτικόν.

§76Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Λομπρέστης δὲν πταίει· πταίει ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία τὸν προήγαγε. Λυποῦμαι μὲ σᾶς, διότι διεψεύσατε τὰς ἀρχὰς τῶν ὁποίων ἀνεπετάσατε τὴν σημαίαν, διότι ὁ πόλεμος ὁ ὁποῖος ἐγένετο ἐκ μέρους σας ἐναντίον τῶν Κυβερνήσεων δὲν ἦτο τίποτε ἄλλο παρὰ ὅπως λάβητε τὴν Ἀρχὴν διὰ νὰ προβιβάσητε ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους.

§77Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀφίνω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ κρίνῃ περὶ τῶν λόγων τοῦ κ. συναδέλφου καὶ νὰ κρίνῃ ἂν συγγενεῖς ἱκανοὶ πρέπει νὰ στερῶνται τῆς προαγωγῆς των χάριν τῆς συγγενείας αὐτῶν πρὸς Ὑπουργοὺς ἢ Πρωθυπουργούς.

§78Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει ὅτι πρέπει, ὅταν βλέπῃ διαμαρτυρίαν, ὅταν βλέπῃ ὅτι ἔχασε πλέον τὴν ἐμπιστοσύνην, καὶ γνωρίζει ὅτι, ἂν μένει ἀκόμη εἰς τὴν θέσιν, μένει διότι ἀκόμη δὲν ἐξευρέθη ὁ τρόπος τῆς ἀντικαταστάσεώς της, νομίζει ὅτι καθ’ ἑκάστην πρέπει νὰ εὑρίσκῃ μίαν ἀφορμὴν ν’ ἀνανεώνῃ τὸ συμβόλαιον τῆς ἐμπιστοσύνης διὰ νὰ δύναται τὴν ἑπομένην νὰ γράφῃ ὁ Τύπος ὅτι ἡ Συνέλευσις καὶ πάλιν ἐξεδήλωσε τὴν ἀκράδαντον πεποίθησίν της ἐπὶ τὴν πατριωτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§79ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Προχθὲς τὰ αὐτὰ ἐλέγετε καὶ διὰ τὸν κ. Μητσοτάκην.

§80Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ ἐπάθαινε τίποτε τὸ Κράτος ἂν δὲν τὸν προεβίβαζεν οὔτε ὁ προβιβασθείς, οὔτε λέγω ὅτι συγγενεῖς τῶν Ὑπουργῶν πρέπει νὰ ἀδικῶνται. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ σπεύδουν οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ἐξοικονομήσουν συγγενεῖς. Αὐτὸ λέγεται συναλλαγή. Καὶ ἔπρεπε μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἤθελε νὰ φανῇ ὅτι ἵσταται ὑπεράνω τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων, τὰς ὁποίας συλλήβδην εἰς τὸ παρελθὸν κατεδίκασε, νὰ μὴ ἐκτίθεται διὰ προσωπικὰ ζητήματα.

§81Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡ πρὶν ἀπὸ ἡμᾶς Κυβέρνησις εἰς μίαν θέσιν ἐπίσης κενὴν ὑποναυάρχου ἔδειξε τὴν αὐτὴν σπουδὴν ὡς πρὸς τὸν πλοίαρχον Γέρονταν, τὸν ὁποῖον προεβίβασεν εἰς ὑποναύαρχον. Δὲν λέγω τίποτε δι’ αὐτό, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις μόλις εὑρέθη μία κενὴ θέσις ὑποναυάρχου ἐπροβίβασε τὸν πλοίαρχον Γέρονταν εἰς ὑποναύαρχον, ἐνῷ εἶχε καθίσει πολὺ ὀλιγώτερον χρόνον ἀπὸ ἡμᾶς τότε εἰς τὴν Ἀρχήν. Εἶναι τέσσαρες μῆνες περίπου ὅπου ἡ Κυβέρνησις μένει εἰς τὴν θέσιν της. Ἂν ἔχει καμμίαν μομφὴν τὸ πρόσωπον ἢ ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ...

§82Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ὑποναυάρχου κ. Λομπρέστη. Ἀλλὰ δὲν ξεύρω ἂν θὰ προεβιβάζετο, ἂν δὲν ἦτο συγγενὴς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μόνον αὐτὴν τὴν θέσιν εἴχετε κενήν;

§83Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποναυάρχων ναί.

§84Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἄν ὑπήρξατε φειδωλὸς εἰς τὴν προαγωγὴν κατωτέρων, διατί ἐσπεύσατε νὰ προσθέσητε μίαν θέσιν ναυάρχου εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ναυτικόν;

§85Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ναύαρχοι δὲν ὑπάρχουν.

§86Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει ἀφθονία ἐν ἀποστρατείᾳ καὶ εἰς διαφόρους καταστάσεις, περὶ τῶν ὁποίων δὲν μεριμνᾶτε ἀκόμη. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἡ ὁποία διὰ τῆς σπουδῆς της νὰ προαγάγῃ τοὺς 5 ὑποστρατήγους εἰς ἀντιστρατήγους, ὡσὰν νὰ μὴ ἦτο δυνατόν, μέραρχοι αὐτοί, νὰ ἐξακολουθοῦν νὰ ἐκτελοῦν τὰ καθήκοντά των, ἀλλ’ ἔπρεπε διὰ τῆς προαγωγῆς των νὰ προκύψῃ γενικὴ δυσφορία εἰς τὸ Στράτευμα, θόρυβος καὶ ἀναστάτωσις, προσθέτως ἔρχεται νὰ προσθέσῃ εἰς τὰ ὑπάρχοντα κακὰ καὶ ἓν ἀκόμη, ὅπως ἐπέλθῃ διχόνοια καὶ διάστασις εἰς τὸν ἄλλον κλάδον τῶν πολεμικῶν ἡμῶν δυνάμεων.

§87Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς βεβαιῶ, κ. συνάδελφε, ὅτι εἰς τὸ Στράτευμα ἐπικρατεῖ ἀπόλυτος γαλήνη καὶ ἡσυχία.

§88Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νὰ τὰ λέτε αὐτὰ εἰς τὸν ἑαυτόν σας διὰ νὰ ἡσυχάζετε. Ἐγὼ ἔχω ἀντίληψιν τῆς καταστάσεως ἡ ὁποία ὑπάρχει. Ἀλλὰ βεβαίως οὐδεμία Κυβέρνησις ἕως τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ πέσῃ δὲν ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἐτύγχανε τῆς ἐμπιστοσύνης. Μήπως ὁ Κωνσταντῖνος δὲν ἐνόμιζεν ὅτι ὅλα ἦσαν καλά, ἐφόσον ἐκάθητο εἰς τὸν θρόνον; Καὶ μετὰ τὴν καταστροφὴν καὶ ὅταν ἀκόμη ἡ Ἐπανάστασις ἔφθασεν εἰς τὸ Λαύριον, αὐτὸς ἐνόμιζεν ὅτι ἵστατο στερρῶς ἐπὶ τοῦ θρόνου του καὶ δὲν ὑπῆρχε κανεὶς λόγος νὰ παραιτηθῇ. Σεῖς πιστεύετε ὅλα καλά, ἀφοῦ προηγάγατε ἑαυτόν.

§89Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ ἐκ Ροδόπης συνάδελφος...

§90Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. ... Δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα νὰ τὰ θεωρῆτε καλά, ἀφοῦ σεῖς προήχθητε. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι σεῖς εἶσθε εὐχαριστημένος καὶ ὅτι τὰ πάντα ἔχουν καλῶς, ἰδίως ἐν τῷ Στρατεύματι. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης μέχρις ὅτου....

§91Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὕστερα ἀπὸ ὅλα αὐτὰ ποὺ εἴπατε;

§92Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Πῶς θ’ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις ἐναπόκειται εἰς αὐτήν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν πρὶν ἐξετάσῃ ἡ Συνέλευσις, πρὶν ἴδῃ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ, πρὶν ἴδῃ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ μεγάλου ζητήματος, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ θέλωμεν ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν ἔλλειψιν συνοχῆς τῆς Συνελεύσεως καὶ ὅτι αὕτη μὴ οὖσα παρεσκευασμένη ὅπως δώσῃ διάδοχον Κυβέρνησιν προσπαθεῖ ὅπως ὑφαρπάσῃ ἄλλην μίαν φορὰν τὴν ἐμπιστοσύνην της ἵνα κατόπιν γράψῃ ὅτι καὶ αἱ πράξεις αὐτῆς ἔχουν ὀρθῶς.

§93Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς.

§94Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ζητήσωμεν ἀναβολὴν τοῦ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ἁπλῶς θὰ σᾶς παρακαλέσωμεν νὰ μᾶς ἐπιτραπῇ μετὰ μίαν ὥραν νὰ ἔλθωμεν νὰ συζητήσωμεν.

§95Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς.

§96Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πολλοὶ πληρεξούσιοι μὲ παρεκάλεσαν ὅπως διακόψωμεν διὰ μίαν ὥραν διὰ νὰ συζητήσωμεν, ἐπειδὴ ἀσφαλῶς ἡ συζήτησις θὰ καταλήξῃ εἰς ψηφοφορίαν, διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασιν τῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης.

§97Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Νὰ τεθῇ ἡ πρότασις ψηφοφορίας ἢ ἡ πρότασις ἀναβολῆς καὶ κατόπιν νὰ διακόψωμεν.

§98Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διακοπῇ ἐπὶ μίαν ὥραν ἡ συνεδρίασις.

§99Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῆς διακοπῆς. (Διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους τῆς πτέρυγος τῶν κυβερνητικῶν πληρεξουσίων). (Ἡ πτέρυξ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων διαμαρτύρεται ζωηρῶς διὰ τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως. Δημιουργεῖται θόρυβος καὶ ἐγείρονται ἀντεγκλήσεις).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10 μ. μ. (Ὥρᾳ 8.45′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.30′ μ.μ.).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§102Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν πρόκειται νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, ἐφόσον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν μερίδων ἔχουσιν ἐκδηλώσει τὴν γνώμην αὐτῶν. Εἰς τὸ βῆμα μὲ φέρει καὶ ἄκοντα ἀκόμη μία βαρεῖα μομφὴ ἡ ὁποία ἐξετοξεύθη ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Πρεβέζης συναδέλφου κατὰ τοῦ φιλελευθέρου Τύπου, καὶ ἐφόσον ἡ μομφὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία κατέχει τὸ ὅριον ἐθνικῆς κατηγορίας, ἔμεινεν ἀπαρατήρητος, αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν μομφὴν ἐκείνην.

§103ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποίαν μομφήν;

§104Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὅτι ὁ φιλελεύθερος Τύπος ἔχει ἀναστατώσει τὴν δημοσίαν Γνώμην καὶ παριστᾷ τὸ Κράτος ἀναρχούμενον.

§105Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μήπως εἶναι ψέμματα;

§106Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τοῦτο θέτω ὑπὸ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἐγὼ ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος ἡ μομφὴ αὐτή, ἐφόσον εἶναι γνωστοὶ οἱ ἀγῶνες οἱ ἐθνικοὶ τοῦ φιλελευθέρου Τύπου. Ὁ φιλελεύθερος Τύπος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πρῶτος διέδωκε τὰς φιλελευθέρους ἀρχὰς τοῦ μεγάλου ἐκ Κρήτης πολιτευτοῦ, ὁ φιλελεύθερος Τύπος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔσωσε τὸ Ἔθνος μετὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου καὶ ὁ ὁποῖος ἐποδηγέτησε τὸ Ἔθνος εἰς ἡμέρας χαλεπὰς καὶ τοῦ ὁποίου οἱ διευθυνταὶ ὑπέστησαν μαρτύρια καὶ νωπὸν εἶναι ἀκόμη καὶ ἀχνίζον τὸ αἷμα τοῦ Καβαφάκη. Ἀπορῶ δὲ πῶς ἄφησεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι δεόντως ἐκτιμᾷ τοὺς ἀγῶνας τοῦ φιλελευθέρου Τύπου, πῶς ἄφησεν ἀδιαμαρτύρητον τὴν μομφὴν ἐκείνην. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὅπως ἡ Συνέλευσις εἰσέλθῃ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἐξετάσῃ ἂν καὶ κατὰ πόσον ὁ φιλελεύθερος Τύπος εἶναι ἄξιος τῆς μομφῆς ἐκείνης.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσιμπίρης ἔχει τὸν λόγον.

§108Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι ἀληθῶς ἡ συνεδρίασις αὐτὴ ἀπὸ τὰς πλέον σημαντικὰς τὰς ἐμφανιζομένας ἐνώπιον τῶν Ἐθνικῶν Συνεδρίων, διότι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ τίς θὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Ἀρχὴν ἢ τίς θὰ διαδεχθῇ ταύτην τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ πρόκειται ὅτι τὸ Ἐθνικὸν Συνέδριον, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὴν δύναμιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτοῦ, διὰ τῆς ψήφου αὐτοῦ πρόκειται νὰ ἐνθαρρύνῃ ἢ νὰ ἀπογοητεύσῃ τοὺς στασιαστάς.

§109ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἆ! Ἆ! τί εἶναι αὐτά; (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§110Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Μὴ ταράττεσθε καὶ μὴ φωνάζετε. Ὅσον καὶ ἂν ἀνησυχῆτε, δὲν λέγω ἄλλο εἰμὴ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Καφαντάρης καὶ ὅ,τι εἶπε τὸ ἐπιφανέστερον τέκνον τοῦ Νομοῦ Ἀχαϊοήλιδος, ὁ κ. Μιχαλακόπουλος. Πρὸ παντὸς ὁμολογῶ ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπιτρέπεται νὰ ἀπεμπολήσωμεν τὴν κυριαρχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν θὰ κρίνῃ ἂν ὑπάρχει ἀφορμὴ καθ’ Ὑπουργῶν ἢ καθ’ ὅλων τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως· δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ νὰ ἀπεμπολήσωμεν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐνεπιστεύθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς ἡμᾶς, διότι μὴ λησμονεῖτε ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς ὅλην τὴν παράταξιν μακροὶ καὶ τραχεῖς διεξήχθησαν ἀγῶνες ἵνα λυθῇ τὸ σημαντικώτερον ζήτημα, τὸ δυναστικὸν καὶ τὸ πολιτειακόν. Ἡ Κυβέρνησις ἡ πρώτη τῆς Δημοκρατίας ἐπαγίωσε τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν. Ἡ Κυβέρνησις ἡ πρώτη τῆς Δημοκρατίας ἔπληξε καιρίως τὴν αἰσχροκέρδειαν, ἡ ὁποία ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐλυμαίνετο τὴν Χώραν. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον μὲ καταπλήσσει, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν πρόθεσιν νὰ θίξω κανένα, εἶναι ὅτι κατηγορεῖται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὁ τόσον προμαχήσας, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος, διὰ νὰ ἔλθωμεν ἀσφαλεῖς εἰς τὸν λιμένα τῆς Δημοκρατίας, ἐκεῖνο, λέγω, τὸ ὁποῖον μὲ καταπλήσσει εἶναι ὅτι ἤκουσα ἐπικρίσεις καὶ παρὰ τοῦ κ. ἐκ Ροδόπης πολιτευτοῦ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔκαμε δύο προαγωγὰς νομίμους, ἐνῷ ὁ ἴδιος ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὰς προαγωγὰς τῶν στρατηγῶν, διὰ τὰς ὁποίας δυσφορεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἐγὼ ἀνήκω εἰς τὴν φιλελευθέραν παράταξιν ἀφ’ ἧς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἦλθεν ὁ ρυθμιστὴς ὁ ἐθνικὸς καὶ ἐγὼ εἶμαι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος, παραβιάσας καὶ τὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ, ἐτάχθην ἀπὸ τῆς πτέρυγος ἐκείνης εἰς τὴν πτέρυγα αὐτήν. Δὲν ἐτάχθην διὰ νὰ ἐξυπηρετηθῶ εἰς τὰ συμφέροντά μου, καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε Ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ ἂν τὸν ἠνώχλησα ποτέ. Ἐγὼ εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐτάχθην ὑπὸ τὴν «Ἄγκυραν», ἡ ὁποία ἔφερεν εἰς τὸν λιμένα τῆς Δημοκρατίας τὴν Ἑλλάδα. Καὶ τώρα, ὅπως καὶ ἄλλοτε, δὲν θὰ ἐρωτήσω τὸν λαόν, διότι τώρα θὰ τοῦ εἴπω: «Λαέ, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἱκανοποίησεν ὅλους τοὺς πόθους σου, ὅλα τὰ ἰδανικά σου. Πρῶτον σοῦ ἠσφάλισε τὴν ἀσφάλειαν ἀπὸ τὴν λῃστείαν. Ἑλληνικὲ λαέ, ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν ἡ ὁποία ἔπνιξε τὴν αἰσχροκέρδειαν. Ἑλληνικὲ λαέ, ἂν ἔχω καὶ ἀφορμήν τινα κατὰ μέλους τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκω εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῶν μελῶν της προσόντα καὶ πολλὰς ὑπηρεσίας, οὕτως ὥστε νὰ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τῆς δώσω τὴν ἐμπιστοσύνην μου». (Χειροκροτήματα). Θὰ δώσω τὴν ἐμπιστοσύνην μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι θέλω νὰ ἐννοήσουν ὅλαι αἱ κρατικαὶ Ἀρχαὶ ὅτι πρέπει νὰ ὑποτάσσωνται εἰς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, θέλησις δὲ τοῦ λαοῦ εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποί του· διὰ τοῦτο θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου, διότι ἄλλως θὰ ἐνίσχυον τοὺς στασιαστάς, διότι ἡ στάσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο ἢ ἐνθάρρυνσιν τῶν στασιαστῶν. Ἐνισχύσατε τὸν ἀγῶνα τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἀναστηλώσωμεν τὴν πειθαρχίαν καὶ μὴ ἐνθαρρύνωμεν κίνημα, ὅπερ κλονίζει τὴν ὑπόστασιν καὶ τὸ κῦρος τοῦ Κράτους, ὅπερ δι’ ἡμῶν ἐκπροσωπεῖ ἡ Κυβέρνησις.

§111ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ἀναβολῆς.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἐδῶ μία πρότασις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ θέσις τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος θεωρεῖται πρόωρος· ἡ πρότασις αὕτη συνέχεται προφανῶς πρὸς τὸ ὅλον ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου διεξάγεται ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἀπέκρουσε τὴν τοιαύτην ἀναβολήν, ὁ κ. Κονδύλης τὴν ὑπεστήριξεν. Ἀντικείμενον οὕτω τῆς συζητήσεως εἶναι ἤδη αὐτὴ ἡ περὶ ἧς πρόκειται πρότασις ἀναβολῆς, διὰ τῆς ὁποίας δὲν ζητεῖται ἁπλῶς ἡ ἀναβολὴ τοῦ συζητουμένου θέματος εἰς ἄλλην ἡμέραν, ἀλλὰ ὑποστηρίζεται ὅτι δὲν πρέπει σήμερον νὰ τεθῇ πολιτικὸν ζήτημα, οὕτω δὲ διατυπουμένη ἡ πρότασις ἀποτελεῖ μέρος τῆς ὅλης συζητήσεως. Ὅταν καταλήξωμεν εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως, ὡς πορίσματα ταύτης θὰ τεθοῦν εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις αὐτὴ καὶ ἡ πρότασις ἐμπιστοσύνης καὶ θὰ προχωρήσωμεν εἰς λῆψιν ἀποφάσεως ἐπ’ αὐτῶν διαδοχικῶς.

§113Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν μετὰ μεγαλυτέρας ἠρεμίας, διότι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νευρικότητος. Ὑπεβλήθη μία πρότασις περὶ ἀναβολῆς.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπὸ τὸν τύπον αὐτόν.

