1920.01.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25η

τῆς 16ης Ἰανουαρίου 1920.

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 5.25′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Οἱ ἐκ Κορίνθου πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι παρακαλοῦσι, ὅπως αὐξηθῇ ἡ σύνταξίς των. —Οἱ ἐξ Ἀμφίσσης πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι παρακαλοῦσιν, ὅπως αὐξηθῇ ἡ σύνταξίς των. —Οἱ κάτοικοι τῶν συνοικιῶν Μεβλανὲ καὶ Ἁγίας Αἰκατερίνης (Θεσσαλονίκης), παρακαλοῦσιν, ὅπως τακτοποιηθῇ ἡ μετὰ τοῦ Δημοσίου κτηματική των διαφορά. —Ὁ ἐξ Ἀγνάντων Κ. Κοττίκας, παρακαλεῖ, ὅπως χορηγηθῇ αὐτῷ ἐπίδομά τι. —Οἱ ἔφεδροι χωροφύλακες τοῦ νομοῦ Λασσηθίου παρακαλοῦσιν, ὅπως τοῖς χορηγηθῇ ἐπίδομά τι. —Οἱ καλλιεργηταὶ τῶν κοινοτήτων Κριστένων κλπ. παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐν τῷ ἀγροτικῷ νόμῳ περιληφθῶσι διατάξεις μεριμνῶσαι περὶ αὐτῶν. —Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Φιλιατρῶν, παρακαλοῦσιν, ὅπως ὁ ἐν Κρήτῃ ἰσχύων νόμος περὶ ἀγροφυλακῆς, ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῆς κοινότητος ταύτης. —Οἱ δημοδιδάσκαλοι Μελιγαλᾶ, παρακαλοῦσιν, ὅπως οἱ ἔχοντες πολυετῆ ὑπηρεσίαν ὑποδιδάσκαλοι ἀφομοιωθῶσι πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους. —Τὸ προσωπικὸν Γυμνασίου Φλωρίνης, παρακαλεῖ, ὅπως μὴ διακοπῇ τὸ χορηγούμενον αὐτοῖς πρόσθετον ἐπίδομα. —Αἱ κοινότητες Μαργαριταρίου κλπ., παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀνασταλῇ προσωρινῶς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου 1072. —Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν τσιφλικίων Κοζάνης, Σερβίων κλπ. παρακαλοῦσιν, ὅπως τὸ ἀγροτικὸν νομοσχέδιον καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους. —Τὸ Σωματεῖον Καρραγωγέων Πραβίου, παρακαλεῖ, ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν ἐξαγωγή. —Οἱ κάτοικοι Σταμιᾶς, παρακαλοῦσιν, ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. —Οἱ τεχνοεργάται Στυλίδος, παραπονοῦνται διὰ τὴν φορολογίαν τῶν ἡμερομισθίων τῶν αἰχμαλώτων. —Αἱ κοινότητες Ζαγορίου καὶ Καπεσίβου (Ἰωαννίνων), παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ μέριμνα διὰ τὸν ἐπισιτισμὸν τοῦ Ζαγορίου. —Οἱ τραυματίαι Πατρῶν, Ρεθύμνης, ὡς καὶ αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀγωνιστῶν πολέμων, ζητοῦσιν αὔξησιν τοῦ χορηγουμένου αὐτοῖς ἐπιδόματος. —Ὁ καπνεργατικὸς κόσμος Καβάλλας παρακαλεῖ, ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. —Ὁ Σύνδεσμος ἐνοικιαστῶν Ἀθηνῶν ἐκθέτει διαφόρους ἀντιλήψεις ἐπὶ τοῦ προβλήματος τῆς κατοικίας. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ Συλλόγου τῶν Φιλελευθέρων Σερρῶν, παρακαλεῖ, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τοῦ φόρου τῆς κληρονομίας οἱ κατιόντες καὶ αἱ χῆραι τῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ, ὁμηρείᾳ καὶ λοιποῖς δεινοπαθήμασι γεωργῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. — Ὁ ἱεροδίκης μουφτῆς Χανίων Μεχμὲτ Σεμπουδὴν Ἐφένδης, παρακαλεῖ, ὅπως καθορισθῇ ὁ μισθός του. — Ὁ σοσιαλιστικὸς ὅμιλος γυναικῶν ἐν Ἑλλάδι, συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἰσοπολιτείας». — Οἱ ἰδιοκτῆται ἐμφυτευτικῶν κτημάτων Ὀλυμπίας, ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀγροτικοῦ νόμου. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Κόλλας, ζητεῖ ἄδειαν ἀπουσίας ἐκ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. (Συναινέσει τῆς Βουλῆς χορηγεῖται μηνιαία ἄδεια). — Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Παπαϊωάννου αἰτεῖ μηνιαίαν ἄδειαν ἀπουσίας ἐκ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. (Συναινέσει τῆς Βουλῆς χορηγεῖται ἡ ἄδεια). — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Ι. Τσιριμῶκος, ὑποβάλλει ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν ζητοῦντος τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς πρὸς ποινικὴν δίωξιν τοῦ βουλευτοῦ Ἀργολιδοκορινθίας κ. Γερασίμου Νοταρᾶ. (Συναινέσει τῆς Βουλῆς παραπέμπεται εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς). Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Βαλαλᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου». Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ν. Πολίτης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς δύο νομοσχέδια: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ μεταξὺ τῶν Συμμάχων καὶ Συνησπισμένων δυνάμεων συνομολογηθέντος καὶ ἐν Ἁγίῳ Γερμανῷ τῆς Γαλλίας τῇ 28 Αὐγούστου 10 Σεπτεμβρίου 1919 ὑπογραφέντος διακανονισμοῦ περὶ εἰσφορᾶς εἰς τὰς γενομένας δαπάνας διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐδαφῶν τῆς πρώην Αὐστρο– Οὐγγρικῆς Μοναρχίας» καὶ 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ μεταξὺ τῶν Συμμάχων καὶ Συνησπισμένων Δυνάμεων συνομολογηθέντος καὶ ἐν τῷ Ἁγίῳ Γερμανῷ τῆς Γαλλίας τῇ 28 Αὐγούστου 10 Σεπτεμβρίου 1919 ὑπογραφέντος διακανονισμοῦ τῶν πρὸς τὴν Ἰταλίαν ὀφειλομένων ἐπανορθώσεων». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1165 περὶ τελωνειακοῦ κώδικος ἕνεκεν τῆς στατιστικῆς καὶ περὶ τέλους στατιστικῆς». — Ἡ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου, Βιομηχανίας κλπ. Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1) «Περὶ ἀδικημάτων κατὰ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐργασίας» 2) «Περὶ ὑποχρεωτικῆς καταγγελίας τῆς συμβάσεως ἐργασίας ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων» καὶ 3) «Περὶ ἐπαγγελματικῶν σωματείων».

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§2Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα νὰ παρατηρήσω ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων, ὅτι καταρτίζεται κατὰ παράλειψιν ὅλων τῶν προηγουμένων ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγγράφονται οἱ κύριοι Βουλευταὶ καὶ δὲν ἐμφανίζονται, τί θέλετε νὰ κάμωμεν; Ὁ κ. Ι. Τρικούπης ἐπὶ ἀναφορᾶς καταδίκων ποινικῶν φυλακῶν Βόλου.

§4Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Καθ’ ὃν χρόνον ἡ ὑπερτίμησις τοῦ βίου ἀπασχολεῖ ζωηρῶς τὴν Κοινὴν Γνώμην, τὴν δ’ ἐξ αὐτῆς ἀνησυχίαν ἐπαυξάνει ἡ ἀπό τινος ἐπελθοῦσα διακύμανσις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ἧς ἕνεκα καὶ συνέδριον τῶν ἀμέσως ἐνδιαφερομένων δι’ αὐτὴν κοινωνικῶν τάξεων συνεκλήθη ἤδη ἐν Ἀθήναις, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ μὴ ὑστερήσῃ ἐν τῇ ἐξετάσει τοιούτων ζητημάτων. Ἐπειδὴ δὲ τόσον ἡ ὑπερτίμησις τοῦ βίου, ὅσον καὶ ἡ διακύμανσις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος εἶναι φυσικαὶ συνέπειαι ἢ μᾶλλον ἁπλᾶ φαινόμενα τῆς καθόλου οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, ἐπάναγκες νομίζω νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ πρὸ παντὸς τῆς ἐξετάσεως ταύτης. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητοι διάφοροι πληροφορίαι, τὰς ὁποίας παρακαλοῦνται οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συγκεντρώσωσι κατὰ τὴν ἐπικειμένην διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ προσκομίσωσιν εἰς αὐτὴν μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν της, ὅτε, ὡς προσδοκᾶται θὰ ἔχῃ λυθῆ αἰσίως καὶ τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν ζήτημα καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ εὐρεῖα συζήτησις περὶ τῆς οἰκονομικῆς τῆς χώρας ἡμῶν καταστάσεως, καὶ περὶ τῶν ἐνδεικνυομένων μέτρων πρὸς ἀποσόβησιν τῶν κινδύνων, οὓς ἐγκυμονεῖ αὐτή. Αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος πληροφορίαι εἶναι αἱ ἑξῆς: 1) Εἰς τὶ ποσὸν ἀνῆλθεν ἡ κίνησις τοῦ ἐξαγωγικοῦ καὶ εἰσαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος, καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1919, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1914, ἤ, ἐὰν δὲν εἶναι τοῦτο δυνατόν, τοὐλάχιστον κατὰ τοὺς ἕνδεκα πρώτους μῆνας τῶν μνημονευθέντων ἐτῶν; 2) Πόσα πλοῖα καὶ πόσους τόννους χωρητικότητος ἠρίθμει ἡ ἐμπορικὴ ἡμῶν ναυτιλία, πόσος δὲ χρυσὸς καὶ συνάλλαγμα κατὰ προσέγγισιν εἰσήχθη δι’ αὐτῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸ 1914 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1919 ἔτος; 3) Εἰς πόσους ὑπελογίζοντο οἱ ἐξ Ἑλλάδος μετανάσται, πόσος δὲ χρυσὸς καὶ συνάλλαγμα κατὰ προσέγγισιν εἰσήχθη ὑπ’ αὐτῶν εἰς τὴν ἡμετέραν χώραν κατὰ τὸ 1914 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1919 ἔτος; 4) Συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ Δημόσιον ἡμῶν χρέος ὅπερ κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῇ 11 Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. ἀνήρχετο εἰς 2.936.871.960 δραχ. καὶ τὸ ὅλον ἢ μέρος τοῦ δανείου τῶν 500.000.000 διὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ ὁποίου ἐζητήθη ἡ ἄδεια τῆς Βουλῆς; 5) Διατὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐν τῇ δημοσιεύσει τῶν συνοπτικῶν της καταστάσεων, εἰς ἣν πρὶν προέβαινε κατὰ δεκαπενθήμερον τακτικῶς καὶ ἀνυπερθέτως διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δι’ ὅλων τῶν ἄλλων ἐφημερίδων, τώρα περιορίσθη εἰς ἐκείνην καὶ μόνην, καθιστερεῖ δὲ ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους ἐν τῇ τοιαύτῃ δημοσιεύσει, ἀφοῦ ἡ κατάστασις τῆς 31ης Αὐγούστου εἶδε τὸ φῶς μόλις τῇ 28 Νοεμβρίου; 6) Εἰς τὶ ποσὸν θὰ ἀνέρχωνται τῇ 31 Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. τὰ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου ἐκδιδόμενα καὶ κυκλοφοροῦντα γραμμάτια εἰς λογαριασμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Κράτους; 7) Τὰ τραπεζικὰ ταῦτα γραμμάτια καὶ τὸ ἀντίκρυσμά των εἰς χρυσὸν καὶ συνάλλαγμα ἰσολογίζουσι κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ προμνησθέντος ἄρθρου 8 τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ; 8) Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπέσυρεν ἐκ τῆς κυκλοφορίας ἴσον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων τῆς ἐκδόσεως τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου πρὸς τὸ μέχρι τοῦδε ἐξαντληθὲν ἀντίκρυσμά των εἰς συνάλλαγμα καὶ εἰς τὶ ποσὸν ἀνέρχεται αὐτό; 9) Εἰς τὶ ποσὸν θ’ ἀνέρχηται τῇ 31 Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. τὸ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ διαθέσιμον συνάλλαγμα εἰς δολλάρια, εἰς λίρας Ἀγγλίας καὶ εἰς φράγκα; 10) Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπέσυρεν ἐκ τῆς κυκλοφορίας τραπεζικὰ γραμμάτια ἰσοφαρίζοντα πρὸς τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἀξίας τοῦ ἀντικρύσματος αὐτῶν εἰς φράγκα κλπ.;»

§6Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ζητῶ συγγνώμην διότι δὲν μπόρεσα νὰ δώσω τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας συλλέγω. Ἐλπίζω αὐτὰς τὰς ἡμέρας νὰ τὰς δώσω.

§7Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἅμα συμπληρωθῶσι μοῦ τὰς δίδετε.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ι. Μπρισιμιτζάκης καὶ Ι. Παπαβασιλείου, ἐρωτῶσι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Α.Δ.Μ. ἂν ἀληθεύῃ ἡ εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀναγραφεῖσα εἴδησις, ὅτι ἀπεφασίσθη ἡ αὔξησις τῶν ἐν ἰσχύει τιμολογίων τοῦ σιδηροδρόμου Λαυρίου κατὰ 25% καὶ τῶν ἐμπορικῶν κομίστρων τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισσίας κατὰ 30%.

§9Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἀληθεύει καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως διότι ἐπιβάλλονται αὐξήσεις τοῦ μισθοῦ.

§10Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ὅλοι οἱ κάτοικοι τῶν κωμοπόλεων ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λαύριον παραπονοῦνται, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς δὲν ἐξυπηρετεῖ τὴν συγκοινωνίαν. Οὔτε βαγόνια δὲν βάζει καὶ κρέμονται οἱ ἄνθρωποι, ἐν ᾧ ἀντιθέτως αὐξάνει τὰ τιμολόγια. Ταὐτοχρόνως κατήργησε τὰ εἰσιτήρια μετ’ ἐπανόδου καὶ ἀναγκάζονται οἱ κάτοικοι νὰ πληρώνωσι σχεδὸν τὰ διπλάσια, λόγῳ δὲ τῶν παραπόνων αὐτῶν ὑπέβαλλον τὸ ἐρώτημα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπασιᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ τίνα λόγον δὲν ἐκτελοῦνται αἱ περὶ διαρρυθμίσεων τῆς ὁδοῦ Ληξουρίου Μουσουλάτα εἰς θέσιν Κουρουπάτα καὶ Κουλουμάκι συνταχθεῖσαι καὶ ἀπὸ ἐτῶν ἐγκριθεῖσαι μελέται. Καὶ παρακαλεῖ νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἤδη, πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς εἰς τὰ μέρη ταῦτα διακοπείσης συγκοινωνίας καὶ ἀφοῦ μάλιστα ἡ ὑπηρεσία ἐπανειλημμένως συνέστησε τὴν ἐκτέλεσιν τούτων, ὡς ἀπολύτως ἀναγκαίων καὶ ἐπειγουσῶν. Ὁμοίως ὁ κ. Α. Μπασιᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τίνα μέτρα ἔλαβεν ἡ ὑπηρεσία πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ ὅλων τῶν χωρίων τῆς ἐπαρχίας Πάλλης καὶ τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας Ληξουρίου, ἥτις συγκοινωνία ἔχει διακοπῆ λόγῳ τῆς τελείας καταστροφῆς τῶν ὁδῶν καὶ ἰδίως εἰς τὰς θέσεις Ἅγιον Βασίλειον, Κουρουπάτα, Κουλουμάκι, καὶ Ἅγιον Δημήτριον. Ἐπίσης ὁ κ. Α. Μπασιᾶς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας διατὶ ὁ συμπολίτης του Ἀνδρέας Κουτουφᾶς, διορισθεὶς δι’ Ὑπουργικῆς ἀποφάσεως τῆς 28 Μαΐου τοῦ ἔτους 1914 καταχωρισθείσης ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 124 τῆς 31ης τοῦ αὐτοῦ μηνὸς καὶ ἔτους φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, κλητὴρ παρὰ τῇ Ἐπιτροπείᾳ τοῦ Ἱστορικοῦ Λεξικοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, ἔπαυσεν ὢν τοιοῦτος κατόπιν τοῦ ἐν ἔτει 1917 ψηφισθέντος περὶ τῆς ἄνω Ἐπιτροπείας νομοσχεδίου κακῶς μὴ προνοήσαντος περὶ ὑπηρεσιακοῦ προσωπικοῦ παρὰ ταύτης καὶ πῶς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι καὶ σήμερον ἡ ὡς ἄνω ἐπιτροπεία λειτουργεῖ ἄνευ κλητῆρος πρὸς ζημίαν τοῦ ἄνω συμπολίτου του, ἄνευ λόγου ἀπομακρυθέντος τῆς ὑπηρεσίας, καίτοι νομιμώτατα διωρίσθη οὗτος ὡς καὶ διατὶ οὐδὲ μία ἐν τῷ μεταξὺ ἐλήφθη πρόνοια πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδίκου τούτου;

§12Α. ΜΠΑΣΙΑΣ. Καὶ τὰ τρία ταῦτα ἐρωτήματα, παρακαλῶ, νὰ σταλῶσιν εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§14Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἵνα ὁμιλήσω περὶ σοβαρωτάτου ζητήματος.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§16Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας δημοσιευθείσας διπλωματικὰς μεταβολὰς καὶ παρετήρησα μετ’ ἐκπλήξεώς μου, ὅτι διωρίσθη παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρόξενος ἐν Ξάνθῃ. Ὡς γνωρίζομεν σήμερον, δυνάμει τῆς συνθήκης τῶν συμμάχων μετὰ τῆς Βουλγαρίας ἀπεσπάσθη μέρος τῆς Θράκης, ἤτοι τὰ βιλαέτια Ξάνθης, Γκιουμουλτζίνας καὶ Δεδέαγατς καὶ κατέχεται παρὰ τῶν συμμάχων μέχρι ἀποπερατώσεως καὶ ἐπιλύσεως τοῦ Τουρκικοῦ ζητήματος. Ὀλίγον χρόνον μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς εἰρήνης ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διετάχθη νὰ καταλάβῃ τὴν Ξάνθην στρατιωτικῶς καὶ κατελήφθη αὕτη, ὡς γνωρίζομεν δὲ διωρίσθη καὶ πολιτικὸς διοικητὴς ἐν Ξάνθῃ, θεωρεῖται δὲ βέβαιον γεγονός, ὅτι ἡ Ξάνθη ἤδη ἀποτελεῖ μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν προέβη εἰς διορισμὸν προξένου, ἀφ’ οὗ ἡ πόλις κατέχεται καὶ πολιτικῶς καὶ στρατιωτικῶς ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διὰ τίνα λόγον προέβη εἰς τὸν διορισμὸν προξένου, διότι ἡ πρᾶξις αὐτὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δίδει πολλὰς ὑπονοίας καὶ ἀπογοητεύσεις εἰς τὸν ἐκεῖ Ἑλληνισμόν, ὡς μοὶ εἶπεν ἀνώτερος ἀξιωματικὸς ἐλθὼν ἐκ Ξάνθης. Ὑποθέτω, ὅτι ἐκ παραδρομῆς θὰ ἐγένετο τοῦτο.

§17Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐρωτᾷ διὰ τίνα λόγον διωρίσθη πρόξενος ἐν Ξάνθῃ σπεύδω νὰ ἀπαντήσω ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ συναδέλφου μου, ὅτι σκοπὸς ἦτο προφανῶς νὰ καταληφθῇ μία ὀργανικὴ θέσις. Ἄς βεβαιωθῇ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔχει κανένα σκοπὸν νὰ ἐπιβουλευθῇ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα διορίζων ἕνα προξενικὸν ὑπάλληλον. Ἄς πιστεύσῃ ἐπίσης, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ διασπαθήσεως τοῦ Δημοσίου χρήματος, διότι δὲν πρόκειται νὰ μεταβῇ εἰς Ξάνθην. Θὰ τοποθετηθῇ εἰς ὀργανικὴν θέσιν. Ὥστε μπορεῖ ὁ κ. βουλευτὴς νὰ εἶναι ἥσυχος ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας τοῦ ἔδωσεν ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἐλθὼν ἐκ Ξάνθης.

§18Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μοῦ τὰς ἔδωσε τὰς πληροφορίας ὁ συνταγματάρχης Βλαχογιάννης χθὲς τὴν μεσημβρίαν μόλις ἐλθὼν ἐκ Ξάνθης. Μοῦ ἔδωσε τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ ἐκεῖ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς κατεπλάγη καὶ κατετρόμαξεν.

§19Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ εἶσθε βέβαιος, ὅτι ὁ ἐκεῖ στρατιωτικὸς ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν συνέβαινε τοιοῦτον τι θὰ τὸ ἀνέφερεν ἀμέσως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ δώσῃ ὅσας θὰ εἶχε νὰ δώσῃ αὕτη ἐξηγήσεις. Τὸ νὰ μὴ ἔχῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις καμμίαν τοιαύτην πληροφορίαν σημαίνει, ὅτι οὐδὲν συνέβη.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Οἱ κ. κ. Α. Κασσαβέτης καὶ Κ. Χρυσοχοΐδης ἐπερωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τίνα μέτρα μέτρα ἔλαβε πρὸς καταστολὴν τῶν καθημερινῶς λαμβανουσῶν χώραν κλοπῶν ἐμπορευμάτων καὶ διαφόρων ἄλλων εἰδῶν ὑπὸ τῶν πληρωμάτων τῶν διαφόρων ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν.

§21Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ λίαν προσεχῶς θὰ καταλήξῃ εἰς ἀποτελέσματα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Κατὰ λάθος τὸ νομοσχέδιον «περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος» δὲν ἐτέθη ὡς πρῶτον ἀντικείμενον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, ἐνῷ ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει προηγουμένη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀγροτικοῦ νόμου».

