1914.03.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49

Τῆς 8ης Μαρτίου 1914.

(Σάββατον, ὥρα 4.40′ μ. μ.).

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· Οἱ κάτοικοι Εὐπαλίου παρακαλοῦσιν, ὅπως παραταθῇ ὁ νόμος περὶ βραχυπροθέσμου προθεσμίας τῶν ὑποκειμένων εἰς περιγραφὴν πολιτικῶν ὑποθέσεων· Ὁ πολίτης Λουκαδάκος ἐξ Ἐλατείας τῆς Λοκρίδος παρακαλεῖ, ὅπως ὁ υἱός του Ἰωάννης, στρατιώτης τοῦ 1914 ἀπολυθῇ, καθ’ ὅτι ὁ ἕτερος υἱός του Γεώργιος ἐφονεύθη ἐν Νιγρίτῃ· Οἱ φοιτηταὶ τῆς Φαρμακευτικῆς Σχολῆς παρακαλοῦσιν, ὅπως συμπεριληφθῶσι καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ νομοχημικῶν ἐργαστηρίων· Οἱ φοιτηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα συμπληρωματικὸν τοῦ κατὰ τὴν 7ην τρέχοντος ὑποβληθέντος τοιούτου· Οἱ κάτοικοι τῶν ἐξοχικῶν συνοικιῶν Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν τροχιοδρομικῶν εἰσιτηρίων· Ἐπιτροπὴ προσφύγων ἐκ Ξάνθης παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ τῆς ἀκινήτου αὐτῶν περιουσίας. Ὁ Α. Πασχάλης ἐκ Σάμου παρακαλεῖ, ὅπως τὸ κατασχεθὲν ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἀστυνομίας Κουμουτσοπούλου οἰκόπεδόν του τῷ ἐπιστραφῇ· Ἡ ἐκ Πατρῶν σύζυγος Β. Ντάσκα παρακαλεῖ, ὅπως ἀρθῇ τὸ ἐπὶ τὸν σύζυγόν της ἀδήλωτον τοῦ 1897 γενόμενον ἀδίκημα· Οἱ Ε. Κυρπίδης, Ἐμμ. Μαραγκουδάκης, Ἐμμ. Ῥαπτάκης ταχυδρομικοὶ ὑπάλληλοι Κρήτης παρακαλοῦσιν, ὅπως προβιβασθῶσιν· Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Τσαλδάρης, Β. Κυρέλλος, Δ. Χατζηγιάννης καὶ Ε. Βελλιανίτης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ συστάσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νόμου ΓΣϞΗʹ, ΓϠΛΒʹ καὶ ΓϠΞΓʹ»· Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Γ. Τσακανίκας κ. Ι. Χριστοδουλιᾶς ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ 147 νόμου περὶ τῆς ἐν ταῖς προσαρτωμέναις χώραις ἐφαρμοστέας νομοθεσίας καὶ τῆς δικαστικῆς αὐτῶν ὀργανώσεως»· Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Χαριτάτος καὶ Π. Πετροπουλάκης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ εἰσαγωγῆς τῶν ἐνδίκων μέσων τῆς ἐφέσεως κατ’ ἀποφάσεων τῶν Πλημμελειοδικῶν». Αἱ ἐπιτροπαὶ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων· 1) Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας συνδρομῆς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου δραχ. 30,000 διὰ τὸν πανηγυρισμὸν τῆς πεντηκονταετηρίδος τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου» καὶ 2) «Περὶ ἐγκρίσεως τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς ταχυδρομικῶν δεμάτων μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς» ὑποβάλλουσι τὰς ἐκθέσεις αὐτῶν. (Ὅρα Ἀρχεῖον Βουλῆς). Μὴ ὑπαρχούσης εἶτα ἀντιρρήσεως, χορηγεῖται ἄδεια 8 ἡμερῶν ἀπουσίας εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Ἰ. Βέρροιον. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν τελειοφοίτων τῆς Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου.

§2Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ συγχωνευθῇ, παρακαλῶ, μὲ τὴν ἑτέραν, ἥτις εἶναι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἐπὶ τοῦ ὑπομνήματος τῶν φοιτητῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου.

§4Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν ἀνῆλθον, κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ὅπως κολακεύσω τὰς ἀδυναμίας τοῦ φοιτητικοῦ κόσμου οὐδὲ νὰ ἐνισχύσω κἄν τὰς παρεκτροπὰς, τὰς ἀθῴας πάντοτε, ἀλλὰ πάντως παρεκτροπὰς, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν χθὲς εἰς βάρος τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ φοιτητικοῦ κόσμου. Εἶναι ἀληθές, ὅτι πάντες ἡμεῖς πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς γνώμονα τῶν σκέψεων ἡμῶν, ἂν ὄχι τι ἄλλο, πάντως ὅμως νὰ μὴ θιχθῇ ἡ ἔννομος τάξις καὶ πρὸ παντὸς ἔχουσι καθῆκον νὰ πράττωσι τοῦτο ἀκριβῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι αὔριον θὰ εἶναι οἱ φρουροὶ καὶ οἱ σωματοφύλακες τοῦ κράτους τοῦ νόμου καὶ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ ἀσφαλῶς ὁ φοιτητικὸς κόσμος ὅτι ἡ πρώτη ἀρετὴ τοῦ πολίτου καὶ πρὸ παντὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι αὔριον θὰ εἶναι οἱ ἐπιστήμονες τοῦ μέλλοντος, εἶναι ἡ κοσμιότης αὐτῶν. Λέγω, Κύριοι, ταῦτα, ἐγὼ ὁ εἰλικρινὴς φίλος τοῦ φοιτητικοῦ κόσμου, ὅστις εἰς παλαιὰν ἐποχὴν ἠσθάνθην ὅλην τὴν σφοδρότητα τῶν συγκινήσεων ἑνὸς φοιτητοῦ καὶ γνωρίζει κάλλιστα ὁ φοιτητικὸς κόσμος ὅτι, ἐπειδὴ εἴμεθα περισσότερον ἰδεολόγοι καὶ ποιηταὶ καὶ ὀλιγώτερον θετικισταί, συμπαρεσύρθημεν μέχρι τῶν κιγκλιδωμάτων τοῦ Παλαιοῦ Στρατῶνος. Δι’ αὐτὸ τονίζω ὅτι πρέπει ἡ φοιτητικὴ νεολαία, ἡ ἐλπὶς αὕτη καὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἔθνους, εἰς ἣν μετ’ ἐμπιστοσύνης ἀποβλέπομεν περὶ μέλλοντος ἀληθοῦς, πρέπει νὰ εἶναι ὀλιγώτερον ἰδεολόγοι καὶ περισσότερον θετικισταί. Καὶ ἂν λέγω ταῦτα εἰς τὸν φοιτητικὸν κόσμον, δὲν ἀποκρύπτω, Κύριοι, νὰ εἴπω ὅτι, ἄν τις μελετήσῃ τὸ ὑπόμνημα τὸ ὑποβληθὲν ἀπὸ μέρους τῶν κ. φοιτητῶν καὶ δώσῃ εἰς αὐτὸ τὴν ἀνάλογον προσοχήν, μελετήσῃ αὐτὸ ἐμπεριστατωμένως, θὰ πεισθῇ ἀσφαλῶς ὅτι πολλὰ τῶν αἰτημάτων αὐτῶν εἶναι ἄξια πάσης μελέτης καὶ προσοχῆς. Δὲν εἶμαι βεβαίως ἄνθρωπος τῶν ἀκροτήτων, ὅτι πρέπει τὸ νομοθετικὸν σῶμα ἀπολύτως νὰ υἱοθετήσῃ τὸ ὑποβληθὲν ὑπόμνημα ἀπὸ μέρους τοῦ φοιτητικοῦ κόσμου, ἀλλ’ οἱ φοιτηταὶ ἐν τῷ συνταγματικῷ δικαιώματί των ὑπέβαλον τὰς σκέψεις των καὶ ἀπετάθησαν πρὸς τὸ ὑπέρτατον σῶμα, τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἥτις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ μελετήσῃ τοῦτο ἐμπεριστατωμένως. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ λάβῃ ἔκτασιν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ὑπομνήματος τούτου καὶ τῶν αἰτημάτων τῶν φοιτητῶν, ἂν προγενεστέρως δὲν ἐκτυπωθῇ καὶ δὲν διανεμηθῇ εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς, διότι ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν, κ. Βουλευταί, ὅτι ἂν δώσητε τὴν ἀνάλογον προσοχὴν εἰς τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, θέλετε πράγματι πεισθῆ ὅτι πολλὰ τῶν αἰτημάτων αὐτῶν εἶναι ἄξια πάσης προσοχῆς καὶ πάσης μελέτης. Καὶ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας· δὲν εἶναι τάχα ἄξιον πάσης μελέτης καὶ προσοχῆς τὸ αἴτημα ἐκεῖνο, τὸ ἀποβλέπον τὴν κατάργησιν τῶν τελῶν τῶν φροντιστηρίων, τὸ ζητούμενον παρ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν τὴν πατρίδα ἐπὶ δύο συναπτὰ ἔτη, καὶ παρὰ φοιτητῶν, ὧν, ὡς γνωρίζετε πάντες ὑμεῖς, τὰ ⅘ εἶναι πτωχοί; Γνωρίζει κάλλιστα τοῦτο ἡ Βουλὴ καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὅτε ἄλλοτε ὑπεβλήθη πρὸ αὐτῆς ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, μεγάλη μερὶς τῆς αἰθούσης ταύτης διεμαρτυρήθη καὶ ἐζήτει τὴν τελείαν κατάργησιν τῶν φροντιστηριακῶν τελῶν. Δυστυχῶς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους ἄνευ τῆς ζητηθείσης μεταβολῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τάχα συζητήσιμον τὸ ζήτημα τώρα, ὅτε στεροῦνται οὗτοι βιβλίων, οἱ δὲ κ. Καθηγηταὶ ἐπὶ δύο ἔτη δὲν ἐνήργησαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἐπιβάλλει, νὰ ἐκδώσωσι βιβλία;

§5ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τρία ἔτη λέγει ὁ νόμος. Δὲν παρῆλθον τρία ἔτη.

§6Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Πρέπει τάχα οἱ Καθηγηταὶ νὰ περιμένωσι νὰ συμπληρωθῇ ἀκριβῶς ἡ τριετία διὰ νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν συγγραμμάτων αὐτῶν; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ μορφωθῶσιν οἱ φοιτηταὶ ἐκ τῶν σημειώσεων τὰς ὁποίας κρατοῦσιν ἐπὶ γονάτων γράφοντες καὶ ἐπὶ τῶν θρανίων κατὰ τὰς ἀκροάσεις των εἰς τὸ Πανεπιστήμιον; Δὲν εἶναι τάχα συζητήσιμον, κ. Ὑπουργέ, τῆς Παιδείας, τὸ νὰ ἐξαιρεθῶσι τῶν γυμναστικῶν ἀσκήσεων οἱ ἱερωμένοι, ἀρχιμανδρῖται, οἱ ἱεροδιάκονοι καὶ οἱ ἱερεῖς; Δὲν εἶναι τάχα συζητήσιμον τὸ ζήτημα, ἂν εἶναι πρέπον νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὸν φοιτητικὸν κόσμον ν’ ἀνανεώσῃ τὰς ἐγγραφὰς αὑτοῦ διὰ τὰ ἔτη, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε τὰ αἰτήματα αὑτοῦ; Δὲν εἶναι τάχα συζητήσιμον, ἂν πρέπῃ νὰ ἀνασταλῇ ἐπὶ μίαν διετίαν, ἂν ὄχι τριετίαν, τὸ ζήτημα τῶν κατὰ τμήματα ἐξετάσεων, ἐφ’ ὅσον εἶναι γνωστὸν ὅτι κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1912, ὅτε ὡρίσατε νὰ γίνωσιν αἱ ἐξετάσεις, ὅτι τότε ἐγένετο ἡ ἐπιστράτευσις καὶ τότε ἔσπευσαν νὰ ταχθῶσιν ὑπὸ τὰς σημαίας; Δὲν εἶναι τάχα συζητήσιμον τοῦτο; Ἀπευθύνομαι τόσον πρὸς τὴν Βουλὴν ὅσον καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχω πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἔδειξε σημεῖα τόσον φανερὰ ὅτι ὄντως ἔστρεψε τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ ἱδρύματος ἐκείνου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐλπίζει ἡ φυλή, διότι τὸ Πανεπιστήμιον δὲν εἶναι κέντρον φωτὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς, ἔχω ἀδίστακτον πεποίθησιν ὅτι θὰ δώσῃ τὴν πρέπουσαν προσοχὴν καὶ πάλιν ἐπὶ τῶν αἰτημάτων τῶν φοιτητῶν.

§7ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ κέντρον τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς εὑρίσκεται ἐδῶ, οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης.

§9Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ὑπόμνημα τῶν φοιτητῶν ἐκτυπωθὲν ἔχει διανεμηθῆ. Ὥστε θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ἐξετάσω κατ’ ἰδίαν τὰ αἰτήματα αὐτῶν. Θὰ εἶχον ὅμως νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις, ἀφ’ ἧς διευθύνει τὰ πράγματα τῆς Πατρίδος, ἔδειξεν ἐξαιρετικὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἀνάπλασιν τοῦ Πανεπιστημίου, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ πλεῖστα ἐκ τῶν αἰτημάτων τῶν φοιτητῶν, διότι ὅλα αὐτὰ τὰ παράπονα τῶν φοιτητῶν προέρχονται ἐκ τοῦ ὅτι ὑπῆρχον τάσεις ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας πρὸς περιορισμὸν τῶν σπουδαστῶν τῶν θεωρητικῶν ἐπιστημῶν. Ἀλλ’ οἱ λόγοι ἐκεῖνοι δὲν ὑφίστανται σήμερον, ἂν δ’ ἄλλοτε μετ’ ἀνησυχίας παρηκολουθοῦμεν τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν φοιτητῶν, ἤδη θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀνησυχήσῃ τὸ γεγονός, ὅτι ὁσημέραι ἐλαττοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν σπουδαστῶν. Καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ποῦ ὀφείλεται ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἆρά γε εἰς τὸ ὅτι ἐξισώθη ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος ἢ μήπως καὶ ἄλλα τινὰ αἴτια ἀναγκάζουσι τοὺς φοιτητὰς νὰ μὴ ἔρχωνται ἐδῶ, ἀλλὰ νὰ τρέπωνται πρὸς τὴν Εὐρώπην; Ἠξεύρει πολὺ καλὰ ἡ Βουλὴ ὁποίαν ζημίαν ὑφίσταται τὸ Ἔθνος ἐντεῦθεν, διότι ὅσοι ἔρχονται ἀπὸ τὴν Εὐρώπην ἔρχονται ὄχι θιασῶται τῆς μεγάλης ἰδέας, ἀλλὰ κοσμοπολῖται· διότι μόνον τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον εἶναι προωρισμένον νὰ γαλουχῇ τοὺς εἰς αὐτὸ φοιτῶντας μὲ τὴν ἰδέαν τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. (Εὖγε! Εὖγε!).

§10Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Κύριοι Βουλευταί· εἶναι γνωσταὶ αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ἡ ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ἐψήφισε τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου· εἶναι δηλ. γνωστὸν ὅτι ὁ ὀργανισμὸς οὗτος ἐψηφίσθη κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτῆς συνεδρίασιν, ὁπότε δὲν ἦτο δυνατὸν οὔτε κἂν νὰ συζητηθῇ. Ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε παραπεμφθῆ τὸ νομοσχέδιον, εἶχεν ὑποβάλει δι’ ὑπομνήματος τὰς κρίσεις αὐτῆς καὶ τὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἂν ἤθελον ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν, πολλαὶ ἀτέλειαι τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ πολλὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα σήμερον ἀκόμη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσι, θὰ μετερρυθμίζοντο καὶ αἱ ἀτέλειαι θὰ ἔλειπον. Ἀτυχῶς ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τούτου ἕνεκα παριστάμεθα σήμερον μάρτυρες πραγματικῶν ἐλλείψεων τοῦ Πανεπιστημίου. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὸ ὑπόμνημα τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῶν φοιτητῶν. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δηλῶ ὅτι δὲν συμμερίζομαι πάντα τὰ ἐν αὐτῷ αἰτήματα· συμμερίζομαι τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν καὶ μάλιστα ὄχι καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν προσδίδουσιν οἱ ἀναφερόμενοι. Οὕτως ἐπὶ τοῦ πρώτου αἰτήματος, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ὑπαγωγὴ τῶν ἐπιστράτων φοιτητῶν καὶ μὴ ἁπασῶν τῶν σχολῶν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παλαιοῦ ὀργανισμοῦ, δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ αἰτήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑποθέτω, διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐκ τῆς μελέτης τοῦ ὑπομνήματος τούτου ἐπείσθην ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ συντάξαντες τοῦτο δὲν ἐξέθηκαν ὡς ἔδει τὰ ζητήματα ταῦτα, φρονῶ ὅτι τὸ αἴτημα τοῦτο ἀποβλέπει εἰς μόνην τὴν ἀναστολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ὅσον ἀφορᾷ τὰς τμηματικὰς ἐξετάσεις. Διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι διῆλθέ ποτε ἀπὸ τὸν νοῦν τῶν φοιτητῶν ὅτι εἶναι δυνατὸν ὀργανισμός, ὅστις παρ’ ὅλας τὰς ἀτελείας του, ἔχει καὶ πλείστας ὅσας ἀρετάς, δύναται νὰ ζητηθῇ παρὰ τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους νὰ ἀνασταλῇ ὁλόκληρος.

§11ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τοῦ νέου ὀργανισμοῦ.

§12Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ βάσις τοῦ νέου ὀργανισμοῦ εἶναι αἱ τμηματικαὶ ἐξετάσεις. Ὁμολογῶ ἐπιπλέον ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο διὰ τοὺς φοιτητὰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἠδυνήθησαν νὰ παρακολουθήσωσι τὰ μαθήματα αὐτά, ἔδωκεν ἀρίστους καρπούς, ἔδωκε καρποὺς τοὺς ὁποίους οὔτε οἱ ἴδιοι οἱ καθηγηταὶ οὔτε οἱ διευθυνταὶ τῶν φροντιστηρίων ἤλπιζον ὅτι θὰ ἔδιδεν, ὅτε ἐνομοθετεῖτο τοῦτο. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τὴν 17 Ἰουλίου 1911 καὶ ἐφηρμόσθη ἑπομένως τὸ πρῶτον κατὰ τὸ Πανπιστημιακὸν ἔτος 1911–1912 καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ κανονιστικὸν Διάταγμα τὸ ἐκ τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον θὰ καθώριζε τὰς τμηματικὰς ἐξετάσεις καὶ τὰς φροντιστηριακὰς ἀσκήσεις, ἐξεδόθη μετὰ τὸ τέλος τοῦ πρώτου Πανεπιστημιακοῦ ἔτους, ἐξεδόθη δηλαδὴ κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1912, ἐφ’ ὅσον λέγω, ταῦτα ἤρχοντο μετὰ τὸ χειμερινὸν ἑξάμηνον τοῦ 1912, ὁ δὲ πόλεμος ἐκηρύχθη εὐθὺς κατόπιν καὶ διεκόπησαν τὰ μαθήματα τοῦ Πανεπιστημίου ἐπαναληφθέντα ἀπὸ τὰς 3 Δεκεμβρίου μέχρις Ἰουνίου 1912, δηλαδὴ μόνον ἓξ μῆνας, φρονῶ ὅτι ὑπάρχουσι λόγοι πείθοντες τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ σκεφθῇ μήπως τὸ πρῶτον αἴτημα τῶν φοιτητῶν ἐν τῷ εἰδικῷ τούτῳ ζητήματι εἶναι ἄξιον προσοχῆς καὶ ἰδίᾳ διὰ τοὺς ἐπιστράτους φοιτητάς. Τὸ δεύτερον αἴτημα τῶν φοιτητῶν, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τῶν διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ καθοριζομένων φροντιστηριακῶν τελῶν, φρονῶ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ συζητήσωμεν. Εἶναι γνωστὸν εἰς ἡμᾶς ὅτι εἰς τὰ ξένα Πανεπιστήμια βαρύτατα τέλη φροντιστηριακὰ ὑπάρχουσιν, ὅτι δὲ ἐκτὸς τῶν φροντιστηριακῶν τελῶν ὑπάρχουσι καὶ μαθήματά τινα cours, τὰ ὁποῖα δίδουσιν ἐπὶ πληρωμῇ οἱ ἐπιμεληταὶ καὶ τὰ ὁποῖα ἀπηγορεύθησαν παρ’ ἡμῖν διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἑπομένως ἡ μάθησις ἡ πανεπιστημιακὴ ἁδρότατα πληρώνεται ἐν Εὐρώπῃ, ὥστε δὲν δύναμαι νὰ συστήσω τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν φροντιστηριακῶν τελῶν παρὰ διὰ τοὺς ἐπιστράτους μόνον φοιτητάς. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ τρίτον αἴτημα, ὅπως οἱ ἀπορριφθέντες φοιτηταὶ ὑποστῶσιν ἐπανεξέτασιν, κηρύσσομαι ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς του, διότι τὸ αἴτημα τοῦτο ἀφορᾷ τοὺς ἐπιστράτους φοιτητάς. Φρονῶ ὅμως ὅτι νόμος, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη, προβλέπει περὶ τούτου καὶ δίδει παράτασιν μέχρι τοῦ τέλους Ἀπριλίου 1914, ὁπότε παρέχεται εἰς αὐτοὺς ἀρκετὸς χρόνος ὅπως προετοιμασθῶσιν, ἐν ἀνάγκῃ ὅμως καλὸν εἶναι ὅπως παρατείνωμεν εἰσέτι τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα. Διὰ τὸ τέταρτον αἴτημα, ὅπως ἐν τῷ καταρτισθέντι νομοσχεδίῳ περὶ διορισμοῦ νομομηχανικῶν μὴ θεωρῶνται ἔχοντες τὰ αὐτὰ προσόντα οἱ ἀπόφοιτοι τῆς σχολῆς τῶν Φυσικῶν ἐπιστημῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἐκεῖνοι τῆς Ἀκαδημίας Ῥουσοπούλου, φρονῶ ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ τετάρτου τούτου αἰτήματος θὰ εἶχε θέσιν, ἅτε θὰ προσήρχετο τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον πρὸς συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πέμπτον αἴτημα, διὰ τὴν ταχεῖαν ἔκδοσιν συγγραμμάτων τῶν κ.κ. Καθηγητῶν, ὁ νόμος ὁρίζει τριετίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ 6ον αἴτημα, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἀνανέωσις τοῦ ἔτους ἐγγραφῆς 1911–1912, φρονῶ ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐχορηγήθη τὸ προνόμιον τοῦτο εἰς τοὺς ἐξ ὡρισμένων μερῶν φοιτητὰς καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ ὀργανισμὸς ἀπαιτεῖ, ὅπως ἡ ἀνανέωσις τῆς ἐγγραφῆς γίνηται αὐτοπροσώπως, ἐπειδὴ ὑπῆρχον εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν πλεῖστοι φοιτηταὶ μὴ προερχόμενοι ἀπὸ τὰ μέρη ἐκεῖνα, φρονῶ, λέγω, ὅτι εἶναι δίκαιον τὸ δικαίωμα τῆς ἀνανεώσεως νὰ ἐπεκταθῇ καὶ δι’ αὐτούς. Διὰ τὸ ἕβδομον καὶ ὄγδοον αἴτημα φρονῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίρρησις, ἐπίσης δὲ διὰ τὸ ἕνατον αἴτημα, ὅπως διαταχθῇ δηλ. ὁ κ. Πρύτανις καὶ ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ἐνεργήσωσι τάχιστα τὰς ἀνακρίσεις διὰ τὸ μεταξὺ τῶν φοιτητῶν τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν καὶ τοῦ καθηγητοῦ κ. Ματθαιοπούλου ἐπεισόδιον. Ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει δώσει ἀρκετὰς ἐξηγήσεις, ὥστε νὰ λείψῃ τὸ ἐπεισόδιον. Ταῦτα εἶχον νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ἐλπίζω ὅτι οὗτος λαμβάνων ταῦτα ὑπ’ ὄψιν θὰ δώσῃ εὐνοϊκὴν λύσιν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων.