§115Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ διατύπωσις τῆς προτάσεως οὐδεμίαν ἔννοιαν ἔχει καὶ σημασίαν. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ἀναβολῆς, διότι θεωρεῖται πρόωρος ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου διὰ τὴν ἀπόδοσιν εὐθυνῶν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τὴν ζήτησιν εὐθυνῶν, ἐφόσον δὲν κρίνεται ἡ στιγμὴ αὐτὴ κατάλληλος, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνεπτύξαμεν, προτείνεται ἡ ἀναβολή. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης διεξάγεται ἡ συζήτησις, διότι ἄλλο περιεχόμενον θὰ ἔχουν αἱ ἀγορεύσεις ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν διεξαγόμεναι ἐπ’ αὐτοῦ.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἀγορεύσεις ἐπ’ αὐτοῦ κυρίως διεξάγονται.

§117Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται κυρίως καὶ δευτερευόντως. Ἂν προτάσσηται ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς, ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, ὡς διατυποῦται εἶναι κατὰ τοιοῦτον τρόπον συνυφασμένη μετὰ τοῦ κυρίου ζητήματος, ὥστε δὲν δύναται νὰ χωρισθῇ ἀπ’ αὐτοῦ καὶ ἡ συζήτησις διεξάγεται ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι ἑνιαία, διότι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐτέθη.

§120Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ γίνουν δύο ψηφοφορίαι. Πρέπει νὰ λύσωμεν πρῶτον τὸ ζήτημα ἂν θὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει σημασίαν ἂν θὰ γίνουν δύο ἢ δέκα ψηφοφορίαι. Γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι τὰ ζητήματα εἶναι τόσον ἀλληλένδετα, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ χωριστὴ συζήτησις. Ἄλλως τε ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν ὅτι τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης δὲν τὴν θεωροῦμεν ὡς δεδικασμένον διὰ τὰς πράξεις μας.

§122Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν θὰ ἔχῃ, διότι ἄλλως εἶναι περιττὸν νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§123Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι ἑνιαία. Ἂν ἐπιμένετε εἰς τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, ἡμεῖς δεχόμεθα νὰ γίνῃ ψηφοφορία καὶ ἐπὶ τῆς προτάσεως ἀναβολῆς, ἀλλὰ σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας.

§124Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀφῆστε αὐτὴν τὴν φρασεολογίαν, διότι δὲν ἁρμόζει εἰς ἐμέ. Ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς ἔχει σαφῆ τὴν ἔννοιαν. Ἡμεῖς θεωροῦμεν ὅτι ἡ πρόκλησις ζητήματος ἐμπιστοσύνης εἰς ζήτημα συνδεόμενον μετὰ τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ Στρατεύματι εἶναι ἀπολύτως ἄτοπος. Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἔχει τοῦτον τὸν σκοπόν: Τὴν ἀποσόβησιν τοῦ ζητήματος ἐμπιστοσύνης.

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἡ συζήτησις διεξάγεται ταυτοχρόνως ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς προτάσεως περὶ προώρου ἢ ἀναβολῆς αὐτοῦ. Ὁ κ. Βαρελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§127Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Τὸ καύχημα τῆς Ἑλλάδος, τὸ Πολεμικὸν Ναυτικόν, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον ἔχει ἐστραμμένα τὰ βλέμματά του εἰς οἱανδήποτε στιγμήν, αὐτό, δυστυχῶς, ἀπό τινος χρόνου δὲν τελεῖ ἐν ἁρμονίᾳ. Τὰς τελευταίας δὲ ἡμέρας, ἕνεκα τῶν γενομένων ἐν αὐτῷ προβιβασμῶν καὶ ἀκριβῶς λόγῳ αὐτῶν, 75 ἀξιωματικοί, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὑπέβαλον ἀντικανονικῶς τὰς παραιτήσεις των ἢ μᾶλλον, οὐσιαστικώτερον εἰπεῖν, ἔκαμον προνουντσιαμέντο. Κύριοι, τὸ γεγονὸς αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ εἶναι λυπηρότατον, καὶ εἶναι λυπηρότατον διότι τὸ κίνημα αὐτὸ ἐξερράγη τὴν παραμονὴν τῆς ἐλεύσεως τοῦ κυριάρχου τῶν θαλασσῶν Ἀγγλικοῦ Στόλου, ἀντλοῦντος τὴν ἰσχύν του ἐκ τῆς σιδηρᾶς πειθαρχίας του, καὶ ἦτο γνωστὸν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἐπελάθοντο, δυστυχῶς, τοῦ προορισμοῦ αὐτῶν ὅτι μετὰ μίαν ἡμέραν θὰ κατέπλεεν ὁ Ἀγγλικὸς Στόλος, καὶ ἐν τῷ κατάπλῳ τοῦ Ἀγγλικοῦ Στόλου θὰ ἐγίνετο ἡ τελεία συναδέλφωσις μεταξὺ τῶν δύο λαῶν, οἱ ὁποῖοι ἔζησαν, οἱ ὁποῖοι προώδευσαν, οἱ ὁποῖοι ἤκμασαν διὰ τῆς θαλάσσης. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐμποιεῖ μεγάλην ἐντύπωσιν εἶναι τοῦτο: Ὅτι τὸ Πολεμικὸν Ναυτικὸν δὲν παρίσταται ὡς δύναμις τοῦ Ἔθνους, ἀλλά, δυστυχῶς πρέπει νὰ λέγηται ἡ ἀλήθεια, παρίσταται ὡς «μπουλοῦκι», διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀξίζει τὸ Κράτος νὰ δαπανᾷ δισεκατομμύρια ὁλόκληρα. Ἐπροτάθη κατὰ τὴν γενομένην συζήτησιν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ροδόπης συναδέλφου ὅτι τὸ κίνημα αὐτὸ καταδικάζεται παρ’ ὅλων. Εἴμεθα συμφωνότατοι. Ἀλλ’ ὁ κ. Κονδύλης ἐπεξέτεινε τὴν συζήτησιν καὶ ὑπέδειξεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δέον νὰ καταδιωχθοῦν μὲν αὐτοί, ἀλλὰ νὰ ἀναμετρήσῃ τὸ βάρος, δηλαδὴ νὰ ἀναμετρήσῃ καὶ τὴν δύναμιν τῶν ὤμων της ἡ Κυβέρνησις, ἂν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τούτου. Δὲν σημαίνει τοῦτο ἄλλο τι παρὰ ὅτι προκαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης· πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσε τὸ ζήτημα αὐτό. Ἡμεῖς ὅμως οἱ πληρεξούσιοι τῆς ἀγροτικῆς ὁμάδος, εἰς ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, δηλοῦμεν ὅτι θὰ ψηφίσωμεν ἀνεπιφυλάκτως τὴν Κυβέρνησιν. Διότι πρέπει τοιαῦτα κινήματα νὰ πατάσσωνται ἀμειλίκτως, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω: Δὲν διστάζω νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῆς πατάξεως τῆς ἀνταρσίας πρέπει νὰ τεθῇ καὶ ἡ Συνέλευσις ἀλληλέγγυος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀμείλικτον τιμωρίαν τῶν στασιαστῶν· διότι ἢ ὁ λαὸς διὰ τῶν πληρεξουσίων του θὰ διευθύνῃ ὑπ’ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεώς του τὸ Κράτος ἢ οἱ ἀξιωματικοὶ μόνον πραιτωριανῷ τῷ τρόπῳ, ὅπερ ἀπαίσιον. Ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι πρέπει νὰ μάθουν οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ ὅτι ὁ λαὸς δίδει τέσσαρα δισεκατομμύρια διὰ νὰ ἔχῃ Στρατὸν καὶ Στόλον καὶ αὐτοὶ ἐπιλανθάνονται τοῦ προορισμοῦ των. Δηλοῦμεν δέ, κύριοι, ὅτι θὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἵνα πατάξῃ τὸ κακὸν αὐτό, ἐπιφυλασσόμενοι διὰ τὰς ἄλλας πράξεις αὐτῆς.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπαναγιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§129Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἐφόσον, κύριοι, ἡ συζήτησις περιωρίζετο, ὡς περιώρισαν κατ’ ἀρχὰς ταύτην οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Πατρῶν καὶ Εὐρυτανίας συνάδελφοι, ἐφόσον ἡ συζήτησις περιωρίζετο εἰς τὰ ὅρια ἐκεῖνα δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι οὐδένα λόγον θὰ εἴχομεν νὰ ἀνέλθωμεν εἰς τὸ βῆμα καὶ λάβωμεν τὸν λόγον. Μετὰ τὴν παρέμβασιν ὅμως ἐν τῇ συζητήσει ἑνὸς τῶν ἀρχηγῶν τῶν ἐν τῇ Συνελεύσει κομμάτων, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ροδόπης συναδέλφου, καὶ μετὰ τοὺς σαφεῖς ὑπαινιγμοὺς τοὺς ὁποίους ἕτερος διακεκριμένος συνάδελφος, ὁ ἐξ Ὕδρας ἀξιότιμος πληρεξούσιος, ἔρριψε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει ὅτι τὸ ζήτημα ἤρχισε νὰ λαμβάνῃ ἄλλην τροπὴν καὶ ἐπὶ τῆς τροπῆς ταύτης ἐρχόμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ λάβωμεν τὸν λόγον. Ἡ τροπὴ ἣν ἡ συζήτησις ἔλαβε φέρει εἰς τὴν μνήμην μας ὄχι πολὺ παρελθούσας ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπερρίπτετο μία μομφὴ κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως· ἡ μομφὴ τῆς στρατοκρατίας. Τὰ πράγματα τὴν ἑσπέραν ταύτην μετεβλήθησαν καὶ ἡ πρότερον ὡς στρατοκρατουμένη κατηγορουμένη Κυβέρνησις ἔρχεται τοὐναντίον νὰ τεθῇ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ ὑπὸ τὴν κρίσιν μερικῶν ἐκ τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι πιθανῶς τὴν μέμφονται, διότι δὲν ὑπέκυψεν εἰς στρατοκρατικὴν πίεσιν.

§130ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Οὐδεὶς τὴν ἐμέμφθη.

§131Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Θὰ ἐξηγηθῶ, κύριοι συνάδελφοι. Καὶ ναὶ μὲν τὸ ζήτημα δὲν ἐτέθη σαφῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ ἐτέθη σαφῶς καὶ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως ταύτης ἀπὸ ἡμερῶν πολλῶν. Ἀπὸ δέκα τόσων, μοὶ φαίνεται, ἡμερῶν μερὶς τοῦ Τύπου ἤρχισε νὰ προαναγγέλλῃ μίαν τοιαύτην τάσιν ἐν τῷ Ναυτικῷ, ὅτι ἐπίκειται μία ἔνδειξις δυσφορίας ἡ ὁποία δύναται νὰ λάβῃ εὐρύτερον χαρακτῆρα. Καὶ τὸ περιστατικὸν τοῦτο μοῦ ὑπομιμνήσκει ἕτερον περιστατικόν, ὅτι καὶ κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος τοῦ παρελθόντος Ὀκτωβρίου μερὶς ἄλλη τοῦ Τύπου προανήγγειλε τὴν δυσφορίαν ἐν τῷ Στρατῷ καὶ τὴν ἐπικειμένην ἔκρηξιν τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος. (Χειροκροτήματα). Δὲν θέλομεν νὰ συγκρίνωμεν τὰ δύο γεγονότα, οὐδὲ ζητοῦμεν ἐκ ταύτης νὰ ἀρυσθῶμεν ἐπιχειρήματα. Ἁπλῶς ζητοῦμεν νὰ χαρακτηρίσωμεν τὰ γεγονότα καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων εἶναι ἁρμόδιος νὰ σχηματίσῃ ἰδίαν κρίσιν. Διότι θὰ ἦτο πολὺ τολμηρὸν εἰς οἱονδήποτε ἀπερισκέπτως νὰ ἐκφέρῃ μίαν σαφῆ κρίσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ ἡ μερὶς τοῦ τύπου αὕτη ὄχι μόνον προανήγγειλε τὴν ἔκρηξιν τοῦ τοιούτου ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος, ἀλλ’ ἐνῷ εὗρε λέξεις συμπαθείας δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο τὸ ἀντιπειθαρχικὸν τοῦτο κίνημα νὰ δημιουργήσουν, δὲν εὗρε τοὐναντίον καμμίαν λέξιν ἐπιτιμήσεως, καμμίαν λέξιν μομφῆς κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ προβῶσιν εἰς τὸ ἀντιπειθαρχικὸν τοῦτο κίνημα. Κατόπιν τούτων τῶν γεγονότων ἐρχόμεθα ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Πατρῶν καὶ ἐξ Εὐρυτανίας συναδέλφων ἠκούσαμεν καὶ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ροδόπης πληρεξουσίου. Ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ τελευταίου τούτου εἴμεθα ὑποχρεωμένοι καὶ ἡμεῖς εἰδικώτερον νὰ ἐνδιατρίψωμεν. Ὁ διακεκριμένος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος ἀπετέλει μέχρι πρό τινων ἡμερῶν μέλος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, συμμετέχων τῶν εὐθυνῶν της, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἔχων καὶ εἰδικὰς εὐθύνας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, τὰς ὁποίας τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐζήτησε νὰ μεταφέρῃ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς παρούσης. Συγκεκριμένως ὁ διακεκριμένος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος ἐπανέφερε καὶ πάλιν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀπολύσεως τῆς κλάσσεως τοῦ 1922 καὶ τῶν ἐπανειλημμένων στασιαστικῶν κινημάτων, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ κλάσσει ταύτῃ ἐξεδηλώθησαν, ἐξέφρασε δὲ τὴν δυσφορίαν του, διότι, ὡς εἶπε, τῷ ἐδεσμεύθησαν αἱ χεῖρες, ὅταν ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν καὶ νὰ καταπνίξῃ τὴν στάσιν.

§132Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πολλάκις ἀνεφέρθη ὅτι ἡ στάσις ἐνίων στρατιωτῶν ἦτο τὸ τελειωτικὸν γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ροδόπης συνάδελφον νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι μίαν ἢ δύο ἡμέρας πρὸ τοῦ κινήματος αὐτοῦ τῶν στρατιωτῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος ἐπρότεινεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν νὰ τὸν ἀκολουθήσῃ εἰς τὴν ἐπικειμένην παραίτησίν του καὶ τὸν σχηματισμὸν ὑπ’ αὐτοῦ Κυβερνήσεως. Ἑπομένως ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι τὸ κίνημα αὐτὸ τῶν στρατιωτῶν ἦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπήλπισε τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ροδόπης συνάδελφον περὶ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ὀρθόν.

§133Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ὑπέμνησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἐξηγήσω ἐπακριβῶς, ἀλλὰ δὲν εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι κατὰ τὰς ἡμέρας κατὰ τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος ἀπῆλθε τῆς Κυβερνήσεως ἐγένοντο συζητήσεις πολλαὶ καὶ εἶπον ὅτι πράγματι δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. τέως ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ εἰδοποιήθην καὶ συνωμίλησα μετ’ αὐτοῦ καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι πραγματικῶς νομίζει ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πηγαίνει καλὰ καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀποσυρθῇ τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπῆρχον, φυσικά, ἐπουσιώδη τινὰ ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ὡμίλησα. Ἀπήντησα εἰς τὸν κ. συνάδελφον ὅτι δὲν ἐγκρίνω τὸ τοιοῦτον, ὅτι δὲν βρίσκω ὀρθὸν νὰ ἀφήσωμεν τοὺς παλαιοὺς ἀγῶνας καὶ μοῦ εἶπεν: «Ἔχει καλῶς, θὰ ἀκολουθήσω τὴν πολιτικήν μου».

§134Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει νὰ βγάλῃ στὰ φόρα τὰ μυστικά μας, νὰ τὰ βγάλωμεν ὅλα. Θέλω νὰ ἀπαντήσω συγκεκριμένως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· πρῶτον ὅτι αὐτὸ τὸ ἔγραψα καὶ τὸ εἶπα εἰς ὅλους ὅ,τι εἶπα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος μάλιστα ἐπλειοδότει ὅτι ἔπρεπε νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἦτο καιρὸς ἀκόμη. Τόσον εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε ἠρώτησα ἂν πρόκειται νὰ ὑπογράψῃ καὶ αὐτὸς τὴν παραίτησίν του· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἶπον πρὸ δύο μηνῶν ὅτι θὰ παραιτηθῶ καὶ εἶχον ὑποβάλει τετράκις παραίτησιν.

§135Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μίαν φορὰν μόνον.

§136Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Δὲν σᾶς εἶπα ὅτι δὲν συμφωνῶ καὶ ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ στέρξω ἀκόμη, ἀλλὰ πάρετε τὴν παραίτησίν μου ἀμέσως; Δὲν σᾶς εἶπα ὅτι φέρετε τὸν Μεταξᾶν στὰ πράγματα, διότι τῇ ὑποδείξει σας δίδονται χρήματα εἰς τὰς ἐφημερίδας; Δὲν σᾶς εἶπα ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ συνεργασία μεταξύ μας, διότι ἂν μείνετε εἰς τὰ πράγματα ἐπὶ 6 μῆνας θὰ φέρετε τὸν Γεώργιον θριαμβευτικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα; (Χειροκροτήματα). Ὑπῆρξε μία ἡμέρα ποὺ ἐφάγαμε γλυκὸ ψωμὶ μαζί; Δὲν ἐπήγαμε τὸ Πάσχα ἐπάνω καὶ ἐπειδὴ ἔκαμα προπόσεις ὑπὲρ ὑμῶν, σᾶς εἶπα ὅτι παρὰ τὰς προπόσεις θὰ χωρίσωμεν ἀμέσως; Τί σᾶς ἐξέπληξεν ἂν ἐπῆγα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ εἶπα ὅτι πρόκειται νὰ παραιτηθῶ καὶ ἐβολιδοσκόπησα τὸν κ. Καφαντάρην καὶ ἀπήντησεν ὅτι θὰ ἐδέχετο μίαν Κυβέρνησιν Συνασπισμοῦ;

§137Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως. Ὅταν ἐπήγαμεν τὸ Πάσχα μαζί, μοὶ εἴπετε ὅτι θὰ μείνετε μέχρις ὅτου συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ στρατιωτικὰ καὶ κατόπιν θὰ ἀπέλθητε χωρὶς νὰ πολεμήσητε τὴν Κυβέρνησιν. Ἐγὼ δὲν σᾶς ζητῶ τὸν λόγον· ἠθέλησα μόνον νὰ δηλώσω ὅτι ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι τὸ κίνημα ἐκεῖνο ἔδωσεν ἀφορμὴν εἰς τὴν παραίτησίν σας, δὲν ἦτο ἀκριβής.

§138Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ἐπανορθώσω κάποιο λάθος τοῦ κ. ἀγορεύοντος, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι δὲν μοῦ ἐπετράπη νὰ ἐπιβάλω τὴν τάξιν καὶ νὰ καταπνίξω τὴν στάσιν τῆς κλάσσεως τοῦ 1922.

§139ΒΥΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς εἴπετε, ὅτι ἐδεσμεύθησαν αἱ χεῖρές σας ὅταν ἠθελήσατε νὰ ἐπιβάλητε τὴν τάξιν καὶ νὰ καταπνίξητε τὴν στάσιν.

§140Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Σημειώσατε ὅτι τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ εἶπεν ὅτι κομμουνισμὸς δὲν ὑπάρχει καὶ εὑρέθην ἐγὼ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὅτι ἡ κλάσσις τοῦ 1922 θὰ στασιάσῃ ἐπὶ τέλους, καὶ διὰ τοῦτο καλὰ θὰ κάμητε νὰ τὴν ἀπολύσητε. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ὅτι δὲν μὲ ἄφησαν νὰ λάβω προληπτικὰ μέτρα πρὸ ἑνὸς μηνός· ἐγὼ ὅμως πρὸ τριάκοντα ἡμερῶν ἔδωκα ἐντολὴν νὰ προετοιμασθῇ ἡ ἀπόλυσις, διότι εἶχον ἀντιληφθῆ ὅτι ἡ κατάστασις δὲν ἦτο καλή, εἴχομεν δὲ προσέτι καὶ τὴν ἀπειλὴν τῆς «Ἑνώσεως τῶν παλαιῶν πολεμιστῶν».