§23Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ παρεκάλουν ν’ ἀναπτυχθοῦν ὅλαι αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἔχουν ὑποβάλῃ οἱ κ. κ. βουλευταί, ἵνα ἐξαντληθῇ ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν, ὅπως οὕτω κατόπιν χωρήσωμεν ἀκωλύτως εἰς τὴν ψήφισιν τῶν ἄρθρων.

§24Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν τὰς σημειώσεις μας μαζύ.

§25Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ τελειώσῃ σήμερον ἡ συζήτησις.

§26Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προσκομίσητε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰς διαμαρτυρίας τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§27Γ. ΠΩΠ. Ἐὰν ὑπάρχωσι διαμαρτυρίαι τῆς Ἐκκλησίας, νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§29Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πρὸ δύο ἐτῶν, κ. βουλευταί, ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸν νόμον 1072, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεδίωξε τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐν Ἑλλάδι, δηλαδὴ τὴν διάλυσιν τῆς κολλιγικῆς σχέσεως τὴν συνδέουσαν τὴν γῆν πρὸς ὡρισμένους ἀκτήμονας καὶ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν εἰς κτηματίας. Ὁ νόμος εἶχεν ἀναμφισβήτητον τὴν ἐπιστημονικὴν βάσιν, ἐφ’ ὅσον δι’ αὐτοῦ ἐπεδιώχθη ὁ συνδυασμὸς τῆς μεγάλης πρὸς τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν, ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ μεγάλη πρὸς τὴν μικρὰν καλλιέργειαν. Ἡ βάσις αὕτη βεβαίως ἦτο ἡ ἐνδεδειγμένη, διότι πόσα καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα ἑνὸς τοιούτου συνδυασμοῦ κρίνω ὅλως περιττὸν νὰ εἴπω, οὐ μόνον, διότι ταῦτα διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα εἰς τὰς προηγουμένας συζητήσεις, ἀλλὰ καὶ διότι καὶ κοινῶς γνωστὸν εἶναι καὶ ἡ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας πλέον παραδεδεγμένα οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος, ὡς διὰ μακρῶν ἄλλως τε ὑπεστήριξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ συντάκτης τοῦ νόμου ἐκείνου, ὁ καὶ εἰσαγαγὼν αὐτὸν Ὑπουργὸς τότε τῆς Γεωργίας κ. Μιχαλακόπουλος. Ἵνα ἐπιτευχθῇ ὁ συνδυασμὸς οὗτος τῆς μεγάλης καὶ μικρᾶς ἰδιοκτησίας ὁ νόμος ἐκεῖνος διέταξε καὶ ὥρισε τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κτημάτων, ἀλλ’ ὁ ἴδιος ὥρισεν, ὅτι δὲν θὰ εἶναι αὕτη ἀπόλυτος, ἐφ’ ὅσον διὰ τοῦ ἰδίου νόμου ὡρίσθη, ὅτι πάντως θὰ μείνῃ ἀναπαλλοτρίωτον τοὐλάχιστον τὸ ⅓ τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν ἠθέλησε νὰ παραμείνῃ ἐκτὸς τῆς ἀποκαταστάσεως, ἔστω καὶ μία κολλιγικὴ οἰκογένεια, ὡρίσθη, ὅτι τὸ τρίτον τοῦτο δύναται νὰ παραβιασθῇ, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀποκαταστάσεως κολληγικῆς οἰκογενείας. Τὸ ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν ἐναπομένον τρίτον τῆς ἰδιοκτησίας ἀπέμενεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ἀλλὰ συγχρόνως ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχε θέση διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν περιπτώσει ἀφαιρέσεως μείζονος τοῦ ἡμίσεως θὰ ἐδικαιοῦτο ὁ ἰδιοκτήτης νὰ παραιτηθῇ καὶ τοῦ ἑτέρου ἡμίσεως ζητῶν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ ὅλου. Τοιαύτην ἔχων τὴν βάσιν, δηλαδὴ βάσιν ἐπιστημονικὴν καὶ δικαίαν ὡς εἶπον, ἑπόμενον ἦτο νὰ εὕρῃ πολλοὺς συνηγόρους. Ἀμφισβητήσεις μόνον ἐγεννήθησαν περὶ λεπτομερειῶν τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ κυρίως συζήτησις ἐγένετο περὶ τοῦ ἂν καὶ ἐφ’ ὅσον ἦτο ἐνδεδειγμένη ἡ διάλυσις τῆς κολλιγικῆς σχέσεως καὶ δεύτερον περὶ τοῦ ἂν ἦτο ἐνδεδειγμένον εἰς τὸ Κράτος νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀποκατάστασιν παντὸς ἀκτήμονος καλλιεργητοῦ ἢ μόνον τὴν ἀποκατάστασιν τῶν κολλιγιτῶν οἰκογενειῶν. Ἐγώ, κύριοι, διὰ μακρῶν εἶχον ἐξετάσει ἀμφοτέρας τὰς ἀντιρρήσεις ταύτας καὶ κατέληξα εἰς συμπέρασμα καταφατικὸν διὰ τὸ πρῶτον ζήτημα, ἀποφατικὸν διὰ τὸ δεύτερον. Ἐκηρύχθην ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς διαλύσεως τῆς κολληγικῆς σχέσεως καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ ἐπηρεασθῶ οὔτε ἀπὸ τὴν μεγάλην ἔκτασιν εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι διαδεδομένη ἡ σχέσις αὐτὴ εἰς ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη καὶ δὴ εἰς τὴν Γαλλίαν, Ἰταλίαν καὶ Ἀμερικὴν οὔτε ἐκ τῶν γνωμῶν τῶν διαφόρων συγγραφέων, οἱ ὁποῖοι τὴν σχέσιν τῆς μορφῆς θεωροῦν ὡς σχέσιν κοινωνικὴν κυρίως ἀλλὰ καὶ οἰκονομικὴν τῆς πρώτης γραμμῆς, ὡς σύνδεσμον συνεταιρικὸν τὰ πάντα ἐξασφαλίζοντα, κυρίως ἀπομακρύνοντα πάντα κίνδυνον ἐκ τοῦ καλλιεργητοῦ καὶ ὡς στοιχεῖον κοινωνικῆς εἰρήνης δυνάμενον εἴς τινα θέματα νὰ λύσῃ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, δὲν ἐπηρεάσθην ἐξ ὅλων αὐτῶν διότι ἐξήτασα τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ κατέληξα εἰς συμπέρασμα καταφατικὸν ὑπὲρ τῆς καταργήσεως κυρίως διὰ τὴν σπατάλην τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν συνεπάγεται ἡ σχέσις αὐτή. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον περὶ τοῦ ἂν τὸ Κράτος ἔπρεπε νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ ἀποκαταστάσεως οἱουδήποτε ἀκτήμονος καλλιεργητοῦ κατέληξα εἰς συμπέρασμα ἀποφατικόν, διότι ἐφ’ ὅσον ἡ βάσις καὶ ὁ σκοπὸς τῆς Γεωργικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἡ ἐνίσχυσις τῆς παραγωγῆς αὕτη δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἢ μόνον διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν δεδοκιμασμένων γεωργῶν τῶν ἐχόντων τὰ πρὸς τοῦτο μέσα καὶ ἐργαλεῖα οὐχὶ δὲ παντὸς ἀκτήμονος καλλιεργητοῦ διότι εἰς αὐτοὺς ἤθελον συμπεριληφθῆ ἀναγκαίως πάντες οἱ ναυαγήσαντες γεωργοί, οἱ ἀνίκανοι καὶ αὐτοὶ οἱ ἁπλοῖ ἀγροτικοὶ ἐργάται, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀγροτικῶν ἐργατῶν ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην, ὄχι μόνον ἡ μεγάλη καὶ ἡ μέση ἰδιοκτησία διὰ νὰ κινηθῇ, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑπάρξουν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία. Ὁ τοιαύτην ἔχων τὴν βάσιν νόμος 1072, ὡς θὰ ἐνθυμῶνται ἀσφαλῶς οἱ κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐφηρμόσθη εὐθὺς ἀμέσως ἐν τῷ Νομῷ Τρικκάλων, διότι ὑπεβλήθη ἡ ἀντίρρησις ὅτι ἐκεῖ λόγῳ τῆς πυκνότητος τοῦ πληθυσμοῦ καὶ λόγῳ τῶν μικρῶν ἐκτάσεων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν τὸ τρίτον ἑκάστου τμήματος. Διὰ τοῦτο ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ ἐτέθη διάταξις, καθ’ ἣν θὰ ἠδύνατο μόνον διὰ Β. Διατάγματος νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου εἰς τὸν Νομὸν τῶν Τρικκάλων, ἐπεφυλάσσετο δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξετάσῃ. Ταῦτα κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1917. Κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1918 ὅλως ἀπροσέκτως χωρὶς νὰ προηγηθῇ καμμία ἔρευνα ὑποβάλλεται νομοσχέδιον κηρυσσόμενον μάλιστα κατεπεῖγον καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐλέγετο ὅτι ἐν τῷ Νομῷ Τρικκάλων δὲν θὰ ἀπομείνῃ τὸ τρίτον ἀναπαλλοτρίωτον, ἀλλὰ μόλις τὸ δέκατον καὶ τοῦτο μέχρις ἐκτάσεως χιλίων στρεμμάτων. Ἀλλ’ ἐνῷ κατεπειγόντως ὑπεβάλλετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν τῇ προτάσει τῶν βουλευτῶν Τρικκάλων τὸ νομοσχέδιον ἀνεβάλλετο, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὄντος τότε προσωρινοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Ρέπουλη, δηλοῦντος ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπεφυλάσσετο νὰ ἐξετάσῃ περὶ τοῦ ἂν ἐπεβάλλετο ἡ λῆψις ἐξαιρετικῶν διὰ τὸν Νομὸν Τρικκάλων μέτρων. Ἀλλὰ χωρὶς οὐδεμία ἔρευνα νὰ γίνῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐψηφίζετο ὡς νόμος τοῦ Κράτους καὶ εἶναι ὁ ὑπ’ ἀριθ. 1676 νόμος. Διὰ τοῦ ἰδίου μάλιστα νομοσχεδίου ἐτέθη καὶ διάταξις ὅτι εἰδικῶς διὰ τὸν νομὸν τῶν Τρικκάλων θὰ ἠδύνατο νὰ παραβιασθῇ τὸ τρίτον τῆς ἰδιοκτησίας ὄχι μόνον διὰ τὰς κολληγικὰς οἰκογενείας, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ἐνηλίκους ἐκ τῶν κολληγικῶν οἰκογενειῶν. Καὶ ὑπεβλήθη τότε τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἔμεινε πάντοτε ἄνευ ἀπαντήσεως διατὶ ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὸν Νομὸν τῶν Τρικκάλων ὑπῆρχε πάντοτε μία ἔλλειψις γῆς τόσον μεγάλη καὶ ὁ πληθυσμὸς εἶναι τόσον μέγας διατὶ ἐκεῖ νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς βάρος τῆς ἰδιοκτησίας οἱ ἐνήλικοι υἱοὶ καὶ δὲν θὰ γίνῃ αὐτὸ εἰς τὰ ἄλλα τμήματα; Ὁπωσδήποτε τὸ ἐρώτημα ἔμεινεν ἄνευ ἀπαντήσεως καὶ ἐψηφίσθη καὶ ὁ δεύτερος οὗτος νόμος. Μετὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ ἐπρόκειτο νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ καὶ ἤρξατο τῷ ὄντι ἐφαρμοζόμενος μετὰ δραστηριότητος ἀληθῶς μεγάλης. Ἵνα προβῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου ἐθεώρησε πρέπον νὰ ἐξαπολύσῃ ἀνὰ τὴν χώραν ὡρισμένον ἀριθμὸν ὑπαλλήλων διὰ νὰ προβοῦν αὐτοὶ εἰς τὴν σύμπτυξιν τῶν διαφόρων συνεταιρισμῶν εἰς τοὺς ὁποίους ἔπειτα θὰ μετεβιβάζοντο τὰ κτήματα. Ἡ ἐξαπόλυσις αὕτη ἐγένετο ἀσφαλῶς μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον ἐλαφρότητος μὲ τὸ ὁποῖον ἐξεδίδοντο ἄπειρα Διατάγματα ἀπαλλοτριωτέων κτημάτων χωρὶς νὰ ὑπάρχουν πρόχειρα τὰ μέσα, οὔτε συνεργεῖα δυνάμενα νὰ παρακολουθήσουν τὴν κίνησιν αὐτήν. Ἡ σύμπτυξις αὕτη τῶν συνεταιρισμῶν ἐγένετο εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν ἄνευ προηγουμένης ἐρεύνης τοῦ ἐδάφους καὶ τῶν ἑκασταχοῦ περιστάσεων, πρὸς δὲ τὸ κοινωνικὸν, τὸ οἰκονομικὸν συμφέρον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης, διότι δεδομένου ὄντος ὅτι ἡ ἀποκατάστασις δὲν εἶναι δυνατὸν συγχρόνως καὶ πανταχοῦ νὰ συντελεσθῇ καὶ ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκῶν μέσων ἔδει πρὸ παντὸς νὰ ἐπιτευχθῇ σύμπτυξις τῶν συνεταιρισμῶν ἐκείνων ὅπου εἶχον μεγαλειτέραν τὴν πρὸς τοῦτο τάσιν καὶ ἐπιθυμίαν ἢ ὁπωσδήποτε τῶν συνεταιρισμῶν ἐκείνων ὅπου ἔζων ὑπὸ χειροτέρους ὅρους ἢ τοὐλάχιστον νὰ προηγηθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων τοῦ Δημοσίου, τῶν εὐαγῶν ἱδρυμάτων ἢ τῶν κατοικούντων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ὡς συχνὰ ἐδίδετο περὶ τούτου ὑπόσχεσις. Ἀντὶ τούτου οὐδὲν ἐγένετο. Εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε διεσπάρησαν οἱ ὑπάλληλοι προσπαθοῦντες διὰ τῆς πειθοῦς, τῆς ἀπάτης καὶ τῆς φορτικότητος, ὅπως λέγει ὁ Ποινικὸς νόμος διὰ τοὺς ἠθικοὺς αὐτουργοὺς τῶν ἀδικημάτων, νὰ συμπηγνύουν τοὺς συνεταιρισμούς. Καὶ τῆς ἀστυνομικῆς δυνάμεως ἀκόμη ἔκαμον χρῆσιν.

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πότε ἔγινε;

§31Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὴν Ἤπειρον ἐσχάτως.

§32Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πότε ἐξαπελύθησαν οἱ ὑπάλληλοι;

§33Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου.

§34Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν ἀνεμίχθη ἡ ἀστυνομία.

§35Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ὑπόσχεσις ἡ ὁποία νὰ μὴ ἐδόθη, δὲν ὑπάρχει ἀδυναμία τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἐκολάκευσαν καὶ νὰ μὴ ὑπέθαλψαν, δὲν ὑπάρχει διδασκαλία τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἔκαμον εἰς βάρος τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τῆς ἰδιοκτησίας. Οὕτω ἐπὶ παραδείγματι εἰς ἓν χωρίον εἰς παρατήρησιν τῶν χωρικῶν ὅτι δὲν θὰ εἶχον πρόχειρα τὰ μέσα νὰ ἀγοράσωσι τὰ κτήματα ὑπεδείχθη ὅτι θὰ ἠδύναντο νὰ πωλήσουν τοῖς κόττες διὰ νὰ ἀγοράσωσιν αὐτά.

§36Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς ποῖον χωρίον ἔγινεν αὐτό;

§37Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὸ χωρίον τοῦ κ. Χατζηγάκη.

§38Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐνθυμεῖσθε τὸν ὑπάλληλον;

§39Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ὁ κ. Μπεγιαζῆς. Εἰς τὸ αὐτὸ χωρίον ἐρωτηθεὶς ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος περὶ τῆς τιμῆς τὴν ὁποίαν θὰ ἐπλήρωνον οἱ χωρικοί, ἠρώτησε καὶ ἔμαθε πόσον ἠγοράσθη τὸ κτῆμα ἀφήρεσε πόσα ἀντιστοιχοῦν εἰς βαλτώδη ἔκτασιν ἡ ὁποία δὲν θὰ ὑπολογισθῇ καὶ κατέληξε νὰ βεβαιώσῃ ὅτι ἀντὶ τριῶν δραχμῶν τὸ στρέμμα θὰ ἠδύναντο νὰ ἀγοράσουν ὁλόκληρον τὸ χωρίον. Ταῦτα τὰ ἀναφέρω ἐν παραδείγματι, διότι, ὡς εἶπον, δὲν ὑπάρχει παράβασις τοῦ νόμου, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἔγινε, ἀδυναμία τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἐκολάκευσαν, ἀλλὰ καὶ δὲν ὑπῆρξεν ἀπαγοήτευσις τὴν ὁποίαν νὰ ἐγέννησαν ὅταν ἀνεκαλύπτετο μεταγενεστέρως ἡ πλάνη τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησαν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι ἔχω ἀνάγκην κυρίως νὰ τονίσω, εἶναι ὅτι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὁ νόμος ἐτέθη τελείως κατὰ μέρος καὶ ἐφαρμόζονται πιεστικῶς μόνον αἱ διατάξεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι, τῆς ἀρεσκείας τῶν ἐφαρμοστῶν τοῦ νόμου. Οὕτω ἐν παραδείγματι, ἐνῷ διὰ νὰ παραβιασθῇ τὸ τρίτον ἔπρεπε νὰ συντρέχῃ οἰκογένεια ὑπάνδρου εἰς τὰς πλείστας τῶν κωμῶν, χωρίων, ἀνέγραφον καὶ νέας οἰκογενείας. Καὶ δὲν ἠρκέσθησαν νὰ ἀναγράφωσι τὰς 9 κατηγορίας τοῦ νόμου ἀλλὰ ἐδημιούργησαν καὶ ἄλλας πολλὰς κατηγορίας. Οὕτω ἐνῷ λέγει ὁ νόμος ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἐνῆλιξ ὁ υἱὸς τοῦ καλλιεργητοῦ διὰ νὰ τύχῃ ἀποκαταστάσεως, περιελάμβανον καὶ τοὺς συμπληρώσαντας ὁπωσδήποτε τὸ 19ον ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτῶν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἔκτοτε ἐκαλοῦντο εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Περιέλαβον καὶ πρόσωπα ἔξω τῆς Γεωργίας, κτηνοτρόφους, παντοπώλας. Εἰς τὴν σύμπτυξιν τῶν συνεταιρισμῶν συμπεριέλαβον καὶ τοὺς υἱοὺς τῶν μικροϊδιοκτητῶν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι καὶ οὗτοι ἀκτήμονες εἶναι, ὥστε ἀκτήμονες εἶναι μόνον οἱ υἱοὶ τῶν μικροϊδιοκτητῶν καὶ ὄχι παντὸς ἰδιοκτήτου ὁ υἱός, ἐφ’ ὅσον ζῇ ὁ πατήρ. Οὕτω δύνανται νὰ διανέμωνται καὶ διάφορα νέα κτήματα, δεδομένου ὅτι εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα θὰ ὑπάρχωσιν υἱοὶ καλλιεργητῶν ἀκτήμονες, ἐφ’ ὅσον ζῇ ὁ πατήρ των. Καὶ δὲν ἐστάθησαν ἕως ἐδῶ ἀλλὰ συμπεριέλαβον εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ τοὺς μικροϊδιοκτήτας καὶ ἐνῷ ἐν τῷ νόμῳ 1686 ὑπάρχει πλήρης διαδικασία ἵνα ἐξασφαλισθῇ τὸ σύστημα τοῦ συνεταιρισμοῦ, αὐτὴ ἡ ἐργασία ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ προηγῆται πάσης ἄλλης, ἐντελῶς ἐγκατελείφθη.

§40Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς ποῖον κτῆμα;

§41Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὸ Χαρβάτι.

§42Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Περὶ αὐτοῦ θὰ γίνῃ λόγος, ἂν καὶ κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν ἐξήγησα τὰ κατ’ αὐτό.

§43Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγκατελείφθη τελείως ἡ βάσις τοῦ νόμου ὁ ὁποῖος ἀπῄτησε δύο στοιχεῖα, ἀκτημοσύνην καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ καλλιεργητοῦ καὶ δέχονται εἰς ἀποκατάστασιν ἀνθρώπους μὴ ἔχοντας οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο.

§44Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκτὸς τοῦ κτήματος Χαρβατίου συνεταιρισμοὶ οὐδαμοῦ κατηρτίσθησαν, περιελήφθησαν οἱ αἰτήσαντες εἰς τὰς προσωρινὰς ὀργανώσεις ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸν συνεταιρισμόν, μόνον ἐκεῖνοι ὅσοι θὰ ἐδικαιοῦντο ἀποκαταστάσεως. Ἑπομένως ἡ μέχρι τοῦδε ἐγγραφὴ μελῶν συνεταιρισμῶν δὲν παρέχει οὐδὲν δικαίωμα.

§45Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀναντιρρήτως εὑρίσκεσθε ἐν τῷ ἀδίκῳ, ὄχι μόνον διότι προέβη ἡ ὑπηρεσία περαιτέρω εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ ἐπελήφθη τῆς ἐργασίας τὸ συμβούλιον τῶν κτημάτων, ἀλλ’ ἀρκεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι παρελείφθη ἡ διαδικασία αὐτὴ ἡ ὁριζομένη διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἑνὸς κτήματος διὰ νὰ μᾶς δείξῃ ποία εἶναι ἡ mantalité αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων.

§46Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μόνον εἰς αὐτὸ τὸ Χαρβάτι.

§47Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἄλλα.

