1920.01.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27η

τῆς 20 Ἰανουαρίου 1920

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 5.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις, ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ἡ ἐπιτροπὴ τσιφλικίων Πύργου ἀφ’ ἑνὸς καὶ οἱ κτηματίαι ἐμφυτευτικῶν κτημάτων Μονῆς Ταξιαρχῶν ἀφ’ ἑτέρου ὑποβάλλουσιν σχετικὰ ὑπομνήματα ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ζητοῦντες νὰ ψηφισθῇ. — Ὁ Σύνδεσμος Καπνεμπόρων Ἰωαννίνων παρακαλεῖ, ὅπως ἀνασταλῇ τὸ Διάταγμα περὶ ἀποζημιώσεως σιγαροποιῶν. — Ὁ Γεωργικὸς Συνεταιρισμὸς Καίσαρι Κορινθίας, παρακαλεῖ, ὅπως ἐγκριθῇ τὸ πρὸς ἔγκρισιν ὑποβληθὲν καταστατικὸν αὐτοῦ. — Οἱ δικαστικοὶ κλητῆρες Ἀνδριτσαίνης, ζητοῦσιν νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ οἰκονομικῆς αὐτῶν ἐνισχύσεως. — Οἱ κάτοικοι Λυμπέρδου Γυθείου παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῶσι τὰ ἐργατικὰ νομοσχέδια. — Ὁ Σύλλογος τῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς «ὁ Ἱπποκράτης» ζητεῖ ὅπως παρασχεθῶσι διάφοροι εὐκολίαι εἰς τοὺς φοιτητάς. — Οἱ ἐργολάβοι τῶν Δημοσίων Ἔργων Φθιώτιδος, ζητοῦσιν νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος 1636. — Οἱ ἐν ταῖς ποινικαῖς φυλακαῖς Τρικκάλων κρατούμενοι κατάδικοι, παρακαλοῦσιν νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος 811. — Ὁ ἀπόστρατος λοχαγὸς Χρυσοχέρης Γεώργιος ὑποβάλλει παράπονα διὰ τὴν μὴ προαγωγὴν αὐτοῦ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου. — Οἱ κάτοικοι Καβάλλας παραπονοῦνται διὰ τὴν ἄνισον καὶ ἄδικον διανομὴν τοῦ πρὸς αὐτοὺς παρασχεθέντος δανείου. — Οἱ ὁπλαρχηγοὶ Ἠπείρου ζητοῦσι νὰ χορηγηθῇ αὐτοῖς ἐφάπαξ ἐπίδομά τι. — Οἱ πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι Πατρῶν ζητοῦσιν αὔξησιν τῆς συντάξεώς των. — Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς ζητεῖ βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν μελῶν του καθὼς καὶ τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν τῶν ἀποβιωσάντων ἀξιωματικῶν. — Οἱ καπνοπαραγωγοὶ τῶν κοινοτήτων Γαβαλοῦς, Στρόντζας, Πανίσης, οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Ἀγγελοκάστρου, καθὼς καὶ οἱ καπνοπαραγωγοὶ τῶν χωρίων Γουρίτσης, Πετροχωρίου Παμφίας ζητοῦσι νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀνεπεξεργάστου καπνοῦ. — Οἱ πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι Μεγάρων καθὼς καὶ ἡ Ἀγγελικὴ Παλλιουδάκη ζητοῦσιν αὔξησιν τῆς συντάξεώς των. — Οἱ φοιτηταὶ τῶν Φυσ. Ἐπιστημῶν, ὁ ἐκ Τριπόλεως διδάσκαλος Δ. Ταντόπουλος καθὼς καὶ οἱ λειτουργοὶ Μ. Ἐκπαιδεύσεως Σάμου ζητοῦσιν αὔξησιν τῆς μισθοδοτικῆς βάσεως ἢ τροποποίησιν τοῦ σχετικοῦ περὶ διαρρυθμίσεως τῶν λειτουργῶν τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως νόμου. — Οἱ ὑποδιδάσκαλοι Μεσσηνίας παρακαλοῦν ὅπως τροποποιηθῇ τὸ ἀφορῶν αὐτοὺς νομοσχέδιον. Ὁ κ. Α. Παπαναστασίου (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας), καταθέτει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουλίου 1919 Νομοθ. Διατάγματος περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ νόμου 276 καὶ διὰ τὸ ὑπαγόμενον εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῶν Δημοσίων Ἔργων, προσωπικόν» καὶ 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ κανονισμοῦ τρόπου ἀπολύσεως πέραν τῶν πέντε ἡμερῶν ὡς καὶ ἀνακλήσεως ἀπολύσεως ἐνεργηθεισῶν ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, τῶν ὑπαλλήλων τεχνιτῶν καὶ ἐργατῶν ἐπιχειρήσεων, ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὁποίων ἐφηρμόσθησαν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει αἱ διατάξεις τῶν νόμων 1389 καὶ 325». Ὁ ἴδιος Ὑπουργὸς κ. Α. Παπαναστασίου, ἀνακοινοῖ τὸ ἐκδοθὲν ἀπούσης τῆς Βουλῆς Νομοθ. Διάταγμα «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 28 Ὀκτωβρίου 1917 Ν. Διατάγματος «περὶ λειτουργίας τῶν στρατιωτικῶν ταχυδρομείων». Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καταθέτει νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1919 Ν. Διατάγματος περὶ τῶν μὴ τυχόντων ἀναστολῆς προσελεύσεως εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ κλπ. Δημοσίων Πολιτικῶν ὑπαλλήλων». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μπασιᾶς καταθέτει ψήφισμα τοῦ Συνδέσμου τῶν Ἑλληνίδων ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων των δι’ οὗ ζητεῖ οὗτος τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεώς του «περὶ Ἰσοπολιτείας τῶν φύλων». Τὸ ὑπόμνημα θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ συναινέσει τῆς Βουλῆς. Ἐνισχύεται ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης διὰ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Καναβοῦ καὶ Ι. Μανέτα. Ὁ κ. Γ. Καφαντάρης ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 58 «τοῦ Ἀγροτικοῦ Νόμου». Ὁ Βουλευτὴς κ. Γ. Νοταρᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀγροτικοῦ νόμου». Ἡ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου Βιομηχανίας κλπ. Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1) «Περὶ διατηρήσεως προνομίων τινῶν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης Limited μετὰ τὴν 25 Ἀπριλίου 1920». 2) «Περὶ ἀπονομῆς προνομίου εὑρεσιτεχνίας εἰς τὸν χημικὸν Ι. Π. Δοανίδην» καί 3) «Περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1165 περὶ τελωνειακοῦ κώδικος, ἕνεκεν τῆς Στατιστικῆς καὶ περὶ τέλους εἰσαγωγῆς». Ἡ ἐπὶ τῶν Θρησκευμάτων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1) «Περὶ ἀπονομῆς συνδρομῆς ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου πρὸς ἔκδοσιν τοῦ περιοδικοῦ συγγράμματος «Γρηγόριος Παλαμᾶς». καί 2) «Περὶ ἀπονομῆς ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἀρχιερατικοὺς ἐπιτρόπους Γενιτσῶν καὶ Καρατσόβης». Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Γ. Καλδῆς, Ἀντων. Παπαγεωργίου, Γρ. Βαμβούρης, Ἀπ. Σιφναῖος καὶ Χρ. Βασιλακάκης, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλαγῆς πλημμυροπαθῶν χωρίων ἀπὸ τῆς καταβολῆς φόρου δεκάτης τοῦ 1919, ἀπαλλαγῆς ἐνοικιαστῶν κλπ.». Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ διορισμοῦ Ὑπουργοῦ ἄνευ χαρτοφυλακίου» (Συναινέσει τῆς Βουλῆς κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Δ. Δίγκας, ἀποσύρει τὸ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τῆς 27ης συνεδριάσεως τῆς 20 Ἰανουαρίου ὑπ’ ἀριθμὸν 3 ἀναγεγραμμένον νομοσχέδιον «περὶ αὐξήσεως ἀποδοχῶν τῶν λειτουργῶν τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς ἐκ τούτου τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1381.»

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Τρικούπης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καπνοπαραγωγῶν Ἀγρινίου.

§3Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ παράκλησις τῶν καπνοπαραγωγῶν Ἀγρινίου ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀκατεργάστου καπνοῦ εἶναι δικαιοτάτη, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι καπνὸς ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει κατεργασθῆ καταλλήλως, καπνὸς ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ὑποστῆ τὴν ἀπαιτουμένην ἐπεξεργασίαν ὑφίσταται σῆψιν συνεπείᾳ τῆς ὁποίας γίνεται ὑποτίμησις καὶ ἀκόμη καὶ ἡ δυσφήμισις τοῦ προϊόντος τοῦ τόπου μας καὶ ἐφέτος ὑπάρχει φόβος νὰ ἀποκλεισθῇ ὁ Ἑλληνικὸς καπνὸς ἀπὸ τὰς ξένας ἀγοράς, ἡ δὲ ζημία τῆς χώρας θὰ εἶναι μεγάλη. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τοὺς κινδύνους αὐτοὺς θέλει συμμορφωθῆ πρὸς τὴν αἴτησιν τῶν καπνοπαραγωγῶν Ἀγρινίου.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ἀκράτας.

§5Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν διότι τὰ ἀναφερόμενα εἶναι βάσιμα καὶ ἄξια προσοχῆς.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης ὁ κ. Π. Πολυχρονιάδης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν περὶ κατασκευῆς τῆς καταστραφείσης γεφύρας τοῦ ποταμοῦ Κράθιδος.

§7Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν καὶ διατάξῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας. Ἡ γέφυρα αὐτή, κύριε Ὑπουργέ, οὐδέποτε ἐπεβάρυνε τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι ἦτο γέφυρα ἡ ὁποία διετηρεῖτο μέχρι σήμερον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Τουρκοκρατίας. Ἤδη κατεστράφη τελείως καὶ ἡ συγκοινωνία ἔχει διακοπῆ. Ταυτοχρόνως σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος Αἰγείρας–Αἰγίας.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ζαρλῆς καὶ Δ. Χατζηγιάννης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Ἑπτὰ Πλατάνια–Βόλου.

§9Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Ἡ ἀναφορά μου ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Ὁ ἐργοστασιάρχης Σταματόπουλος ἐζήτησε παρὰ τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου τὴν κατάληψιν ἑνὸς γηπέδου ἔξωθι τῆς πόλεως Βόλου, τὸ δὲ δημοτικὸν συμβούλιον τοῦ ἐπέτρεψε τὴν κατάληψιν κακῶς. Οἱ κάτοικοι ὅμως τῆς συνοικίας Ἑπτὰ Πλατάνια εἶναι ἐν ἐξεγέρσει διότι ἀποκλείεται ὁλόκληρος ἡ συγκοινωνία αὐτῶν πρὸς τὸν σταθμὸν τοῦ σιδηροδρόμου. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἤδη δυνάμει αἰτήσεως τῶν κατοίκων πράγματι ἀνεγνώρισε τὸ σφάλμα τοῦ προηγουμένου συμβουλίου καὶ ἀνεκάλεσε τὸ ψήφισμα. Ἤδη τὸ ψήφισμα ὑπόκειται ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ἐγκρίνῃ ἵνα ἡσυχάσῃ ἡ συνοικία.

§10Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ μέτρον τοῦτο ἐφηρμόσθη διὰ λόγους βιομηχανικούς.

§11Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Ἐὰν θέλει ὁ κ. Σταματόπουλος νὰ ἐγείρῃ ἐργοστάσιον μπορεῖ νὰ μεταβῇ ἐκτὸς τῆς πόλεως ὅπου δύναται νὰ μεταφέρῃ καὶ τὸ ἤδη ὑπάρχον. Δὲν δύναται τὸ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ ἐκδίδῃ νόμους. Νομίζω ὅτι προσβάλλει τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τὸ παλαιὸν κεκτημένον δικαίωμα τῶν κατοίκων τῆς πόλεως. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σπεύσῃ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ πρᾶγμα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηγιάννης.

§13Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγώ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος Κάτω Ἀχαΐας.

§15Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σταμάτης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν συνταξιούχων Μεγάρων.

§17Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ὑπέβαλον τὸ ὑπόμνημα διὰ τῆς ὑπηρεσίας.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μπρισιμιτζάκης ἐρωτᾷ τίνα μέτρα ἐλήφθησαν ἢ πρόκειται νὰ ληφθῶσι ἐπὶ τοῦ τόσον σοβαροῦ ζητήματος, ἰδίως διὰ τὴν πρωτεύουσαν, τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκῶν κατοικιῶν, ὅπερ θέλει λάβῃ τραγικὴν μορφὴν εὐθὺς ὡς ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον.

§19Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ σοβαρωτάτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὀρθὸν δὲ θὰ εἶναι ἐὰν ἐπί τι χρονικὸν διάστημα παραμένωσιν ἀφορολόγητα τὰ εἴδη τὰ χρησιμεύοντα διὰ τὰς οἰκοδομὰς διότι ὅταν θὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον θὰ εὑρεθῶσιν οἱ κάτοικοι εἰς τραγικὴν θέσιν.

§20Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δύσκολον νὰ εἰσαχθῇ νόμος ἀπαλλάσσων τοῦ δασμοῦ κάθε εἶδος οἰκοδομικῆς.

§21Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ πρᾶγμα μελετᾶται, ἀλλὰ καὶ ἤδη ἡ φορολογία εἶναι ἐλαχίστη ὥστε δὲν ἔχει μεγάλην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν τιμῶν.

§22Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ σπουδαίως τὸ ζήτημα τοῦτο.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Χ. Φλῶρος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ἀπεφάσισε νὰ στείλῃ τὸν ὑπὸ τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Κονίτσης, τῶν συσμοπαθῶν, ζητηθέντα γαιολόγον πρὸς ἐξακρίβωσιν ἐὰν εἶναι τοῦ λοιποῦ ἐν ἀσφαλείᾳ, μένοντες εἰς τὰ ἡμικατεστραμμένα χωρία των.

§24Π. ΦΛΩΡΟΣ. Οἱ κάτοικοι τῶν διαφόρων χωρίων τῶν σεισμοπαθῶν τῆς Κονίτσης ζητοῦσι διὰ τηλεγραφημάτων πρὸς ἐμὲ καὶ εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅπως σταλῇ εἰδικὸς γαιολόγος πρὸς μελέτην τοῦ ἐδάφους ἵνα ἐξακριβωθῇ ἂν καὶ κατὰ πόσον παραμένοντες εἰς τὸ μέλλον εἰς τὰ καταστραφέντα χωρία των εἶναι ἐν ἀσφαλείᾳ.

§25Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐκ τῆς ὑποβληθείσης μοι ἐκθέσεως τοῦ ἁρμοδίου γεωλόγου δὲν εὑρίσκω ἐπείγουσαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποστολῆς ὑπαλλήλου πρὸς τὸν ζητούμενον σκοπόν. Ἄλλως τε καὶ χειμὼν εἶναι καὶ ἀδύνατος πᾶσα ἐξέτασις. Ἐπιφυλάσσομαι ἐν τῷ μέλλοντι νὰ πράξω τοῦτο.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐρωτᾶται διατὶ δὲν ἐπιτρέπεται, οἱ ἐκ Πελοποννήσου καταγόμενοι ἀξιωματικοὶ καὶ χωροφύλακες νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν Πελοποννήσῳ.

§27Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει καμμία διάταξις νόμου ἀποκλείουσα νὰ ὑπηρετοῦν οἱ ἐν λόγῳ ἀξιωματικοὶ ἐν Πελοποννήσῳ.

§28Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἀγράφως ὅμως ἀπαγορεύεται τοῦτο καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ γίνῃ μία σύστασις ἐπ’ αὐτοῦ ὥστε νὰ μὴ ὑπηρετοῦν οἱ ἄνθρωποι μακρὰν τῶν οἰκογενειῶν των.

§29Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν τοποθέτησιν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν τὴν κάμνει τὸ Ἀρχηγεῖον. Ἐκ τοῦ νόμου δὲν ὑπάρχει κανὲν κώλυμα, ὅπως οὗτοι ὑπηρετῶσιν ἐν Πελοποννήσῳ. Ὁπωσδήποτε θὰ διαβιβάσω τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον καὶ θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§30Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Παρακαλῶ, ὅπως δώσητε τὰς δεούσας συστάσεις εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν σκέπτεται νὰ ἀπολύσῃ τοὺς ἐκ τῶν ἀπολυθεισῶν ἡλικιῶν ἐφέδρους, οἵτινες, ἂν καὶ ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ στρατῷ ἐπὶ πέντε ἕως ἓξ ἢ ἑπτὰ ἔτη ἐκρατήθησαν, διότι παρέβησαν ἀδείας των μίαν ἢ δύο ἡμέρας ἢ δὲν ἠδυνήθησαν ἐγκαίρως νὰ ὑποβάλλωσιν ἀποδείξεις, ὅτι ὑπηρέτησαν εἰς τὰ συμμαχικὰ ἔργα.

§32Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τοιαύτη σκέψις πρὸς τὸ παρὸν δὲν ἐπικρατεῖ παρὰ τῇ Κυβερνήσει, διετάχθησαν ἐν τούτοις τὰ σχετικὰ σώματα, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει πιστοποιητικῶν δικαιολογούντων τὰς ἀπουσίας των ν’ ἀπολύωσιν αὐτούς, πλὴν τῶν ὑπερβάντων τὴν μηνιαίαν ἄδειάν των, οἵτινες δὲν δύνανται παρὰ νὰ ὑπηρετήσουν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπασιᾶς παρακαλεῖ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς νὰ καταθέσωσι πίνακα ἐμφαίνοντα πόσοι ἀρχιφύλακες καὶ ἀγροφύλακες διωρίσθησαν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου 247 μέχρι τέλους 1919. Πόσον ποσὸν ἀπῃτήθη ἐτησίως διὰ τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν, πόσα ἐπληρώθησαν πρὸς αὐτούς, καὶ τί ποσὸν ὡρισμένως καθυστερεῖται πρὸς αὐτούς. Διὰ τίνα λόγον δὲν καταβάλλονται πρὸς αὐτοὺς οἱ καθυστερούμενοι μισθοί των, ἐνῷ πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἔχει χρήματα τὸ εἰδικὸν ταμεῖον τῆς ἀγροφυλακῆς. Ἂν θὰ πληρωθῶσιν οἱ καθυστερούμενοι μισθοὶ αὐτῶν καὶ πότε; Πόσα χρήματα εἰσεπράχθησαν ἐτησίως ἀπὸ τῆς ἐπιβληθείσης διὰ τοῦ νόμου τούτου εἰδικῆς φορολογίας, διὰ τῶν τελωνείων Κεφαλληνίας ἐκ τῶν εἰσαγομένων, καὶ πόσα ἐκ τῶν ἐξαγομένων μέχρι τέλους 1919. Πόσα εἰσεπράχθησαν ὁμοίως ἐτησίως ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν προβάτων, πόσα ἐκ τοῦ ἐπὶ τῶν αἰγῶν καὶ πόσα ἐκ τῶν αἰγῶν, ὧν πωλεῖται λιανικῶς τὸ γάλα. Πόσα εἰσεπράχθησαν ἐτησίως ἀπὸ πρόστιμα καὶ δικαστικὰ ἔξοδα ἐξ ἑκάστου Πταισματοδικείου καὶ πόσα ἐκ τοῦ Πλημμελειοδικείου. Εἰς τί ποσὸν ἀνέρχονται τὰ ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου ἐπιβληθέντα, καὶ ἂν εἰσεπράχθη τοῦτο. Ἂν ἐγένετο ἐτησίως ἡ ἐξέλεγξις τοῦ ταμείου τῆς Ἀγροφυλακῆς ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν ἐπεβλήθησαν αἱ σχετικαὶ ἐκθέσεις, καὶ τί διαλαμβάνουσι. Ἐὰν ἐγένοντο αἱ ὑπὸ τοῦ 9 ἄρθρου τοῦ νόμου τούτου ἐπιβεβλημέναι μηνιαῖαι συνεδριάσεις, ἢ πόσαι ἐγένοντο. Πόσαι πράξεις παρανόμου βοσκῆς ἐκηρύχθησαν παραγεγραμμέναι ὑφ’ ἑκάστου τῶν Πταισματοδικείων καὶ πόσαι ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου ἐπὶ παραβάσει τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ ἰδίου νόμου. Διὰ τίνα λόγον δὲν ἐγένοντο δεκταὶ αἰτήσεις περὶ ἀνακατατάξεως ἀρχιφυλάκων. Διὰ τίνα λόγον δὲν ἐδόθη ἐντολὴ εἰς τὸν εἰδικὸν ἐπιθεωρητὴν κ. Γαλιατσᾶτον, ἐξελέγχοντα ἤδη ἄλλα ταμεῖα ἐν Κεφαλληνίᾳ, νὰ ἐξελέγξῃ τὸ ἐν λόγῳ Ταμεῖον τῆς Ἀγροφυλακῆς. Ἐὰν ἐγένοντο παραβάσεις τοῦ νόμου τούτου, καὶ ἀποδειχθῶσιν ἐκ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεών μου τούτων ἀπαιτήσεων, τίνα μέτρα θὰ ληφθῶσι.

§34Α. ΜΠΑΣΙΑΣ. Πρόκειται περὶ πληροφοριῶν, τὰς ποίας ζητῶ παρὰ τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν Γεωργίας, Οἰκονομικῶν καὶ Δικαιοσύνης. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ δώσωσιν αὐτὰς τὰς πληροφορίας τώρα, διότι δὲν τὰς ἔχουν. Ἤθελον παρακαλέσῃ νὰ στείλετε κ. Πρόεδρε, ἀντίγραφον τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ζητῶ, διὰ νὰ μοῦ ἀπαντήσουν ἐγγράφως.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Φλῶρος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατὶ δὲν ἀπελύθησαν τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ οἱ ὑποδιδάσκαλοι, ὡς ἐγένετο διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ λειτουργοὺς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως.

§36Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐφ’ ὅσον οἱ ὑποδιδάσκαλοι θὰ μεταφέρωνται εἰς τὴν βʹ σειρὰν τῆς ἐφεδρείας, διετάχθη οὗτοι ν’ ἀπολύωνται.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἂν ἔχῃ γνῶσιν ὅτι ὁλόκληρος ἡ ποσότης τῶν ἁλιευομένων ἰχθύων τῆς Βοιβηΐδος λίμνης ἀποστέλλεται ἐκτὸς τῆς Θεσσαλίας, χωρὶς νὰ παραμένῃ ἀνάλογος ποσότης διὰ τὴν ἐπιτόπιον κατανάλωσιν, καὶ τίνα μέτρα ἔλαβε.

§38Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ μελετήσω τὸ ζήτημα τοῦτο.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βασιλακάκης ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἂν ἔχῃ γνῶσιν, ὅτι ἐνῷ ἀπενεμήθη Βασιλικὴ Χάρις εἰς πλείστους στρατιώτας καταδικασθέντας ἐπὶ στάσει εἰς ἰσόβια δεσμά, ἐξακολουθοῦν νὰ σήπωνται εἰς τὸ Παλαμῆδι, Λέσβιοι ἥρωες, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν σκληρότατα εἰς ἑπταετῆ εἱρκτὴν, διότι καθυστέρησαν εἰς τὰς ἀδείας των κατὰ 5–7 ἡμέρας, (ὅτε τὸ Σύνταγμά των ἐπιστρέψαν ἐκ τοῦ μετώπου ἀνεπαύετο), καίτοι πρῶτοι στρατευθέντες, πρῶτοι δώσαντες τὸ παράδειγμα τῆς ἀφοσιώσεώς των πρὸς τὸ Ἐθνικὸν κίνημα, πρῶτοι πολεμήσαντες.

§40Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ ἑνὸς γεγονότος, τοῦ ὁποίου ἔλαβε γνῶσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ θὰ ἠθέλομεν νὰ μᾶς εἴπῃ μερικὰ λόγια διὰ τὴν ἀπονομὴν χάριτος εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Διότι οἱ Λέσβιοι δὲν εἶχον τὴν πρόνοιαν νὰ ὑποβάλουν αἰτήσεις καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἶχε δοθῆ εἰς αὐτοὺς χάρις. Ἐλπίζω ὅτι αἱ αἰτήσεις, αἱ ὁποῖαι πλέον ὑπεβλήθησαν θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει καὶ ὅτι πολὺ γρήγορα θὰ ἔχουν τὸ προσδοκώμενον ἀποτέλεσμα.

§41Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Βεβαίως θὰ εἰσαχθῶσι καὶ αὗται εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Χαρίτων.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατὶ δὲν ἐξετελέσθη τὸ Β. Διάταγμα τὸ ἐγκρίνον τὴν λειτουργίαν τηλεφώνου ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Βυσσωνᾶ καὶ ἀπὸ ἐκεῖθεν εἰς Κούτελην καὶ Γουμενίτσαν.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τοιοῦτον Διάταγμα δὲν ὑπάρχει.