§141ΒΥΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἡ ἀνάληψις, κύριοι πληρεξούσιοι, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν παρὰ τοῦ διακεκριμένου ἐκ Ροδόπης κυρίου συναδέλφου ἐχαιρετίσθη ὑπὸ μεγίστης μερίδος τοῦ στρατοῦ δι’ ἐκδηλώσεων πραγματικῆς χαρᾶς, λόγῳ τῶν πολλῶν ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος εἶχε προσφέρει, τόσον τῶν πολιτικῶν, ὅσον καὶ τῶν στρατιωτικῶν, πρὸ παντὸς δὲ διὰ τὸ διακεκριμένον πολεμικόν του παρελθόν. Τοῦτο ὅμως δὲν μᾶς ἐμποδίζει σήμερον ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ ἀποκρύψωμεν τὴν ὀδύνην μας, διότι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ εἴπωμεν ὅτι δυστυχῶς ἐλησμόνησε πολὺ ταχέως ἑαυτόν, καὶ δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑπουργίας του ἐπὶ συγκεκριμένων ὡρισμένων γεγονότων δὲν ὑπῆρξεν ἀνταξία τοῦ ἀνεγνωρισμένου παρελθόντος του.

§142ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτὰ μὲ τὸ θέμα.

§143ΒΥΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἔχουν σχέσιν, διότι ὁμιλῶ περὶ τῆς στάσεως τῆς κλάσσεως τοῦ 1922, ἡ ὁποία δὲν παρετηρήθη μόνον ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐσυνεχίσθη ἐν Μακεδονίᾳ. Ἠθέλησε δὲ ὁ κ. τέως ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς νὰ ἐπιρρίψῃ τὴν εὐθύνην ταύτης εἰς τὴν «Ἕνωσιν τῶν παλαιῶν πολεμιστῶν» καὶ τὸν κομμουνισμόν, ἐνῷ τὴν εὐθύνην τῆς στάσεως ταύτης φέρει ἀκεραίαν μόνον αὐτός. Ἠθέλησε δὲ καὶ νὰ μετατοπίσῃ τὰς εὐθύνας ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν καὶ λέγων ὅτι ἐδεσμεύθησαν αἱ χεῖρές του διὰ τὴν πρόληψιν τῶν στασιαστικῶν κινημάτων τῆς κλάσσεως τοῦ 1922. Ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν προέβαινεν εἰς τὰς δηλώσεις του, ὅτι εἰς ὡρισμένην ἡμερομηνίαν ἤθελε προβῆ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τῆς κλάσσεως τοῦ 1922, εἶχεν εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν κατηγορηματικὰς ἀναφορὰς διοικητῶν Σωμάτων Στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι ἔλεγον ὅτι ἡ κλάσσις τοῦ 1922 δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπολυθῇ. Καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς θὰ ἤθελε νὰ μετέλθῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα λέγει ὅτι ἠμποδίσθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὰ μέτρα ἐκεῖνα ἔδει νὰ τὰ ἐνασκήσῃ τότε, προβαίνων καὶ μέχρι παραιτήσεώς του ἐν ἀνάγκῃ. Ἐξεδηλώθη ἐν Ἀθήναις ἡ στάσις τῆς κλάσσεως τοῦ 1922 ἡμέραν Κυριακήν. Διατί δὲν προέβη ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν λῆψιν τῶν δεόντων μέτρων, ἀλλὰ ταυτοχρόνως μὲ τὴν παραίτησίν του, τὴν Δευτέραν, ὑπέγραψε καὶ τὴν ἀπόλυσιν τῆς κλάσσεως ταύτης; Ἔδει νὰ μὴ τὴν ὑπογράψῃ, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἦτο πεπεισμένος, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνακοινώσεων τῶν διοικητῶν Σωμάτων Στρατοῦ, ὅτι ἡ ἀπόλυσις τῆς κλάσσεως ταύτης ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατος. Ταῦτα μὲν ἔχουσιν οὕτως ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὁπλίτας τῆς κλάσσεως τοῦ 1922 τοῦ πεζικοῦ. Ἀλλὰ σφοδροτέρα ἐκδήλωσις τῆς δυσφορίας τῆς κλάσσεως ταύτης ἐσημειώθη εἰς τὰ ἔφιππα ὅπλα διὰ τὸν λόγον ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία δὲν ἐγνώριζον πιθανῶς ὅτι ἐκεῖ ὑπῆρχεν ὁ περισσότερος κίνδυνος, διότι εἶχε νομοθετηθῆ δι’ ἑνὸς ἀτυχοῦς νομοθετήματος ἐπὶ Δούσμανη ὡς θητεία τῶν κληρωτῶν τῶν ἐφίππων ὅπλων ἡ τριετής. Ἐὰν προέβαινεν εἰς τὴν λῆψιν τῶν μέτρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξησφάλιζον τὴν ἠρεμίαν εἰς τὴν κλάσσιν τοῦ 1922 τῶν ἐφίππων ὅπλων, ἀναντιρρήτως δὲν θὰ ἐσημειοῦντο τὰ στασιαστικὰ κινήματα τῶν ὁπλιτῶν τῶν ἐφίππων ὅπλων τῆς κλάσσεως ταύτης ἐν Μακεδονίᾳ. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον λέγω ὅτι ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην διὰ τὴν στάσιν ἐκείνην φέρει ὁ τότε Ὑπουργός. Ἀλλ’ ὁ διακεκριμένος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ προσφάτου κινήματος τοῦ Ναυτικοῦ, χωρὶς νὰ τὸ δικαιολογήσῃ ἔρριψεν ὑπαινιγμόν τινα· εἶπεν ὡρισμένας λέξεις, ὡρισμένας φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσιν αὐτόχρημα ἐνθάρρυνσιν τῆς ἐκδηλωθείσης ἀντιπειθαρχικῆς κινήσεως. Εἶπεν ὅτι κινήματα τοιαῦτα οὐδέποτε εἶναι ἀδικαιολόγητα. Δὲν ἐνεθυμήθη ὅμως, ταῦτα λέγων, τί ἐπανειλημμένως εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅταν ἐχαρακτήριζε τὸ στασιαστικὸν κίνημα τοῦ παρελθόντος Ὀκτωβρίου.

§144Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Δὲν ἐννοήσατε, κύριε συνάδελφε, τί εἶπον. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς κλάσσεως τοῦ 1922 ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐζήτησα νὰ λάβω μέτρα 40 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκδηλώσεώς του καὶ ὅτι δὲν μὲ ἄφησαν, διότι μοὶ εἶπον ὅτι κομμουνισμὸς δὲν ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι. Ἀπεφάσισα νὰ ἀπολύσω τὴν κλάσσιν τοῦ 1922 καὶ τότε μοὶ ἀνέφεραν τὰ Σώματα τοῦ Στρατοῦ ὅτι δὲν δύναται αὕτη νὰ ἀπολυθῇ. Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἐπολέμησα, γνωρίζω τὴν κατάστασιν τῶν συνόρων καὶ τοῖς εἶπον ὅτι «Θὰ οἰκονομηθῆτε ὅπως ἠμπορεῖτε σήμερον, διότι ὑποθέτω ὅτι κανεὶς ἐξωτερικὸς κίνδυνος δὲν ὑφίσταται καὶ θὰ ἀνταποκριθῆτε εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς φρουρήσεως τῶν συνόρων μὲ τὰς δυνάμεις τοῦ 1923».

§145ΒΥΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Καὶ ἀπήντησαν ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀνταποκριθοῦν.

§146Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Δὲν ἐζήτησα νὰ μοῦ ἀπαντήσουν. Εἶπον ὅτι ἀπεφάσισα. Τὴν ἀπόφασίν μου δὲν ἐξήρτησα ἐκ τῆς ἀπαντήσεως. Δὲν ἀπελύθη δὲ ἡ κλάσσις τοῦ 1922 τῇ 10 Ἰουλίου, διότι ἐμεσολάβησαν κατόπιν τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα γνωρίζετε. Συνεπῶς προέβλεψα καὶ μέτρα ἐζήτησα νὰ λάβω. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέτρα τὰ σκληρά, τὰ ὁποῖα εἴπετε ὅτι δὲν ἔλαβον διὰ νὰ καταστείλω τὸ κίνημα, βεβαίως, ἐὰν τὸ κίνημα ἐξεδηλοῦτο σοβαρώτερον, θὰ τὰ ἐλάμβανον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶσθε νεώτερος ἀπὸ ἐμέ, σᾶς συμβουλεύω αὐτὰ τὰ σκληρὰ μέτρα πολὺ σπανίως νὰ τὰ μεταχειρίζεσθε.

§147ΒΥΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Σεῖς, κύριε συνάδελφε, νομίζω ὅτι εἶσθε ἀνέκαθεν ὑπέρμαχος τῶν σκληρῶν μέτρων.

§148Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅπως ἐντεῦθεν καὶ ἄλλοτε εἶπον, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ δηλώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι δὲν ὑπάρχει κίνδυνος κομμουνιστικός. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος ἔχει πάθει κομμουνοφοβίαν. Ἀντιλαμβάνεται πᾶς τις ὅτι, ὅταν ὑπάρχῃ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου στρατιῶται τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ μὲν νὰ μένωσι δύο ἔτη, οἱ δὲ τρία, ἀντιλαμβάνεται, λέγω, καθεὶς ὅτι ἐν Ἑλλάδι αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Εἶναι θεσμὸς Γερμανικός, τὸν ὁποῖον ἠθέλησεν ὁ Δούσμανης νὰ ἐφαρμόσῃ ἐδῶ. Ὁ Ἕλλην δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνεχθῇ τοιαύτας ἀνισότητας. Μόλις ἐπῆγα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ εἶδεν αὐτὸν τὸν νόμον, πρώτη μου δουλειὰ ἦτο νὰ φέρω τὸ νομοσχέδιον ἐδῶ καὶ συγχρόνως νὰ στείλω εἰς ἀόριστον ἄδειαν τοὺς ἐφέδρους τοῦ 1922. Καὶ ὁ κομμουνισμὸς ἐξηφανίσθη. Ὁ κ. Τσιμικάλης μοὶ ἀνέφερε σήμερον ὅτι εἶναι παραδειγματικὴ τάξις καὶ ἡ πειθαρχία ἡ ὁποία ὑφίσταται εἰς ὅλον τὸν Στρατόν (χειροκροτήματα). Οἱ δὲ Σωματάρχαι τῶν ἐν Ἀθήναις Σωμάτων μοὶ ἐδήλωσαν ὅτι δυσφοροῦν διὰ τὰ γινόμενα εἰς τὸ Ναυτικὸν καὶ παρεκάλεσαν νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πατάξῃ τὸ κίνημα αὐτό (χειροκροτήματα). Εἶναι σύμφωνον τὸ Στράτευμα μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος εἶναι κουρασμένος καὶ δὲν ἀνέχεται πλέον κινήματα στρατιωτικά. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ παύσῃ νὰ γίνεται λόγος περὶ κομμουνισμοῦ. Δὲν ὑπάρχει κομμουνισμὸς ἐν Ἑλλάδι. Δὲν θέτω εἰς καμμίαν ἀμφιβολίαν τὴν καλὴν πίστιν τοῦ ἀξιοτίμου τέως Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἴσως τὰ δελτία τῶν πληροφοριῶν του ἦσαν ἐξωγκωμένα, ἀλλ’ ἡ πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι οὐδὲ ὑπῆρχον οὐδὲ ὑπάρχει κομμουνισμός. Αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι παρουσιάζουν συνήθως τὰ πράγματα ἐξωγκωμένα διὰ νὰ δικαιολογοῦν τὴν ὕπαρξίν των, ἀλλ’ ἔχω μακρὰν πεῖραν καὶ βλέπω τὰ πράγματα ἀπὸ τὴν πραγματικὴν αὐτῶν ὄψιν.

§149Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν ὅτι ἔπαθα κομμουνοφοβίαν. Τὸν διαβεβαιῶ ὅτι ὁ Κονδύλης οὐδενὸς εἴδους φοβίαν ἔπαθέ ποτε. Δεύτερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ πολλοστὴν φορὰν ἐβεβαίωσεν ὅτι ἡ στάσις τῆς κλάσεως τοῦ 1922 δὲν ὠφείλετο εἰς κομμουνιστικὴν ὑποκίνησιν. Δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν ἀνακρίσεων, ὅπου σχεδὸν βεβαιοῦται ὅτι αὕτη ὠφείλετο εἰς κομμουνιστικὴν ὑποκίνησιν· ἀρκοῦμαι μόνον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι κομμουνισταὶ εἰσδύουν εἰς τὸν Στρατόν, ὅτι ὑπάρχουν ἀναφοραὶ τῶν Σωμάτων δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ὅτι εἶναι γνωστὴ ἡ δρᾶσις τῶν κομμουνιστῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς ὅλας τὰς ἐγκυκλίους των ἐπιτάσσουν τὰ τμήματά των νὰ ἔχωσιν ἀντιπροσώπους των εἰς τὸν Στρατὸν μέσα, διότι τὸν Στρατὸν πρέπει νὰ διαφθείρουν διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἀνατρέψουν τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ὑπῆρχεν ὑλικὴ ὑποστήριξις τῶν κομμουνιστῶν, ἡ ἀσυδοσία ἡ ὁποία ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ἐφηρμόσθη ἀπέναντι τῆς κομμουνιστικῆς δράσεως ἔδωσε μίαν τοιαύτην ἔντασιν εἰς τὸ κομμουνιστικὸν πνεῦμα, ὥστε νὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν δρᾶσιν τοῦ Στρατοῦ. Ἄλλως τε αὐτὴ ἡ «Ἕνωσις τῶν παλαιῶν πολεμιστῶν» διὰ τοῦ τελεσιγράφου τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπηύθυνε μᾶς ἐζήτει ῥητῶς νὰ ἀπολύσωμεν τὴν κλάσσιν τοῦ 1922.

§150ΒΥΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ μὲ διακόψῃ πλέον κανείς, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ συνεχίσω.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ὁ ῥήτωρ καὶ ἐγὼ δὲν ἐπιτρέπομεν διακοπάς.

§152Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ὑπαινιγμῶν τούτων, οἱ ὁποῖοι ἐρρίφθησαν ἐνταῦθα καὶ οἱ ὁποῖοι, κατ’ ἐμέ, ἀποτελοῦν μίαν σιωπηρὰν ἐνθάρρυνσιν τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος, μόνον, εὐτυχῶς, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφος ἀνῆλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος διὰ νὰ ἀναπτύξῃ σαφῶς τὴν παράδοξον θεωρίαν, ἡ ὁποία, εὐτυχῶς, μόνον παρ’ ἐκείνου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἠκούσθη, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ καθ’ ὃν τρόπον προέβησαν εἰς ἐκδήλωσιν τῆς δυσφορίας των εἶχον δικαίωμα νὰ προβῶσι. Καὶ ὁμιλῶν οὕτως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφος ἠρώτησε τὴν Κυβέρνησιν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κατακρίνῃ ἓν κίνημα τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, κατ’ ἐκεῖνον, τὴν εἰς τὴν Ἀρχὴν ἄνοδόν της ὀφείλει εἰς παρόμοιον κίνημα τοῦ Στρατοῦ; Εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφον, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν τὰ πράγματα δὲν ἤρκεσαν νὰ τὸν πείσωσιν ὅτι διὰ τὴν ἄνοδον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἀρχὴν οὐδεμία ἐξεδηλώθη κίνησις ἐκ μέρους τοῦ Στρατοῦ ἢ παρ’ οἱουδήποτε ἄλλου, ἂν τὰ πράγματα δὲν εἶναι ἱκανὰ νὰ τὸν πείσωσι, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ἀνατρέξωμεν καὶ νὰ ὑπομνήσωμεν εἰς αὐτὸν τί ἐδήλωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος. Εἶπε σαφῶς ὅτι ἡ παραίτησις του δὲν ὀφείλεται εἰς οὐδεμίαν στρατιωτικὴν πίεσιν.

§153Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναντιρρήτως.

§154Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Διότι οὐδεμία στρατιωτικὴ πίεσις ἐξεδηλώθη.

§155Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ πιστοποιῶ καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ πάντοτε, διότι εἶναι τὸ μόνον ἀκριβές.

§156Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἴμεθα βέβαιοι περὶ τούτου, κύριοι. Διότι ὄχι μόνον αἱ δηλώσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πιστοποιοῦν τοῦτο, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ τὸ πρῶτον ἀνακοινωθὲν τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἡμέραν τῆς ὑποβολῆς τῆς παραιτήσεως σαφῶς ὑπεδήλου ὅτι ἡ παραίτησίς της ὀφείλεται εἰς ἄλλα αἴτια καὶ ὄχι εἰς στρατιωτικὴν πίεσιν. Τὴν λύπην μας ὅμως ηὔξησεν ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφος ἐτήρησε, διὰ δευτέραν φορὰν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, θελήσας εἰς ζητήματα γενικά, εἰς τὰ ὁποῖα κρίνεται ἡ τύχη τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀναμίξῃ ζήτημα ἀπολύτως προσωπικὸν καὶ νὰ ὑποβιβάσῃ τὸ ἐπίπεδον τοῦ βήματος τούτου εἰς ἐπίπεδον, δυστυχῶς, πολὺ χαμηλότερον. Ὑπομιμνήσκομεν εἰς τὸν κ. συνάδελφον ὅτι, ὅτε πρὸ δέκα, μοὶ φαίνεται, ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρομοία συζήτησις ἐγίνετο, ἔρριψε καὶ τότε σαφεῖς ὑπαινιγμοὺς προσωπικοὺς κατὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τοὺς ὁποίους σήμερον ἐπανέλαβε κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος, καταρχόμενος τοῦ λόγου του, εἶπεν ὅτι προεκάλεσα δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν προβιβασμῶν. Ἡ ἐπερώτησίς μου κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν ἀφεώρα ποσῶς τοὺς στρατιωτικοὺς προβιβασμούς, τοὺς ὁποίους οὐδόλως ἔθιξα, ἀλλ’ ἤθελον νὰ προκαλέσω δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως λαβὼν ἀφορμὴν ἀπὸ τῆς συστηματικῆς ἀρθρογραφίας, ἡ ὁποία διεξήγετο ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ τέως βασιλόφρονος Τύπου, διὰ τῶν ὁποίων ἐζητοῦντο εὐθῦναι διὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν, ἐνῷ εἶναι πλέον ἀπὸ ὅλους ἀνεγνωρισμένον ὅτι τὰ αἴτια τῆς καταστροφῆς ἐκείνης ὑπῆρξαν πολιτικὰ καὶ μόνον πολιτικά. Ἠθέλησαν νὰ ἀνεύρουν ὑπευθύνους διὰ τὴν καταστροφὴν ἐκείνην. Καὶ ἐν τῇ ἐρεύνη τῶν ταύτη ἐπέρριψαν μομφὰς εὐθυνῶν κατὰ δύο κυρίως προσώπων, τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἐπαναστάσεως. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου προεκάλεσα δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφος εἰς διακοπὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν ὅτι καὶ ὁ στρατὸς διατελεῖ ἐν ἀναβρασμῷ. Ταῦτα ἴσως θὰ ἠδύναντο νὰ λεχθῶσι, καὶ ὅπως λέγονται ἄλλως τε, ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ Τύπου, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν ἦτο ὀρθὸν ὁ κ. ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφος νὰ προβῇ εἰς μίαν τοιαύτην δήλωσιν.