§13Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἤθελον νὰ μὲ πληροφορήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν ἡ Πρυτανεία εἶχε διαβιβάσει ἔγγραφον, ὅπως ἀνασταλῇ ὁ νέος ὀργανισμὸς ἐπὶ δύο ἔτη.

§14Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν διεβιβάσθη.

§15Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἔχω ἐπιβεβλημένην ὑποχρέωσιν, ὅπως εἴπω δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ ὑπομνήματος, διότι προέρχεται τοῦτο ἀπὸ πλείστους φοιτητὰς οἱ ὁποῖοι προέταξαν τὰ στήθη των κατὰ τῶν ἐχθρῶν. Τὸ πρῶτον αἴτημα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται ἐκ μέρους τῶν φοιτητῶν, ὅπως ὑπαχθῶσιν οἱ ἐπίστρατοι φοιτηταὶ καὶ μὴ ἁπασῶν τῶν σχολῶν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παλαιοῦ ὀργανισμοῦ, νομίζω ὅτι εἶναι λογικόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀναστέλλεται ὁ νέος ὀργανισμὸς ἐπὶ δύο ἔτη, δὲν ἔχει δὲ νὰ χάσῃ τὸ Πανεπιστήμιον, διότι, ὅταν οἱ καθηγηταὶ ἐξετάσωσι τοὺς φοιτητὰς αὐστηρῶς, θὰ προαχθῶσι μόνον οἱ ἱκανοί. Πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἰατρῶν εἶναι ἰατροὶ μὲ τὸν παλαιὸν ὀργανισμόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον αἴτημα, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τῶν διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ καθιερωθέντων φροντιστηριακῶν τελῶν, δέον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ πλεῖστοι φοιτηταὶ εἶναι ἄποροι καὶ ὅτι οἱ εὐεργέται τῆς κοινωνίας εἶναι οἱ ἄποροι φοιτηταί. Οἱ ἄλλοι εἶναι υἱοὶ πλουτοκρατῶν καὶ δὲν γίνονται πάντοτε ἄξιοι ἐπιστήμονες καὶ χρήσιμοι εἰς τὴν κοινωνίαν, ὡς οἱ πτωχοί. Ὅταν κατὰ τὸν παλαιὸν ὀργανισμὸν ὁ φοιτητὴς θέλῃ δέκα δραχμὰς διὰ φροντιστήριον, σήμερον δὲ πληρώνει 40 δραχμὰς καὶ ἔχει δέκα φροντιστήρια πρὸς 40 δραχμὰς πληρώνει 400, βεβαίως ἡ θέσις του εἶναι δυσχερής, καὶ εἶναι σπουδαῖον τὸ ποσόν, κύριε Ὑπουργέ, τῶν 400 δραχμῶν. Μὲ τὸ ποσὸν τοῦτο δύναται ὁ φοιτητὴς νὰ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τὰς ἀνάγκας, ὅπως γνωρίζετε καὶ ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος φημίζεσθε ἐπὶ οἰκονομικῇ δυσπραγίᾳ καὶ ἑπομένως θέλετε δεχθῆ τὰ αἰτήματα τῶν φοιτητῶν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Πετσάλης· ἀπών. Ὁ κ. Π. Πολυχρονιάδης· ἀπών. Ὁ κ. Ν. Μουζάκης.

§17Ν. ΜΟΥΖΑΚΗΣ. Μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, ἡ ὁποία ἐγένετο, νομίζω ὅτι ἐξηντλήθη τὸ ζήτημα καὶ θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὰ αἰτήματα τῶν φοιτητῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι πάσης ὑποστηρίξεως.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Σοκόλης ἔχει τὸν λόγον.

§19Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τὰ τελευταῖα γεγονότα, Κύριοι, τὰ εὐτυχῆ διὰ τὸ Ἔθνος ἐνέπνευσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μέτρα τινά, τὰ ὁποῖα φυσικὰ δὲν ἀποβλέπουσι βεβαίως εἰς τὴν τελειοτέραν μόρφωσιν τῶν ἐπιστημόνων, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσῃ εἰς τὰς διαφόρους αὑτῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπέρτατον μέτρον ἀνάγκης ὑπηγόρευσε τὴν λῆψιν τῶν τοιούτων τῆς Κυβερνήσεως ἀποφάσεων, φρονῶ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ληφθῇ ἡ ἀπόφασις αὕτη μονομερῶς καὶ μόνον, ἀλλὰ πρέπει νὰ γενικευθῇ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ἐπιστήμης καὶ δι’ ὅλους τοὺς ἐπιστήμονας, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ κληθῶσι νὰ προσφέρωσιν εἰς τὸ Ἔθνος τὰς ὑπηρεσίας αὑτῶν. Δὲν πρέπει νὰ λησμονηθῇ ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀκόμη ὑπεβλήθη νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ μαθηταὶ τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, οἱ ἔχοντες τριετῆ φοίτησιν, κατατάσσονται ὡς ἀνθυπολοχαγοί, οἱ δὲ ἔχοντες τετραετῆ ὡς ὑπολοχαγοί. Τὸ τοιοῦτον εἶναι πρωτοφανές, διότι βλέπομεν ἐπιστήμονας εἰς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ἐμπιστευθῇ ἡ Πολιτεία τὴν ὕπαρξίν της, βλέπομεν ὅτι τοῦ ὑπερτάτου ἱδρύματος, εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ὁποίου εἶναι ἐναποτεθειμένη ἡ τιμὴ καὶ αὐτὴ ἡ ὑπόστασις τῆς πατρίδος, ἡ Πολιτεία νὰ παραβλέπῃ τὸν πλήρη καταρτισμὸν καὶ νὰ ἀποδίδῃ τοὺς ἄνδρας τούτους εἰς τὸ στράτευμα μὲ μόρφωσιν μικροτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἅπαντες οἱ προκάτοχοι αὐτῶν. Καθ’ ἣν στιγμὴν λοιπὸν λαμβάνονται τοιαῦτα μέτρα διὰ τὸν στρατόν, ἐρωτᾶται· διατί δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἀνάλογα μέτρα καὶ διὰ τὸ Πανεπιστήμιον; Μήπως οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐξέλθωσιν ἀπὸ τὰς Ἀκαδημαϊκὰς τάξεις, θὰ ἔχωσι σημασίαν τινά, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ μόρφωσίς των θὰ εἶναι ἐπίσης ὀλιγώτερον περιωρισμένη, ὅπως εἶναι καὶ τῶν ἀξιωματικῶν; Δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐν μιᾷ Πολιτείᾳ νὰ ὑπάρχωσι δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά, προκειμένου περὶ κατηγορίας προσώπων τὰ ὁποῖα ἔχουσι κοινὸν τὸν προορισμόν, τὴν ἰδίαν ἀκριβῶς ὑπόστασιν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, Κύριοι, ὅτι, ὅπως ἐπεκράτησεν ἐπιείκεια προκειμένου περὶ τῶν ἀξιωματικῶν, διὰ τὸν ἴδιον ἀκριβῶς λόγον πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ἐπιείκεια καὶ διὰ τοὺς κ. φοιτητάς, τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ συντρέχουσι καὶ ἕτεροι λόγοι· κυρίως ὁ λόγος ὁ οἰκονομικός. Λησμονοῦμεν ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμός, ὅλαι αἱ οἰκογένειαι αἱ ἑλληνικαὶ ἐκλονίσθησαν κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη καὶ ἑπομένως εἶναι δίκαιον νὰ μὴ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ αὐτὰς τὰς θυσίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἓν ὁμαλὸν καθεστὼς προενόησε καὶ τὰ μεγάλα γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐτίμησαν τὴν ἡμετέραν πατρίδα διέκοψαν. Πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ γεγονότα αὐτά, ὄχι μόνον διότι ἡ Κυβέρνησις δικαίως τὰ τονίζει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ διότι πραγματικῶς ὑπάρχουσιν· ἑπομένως ἔχομεν καθῆκον νὰ ἔχωμεν πάντοτε ὑπ’ ὄψει ἡμῶν ταῦτα τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν ἀποφάσεις τόσον σοβαράς, προκειμένου περὶ προσώπων τὰ ὁποῖα θὰ κληθῶσι καὶ πάλιν νὰ συνεισφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας, τῶν ὁποίων τὸ Κράτος θὰ ἔχῃ ἄμεσον τὴν ἀνάγκην. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι ἅπαντα τὰ αἰτήματα τῶν φοιτητῶν εἶναι τελείως δεδικαιολογημένα ὡς ἀπὸ τῶν δύο αὐτῶν ἀπόψεων ἀνέπτυξα ἐνώπιον τοῦ κυριάρχου Σώματος, δὲν ἀμφιβάλλω δ’ ὅτι ἡ Κυβέρνησις λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν ὅ,τι ἔπραξε περὶ τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ αὐτὸ ἀκριβῶς θὰ πράξῃ καὶ περὶ τῶν φοιτητῶν, διότι καὶ οἱ μὲν εἶναι ἐπιστήμονες, ὅπως εἶναι καὶ ἐκεῖνοι. Ἐὰν ἕνεκα τῶν περιστάσεων δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ συμπληρώσωσι τὰς ἑαυτῶν σπουδάς, ἂς δοθῇ τοὐλάχιστον εὐκολία εἰς τοὺς φοιτητὰς νὰ συμπληρώσωσιν αὐτάς, διότι δὲν ζητοῦμεν νὰ μὴ συμπληρώσωσι ταύτας. Νὰ συμπληρώσωσιν αὐτάς, ἀλλ’ ἂς δοθῶσιν ἅπασαι αἱ ἀπαιτούμεναι εὐκολίαι. Οὕτως ἡ Κυβέρνησις πράττουσα θὰ εὑρίσκηται ἐν τῷ δικαίῳ καὶ δὲν θὰ δύναται νὰ κατηγορηθῇ ὑπ’ οὐδενὸς ὅτι ἐχρησιμοποίησε δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά, προκειμένου περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖοι οὐδὲν ἕτερον ζητοῦσιν, εἰμὴ μόνον τὸ νὰ καταστῶσι τὸν ταχύτερον ἱκανοί, ἵνα προσφέρωσι καὶ πάλιν τὰς μικρὰς αὑτῶν ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα.

§20Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω καὶ ἐγὼ τὰ αἰτήματα τῶν φοιτητῶν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ εἰς αὐτὰ προσοχὴ μεγάλη. Ὅταν ὁ ὀργανισμὸς ἀμφοτέρων τῶν Πανεπιστημίων, ὁ ψηφισθείς, ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν καὶ τὴν ἀνακοπὴν τῆς τάσεως, ἡ ὁποία ὑπῆρχε πρὸς σχηματισμὸν λεγεώνων ἐπιστημόνων κατὰ τοιοῦτον τρόπον, καθ’ ὃν τότε κατηρτίζοντο, φρονῶ ὅτι σήμερον πρέπει νὰ γεννηθῇ ἄλλη σκέψις παρὰ τῇ Κυβερνήσει, διότι πρότερον ὑπῆρχον μόνον δύο στάδια, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἐκλέξωσιν οἱ νέοι Ἕλληνες πολῖται, τὸ στάδιον τοῦ λογιωτάτου ἢ τὸ τοῦ χειρώνακτος. Δὲν ἦτο οὕτω κατηρτισμένη ἡ Πολιτεία ὥστε νὰ διανοίγῃ ὁδοὺς εἰς πρακτικὰ ἐπαγγέλματα εἰς νέους οἱ ὁποῖοι εἶχον τὰ στοιχεῖα καὶ τὴν ῥοπὴν τῆς μορφώσεως· ἐντεῦθεν ἐπῆλθον αὗται αἱ νέαι σκέψεις καὶ ἀποφάσεις. Σήμερον ὅμως, ὅτε ἔχομεν ὁδοὺς αἱ ὁποῖαι εἰσάγουσι τοὺς νέους εἰς διάφορα ἐπαγγέλματα, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μὴ παραμελήσωμεν ἐκείνην τὴν τάξιν κυρίως, τὴν τάξιν τῶν πτωχῶν σπουδαστῶν, ἀπὸ τοῦ νὰ γίνωνται ἐπιστήμονες, διότι εἶναι βέβαιον πολλάκις, πλειστάκις, ὅτι ἐκ τῆς τάξεως ἐκείνης ἐξέρχονται οἱ ἱκανοὶ ἐπιστήμονες καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι διηύθυνον τὰς τύχας διαφόρων ἐθνῶν. Ἐπὶ τῆς ἰδέας ταύτης στηριζόμενος νομίζω ὅτι ἡ σκέψις αὕτη πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ καὶ παρὰ τῇ Κυβερνήσει. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου τοῦ γενικοῦ ἄλλος καὶ σοβαρώτατος συντρέχει· ἡ μεταβολή, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἀπὸ δύο ἐτῶν εἰς τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν. Ἐθνικὰ γεγονότα ἐξειλίχθησαν τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἤσκησαν μεγάλην ἐπήρειαν ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτῆς. Δὲν πρέπει τὴν ἀνακοπὴν ταύτην, τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην, νὰ τὴν μεταχειρισθῶμεν εἰς βάρος τῶν σπουδαστῶν. Πρέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι ἐπιεικής, ἐπιεικεστάτη, πρὸς πάντας μὲν τοὺς φοιτητὰς ἀλλ’ ἰδίᾳ πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσέφερον τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὴν Πατρίδα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀπορρέει ἀπὸ τῶν λαϊκῶν τάξεων καὶ ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν Πατρίδα περισσότερον πασῶν τῶν ἄλλων τάξεων.

§21Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ὑποθέτω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὑπῆρξε Βουλευτὴς ὅστις νὰ μὴ ἔλαβε γνῶσιν τοῦ ἐκ μέρους τῶν φοιτητῶν ὑποβληθέντος ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον μάλιστα τόσον πανηγυρικῶς ἐπεδόθη κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν. Οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου συνελθόντες εἰς συλλαλητήριον κατέληξαν εἰς τὸν περίβολον τῆς Βουλῆς καὶ ἐπέδωκαν προσωπικῶς τὸ ὑπόμνημα αὐτῶν εἰς ἕκαστον τῶν κ. κ. Βουλευτῶν χειροκροτοῦντες ἅμα πάντας τοὺς εἰσερχομένους Βουλευτὰς εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ μέτρον τοῦτο καὶ σοβαρὸν ἦτο καὶ ἀξιοπρεπὲς καὶ ἀνάλογον βεβαίως Ἑλλήνων φοιτητῶν, μέτρον διὰ τὸ ὁποῖον πᾶς τις ὤφειλε νὰ χαρῇ. Δυστυχῶς τὸ διάβημα τοῦτο δὲν ὑπῆρξε τὸ μόνον· ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι προέβησαν εἰς ἀποδοκιμασίας, ὅτι μάλιστα δὲν ἠρκέσθησαν εἰς αὐτάς, ἀλλὰ μεταβάντες εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον παρημπόδισαν τὰς παραδόσεις καὶ ἔθραυσαν τοὺς ὑαλοπίνακας τῶν παραθύρων. Τὰ διαβήματα βεβαίως ταῦτα τῶν κ. κ. φοιτητῶν οὐδεὶς ἐπιδοκιμάζει καὶ πάντες εἴδομεν μετὰ πολλῆς ὀδύνης τοὺς κ. κ. φοιτητὰς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκτραπέντας τῶν ὁρίων τῆς σεμνότητος καὶ τῆς εὐπρεπείας. Ἂν οἱ κ. κ. φοιτηταὶ ἐχειροκρότησαν τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα παραπείσωσιν αὐτούς, ὅπως ὑποστηρίξωσι τὸ ὑπ’ αὐτῶν ὑποβληθὲν ὑπόμνημα, ἢ ἐθορύβησαν ἵνα ἐξαναγκάσωσι τοὺς ἔχοντας ἀλλοίαν γνώμην νὰ ὑποκύψωσιν, ἂς εἶναι βέβαιοι ὅτι ἐπλανήθησαν οἰκτρῶς. Οὐδεὶς Βουλευτὴς ἔχων συναίσθησιν τῆς ἀξιοπρεπείας του, θὰ θελήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ αἰτήματα αὐτῶν ἐπηρεαζόμενος ἐκ τῶν χειροκροτημάτων οὐδὲ ν’ ἀλλάξῃ γνώμην συγκινούμενος ἐκ τῶν ἀποδοκιμασιῶν. Ὅσα ἐκ τῶν αἰτημάτων τῶν κ. κ. φοιτητῶν εἶναι λογικὰ βεβαίως ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της, ὅσα δὲ εἶναι παράλογα ὀφείλει νὰ τὰ παρίδῃ. Καὶ ὑπάρχουσιν, κ. Πρόεδρε, πολλὰ τῶν αἰτημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι λογικὰ καὶ συζητήσιμα· ἐπὶ τούτων θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ θὰ συνίστων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της. Τὸ πρῶτον τῶν αἰτημάτων αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτόν, διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταστρατηγηθῶσι χρήσιμοι νόμοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταργήσωμεν τὰς ἐξετάσεις· ἐὰν οἱ κ. κ. φοιτηταὶ διατείνονται ὅτι εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους δὲν δύνανται νὰ παρακολουθήσωσι τὰ μαθήματα δύο ἐτῶν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ αὐτοῖς τὸ δικαίωμα, ὅπως ὑποστῶσιν ἐξετάσεις εἰς τὸ διάστημα τοῦ ἔτους καὶ διὰ τὰ δύο ἔτη. Ἐπίσης λογικὸν εἶναι ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν φοιτητῶν τῆς Θεολογίας ἀπὸ τῆς Γυμναστικῆς. Τὸ ἕτερον αἴτημα, ὅπως ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τῶν φροντιστηριακῶν τελῶν, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει κυρίως τὴν Κυβέρνησιν· εἶναι ζήτημα καθαρῶς φορολογικόν. Βεβαίως εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο ν’ ἀπαλλάξωμεν ὅλους τῆς πληρωμῆς φόρων, ἀλλὰ τὸ Κράτος ἔχει ἀνάγκας καὶ εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ θεραπεύσῃ ταύτας. Εἶναι εὔκολον πᾶς τις ἀνερχόμενος ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο νὰ συνιστᾷ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς πληρωμῆς φόρου· ἀλλ’ ἡμεῖς εὐσυνειδήτως ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκον ἡμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν τοιαῦτα νὰ συστήσωμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ λησμονήσωμεν τὰς μεγίστας ἀνάγκας τῆς Πολιτείας εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Πατρὶς περιβάλλεται μὲ τὰς βαρυτέρας τῶν ὑποχρεώσεων. Καὶ εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν οἱ κ. κ. φοιτηταί, πρὸ παντὸς αὐτοί, νὰ ἔχωσι συναίσθησιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν τῆς Πατρίδος καὶ νὰ μὴ ζητῶσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἐπιβάλωσιν ἀδικαιολόγητα αἰτήματα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον αἴτημα, ὅπως οἱ ἀπορριφθέντες ἅπαξ ἢ δὶς ἐπανεξετασθῶσι, νομίζω ὅτι οἱ φοιτηταὶ οἱ ὁποῖοι ἐξητάσθησαν ἅπαξ καὶ δὶς καὶ δὲν ἐκρίθησαν ἱκανοὶ νὰ προαχθῶσιν, εἶναι ἐντελῶς παράλογον, ἐντελῶς περιττόν, νὰ ἐξετασθῶσι καὶ πάλιν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει ἐπ’ αὐτοῦ, νομίζω, νὰ δείξῃ ὑποχώρησιν. Εἶναι δικαιότατον, οἱ φοιτηταὶ αὐτοί, ὡς ὁ νόμος ὁρίζει, νὰ ἐξακολουθήσωσι διδασκόμενοι καὶ παρακολουθοῦντες καὶ πάλιν τὰ μαθήματα τῆς αὐτῆς τάξεως, ἐὰν θέλωσι νὰ ἐξέλθωσι καλοὶ καὶ ἀποβῶσι χρήσιμοι εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν Πολιτείαν. Ὡς πρὸς τὸ αἴτημα τὸ σχετικὸν πρὸς τὰ συγγράμματα τῶν κ. κ. καθηγητῶν, εἷς ἐκ τῶν κ. κ. Συναδέλφων ἔλεγε χθές· «ἐνόμισαν, φαίνεται, οἱ κ. κ. φοιτηταί, ὅτι εἶναι φουρνιὲς τὰ συγγράμματα καὶ εἶναι δυνατὸν οἱ καθηγηταὶ νὰ τὰ βάλουν εἰς ἕνα φοῦρνον καὶ νὰ τὰ βγάλουν». Συμφωνῶ. Δὲν εἶναι εὔκολος, Κύριοι, ἡ ἔκδοσις συγγραμμάτων. Νομίζω μάλιστα ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ εἰς τὸ βραχὺ διάστημα, ὅπερ ὁ νόμος ὁρίζει. Θὰ παρακαλέσω μάλιστα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἂν εἶναι δυνατὸν, νὰ παρατείνῃ διὰ νόμου τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐκδόσεως συγγραμμάτων τοὐλάχιστον ἐπὶ μίαν ἀκόμη πενταετίαν. Ἐὰν οἱ κ. κ. φοιτηταὶ ἐνδιαφέρωνται νὰ μορφωθῶσι, δύνανται νὰ ἐπιτύχωσι τοῦτο παρακολουθοῦντες ἀνελλιπῶς τὴν διδασκαλίαν τῶν καθηγητῶν αὐτῶν, κρατοῦντες τὰς ἀναγκαίας ἐκ τῆς διδασκαλίας σημειώσεις καὶ μεταχειριζόμενοι καὶ ἄλλα βοηθήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐλλείπουσιν. Ἂς μὴ ἐπείγωνται νὰ ἐκδοθῶσι συγγράμματα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀτελῆ καὶ ἅτινα διὰ νὰ γίνωσι τέλεια ἔχουσιν ἀνάγκην καὶ μεγάλης μελέτης καὶ χρόνου μακροῦ. Ὑπάρχουσι καὶ ἕτερα αἰτήματα, ἀλλ’ ἅτε μὴ ἔχων εἰδικότητα δὲν δύναμαι ἀπαράσκευος νὰ θίξω αὐτά. Ἀπέδειξα, κ. Βουλευταί, ὅτι τινὰ τῶν αἰτημάτων τῶν κ. κ. φοιτητῶν εἶναι συζητήσιμα, τὰ πλεῖστα ὅμως τούτων εἶναι ὑπερβολικὰ καὶ παράλογα, ὡς αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ὁμολογοῦσιν. Ἰδοὺ τί γράφουσιν εἰς τὸ τέλος τῆς ἀναφορᾶς αὐτῶν· «Ταῦτα εἴχομεν νὰ ὑποβάλωμεν ὑμῖν, βέβαιοι ὄντες ὅτι θέλουσιν εἰσακουσθῆ τὰ δίκαια αἰτήματά μας, δεδομένου ὅτι εἰσηκούσθησαν ἄλλοτε παραλογώτερα κλπ.» Νομίζετε, κ. Βουλευταί, ὅτι, ἐὰν ἄλλοτε εἰσηκούσθησαν παραλογώτερα, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ἡμεῖς σήμερον νὰ δεχθῶμεν τὰ παράλογα, τὰ ὁποῖα καὶ οἱ ἴδιοι παρεδέχθησαν ὡς τοιαῦτα; (Γέλωτες). Ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως θὰ μελετήσῃ τὰ αἰτήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Ἔχω πεποίθησιν ὅτι καὶ αἱ ἀποδοκιμασίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας...

§22Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἐγένοντο.

§23Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εὐχάριστον τοῦτο. Ἐγὼ οὕτως ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας· ἀλλὰ καὶ ἂν ἐγένοντο, δὲν θὰ ἠδύναντο βεβαίως ν’ ἀναγκάσωσι τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς παράλογα αἰτήματα. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι μετὰ παρέλευσιν μικροῦ χρόνου, ὅταν οἱ κ. κ. φοιτηταὶ πραγματικῶς ἀναπτυχθῶσι καὶ μορφωθῶσι, θὰ ἀναγνωρίσωσι καὶ ἐκεῖνοι ὅτι πολὺ δίκαιον εἶχεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸς νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὸ νὰ μὴ κάμῃ δεκτὰ τὰ αἰτήματα αὐτῶν· θὰ εὐλογῶσι μάλιστα τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἐπιμένων δυσηρέστησε μὲν αὐτούς, συνετέλεσεν ὅμως εἰς τὸ νὰ ἐξέλθωσιν εἰς τὴν κοινωνίαν πραγματικοὶ ἐπιστήμονες, ἀντάξιοι τῆς ἀποστολῆς των καὶ τῶν προσδοκιῶν τοῦ Ἔθνους.