§44Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εἶνε τὸ ὑπ’ ἀριθ. 364.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσητε σχετικὴν σημείωσιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Βαλαλᾶς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐὰν σκέπτεται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἰσχύος τοῦ διατάγματος περὶ ἐπιτάξεως ἰδιωτικῶν οἰκημάτων ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§47Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὡς γνωρίζει ὁ κ. συνάδελφος τὸ Β. Διάταγμα τὸ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ὑπαγόρευσαν πρωτίστως αἱ ἀνάγκαι τῶν συμμαχικῶν στρατευμάτων ἐν Θεσσαλονίκῃ. Δυστυχῶς, πρὶν ἢ μετριασθοῦν αἱ ἀνάγκαι αὗται, ἐπῆλθε καὶ ἡ πυρκαϊά, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε νέους λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν διατήρησιν. Ἀπὸ πολλοῦ ἀσχολοῦμαι εἰς τὸν μετριασμὸν ἢ τὴν ἄρσιν αὐτοῦ, καὶ νομίζω ὅτι θὰ καταλήξω προσωρινῶς τοὐλάχιστον νὰ παύσῃ ἐφαρμοζόμενον εἰς τὸ μέλλον, σὺν τῷ χρόνῳ δέ, ἐφόσον εἶνε δυνατόν, νὰ λύωνται βαθμηδὸν διάφορα οἰκήματα τῆς ἐπιτάξεως.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Σκιαδαρέσης καὶ Ε. Βελλιανίτης παρακαλοῦσι τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργόν, ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τίνα μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ πρὸς ἐπαναφορὰν τῆς διακοπείσης λειτουργίας τοῦ τηλεφώνου Λευκάδος–Σφακιωτῶν–Καρυᾶς τῆς ἐξυπηρετούσης τὴν συγκοινωνίαν τῶν περισσοτέρων χωρίων τῆς νήσου Λευκάδος, ἅτινα στερούμενα καὶ ὁδῶν παραμένουσι ἤδη ἐντελῶς ἀποκεκλεισμένα ἐπὶ ἀνυπολογίστῳ ζημίᾳ καὶ τῶν κατοίκων καὶ τοῦ Κράτους.

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Καταθέτω ἔγγραφον τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζῆς ἐρωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν ἐὰν ἐλήφθησαν τὰ δέοντα μέτρα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀπαραιτήτων ἐπισκευῶν εἰς τὰς φυλακὰς Ἰωαννίνων καὶ ἐν γένει τὴν βελτίωσιν τῶν ἐν αὐταῖς ὑγιεινῶν συνθηκῶν ἵνα μὴ ἐκτίθηται ἀδίκως εἰς κίνδυνον ἡ ζωὴ τῶν φυλακισμένων.

§51Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Μελετᾶται τὸ ζήτημα τοῦτο εἰσέτι ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ὅπως εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ποῖα μέτρα ἔλαβε πρὸς περιστολὴν τῆς εὐλογίας ἐν Γερακίῳ Λακεδαιμονίας καὶ Βωχῷ Καρυουπόλεως. Ἐν Γερακίῳ τὰ κρούσματα ὑπερέβησαν τὰ 200, ὧν πλεῖστα θανατηφόρα, ἀπορίας δὲ ἄξιον τυγχάνει πῶς ἐβράδυναν ἐπὶ τοσοῦτον αἱ ἀρχαὶ Σπάρτης κατὰ τῶν ὁποίων βαρεῖα καταγινώσκεται ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἀμέλεια.

§53Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὁ Νομάρχης τηλεγραφικῶς ἀνήγγειλε τὸ πρῶτον κροῦσμα τὴν 22 Δεκεμβρίου ἐν Γερακίῳ τῆς Λακεδαίμονος ἐπὶ τοῦ ἰατροῦ Γιαννούλη ὀνομαζομένου. Ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἐστάλη δαμαλὶς πρὸς δαμαλισμὸν καὶ ἀναδαμαλισμὸν τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος. Βραδύτερον δέ, ὅτε ἠγγέλθη ἡ αὔξησις τῶν κρουσμάτων ἐν τῇ εἰρημένῃ κοινότητι διετάχθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ὁ Νομάρχης νὰ ἀποστείλῃ ἰατρὸν δημοσίᾳ δαπάνῃ, εἰς Γεράκι ὅπως λάβει ὅλα τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα πρὸς καταστολὴν καὶ ἐξάλειψιν τῆς νόσου. Ὡς δὲ ἀνήγγειλεν ἡμῖν ὁ Νομάρχης ἀπέστειλε τοιοῦτον, τὸν ἰατρὸν Ἅγης. Σφέτσαν ὅστις καὶ μετέβη εἰς τὰ παθόντα μέρη. Κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ Ὑπουργείου ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν θυμάτων ἀνῆλθε μόνον εἰς 65 καὶ ὄχι εἰς 200, καὶ ἐκ τούτων 9 ἦσαν θανατηφόρα.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Α. Μπασιᾶς, παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, πῶς ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία ἠρνήθη εἰς τὸν συμπολίτην αὐτοῦ Γ. Δανάλην, ἀπόστρατον φαρμακοποιόν, κεκτημένον ἄλλοτε φαρμακεῖον ἐν Ληξουρίῳ, νὰ συστήσῃ ἤδη εἰς Πειραιᾶ, ἀφοῦ τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου 358 ἐπιτρέπει εἰς τοὺς τοιούτους νὰ συνιστῶσι φαρμακεῖα ὁπουδήποτε, ἄνευ περιορισμοῦ.

§55Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ἔχει συστήσῃ ἤδη φαρμακεῖον, πρόκειται δὲ περὶ μεταφορᾶς του, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ συμφώνως πρὸς τὰς ἰσχυούσας διατάξεις. Πρόκειται βεβαίως περὶ ἐφαρμογῆς εὐεργετικοῦ μέτρου, ἀλλ’ ὄχι βεβαίως νὰ μεταφέρουν ὅπου δήποτε τὸ φαρμακεῖόν τους.

§56Α. ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὁ νόμος δὲν κάμει καμμίαν διάκρισιν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπερωτᾷ διὰ τὰ ἑξῆς: Οἱ ἱερεῖς Ἠπείρου πένονται, καὶ πρὸς πρόληψιν τοῦ ἐξ ἀσιτίας θανάτου αὐτῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν των, κρίνει καλὸν νὰ συστήσῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ προνοήσῃ περὶ αὐτῶν.

§58Π. ΦΛΩΡΟΣ. Οἱ ἱερεῖς τῆς Ἠπείρου πένονται. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν ἀνθρώπων ἐκεῖ εἶναι τοιαύτη ὥστε τότε μόνον καταφεύγουν εἰς τοὺς ἱερεῖς ὅταν πρόκειται περὶ κηδείας μόνον. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὅπως λάβῃ μέτρα περὶ βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς θέσεως τῶν ἱερέων τῆς Ἠπείρου.

§59Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ λάβω μέτρα καὶ θὰ ὑποβάλλω καὶ σχετικὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπασιᾶς ἐπερωτᾷ διὰ τὰ ἑξῆς: Τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον ὡς καὶ τὰ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, ἵνα διὰ νομοθετικῶν μέτρων ὁμολογουμένως ἐνίσχυσαν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐλέγχου τῶν δημοσίων δαπανῶν, ἀλλ’ ὁ ἔλεγχος οὗτος δὲν δύναται νὰ εἶναι παρὰ μόνον τυπικός, δηλαδὴ κατὰ πόσον αἱ διάφοροι πληρωμαὶ ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ψηφισμένας πιστώσεις, τοῦθ’ ὅπερ κατὰ τελευταῖον βαθμὸν ἐλέγχουσιν τό τε Γενικὸν Λογιστήριον καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἀλλὰ πραγματικὸς ἔλεγχος οὐδεὶς γίνεται, δηλαδὴ κατὰ πόσον ἐξετελέσθησαν καὶ λυσιτελῶς τὰ ἔργα ἢ ἐλειτούργησαν αἱ ὑπηρεσίαι, δι’ ἃς ἐψηφίσθησαν αἱ πιστώσεις καὶ ἐγένοντο αἱ πληρωμαί. Μένει δ’ ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τῶν προϊσταμένων τῶν ὑπηρεσιῶν, οἵτινες εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν, εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν καὶ μελέτην τῶν νόμων καὶ διατάξεων, καὶ τὸν ἔλεγχον χωρὶς νὰ σημειώσωμεν ὅτι πολλάκις οἱ αὐτοὶ εἶναι οἱ ἐλεγχόμενοι καὶ ἐλέγχοντες. Οὕτω πῶς εἶναι δυνατὸς ὁ ἔλεγχος, κατὰ πόσον δικαιολογοῦνται τοσαῦτα παραρτήματα Ὑπουργείων, ὥστε ἔνια τούτων, ὡς τὰ τῶν Στρατιωτικῶν, Ναυτικῶν, Συγκοινωνίας καὶ Οἰκονομικῶν νὰ στρέφωνται περὶ τὴν δεκάδα ἕκαστον καὶ αἱ δαπάναι ἐνοικίων ν’ ἀνέρχωνται δι’ ἕκαστον τούτων εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων καὶ ἡ δαπάνη ἑκάστου αὐτοκινήτου ν’ ἀνέρχηται κατὰ μέσον ὅρον τὸν παρελθόντα Ἰούνιον εἰς δραχ. 225 ἡμερησίως καὶ γίνεται τοιαύτη κατάχρησις τούτων, ὥστε καὶ αὐτὴ ἡ Σύνοδος νὰ κέκτηται 3, καὶ νὰ ποιοῦνται ἄπληστον χρῆσιν τῶν δημοσίων αὐτοκινήτων κατώτερα ὄργανα, πολῖται ξένοι τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἱερεῖς, καὶ δημόσια ἔργα νὰ κατασκευάζωνται δὶς καὶ νὰ μὴ ὑπάρχωσι, ὡς ἡ ὁδὸς Θηναίας ἐν Κεφαλληνίᾳ, νὰ λειτουργῇ τὸ διδασκαλεῖον τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως μὲ τρεῖς μόνον μαθητάς, διὰ δὲ τὴν συντήρησιν αὐτοῦ νὰ δαπανῶνται 3 χιλ. δραχ. μηνιαίως, νὰ πληρωθῶσιν ὑποδήματα κλητῆρος ἀντὶ δραχ. 180 κλπ. κλπ. Πρὸς τοῦτο εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη συστάσεως εἰδικῆς ὑπηρεσίας ἐλέγχου, συμφώνως μὲ τὴν συσταθεῖσαν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 150 τοῦ Γαλλικοῦ Νόμου περὶ προϋπολογισμοῦ τῆς 13 Ἰουλίου 1914 καὶ τοῦ νόμου τῆς 30 Μαρτίου 1917. Ὁ ἔλεγχος οὗτος δὲν πρέπει νὰ περιορίζηται ἁπλῶς εἰς λογιστικὰς πράξεις, ἀλλὰ νὰ εἰσέρχηται εἰς αὐτὸν τὸν βίον, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ὑπηρεσιῶν ὅπως δι’ αἰφνιδιασμῶν ἀνακαλύπτῃ τὰς καταχρήσεις καὶ ἀτελείας, βεβαιοῖ τὴν καλὴν λειτουργίαν καὶ καταγγέλλει τὰς σπατάλας. Τὰ πορίσματα τοῦ ἐλέγχου τούτου ἀνακοινούμενα εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ἀποτελοῦσι τὴν βάσιν τῆς ἀναδιοργανώσεως τῶν δημοσίων ἡμῶν ὑπηρεσιῶν. Ὁμοία περίπου ἐπιτροπὴ συνέστη καὶ ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις τῆς Ἀμερικῆς ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῆς Λυσιτελείας» ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου 1910.

§61Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ μελετήσῃ τὸν τελευταίως ψηφισθέντα νόμον «περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου» ἐν ᾧ περιλαμβάνεται ὅ,τι ζητεῖ.

§62Α. ΜΠΑΣΙΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τυπικοῦ οἰκονομικοῦ ἐλέγχου, ἀλλὰ κατὰ πόσον ἐξετελέσθησαν τὰ ἔργα δι’ ὧν ἐγένοντο αἱ δαπάναι καὶ ἂν ἐξετελέσθησαν λυσιτελῶς.

§63Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπασιᾶς ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας διατὶ οὐδεμίαν ἐπεδείξατο μέχρι σήμερον μέριμναν διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας ἐν Κεφαλληνίᾳ, ἥτις ὑπὸ τὸ Κράτος τοῦ εἰδικοῦ νόμου περὶ ἀγροφυλακῆς εἶχε περιέλθει εἰς καλὸν σημεῖον. Ἀλλ’ ἕνεκεν ὑποθηκεύσεως ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου τῶν πόρων τοῦ εἰδικοῦ αὐτῆς ταμείου πρὸς ἐξόφλησιν δῆθεν ἀπαιτήσεως τούτου, καθυστερήθη ἐπὶ ἔτος ἡ πληρωμὴ τοῦ μισθοῦ τῶν ἀγροφυλάκων ἐπενεγκόντος τούτου κατὰ φυσικὸν λόγον τὴν παράλυσιν τοῦ σώματος τῆς ἀγροφυλακῆς καὶ τὴν πλήρη διασάλευσιν τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας εἰς ὁλόκληρον τὸν νομόν. Καὶ ἐνῷ ἐξοφληθείσης τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ δημοσίου εἰσπράττονται ἔτι οἱ εἰδικοὶ τοῦ ταμείου ἀγροφυλακῆς φόροι καὶ λοιπὰ ἔσοδα χωρὶς καὶ νὰ λειτουργῇ πλέον ὁ θεσμὸς, καὶ τὶ γίνονται τὰ εἰσπραττόμενα ἔσοδα;

§65Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ ἰσχύων ἐν Ἑπτανήσῳ νόμος περὶ ἀγροφυλακῆς εἶναι ἀποκεντρωτικὸς καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας δὲν δύναται νὰ λάβῃ ἄμεσα μέτρα. Πρόκειται περὶ λήψεως μέτρων, τὰ ὁποῖα, ἁρμόδιον εἶναι νὰ λάβῃ μόνον τὸ ἐποπτικὸν Συμβούλιον τὸ ὑπάρχον ἐκεῖ. Οὐχ ἧττον ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἂν βεβαιωθῇ ὅτι ὁ νόμος δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ μακρὸν λυσιτελῶς θὰ φροντίσῃ πάντως ὅπως κανονισθῶσιν ἐπαρκῶς οἱ πόροι τοῦ ἐκεῖ ταμείου.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Φλῶρος καὶ Ε. Χατζῆς ἐπερωτῶσι διὰ τὰ ἑξῆς: Ἅπαντα τὰ Σωματεῖα Ἰωαννίνων παρεπονέθησαν διὰ τηλεγραφημάτων των διὰ τὴν χειρίστην ποιότητα τῶν ἀλεύρων, παντελῆ ἔλλειψιν ζακχάρεως κλπ. Πρὸς θεραπείαν τῶν παραπόνων τούτων παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ νὰ διατάξῃ δικαστικὰς ἀνακρίσεις πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ προσώπου τοῦ βαρυνομένου διὰ τὴν τοιαύτην ἐπισιτιστικὴν κατάστασιν τῶν Ἰωαννίνων.

§67Π. ΦΛΩΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἅπαντα τὰ σωματεῖα Ἠπείρου διὰ τηλεγραφήματός των παρεπονέθησαν πρὸς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ διὰ τὴν ἀθλίαν ἐπισιτιστικὴν κατάστασιν τῆς Ἠπείρου. Καὶ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς ἀθλίας ποιότητος τῶν ἀλεύρων, ἀλλὰ πρόκειται κυρίως διὰ τὴν ἔλλειψιν προϊόντων καὶ δὴ προϊόντων ἅτινα παράγει ὁ τόπος ἤτοι τυροῦ καὶ λαδιοῦ. Τὸ τοιοῦτον καταντᾷ σκληρὸν, διότι εἰς τόπον κατ’ ἐξοχὴν κτηνοτροφικὸν, ὡς λέγουσι τὰ ἐργατικὰ σωματεῖα, δὲν εὑρίσκουν οὔτε τυρὸν οὔτε δράμι ἐλαίου, οὔτε ξυλάνθρακας. Αἱ διάφοροι δυσκολίαι καὶ διατυπώσεις τῶν ἐκεῖ ἀρχῶν ἐπιφέρουσι τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ οὕτω ὁ Ἠπειρωτικὸς λαὸς στενάζει. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ χορηγούμενα ἄλευρα εἶναι κατάλληλα μόνον διὰ χοίρους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔσχε τὴν πληροφορίαν παρὰ τοῦ ἀναλαβόντος ἐργολαβικῶς τὸν ἐπισιτισμὸν τῆς Ἠπείρου ὅτι τοιαῦτα ἄλευρα ἐχορηγήθησαν παρὰ τῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ Γενικὴ Διοίκησις. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐνεργεῖτο μία εὐρυτάτη ἀνάκρισις πρὸς περιστολὴν τοῦ κακοῦ, διότι εἶναι κρῖμα ὁ τόσα συνεισφέρας Ἠπειρωτικὸς λαὸς νὰ μαστίζεται κατὰ τὸν τρόπον αὐτόν.

§68Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Ἀκριβῶς παρ’ ὅλα τὰ τηλεγραφήματα ἡ κατάστασις ἡ ἐπισιτιστικὴ τῆς Ἠπείρου εἶναι οἰκτροτάτη καὶ τοῦτο ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν ἔλλειψιν τῆς συγκοινωνίας χωρὶς νὰ ἀποκλείεται ὅτι συντελεῖ καὶ ὁ κακὸς τρόπος καθ’ ὃν ὁ ἐργολάβος τοῦ ἐπισιτισμοῦ ἐκτελεῖ τὰς ὑποχρεώσεις του. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μέτρα καὶ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν καὶ ἰδίως τὸν τρόπον καθ’ ὃν ὁ ἐργολάβος ἐκτελεῖ τὰς ὑποχρεώσεις του διότι κατ’ αὐτοῦ ἐκφράζονται πολλὰ παράπονα ὑπὸ τῶν κατοίκων τῆς Ἠπείρου.

§69Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτάς, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ἀπέστειλεν τακτικῶς ὅλα τὰ ἐφόδια, ὥστε οὐδέποτε νὰ ὑπάρξῃ ἔλλειψις, ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰ τῆς διανομῆς, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἀναλάβει οἱ ἐργολάβοι, τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἀναμιγνύεται. Ἐπίσης εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ ἡ κακὴ κατάστασις τῆς ὁδοῦ Πρεβέζης–Ἰωαννίνων ἐπέφερε σχετικὴν ἐπιβράδυνσιν εἰς τὸν ἐπισιτισμόν. Ἤδη θὰ συνεννοηθῶ καὶ μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς ὁδοῦ καὶ ἐλπίζω τὰ παράπονα νὰ λείψωσιν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἀρκούντως ἐτιμωρήθησαν ἤδη οἱ ἐπὶ λιποταξίᾳ καταδικασθέντες στρατιωτικοὶ ἀπὸ τοῦ 1916 ἢ 1917 σηπόμενοι εἰς τὰς ἀνθρωποκτόνους φυλακὰς τοῦ Κράτους, ὑποβάλῃ Β. Διάταγμα ἀμνηστείας καὶ ἀποδώσῃ αὐτοὺς εἰς τὰς οἰκογενείας των.

§71Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Εἰς τὴν σύστασιν αὐτὴν προέβην, κύριε Πρόεδρε, διότι ἔλαβον πολλὰς ἐπιστολὰς καταδίκων καὶ ἀπὸ ἄλλας φυλακάς, διὰ τῶν ὁποίων διὰ ζωηροτάτων χρωμάτων μοὶ παριστάνουν τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν ἕνεκα τῆς ἐλεεινῆς καταστάσεως τῶν φυλακῶν αὐτῶν. Μοῦ λέγουν ὅτι ἀσθενοῦν ἐπὶ μῆνας καὶ δυστυχῶς ὁ ἰατρὸς μόλις κατὰ μῆνα πηγαίνει καὶ τοὺς βλέπει. Διὰ τοῦτο συνεκινήθην ἀπὸ τὰς ἐπιστολὰς καὶ ἐνόμισα καθῆκον ν’ ἀποταθῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἴσως δὲ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὸ ζήτημα μᾶλλον ἦτο δυνατὸν νὰ λύσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ παρακαλέσω ὅπως οἱ στρατιωτικοί, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα λιποταξίας ὀλίγων ἡμερῶν κατεδικάσθησαν ἄλλοι εἰς 8, εἰς 10 καὶ 15 ἔτη καὶ σήπονται τώρα εἰς τὰς φυλακὰς ἀπὸ τοῦ 1916 καὶ 1917 νέοι οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο, ἂν ἐξήρχοντο, νὰ εἶναι χρησιμότεροι εἰς τὴν Πατρίδα. Νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἐτιμωρήθησαν φυλακισθέντες ἐπὶ διετίαν καὶ τριετίαν εἰς τὰς ἀνθυγιεινὰς τρώγλας. Ἄλλως τε αἱ ποιναὶ αἱ ἐπιβληθεῖσαι δὲν ἦσαν πάντοτε δίκαιαι, διότι ἄλλοι διὰ δύο ἡμερῶν λιποταξίας κατεδικάσθησαν εἰς δέκα ἐτῶν εἱρκτὴν καὶ ἄλλοι δι’ ἕνα μῆνα κατεδικάσθησαν τρία ἢ τέσσαρα ἔτη. Πάντοτε αἱ τιμωρίαι τῶν Στρατιωτικῶν, ἕνεκα τῆς ἀνωμάλου καταστάσεως, ἐπεβλήθησαν κατὰ τὰς περιστάσεις καὶ κατὰ τὴν ἀτμόσφαιραν, ἡ ὁποία ὑπῆρχε ὅταν ἐδίκαζε τὸ Στρατοδικεῖον. Ὁσάκις ὑπῆρχε ἐρεθισμὸς εἰς τὸ μέρος ὅπου ἦτο τὸ Στρατοδικεῖον φυσικὰ ἐπέδρα τοῦτο ἐπὶ τῆς σκέψεως τῶν στρατοδικῶν καὶ τοιουτοτρόπως διὰ δύο ἡμέρας κατεδικάζετο δέκα ἔτη.

§72Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νομίζω, ὅτι διερμηνεύω καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν εἴπω ὅτι θὰ δώσω ἐντολὴν νὰ μεταφερθῶσιν οἱ πάσχοντες εἰς ἄλλα μέρη. Ἀλλὰ περὶ ἀμνηστείας δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ λόγος ἐν προκειμένῳ.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης ἐπερωτᾷ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ εἰσέτι δὲν ἐχορήγησεν γενικὴν ἀμνηστείαν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ὑποδικοκαταδίκους, ἀφοῦ τοῦτο ὑπαγορεύει τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, ἵνα ἐπανέλθῃ ὅσον οἷον τε ἡ ποθητὴ ψυχικὴ ἐθνικὴ γαλήνη, καὶ διατὶ δὲν προσάγει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, κανονίζον τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀποταχθέντων ἀξιωματικῶν εἰς τὰς τάξεις των καὶ τὸν ἐπαναδιορισμὸν τῶν ἐκκαθαρισθέντων ὑπαλλήλων.

§74Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα ὄχι διὰ νὰ μακρυγορήσω, διότι πρὸ διμήνου τὸ θέμα αὐτὸ τῆς ὑπὸ συζήτησιν ἐπερωτήσεως ἀρκετὰ ἀνεπτύχθη· ἀνῆλθον εἰς τὴν θέσιν ταύτην, διότι τοιαῦτα θέματα ἀξιόλογα μόνον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ἀνακινῶνται καὶ νὰ ἀκούωνται. Πρὸ δύο μηνῶν παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἄρῃ τὴν λογοκρισίαν, τὸν στρατιωτικὸν νόμον καὶ νὰ δώσῃ ἀμνηστείαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ δύο πρῶτα μεθ’ ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν προήχθησαν τὰ πράγματα δυστυχῶς τὰ ἐξωτερικὰ εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε νὰ δικαιολογῆται ἐπὶ πλέον ἡ ἄρσις τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου ἢ τῆς λογοκρισίας, ἂν λάβωμεν ὡς βάσιν τὰ λεχθέντα τότε ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Μένει τὸ τρίτον ζήτημα τὸ καὶ σπουδαιότατον, κατ’ ἐμὲ, τὸ τῆς ἀμνηστείας τῆς γενικῆς. Τὸ ζήτημα αὐτὸ, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι ὄντως σπουδαιότατον· ἦτο τότε ἐπίκαιρον, εἶναι δὲ σήμερον ἐπικαιρότερον. Πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ δώσῃ γενικὴν ἀμνηστείαν ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον εἰς ὅλους τοὺς πολιτικοὺς ὑποδικοκαταδίκους.

§75Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν τὰ ἀφίνετε αὐτὰ αὐτὰς τὰς ἡμέρας.

§76Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἕνεκα τούτου καὶ χάριν τῆς ψυχικῆς ἐθνικῆς ὁμονοίας δὲν θὰ παύσω νὰ κάμνω συστάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ προσδοκῶν πάντοτε, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ προσανατολισθῇ πρὸς τὴν ἐθνοφελῆ ταύτην σύστασιν. Ἂς παύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ποιῇ καὶ νὰ ἀνακηρύσσῃ πολιτικοὺς μάρτυρας. Ἀρκετοὶ μέχρι τοῦδε ἐγένοντο τοιοῦτοι· ἔχομεν ἤδη δύο μεγαλομάρτυρας πολιτικοὺς, τοὺς Λάμπρον καὶ Ἔσσλιν. (Διαμαρτυρίαι).

§77Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Αὐτὰ ἀνέθηκες νὰ εἰπῇς;

§78Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, πᾶς ἀποθνήσκων ἐν φυλακαῖς μετὰ τὴν εἰρήνην θεωρεῖται παρὰ τοῦ λαοῦ ὡς μάρτυς. Ἂς δώσῃ λοιπὸν ὁ Θεὸς νὰ μὴ γίνῃ καὶ ἄλλος μάρτυς διότι κάθε μεγαλομάρτυς τοιοῦτος ποῦ παρίσταται εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν ἀναρριπίζει καὶ πυργοποιεῖ τὸ ἐθνικὸν μῖσος.

§79Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ὅλοι αὐτοὶ ἔτσι θὰ πᾶνε.