§157Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ ὅταν στρατηγοὶ γράφουν κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ στρατηγοὶ φυλακίζονται;

§158Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Στρατηγοὶ ὅταν φυλακίζωνται, κ. συνάδελφε, εἶναι ἐκδήλωσις ἀκριβῶς τῆς πειθαρχίας, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν δὲ θὰ ἤθελεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Λακεδαίμονος νὰ ἴδῃ πῶς προεκλήθη ἡ συζήτησις ἐν τῷ Τύπῳ περὶ τῶν ὑπαιτίων τῆς Μικρασιατικῆς συμφορᾶς, ἂν ἀνεύρισκε χρονολογικῶς πόθεν ἤρχισεν ἡ συζήτησις, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιρρίψῃ μομφὴν κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ ἡ συζήτησις ἐκείνη, ἡ ἀρξαμένη ἐν τῇ ἀναζητήσει τῶν στρατιωτικῶν ὑπευθύνων τῆς Μικρασιατικῆς συμφορᾶς, συνεχίζεται εἰς τὸν αὐτὸν τόνον καὶ μεταφέρεται ὄχι μόνον εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῆς Ἐπαναστάσεως, ἀλλ’ ἔχει πλέον τὸν χαρακτῆρα σαφοῦς ἀντικαθεστωτικοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποίου ἔχομεν ἔκδηλα τὰ σημεῖα κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ θέλωμεν τὸ παράπαν νὰ συσχετίσωμεν τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα τὸ ναυτικὸν πρὸς τὸν ἀντικαθεστωτικὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ Τύπου διεξάγεται. Περιοριζόμεθα μόνον εἰς τὸ νὰ ἐκφράσωμεν τὴν θλῖψίν μας διὰ τὴν σύμπτωσιν ταύτην, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ αὐτόχρημα μίαν ἐνίσχυσιν τοῦ ἀντικαθεστωτικοῦ ἀγῶνος, ἀγῶνος ἐκδηλουμένου ἀναφανδὸν κατὰ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἐπαναστάσεως, ἀλλὰ ἐκδηλουμένου διὰ ψευδολογιῶν, διὰ συκοφαντιῶν, διὰ διαστροφῆς τῶν γεγονότων, δι’ ἐπιρρίψεως εὐθυνῶν ἀνυπάρκτων, δι’ ἐπιγραφῶν ἄρθρων, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὸ περιχόμενον τῶν ἄρθρων, δι’ ἀναζητήσεως εὐθυνῶν ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν Ἐπανάστασιν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοὺς σήμερον ἀποτελοῦντας τὴν καθεστωτικὴν Κυβέρνησιν, ζητοῦντας προφανῶς νὰ κλονίσωσι τὸ καθεστώς, νὰ κλονίσωσι τὴν πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, διὰ νὰ παρουσιάσωσι τοῦτο ὅτι δὲν εἶναι ἀποκύημα τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ γέννημα, ὡς λέγουσι, τῶν φυγάδων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Δὲν εἶναι δὲ μόνον ἡ ἐκδήλωσις αὕτη. Ἔχομεν ἑτέρας σαφεῖς ἐκδηλώσεις τῆς τοιαύτης τάσεως ὄχι τοῦ Τύπου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν λεγομένων ἀρχηγῶν τῆς τέως βασιλόφρονος παρατάξεως. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκδηλώσαντες τὴν ἐπιθυμίαν νὰ κατατοπίσωσι τοὺς ἡγέτας τῶν ἐν τῇ Συνελεύσει κομμάτων ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἠθέλησαν, καθ’ ἡμᾶς κακῶς, νὰ καταστήσουν κοινωνοὺς τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ κατευθύνσεως τοῦ Κράτους τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς λεγομένης ἀντιδημοκρατικῆς παρατάξεως καὶ εὑρέθησαν πρὸ τοῦ θεάματος τῶν ἀρχηγῶν συνεχιζόντων τὴν πολιτικὴν τοῦ Τύπου. Ὅπως ὁ Τύπος ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀνατροπὴν τοῦ καθεστῶτος, τοιουτοτρόπως καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως κομμάτων δὲν ἠθέλησαν νὰ ἔλθωσιν εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, δηλοῦντες κατηγορηματικῶς ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἔλθωσιν εἰς ἐπαφὴν μὲ αὐτήν, τὴν ὁποίαν δὲν ἀναγνωρίζουν, ἀλλὰ θέλουν Κυβέρνησιν προερχομένην ἐκ τῶν ἐκλογῶν. Καὶ ὁ εἷς ἐκ τούτων προεφασίσθη ἀσθένειαν καὶ δὲν μετέβη.

§159ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐδημοσιεύθη ἄρθρον εἰς τὰς ἐφημερίδας, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Πλαστήρας ἀποδεικνύεται ὅτι εἶναι ὁ καταστροφεὺς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

§160Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Μάλιστα. Καὶ ὁ εἷς τούτων ἐδήλωσεν ἀσθένειαν καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, οἱ δὲ ἕτεροι διὰ δηλώσεών των πρὸς τὸν Τύπον ἐξεδήλωσαν τὴν στάσιν των, ἀρνηθέντες κατηγορηματικῶς. Αὐτὰ εἶναι τὰ σημεῖα τὰ ἔκδηλα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἡ Συνέλευσις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίζεται μία κατάστασις τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις πρὸ δέκα ἡμερῶν ἔτυχε τῆς πανηγυρικῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, τὴν ἑπομένην νὰ ἀρχίζῃ καὶ πάλιν ὁ ἀντιπολιτευόμενος ἀγὼν οὐχὶ κατὰ τὸν ὁμαλὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἔδει νὰ συνεχίζεται. Ἀλλὰ παραλλήλως πρὸς τὴν ἀντικαθεστωτικὴν κίνησιν τοῦ τέως βασιλόφρονος Τύπου ἔρχεται καὶ ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον διεξαγωγὴ τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ἐκφράσωμεν τὴν λύπην μας, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὁ φίλος Τύπος, ἐκπροσωπῶν ἐν πολλοῖς γνώμας ἡγετῶν κομμάτων τῆς Συνελεύσεως ταύτης, δὲν προέβη ἐγκαίρως εἰς τὸν καυτηριασμὸν τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος, ὡς προεῖπον, ἀλλὰ μᾶλλον συμπαθείας λέξεις εὗρε διὰ τοὺς ἐκδηλώσαντας τὴν ἀντιπειθαρχικὴν κίνησιν καὶ οὐδένα λόγον ἐνισχύσεως ἔδιδεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς τάξεως καὶ τῆς πειθαρχίας. Ὡς εἶπον, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ἐφόσον ἡ συζήτησις περιωρίζετο ὡς ταύτην ἔθεσαν οἱ ἀξιότιμοι ἐξ Εὐρυτανίας καὶ Πατρῶν συνάδελφοι, οὐδεὶς λόγος ὑπῆρχεν ἵνα τεθῇ ζήτημα πολιτικόν. Ἀφ’ ἧς ὅμως, ἔστω καὶ παρὰ μεμονωμένων πληρεξουσίων, ἐτέθη ἐν ἀμφιβολίᾳ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπιβολὴν τῆς πειθαρχίας, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως, οὐχὶ διὰ νὰ συμπαρασύρῃ ταύτην εἰς τὰς εὐθύνας διὰ τὸ ἐκραγὲν ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα καὶ τὴν κατάπνιξίν του, τὰς εὐθύνας τοῦ ὁποίου μόνον ἡ Κυβέρνησις φέρει, ἀλλὰ ἵνα ἡ Συνέλευσις ἐκδηλώσῃ σαφῶς πρὸς τοὺς μετασχόντας τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ ὅτι οὐδεὶς ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ ὑπάρχει, ὅστις ὁσονδήποτε συμπαθῶς καὶ ἂν διάκηται πρὸς τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι προὐκάλεσαν τὴν ἔκρηξιν τῆς ἀντιπειθαρχικῆς ταύτης κινήσεως, οὐδείς, λέγω, ἐν τῇ Συνελεύσει ὑπάρχει ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὸν τρόπον καθ’ ὃν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι τοῦ Ναυτικοῦ προέβησαν εἰς τὴν ἐκδήλωσιν τῆς δυσφορίας των. (Χειροκροτήματα).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαργέτης ἔχει τὸν λόγον.

§162Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἡ ἀγροτικὴ ὁμάς, τηροῦσα πάντοτε τὴν αὐτοτέλειαν καὶ ἀνεξαρτησίαν της, θὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, οὐχὶ ἀνεπιφυλάκτως, ὡς ἐκ παραδρομῆς ἐδήλωσεν ἓν τῶν μελῶν τῆς ὁμάδος, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀποδοκιμασίας τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τῆς ἐνισχύσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς κατάπνιξιν αὐτοῦ διὰ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ κράτους τοῦ νόμου παντοῦ καὶ πάντοτε.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§164Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἐπὶ ζητημάτων πολιτικῶν καὶ ἐμπιστοσύνης ἡ συζήτησις δὲν πρέπει νὰ διεξάγηται παρὰ μεταξὺ τῶν ἀρχηγῶν τῶν ὁμάδων. Δυστυχῶς ἡ ἀρχὴ αὕτη δὲν τηρεῖται καὶ τὸ χειρότερον ἀκόμη σήμερον παρετήρησα ὅτι βαθμηδὸν ἡ συζήτησις ἐκτρέπεται, φεύγει ἀπὸ τὸ ζήτημα. Καὶ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ εἴπω ἐλαχίστας λέξεις διὰ νὰ ἐπαναφέρω αὐτὸ εἰς τὴν θέσιν του. Κύριοι πληρεξούσιοι, γνωρίζετε ὅλοι ἀπὸ Κανονισμὸν στρατιωτικὸν καὶ ὅσοι δὲν ὑπηρετήσατε εἰς τὸ στράτευμα ἀναμφισβητήτως θὰ ἔχητε ἀμυδρὰν ἰδέαν τῶν στρατιωτικῶν κανονισμῶν καὶ τοῦ ἐν γένει πνεύματος τῆς πειθαρχίας. Καὶ ὀλίγην δὲ καὶ ἀμυδρὰν ἂν ἔχητε τὴν ἰδέαν, βεβαίως θὰ γνωρίζητε πάντες ὅτι, ὅταν ἕνας κατώτερος διαπράττῃ μίαν πρᾶξιν ἀντιπειθαρχικὴν καὶ ἐπέρχεται ὁ ἀνώτερος, ὁ ἁρμόδιος, ὡς τιμωρός, ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς τὴν πρᾶξιν τιμωρία πρέπει νὰ εἶναι ἀνεπιφύλακτος, ἀπολύτως ἀνεπιφύλακτος. Ὁ τιμωρῶν ἀνώτερος δὲν λέγει ποτὲ εἰς τὸν κατώτερον πταίσαντα: «Σὲ τιμωρῶ, ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω ἂν ἐκεῖνος καθ’ οὗ ἐστράφητε, ὁ ἀνώτερος δηλ., ἔχει ἢ δὲν ἔχει κῦρος». Τὴν ἀρχὴν αὐτήν, ἥτις εἶναι θεμελιώδης καὶ τὴν γνωρίζει καὶ ὁ τελευταῖος δεκανεὺς καὶ στρατιώτης καὶ ὁ τελευταῖος πολίτης, τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀπεδέχθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ τὴν ἐφήρμοσε. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἐφάνη ἡ Συνέλευσις ὅτι τὴν ἀποδέχεται πλήρως. Διεπράχθη μία πρᾶξις ἀντιπειθαρχική; Ἀνεπιφυλάκτως πρέπει νὰ τιμωρηθῇ. Δυστυχῶς τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ ἔκαμεν ἐπιφυλάξεις τῆς τιμωρίας αὐτῆς ὁ ἐκ Ροδόπης συνάδελφος, μολονότι στρατιωτικὸς αὐτός, καὶ εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ τιμωρηθοῦν οἱ παραβάται, ἀλλὰ νὰ ἐξετασθῇ ἂν ἐκεῖνοι, κατὰ τῶν ὁποίων ἐστράφησαν οἱ παραβάται, ἔχουσιν ἢ ὄχι τὸ κῦρος· πρέπει νὰ τιμωρηθοῦν, ἀλλὰ νὰ ἐξετασθῇ ἂν τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τὴν ἐπροκάλεσαν ἐκεῖνοι καθ’ ὧν ἐστράφη ἡ πρᾶξις Ἀλλά, κύριοι, αἱ ἐπιφυλάξεις αὗται ἀποτελοῦσι προφανῆ μείωσιν τῆς ἀξίας τῆς τιμωρίας, ἀποτελοῦσι πλήρη ἐνθάρρυνσιν τῆς ἀντιπειθαρχικῆς κινήσεως. (Χειροκροτήματα).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§166ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὅσον ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται. Δὲν εἶναι ζήτημα Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ζήτημα ἱκανότητος καὶ ἐπαρκείας αὐτῆς, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα Ἐθνοσυνελεύσεως, εἶναι ζήτημα ὑποστάσεως τοῦ Ἔθνους. Ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἀπὸ δεκαπενθημέρου καὶ πλέον ἦτο παγκοίνως γνωστὸν ὅτι θὰ κατέπλεεν ἐνταῦθα εἷς μέγας καὶ κραταιὸς Ἀγγλικὸς Στόλος, ὅταν σκεφθῶμεν ὅτι πρὸ τεσσάρων καὶ πλέον ἡμερῶν διενεμήθησαν ἐνταῦθα αἱ ἐπίσημοι προσκλήσεις διὰ τὴν αὐριανὴν ἐν τῇ Ἀγγλικῇ πρεσβείᾳ ἐπίσημον ὑποδοχήν, καὶ ἀναλογισθῶμεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Πολ. Ναυτικοῦ γνωρίζοντες πάντα ταῦτα προετίμησαν νὰ παραιτηθῶσι μᾶλλον καὶ νὰ παρουσιάσωσι τὴν οἰκτρὰν εἰκόνα τῆς ἐγκαταλείψεως καὶ ἐρημώσεως καὶ ἀπειθαρχίας, ἀντὶ κρύπτοντες τὴν πικρίαν καὶ τὴν θλῖψιν εἰς τὰ στήθη των νὰ προτιμήσωσι τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος καὶ τοῦ Ἔθνους τὴν εὐπρεπῆ ἐμφάνισιν, τότε βεβαίως δοκιμάζομεν βαθύτατα αἰσθήματα λύπης καὶ θλίψεως. Ἀλλὰ τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πολ. Ναυτικοῦ εἶναι κατακριτέον καὶ ἄξιον τῆς ζωηροτέρας ἀποδοκιμασίας. Ἀλλοίμονον ἂν ἓν τοιοῦτον κίνημα ἐπιφέρῃ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὕτω δημιουργήσωμεν ἓν φοβερὸν προηγούμενον. Ἀλλοίμονον ἂν κάθε στρατιωτικὸν πρωτόκολλον φέρον ἑβδομήκοντα πέντε ὑπογραφὰς ἀξιωματικῶν δύναται νὰ προκαλέσῃ καὶ νὰ προκαλῇ τὴν πτῶσιν καὶ τὴν ἀλλαγὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τότε, κύριοι, πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι μετὰ μίαν τοιαύτην τυχὸν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἢ ἑβδομάδων, ὁ στρατηγὸς ἢ συνταγματάρχης Α, παρουσιάζων ἕτερον τοιοῦτον πρωτόκολλον μὲ ὀγδοήκοντα ὑπογραφὰς ἀξιωματικῶν, θὰ προκαλέσῃ τὴν πτῶσιν τῆς νέας Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἀλλαγὴν αὐτῆς καὶ ὀλίγον βραδύτερον ἕτερος στρατηγὸς ἢ πληρεξούσιος μὲ ἑκατὸν ἴσως ἄλλας ἢ καὶ τὰς αὐτὰς ὑπογραφὰς νὰ ἐπισύρῃ τὴν πτῶσιν καὶ ἀλλαγὴν τῆς νέας Κυβερνήσεως καὶ οὕτω καθεξῆς. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι σπουδαιότατον καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη, αἰρόμενοι εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ πατάξωμεν τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα τελείως καὶ ὁλοσχερῶς. Τὸ Κράτος διὰ νὰ ζήσῃ καὶ δράσῃ δέον νὰ παρουσιάσῃ τὴν εἰκόνα αὐστηρῶς πειθαρχοῦντος ὀργανισμοῦ μὲ πειθαρχοῦντα Στρατὸν καὶ πειθαρχοῦντα Στόλον, ἄλλως ἡ κατάστασις θὰ εἶναι ἐξόχως σοβαρὰ καὶ κινδυνώδης. Τὸ Κράτος πρέπει νὰ ζήσῃ καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ὑποστηρίζουσα τὴν Κυβέρνησιν πρὸς καταστολὴν τῆς ἀπειθαρχίας καὶ στήριξιν τοῦ Νόμου, θὰ ἐκτελέσῃ στοιχειῶδες καὶ ἐπιτακτικὸν καθῆκον πρὸς ἑαυτήν, πρὸς τὸ Ἔθνος, πρὸς τὴν Πατρίδα.

§167Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, ἔχει ὡς ἑξῆς: Πρὸ τριῶν μηνῶν....

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§169Χ. ΖΟΥΜΗΣ. ... πρὸ τριῶν μηνῶν ἀνέφερα τὴν κατάστασιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν...

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον, κύριε, εἶπον. Ὁ κ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§171Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς παλαιοτέραν ἐποχήν, κύριοι, ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἀποφασίσει νὰ γίνῃ πρότυπον βασιλείου εἰς τὴν Ἀνατολήν, καὶ ἡ Ἑλλὰς κατήντησε καὶ ἔγινεν ἓν πρότυπον Δημοκρατίας, ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἀνατολήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Δύσιν καὶ εἰς τὸ Μεξικόν. Δόξα καὶ τιμὴ ὀφείλεται βεβαίως διὰ τὸ κατόρθωμα εἰς τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία συνυφάνασα τὸν ἑαυτόν της μὲ τὴν Δημοκρατίαν καὶ ὀνομαζομένη «πρώτη», παρ’ ὅλας τὰς ἀλλοιώσεις τὰς ὁποίας ὑφίσταται, ὡδήγησε τὴν Χώραν ἐκεῖ ποὺ τὴν ὡδήγησε. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιβραβεύσωμεν τὸ κίνημα τοῦτο, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω τὴν εὐαισθησίαν καὶ τὴν ἱερὰν ἀγανάκτησιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ πράξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν ἀπότοκοι παλαιῶν διδασκαλιῶν της. Τὸ Εὐαγγέλιον κάπου λέγει: «Ὁ μαχαίρᾳ ἐρχόμενος μαχαίρᾳ ἀποθανέτω». Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ὅτι, ὅταν ἐξώθει καὶ ἐπεβράβευε τοὺς ἀξιωματικούς, ὅταν ὡμίλει περὶ τοῦ ἐπαναστατικοῦ πνεύματος, ὅταν ἀνῆγεν εἰς δόγμα ὅτι δύνανται ἀρκετοὶ ἀξιωματικοὶ νὰ ἔχουν τὴν ἰδίαν γνώμην μὲ ἰσαρίθμους πληρεξουσίους καὶ ὅταν ἐδέχετο ἐκδηλώσεις, ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο, στρατοκρατικάς, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀνήρχετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονῇ ὅτι ὁ σπείρων ἀνέμους θερίζει θυέλλας καὶ δὲν ἔπρεπεν ὁ διδάσκαλος νὰ τιμωρῇ μαθητάς, διότι ἔμαθον πολὺ καλὰ τὸ μάθημά των.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σεχιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§173Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁμολογῶ ὅτι καταβάλλω πολλὰς προσπαθείας διὰ νὰ δικαιολογήσω ἐν ἐμοὶ τὴν ἔφεσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, κατόπιν τοῦ ἀνακινηθέντος σήμερον ζητήματος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ροδόπης συναδέλφου καὶ διὰ νὰ ἀντιληφθῶ ἂν ἡ εὐθιξία ἡ παρατηρουμένη παρὰ τῇ Κυβερνήσει πρὸ ἑνὸς ἤδη μηνὸς συντρέχει εἰς τὴν στερέωσιν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ ἢ συμβάλλει εἰς τὴν κατάπτωσιν τούτου. Παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ροδόπης συναδέλφου ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, οἱ ὁποῖοι ὁμαδικῶς ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἰς τὰς ἐμπρεπούσας ξηρὰς δηλώσεις του ἀναφέρει ὅτι ἀληθῶς ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των, ὅτι τοῦτο κατὰ τοὺς στρατιωτικοὺς κανονισμοὺς κρίνεται ὡς ἀντιπειθαρχικὸν καὶ ὅτι θὰ προβῇ εἰς ὅ,τι ἐνδείκνυται ἐκ τῆς θέσεώς του κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, ἐφόσον ἐκ τῆς ἀνακρίσεως ἤθελε προκύψει ὅτι ὑπῆρχε δόλος στάσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετ’ αὐτὸν εἶπε περίπου τὰ ἴδια, συμπληρώσας τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργόν. Οἱ ἀξιότιμοι ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, δηλαδὴ ὁ ἐκ Πατρῶν, ὁ ἐξ Εὐρυτανίας, ὁ ἐξ Ἀθηνῶν καὶ ὁ ἐκ Ροδόπης ἀξιότιμοι συνάδελφοι, συνωμολόγησαν τὸ ἀντιπειθαρχικὸν τοῦ κινήματος καὶ εὗρον ἐπιβαλλομένην τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐνεργήσῃ ὅ,τι ἐνδείκνυται. Ὁ κ. ὅμως ἐκ Ροδόπης συνάδελφος προσέθηκεν ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναμετρήσῃ ἂν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλῃ τὸ κράτος τοῦ Νόμου ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, συγχρόνως δὲ νὰ μὴ παράσχῃ τὴν ὑπόνοιαν ὅτι ἤθελε νὰ προκαλέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς ὅτι δὲν προτίθεται νὰ προκαλέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ ὅτι προτίθεται νὰ κάμῃ συστάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ μέγεθος τῆς περιστάσεως καὶ ἀναμετρήσῃ τὰ γεγονότα καὶ νὰ προβῇ μετὰ τῆς δεούσης περισκέψεως καὶ ψυχικῆς δυνάμεως εἰς ὅ,τι ἐπιβάλλεται ἐκ τῶν περιστάσεων κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των καὶ ἐπεκαλέσθη τὸ γεγονὸς τῆς στάσεως τῶν κληρωτῶν τοῦ 1922, ὅτε ἠμποδίσθη, ὅταν ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ παρεμβῇ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τέλος ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὕδρας πληρεξούσιος, ὁμιλήσας, δὲν εἶπε τίποτε ἄλλο παρ’ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των εἶναι ἐκ τῶν ἐντίμων καὶ ἀρίστων ἀξιωματικῶν.