§24ΗΛ. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ἐξηντλήθη ἐντελῶς, κ. Πρόεδρε, τὸ θέμα ὑπὸ τῶν κ.κ. Συναδέλφων, ὥστε δὲν μένει τίποτε νὰ προσθέσω. Μόνον τὸ ἔκτακτον τῶν περιστάσεων νομίζω ὅτι θὰ ἐδικαιολόγει ἐπιεικῆ μέτρα, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξοικονόμησιν τοῦ χρόνου, διότι πᾶσα ἀντίθετος λύσις θὰ ἔπληττε τὰς πενεστέρας τάξεις τῶν κ. κ. φοιτητῶν. Οἱ πλεῖστοι τῶν φοιτητῶν, ὅτε ἔδει νὰ σπουδάσωσιν, ὅτε ἔδει νὰ προσέλθωσι νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις, ἐμάχοντο προτάσσοντες τὰ στήθη των ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Νομίζω ὅτι αὐτὸς ὁ λόγος εἶναι ἀρκετός, ὅπως συνηγορήσῃ τις ὑπὲρ τῶν αἰτημάτων τῶν φοιτητῶν χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς νεανικὰς παρεκτροπὰς, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀποδοκιμασίας καὶ ἐπιδοκιμασίας αὐτῶν.

§25Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι λίαν εὐχάριστον ὅτι πλεῖστοι τῶν κ. Συναδέλφων πρώτιστον ἐνόμισαν καθῆκον νὰ ἀποδοκιμάσωσι τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ὑπεβλήθη τὸ ὑπόμνημα τῶν κ. φοιτητῶν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ πλήξωσι τὰς παρεκτροπὰς τῶν νέων τούτων. Ἡ Κυβέρνησις μετὰ συμπαθείας ἀπέβλεψε πρὸς τοὺς ἀκαδημαϊκοὺς πολίτας ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἀντελήφθη ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις θέλει ζημιώσει μεγάλως μεταξὺ καὶ ἄλλων τάξεων καὶ τοὺς φοιτητὰς τῶν Πανεπιστημίων καὶ ἔσπευσεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἐμφανίσεώς της ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν ἐπιστράτευσιν νὰ εἰσαγάγῃ νομοθέτημα κυροῦν Διάταγμα, δι’ οὗ παρετείνετο ὁ χρόνος τῆς ἐγγραφῆς. Εἰσηγήθη νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλογίσθη ὡς ἔτος φοιτήσεως ὁ χρόνος τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ἑπομένως οἱ φοιτηταὶ οἱ μαχόμενοι ὑπελογίζετο ὅτι δὲν θέλουσιν ἀπολέσει τὸ ἔτος τὸ Πανεπιστημιακόν, κατὰ τὸ ὁποῖον αὐτοὶ ἦσαν ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ δὲν παρηκολούθουν μαθήματα. Εἰσήγαγεν ἐπίσης νομοθέτημα καὶ ἀπήλλαξεν αὐτοὺς ἐκ τῶν τελῶν τῆς ἐγγραφῆς καὶ ἀνανεώσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ πόλεμοι παρετάθησαν καὶ ἡ ἐπιστράτευσις παρετείνετο, διὰ νεωτέρου νομοθετήματος παρέτεινεν ἔτι μᾶλλον τὴν προθεσμίαν τῶν τμηματικῶν ἐξετάσεων, ἀπήλλαξε δὲ αὐτοὺς τῶν τελῶν καὶ τοῦ δευτέρου ἔτους καὶ οὐ μόνον τοὺς ἐπιστράτους φοιτητάς, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς φοιτητὰς τοὺς προερχομένους ἐκ τῶν μερῶν τῶν ὡς ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τοῦ πολέμου περισσότερον βλαβέντων ἢ ζημιωθέντων. Πληθὺς νομοθετημάτων καὶ διαταγμάτων παρεῖχεν εἰς τοὺς φοιτητὰς πᾶσαν εὐκολίαν, ὅπως ἐπιτευχθῇ χωρὶς νὰ ἀναιρεθῇ ἡ βάσις τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, αἱ τμηματικαὶ ἐξετάσεις, ὅπως ἐπιτευχθῇ νὰ κατορθώσωσι μετὰ δυσκολίας τινός, ἀλλὰ νὰ κατορθώσωσι νὰ μὴ ἀπολέσωσιν οὐδὲν ἔτος φοιτήσεως. Πρὶν ἢ εἰσαχθῇ τὸ τελευταῖον νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, ὑπεβλήθησαν αἰτήσεις τῶν κυρίων φοιτητῶν, ὑπεβλήθησαν δὲ κανονικῶς, νομίμως, ὡς προσήκει εἰς πάντα μὲν συνταγματικὸν πολίτην εὐλαβούμενον τοὺς νόμους, εἰς φοιτητὰς δέ, δηλαδὴ ἀνθρώπους εὐπαιδεύτους, ἀποτελοῦντας τὸ μέλλον τῆς πατρίδος ἔτι μᾶλλον, διὰ τῆς πρυτανείας καὶ ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ἄνευ θορύβου. Διὰ τῶν αἰτήσεων ἐκείνων ἐζήτουν οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς οἱ τριτοετεῖς νὰ παρατείνωμεν τὴν προθεσμίαν μέχρι καὶ τοῦ Ἀπριλίου τρέχοντος ἔτους, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρακολουθήσωσι τὰ φροντιστήρια, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ὤκνησεν εὑρίσκουσα τὴν ἀξίωσιν ταύτην τῶν φοιτητῶν εὔλογον νὰ παράσχῃ τὴν προθεσμίαν ταύτην. Ἡ προθεσμία ὅμως ἡ δοθεῖσα δὲν ἐδόθη εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ συνεπείᾳ γνώμης αὐτῶν τούτων τῶν τριτοετῶν φοιτητῶν καὶ συνεπείᾳ ἐγγράφου τῆς συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου ἐχούσης καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν πατρικῶς νὰ μεριμνᾷ περὶ τῶν φοιτητῶν, νὰ σκέπῃ αὐτούς, νὰ προστατεύῃ καὶ ἐκπροσωπῇ αὐτούς. Ἀλλὰ σήμερον κατόπιν τῶν τριτοετῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς προβάλλεται τὸ πρῶτον αἴτημα, ἡ ὑπαγωγὴ τῶν ἐπιστράτων φοιτητῶν καὶ μή.

§26ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ μὴ φοιτητῶν;

§27Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Βεβαίως· ἁπασῶν τῶν σχολῶν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παλαιοῦ ὀργανισμοῦ. Δηλαδὴ οἱ μὴ ἐπίστρατοι φοιτηταί, οἱ ἔχοντες ὅλον τὸν χρόνον ἐν πάσῃ ἀνέσει νὰ ἀκολουθήσωσι τὰ μαθήματα αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ οἱ συνάδελφοι αὐτῶν ἐμάχοντο, ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ μάχωνται τὸν ἱερὸν ἀγῶνα τῶν γραμμάτων καὶ τῆς ἐπιστήμης ὑπηρετοῦντες οὕτω πως τὴν Πατρίδα, κατώρθωσαν νὰ παραμελήσωσιν ἐπὶ τοσοῦτον τὰ μαθήματα αὐτῶν, ὥστε νὰ μὴ προσέλθωσιν μὲ ὅλας τὰς εὐκολίας, τὰς χορηγηθείσας καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἐπωφελήθησαν καὶ οὗτοι κατόπιν τῆς ἐπιστρατεύσεως, νὰ μὴ προσέλθωσιν εἰς ἐξετάσεις καὶ νὰ ζητῶσιν οἱ ἴδιοι τὴν ὑπαγωγήν των εἰς τὸν ὀργανισμὸν τὸν παλαιόν, δηλαδὴ τὴν κατάργησιν τῆς βάσεως τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, τῶν τμηματικῶν ἐξετάσεων· ὁ νέος δὲ ὀργανισμὸς ὑποθέτω ὅτι δὲν ἐγένετο καὶ δὲν ὑπεβλήθη ἵνα περιορίσῃ τὴν παραγωγὴν ἐπιστημόνων, ἀλλὰ σκοπὸν εἶχε τὴν κατάρτισιν ἐπιστημόνων, οἷοι δὲν κατηρτίζοντο δυνάμει τοῦ παλαιοῦ ὀργανισμοῦ. Τοιοῦτον αἴτημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις. Εὔλογον εὑρίσκω καὶ πάλιν τὴν ἀξίωσιν τῶν τριτοετῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς ἰσχυριζομένων ὅτι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ παρακολουθήσωσι πάντα τὰ φροντιστήρια καὶ ἑπομένως κακῶς ὑπελόγισαν ὅτι ὁ χρόνος μέχρις Ἀπριλίου ἤθελεν ἐπαρκέσει εἰς αὐτούς. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐνδίδει εἰς τὸ αἴτημα τοῦτο τῶν τριτοετῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς καὶ παρέχει αὐτοῖς καὶ προθεσμίαν μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου.

§28ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τοὺς ἐπιστράτους πάντοτε.

§29Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα· διότι μόνον περὶ αὐτῶν ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ μεριμνήσωσιν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή, διότι οἱ ἄλλοι εἶχον ὅλον τὸν ὁλικὸν χρόνον, ὅλα τὰ μέσα νὰ παρακολουθήσωσι καὶ τὰ φροντιστήρια καὶ εἰς τὰς ἐξετάσεις των νὰ προσέλθωσιν ἐγκαίρως. Ὥστε ἐκ τοῦ πρώτου αἰτήματος ἀποδέχεται ἡ Κυβέρνησις τὴν αἴτησιν τῶν τριτοετῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς ἐπιστράτων, ὅπως μηκύνωμεν τὴν προθεσμίαν μέχρις Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ.

§30Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν φθάνει οὔτε αὐτή.

§31Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐπαρκεῖ ὁ καθηγητὴς τῆς φυσιολογίας νὰ κάμῃ φροντιστήρια εἰς ὅλους, ἀποδεχόμενοι τὴν αἴτησιν τῶν φοιτητῶν δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐπιμελητὴν τοῦ καθηγητοῦ ἐπὶ ἐπιμισθίῳ νὰ διδάξῃ αὐτοὺς εἰς τὸ φροντιστήριον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον αἴτημα τῶν κυρίων φοιτητῶν, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τῶν καθιερωθέντων φροντιστηριακῶν τελῶν, ἐν τούτῳ συνηνώθησαν πάντες καὶ ζητοῦσι διὰ πάντα τὸν χρόνον τὴν ἀπαλλαγήν των. Ἀλλὰ τὰ φροντιστηριακὰ τέλη ἔχουσι σκοπόν, ὅπως πληρώνωνται τὰ ἐξέταστρα τῶν κ.κ. καθηγητῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ τὸ Πανεπιστήμιον εἰς τὰς μεγάλας αὐτοῦ δαπάνας, διὰ τοῦτο καὶ ἐνομοθετήθησαν τὰ φροντιστηριακὰ τέλη. Βεβαίως ὑπάρχουσι φοιτηταὶ μετὰ δυσφορίας πληρώνοντες, εὐχαριστῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Λαρίσης, ὁ ὁποῖος μοὶ ὑπέμνησεν ὅτι εἰς τοιαύτην οἰκονομικὴν δυσπραγίαν πρώτιστα εὑρίσκεται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετόν, ὥστε νὰ φέρῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ καταργήσῃ τὰ τέλη, διότι κατὰ τοιοῦτον τρόπον δύνανται πάντες οἱ ἐπαγγελματίαι, οἱ πτωχοὶ νὰ ζητῶσιν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ πάσης φορολογίας. Πρὸς φοιτητὰς μάλιστα ἐλθόντας πρὸς μὲ καὶ παραπονουμένους ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως εἶπον: μόνον σεῖς ἐζημιώθητε, ἀγαπητοί μου φίλοι; Δὲν ἐζημιώθησαν οἱ διάφοροι πτωχοὶ ἐπαγγελματίαι; Δὲν ἔκλεισαν καταστήματα; Δὲν συνετρίβησαν ὑπάρξεις καὶ οἰκογενειάρχαι; Δὲν ἀποτελοῦσιν ἐκεῖνοι λαόν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ πονῶμεν; Πῶς ἐκεῖνοι δὲν ἐζήτησαν τοιούτου εἴδους συνδρομὰς καὶ ὑποστηρίξεις; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παρέχῃ εἰς σᾶς ἐν ἀφθονίᾳ τὴν συνδρομήν της, εἶναι διότι ἐφ’ ὑμῶν στηρίζει ἀγαθὰς ἐλπίδας διὰ τὸ μέλλον καὶ σᾶς παρέχεται ἀφθονωτέραν τὴν συνδρομήν· καὶ ἐνῷ ἦτο κλεισμένον τὸ Πανεπιστήμιον, τὸ θεωρεῖ ἀνοικτόν, διότι μετέβητε εἰς τὸν πόλεμον, ἀλλὰ τοῦ ὑποδηματοποιοῦ τὸ κατάστημα εἶναι κλειστὸν καὶ μένει κλειστὸν καὶ κατεστράφη ὁ καταστηματάρχης μεταβὰς εἰς τὸν πόλεμον. Ἀλλὰ αἱ διακρίσεις τῆς Πολιτείας πρὸς τὴν τάξιν ὑμῶν δὲν ἀρκοῦσι, καὶ ἐφ’ ὅσον παρέχει ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ τοσοῦτον παραπονεῖσθε; Ὁμολογῶ δὲ ὅτι μὲ ηὐχαρίστησαν οἱ φοιτηταὶ ἐκεῖνοι καὶ μοὶ εἶπον ὅτι εἶναι δίδαγμα, κύριε Ὑπουργέ, ἀρκετὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον μᾶς κάμνετε, ἀλλὰ σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς ἐνισχύσητε. Προκειμένου λοιπὸν περὶ τῶν φροντιστηριακῶν τελῶν, χάριν τῶν ἐπιστράτων, διότι πρὸς τούτους πάντοτε θὰ προσβλέπωμεν μετ’ ἰδιαιτέρας στοργῆς, διὰ τὸ τρέχον ἔτος ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς ἐκ τῶν φροντιστηριακῶν τελῶν.

§32Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ τῶν τελῶν τῶν ἐξετάσεων.

§33Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὑπερβάλετε σεῖς τοὺς φοιτητάς, διότι μόνον ἀπαλλαγὴν τῶν φροντιστηριακῶν τελῶν ζητοῦσι.

§34Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει ἀναφορὰ τῶν τελειοφοίτων τῆς Νομικῆς.

§35Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀπαντῶ ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν φοιτητῶν· τὴν ἀναφορὰν τῶν τελειοφοίτων δὲν τὴν εἶδον. Τρίτον αἴτημα τῶν φοιτητῶν εἶναι ὅπως ὑποστῶσιν ἐπανεξέτασιν. Δὲν ἐννοῶ κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ προκαλουμένη νὰ δίδῃ ψῆφον, ὅπως οἱ μαθηταὶ ἢ οἱ φοιτηταὶ τῶν ποικίλων σχολῶν ἀπορριπτόμενοι ἐπανεξετάζωνται. Ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον περὶ τῶν ἐπιστράτων, οἱ ὁποῖοι δὲν κατώρθωσαν νὰ προαχθῶσι, λόγῳ τοῦ ὅτι εἶχον ὀλίγον χρόνον διαθέσιμον, ὁ νόμος ὁ τελευταίως ψηφισθεὶς προνοεῖ, ὅπως αὐτοὶ δύνανται νὰ προσέλθωσι καὶ τὸν Ἀπρίλιον αὖθις εἰς ἐξέτασιν. Ἀλλὰ διὰ νὰ δείξῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν στοργὴν τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς τοὺς ἐπιστρατευθέντας φοιτητὰς θέλει ἐπιτρέψει εἰς αὐτοὺς νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις, ἐὰν δὲν δύνανται νὰ προσέλθωσι τὸν Σεπτέμβριον, τὸν Ὀκτώβριον τοῦ αὐτοῦ ἔτους.

§36Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ οἱ ἀπορριφθέντες;

§37Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἅπαξ προσῆλθον κατ’ Ἰανουάριον, διότι ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶχον τὸ δικαίωμα τοῦ δὶς προσέρχεσθαι. Λοιπόν, ἐὰν εἷς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τὸν Ἀπρίλιον, ἂς τύχῃ νέας προθεσμίας νὰ δώσῃ τὸν Ὀκτώβριον. Τὸ τέταρτον αἴτημα δὲν ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἐν τούτοις, ἐπειδὴ μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ ἐκ τοῦ ἐπεισοδίου τοῦ καθηγητοῦ Ματθαιοπούλου νὰ ἐξετάσω, ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ κύριος Συνάδελφος καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ῥητῶς ἐδήλωσαν ὅτι οὐδέποτε ἐπῆλθεν εἰς τὸν νοῦν τῆς Κυβερνήσεως νὰ θέσῃ τὴν Ἀκαδημίαν Ῥουσοπούλου ἐν ἰσότητι, ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τὴν σχολὴν τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν. Οὐδέποτε διενοήθη τις νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν σχολὴν ταύτην ὡς ἀνωτέραν χημικὴν σχολήν. Ἑπομένως αἱ ἀνησυχίαι τῶν φοιτητῶν ἦσαν ἔκτοτε ἄδικοι· διεβεβαιώθησαν περὶ τούτου καὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου καθηγητοῦ, ἀλλ’ ἐπανῆλθον ἐν τοσούτῳ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἵνα γίνῃ ἡ δήλωσις ἐπισημότερον.

§38Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἴπετε ὅτι ἐβεβαιώθησαν οἱ φοιτηταὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου καθηγητοῦ, ἀλλ’ οἱ φοιτηταὶ ἀρνοῦνται τοῦτο.

§39Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ ἔλθω εἰς αὐτό. Ἂν ἔχητε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ παρακολουθήσητε, θὰ ἀκούσητε. Τὸ πέμπτον αἴτημα εἶναι ἡ ταχεῖα ἔκδοσις συγγραμμάτων παρὰ τῶν κυρίων καθηγητῶν. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἶναι τόσον εὔκολος ἡ ἔκδοσις τῶν συγγραμμάτων τῶν κυρίων καθηγητῶν, οὐδὲ ἐὰν ἡ ταχθεῖσα προθεσμία ἡ τριετὴς εἶναι ἐπαρκής. Κατὰ τὴν γνώμην τῶν σχολῶν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς ἐμὲ δὲν εἶναι ἐπαρκής. Ἀλλὰ πρὶν ἢ λήξῃ ὁ χρόνος, διατί προβάλλετε τὸ αἴτημα τοῦτο; Κατὰ τίνα τρόπον ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀσκήσῃ πίεσιν, ἀφοῦ διὰ νόμου ἐχορήγησεν ὡρισμένην προθεσμίαν εἰς τοὺς καθηγητάς; Ἐρωτῶ ὅμως, ἐὰν μεταξὺ τῶν καθηγητῶν εἶναι καὶ καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθησαν τὸν στρατὸν καὶ μάλιστα τῆς ἰατρικῆς, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθησαν τὴν τύχην τῶν πολέμων καὶ τῆς ἐπιστρατεύσεως, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠσχολήθησαν καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσχοληθῶσιν ἐπὶ ἓν ἢ ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος διὰ συγγραφήν, δὲν θὰ ἔχωσι δίκαιον, ἂν ζητήσωσιν ὅπως παραταθῇ ἡ προθεσμία τῶν συγγραμμάτων ἐφ’ ὅσον χρόνον αὐτοὶ ἠσχολήθησαν εἰς τὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως; Ἕκτον αἴτημα εἶναι, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἀνανέωσις τῆς ἐγγραφῆς τοῦ Ἀκαδημεικοῦ ἔτους 1911–1912. Λαμβάνουσιν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ τελευταίου νόμου, ὁ ὁποῖος ἐχορήγησε τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς ἐκ τῶν Νήσων, Μακεδονίας, Ἠπείρου, Μικρᾶς Ἀσίας καταγομένων φοιτητῶν. Οἱ φοιτηταὶ ἰσχυρίσθησαν ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1911 ὑπέβαλον αἴτημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς ἡ ἐγγραφὴ καὶ ἡ ἀνανέωσις ἀτελῶς λόγῳ τοῦ ὅτι κατήγοντο ἐκ τῶν ὑποδούλων τότε χωρῶν καὶ ὑπέστησαν ζημίας. Ἰσχυρίζοντο οἱ φοιτηταὶ ὅτι παρεσχέθησαν ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας ἐλπίδες ὅτι θὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀτελὴς ἐγγραφὴ καὶ ἕνεκα τούτου παρημέλησαν ἐντὸς τῶν προθεσμιῶν νὰ ἐγγραφῶσιν ἢ νὰ ἀνανεώσωσι τὰς ἐγγραφάς των. Εὗρεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε δὲν εἶναι οἱ μόνοι ὑπαίτιοι αὐτοί, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπηρεσία, ἥτις ἐνίσχυσε τὴν γνώμην αὐτῶν, εὗρεν ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων καταγομένους, τὴν ἐγγραφὴν ἢ ἀνανέωσιν, ὄχι ὅμως ἀτελῶς. Ἐκ τῆς τοιαύτης διατάξεως τοῦ νόμου ἔλαβον ἀφορμὴν οἱ φοιτηταὶ καὶ ζητοῦσιν, ὅπως καὶ εἰς αὐτοὺς ἐπιτραπῇ ἡ ἀνανέωσις τῆς ἐγγραφῆς τοῦ ἔτους 1911–1912, ἰσχυρίζονται δὲ ὅτι κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1912, ἀφοῦ εἶχε λήξει τὸ ἔτος τὸ πανεπιστημιακὸν 1911–1912, ἐγένετο ἡ ἐπιστράτευσις καὶ ὅτι, ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἐπιστράτευσις, αὐτοὶ ἤθελον ἐγγραφῆ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία πρὸς ἐγγραφὴν ἢ ἀνανέωσιν, διότι αἱ προθεσμίαι κεῖνται ἐν τῷ νόμῳ, νόμος δὲ τοιοῦτος περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας δὲν ἐγένετο. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν σιωπηλῶς ἐγένοντο δεκτοὶ ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Πανεπιστημίου· εἰς ἐμὲ ἐδόθη πληροφορία ὅτι παράτασις δὲν ἐχορηγήθη. Ἐπειδὴ ὅμως τοῦτο τὸ ἰσχυρίζονται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μετέβησαν εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη, διὰ τούτους ἐξαιρετικῶς, χωρὶς νὰ ἐπωφεληθῶσι τῆς εὐεργετικῆς διατάξεως ἄλλοι παραμελήσαντες τὸ ἑαυτὸν καθῆκον ἄνευ αἰτίας, διὰ τούτους λέγω ἐξαιρετικῶς ν’ ἀποδεχθῇ ὅπως ἀνανεώσωσι τὴν ἐγγραφήν των διὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Ἕβδομον αἴτημα εἶναι ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν φοιτητῶν τῆς Θεολογίας ἀπὸ τοῦ μαθήματος τῆς γυμναστικῆς. Περὶ τούτου εἶχεν ὑποβληθῇ καὶ πρὸ ἡμερῶν ἀναφορὰ καὶ ἔκαμα τὴν δήλωσιν, ὅτι τοὺς ἱερωμένους, οἱ ὁποῖοι ἀπηλλάχθησαν τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀφωσιωμένοι εἰς τὴν θείαν λατρείαν, θὰ ἀπαλλάξωμεν τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης. Τὸ ὄγδοον αἴτημα ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὅτι εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ τὸ αἴτημα τοῦτο, διότι τὸ εὑρίσκει ὀρθόν.