§80Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἂς φυλάξῃ ὁ Ὕψιστος τὴν Ἑλάδα ἵνα μὴ ἀνακηρυχθῇ κανεὶς μεγαλομάρτυς Γούναρης ἢ Μερκούρης, διότι οἱ μεγαλομάρτυρες αὐτοὶ οἱ πολιτικοὶ θὰ χρησιμεύσωσι δυστυχῶς ὡς ἑστία πυρός, τὸ ὁποῖον προώρισται εἰς τὸ μέλλον νὰ κατακαύσῃ τὸ ἔθνος ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, νὰ τὸ κακοδρομήσῃ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε καὶ ἔχει μίαν μεγάλην χάριν, τὸ νὰ σφυγμομετρῇ ἄριστα τὴν κοινὴν γνώμην. Βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχασεν αὐτὴν τὴν χάριν, ἀλλὰ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τῆς ἀπουσίας του εἰς Εὐρώπην μέχρι σήμερον καὶ ὅταν ἐπανῆλθεν ἐκεῖθεν σφυγμομετρεῖ τὴν κοινὴν γνώμην μὲ τὸ γάντι, τὸ γάντι δὲ γνωρίζετε, ὅτι δὲν ἀφίνει νὰ ἀκούεται καλὰ ὁ σφυγμὸς, διότι δὲν ἔρχεται εἰς ἐπαφὴν ἡ χεὶρ τοῦ ἰατροῦ μὲ τὸν σφυγμὸν τοῦ ἀσθενοῦς. Τὸ ἴδιον γίνεται καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, μὲ σφυγμομέτρημα τῆς κοινῆς γνώμης παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὸ γάντι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐστὶ κἄποια κλίκα, ἡ ὁποία περιστοιχίζει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως πάντοτε δυστυχῶς περιστοιχίζουν τοιαῦται κλίκαι ὅλους τοὺς ἰσχυροὺς καθισταμένους· ἡ κλίκα αὐτὴ τὸν κάμνει νὰ σφυγμομετρῇ λελανθασμένως τὴν κοινὴν γνώμην. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ πετάξῃ μακρὰν αὐτοῦ τὸ γάντι, νὰ ἀποδιώξῃ ἀπὸ πλησίον του τὴν κλίκα, καὶ νὰ σφυγμομετρήσῃ τὴν κοινὴν γνώμην μὲ γυμνὰς τὰς χεῖρας, μὲ ἐλευθέραν τὴν καρδίαν καὶ μὲ καθαρὸν τὸν νοῦν, καὶ τότε πολλὰ θὰ ἴδῃ καὶ πολλὰ θὰ ἐνωτισθῇ ὅτι ἔχει ἕνα καθῆκον δι’ ἑαυτὸν καὶ μίαν ὑποχρέωσιν διὰ τοὺς ἄλλους. Τὸ καθῆκον δι’ ἑαυτὸν εἶναι νὰ περιφρουρήσῃ εἰ δυνατὸν ἀκόμη περισσότερον τὸ ἄτομόν του ὄχι χάριν ἑαυτοῦ, διότι αὐτὸς τὴν δουλειά του τὴν ἔκαμε—τὸ ὄνομά του τὸ συνέδεσε πλέον μετὰ τοῦ μεγαλείου τοῦ Ἔθνους καὶ ἀπεθανατίσθη· ἀλλὰ χάριν αὐτοῦ τούτου τοῦ Κράτους, διότι δυστυχῶς εἰς τὸ Ἔθνος τοῦτο δὲν σπανίζουν οἱ μωροὶ καὶ οἱ παράφρονες καὶ οἱ ἐθνικοὶ δολοφόνοι. Αὐτὸ τὸ ἀποδεικνύει ἡ δολοφονία τοῦ ἀειμνήστου Γέρου τοῦ Μωρηᾶ, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὰ πρόθυρα τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἡ δολοφονία τοῦ συνταγματικωτάτου Βασιλέως Γεωργίου. Ἂς προφυλάξῃ περισσότερον τὸ ἄτομόν του. Ἀλλὰ ἔχει καὶ μίαν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, νὰ δώσῃ πρωτίστως γενικὴν ἀμνηστείαν εἰς ὅλους τοὺς ὑποδικοκαταδίκους τώρα, ὄχι ἀργότερα, τὸ δῶρον ἔχει χάριν ὅταν ἐν καιρῷ δίδεται, διότι ἀργότερα θὰ εἴμεθα ἐν ἡμέραις ἐκλογῶν καὶ τότε τὸ δῶρον θὰ εἶναι ἄκαιρον καὶ θὰ φανῇ, ὅτι προέρχεται ἀπὸ ἐπιβεβλημένην ἀνάγκην τῶν ἐκλογῶν.

§81Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Γράφεται εἰς μίαν ἐφημερίδα σήμερον, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ζῶμεν καὶ οἱ δύο ἢ ἐμεῖς ἢ ἐσεῖς.