§174Α. ΤΑΒΟΥΛΑΡΗΣ. Εἶναι οἱ ἄριστοι, εἶπεν.

§175Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι καμμία μομφὴ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐστράφησαν ἐναντίον της— ἂς δεχθῶμεν ὅτι ἐστράφησαν προσωπικῶς κατ’ αὐτῆς καὶ οὐχὶ πρὸς ἱκανοποίησιν γενικωτέρας ἀξιώσεως—εἶναι διακεκριμένοι ἀξιωματικοί. Δὲν εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ διωχθῶσι, διότι εἶναι διακεκριμένοι, δὲν εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνήργησε καλῶς καὶ διὰ τοῦτο διακεκριμένοι ἀξιωματικοὶ ἐστράφησαν ἐναντίον της. Νομίζω λοιπὸν ὅτι παρ’ οὐδενὸς τῶν ὁμιλησάντων δὲν ἐτέθη οὕτω τὸ ζήτημα, ὥστε νὰ προκύψῃ περίπτωσις ζητήματος ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης ποῖον θὰ ἔχῃ περιεχόμενον; Ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἐνήργησε καλῶς, ὥστε νὰ προληφθῇ ὅ,τι προεκλήθη ἐν τῷ Ναυτικῷ; Ἀλλὰ τοιοῦτον ζήτημα δὲν συνεζητήθη, οὐδὲ δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ζήτησιν τοιούτου ζητήματος πρὶν ἢ προσαχθῶσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῶμεν νὰ σχηματίσωμεν μίαν οἱανδήποτε γνώμην. Κατὰ συνέπειαν ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκφράσωμεν εἴτε ὁμὰς βουλευτῶν εἴτε ἀρχηγοὶ κομμάτων μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἠναγκάσθησαν διακεκριμένοι ἀξιωματικοί, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὕδρας συνάδελφος, νὰ κινηθῶσιν ἀντιπειθαρχικῶς, ἀποβλέποντες εἰς γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Ναυτικοῦ. Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅπως τίθεται, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἂν νομίζει ἐπαρκῆ τὴν Κυβέρνησιν νὰ πατάξῃ τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα, ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου οὐδεμία ἐγεννήθη ἀντίρρησις, διότι, ἂν ὑπῆρχε τοιοῦτόν τι ἐν τῷ νῷ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξουσίου, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν τοιούτου καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ροδόπης, θὰ ἐτίθετο οὕτω τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ προβῇ εἰς ὅ,τι ἐνδείκνυται ἐκ τῶν περιστάσεων. Ἐφόσον λοιπόν, κύριοι, ἔχετε προδεδηλωμένην τὴν γνώμην τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως περὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς περιεχόμενον τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης, ὅτι δὲν ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ πατάξητε τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα, πῶς προκαλεῖτε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, βέβαιοι ὄντες ἐκ τῶν προτέρων ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν θὰ ἐκφέρῃ ἀντίθετον γνώμην εἰς τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ πατάξῃ τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα; Ἐκτὸς ἐάν, κύριοι, θέλετε, στηριζόμενοι ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν πολεμικὴν τοῦ ἐκ Ροδόπης συναδέλφου, νὰ θέσητε ζήτημα ἐμπιστοσύνης μὲ περιεχόμενον ἂν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι ἔχουν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἔχουσι στοιχεῖα ἱκανότητος καὶ ψυχικῆς δυνάμεως τοιαῦτα, ὥστε νὰ δύνανται νὰ πατάξωσι τὸ κίνημα. Ἀφοῦ εἶναι ἐκπεφρασμένη ἡ γνώμη τῶν ἀρχηγῶν τῶν ὁμάδων, τὸ ζήτημα δὲν τίθεται παρὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ροδόπης συναδέλφου, ἐκφράσαντος τὴν ἀμφιβολίαν ἂν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ πατάξῃ τὸ κίνημα. Τοῦτο, κύριοι, δὲν εἶναι ἀξιοπρεπὲς οὔτε διὰ τὴν Κυβέρνησιν οὔτε διὰ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ἀναβολῆς τοῦ ζητήματος τούτου. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον καὶ χάριν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ χάριν τῆς Κυβερνήσεως καὶ χάριν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ νὰ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις προβῇ εἰς τὴν κατάλληλον ἐνέργειαν κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπεδίωξαν ἀντιπειθαρχικὰ κινήματα εἰς τὸ Ναυτικόν, τότε ἡ Συνέλευσις νὰ κρίνῃ καὶ περὶ τῆς ἐνεργείας ταύτης τῆς Κυβερνήσεως ἂν θὰ εἶναι ἡ ἁρμόζουσα διὰ τὴν κατάπνιξιν τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος καὶ συγχρόνως ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καθ’ ἑαυτό, ἂν τουτέστιν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ἐνήργησε καλῶς καὶ ἂν ἦτο αὐτὸς ὁ αἴτιος τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζουμῆς ἔχει τὸν λόγον.

§177Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπληροφορήθη ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπεβλήθησαν παραιτήσεις ὄχι μόνον τῶν μαχίμων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ μηχανικῶν. Καὶ τοῦτο ἐξ αἰτίας συζητήσεως ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπόψε, δι’ ἧς ἀπεδόθη ὅτι ἡ παραίτησις ἀξιωματικῶν καὶ ἡ δυσφορία τῶν ἀξιωματικῶν προέκυψε μόνον ἐκ τῶν προβιβασμῶν. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές. Μὴ τοὺς ἀποδίδετε μομφήν. Ἡ δυσφορία, κύριοι, ἀριθμεῖται πρὸ τριῶν μηνῶν, ἀφ’ ἧς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔκαμε μίαν κλίκαν περὶ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ διώρισεν εἰς τὰς κυριωτάτας θέσεις ἀνθρώπους τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης του.

§178ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὰ τὰ γράφει ἡ «Ἑστία».

§179Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ ἔμενα εἰς τὸ Ναυτικὸν καὶ γνωρίζω τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἔχει φθάσει μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ λέγουν ὅτι δὲν εἶναι Δημοκρατία σήμερον, εἶναι Τυραννία. Κατήργησαν, κύριοι, καὶ τὸ νερὸ τὸ ὁποῖον ἐδίδετο εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἀξιωματικῶν ἐκεῖ πέρα. Ὁ καρροτσέρης πρέπει νὰ ἔχῃ πιστοποιητικὰ ἀπὸ τὸν πρεσβευτὴν τῆς Ἰαπωνίας.

§180Ι. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ. Οὐδὲν παράπονον ὑπάρχει.

§181Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ τώρα ἦλθα ἀπὸ τὸν Ναύσταθμον. Λέγω ὅτι τὸ στρατιωτικὸν κίνημα τὸ ἐπεριμέναμεν ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοὺς ναύτας καὶ τοὺς ὑπαξιωματικούς, διότι σήμερον ὑπάρχει κατάθλιψις, τυραννία, ὑπάρχει κτηνώδης βία. Ἄν ὑπάρχῃ σιδηρᾶ πειθαρχία εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Ναυτικόν, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος, εἰς τὸ ἰδικόν μας ὑπάρχει κτηνώδης πειθαρχία. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἴσως γνωρίζει τὰ αἴτια τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ Γερμανικοῦ Ναυτικοῦ· ἦτο ἡ κτηνώδης πειθαρχία. Εἶναι ἡ κτηνώδης πειθαρχία, ἡ κτηνώδης πειθαρχία τῶν μαχίμων ἀξιωματικῶν εἰς τοὺς ἄλλους κλάδους· αὐτὰ συμβαίνουν ἀκριβῶς σήμερον. Ἠξεύρω ὅτι αὔριον θὰ ἔλθῃ ὁ Ἀγγλικὸς Στόλος καὶ δὲν θὰ ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ νὰ πᾶνε μέσα.

§182Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος συνάδελφος θέλει μίαν ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεώς του, ἂν ἔχω γνῶσιν περὶ ὑποβολῆς νέων παραιτήσεων. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. συνάδελφος ἔχει συνδέσμους ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης μὲ τοὺς ἔξω διὰ νὰ γνωρίζῃ ἂν παρητήθησαν. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅμως ἦλθεν εἰς τὸ σπίτι μου ὁ ὑπασπιστής μου καὶ μοῦ ἀνέφερεν ὅτι αὐτὴν τὴν ὥραν ἔφθασαν τέσσαρες νέαι παραιτήσεις. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι 2–3 προπαγανδισταὶ γυρίζουν μὲ αὐτοκίνητα ἀπὸ οἰκίας εἰς οἰκίαν καὶ ἐκλιπαροῦν παραιτήσεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ γραφέντα σήμερον τὸ ἀπόγευμα ὑπὸ τῆς «Ἑστίας», ταῦτα εἶναι ἐντελῶς ψευδῆ, διότι κανεὶς ἐκ τοῦ ἀεροπορικοῦ Σώματος δὲν παρητήθη μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης.

§183ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ καταδιωχθῇ ἡ «Ἑστία».

§184Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Αἱ ὑποβληθεῖσαι παραιτήσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅπως ἐδήλωσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶναι 75, οἱ δύο–τρεῖς πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν καὶ παραπονούμενοι, πρέπει νὰ ἀφαιρεθοῦν ἀπὸ τὸν ἀριθμόν, διότι οἱ κύριοι αὐτοὶ ἐν πλήρει τάξει ἔστειλαν τὰς παραιτήσεις των. Οἱ παρατύπως ἀποστείλαντες τὰς παραιτήσεις των εἶναι 72. 4 ὑποβαλόντες ἀκόμη παραιτήσεις, 76, μεῖον δύο ποὺ ἀπέσυραν ταύτας, μένουν 74. Αὐτὰ εἶχον νὰ ἀπαντήσω ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτό. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μὲ εἰδοποίησε πλειστάκις περὶ τῆς αὐστηρότητος καὶ τῆς πειθαρχίας τῆς ἀσκουμένης ἐν Ναυστάθμῳ ὑπὸ τοῦ νῦν Διευθυντοῦ, τοῦ ἀπήντησα καὶ τότε ὅτι ἀκριβῶς λόγῳ τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς τάξεως ἤθελον τὸν διακεκριμένον αὐτὸν ἀξιωματικὸν εἰς τὸν Ναύσταθμον, ὅπως περιστείλῃ πολλὰς καταχρήσεις, ὅπως μορφώσῃ τὸν Ναύσταθμον καὶ τὸν κάμῃ ὄντως στρατιωτικὸν κέντρον, διότι ὑπῆρχε πλήρης παραλυσία· σήμερον γίνεται ἐργασία μεθοδική, καταγράφονται ὅλα εἰς τὰς ἀποθήκας, ἀποδίδει δὲ καὶ εἰς τὸ Κράτος. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι τοῦτο ἐξόδευε 50 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, ἀποδίδει τετραπλάσια ἀπὸ ὅ,τι ἀπέδιδε πρίν. Ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἀδικῆτε ἕνα ἀξιωματικόν, διότι δὲν ἐπιτρέπει νὰ παίρνουν στάμνες νερὸ καὶ νὰ μπαινοβγαίνουν οἱ ἀξιωματικοὶ ὁπόταν θέλουν. Κύριοι πληρεξούσιοι, θέτω εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν τὴν κατάστασιν αὐτήν: Ὅταν παρέλαβεν ὁ νέος Διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται ἀνελάμβανον ὑπηρεσίαν στὰς 9 τὸ πρωί, ἤρχετο τὸ μεσημέρι, ἦτο ὥρα νὰ φᾶνε καὶ στὰς 3 ἔπαιρναν τὴν «Εὐκαιρίαν» νὰ βγοῦν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Τί ἐργασία ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ;

§185Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀριθμήσατε τοὺς Διευθυντὰς οἱ ὁποῖοι ἐπέτρεπον αὐτά.

§186Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. Παπαχρήστου.

§187Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἄλλος;

§188Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁμολογῶ ὅτι ὁ νῦν Διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου εἶναι ἐξαιρετικὰ αὐστηρὸς καὶ πολλάκις τοῦ συνέστησα νὰ μετριάσῃ τὴν ὑπερβολικήν του αὐστηρότητα, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ παρίδω τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει, ὥστε νὰ μεταθέσω τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον, διότι ἀκριβῶς εἶναι αὐστηρός. Αὐτὰ εἶχον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον διὰ τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα λέγει περὶ τοῦ Ναυστάθμου. Ἂν ἡ αὐστηρότης καὶ ἡ πειθαρχία ἐχόλωσάν τινας τῶν ἀξιωματικῶν, ὥστε νὰ ἐπαναστατήσουν, λυποῦμαι πολὺ νὰ λέτε ὅτι τὰ αἴτια ἦσαν αὐτά· τὰ αἴτια ἦσαν ἄλλα.

§189Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Ὁ Διευθυντὴς ὁ νέος εἶναι τόσον ὀπισθοδρομικός, ὥστε ἀπηγόρευσε καὶ αὐτοκίνητα καὶ μοτοσικλέττες νὰ λειτουργοῦν ἐν Ναυστάθμῳ. Σᾶς εἶπον καὶ τὴν ἄλλην φορὰν ὅτι θὰ ἐπιτύχετε ὡς Ὑπουργὸς ἂν ἔχετε καλοὺς συνεργάτας, ἀλλά, δυστυχῶς, καλοὺς συνεργάτας δὲν ἔχετε. Καὶ ἀπόψε ἐκαλέσατε ἀξιωματικὸν ἄλλον, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν ξεύρει ἂν θὰ εἶναι αὔριον ἀξιωματικός.

§190Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἀνακριβέστατα εἶναι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε δι’ ἀναμφισβητήτως καλοὺς ἀξιωματικούς. Δὲν πρέπει νὰ ὑβρίζητε τοὺς ἀξιωματικοὺς μὲ λόγια τοῦ δρόμου. Εἶναι ντροπή σας.

§191Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν παρετήρησε συνάδελφον πληρεξούσιον ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἀξιωματικοῦ.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§193Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸς ἐπιβολὴν τοῦ κράτους τοῦ Νόμου καὶ ἐμπέδωσιν τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ Ναυτικῷ φρονῶ ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲ καὶ ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐπιδείξῃ τὴν πλειοψηφίαν της, ἀφοῦ ἐξῆλθεν ἄρτι τόσον ἰσχυρὰ ἐκ τοῦ προσφάτως τεθέντος ζητήματος ἐμπιστοσύνης. Παρεῖλκε λοιπὸν ἐντελῶς, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἡ θέσις νέου ζητήματος ἐμπιστοσύνης ἐπὶ καθαρῶς κυβερνητικοῦ διοικητικοῦ ἔργου, τῆς ἐπιβολῆς δηλ. ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κράτους τοῦ Νόμου ἐπὶ τῶν παραβάντων τὴν τάξιν καὶ τὴν πειθαρχίαν ἀξιωματικῶν. Εἰς τὴν προηγουμένην ψηφοφορίαν, προκειμένου περὶ καθαρῶς πολιτικοῦ ζητήματος, κατεψήφισα τῆς Κυβερνήσεως, διότι διίσταμαι πρὸς τὸ πολιτικὸν πρόγραμμά της, ἀλλὰ προκειμένου σήμερον περὶ τῆς ἐπιβολῆς ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τοῦ κράτους τοῦ Νόμου κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἐπιλήσμονες τῶν ἑαυτῶν καθηκόντων, εἰς στιγμὰς τόσῳ κρισίμους διὰ τὴν Πατρίδα, κατὰ τὰς ὁποίας πολλαπλοῖ κίνδυνοι ἐπικρέμανται, διεσάλευσαν τὴν πειθαρχίαν καὶ τὰς βάσεις τοῦ Ναυτικοῦ, θέλω ὑπερψηφίσει τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐπιθυμῶ, ὅπως ἐξέλθῃ αὕτη ὅσον τὸ δυνατὸν ἰσχυροτέρα καὶ περιβεβλημένη τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως, ἵνα ἐπιβάλῃ τὰ μέτρα, ἅτινα ἤθελε κρίνει ὡς πρόσφορα πρὸς ἐμπέδωσιν τῆς διασαλευθείσης πειθαρχίας καὶ ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος μεταξὺ τοῦ Σώματος τῶν ἀξιωματικῶν.