§40ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖον εἶναι τὸ ὄγδοον;

§41Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὅπως μὴ θεωρηθῇ ἐφεδρικὴ ἡ ὑπηρεσία των. Τὸ ἔνατον ἐρώτημα ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως διεξαχθῶσιν ἀνακρίσεις διὰ τὸ ἐπεισόδιον τοῦ καθηγητοῦ Ματθαιοπούλου καὶ ζητοῦσιν, ὅπως διαταχθῇ ὁ Πρύτανις καὶ ἡ Σύγκλητος νὰ ἐνεργήσωσι ἀνακρίσεις τάχιστα. Τὸ Ὑπουργεῖον εὐθὺς ὡς ἔλαβε τὴν πρώτην ἀναφορὰν τῶν φοιτητῶν ἔσπευσε διὰ τοῦ Πρυτάνεως διαβιβάζον τὴν ἀναφορὰν νὰ ζητήσῃ πρῶτον πληροφορίας παρὰ τοῦ ἰδίου καθηγητοῦ. Ταυτοχρόνως δὲ ἔδωκα ἐντολὴν εἰς τὸν Πρύτανιν νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις καὶ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμα, ἔχω δὲ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀπολογίαν τοῦ κ. καθηγητοῦ καὶ τὸ πόρισμα τῆς ἀνακρίσεως τοῦ κ. Πρυτάνεως. Πρέπει νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ καθηγητὴς κ. Ματθαιόπουλος δὲν ὡμίλησε πρὸς τοὺς φοιτητὰς ἐν τῇ σχολῇ, ἀλλὰ πρὸς τέσσαρας τῶν κ. κ. φοιτητῶν ἀποτελέσαντας ἐπιτροπήν, οἵτινες μετέβησαν εἰς τὸν καθηγητὴν κ. Ματθαιόπουλον διὰ νὰ εἴπωσι πρὸς αὐτὸν νὰ μεριμνήσῃ, νὰ ἐργασθῇ, ὅπως τὸ νομοσχέδιον «περὶ νομοχημικῶν» μὴ ἐπιτρέψῃ νὰ διορισθῶσιν εἰς τὰς θέσεις ἀπόφοιτοι τῆς σχολῆς Ῥουσοπούλου. Ἀπέδιδον δὲ οἱ κ. κ. φοιτηταὶ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἰς τὸν κ. Ματθαιόπουλον καὶ μετέβησαν πρὸς αὐτὸν νὰ τὸν παρακαλέσωσι νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου. Ἰσχυρίζονται λοιπὸν οἱ τέσσαρες φοιτηταὶ ὅτι ὁ κ. Ματθαιόπουλος εἶπεν αὐτοὺς ἀγραμμάτους καὶ βλᾶκας, οὗτοι δὲ μετέδωκαν τὰς λέξεις ταύτας εἰς τοὺς συναδέλφους αὐτῶν. Ὁ κ. καθηγητὴς ἀπολογούμενος διαμαρτύρεται καὶ περιγράφει τὸν διάλογον καὶ ἂν ἔχητε ὑπομονὴν ἀκούσατε (ἀναγινώσκει)· «Τοῖς εἶπε, γνωρίζετε ἑλληνικὰ καὶ τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἑλληνιστὶ συντεταγμένον. Πῶς λοιπὸν ἐφαντάσθητε ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ ὅρου «Ἀνωτάτη χημικὴ σχολή», νὰ ἐννοηθῇ ἡ Σχολὴ Ῥουσοπούλου» ἡ ὁποία οὔτε ἀνωτάτη οὔτε ἀνωτέρα οὔτε μέση οὔτε κατωτέρα κἂν χημικὴ σχολὴ εἶναι, ἀφοῦ δὲν εἶναι ποσῶς χημικὴ σχολή, ἀλλ’ «Ἐμπορικὴ καὶ βιομηχανικὴ Ἀκαδημία»; Μετὰ ταῦτα αὐτοὶ ἰσχυρίζονται ὅτι τοῖς εἶπεν «κύριοι βλέπω ὅτι εἶσθε στενοκέφαλοι καὶ βλᾶκες». Ὁ καθηγητὴς λέγει (ἀναγινώσκει)· «βεβαίως πρέπει νὰ μὴ εὑρίσκεται εἰς φυσιολογικὴν κατάστασιν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀποκαλεῖ τοὺς παρ’ αὐτοῦ προσαγορευομένους Κυρίους ἀγραμμάτους, στενοκεφάλους καὶ βλᾶκας, ἁπλῶς καὶ μόνον διότι τῷ εἶπον «καλημέρα». Διότι, ὡς λέγουσι, προτοῦ μοὶ ἐκθέσωσι τὸν σκοπὸν τῆς προσελεύσεώς των τοὺς ὕβρισα οὕτω, φυσικὰ δηλαδή, μόλις μ’ ἐχαιρέτισαν». Διότι ἐν τῇ ἀναφορᾷ των ἰσχυρίζονται οἱ τέσσαρες φοιτηταὶ ὅτι χωρὶς νὰ ἀνακοινώσωσι τὸν λόγον τῆς ἐπισκέψεώς των ἤρχισε νὰ τοὺς ὑβρίζῃ. Καταλήγει δὲ ὁ κ. καθηγητὴς (ἀναγινώσκει)· «ἐν τέλει λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω ὑμῖν ὅτι εἰς τὸ ἀμέσως μετὰ τὸ δημιουργηθὲν ἐπεισόδιον μάθημα ἔσπευσα ἀπὸ τῆς ἕδρας νὰ ἀναιρέσω τὰ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀνακοινωθέντα εἰς τοὺς φοιτητὰς ὡς λεχθέντα δῆθεν παρ’ ἐμοῦ, μοὶ εἶναι δὲ ἀκατανόητον, πῶς ἡ ἐπιτροπὴ πρὸ τοιαύτης ἐπισήμου δηλώσεως δὲν ἔσπευσε ν’ ἀναγνωρίσῃ τὴν πλάνην της». Ὁ κ. Πρύτανις ὑποβάλλων τὸ πόρισμα, ἀφοῦ ἐξήτασεν αὐτοὺς τούτους τοὺς φοιτητάς, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν εἰς τὸν κ. Πρύτανιν ὅτι, ἀφοῦ διετύπωσαν τὴν παράκλησιν εἰς τὸν κ. καθηγητήν, τότε εἶπε πρὸς αὐτοὺς τὰς λέξεις τὰς ὑβριστικὰς ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τοὺς ὠνόμασεν ἀγραμμάτους, διότι δὲν ἐνόησαν τὸ νομοσχέδιον ἀναγινωσκόμενον, τοὺς εἶπε δὲ βλᾶκας, διότι ἀφήνονται νὰ παρασύρωνται ἀπὸ τοὺς ἄλλους.

§42Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ Πρυτάνεως λεγόμενα δὲν εἶναι συνέπεια τῶν λεχθέντων ὑπὸ τῶν φοιτητῶν καὶ οἱ φοιτηταὶ διαμαρτύρονται ὅτι κατέθεσαν ἀκριβῶς αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀναφέρει τὸ ὑπόμνημά των.

§43Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ Πρύτανις διαβιβάζει τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων καὶ λέγει· «ἐξήτασα τοὺς τέσσαρας φοιτητὰς οἱ ὁποῖοι λέγουσιν αὐτὸ καὶ αὐτό», γράφει δὲ ἐν τέλει (ἀναγινώσκει): «Πολλῷ δὲ μᾶλλον ἀπορῶ διὰ τὴν ἐπιμονὴν αὐτῶν, ἀφοῦ ὁ κ. Καθηγητής, ὡς αὐτοὶ οἱ ἐξετασθέντες μοὶ ἀνέφερον, εἰς τὸ πρῶτον μετὰ τὸ ἐπεισόδιον μάθημα ἀπὸ τῆς ἕδρας ἀνῄρεσε τὰ ἀνακοινωθέντα καὶ λεχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ προσθέσας ὅτι καὶ ἀπὸ θέσεως ἀλλὰ καὶ ἀπὸ χαρακτῆρος δὲν ὑβρίζει, πολλῷ δὲ μᾶλλον φοιτητὰς πρὸς οὓς ὡς πατὴρ φέρεται καὶ δι’ οὓς ὡς πατὴρ φροντίζει κλπ.» Δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ μὴ δώσω πίστιν εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου οὐδὲ νὰ μὴ δώσω πίστιν εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ Πρυτάνεως· ἀντιμέτωποι τῶν δύο τούτων ἀνωτάτων ὑπαλλήλων ἵστανται τέσσαρες νέοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εἶναι φιλότιμοι, νὰ εἶναι εἰλικρινεῖς, ἀλλά, προκειμένου νὰ κρίνῃ τις μεταξὺ τῆς βεβαιώσεως τεσσάρων φοιτητῶν καὶ τῆς βεβαιώσεως τοῦ καθηγητοῦ καὶ τοῦ Πρυτάνεως, θὰ κλίνῃ ἡ πλάστιγξ ὑπὲρ τῆς βεβαιώσεως τούτων, πολλῷ δὲ μᾶλλον ὅταν ὁ καθηγητὴς ἀπὸ τῆς ἕδρας του εἰς τὸ ἀμέσως ἑπόμενον μάθημα οἱονεὶ ἐζήτησε συγνώμην· διότι καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ κ. καθηγητὴς ἐν τῇ πρὸς τοὺς φοιτητὰς ὁμιλίᾳ του μετεχειρίσθη ὡς πατὴρ ὁμιλῶν πρὸς τὰ τέκνα του λέξεις αἱ ὁποῖαι ἦσαν βαρύτεραι τοῦ προσήκοντος, ὑμεῖς ἔπρεπε, προκειμένου περὶ καθηγητοῦ, νὰ τοὺς συμβουλεύσητε, ὡς καὶ ἐγὼ τοὺς συμβουλεύω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸν συγχωρήσωσι· ποία ἄλλη ἱκανοποίησις ἠδύνατο νὰ ζητηθῇ διὰ τοὺς φοιτητάς; Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἂν ἐν τῇ ὁρμῇ τῆς συζητήσεως ἐξέφυγον δύο λέξεις ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ καθηγητοῦ, δὲν ἐκφεύγουσι τοιαῦται ἀπὸ τὸν πατέρα; Εἶναι τοῦτο θανάσιμον ἁμάρτημα; Διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν θὰ συμβουλεύσω ποτὲ τοὺς φοιτητὰς νὰ ἐπαναλάβωσι τοιαῦτα αἰτήματα· τοὺς συμβουλεύω ὡς πατὴρ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ μάθημα τοῦ καθηγητοῦ των καὶ νὰ προσπαθήσωσι νὰ ὠφεληθῶσιν ἀπὸ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ.

§44Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ διαστρέφητε τὰς καταθέσεις τῶν φοιτητῶν· αὐτοὶ δὲν κατέθηκαν τοιαῦτα ἐνώπιον τοῦ Πρυτάνεως.

§45Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Λυποῦμαι διὰ τὴν γλῶσσαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ· ἐγὼ δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτά, νομίζω ὅμως ὅτι μεγαλειτέρα προσοχὴ ἔπρεπε νὰ δοθῇ, ὅταν ἐδόθη αὐτῷ εὐκαιρία ν’ ἀπευθύνῃ συμβουλὰς πρὸς τὴν νεολαίαν τῆς πατρίδος του· νὰ μὴ διδάξῃ αὐτοὺς τὴν ἔλλειψιν τοῦ σεβασμοῦ καὶ νὰ μὴ ὁδηγήσῃ αὐτοὺς εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἀπειθαρχίας καὶ ἀναρχίας. Τελευταῖον αἴτημα εἶναι νὰ περιορισθῇ ὁ χρόνος τῆς ἀσκήσεως πλησίον δικηγόρων τῶν διδακτόρων τῆς Νομικῆς. Εἰσηγήσει τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐψηφίσθη νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ διδάκτορες τῆς Νομικῆς ἀσκοῦνται ἐπὶ διετίαν παρὰ δικηγόροις, ὁ νόμος δὲ αὐτὸς θὰ ἔχῃ ἐφαμογὴν κατὰ τὸ 1917. Ἀπὸ τοῦδε ἔλαβον πρόνοιαν διὰ τὸ ἔτος 1917 διὰ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος αὐτός. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία θὰ εἶναι παροῦσα καθ’ ὅλον αὐτὸν τὸν χρόνον· τὸ ζήτημα θὰ τεθῇ ὑπὸ μελέτην, θὰ συζητηθῇ, καὶ ἂν εὑρεθῇ ὅτι πρὶν ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις, πρέπει νὰ τροποποιηθῇ, θὰ τὸ ζητήσωσι παρὰ τῶν τότε Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ἐγγὺς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τῆς διατάξεως αὐτῆς, διότι σήμερον ὁμολογῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ὥριμος διὰ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς καταργήσεως διατάξεως μήπω ἐφαρμοσθείσης. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω. Ὑποθέτω ὅτι αἱ δηλώσεις μου θὰ ἀρκέσωσιν ὅπως ἐπαναφέρωσι τὴν γαλήνην εἰς τὸ Πανεπιστήμιον πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν τῶν φοιτητῶν πρωτίστως καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Νὰ εἶναι ὅμως οἱ κ. κ. φοιτηταὶ βέβαιοι ὅτι οἱαδήποτε μέτρα ἔκτροπα, τὰ ὁποῖα ἤθελον μεταχειρισθῆ δὲν ἤθελον συντελέσει εἰς τὸ νὰ ἔχωσιν εἴτε τῆς Βουλῆς εἴτε τῆς Κυβερνήσεως τὴν εὐμένειαν (χειροκροτήματα).

§46Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τὸ ἕκτον αἴτημα τῶν φοιτητῶν, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός, εἶναι κυρίως τυπικόν, διότι πρόκειται νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς φοιτητὰς νὰ ἐγγραφῶσι· δὲν εἶναι οὐσιαστικόν. Διατί λοιπὸν νὰ μὴ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς νῦν ἐν ἐπιστρατεύσει;

§47ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν θὰ εἰσαχθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§48Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Πρόκειται μάλιστα τὸ Πανεπιστήμιον νὰ ὠφεληθῇ χρηματικῶς ἐξ αὐτοῦ τοῦ μέτρου.

§49ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι Βουλευταί, ἔχω νὰ προσθέσω εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Συναδέλφου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας. Ἔχω ἐν πρώτοις νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας Βουλευτήν, τὸν κ. Σοκόλην, ὅτι ὁ παραλληλισμὸς τὸν ὁποῖον ἠθέλησε νὰ κάμῃ μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους φροντίζομεν νὰ ἐξαγάγωμεν ἐκ τῆς Σχολῆς πρὸ τοῦ πέρατος τῶν σπουδῶν των, καὶ τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, εἶναι ἐντελῶς ἀτυχής. Δὲν ἐφροντίσαμεν ἐν τῷ συμφέροντι τῶν ἐν τῇ Σχολῇ εὑρισκομένων ἀξιωματικῶν, ὅπως τοὺς καταστήσωμεν μίαν ὥραν ταχύτερον ἀξιωματικούς. Βεβαιώθητε ὅτι μακρὰν ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἡ ἰδέα ὅτι τὸ μέτρον λαμβάνεται ἐν τῷ συμφέροντι αὐτῶν τούτων τῶν προσώπων, ἀπόδειξις δὲ εἶναι ὅτι καὶ ἐν τῇ Βουλῇ εὑρέθησαν πολλοὶ ὑποστηρίξαντες χάριν τῶν προσώπων τούτων, ὅπως παραμείνωσιν ἀκόμη εἰς τὸ Σχολεῖον. Ἐὰν λοιπὸν ὡρίσθη διὰ νόμου ὅτι αὐτοὶ πρέπει νὰ μεταβῶσιν ἀπὸ τοῦδε εἰς τὰ Σώματά των, ἐπιφυλασσομένης τῆς Διοικήσεως ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῆς συμπληρώσεως τῆς μορφώσεώς των διὰ τῶν λεγομένων παραδόσεων ἐφαρμογῆς, τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ἐγένετο οὐχὶ ἐν τῷ συμφέροντι τῶν προσώπων, ἀλλ’ ἐν τῷ συμφέροντι αὐτοῦ τούτου τοῦ στρατεύματος. Ἔχω τὸ καθῆκον νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θεωρεῖ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν καθιέρωσιν τῶν ἐνιαυσίων ἐξετάσεων, ὡς ἀνταποκρινομένην ἐντελῶς πρὸς θεμελιῶδες μέρος τοῦ προγράμματος αὐτῆς. Θεωρῶ καθῆκον νὰ δηλώσω ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις φρονεῖ ἀκραδάντως ὅτι ἡ διάταξις τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐνιαυσίων ἐξετάσεων ἐξυπηρετεῖ ἐθνικὰ συμφέροντα, τόσον μεγάλα, ὥστε νὰ μὴ τὰ κρίνῃ καθ’ ὅλου μικρότερα ἀπὸ τὴν μεγαλυνθεῖσαν Ἑλλάδα, τὴν ὁποίαν ἐπετύχαμεν διὰ τῶν δύο πολέμων. Ἡ δήλωσις αὕτη εἶναι ἀρκετὴ διὰ νὰ πείσῃ πάντα, καὶ ἑπομένως καὶ τοὺς ἀναφερομένους, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὅπως θιχθῇ ῥιζικῶς ὁ θεσμὸς τῶν ἐνιαυσίων ἐξετάσεων. Θὰ ἐθίγετο δὲ ῥιζικῶς, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπωφελούμεθα τῆς εὐκαιρίας τῆς σήμερον τῆς ἐκ τῶν πολέμων, ὅπως ὁρίσωμεν μίαν ἀποστολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημιακοῦ διὰ μίαν διετίαν ἢ τριετίαν. Θὰ ἦτο, Κύριοι, δύσκολον ὅπως ἐφαρμοσθῇ εἰς τὸ μέλλον ὁ θεσμὸς αὐτός, διότι βεβαίως μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ἀναστολῆς αὐτῆς θὰ ἐπελαμβάνοντο οἱασδήποτε εὐκαιρίας οἱ Ἀκαδημαϊκοὶ πολῖται διὰ νὰ ἀξιώσουν ὅπως καὶ πάλιν ἀναβληθῇ ἡ ἐφαρμογὴ καὶ ἐπὶ τέλους μηδέποτε ἐφαρμοσθῇ οὗτος. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω τὴν δήλωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ δεχθῇ κατ’ οὐδένα τρόπον ὅπως θιγῇ ἡ θεμελιώδης αὕτη βάσις τοῦ πανεπιστημιακοῦ ὀργανισμοῦ, ἡ ὁποία ὑπόσχεται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ὅτι παρ’ ἡμῖν ἡ ἐπιστήμη θὰ ἀναχθῇ εἰς τὴν περιωπήν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἀλλαχοῦ, καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὐδένα ἔχομεν ἡμεῖς λόγον νὰ εὑρισκώμεθα εἰς κατώτερον πεδίον. (Εὖγε, εὖγε). Θὰ εἴπω δύο λέξεις ἀκόμη καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λακωνίας Βουλευτήν.

§50Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐγὼ δυστυχῶς δὲν δύναμαι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ν’ ἀπαντήσω σήμερον!

§51ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, Κύριοι, πῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς ἔρχεται νὰ ἐνθαρρύνῃ τοὺς νέους φοιτητὰς πλανωμένους, νομίζοντας ὅτι συνδέεται μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτῶν νὰ ἐπιτύχωσι τὸν ἐξευτελισμὸν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ καθηγητοῦ των· πῶς ἔρχεται νὰ τοὺς ἐνθαρρύνῃ εἰς μίαν τοιαύτην πεπλανημένην ἀντίληψιν. Διότι ἦσαν τέσσαρες ἐκεῖνοι καὶ εἷς ὁ καθηγητής, ἕπεται ὅτι ἡ καταγγελία εἶναι ἀποδεδειγμένη καὶ πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἐναντίον τοῦ κατηγορουμένου, ἀρνουμένου τούτου διὰ παντὸς τρόπου καὶ δόντος καὶ ἀπὸ τῆς πανεπιστημιακῆς ἕδρας τὴν προσήκουσαν ἀπόδειξιν τῆς παρεξηγήσεως ἐκ μέρους τῶν φοιτητῶν τῶν λεγομένων του; Δὲν νομίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ὅτι θὰ ἦτο ἀρκετὸν διὰ τοὺς κ. φοιτητὰς αὐτὴ αὕτη ἡ ἐπακολουθήσασα ἀπὸ τῆς πανεπιστημιακῆς ἕδρας ἐξήγησις τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Καθηγητοῦ, ἵνα οἱ φοιτηταὶ μείνωσιν ἱκανοποιημένοι; Ἐγώ, Κύριοι, θὰ σᾶς εἴπω τί ὑποθέτω ὅτι συνέβη, διότι ὑποθέτω ὅτι ἀνάλογόν τι θὰ συνέβαινε καὶ εἰς ἐμὲ αὐτόν, ἐὰν ἐτύχαινε νὰ εὑρεθῶ πρὸ ὁμοίας συζητήσεως μετὰ τῶν τεσσάρων κυρίων φοιτητῶν. Ὅταν μετέβησαν καὶ ἠθέλησαν νὰ διαμαρτυρηθῶσιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐθεώρουν ἔργον τοῦ κ. Καθηγητοῦ, περιλαμβάνει διάταξιν ἐξομοιοῦσαν κατὰ τὴν ἀντίληψίν των τὸ Πανεπιστήμιον πρὸς τὴν Σχολὴν τοῦ Ῥουσοπούλου, θὰ ἠγανάκτησεν ὁ κ. Καθηγητὴς καὶ θὰ τοὺς εἶπε· «παιδιά μου, γράμματα ἠξεύρετε καὶ μοῦ φαίνεται περίεργον πῶς παρεξηγεῖτε πρᾶγμα τόσον σαφὲς νομίζοντες ὅτι δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἀνωτέρα χημικὴ σχολὴ ἡ Βιομηχανικὴ καὶ Ἐμπορικὴ Ἀκαδημία τοῦ κ. Ῥουσοπούλου». Ἐγὼ τοιοῦτόν τι πρᾶγμα νομίζω ὅτι θὰ συνέβη. Νομίζετε ὅτι τοιαύτη τις γλῶσσα ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τῆς συμπεριφορᾶς μεταξὺ καθηγητοῦ καὶ φοιτητῶν, μεταξὺ πατρὸς καὶ τέκνων, ὡς εἶπεν, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργός; Καὶ πῶς θέλετε νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἀδίκημα καταπτώσεως καὶ νὰ ἐπιρρίψωμεν τὸ ἄδικον εἰς τὸν κ. Καθηγητήν, διότι παρεξηγήθησαν οἱ λόγοι αὐτοῦ καὶ ἐθεωρήθη ὡς ὑβρίσας τοὺς φοιτητάς; Ταῦτα τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω, Κύριοι. Ἔχω ἀκόμη νὰ προσθέσω δύο λέξεις· πρῶτον μίαν συμβουλὴν πρὸς τοὺς κ. φοιτητάς, σχετιζομένην πρὸς τὸ λεκτικὸν τῆς ἀναφορᾶς. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι οἱ φοιτηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου—ἀναφερόμενοι πρὸς τὴν Βουλὴν—δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ὕφους, ἀλλ’ ὁμιλῶ γραμματικῶς ἐντελῶς – ὀφείλουν νὰ γράφωσι τὴν ἀναφορὰν αὐτῶν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Θὰ προσθέσω ἀκόμη καὶ θὰ ἐξάρω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξῆρεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας κ. Πετροπουλάκης, τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ἀναφορᾶς των, διὰ τοῦ ὁποίου περατοῦσιν αὐτὴν γράφοντες· «ταῦτα εἴχομεν νὰ ὑποβάλωμεν ὑμῖν βέβαιοι ὄντες ὅτι θέλουσιν εἰσακουσθῆ τὰ δίκαια αἰτήματά μας, προτεινόμενα ὑπὸ τῆς μερίδος ἐκείνης τῆς Κοινωνίας, ἐφ’ ἧς στηρίζονται τὰ θεμέλια αὐτῆς, δεδομένου ὅτι εἰσηκούσθησαν ἄλλοτε παραλογώτερα καὶ μὴ ἔχοντα ἐπαρκῆ δικαιολογητικὴν τὴν βάσιν». Κύριοι, ἐὰν οἱ φοιτηταὶ εἶναι τὰ θεμέλια τῆς κοινωνίας — δὲν εἶναι τὰ θεμέλια, εἶναι ἡ ἐλπὶς αὐτῆς, εἶναι τὸ μέλλον αὐτῆς, τὰ θεμέλια τὰ ἀποτελεῖ ἡ παροῦσα γενεά, ὄχι ἡ μέλλουσα· αὐτοί, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἡ ἐλπὶς καὶ τὸ μέλλον τῆς Πολιτείας — ἀλλ’ ἐὰν θέλωσι νὰ θεωρῶνται ἀκόμη καὶ θεμέλια τῆς κοινωνίας, δὲν νομίζουν ὅτι αὐτὸ ἐπιβάλλει εἰς αὐτοὺς μείζονας ὑποχρεώσεις, ὅπως αὐτοὶ πρῶτοι συμμορφῶνται πρὸς τοὺς νόμους καὶ σέβωνται αὐτούς; Καὶ δὲν νομίζουν ὅτι ὑποβάλλοντες τὴν ἀναφοράν των εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μὴ ἀναμένοντες κἂν τὴν ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῶν ἀπάντησιν τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, ὅτι διέπραξαν ἀτοπίαν, ζητοῦντες δι’ ὅσων ἔκαμον χθὲς καὶ σήμερον ἀκόμη, νὰ ἐκβιάσωσιν, οὕτως εἰπεῖν, τὸ νομοθετικὸν Σῶμα εἰς ἀποδοχὴν τῶν αἰτήσεών των; Νομίζουν οἱ φοιτηταί, ἂν εἶναι τὰ θεμέλια τῆς κοινωνίας, ὅτι προσῆκεν εἰς αὐτοὺς νὰ θραύσωσι χθὲς τὰς ὑάλους τῶν παραθύρων καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο τῆς αἰθούσης τῶν παραδόσεων τοῦ Πανεπιστημίου; Ἀλλὰ καὶ ἄλλο. Προσῆκεν εἰς τοὺς φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου νὰ προσέλθουν εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβάλλοντες αἰτήματα αὐτῶν καὶ νὰ περατοῦν τὴν ἀναφοράν των λέγοντες: «αὐτὰ πρέπει νὰ μᾶς τὰ κάμητε, διότι καὶ παραλογώτερα ἀπῃτήσαμεν ἄλλοτε ἡμεῖς τὰ θεμέλια τῆς Πολιτείας καὶ τὰ ἐπετύχομεν τότε»; Εἶναι αὐτὴ ἡ γλῶσσα ἡ ἁρμόζουσα εἰς τοὺς ἀκαδημαϊκοὺς πολίτας, εἰς τὰ θεμέλια τῆς κοινωνίας ἤ, ὅπως ἐγὼ λέγω, εἰς τὸ μέλλον καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς Πολιτείας; Δὲν ἠξεύρω τί ἐγένετο εἰς τὸ παρελθόν, Κύριοι, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὄχι μόνον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὅλοι οἱ ὑπευθύνως δυνάμενοι νὰ ἔχουν γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δύναται νὰ κυβερνᾶται τὸ Κράτος, ἀναγνωρίζουσιν ὅτι τὸ νομοθετικὸν σῶμα πρέπει νὰ μένῃ ἐντελῶς ἀνεπηρέαστον ἀπὸ πάσης πιέσεως διὰ νὰ λαμβάνῃ τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ. Οἱ κ.κ. φοιτηταὶ πλανῶνται, ἂν νομίζουν ὅτι συνερχόμενοι ὅλοι μαζὶ ἢ κάμνοντες μίαν διαδήλωσιν ἀνὰ τὰς ὁδοὺς ἢ θραύοντες τοὺς ὑελοπίνακας τῆς αἰθούσης τῶν παραδόσεων δύνανται νὰ ἐκβιάσωσι τὸ νομοθετικὸν σῶμα προβάλλοντες τὸ ἐπιχείρημα ὅτι παραλογώτερα πράγματα ἄλλοτε ἐπετεύχθησαν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἐπιτυγχάνωνται ταῦτα καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἔχω πεποίθησιν, Κύριοι, ὅτι διερμηνεύω τὰ αἰσθήματα ὅλων ὑμῶν συνιστῶν εἰς τοὺς κ. κ. φοιτητὰς ὅτι μετὰ τὰ μέτρα τὰ προαγγελθέντα καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ψήφισῃ — θὰ προσθέσω καὶ κάτι τι ἄλλο εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής, ὅτι ὁμολογῶ ὅτι τὸ τελευταῖον αἴτημα τὸ σχετιζόμενον μὲ τὴν διετῆ ἄσκησιν τῶν φοιτητῶν μετὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος καὶ ἑπομένως τὴν ὀλιγωτέραν δυσαναλογίαν μεταξὺ παραγωγῆς ἐπιστημόνων καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, τὸ θεωρῶ δίκαιον, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ὑπάρχει λόγος, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, ἵνα ληφθῇ ἀπὸ τοῦδε μέριμνα περὶ τούτου· εἶμαι βέβαιος, λέγω, ὅτι διερμηνεύω τὸ φρόνημα ὅλων ὑμῶν συνιστῶν εἰς τοὺς κ. φοιτητὰς νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰ καθήκοντά των. Συγχρόνως δὲ ἔχω τὸ καθῆκον νὰ δηλώσω ὄχι πλέον διερμηνεύων τὴν γνώμην ἄλλου τινός, ἀλλὰ τὴν γνώμην τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ γίνωσιν ἀνεκταὶ παρεκτροπαί, αἱ ὁποῖαι ἀντίκεινται πρὸς τοὺς νόμους καὶ τὰς ἀστυνομικὰς διατάξεις.