§82Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὄχι, ὅλοι μαζὶ θὰ ζήσωμεν, τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον· ἄφησε τοὺς κρινομένους ἀδιαλλάκτους ἀντιπολιτευομένους νὰ μαίνωνται κ. συνάδελφε. Νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἀποταχθέντας ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ ἐπαναδιορίσῃ τοὺς ἐκκαθαρισθέντας ὑπαλλήλους. Ταῦτα θὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ ἐθνικῆς ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὑπηρεσιακῆς ἀφ’ ἑτέρου σκοπιμότητος. Λόγοι ἐθνικῆς σκοπιμότητος εἶναι διὰ νὰ ἔλθῃ ἡ ψυχική, ποθητή, ἡ πολυπόθητη γαλήνη εἰς τὸ ἔθνος. Καὶ καλῶς, κατ’ ἐμὲ—ἐξωτερικεύω τὴν γνώμην μου—καὶ ὄχι τοῦ κόμματός μου, καλῶς, λέγω, κατ’ ἐμὲ αἱ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ ἀναβληθῶσιν, ὄχι διότι θέλω νὰ εἶμαι Βουλευτὴς ἀκόμη ἐπί τι χρονικὸν διάστημα, ἀλλὰ διότι πρέπει νὰ ἀναβληθοῦν διὰ νὰ ἔχωμεν ἐκλογὰς εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, παλαιὰν καὶ νέαν, διότι θὰ πολεμηθῇ μὲν ὁ Βενιζελισμὸς εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, ἀλλὰ θὰ ὑπερψηφισθῇ εἰς τὴν νέαν Ἑλλάδα καὶ θὰ ἔλθῃ πάλιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ κυβερνήσῃ, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ κυβερνήσῃ ἐπὶ ἓν, δύο ἔτη ἀκόμη, ἵνα, ἀφοῦ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ἐχωρίσθη τὸ Ἔθνος ψυχικῶς καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ἑνωθῇ· πλὴν δὲ τούτου πρέπει νὰ στερεωθοῦν τὰ θεμέλια καὶ τὸ οἰκοδόμημα τοῦ νέου μεγάλου Ἔθνους, καὶ ὁ ἀρχιμάστορας δὲν πρέπει νὰ ἀπουσιάζῃ. Διότι σήμερον τὸ Ἔθνος τὸ κατακλύζουσι πλημμύραι καὶ καταιγίδες ἐσωτερικαὶ καὶ ἐξωτερικαί, καὶ ἀλλοίμονον ἂν ἀλλάξῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἂν δὲν γίνῃ οὕτως καὶ γίνῃ τὸ ἐβγᾶτε σεῖς γιὰ νὰ μποῦμε μεῖς οἱ ἄλλοι, φαντασθῆτε τὶ ἔχει νὰ γίνῃ τότε καὶ τίνες ἐθνικαὶ συμφοραὶ θὰ μᾶς ἐπισκεφθοῦν. Λέγω λοιπὸν διὰ λόγους ἐθνικῆς σκοπιμότητος, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωσιν αὐτοὶ οἱ παντοῖοι ὑπάλληλοι καὶ οἱ ἀποταχθέντες ἀξιωματικοὶ οἱ βουλόμενοι ἐξ αὐτῶν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπανέλθωσι καὶ διὰ λόγους ὑπηρεσιακῆς σκοπιμότητος. Ἐκ τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, ὄχι ὅλοι, ἐξῆλθον ἀπὸ τὰς στρατιωτικὰς σχολὰς τοῦ Κράτους ἄριστα κατηρτισμένοι, διώκησαν στρατεύματα καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ. Συνετέλεσαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, αὐτὰ τὰ τσαμένα, ναί. Διότι παρεσύρθησαν, λέγω οἱ πλεῖστοι, ἀπὸ τὴν αἴγλην τῆς Βασιλικῆς πορφύρας, ὅπως παρασύρονται τὰ πτερωτὰ ἐκεῖνα ἔντομα ἀπὸ τὸ ἄπλετον φῶς λυχνίας καὶ περιστρέφονται πέριξ τῆς λυχνίας καὶ κατακαίονται καὶ τὴν λυχνίαν σβύνουν, οὕτω πως καὶ αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ πλεῖστοι περιεφέρθησαν γύρω–γύρω ἀπὸ αὐτὸν τὸν Βασιλέα πέριξ τῆς λαμπηδόνος τῆς Βασιλικῆς του πορφύρας καὶ ἐκάησαν καὶ τὴν λυχνίαν ἔσβυσαν τὴν Βασιλικήν. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀπότακτοι ἀξιωματικοὶ συνετέλεσαν εἰς τὰς νίκας τῶν πολέμων τοῦ 1912 καὶ 1913 καὶ εἶναι ἄξιοι νὰ κατέχουν θέσιν ἐν τῷ στρατεύματι, ὅπως εἶναι ἄξιοι, ἀξιώτατοι καὶ οἱ σημερινοὶ ἀξιωματικοὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Οἱ δὲ ὑπάλληλοι ἐνήργησαν ἀκόμη περισσότερον ἀπὸ ὑπηρεσιακῆς σκοπιμότητος, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι οἱ διοργανωταὶ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους. Ἀπὸ τὰ 1911 ὁπότε ἐθεσπίσαμεν ὅλοι ὁμοῦ ἐδῶ τὴν ἀποκέντρωσιν, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ προήγαγον ὅλας τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. Αὐτὰ τὰ δύο ἐὰν γίνουν καὶ πραγματοποιηθοῦν θὰ συντελέσωσι καὶ εἰς τὸ εὐτυχὲς μέλλον καὶ εἰς τὴν πρόοδον καὶ προαγωγὴν τοῦ μεγάλου Ἑλληνικοῦ Κράτους, καὶ θὰ στερεωθῇ καὶ τὸ μεγαλουργὸν ἐθνικὸν οἰκοδόμημα ἀδειάσειστον ἀπὸ κάθε ἐξωτερικὸν κίνδυνον.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§84Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁμολογῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μὲ ἐλύπησαν βαθύτατα ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐβοίας, μὲ ἐλύπησαν, διότι προέρχονται ἀπὸ ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος πραγματικῶς, καίτοι ἀνήκων εἰς τὰς τάξεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν τυφλώνεται ἀπὸ τὸ κομματικὸν πάθος ὁσάκις ὁμιλήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἑπομένως ὡμίλησεν ἀπὸ χρηστοῦ τοῦ συνειδότος καὶ ὅσα εἶπεν ἔχουσιν ἀπήχησιν βαθυτάτην ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο τίποτε ἄλλο δὲν ἀποδεικνύει παρὰ μόνον, ὅτι τὸ χάσμα, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς ἐχώρησε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τῆς ἐγκληματικῆς πολιτικῆς τοῦ ἐκπεσόντος Βασιλέως, εἶναι μεγαλείτερον παρ’ ὅσον βέβαια ἡμεῖς οἱ ἀπὸ ἐγγύτερον παρακολουθοῦντες τὰ πράγματα, ἐνομίζαμεν. Ἐγνώριζον, κύριοι, πρὶν λάβω εἰς χεῖρας μου τὸν δαυλὸν ὄχι τῆς ἐπαναστάσεως, ἀλλὰ τῆς ἀντεπαναστάσεως, ἐγνώριζον, ὅτι ἔμελλε νὰ διαιρεθῇ τὸ Ἔθνος, ἐγνώριζον, ὅτι ἔμελλον νὰ δημιουργηθῶσιν αἱ δυσχέρειαι, αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ φόβοι μου ἦσαν κατώτεροι τῆς πραγματικότητος. Εἶπον, ὅτι ἔλαβον τὸν δαυλὸν τῆς ἀντεπαναστάσεως, διότι δυστυχῶς, παρατηρεῖται ἀπό τινος χρόνου, μία τοιαύτη σύγχυσις, εἰς τὴν ἀντίληψιν πολλοῦ κόσμου, τοὐλάχιστον ἐκείνου, τοῦ ὁποίου τὰς γνώμας φέρει εἰς τὴν δημοσιότητα μία εὐρεῖα μερὶς τοῦ Ἀθηναϊκοῦ τύπου, παρατηρεῖται μία διαστροφὴ τῆς ἀντιλήψεως, ἡ ὁποία καταντᾷ ἐκπληκτική. Νομίζουν, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔγινεν ἐπαναστάτης, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦτο ἀτιμωτικὸν δι’ αὐτό, ἐὰν ἐζήτει προσφυγὴν εἰς τὸ μέσον τοῦτο τὸ ὕστατον, τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς τὴν διάθεσιν τῶν λαῶν νὰ δημιουργήσῃ ἓν νέον δίκαιον, διότι τὸ ὑφιστάμενον δίκαιον ἔκρινε μὴ ἀνταποκρινόμενον, εἰς τὴν σημερινὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν οὕτω. Δὲν ἐξηγέρθησαν κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1916 διὰ νὰ δημιουργήσωμεν νέον δίκαιον καὶ καταργήσωμεν τὸ ὑφιστάμενον. Ἐξηγέρθημεν τότε διὰ νὰ ὑπεραμυνθῶμεν τοῦ τότε καθεστῶτος Δικαίου, διὰ νὰ ὑπεραμυνθῶμεν τῆς Συνταγματικῆς Βασιλείας, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι, διὰ νὰ ὑπεραμυνθῶμεν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον εἷς Βασιλεὺς ἀνάξιος τοῦ Θρόνου λησμονήσας, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Δαὸς τὸν ἀνύψωσεν εἰς τόσην δόξαν, ἐζήτησε νὰ καταπατήσῃ, καθ’ ἣν στιγμὴν διὰ τῆς καταπατήσεως τοῦ πολιτεύματος, ἐπρόκειτο νὰ θυσιασθῶσιν εἰς τὸ διηνεκὲς ὅλα τὰ ὄνειρα ἑνὸς Ἔθνους καὶ ὅλοι οἱ ἀγῶνες τόσων μακρῶν αἰώνων. (Παταγώδη χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Ἐξηγέρθημεν λοιπὸν τότε, ἐπαναλαμβάνω, διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸ ἰσχύον Δίκαιον, πρὸς τὰς ἐλευθερίας τὰς κεκτημένας ἀπὸ τοῦ 1864 καὶ ἐφαρμοσθείσας ἔκτοτε ἐπὶ σειρὰν πεντήκοντα ἐτῶν. Ἐξηγέρθησαν, ὅταν ἕνας ἀνάξιος Βασιλεὺς εἶπε πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Λαϊκῆς κυριαρχίας, διὰ πρώτην φοράν, ὅτι δὲν ὀφείλει νὰ κύψῃ πρὸ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὑπεύθυνος ἔναντι τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι δὲν ἔχει νὰ ἐξετάσῃ τί σκέπτεται ὁ Λαός, διὰ νὰ προστατεύσωμεν τὸ κείμενον πολίτευμα. Δὲν εἴμεθα λοιπὸν ἐπαναστάται, ἀλλὰ οἱ ὑπεραμυνθέντες ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν μας, κατὰ τοῦ ἐπαναστάτου Ἄρχοντος τῆς Χώρας. Καὶ μήπως, κύριοι, ὡρμήσαμεν εἰς τὴν ἀντεπανάστασιν αὐτήν, διὰ τὴν ἄμυναν τῶν ἐλευθεριῶν μας, εἰς βρασμὸν ψυχικῆς ὁρμῆς, ὑπὸ τὰς πρώτας ἐντυπώσεις, χωρὶς νὰ ἀναμετρήσωμεν ὅσα ἠδύναντο νὰ ἐπέλθουν ἐκ τῆς τοιαύτης ἀπομακρύνσεως ἐκ τῆς καθημερινῆς ζωῆς τοῦ Κράτους; Ὄχι κύριοι. Ἦτο ἡ πρώτη κρίσις κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1915. Ὁ ἔκπτωτος βασιλεὺς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐγνώριζεν, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἡ πλειοψηφία τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶχεν ἀκόμη τὴν ἐμπιστοσύνην της ἀκεραίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ ἐν τούτοις προέβη τότε εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διενέργειαν ἐκλογῶν καὶ ἔπραξε τοῦτο στηριζόμενος ἴσως εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ παραβιάζων τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, παραβιάζων τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ὄχι μόνον διότι δὲν ὑπῆρχον ἐνδείξεις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εἶχεν ἀπολέσει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψίας τῆς Χώρας, ἀλλὰ οὔτε εἶχεν ἀποδείξεις, ὅτι εἶχε τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν ἀπόδειξιν ταύτην παρέσχε τὸ Συμβούλιον τοῦ Στέμματος, τὸ ὁποῖον ἔγινε τὴν προτεραίαν τῆς ἀπομακρύνσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μὲν ἄλλοι τῶν ἀρχηγῶν τῶν παλαιῶν κομμάτων ἐτάχθησαν πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς πλειοψηφίας καὶ τότε, ὁ δὲ μακαρίτης Θεοτόκης ἔλεγεν, ὅτι «ἐγὼ δὲν συμφωνῶ, ἀλλὰ συμβουλεύω εἰς τὴν Α. Μ. νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βενιζέλου, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ Βενιζέλος εἶχε μαζύ του τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν». Καὶ ἐν τούτοις, ἀποχωρῶν τότε ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐφρόντιζε πῶς κατὰ τὰς ὀλίγας ἀκόμη ὥρας ποῦ ἐπρόκειτο νὰ μείνῃ εἰς τὴν Ἀρχήν, νὰ παρεμποδίσῃ καὶ διὰ τῆς παρεμβάσεως ἀκόμη τῆς Ἀστυνομικῆς Ἀρχῆς, τὰς λαϊκὰς ἐκδηλώσεις. Καὶ μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσίν μου ἐκ τῆς Ἀρχῆς, ἐνθυμεῖσθε τὶ ἔκαμεν· ἑορτάζετο μετ’ ὀλίγον ἡ ἐθνικὴ ἑορτή, καὶ εἰς ἕνα ἐκ τῶν ἐργατῶν τῶν θριάμβων τοῦ 1912 καὶ 1913, ἀπηγορεύετο νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἵνα μετάσχῃ καὶ οὗτος τῆς ἑορτῆς ἐκείνης. Καὶ ὅταν ἐπέστρεφεν ἀπὸ τὴν Ὕδραν, ὅπου εἶχε μεταβῆ χάριν ἀναψυχῆς, τοῦ ἀπηγορεύετο νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ καὶ ἠναγκάζετο νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν παράμερον ἀκτὴν τοῦ Φαλήρου, διὰ νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ σπῆτί του. Καὶ ὅλα ταῦτα ἐγένοντο ἀνεκτά, κύριοι. Καὶ ὅταν ὁ βασιλεὺς ἐκεῖνος — τὶς οἶδε — θῦμα τῶν περὶ αὐτὸν ἀναξίων συμβούλων, ἐφέρετο πρὸς μίαν προσωπικὴν σύγκρουσιν πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς πλειοψηφίας, δὲν ἐζήτησεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας νὰ ἀπέλθῃ τῆς Ἑλλάδος καὶ μὴ μετάσχῃ τῶν ἐκλογῶν ἀμέσως, αἱ ὁποῖαι θὰ διενεργοῦντο καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἔκριναν τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πολιτικήν; Καὶ ὅταν ἐπανῆλθε θριαμβευτὴς μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἐδέησε νὰ μείνῃ ἑβδομήκοντα ἡμέρας ἐκτὸς τῆς ἀρχῆς μετὰ τὰς ἐκλογάς, διότι ἔλεγον, ὅτι ἡ πρόσκλησίς του ἠδύνατο νὰ προξενήσῃ κακὸν εἰς τὴν ὑγείαν τοῦ Βασιλέως. Καὶ ὅταν τέλος ἐκλήθη διὰ ν’ ἀναλάβῃ τὴν Ἀρχὴν ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ Στέμματος καὶ ἡ συνεννόησις ἦτο, ὅτι ἡ μὲν πολιτικὴ τῆς ἐκστρατείας τῶν Δαρδανελλίων, ἦτο πολιτική, ἡ ὁποία δὲν εἶχε πλέον λόγον ἐφαρμογῆς, ἀλλὰ τὸ Στέμμα καὶ Κυβέρνησις ἔμενον σύμφωνοι, ὅτι θὰ ἠκολουθοῦμεν τὴν ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου χαραχθεῖσαν πολιτικήν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θὰ ἐμμένωμεν μὲ τὸ ὅπλον ἀνὰ χεῖρας, διακηρύττοντες πρὸς τὴν Βουλγαρίαν, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπετίθετο κατὰ τῆς Σερβίας, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀντεπετίθετο κατ’ αὐτῆς. Καὶ ὁ ἔκπτωτος Βασιλεὺς συνεφώνει πρὸς τοῦτο, ἐνῷ ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων, ἐκ τῶν δημοσιευθέντων τηλεγραφημάτων τοῦ τότε ἐν Ἀθήναις πρέσβεως τῆς Βουλγαρίας, 48 ὥρας πρότερον εἶχε καλέσει τὸν Πασάρωφ διὰ νὰ παραπονεθῇ, ὅτι ἐτίθεντο ἐν ἀμφιβόλῳ τὰ αἰσθήματά του καὶ αἱ ὑποσχέσεις του καὶ ὅτι δὲν ἐτόλμα ἡ Βουλγαρία νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς Σερβίας, φοβουμένη ἐνδεχομένην ἐπέμβασιν τῆς Ἑλλάδος, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἶναι βεβαία, ὅτι αὐτὸς ὁ Βασιλεύς, οὐδέποτε θὰ ἐπέτρεπε τοιαύτην ἐπέμβασιν. Καὶ ἠναγκαζόμην νὰ καταλίπω τὴν Ἀρχὴν διὰ δευτέραν φορὰν, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἐκπτώτου. Καὶ πάλιν ἐνεργήθησαν ἐκλογαί, αἱ ὁποῖαι ἀπετέλουν πραγματικὴν παρῳδίαν, ἐκλογαί, καθ’ ἃς 380 χιλιάδες ἐκλογέων ἦσαν ὑπὸ τὰς σημαίας, καὶ τὸ σχέδιον δὲν ἀπεκρύπτετο, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν, ἔδει νὰ κρατήσουν τοὺς φίλους μου εἰς τοὺς στρατῶνας, καὶ νὰ ἐξαπολύσουν τοὺς ἰδικούς των διὰ νὰ ψηφίσουν. Καὶ ἠνέχθην καὶ αὐτό. Καὶ ἔκαμα μόνον ἕνα διάγγελμα πρὸς τὸν λαόν, διὰ τοῦ ὁποίου καθίστων ταῦτα γνωστά. Καὶ ἀκόμη καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς τὸν Ἰανουάριον, Φεβρουάριον, Μάρτιον, Ἀπρίλιον, μέχρι τοῦ Αὐγούστου ἀνέμενον τὴν ἐξ ὕψους ἀντίληψιν ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ἀφ’ οὗ ὁ Βασιλεὺς εἶχε τόσας σχέσεις μὲ τὸν Θεόν, ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ τὸν συμβουλεύσῃ ὁ Θεὸς καὶ νὰ συνέλθῃ. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅταν διετάχθησαν νέαι ἐκλογαὶ διὰ τῆς παρεμβάσεως τῶν ξένων, κατῆλθον καὶ πάλιν εἰς τὰς ἐκλογάς, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ διεξαγόμενος ἐκλογικὸς ἀγὼν θὰ κατώρθωνε καὶ πάλιν νὰ φέρῃ εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, μὲ ὅλας τὰς δυσχερείας, μὲ τὰς ὁποίας ἐνεφανίζετο εἰς τὰς ἐκλογάς. Καὶ ὅμως, ὅταν ἐκεῖνοι ἔκαμαν τοὺς λογαριασμούς των καὶ ἔβλεπον, ὅτι ἐκ τῶν ἐκλογῶν θὰ ἐξέλθουν διακόσιοι φιλελεύθεροι καὶ ἑκατὸ βασιλικοὶ ἢ ἀντιδραστικοὶ ἢ παλαιοκομματικοὶ, ἀντιβενιζελικοὶ ἐπὶ τέλους—διότι θὰ ἦτο πραγματικῶς ἄδικον νὰ περιλάβω ὅλους ὑπὸ τὸν αὐτὸν τίτλον—τότε ἐκάλεσαν τοὺς Βουλγάρους νὰ καταλάβουν τὴν Ἀνατολικὴν καὶ Δυτικὴν Μακεδονίαν διὰ νὰ ματαιώσουν τὰς ἐκλογάς, ἐκεῖ ὅπου ἡ ἐπικράτησις ἡμῶν θὰ ἦτο πλήρης. Καὶ ὅταν καὶ τοῦτο ἐματαιώθη τὸ ὁποῖον θὰ ἔδιδεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εὐκαιρίαν νὰ κρίνῃ περὶ τῆς τύχης του, περιέμενα μέχρι τῆς 14ης Αὐγούστου, διότι δὲν ἔπαυσαν λέγοντες οἱ περὶ τὸν Βασιλέα τότε, ὅτι «ἡμεῖς δὲν εἴμεθα φιλογερμανοί. Ἡμεῖς ἀκολουθοῦμεν ἑλληνικὴν πολιτικήν. Κυττάξετε τὴν Ρουμανίαν πόσον φρόνημα κάθεται. Ὅταν ἐξέλθῃ αὐτὴ θὰ ἐξέλθωμεν καὶ ἡμεῖς». Καὶ ὅταν ἐξῆλθεν ἐπὶ τέλους ἡ Ρουμανία καὶ δὲν ἐξήρχοντο αὐτοί, τότε ἀπεφάσισα νὰ κάμω τὴν ἀντεπανάστασιν, καὶ πάλιν ὄχι κρυφίως, ἀλλὰ ἐφρόντισα, καίτοι δὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν πολέμων, κατὰ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον, νὰ κηρύττεται ὁ πόλεμος προηγουμένως, ἐφρόντισα νὰ κάμω τελεσίγραφον πρὸς τὸ τότε καθεστώς, ἀπὸ τοῦ ἐξώστου τῆς οἰκίας μου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδήλουν ρητῶς, ὅτι ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴν τὴν πολιτικήν, θὰ λάβῃ εἰς χεῖρας του τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὅπλον τῆς ἐπαναστάσεως. Εἶπον ταῦτα, καὶ ἐμακρυγόρησα ἴσως, διότι ὑπομιμνήσκω πράγματα γνωστὰ εἰς ὑμᾶς, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐκπλήττομαι ἀληθῶς, βλέπων πῶς σχεδὸν γράφεται ἡ πρόσφατος ἱστορία τοῦ τόπου καὶ πῶς θεωρεῖται, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔγινεν ἐπαναστάτης κατὰ τῆς καθεστηκυίας Ἀρχῆς, ἐπὶ τῷ σκοπῷ καταλύσεως κειμένου Δικαίου, ἐνῷ ἁπλούστατα εἴχομεν ἐπαναστατήσει κατὰ τοῦ καθεστῶτος ἐκείνου, τοῦ ὁποίου τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εὑρίσκετο ἐπὶ κεφαλῆς ἀνάξιος Βασιλεύς. Ἐπανῆλθον κύριοι εἰς τὰς Ἀθήνας. Ποῖος δύναται νὰ μεμφθῇ τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο τὸ ἐπανελθὼν εἰς Ἀθήνας, διότι ἐζήτησε νὰ ὀχυρωθῇ ἀπὸ ὅλους τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ἐμπερικλείοντο ἐντὸς τοῦ κρατικοῦ ὀργανισμοῦ; Ποῖος δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τὰ μέτρα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὰ μέτρα τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ στρατεύματος ἀπὸ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπεβούλευον τὸ καθεστὼς τὸ νέον, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα ἦσαν ὑπερβολικά; Καὶ μήπως δὲν εἴδατε ὀλίγον χρόνον ὕστερον καὶ μὲ τὸ κίνημα τῆς Σάμου καὶ μὲ τὸ κίνημα τῶν Σερβίων καὶ μὲ τὴν ἀποστολὴν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ Γκαῖρλιτς, μήπως δὲν εἴδατε σοβοῦσα διαρκῶς τὴν ἐπαναντεπανάστασιν, κατὰ τῆς ἀντεπαναστάσεως; Ἀλλ’ ἔρχεται ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Εὐβοίας, καὶ μοῦ λέγει: Κύριε Βενιζέλε ἀπὸ ἐσένα περιμένομεν νὰ ἐπαναφέρῃς τὴν διασπασθεῖσαν ἑνότητα, καὶ ἀπὸ τοῦδε σοῦ ζητῶ, νὰ ἐπαναδιορίσῃς τοὺς ὑπαλλήλους, νὰ ἐπαναφέρῃς εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τοὺς ἀποταχθέντας ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ δώσῃς γενικὴν ἀμνηστείαν. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Βουλευτὴν Εὐβοίας, ὅτι κἀνεὶς ἄνθρωπος δὲν εἶναι δυσχερέστερος διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν διαίρεσιν εἰς τὸ Ἔθνος, ὄχι, διότι ἀγαπῶ τὸ Ἔθνος περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους, ἀλλὰ διότι δυστυχῶς ἐπὶ τῆς ἐποχῆς μου προεκλήθη ἡ διαίρεσις αὕτη τοῦ Ἔθνους, καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος περισσότερον παντὸς ἄλλου ἀνησυχῶ καὶ θλίβομαι διὰ τὴν ὑπάρχουσαν διαίρεσιν καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Εὐβοίας, ὅτι θὰ ἀποθάνω δυστυχὴς καὶ ἂν ἀκόμη διὰ τῆς ἐπερχομένης εἰρήνης ἐβλέπομεν τὰς περισσότερον αἰσιοδόξους προβλέψεις πραγματοποιουμένας, ἐὰν θὰ ἐπήρχετο ὁ θάνατός μου, εὐθὺς ἀμέσως, πρὶν κατορθώσω νὰ ἐργασθῶ κατὰ τὸ μέτρον τῶν δυνάμεών μου, ὅπως ἐπανασυνδέσω τὴν διασπασθεῖσαν Ἐθνικὴν Ἑνότητα. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἡ συναίσθησις αὐτὴ τοῦ καθήκοντος, ὅπως ἐργασθῶ διὰ τὴν ἐπανασύνδεσιν τῆς διασπασθείσης Ἐθνικῆς Ἑνότητος, δὲν δύναται νὰ μᾶς παρασύρῃ εἰς νοσηρὰν αἰσθηματολογίαν, ἡ ὁποία θὰ μὲ ἔκαμνε νὰ θέσω εἰς κίνδυνον τὸ ἔργον τὸ μέγα, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβον. Ἐὰν σήμερον ἔκαμνα ὅσα μοῦ συνιστᾷ ὁ κ. βουλευτὴς Εὐβοίας, νὰ μὴ ἔχῃ καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τοῦτο εἰς οὐδὲν ἄλλο ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ, παρὰ μόνον νὰ ἐπαυξήσῃ τὰς δυσχερείας, παρὰ μόνον νὰ προκαλέσῃ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Κοινωνίᾳ μεγαλύτερα χάσματα, ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θέλει νὰ πληρώσῃ ὁ κ. βουλευτὴς Εὐβοίας. Ὁ κ. βουλευτὴς Εὐβοίας, δὲν λησμονεῖ, διότι ἔλαβον καὶ τότε τὸν λόγον, πόσον ἐπιμόνως μοῦ συνεστήθη νὰ ἄρω τὴν λογοκρισίαν, ὅταν πρὸ τεσσαράκοντα ἡμερῶν καὶ πάλιν ἤμην ἐν μέσῳ ἡμῶν, καὶ δὲν ἔδωσα ὑπόσχεσιν νὰ ἄρω τὴν λογοκρισίαν, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχε στρατιωτικὸς νόμος, ἀλλ’ ὅλοι ἀντελήφθητε, ὅτι τὴν ἡμέραν τῆς ἀναχωρήσεώς μου, ἡ λογοκρισία εἶχε σχεδὸν ἀρθῆ. Ἀλλὰ ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα: Νομίζετε, ὅτι ὁ ἐκτραχηλισμὸς ὁ ἀχαλίνωτος τοῦ Τύπου, ὁ μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς λογοκρισίας, νομίζετε κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ ἀχαλίνωτος ἐκτραχηλισμὸς τοῦ Τύπου συντελεῖ εἰς τὸ νὰ φθάσωμεν ταχύτερον εἰς τὸ ποθητὸν τέρμα τῆς αἰσίας ἐπανασυνδέσεως τῆς διασπασθείσης Ἐθνικῆς ἑνότητος, ὅταν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκακούργησαν κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ, ὅταν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπεβουλεύθησαν τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα, ἔρχονται καὶ λέγουσι πρὸς τοὺς ἐξεγερθέντας ἐκ τῆς πολιτικῆς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τυφλῶς ἐφέροντο πρὸς μίαν πολιτικήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν μπορούσαμεν νὰ συγκομίσωμεν παρὰ μόνον Ἐθνικὰ ἐρείπια, ὅταν λέγουν πρὸς τοὺς σώσαντας τὸ Ἔθνος ἀπὸ τῆς καταστροφῆς· «Δὲν ὑπάρχει τόπος· ἢ ἐσεῖς, ἢ ἐμεῖς»: μοῦ λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐβοίας ὅτι ἀπὸ σήμερον πρέπει ἐγὼ νὰ δώσω γενικὴν ἀμνηστείαν καὶ νὰ ἐπαναφέρω τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ὑπαλλήλους, ὅταν ἀπὸ τριῶν–τεσσάρων ἡμερῶν παριστάμεθα ἐνώπιον θλιβεροῦ θεάματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἑνὸς νεοσκαφοῦς τάφου, τοῦ Κωνσταντίνου Ἔσλιν, ἀνδρὸς ἐντίμου κατ’ ἐξοχήν, ἠθικῶς ἀκηλιδώτου, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος ἓν εἶχεν ἔργον, ἓν εἶχεν ἰδανικόν, πῶς νὰ κατορθώσῃ διὰ τῆς ἐπιβολῆς του, ἡ ὁποία ἦτο πολὺ μικρὰ εὐτυχῶς, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κοινωνίαν, νὰ σαρώσῃ τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα, νὰ καταργήσῃ τὴν ἀτομικὴν ψῆφον, νὰ ἐγκαθιδρύσῃ τὸν Μοναρχισμὸν ἐν Ἑλλάδι, ὅταν αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ἀγόμενος ἀπὸ τὴν ἰδεολογίαν του, ἔφθανε νὰ γίνῃ ἀρχιεπίστρατος κατὰ τὰς τελευταίας Νοεμβριανὰς σκηνὰς μὴ δυστάσας νὰ γίνῃ ἀρχηγὸς στοιχείων, πρὸς τὰ ὁποῖα δὲν ἐτόλμα νὰ δώσῃ τὴν χεῖρα ὡς ἔντιμος ἄνθρωπος, ὅταν ἔφθασε νὰ δώσῃ τὸ ὄνομά του, ἵνα γίνωσι κοινὰ ἐγκλήματα, αὐτὸς δὲν περιωρίσθη εἰς ταῦτα μόνον, ἀλλὰ ἐσυνέχισε τὸ ἔργον τοῦ Σέγκ, ἀπελθόντος ἐξ Ἑλλάδος, καὶ ἀνέλαβεν αὐτὸς τὸ ταμεῖον, ἵνα συνεχίσῃ τὴν διαφθορὰν τῶν χαρακτήρων ἐν Ἑλλάδι, καὶ τὴν ἐπιβολὴν διὰ τῶν ἀργυρωνήτων συνειδήσεων, τῆς πολιτικῆς, τῆς ὁποίας ἦτο πρόμαχος. Ἐρωτῶ· εἶναι πραγματικὴ ἡ ἐκδήλωσις αὐτή τῶν ἀντιδρώντων, ἀντιπολιτευομένων τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν φθάνωσι νὰ ἐξαίρουν ἕνα ἀκηλίδωτον, κατὰ τὰ λοιπὰ ἄνθρωπον, καὶ ὅταν ἔρχεται ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας νὰ τὸν ἀποκαλῇ μάρτυρα ἢ μεγαλομάρτυρα καὶ νὰ μοῦ λέγῃ· πρόσεχε νὰ δώσῃς τὸ ταχύτερον χάριν εἰς αὐτοὺς ποῦ εἶναι εἰς φυλακάς, διότι ἐὰν ἀποθάνουν ἄλλοι ἔστω καὶ ἂν ἔχουν τὴν ἡλικίαν τῶν 75 ἐτῶν, νὰ γνωρίζῃς Βενιζέλε, ὅτι τοὺς θεωροῦμεν μεγαλομάρτυρας. Ἔ, κύριε βουλευτὰ ἐξ Εὐβοίας· δὲν συμφωνοῦμεν εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτήν. Εἶσθε ἔντιμος ἄνθρωπος, καλῆς πίστεως, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἔχετε τὴν ἀκριβῆ ἀντίληψιν τῆς καταστάσεως. Ὁ ἀγών, κύριοι, ὄχι ὁ ἐξωτερικὸς ἁπλῶς, ἀλλ’ ὁ ἀγὼν ὁ ἐσωτερικός, δὲν ἔληξεν. Ὅστις ἤθελεν ἰσχυρισθῇ ἀπὸ τοῦ ἀντιθέτου στρατοπέδου ὅτι ἔληξε θὰ ἔλεγεν ἀνακριβῆ. Ἐν γνώσει θὰ ἔλεγε μὴ ἀληθῆ. Ὁ ἀγὼν συνεχίζεται. Ὁ ἀγὼν εἶναι ἀγὼν μεταξὺ τοῦ ἡμεῖς ἢ σεῖς. Ταῦτα δὲ ὑπὸ Στρατιωτικὸν Νόμον, ὑπὸ λογοκρισίαν λέγονται· ἡμεῖς ἢ σεῖς. Ὁ ἀγὼν συνεχίζεται μὲ τὴν παράβολον ἐλπίδα πολλῶν τῶν διεξαγόντων αὐτόν, ὄχι πάντων, νὰ ἐπαναφέρωσιν ἐπὶ τοῦ Θρόνου ἕνα ἔκπτωτον βασιλέα, ὁ ὁποῖος ἐπεβουλεύθη καὶ τὰς ἐλευθερίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὸ ἐθνικὸν αὐτοῦ ἔργον. Καὶ ὅταν αὐτὸς ὁ ἀγὼν συνεχίζεται ἀκόμη καὶ κανεὶς δὲν ἀποκρύπτει τοὺς σκοπούς του, θὰ μοῦ εἴπετε ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τέρμα τοῦ ἀγῶνος καὶ ἦλθεν ὁ καιρὸς τῆς λήθης καὶ τῆς ἐπιεικείας, ὥστε νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα; Ὅταν ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ βασιλέως μποροῦν νὰ τὸ κάμουν ἀντικείμενον ἐκλογικῆς διαπάλης, ὥστε νὰ ἐκδηλωθῇ διὰ τὸ ἔθνος τὸ ἰδικόν μας ἡ τερατώδης αὐτὴ ἀντίληψις, κατὰ τὴν ὁποίαν κάθε κόμμα ἐρχόμενον εἰς τὰ πράγματα θὰ προσεκόμιζε καὶ τὸν ὑπεύθυνον ἀρχηγὸν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τὸν ἀνεύθυνον; Θὰ εἴχομεν δύο βασιλεῖς ὁ εἷς ἐν ἐνεργείᾳ ὁ ἄλλος ἐν ἀντιπολιτεύσει, καὶ κάθε φορὰν ποῦ θὰ ἠρχόμεθα εἰς τὴν Ἀρχὴν θὰ ἐφέρομεν τὸν ἰδικόν μας καὶ θὰ ἔπιπτεν ὁ ἄλλος. Ὅταν ἔχετε ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχασαν τὰς φρένας, τυφλωμένοι ἀπὸ τὸ πάθος τὸ πολιτικὸν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε νὰ μὴ ἀποκρύπτουν τὰς προθέσεις των καὶ νὰ πιστεύουν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἴδωμεν καὶ αὐτὸ τὸ αἶσχος τῆς τοιαύτης διαρρυθμίσεως τοῦ πολιτεύματος, νὰ ἔχωμεν δύο βασιλεῖς τὸν ἕνα ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τὸν ἄλλον ἐν ἐφεδρείᾳ, θὰ ὁμολογήσετε, κύριε βουλευτὰ ἐξ Εὐβοίας, ὅτι ὁ ἀγὼν δὲν ἐτερματίσθη καὶ ὅτι ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ζητεῖτε τὴν ἐπιείκειαν ταύτην εἶναι ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀγὼν ἔχει φθάσει εἰς τὸ κατακόρυφον. Θὰ ἀνησυχήσητε ἴσως διότι ἡ παράτασις αὐτοῦ τοῦ ἀγῶνος εἰμπορεῖ νὰ εἶναι μακρά. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ εἶναι μακρά. Ἐγὼ καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκθέσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πῶς προβλέπω τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ ἐσωτερικοῦ ἀγῶνος. Εἶπον ὅταν ὁ ἐξωτερικὸς ἀγὼν τερματισθῇ ἐντελῶς, ὅταν θὰ ἔχωμεν τὴν ρύθμισιν ὅλων τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης μετὰ τῆς Τουρκίας, ὅταν θὰ δυνάμεθα νὰ ἐμφανίσωμεν πρὸ τοῦ ἔθνους ὅλους τοὺς καρποὺς τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀνελάβομεν ἐξ ὀνόματός του, τότε δὲν ἀπολείπει ἡ πεποίθησις, ἂν δὲ σᾶς φαίνεται βαρεῖα ἡ λέξις, ἂς εἴπω ἡ ἐλπίς, ἀλλ’ ἡ ἐλπὶς ἡ βάσιμος, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες, ἐκτὸς ἐλαχίστων πλέον ἀτομικῶν ἐξαιρέσεων, τῶν ὁποίων ἡ διανοητικὴ ἢ ψυχολογικὴ κατάστασις θὰ ἔχῃ ἐπηρεασθῆ κατὰ τρόπον ὥστε θὰ ἔπρεπε νὰ ἐγκλεισθῶσιν εἰς φρενοκομεῖον, ὅλοι λέγω οἱ ἀληθεῖς Ἕλληνες θὰ ἀναγνωρίσουν ἄλλοι μὲν δημοσίᾳ ἄλλοι δὲ κατ’ ἰδίαν ὅτι εὐτύχημα εἶναι ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος τέλος πάντων εὑρέθηκε ἔχων τὸ θάρρος τὸ ὁποῖον εἶχε νὰ ἀναλάβῃ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα καὶ νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα δὲν ἐφανταζόμεθα τόσον δυνατὰ ἀπέναντι τῶν καταστροφῶν, αἱ ὁποῖαι συνεκομίζοντο διὰ τῆς ἀντιθέτου πολιτικῆς. Ἕνα βεβαίως κακὸν εἶχεν αὐτὴ ἡ δουλειὰ ὅτι αὐτὰ τὰ ἔκαμεν αὐτὸς ὁ Σατανᾶς, καὶ ὁμολογῶ ὅτι κατὰ τοῦτο, τὰ πράγματα κακῶς ἔχουν, ἀλλὰ θὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς εἴπω· Κύριοι, σᾶς ζητῶ συγγνώμην, εἶμαι ἀληθῶς τεθλιμένος ὅτι δὲν ἔγινε δυνατὸν τὰ πράγματα νὰ τελεσθῶσιν ἄνευ τῆς ἰδικῆς μου ἀμέσου πρωτοβουλίας, ἀλλὰ θὰ ἔχω τὸ δικαίωμα λέγων ταῦτα, νὰ εἴπω κάτι τι τὸ ὁποῖον δὲν ἀπομακρύνεται ἀπὸ βαθὺ αἴσθημά μου· δὲν εἶναι ἄγνωστον ὅταν ἀπεχώρησα ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τὴν πρώτην φορὰν καὶ οἱ διάδοχοί μου ἐσκέφθησαν νὰ ἀκολουθήσουν τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἐπέκρινον, ὅταν ἔσπευσα νὰ τεθῶ εἰς τὰς διαταγάς των καὶ ἐδήλωσα ὅτι εἶμαι πρόθυμος νὰ συνεργασθῶ μετ’ αὐτῶν, ὄχι ὡς Ὑπουργός, ἀλλ’ ὡς ἀνεπίσημος σύμβουλος, ὡς γενικὸς γραμματεὺς, ἂν ἤθελαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ χρησιμεύσω μέχρι τέλους. Ἔπραξα ὅ,τι ἦτο δυνατόν, ἂν ὅμως δὲν κατέστη δυνατὸν παρὰ ὁ Σατανᾶς νὰ ἡγηθῇ αὐτῆς τῆς ἐργασίας, τοῦτο ἐγένετο διότι δὲν εὑρέθη ἄλλος νὰ τὸν ἀντικαταστήσῃ. Θὰ τοὺς εἴπω εἰς αὐτοὺς τοὺς συμπολίτας μου, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι φίλοι μου. Σᾶς ζητῶ συγγνώμην..... συγχωρήσατέ με.... δὲν τὸ ξανακάμνω ἐπὶ τέλους. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐπὶ τέλους αὐτά, τὰ ὁποῖα κατορθώσαμεν νὰ ἀποκτήσωμεν ἐν τῇ πραγματοποιήσει τοῦ Ἐθνικοῦ μας προγράμματος δὲν εἶναι πράγματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἰδικά μου, οὔτε θὰ πᾶνε εἰς τὰ παιδιά μου, θὰ ἔχουν καὶ τὰ παιδιά μου, ὅτι θὰ ἔχῃ καὶ ὁ υἱὸς παντὸς Ἕλληνος ἀπὸ τὴν μίαν ἄκρην εἰς τὴν ἄλλην, εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ ἀνήκουν. Πόσα χρόνια θὰ ζήσω ἀκόμα; πέντε, δέκα, δεκαπέντε χρόνια; Θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι εἶμαι πολὺ ἀπαιτητικὸς ἂν ζητῶ περισότερα. Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐγὼ ἂν ζήσω 15 χρόνια. Θὰ μοῦ εἶναι ἐπαρκέστατα. Βέβαια δὲν ἀξιῶ νὰ διοικήσω τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ 15 ἀκόμη χρόνια, ἐλπίζω αὐτὴν τὴν ἀτυχίαν ὁ Θεὸς νὰ μοῦ τὴν ἀπομακρύνῃ, διότι θὰ εἶναι ἀληθὴς ἀτυχία δι’ ἐμέ, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἰς αὐτὰ τὰ 15 χρόνια εἴτε ὡς Κυβέρνησις, εἴτε ὡς ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ ἐγὼ νὰ συντελέσω εἰς τὴν ρύθμισιν τοῦ νέου Κράτους τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ μεγάλας ὑποχρεώσεις, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ὁμοιάζῃ καθόλου μὲ τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον εὑρῆκεν ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1909, θὰ κατορθώσωμεν νὰ τὸ ρυθμίσωμεν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐπεδιώξαμεν, ὅτι ἡ βαθεῖα συναίσθησις ἵνα τὸ Ἔθνος ἡμῶν ἐπιζητήσῃ ἀνωτέρας τύχας, ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς δυνάμεις τὰς ὁποίας ἐνέκλειε τὸ Κράτος. Θὰ τοὺς ζητήσω νὰ μὲ συγχορήσουν δι’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔκαμα καὶ τότε θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀσκηθοῦν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἐπιείκειαι τὰς ὁποίας μοῦ ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Εὐβοίας. Διότι τότε θὰ ἔχωμεν βεβαιωμένην ὄχι μόνον τὴν ἐξωτερικὴν ἐπιτυχίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐσωτερικὴν ἐπιτυχίαν, περὶ τῆς ὁποίας βλέπω τόσον ἀμφιβάλλει ὁ κ. βουλευτὴς Εὐβοίας, ἀνήσυχος ὢν διὰ τὴν δήλωσίν μου ὅτι θὰ κάμω ἐκλογὰς χωρὶς νὰ περιμένω τὴν νέαν Ἑλλάδα. Ἂν φρονῇ ὅτι ἡ Παλαιὰ Ἑλλὰς θὰ μὲ καταψηφίσῃ, πλανᾶται· τὸν διαβεβαιῶ ὅτι ἡ παλαιὰ Ἑλλὰς θὰ μὲ ὑπερψηφίσῃ καθ’ ὃν τρόπον μὲ ὑπερεψήφισε καὶ κατὰ τὸ 1911. Ὅταν ταῦτα γίνουν, τότε θὰ εἶναι ἡ ὥρα, καθ’ ἣν θὰ ἀσκηθῇ ὅλη ἡ ἐπιείκεια ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ ὅπως καταστῇ δυνατὴ ἡ ἀνασύνδεσις τῆς πολιτικῆς ἑνότητος, τῆς ὁποίας ἔφερον τὸν διχασμὸν διὰ τῆς πολιτείας μου, διότι οὐκ ἦν ἄλλως γενέσθαι, διότι μεταξὺ τῶν δύο κακῶν, νὰ γίνῃ ἐπανάστασις καὶ νὰ βγάλω τὸν τόπον μου ἀπὸ τὰ κακὰ ἀποτελέσματα πρὸς τὰ ὁποῖα ἐφέρετο ἢ νὰ μὴ γίνῃ ἐπανάστασις καὶ νὰ ἐπέλθουν αἱ ὀλέθριαι συνέπειαι, τὸ ὀλιγώτερον κακὸν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπηκολούθησε. Ἑπομένως διὰ τοῦτο ἐλπίζω ὅτι θὰ μοῦ συγχωρηθῇ τὸ ἄλλο κακὸν τὸ ὁποῖον ἔφερον. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ δέκα λεπτά.

(Ὥρᾳ 8.10′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 8.10′ μ. μ.)