§194Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἂν πληρεξούσιος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, πρὸ ὀλίγου, προκειμένου περὶ πληροφορίας ἀναγομένης εἰς τὸ ναυτικὸν κίνημα, δὲν ἀπηυθύνετο πρὸς ἐμὲ διὰ νὰ ὑποδείξῃ ὅτι πιθανώτατα εἶχον μίαν ἐνημερότητα χρήσιμον εἰς τὴν συζήτησιν. Προφανῶς ὑπηνίσσετο τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως. Καὶ εἶχεν ἀσφαλῶς δίκαιον, διότι ἡ ἐντύπωσις ἡ ὁποία ὑπελείφθη ἐκ τῆς συζητήσεως ἐκείνης, ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῶν λόγων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὅτι κάτι πράγματι συνέβαινεν. Ὡμίλησεν ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συνηθίζει νὰ ὁμιλῇ, περὶ τῶν νέων πολιτικῶν ἠθῶν, τὰ ὁποῖα πρέπει ἡ δημοκρατικὴ περίοδος νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Χώραν. Καὶ ὅμως σήμερον, λησμονῶν, δυστυχῶς, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἐξήγγελλεν, ἐνόμισεν ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα μίαν πρᾶξιν πατριωτικὴν ἰδικήν μου νὰ τὴν ὑπαινιχθῇ ὡς ὕποπτον. Χθὲς τὴν πρωίαν, τυχαίως ὅλως—διότι δὲν ἔχω, δυστυχῶς, οὐδεμίαν προσωπικὴν ἐνημερότητα εἰς τὰ πράγματα τοῦ Ναυτικοῦ—συνέβη νὰ καταστῶ ἐνήμερος τοῦ τεκταινομένου κινήματος ἐν τῷ Ναυτικῷ. Μοὶ ἐλέχθη τυχαίως ὅτι ὑπεγράφη ὑπὸ ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ πρωτόκολλον τοιούτου περιεχομένου. Θὰ ἦτο ἀνάξιον πολιτευομένου, ἔστω καὶ εὑρισκομένου εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀνάξιον πολίτου, συναίσθημα χαρᾶς ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ τοιούτου ὀδυνηροῦ γεγονότος, ὁποῖον ἦτο ἡ συντελουμένη ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ὑπογραφὴ τοῦ πρωτοκόλλου, διότι τάχα θὰ ἐταλαιπώρει τὴν Κυβέρνησιν. Ὅ,τι ἐδοκίμασα ὑπῆρξεν αἴσθημα ὀδύνης, διότι ἐφρόνουν ὅτι ἅμα συνετελεῖτο τὸ κίνημα, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἡ ἔκβασις αὐτοῦ, θὰ ἦτο ἐν πάσῃ περιπτώσει θλιβερὸν καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ προληφθῇ. Ἔσπευσα ἀμέσως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ κατόπιν εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον· καὶ διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικοινωνήσω μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως συνήντησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐννόμου Τάξεως καὶ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου.

§195Ι. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παράσχω μίαν πληροφορίαν.

§196Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν δέχομαι διακοπάς.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακοπαὶ δὲν ἐπιτρέπονται.

§198Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Εἶναι ἀληθές, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι τὸ θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀνέμιξε τὸ ὄνομά μου ὁ ἀξιότιμος ἀγορητής, εἶναι πολὺ δύσκολον, διότι δὲν καλοῦμαι νὰ πιστοποιήσω περιστατικά, ἀλλὰ νὰ ἀνατάμω νεφροὺς καὶ καρδίας. Εἶναι γεγονὸς ὅτι κατὰ τὴν ἐπίσκεψίν του εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον ὁ κ. συνάδελφος ἐπεδείκνυεν ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω, ἐνδιαφέρον σχετιζόμενον μὲ τὴν ὅλην κατάστασιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ βεβαιώσω εἶναι τὸ γεγονὸς τοῦτο καὶ οὐδὲν πλέον. Δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὁμολογήσω ἀκόμη ὅτι κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην σᾶς ἐπήνεσα ἐνδομύχως διὰ τὴν ἐπίσκεψίν σας παρὰ τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς ἀνακοινώσεις σας. Ἀφοῦ ὅμως ἐγένετο ἡ παρεκτροπὴ αὕτη καὶ ἀνεμίχθη, παρὰ τὰ κρατοῦντα κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, εἰς συζητήσεις δημοσίας ἡ ἰδιωτικὴ συζήτησις, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, πρὸς ἑρμηνείαν τῆς συζητήσεως αὐτῆς, καὶ ἄλλην συνομιλίαν μας μεταγενεστέραν, ἡ ὁποία μὲ ἔκαμε νὰ ἀμφιβάλλω περὶ τοῦ ἐνδιαφέροντός σας καὶ τῆς στενοχωρίας σας διὰ τὰ συμβαίνοντα ἐν τῷ Ναυτικῷ. Εἰς ἐπακολουθήσασαν συζήτησιν περὶ τῆς τύχης τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε τὸ κίνημα, εἴπατε σεῖς, ἀφοῦ πρόκειται νὰ κάμωμεν λόγον περὶ ἰδιωτικῶν ὁμιλιῶν, εἴπατε σεῖς ὅτι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι παραιτοῦνται δὲν μένουσι συνήθως εἰς τὰ σπίτια των. Ἡ φράσις αὕτη ἐνεῖχεν ἀπειλήν τινα ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠναγκάσθην νὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅτι, ἂν ἐπαληθεύσῃ αὐτὴ ἡ περίπτωσις, θὰ ἐφαρμοσθῇ αὐστηρῶς ὁ Νόμος. Ἂν δὲν παρενετίθετο ἡ δευτέρα μας αὕτη συνάντησις, οὐδὲν κώλυμα θὰ εἶχον νὰ ἐμμείνω εἰς τὴν πρώτην μου ἐντύπωσιν περὶ τῆς ἀγαθῆς ὑμῶν καὶ εἰλικρινοῦς διαθέσεως, τὴν ὁποίαν τὸ πρῶτον ἐπεδείξατε ἐν σχέσει πρὸς τὸ κίνημα τὸ ναυτικόν. Μετὰ τὴν νεωτέραν ὅμως συνομιλίαν μας, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι ἐνσυνειδήτως ἢ ὑποσυνειδήτως ἀπεδώσατε σημασίαν μεγαλυτέραν εἰς τὸ πραξικόπημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐνόμισα ἐξητμισμένον ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας. Διὰ τοῦτο θὰ ἤθελον νὰ μὴ ἐπικαλεσθῆτε ἐμὲ ὡς μάρτυρα, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ ζητήσητε ἀπὸ ἐμὲ νὰ ἀνατάμω νεφροὺς καὶ καρδίας καὶ νὰ εἴπω περισσότερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα τὸ ἀξίωμα τὸ ὁποῖον κατέχω σήμερον μοὶ ἐπιτρέπει νὰ εἴπω.

§199Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν θὰ παρατείνω ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ἐπιπέδου τὴν συζήτησιν, κύριοι πληρεξούσιοι. Οὐδέποτε ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀνατάμῃ νεφροὺς καὶ καρδίας. Ἐζήτησα ἁπλῶς ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας θεωρῶ τελείως ἐπαρκεῖς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως προσέθηκεν ὅτι χθὲς τὴν ἑσπέραν εἰς συζήτησιν ἐξεδήλωσα ἀνησυχίαν...

§200Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Ἀπόψε. Προσέθεσα εἰς φιλικὸν τόνον. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο παρών.

§201Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐξεδήλωσα ἀνησυχίαν διὰ τὴν πορείαν τοῦ ναυτικοῦ κινήματος. Ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται γαλήνην;

§202Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν στενοχωρίαν ἀπὸ τὰ γεγονότα; Ἡμεῖς ὅμως οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχομεν νὰ διαδηλώσωμεν τὴν θλῖψίν μας δι’ ὅσα συνέβησαν, διότι τὰ συμβάντα ἀποτελοῦν θλιβερὰ γεγονότα. Καὶ πρόκειται τώρα νὰ συζητήσωμεν κατὰ ποῖον τρόπον ὀφείλει ἡ Συνέλευσις νὰ τὰ ἀντιμετωπίσῃ.

§203Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καθ’ ἡμᾶς δύο εἶναι τὰ ζητήματα, σαφῶς διακεκριμένα: Τὸ στρατιωτικόν, δηλαδὴ τὸ ναυτικὸν καὶ τὸ πολιτικόν. Τὸ ναυτικὸν κίνημα, τὸ κίνημα τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπῆρξεν ἀντιπειθαρχικόν. Ὡς τοιοῦτον, ὡς κίνημα ἀντιπειθαρχικόν, ἀποδοκιμάζεται ὁμοθύμως ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ καὶ εἷς πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιβραβεύσῃ οἱασδήποτε ἀντιπειθαρχικὰς ἐκδηλώσεις. Καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐδήλωσε, καὶ συμμερίζομαι ἀνεπιφυλάκτως τὴν γνώμην του....

§204ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος ἐξ ὅλων;

§205Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐδήλωσε σαφῶς, καὶ συμμερίζομαι ἀνεπιφυλάκτως τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅτι κατὰ τὸ στάδιον τὸ ὀξύ, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται σήμερον τὸ ζήτημα, ἡ ἐλευθερία τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀπεριόριστος, εἰς τρόπον ὥστε ἀπερίσπαστος νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν.

§206Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Μοῦ ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε;

§207Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι.

§208Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Διατί; Διότι δὲν ἐχρησίμευσα ὡς ψευδομάρτυς; Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε;

§209Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οἱοσδήποτε δισταγμὸς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐλευθέραν κυβερνητικὴν διαχείρισιν θὰ ἀπετέλει ἀσφαλῶς ἀναθάρρησιν τῆς ἀντιπειθαρχικῆς ἐκδηλώσεως καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένος εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἡ ἐλευθερία τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εἶναι ἀπεριόριστος, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος. Ἀλλὰ πέραν τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος ὑφίσταται τὸ πολιτικὸν ζήτημα. Τὸ δὲ περιεχόμενον τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος εἶναι διάφορον τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος. Θὰ ἐρευνηθῇ πρῶτον ἡ ἐπάρκεια καὶ τὸ κῦρος καὶ τῆς Κυβερνήσεως, δεύτερον αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς πρὸς τὸ ναυτικὸν καὶ τρίτον τὰ μέτρα μὲ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἀντεμετώπισε μέχρι τοῦδε καὶ πρόκειται νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὸ κίνημα. Ἐπὶ τῶν θεμάτων ὅμως τούτων δὲν ἔχουν προσκομισθῆ στοιχεῖα, ὥστε νὰ κρίνωμεν σήμερον. Ἀλλ’ οὔτε ζητοῦμεν ἡμεῖς τὰ στοιχεῖα, διότι θεωροῦμεν ἄτοπον τὴν συζήτησιν. Ἡ Κυβέρνησις μᾶς προκαλεῖ εἰς τὴν ἄτοπον συζήτησιν. Ἡ Κυβέρνησις, θέτουσα ζήτημα ἐμπιστοσύνης, μᾶς ἐξαναγκάζει νὰ συζητήσωμεν ποῖα εἶναι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβε, ποῖα εἶναι τὰ ἐλατήρια τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὸ κίνημα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀνοίξῃ συζήτησις ὀλεθρία, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ ζήτημα εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὸ ὀξύτερον στάδιον. Ἡμεῖς ἀποκρούομεν τοιαύτην συζήτησιν. Μεριμνῶντες διὰ τὴν πειθαρχίαν τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Στόλου ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀπεριόριστον ἐλευθερίαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀποκατάστασιν αὐτῆς, ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην καὶ καθ’ ὃν τρόπον αὐτὴ θὰ κρίνῃ. Ἐπιφυλασσόμεθα δέ, ὅταν λήξῃ τὸ ζήτημα, τότε νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ καταλογίσωμεν τὰς εὐθύνας ἐν πλήρει ἐπιγνώσει τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς, καθὼς καὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς πολιτικῆς ταύτης. Σήμερον βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐπὶ ἀγνώστου ζητήματος, διότι τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἔρχονται ἀνεύθυνοι πληροφορίαι ὅτι παραιτοῦνται ἢ δὲν παραιτοῦνται καὶ ἄλλοι ἀξιωματικοί. Ἡ κατάστασις εἰς τὰ συγκεκριμένα στοιχεῖά της οὔτε εἶναι ἐντελῶς γνωστὴ οὔτε ὑπάρχει ἐπικαιρότης νὰ γνωσθῇ. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ θέσις τοῦ ζητήματος, ὅπως ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς Χώρας, καθὼς καὶ εἰς τὸ πολιτικὸν κῦρος τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, ὅταν ἐπιστῇ ὁ καιρός. Ἀνταποκρίνεται, τέλος, εἰς τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῆς πειθαρχίας τοῦ Ναυτικοῦ. (Χειροκροτήματα).

§210Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Αἰσθάνομαι ἐμαυτὸν ὑποχρεωμένον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ πληροφορήσω τὴν Συνέλευσιν, νὰ πληροφορήσω καὶ τοὺς ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως ἀνησυχοῦντας ὅτι τὸ κίνημα, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὸ ὀξύ του σημεῖον, κατεστάλη ἀπὸ τὴν μίαν μετὰ τὸ μεσονύκτιον τῆς χθές, ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Νόμος ἔθεσε τὴν χεῖρά του αὐστηρὰν κατὰ τῶν πρωταιτίων. Καὶ δὲν εἶναι, νομίζω, ἡ πληροφορία καὶ ἡ δήλωσίς μου ἄστοχος, τεθέντος ὅτι πρέπει νὰ ἀποκατασταθῇ πλέον εἰς τὰς ψυχὰς καὶ εἰς τὰς καρδίας τῶν πολιτῶν ἡ γαλήνη, ἡ γαλήνη ἀκριβῶς ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν ψυχὴν καὶ εἰς τὴν καρδίαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἄν ὑπῆρχον ἀνησυχίαι, ἡμεῖς πρῶτοι θὰ ὡμιλοῦμεν περὶ τῶν ἀνησυχιῶν τούτων. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουν, ἡ τάξις ἀποκατέστη πλήρως καὶ δὲν δύναται πλέον νὰ λέγεται σοβαρῶς ὅτι τὸ κίνημα εὑρίσκεται εἰς ὀξύτητα, ὅτι τὸ κίνημα εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ καὶ ἄλλας διαστάσεις, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ δύναμαι νὰ πληροφορήσω ἐπίσης τὴν Συνέλευσιν ὅτι, δοθείσης ἀφορμῆς, ἐπεβλήθη ἡ ψυχικὴ γαλήνη καὶ εἰς τὰ ἄλλα Σώματα τοῦ Στρατοῦ καὶ τὰ ἄλλα κοινωνικὰ στρώματα. Ἡ Κυβέρνησις τοιαύτας ἔχει πληροφορίας, τοιαύτας κάμνει ὑπευθύνους δηλώσεις, τοὐλάχιστον ἐν τῇ ἁρμοδιότητι τῇ ἰδικῇ μου, καὶ εἶναι αὕτη εὐρεῖα ἐν προκειμένῳ.

§211Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἄν ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως εἶπεν εἶναι ἀκριβῆ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν βλέπω ὅτι ὑπάρχει πλέον ζήτημα. Καὶ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἀρκεσθῇ εἰς ταῦτα καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης.

§212Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι εἴπερ ποτὲ ὑποχρεωμένη νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ἔθεσε, τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης, διότι ἐτέθη ὠμῶς καὶ ἀπροκαλύπτως τοιοῦτον ζήτημα ἀπὸ τὴν ὁμάδα, τῆς ὁποίας προΐσταται ὁ κ. ἐκ Ροδόπης συνάδελφος, ὁμάδα ἀρκετὰ σοβαράν. Ἐλέχθη πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς δυνάμεις της! Πῶς νὰ ἀναμετρήσῃ αὐτάς; Διὰ τοῦ πήχεως, διὰ τῆς πλάστιγγος; Ὄχι διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὴν θέλησιν τῆς Συνελεύσεως; Ἐπιμένω ὅτι οὐδέποτε ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης τόσον σαφῶς καὶ οὐδέποτε ἡ πρόκλησις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὑπῆρξε τόσον κατάδηλος. Ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἐπεβλήθη ἡ τάξις καὶ ἑπομένως περιττεύει τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης εἶναι ἀβάσιμος, τεθέντος ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ἐγκαίρως καὶ κατ’ ἐπανάληψιν ὅτι ἡ ψῆφος τὴν ὁποίαν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἢ θὰ λάβῃ αὕτη μελλοντικῶς πρὸς ἀντίκρυσιν τῆς καταστάσεως ἐν τῷ Ναυτικῷ.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βελλιανίτης ἔχει τὸν λόγον.

§214Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ παρακολουθῶ τὴν συζήτησιν καθ’ ὅλας τὰς λεπτομερείας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην εἶναι ὅτι οἱ ἡγούμενοι τῶν ὁμάδων ἐν τῇ Συνελεύσει ἐδήλωσαν ἀπεριφράστως ὅτι ἀποδοκιμάζουσι τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα καὶ κατ’ ἀκολουθίαν εἶναι σύμφωνοι νὰ ἐνισχύσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ μέτρα, τὰ ὁποῖα θέλουσι φέρει τὴν γαλήνην εἰς τὸ Ναυτικόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως ἐδήλωσε πρὸ μικροῦ ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἀνάγκη οὐδενὸς μέτρου, διότι τὸ κίνημα κατεστάλη ἀπὸ χθὲς τὸ μεσονύκτιον καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τὰ λεγόμενα σήμερον παρέλκουν. Μετὰ τὰς δηλώσεις ταύτας δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ποῖον λόγον θὰ ἔχῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, διότι ἡ Κυβέρνησις, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως, ζητεῖ τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης, ὅπως προβῇ εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ χρήσιμα, ὅπως καταστείλῃ τὸ κίνημα. Ἤδη ἔρχεται ἡ πληροφορία ὅτι κατεστάλη τὸ κίνημα ἀπὸ τῆς χθὲς καὶ κατ’ ἀκολουθίαν συμπεραίνω ὅτι παρέλκει τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης.

§215Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν δύνασθε νὰ ἀμφισβητῆτε τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως χωρὶς νὰ ψηφίσητε ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἢ ὄχι τὸ κῦρος, διότι τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι κῦρος τῆς πλειονοψηφίας.

§216Σ. ΞΥΔΗΣ. Ὑπὸ τὴν δηλωθεῖσαν ἔννοιαν τῆς ψήφου τῆς ἀγροτικῆς ὁμάδος, πρὸς τὴν ὁποίαν προσχωρῶ, δηλῶ ὅτι θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρέκας ἔχει τὸν λόγον.

§218Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ κῦρος καὶ τὴν δύναμιν αὐτῆς ἀρύεται ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς Συνελεύσεως, τὴν στιγμὴν δὲ καθ’ ἥν, ἐνῷ σύσσωμος ἡ Συνέλευσις συμφωνεῖ ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσι τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐνδείκνυνται διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς τάξεως, εὑρέθη συνάδελφος ὅστις ἠθέλησε νὰ θέσῃ ἐν ἀμφιβόλῳ τὸ κῦρος καὶ τὴν δύναμιν τῆς Κυβερνήσεως, ὀρθῶς, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, ἐτέθη τῆς ἐμπιστοσύνης τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα δὲ τοῦτο ἐν τῇ συγκεκριμένῃ ταύτῃ περιπτώσει, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου, οὐδεμίαν ἄλλην δύναται νὰ ἔχῃ σημασίαν πλὴν ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἀναγνωρίζει ὁλόκληρον τὸ κῦρος καὶ ἀκεραίαν τὴν δύναμιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὸ κράτος τοῦ Νόμου καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ πάντα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἤθελε κρίνει σκόπιμα πρὸς ἐπιβολὴν τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς τάξεως. Ὑπὸ τὴν σημασίαν ταύτην θὰ ὑπερψηφίσω τῆς Κυβερνήσεως.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιμινάκης ἔχει τὸν λόγον.