§48Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ Χαρβατίου, θὰ σᾶς φέρω τὰς ἀποδείξεις περὶ τῆς νομιμότητος τῆς ἀπαλλοτριώσεως αὐτοῦ, ὅταν ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου καίτοι εἶμαι, ἀκραδάντως πεπεισμένος, ὅτι οὐδεμία παράβασις ἐγένετο. Ἀλλὰ σεῖς προηγουμένως, δὲν εἴχατε περιορισθῆ εἰς ἓν μόνον σημεῖον, ἀλλ’ ὡμιλήσατε περὶ πολλῶν καὶ ἀναφέρατε ὅτι, ὑπάλληλοι ἐξαπολυθέντες διέπραξαν διαφόρους πλείστας ὅσας παραβάσεις καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς ἀπήντησα ὅτι, μέχρι τοῦδε, οὐδεμία ὁριστικὴ ἀποκατάστασις ἔλαβε χώραν.

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν παρεβιάσθη ὁ νόμος, τότε ἡ γενομένη ἀπαλλοτρίωσις δὲν παράγει οὐδὲν δικαίωμα.

§50Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁ νόμος, κύριοι, δὲν παρεβιάσθη μόνον εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ὁ νόμος παρεβιάσθη καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς διατάξεις, διότι ἐνῷ τὸ σύστημα τῆς ἐκτιμήσεως τοὐλάχιστον μέχρι τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ οὐδεμίαν ἀπολύτως προέβαλεν ἀντίρρησιν οὔτε ἐγένετο ἀντίρρησις δι’ αὐτό, διότι ἁπλούστατα ὁ νόμος 1072 παραπέμπει εἰς τὸν πάγιον νόμον ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζεται εἰς τὰς ἀπαλλοτριώσεις τοῦ δημοσίου γενικῶς, ἡ διάταξις δὲ ἡ ὁποία ἐλέχθη ὅτι προσκρούει, αὐτὴ ἡρμηνεύθη ῥητῶς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ ἑπομένως κατὰ τὸν νόμον 1072 τὸν ἑρμηνευθέντα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τὸ Σύνταγμα ἔπρεπεν ἡ ἐκτίμησις νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν ὁρίζει ὁ νόμος περὶ ἀπαλλοτριώσεων δημοσίου, τοῦτο δὲν ἐτηρήθη, οἱ διάφοροι δὲ ὑπάλληλοι ἐζήτησαν μόνον τὴν προπολεμικὴν ἀξίαν καὶ ταύτην ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰσοδήματος τῶν τελευταίων 5 προπολεμικῶν ἐτῶν, ἐνῷ ὁ νόμος οὔτε περὶ προπολεμικῶν ἐτῶν ὁμιλεῖ, οὔτε περὶ πενταετίας, ἀλλὰ μόνον περὶ τριετίας.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται κυρίως περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, πρόκειται περὶ προπαρασκευαστικῆς ἐργασίας, ἐφ’ ὅσον δὲ τὸ Ὑπουργεῖον ἦτο ἀποφασισμένον νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Βουλήν, τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς ἦτο φυσικὸν ἡ ὑπηρεσία νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὰς νέας ἰδέας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὰς ὁποίας θὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Βουλή.

§52Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ νόμος δὲ δὲν ἀναφέρεται εἰς τὸν νόμον περὶ ἀπαλλοτριώσεως ἢ μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὰς δικονομικὰς διατάξεις ὄχι δὲ τὰς οὐσιαστικὰς διατάξεις.

§53Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μᾶς εἴπητε τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ ὑπηρεσία προσαρμόζεται μὲ τὰς νέας ἀντιλήψεις τοῦ Ὑπουργείου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ὁποίου ἡ ἐργασία παρασκευάζεται. Εἰπέτε τὰ παράπονά σας κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ὄχι ὅμως κατὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου.

§54Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐδῶ ἐξετάζομεν γενικώτερον τὰ ζητήματα καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε τοῦτο: ὅτι αἱ ὑποσχέσεις αἱ δοθεῖσαι περὶ μεταβιβάσεως ὄχι πλέον εἰς ἀκτήμονας καλλιεργητάς, ἀλλὰ εἰς πάντα ἄνθρωπον ἀνεξαρτήτως φυλῆς, θρησκεύματος, ὑπηκοότητος εἰς ἐργασίας αἱ ὑποσχέσεις αὐταὶ συνδυασθεῖσαι μὲ ἄλλας πληροφορίας ὅτι τὰ κτήματα αὐτὰ δὲν ἐπρόκειτο πλέον ν’ ἀπαλλοτριωθοῦν, ἀλλὰ νὰ δημευθοῦν, ἐπέφεραν γενικὴν ἀναστάτωσιν.

§55Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχω καθῆκον νὰ τὸ διαψεύσω κατὰ τὸν μᾶλλον ἔντονον τρόπον. Ὄχι μόνον δὲν ἐλέχθη τοῦτο, ἀλλὰ καθ’ ὅλην τὴν περίοδόν μου ἀνὰ τὴν Θεσσαλίαν, ἕνα κύριον εἶχα σκοπὸν νὰ διαδηλώσω κατὰ τὸν μᾶλλον κατηγορηματικὸν τρόπον ὅτι, ἡ ἀποκατάστασις θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νομιμότητος καὶ προηγουμένῃ ἀποζημιώσει.

§56Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατηγορεῖτε τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι, ὄχι ρητῶς κἄν, ἀλλ’ ὅτι ἐμμέσως ὑπεδήλωσεν ὅτι, δύναται νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ κατάληψις τῶν κτημάτων, χωρὶς προηγουμένην ἀποζημίωσιν.

§57Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἂν ὑπάρχει τι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς ἀσφαλήσῃ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὸ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τοιαύτας ἄκρας ἀντιλήψεις, τοῦτο εἶναι ἡ σταθερὰ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως νὰ μείνῃ πιστὴ εἰς τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον διεχάραξε ἀπὸ 9 ἤδη ἐτῶν καὶ μόνον κατὰ τοιοῦτον τρόπον θ’ ἀντιμετωπίσωμεν τὸν κίνδυνον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ παρασύρουν τοὺς ἀγρότας εἰς τοιαύτας ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι, θὰ ἔφερον εἰς κίνδυνον κάθε δημοσίαν τάξιν.

§59Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ λέγω μόνον ὅτι ἡ τακτικὴ αὐτὴ, ἡ ὁποία ἐγέννησε τόσα ζητήματα ἀντὶ νὰ πηγαίνῃ λύοντας τὸ ζήτημα, ἐγέννησε ἢ γεννᾷ νέα τοιαῦτα.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ εἶναι σ’ ὅλον τὸν κόσμον. Ἡ ἀξίωσις τῶν ἀγροτῶν οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦν τὴν γῆν καὶ τὴν ἔχουν ἰδιοκτησίαν τους, προέρχεται ἀπὸ βαθυτάτας δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐνεργοῦν ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὴν γῆν, τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. Καὶ πρέπει νὰ τὸ λύσωμεν ἐγκαίρως τὸ ζήτημα αὐτό, πρὶν ἐπικρατήσουν αἱ ἄκραι ἀντιλήψεις.

§61Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος. Ἀλλὰ λέγω ἀκριβῶς ὅτι δι’ αὐτὸ ἐπιβάλλεται μεγαλειτέρα σκέψις διότι, ἀντὶ νὰ λύσωμεν τὰ ζητήματα, ἐγεννήσαμεν ἄπειρα τοιαῦτα. Οἱ χωρικοὶ π. χ. οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν ἰδίων αὐτῶν δυνάμεων, ἀπεκατεστάθησαν, ἐθεώρησαν ἑαυτοὺς ἀδικημένους. Διατὶ δικάζει μικροϊδιοκτήτας τῶν τσιφλικίων καὶ δι’ αὐτοὺς δὲν λαμβάνεται οὐδεμία φροντίς; Διατὶ τὰ τέκνα τῶν καλλιεργητῶν ἀποκαθίστανται καὶ τῶν μικροϊδιοκτητῶν δὲν θὰ ἀποκατασταθοῦν, ἡ πληροφορία ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις θὰ περιλάβῃ ὄχι μόνον τὰ χωρία ἀλλὰ καὶ τὰ λειβάδεια καὶ τοὺς κάμπους, ἔκαμαν ὥστε οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων νὰ τρέχουν εἰς τὰς ἐξοχὰς διὰ νὰ κατοικήσουν ὀπωσδήποτε, διὰ νὰ γίνουν ἀγροτικοὶ ἰδιοκτῆται ἢ μικροϊδιοκτῆται τῶν τσιφλικίων. Πληροφοροῦμαι δὲ ὅτι ἠμποροῦν νὰ πάρουν κτήματα μεγάλα ἀντὶ μικροῦ τιμήματος καὶ σπεύδουν καὶ πωλοῦν τὰ κτήματά τους διὰ νὰ ἀγοράσουν ἄλλα. Ἀλλ’ εἶναι μόνον ταῦτα; Ἡ πληροφορία ὅτι ὀπωσδήποτε θὰ ἐγκατασταθοῦν, οἱασδήποτε ἡλικίας ἄνθρωποι καὶ οἱουδήποτε ἐπαγγέλματος δὲν εἶναι ἀληθὴς διότι αὐτὰ εἶναι ζητήματα ἅτινα γεννῶνται ἐκ τῆς καταστάσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον· ἡ κατάστασις αὕτη ἐγέννησε δυσφορίαν κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν ἄλλην τάξιν τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἀθρόοι ἔσπευδον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καταγγέλλοντες, ποιὸς τὴν μίαν παρανομίαν, ποιὸς τὴν ἄλλην· καὶ οἱ πάντες διεμαρτύροντο διὰ τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου. Ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων οἱ ἀτυχεῖς ἰδιοκτῆται δὲν συναντοῦν, παρὰ μόνον τὰ σκώμματα καὶ τὰ μειδιάματα τῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἐνῷ ἐπήγαιναν μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἶναι κατήγοροι, μετεβάλλοντο εἰς κατηγορουμένους διὰ τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον διέπραξαν νὰ διαθέσουν τὰ κεφάλαια αὐτῶν ἐπὶ τῆς γῆς. Ὅταν ὁ Ἕλλην ἰδιοκτήτης τιμῶν τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα εἰς τὴν Ἑσπερίαν κατῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδιοκτησίαν του καὶ νὰ ἀπολογηθῇ διὰ τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον τοῦ ἀπεδόθη καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπίστευε ὅτι θὰ ἔβαζε τέτοιο μπελᾶ στὸ κεφάλι του, διότι διαφορετικὰ θὰ διέθετε εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὴν περιουσίαν του, ἔλαβε τὴν ἀπάντησιν ὅτι αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει τὸ κράτος νὰ σοῦ πάρει τὴν περιουσίαν σου γιὰ νὰ σὲ βγάλῃ ἀπὸ φροντίδες καὶ ὅταν ἐτόλμησε νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἐπίσημον ἑρμηνείαν τῆς Βουλῆς περὶ ἐκτιμήσεως, τοῦ ἀπήντησαν ὅτι ἐπειδή, ὁ Ζαβιτζιᾶνος ἐρώτησε τὸν Ὑπουργὸν καὶ ὁ Ὑπουργὸς τοῦ ἀπήντησε καὶ ἐπειδὴ ὅλα αὐτὰ ἐγράφησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας, νομίζετε ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰ τηρήσωμεν ἡμεῖς αὐτά; Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Ὑπουργείου Δὲν θέλω μὲ αὐτὸ νὰ ἀδικήσω τοὺς πάντας, ἀλλ’ ἐκ τῶν τριῶν εἰς τοὺς ὁποίους ἀνεθέσατε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ἀποπέμψητε τοὺς δύο.

§62Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι οὐδεὶς εἶναι ἄξιος ἀπομακρύνσεως. Ἀντὶ ν’ ἀναφέρητε γεγονότα ὡρισμένα, ἀναφέρατε πράγματα ἀνάξια προσοχῆς, διότι ἀναφέρατε ἕνα ἀστεϊσμὸν ἑνὸς ὑπαλλήλου καὶ ἕνα διάλογον ἀνεξέλεγκτον ἀπολύτως. Ἐὰν ταῦτα ἀποτελοῦν στοιχεῖα κατηγορίας κατὰ τῶν ὑπαλλήλων, δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι οὐδὲν πραγματικὸν στοιχεῖον ὑπάρχει ἐναντίον αὐτῶν.

§63Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ὡμιλήσαμεν περὶ ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρεσίας, ὀφείλω νὰ εἶμαι πλήρης. Δὲν ἐννοῶ νὰ συμπεριλάβω τὸν διευθυντὴν τῶν δημοσίων κτημάτων, ὄχι διότι εὐνοεῖ τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλὰ διότι εἶναι ἀπολύτως καλῆς πίστεως ἄνθρωπος, εἶναι νοῦς τετραγωνικὸς καὶ πολὺ συνετέλεσεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ οἱ ἄλλοι νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ δημιουργοῦν καθ’ ἡμέραν ζητήματα, τὰ ὁποῖα κυρίως ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ξεσποῦν. Ἀλλά, Κύριοι βουλευταί, μήπως περιωρίσθησαν εἰς τοὺς λόγους; Δὲν θέλω ν’ ἀναλύσω διὰ μακρῶν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἑνὸς κτήματος, ἡ ὁποία ὡς εἶπον, ἀποτελεῖ οὐχὶ ἀναπαλλοτρίωτον, ἀλλὰ κατακρεούργησιν καὶ εἶναι ἔργον τιμῆς διὰ τὴν Βουλήν, ἅμα περιέλθῃ εἰς γνῶσιν αὐτῆς, ὁ τρόπος τῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ κτήματος αὐτοῦ, δι’ εἰδικῆς διατάξεως νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν.

§64Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐγγράψητε ἐπερώτησιν ἐπ’ αὐτῶν καὶ θὰ σᾶς φέρω στοιχεῖα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδειχθῆτε ὅτι ἔχετε ἄδικον.

§65Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τοιοῦτον τι ὑπῆρξεν τὸ μέχρι σήμερον στάδιον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Παρανομίαι ἐπὶ παρανομιῶν, αὐθαιρεσίαι ἐπὶ αὐθαιρεσιῶν, ἀδικήματα ἐπὶ ἀδικημάτων. Καὶ τὰ ἀδικήματα καὶ αἱ αὐθαιρεσίαι βεβαίως δὲν συνεκίνησαν κανένα. Δὲν ὑπῆρξεν ὅμως τὸ αὐτὸ καὶ ὡς πρὸς τὰς παρανομίας. Αἱ παρανομίαι συνεκίνησαν καὶ τὴν ἀπόδειξιν τὴν ἔχομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἑπομένως λέγει πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας: Παρανόμισαν αὐτοί, ἡμεῖς τὰ κάμνωμεν νόμιμα καὶ ξεμπερδεύομεν. Ἰσχυρίζεσθε λόγου χάριν, ὅτι σᾶς βάλαμεν τοὺς ἀνηλίκους τοὺς μὴ συμπληρώσαντας τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των: Σᾶς τὸ κάμνωμεν ἀπὸ 18 καὶ εἶσθε μέσα. Ἰσχυρίζεσθε ὅτι μικροϊδιοκτῆται δὲν ἔπρεπε νὰ μποῦν, βάζομεν μίαν διάταξιν ὅτι καὶ οἱ ἔχοντες μικρὰν ἰδιοκτησίαν θεωροῦνται ἀκτήμονες. Ἰσχυρίζεσθε, ὅτι περιελήφθησαν καὶ οὗτοι, παρανόμως τοὺς βάζομεν καὶ αὐτοὺς μέσα καὶ ξεμπερδεύομεν. Καὶ οὕτω ὁ νόμος αὐτὸς οὐδὲν ἄλλο ἐπέτυχεν παρὰ νὰ νομιμοποιήσῃ τὰ παρανόμως μέχρι τοῦδε γενόμενα. Βεβαίως ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι νόμος, ὁ ὁποῖος μεταβάλλει ἐξ ὁλοκλήρου τὴν βάσιν τοῦ Κυβερνητικοῦ προγράμματος, ἐφ’ ὅσον στοιχεῖα ἀπαραίτητα ἦσαν ἡ ἀκτημοσύνη καὶ ἡ ἰδιότης τοῦ κολλήγου. Ἀμφότερα αὐτὰ ἐξοβελίσθησαν. Ἐνῷ δὲ ἓν καὶ μόνον εἶναι τὸ ζήτημα, σήμερον καὶ τίποτε περισσότερον· ἡ διάλυσις τῆς κολληγικῆς σχέσεως καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, δημιουργοῦμεν μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἀλλοίμονον ἂν ψηφισθῇ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου διὰ τοῦ ὁποίου προτείνεται χαρίζεται τὸ δικαίωμα εἰς οἱουσδήποτε ἀνθρώπους ἐν Ἑλλάδι κατοικοῦντας, ἰδιοκτήτας ἢ μή, καλλιεργητὰς ἢ ὄχι νὰ κάμωσιν αἴτησιν νὰ συμπήξουν συνεταιρισμὸν καὶ νὰ ζητήσουν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κτημάτων. Ἀλλ’ ὑπάρχει θεσμὸς ἰδιοκτησίας, ὁπότε ἀφίσατε αὐτὸν ἐλευθέρως νὰ κινηθῇ, ἢ δὲν ὑπάρχει; Καὶ τότε μὴ δημιουργῆτε νέας ἰδιοκτησίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν τύχην μὲ τὰς παλαιάς. Διότι τὶ νομίζετε λέγοντες· ἀναλαμβάνω νὰ ἀποκαταστήσω τοὺς υἱοὺς τῶν καλλιεργητῶν; Δὲν κάμετε τίποτε ἄλλο ἢ ἀκτήμονας, ἢ νὰ δημιουργῆτε μίαν κατάστασιν ἀληθῶς ἔκνομον, καὶ προφανῶς ἀντισυνταγματικήν, διότι οἱ υἱοὶ τῶν καλλιεργητῶν ὑπάρχουν καὶ θὰ ὑπάρχουν εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα ἀκτήμονες ἐφ’ ὅσον καὶ οἱ πατέρες αὐτῶν ἦσαν ἀκτήμονες. Μὴ νομίζετε ἁπλοῦν τὸ πρᾶγμα, θεωροῦμεν λέγοντες ἀκτήμονας, τοὺς μὴ ἔχοντας ἐπαρκῆ ἰδιοκτησίαν καὶ ἀρχίζητε νὰ ἐφαρμόζητε τοῦτο ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν. Δηλαδὴ δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς ὅλους τοὺς ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ τοὺς ἔχοντας μικροτέραν περιουσίαν καὶ εἶναι τὰ 90% τῶν Ἑλλήνων, δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ κάμωσι συνεταιρισμὸν καὶ νὰ εἴπωσι, δώσατέ μου καὶ ἐμὲ νὰ συμπληρώσω τὴν περιουσίαν μου. Διότι ὁ μικροϊδιοκτήτης τῆς Θεσσαλίας εἶναι μεγαλοκτηματίας εἰς τὴν Πελοπόννησον, εἰς τὰς νήσους καὶ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Καὶ ὅλα αὐτὰ διότι δὲν ἠθελήσατε νὰ ἐννοήσητε, ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων ἐπιτυγχάνεται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον σᾶς παρέχει δικαίωμα ἐκ τῆς ἑρμηνευτικῆς διατάξεως, ἡ ὁποία ἐγένετο. Ὅλα αὐτά, κύριοι, ἀποτελοῦσι μίαν πολιτικήν, ἐγὼ εἰς αὐτὸ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε, ἀλλ’ ἔχω νὰ ὑποδείξω, ὅτι ἀσφαλῶς ἐγκυμονοῦν κινδύνους. Ἐγκυμονοῦν κινδύνους διὰ τὴν χώραν γενικῶς καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἰδιαιτέρως. Καὶ λέγω, ὅτι ἐγκυμονοῦν κινδύνους δι’ ἀμφοτέρους, διότι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ γίνεται ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπὶ θυσίᾳ τῆς παραγωγῆς, ἐξ ἄλλου δὲ ἐπὶ θυσίᾳ καὶ αὐτῶν τῶν πολιτικῶν συμφερόντων τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δὲ αἰτία τοῦ κακοῦ εἶναι ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐχρησιμοποίησε παράγοντας ἀνευθύνους ἕνα σκοπὸν ἔχοντας, πῶς νὰ ὑπονομεύσωσι τὸ Κυβερνητικὸν ἔργον καὶ πῶς νὰ κατορθώσωσιν ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ προσπορίσῃ πολιτικὰς ζημίας. Οἱ ἀνεύθυνοι αὐτοὶ παράγοντες ἦσαν βέβαιοι ὅτι τοῦτο ἐπετυγχάνετο, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τῆς διαιωνίσεως τοῦ ζητήματος ἄγοντες καὶ φέροντες τὴν σημαίαν τῆς πολιτικῆς τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Μιχαλακόπουλος, ἐξ ἄλλου δὲ διὰ τῆς διηνεκοῦς δημιουργίας νέων ἐπιθυμιῶν καὶ νέων φόρων. Ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς τὸ πεδίον ἑνὸς τοιούτου συναγωνισμοῦ ἀσφαλῶς θὰ ἡττηθῇ, διότι οἱ παράγοντες, οἱ ἀνεύθυνοι μὴ ἔχοντες νὰ δώσωσι λόγον πουθενὰ τὰ πάντα πράττουν καὶ ἀπὸ βαθμίδος εἰς βαθμίδα νὰ φθάσουν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οὐχὶ μόνον τὰ κτήματα νὰ δοθῶσι δωρεάν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιστρέψωσιν οἱ ἰδιοκτῆται πᾶν ὅτι παρανόμως κατέχωσιν. Ἀλλὰ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ ὡρισμένον ἔργον βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ἡ κατάστασις αὐτὴ εἶναι προφανῶς ἀνώμαλος. Γεννᾷ διαρκῶς πόθους, διαρκῶς ἐλπίδας. Εἶναι δὲ ἀσφαλέστατον, ὅτι ἐξ ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων ὑποχωρήσεων, ἀσφαλῶς ἔγιναν ὑποχωρήσεις εἰς ὄφελος τῶν ἀνευθύνων παραγόντων καὶ ἑπομένως εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὐτὴ θὰ σᾶς ἀπομείνουν μόνον αἱ συνέπειαι τῶν ἀνευθύνων, αἱ συνέπειαι τοῦ ἀνεκπληρώτου τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας δίδετε, αἱ συνέπειαι τῆς συρροῆς τῶν διαφόρων δικαιωμάτων. Ἤδη δὲ αἱ συνέπειαι αὗται φαίνονται ἀπὸ ὅλα τὰ σημεῖα. Οἱ κτηνοτροφικοὶ γεωργικοὶ πληθυσμοὶ εὑρίσκονται κυριολεκτικῶς εἰς ἀπόγνωσιν, διότι ἔχουν τὸ προηγούμενον ὅτι εἰς ὅλα τὰ ἀποκατασταθέντα χωρία ἔκλεισαν τὰ λειβάδια τοῦ κάμπου, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀπαραίτητα ἵνα μεταφέρουν τὰ πρόβατά των. Ἐὰν τὰ ἔκλεισαν τότε, φαντασθῆτε τώρα μὲ τὴν κατηγορίαν τόσων κατηγοριῶν τὶ θὰ γίνῃ. Οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ἐν μέρει ἀπειλούμενοι εὑρίσκονται εἰς ἀπόγνωσιν, οἱ μὴ ἀμέσως θιγόμενοι ἰδιοκτῆται καὶ κολλῆγοι οἱ ἔχοντες διάφορα δικαιώματα ἐγκαταστάσεως καὶ καλλιεργείας, προβλέπουσιν, ὅτι ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν κατηγοριῶν αὐτῶν κινδυνεύουσι νὰ ἴδωσι τὰς ἐκτάσεις αὐτῶν περιοριζομένας καὶ οἱ ἔχοντες κἄτι τι νὰ χάσωσιν, προβλέπουν τώρα πόσον ἐπικίνδυνος εἶναι ὁ τρόπος αὐτὸς, οὐδὲ πονοῦντες τὸν τόπον καὶ ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν προαγωγὴν αὐτοῦ λυποῦνται καὶ στενοχωροῦνται διὰ τὰ ὀλισθήματα αὐτά. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη. Τὸ δὲ ψυχολογικὸν ἀποτέλεσμα εἶναι μία καταστροφή, ἀλλ’ ἀναπόφευκτος, ὀφειλομένη δὲ εἰς τὰς συστηματικὰς ὑποχωρήσεις, εἰς τὴν προθυμίαν μὲ τὴν ὁποίαν πληροῦται κάθε ἀδυναμία, εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς συμπράξεως ὁσωνδήποτε συνεταιρισμῶν, τὸ δὲ ψυχολογικὸν ἀποτέλεσμα εἶναι, λέγω, ὅτι οἱ μέλλοντες νὰ ἀποκατασταθῶσιν ἤρχισαν νὰ συναισθάνωνται, ὅτι ἡ ἀποκατάστασις, τὴν ὁποίαν προσφέρει εἰς αὐτοὺς τὸ Κράτος δὲν εἶναι εὔνοια δι’ αὐτοὺς, ἀλλ’ αὐτοὶ τοὐλάχιστον κάμνουν ρουσφέτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν δεχόμενοι τὴν ἀποκατάστασιν. Ἀλλὰ ζητοῦν τόσα πολλὰ ὥστε οὐδέποτε νὰ εἶναι εὐχαριστημένοι. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη. Καὶ ὅλα αὐτὰ διὰ νὰ λάβωμεν τὴν ἀπόφασιν νὰ παραβιάσωμεν ὡρισμένας Συνταγματικὰς διατάξεις, θεμελιώδεις διατάξεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι ἑδραιωμένη ἡ Πολιτεία, ἡ κοινωνία καὶ ἡ δημοσία τάξις. Τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, οὕτω πως ἐλαφρῶς ἐκτιμήσασαν τὰ πράγματα, ὀφείλει νὰ μὴ διαφύγῃ ὅτι ἡ τάξις ἡ κοινωνικὴ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν τάξις ἠθική.