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρία-

σις. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀγροτικοῦ νόμου». Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§87Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἦτο φυσικὸν ἡ Ἀγροτικὴ πολιτικὴ θὰ προκαλέσῃ τὰς ἀντιδράσεις τῆς ὁμάδος τῶν γαιοκτημόνων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη πλήττει τὰ προνόμια αὐτῶν. Θὰ ἤθελον οἱ ἐκπροσωποῦντες τὰς γνώμας ἐκείνας, νὰ εἶχον τὸ θάρρος ὅπως εἶναι μᾶλλον εἰλικρινεῖς ἐν τῇ ἐπιδιώξει τῶν ἀξιώσεων αὐτῶν. Ἀντὶ τούτου παρουσιάσθησαν ἵνα καταδείξωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Χώραν, τοὺς κινδύνους τοὺς οἰκονομικοὺς καὶ τοὺς κοινωνικοὺς, τοὺς ὁποίους θὰ φέρῃ ἡ ἐφαρμογὴ μιᾶς τοιαύτης πολιτικῆς. Ἡ κυρία προσπάθεια τῶν γαιοκτημόνων εἶναι πῶς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἑκάστου τσιφλικίου νὰ περιορισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον, καὶ πῶς ἐκεῖνο τὸ μέρος, ποὺ πρόκειται νὰ ἀπαλλοτριωθῇ, νὰ πληρωθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὅλον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν κυρίαν προσπάθειαν τῶν γαιοκτημόνων. Παρουσιάσθη ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ ἀφετηρία καὶ ἡ βάσις τῆς πολιτικῆς αὐτῆς εἶναι ὁ νόμος. Καὶ δὲν ἠξεύρω, πῶς εὗρεν, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς σκοπὸν ἔχει πῶς νὰ ἀποκαταστήσῃ μόνον τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς, μόνον τοὺς κολλήγους. Τοὺς παρακεντέδες τοὺς ἀφίνει κατὰ μέρος. Ἀλλὰ οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι προὐκάλεσαν τὴν ἐξέγερσιν εἶνε ἄλλοι εἶναι ἀκόμη γενικώτεροι. Καὶ θὰ γνωρίζῃ ὁ κ. βουλευτής, ὅτι πέρυσι τὴν ἰδίαν ἐποχὴν, ἡ ὁποία ἄφινε τὰ ἑκατομμύρια τῶν χωρικῶν νὰ ἐκπατρίζωνται, ἀπὸ τὴν Ἰρλανδίαν εἰς τὴν Ἀμερικὴν, θὰ γνωρίζῃ, ὅτι διαρκούσης τῆς Βασιλείας Βικτωρίας ἐξεπατρίσθησαν 3.500.000 Ἰρλανδοὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν, συνεπείᾳ τῶν ἀθρόων ἐξώσεων ἀπὸ τὰ τσιφλίκια, ἐψηφίσθη ὁ νόμος αὐτὸς, ὁ ὁποῖος ἀπηγόρευε τὰς ἐξώσεις αὐτάς. Δὲν ἠξεύρω πῶς οἱ Εἰρηνοδίκαι ἐδέχοντο ὅτι δὲν ὑφίσταντο σχέσεις κολληγικῆς καὶ σήμερον ἀκόμη ὑπάρχουν ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι διατάσουν τὴν ἔξωσιν καὶ ἐκτελοῦνται. Διὰ νὰ μὴ μακρυγορῶ ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα ἑνὸς χωρικοῦ. Ὁ χωρικὸς αὐτὸς πατὴρ τεσσάρων τέκνων κατοικοῦσεν εἰς τὸ αὐτὸ δωμάτιον μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ του τοῦ ἱερέως τοῦ χωρίου. Ἦλθεν ἡ γρίππη καὶ ἐσάρωσε καὶ τὰ τέσσαρα τέκνα του καθ’ ἣν ἐποχὴν αὐτὸς ἦτο εἰς τὴν Δράμαν εἰς τὸ μέτωπον. Ἐπιστρέψας εὗρεν μόνον τὴν γυναῖκα του ἔξαλλον μέσα εἰς ἕνα ἄλλο δωμάτιον ἀκατοίκητον, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευεν διὰ τοὺς ποιμένας. Ὁ ἰδιοκτήτης εἶχεν ἐπιτύχει τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐξώσεως, ἡ ὁποία ἐξετελέσθη καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ σύζυγός του εὑρίσκετο εἰς τὴν τελευταίαν περίοδον τῆς ἐγκυμοσύνης καὶ ἀπέβαλλεν κάτω ἀπὸ ἕνα κάρρον εἰς τὸν δρόμον.

§88Ν. ΞΗΡΟΣ. Οἱ πατέρες τεσσάρων τέκνων δὲν ὑπηρετοῦν εἰς τὸν στρατόν.

§89Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἀλλὰ, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε, ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐμπέδωσις τῆς δημοσίας τάξεως χωρὶς νὰ ἀποκατασταθοῦν ὅλοι ἐν γένει ὅσοι μποροῦν νὰ καλλιεργήσουν τὴν γῆν; Κατέστη πλέον ἀξίωμα τὸ ρητὸν, ὅτι ἡ γῆ διὰ τοὺς καλλιεργητάς της ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ἐργάτας τῆς γῆς. Μᾶς ἔφεραν πάντοτε τὰ ἀγαθὰ τῆς μεγάλης καλλιεργείας καὶ μοῦ φαίνεται ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤρχισε νὰ πρεσβεύῃ ὅτι μόνον μὲ τὴν προστασίαν τῆς μεγάλης καλλιεργείας θὰ ἐπιτευχθῇ· κύριοι Βουλευταὶ, ἡ Θεσσαλία ἐγνώρισε μόνον τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν; Ὡς τώρα μεγάλην καλλιέργειαν οὔτε εἶδε οὔτε ἐγνώρισε. Τὸ λέγω ἐν πλήρει συνειδήσει τοῦ πράγματος. Εὑρῆκα κἄποιαν στατιστικὴν τῆς παραγωγῆς τῆς Θεσσαλίας, τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐν Ἰωαννίνοις Γάλλου Προξένου, ὁ ὁποῖος ἀναγράφει κατὰ τὸ 1874 τὶ εἰσέπραξεν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις (ἀναγινώσκει). Ἔχετε παραγωγὴν κατὰ κοιλὰ μὲν 5.600.000, ἤτοι ὀκάδας 125.000.000 σιτηρῶν. Νομίζετε πῶς ἡ Θεσσαλία κατὰ τὸ 1919 κατώρθωσε νὰ φθάσῃ παραγωγὴν 120.000.000; Μόνον 80–90.000.000. Ποῦ εἶναι λοιπὸν, μὲ ὅλην τὴν προστασίαν ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σίτου, ποῦ εἶναι τὰ ἀγαθὰ τῆς μεγάλης καλλιεργείας; Ἡ Θεσσαλία εἶχε ἕνα ἀτύχημα νὰ χάσῃ τὸν Μοναστηριακὸν γεωργικὸν πληθυσμὸν, εἶχε δεύτερον ἀτύχημα νὰ ἀντικαταστήσῃ τοὺς Τούρκους γαιοκτήμονας μὲ χριστιανοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐπροτίμησαν, ἀντὶ νὰ καλλιεργήσουν οἱ ἴδιοι καὶ νὰ καταβάλλουν κόπους καὶ δαπάνας, νὰ ἐνοικιάζουν τὰ κτήματά των ὡς λειβάδια εἰς τοὺς κτηνοτρόφους καὶ νὰ ἐξώνουν τοὺς χωρικούς. Παραδείγματα ὅσα θέλετε. Τὸ χωρίον Σουφλὰ εἶχε 50 κολλήγους. Σήμερον ἔχει 1–2. Τὸ Δεμερλῆ δὲν ἔχει κανένα. Τὰ Ὀρφανὰ κανένα. Λάβετε ἄλλα χωρία τὰ ὁποῖα ἀπαλλοτριώθησαν π. χ. ἓν χωρίον τῆς ἐπαρχίας μου ἐξηγοράσθη ὑπὸ τῶν χωρικῶν τῇ ἐπεμβάσει τοῦ Κράτους καὶ διὰ δανείου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐπληρώθη ὁλόκληρος ἡ ἀξία τοῦ δανεισθέντος χρήματος ἐντὸς ἑνὸς ἔτους. Ηὔξησαν τὴν παραγωγήν, διότι εἶναι δικόν των πλέον. Εἰς τὴν Μακεδονίαν ὑπάρχουν πολλὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα κατέχει τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον διέλυσε τὰς μισθώσεις καὶ τὰ παρεχώρησεν εἰς τοὺς συνεταιρισμούς. Ἐντὸς ἔτους ἡ παραγωγὴ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν ηὔξησε κατὰ 80%, τῆς δὲ Πορταριᾶς κατὰ 50%. Μία περιφέρεια αὐτῆς δίδει παραγωγὴν 3.000.000 ὀκάδων σίτου κατ’ ἔτος. Ἐδιάβαζα μίαν χαριτωμένην παρομοίωσιν τῶν ἀντιλήψεων τῶν γαιοκτημόνων εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Τὸ γράφει κάποιος γεωπόνος δημόσιος ὑπάλληλος, δὲν ἀναφέρει τὸ ὄνομά του, Γάϊος ὑπογράφεται. Ἀντικρούων ἕνα ὑπόμνημα τῆς κτηματικῆς ἑνώσεως, ἡ ὁποία ἔλεγεν ὅτι ἐπιστημονικῶς εἶναι ἀδύνατον ἡ μικρὰ καλλιέργεια νὰ ὑπερτερήσῃ τὴν μεγάλην καλλιέργειαν καὶ ἀναφέρει ὅτι εἰς τὴν Κρήτην ὑπάρχει κάποιος ποταμὸς Ταραμίτης φαίνεται ἀτίθασος, ὥστε τὰ γεφύρια νὰ τὰ γκρεμίζῃ, ὁ καινούργιος μηχανικὸς λέγει θὰ σᾶς φιάξω ἕνα γεφύρι τὸ ὁποῖον δὲν θὰ γκρεμίζῃ τὸ ποτάμι, ἔρχεται τὸ ποτάμι καὶ τὸ γκρεμίζει τὸ γεφύρι, οἱ χωρικοὶ πᾶνε εἰς τὸν μηχανικὸν καὶ τοῦ λέγουν· κύριε μηχανικὲ τὸ γεφύρι παρεσύρθη καὶ ὁ μηχανικὸς ἀπαντᾷ· ἐπιστημονικῶς ἦτο ἀδύνατον νὰ τὸ πάρῃ. Τὰ πράγματα λέγουσιν ὅτι οἱ χωρικοὶ ἀνέλαβαν τὰ κτήματα, ἡ παραγωγὴ ἐδιπλασιάσθη καὶ σᾶς ἀπαντοῦν ἐπιστημονικῶς ἡ μικρὰ καλλιέργεια δὲν δύναται νὰ ὑπερτερήσῃ τὴν μεγάλην καλλιέργειαν. Ὁ ἰδιοκτήτης κ. Χαροκόπος σχετικῶς ὁ καλλίτερος, ἀπολαύων μεγίστου σεβασμοῦ παρὰ τοῖς χωρικοῖς ἐταράχθη ἀπὸ τὰς ἰδικάς μου ἀντιλήψεις, ἀνέπτυξε τὴν γνώμην του δι’ ἄρθρων δημοσιευομένων εἰς τὴν «Ἀκρόπολιν» τοῦ Βόλου. Θέλων νὰ ἀποδείξῃ ὅτι αὐτὸς εἰσήγαγε τὰ καινὰ δαιμόνια εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ ἔφερε τὸν μῆνα τὸν εὐτυχῆ εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Ἐγὼ εἶπα ὅτι ὁ κ. Χαροκόπου ὅτι ἀπὸ τὰ δύο χωρία τὰ ὁποῖα εἶχε τὸ Σεμετλῆ καὶ κἄποιο ἄλλο ἀπὸ τὸ Σεμετλῆ ἀφοῦ ἐξεδίωξε τοὺς χωρικοὺς τὸ ἐνοικίασεν εἰς ἰδιώτας καὶ οἱ ἰδιῶται εἰς κτηνοτρόφους ἀντὶ 95.000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἀπαντᾷ ὁ Χαροκόπος ὅτι ἐγὼ εἶχον συμβόλαιον ὅτι ὀφείλει ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ καλλιεργήσῃ. Ἐὰν εἶχε τὸν ζῆλον εἰς τὴν γεωργίαν καὶ ἤθελε νὰ φέρῃ τὰ ἀγαθὰ τῆς γεωργίας ἔπρεπε ὁ ἴδιος νὰ κάμῃ τὰς δαπάνας καὶ νὰ ἀφιαιρώσῃ τὰς γνώσεις του ὅπως ἀναπτύξῃ τὴν καλλιέργειαν εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ ὄχι διὰ τῶν ἐνοικιάσεων καὶ τῶν ποινικῶν ρητρῶν ὅτι ὑποχρεοῦνται νὰ καλλιεργήσουν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ Σεμετλῆ ἂς ἀκούσῃ ὁ κ. Κοὲν ὅτι τὸ χωρίον αὐτὸ ἐκάη ἀπὸ τοὺς Τούρκους τὸ 1897, αἱ οἰκίαι του εἶναι ἀσκεπεῖς, παράθυρα δὲν ἔχουσιν, ἔκαμεν ὁ ἰδιοκτήτης του ἓν θαυμάσιον μέγαρον καὶ θαυμασίαν ἔπαυλιν, μίαν λαμπρὰν ἐπιστασίαν καὶ μίαν ἐκκλησίαν πολὺ ὡραίαν· καίτοι ἡ ἐκκλησία ἐκτίσθη ἀπὸ 10 ἐτῶν εἶναι κατάκλιστος, ἱερεὺς δὲν ὑπάρχει, οἱ χωρικοὶ ἅμα κάμωσι τοὺς γάμους των, τὰς κηδείας των, τὸ βάπτισμά των πᾶνε εἰς ἄλλα χωριά, καὶ ὅταν ἀπετάνθησαν οἱ χωρικοὶ εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν νὰ ἀνοίξῃ ἡ ἐκκλησία τοὺς ἀπήντησεν, ἐζήτησα τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν Χαροκόπον καὶ εἶπε ὅτι νὰ τὴν κάμῃ ἀποθήκην προτιμᾷ ἢ σταῦλον γουρουνιῶν παρὰ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς σᾶς νὰ μπῆτε μέσα.

§90Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶναι κολλῆγοι ἐκεῖ;

§91Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι 20 οἰκογένειαι. Ἀλλὰ ἡ συζήτησις τὴν ὁποίαν ἀνοίγεται εἶναι εἰς βάρος σας.

§92Ν. ΞΗΡΟΣ. Νομίζετε ὅτι ὅποιος σᾶς διακόψῃ εἶναι ἀντίθετος;

§93Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι δὲν δύνανται ἐλλείψει γῆς ὄχι κἂν φορᾶδα νὰ ἔχωσιν ἀλλ’ οὔτε ἕνα μικρὸ ζῷον. Εἶχον τὴν ἀφέλειαν νὰ ἀγοράσωσιν ἕνα γουρούνι, καὶ ἤμην τότε εἰς τὸ Σεμετλῆ, ὅταν τρία γουρούνια ἐξῆλθον νὰ βοσκήσωσι καὶ ἐλλείψει γῆς εἰσῆλθον εἰς κἄποιον κῆπον καὶ ἔφαγαν στριχνοσίκαλιν καὶ ἀπέθανον τὰ γουρούνια ἀξίας 1.000 δραχμῶν. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ὅταν εἶχον τοὺς κολλήγους ἐκαλλιεργεῖτο ἡ μέση ἔκτασις κάθε χρόνο, ἐνῷ ὁ Χαροκόπος ἐφαρμόζει τὴν καλλιέργειαν εἰς ἕνα χωράφι κάθε τρία χρόνια. Ἀντὶ νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ μᾶς λέγει ὅτι ἐπλήρωσε εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 200.000 εἰς μίαν πενταετίαν, ἀλλὰ ἂν κάμετε μελέτην τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν θὰ ἴδητε ὅτι ἡ παραγωγὴ μόλις φθάνει τὸ ποσὸν ὅπου εἶναι καὶ ὁ τελευταῖος ὅρος εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἡ δὲ σπορὰ εἰς 300,000 ἀκριβῶς ὀκάδες ἡ ὁποία ἀναλογεῖ εἰς ἔκτασιν 36.000 στρεμμάτων κατ’ ἔτος.

§94Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτό. Ὁ σπόρος δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι τόσος.

§95Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Πρόκειται περὶ χωρίου τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὸν Δῆμον μας. Ἐπληροφορήθην ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς κοινότητος ὅτι τὸ ἔχει ὁ Χαροκόπος ἵνα εὑρισκόμεθα ἐν ἀκριβείᾳ. Λοιπὸν ἡ Γιάννοβα ἔχει 9.000 στρέμματα, ἔσπειραν περίπου 3 χιλιάδες στρέμματα, ἀλλ’ ὅτε ὁ κ. Χατζηγιάννης ὑπεστήριξεν ἐκεῖνο καὶ τοῦ εἶπον ὅτι ὁ Χαροκόπος, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ καλλίτερος ἀπὸ ὅλους τοὺς γαιοκτήμονας τῆς Θεσσαλίας— ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν—ἔχει ἐνοικιασμένο τὸ Σοῦρμα Τσιφλίκι καὶ τὸ ἔσπειρε.....

§96Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐπὶ 36.000 στρεμμάτων ἔσπειρον 36.000 ὀκάδες στάρι.

§97Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, εἶπον 61.000 ὀκάδες. Εἶναι βέβαιον, κύριοι βουλευταί, ὅτι μεγάλη καλλιέργεια δὲν εὐδοκιμεῖ ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ διὰ νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι ἔρχομαι ἐδῶ διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν καλλιέργειαν, σᾶς λέγω, ὅτι τοιαύτην μόνον ὁ κ. Ζωγράφος ἔχει καὶ εἰς τὴν Ζωγραφίαν ὁ κ. Μπενάκης εἰς τὸ Κάτω Σοῦλι. Ἐπιστημονικῶς δὲ τὰ μεγαλύτερα οἰκονομικὰ πνεύματα τάσσονται ἀπροκαλύπτως ὑπὲρ τῆς γνώμης ὅτι ἐκείνη ἡ καλλιέργεια ἡ ὁποία εἶναι προτιμητέα εἶναι ἡ μεγάλη καλλιέργεια. Τάσσομαι ὑπὲρ τῆς μεγάλης καλλιεργείας, ἀλλὰ ἄλλη ἡ ἐφαρμογὴ εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ ἄλλη εἰς τὴν γεωργίαν. Εἰς τὴν βιομηχανίαν ἡ ἐφαρμογὴ εἶναι ζήτημα μηχανικόν, εἰς τὴν γεωργίαν εἶναι παραγωγικόν. Εἰς τὴν βιομηχανίαν παίζει μεγάλον ρόλον ὁ καταμερισμὸς τῶν ἔργων, εἰς τὴν γεωργίαν ὁ καταμερισμὸς παίζει ρόλον ὑποδεαίστερον. Ἐὰν εἰς τὴν ἐντατικὴν καλλιέργειαν ἡ μηχανὴ παίζει ρόλον κατὰ 9)10 εἰς τὴν βιομηχανίαν ὁ ρόλος αὐτὸς κατὰ 5%. Ἀλλ’ ὅταν ὁ ρόλος τῆς μηχανῆς ἐλαττοῦται ὁ ρόλος τῆς γεωργικῆς ἐργασίας—καὶ ὅπου ἡ ἐργασία τῆς χειρὸς ἀναλαμβάνῃ τὸν πρωτεύοντα ρόλον—ἡ ἐργασία εἶναι καλλιτέρα ὅταν ἐνεργεῖται δι’ ἴδιον λογαριασμὸν καὶ ὄχι διὰ λογαριασμὸν τοῦ κεφαλαίου. Δι’ αὐτὸ εἰς μὲν τὰς χώρας καὶ τὰς ἀποικίας ἐλλείψει πληθυσμοῦ καὶ γεωργικῶν χειρῶν ἐφαρμόζεται ἡ ἐντατικὴ καλλιέργεια, ἀλλ’ εἰς τὰς παλαιὰς χώρας ἔχει τὴν μικρὰν καλλιέργειαν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κύριοι, ἡ πολιτεία ἐπιτελεῖ μεγάλην πρόοδον καὶ ἔχει σκοπὸν νὰ εὐνοήσῃ τὴν μικρὰν καλλιέργειαν διὰ τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας μὲ ἐπιβοηθητικὸν μέσον τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας ὅπως ὑποβοηθήσῃ τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας. Ὁ κ. Ζὴλδ τὸ λέγει αὐτὸ πλέον καθαρὰ (ἀναγινώσκει) «ἐπιτρέπεται νὰ δοθῇ τὸ ἔργον τῆς γεωργίας.... κλπ.». Θὰ ἤθελα τελειώνων τὸν λόγον νὰ προσθέσω τοῦτο· Ὁ κ. Χασιώτης ἔχει τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ χώρα .....

§98Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ κυριώτερος τῶν ἀγορευσάντων εἶναι ὁ ἐξάρας ἀκόμη περισσότερον τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ λύσις τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος διὰ τὸ συμφέρον τῆς γεωργίας. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφέρετε ὅλας αὐτὰς τὰς γνώμας. Καὶ ὁ κ. Χασιώτης εἶναι καλὸς ὑπάλληλος ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπασχολῆται ἡ Βουλὴ μὲ τὰς γνώμας του.

§99Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἐλλείπουν τὰ στοιχεῖα ἄλλης στατιστικῆς ἀναφέρω τὰς γνώμας του ἀντὶ στατιστικῆς, λέγει λοιπὸν ὁ Χασιώτης, ὅτι ἐπὶ ὁλικῆς παραγωγῆς εἰς τὴν χώραν 600.000.000 ὀκάδων εἰς τὴν μεγάλην καλλιέργειαν μόλις ἀναλογοῦσι 15.000.000. Ὑπολείπεται τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως τὸ ὁποῖον ἀρκετὰ ἔχει ἐξετασθῆ εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν, θὰ τὸ ἐξετάσω περισσότερον. Ἀλλ’ ἤθελα νὰ εἶναι ὑπ’ ὄψιν σας καὶ τοῦτο ὅτι ὑπάρχει μία μεγάλη ἔκτασις κτημάτων τὴν ὁποίαν τὴν ἔχουν καταπατήσῃ εἰς ὅλα τὰ κτήματα καὶ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ. Εἶναι ἡ ἔκτασις τῶν μεριδιάδων. Κάθε χωρίον κατὰ τὸν Ὀθωμανικὸν νόμον ἔχει μίαν ἔκτασιν καθωρισμένην ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν βοσκὴν τῶν ζώων καὶ δὲν εἶχε δικαίωμα οὔτε νὰ καλλιεργήσῃ ἐπ’ αὐτῆς ὁ ἰδιοκτήτης, οὔτε νὰ φυτεύσῃ, οὔτε νὰ κτίσῃ· ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1881 μέχρι πρό τινος κάθε τοιοῦτο χωράφι κατεπατεῖτο ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ οὐδὲν χωρίον ἔχει πλέον ἀπὸ αὐτὰ τὰ χωράφια τὰ ἀναπαλλοτρίωτα. Πρόκειται περὶ ἐκτάσεων 2, 4, 6 χιλιάδων στρεμμάτων ἡ ὁποία οὐδέποτε ἐκαλλιεργήθη καὶ ἡ ὁποία ἔκτοτε, ὅταν ἡ ἄλλη γῆ εἶχε 60 δραχμὰς τὸ στρέμμα, αὐτὴ εἶχε 100, γῆ πρώτης τάξεως. Ἀπὸ τοῦ 1880 ἕως τὸ 1901, κατεπατεῖτο καὶ σήμερον δὲν ὑπάρχει κανὲν χωρίον, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ μεριδιάδες,

§100ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος τὰ κατεπάτησε;

§101Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ ἰδιοκτῆται. Καὶ σήμερον ὅταν θὰ γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις θὰ προσκομίσουν τίτλους καὶ θὰ ζητήσουν νὰ πληρωθοῦν δι’ ἔκτασιν 2, 4 καὶ 6 χιλιάδων στρεμμάτων ἡ ὁποία οὐδέποτε οὐδὲ τοὺς ἀνῆκε, οὐδὲ καὶ σήμερον τοὺς ἀνήκει, ἂν ἐφαρμόσωμεν καὶ τὸν ὀθωμανικὸν νόμον, διότι πρόκειται περὶ ἀπαραγράπτων δικαιωμάτων. Οἱ συνεταιρισμοὶ θὰ κάμουν ἀγώνας δικαστικοὺς διὰ νὰ ἀποκτήσωσι τὴν κυριότητά των; Ὄχι. Θὰ προτιμήσουν νὰ τοὺς πληρώσουν. Ἀλλὰ θὰ πληρώσουν κάτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύναντο νὰ καταλάβουν οἱ ἰδιοκτῆται. Καὶ ἂν λοιπόν, ἐπειδὴ οἱ ἰδιοκτῆται φέρουν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἀδικοῦνται μὲ τὴν ἐκτίμησιν τῶν προπολεμικῶν τιμῶν, καὶ ἂν πρὸς στιγμὴν ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχει κάποιαν βάσιν τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀμφιβάλλω, πάντοτε εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἀποζημίωσις δι’ αὐτοὺς ἐκείνη, τὴν ὁποίαν θὰ λάβουν ἀπὸ τὴν ἀξίαν αὐτῶν τῶν μεριδιάδων τὴν ὁποίαν θὰ πληρωθοῦν χωρὶς νὰ ἔχουν κανὲν δικαίωμα. Εἶναι ἐπιχείρημα ὅλως νέον, τὸ ὁποῖον κανεὶς δὲν ἐπεκαλέσθη. Πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος θὰ προσθέσω τοῦτο. Αὐτοὶ ζητοῦν νόμισμα προπολεμικόν· θὰ ἤθελον νὰ μάθω οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι ἠγόραζον πρὸ τοῦ πολέμου μὲ δάνεια, τὰ χρήματά των καὶ ἂν ἀκόμη τὰ ὀφείλουν, τὰ δάνεια αὐτὰ θὰ τὰ ἐπιστρέψουν μὲ νόμισμα προπολεμικόν,—καθ’ ἣν στιγμὴν ἔδωσαν 500.000 δραχ. πρὸ τοῦ πολέμου διὰ νὰ ἀγοράσουν ἓν κτῆμα, σήμερον ἀξιοῦν νὰ πάρουν 3.000.000, —εἰς τὸν δανειστήν, ὁ ὁποῖος ἔδωσεν τὰς 500.000 δραχμὰς θὰ δώσουν 3.000.000, ἐπειδὴ ἡ ἀξία τοῦ χρήματος ἔχει ὑποτιμηθῆ εἰς τὸ τριπλάσιον;

§102Ν. ΞΗΡΟΣ. Καὶ ὅσοι δὲν χρεωστοῦν καὶ τὰ ἐπλήρωσαν;

§103Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ χωρικοί, τῶν ὁποίων τὰ ζῶα ἐπιτάχθησαν πρὸς 400 δραχμάς, ἐπῆγαν καὶ ἐπολέμησαν καὶ ἐπιστρέφοντες θέλουν νὰ πάρουν ἄλλα ζῶα καὶ θέλουν 2000 δραχμάς. Λοιπὸν αὐτοὶ θὰ μᾶς εἰποῦν· ἐπήγαμε εἰς τὸν πόλεμον, μᾶς ἐπῆραν καὶ τὰ ζῶα μας, τώρα θέλομεν 2000 δραχμὰς διὰ νὰ ἀγοράσωμεν ἄλλα ζῶα, μᾶς δίδετε τὰς 2000 δραχμές; (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Καὶ ἄλλο ἀκόμη. Τὸ κράτος ἐπῆρε τὰ ζῶα τῶν χωρικῶν, τὰ ἐκράτησε 10 μῆνες καὶ ἔπειτα τὰ ἐπιστρέφει καὶ λέγει ὅποιος ἀναγνωρίζει τὸ ἰδικόν του ἂς τὸ πάρῃ καὶ παίρνουν οἱ χωρικοὶ τὰ ζῶα των σακατεμένα. Κανεὶς δὲν ἐξανέστη, κανεὶς δὲν εἶπε ἀντισυνταγματικὰ τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ μόνον ὅταν τὸ κράτος ἀπεφάσισε τὴν διανομὴν τῆς γῆς τῆς ὁποίας καὶ ἂν ηὔξησεν ἡ ἀξία, τὴν ηὔξησεν ὁ ἱδρὼς τοῦ χωρικοῦ, τότε μόνον ἐξανίστανται οἱ ἰδιοκτῆται κατὰ τοῦ μέτρου ὡς ἀντισυνταγματικοῦ. Ἀλλὰ μία Βουλή, ἡ ὁποία συνέδεσεν ἑαυτὴν μὲ τόσα γεγονότα ἔχει καθῆκον καὶ ἀποστολὴν νὰ θέση βάσεις στερεὰς καὶ διὰ τὴν μεταπολεμικὴν ἀνόρθωσιν τῆς χώρας καὶ ἡ ἀπόφασις αὐτῆς θὰ εἶναι ἀξία πάσης τιμῆς καὶ εὐγνωμοσύνης τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου (χειροκροτήματα).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκέκας ἔχει τὸν λόγον.