§52Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θεωρῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι προέκυψε προσωπικὸν ζήτημα διὰ τῶν παρατηρήσεων, αἵτινες ἐγένοντο περὶ ἐμοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐξηγήσητε ποῦ συνίσταται τὸ προσωπικὸν ζήτημα.

§54ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν πειράζει, ἂς ὁμιλήσῃ.

§55Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔσπευσε νὰ κάμῃ εἰς ἐμὲ παρατηρήσεις, ὅπως μὴ ἐνθαρρύνω τοὺς φοιτητάς, ἐνῷ, ἂν ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ ἴδῃ τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον νὰ ὑποστηρίξωσι τὰ αἰτήματα τῶν φοιτητῶν, θὰ ἔβλεπεν ὅτι τὸ ὄνομά μου δὲν συγκαταριθμεῖται μεταξὺ αὐτῶν, μολονότι αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζει, ἀλλὰ τὸν πληροφορῶ ἐγὼ ὅτι ἐζητήθη καὶ παρ’ ἐμοῦ ὑπὸ τῶν φοιτητῶν ἡ ὑποστήριξις τῶν αἰτημάτων αὐτῶν. Ἡ διακοπή, ἡ ὁποία ἐγένετο παρ’ ἐμοῦ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως βεβαίως δὲν ἀπετέλει ἐνθάρρυνσιν γενομένην σχεδὸν ἕνα μῆνα βραδύτερον. Ἑπομένως αἱ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐγένοντο εἶναι πρῶτον ἄδικοι καὶ δεύτερον δὲν ἐδικαιολογοῦντο, διότι οὐδὲ τὸ παραμικρὸν ἐκ μέρους μου διάβημα ἐγένετό που. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τοὺς φοιτητὰς μαθήματα εὐπρεπείας, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω ὅτι εὑρέθη ἴσως εἰς ἣν θέσιν εὑρέθη ὁ καθηγητὴς ἀπέναντι τῶν φοιτητῶν, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν αὐτὸς ὁπωσδήποτε μεγαλυτέρας ἡλικίας ἐμοῦ, ἔδιδεν εἰς ἐμὲ συμβουλὰς κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Εἰς τοὺς φοιτητὰς οὐδεμίαν ἔδωκα ἐνθάρρυνσιν, ἦτο ἄλλως τε περιττὴ τοιαύτη ἐνθάρρυνσις, διότι, ἂν ἠκούετε τοὺς φοιτητάς, ὅπως ἐγὼ τοὺς ἤκουσα ἐπανειλημμένως, θὰ ἐθαυμάζετε τὴν σεμνότητα, αὐτῶν, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ἀπήντησα εἰς νέους τοιαύτης ἡλικίας. Οἱ νέοι τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς οὐδὲν ἄλλο ἐζήτησαν, παρὰ ὁ κ. καθηγητής, τὸν ὁποῖον οὐδένα λόγον ἔχουσι νὰ μὴ σέβωνται, νὰ ἄρῃ τὰς φράσεις τὰς ὁποίας εἶπεν. Ὅταν δὲ ὁ κ. καθηγητὴς λέγει ὅτι δὲν εἶπε τὰς φράσεις ἐκείνας, δεινώνει τὴν θέσιν τῶν φοιτητῶν, διότι ὄχι μόνον τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἐξήγησιν ἐκ μέρους τοῦ καθηγητοῦ, ἀλλὰ παριστᾷ τοὺς φοιτητὰς ὡς ψευσθέντας, ὡς γεννήσαντας ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἦτο τελείως ἀδικαιολόγητον. Ἀκριβῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐτόνισαν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὡς γενόμενον, τοῦτο ἐζήτησαν οἱ φοιτηταὶ καὶ πολὺ περισσότερον εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου οἱ φοιτηταὶ παρὰ ὁ καθηγητής. Ἡ δήλωσις δὲν ἐγένετο κατὰ τὸ πνεῦμα κατὰ τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσεν ὅτι ἐγένετο ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργός. Δὲν ζητοῦσι τίποτε ἄλλο παρ’ αὐτό. Μοὶ λέγετε τί ζητοῦσιν; Ἐμάθετε, κύριε Ὑπουργέ, ὅπως εἴχετε καθῆκον, τί ζητοῦσιν αὐτοὶ οἱ φοιτηταί; Δὲν ζητοῦσι τὴν κεφαλὴν τοῦ καθηγητοῦ ἐπὶ πίνακι οὔτε ζητοῦσι τιμωρίαν κἂν τοῦ καθηγητοῦ· ζητοῦσι μόνον καὶ μόνον νὰ μὴ παρίστανται ὡς διαστρέψαντες τὴν ἀλήθειαν καὶ γεννήσαντες ζήτημα καὶ γενόμενοι τούτου ἕνεκα ἀφορμὴ τῆς διακοπῆς τῶν μαθημάτων. Ἀντὶ τούτων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐπιτροπὴ μετὰ σεμνότητος καὶ μεγάλης προφυλάξεως ὑπεστήριξε, βλέπομεν ὅτι ὁ κ. καθηγητὴς ὄχι μόνον δὲν ἔκαμε τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν σεῖς ὑπεστηρίξατε ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι ἔκαμεν, ἀλλὰ λέγει ὅτι οἱ φοιτηταὶ ἐξακολουθοῦσι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ μαθήματά των διαστρέφων οὕτω τὴν ἀλήθειαν, διότι μόνον οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς καὶ Φαρμακευτικῆς παρακολουθοῦσι τὸ μάθημα, οὐχὶ δὲ καὶ οἱ τῶν φυσικῶν Ἐπιστημῶν, οἱ ὁποῖοι φυσικὰ δὲν ἀπεδοκιμάσθησαν ὑπὸ τῶν συναδέλφων των. Οἱ φοιτηταὶ τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν καὶ οἱ ὀγδοήκοντα εἷς ἢ καὶ οἱ ἑβδομήκοντα ἕξ παραλείπουσι νὰ ἀκούωσι τὸ μάθημα τοῦ κ. καθηγητοῦ. Ὥστε ὄχι μόνον, ὅπως παρεστήσατε εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἑλκύσητε πολὺ δεδικαιολογημένως τὰ χειροκροτήματα τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα τὰ ἔχετε καὶ ἐκ μέρους μου, ἂν εἶναι ἔτσι τὰ πράγματα, ὄχι μόνον, λέγω, ὁ κ. καθηγητὴς δὲν καθησύχασε τοὺς φοιτητάς, ἀλλὰ παρέλιπε νὰ κάμῃ καὶ τὸ στοιχειῶδες καθῆκον, νὰ εἴπῃ εἰς αὐτοὺς μίαν καὶ μόνην λέξιν ἀνταξίαν τῆς θέσεώς του. Καὶ ἐγὼ ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως θὰ ἐπίστευον περισσότερον τὸν καθηγητὴν παρὰ τοὺς φοιτητάς. Ἀλλ’ ἂν ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα καλλίτερον, οἱ φοιτηταὶ δὲν θὰ ἦσαν φρενοβλαβεῖς νὰ γεννήσωσι ζήτημα καὶ νὰ ἐπιμένωσι ζητοῦντες μίαν ἁπλουστάτην δήλωσιν, δι’ ἧς δὲν πρόκειται νὰ κερδήσωσι τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ βεβαιωθῶσιν οἱ συνάδελφοί των ὅτι δὲν ἐψεύσθησαν εἰς αὐτούς.

§56Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κ. Βουλευτά;

§57Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ.

§58Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἐγγράφου, ὡς σᾶς τὸ ἀνέγνωσα, δὲν ἀποδίδει ὁ κ. καθηγητὴς πρόθεσιν τινὰ εἰς τοὺς φοιτητάς, ἀλλὰ λέγει ὅτι ἀπορεῖ πῶς ἐπιμένουσι καὶ δὲν θέλουσι νὰ ἀναγνωρίσωσι τὴν πλάνην.

§59Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§60Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ ἴδιος ὁ καθηγητὴς ἀπολογούμενος. Ἄρα δὲν λέγει ὁ καθηγητὴς ὅτι ἐψεύσθησαν, ἀλλ’ ὅτι ἐπλανήθησαν.

§61Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αἱ δηλώσεις αὐταὶ ἂν ἐγένοντο, κ. Ὑπουργέ, ὑπὸ τοῦ κ. καθηγητοῦ ἀμέσως καὶ ἐν τῷ πνεύματι τῆς πατρικῆς στοργῆς τοῦ καθηγητοῦ πρὸς τοὺς φοιτητάς, θὰ εἶχε προληφθῇ τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ περισσότερον δυσάρεστον διὰ τὸν καθηγητὴν παρὰ διὰ τοὺς φοιτητάς. Οὐδεὶς ἠθέλησε νὰ προσάψῃ μομφὴν εἰς τὸν καθηγητήν, ἕνας ἐκ τῶν νέων καθηγητῶν, ὁ ὁποῖος ἴσως διὰ τοῦ χρόνου γίνῃ ἄριστος, οὐδὲ διατυποῦσιν οἱ φοιτηταὶ παράπονον ἐναντίον τῆς ἐπιμελείας του καὶ τῆς ἱκανότητός του, περὶ τῆς ὁποίας οὐδὲ λόγον κάμνουσιν, ἀλλ’ ὁμιλοῦσι περὶ τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν ἐτήρησε πρὸς αὐτούς. Ἡ ἀρχὴ δὲ τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι, ὅπως τὰ τέκνα πρέπει νὰ φέρωνται εἰς τὸν πατέρα, κατὰ τοιοῦτον τρόπον πρέπει καὶ οἱ φοιτηταὶ νὰ φέρωνται πρὸς τὸν καθηγητήν, δὲν ἔχει θέσιν ἐνταῦθα, διότι ὁ καθηγητὴς πρέπει νὰ δίδῃ τὸ παράδειγμα τῆς εὐπρεπείας, ἂν δὲ παρεσύρθη νὰ εἴπῃ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησαν τώρα νὰ ὑποστηρίξωσι καὶ ἴσως τὴν εἶπε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὁ κ. καθηγητὴς δὲν εἶχε παρὰ μόνον μίαν λέξιν νὰ εἴπῃ, καὶ τὸ ἐπεισόδιον δὲν θὰ εἶχε φθάσει ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ἀπαντῶν συνεπῶς εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου λέγω ὅτι οὐδόλως ἐνεθάρρυνα τοὺς φοιτητάς, τοὐναντίον συνεβούλευσα αὐτοὺς νὰ θεωρήσωσι τὸ ἐπεισόδιον ὅσῳ τὸ δυνατὸν λῆξαν, μετὰ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ὁ κ. καθηγητής. Πρέπει δὲ νὰ προσθέσω ὅτι καὶ τὰ λεγόμενα ὑπὸ τοῦ Πρυτάνεως δὲν θεωροῦνται ὡς ἐνίσχυσις τοῦ καθηγητοῦ, διότι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς λέγει ὅτι ἔχουσι τρεῖς φοιτητὰς ἀπέναντι Πρυτάνεως καὶ καθηγητοῦ, τὸ ζήτημα εἶναι μεταξὺ καθηγητοῦ καὶ φοιτητῶν καὶ μεταξὺ Πρυτάνεως καὶ φοιτητῶν, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἰσχυρίζεται ὅτι ἐπιμένει νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Πρυτανείαν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγουσιν εἰς τὴν ἀναφοράν. Ἂν ὁ Πρύτανις ἡρμήνευσε διαφορετικὰ τοὺς λόγους αὐτούς, δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ Πρύτανις ὑπέπεσεν εἰς παράπτωμά τι, ἀλλ’ οἱ δυστυχεῖς φοιτηταὶ πρέπει νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας, ὅπως ὑφίστανται τὰς συνεπείας τοῦ ὑποδεεστέρου βαθμοῦ εἰς τὸν στρατόν, ὅπου ὁ ἀνώτερος ἔχει πάντοτε δίκαιον; Ἀλλ’ ἐπιβάλλει αὐτὸ ἡ πειθαρχία.

§62ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί ἠθέλετε νὰ εἴπωμεν;

§63Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐὰν εὑρισκόμην εἰς τὴν θέσιν σας εἰς τοῦτο τὸ συμπέρασμα θὰ κατέληγον, ἀλλ’ ἂς μὴ προσθέτωμεν εἰς τὸ ἄδικον τὸ ὁποῖον δίδομεν εἰς τοὺς φοιτητὰς καὶ ὅτι ὡρισμένως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐψεύσθησαν.

§64ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι ἐψεύσθησαν.

§65Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐπλανήθησαν.

§66Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι πλάνη αἱ λέξεις ἀγράμματοι καὶ βλᾶκες· εἶναι πλάνη ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν ἔσπευσε διὰ μιᾶς λέξεως νὰ τερματίσῃ τὸ λυπηρὸν ἐπεισόδιον.