§66Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Βουλευτὰ, ἔκαμον ἐπανειλημμένως τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὑπάρχει εἷς ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς κατὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἀσκηθῇ πᾶς ἔλεγχος καὶ διὰ τὰς πράξεις τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων καὶ διὰ τὰ νομοθετικὰ μέτρα τὰ εἰσαγόμενα εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν οἱ πολεμοῦντες τὴν πολιτικὴν τὴν ἀγροτικὴν τῆς Κυβερνήσεως σπεύδουν νὰ ἐπιτίθενται ἐναντίον τῶν ὑπαλλήλων τῶν ὑπηρεσιῶν, εἶναι τρόπος ἀπολύτως ἀντίθετος πρὸς τὰς κοινοβουλευτικὰς ἕξεις, διότι ἀπευθύνεται κατ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν παρίστανται εἰς τὴν Βουλήν, κατ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἀναντιρρήτως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθοῦν ἐκ τῶν κατηγοριῶν τῶν ἀπευθυνομένων ἐναντίον αὐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, κατηγοριῶν ἀπολύτως ἀορίστων, χωρὶς νὰ φέρωνται κατ’ αὐτῶν ἰδιαίτεραι πράξεις, ὥστε νὰ προκληθῇ ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως εἶναι δυνατὸν ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Βουλευταὶ νὰ καταστῇ ὄργανον ἐκτοπίσεως τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἀντιτίθεμαι μεθ’ ὅλης μου τῆς ψυχικῆς δυνάμεως ἐναντίον πάσης τοιαύτης προσπαθείας. Ἀναδέχομαι ὁλόκληρον τὸν ἔλεγχον. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἀόριστος ἔλεγχος ἀπευθύνεται ἐναντίον τῶν ὑπηρεσιῶν, σπεύδω νὰ δηλώσω, ὅτι θὰ ἐνθαρρύνω τὰς ὑπηρεσίας, ὅπως μὴ πτοηθοῦν ἀπέναντι τοιούτου ἐλέγχου, διότι ἀναντιρρήτως ἔχω πάντα λόγον νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ ἔλεγχος δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν συνείδησιν τῆς Βουλῆς.

§67Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶσθε ἐλεύθερος νὰ ἀναλάβητε ὅλας τὰς εὐθύνας, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἡ τάξις ἡ κανονικὴ εἶναι τάξις καθαρῶς ἠθικὴ καὶ ἐπιβάλλεται ἀπόλυτος σεβασμὸς μέχρι σχολαστικότητος, δύναμαι νὰ εἴπω, διότι αὐτὸς ὁ σεβασμὸς διατηρεῖ τὴν εἰρήνην καὶ ἐξασφαλίζει τὸν βίον τῶν Κρατῶν καὶ τῶν κοινωνιῶν. Ἡ Ρωσσικὴ ἐπανάστασις, κύριε Ὑπουργέ, ὅταν ἐξερράγη εἶχεν ἁπλῶς χαρακτῆρα πολιτικόν, διότι ἐστράφη κατὰ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἀπὸ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ Κερένσκυ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἠθέλησε νὰ λύσῃ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα καὶ νὰ ἀποκαταστήσῃ εἰ δυνατὸν αὐθωρεὶ ὅλους τοὺς ἀκτήμονας ......

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πιστεύετε, ὅτι ἡ Ρωσσικὴ ἐπανάστασις ἔγινεν ὡς ἐπανάστασις πολιτικὴ καὶ ὄχι κοινωνική. Καὶ ἐὰν θέλετε ἀπόδειξιν, τοῦ ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ προλάβητε τὴν ἐπανάστασιν πρέπει νὰ διατηρήσητε τὴν autorité δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἴδητε ὅτι ὁ Ρωσσικὸς κόσμος μ’ ὅλην τὴν autorité κατεκρημνίσθη εἰς ἐρείπια.

§69Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ ὤφειλε νὰ κατακρημνισθῇ. Δὲν ὁμιλῶ ἐγὼ περὶ autorité ὅταν τάσσομαι ὑπὲρ τοῦ νόμου 1072.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι κοινωνικὴ τάξις ἡ διατήρησις ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν. Ὅλη ἡ ἱστορία καὶ ἡ πρόοδος τῆς ἀνθρωπότητος αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ κάμωμεν βήματα πρὸς τὸ ἐμπρὸς ἐὰν δὲν ἐχαλούσαμε κάτι τι ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὕρομεν ἀπὸ τοὺς γονεῖς μας. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ τὸ λησμονήσετε αὐτό.

§71Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν λέγω ὄχι. Ἐννοῶ ὅμως, ὅτι διὰ τοῦ νόμου 1072, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἀπολύτως ἐτάχθην, ἀνεγνωρίσθησαν ὑπὲρ τῶν χωρικῶν, τόσα πολλὰ εὐεργετήματα, ὥστε ἤρκει ἡ ἀνάμνησις αὐτῶν νὰ διατηρῇ ἐνθουσιώδεις καὶ συντελοῦντας εἰς τὴν ταχυτέραν ἀποκατάστασιν, τοὺς ἀγρότας, χωρὶς νὰ φέρουν ἐμπόδια καὶ χωρὶς νὰ ζητοῦν περισσότερα. Διότι ὁ νόμος 1072 λέγει, τίποτε περισσότερον, τίποτε ὀλιγώτερον, ὅτι ἀναλαμβάνει νὰ ἀποκαταστήσῃ ὅλους τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς καὶ δὲν λέγει μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχε τὸ χρῆμα, ἀπεφάσισε νὰ ἐκδώσῃ ὑπὲρ τῶν πιστωτῶν ὡρισμένας ὁμολογίας, τὰς ὁποίας συνώδευσε μὲ διαφόρους ἐγγυήσεις. Ἀλλ’ οὐδεμία ἐγγύησις ἐξ αὐτῶν, ἔστω καὶ μακρόθεν, ἠδύνατο νὰ πειράξῃ τοὺς ἀγρότας καὶ ἀπεστέρησε τοῦ δικαιώματος τῆς ἐγγραφῆς ὑποθήκης τὰς ὁμολογίας καὶ πρώτην φορὰν εἰς τὸν κόσμον ἐξεδόθησαν κτηματόγραφα χωρὶς νὰ συνοδεύωνται μὲ τὴν πραγματικὴν ἀσφάλειαν τῆς ὑποθήκης. Καὶ δὲν ἔκαμε μόνον, καὶ πολὺ δικαίως, αὐτό. Ὁ νόμος ὑπεχρέωσε τοὺς ἰδιοκτήτας θέλοντας καὶ μὴ νὰ ἐνδύσουν τὰς περιουσίας αὐτῶν εἰς ὁμολογίας καὶ ὡς μόνον ἔργον νὰ ἔχουν νὰ κόβουν κουπόνια. Ἀλλ’ δὲν ἐσταμάτησε μόνον μέχρις ἐδῶ. Παρακολουθεῖ τὴν τύχην τῶν ἀκτημόνων καὶ ἀπαγόρευσε τὴν κατάσχεσιν τῶν κτημάτων. Δίδει ὅλας τὰς εὐκολίας εἰς τὴν πληρωμήν. Ὁρίζει, ὅτι ἐὰν δὲν γίνῃ ἡ πληρωμὴ μιᾶς δόσεως, δὲν θὰ ἐκπίπτουν τοῦ εὐεργετήματος τῆς πληρωμῆς τῆς δόσεως, ἀλλὰ θὰ ἐπιμερίζηται ἡ δόσις αὕτη εἰς τὰς περαιτέρω ὀφειλομένας δόσεις. Τὸ Κράτος ἀνέλαβε τὸν κίνδυνον τῆς καθυστερήσεως οἱασδήποτε ὑπηρεσίας καὶ δὲν ἐζήτησε παρὰ μίαν ἐλαφροτάτην δόσιν, ἡ ὁποία εἶναι τόσον μικρὰ κατ’ ἔτος, ὅσος εἶναι ὁ εὐνοϊκώτερος τόκος, τὸν ὁποῖον δὲν ζητεῖ. Λέγω ὅλα αὐτὰ διὰ νὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἤρκει ἡ μνεία τόσων εὐεργετημάτων δικαίως δοθέντων ὑπὸ τῶν ἀγροτῶν διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νέων παραχωρήσεων Διότι εἰς τὰς παραχωρήσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ κανεὶς ποτὲ καὶ δι’ αὐτὸ ὁ Ἀριστοτέλης ἔλεγεν, ὅτι αἱ παραχωρήσεις εἰς τὸ πλῆθος ὁμοιάζουν μὲ τὸ ἄδειασμα νεροῦ εἰς βαρέλι χωρὶς πυθμένα. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις καὶ ἐὰν εἴμεθα συντηρητικώτεροι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἀσφαλέστερον καὶ ταχύτερον καὶ φιλανθρωπότερον θὰ ἐκανονίζετο τὸ ὅλον ἔργον. Σημειώσατε, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι μόνον τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα. Ἐγὼ καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον σήμερον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ διαβλέπω διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι προωρισμέναι νὰ συντελέσουν εἰς τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν, διατάξεις νέας. Ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν δύνανται διὰ Β. Διατάγματος νὰ ἱδρύωνται ἐπιτροπαί, εἰς τὰς ὁποίας ὑπόκεινται ὅλα τὰ ζητήματα τῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ αἱ ἀποζημιώσεις καὶ ἐκτὸς τῆς ἕδρας τοῦ Πρωτοδικείου. Αὐτὴ ἡ διάταξις ἐγένετο μόνον διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐπιτροπαὶ εἰς αὐτὰ τὰ ἀπαλλοτριούμενα χωρία, καὶ τοῦτο ἔγινε διὰ νὰ λαμβάνωνται ἀποφάσεις ὑπὸ τὴν πίεσιν, ὑπὸ τὴν ὀχλοβοήν. Τοῦτο πρέπει νὰ ἀπαλλειφθῇ.

§72Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Βουλευτά, ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν ἐπιτροπῶν ἀνεγράφη εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ταχυτέρας ἐκδικάσεως. Ἡ διάταξις περὶ λειτουργίας τῶν Ἐπιτροπῶν καὶ ἔξω τῆς ἕδρας τοῦ δικαστηρίου ὑπηγορεύθη ἐκ μιᾶς καὶ μόνης ἀπολύτως σκέψεως, τῆς σκέψεως ὅτι εἰς μεγάλας περιφερείας Πρωτοδικείων ὅπου αἱ κτηματικαὶ σχέσεις ποικίλουν κατὰ διάφορα κτήματα τῆς χώρας ὅπως ἐνδειχθῇ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἡ ἀνάγκη ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ εὑρίσκεται ἐγγύτερον πρὸς τὴν κτηματικὴν περιφέρειαν περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται διὰ νὰ ἀντιληφθῇ ἀμεσώτερον καὶ ἑπομένως νὰ ἀποφανθῇ κατὰ τρόπον ἀκριβέστερον. Ἀλλ’ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει διενοήθη τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι θὰ ἐγκαθιδρύσῃ τὰς Ἐπιτροπὰς εἰς τὰ ἀπαλλοτριούμενα χωρία. Εἰς τμῆμα μέγα τῆς χώρας ὅπου ἓν Πρωτοδικεῖον ἔχει 4 καὶ 5 ἐπαρχίας, θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν ἕδραν μιᾶς ἐπαρχίας, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐγγύτερον νὰ ἱδρύσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ διατελῇ ὑπὸ καμμίαν πίεσιν ὅπως δὲν θὰ διατελῇ ἡ ἱδρυθεῖσα εἰς Λάρισσαν ἢ Καρδίτσαν ἢ Τρίκκαλα ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἡ πίεσις αὕτη δύναται νὰ εἶναι ἐπικίνδυνος εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει ἡ ἐγγύησις καθαρῶς δικαστικῆς ἐκτιμήσεως ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν. Ἄρα ὑπάρχει ἀπόλυτος ἐξασφάλισις, διότι θὰ γίνεται τελικῶς ἐκ μέρους τοῦ Ἐφετείου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς πολὺ μεγάλην ἀπόστασιν ἀπὸ τὰς κτηματικὰς περιφερείας, ἑπομένως δὲν διῆλθεν ἐκ τῆς ἰδέας τοῦ Ὑπουργείου αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑπεδείξατε, οὔτε ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου.

§73Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ ὑποβάλω τὴν εὐχὴν νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν δύναται νὰ γίνῃ ἐπιτροπὴ ἐκτὸς τῆς ἕδρας τοῦ Πρωτοδικείου.

§74Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ γίνῃ ἕδρα τῆς ἐπιτροπῆς ἡ Καλαμπάκα, ἡ Ἁγυιά, ὁ Τύρναβος;

§75Σ. ΧΑΤΖΗΓΑΚΗΣ. ½ ὥρα εἶναι ἡ Καλαμπάκα, διατὶ νὰ γίνῃ;

§76Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νομίζω ἐπίσης ὅτι ἦτο ὀρθὸν νὰ τεθῇ διάταξις, ὑποδειχθεῖσα ἄλλως τε ὑπὸ τῆς μειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀπόφασις ἡ διατάσσουσα τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἀντὶ τοῦ Α ποσοῦ πρέπει νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη, διά τε τὸ Δημόσιον καὶ τὸν ἰδιοκτήτην. Βέβαια ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ὅλου νόμου ὑπάρχει τοῦτο, διότι ἀπαλλοτρίωσις δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία ἀναγκαστικὴ σύμβασις, ὑποχρεοῦσα ἀμφότερα τὰ μέρη νὰ ὑποκύψουν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Λέγω τοῦτο, διότι φοβοῦμαι ὅτι μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἀποφάσεων θὰ σοῦ λέγουν: ἐγὼ δὲν εὑρίσκω καλὸ τὸ κτῆμα, καὶ δὲν τὸ θέλω, ἢ εἶναι ἀκριβόν. Σχέσεις κολληγικαὶ νὰ ἐπανέλθουν εἶναι ἀδύνατον.

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι σωστόν.

§78Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχω ἐπὶ τούτου μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἁπλουστάτη, καὶ ὁρίζει ὅτι (ἀναγινώσκει):

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, ἔχετε δίκαιον.

§80Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μετὰ τὰς γενικὰς αὐτὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς γενικῆς μορφῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἔρχομαι εἰς ἐλαχίστας τροπολογίας, τὰς ὁποίας ζητοῦμεν. Ὡς γνωρίζετε, κύριε Ὑπουργέ, ἐκ τῆς προηγηθείσης συζητήσεως αἱ σπουδαιότεραι τῶν ἀντιρρήσεών μας ἀναφέρονται εἰς τὸ ἄρθρον 19 τοῦ νομοσχεδίου σας. Ἔχω ὑπ’ ὄψει, κύριε Ὑπουργέ, τὸ τελευταῖον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐξεδόσατε, ποὺ ὑπέστη ποιάν τινα τροπολογίαν, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολύ. Νομίζω ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ πρώτου μέρους πρὸς τὸ δεύτερον, ἐνῷ εἰς τὸ πρῶτον μέρος λέγει διὰ τὸ εἰκοσαπλάσιον τῆς ἐτησίας καθαρᾶς προσόδου εἰς τὸ δεύτερον λέγει τὸ εἰκοσαπλάσιόν του.....

§81Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργός τῆς Γεωργίας). Εἶναι τυπογραφικὸν λάθος.

§82Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχει καλῶς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀπαντῶν κυρίως εἰς ἐμὲ ἐπεκαλέσθη καὶ εἶπεν ὅτι ἂν δὲν ὑπῆρχε ζήτημα ἐκτιμήσεως δὲν θὰ ὑπῆρχε κἂν ζήτημα ἀγροτικὸν καὶ ἑπομένως οἱ κ. ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἀλλὰ διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν, οἱ κύριοι οὗτοι εὑρίσκονται ἐν ἀντιφάσει. Νομίζω, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ταύτην τὴν ἀρχὴν θέτων πολλὰ πράγματα παραβλέπετε, διότι ὁ ἰδιοκτήτης ἐνδιαφέρεται διὰ τὸ κτῆμά του διότι τὸ ἀγαπᾷ, διότι ἀγαπᾷ τὴν ἰδικήν του ἐργασίαν, ἀλλὰ καὶ διότι ἀποβλέπει εἰς ὑπερτίμησιν φυσιολογικὴν καὶ μέλλοντα κέρδη, ἀκριβῶς δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους εἶναι ἐνδεδειγμένον ἡ ἀποζημίωσις νὰ εἶναι ἀνάλογος. Διὰ τοῦτο δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀγροτικὸν ζήτημα καὶ ὅμως νὰ μὴ συμπαρομαρτοῦσι τούτου δίκαι ἐκτενεῖς, ὅπως ἐγένετο εἰς ἄλλας χώρας, ὅπου ἐλήφθησαν ἀνάλογα μέτρα, καὶ ὅπως π. χ. ἐγένετο μὲ τὸν ἀγροτικὸν νόμον τῆς Κερκύρας, ὅπου ζήτημα ἀποζημιώσεως οὔτε κἂν ἠγέρθη οὐδέποτε, καὶ διὰ τοῦτο ἀναφέρω τὸ γεγονὸς τοῦτο ὡς ἐνδεικτικόν, τοῦ ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀγροτικὸν ζήτημα χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ καὶ ζήτημα ἐκτιμήσεως.

§83Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργός τῆς Γεωργίας). Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω, τὶ εἶπον; Ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως αὐτῆς εἶναι τὸ σπουδαιότερον καὶ τὸ μᾶλλον ἐπίμαχον ζήτημα τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος καὶ μάλιστα εἶπον, ὅτι ἂν δὲν ὑπῆρχε ζήτημα ἐκτιμήσεως δὲν θὰ ὑπῆρχε καὶ ζήτημα ἀγροτικόν. Ἂν δηλαδὴ οἱ ἰδιοκτῆται ἐλάμβανον ὅσα ἤθελον νὰ λάβουν δι’ ἀξίαν τοῦ κτήματός των καὶ οἱ χωρικοὶ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ πληρώσωσιν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ μάλιστα τοῖς μετρητοῖς, τὸ ζήτημα θὰ ἐλύετο ἀφ’ ἑαυτοῦ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Μέσα εἰς αὐτὴν τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐζήτουν οἱ ἰδιοκτῆται, νομίζω, ὅτι περιλαμβάνονται ὅλα τὰ ἄλλα προτερήματα περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε.