§105Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Πολὺ ἐσκέφθην, κύριοι βουλευταί, ἂν ἔπρεπε νὰ λάβω τὸν λόγον ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξάγεται ἡ συζήτησις, ἵνα μὴ τυχὸν καὶ ἐγὼ ὑποληφθῶ ὅτι ἔρχομαι νὰ παραστήσω πρόσωπον διαδίκου ἀγνώστου εἰς ἐμὲ, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον θεωρῶ λελυμένον ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως ὑφ’ ὁλοκλήρου τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ὑπὸ πάντων τῶν κυρίων βουλευτῶν. Νομίζω ὅτι θὰ ἔχῃ ἀντιληφθῆ ἡ Βουλὴ ὅτι δὲν παρῆλθεν κανεὶς ἐκ τοῦ βήματος, ἵνα ἐκδηλώσῃ γνώμην ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν τσιφλικίων καὶ νὰ περιέλθῃ ἡ ἰδιοκτησία ἡ μεγάλη εἰς χεῖρας τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ πρόγραμα τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβε καὶ συνταγματικὴν ἀκόμη μορφήν, δὲν ἐνθυμοῦμαι τοὐλάχιστον ἐγὼ νὰ ἤκουσα φωνὴν ἐν τῇ Βουλῇ ἐπίσημον ἢ νὰ ἀνέγνωσα διατυπουμένην ἀντίρρησιν. Πρὸς τίνα λόγον τώρα ὅλαι αἱ ἀγορεύσεις τῶν προλαλησάντων ἐκτὸς ἑνός, τοῦ πρώτου ἀγορεύσαντος, τείνουσιν ἵνα ἀποδειχθῇ ὅτι πταίουν οἱ ἰδιοκτῆται, ἢ ὅτι πταίει ὁ δεῖνα, ὁ ὁποῖος δὲν ἔκαμε κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν αὐτό, χωρὶς κανεὶς νὰ ἐπικαλεσθῇ ἢ νὰ ἀσχοληθῇ περὶ διατάξεώς τινος τοῦ νόμου; Ἐξακολουθεῖ δηλαδὴ κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου μία κατάστασις, ἡ ὁποία δὲν ἐδημιουργήθη ἢ πρὸς ἐκμετάλλευσιν καὶ ἀποπλάνησιν τῶν ἀτυχῶν χωρικῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἐξακολουθεῖ δυστυχῶς καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς ὅπως τροφοδοτῆται πάντοτε ἡ ἔξω κατάστασις, ἐνῷ πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, πάντες ἀπεδεχόμεθα καὶ ἀποδεχόμεθα τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως.

§106Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε....

§107Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. πρόεδρε, νὰ γνωστοποιήσητε εἰς τὸν κ. συνάδελφον ὅτι ἐπιθυμῶ πολὺ νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ὁμιλήσω.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, δὲν δέχεται διακοπὰς ὁ ἀγορεύων. Νὰ ζητήσετε τὸν λόγον ἔπειτα νὰ εἰπῆτε ὅ,τι ἔχετε νὰ εἰπῆτε.

§109Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Φοβοῦμαι λοιπὸν πολύ, κύριοι, μήπως καὶ ἡ συζήτησις αὐτὴ κανένα ἄλλον λόγον δὲν ἔχει ἢ νὰ ἀποπλανήσῃ τοὺς πληθυσμοὺς τοὺς γεωργικοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ ἀντιληφθῶσι ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον αὐτό. Διὰ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, κύριοι, ἐπειδὴ συχνότατα διακόπτομαι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω μίαν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἡ ὁποία φρονῶ ὅτι βαρύνει πολὺ σημαντικῶς τόσον ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον καὶ ἐπὶ τῆς τύχης τῶν ἀτυχῶν πληθυσμῶν, τῶν ὁποίων τὴν τύχην ἐρχόμεθα νὰ διαρρυθμίσωμεν. Παρατηρῶ ὁσάκις γίνεται συζήτησις περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου, ἕνα κάματον, μίαν δυσφορίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Τὴν δυσφορίαν αὐτὴν ἀποδίδω εἰς δύο λόγους. Δύο λόγους εὑρίσκω ἐν τῇ συνειδήσει μου ὅπως ἐξηγήσω τὴν δυσφορίαν αὐτήν· ὁ εἷς εἶναι ὅτι συχνότατα ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς αὐτῆς, ἢ μᾶλλον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς διακυβερνήσεως τοῦ κράτους ὑπὸ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἰς πᾶσαν σύνοδον ἡ Βουλὴ ἀσχολεῖται μὲ τοὺς ἀγροτικοὺς νόμους. Φυσικὸν εἶναι, κύριοι. Τὸ ζήτημα εἶναι ἄκρας σπουδαιότητος, σοβαρὸν σοβαρώτερον ἀφ’ ἧς ἐκτίσθη ὁ κόσμος. Σοβαρώτερον νομοσχέδιον, σοβαρώτερον νομοθετικὸν μέτρον, σοβαρώτερον πολιτικὸν μέτρον οὐδέποτε βεβαίως ἀπὸ τῆς κτίσεως τοῦ κόσμου μέχρι σήμερον ἐλήφθη. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ διάφοροι συζητήσεις διεξήγοντο οὐχὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἀντιλαμβάνονται οἱ μετασχόντες τῶν συζητήσεων δὲν συνετέλεσε εἰς τὸ νὰ λύσουν τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα μέχρι τοῦδε καίτοι παρῆλθε χρόνος συντρεχόντων καὶ ἄλλων περιστατικῶν, συνετέλεσε ὅμως νὰ γεννήσῃ τὸν κόρον ἐν τῇ συνειδήσει τῆς Βουλῆς. Αὐτὸς βεβαίως εἶναι ἕνας ἐκ τῶν λόγων ἕνεκα τῶν ὁποίων, παρατηρεῖται, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, παρακολουθεῖται πάντοτε ὑπὸ ἀδιαφορίας.

§110Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακολουθεῖται μετὰ πολλοῦ ἐνδιαφέροντος.

§111Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐγὼ λέγω ἀδιαφορίαν διότι μέχρι τοῦδε ἐκτὸς τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας βουλευτοῦ κ. Ζαβιτζιάνου θεωρουμένου καὶ αὐτοῦ ὡς βουλευτοῦ Θεσσαλικοῦ δὲν παρετήρησα ἀνάμιξιν ὅλων τῶν κ. βουλευτῶν.

§112Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶσθε Θεσσαλὸς βουλευτὴς καὶ γνωρίζετε ὅτι πρωτεύουσα τῆς Θεσσαλίας εἶναι ἡ Λάρισσα.

§113Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὡς δεύτερον λόγον θεωρῶ, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ὅτι εἶχε τὴν εὐτυχίαν ἀρχικῶς νὰ θεωρηθῇ Θεσσαλικὸν καθαρῶς ζήτημα, διότι ὑπεκινεῖτο πάντοτε ὑπὸ τῶν ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφων, καὶ ὡς τοιοῦτον ἔλαβε τὸν χαρακτῆρα τοῦ Θεσσαλικοῦ, καὶ συνεπῶς εἶναι εὔλογον ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου νὰ μετέχῃ ποιᾶς τινος, ἴσως, προσωπικῆς χροιᾶς.

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπαρκοῦς μάλιστα.

§115Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι, ἂν ὑφίστανται οἱ λόγοι αὐτοὶ μέχρι τῆς στιγμῆς, μέχρι τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐξέλλειπον ἤδη ἐντελῶς, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ρυθμίζει, οὔτε πρόκειται νὰ ρυθμίσῃ σχέσεις ἀφορώσας τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλὰ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα. Δὲν ρυθμίζει μόνον ἀγροτικὰς σχέσεις καὶ διανομῆς, ἀλλὰ θὰ εἶδον ὅσοι ἔτυχε νὰ τὸ ἀναγνώσουν, ρυθμίζει σχέσεις κληρονομικὰς, ρυθμίζει σχέσεις τοῦ οἰκογενειακοῦ δικαίου. Διότι δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ὁ τελειότερος τῶν νόμων, ἐξ ὅσων εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Ἑλλάς, εἶναι ὁ νόμος περὶ ἐπιτροπείας, καὶ αὐτὸς διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ὅταν λοιπὸν τοιαύτης γενικῆς μορφῆς, τοιαύτης γενικῆς σπουδαιότητος εἶναι τὸ νομοσχέδιον, θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ μὴ νομίσῃ, ὅτι ὡς παράπονον ἐξέφερον τὰς ἀντιλήψεις ταύτας, ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐπιστήσω ἐντονωτέραν τὴν προσοχὴν ὅλων τῶν παραγόντων τῆς Βουλῆς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν βεβαίως ὑπ’ ὄψιν τὴν γενικὴν σπουδαιότητα τοῦ νομοσχεδίου, θὰ συντελέσουν καὶ νομίζω ἀναγκαίαν τὴν συμμετοχὴν ὅλων ἐν τῇ συζητήσει καὶ ἐν τῇ συμβολῇ διὰ τῆς γνώμης των κατὰ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, νὰ συντελέσουν ὥστε, τὸ οἰκοδόμημα τοῦτο νὰ καταρτισθῇ, καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν τέλειον ἢ τοὐλάχιστον προσομοιάζον πρὸς τὴν τελειότητα ἢ τοὐλάχιστον ὅπως μὴ δίδῃ ἀφορμὴν εἰς βλάβην ἀντὶ τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν προσδοκῶμεν. Τὸ ἀγροτικὸν, κύριοι, ζήτημα ἔχει καὶ ἐν Ἑλλάδι τὴν ἱστορίαν του, ὡς καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα ἄλλα συγχρόνως, ἄλλα προηγουμένως ἔχουν ἐπιληφθῆ τῆς λύσεως αὐτοῦ. Ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς παλλιγγενεσίας ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικὸν, τὸ ὁποῖον δὲν κατωρθώθη νὰ λυθῇ. Μετὰ παρέλευσιν ὅμως πολλῶν δεκαετηρίδων, πρὸ ὀλίγων χρόνων ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐν τῇ Ἀττικῇ εἶχεν λάβει ὀξυτάτην μορφήν. Μετὰ ταῦτα ἦλθεν ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Θεσσαλίας, καὶ εὐθὺς ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει οἱ κάτοικοι τῶν τσιφλικίων συμφώνως μὲ τὰς περὶ ἐλευθερίας ἀντιλήψεις των ἐζήτησαν ἀμέσως τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν κτημάτων των, ἀλλὰ ἡ συνθήκη ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας ἐγγυηθεῖσα ὑπὸ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων τῶν συνυπογραψασῶν, ἠγγυήθη τὴν μὴ μεταβολὴν τῶν σχέσεων ἀγροτῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ αἱ ἀντιλήψεις ἐν γένει τῆς τότε κοινωνίας ἦσαν τοιαῦται, ὥστε αἱ συνθῆκαι αἱ νομοθετικὸν κῦρος λαβοῦσαι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεώς των ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ἐν γένει αἱ κοινωνικαὶ ἀντιλήψεις συνετέλεσαν ὥστε νὰ μὴ λυθῇ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ ζήτημα. Κατόπιν ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατὰ τὸ 1909, ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα ἔλαβεν ὀξυτάτην μορφὴν, τοιαύτην μάλιστα, ὥστε τῆς τότε Κυβερνήσεως θελησάσης νὰ ἀντιταχθῇ κατὰ διαδηλώσεως, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησαν οἱ χωρικοί, ἔλαβον χώραν ἐπικίνδυνα ἐπεισόδια καὶ ἐχύθη αἷμα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ, ὅταν ἡ τότε Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν εὐκαιρίαν νὰ περιέλθουν εἰς χεῖρας της περὶ τὰ 30 κτήματα εἰς Θεσσαλίαν τὰ Στεφανοβίκια, διένειμε ταῦτα ἢ μᾶλλον ἔλαβεν τὴν ἀπόφασιν νὰ τὰ διανείμῃ τότε εἰς τοὺς χωρικούς, ἀλλὰ γενικῶς ἐμερίμνα διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος κατὰ βάσιν, παρ’ οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως εἶχεν ληφθῆ μέχρι τῆς ἐμφανίσεως ἐν Ἑλλάδι τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ Θεσσαλία ἢ μᾶλλον ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρὶς Λάρισσα, εἶχεν τὴν εὐτυχίαν νὰ ἀκούσῃ ἀπὸ στόματος τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐμφανίσαντος ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ πολιτικόν του πρόγραμμα διὰ πρώτην φορὰν, ὅτι ἓν ἐκ τῶν μελημάτων τῆς Κυβερνήσεως ἐστὶ καὶ ἡ λύσις τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, μετὰ τοιαύτης δὲ ἐπιμονῆς ἐπιλαμβάνετο τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος ὁ καὶ διευθύνων ἐντελῶς καὶ ἐνδόξως τὰς τύχας τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὥστε εὐθὺς ἅμα τῇ συγκλήσει τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως περιέλαβεν διάταξιν, ἡ ὁποία ἐξεπροσώπει τὰς ἰδέας του περὶ λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Ἔγραφε λοιπὸν ἐν τῷ Συντάγματι, ὅπως γνωρίζετε, ὅτι τὰ τσιφλίκια δύνανται νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, ὅπως χρησιμεύσουν πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Δυστυχῶς, κύριοι, ἢ μᾶλλον εὐτυχῶς, τρισευτυχῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐπῆλθον οἱ πόλεμοι καὶ αἱ διάφοροι καὶ συνεχεῖς καὶ ἀλλεπάλληλοι περιπλοκαί, ὥστε ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων δὲν κατώρθωσεν ἀμέσως τότε τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἢ μᾶλλον τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως τὴν ὁποίαν περιέλαβεν ἐν τῷ Συντάγματι. Ἐν τῷ μεταξὺ παρουσιασθείσης εὐκαιρείας ἐξηκολούθησεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος καὶ παρουσιασθείσης εὐκαιρείας ἐξηγόρασεν ἀριθμόν τινα κτημάτων ἐκ Καρδίτσης, παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν Ὀθωμανῶν Μουφτῆ–βέη καὶ λοιπῶν, ἐξηγόρασε δὲ, ὡς γνωρίζετε καὶ τὰ Ζάππεια κτήματα περὶ τὰ 20 ἐν ὅλῳ, τὰ ὁποῖα διένειμεν εἰς τοὺς χωρικοὺς καὶ ἔκτοτε εἶναι ὑπὸ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν χωρικῶν. Ὄταν πέρισσυ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν Θεσσαλονίκῃ ἠσχολήθη καὶ ἐκεῖ περὶ τῆς λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ὅπως γνωρίζετε ἐπανελθὼν ἐκ Θεσσαλονίκης εἰς τὰς Ἀθήνας ἔφερεν, μεθ’ ἑαυτοῦ ἐκτὸς τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐδῶ Ἑλλάδος, ἐκτὸς τῆς σωτηρίας ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος, ἔφερεν μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ 4 νομοθετικὰ Διατάγματα κανονίζοντα τὸν τρόπον, κατὰ τὴν ἐπικρατήσασαν ἐκεῖ ἀντίληψιν, τῆς λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Τὰ Διατάγματα ταῦτα βεβαίως ἕνεκα τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον συνετάχθησαν εἶχον τὴν ἰσχὺν των διὰ τὴν περιφέρειαν τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως τῆς Θεσσαλονίκης, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα διὰ τοῦ νόμου 272 ὡς γνωρίζετε πάντες. Ὁ νόμος, καθὼς ἠκούσατε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, δὲν κατωρθώθη νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως, παρουσίασε δὲ πολλὰς ἀτελείας κατὰ τὴν ἀπόπειραν τῆς ἐφαρμογῆς του κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα. Τοῦτο ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ εἰσαχθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ ὅπως ἐν τῇ ἀγορεύσει του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐξέθηκε, δὲν πρόκειται περὶ μεταβολῆς τῆς βάσεως τῆς ἀρχικῆς, ἡ ὁποία ἐθεσπίσθη διὰ τῶν Διαταγμάτων τῆς Θεσσαλονίκης, ἀλλὰ καὶ συνεπληρώθη κατόπιν διὰ τοῦ νόμου τοῦ ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς, δὲν ἰσχυρίσθη, τοῦτο, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐπεχείρισε διαρρύθμησιν τῆς διαδικασίας τῆς ἀπαλλοτριώσεως πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ὑπηρεσίας καὶ πρὸς ἐπιτυχεστέραν διανομήν. Ἀτυχῶς κατὰ τὰς ἀντιλήψεις μου τὸ νομοσχέδιον ἐν πολλοῖς καὶ μάλιστα κατὰ τὴν βάσιν ἀφίσταται τῶν ἀρχικῶς θεσπισθέντων. Ἐγώ, κύριοι, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὰς καθ’ ἕκαστον διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς γνώμας μου ὅσον ἀφορᾷ γενικάς τινας βάσεις τοῦ νομοσχεδίου ὅπως καὶ τῶν προηγουμένων νόμων. Ἐν πρώτοις, κύριοι, ὅταν ὁ παρὼν νόμος εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν φιλελευθέρων περιέλαβεν τὰς διατάξεις τὰς ὑπαρχούσας εἰς τὸν προηγούμενον νόμον ὡς διατάξεις διὰ τῶν ὁποίων νομίζει ὅτι θὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα, ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τοὐναντίον ὄχι εἰς ἀποτέλεσμα φθάνει, ἀλλ’ οὔτε εἶνε δυνατὸν νὰ φθάσῃ, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν θὰ ἐπιτύχῃ καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Βουλή, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀποκατάστασιν τῶν χωρικῶν, διότι ὑπάρχουσι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι νομίζω παρεμποδίζουσιν ἀπολύτως τὴν ἀποκατάστασιν, διότι ὡς βάσις τῆς ἐπιτυχίας τῆς διανομῆς, ἄς εἴπωμεν, τὸ νομοσχέδιον καταρτίζει συνεταιρισμούς. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶνε ἀπολύτως ἐσφαλμένη ἡ βάσις, δὲν μέμφεται τὴν περί συνεταιρισμοῦ ἰδέαν, ἀλλὰ προκειμένου νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς χωρικοὺς γεωργοὺς καὶ νὰ καταρτισθῇ συνεταιρισμὸς παραγωγικός, καλλιεργητικός, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἶνε ἀπολύτως καὶ φυσικῶς ἀδύνατος. Ἔχομεν κύριοι, συνεταιρισμούς, ἄν ὄχι περισσοτέρους τοὐλάχιστον θὰ ἔχωμεν δύο ἑκατομμύρια.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρόπος τοῦ λέγειν.

§117Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Καθόλου. Εἶνε ἀλήθεια ἀναμφισβήτητος· Ἰσχυρίζομαι ὅτι ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι τοὐλάχιστον φυσικοὺς συνεταιρισμοὺς δύο ἑκατομμυρίων. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ ὁμιλῶν ἐκφέρῃ ὑπερβολὰς ἢ σφάλματα ἀφήσατε νὰ δώσῃ ἑρμηνείαν καὶ θὰ ἴδητε ὅτι κάπου θὰ πλησιάσῃ. Δέχομαι, ὅτι αἱ οἰκογένειαι αἱ κατοικοῦσαι ἐν Ἑλλάδι ἀνέρχονται εἰς δύο ἑκατομμύρια. Ἔχετε τὸν πρῶτον φυσικὸν συνεταιρισμόν, ὁ ὁποῖος δίδει τὸ παράδειγμα, ὅτι προκειμένου περὶ ἐργασίας συνεταιρισμοῦ, ἡ ὁποία ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἰσότητα δυνάμεως, ἀπὸ διάπλασιν φυσικήν, ἀπὸ ἀντίληψιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ. Ἐὰν θελήσωμεν τὰ σπουδαῖα γεγονότα, τὰ σπουδαῖα ζητήματα καὶ τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ προκείμενον νὰ τὴν ἐξαρτήσωμεν, καὶ τὰς σπουδαιοτάτας θυσίας, τὰς ὁποίας, θὰ ὑποστῇ τὸ κράτος νὰ τὰς ἐξαρτήσωμεν ἀπὸ ἰδέας συνεταιριστικῆς ἐργασίας, δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη....

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶνε ἐντελῶς μακρὰν ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ νὰ ἐξαρτήσωμεν τὴν καλλιέργειαν γῆς ἀπὸ τὴν συγκρότησιν αὐτὴν τοῦ συνεταιρισμοῦ. Πιστεύομεν καὶ εὐχόμεθα ὅτι εἴμεθα βέβαιοι ὅτι αὐτοὶ θὰ εἶνε ἰδιοκτῆται ἀτομικοί, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ τοὺς διευκολύνωμεν ἀπεφασίσαμεν ὅλους καὶ νὰ τοὺς δώσωμεν μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ κάμωσι ταχυτέραν τὴν διανομήν. Δὲν εἶνε δυνατὸν αὐτοὶ νὰ κάμωσι συνεταιρισμὸν καὶ νὰ ἔχωσι καλλιέργειαν μεγάλην. Δὲν φαντάζεται κανεὶς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§119Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Χαίρω πολὺ διὰ νὰ μὴ εἴπητε ὅτι ἐφρόντησα νὰ δημιουργήσω ἐπιχείρημα. Θὰ σᾶς παρακαλέσω πολὺ νὰ πιστεύσητε, ὅτι ἡ μελέτη, τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἐφ’ ὅλου τοῦ νομοσχεδίου διαπνέεται ἐκ τοῦ πνεύματος ἐκείνου μὲ τὸ ὁποῖον ὁμιλῶ, διὰ νὰ μὴ ὑποθέσητε ὅτι τὸ εἶδον γραμμένον.

§120Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ θὰ εἶνε σκόπιμοι, ἐὰν ἐξακολουθήσουν καὶ μάλιστα ὡς συνεταιρισμοὶ πιστωτικοί, καταναλώσεως, προμηθείας γεωργικῶν ἐργαλείων, ὕστερον θὰ φροντίζουν νὰ ἀγοράζουν μηχανήματα (χειροκροτήματα).

§121Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὄχι δι’ ἄλλων διότι εἶνε δύσκολος ἡ διατήρησις τῶν παραγωγικῶν πληθυσμῶν.

§122Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Χαίρω πολὺ ὅτι σᾶς εὑρίσκω σύμφωνον, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ εἶνε σύμφωνος πρὸς τὰ πράγματα ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω διὰ νὰ ἴδητε ὅτι ἡ ἀντίληψις τῆς ὑπηρεσίας εἶνε διάφορος.

§123Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει ἀντίληψις τῆς ὑπηρεσίας.

§124Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὅλα, Κύριε Πρόεδρε, διαρρυθμίζονται καὶ διαρρυθμίζονται κατὰ τὴν ἀπουσίαν σας διὰ νὰ σᾶς διαψεύσωσι. Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει) «ὅταν ἐν Θεσσαλονίκῃ συνετάσσοντο τὰ Διατάγματα τῆς προσωρινῆς κυβερνήσεως .......κ.λ.π. Τὸ μέρος αὐτὸ τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν.......

§125Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πρῶτον μέρος.

§126Ι. ΓΚΕΚΑΣ. (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων). «......γενικὴ κοινὴ καλλιέργεια τῆς παραχωρουμένης ἐκτάσεως».

§127Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας κοινῶς ἀνεγνωρισμένον εἶνε ἡ ἔλλειψις ἀποχρώντων μέσων καὶ ἡ ἔλλειψις κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ παροχὴ εἰς τὴν καλλιέργειαν διὰ μικρᾶς διαδικασίας τῶν μέσων τῶν τελειοποιημένων τῆς μεγάλης καλλιεργείας. Ἕν μέσον θεραπείας τοῦ ἐλαττώματος τούτου εἶνε οἱ συνεταιρισμοί. Ὅτι, κύριε βουλευτά, εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα πρέπει νὰ τείνωμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ συνεταιριστικοῦ πνεύματος ἐν Ἑλλάδι εἶνε ἀναντίρρητον διότι εἰς αὐτὸ στηρίζεται ὅλη ἡ γεωργικὴ καὶ οἰκονομικὴ ἀναγέννησις τῆς χώρας (χειροκροτήματα).