§67Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Μὲ ἠδίκησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀποδοὺς εἰς ἐμὲ ὅτι κατηγόρησα τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι διὰ λόγους προσωπικοὺς κατέταξε τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς τὸ στράτευμα προώρως. Τουναντίον, ἐκ τῶν ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντων σαφῶς φαίνεται ὅτι διὰ λόγους ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ ἐγένετο τοῦτο. Διὸ μὲ ἠδίκησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἀλλοίαν ἔννοιαν δίδων εἰς τοὺς λόγους μου.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας, αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις ἀναβάλλονται καὶ ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μέτρων προστασίας κατὰ τῆς φυλλοξήρας». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου δι’ ἀναστάσεως). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῶν μετοχῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§69ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐλπίζω, κ. Βουλευταί, ὅτι ἡ Βουλὴ οὐδεμίαν ἔχει ἀντίρρησιν, ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν δύο νομοσχεδίων ἀπαντήσω σήμερον εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, οἵτινες ἐπέκριναν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀρχήν των κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ν’ ἀρχίσω ἀπαντῶν εἰς τὰς αἰτιάσεις τὰς κατὰ τῆς συμβάσεως περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς, διὰ νὰ ἔλθω ὕστερον εἰς τὰς αἰτιάσεις τὰς κατὰ τῆς ἐξαγορᾶς τῆς παλαιᾶς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Παπαπουλίου. Ἀμφότεροι οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἐδέχθησαν ὅτι ὁ τύπος τῆς ἐργολαβίας, ὁ ἐπὶ τῇ βάσει δηλ. τῆς πραγματικῆς δαπάνης κανονίζων τὸ τίμημα πλέον τοῦ κέρδους τοῦ ἐργολάβου, μὲ ἀνώτατον ὅριον τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ὑπερβληθῇ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει, εἶναι ἐπιτυχής, ἀλλ’ εὗρον ἀμφότεροι οἱ προλαλήσαντες ὅτι τὸ ὁριζόμενον ἐν τῇ συμβάσει ὡς ἀνώτατον τίμημα ποσὸν τῶν 12 ἑκατομμυρίων εἶναι ὑπερβολικόν· νομίζουν ἑπομένως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ὅτι, ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου δὲν ὑπερησπίσθησαν ἐπαρκῶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς συνομολογησάσης αὐτήν. Πρέπει ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ Δημόσιον πρὸ τοῦ προβῇ εἰς τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως περὶ κατασκευῆς τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς, ἐνόμισεν ἐπιβεβλημένον νὰ προβῇ εἰς μελέτην τῆς γραμμῆς ταύτης διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς μηχανικῶν. Ὄχι μόνον δὲ τοῦτο ἔπραξεν, ἀλλ’ ἐζήτησε συγχρόνως καὶ προτάσεις ἀπὸ σπουδαίας ἄλλας ἑταιρείας, αἵτινες εἶχον προβῇ ἐπίσης εἰς τὴν μελέτην τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς ταύτης. Αἱ ἄλλαι αὗται ἑταιρεῖαι εἶναι ἡ τῶν Ἀνατολικῶν λεγομένη σιδηροδρόμων καὶ ἡ Lenz καὶ Σα. Ἡ μελέτη τοῦ Δημοσίου ἀναβιβάζει τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς ταύτης εἰς 6.970.000, ἢ χάριν εὐκολίας καὶ ἐπειδὴ δὲν ἀπέχομεν πολὺ εἰς ἑπτὰ ἑκατομμύρια ἐν στρογγυλῷ ἀριθμῷ. Τὸ τίμημα τῆς κατασκευῆς τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ἡ ἑταιρεία τῶν Ἀνατολικῶν σιδηροδρόμων ἀνέρχεται εἰς 11.660.000, τὸ δὲ τίμημα τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ἡ ἑταιρεία Lenz καὶ Συντροφία εἰς 12.175.000. Βεβαίως ἐκ πρώτης ὄψεως γεννᾶται ἡ ἀπορία, διατί, ἀφοῦ κατὰ τὴν μελέτην τοῦ Δημοσίου ἡ δαπάνη θὰ ἀνήρχετο εἰς ἑπτὰ ἑκατομμύρια μόνον, νὰ πληρώσωμεν 12 ἑκατομμύρια διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς; Πρὶν δὲ ἐπικαλεσθῶ τὰ τεκμήρια τὰ προκύπτοντα ἐκ τῶν προσφορῶν τῶν ἄλλων σοβαρωτάτων ἑταιρειῶν περὶ τῆς τιμῆς μὲ τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνουν τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς, θέλω ἐπιμείνει ἐπί τινα χρόνον ἐπὶ τῆς μελέτης τοῦ Δημοσίου διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῶν 12 καὶ 7 ἑκατομμυρίων εἶναι τόσον μεγάλη ὅσον φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως. Ἔχω λοιπὸν νὰ παραπέμψω τὴν Βουλὴν εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τὴν συνοδεύουσαν τὸ ὑποβληθὲν εἰς αὐτὴν νομοσχέδιον, ὅπου ἐξηγεῖται διὰ μακρῶν ἡ αἰτία αὐτῆς τῆς ἀποστάσεως μεταξὺ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν μηχανικῶν τοῦ δημοσίου καὶ τῆς τιμῆς ἡ ὁποία ἐδόθη ὑπὸ τῶν ἑταιρειῶν. Ἐπὶ πλέον ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ἐξηγεῖται ῥητῶς ὅτι λαμβάνοντες ὡς βάσιν τὴν μελέτην τοῦ Δημοσίου καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἔργων τὸ ἐν τῇ μελέτῃ βεβαιούμενον, ἐκτιμῶντες δὲ τὰ ἔργα ταῦτα ἐπὶ τῇ τιμῇ τῇ ἀναφερομένῃ ἐν τῇ συμβάσει περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ Λαρισαϊκοῦ σιδηροδρόμου εὑρίσκομεν ὅτι ἡ ἀξία τῶν ἔργων τούτων ἀναβιβάζεται εἰς 8.111.000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἀκόμη ἕτερον περιθώριον μεταξὺ τῆς τιμῆς ταύτης καὶ τῆς τιμῆς ἀντὶ τῆς ὁποίας τὸ ἔργον ἐδόθη. Θὰ ἀνεύρητε δὲ τὴν αἰτίαν τῆς ἀποστάσεως αὐτῆς τῆς τιμῆς, ὅταν ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ μελέτη τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου στηρίζεται ἐπὶ τῶν ὅρων τῶν συμφωνιῶν τῆς κατασκευῆς τοῦ Λαρισαϊκοῦ σιδηροδρόμου· δηλ. ἡ ἀπόστασις τῶν στρωτήρων καὶ ὅλα τὰ τεχνικὰ ἔργα γίνονται ἐπὶ τῇ αὐτῇ ἀναλογίᾳ ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὴν μελέτην καὶ ἑπομένως εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Λαρισαϊκοῦ. Ἄν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν πύκνωσιν τῶν στρωτήρων, ἡ ὁποία προβλέπεται διὰ τῆς συμφωνίας μετὰ τῆς ἑταιρείας Μπατινιὸλ πρὸς κατασκευὴν τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς, ἄν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν τῶν στρωτήρων ἀπὸ ξυλίνων εἰς χαλυβδίνους, θὰ μάθητε ὅτι ἡ δαπάνη ἐκ τούτου καὶ μόνον τοῦ κεφαλαίου ἀνέρχεται εἰς ἕν ὁλόκληρον ἑκατομμύριον δραχμῶν· ἀναβιβάζεται ἑπομένως τὸ τίμημα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου εἰς 9.111.000 δρ. Ὑπάρχει ὅμως ἀκόμη ἀπόστασις καὶ πρέπει καὶ ταύτην νὰ ἐξηγήσω· ἡ ἐξήγησις δὲ παρέχεται ὄχι μόνον ἐκ τοῦ μείζονος μήκους τῆς κατασκευῆς τοῦ ἐν τῇ μελέτῃ τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας ἀπέναντι τῆς μελέτης τοῦ Δημοσίου, ἤτοι ἐπὶ μήκους ἐννέα καὶ ἡμίσεος χιλιομέτρων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὄχι μόνον διὰ τὰ ἐννέα ταῦτα χιλιόμετρα θὰ ὑπελογίζομεν ἐπὶ τῇ βάσει τιμῆς 120.000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ποσὸν δραχμῶν 1.140.000, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος, λέγω, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπιμηκύνσεως τῆς γραμμῆς κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἤτοι κατὰ τὸ ⅑ περίπου, ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἔργων τῶν προϋπολογιζομένων διὰ τῆς μελέτης τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἔργων τῶν προϋπολογιζομένων διὰ τῆς μελέτης τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας, εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα παρ’ ὅσον θὰ ἐκρίνετο ἐκ πρώτης ὄψεως ὅτι θὰ ἀνήρχετο ἡ διαφορὰ ἕνεκα τῆς ἐπιμηκύνσεως τῆς γραμμῆς κατὰ 9½ χιλιόμετρα. Ἐνῷ δηλαδὴ θὰ ἐνόμιζέ τις ὅτι ἡ διαφορὰ τῶν ἔργων θὰ εἶναι μικροτέρα κατὰ τὸ ⅑ ἐν τῇ μελέτῃ τῇ γενομένῃ ὑπὸ τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου, ἡ διαφορά, Κύριοι, εἶναι ἡ ἑξῆς. Εἰς τὴν μελέτην τοῦ Δημοσίου ὁ ἀριθμὸς τῶν τεχνικῶν ἔργων, γεφυρῶν, γεφυριδίων, ὀχετῶν, εἶναι 143, εἰς τὴν μελέτην τῆς ἑταιρείας τὰ τεχνικὰ αὐτὰ ἔργα δὲν εἶναι ηὐξημένα μόνον κατὰ τὸ ⅑· ἀντὶ δηλ. 143 δὲν ἔχομεν 156, ἀλλ’ ἔχομεν 239. Τὸ ὁλικὸν ἄνοιγμα τῶν τεχνικῶν ἔργων εἰς μὲν τὴν μελέτην τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου ἀνέρχεται εἰς τρέχοντα μέτρα 491, εἰς δὲ τὴν μελέτην τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας ἀνέρχονται εἰς 830. Τὸ ἄνοιγμα ἑπομένως τῶν τεχνικῶν ἔργων δὲν εἶναι κατὰ 11% μόνον ἀνώτερον, ἀλλ’ εἶναι κατὰ 67% ἀνώτερον. Ἡ τοιχοποιία εἰς τὴν μελέτην τοῦ Δημοσίου ὑπολογίζεται εἰς 15.000 κυβικῶν μέτρων, εἰς τὴν μελέτην τῆς ἑταιρείας τῆς ἀναδόχου ὑπολογίζεται εἰς 44.000 κυβικῶν μέτρων, δηλαδὴ τὸ τριπλάσιον σχεδὸν παρ’ ὅ,τι ἐν τῇ μελέτῃ τοῦ Δημοσίου. Κρηπιδώματα ἐμπορευμάτων ἐν μὲν τῇ μελέτῃ τοῦ Δημοσίου δὲν ὑπολογίζονται παντάπασιν, ἐν δὲ τῇ μελέτῃ τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας ὑπολογίζονται εἰς 1164 τετραγωνικὰ μέτρα. Τὰ μεταλλικὰ καταστρώματα εἰς μὲν τὴν μελέτην τοῦ Δημοσίου ἀνέρχονται μόνον εἰς 456 τόννους, εἰς τὴν μελέτην τῆς ἑταιρείας ἀνέρχονται εἰς 1.000 τόννους, πλέον τοῦ διπλασίου δηλαδή. Τώρα θὰ ἐρωτήσῃ τις· διατί ἡ ἑταιρεία προβλέπει τὴν κατασκευὴν διὰ τῆς μελέτης αὑτῆς τοσοῦτον περισσοτέρων τεχνικῶν ἔργων παρ’ ὅσον ἡ μελέτη τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου; Ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει εὑρίσκετε τὴν δικαιολογίαν. «Τὰ ἔργα ταῦτά εἰσιν ἐπὶ πλέον εἰς τὴν μελέτην τῆς ἑταιρείας, διότι αὕτη ἐνόμισεν ὅτι ἡ γραμμὴ εἴς τινα σημεῖα ἔδει νὰ ἀνυψωθῇ καὶ νὰ προστατευθῇ διὰ λιθορριπῶν πρὸς προστασίαν ἀπὸ τῶν ὑδάτων, ὅτι τὰ τεχνικὰ ἔργα ἔδει νὰ ὦσι πλείονα κατ’ ἀριθμὸν καὶ εὐρύτερα πρὸς ἀκώλυτον διοχέτευσιν τῶν ὑετίων ὑδάτων, τῶν ἀφθόνως ἐκ τῶν παρακειμένων κλιτύων τῶν ὀρέων καταρρεόντων, ὅτι αἱ γραμμαὶ παρακάμψεως ἔδει νὰ ὦσι πλείονες πρὸς διασταύρωσιν συρμῶν πολλῶν, ὅτι οἱ σταθμοὶ καὶ αἱ μόνιμοι αὐτῶν ἐγκαταστάσεις ἔπρεπε νὰ ὦσι πληρέστεραι πρὸς ὁμαλωτέραν ἐξυπηρέτησιν τοῦ σιδηροδρόμου κτλ.». Ὅταν εἰς τὰ 9.110.000 προσθέσητε τὸ 1.100.000, τὸ ἐκ μόνης τῆς διαφορᾶς τοῦ μήκους τῆς γραμμῆς...

§70Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προχωρεῖτε εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως; Θὰ ἴδητε κάτι τι σημαντικόν.

§71ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποῖον;

§72Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι σημαντικόν.

§73ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ μὲ παραπέμπητε ἀορίστως. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι τὴν ἔκθεσιν τὴν γνωρίζω ἀκριβῶς καὶ εἶναι περιττὸν νὰ μὲ παραπέμπητε ἀορίστως νὰ τὴν ἀναγνώσω ἤδη. Ἐὰν μοῦ ἐπισταθῇ ἡ προσοχὴ εἰς ἕνα ὡρισμένον σημεῖον, ἔχει καλῶς.

§74Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ συνεχείᾳ αὐτοῦ τοῦ μέρους.

§75ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τελειώνει ἡ παράγραφος ἐκεῖ.

§76Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει βεβαίωσις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀκόμη δὲν ἔχει ἀποφασίσει.

§77ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά. Ποία γραμμὴ θὰ χαραχθῇ;

§78Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία γραμμὴ θὰ χαραχθῇ καὶ ποῖα ἔργα εἶναι ὄντως χρήσιμα.

§79ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἔλθω εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Ἐὰν εἴχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ μὴ μὲ διακόψητε, ὅπως ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα, θὰ διελύετο αὐτὴ ἡ ἀπορία σας. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφήσω αὐτὸ ἀναπάντητον.

§80Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ σᾶς διακόψω.

§81ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν ταῦτα ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, τὰ 9.110.000, ἡ τιμὴ τῆς γραμμῆς θὰ ἀνεβιβάζετο περίπου εἰς 10.200.000, ἡ δὲ λοιπὴ διαφορὰ θὰ ἀνεφέρετο εἰς τὰ πλείονα ἔργα τὰ ὁποῖα κατασκευάζονται διὰ τῆς μελέτης τῆς ἑταιρείας. Ἄλλως τε πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι αἱ μελέται αἱ ἰδικαί μας, τῶν μηχανικῶν μας, περὶ τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς δὲν δύνανται δυστυχῶς νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀπολύτως ἀσφαλὲς κριτήριον διὰ τὴν τιμὴν τῆς κατασκευῆς δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ ἐνώπιον ὑμῶν ἄλλο τι παρὰ τὸ ἐν τῷ παρελθόντι γενόμενον. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς γνωρίζει ὅτι δι’ ἓν τμῆμα τῆς κατασκευῆς τοῦ Λαρισαϊκοῦ σιδηροδρόμου, τὸ τμῆμα Δαδίου–Λιανοκλαδίου, ἡ μελέτη τῶν μηχανικῶν μας ἀνήρχετο εἰς 8.200.000 καὶ ἡ τιμὴ ἥτις ἐδόθη εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ αὐτὴ ἑταιρεία, ἡ ὁποία θὰ κατασκευάσῃ καὶ τὴν ἑνωτικὴν ἤδη γραμμὴν εἶναι 10.750.000, δύο καὶ ἥμισυ δηλ. ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον. Δὲν σημαίνει τοῦτο ὅτι ἡ μελέτη τῶν μηχανικῶν μας δὲν εἶναι καλή, ἀλλ’ ἐξηγεῖται ἐκ τοῦ ὅτι ὁ μηχανικὸς τοῦ Δημοσίου δὲν θὰ ἀναλάβῃ καὶ τὸ ἔργον, θέτει τὰς τιμὰς τὰς καλὰς διὰ τὸ Δημόσιον, ἐξυπηρετῶν οὕτω καὶ τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον διαπραγματεύεται μὲ τὴν ἑταιρείαν, ἵνα τοῦτο κατορθώσῃ νὰ ἐπιτύχῃ καλλίστους ὅρους· ἀλλὰ δὲν ἕπεται ὅτι δύνασθε νὰ στηριχθῆτε εἰς τὴν μελέτην τῶν ἰδικῶν σας μηχανικῶν περὶ τοῦ τμήματος τῆς κατασκευῆς διὰ νὰ ἐπιτύχητε ἀκριβῶς τὸ τίμημα τοῦτο. Ἀφοῦ δὲ ἀνέφερον τὸ τμῆμα τοῦ Λιανοκλαδίου ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θεμελιῶδες θέμα τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἔχομεν τρεῖς προτάσεις ἑταιρειῶν σοβαρωτάτων διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου· διότι δὲν περιωρίσθημεν μόνον εἰς τὴν ἑταιρείαν Μπατινιόλ, πρὸς τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται ἠθικὴν ὑποχρέωσιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ὅπως προτιμηθῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης, ἐπὶ ὅροις περίπου ἴσοις δὲν περιωρίσθημεν, λέγω, νὰ ζητήσωμεν πληροφορίας παρ’ αὐτῆς μόνον καὶ τιμὰς ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν γνώμονα ἀσφαλέστερον διὰ νὰ κρίνωμεν τὸ τίμημα, ἀλλὰ καὶ ἐζητήσαμεν — διότι καὶ προσεφέρθησαν αὐτοπροαιρέτως νὰ κάμωσι τὰς μελέτας καὶ προτείνωσι τὰς τιμὰς — καὶ ἐζητήσαμεν καὶ ἐδέχθημεν καὶ ὑπὸ τῆς ἑταιρείας τῶν Ἀνατολικῶν σιδηροδρόμων καὶ παρὰ τῆς ἑταιρείας τῆς μεγάλης τῆς γερμανικῆς Lenz καὶ Σια. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰς τιμάς, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν ὑπὸ τῶν ἑταιρειῶν τούτων, 12.175.000 εἶναι τὸ τίμημα τῆς ἑταιρείας Lenz et Cic, 11.660.000 εἶναι τὸ τίμημα τῆς ἑταιρείας τῶν Ἀνατολικῶν σιδηροδρόμων — ἐλπίζω δὲ νὰ μὴ ἰσχυρισθῇ οὔτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς οὔτε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας, ὅτι διὰ τὴν διαφορὰν τιμήματος 340.000 ἐπὶ τῆς ὅλης δαπάνης ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ἡ ἑταιρεία τῶν Ἀνατολικῶν σιδηροδρόμων. Ἀλλ’ ὄχι μόνον διὰ τοῦτον τὸν λόγον δὲν θὰ ἐδίσταζεν ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἐπὶ στιγμὴν ἐπὶ τιμήματος 12 ἑκατομμυρίων νὰ δώσῃ 340,000 δρ. περισσότερον εἰς τὴν ἑταιρείαν Μπατινιόλ, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλους σπουδαιοτέρους λόγους, αʹ) ὅτι τὸ τίμημα 11.660.000 δραχ. εἶναι τίμημα ὁριστικόν. Δίδοντες δηλ. τὴν κατασκευὴν εἰς τὴν ἑταιρείαν τῶν Ἀνατολ. Σιδηροδρόμων ἠθέλομεν δώσει ὁριστικῶς τὸ ποσὸν τοῦτο, ἐνῷ, δίδοντες εἰς τὴν ἑταιρείαν Μπατινιὸλ τὴν κατασκευὴν δὲν δίδομεν 12 ἑκατομμύρια δραχ., καθόσον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γίνωσιν οἰκονομίαι ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχει μέγα μέρος τὸ Κράτος, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς συμβάσεως καὶ ἐκ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν λόγων τούτων, ἀνεξαρτήτως τῆς ἠθικῆς ὑποχρεώσεως, ὅπως προτιμηθῇ ἡ ἑταιρεία Μπατινιόλ, ἀνεξαρτήτως ὅτι τὸ πρῶτον τίμημα εἶναι ὁριστικόν καὶ τὸ ἄλλο ἀποτελεῖ τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ τιμήματος, θὰ ὑπῆρχεν ἄλλος σπουδαῖος λόγος νὰ προτιμηθῇ ἡ ἑταιρεία Μπατινιόλ· ὁ λόγος ὅτι ἡ σύμβασις τῆς κατασκευῆς τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς καὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῶν μετοχῶν ὑπῆρξαν ἐντελῶς ἀλληλένδετα. Ὅπως προσάγωνται εἰς κύρωσιν εἰς τὴν Βουλὴν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὑπῆρξαν ἡνωμένα καὶ κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις. Ἐὰν ἐδίδομεν τὴν γραμμὴν εἰς τὴν ἑταιρείαν Ὀριαντώ, δὲν θὰ ἐπετυγχάνομεν τὴν ἐξαγορὰν τῆς γραμμῆς παρὰ τῆς ἑταιρείας Μπατινιόλ. Καὶ ἐν τούτῳ τοῦ λόγου εὑρισκόμενος ἴσως εἶναι εὔλογον νὰ εἴπω ὅτι τὸ λεχθέν, νομίζω, ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, ὅτι ἴσως ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη ἐνώπιον ἀνάγκης διὰ νὰ ἐξαγοράσῃ τὰς μετοχὰς τῶν σιδηροδρόμων ἀντὶ τιμήματος 13.000.000 δραχμῶν, δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἔχω τὸ καθῆκον νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ὄχι μόνον δὲν εὑρέθη ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον πιέσεως διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν μετοχῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον εὗρεν ἀντιρρήσεις ἐν ἀρχῇ προερχομένας ἐκ τοῦ ὅτι ἡ ἑταιρεία δὲν ἐδέχετο νὰ προέλθῃ εἰς συζήτησιν καὶ περὶ τοιαύτης ἐξαγορᾶς τῶν μετοχῶν, ἐὰν δὲν ἐλαμβάνετο προηγουμένως ἡ συγκατάθεσις τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ πώλησις. Γνωρίζετε πόσον εἰς τὰ βιομηχανικὰ κράτη τοιαῦται ἑταιρεῖαι εὑρίσκονται ἐν στενῇ συναφείᾳ πρὸς τὰς Κυβερνήσεις. Ὄχι μόνον λοιπὸν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐξήσκησε πίεσίν τινα διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν μετοχῶν τῆς ἑταιρείας, ἀλλὰ μὴ οὖσα ἐν ἀρχῇ σύμφωνος πρὸς τὴν πώλησιν ἐπέτρεψεν ἐν τέλει τὴν πώλησιν ταύτην προσφέρουσα οὕτω νέαν ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Λέγω λοιπὸν ὅτι διαφορὰ τῶν 360.000 δραχ. μεταξὺ τῆς ἑταιρείας Μπατινιὸλ καὶ τῆς ἑταιρείας Ὀριαντὼ θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένη, ἐὰν οὐχὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλ’ ἁπλῶς διότι συνδέεται ἡ κατασκευὴ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς πρὸς τὴν πώλησιν τῶν γραμμῶν τοῦ Λαρισσαϊκοῦ, πώλησιν ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐφαρμογὴν ἑνὸς σπουδαίου μέρους τοῦ προγράμματος τοῦ συγκοινωνικοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, ὅπως δικαιολογηθῇ τὸ τίμημα, γίνεται σύγκρισις τῆς κατὰ χιλιόμετρον δαπάνης τῆς παρούσης συμβάσεως καὶ πολλῶν ἄλλων συμβάσεων, τὰς ὁποίας συνῆψεν ἄλλοτε τὸ Κράτος διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ ὅτι τοιαύτη σύγκρισις δὲν ἔχει μεγάλην ἀξίαν, διότι ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς ἐξαρτᾶται ἐντελῶς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους. Ἀλλ’ ὅπως κατορθωθῇ συνεννόησις, θὰ δεχθῶ, Κύριοι, τὴν παραβολὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς ὑποστηρίξας ὅτι φυσικώτερον εἶναι νὰ παραβληθῇ ἡ νέα ἑνωτικὴ γραμμὴ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ τίμημα τῆς κατασκευῆς, πρὸς τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀπὸ Λαρίσης εἰς Παπαπούλι τμήματος τοῦ Λαρισαϊκοῦ. Ἡ τιμὴ τοῦ τμήματος τούτου ἀνέρχεται εἰς 110,000 κατὰ χιλιόμετρον, ἑπομένως μεταξὺ τοῦ τιμήματος τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τοῦ τιμήματος τῆς σημερινῆς συμβάσεως ὑπάρχει διαφορὰ 9.500 δραχ. κατὰ χιλιόμετρον. Ἡ ἐπὶ πλέον δαπάνη αὕτη ἀναβιβάζει τὴν διαφορὰν τοῦ τιμήματος ἐπὶ 90 χιλιομέτρων εἰς 885.000 περίπου δραχμάς. Ἡ διαφορὰ θὰ ἐδικαιολογεῖτο ἁπλῶς καὶ μόνον ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι οἱ στρωτῆρες τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς δὲν εἶναι πλέον ξύλινοι, ὡς οἱ τοῦ Λαρισαϊκοῦ, ἀλλ’ εἶναι χαλύβδινοι, δὲν εἶναι πλέον εἰς ἀπόστασιν ἀπὸ ἄξονος εἰς ἄξονα 0.95 τοῦ μέτρου, ἀλλὰ 0.75 τοῦ μέτρου. Θέλετε δὲ ἐννοήσει τὴν διαφορὰν τοῦ τιμήματος ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι οἱ στρωτῆρες οἱ ξύλινοι στοιχίζουν κατὰ μέσον ὅρον 7 δρχ., ἐνῷ οἱ χαλύβδινοι στοιχίζουν 13–13½ δρχ. εἶναι σχεδὸν διπλοῦν δηλαδὴ τὸ τίμημα τῶν χαλυβδίνων στρωτήρων ἀπὸ τῶν ξυλίνων τοιούτων. Εἰς τὸν διπλασιασμὸν τοῦ τιμήματος θὰ προσθέσητε τὴν διαφορὰν ἐκ τῆς πυκνότητος τῶν στρωτήρων ἀπὸ 0.95 τοῦ μέτρου ἀπὸ ἄξονος εἰς ἄξονα ἡ ἀπόστασις ὁρίζεται εἰς 0.75 τοῦ μέτρου. Ἔχετε καὶ ἐντεῦθεν διαφορὰν 30% τῆς ἐπὶ πλέον δαπάνης ἕνεκα τῶν ὅρων τῶν συνομολογουμένων διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς παρούσης συμβάσεως. Ἀλλ’ ἔχετε καὶ ἄλλο, ὅτι τὸ κατάστρωμα τοῦ σιδηροδρόμου τὸ τεχνικῶς καλούμενον ἔρμα ἄνω μέρος τῆς σιδηροδρομικῆς τροχιᾶς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου τίθενται οἱ στρωτῆρες καὶ ἑπομένως αἱ σιδηροτροχιαί. Τὸ ἔρμα λοιπὸν τοῦτο κατὰ τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν τῆς παρούσης συμβάσεως προβλέπεται ὅτι θὰ ἀποτελῆται ἐκ παχέος στρώματος σκύρων, καὶ τοῦτο ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ διαρρέουν εὐκόλως τὰ ὕδατα, ὥστε ἡ ὀξίδωσις τῶν στρωτήρων νὰ μὴ εἶναι τόσον ἰσχυρά, ὅσον θὰ ἦτο, ἐὰν ἔλειπε τὸ ἔρμα τοῦτο. Δὲν εἶναι δὲ τοιοῦτον, ὅπως γνωρίζετε, τὸ ἔρμα ἀπὸ Λαρίσσης εἰς Παπαπούλι. Καὶ μόνον αὐτὴ ἡ διαφορὰ θὰ ἤρκει νὰ ἐξηγήσῃ τὴν διαφορὰν τοῦ τιμήματος. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἀκόμη αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουσιν ὅτι τὸ τίμημα τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς εἶναι μικρότερον ἀπὸ τὸ τίμημα τὸ ὁποῖον ἐπληρώσαμεν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος Παπουλίου – Λαρίσης. Τὰ τεχνικὰ ἔργα τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς ἔσονται καὶ κατ’ ἀριθμὸν σπουδαιότερα καὶ μείζονος ἀξίας. Αἱ ἐγκαταστάσεις τῆς ὑδρεύσεως, Κύριοι, εἶναι πολὺ συχνότεραι καὶ εἶναι μεγέθους μεγαλειτέρου, διὰ νὰ κατορθοῦται ἡ ταχυτέρα ὕδρευσις τῆς ἀτμαμάξης, ὅπως διευκολύνεται ἡ ταχυτέρα κίνησις ἐπίσης τοῦ συρμοῦ ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Θὰ προσθέσω ἀκόμη, Κύριοι, δύο ἐπιχειρήματα διὰ νὰ ἴδητε πόσον ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους συνεφωνήθη τὸ τμῆμα τοῦτο ἀπὸ τὸ τμῆμα τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης εἰς τὸ ὁποῖον μὲ παρέπεμψεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτής. Τὸ πρῶτον εἶναι ὅτι ἡ μὲν σύμβασις τοῦ Λαρισαϊκοῦ μᾶς δεσμεύει καὶ μὲ ἐκμετάλλευσιν 99 ἐτῶν ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας, ἐνῷ ἡ κατασκευὴ τοῦ τμήματος τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς γίνεται ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Θὰ προσθέσω ἀκόμη καὶ ἄλλο τι. Δεχόμενος τὸν παραλληλισμόν, εἰς τὸν ὁποῖον μὲ παρέπεμψαν, ἀποδεικνύω ὅτι ἡ ἑνωτικὴ γραμμὴ εἶναι εὐθηνοτέρα, ὅταν σᾶς εἴπω ὅτι ἡ μὲν τιμὴ τῶν 111 χιλιάδων ὑπὸ τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν τῆς συμβάσεως τοῦ Λαρισαϊκοῦ ἦτο τιμὴ ὁριστική, ἐνῷ ἡ τιμὴ τῶν 120,500 διὰ τὴν βελτιωμένην ἐν συγκρίσει ἑνωτικὴν γραμμὴν εἶναι τιμὴ κατ’ ἀνώτατον ὅρον δυναμένη νὰ ὑποβιβασθῇ οὐσιωδῶς ἐν τῇ ἐκτελέσει. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι διὰ τῶν ἐκτεθέντων οὐδεμίαν ἀφῆκα ἀμφιβολίαν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ τίμημα ἀντὶ τοῦ ὁποίου παρεσχέθη ἡ κατασκευὴ τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς, εἶναι τίμημα ἐπιεικές, τίμημα δίκαιον, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον ἠμέλησεν τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας προχθὲς καὶ σήμερον διακόψας με· «διατί δὲν ἐδέχθητε τότε τὴν μελέτην τῆς ἑταιρείας Μπατινιὸλ τὴν ὁρίζουσαν τὴν διαδρομὴν τῆς γραμμῆς εἰς 9½ χιλιόμετρα ἐπὶ πλέον τῆς μελέτης τοῦ Δημοσίου; Διατί δὲν τὴν ἐδέχθητε, ἀλλ’ ἀφήσατε νὰ ἔλθητε ἐπὶ τόπου νὰ κανονίσητε ὁριστικῶς τὴν γραμμήν;» Καὶ ἔχω καθῆκον βεβαίως ν’ ἀπαντήσω ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως ταύτης, ἡ ὁποία ἐκ πρώτης ὄψεως γεννᾷ μίαν εὔλογον ἀπορίαν. Δὲν ἐδέχθημεν τὴν μελέτην τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας, διότι ἠθέλομεν ἐπὶ τόπου καὶ πάλιν μεταβαίνοντες καὶ ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, διὰ τῶν ἁρμοδίων φυσικὰ ὑπηρεσιῶν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὄχι μόνον τὴν μελέτην τῆς ἑταιρείας Μπατινιόλ, ἀλλὰ καὶ τὴν μελέτην τοῦ Δημοσίου καὶ τὴν μελέτην τῶν Ἀνατολικῶν σιδηροδρόμων, τὴν ὁποίαν ἐξηγοράσαμεν ἐν τῷ μεταξὺ διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἡμᾶς ὡς στοιχεῖον διὰ τὴν κατάρτισιν τῆς ὁριστικῆς γνώμης μας περὶ τῆς τελειωτικῆς χαράξεως, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν χάραξιν ταύτην, ἀφοῦ θὰ εἴχομεν καὶ τὴν γνώμην τὴν μεγάλην ἔχουσαν ἐν προκειμένῳ σημασίαν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ. Καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν δὲν ὡρίζετο κατ’ ἀποκοπὴν τὸ τίμημα, ἀλλὰ τὸ ὁρισθὲν τοιοῦτο ἦτο τὸ ἀνώτατον ὅριον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπερβληθῇ, ἐνῷ βάσις τοῦ τιμήματος θὰ ἦτο ἡ πραγματικὴ δαπάνη τὴν ὁποίαν θὰ ἐπλήρωνε τὸ Κράτος εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἐνόμισα, Κύριοι, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διστάσω νὰ ὑπογράψω τὴν σύμβασιν ταύτην, ὅπως τὴν ὑπέγραψα, καὶ νὰ παραπέμψω τὴν ὑπογραφὴν αὐτῆς εἰς ὕστερον χρόνον, μετὰ δύο καὶ ἥμισυν μῆνας δηλαδὴ οἵτινες θὰ ἐνεφιλοχώρουν μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς ὁριστικῆς ἐπὶ τόπου χαράξεως τῆς γραμμῆς. Ἀρκεῖ ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν ὅλα τὰ τεχνικὰ ἔργα τὰ ὁποῖα προβλέπει ἡ μελέτη αὐτῆς, ὅλα τὰ ἐπὶ πλέον ἔργα τὰ ὁποῖα προβλέπει ὑπὲρ τὴν μελέτην τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐὰν ἐν σημείῳ τινὶ ἠθέλομεν ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τῆς μελέτης ἐκείνης, θὰ ἐπράττομεν τοῦτο, διότι θὰ εὑρίσκομεν τοῦτο συμφέρον, διότι θὰ ἐνεδεικνύετο ἡ τοιαύτη χάραξις γραμμῆς ἐπὶ τῇ βάσει καὶ τῶν γνωμῶν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Ἐὰν δὲ ἐντεῦθεν προκύψῃ οἰκονομία, εἰς τὴν ἐντεῦθεν ὠφέλειαν μετέχει καὶ τὸ Δημόσιον ἐν μεγάλῳ μέτρῳ. Θὰ μὲ ἐρωτήσετε δὲ τώρα· «διατί δὲν ἀνέβαλες τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως καὶ δὲν παρέπεμπες τοὺς μηχανικοὺς τῆς Μπατινιὸλ ὅπως ἔλθωσιν εἰς Ἑλλάδα καὶ μεταβῶσι μετὰ τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου ἐπιτοπίως καὶ χαράξωσι τὴν γραμμὴν λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἐνδείξεις τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἔπειτα, ἀφοῦ ἔχῃς τὴν ὁριστικὴν χάραξιν, τότε μόνον νὰ προέλθῃς εἰς ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἑταιρείας Μπατινιόλ, διὰ νὰ κανονίσῃς τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ τιμήματος ὄχι πλέον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης τῆς ἑταιρείας, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁριστικῆς χαράξεως; Καὶ δὲν εἶχες ὑπ’ ὄψει σου — διότι εἶναι δυνατὸν νὰ μοὶ λεχθῇ καὶ τοῦτο — ὅτι οὕτως ἐνεργῶν θὰ ἠδύνασο νὰ μὴ ἀποφύγῃς νὰ δώσῃς εἰς τὴν ἑταιρείαν μέρος τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον οὕτως εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς συντομωτέρας τυχὸν χαράξεως καὶ ἐξ οὗ κέρδους κατὰ τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν εἰς τὴν ἑταιρείαν ἀνήκει ἀπὸ 20 καὶ 50%;». Καὶ ἔχω νὰ ἀπαντήσω, Κύριοι, εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ὅτι δὲν ἀνεγνώριζον ὅτι μοὶ ἐπετρέπετο νὰ χάσω οὔτε μίαν ἡμέραν, χωρὶς νὰ κλείσω τὴν συμφωνίαν αὐτὴν καὶ χωρὶς νὰ ἀσφαλίσω ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου τὴν ἔναρξιν τὴν ταχυτέραν τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς. Ἀπέβλεπον καὶ ὤφειλον ν’ ἀποβλέπω κυριώτατα εἰς τοῦτο, ὅπως ἐπιτύχω διὰ παντὸς τρόπου νὰ εἶναι ἑτοίμη ἡ γραμμὴ αὕτη τοὐλάχιστον κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1915. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἡ σημασία αὐτὴ τῆς συμπληρώσεως τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς καὶ τοῦ δυνατοῦ ἑπομένως τῆς ἐκτελέσεως τῆς συγκεντρώσεως ἡμῶν καὶ διὰ ξηρᾶς ὅτι δὲν ἤξιζε τὴν δαπάνην ὄχι ἑκατοστύων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ οἰκονομηθῇ, ἐὰν ἀνεβάλλομεν τὰς συμφωνίας ἀκόμη μελετῶντες περαιτέρω; Ἀλλὰ δὲν νομίζετε ὅτι ἤξιζε διὰ τὸ Κράτος νὰ πληρώσῃ σχεδὸν διπλάσιον τὸ τίμημα, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς γραμμῆς μέχρι τοῦ προσεχοῦς Ἀπριλίου ἀντὶ νὰ βραδύνῃ αὐτὴν ἓν ἔτος καὶ ἀκόμη περισσότερον ἴσως; Ὁ αὐτὸς λόγος, Κύριοι, ὁ ὁποῖος μὲ ἤγαγεν εἰς Παρισίους εὑρισκόμενον δι’ ἄλλην αἰτίαν νὰ περατώσω τὰ τῆς συμφωνίας καὶ νὰ ὑπογράψω ἢ νὰ δώσω τὴν ἐντολὴν πρὸς τὸν ἐκεῖ πρεσβευτὴν πρὸς ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως, ὁ αὐτὸς λόγος ἐξηγεῖ καὶ τὸ διατί συνεφωνήθη, ὅτι καὶ πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς θὰ ἤρχιζεν ἐκ μέρους τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας ἡ πασσάλωσις τῆς γραμμῆς καὶ αἱ προκαταρκτικαὶ ἐγκαταστάσεις. Ἀναλαβούσης τῆς Κυβερνήσεως τὴν εὐθύνην, ὅπως, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελεν ἐπικυρωθῇ ἡ σύμβασις, ἡ δαπάνη καὶ μόνον αὐτή, ἡ ὁποία ἦτο μικρά, διότι δὲν ἐπρόκειτο παρὰ περὶ ἐκτελέσεως μικρῶν ἔργων, ἡ δαπάνη αὕτη πληρωθῇ πρὸς τὴν ἑταιρείαν τῶν κατασκευῶν. Ἀλλ’ ἐκ τούτου ἐγενήθη καὶ μία ἄλλη ἀπορία εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτήν. Διατί, εἶπεν, ἡ προθεσμία τῆς κατασκευῆς ἄρχεται 2½ μῆνας μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως καὶ δὲν ἄρχεται ἀμέσως, ὥστε νὰ μὴ ἀναγκασθῶμεν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἑταιρεία κατορθώσῃ κατὰ τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν νὰ παραδώσῃ τὴν γραμμὴν ἓξ μῆνας πρότερον, νὰ πληρώσωμεν καὶ διὰ τοὺς 2½ μῆνας ἀμοιβήν;