§84Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κι’ ἐγὼ εἰς αὐτὸ ἀπαντῶ, ὅτι εἰς τὴν Κέρκυραν ποῦ ἐγένετο ἡ διανομὴ ἐπὶ 5.000 ἀτόμων μόνον 4 ἢ 5 ἔλαβον τὴν δικαστικὴν ὁδόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ἄρθρον 19, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νομίζω, ὅτι παραβλέπει στοιχειώδη πράγματα, διότι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, ἐναντίον τῆς νομολογίας καὶ τῆς ἑρμηνείας τῆς παγίας παραπέμπει τὸν χρόνον τῆς ἐκτιμήσεως τῆς ἀξίας τοῦ χρήματος εἰς χρόνον πολὺ προγενέστερον τοῦ χρόνου τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἐναντίον καὶ αὐτοῦ τοῦ νόμου 1072, τὸν παραπέμπει δηλαδὴ εἰς ἐποχὴν προπολεμικὴν δηλαδὴ εἰς τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν τὸ κτῆμα πρὸ 6 ἐτῶν εἶχε. Δεδομένου δὲ ὅτι ἡ κυρία βάσις πρὸς ἐξεύρεσιν τῆς ἀξίας αὐτοῦ εἶναι τὸ εἰσόδημα τοῦ κτήματος καὶ ὅτι ὡρίζετο ἡ τελευταία πενταετία, πρέπει νὰ καταφύγῃ κανεὶς εἰς ἑνδεκαετίαν ὁλόκληρον διὰ νὰ εὕρῃ τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος. Ἄν δὲ πρόκειται ὁ νόμος αὐτὸς νὰ ἐπεκταθῇ καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ οὔτε εἰς ἕν, οὔτε εἰς δύο, οὔτε εἰς τρία, οὔτε εἰς τέσσαρα ἔτη καὶ τότε θὰ ὑπάρχωσιν ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑστερηθῶσι τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν εἶχον τὰ κτήματα αὐτῶν πρὸ 20 καὶ 25 ἐτῶν. Τώρα ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθε μία ἰδιαιτέρα ὑπερτίμησις ὡς ἐκ τῶν μεσολαβησάντων σπουδαιοτάτων γεγονότων καὶ πρὸ παντὸς τοῦ μεγάλου κοσμοϊστορικοῦ πολέμου......

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ ἐπέλθῃ βελτίωσις.

§86Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Βεβαίως ἀλλὰ δὲν λέγεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§87Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως τὸ σπουδαιότερον μέρος τοῦ νομοσχεδίου εἶναι αὐτό· πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις.

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως τὸ σπουδαιότερον μέρος τοῦ νομοσχεδίου εἶναι αὐτό· νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις ἐπ’ αὐτοῦ θὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἀλλὰ μοὶ λέγετε πολὺ καλὰ θέλετε νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις ἐπὶ τῇ ἐκβάσει τῆς ἀξίας τῆς πρὸ τοῦ πολέμου, δηλαδὴ ὅλον τὸ κέρδος θέλετε νὰ τὸ ἀφαιρέσετε ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην, ἐκτὸς ποσοῦ 30%. Ἐὰν ἓν κτῆμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀπαλλοτριωθῇ ἔχει πλησίον κτῆμα, τὸ ὁποῖον πρὸ τοῦ πολέμου ἐπληρώθη 40 δραχμὰς κατὰ στρέμμα, ὁ νόμος ἀξιοῖ, ὅτι καὶ τὸ ἄλλο πρέπει σήμερον νὰ πληρωθῇ πρὸς 40+12. Καὶ μοὶ λέγετε, ἂν εἰς τὸ κτῆμα αὐτὸ ἔκαμα συμπληρωματικὰ ἔργα δὲν θὰ ἐκτιμηθῶσι καὶ ταῦτα; βεβαίως θὰ ἐκτιμηθῶσι καὶ ἂν δὲν τὸ προβλέπει τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐξεύρωμεν τὸν τρόπον διὰ νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ἀξία αὐτῶν. Ἐὰν ἐπῆλθε βελτίωσις βεβαίως θὰ ἐκτιμηθῶσιν, ἀφοῦ θὰ ὀφεληθῇ ὅλας ἐκείνας τὰς βελτιώσεις ὁ νέος ἰδιοκτήτης, τὰς βελτιώσεις, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ὁ παλαιὸς ἰδιοκτήτης ἀπὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν.

§89Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι βελτιώσεις εἰς τὰ ἀπαλλοτριούμενα κτήματα δὲν ἔλαβον χώραν καὶ ἂν ἔλαβον χώραν οὗτοι εἶναι σπανιώταται καὶ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην γενικωτέρας προνοίας διὰ προσθέτου διατάξεως. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει τεθῇ, θὰ τεθῇ κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ κατὰ πάσης ἀξιώσεως δικολαβικῆς, ἡ ὁποία θὰ μεταβάλῃ τὴν διαδικασίαν εἰς ἀτελεύτητον, διότι θὰ λέγεται, ὅτι πᾶσα ἀξία εἶναι ἀποτέλεσμα βελτιώσεων.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι βέβαιον, ὅτι εἶναι ἐλάχιστοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν μόνιμα ἔργα βελτιώσεως ἀλλ’ ὅσον ὀλίγοι καὶ ἂν εἶναι ὀφείλομεν νὰ τοὺς ἀποζημιώσωμεν.

§91Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Περὶ τῶν μονίμων βελτιώσεων δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη συζητήσεως, ἐγὼ ὡμίλησα περὶ βελτιώσεων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν.

§92Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κοινὸν συμφέρον εἶναι νὰ ηὔξησεν ἡ ἀξία τῆς γῆς εἰς τὸ τριπλάσιον τῆς προτέρας ἀξίας.

§93Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ ἂν δὲν ἐγένοντο αἱ βελτιώσεις κατὰ τὸν πόλεμον, βεβαίως ἐγένοντο πολλαὶ πρὸ τοῦ πολέμου.

§94Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐταὶ θὰ ἀποζημιωθῶσι κατ’ ἀνάγκην.

§95Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ νόμος παραπέμπει εἰς τὸν πάγιον νόμον, προσθέτει ὅμως μίαν διάταξιν, ὅτι δὲν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν παροδικαὶ περιστάσεις, πρόσκαιροι αὐξάνουσαι ἢ μειοῦσαι τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι προφανὲς διὰ ποίους λόγους ἐτέθη. Εἶναι βέβαιον, ὅτι λόγῳ τῶν πολεμικῶν περιστάσεων τὰ εἰσοδήματα τῶν κτημάτων ηὐξήθησαν. Νὰ κεφαλοποιηθῇ λοιπὸν ἓν τόσο μέγα εἰσόδημα εἶναι ὑπερβολικόν, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ περιστάσεις αὐταὶ ἐν τινι μέτρῳ καὶ μάλιστα ἐν μέτρῳ μεγάλῳ ἐπέφεραν αὔξησιν τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος, βεβαίως εἶναι δικαιότατον. Ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἑρμηνεία τῆς διατάξεως εἶναι φανερὸν ἐκ τῆς ἐπισήμου ἑρμηνείας ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). Ὅτι δὲ ὁ πόλεμος ἐπηρέασεν ἔν τινι μέτρῳ καὶ μάλιστα ἐν μέτρῳ μεγάλῳ τὴν ὁριστικὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων, προκύπτει καὶ ἀπὸ ἕτερον γεγονός, ὅτι παρῆλθεν ἔτος ἀπὸ τοῦ πολέμου, καὶ βλέπομεν, ὅτι ἀντὶ νὰ ἐλαττοῦται ἡ ἀξία πράγματι καθημερινῶς αὐξάνει, ὅτι δὲ ὁ πόλεμος ἐπηρεάζει ὁριστικῶς τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων παραδέχεται καὶ ὁ κ. συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλὰ τὸ λέγει κατ’ ἄλλην ἀντίληψιν παραδεχόμενος ὅτι ὁ πόλεμος παροδικῶς ἐπηρέασεν. Ἀλλὰ λέγω, εἶναι δίκαιον, εἶναι πρέπον, εἶναι συνταγματικὸν νὰ νομοθετῶμεν ἐναντίον αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Παροδικὴ ὑπερτίμησις θὰ ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ κανονικῶς ἢ ἕνεκα λόγου χάριν ἀποκλεισμοῦ ἢ ἕνεκα λιμοῦ, καταστροφῆς τῆς καλλιεργείας καὶ ἡ ἐπερχομένη ἐντεῦθεν ὑπερτίμησις δὲν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἀλλ’ ὁ παγκόσμιος πόλεμος δὲν εἶναι γεγονὸς ἐντοπισμένον. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ ποία εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰς τὴν Διάσκεψιν τῶν Βερσαλλιῶν ὁ Ὑπουργὸς Ροῦσσελ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν. Εἰς ἐρώτησιν ἡ ὁποία τῷ ἀπευθύνθη, ἐὰν ἡ Γερμανία θὰ δυνηθῇ νὰ πληρώσῃ τὰ μεγάλα ποσὰ τὰ ὁποῖα τῇ ἐπέβαλον νὰ πληρώσῃ ἀπήντησε: (Ἀναγινώσκει). Εἷς δὲ διάσημος καθηγητὴς ὁμιλῶν περὶ τῶν προπολεμικῶν τιμῶν λέγει, ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλῶμεν περὶ αὐτῶν μετὰ σεβασμοῦ.

§96Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ περιφρονήσεως μᾶλλον.

§97Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μετὰ σεβασμοῦ, λέγει, διότι πρόκειται περὶ νεκρῶν. Μόλα ταῦτα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει τὴν ἰδέαν, ὅτι μετὰ δύο ἔτη θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὰς προπολεμικὰς τιμάς.

§98Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶπον ἐγώ, ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς προπολεμικὰς τιμάς.

§99Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ εἶπον, ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν καὶ τὸ ὑποστηρίζω, ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν προπολεμικὴν ἀξίαν τῆς γῆς τῆς γεωργικῆς. Δηλαδὴ ποίαν ἐννοοῦμεν ἀξίαν; Τὸ καθαρὸν εἰσόδημα τῆς γῆς μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων. Εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ πολὺ μεγαλείτερον εἰσόδημα σήμερον, ἀλλὰ τὸ πραγματικόν, τὸ καθαρὸν εἰσόδημα τοῦ ἰδιοκτήτου ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα, θὰ περιέλθῃ καὶ πάλιν, προϊόντος τοῦ χρόνου εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἦτο καὶ προπολεμικῶς καὶ ἑπομένως αἱ σημεριναὶ τιμαὶ δὲν ἐπηρεάζουν τὸν ἰδιοκτήτην ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην.

§100Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὰ αἴτια, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπῆλθεν ἡ ὑπερτίμησις, ἀσφαλῶς εἶναι αἴτια γενικά, κοινωνικὰ δημοσιονομικά, ἀλλὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα, ὄχι μόνον δὲν παρέχουν ἐλπίδας, ὅτι θὰ σταματήσουν, ἀλλὰ τοὐναντίον παρέχουν ὅλας τὰς πιθανότητας, ὅτι θὰ αὐξήσουν. Ἡ αὔξησις τῶν ἡμερομισθίων, ἡ ἐλάττωσις τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας, ἡ φορολογία τοῦ κεφαλαίου, ἡ ὁποία ἀναγκάζει τὰ κεφάλαια νὰ ἔχουν μεγαλειτέραν ἀξίαν καὶ πλεῖστα ἄλλα αἴτια, συντελοῦν εἰς τὸ ὄχι μόνον νὰ μὴ μειοῦται ἡ σημερινὴ ἀξία τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ αὐξάνουν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ γίνεται σύγχυσις δύο πραγμάτων ἐντελῶς διαφόρων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθεν ἐκ τοῦ πολέμου, δὲν εἶναι ἡ αὔξησις τῶν εἰδῶν, ἀλλὰ ἡ ὑποτίμησις τῆς ἀνταλλακτικῆς ἀξίας τοῦ χρήματος. Ἄλλο νόμισμα εἶναι τὸ προπολεμικὸν καὶ ἄλλο τὸ σημερινόν. Ἐφ’ ὅσον θὰ πληρώσετε μὲ νόμισμα μεταπολεμικὸν θὰ ὑπολογίσητε τὴν τιμὴν μεταπολεμικῶς. Πληρώσατε μὲ νόμισμα προπολεμικὸν διὰ νὰ ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε προπολεμικὰς ἀξίας.

§101Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν εἴχατε νὰ λάβητε μίαν ἀπαίτησιν προπολεμικῶς, θὰ ἐδέχεσθε νὰ πληρωθῆτε εἰς μεταπολεμικὸν νόμισμα;

§102Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κατ’ ἀνάγκην.

§103Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ καὶ αὐτὸ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις εἶναι.

§104Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ μέτρον αὐτὸ ἀσφαλῶς θὰ φέρῃ ἀδικήματα. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ ἰδιοκτήτης, εἰς τὸν ὁποῖον πρόκηται νὰ πληρωθῇ ἡ ἀξία τοῦ κτήματός του νὰ ἀντιμετωπίσῃ μὲ προπολεμικὰς τιμὰς τὸν μεταπολεμικὸν βίον; Καὶ δὲν πρόκειται μόνον περὶ μεγάλων ἰδιοκτητῶν, πρόκειται καὶ περὶ μικρῶν, διότι ὄχι μόνον τὰ κτήματα τὰ μέχρι 1000 στρεμμάτων ἀπολύτως καὶ γενικῶς ἀπαλλοτριοῦνται, ἀλλὰ καὶ τὰ κατώτερα τῶν 1000 στρεμμάτων δύνανται νὰ ἀπαλοτριωθοῦν, ὅταν παρεμβάλλωνται καὶ οἱ ἰδιοκτῆται αὐτῶν εὑρίσκονται εἰς ἀπόγνωσιν, πληροφορούμενοι, ὅτι πρόκειται νὰ ἀποζημιωθοῦν μεταπολεμικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσοδημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον προπολεμικῶς. Ἀλλὰ καὶ ἂν διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, ἐπωλήθησαν ἄπειρα κτήματα. Εἶναι δίκαιον ἄλλαι τιμαὶ νὰ εἶναι τῶν ἑκουσίως πωλουμένων κτημάτων καὶ ἄλλαι τῶν ἀναγκαστικῶς; Αὐτὸ τὸ Δημόσιον ἐπώλησεν ἓν τοιοῦτον κτῆμα προπολεμικῆς ἀξίας 150.000 ἀντὶ 650.000 καὶ τὸ κτῆμα αὐτὸ ὑπόκειται εἰς ἀπαλλοτρίωσιν. Καὶ ἐρωτῶ, τὸ Δημόσιον θὰ πληρωθῇ προπολεμικῶς; Θὰ στερήσῃ τὸν ἰδιώτην 100.000 φράγκων. Καὶ ἐνῷ ἐκεῖνος ἔδωσε χρήματα, τὸ Δημόσιον θὰ τοῦ δώσῃ χαρτιὰ νὰ πληρωθῇ μετὰ 30 ἔτη; Αὐτὰ ὅλα εἶναι ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα δὲν συμβιβάζονται μὲ τὴν δικαιοσύνην. Ἀντετάχθη εἰς ὅλα αὐτὰ τὸ βιώσιμον τῆς νέας ἰδιοκτησίας. Μάλιστα, εἰμπορεῖ νὰ ἔχῃ οὕτω, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποκαταστήσω βιώσιμον ἰδιοκτησίαν καὶ διὰ νὰ ἐπιτύχω τοῦτο, δέχομαι, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν παλαιῶν κτημάτων θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ 30 ἔτη. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ βιώσιμον τῆς ἰδιοκτησίας δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἀξίαν τοῦ ἀπαλλοτριωμένου κτήματος, καὶ ὅτι τοὐλάχιστον παραλλήλως πρὸς τὴν σκέψιν περὶ βιωσίμου τῆς ἰδιοκτησίας ὅριον νὰ γίνῃ σκέψις καὶ περὶ βιωσίμου τῶν ἰδιοκτητῶν, σκέψις, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ περιλάβῃ καὶ τὴν τύχην τῆς δραχμῆς ἐπὶ 30 ἔτη, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ πλέον ἀμφίβολος ἀπὸ τὴν τύχην τοῦ ἀγροτικοῦ καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἀξίας τῶν ὁμολογιῶν, ἡ ὁποία πάντως εἶναι πλέον ἀμφίβολος ἀπὸ τὴν ἀξίαν τῆς ἰδιοκτησίας. Ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ δύο αὐτὰ πράγματα εἶναι ἐντελῶς ἄσχετα. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἰδιοκτήτου στηρίζεται ἀσφαλῶς ἐπὶ συνταγματικῶν ἀρχῶν, ἐπὶ ἠθικῶν ἀρχῶν. Τὸ πρῶτον λοιπὸν τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, προβαίνουσα εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κτημάτων, εἶναι νὰ ἐκτιμήσῃ ταῦτα, συμφώνως πρὸς τὴν ἀξίαν των, διότι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ παραβιασθῇ οὔτε ὑπὸ τῆς διοικητικῆς, ἀλλὰ καὶ οὔτε ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Καὶ τοῦτον ἀκριβῶς τὸν λόγον ἔχει ἡ ἀναγραφὴ τοῦ δικαιώματος τούτου ἐν τῷ Συντάγματι, δηλαδὴ νὰ μὴ δύναται οὔτε ἡ τακτικὴ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ παραβιάσῃ τὸ δικαίωμα αὐτό. Ἀφ’ ἧς ἅπαξ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις καὶ πληρωθῇ τὸ τίμημα τότε πλέον εἶναι ζήτημα πολιτικῆς σκοπιμότητος. Ἐνδείκνυται διὰ λόγους κοινωνικῆς οἰκονομίας ἡ μεταβίβασις τῶν κτημάτων εἰς τοὺς νέους ἰδιοκτήτας ἀντὶ μικροτέρας ἀξίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ σκέψις καθαρῶς πολιτική, τὰς δὲ συνεπείας μιᾶς τοιαύτης πολιτικῆς ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δὲν πρέπει νὰ ὑποστῇ μία τάξις ἀνθρώπων. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἐπικαλεσθῇ κάποιο ἐπιχείρημα εἰς ἰδιαιτέραν συνομιλίαν, εἶπεν: Τέλος πάντων ὑπολογίσατε ὅτι τὸ Κράτος δικαιοῦται νὰ διεκδικήσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ τὴν ἐκτίμησιν τῶν κτημάτων διὰ μιᾶς φορολογίας, τὴν ὁποίαν θὰ διαθέσῃ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων. Ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ Κράτος διὰ τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν ἐκτάκτων κερδῶν, εἶπεν τί θέλει νὰ ἀντλήσῃ ἐκ τῆς πηγῆς αὐτῆς.

§105Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξαντλοῦνται τὰ δικαιώματα. Καὶ ἐπειδὴ ἐπεκαλέσθητε τὴν Γαλλίαν, σᾶς ὑπομιμνήσκω, ὅτι ὑπεβλήθη νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κλεμανσώ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται νέα φορολογία ἐπὶ τῶν περιουσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐσχηματίσθησαν ἐκ τῶν κερδῶν τῶν πρὸ τοῦ πολέμου. Ἐὰν θέλετε νὰ φύγω ἀπὸ τὴν Γαλλίαν καὶ νὰ ὑπάγω εἰς τὴν Γερμανίαν, σᾶς λέγω, ὅτι τὸ νέον Σύνταγμα τὸ Δημοκρατικὸν τῆς Γερμανίας λέγει, ὅτι ἡ προελθοῦσα αὔξησις τῆς γῆς περιέρχεται εἰς τὸ Κράτας. Ὥστε βλέπετε, ὅτι καὶ μὲ τοὺς φίλους μας καὶ μὲ τοὺς ἐχθρούς μας εὑρισκόμεθα σύμφωνοι.

§106Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δικαιοῦται ἀσφαλῶς τὸ Κράτος νὰ διεκδικήσῃ δι’ αὐτὸ τὴν ὑπερτίμησιν καὶ νὰ τὴν διαθέσῃ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν, ἀλλὰ.....

§107Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατε μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὴν συνείδησίν μου τὴν κοινωνικὴν καὶ τὴν νομικὴν ἡ ἀξία τῶν κτημάτων τῶν....

§108Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὲ τὸν νόμον αὐτὸν εἶναι ὅλη ἡ Ἑλλὰς κάτω.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁμιλῶ δι’ αὐτὸν καὶ σᾶς λέγω: εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀξιεῖτε ἐξ ἴσου τὴν ἰδιοκτησίαν αὐτὴν τῶν τσιφλικίων μὲ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν συνήθῃ περιουσιῶν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὅλη ἡ δραστηριότης τοῦ ἀνθρώπου ἔχει ἀναπτυχθῆ ἀπὸ γενεῶν πολλάκις, ἐν ᾧ κατὰ τὸ πλεῖστον τὰ κτήματα, τὰ τσιφλίκια εὑρίσκονται εἰς τὴν ἰδίαν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν ὅταν ἀπεσύρθησαν τὰ ὕδατα μετὰ τὸν κατακλυσμόν. Δὲν μπορεῖτε νὰ μὲ πείσητε, ὅτι ἕνα σπίτι, τὸ ὁποῖον ἔκτισεν ἕνας ἄνθρωπος θὰ σεβασθῶ τὸ ἴδιον, ὅπως θὰ σεβασθῶ τὰ τσιφλίκια.

§110Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ δεχθῶ καὶ τοῦτο, ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω, ἔστω νὰ ἐπιβαρύνωμεν αὐτὰς τὰς ἰδιοκτησίας, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε μὲ κάτι τι περισσότερον, ἀλλὰ νὰ πέσῃ ὅλο τὸ βάρος μιᾶς πολιτικῆς εἰς αὐτὴν τὴν ἰδιοκτησίαν εἰς 800 ἢ 1000 ἀνθρώπους εἶναι πολύ, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ὁ νόμος δὲν ἐφαρμόζεται. Ἐδῶ ἐπῆρε ἐλαιῶνας. Τὸ Χαρβάτι εἶναι ὅλο ἐλαιῶνας.