§128Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Συνεταιρισμοὶ καταναλώσεως ἀναντιρρήτως δύνανται νὰ γείνωσι καὶ νὰ ἀποβῶσι πολὺ χρήσιμοι καὶ ὠφέλιμοι, ἀλλὰ συνεταιρισμοὶ ἐργασίας δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωσι. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην, κύριοι, ὅτι ἄν ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου διερρυθμίζετο κατ’ ἄλλον τρόπον θὰ ἐπετυγχάνετο βεβαίως ὅπου εἶνε δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι συνεταιρισμοί, ἀλλ’ ὅπου δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ συνεταιρισμὸς ἐκεῖ νὰ ἔχωμεν τὴν ἐπιφύλαξιν ἐν τῷ νόμῳ ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ τὸν σώσωμεν. Διότι φαίνεται, κύριοι, ἐξ ὅσων ἀνέγνωσα ὅτι τὰ μετὰ τὴν παράδοσιν τοῦ κτήματος εἰς τοὺς γεωργοὺς δὲν ἐπροεβλέφθησαν ὥστε ἡ σχέσις αὐτὴ νὰ εἶνε ὁμοίως δυνατὴ καὶ οἱ συνεταιρισμοὶ νὰ εἶνε ὅμοιοι, δηλαδὴ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἄν καταρτίζωμεν ἕνα συνεταιρισμὸν εἰς ἕν χωρίον μὲ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει καὶ κουρέα καὶ ἰατρὸν καὶ φαρμακοποιούς, περιλαμβάνει ὁλόκληρον τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος.

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅλοι θὰ καλλιεργοῦν;

§130Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὅσοι εἶνε μέλη τοῦ συνεταιρισμοῦ.

§131Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Εἶνε ἁπλούστατον, κάθε συνεταιρισμὸς ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς κουρέως ἑνὸς ἰατροῦ, ἑνὸς ἱερέως, λοιπὸν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκλείσωμεν αὐτούς.

§132Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐὰν εἰς ἕκαστον χωρίον τὸ ὁποῖον ἀπαρτίζεται ἀπὸ ἀριθμὸν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν, ἐὰν εἰς τὸ κτῆμα αὐτὸ τὸ ἀπαλλοτριούμενον δὲν ὑπάρχουν καὶ καλλιεργηταί, εἰς τοὺς ὁποίους δίδεται εὔλογος κλῆρος, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν μέχρι τοῦδε καλλιεργηταί, σᾶς ἐρωτῶ ἐὰν εἶνε ἴσοι ὥστε νὰ καταβάλλωσιν ἐξ ἴσου, πῶς θὰ τοὺς ὀνομάσητε ποιμένας, αἰγοβοσκούς, θέλετε νὰ τοὺς εἴπετε ὅτι κατασκευάζουν λίραις, οἱ ἄλλοι αὐτοὶ περιλαμβάνονται εἰς τὸν συνεταιρισμὸν ἄνευ οὐδεμιᾶς μερίδος. Φαίνεται ὅτι ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀνάγκαι κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν. Τὸ χωρίον θὰ περιέχῃ 25 καλλιεργητὰς ἔχοντες τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας, εὐπόρους δυναμένους νὰ ἐξακολουθήσωσι τὴν ἐργασίαν, οἱ ἄλλοι ἔχουν ἀνάγκην χρήματος, ἵνα ζήσωσι, στεροῦνται ζώων στεροῦνται τῶν μέσων τῆς καλλιεργείας, στεροῦνται σπόρου, στεροῦνται χρημάτων. Ἐὰν ἐνθυμῆται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπον περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐν προηγουμένῃ ὁμιλίᾳ μας. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐκάμαμεν τὸν συνεταιρισμόν, θὰ φροντίσῃ ὁ συνεταιρισμὸς νὰ τοὺς προμηθεύσῃ. Ἠξεύρετε εἰς τὶ ποσὸν θὰ ἀνέλθωσιν αἱ δαπάναι πρὸς θεραπείαν τῶν ἐλλείψεων τούτων τὰς ὁποίας θὰ ὑποχρεωθῇ τὸ κράτος νὰ καταβάλλῃ;

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν φαντάζεσθε ὅτι σκοπεύωμεν νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ τὸ ἀφίσωμεν ἔπειτα ἔκθετον, πλανᾶσθε. Νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι μὲ τὴν προσδοκωμένην βασίμως ἐπέκτασιν τοῦ κράτους καὶ ἑπομένως τῶν προνομίων τῆς Τραπέζης, θὰ ὑποχρεώσωμεν αὐτὴν ἡ ὁποία ἔχει ἤδη ἀναλάβει νὰ παρέχῃ εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς ὡρισμένας πιστώσεις, θὰ ὑποχρεώσωμεν αὐτὴν νὰ προβῇ εἰς πιστώσεις πολλῶν ἑκατομμυρίων. Θέλω νὰ σᾶς προσθέσω καὶ τι ἄλλο, ὅτι ἡ ἐντύπωσις τὴν ὁποίαν παρέσχομεν ἀναφέροντες κουρεῖς, ἰατρούς, φαρμακοποιοὺς εἶνε ὅτι θὰ πιστευθῇ ὅτι δίδομεν κλῆρον γῆς πρὸς καλλιέργειαν εἰς αὐτούς. Πρέπει λοιπὸν νὰ μάθωσιν ὅτι εἰς αὐτοὺς δίδομεν τὸν τόπον τὸν ἀναγκαῖον διὰ τὴν κατοικίαν αὐτῶν καὶ μικρὰν ἔκτασιν. Πρόκειται καὶ περὶ ἄλλου· βεβαίως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶνε καλλιεργηταὶ τῆς γῆς εἶνε οἱ κολλῆγοι, περὶ ἐκείνων εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ εὐδοκιμήσωσι, περὶ τῶν ἄλλων εἶμαι συμφωνότατος μὲ ὑμᾶς. Ἀλλὰ τὸ συμφέρον ἡμῶν εἶνε νὰ αὐξήσωμεν τὸν γεωργικὸν πληθυσμὸν τῆς χώρας, ὁ ὁποῖος ὡς γνωρίζητε εἰς τὸ πλεῖστον μέρος τῆς χώρας εἶνε πολὺ ἀραιὸς, μόλις ἀνέρχεται εἰς 70 τοῖς ἑκατόν. Εἰς τὴν Μυτιλήνην εἶνε 90, εἰς τὴν Κέρκυραν 100, εἰς τὴν Κεφαλληνίαν 85. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν φιλοδοξίαν κατὰ ποῖον τρόπον νὰ πυκνώσωμεν τὸν πληθυσμὸν καὶ πῶς θὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὸ ἄν δὲν ἐνισχύσωμεν τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν; Πῶς θὰ τὸ ἐπιτύχωμεν αὐτό, ἄν δὲν κρατήσωμεν εἰς τὴν ἐξοχὴν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον κόσμον; Διὰ τοῦτο δὲν ἐμεριμνήσαμεν μόνον περὶ τῶν νῦν ἀποκλειστικῶς ἀσχολουμένων εἰς τὴν γεωργίαν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι δυνατὸν νὰ ἔχουσι καὶ ἄλλο ἐπάγγελμα, ἀλλὰ καλιεργοῦν ἐπίσης χωρὶς νὰ εἶνε κολλῆγοι. Ἐπιτρέψατέ μου δὲ νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, κύριε Γκέκα, ὅτι ἡ φιλοδοξία μου, ὄχι βεβαίως ἡ προσωπική, ἡ φιλοδοξία μου διὰ τὸν τόπον μας εἶναι νὰ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Ἐγὼ πηγαίνω μὲ τὴν βάσιμον ἐλπίδα, ὅτι μετὰ 20 ἔτη θὰ ἠμπορέσῃ ἕκαστος τῶν κλήρων αὐτῶν, νὰ ὑποδιαιρεθῇ εἰς δύο. Ἐγὼ βασίμως φρονῶ ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα. Θέλομεν νὰ διπλασιάσωμεν ἄν εἶνε δυνατὸν τὸν νῦν ὑπάρχοντα ἀγροτικὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος (χειροκροτήματα).

§134Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θὰ νομίζετε ἴσως ὅτι ἐγὼ φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμός.

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Ἐπικρίνετε ὅτι περιλαμβάνομεν καὶ τοὺς μὴ κολλήγους, διότι, φρονῆτε θὰ πέσωμεν ἔξω.

§136Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ πῶς θὰ καταρτισθῇ ὁ συνεταιρισμός. Δὲν ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν ὅτι πρέπει νὰ δοθοῦν κλῆροι.

§137Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἐὰν θέλετε νὰ μὴ κάμωμεν τοὺς συνεταιρισμούς, ἀλλὰ ν’ ἀφήσωμεν εἰς ἕκαστον ἀκτήμονα...............

§138Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Νὰ μὴ ἀφήσετε κ. πρόεδρε. Θὰ καταλήξω εἰς πρότασιν.

§139Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Καλά, καλά.

§140Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εἶμαι λοιπὸν βέβαιος ἀπολύτως μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. προέδρου, ὅτι θὰ φροντίσῃ βεβαίως ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, θὰ τὴν ἤθελον μόνον ὀλίγον πληρεστέραν τὴν ἀποκατάστασιν, καὶ τὴν θέλω ἀκριβῶς χάριν τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἤρχισε σοβαρῶς νὰ ἀμφιβάλλῃ ἂν πρόκειται νὰ ἐνδιαφερθῇ ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτόν, τοσούτῳ μᾶλλον σοβαρῶς ὥστε νομίζουν οἱ πλεῖστοι, ὅτι ἐπιζημίως, λαμβάνεται δι’ αὐτοὺς ἡ πρόνοια αὐτή. Διὰ νὰ φύγῃ λοιπὸν ἀπὸ τὸν λαὸν ἡ ἀντίληψις αὐτή, ἐπιθυμῶ νὰ γίνῃ πληρεστέρα ἡ δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι βεβαίως διὰ τὰ ἐλλείποντα ἐργαλεῖα, ζῷα καὶ πᾶν τὸ ἀναγκαιοῦν πρὸς τὴν καλλιέργειαν κατὰ τὸ πλεῖστον θὰ φροντίσῃ τὸ κράτος καὶ μόνον διὰ τὰς συνεταιριστικὰς ἀνάγκας, διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ χωρίου καὶ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος τοῦ κτήματος θὰ ἔχῃ νὰ κάμῃ ὁ συνεταιρισμός.

§141Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, διατὶ θέλετε νὰ ἀφαιρέσητε ἐντελῶς ἀπὸ τὸν συνεταιρισμὸν τὸ πνεῦμα τῆς ἀλληλεγγύης;

§142Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν ἀφαιρῶ τὸ πνεῦμα τῆς ἀλληλεγγύης.

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν εἰς τὸν συνεταιρισμόν, ὅταν θὰ γίνῃ ὁ συνεταιρισμὸς θὰ γίνῃ ὑπολογισμὸς τὶ χρειάζεται. Ἀποκαταστήσαμεν π. χ. 30 κολλήγους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰ ζῷά των, ἀποκαταστήσαμεν ὅμως καὶ 10 ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν. Λοιπὸν πόσα ζῷα χρειάζονται αὐτοί, πόσα ἄροτρα κλπ. θὰ δανεισθῇ ὁ συνεταιρισμὸς αὐτὸς ἀπὸ τὸν ὀργανισμὸν τὸν ὑπάρχοντα ἢ τὸν ἱδρυθησόμενον, θὰ δανεισθῇ τὸ ποσὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ κατανήμῃ εἰς αὐτοὺς τοὺς καλλιεργητὰς καὶ θὰ τοὺς παρακολουθῇ ἀπὸ παντοῦ. Καὶ θὰ εἶνε εὐκολώτερον. Διατὶ θέλετε νὰ χαλάσωμεν τὴν ἀλληλεγγύην αὐτὴν;

§144Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὄχι, κ. πρόεδρε τὴν ἀλληλεγγύην τὴν χωρίζω κατὰ τοῦτο, διότι φρονῶ ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτηθησόμενον διὰ τὰ πρόσωπα αὐτὰ, ἀναγκαίως θὰ εἶνε καὶ πρέπει νὰ εἶνε χάριν τῆς πυκνότητος τοῦ πληθυσμοῦ τόσον μέγα, ὥστε νὰ εὐχαριστήσῃ τοὺς πραγματικοὺς γεωργούς, διότι ἄν ὑποθέσωμεν ὅτι ἕν κτῆμα ἔχει 30 κολλήγους, καὶ ὅτι ἄλλοι ἀκτήμονες καὶ μὴ κολλῆγοι προστίθενται—ὡς μάλιστα ἡ στατιστικὴ τοῦ Ὑπουργείου περὶ τῶν Συνεταιρισμῶν δύναται νὰ τὸ ἔχῃ δεδομένον......

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ποία εἶνε ἡ ἀναλογία;

§146Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἡ ἀναλογία ἴσως θὰ ὑπερβαίνῃ τὸ διπλάσιον.

§147Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τῶν ἐχόντων ζῷα καὶ τῶν μὴ ἐχόντων; Ὄχι δά!

§148Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Αὐτοὶ θὰ εἶνε τέκνα τῶν κολλήγων.

§149Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὄχι. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν τέκνων τῶν κολλήγων. Ἔχομεν κ. πρόεδρε, καὶ συζητοῦμεν ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας λαμβάνομεν ἀπὸ τὸν κάμπον τῆς Καρδίσης, ὁ ὁποῖος εἶνε ἐντελῶς διάφορος ἀπὸ τοὺς ἄλλους κάμπους τῆς Θεσσαλίας. Ἐὰν λοιπὸν ἐκεῖ λάβωμεν ἓν παράδειγμα ἑνὸς χωρίου καὶ ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχει 50 κολλήγους, ἐνῷ οἱ ἀκτήμονες οἱ προστιθέμενοι καὶ στερούμενοι ζώων, κατοικιῶν καὶ ἐργαλείων ἐν γένει εἶνε ἕτεροι 50, ἠξεύρετε ποῖον θὰ εἶνε τὸ ἀπαιτηθησόμενον ποσόν; Κατ’ ἐλάχιστον ὅριον 15000 δραχμαὶ δι’ ἕκαστον, ἀμέσως, διὰ νὰ ἀρχίσῃ νὰ κάμνῃ τὴν ἐργασίαν.

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σὰν πολὺ τὸ εὑρίσκω. Σὰν νὰ ἀρχίζω νὰ τρομάζω διὰ τὸ ποσόν.

§151Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν θὰ ἐτόλμων, κ. πρόεδρε, νὰ εἴπω ἀνακριβείας. Σᾶς βεβαιῶ δὲ ὅτι περιστέλλω τὴν γνώμην μου διὰ νὰ εἴπω τὸ ποσὸν αὐτό. Διὰ νὰ ἀγοράσῃ ἔστω καὶ δύο ζῶα, ἄροτρον καὶ ὅλα τὰ ἐξαρτήματα τοῦ ἀρότρου, διὰ νὰ κτήσῃ οἰκίαν, σταῦλον, ἀχυρῶνα, διὰ τροφὴν ἑνὸς ἔτους διὰ νὰ ἀναθρέψῃ τὴν οἰκογένειάν του, καὶ διὰ τὸν σπόρον...

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατέ μου κ. Γκέκα, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αὐτὰ εἶνε τρεῖς στὸ λάδι, τρεῖς στὸ ξείδι, καὶ ἕξ στὸ λαδόξειδο, διότι αὐτοί καλλιεργοῦν τὴν γῆν καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο ἐπαγγελμά των κατορθώνουν καὶ ζοῦν. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς θεωρήσωμεν ὡς πρόσφυγας, τοὺς ὁποίους αἱ περιστάσεις θὰ φέρουν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ θὰ στεροῦνται τῶν πάντων. Ὥστε τὸ μέσον τῆς διατροφῆς πρέπει νὰ τὸ βγάζετε ἀπὸ τοὺς ὑπολογισμούς σας, ὅπως καὶ τὸ σπῆτι, διότι αὐτοὶ θὰ ἔχουν τὸ σπῆτι των, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι δὲν θὰ κτίσῃ κανεὶς σπῆτι. Ὥστε ὁ ἀριθμὸς τῶν στερουμένων τῶν πάντων καὶ τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτηθησόμενον δι’ αὐτοὺς πρέπει νὰ περιορισθῇ οὐσιωδῶς. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅσον μέγας καὶ ἄν εἶνε ὁ ἀριθμὸς αὐτός, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰ εὕρωμεν αὐτὰ τὰ χρήματα καὶ θὰ τὰ εὕρωμεν.

§153Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Αὐτὴν τὴν βεβαίωσιν θέλω.

§154Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τὰ εὕρωμεν μεταξὺ τῶν τραπεζῶν. Εἰς ἀντάλλαγμα τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα θὰ ταῖς δώσωμεν, θὰ ταῖς εἴπωμεν νὰ μᾶς δώσουν ὅλα τὰ ἑκατομμύρια αὐτά, τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθοῦν. Ἀλλὰ μᾶς λέγετε ὅτι θὰ τοὺς βαρύνωμεν μὲ αὐτὴν τὴν ἀλληλεγγύην. Ἀλλὰ παρετήρησεν ὀρθῶς ὁ κ. Γαρδικιώτης—ἄν εἶνε ὀρθὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπετε ὅτι οἱ μὴ κολλῆγοι θὰ εἶνε ἰσάριθμοι ἄν καὶ νομίζω ὅτι ὑπερβάλλετε— ἐὰν ὅμως ὑποτεθῇ ὅτι αὐτὸ εἶνε ἀληθές, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι ἐκ τῶν 50 μὴ κολλήγων, τοὺς ὁποίους εἴπητε, τοὐλάχιστον οἱ 25 θὰ εἶνε τέκνα κολλήγων, ὥστε δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἰπῆτε ὅτι αὐτοὶ πρέπει νὰ δανεισθοῦν μαζὺ διὰ νὰ κτήσουν σπῆτι. Ποῦ κάθηνται σήμερον; Εἶνε ἀνάγκη νὰ κάμουν καὶ χωριστὸν σπῆτι, διότι θὰ ἔχουν χωριστὴν ἰδιοκτησίαν; Ὥστε βεβαίως ὑπερβάλλετε κ. Γκέκα.

§155Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄν ὑπάρχῃ ἕνας τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶνε δυνατὸν νὰ διανείζωμεν χρήματα εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν των, ὁ μόνος τρόπος εἶνε ὁ συνεταιρισμός. Ἀναντιρρήτως δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἄλλος. Καὶ εἶνε τόσον ἀσφαλῆ τὰ χρήματα αὐτά, ὥστε ὑποθέτω ὅτι καὶ μόνοι των αὐτοὶ θὰ ἠμποροῦν νὰ προμηθευθοῦν αὐτὰ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι τὸ Κράτος θὰ ἐνισχύσῃ τοὺς ἐγκαθισταμένους καλλιεργητὰς διὰ νὰ ἀποδώσουν περισσότερα ἔσοδα. Ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ εἶνε τὸ εὐκολώτερον τῶν πραγμάτων νὰ τὰ εὕρουν, διότι πρῶτα, πρῶτα τὰ ἐργαλεῖα, τὰ ὁποῖα μὲ τὰ χρήματα αὐτὰ θὰ προμηθευθοῦν, θὰ εἶνε ὑπέγγυα ἀπέναντι τοῦ χρέους εἰς τὸν Συνεταιρισμόν, ὁ δὲ Συνεταιρισμός, ὁ ὁποῖος θὰ παρακολουθῇ αὐτοὺς εἰς τὴν ἐργασίαν των, εὐθὺς ὡς ἴδῃ αὐτοὺς μὴ ἐργαζομένους διὰ νὰ ἐξοφλήσουν τὸ χρέος των θὰ τὰ παίρνῃ ἀπὸ αὐτοὺς καὶ θὰ τὰ δίδῃ εἰς ἄλλους διὰ νὰ εἰσπράξῃ τὰ χρήματα. Τὶ ἁπλούστερον πρᾶγμα; Δὲν διατρέχουν τὰ χρήματα ἀπολύτως κανένα κίνδυνον ἀλλὰ εἶναι ἀπολύτως ἐξησφαλισμένα.

§156Δ. ΠΑΖΗΣ. Εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν οἱ γεωργικοὶ Συνεταιρισμοὶ οἱ ὁποῖοι ἱδρύθησαν ἐσχάτως ἐδανείσθησαν 4.700.000 διὰ νὰ ἀναπληρώσουν τὰς κυριωτέρας ἀνάγκας των.

§157Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ εἶχον εὕρει ἐρείπια τὰς περιουσίας των, μὴ εἶσθε ἀπαισιόδοξο.

§158Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Λοιπὸν ἐξακολουθῶ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἡ δήλωσις τὴν ὁποίαν ἔκαμε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ θὰ φροντίσουν διὰ τὴν ἀναπλήρωσιν ὅλων τῶν ἐλειπόντων, ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι.....

§159Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Εἶναι τὸ καλλίτερον μέσον αὐτὸ ὅλα νὰ τὰ ἀναλάβουν οἱ συνεταιρισμοὶ διότι ἀτυχῶς οἱ γεωργοὶ εἶναι ἀδύνατοι οἰκονομικῶς ἐνῷ οἱ συνεταιρισμοὶ θὰ δυνηθοῦν νὰ τὰ προμηθευθοῦν.

§160Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐγὼ νομίζω καλλίτερον ὅταν θὰ μεταβῶ εἰς τοὺς συμπολίτας μου νὰ μὴ τοὺς ἔλεγον αὐτά, ἀτυχῶς ὅμως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τοὺς τὰ εἰπῶ. Λοιπὸν ἔχω τὴν γνώμην ὅταν καταρτισθῇ ὁ συνεταιρισμὸς καὶ ἴδῃ ἕκαστος τῶν χωρικῶν ἐγὼ δὲν κωλύομαι ὑποθέτω νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου.....

§161Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καθῆκον σας εἶνε.

§162Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὅταν ἴδῃ ἕκαστος τῶν χωρικῶν ὅτι πρόκειται νὰ σχηματισθῇ ποσὸν ἐκ τῶν περιουσιῶν του μὲ οἱονδήποτε ἀριθμὸν, κεφαλαίων, πεντακόσιοι ἐὰν εἶναι οἱ ἀκτήμονες, καὶ λέγων ἀκτήμονας δὲν ἐννοῶ τὰ τέκνα τῶν καλλιεργητῶν ἐν Τρικκάλοις καὶ ἐν Καρδίτσῃ, τότε οἱ ἄλλοι οἱ ἀγνοῦντες τὸ σύστημα τῆς καλλιεργείας τοῦ σίτου ἐν Θεσσαλίᾳ παράγουν μόνον δημητριακοὺς καρπούς, ἀγνοοῦν ὅτι ἕκαστος γεωργὸς ἔχει κολλήγους ἔχει τὸν παρακεντέν, του ὁ ὁποῖος ἐργάζεται, ὅτι αἱ αὐτοκαλλιέργειαι ἔχουν σειρὰν καλλιεργητῶν οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τίποτε ἀλλ’ οὔτε κατοικίαν ὅπως συνεργάζονται διότι ὑπάρχουν ὅσοι τοὺς ἐπισκέφθησαν καὶ θέλουν εἰλικρινῶς νὰ εἰποῦν τὴν γνώμην των ὅτι οἱ διάφοροι παρακεντέδες δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὰ νὰ χρησιμεύσουν ὡς γεωργικαὶ οἰκίαι. Ἡ γεωργικὴ οἰκία πρέπει νὰ εἶναι πλήρης νὰ ἔχῃ τὸν σταῦλον της τὸν ἀχυρῶνα της τὴν ἀποθήκην της. Ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξουν γεωργοὶ καὶ νὰ κατοικοῦν εἰς τὰς οἰκίας εἰς τὰς ὁποίας κατοικοῦν. Ἰδιαίτατα δὲ αἱ ἀνάγκαι αὐταὶ εἶναι ἀπιτακτικαὶ ἐν Λαρίσσῃ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱ μορτῆται ὅταν εὑρεθῶσι πρὸ τοῦ χρέους τὸ ὁποῖον ἔχουν νὰ πληρώσουν βεβαίως διὰ τὸ κτῆμα, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ὑπόχρεον ἀπέναντι τῆς ποσότητος διὰ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ προμηθευθοῦν ὁ συνεταιρισμὸς διὰ τὴν προμήθειαν τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν σποράν, ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ συνεταιρισμὸς αὐτὸς θὰ φοβηθῇ ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀποτύχῃ ἡ πρόνοια τὴν ὁποίαν λαμβάνετε.

§163Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τοὺς πείσωμεν ὅτι δὲν ἔχουν νὰ φοβοῦνται τίποτε, ὅτι θὰ παρακολουθοῦνται ἐκ τοῦ πλησίου καὶ δὲν θὰ ἔχουν νὰ πάθουν τίποτε καὶ ἔχουν καὶ τὸ αἴσθημα τῆς ἀλληλεγγύης περισσότερον ἀνεπτυγμένον ἠμπορῶ νὰ εἰπῶ ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς μορφωμένους.

§164Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εἰς τοιούτους ἀνθρώπους δὲν εἶναι δυνατὸν εὐκόλως νὰ χωρέσουν οἱ ὑπολογισμοὶ οἱ ἐπιστημονικοὶ καὶ θεωρητικοὶ περὶ συνεταιρισμῶν. Αἱ θεωρίαι αὐταὶ εἶναι ἀκατάλληλοι διὰ τὸν κόσμον.

§165Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐκτὸς τῶν συνεταιρισμῶν αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι συνεταιρισμοὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ αὐτοὶ ὅλοι λαμβάνουν δάνεια ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἠρωτήσατε παρακαλῶ νὰ ἰδῆτε ἐὰν ὑπάρχει μία καθυστέρησις τόκων ἀπὸ τοὺς συνεταιρισμοὺς αὐτούς; Λοιπὸν πῶς εἶναι αὐτὰ θεωρητικά;

§166Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀσφαλῶς δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα. Οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλῆτε ἀποτελοῦνται ἀπὸ 5–10, ἐνῷ ὁ νόμος ἔρχεται καὶ ἐπιβάλει νὰ συμμετάσχουν εἰς τὸν συνεταιρισμόν. Ἔχωμεν δὲ παράδειγμα τὴν ἀγορὰν τῶν κτημάτων Χαροκόπου. Ἐγγυήθη τὸ κράτος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐπλήρωσε καὶ δὲν εἰσέπραξεν τίποτε παρὰ μόνον πότε; ὅταν δι’ ἰδιαιτέρας συμβάσεως ἔλυσεν τοὺς ὀφειλέτας τῆς ἀλληλεγγύης. Τότε ἐπλήρωσαν ὅσοι ἤθελαν νὰ πληρώσουν τὸ χρέος των.