§220Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσῃ ἐκ παρατηρήσεώς μου, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς δὲν εἶχεν οὐδένα σκοπὸν νὰ τὸν προσβάλῃ, ἀλλ’ ἦτο ἀπόρροια παρατηρητικότητος, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται νὰ ἔχουν οἱ ἰατροὶ καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἀκόμη. Ἐγὼ ἔχω ν’ ἀπαντήσω εἰς ἐκεῖνα τὰ ἑξῆς: Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. συνάδελφος καὶ οἱ ἡγέται, οἵτινες δὲν ἤθελον νὰ θέσωσι ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἢ δὲν θὰ τοῖς ἦτο εὐχάριστον τοιοῦτόν τι, πῶς ἀκόμη παραμένουσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων τῆς Συνελεύσεως.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§222Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ὑπάρχῃ ἄλλο ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἐκδηλοῦται τόση δυσφορία, ὅταν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ ἐξακριβώσῃ ἂν ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως. Εἶναι σπάνιον φαινόμενον ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐνῷ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως διαρκῶς ἀμφισβητεῖ ὄχι μόνον τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι τὴν ἐπάρκειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διαρκῶς ἀμφισβητεῖ καὶ τὴν δύναμιν τὴν κοινοβουλευτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ ὅταν δίδεται ἀφορμὴ νὰ ἐξακριβωθῇ, ἂν οἱ ἰσχυρισμοὶ εἶναι ἀκριβεῖς, ἐγείρει διαμαρτυρίας καὶ χαλᾷ τὸν κόσμον ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἐγκλήματος, ἐνῷ ἀλλαχοῦ ἡ θέσις τοῦ ζητήματος ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν οὐδέποτε ἀποκρούεται καὶ οὐδέποτε ἀμφισβητεῖται. Καθ’ ὃν τρόπον γίνεται ἡ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως ἀντιπολίτευσις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔπρεπε πρὸ τῆς ἐνάρξεως ἑκάστης συνεδριάσεως ἢ εἰς τὸ τέλος ἑκάστης συνεδριάσεως νὰ τίθεται καὶ ἓν ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ νὰ παύῃ ὁ θόρυβος ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως, ὅτι ἔχομεν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔχομεν ἀνασχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔχομεν νέαν Κυβέρνησιν συνασπισμοῦ καὶ δὲν γνωρίζω τί ἄλλο, καὶ αὐτὴ ἡ πολεμικὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία προκαλεῖ δυσφορίαν καὶ προκαλεῖ ἀνησυχίαν, ἂν ὑπάρχῃ ἀνησυχία. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δυσαρεστεῖται διὰ τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, διότι γνωρίζει ὅτι μετὰ τὸ ἀποψινὸν ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας θὰ κλείσῃ τὰ στόματα διὰ μίαν ἢ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, διότι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι τὴν τετάρτην ἡμέραν θὰ ἀρχίσῃ πάλιν ἡ αὐτὴ δημοσιογραφία, ἡ αὐτὴ πολεμική, ἐπὶ τῆς δημοσιογραφίας στηριζομένη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὔριον θὰ παραιτηθῇ, ὅτι οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως συνέστησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παραίτησιν. Ὅλα ψευδῆ. Ζήτημα λοιπὸν θέσεως ἐμπιστοσύνης δὲν ἔπρεπε νὰ προκαλῇ καμμίαν δυσφορίαν, ἰδίως εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὴν σημερινήν. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τούτου, ἀνεξαρτήτως τῶν γενικωτέρων λόγων, τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης κατέστη ἀναγκαῖον, κατέστη ἀπαραίτητον. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ κατέληγεν εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἀλλὰ δὲν φαντάζομαι νὰ ἐλησμόνησε τόσον ταχέως πόσον ἐγὼ εἶχα σπεύσει νὰ συμπληρώσω τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν δεκτικοὶ παρεξηγήσεως καὶ νὰ δηλώσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ μεταθέσῃ τὰς εὐθύνας τῶν ἰδίων της πράξεων ἐπὶ τῶν ὤμων τῆς Συνελεύσεως. Ἔχει ἀκεραίαν τὴν συναίσθησιν ὅτι ὑπέχει ὅλας τὰς εὐθύνας τῶν ἰδίων της πράξεων καὶ ὅτι ἔχει πάντοτε ἐλευθερίαν ἡ Συνέλευσις καὶ δι’ ὅ,τι ἔπραξεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ δι’ ὅ,τι μέλλει νὰ πράξῃ εἰς τὸ ἄμεσον μέλλον. Ἀλλ’ ὅ,τι ἐδήλωσα νομίζομεν ὅτι κατόπιν τοῦ θλιβεροῦ γεγονότος τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος δὲν θὰ ὑπάρξῃ φωνὴ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἀποδοκιμάζῃ ἀπολύτως τὸ κίνημα τοῦτο. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ καὶ αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια καὶ τῶν ἰδικῶν μου λόγων. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ἡ ἐπιζήτησις θέσεως ζητήματος ἐμπιστοσύνης; Δυστυχῶς συνέβη ὅ,τι ἐγὼ ἐφοβούμην καὶ ἀνέμενον. Ἐφοβούμην ὅτι θὰ ὑπάρξουν ἢ πληρεξούσιοι ἢ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐζήτουν νὰ ἐνθαρρύνουν τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα καὶ τοῦτο, δυστυχῶς, ἔγινε. Διότι οἱαδήποτε ἐπιφύλαξις, ἄνευ λόγου ἐκδηλουμένη, τὴν ἑσπέραν αὐτὴν δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἐνθάρρυνσις τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος εἶπε: «Δὲν γνωρίζω ἂν ἔχῃ τὸ κῦρος καὶ ἂν ἔχῃ τὸ σθένος ἡ Κυβέρνησις· πρέπει νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς δυνάμεις της», καὶ πρὸ ὀλίγου ἔχει δηλώσει εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀναλάβῃ τὴν Κυβέρνησιν. Κατόπιν αὐτοῦ, κατόπιν τῆς ἀμφισβητήσεως τοῦ κύρους τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο ἀναξία ἑαυτῆς ἡ Κυβέρνησις, ἂν δὲν ἐζήτει νὰ μάθῃ ἂν ἡ Συνέλευσις ἀναγνωρίζει εἰς αὐτὴν ἐπάρκειαν, ἂν ἀναγνωρίζῃ εἰς αὐτὴν ἐπαρκὲς κῦρος, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος εἶπε καὶ τὰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας θὰ ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ψῆφος ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, τὸ ζήτημα τῆς ἐπαρκείας τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ζήτημα τῶν εὐθυνῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ τὸ ζήτημα τῆς λογοδοσίας ἢ καὶ τῆς εὐθύνης δι’ ὅ,τι μέλλει νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ εἶπε: «Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν περὶ τῶν εὐθυνῶν, διότι δὲν γνωρίζομεν τὰ γεγονότα καὶ διότι δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ κατάλληλος». Εἴμεθα σύμφωνοι καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐζητήσαμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ ἐζητήσαμεν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀποδοκιμάζει ἀπολύτως ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιφυλάξεως τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα.

§223Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§224Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν ἡ Συνέλευσις ἐμπιστεύεται τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος, διότι ἀναγνωρίζει ἡ Συνέλευσις καὶ τὴν ἐπάρκειαν καὶ τὸ κῦρος καὶ τὸ ψυχικὸν σθένος ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν. Ὑπ’ αὐτὴν καὶ μόνην τὴν ἔννοιαν θὰ τεθῇ ψῆφος ἐμπιστοσύνης καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτε ἐζητήθη ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως, ὅτι δὲν εἶχε κανένα λόγον πρότασις ἀναβολῆς. Τί πρόκειται νὰ ἀναβάλωμεν νὰ συζητήσωμεν; Δὲν ὑπάρχει ζήτημα ἀναβολῆς ἐπ’ ἀόριστον. Διότι σᾶς ἐδηλώσαμεν ὅτι εἴμεθα πρόθυμοι, ἂν θελήσητε νὰ μᾶς ἐλέγξητε συγκεκριμένως διὰ τὰς εὐθύνας τὰς ὁποίας τυχὸν ὑπέχομεν διὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος ἢ δι’ ὅ,τι μέλλομεν νὰ πράξωμεν, εἴμεθα πάντοτε πρόθυμοι νὰ δώσωμεν λόγον τῶν πράξεών μας. Καμμία περίπτωσις δὲν συντρέχει ὅπως ἡ Συνέλευσις ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν. Διότι ἡ συζήτησις ἔληξε καὶ ἐπὶ τῶν γενικωτέρων ζητημάτων, ἐπὶ τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος καὶ περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ἢ δὲν ἔχει ἡ Συνέλευσις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὕτη διαχειρισθῇ τὸ ζήτημα ὡς ἀξία τῶν περιστάσεων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς συζητήσεως, κύριοι συνάδελφοι. Πιστεύω ὅτι ᾐσθάνθη ἐξαιρετικὴν συγκίνησιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος ὅταν ἤκουσεν ὅτι ἔγινεν ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα, διότι ὁμολογουμένως ἡ ἐκδήλωσις τοῦ κινήματος εἶναι ἀξιοθρήνητος. Ἀπὸ ὅ,τι ἠκούσατε ἀπόψε, ἀπὸ ὅ,τι ἐξέθεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος συνάδελφος, εἴδετε ὅτι τὸ βαθύτερον αἴτιον ἦτο ἡ ἐπιβολὴ αὐστηρᾶς πειθαρχίας εἰς τὸ Ναυτικόν.

§225ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κτηνώδους.

§226Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχον εὔλογα παράπονα, ὑπῆρχε τρόπος ἐκδηλώσεως τῶν εὐλόγων αὐτῶν παραπόνων. Εἶναι, τῇ ἀληθείᾳ, ἀξιοθρήνητον ὅτι διαφεύγει τὴν ἀντίληψιν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ὅτι διὰ τῆς πράξεων αὐτῶν ἤθελον σαλεύσει τὴν ἐμπιστοσύνην ἡ ὁποία ἐστερεώθη μετὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς Δημοκρατίας. Ὅτι διέφυγε τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν ὅτι θέλομεν παρασταθῆ καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὡς ἐντελῶς ἀναρχούμενοι, θέλομεν παρασταθῆ πανταχοῦ ὅτι ἡ Δημοκρατία στηρίζεται ὄχι ἐπὶ ἀσαλεύτων βάσεων. Διέφυγε τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν, τοὐλάχιστον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀδιαφιλονεικήτως ἔχουν δημοκρατικὰ αἰσθήματα, διέφυγε τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη ἤθελε δώσει λαβὴν ἐκμεταλλεύσεως ἀντικαθεστωτικῆς, ὅπως καὶ ἔδωσε. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξαρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων. Εἶναι ἀνάγκη ἡ Συνέλευσις νὰ διαδηλώσῃ ὅτι δὲν αἰσθάνεται κανένα δισταγμὸν ὅπως ἀποδοκιμάσῃ οἱονδήποτε ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα, ὅτι ἀφίνει τὴν Κυβέρνησιν ἐλευθέραν νὰ ἐπιβάλῃ τὸ κράτος τοῦ Νόμου καὶ ν’ ἀποκρούσῃ οἱανδήποτε ἐπιφύλαξιν, οἱανδήποτε ἀναβολὴν συζητήσεως, ἡ ὁποία μίαν μόνην ἔννοιαν ἔχει, ὅτι ἐνταῦθα ἐνθαρρύνονται τὰ ἀντιπειθαρχικὰ κινήματα. (Χειροκροτήματα).

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§228Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶχε κοινολογηθῆ, κύριοι, ἀπὸ πρωΐας ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν καὶ τὰ συναφῆ μέτρα, ὅπως θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἐγὼ δὲν ἔτρεφον περὶ τούτου καμμίαν ἀμφιβολίαν, ἐν γνώσει διατελῶν τῶν κυβερνητικῶν μεθόδων. Ἤμην βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπισείουσα πρὸ τῆς Συνελεύσεως τὴν ἀνάγκην πρὸς ἐπιβολὴν τῆς τάξεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπισείουσα κυρίως πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῆς Συνελεύσεως τὸ φάσμα τῆς παρεξηγήσεως ἐν ἐνδεχομένῃ ἀρνητικῇ ψήφῳ αὐτῆς, φάσμα παρεξηγήσεως ἀποδίδον εἰς τὴν ψῆφον τὴν ἀρνητικὴν τῆς Συνελεύσεως τὴν ἔννοιαν ἐπιβραβεύσεως τῶν ἀντιπειθαρχικῶν τάσεων, προσπαθεῖ νὰ συγκεντρώσῃ ἐκ τοῦ ὁμοθύμου τούτου αἰσθήματος τῆς Συνελεύσεως, τοῦ ἀποκρούοντος διαρρήδην πᾶσαν τάσιν καταλύουσαν τὴν πειθαρχίαν, ἐπωφελουμένη τοῦ ὁμοθύμου τούτου συναισθήματος τῆς Συνελεύσεως νὰ συγκεντρώσῃ ψήφους ἐπαρκεῖς, ὅπως ἀναμέλψῃ αὔριον παιᾶνας νικῶν καὶ καλύψῃ ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν ψήφων τὰς εὐθύνας αὐτῆς, τὰς μέχρι τοῦδε πράξεις αὐτῆς καὶ τὰς μελλούσας ἐνεργείας αὐτῆς. Ἀνέμενον μόνον τὴν διαδικασίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπρόβαλε τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν παραπλησίαν προγενεστέραν περίπτωσιν. Καὶ πράγματι. Ἡ κροῦσις ἐγένετο κατὰ πρῶτον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅστις περὶ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ διετύπωσε μίαν σκιώδη πρότασιν ἐπιδοκιμασίας ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, διατί; Διὰ τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς παρούσας καὶ τὰς παρελθούσας καὶ τὰς μελλούσας. Ἀλλ’ ἡ ἀποδοκιμασία τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος ὑπῆρξε κατηγορηματική, ἔντονος ἐκ μέρους ὅλων τῶν ὁμάδων τῆς Συνελεύσεως, ἀκόμη καὶ ἐκ μέρους πληρεξουσίων ἐξεδηλώθη ὅτι καὶ οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις ἐν περιπτώσει κυβερνητικῆς κρίσεως ἤθελεν ἀναλάβει τὴν Ἀρχὴν καὶ αὕτη θὰ ἔπληττε καιριώτατα τὸ κίνημα τὸ ἀντιπειθαρχικόν. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος λοιπὸν τῆς ἐνεργοῦ στάσεως τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν ἀντιπειθαρχικῶν ἐνεργειῶν ὡρισμένων ἀξιωματικῶν, ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως οὐδεμίαν καταλίπει ἀμφιβολίαν. Διαφωνία λοιπὸν ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν δὲν ὑπάρχει καὶ ἔπραξε καλῶς ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἄλλοτε, ἐπωφεληθεῖσα μιᾶς ἀτομικῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ ἐκ Κοζάνης, καὶ σήμερον ἐκαραδόκει τὴν εὐκαιρίαν κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐξέφευγεν ἀπὸ τὸ ἕρκος τῶν ὀδόντων λέξις τις, ἵνα ἐπιρριφθῇ καὶ ἐν ἱερᾷ ἀγανακτήσει ζητήσῃ τὴν ἀναβάπτισιν αὐτῆς ἀπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως. Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐξ Ὕδρας ἐσκέφθη πρὸς στιγμὴν νὰ εἴπῃ ὅτι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ παραιτηθέντες δὲν ἔχουσι τάσεις ἀντιπειθαρχικάς. Φράσις ἀθωοτάτη, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε δι’ ὅλων τῶν δυνάμεων αὐτοῦ κατόπιν νὰ ἐπεξηγήσῃ καὶ ἀναιρέσῃ. Ἀλλ’ ἡ ἀγανάκτησις ἡ ἱερὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν συνεκρατεῖτο πλέον καὶ ἔθεσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Κύριοι πληρεξούσιοι, δικαιοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ θέτῃ ἀνὰ πᾶσαν ὥραν καὶ στιγμὴν ζήτημα ἐμπιστοσύνης; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζει ὅτι δύναται νὰ θέτῃ αὐτὸ κατὰ πᾶσαν ὥραν καὶ στιγμὴν ἀνὰ πᾶσαν ἑσπέραν. Ἀναντιρρήτως, κύριοι πληρεξούσιοι, νομικῶς, θεωρητικῶς τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον. Δύναται ἀνὰ πᾶσαν ὥραν καὶ στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις νὰ θέτῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλ’ ὑπάρχουν περιορισμοὶ νομικοὶ ἀνυπέρβλητοι πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ὑπάρχουν πολιτικοὶ περιορισμοὶ ἀνυπέρβλητοι πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Καὶ εἶναι οἱ περιορισμοὶ οἱ ἐπιβάλλοντες ἠθικὰς ὑπαγορεύσεις πρὸς τὰς πολιτικὰς μερίδας καὶ τὰ κόμματα ὅπως τὰς δυνάμεις αὐτῶν ἀντλοῦσιν ὄχι ἐκ τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς διαλευκάνσεως τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Καὶ ποία εἶναι ἡ διαλεύκανσις τὴν ὁποίαν σήμερον ἐπιζητεῖ ἡ Κυβέρνησις; Ἐτέθη ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ζήτημα τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος. Ὁμόθυμος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως ἀπεδοκίμασε κατὰ τὸν ἐντονώτερον τρόπον τὸ ζήτημα τοῦτο. Οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ δυνάμενος νὰ ἐπιβραβεύσῃ ἢ νὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὴν στάσιν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐπὶ τίνος ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης; Ἡ Κυβέρνησις τὸ θέτει ἐὰν πρέπει νὰ κατασταλῇ τὸ κίνημα, ἐὰν πρέπει νὰ τιμωρηθοῦν ἢ δὲν πρέπει νὰ τιμωρηθοῦν διὰ τὸ ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα. Ἐὰν θ’ ἀντλήσῃ κῦρος καὶ δύναμιν ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἀντλήσῃ ἐπὶ ζητήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου οὐδεμία ὑπάρχει διαφωνία ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως. Διὰ τῆς ψήφου τῆς Συνελεύσεως θὰ ἀντλήσῃ τὴν δύναμιν ὅπως προβῇ εἰς τὸ ἔργον της μετὰ μεγαλυτέρου κύρους αὔριον ἀπὸ χθές; Ἀλλ’ ὑπάρχει ἓν κώλυμα ἀνυπέρβλητον εἰς τὴν θέσιν τῶν πολιτικῶν ζητημάτων, ὅταν διὰ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος ἐπέρχεται οὐχὶ διαλεύκανσις, ἀλλὰ σύγχυσις τῆς πολιτικῆς καταστάσεως καὶ ἀκριβῶς ἐκ τῆς συγχύσεως ἐπιζητεῖ νέας δάφνας ἡ Κυβέρνησις. Ζήτημα, ὅπως τὸ θέτει ἡ Κυβέρνησις, δὲν ὑπάρχει ἐκκρεμὲς ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ὑπάρχει ὅμως ζήτημα πολιτικόν. Καὶ ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα τὸ πολιτικόν; Ἡ πρᾶξις ἡ ἀντιπειθαρχικὴ εἶναι ἐν πάσῃ περιπτώσει κολάσιμος, ἀλλ’ ὑπάρχει ἀναζήτησις τῶν πολιτικῶν εὐθυνῶν. Ἐὰν ὑπάρχουν πολιτικαὶ εὐθῦναι, αἱ εὐθῦναι εἶναι διὰ πράξεις ἢ παραλείψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐσκεμμένας, αἱ ὁποῖαι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ἐδημιούργησαν τὴν παρατηρουμένην σήμερον εἰκόνα, ἐνώπιον τῆς ὁποίας παριστάμεθα. Αἱ εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναζητηθῶσι σήμερον, διότι ἡ ἀναζήτησις τῶν εὐθυνῶν ἤθελε παροξύνει τὴν κατάστασιν, ἤθελε δημιουργήσει ἀνησυχίας νέας, ἤθελεν ἀκριβῶς ἀντὶ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἐξασθενίσει αὐτὴν διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς τάξεως. Ἑπομένως ἀναζήτησις εὐθυνῶν ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν, τὴν μόνην δυνατήν, δὲν ὑπάρχει. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ζητήματος, τοῦ πολιτικοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνατο νὰ προκληθῇ ψῆφος ἐμπιστοσύνης, συζήτησις σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Ἐκ τῶν δύο τούτων λόγων ἀπέρρευσεν ἡ πρότασις ἡμῶν περὶ ἀναβολῆς. Ζήτημα κολασμοῦ τοῦ ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος δὲν ὑφίσταται, διότι περὶ τούτου εἴμεθα σύμφωνοι. Ζήτημα πολιτικῶν εὐθυνῶν δὲν δύναται νὰ ἐγερθῇ, διότι τότε θὰ ἔχῃ τὰς θλιβερωτέρας τῶν συνεπειῶν ἐπὶ τῆς καταστάσεως. Ἑπομένως εἶναι πρόωρος ἡ ἀναζήτησις τῶν εὐθυνῶν καὶ εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητος ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως μέχρις ὅτου ἐπιστῇ ἡ κατάλληλος ὥρα καὶ ἡ Συνέλευσις ἀσκήσῃ τὸν ἔλεγχον αὐτῆς ἐν ἐπιγνώσει ὅλων τῶν στοιχείων, ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ, ἀφόβως διὰ τὰς συνεπείας αὐτῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλαμεν. Ἡ Κυβέρνησις, ἀντιτιθεμένη κατ’ αὐτῆς, ἐπεζήτησε καὶ πάλιν νὰ προσπορισθῇ ὀφέλη κομματικὰ ἐκ τῆς δημιουργουμένης παρ’ αὐτῆς συγχύσεως. Δὲν ἐψέξαμεν ἡμεῖς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἴπομεν ὅτι δὲν ἔχει ἐπάρκειαν ψήφων. Οὐδέποτε ἠσχολήθημεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀριθμητικῆς δυνάμεως τῆς κυβερνητικῆς πλειονοψηφίας. Ὅ,τι ἀπησχόλησεν ἡμᾶς πάντοτε ὑπῆρξεν ὅτι ἡ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ δημιουργῇ ἀδημονίαν, τῆς ὁποίας ἡ κατάπαυσις δὲν ἐπέρχεται διὰ τῆς ψήφου τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, ὡς δὲν ἐπῆλθε δυστυχῶς διὰ τῶν δύο προηγουμένων ψηφοφοριῶν, ὡς δὲν θὰ ἐπέλθῃ καὶ διὰ τῆς τρίτης, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθήσῃ τὴν πολιτείαν αὐτῆς, καλυπτομένη ὑπὸ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων. (Χειροκροτήματα).