§111Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε τὸ Χαρβάτι, ἐπὶ τέλους.

§112Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ τὰ ἔχουν καμωμένα καὶ πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς ἄλλα Χαρβάτια. Ἑπομένως καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα μου, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχετε δίκαιον, καὶ ἀσφαλῶς δὲν ἔχετε δίκαιον, νὰ πληρώσῃ ὁλόκληρον τὸ βάρος μία τάξις ἰδιοκτητῶν, ἐφ’ ὅσον αὐτὸ δὲν εἶναι ἐνδεδειγμένον ἐπέρχεται ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους νὰ βοηθήσῃ αὐτοὺς, νὰ ἐνισχύσῃ αὐτούς. Τοῦτ’ αὐτὸ γίνεται σήμερον ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου τὸ Κράτος ἀγοράζει ἰδιοκτησίας διὰ τοὺς ἀκτήμονας γεωργοὺς τοὺς πολεμήσαντας καὶ τοὺς ἐγκαθιστᾷ ἐκεῖ. Τοῦτο ἔγινεν καὶ εἰς τὴν Ρουμανίαν. Τὸ Κράτος δίδει τὰ 35%, ἵνα μὴ ἀδικήσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§113Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὴν Βεσσαραβίαν εἶναι αὐταὶ αἱ διατάξεις.

§114Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχω τὸν νόμον ὁλόκληρον. Δὲν τὸν ἔχω μαζύ μου, θὰ σᾶς τὸν φέρω αὔριον. Τὸ ἔχω μελετήσῃ τὸ Ρουμανικὸν ζήτημα. Λέγει εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θὰ δώσῃ μέχρι 30%, διότι ἀναγνωρίζει κάποιαν ὑπερτίμησιν. Αὐτὸ τὸ 30% ἂς εἴπωμεν ὅτι καὶ εἶναι ἀντισυνταγματικόν, διότι θέτει περιορισμόν, ἐν ᾧ δέχεται, ὅτι συγχρόνως μποροῦσε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ διορθώσῃ τὸ πρᾶγμα, ἐλαττώνει δὲ καὶ τὴν ἀξίαν εἰς τὸ δέκατον. Ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὸν εἶναι βέβαιον. Ἀλλὰ δὲν ἀκυρώνει, δεσμεύει τὴν δικαστικὴν κρίσιν. Θέλω ὅμως νὰ τονίσω, ὅτι εἶναι καὶ ἄλλο. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω παραδείγματα. Δὲν ὑπάρχει κτηνοτροφικὸν ἢ γεωργικὸν προϊόν κανέν, τὸ ὁποῖον νὰ φορολογῆται 30% καὶ μάλιστα ὅταν λέγωμεν 30% νὰ λέγωμεν μέχρι 30%. Εἶναι λοιπὸν ἐνδεδειγμένον καὶ τὸ Κράτος ἔκρινεν, ὅτι διὰ νὰ εἶναι βιώσιμος ἰδιοκτησία μόνον 30% δύναται νὰ ὑποστῇ μίαν μείωσιν καὶ τὸ Κράτος κατὰ τίνα τρόπον θὰ πληρώσῃ τὸ πέραν τῶν 30%. Εἶναι μία ὑποχώρησις, ἡ ὁποία εἶναι ἐνδεδειγμένη. Ἄλλως τὸ βιώσιμον τῆς ἰδιοκτησίας δὲν τρέχει κανένα κίνδυνον. Ὁ ἰδιοκτήτης ὁ νέος, ὁ ὁποῖος ἀποκαθίσταται, ἐν πρώτοις θὰ κερδίσῃ τὸ ἥμισυ ἢ τὸ τρίτον, ἀναλόγως τῆς συνεισφορᾶς του, τὴν ὁποίαν πληρώνει σήμερον. Καὶ κατὰ δεύτερον λόγον θὰ τηρῇ τὴν καλλιέργειαν, διότι γενόμενος ἰδιοκτήτης θὰ ἀγαπήσῃ περισσότερον τὴν γῆν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ὅλη δικαιολογητικὴ βάσις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἔτσι δικαιολογεῖται καὶ ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάμιξις τοῦ Κράτους εἰς τὰ ζητήματα αὐτά. Δι’ αὐτὸ μάλιστα κάμνω μίαν παρένθεσιν καὶ λέγω ὅτι δὲν εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ τάσις τοῦ νὰ δοθοῦν μεγάλοι κλῆροι, ἐνδεδειγμένη εἶναι ἡ τάσις νὰ δοθοῦν μικροὶ κλῆροι, διότι οὕτω θὰ μεταβληθῇ ἡ καλλιέργεια ἀπὸ ἐκτατικῆς εἰς ἐντατικήν. Ἤδη εἰς τὰς γενομένας ἀποκαταστάσεις τοῦ Δημοσίου ἐδόθησαν ἀνεξαιρέτως μεγάλοι κλῆροι καὶ μάλιστα εἰς ὀλιγωτέρας κατηγορίας καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι διὰ τὴν καλλιέργειαν τὰ τσιφλίκια ἔμειναν τσιφλίκια.

§115Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ὄχι.

§116Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διότι ἡ παραγωγὴ ὄχι μόνον δὲν ηὔξησεν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἠλαττώθη. Ὑπάρχει δὲ χωρίον, εἰς τὸ ὁποῖον ἠλαττώθη τρομερά.

§117Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς λέγω ἓν παράδειγμα, ὅτι ἐγὼ πρὸ 5 ἐτῶν ἤμουν εἰς τὰ Τρίκκαλα, ὡς δικηγόρος. Μετέβην εἰς ἕνα χωρίον διὰ προσωρινὰ μέτρα. Οἱ χωρικοὶ εἶχον ἀγοράσει τὸ ⅓ ἀπὸ ἕνα μπέην. Καὶ ἡ μὲν παραγωγὴ τῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ ⅓ ἦτο 2.800 κοιλά, τὸ δὲ μερίδιον τοῦ μπέη ὁ ὁποῖος εἶχε τὰ ⅔ ἦτο 2.100.

§118Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν κατηγορῶ τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν· ἀπεναντίας λέγω, ὅτι εἶναι ἐνδεδειγμένη ἐν Ἑλλάδι. Καὶ εἶναι ἐνδεδειγμένη σήμερον ἀκριβῶς μὲ τὴν φροντίδα, ἡ ὁποία λαμβάνεται, ποίαν δηλαδή; Τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν πάντων καὶ τῶν ἀγροτικῶν ἐργατῶν. Ἀλλὰ πῶς θὰ καλλιεργηθῇ ἡ γῆ αὐτή, ἐφ’ ὅσον .....

§119Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει διάταξις περὶ περιορισμοῦ.

§120Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ εὐχὴν λέγω μόνον.

§121Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπολύτως διάταξις. Ὁ κανὼν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ νόμου τοῦ ἤδη ἰσχύοντος εἶναι οὗτος· ὅτι ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία πρέπει νὰ εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς συντήρησιν τῆς γεωργικῆς οἰκογενείας· οὐδὲ πλέον πρέπει νὰ δοθῇ, οὐδὲ ἔλαττον πρέπει νὰ δοθῇ. Πόση εἶναι ἡ ἔκτασις τῆς γῆς, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐπάρκειαν τῆς γεωργικῆς οἰκογενείας, τοῦτο εἶναι ζήτημα πραγματικόν, λυόμενον κατὰ τὰς περιστάσεις, κατὰ τόπους, κατὰ τὴν παραγωγικότητα τῆς γῆς καὶ τὰς ἄλλας συνθήκας. Ὁ κανὼν εἶναι ἀπολύτως ὀρθός. Συμφωνῶ πληρέστατα, ὅτι πᾶσα παραχώρησις εἰς τοὺς ἀγρότας πέραν τῆς ἐκτάσεως, ἡ ὁποία χρειάζεται εἰς αὐτοὺς διὰ τὴν συντήρησιν τῆς οἰκογενείας, καὶ τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ καλλιεργήσουν, ἀποτελεῖ ἓν βάρος διὰ τὴν ἀγροτικὴν οἰκογένειαν, διότι ἐξογκώνει τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς.

§122Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πότε θὰ ὁρίσετε αὐτό;

§123Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τὰς ἀγροτικὰς ἐπιτροπάς.

§124Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον αὐτό;

§125Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀναντιρρήτως.

§126Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εἰς τὰ λυόμενα ζητήματα περιλαμβάνεται καὶ αὐτό; Αὐταὶ θὰ κανονίζουν καὶ τὸν κλῆρον;

§127Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πάντα τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν, τὴν ἔκτασιν τοῦ κλήρου, τὴν ἀποζημίωσιν, τὸν προσδιορισμὸν τοῦ κλήρου.

§128Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ ἓν ὅριον.

§129Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡμεῖς δὲν τὸ ὁρίζομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν εἶναι δυνατόν.

§130Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔγινε μία παρένθεσις ἐδῶ καὶ ἤδη συνεχίζω τὰς σκέψεις μου. Καὶ λέγω, ὅτι τὸ βιώσιμον τῆς νέας ἰδιοκτησίας ἀσφαλίζεται ἀπολύτως, ὄχι μόνον διότι ὁ νέος ἰδιοκτήτης θὰ ἀπαλλαγῇ τοῦ βάρους τῆς ἐργασίας, ὄχι μόνον, διότι, ὡς εἶπον, θὰ καλλιεργήσῃ καλλίτερον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ διότι ὁ νέος ἰδιοκτήτης δὲν εἶναι ἄνθρωπος μὴ ἔχων ἐντελῶς τίποτε, ὁ τελευταῖος τῶν χωρικῶν σήμερον ἔχει ζῷα, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία εἶναι μεγάλη. Ἐὰν πάλιν, χωρὶς νὰ θέλω νὰ σᾶς βασανίζω μερικούς, θελήσητε νὰ ἐκτιμήσητε πόσον ἐμισθοῦντο καὶ προπολεμικῶς ἀκόμη τὰ διάφορα στρέμματα τῆς γῆς ἐκείνης, θὰ ἴδητε ὅτι ἤρκει τὸ μίσθωμα μὲ τὸ παραπάνω νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν, λάβετε ἓν ὑπόμνημα τῆς Γεωργικῆς Ἑνώσεως, τὸ ὁποῖον ἦλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει λεπτομερεῖς ἀριθμοὺς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ θὰ ἴδητε ὅτι πάντως θὰ ἐπαρκέσῃ. Δὲν λέγω νὰ πληρωθοῦν εἰς ἕνα χρόνον, ἀλλὰ καὶ 10 χρόνια ἂν πληρωθοῦν, εἶναι ἠσφαλισμένοι. Λοιπὸν λέγω ὅτι ὑπάρχει στάδιον παραχωρήσεων ὑπὸ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον εἶπον, στάδιον ἀρκετὰ μεγάλο, τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῇ ἀσφαλῶς νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰ διάφορα μέρη. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς, λέγετε ὅτι (ἀναγινώσκει) «ἐπ’ οὐδενὶ ὅμως λόγῳ ἡ ἀποζημίωσις δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ εἰκοσαπλάσιον τῆς καθαρᾶς προσόδου κλπ» Αὐτὸ δὲ εἰς τὰς μᾶλλον εὐνοϊκὰς περιστάσεις, λέγετε πάντοτε δηλ. ὅταν οἱ ὅροι εἶναι καλοί, ἡ δημοσία ἀσφάλεια, ἡ συγκοινωνία κτλ., ἀλλὰ δύναται νὰ εἶναι καὶ κάτω, δηλ. ἐν ᾧ πολλαπλασιάζεται μὲ τὸ 5% τὸ κατώτατον τὶ θὰ εἶνε; τὸ ἀνώτατον εἶναι πρὸς 5% τὸ κατώτατον ποσὸν τὶ θὰ εἶναι; Ἕως ποῦ νομίζετε ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ;

§131Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). 7 ο).ο, 8% ἴσως. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα δικαστικῆς ἐκτιμήσεως.

§132Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δίδετε ὁμολογίας........ Ἐν πρώτοις πρόκειται περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Δεύτερον καὶ σπουδαιότερον κανὲν δάνειον τοῦ Κράτους δὲν ἐξεδόθη εἰς τὸ ἄρτιον. Διατὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαστικὸν θὰ τὸ ἐκδόσωμεν εἰς τὸ ἄρτιον; Λοιπὸν δικαιολογεῖται αὐτὸ τὸ 5%, ἐὰν δώσητε 6%.

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ ἄρτιον ἢ μὴ ἄρτιον, ἀφ’ οὗ θὰ ὑπολογισθῇ ἡ ἀξία, τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ κτῆμα πρὸ τοῦ πολέμου. Θὰ κεφαλαιοποιηθῇ περίπου μὲ 5% καὶ θὰ δίδῃ ὕστερον δι’ ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον 6% τὸ λέγω αὐτό, διότι......

§134Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου.

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς).... ἐκάματε παρατήρησιν ὅτι δίδομεν τὰς ὁμολογίας εἰς τὸ ἄρτιον, ὅτι πρόκειται νὰ πληρώσωμεν ἓν ποσὸν ὡρισμένον. Δὲν ἐπεμβαίνω εἰς τὴν συζήτησίν σας, διότι δὲν δέχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς (ἱλαρότης)

§136Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὴν ὥραν ποῦ εἰσπράττετε σήμερον 200 δραχμὰς καὶ τοὺς δίδετε εἰς τὸ χέρι ἕνα χαρτὶ ἀπὸ 300 δραχμάς, τοῦ δίδετε κἄτι τι περισσότερον, τὸ ἴδιον πρᾶγμα ἐγὼ θὰ πάρω χαρτί. Διατὶ θὰ μοῦ τὰ δώσητε εἰς τὸ ἄρτιον;

§137Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὰ ἔχουν ἐξοφλητικὴν δύναμιν εἰς τὸ ἀκέραιον, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ὑποτίμησις τῆς ἀξίας οὐδὲ εἰς τὴν ἀγοράν.

§138Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν βλέπω ὑποτίμησιν οὐδὲ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιδοθῇ.

§139Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ ὑποτίμησις.

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Σᾶς τὸ ἐξηγεῖ ὁ κ. Ὑπουργός.

§141Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχουν ἐξοφλητικὴν δύναμιν.

§142Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ποῦ;

§143Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα.

§144Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ τὰ βάλωμεν εἰς τὸν νόμον αὐτὸν καὶ δὲν λέγομεν τότε τίποτε.

§145Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχομεν τὰ προνόμια, τώρα θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως τὰ προνόμια. Εἰς τὸ ἄρθρον 46 (ἀναγινώσκει) «δημόσιοι ὑπάλληλοι δύνανται νὰ καταθέσωσι .................κλπ».

§146Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι εἰς τὸ σημεῖον ὅτι θὰ λαμβάνωνται εἰς τὸ ἄρτιον.

§147Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς ὡρισμένας περιστάσεις περιβάλλονται δι’ ἐγγυήσεων· ἔχομεν πολὺ μεγαλυτέραν κυκλοφορίαν. Ἄρα ἡ ἀξία των δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ὑπὸ τὸ ἄρτιον.

§148Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δικαιολογεῖται τὸ 5%. Δύναται νὰ δικαιολογηθῇ τὸ 6%. Τὸ 7% δὲν δικαιολογεῖται. Ἐγὼ προτείνω τὸ ἑξῆς: Ἡ παρατήρησις ἐπίσης ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἡ ἀξία νὰ προσμετρᾶται δηλ. εἰς τὴν προσαύξησιν πρὸς συμψηφισμόν. Νομίζω ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ ἀπαληφθῇ διότι ἠμπορεῖ νὰ κινήσῃ καὶ παρεξηγήσεις, καθὼς γνωρίζω, ἐν τῇ πατρίδι μου ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ παρεξηγήσεις.

§149Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ δώσωμεν ἐξηγήσεις, ὥστε νὰ μὴ φέρῃ παρεξηγήσεις.

§150Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σᾶς ὑποβάλλω ἕνα ἐρώτημα καὶ νὰ μοῦ δώσητε ἐξηγήσεις. Δευτέρα παρατήρησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐκτιμῶνται χωριστὰ τὰ οἰκήματα τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται εἰς τὰ κτήματα.

§151Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ὑποθέσατε ὅτι ἔχομεν δύο κτήματα τοῦ αὐτοῦ μεγέθους καὶ τῆς αὐτῆς ποιότητος γῆς, ὅτι τὸ ἕνα ἔχει πωληθῇ κατὰ τὸ 1914, ἔχει πωληθῇ πρὸς 40 δραχμὰς τὸ στρέμμα, ὅτι ἦτο αὐτὸ τὸ κτῆμα 10.000 στρεμμάτων ἐκτάσεως καὶ ὅτι τὸ δίπλα κτῆμα εἶνε τῆς αὐτῆς ποιότητος γῆς καὶ ἔχει 50 σπίτια. Νομίζω ὅτι εἰς τὸ δεύτερον εἶναι δίκαιον νὰ πληρώσωμεν ἰδιαιτέρως τὴν ἀξίαν τῶν σπιτιῶν καὶ ὄχι νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν πληρώνομεν διὰ τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος, τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὡς βάσιν τῆς ἀποζημιώσεως. Διὰ τοῦτο κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος τὸ ὁποῖον ἔχει οἰκήματα θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀξία τῶν σπιτιῶν κατὰ τὴν ἐκτίμησιν.

§152Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Περιλαμβάνοντες ὅλα τὰ στοιχεῖα τῆς ἐκτιμήσεως, πολλὰ στοιχεῖα συντελοῦσιν εἰς τὴν προσαύξησιν τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος.

§153Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἄς ὑποθέσωμεν ὅτι ἕνα κτῆμα 5.000 στρεμμάτων ἔχει 10 σπίτια τὶ θὰ γίνῃ;

§154Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὶ σᾶς ἐνδιαφέρει σᾶς τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς γῆς. Σεῖς ἐνδιαφέρεσθε νὰ πάρετε τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος γρήγορα. Πέραν τούτου κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γίνῃ ἡ διανομὴ τῶν κτημάτων, σᾶς εἶναι ἀδιάφορον.

§155Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὅταν μέσα εἰς τὰ κτήματα αὐτὰ ὑπάρχουν σπήτια 5.000 δραχμῶν ἀρχικῆς ἀξίας τοῦ κτήματος εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν εἴτε ἔχει σπίτια εἴτε σπίτια καλῶς κτισμένα εἴτε ὄχι. Δύσκολα ἦτο ἕνα ἄλλο κτῆμα μὲ ὡραῖα σπίτια καὶ τὰ ὁποῖα τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1914 σᾶς δίδουν τιμὴν ......

§156Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπώλησα τὰ κτήματα εἰς μίαν ἐξευτελιστικὴν τιμὴν δὲν εἶναι σωστὸν νὰ ζημιωθῶ καὶ ἐγώ.

§157Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ σπίτια δὲν τὰ ἔκαναν οἱ ἰδιοκτῆται εἰς ὅλα τὰ τσιφλίκια, ὑπάρχουν σπήτια εἰς τὰ τσιφλίκια πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ὑπάρχουν καὶ σπήτια νὰ τὰ ἐκτιμήσωμεν ἰδιαιτέρως.

§159Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν τσιφλίκια διὰ τὰ ὁποῖα οἱ ἰδιοκτῆται ἐξώδευσαν 10 καὶ περισσοτέρας χιλιάδας δραχμὰς διὰ νὰ κτίσουν σπήτια. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ἀποζημιωθοῦν αὐτοὶ καὶ διὰ τὰ σπίτια των;

§160Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ γίνῃ ἰδιαίτερος νόμος. Αὐτὸς ἀποζημιώνει; πάντα τὰ σπήτια καὶ τὰ κτήματα.

§161Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἀνισότης.

§162Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἀποτελεῖ αὔξησιν εἰσοδήματος διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, οἱ μὲν εὐσυνείδητοι ἔκαμαν σπίτια οἱ δὲ ἀσυνείδητοι ἐθησαύρισαν, ὑπάρχει καὶ ἄλλη περίστασις. Εἰσῆλθον οἱ Τοῦρκοι εἰς τὴν Θεσσαλίαν εἰς τὰ 1897 καὶ ἔκαυσαν.

§163Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἔπειτα ἐκτίσθησαν καλλίτερα.

§164Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁ νόμος περὶ Στεφανοβικίου ἔχει διάταξιν εἰδικήν.

§165Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέσατε ὅτι ὅταν εἰσῆλθον οἱ Τοῦρκοι ἦσαν δυὸ κτήματα πλησίον ἀλλήλων κείμενα τῆς αὐτῆς ποιότητος, ὅτι εἶχον καὶ τὰ παλαιόσπιτα ἐντὸς τῶν ὁποίων κατοικοῦσαν οἱ ἄνθρωποι καὶ ἐπειδὴ ἦσαν ὀλιγαρκὴς ἠρκοῦντο καὶ ὅτι ἔκαυσαν τὸ ἕνα σπίτι ἀπὸ τὰ δύο καὶ κατεσκεύασεν ὁ ἰδιοκτήτης κατοικίας καὶ ὅτι ἐδώκαμεν 40 δραχμὰς διὰ τὸ ἕνα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν διὰ τὸ κτῆμα τὸ ἄλλο 40 δρ; Ὄχι. Δὲν δύναμαι νὰ βάλω ὅτι ἐκτιμῶνται τὰ σπίτια ἰδιαιτέρως, διότι εὑρίσκω ὅτι ἕνα κτῆμα τὸ ὁποῖον ἔδιδεν εἰσόδημα 100.000 δραχμῶν δὲν πρέπει νὰ ἐρχώμεθα νὰ ὁρίζωμεν 100.000 διὰ τὸ κτῆμα καὶ διὰ τὴν ἀξίαν τοῦ σπιτιοῦ 80.000, τὸ ὅλον 180.000. Ὄχι. Εἶναι ἀδύνατον ἀπὸ τὴν εὕρεσιν τῆς ἀξίας ἑνὸς κτήματος νὰ μὴν ἐκτιμηθῇ καὶ αὐτό.