§82Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί δὲν ἄρχεται ἡ προθεσμία ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς;

§83ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀκριβῶς ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως. Ἀλλὰ τὰ ἔργα πῶς φαντάζεσθε ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρχίσωσι πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς;

§84Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδέτε τὸ ἄρθρον 9.

§85ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πῶς ἦτο δυνατὸν ἡ ἑταιρεία μὴ ἔχουσα ἀπολύτως βεβαιωμένον ὅτι στηρίζεται ἐπὶ συμβάσεως κυρωθήσεις ὑπὸ τῆς Βουλῆς, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ἀπὸ τῆς στιγμῆς.....

§86Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων μάλιστα, ὄχι ὅμως ἐντὸς ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνὸς ἀπὸ τῆς παρούσης συμβάσεως.

§87ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς παραπέμπω εἰς τὸ Γαλλικὸν κείμενον. Ἀναγνώσατέ το παρακαλῶ. Εἶναι τὸ ἄρθρον 9. Les travaux seront commencés dans le delai de deux mois et demi à dater de la signature do la présente convention». Δὲν λέγω ὅτι ἔχουσιν εὐθύνην τινά, διότι ἀνεγνώσατε τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον, ἀλλὰ ἰδοὺ ὅτι πρόκειται περὶ 2½ μηνῶν καὶ συνεπῶς περὶ ἁπλοῦ τυπογραφικοῦ λάθους τοῦ Ἑλληνικοῦ κειμένου. Ἐξηγεῖται λοιπὸν ἡ ἀπορία τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐξηγεῖται, διατί ὁ χρόνος τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων ὡρίσθη εἰς δύο καὶ ἥμισυν μῆνας μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως, ἀφοῦ δύο μῆνες ἦσαν ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖοι διὰ τὴν κύρωσιν αὐτῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐγνώριζε δὲ ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν ἦτο εὔκολον νὰ ἐπιτύχῃ ταχύτερον τὴν κύρωσιν ὡς ἐκ τοῦ χρόνου, καθ’ ὅτι θὰ συνεκαλεῖτο ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐκ τοῦ ταξιδίου του. Μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως ἀπέμενεν ὁ ἀναγκαῖος χρόνος διὰ τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ ἐδάφους, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ γραμμὴ θὰ κατασκευάζετο. Πῶς ἠθέλετε πρὸ τοῦ κυρωθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ σύμβασις καὶ κηρυχθῇ ἀναγκαστικῶς ἀπαλλοτριωτέος ὁ χῶρος, δι’ οὗ θὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος, νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐκτέλεσις τῆς γραμμῆς; Πρέπει δὲ νὰ προσθέσω ὅτι καὶ ἡ πρότασις τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἀνατολικῶν σιδηροδρόμων ὁρίζει ῥητῶς ὅτι ἡ προθεσμία εἶναι μηνῶν 18 ἀπὸ τῆς παραδόσεως τῶν ἀπαλλοτριωτέων γηπέδων. Βεβαίως δέ, ἐὰν συνετελεῖτο ὅλη ἡ διαδικασία τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῆς ἀναγκαστικῆς, θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ἡ ἔναρξις τῆς 18μήνου προθεσμίας τῆς ζητουμένης ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἀνατολικῶν σιδηροδρόμων, θὰ ἦτο πολὺ ὑστέρα ἀπὸ τὴν προθεσμίαν τῶν 2½ μηνῶν ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως τῆς συνομολογηθείσης διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως. Ὁ Λέντς ζητεῖ ἐν τῇ προτάσει του 18 μῆνας διὰ τὴν κατασκευὴν χωρὶς νὰ ὁρίζῃ, καθ’ ὅσον γνωρίζω ἢ ἐνθυμοῦμαι, σημεῖον ἐνάρξεως τῆς προθεσμίας. Ἀλλ’ εἶναι προφανὲς ὅτι καὶ ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ τοῦ Λέντς δὲν ὑπετίθετο ὅτι ἡ προθεσμία θὰ ἔτρεχε, πρὸ τοῦ ἀποβῇ καὶ νομικῶς καὶ πρακτικῶς δυνατὴ ἡ ἔναρξις τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων καὶ ὅτι καὶ ἐκείνης τῆς προθεσμίας ἡ ἔναρξις θὰ ὑπελογίζετο ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων.

§88Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ διεφιλονίκισέ τις.

§89ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφέθη ὅμως νὰ πιστευθῇ — ἴσως δὲν ἐνέκειτο ἐν τῷ πνεύματί σας, ἀλλὰ συνήγετο ἐκ τῆς παρατηρήσεώς σας, — ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπρόσεξεν, ἀλλὰ παρεσύρθη ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν καὶ ἐδέχθη νὰ ὁρισθῇ ὡς ἔναρξις 2½ μῆνες ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως, ἐντεῦθεν δὲ ἐκινδύνευε τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν περισσότερα παρ’ ὅσα ἄλλως θὰ ἐπλήρωνε.

§90Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι διαφορὰ μεταξὺ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνὸς καὶ δύο καὶ ἡμίσεος διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων.

§91ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐξηγῶ τὴν ἰδικήν σας παρατήρησιν, διότι ἔχω καθῆκον νὰ ἄρω τὴν ἐντύπωσιν ἐκ τῆς γνώμης σας τῆς στηριχθείσης εἰς ἁπλοῦν τυπογραφικὸν λάθος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὴν ἐντύπωσιν αὐτὴν τὴν παραχθεῖσαν ἐκ τῶν λόγων σας ἐνίσχυσε καὶ ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν ἀπηυθύνατε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ 1.000.000 ἐπὶ πλέον, τὸ ὁποῖον συνωμολόγησεν εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ γραμμὴ ἤθελε συντελεσθῆ καὶ παραδοθῆ ἓξ μῆνας πρὸ τοῦ συμφωνηθέντος χρόνου. Ἡ ἐπίκρισις αὐτοῦ τοῦ μέρους τῆς συμβάσεως ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν ὁρισμὸν τῆς ἐνάρξεως τοῦ χρόνου, τὸν ἰσολογισμὸν τῆς προθεσμίας, ἄφηνε νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπροσέκτως ἐνήργησεν, ὁρίσασα τὴν προθεσμίαν τῶν 2½ μηνῶν μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως καὶ συνομολογήσασα τὴν πληρωμὴν 1.000.000 ἐπὶ πλέον, καὶ παρεδίδετο ἡ γραμμὴ ἓξ μῆνας πρότερον. Κυρίως εἰπεῖν, ὑπεστηρίξατε ὅτι τὸ τίμημα τῆς γραμμῆς εἶναι 13.000.000 δραχμῶν ἀντὶ 12.000.000, ἀδιάφορον ἐὰν κατὰ τοιοῦτον τρόπον διετυπώθη τὸ τίμημα τοῦτο ἐν τῇ συμβάσει. Ἀλλὰ θὰ ἀναγνωρίσητε, Κύριοι, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν πᾶσαι αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ σπουδαιοτάτων ἑταιρειῶν κατασκευῶν, πᾶσαι αἱ προτάσεις ὥριζον ὡς χρόνον παραδόσεως τῆς γραμμῆς τὸν χρόνον 18 μηνῶν, ὅτι ἡ ἐξασφάλισις ἡ ἐνδεχομένη, ἡ ἐξασφάλισις ἡ ἐλπιζομένη τῆς παραδόσεως τῆς γραμμῆς ἓξ μῆνας πρότερον, δηλαδὴ κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔαρος τοῦ ἐπιόντος ἔτους, εἶναι ἀξία τῆς θυσίας τὴν ὁποίαν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη εἰς τὴν ἑταιρείαν διὰ νὰ κεντρίσῃ τὸ ἐνδιαφέρον αὐτῆς πρὸς ταχυτέραν περάτωσιν τῆς γραμμῆς. Βεβαίως θὰ μᾶς κοστίζῃ τοιουτοτρόπως ὁ σιδηρόδρομος περισσότερον, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀμφισβητήσητε ὅτι ἡ ἐνδεχομένη αὕτη πληρωμή, τὴν ὁποίαν εὔχομαι ὅπως εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν τὸ ἑλληνικὸν Δημόσιον νὰ κάμῃ, ἡ δωρεά, ἂς εἴπω οὕτω, τοῦ 1.000.000 ἐπὶ πλέον πρὸς τὴν ἑταιρείαν, ἐὰν παραδοθῇ ἡ γραμμὴ ἓξ μῆνας ταχύτερον, θὰ εἶναι ἀξία τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον παρέχει εἰς τὴν χώραν ἡ ἐξασφάλισις τῶν στρατιωτικῶν μεταφορῶν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἐπιόντος ἔτους. Ὅπως εἶπον καὶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ Ἀρκαδίας καὶ Κερκύρας ὁμιλήσαντες κατὰ τῆς συμβάσεως ἀνεγνώρισαν ὅτι ὁ τύπος τῆς κατασκευῆς, ἐπὶ τιμήματι δηλαδὴ οὐχὶ κατ’ ἀποκοπὴν ὁριζομένῳ οὔτε κατὰ τιμολόγιον, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πραγματικῆς δαπάνης μὲ ἀνώτερον ὅριον, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ὑπερβαθῇ, εἶναι πράγματι ὁ συμφερώτερος διὰ τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ἐν ᾧ ἀνεγνωρίσθη τοῦτο θεωρητικῶς, ἐγένετο ἡ ἐπίκρισις ἐκ μέρους τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀρκαδίας ὅτι οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη διὰ τὰ ἐργατικὰ ζητήματα καὶ ἑπομένως ἡ ἑταιρεία εἶναι ἀπηλλαγμένη τῆς ὑποχρεώσεως ὅπως ἐν τούτῳ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῆς ὑγείας τῶν ἐργατῶν καὶ περὶ τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς πληρωμῆς τῶν ἡμερομισθίων. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ παρατήρησις ὅτι ἐν τῇ ἐπικρίσει παρεωράθη....

§92Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παρεωράθη.

§93ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ποῖον;

§94Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι πρέπει νὰ καταβάλλωνται οἱ μισθοί, ἄλλως νὰ παρεμβαίνῃ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα τοὺς καταβάλλῃ ἡ ἑταιρεία.

§95ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀκούσατε τί λέγει τὸ ἄρθρον 26 τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων: «Ἡ γενικὴ ἐργολαβία ὑπόκειται εἰς τοὺς ἐν ἰσχύϊ ἤδη νόμους καὶ κανονισμοὺς τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος ὡς καὶ εἰς τοὺς μέλλοντας τοιούτους». Νομίζω ὅτι διατηρεῖται οὕτως ἀμείωτον τὸ δικαίωμα τῆς ἐφαρμογῆς ὅλων τῶν κανονισμῶν καὶ τῶν ἰσχυόντων νόμων ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐκδοθῶσιν ἀκόμη. Ἢ μήπως φρονεῖτε ὅτι οὕτως ἐπέτυχον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ὀλιγώτερα ἢ ὅσα θὰ ἐπετύγχανον διὰ συμβατικῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ὑποχρεώσεων τῆς ἑταιρείας;

§96Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναμφισβητήτως ναί.

§97ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς ἐμὲ θὰ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφράσω τὴν ἔκπληξίν μου, πῶς δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ συμβατικὴ διευθέτησις τῶν ζητημάτων τούτων εἶναι διὰ τὸ Κράτος πληρέστερον ἀσφαλιστικὴ τῶν συμφερόντων του παρὰ τὴν κυριαρχικὴν ῥύθμισιν τῶν ζητημάτων τούτων. Εἶναι καὶ τὸ ἄρθρον 25, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐργατῶν ὁρίζον ὅτι θὰ πληρώνωνται κατὰ δεκαπενθήμερον ἢ κατὰ βραχυτέρας προθεσμίας κτλ. Παρετηρήθη ἐν τούτοις ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας βουλευτὴν ὅτι διὰ τοῦ ἐλέγχου τὸν ὁποῖον ἀσκοῦμεν οὐδαμῶς ἀσφαλίζεται ἡ καλὴ κατασκευὴ τοῦ ἔργου. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα ὁ κύριος ἐκ Κερκύρας βουλευτής. Γνωρίζετε ἐκ τῆς μελέτης τῆς συμβάσεως ὅτι ὑπάρχει κατατεθειμένη ἐγγύησις, ἡ ἐγγύησις 100.000 δραχμῶν, ὅτι γίνονται κρατήσεις 5% ἐπὶ τῶν πληρωμῶν μέχρι ποσοῦ 400.000 δραχμῶν, ὁπότε σταματοῦσιν αἱ κρατήσεις, ὅτι ἑπομένως θὰ ὑπάρχῃ ἥμισυ ἑκατομμύριον εἰς χεῖράς μας δι’ ἐξασφάλισιν τῶν ἐκτελέσεων τῶν ὑποχρεώσεων τῆς ἑταιρείας. Ἀλλὰ δὲν νομίζετε ὅτι, ὅταν συνομολογῆται ὅτι ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς γίνεται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ βεβαιώσῃ ὑμᾶς ὅτι ἡ κατασκευὴ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς στερεότητος καὶ τῶν λοιπῶν τεχνικῶν ὅρων θὰ ἀνταποκρίνηται ἐντελῶς πρὸς τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, οἱ ὁποῖοι προβλέπουσι τελείως κατὰ τίνα τρόπον πρέπει νὰ κατασκευασθῇ ἡ γραμμή; Νομίζετε ὅτι, ἐὰν ἡ κατασκευὴ δὲν γίνεται σύμφωνα μὲ τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, ἐὰν δηλαδὴ ὑποθέσωμεν ὅτι οἱ στρωτῆρες δὲν τοποθετοῦνται εἰς ἀπόστασιν 0,75 ἢ δὲν εἶναι χαλύβδινοι ἢ ἄλλο τι συμβαίνει ἢ δὲν τίθεται τὸ ἕρμα τὸ προβλεπόμενον, ὅτι ἡ ἑταιρεία δικαιοῦται νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ κάμωμεν παρατηρήσεις, διότι δὲν ἐφαρμόζει τὰς ὑποχρεώσεις της; Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι ὑπάρχει μία διάταξις ἑνὸς ἄρθρου ὁρίζουσα ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ἡ ποσότης τῶν ἔργων ἢ ἡ σκοπιμότης αὐτῶν.

§98Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁ ἔλεγχος δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅπως δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ καὶ τὸ ὠφέλιμον τῶν γενομένων δαπανῶν. Διότι τότε, τί θὰ κάμῃ ὁ ἔλεγχος; Θὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν τὰ ἀθροίσματα ἔχουσι καλῶς ἢ κακῶς. Ταῦτα εἶπον.