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κονδύλης ἔχει τὸν λόγον.

§230Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Εἶναι ἀρκετὰ ἀποδεδειγμένον, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐπεζήτησε τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐπιδιώκει τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν θὰ τὴν ἐπιδιώξῃ ἀνενδότως, διότι φρονεῖ ὅτι ἡ παραμονὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἀρχὴν παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις διὰ φίλου της πληρεξουσίου ἤγαγεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως πρὸς συζήτησιν ἦτο τοιοῦτον, ὥστε ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐκ τακτικοῦ ὑπολογισμοῦ νὰ μὴ ἐπιζητήσῃ ὅπως θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸ τῆς Συνελεύσεως. Τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐτέθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι καὶ ἡ σύστασις ἐμοῦ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀναμετρήσῃ τὸ κῦρός της καὶ ὑπολογίσῃ ἂν δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν τάξιν εἰς τὸ Ναυτικόν, δὲν ἐνεῖχε τὴν ἔννοιαν θέσεως πολιτικοῦ ζητήματος. Διότι, κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ κινήματος, ἀλλὰ περὶ μιᾶς ἀντιπειθαρχικῆς ἐκδηλώσεως, συνεπῶς ἡ σύστασίς μου δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν ἀμφιβολίας ἂν ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὴν δύναμιν νὰ συλλάβῃ τοὺς ἀντιπειθαρχικῶς συμπεριφερθέντας ἀξιωματικοὺς, ἀλλ’ ἠνόουν ἂν ἔχει τὰ μέσα νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τιμωρίαν καὶ νὰ πείσῃ αὐτοὺς ὅτι αἱ τιμωρίαι τὰς ὁποίας ἐπέβαλεν εἶναι δίκαιαι. Δυστυχῶς, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ Κυβέρνησις, ἐπιζητοῦσα νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἠθέλησε νὰ παρερμηνεύσῃ τοὺς λόγους μου, καὶ ἔφθασε μάλιστα μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ ἀποδώσῃ τὴν εὐθύνην τοῦ κινήματος αὐτοῦ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὴν μηδόλως ἀναμιχθεῖσαν οὔτε εἰς τὰ αἴτια ἐξ ὧν προεκλήθη οὔτε εἰς τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι τὸ προεκάλεσαν. Καὶ εἶναι τῇ ἀληθείᾳ ἀκατανόητος ἡ λογικὴ αὐτή. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι φέρομεν εὐθύνην διὰ τὸ κίνημα καὶ ὅτι ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐνεθαρρύναμεν τοὺς στασιαστάς, ἡμεῖς οἱ δηλώσαντες ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς, ὅτι ὄχι μόνον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ πᾶσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία τυχὸν θὰ διαδεχθῇ τὴν παροῦσαν, θὰ ὤφειλε νὰ πατάξῃ ἀμειλίκτως τὸ κίνημα; Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἦτο μόνον ἡ παρερμηνεία αὕτη. Πρὸ τῆς Συνελεύσεως ἐτέθη καὶ ἄλλως τὸ ζήτημα· ἀνεκρούσθη καὶ πάλιν ὁ κώδων τοῦ κινδύνου τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἡ δημοκρατικὴ ἀνατραπῇ, ὡσὰν ὅλοι ἡμεῖς οἱ ἄλλοι νὰ εἴμεθα βασιλόφρονες, Γεωργιακοί, Κωνσταντινικοί, καὶ νὰ ὑπῆρχε κίνδυνος ἄμεσος μήπως δὲν εὑρεθῶσιν ἄλλοι δημοκράται ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ταύτης διὰ νὰ ἀντικαταστήσωσι τὴν Κυβέρνησιν.

§231Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπεν οὐδεὶς τοιοῦτόν τι.

§232Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἀλλά, κύριοι, δὲν περιωρίσθη μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου ἡ κροῦσις τοῦ κώδωνος τοῦ κινδύνου. Διεξετραγῳδήθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν περιήλθομεν καὶ ἀνεφέρθη ἡ ἐκστρατεία τοῦ ἀντιβενιζελικοῦ ἢ ἀντιπολιτευομένου, ἂν θέλετε, τύπου, ἡ ὁποία παρετηρήθη κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας. Καὶ μὲ τὰ ζωηρότερα χρώματα παρεστάθη ὅτι περιήχθημεν εἰς μίαν κατάστασιν ὁμοίαν πρὸς τὰς παραμονὰς τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος. Ἀλλὰ κατόπιν τῆς διεκτραγῳδήσεως αὐτῆς τῆς καταστάσεως θὰ ἀχθῇ ὁ ἀγορητὴς εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δημιουργὸς τῆς καταστάσεως αὐτῆς δὲν εἶναι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἤχθη εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πταίομεν ἡμεῖς δι’ ὅλην αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Ἀλλὰ τότε εἰς τί ἀπέβλεπεν ἡ πολιτικὴ τῆς συμφιλιώσεως καὶ αἱ συνθῆκαι μετὰ τοῦ κ. Μεταξᾶ καὶ ὅλαι αἱ συνεννοήσεις αἱ ὁποῖαι ἐξησφάλισαν ἐπὶ ἀσαλεύτων βάσεων τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Τότε πῶς παρεσπόνδησεν αὐτὸς ὁ τύπος καὶ ἐπιτίθεται λάβρος καὶ ἐπιζητεῖ νὰ πλαστογραφήσῃ καὶ αὐτὴν τὴν ἱστορίαν ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τῶν μελλουσῶν γενεῶν καὶ νὰ παραστήσῃ ὅτι οὔτε ὁ Κωνσταντῖνος οὔτε ὁ Γούναρης οὔτε ὁ Μεταξᾶς οὔτε ἄλλος τις ἔπταισε διὰ τὰς συμφοράς, ἀλλὰ μόνον ὁ κ. Πλαστήρας; Ἄν, κύριοι, ὑπάρχει κάποιος ὑπεύθυνος διὰ τὴν κακὴν κατάστασιν εἰς ἣν ἔφθασαν τὰ πράγματα καὶ τὴν χειροτέραν εἰς ἣν θὰ ἀχθῶσι δὲν εἶναι ἄλλος παρὰ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ τὴν περιβάλητε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης σας, ἀλλ’ ἂν τὴν περιβάλητε, κακὸν θὰ κάμητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν θὰ κατορθώσῃ αὕτη ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις ἃς διερχόμεθα καὶ θὰ πέσῃ βραδύτερον, ἀλλὰ θὰ πέσῃ ὀδυνηρότερον ἀπὸ τώρα καὶ θὰ πέσῃ ἴσως διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθῃ ποτὲ εἰς τὰ πράγματα. Ἡμεῖς θ’ ἀγωνισθῶμεν τὸν ἀγῶνα τὸν τίμιον ὅπως τὸν αἰσθανόμεθα, θ’ ἀγωνισθῶμεν ἀδιαφοροῦντες ἂν ἡ Κυβέρνησις λάβῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, διότι τὸ ἀγωνίζεσθαι εἶναι καθῆκον. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναμφισβήτητον εἶναι ὅτι, ἐνῷ εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν ὁμιλίας μας πάντες λέγομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις πηγαίνει κατὰ κρημνῶν, ὅταν ἐρχώμεθα εἰς τὴν ψηφοφορίαν, δὲν κατορθώνομεν νὰ κάμωμεν τὸ καθῆκόν μας.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλαντζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§234Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Προεκλήθη, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τοσοῦτον ὠμῶς ἡ Κυβέρνησις, ἐκ μέρους ἰδίᾳ τοῦ ἐκ Ροδόπης ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὴν νὰ ἐξέλθῃ τῆς αἰθούσης ταύτης χωρὶς νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς δυνάμεις αὑτῆς διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ κινήματος, χωρὶς δηλαδὴ νὰ ἀνανεώσῃ τὴν πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως. Εἶναι δὲ καταπληκτικὸν ἀληθῶς τὸ φαινόμενον, ὅτι πολιτευταὶ ζήσαντες ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐτόλμησαν νὰ ζητήσωσιν ἀναβολὴν τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης, ὡς νὰ δύναται νὰ νοηθῇ εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα πρότασις ἀναβολῆς ἐπὶ ζητήματος τοιούτου. Παρετηρήθη δὲ πρὸς τούτοις μία παράδοξος ἐπιχειρηματολογία ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων Ροδόπης καὶ Εὐρυτανίας, ὅτι δὲν εἶναι τάχα δυνατὸν νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐκ μιᾶς ἀγαθῆς φράσεως τοῦ ἐξ Ὕδρας πολιτευτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι ὡσαύτως δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ δῆθεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὅταν ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις ἐβροντοφώνησε δι’ ὅλων της τῶν Ἀρχηγῶν ὅτι ἀποδοκιμάζει μετ’ ἀγανακτήσεως τὸ κίνημα, κλπ. κλπ. Ἀλλά, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης εἶναι ἄσχετον μὲ τὴν γνώμην τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ Ἡγετῶν τῶν διαφόρων πολιτικῶν Ὁμάδων περὶ τοῦ κινήματος. Καὶ ἰσχυρίζομαι τοῦτο, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοκιμάζῃ ἡ Συνέλευσις ὁλόκληρος τὸ κίνημα, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ νὰ μὴ ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς ἀντιμετωπίσεως αὐτοῦ ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Ταύτην λοιπὸν τὴν ἔννοιαν ἔχει τὸ τεθὲν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἐφ’ οὗ καλεῖται ἡ Συνέλευσις νὰ δώσῃ τὴν ψῆφον αὑτῆς.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωθεῖσα. Εἰς τὸ Προεδρεῖον ὑπεβλήθη ἡ ἑξῆς ἔγγραφος δήλωσις (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι δὲν θ’ ἀποφύγωμεν νέας συμφορὰς διὰ τὴν Πατρίδα, ἐὰν δὲν ἐνισχύσωμεν ἀνεπιφυλάκτως τὸ Κράτος κατὰ πάσης ἐνεργείας πάσης ὁμάδος, ὑπερψηφίζω τῆς Κυβερνήσεως. Δ. Πετρίτης Πληρεξούσιος Αἰγίνης». Ὁμοίως ἐκ μέρους τῶν Μακεδόνων πληρεξουσίων κατετέθη εἰς τὸ Προεδρεῖον ἡ ἑξῆς ἔγγραφος δήλωσις. (ἀναγινώσκει): «Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι Μακεδόνες πληρεξούσιοι, ἐκπροσωποῦντες καὶ τὴν γνώμην πολλῶν ἐκ τῶν ἀπόντων συναδέλφων των, φρονοῦντες ὅτι Κυβερνητικὴ μεταβολὴ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας ὄχι μόνον θέλει ἐπηρεάσει γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ θέλει συντελέσει καὶ εἰς τὴν καθυστέρησιν τῆς ἐπιλύσεως τῶν μεγάλων ἐκκρεμῶν Μακεδονικῶν ζητημάτων, δηλοῦσιν ὅτι, διατηροῦντες τὴν ἐλευθερίαν τῆς σκέψεώς των, θέλουσιν ὑπερψηφίσει τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ δηλοῦντες: Θωμ. Μάγκος (Βερροίας), Γεώρ. Τζώρτζης (Φλωρίνης), Ἀλ. Ὡρολογόπουλος (Καστορίας), Ἰω. Στάικος–Παπαδάκης (Βερροίας), Δ. Ἀνδρεάδης (Δράμας), Δ. Δημάδης (Θεσ/νίκης), Στ. Βαρδάκας (Θεσ/νίκης), Σερ. Τσακμάνης (Θεσ/νίκης), Κ. Ματσιώρης (Χαλκιδικῆς), Ἄγγ. Ἀγαπητὸς (Χαλκιδικῆς), Ἰω. Πλατσούκας (Θεσ/νίκης), Δ. Χατζόπουλος (Γρεβενῶν), Περ. Καλλιδόπουλος (Θεσ/νίκης), Δ. Μέλφος (Σερρῶν)». Τέλος, ὑπὸ διαφόρων πληρεξουσίων ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον αἱ ἑξῆς προτάσεις: αʹ) «Ἡ Συνέλευσις ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». βʹ) «Ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις, θεωροῦσα τὴν ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἐγερθέντων ἐν τῷ Ναυτικῷ ζητημάτων θέσιν πολιτικοῦ ζητήματος πρόωρον, ἀναβάλλει ταύτην καὶ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». γʹ) «Ἡ Συνέλευσις, θεωροῦσα ἀνεπίδεκτον ἀναβολῆς πᾶσαν περὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης συζήτησιν καὶ ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». Ἀναντιρρήτως ἀπωτέρα εἶναι ἡ τελευταία.

§236Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν τρεῖς προτάσεις· ὑπάρχει μία καὶ μόνη πρότασις. Ὑπάρχει μία πρότασις ἀναφερομένη εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ πρότασις περὶ ἀναβολῆς τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς προηγεῖται κατ’ ἀνάγκην. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη ἀντίληψις.

§237Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Σεῖς διὰ τῆς προτάσεώς σας θεωρεῖτε πρόωρον οἱανδήποτε συζήτησιν. Ἡ ἄλλη πρότασις ἔχει ἀνεστραμμένην τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς καὶ εἶναι πλέον ἐμπεριστατωμένη, διότι λέγει ἡ πρότασις ἐκείνη ὅτι ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ἀνεπίδεκτον ἀναβολῆς τὴν θέσιν ζητήματος ἐμπιστοσύνης. Εἶναι δὲ πληρεστέρα ἡ πρότασις αὕτη καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ προηγηθῇ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀπωτέρας ἢ ἐγγυτέρας, διότι καὶ αἱ δύο προτάσεις εἶναι ἐξ ἴσου ἀπώτεραι· ἡ μία λέγει «ζητῶ τὴν ἀναβολήν», ἡ ἄλλη λέγει «ἀποκρούω τὴν ἀναβολήν».

§238Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι δύναται νὰ ἐγερθῇ ζήτημα περὶ τῆς προτάξεως ἢ μὴ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς; Ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς προηγεῖται πάντοτε τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης. Ἡ ἑτέρα πρότασις εἶναι σύνθετος· περιέχει τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, ἀλλὰ περιέχει καὶ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν ἀκριβῶς ν’ ἀποφύγωμεν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ πρότασις ἀναβολῆς καὶ νὰ μὴ τίθεται πρὸ τῆς ψήφου τῆς προτάσεως τῆς ἐμπιστοσύνης;

§239Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶπον προηγουμένως ὅτι δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου. Δὲν ἤθελον νὰ ἀποδώσω καμμίαν πρόθεσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μία Συνέλευσις, ὅταν θέλῃ νὰ θέσῃ τὰ ζητήματα ἐνώπιόν της, θὰ τὰ θέσῃ σαφῶς καὶ καθαρῶς. Λοιπὸν ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς εἶναι καὶ πρότασις διαφωνίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§240Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν θέλετε νὰ ἀποδώσητε τοιαύτην ἔννοιαν, δικαίωμά σας εἶναι.

§241Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἡ πρότασις ἀναβολῆς, μολονότι ἔχει τὰ ἁπλᾶ στοιχεῖα θετικῶς, στερεῖται τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ ἑτέρα, ἥτις ἔχει ταῦτα ἐν μέρει θετικῶς καὶ ἐν μέρει ἀρνητικῶς.

§242Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὐδέποτε συνέβη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον πρότασις ἀναβολῆς νὰ μὴ προηγηθῇ τοῦ κυρίου ζητήματος.

§243Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: Ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ προτάξῃ τὴν πρότασιν ἡ ὁποία θέτει σαφῶς τὰ ζητήματα.

§244Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα θέτομεν τὸ ζήτημα τῆς προτάξεως τῆς μιᾶς ἐκ τῶν δύο προτάσεων εἰς ψηφοφορίαν.

§245Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§246Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὀφείλομεν νὰ διατυπώσωμεν τὴν ἀξίωσιν, ὅτι θὰ παρίστανται μόνον δύο ψηφολέκται, εἷς ἐξ ἑκατέρας παρατάξεως.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Κρεμεζῆς καὶ Κοντολέων.

§248Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ἀμφισβητεῖται ἡ πρόταξις, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν δέχεται τὴν πρόταξιν τῆς προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρόταξιν τῆς προτάσεως, καθ’ ἣν «ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις, θεωροῦσα τὴν ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἐγερθέντων ἐν τῷ Ναυτικῷ ζητημάτων θέσιν πολιτικοῦ ζητήματος πρόωρον, ἀναβάλλει ταύτην καὶ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν», λέγουσιν «Ναί»· οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρόταξιν ταύτης λέγουσιν «Ὄχι».

§250Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι καὶ ἡ θέσις τοῦ ζητήματος τῆς προτάξεως τῆς προτάσεως ταύτης ἔχει διὰ τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἔννοιαν ζητήματος ἐμπιστοσύνης.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Σ. Κρεμεζῆ καὶ Ν. Κοντολέοντος, τοῦ Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν πληρεξουσίων κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν). Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 294. Εἶπον «Ναὶ» 158. Εἶπον «Ὄχι» 123. Καὶ ἠρνήθησαν ψῆφον 13. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τῆς ἀναγνωσθείσης προτάσεως ἐγένετο ἀποδεκτή. (Χειροκροτήματα). Ἡ ἀναγνωσθεῖσα πρότασις ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι πρέπει νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ τεθῇ ἤδη ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Δʹ ἐν Ἀθήναις τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις, θεωροῦσα ἀνεπίδεκτον ἀναβολῆς πᾶσαν περὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης συζήτησιν καὶ ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν».

§253ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ψηφισθῇ δι’ ἀναστάσεως.

§254ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Νομίζω ὅτι ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως εἶναι ὅπως κατὰ τὴν μεταμεσημβρινὴν συνεδρίασιν τῆς σήμερον συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ προσφυγικοῦ.

§256ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 6.30′ μ.μ. (Ὥρᾳ 2.30′ π.μ.).