§166Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὅταν γίνεται ἑκουσία ἀγορὰ ἑνὸς τσιφλικίου ἐπὶ τῇ βάσει τίνος στοιχείου προσδιορίζεται ἡ ἀξία τῆς ἀγορᾶς; Ἀναλύονται καθ’ ἑκάστην τὰ στοιχεῖα αὐτά.

§167Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καθ’ ἣν ὥραν ἕνας ἀγοραστὴς ἐπὶ μίαν 20ετίαν.

§168Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ. Ἀναντιρήτως ὑπάρχει ἓν στοιχεῖον καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀξία ἀναλόγως τῶν παραγωγικῶν μέσων αὐξάνει, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀξίαν ἐλαττοῦται.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα σύμφωνοι ὅλοι.

§170Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Νομίζω ὅτι προκειμένου νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ἀξία τοῦ κτήματος ἐν συνόλῳ πρέπει νὰ συνυπολογισθῶσιν ἐν τῷ συνόλῳ καὶ τὰ οἰκήματα.

§171Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μᾶς ἐφέρατε εἰς δύσκολον θέσιν.

§172Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν εἰξεύρετε τὶ θὰ εἴπω. Ἐγγυῶμαι ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι θὰ ἀποδεχθῆτε αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω. Δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ διαρρυθμισθῇ ὁ νόμος. Πρόκειται περὶ τοῦ μέρους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον δίδομεν εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Τὸ μέρος ἐκεῖνον, τὸ ὁποῖον θὰ δώσωμεν θὰ ἔχῃ σπίτια καὶ δὲν θὰ ἔχῃ, ἐνῷ θὰ ἔχῃ καλλιεργητάς, εἰς ποίαν ἀναλογίαν θὰ εὕρητε. Θὰ ἐκτιμήσητε κατὰ στρέμμα φυσικά.

§173Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Κυρίως εἰπεῖν.......... τὸ ζήτημα μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν νέων ἰδιοκτητῶν τῶν μὴ ἰδιοκτητῶν.

§174Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐγὼ τὸ ὑποβάλλω.

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠξεύρω νὰ τὸ λύσω.

§176Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει ρητὴ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ.

§177Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω. Σᾶς ὑποβάλλω μίαν περίληψιν καὶ πρέπει νὰ τὴν ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ἀφοῦ καταρτίζετε νόμον ὁριστικὸν, ἐφ’ ὅσον ὁμιλῶ διὰ νὰ ὑποβάλλω περίληψιν, ὑποθέτω, ὅτι δύνασθε νὰ τὴν ἀκούσητε. Θὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι μοιράζομε ὡρισμένον τμῆμα, ἀσχέτως πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην εἰς τὸν ὁποῖον θὰ τὸ δώσωμεν, ἀλλὰ ὅταν θὰ ἔλθωμεν νὰ ὑπαγάγωμεν εἰς τὸν συνεταιρισμὸν ἐκ τῶν 10.000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα δίδομεν θὰ ὑπάρχωσι συνέταιροι, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβουν 150, χωρικοὶ δὲ 50 ἢ 100. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου αὐτοὺς θὰ τοὺς χρεώσητε μὲ τὸ αὐτὸ τίμημα, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ χρεώσητε τὸν κολλίγον, δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ λάβητε πρόνοιαν διότι ἐὰν ἀφήσητε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ὅπως ἔχει, ἀλλοίμονον.

§178Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα διανομῆς καὶ ὁριζόμενον κατ’ ἀξίαν. Ἑπομένως ἐὰν τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀφαιθῇ εἰς ἕνα χωρικὸν, ὁ ὁποῖος περισσότερον διαθέτει οἰκίας καὶ ἄλλα, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ κλῆρος θὰ ὁρισθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον δι’ αὐτοὺς ὅσοι δὲν ἔχουν. Τὶ ἀπορία γεννᾶται;

§179Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλεῖσθε, κύριε Γκέκα, νὰ ὑποβάλετε τροπολογίαν. Εἶναι διακόσιαι δυσκολίαι, θὰ εὕρωμεν τρόπον διορθώσεως, ἐὰν θέλετε τώρα νὰ διορθωθῇ κάμετε μίαν τροπολογίαν νὰ σᾶς εἴπωμεν τὴν γνώμην μας.

§180Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα ν’ ἀποδεχθῇ τὰς τροπολογίας.

§181Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὰ φῶτα.

§182Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πολὺ καλά. Ἡ ὁποία καταλήγει εἰς τοῦτο τὸ συμπέρασμα, ὅτι πραγματικῶς δὲν ἐξετάζεται καὶ τὸ γεγονὸς αὐτό.

§183Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐξήγησα διατὶ, κ. Βουλευτά: διότι δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀναβάλωμεν εἰδικὴν διάταξιν.

§184Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὰ εἶχον νὰ ὑποβάλω σχετικῶς μὲ τὸ ἄρθρον 3. Ὀφείλω καὶ μίαν ἀπάντησιν τελευταίαν εἰς ἓν κήρυγμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁμιλῶν, διὰ νὰ ἀπαντήσῃ ὄχι εἰς ἐμὲ, διότι δὲν ἔθιξα τὸ ζήτημα, ἀλλ’ εἰς ἕτερον πολιτευτὴν μὴ ἐν ἐνεργείᾳ, ὁ ὁποῖος δι’ ὑπομνήματος εἶχε καταστήσῃ γνωστὰς τὰς κρίσεις του εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Ὑπεστήριξε τότε, καὶ μάλιστα τὸ θεωρήσατε, κ. Ὑπουργὲ, τότε κάτι ἐντελῶς παράλογον καὶ ἠθελήσατε νὰ εἴπητε ποὺ φθάνει καμμίαν φορὰν τὸ συμφέρον. Εἴπατε δηλαδή· φαντασθῆτε ποῦ ἔφθασε νὰ ζητήσῃ ὅπως κατὰ τὴν ἐκτίμησιν μὴ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν οἱ καταβαλλόμενοι φόροι. Δικαιότερον πρᾶγμα ἀπ’ αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ· οἱ φόροι ἀσφαλῶς δὲν πρέπει νὰ ὑπολογίζωνται, ἐὰν θὰ κάμωμεν δίκην καὶ τοῦτο διότι ὑποθέσατε τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ νόμου εἶναι καὶ ἐνδεχόμενον, διότι προβλέπεται τοιαύτη — ὅτι ἀντὶ τοῦ κτήματός σας σᾶς δίδω ἄλλο κτῆμα. Ἢ λοιπὸν μοῦ δίδει τὸ Κράτος ἢ τὸ παίρνω ἐγώ. Ἄνευ τῆς λογικῆς αὐτῆς, τὶ θὰ τελειώσῃ; Δι’ ἀλλεπαλλήλων ἀπαλλοτριώσεων χάνει τὸ κτῆμα τὴν ἀξίαν του. Ἂν δὲν δεχθῆτε αὐτὸ, δι’ ἀλλεπαλλήλων ἀπαλλοτριώσεων τὸ τελευταῖον κτῆμα θὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον νὰ πωλῆται δωρεάν.

§185Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς αὐτό.

§186Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὰ διὰ τὴν ἀξίαν τῶν ἀπαλλοτριωμένων κτημάτων. Ἐλαχίστας παρατηρήσεις ἔχω νὰ προτείνω εἰς τὸ ἄρθρον 3. Τὸ ἄρθρον 3 κανονίζει τὸ ἐλάχιστον ὅριον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπομείνῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Τὸ ἐλάχιστον ὅριον αὐτὸ εἶναι 1000 στρέμματα δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, μέχρι 1000 στρεμμάτων διὰ τὸν νομόν Τρικκάλων. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅριον, τὸ ὁποῖον ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ κατὰ τὸν νόμον δύναται νὰ παραβιασθῇ. Ὁ Ρουμανικὸς νόμος, τὸν ὁποῖον ἠκολούθησεν ἐν πολλοῖς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, εἶναι ἀσφαλῶς πολὺ γενναιότερος τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Καὶ ὄχι μόνον ἐπὶ κτημάτων πολὺ μεγαλειτέρων, διότι ἐκεῖ εἶναι κτήματα πολὺ μεγάλα, ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν μικρῶν κτημάτων. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἰδικοῦ μας τοῦ 1872 ἠδύνατο νὰ καταλήξῃ καὶ ἐκεῖ τὸ πρᾶγμα μὲ ἐλπίδας πολὺ μεγαλειτέρας. Ἀλλ’ εἶχε καὶ πολλὰ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀποκλείονται διὰ τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου. Λ. χ. ἐπὶ πλειόνων συνδιοκτητῶν ἕκαστος ἔπαιρνε τὸ μέρος του, ἐπὶ πλειόνων δὲ κτημάτων ἕκαστος ἰδιοκτήτης ἠδύνατο νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ ἐλάχιστον ὅριον ἐξ ἑκάστου κτήματος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὁρίζεται ὅτι ἡ ἀφαίρεσις αὐτὴ θὰ γίνῃ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἰδιοκτήτας· καὶ δεύτερον ὅτι καὶ ἂν ἔχωσι περισσότερα κτήματα, μόνον ἀπὸ ἓν θὰ τὸ ἐξαιρέσουν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ περιορισμοί. Ὑπάρχει καὶ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις.

§187Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀντίγραφον τῆς διατάξεως τῆς ἰσχυούσης ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον· ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον εἶναι τροπολογία.

§188Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα. Αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ σήμερον τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὸν Ρουμανικὸν νόμον. Τὸ τελευταῖον ὅριον εἶναι ἀσυγκρίτως προτιμητέον. Ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ πλείονες ἰδιοκτῆται δύνανται νὰ ζητήσωσιν ἕκαστος τὸ ἰδικόν του. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλειόνων κτημάτων. Ἐν Ρουμανίᾳ δύναταί τις νὰ κρατήσῃ ἐπὶ ὅλων τῶν κτημάτων, ἀλλὰ κἄτι τι περισσότερον· δύναται νὰ συγκεντρώσῃ ὅλας τὰς ἐκτάσεις εἰς ὅποιον κτῆμα θέλει τῆς ἐκλογῆς του. Πάντως δὲ ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς καὶ αὐτῶν τῶν μεγαλειτέρων ἐκτάσεων. Ἂν δὲν θέλετε νὰ κάμετε δεκτὴν τὴν ἔκτασιν τοῦ Ρουμανικοῦ νόμου, ἂν δὲν θέλετε νὰ κάμετε δεκτὸν τὸ ἐπὶ πλειόνων κτημάτων δικαίωμα τοῦ ἰδιοκτήτου, δεχθῆτε τοὐλάχιστον τὸ ἐλάχιστον ὅριον, δηλαδὴ τὸ 1)20 τοῦ κτήματος, ἢ τὸ ⅒, τὸ τεμάχιον αὐτὸ ἂς τὸ ἐκλέγῃ ὁ ἰδιοκτήτης. Αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως ὀρθόν. Πρόκειται περὶ τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου.

§189Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βουλευτά, ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἠμπορεῖ ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἐκλέξῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ παρεμποδίσῃ τὴν χρῆσιν τῶν ἄλλων τεμαχίων. Ἡ Ἐπιτροπὴ πρέπει δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέτρων νὰ ἀποκλείσῃ αὐτὸ ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην. Δυστυχῶς ἂν τὸ συμπεριλάβωμεν αὐτὸ εἰς τὸν νόμον, φοβοῦμαι ὅτι θὰ γίνουν καταχρήσεις.

§190Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, παρουσιάσθη τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, καὶ εἰδικῶς μάλιστα εἰς τὸ κτῆμα τοῦ Ἀηλιᾶ. Εἰς τὸ κτῆμα «Ἀηλιᾶ» παρουσίασε σχεδιάγραμμα ἰδικόν του ὁ ἰδιοκτήτης καὶ ἔλεγεν, ὅτι προσφέρεται, ὡς ὁρίζει τὸ συμβόλαιον, νὰ ἀπαλλοτριώσῃ τὸ κτῆμα του, χωρὶς νὰ γίνῃ καταμέτρησις, ἀλλ’ ἐζήτει ἕνα ὅρον, ὅτι τὸ ἐναπομένον νὰ τὸ πάρῃ δίπλα ἀπὸ τὸν συνοικισμόν. Δηλαδὴ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἔπρεπε νὰ μετοικήσουν οἱ κάτοικοι, διότι γύρω ἀπὸ τὸν συνοικισμὸν ἐπρόκειτο νὰ πάρῃ τὸ ἓν τρίτον. Ἀπὸ τὸ σπίτι του θὰ ἔβγαινεν εἰς τὸ ξένον κτῆμα ὁ χωρικός.

§191Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ εἴπατε περὶ τοῦ κτήματος τοῦ «Ἁγίου Ἠλία» συμπίπτει νὰ τὸ γνωρίζω τὸ κτῆμα. Ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον προβλέπετε, δὲν θὰ ἐπήρχετο διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· τὸ κτῆμα ἔχει ἐλαχίστους κολλήγους. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς ὅταν πρόκειται περὶ πολλῶν κολλήγων. Καὶ νομίζω ὅτι αὐτὸς ὁ περιορισμὸς ὄχι μόνον ἐκ πνεύματος δικαιοσύνης ἐπιβάλλεται.......

§192Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Βουλευτά, τὸ τελευταῖον ὅριον εἶναι τὸ ἓν τρίτον. Ἀλλαχοῦ δύναται νὰ εἶναι περισσότερον.

§193Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ ὁρίζομεν ὅταν εἶναι τὸ minimum

§194Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖον;

§195Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ 1000 στρεμμάτων. Τότε θὰ ἐκλέγῃ ὁ ἰδιοκτήτης.

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι ἠμποροῦσε νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον ὡς ἐνδεικτικόν, ὅτι ἦτο ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ τὸ μέτρον τοῦ δυνατοῦ, ἐφ’ ὅσον δὲν παραβλάπτονται οὐσιωδῶς ἐντεῦθεν τὰ συμφέροντα τοῦ συνοικισμοῦ, λαμβάνει ὑπ’ ὄψει ἐν τῷ προσδιορισμῷ αὐτῷ......

§197Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἔχομεν, κ. Πρόεδρε.

§198Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐτὸ ὄχι μόνον θὰ ἔφερεν δυσκολίαν, ἀλλὰ θὰ ἔφερνε εὐκολίαν καὶ θὰ σᾶς εἰπῶ τὸ διατί, διότι θὰ διευκολύνεται ἡ διοίκησις, ἡ ὁποία θὰ βρεθῇ πρὸς συγκρούσεις γνωμῶν, καὶ ἂν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος ἀσφαλῶς ἤθελον προκύψει μεγάλαι ἀνωμαλίαι. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὡς ἀναφορᾷ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ἀφοῦ δὲν δέχεσθε τὸ προτεινόμενον ὑπ’ ἐμοῦ ὅριον. Σημειώσατε, εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων ὅπου ἐπῆγα, ἐκεῖ θὰ συμβῶσι τὰ ἀδικώτερα τῶν πραγμάτων. Ὑπάρχουν πολλὰ κτήματα καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν γεγονός· δύο ἀδελφοὶ ἐκληρονόμησαν ἀνὰ ἐννεακόσια στρέμματα καὶ ὁ εἷς φιλοπόνως ἠγόρασε ἄλλα 300, ὁ ἄλλος ὁ ἀμελὴς ἔχει 900 καὶ θὰ τοῦ μείνουν καὶ τὰ 900 καὶ ὁ ἄλλος θὰ μείνῃ μὲ τὰ 100, διότι θὰ τοῦ πάρωσι τὰ 1000 καθ’ ὅτι ὁ νόμος ὁρίζει. Ἠξεύρετε πόσα θὰ συμβῶσι καὶ ἔχω πλεῖστα παραδείγματα, καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ ἀδικήματα ἀσφαλῶς θὰ συμβῶσι, διότι πταίει ὁ νόμος ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει διάταξις, ἕνας θεμελιώδης ἀρχικὸς ὅρος, διότι δὲν ἐτέθη ἀρχικὸν ὅριον. Ἔπρεπε νὰ ἐτίθετο μία ἀρχικὴ βάσις ἀπέναντι τόσων ἀδικημάτων, πάρετε τὸ παράδειγμα τῶν δύο ἢ μᾶλλον τοῦ ἑνὸς ἀδελφοῦ, τοῦ ὁποίου θὰ τοῦ πάρετε τὴν ζωήν· εἶναι ἕνα ἀντιστάθμισμα ἀπέναντι ὅλων τῶν ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψουν ἐκ τῆς ἀνίσου ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Κύριοι Βουλευταί, ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὅταν νομοθετοῦμεν, πρέπει νὰ τιθέμεθα ὑπεράνω πάντων καὶ νὰ θεωροῦμεν ὅλους τοὺς πολίτας τῆς αὐτῆς ἀξίας ἔστω καὶ ἂν εἶναι διαφόρων μερίδων. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ δὲν εἶναι μόνον δικαιοτάτη, ἠθικὴ ἀρχή, ἀλλὰ ἔχετε καὶ τὰ πραγματικὰ συμπεράσματα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Διότι ἕνας νόμος διὰ νὰ ἰσχύσῃ καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ, πρέπει νὰ ἀνταποκρίνεται προτίστως εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν καὶ τοιαῦτα στηρίγματα ὑπάρχουν δύο· ὅταν ὁ νόμος τίθεται ὑπεράνω πάντων καὶ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει μόνον τὰς ἰδικάς μας ἐντυπώσεις καὶ ὁδηγούμενοι ἀπὸ αὐτάς. Ὀφείλω νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι καὶ ἐγὼ ἀντιμετώπισα προλήψεις καὶ συμφέροντα καὶ τὰς μὲν προλήψεις, αἱ ὁποῖαι συνίσταντο εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ἐδαφοϊδιοκτητῶν τῶν ἐπιθυμούντων νὰ ἀριθμοῦν μεγάλας ἐκτάσεις καὶ ἐπιδεικνυόντων τὰς περγαμηνάς των τὰς οἰκογενειακάς, αὐτὰς δὲν τὰς ἔλαβον καθόλου ὑπ’ ὄψει, ἀλλὰ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ παρίδω. Ἐξησφάλισα μὲ τὸ παραπάνω τὰ συμφέροντα τῶν τσιφλικούχων, ὅταν εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1912 παρουσιάσθησαν ἐνώπιόν μου καὶ μοῦ ἐξέφρασαν παράπονα καὶ μοῦ ἐζήτησαν ὅτι διὰ νὰ ἀνταποκρίνεται τὸ περιεχόμενον τοῦ νόμου ἐκείνου πρέπει νὰ ὑποσχεθῶμεν ὅτι θὰ ἀφήσωμεν τὰς μεγάλας γαίας μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι πρόκειται δι’ αὐτῶν νὰ ἐπέλθῃ ταχυτέρα τοῦ ζητήματος λύσις. Πραγματικῶς δὲν ἀπεσκόπουν εἰς αὐτὸ ἀλλὰ εἰς ὑπονομεύσεις κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν· ὄχι μόνον δὲν ἐδέχθην τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς, ἀλλ’ ἐδήλωσα ὅτι καὶ ἐκλεγόμενος βουλευτὴς θὰ τὸ πολεμήσω πάσῃ θυσίᾳ ὑπὸ οἱασδήποτε Κυβερνήσεως καὶ ἂν εἰσήγετο. Εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἤμην ἀνένδοτος, διότι πάσῃ θυσίᾳ ἤθελον νὰ μὴ ἀδικήσω κανένα. Τοιαῦται δὲ ἦσαν αἱ ἐντυπώσεις ἐκ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς του, τόση ἀκριβῶς ἡ ἐπιμονή μου εἰς τὰ σημεῖα αὐτὰ ὑπῆρξε σταθερὰ, ὥστε ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἀπέδειξε τοῦτο τὸ περίεργον φαινόμενον: κατεψηφίσθη ὁ συνδυασμὸς ἀπὸ ἀμφοτέρας τὰς μερίδας, καίτοι ἦτο ζήτημα πληρωμῆς ἐγένετο ζήτημα ἀγροτικοῦ νόμου. Ἦτο δὲ τοῦτο τὸ παράδοξον, ὅτι ὁ συνδυασμός μας ἐπέτυχε, ἀλλ’ ἐπέτυχε διὰ τῆς συνδρομῆς ἄλλων τάξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐνδιαφέροντο διὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον καὶ δι’ αὐτῶν ἠσφαλίσαμεν τὴν ἐπιτυχίαν. Ἐν τούτοις ἐπέμεινα ὅπως τὸ ἔργον ἐκεῖνο ἀνταποκρίνεται πάσῃ θυσίᾳ εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, ἀκόμη νὰ ἐνισχύετο ἡ πεποίθησις ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ εἶναι δίκαιον καὶ δὲν ἀδικεῖ κανένα καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰς πρώτας τροπολογίας τοῦ νόμου διεξήχθησαν μὲ τὸν ἀείμνηστον Θεοτόκην πεισματώδεις συζητήσεις καὶ κατελήξαμεν εἰς μίαν βάσιν ἀπὸ καλῆς πίστεως γενομένης. Ὁ ἀείμνηστος Θεοτόκης προῆλθεν εἰς πολλὰς παραχωρήσεις ἐπὶ τῶν ἀρχικῶν νόμων καὶ ἔθεσε καὶ μίαν τελευταίαν τροποποίησιν καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι ἂν δὲν τὰς παραδεχθῶ θὰ ὑποβάλλῃ τὸν νόμον ὡς ἔχει. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψει μου τότε ὅτι ἂν ἡμεῖς οἱ δύο εἴμεθα σύμφωνοι θὰ ἦτο σύμφωνος ὁλόκληρος ἡ Κέρκυρα, καὶ ἂν ἡμεῖς διαφωνούσαμεν θὰ ὑπῆρχε πάντοτε μία δυσπιστία. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ ὑπῆρξε τόσον ἀσφαλὲς ὥστε ὄχι μόνον ἐδέχθην τὰς τροπολογίας αὐτὰς τοῦ τελευταίου νόμου, ἀλλ’ εὐλόγησα τὸν Θεὸν ὅτι τὰς τροπολογίας αὐτὰς δὲν τὰς συνώδευσε μὲ μεγαλειτέρας ἀξιώσεις, διότι καὶ ταύτας πιθανὸν θὰ ἐδεχόμην. Ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς ὁμολογήσω τὴν μεγαλειτέραν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθην ὅταν πρὸ τριῶν ἐτῶν εὑρισκόμενος ἐν Κερκύρᾳ, παρουσιάσθη ἐπιτροπὴ εἰς ἐμὲ, ἀντιπροσωπεύουσα τὰ δικαιώματα τῶν ἰδιοκτητῶν, ἡ ὁποία περιελάμβανε ὅλους τοὺς φανατικοὺς τοῦ νόμου πολεμίους καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ ἐμὲ νὰ ἐξηγήσω τὴν φοβερὰν μανίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία προβαίνει εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν διαφόρων ἀποζημιώσεων, διότι ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ, μοῦ εἶπαν, παρανομεῖ, ἐπιλαμβάνεται ἄλλων αἰτήσεων, ἐνῷ ἐκ τοῦ νόμου ὀφείλει νὰ προτιμήσῃ ἄλλας, καὶ μοῦ ἀνέφερον διάφορα παραδείγματα, ὅτι αὐτοὶ συγκεκριμμένως ἠδικήθησαν ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς. Εἰς ταῦτα παρετήρησα, ὅτι ἂν ταῦτα πράττῃ ἡ ἐπιτροπή, ὀφείλετε νὰ τὴν ἐλέγχητε, ἐφ’ ὅσον ἐκ τοῦ νόμου δίδεται ἡ εὐκαιρία. Μέχρις ἀποζημιώσεως καὶ μέχρι καταβολῆς τοῦ τιμήματος, ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ δὲν κάνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ παρατείνῃ τὴν κατάστασιν, ἀλλὰ εἰς τοῦτο ὑπερεμαχήσατε. Ἔ, κύριοι, ἐξήτασα καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διότι τὸ ἔργον εἶναι δίκαιον, διότι δικαιότερον ἔργον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδεμία ἱκανοποίησις ἐν τῷ πολιτικῷ μου βίῳ ὑπῆρξεν τόσον ἰσχυρά, ὅσον ἐκείνην τὴν στιγμήν. Τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἔχει λυθῆ ἐν Κερκύρᾳ, διότι δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος ἐν Κερκύρᾳ νὰ μὴ νομίζῃ ὅτι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἐλύθη, διότι ἄλλος περιμένει τὴν στιγμὴν νὰ κληρωθῇ καὶ ἄλλος τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ γίνῃ κτηματίας. Διὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν δικαστικῶν διενέξεων θὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα ἐν παρενθέσει. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον, καὶ σήμερον εἶναι κἄτι τι ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι στηριγμένος ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει· εἶναι γενικὴ πεποίθησις καὶ ἐπιλαμβάνομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ σᾶς συστήσω, κ. Ὑπουργέ, πρὸς Θεοῦ μὴ θίγετε αὐτὸν τὸν νόμον· δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ τίποτε. Δύναμαι νὰ εἴπω μάλιστα, κύριοι, ὅτι παρουσιάζει τὸ ἀνθρωπίνως τέλειον, δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προκαλοῦμεν ἔκπληξιν διότι διαλύεται ἡ πραγματικότης, καὶ δὲν πρέπει νὰ γεννῶνται ζητήματα. Ἔχω νὰ εἴπω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῆς διαδικασίας, ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις αὔριον θὰ ὁμιλήσω αὔριον, ἐὰν δὲν πρόκειται θὰ ὁμιλήσω τώρα.