§167Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Εἶναι ἄλλο πρᾶγμα. Ἐνῷ γνωρίζετε πόσον ἁπλᾶ πράγματα....

§168Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὰ θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῶν συνεταιρισμῶν. Ὁ συνεταιρισμὸς καθὼς γνωρίζετε δὲν ἔχει ἐπιτυχίαν εἰς ὅλα τὰ μέρη. Διὰ νὰ ἔχετε ἀποτελέσματα πρέπει νὰ ἔχετε δεδομένα ποῦ θὰ στηριχθῆτε. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχετε οὔτε καὶ ἀρχήν, ἀπόπειρα εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ ἀποτύχῃ ἀσφαλῶς.

§169Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἔχω τὸ πνεῦμα τοῦ συνεταιρισμοῦ ὡς ἐκδηλοῦται ἐν Ἑλλάδι. Ἔχω τὰ δεδομένα τινῶν συνεταιρισμῶν οἱ ὁποῖοι ἐργάζωνται ὅπως δὲν ἐπερίμενε κανεὶς καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι οἱ πιστωτικοὶ συνεταιρισμοὶ τῆς Ἑλλάδος λειτουργοῦν κατὰ τρόπον παραδειγματικόν. Λοιπόν, ὅταν τὰ δάνεια τὰ ὁποῖα θὰ διατεθῶσιν διὰ τὸν συνεταιρισμὸν δὲν παρουσίασαν καθυστερήσεις, ἔχω νὰ παράσχω τὴν πληροφορίαν ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ τῆς ἐξαγορᾶς εὐθὺς ὡς περιέλθει ἡ γῆ εἰς τοὺς ἀγρότας θὰ λειτουργήσῃ ὡς συνεταιρισμὸς πιστωτικὸς εἶναι ἀπολύτως διάφορον κατὰ βάσιν ἀπὸ τὴν λειτουργίαν τοῦ συνεταιρισμοῦ διὰ τὰ κτήματα Χαροκόπου. Διότι οἱ συνεταιρισμοὶ αὐτοὶ θὰ ἔχουν δίπλα ὀργάνωσιν ἡ ὁποία θὰ παρακολουθῇ τὸν χωρικόν. Ὁ χωρικὸς θὰ εἶναι ἁπλῶς ἀλληλέγγυος, θὰ ἐπιβλέπῃ τὴν ἐργασίαν ἑκάστου ἀγρότου καὶ ὅταν δὲν ἐργάζεται θὰ τοῦ ἀφαιρέσωσιν τὸ μέσον τῆς ἀσφαλείας, ἵνα ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἀπόδοσιν τῶν δανείων του. Λοιπὸν διὰ τοὺς γεωργικοὺς ὀργανισμοὺς τοὺς ὁποίους κάμνωμεν, εἶναι ἀπολύτως σφαλερὸν ὅτι θὰ χάσωσι τὰ χρήματά των.

§170Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὰ εἶναι θεωρητικά.

§171Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν μὲ ἔπεισεν διότι ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πιστωτικοὺς καταναλωτικοὺς συνεταιρισμοὺς πάντες εἶναι σύμφωνοι καὶ οὐδένα κίνδυνον ἡ πολιτεία διατρέχει ἐξ ἐκείνων, ὅταν ἐκτεθῶσι πέντε ἢ δέκα διὰ νὰ ἀποστείλωσι τὰ προϊόντα των ὅπουδήποτε, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει διὰ τὴν πολιτείαν καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει εὑρεθῶσι καταχρασταί. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν παραδίδωμεν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κράτους, ὅταν παραδίδωμεν τὰ σπλάχνα τῶν γεωργῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ ἐνῶ εἰς οὐδὲν μέρος ἐπέτυχε, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, τὰς ἄλλας δυσχερείας αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται ἐν γένει; Εἶναι ἐπικίνδυνον νομίζω νὰ ἐμπιστευώμεθα τὴν τύχην τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ εἰς θεωρίας τοιαύτας. Ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι οἱ εἰκοσιπέντε νοικοκυρέοι θὰ ἀρχίσωσι νὰ γίνωνται ἄλλοι εἰκοσιπέντε καὶ εἰς τὴν ἀναλογίαν των θὰ εἶναι χρέος 5.000 δραχμῶν θὰ σκεφθῶσιν ὅτι θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ δημιουργήσωσι δάνεια καὶ νὰ τεθῶσι δι’ ἀλληλεγγύης καὶ νὰ ἀτενίζωσι πότε θὰ εἶναι δυνατὸν διὰ νὰ παραγάγωσι νὰ πληρώσωσι τὰ χρέη των διὰ νὰ συνθέσωσι τὴν τύχην των καὶ νὰ περιμένωσι τότε νὰ ἐλευθερωθῶσι.

§172Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Μίαν πληροφορία ἤθελον.

§173Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐὰν ἠθέλατε πληροφορίαν θὰ σᾶς ἔδιδον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἀλλ’ οὐδέποτε ἠθελήσατε.

§174Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἔχω δικαίωμα καὶ θέλω νὰ μοῦ διακανονίσητε τὸ ἑξῆς: Θέλω νὰ μάθω ποῖον εἶναι τὸ ἐπιχείρημά σας ὑποστηρίζοντες, ἐὰν δὲν ἱδρύσωμεν συνεταιρισμόν......

§175Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Μὰ θὰ τὸ εἴπω, ἀφίσατε νὰ τελειώσω, ἐὰν δὲν κουράζεσθε, κουράζομαι ἐγώ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ κόσμος ἴσως δηλιάσῃ καὶ ἄν δὲν δηλιάσῃ ἀσφαλῶς τὸν παραδίδομεν εἰς τὴν δυστυχίαν, διότι ἡ γεωργία ἔχει ἀτυχίας καὶ μία ἢ δύο ἀτυχίαι γεωργικαί, ὅπως εἰς τὴν πατρίδα μου καλλιεργοῦμεν πρωΐμως, ὄχι μόνον συνεταιρισμὸς δὲν θὰ ὑπάρχῃ, ἀλλὰ θὰ κλαίωμεν τὴν τύχην τοῦ δυστυχοῦς πληθυσμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον μένει ἡ ἐγγύησις ἡ ἀλληλεγγύη καὶ οὐδὲν πλέον. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ πρέπει νὰ εἶναι ἑκούσιοι, ὑποχρεωτικοὶ μόνον διὰ τὴν παραλαβὴν τοῦ κτήματος, ὁ μὲν νὰ εἶναι ἑκούσιος τῶν ἐπιμόρτων γεωργῶν, ὁ ἄλλος εἰς ἐκείνους τοὺς ὁποίους θὰ χορηγήσῃ πίστωσιν τὸ Κράτος, αὐτὸς ὁ συνεταιρισμὸς νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὸς, διότι τὰ κεφάλαια θὰ εἶναι κεχωρισμένα καὶ ἡ δύναμις πάντων θὰ εἶναι ἴση.

§176Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τώρα θέλω τὴν ἐξήγησιν. Ἐὰν ἀφαιρέσητε τοὺς κτηματίας, οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον μέλη τῶν συνεταιρισμῶν.....

§177Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὄχι.

§178Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἄς εἴπω τοὺς νοικοκυραίους καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος τοὺς παρακεντέδες, φρονεῖτε σεῖς ὅτι οἱ δεύτεροι θὰ εὕρωσιν εὐκολώτερον δάνειον;

§179Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν θὰ εὕρωσι ἐὰν καταλάβωσι καὶ ἀρνηθῶσι καὶ εἴπωσιν, ὅτι δὲν θέλομεν συνεταιρισμόν.

§180Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Θὰ τὸν διαλύσω, λειτουργεῖ κατὰ τοὺς νόμους τῶν συνεταιρισμῶν.

§181Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προδώσωμεν τὴν γεωργίαν διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν θὰ ἐπιτύχῃ ὁ συνεταιρισμός.

§182Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀπ’ αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι διαθέτουν τὰ μέσα ὅτι .........

§183Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν εἶπα τοιοῦτον. Θὰ εἴχωμεν μεγαλειτέρας πιστώσεις.

§184Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Βεβαιότατα.

§185Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δι’ ἐμένα, ἀλλὰ διὰ τὸν κ. Ἐμπειρῖκον δὲν εἶναι τὸ ἴδιον, πιθανὸν κατὰ νέαν θεωρίαν νὰ εἶναι τὸ ἴδιον.

§186Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ἐὰν μοὶ ἐδίδατε τόσον πολύτιμον συμβουλὴν θὰ σᾶς ἐδεχόμην ὡς συνέταιρον.

§187Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εὐχαρίστως, ἀπὸ αὔριον καὶ εἰς μερίδιον καὶ εἰς ποσοστά. Δὲν εἶναι ἀδύνατον, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, καὶ ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κ. πρωθυπουργόν, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν σκοπὸν νὰ ἀφήσωμεν τὸν συνεταιρισμὸν ἀναγκαστικῶς διὰ τὴν παράδοσιν τοῦ κτήματος. Μετὰ τὴν παράδοσιν τοῦ κτήματος, εὐθὺς μετὰ τὴν διανομὴν οἱ μὴ πραγματικῶς νοικοκυραῖοι, ἐὰν θέλωσι νὰ καταρτίσωσι συνεταιρισμόν, ἐὰν δὲν ἔχωσι νὰ πληρώσωσι τὸ τίμημα νὰ μείνωσιν εἰς τὸν ἀναγκαστικόν, διότι θὰ τοὺς συνδέει ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν εἴτε πρὸς τὴν Τράπεζαν εἴτε πρὸς τὸ Κράτος ἔχουσιν. Δὲν εἶνε δύσκολον, κύριοι, νὰ διαρρυθμισθῇ, ἀρκεῖ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ φανατισμὸς εἰς ἕκαστον γράψαντα μίαν γραμμὴν ἢ ἐξενεγκόντα θεωρίαν καὶ θεωροῦντα τὸν ἑαυτόν του σοφόν· τὸ ἐπιβάλλει ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπάρξεως τῶν γεωργῶν. Διότι σημειώσατε, κύριοι, τί θὰ τοὺς εἴπωμεν ὅτι τοὺς ἐδώκαμεν ὅταν θὰ μᾶς ἐρωτήσωσιν οἱ χωρικοί; Ἀντὶ νὰ ἔχῃ ἐμένα ἰδιοκτήτην μὲ τὸν ὁποῖον κάμνει ὅ,τι θέλει νὰ τὸν ἴδητε αὔριον ἀντὶ ἐμοῦ νὰ ἔχῃ τοὺς προέδρους καὶ ἀντιπροέδρους; καὶ ἐνῷ θὰ εἶχε τὰ κτήματα διὰ νὰ πληρώσῃ νὰ εἴπῃ: εἶμαι ἰδιοκτήτης δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τὸν νόμον διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ θεωρία ἡ ἀφῃρημένη, ἡ θεωρία τοῦ συνεταιρισμοῦ. Ἀλλὰ πῶς, κύριοι, τὸν οὕτω πῶς πεπλασμένον ἄνθρωπον διὰ τὴν συνεργασίαν τοῦ συνεταιρισμοῦ θὰ τοῦ ἀφῃρέσητε τὴν περιουσίαν; Ἔχετε στατιστικὰς διὰ νὰ εἰδῆτε μήπως εἶνε περισσότεροι οἱ ἀδικούμενοι ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλομεν νὰ εὐεργετήσωμεν. Καὶ ἔχω ὑπ, ὄψει ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ παραδεχθῇ ὅπως ἕκαστος πληρώνων ἀπαλλάσσεται τοῦ συνεταιρισμοῦ.

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν; Μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς οὐδεμία ἐξεδηλώθη ἐκ μέρους τῶν κολλήγων ἀντίστασις κατὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ὥστε ἐπιτρέψατέ μοι, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αὐταὶ αἱ μαῦραι προβλέψεις εἶνε ἀδικαιολόγητοι καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν στηρίζονται αὐταὶ εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν κολλήγων νομίζω ὅτι δὲν εἶνε χρήσιμον τὸ ἔργον αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνετε.

§189Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν τὴν ἐννόησαν, τὸ βλέπω ἐγὼ αὐτό.

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν, τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐμπνεόμεθα ἀπὸ τὴν ἀλληλεγγύην τὴν κοινωνικὴν ἡ ὁποία εἶνε ἡ σημαία ἡ ἰδική μας ἐπιτράψατέ μοι νὰ σᾶς εἰπῶ ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω πρὸς τοὺς ἀκτήμονας ὅτι ἡ ἰδία ἀρχὴ τῆς ἀλληλεγγύης, νὰ πάρῃ τὰ κτήματα ἀπὸ ἐκείνους καὶ νὰ τὰ δώσῃ εἰς σᾶς, σᾶς ὑποχρεώνει νὰ φανῆτε ἄξιοι αὐτῆς τῆς κινήσεως καὶ νὰ ἐφαρμόσετε καὶ ὑμεῖς τὴν ἀλληλεγγύην αὐτὴν μεταξύ σας.

§191Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐπεθύμουν, κύριε Πρόεδρε νὰ μοὶ εἴπητε ἐὰν εἶσθε βέβαιος ὅτι ὑπάρχει χωρικὸς ὁ ὁποῖος ἀνέγνωσε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ. Ἴσως ὑπάρχουν καὶ βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι δὲν τὸ ἀνέγνωσαν.

§192Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ δεχθῆτε ὅτι ὑπάρχει βουλευτὴς ὁ ὁποῖος δὲν τὸ ἀνέγνωσεν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς χωρικοὺς εἶνε βέβαιον ὅτι ὅλοι οἱ χωρικοὶ τῆς Θεσσαλίας τὸ ἀνέγνωσαν.

§193Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐγὼ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω μὲ τὸν ἐπισημότερον τρόπον ὅτι πάντες οἱ χωρικοὶ ὅσους εἶδον κατὰ τοὺς τελευταίους 2 μῆνας οὐδεμίαν γνῶσιν εἶχον τοῦ νομοσχεδίου, ἐγίνετο δὲ ἐκεῖ εἷς φοβερὸς ἀγὼν παρ’ οἱουδήποτε γνωρίζοντος γράμματα νὰ τοὺς παραστήσῃ ὅτι γίνεται πόλεμος κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν, ἐνῷ τοιοῦτος πόλεμος δὲν ὑφίσταται.

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δίδω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διαβεβαίωσιν τῶν κ. βουλευτῶν ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτημα μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, εὑρίσκονται εἰς ἀγαθοτάτας σχέσεις. Μανθάνω σήμερον ὅτι δὲν ὑπάρχει δυσαρμονία μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, ἀλλ’ ἔχω τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπε, σπεύσατε νὰ τελειώσετε αὐτὸ τὸ ζήτημα διότι δὲν πρέπει νὰ μένῃ ἐκκρεμές.

§195Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅτι ἄν ὑπῆρχον ἰδιοκτῆται οἱ ὁποῖοι ἐφρόνουν ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων, σήμερον δὲν τὸ φρονοῦν, ἐπὶ πλέον δὲ ὑπεστήριξα ὅτι σήμερον διάφοροι δημοκόποι θέλοντες νὰ ἀποπλανήσωσι τοὺς χωρικοὺς οἱ ὁποῖοι τοὺς λέγουν ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἰδιοκτητῶν εἶνε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φέρει τὰ ἐμπόδια, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει πλέον ζήτημα μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν, δὲν ὑπάρχει πλέον πόλεμος μεταξύ των.

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ πόλεμος μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν καὶ παραχωροῦν οἱ ἰδιοκτῆται τὰ κτήματα των, διατὶ ἡμεῖς ἐπεμβαίνωμεν;

§197Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὁ πόλεμος αὐτὸς δὲν ὑφίσταται πλέον, αὐτοὶ οἱ δημοκόποι ἀγωνίζονται νὰ δημιουργήσωσι πόλεμον μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν.

§198Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄφησε λοιπὸν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τὸ ταχύτερον διὰ νὰ παύσῃ καὶ αὐτὴ ἡ ἐκμετάλλευσις (χειροκροτήματα).

§199Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀλληλεγγύης δυσχεραίνει ὄντως τὴν λύσιν. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι συνέταξα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος πλέον τῶν 10 συμβολαίων ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων ἐν Φθιώτιδι καὶ πανταχοῦ οἱ χωρικοὶ ἀπήτησαν νὰ μὴ εἶνε ἀλληλεγγύως ὑπόχρεοι.

§200ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄλλο εἶνε ἐκεῖ.

§201Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο ζήτημα. Ἔχομεν τὸ ζήτημα τῆς κληρονομίας. Γνωρίζω ὅτι ἡ γνώμη μου προσκρούει ἴσως εἰς ἐκφρασθείσας γνώμας τοῦ ἀξιοτίμου Κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§202Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶμαι πολὺ εὐτυχὴς νὰ ἀκούσω γνώμας ἀντιθέτους πρὸς τὰς ἐμάς.

§203Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ σχηματισμοῦ παγίων μικρῶν ἰδιοκτησιῶν τὸ ὁποῖον παρέσυρε τὸ νομοσχέδιον ὡς καὶ τὸν προηγούμενον νόμον νὰ περιλάβῃ διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ κτήματα ἀποβιώσαντος ἰδιοκτήτου τοῦ ὁποίου πλείονες τοῦ ἑνὸς εἶνε οἱ κληρονόμοι ἤτοι τέκνα, μένει παρ’ ἑνὶ τῶν τέκνων τοῦ ἀπαθανόντος. Ἡ διάταξις αὕτη νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ διὰ πολλοὺς λόγους καὶ πρῶτον, ὡς τὸ ζήτημα τῆς κληρονομίας ἔχει συνυφανθῇ ἐν Ἑλλάδι, εἶνε συνδεδεμένον πρὸς τὰς θρησκευτικὰς ἀντιλήψεις τῶν χωρικῶν. Δεύτερον ἡ πολυτεκνία εἶνε πολὺ διαδεδομένη παρὰ τοῖς χωρικοῖς, φαντασθῆτε δὲ ὅτι χωρικὸς ὁ ὁποῖος ἔχει 5 τέκνα ἢ 4 ἄν γνωρίζῃ ὅτι μετὰ τὸν θάνατόν του τὸ κτῆμα αὐτοῦ δὲν θὰ περιέλθῃ εἰ μὴ εἰς ἕν ἐκ τῶν τέκνων του, ἅμα ταῦτα ἀναπτύσσωνται θὰ φροντίζῃ νὰ τοῖς παράσχῃ τὰ μέσα νὰ ἐκπατρισθῶσιν, ἀφοῦ ἐλπὶς νὰ γίνωσι γεωργοὶ δὲν ὑπάρχει. Μία τῶν δικαιολογιῶν τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν ἔκθεσιν νομίζω τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς γεωργίας εἶνε ὅτι διὰ νὰ περιστείλωμεν τὴν μετανάστευσιν τῶν Ἑλλήνων κάμνομεν τὴν διανομὴν τῆς γῆς. Ἀλλὰ τώρα ὅταν τοῦ γεωργοῦ τὰ τέκνα τὰ 4 ἐκ τῶν 5 τὰ ἀποδιώκομεν διὰ τῆς βίας, τὶ ἄλλο κάμνομεν;

§204Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶνε δύσκολον τὸ ὁμολογῶ, καὶ λέγω, ὡς καὶ ὁ συνάδελφός μου ὁμολογεῖ ὅτι δοκιμαστικῶς τὸ κάμνομεν αὐτό.

§205Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θὰ παρεκάλουν λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ κατ’ ἄλλην διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου οὐδένα κίνδυνον θὰ διατρέχωσι τὰ κτήματα.

§206Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ὁ γεωργὸς ἔχει 5 παιδιὰ θὰ διατρέχωμεν τὸν κίνδυνον ὅταν ἀποθάνῃ νὰ διανεμηθῇ ὁ κλῆρος του εἰς 5 μερίδια ὅπως λέγετε καὶ ὅπως ἐλπίζω ἐγώ, μετά τινα ἔτη, ὅταν τὰ φῶτα τὰ γεωργικὰ θὰ ἐκταθοῦν περισσότερον εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τῆς γῆς καὶ θὰ ἠμποροῦμεν μὲ τὸ ἥμισυ μόνον νὰ σπείρωμεν, νὰ ἐπιτρέψωμεν τότε νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ δύο παιδιά, παρὰ νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τῆς διανομῆς τῆς γῆς διότι ἄν δὲν κάμωμεν κλήρους βιωσίμους, δὲν θὰ ἔχωμεν τίποτε σταθερόν. Εἶνε προτιμότερον αὐτό, παρὰ νὰ ἔχωμεν τὸ κληρονομικὸν δικαίωμα τῆς διανομῆς τοῦ κλήρου ἀπεριόριστον.

§207Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον ἔχετε, ὅτι εἶνε ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθῃ διανομὴ καὶ ἑπομένως σμίκρυνσις, ἐλαττοῦσα τὸ βιώσιμον τοῦ κλήρου, φρονῶ, ὅτι δύναται νὰ καταπολεμηθῇ ὑπὸ τῆς κοινῆς πείρας. Ὡς γνωρίζετε, ὅλα τὰ χωριὰ τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τὸ πλεῖστον —διότι, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀνήγαγεν εἰς 1500 τὰ τσιφλίκια — ὅλα τὰ ἄλλα εἶνε κεφαλοχώρια, εἰς δὲ τὰ κεφαλοχώρια ἀπὸ τῆς κτήσεώς των ἐπέρχεται ἐναλλαγὴ τῆς περιουσίας, συμπλήρωσις δηλαδή.

§208Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς εἴπω; Εἰς ὅλα τὰ τσιφλίκια εἶνε γῆς εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ καλλιεργήσωμεν τὰ σιτηρά. Εἰς τὰ κεφαλοχώρια εἶνε ἡ μικρὰ καλλιέργεια καὶ ἑπομένως εἰς τὰ κεφαλοχώρια μὲ πολὺ ὀλιγωτέραν γῆν ἠμποροῦν νὰ ζήσουν. Τὰ τσιφλίκια δὲν ἠμποροῦν ἀπὸ μιᾶς στιγμῆς εἰς ἄλλην νὰ μεταβληθοῦν εἰς ἄλλην καλλιέργειαν. Ὥστε ἀφήσατέ το πρὸς τὸ παρόν.

§209Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Νομίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι ἐκφράζω γενικὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ.

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἐκδηλωθῇ τοιαύτη ἐπιθυμία, θὰ σκεφθῶμεν.

§211Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὑπάρχει, κ. πρόεδρε, γνωστὴ ἡ ἐπιθυμία. Διότι, ὅταν ἔκαμα τὴν παρατήρησιν αὐτήν, συνωμίλησα μὲ χωρικούς, μὲ ἔπεισαν μὲ τὴν ἁπλοϊκότητά των ὅτι αἱ ἐναλλαγαὶ τοῦ κλήρου ἐπέρχονται φυσικῶς, διότι ἐκ τῶν 50 κλήρων, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ διανεμηθῇ, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι γίνονται εἰς τὰ 10 ἔτη δύο θάνατοι κληρούχων, τὰ δύο αὐτὰ μερίδια, τὰ ὁποῖα θὰ διανεμηθοῦν, ἀναπληροῦνται παρ’ ἄλλων καθισταμένων ἀχρήστων, καθόσον ἄλλοι ἀποθνήσκουν ἄτεκνοι, ἄλλοι ἐγκαταλείπουν τὸ γεωργικὸν ἐπάγγελμα κλπ. ἀλλ’ ὁ φόβος μὴ τυχὸν ἡ συχνὴ ἐναλλαγὴ φθάσῃ εἰς σχηματισμὸν τσιφλικίων, ἀποκλείεται.

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν τὸ φοβοῦμαι.

§213Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας ......

§214Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε νὰ τὸ βεβαιωθῶμεν καλύτερον αὐτὸ καὶ ἄν τὸ θέλουν, βεβαίως θὰ γίνῃ. Δὲν εἶνε ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ ὅλου προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως.

§215Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἡ δήλωσις αὐτὴ εἶνε οὐσιωδεστάτη, κ. πρόεδρε καὶ ἔπρεπε νὰ γίνῃ.

§216Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§217Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Μὲ τῆς κληρονομίας τὸ ζήτημα, κ. πρόεδρε, νομίζω ὅτι συνδέεται καὶ τὸ ζήτημα τοῦ ἀναπαλλοτριώτου, τὸ ὁποῖον θεσπίζει ὁ νόμος. Ὑποθέτω ὅτι ἀμφότερα τὰ ζητήματα ταῦτα εἶνε ἀλληλένδετα... Θὰ παρακαλέσω νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει τὴν κατάστασιν, διότι τὸ ἀναπαλλοτρίωτον ὑφιστάμενον ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς τὴν ἰδέαν τῆς ἰδιοκτησίας.

§218Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Γκέκα, αὐτὸ ἔχει ἐφαρμοσθῆ ἀπὸ τόσον χρόνον, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ νομίζῃ κανεὶς αὐτό.

§219Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὅταν δεχθῶμεν τὴν κληρονομίαν καὶ συνεπῶς τὴν μερικωτέραν διανομήν, θὰ εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῆς βαθμιαίας καὶ λαθραίας ἐγκαταστάσεως.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ νομίζω ὅτι εἶνε σύμφωνος νὰ διακόψωμεν. Ὁ βουλευτὴς κ. Γκέκας ἔχει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ πολὺ ἀκόμη.

§221Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἔχω παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν ἄρθρων.

§222Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂς τελειώσῃ ὁ κ. βουλευτής.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι εἶνε ἀκόμη ἐγγεγραμμένοι 15 ἀκριβῶς, μετὰ τὸν τὸν κ. Γκέκαν. Ὥστε δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶνε δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε.

§224ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ διορισμοῦ Ὑπουργοῦ ἄνευ χαρτοφυλακίου». Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§226ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὔτη τὴν 5 μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 9, 30 μ.μ.)