§199Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ συμπληρωθῇ αὔριον ἡ συζήτησις καὶ τὴν Δευτέραν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§201Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Κύριοι, μετὰ μεγάλης προσοχῆς παρηκολούθουν τὸν ἔντιμον ἐκ Κερκύρας βουλευτὴν καὶ θὰ ἐθεώρουν περιτολογίαν νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὴν θαυμασίαν ἀγόρευσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε προχθές, ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἀποκρούων ἓν πρὸς ἓν τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἐντίμου ἐκ Κερκύρας βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ἔλαβον τὸν λόγον τὸν ἔλαβον ὅπως διαμαρτυρηθῶ διὰ μίαν μομφὴν, ἡ ὁποία ἐρρίφθη κατὰ ἐντίμων ὑπαλλήλων. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν αὐτήν, διότι τῷ ὄντι, οἱ ὑπάλληλοι ὅλοι οἱ ὁποῖοι ἐτάχθησαν καὶ διὰ τὴν καταμέτρησιν καὶ διὰ τὴν μελέτην τῶν κτημάτων, κατώρθωσαν εἰς τόσον σύντομον χρονικὸν διάστημα, ἐντὸς πέντε μηνῶν, νὰ κάμουν ἓν γιγάντιον ἔργον καὶ διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπραξαν τὸ καθῆκον τους. Ἀλλ’ ἰδίως ἔλαβον τὸν λόγον ὅπως ὑποβάλω παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐκ Κερκύρας κ. βουλευτοῦ. Τὴν ἰδίαν τακτικὴν ἤρχισαν καὶ σήμερον οἱ ἰδιοκτῆται. Ἀπὸ τὴν ἡμέραν ἀφ’ ἧς ἤρχισε τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα παραπονοῦνται κατὰ τῆς Πολιτείας, παραπονοῦνται κατὰ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, παραπονοῦνται κατὰ παντός, ὁ ὁποῖος θὰ εἶχε γνώμην περὶ λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος καὶ πρὸ παντὸς κατὰ τῆς Πολιτείας, ἡ ὁποία τὸ τσιφλίκιον τὸ μετέβαλεν εἰς πραγματικὴν ἰδιοκτησίαν, ἡ Πολιτεία, ἡ ὁποία ἐπὶ 30 ἔτη τοὺς συνέτρεξε καὶ τοὺς ὑπεστήριξε διὰ τῆς διατηρήσεως ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ σίτου. Ἐφορολογεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ μόνον διὰ νὰ δύνανται οἱ τσιφλικιοῦχοι νὰ ἀδικοπλουτῶσιν. Αὐτὸ συνέβη, καὶ ἔρχονται σήμερον καὶ παραπονοῦνται κατὰ τῆς Πολιτείας. Καὶ ἀπέναντι ὅλων τῶν μέτρων τὶ ἀπέδωκαν αὐτοί; Ὁμιλοῦσι περὶ μεγάλης καλλιεργείας, μέχρι σήμερον οὐδὲν ἔδωκαν. Ὁ ἔντιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς σᾶς εἶπεν ὅτι ἐὰν πρόκειτο νὰ κάμητε τὴν ἀποκατάστασιν, περιωρισθῆτε μόνον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν σημερινῶν γεωργῶν, διὰ νὰ ἀποκαταστήσητε τοὺς ἀνηλίκους καὶ ἐνηλίκους ἢ ἄλλα πρόσωπα τῆς οἰκογενείας. Ἀσφαλῶς θὰ ἀποτύχῃ μία τοιαύτη ἀποκατάστασις. Καὶ ἄλλοτε ἐλέχθησαν πολλὰ περὶ τούτου, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον, διότι τὸ ζήτημα ἐπανειλημμένως συνεζητήθη ἐνταῦθα. Ἀλλ’ ἔχω νὰ εἴπω πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας βουλευτὴν ὅτι αἱ μέχρι τοῦδε ἀποκαταστάσεις τὸν διαψεύδωσι, διότι ἐὰν ἀποκατάστασις πλήρης ἐπέτυχεν, ἐπέτυχεν ἡ τῶν ἀκτημόνων, τῶν νέων γεωργῶν, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν μετὰ περισσοτέρου ζήλου. Ἔχομεν τὰ Στεφανοβίκια, ἔλαβον καὶ τὰ ἀνήλικα τέκνα τῶν γεωργῶν καὶ δὲν ἀπέτυχεν οὐδεμία τοιαύτη ἀποκατάστασις, τοὐναντίον ἐπέτυχεν πληρέστατα· τὸ αὐτὸ ἐγένετο καὶ εἰς τὰ Ζάππεια κτήματα καὶ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα κτήματα. Ὥστε τοῦτο ἤθελα νὰ φέρω ὡς παράδειγμα, διατὶ νὰ ἀρχίσωμεν νὰ ὁμιλῶμεν θεωρίας ὅταν ἔχωμεν δεδομένον ποῖα ἀποτελέσματα ἐπαρουσίασεν ἡ ἀποκατάστασις ὡρισμένων προσώπων. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ὁ ἔντιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς ἔρριψεν καὶ ἓν ἄλλον ὑπαιγνισμόν, εἶπεν ὅτι μὲ τοιαύτην ἀποκατάστασιν δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἐκτροχιασμὸν τῆς κοινωνίας. Αὐτὸν τὸν κίνδυνον ἡ Θεσσαλία δὲν τὸν διατρέχει. Ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς εἶνε νομοταγέστατος, τοῦτο δὲ ἀπεδείχθη καὶ ἂν ζητεῖ σήμερον ζητεῖ δικαιοσύνην. Οἱ ἰδιοκτῆται τοῦ νομοῦ Τρικκάλων ὠφελήθησαν ἀπὸ τὴν πολεμικὴν κατάστασιν καὶ ἀπὸ τὴν ὑπερτίμησιν τῶν ἡμερομισθίων χωρὶς νὰ καταβάλωσι τίποτε, διότι ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ σίτου ἔχῃ αὐξηθῆ, ηὐξήθησαν καὶ τὰ ἡμερομίσθια. Ἀσφαλῶς προνομιακῶς ἀπὸ ὅλους τοὺς ἐργοδότας ὠφελήθησαν αὐτοὶ χωρὶς νὰ καταβάλωσι τίποτε, διότι οἱ ἰδιοκτῆται τοῦ νομοῦ Τρικκάλων, δὲν κατέβαλλον οὐδέν, πολλάκις μάλιστα ὅταν δὲν ὑπάρχει παραγωγή, λαμβάνουσι καὶ ἀπὸ τὸν σπόρον τοῦ κολλήγου. Καὶ καθ’ ὅλην τὴν πολεμικὴν κατάστασιν τὸ ἡμερομίσθιον αὐτοῦ τοῦ ἐργάτου ποῖον ὑπῆρξεν; Τὸ σύνηθες, τὸ πολεμικόν, διότι μόλις καὶ μετὰ βίας ἐπαρκεῖ διὰ νὰ συντηρήσωσι τὴν οἰκογένειάν των. Αὐτὸ τὸ κάμνουν καὶ τώρα καὶ ἐν τούτοις οἱ γεωργοὶ τῆς Θεσσαλίας δὲν ἐξηγέρθησαν, ἀλλ’ εἶχον πεποίθησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ ἴδωσιν ἐκπληρουμένους τοὺς πόθους των. Καὶ ἔρχονται καὶ λέγουσιν, ὅτι μᾶς ἀδικεῖ ἡ Πολιτεία. Καὶ ἐρωτῶ τοὺς ἰδιοκτήτας, μὲ ποίας τιμὰς ἠγόρασαν τὰ κτήματά των καὶ σήμερον μὲ ποῖον τόκον ἐν Θεσσαλίᾳ θὰ διαθέσωσι τὸ χρῆμα των καὶ μοῦ ἀπήντησαν μὲ 5%. Παρουσιάζεται κανένα παράδειγμα, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης ἠγόρασε κτῆμα μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ λάβῃ 5%; Δι’ αὐτό, λέγω, προκειμένου περὶ τοῦ εἰκοσαπλασίου τὸ εὑρίσκω πολὺ ὑπερβολικὸν διότι δὲν εἶναι σύμφωνον καὶ μὲ τὴν ἀγοραίαν ἀξίαν τῶν κτημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ, διότι ὅπως σᾶς εἶπον ὡς βάσις τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων τῆς Θεσσαλίας, λαμβάνεται τὸ 7%. Οὐδέποτε διαθέτει τις χρήματα, μάλιστα προκειμένου περὶ τῶν ὀρεινῶν συνοικισμῶν ἂν δὲν ὑπολογίσει ὅτι θὰ λάβῃ 10% καὶ μόνον εἷς ἰδιοκτήτης ὑπῆρξε εἰλικρινής, διότι εἶπε νὰ πολλαπλασιασθῇ τὸ κτῆμα του μὲ τὸ δεκαπλάσιον διότι δὲν ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ πάρῃ περισσότερα. Ἀλλά, κύριοι, ἤθελα νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω παρόντα τὸν ἑλληνικὸν κόσμον—τὸν ὁποῖον, ἀφ’ ἧς ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν ὁ νόμος τὸν δηλητηριάζουν, μὲ διαφόρους δημοσιεύσεις καὶ διαφόρους ὁμιλίας διαμαρτυρόμενοι παντοῦ καὶ πάντοτε οἱ κύριοι ἰδιοκτῆται ὅτι ἀδικοῦνται—ἤθελον, λέγω, νὰ τὸν ἔχω παρόντα κατὰ τὰς συζητήσεις αἵτινες ἐγένοντο εἰς τὰς συζητήσεις τοῦ συμβουλίου τῶν κτημάτων, ὅπου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παραστῶ ὡς ἀντιπρόσωπος συνεταιρισμῶν, διὰ νὰ ἴδῃ ἐκεῖ ποίας ὑπερφιάλους ἀξιώσεις προσβάλλουν. Εἷς ἰδιοκτήτης, ὑπέβαλεν αἴτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐζήτει νὰ ἐγκαταστήσῃ τοὺς χωρικούς του ἐπὶ ὡρισμένῳ τιμήματι, προσφέρων ὁ ἴδιος νὰ παράσχῃ τὸ δάνειον ἐπὶ 30 ἔτη καὶ νὰ πάρῃ τὰ χρήματά του τοκοχρεωλυτικῶς καὶ ἀντὶ τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐζήτει εἶχε τὸ θράσος νὰ ζητήσῃ τριπλασίαν τιμὴν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐζήτει ἀπὸ τὸ Δημόσιον.

§202ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§203Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ «Ἁγίου Ἠλία» ὁ ὁποῖος ἐνῷ πρὸ ἑνὸς ἔτους εἶχε προσφέρει τὸ κτῆμα του μὲ 60 δραχ. ἐζήτει τώρα 150 δραχ. τὸ στρέμμα.

§204Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διότι ἐπρόκειτο περὶ ἄλλων στρεμμάτων.

§205Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλων στρεμμάτων. Ἡ συζήτησις ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χάρτου, τὸν ὁποῖον προσεκόμισεν ὁ ἰδιοκτήτης. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλα κτήματα θὰ ἴδητε ἀπίστευτα ποσά. Διὰ κτῆμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει οὔτε 100 χιλ. δραχμὰς παρουσιάσθη ἰδιοκτήτης καὶ ἐζήτησε 3½ ἑκατομμύρια.

§206Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον εἶναι αὐτό;

§207Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἡ Ἀσπροκοκκιά. Ἐγὼ δὲ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ συνεταιρισμοῦ ἐζήτησα νὰ τεθῇ ἡ τιμὴ εἰς τὴν ὁποίαν ἐπωλήθη χθὲς παρακείμενον κτῆμα μὲ ἓξ δραχμὰς κατὰ στρέμμα.

§208Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Λειβάδια εἶναι;

§209Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Βεβαίως, ὅλην τὴν Καλαμπάκαν νὰ πωλήσητε δὲν θὰ πιάσητε 3½ ἑκατομμύρια.

§210Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσα στρέμματα εἶναι ἡ Ἀσπροκοκκιά;

§211Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Δὲν εἰξεύρω πόσα στρέμματα εἶναι· ἐζήτησε 300 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τοὺς κ. συναδέλφους νὰ μελετήσουν τὰ ὑπομνήματα τὰ ὑποβληθέντα ἐκ τῶν διαφόρων μερῶν. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς εἶπεν ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τοὺς ἔχουν σηκώσει τὰ μυαλὰ τῶν γεωργῶν τῆς Θεσσαλίας, ὅτι κάμνουν εἰκονικοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ ἔβαλαν ἕνα σωρὸ πρόσωπα. Κύριοι· εἶδον τὴν διαδικασίαν τοῦ συμβουλίου ὅπως προεῖπον καὶ εἶδον πῶς γίνεται ἡ ἐργασία. Γίνεται μία κατάστασις προσωρινὴ καὶ μία διοικητικὴ ἐπιτροπὴ γράφει τὰ πρόσωπα τῶν δικαιουμένων· τὸ συμβούλιον τῶν κτημάτων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπάρχοντος νόμου κάμνει τὴν ἐργασίαν του. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διακρίνει τὴν εἰλικρίνειαν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν συνεταιρισμῶν, εἶναι ὅτι εἰς τὸ πρῶτον χωρίον εἰς τὸ ὁποῖον παρεστάθη, εἶπεν ὅτι ἐβάλαμεν τὸν τάδε καὶ τὸν τάδε οἱ ὁποῖοι δὲν ἔμεναν εἰς τὸ χωρίον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔμεναν πρὸ 7 ἢ πρὸ 10 ἐτῶν τοὺς ἐβάλομεν· ἂν θέλετε διαγράψατέ τους· καὶ ἐγένετο ὁ ἔλεγχος ὅλου τοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ δὲν ἔγινε καμμία ἄλλη ἀντίρρησις πλὴν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὡμολόγησαν οἱ ἴδιοι καὶ τέλος πάντων ἓν μέλος ἐδήλωσεν ὅτι δὲν θέλει κλῆρον καὶ διεγράφη. Δὲν θὰ ἐπιμείνω ἐπὶ πολύ, Κύριοι, βουλευταί, διότι δὲν θέλω νὰ κουράσω ὑμᾶς, ἀλλ’ ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τὸ ζήτημα τῶν χιλίων στρεμμάτων, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς συζήτησιν, διότι συμβαίνει, ἰδίως δὲ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τρικκάλων, ἂν μείνῃ ὡς ἔχει ἡ σχετικὴ διάταξις, νὰ μείνουν ἀναπαλλοτρίωτα περὶ τὰ 14 ἢ 15 τσιφλίκια ἀκριβῶς γύρω ἀπὸ τὰ Τρίκκαλα καὶ ἐν ᾧ θὰ ἀπαλοτριωθῇ ὅλη ἡ ἄλλη ἔκτασις θὰ μᾶς μείνωσιν οἱ κολλῆγοι ἔξω τῶν Τρικκάλων διὰ νὰ συμβολίζουν τὴν δουλικὴν περίοδον. Διότι ὑπάρχουν κτήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι κατανεμημένα κατὰ μερίδια· ἓν κτῆμα 4 ἢ 5 χιλιάδων στρεμμάτων εἶναι εἰς 5 μερίδια. Τὰ λεγόμενα Ἀλιακᾶδες εἶναι ἀπὸ 800,900 καὶ 1000 στρέμματα καὶ ὅλο τὸ κτῆμα ἔχει 50 κολλήγους καὶ εἶναι εἰς κάθε Ἀλιακᾶν 10 ἢ 12 καλλιεργηταί. Αὐτὸς ὁ Ἀλιακᾶς δὲν δύναται νὰ ἀπαλλοτριωθῇ διότι ἕκαστον μερίδιον κεχωρισμένον εἶναι ὀλιγώτερα τῶν χιλίων στρεμμάτων, πλὴν δὲ αὐτῶν εἶναι παρεμβαλλόμενα καὶ ἄλλα ἀπαλλοτριωτέα τοιαῦτα κτήματα. Ἔχομεν ἀκριβῶς τοιαῦτα μίαν ὥραν ἔξω τῶν Τρικκάλων. Θὰ ἦτο δυνατὸν ἂν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν τῶν χιλίων στρεμμάτων τοὐλάχιστον ἂν δὲν θελήσῃ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι φοβοῦμαι ἂν δὲν γίνῃ τοῦτο, θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον, διὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν καὶ αὐτούς.

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Μακεδονία ἔχει ἔκτασιν ἀρκετὴν ὥστε νὰ στείλωμεν καὶ ἰδιοκτήτας νὰ ἀγοράσουν καὶ κολλήγους νὰ ἐγκαταστήσωμεν.

§213Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν προέτεινε τοιοῦτον τι.

§214Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Ἡ μειονοψηφία τὸ προέτεινε.

§215Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἔχω τὴν ἔκθεσιν.

§216Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἐδέχθη ὅτι χίλια στρέμματα πρέπει νὰ εἶναι πάντως ἀναπαλλοτρίωτα. Ὁ νόμος λέγει «ἂν παρεμβάλλωνται ἀπαλλοτριοῦνται» ἂν εἶναι 500 στρέμματα καὶ παρεμβεβλημένα, ἀπαλλοτριοῦνται. Εἶμαι σύμφωνος ἄλλως τε νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς.

§217Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἰδέτε τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§218Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Βλέπω μίαν ἔκθεσιν ἡ ὁποία εἶναι ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν· τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ μειονοψηφία δὲν τὴν βλέπω. Λέγει ἡ ἔκθεσις: «Κτήματα ἔχοντα ἔκτασιν συνολικὴν 500 στρεμμάτων δὲν ἀπαλλοτριοῦνται» Ἄρα κτήματα μεγαλητέρας ἐκτάσεως ἀπαλλοτριοῦνται.

§219Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§220Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχετε δίκαιον, κ. Γαρδικιώτη.

§221Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἔστω. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ μία συμβιβαστικὴ λύσις.

§222Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ πρότασις ἡ ἰδική σας εἶναι ἡ ἑξῆς, νὰ καταργηθῇ τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἰδιοκτήτης εἰς τὸν Νομὸν Τρικκάλων κρατεῖ τὸ ⅒ τῆς ἐκτάσεως καὶ νὰ θεωρηθῇ κατώτατον ὅριον τὰ 500 στρέμματα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική σας πρότασις. Νομίζω ὅτι εἰς τοῦτο συμφωνεῖτε μὲ τὸν κ. βουλευτὴν Κερκύρας.

§223Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι.

§224Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἴπετε, νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ τὸ ἐλάχιστον......

§225Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι πρὸς Θεοῦ!

§226Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶχον τοιαύτην ἐντύπωσιν.

§227Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 8.30 μ. μ.).