§99ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ ἀπαντῶ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου δὲν περιορίζεται, ὡς ἰσχυρίσθητε, εἰς τὸ νὰ κάμῃ ἀθροίσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν τῆς ἐργολαβίας. Τὸ κύριον ἔργον τοῦ ἐλέγχου εἶναι νὰ ἐπιτηρῇ, ὅπως ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς γίνῃ συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, ἑπομένως συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τοὺς τεχνικοὺς τοὺς ἀσφαλίζοντας τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ ἐλέγχου. Μόνον μένει ἡ ἀμφιβολία σας, ὅτι δύναται ἡ ἐργολαβία νὰ προβῇ εἰς ἐκτέλεσιν ἔργων μὴ σκοπίμων ἢ εἰς ἐκτέλεσιν ἔργων ὀλιγωτέρων ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μνημονεύονται εἰς τοὺς ἐμφανιζομένους ὑπ’ αὐτῆς λογαριασμούς. Ἀλλ’ ἔχω καθῆκον πρωτίστως νὰ ἀποκρούσω τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι δύνανται νὰ γίνωσιν ἔργα ἄσκοπα, ἀφοῦ τὰ ἔργα ταῦτα εἶναι ἐντὸς ἤδη τῆς μελέτης τῆς ἑταιρείας, καὶ δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν ἄλλα παρὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται ἐν αὐτῇ. Δὲν δύναται ἡ ἑταιρεία ἐκτὸς τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἔχει μελετήσει καὶ τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται εἰς τὴν ἐγκριθησομένην μελέτην της, δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς κατασκευὴν ἄλλων ἔργων ἀσκόπων. Τὰ δὲ ἐν τῇ μελέτῃ αὐτῆς προβλεπόμενα, ὁριστικῶς δὲ ὁρισθησόμενα διὰ τῆς τελειωτικῆς χαράξεως τῆς γραμμῆς, τὰ γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ μὴ δύναται ἡ ἑταιρεία νὰ παρασκευάσῃ ἄλλα. Ἀλλὰ ἔρχεται τὸ ζήτημα τῆς ποσότητος. Εἰς τοῦτο ἐξασφαλίζει ἡμᾶς ἐντελῶς ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 22, ἐδάφ. 4, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι· «πάντα τὰ συναφθησόμενα συμφωνητικὰ μεταξὺ τῆς γενικῆς ἐργολαβίας καὶ τῶν διαφόρων ἐργολάβων, προμηθευτῶν παντὸς εἴδους, καθὼς καὶ αἱ ἐπιμετρήσεις καὶ λογαριασμοὶ τῶν δι’ ἡμερομισθίων ἔργων, θὰ ὑποβάλλωνται εἰς ἁπλοῦν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐλέγχου, ἥτις δικαιοῦται νὰ ἐξελέγχῃ τὰ σχετικὰ βιβλία τῆς γενικῆς ἐργολαβίας, ὡς καὶ ἅπαντα τὰ σχετικὰ λογιστικὰ ἔγγραφα, ἅτινα ἡ ἐργολαβία δέον νὰ θέτῃ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἐλέγχου ἀλλ’ ἄνευ ἐκτοπίσεως ἐκ τοῦ γραφείου». Σημειωτέον ὅτι τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὁρίζει τὰ ἑξῆς. «Ῥητῶς ἀπαγορεύεται ἡ σύναψις πάσης συμφωνίας μετ’ ἐργολάβου διὰ τὴν κατ’ ἀποκοπὴν ἑνὸς ἢ πλειόνων τμημάτων ἢ τοῦ συνόλου τοῦ σιδηροδρόμου». Προεβλέφθη ῥητῶς ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ κατ’ ἀποκοπὴν ὑπεργολαβία, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ δώσῃ χώραν εἰς σπατάλην ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας. Ὁρίζεται δὲ ῥητῶς ἐν ἑπομένῳ ἐδαφίῳ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου «ὅτι ἡ γενικὴ ἐργολαβία δύναται νὰ παραχωρήσῃ ἓν ἢ πλείονα τμήματα — ὄχι τὸ σύνολον — εἰς ὑπεργολάβους ἐπὶ τῇ βάσει τιμολογίου». Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ ἔλεγχος εἶναι δυνατός. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι ἡ ἑταιρεία κατασκευῶν ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν εἶναι ἡ ἑταιρεία Μπατινιὸλ ἢ ἄλλη τις σπουδαία ἐξ ἴσου ἑταιρεία, ἑταιρεία κατασκευῶν τοιούτου κύρους, δὲν θὰ φαντασθῆτε βεβαίως ὅτι εἰς τὰ βιβλία της θὰ ἀναγράψῃ ψευδῆ πληρωμὴν δαπανῶν ὡς γενομένων, ἐνῷ δὲν ἐγένοντο, ὅτι θὰ ἀναγράψῃ ὅτι ἐδαπανήθησαν 1.500 ἢ 2.000 δραχμαί, ἐνῷ ἐδαπανήθησαν μόνον 1.000. Ἐὰν ἄλλως τοιοῦτόν τι ἤθελε γίνῃ, ὁ ἔλεγχος θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξακριβώσῃ ταῦτα καὶ δὲν ἔχει ἢ νὰ παραπέμψῃ τοὺς κατασκευαστὰς ἐνώπιον τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἀλλὰ δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε σοβαρῶς ὅτι θὰ καταντήσῃ ἡ ἑταιρεία νὰ ἐπιχειρήσῃ νὰ αἰσχροκερδήσῃ διὰ πλαστογραφήσεως τῶν βιβλίων της;

§100Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν κατηγορῶ ὅτι ἡ ἑταιρεία θὰ πλαστογραφήσῃ τὰ βιβλία της καὶ θὰ κάμῃ ὅλα αὐτά. Λέγω ὅτι ὅσοι εὑρέθησαν εἰς τὴν θέσιν νὰ ἐπιβλέπωσιν ἐκτελέσεις ἔργων γινώσκουσι πάντοτε ὅτι πολλαὶ ἀμφισβητήσεις ἐγένοντο μεταξὺ Δημοσίου καὶ ἑταιρείας, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἡ ἑταιρεία αὕτη. Ἀπόδειξις δὲ τοῦ γεγονότος ἁπλουστέρα εἶναι, ὅτι ἡ ἑταιρεία Batignol, ἡ ὁποία εἶναι κατὰ πάντα ἀξία ἐπαίνου, εἶχεν ἀπαιτήσεις παρὰ τοῦ Δημοσίου 5.000.000, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτήσεις καθωρίσθησαν ὑπὸ διαιτησίας εἰς 600.000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς ἀπευθύνω μίαν ἄλλην ἐρώτησιν· αἱ δύο γραμμαὶ αὗται ἐτέθησαν τῇ αἰτήσει τῶν μηχανικῶν τῶν συνταξάντων τὴν σύμβασιν ταύτην ἢ τῇ αἰτήσει τῆς ἑταιρείας; Ὑποθέτω ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι ἐτέθησαν αἱ δύο γραμμαὶ τῇ αἰτήσει τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§101ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι τῇ αἰτήσει τῆς ἑταιρείας εἶναι.

§102Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐνῷ ὅμως ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀκριβῆ, ποῖον λόγον εἶχεν ἡ ἑταιρεία νὰ εἴπῃ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅτι ὁ ἔλεγχος δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ ποσὸν ἢ τὸ ἐπωφελὲς τῶν ἀπαιτουμένων δαπανῶν; Μία τοιαύτη διάταξις θὰ ἔχῃ ἔννοιαν τινά; Εἶναι φανερὸν ὅτι οὐδεμίαν ἔχει ἔννοιαν ἡ διάταξις αὕτη. Ἐγὼ διατείνομαι ὅτι ἔχει ἔννοιαν πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων αὐτῆς.

§103ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἀπαντήσω. Θὰ ἀπαντήσω λέγων ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἑταιρείας Μπατινιὸλ καὶ τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ Λαρισαϊκοῦ ἡ μνησθεῖσα διαφορὰ τῶν ἕξ ἑκατομμυρίων, ἅτινα περιωρίσθησαν ὑπὸ τῆς διαιτησίας εἰς τὸ δέκατον, δὲν ἐστηρίζετο εἰς ἀμφισβήτησιν τοιαύτην. Ἐζητοῦντο εὐθῦναι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν βραδύτητα τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς ἐκ βραδύτητος ἐγκρίσεως τῶν προτάσεων τῆς ἑταιρείας ἢ διὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐγίνοντο εἰς τὸ Μπράλλον, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἐπαναλαμβάνω ὅμως ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τῶν ἔργων διὰ νὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν ζημιουμένου πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον πλαστογραφίας τῶν βιβλίων τῆς ἑταιρείας καὶ τῶν λογαριασμῶν, ἣν δυνάμεθα νὰ πετάξωμεν διὰ τῆς ποινικῆς ἡμῶν ἐξουσίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας ἀσκόπων ἔργων ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μελέτη ὑπάρχει καὶ προβλέπομεν τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα θὰ γίνωσι δὲν ὑπάρχει φόβος ὅτι θὰ γίνωσι νέα ἄσκοπα ἔργα. Θὰ προσθέσω ἀκόμη καὶ τι ἄλλο διὰ νὰ διαλύσω τὰς ἀπορίας, αἱ ὁποῖαι γεννῶνται ἐκ τούτου, ὅτι εἰς ἄλλο ἄρθρον τῆς συγγραφῆς, τὸ 3, ἀναγράφονται τὰ ἑξῆς: «Οὐδεμιᾶς ἐργασίας πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τῶν παραρτημάτων του δύναται νὰ γίνῃ ἔναρξις εἰμὴ συμφώνως πρὸς τὰ ἐγκεκριμένα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου διαγράμματα συνῳδὰ τῷ ἄρθρῳ 8 τῆς συμβάσεως. Τὰ ὑπὸ τῆς γενικῆς ἐργολαβίας συνταχθησόμενα διαγράμματα καὶ αἱ μελέται ὑποβληθήσονται εἰς τριπλοῦν. Ἓν τῶν ἀντιτύπων τούτων θέλει ἐπιστραφῆ ταύτῃ μετὰ τῆς σχετικῆς ἐγκρίσεως». Ἐπικαλοῦμαι τὸ ἄρθρον τοῦτο διὰ νὰ διαλύσω τὰς ἀνησυχίας σας περὶ τῆς σκοπιμότητος τῶν ἐκτελεσθησομένων ἔργων. Παρετηρήθη ἐν τούτοις ἀκόμη ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως δὲν συνομολογεῖται ῥητῶς μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ὅτι εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς θὰ προτιμηθῇ τὸ ἐγχώριον προσωπικὸν τὸ ἐργατικόν. Ἀληθῶς δὲν συνομολογεῖται τοιοῦτόν τι καὶ ἂν δὲν πλανῶμαι, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ἂν εἴς τινα τῶν προηγουμένων συμβάσεων συνωμολογήθη τὸ τοιοῦτον· καὶ δὲν συνωμολογήθη, διότι αἱ ἑταιρεῖαι δὲν ἤθελον νὰ εὑρίσκωνται δεσμευμέναι διὰ τοιαύτης ὑποχρεώσεως κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς ὅτι μόλις ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἔξωθεν θὰ ἔλθῃ ἐργατικὸν προσωπικόν, ἡ ἑταιρεία ἔσπευσε νὰ δημοσιεύσῃ εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἰδιαιτέρως νὰ διαβεβαιώσῃ ὅτι οὐδέποτε ἐσκέφθη τοιοῦτόν τι, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἐπαρκὲς ἐγχώριον ἐργατικὸν προσωπικόν. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ πληροφορήσω καὶ τὴν Βουλὴν ὅτι αἱ ὑπεργολαβίαι διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀνετέθησαν εἰς τοὺς ἑπομένους (ἀναγινώσκει ὀνόματα)· ἤτοι ὀκτὼ Ἕλληνας, πρὸς τούτοις εἰς τὸν Σάκκον, Ἰταλὸν μὲν τὴν καταγωγὴν ἀλλὰ καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας ἀπὸ 22 ἐτῶν ἀποκατεστημένον καὶ ἐργαζόμενον ἐν Ἑλλάδι, λαβόντα δὲ μέρος καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ Λαρισαϊκοῦ· οὗτος ἔλαβεν ἐκ τοῦ ὅλου μήκους τῶν 90 χιλιομέτρων ὀκτὼ χιλιόμετρα. Ἐπίσης ἕτερος ὀνόματι Γαλιάνα, ἐργολάβος ἀσχολούμενος ἐν Θεσσαλονίκῃ εἰς τὰ σιδηροδρομικὰ, ἔλαβεν ἐννέα χιλιόμετρα. Βλέπετε τὴν μέριμναν τῆς ἑταιρείας ὅπως ἀνταποκριθῇ ὡς πρὸς τοῦτο πρὸς τὰς δικαίας ἀξιώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινῆς γνώμης.

§104ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐργασίαι ἀνάγονται εἰς τὰς προκαταρκτικὰς ἐργασίας τῆς Ἑταιρείας;

§105ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐργασίαι θ’ ἀρχίσουν νὰ γίνωνται ἐντὸς δύο καὶ ἡμίσεος μηνῶν ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι θὰ εἶμαι εὐτυχής, ἐὰν ἤρχιζον ἐργαζόμενοι ἀπὸ τοῦδε, ὥστε νὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον καὶ πρότερον καὶ κερδήσῃ ἡ ἑταιρεία τὴν δωρεὰν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, τὴν ὁποίαν τῇ ὑπεσχέθημεν, ἀποκτήσωμεν ὅμως καὶ ἡμεῖς τοῦ μέχρι Θεσσαλονίκης σιδηροδρόμου μας ἀπὸ τῆς ἀνοίξεως τοῦ προσεχοῦς ἔτους. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀρκαδίας κατέγνωσε καὶ ἄλλην ἀπρονοησίαν τῆς συμβάσεως. Διατί λέγει δὲν ἐπρονοήσατε νὰ ὁρίσητε τίς θὰ ὑπέχῃ τὴν εὐθύνην διὰ τὰς βλάβας, αἱ ὁποῖαι τυχὸν θὰ ἐπέλθωσιν ἐξ ἀνωτέρας βίας διαρκούσης τῆς κατασκευῆς. Ἀλλ’ ἡ παρατήρησις πρέπει ν’ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὴν ἑταιρείαν μᾶλλον ἢ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τίνα λόγον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ νὰ συνομολογήσῃ, ποῖον θὰ βαρύνωσι αἱ τυχὸν ἐπιγενόμεναι βλάβαι τῶν ἔργων ἢ τῶν ὑλικῶν, ἀφοῦ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι αὗται βαρύνουσι τὴν Κυβέρνησιν.

§106Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας τίνα βαρύνουσιν;

§107ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν διαρκοῦντος τοῦ ἔργου ἐπέλθῃ βλάβη τις, βεβαίως αὕτη βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν, τὸ Δημόσιον· δὲν ἐπρονοήσαμεν περὶ τοῦ πράγματος, διότι εἴχομεν πλήρη τὴν συναίσθησιν ὅτι τὸ Δημόσιον ὑπέχει τὴν εὐθύνην διὰ βλάβας τοιαύτας. Οὔτε ἠδυνάμην τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐδέχθην αὐτὸν τὸν τύπον τῆς συμβάσεως περὶ τῆς κατασκευῆς, τουτέστι τὸν κανονισμὸν τοῦ τιμήματος ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πραγματικῆς δαπάνης τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ ἑταιρεία, ν’ ἀμφισβητήσω ὅτι ἡμεῖς θὰ εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ πληρώνωμεν πᾶσαν δαπάνην καὶ πᾶν ἔξοδον τὸ ὁποῖον κατεβλήθη ὑπὸ τῆς ἑταιρείας διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς.

§108Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἐγένετο διὰ πρώτην φορὰν ἐν Ἑλλάδι.

§109ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὰ λεχθέντα εἶναι ἱκανὰ διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπίκρισιν ἡ ὁποία ἐγένετο, ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐπικρίσεων αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν διὰ τὴν σύμβασιν τῆς ἀγορᾶς. Καὶ πάλιν ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι ἔλεγον κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἀγορεύσεώς μου, ὅτι δὲν ἐπικαλοῦμαι τὴν ἐπιείκειαν ὑμῶν κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ τιμήματος τῆς ἀγορᾶς προβάλλων τάχα ὅτι ὑπέκυψα εἰς πίεσιν συνομολογήσας τὴν ἀγορὰν ἐξ ἀφορμῆς τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ δανείου. Ὄχι μόνον εἰς πίεσιν δὲν ὑπέκυψα ἐν τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐδέησε νὰ παρακαλέσω ὅπως ἐπιτραπῇ κυβερνητικῶς ἡ πώλησις καὶ πρόσθετον ἠθικὴν ὑποχρέωσιν ἑπομένως ἀνέλαβον, ἥτις δέον νὰ ὑπολογισθῇ εἰς αὔξησιν μᾶλλον ἢ εἰς ἐλάττωσιν τοῦ τιμήματος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ ἀρχίσω πρῶτον συζητῶν τὸ ζήτημα τοῦ τιμήματος, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν τὸ τίμημα εἶναι δίκαιον καὶ ἐπιεικές, καὶ νὰ καταλήξω ἀπαντῶν εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας ὅσον ἀφορᾷ γενικώτερον τὴν σιδηροδρομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν σκοπιμότητα ἑπομένως τῆς ἀγορᾶς. Καὶ ἄρχομαι, Κύριοι, ἰσχυριζόμενος ὅτι ἡ ἐξαγορὰ τῆς γραμμῆς ἀνεξαρτήτως ἐντελῶς ἀπὸ πάσης ἄλλης βλέψεως, ἡ ὁποία ἤγαγε τὴν Κυβέρνησιν ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἀγοράν, βλέψεως δηλαδὴ εὐρυτέρου ἐν γένει συγκοινωνιακοῦ ἐνδιαφέροντος, ἀλλ’ ἁπλῶς ὡς οἰκονομικὴ ἐπιχείρησις εἶναι ἐπιχείρησις ἐντελῶς συμφέρουσα εἰς τὸ Δημόσιον. Ἠγοράσαμεν τὴν γραμμὴν ἀντὶ 12,320,000 δραχμῶν. Τὸ τίμημα ἀνέρχεται εἰς 13,000,000· ἀλλ’ ἔχετε βεβαίως ὑπ’ ὄψει ὅτι ἀντὶ τοῦ τιμήματος τούτου δὲν ἀγοράζομεν μόνον τὰς μετοχὰς τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ συγχρόνως παραλαμβάνομεν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τὴν μερισματαπόδειξιν τοῦ ἔτους 1913, ἡ ὁποία ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων λογαριασμῶν δίδει ποσὸν 680.000 δραχμῶν· ἑπομένως τὸ τίμημα ἀντὶ τοῦ ὁποίου ἠγοράσαμεν τὴν γραμμὴν ἀνέρχεται εἰς 12.320,000 δραχ.

§110Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς τὸ ποσὸν τῶν 680,000 δραχμῶν περιλαμβάνετε καὶ τὸν τόκον τῶν 600,000 δραχ. βεβαίως.

§111ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ ἑταιρεία δικαιοῦται νὰ κρατῇ ἐκ τῶν εἰσπράξεων 600,000 δραχμὰς ὡς ἀμοιβὴν τοῦ ἑταιρικοῦ της κεφαλαίου. Ἐφέτος, ἐπειδὴ αἱ εἰσπράξεις εἶναι περισσότεραι, δὲν ἀσφαλίζεται μόνον τὸ μέρισμα τῶν 600,000 δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον 80,000, ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς θὰ εἰσπράξωμεν τοῦτο καὶ θὰ τὸ καταβάλωμεν ἀπέναντι τοῦ ὅλου τιμήματος, δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι τὸ τίμημα εἶναι 12,320,000 δραχμῶν.

§112Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι καλὸν νὰ γίνῃ οὕτω πως ὁ λογαριασμός; Διότι πρέπει νὰ ὑπολογίσητε καὶ τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου, τὸν ὁποῖον θὰ καταβάλητε.

§113ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν τὸν κατεβάλαμεν.

§114Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ τὸν καταβάλετε ἀμέσως.

§115ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι ἀμέσως· δὲν τὸν ἐπληρώσαμεν ἀκόμη. Νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι ὀρθῶς ἰσχυρίζομαι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι ἠγοράσαμεν τὰς μετοχὰς ἀντὶ τιμήματος 12,320,000, ἀφοῦ ἀντὶ τοῦ τιμήματος τῶν 13,000,000 ἐλάβομεν καὶ τὸ τοκομερίδιον τοῦ παρελθόντος ἔτους, τοῦτο δὲ μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ κρατήσωμεν τὰς 680,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ δώσωμεν ἀπέναντι τοῦ ὅλου τιμήματος τῆς ἐξαγορᾶς· ἑπομένως τὸ ἀληθὲς τίμημα εἶναι 12,320,000 δραχμαί. Τὸ πολὺ πολὺ δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι πρέπει νὰ συνυπολογίσω καὶ τόκον ἀπὸ τῆς 12 Ἰανουαρίου ἐ. ἔ., ὁπότε συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, μέχρι σήμερον ἢ μᾶλλον μέχρι παρελεύσεως ἀκόμη 8 ἢ 10 ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παρέλθουν μέχρι τῆς καταβολῆς τοῦ τοκομεριδίου πρὸς τὴν ἑταιρείαν ἀπέναντι τοῦ τιμήματος, ἑπομένως τὸν τόκον δύο περίπου μηνῶν τοῦ ποσοῦ τούτου. Ἐὰν τὸν τόκον τοῦτον θέλητε νὰ τὸν ὑπολογίσωμεν προχείρως εἰς 1% διὰ τοὺς δύο μῆνας, ἤτοι διὰ ποσὸν 680.000 δραχ. εἰς δραχ. 6.800, τὸ τίμημα ἀπὸ 12.320.000 ἀναβιβάζεται εἰς 12.327.000 δραχμῶν. Αὕτη ἦτο ἡ παρατήρησις ὑμῶν;

§116Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πόσου χρόνου τόκον ἀντιπροσωπεύουσιν αἱ δραχμαὶ αὗται, τὰς ὁποίας προσεθέσατε;

§117ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δύο μηνῶν. Δὲν ἔχει οὕτως ὁ λογαριασμὸς;

§118Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ, διότι ἐγὼ δὲν γνωρίζω διόλου, ἂν κατεβλήθη ἢ πότε θὰ καταβληθῇ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω ἀκόμη πότε συνωμολογήθη καὶ ἂν συνωμολογήθη τὸ δάνειον.

§119ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ τίμημα λοιπὸν εἶναι 12,327,000 δραχμῶν. Ἐάν, Κύριοι, δὲν προεβαίνομεν εἰς τὴν ἐξαγορὰν τῶν μετοχῶν τῆς ἑταιρείας ἀπὸ σήμερον, ἀλλ’ ἀνεβάλλομεν τὴν ἐξαγορὰν αὐτὴν διὰ τὸν χρόνον, ὁ ὁποῖος προεβλέπετο διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ Λαρισαϊκοῦ, δηλαδὴ διὰ τὸ ἔτος 1927, ἤτοι μετὰ 13 ὅλα ἔτη, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τί θὰ ἐπληρώνομεν τότε διὰ τὴν ἐξαγοράν, ὁπότε καὶ μόνον ἐδικαιούμεθα νὰ κάμωμεν αὐτήν, καὶ τί θὰ πληρώσωμεν σήμερον. Δὲν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν καθόλου τὸ ζήτημα αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐκάμαμεν ν’ ἀγοράσωμεν τὴν γραμμὴν ταύτην. Προϋποτίθεται πρὸς στιγμὴν ὅτι, ἀφοῦ ἀνταποκρίνεται ἡ ἐξαγορὰ αὕτη πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καλῶς ἐγένετο αὕτη. Δεδομένου δέ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξαγοράσωμεν τὴν γραμμήν, πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἐξαγοράζοντες τὴν γραμμὴν ταύτην ἀπὸ σήμερον, ὁπότε δὲν εἴχομεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς, ἀντὶ 12.327.000 δραχμῶν, ὠφελήσαμεν τὸ Δημόσιον ἢ τὸ ἐζημιώσαμεν, καθ’ ὅσον τυχὸν ἐὰν ἀνεβάλλομεν τὴν ἐξαγορὰν κατὰ τὸ 1927, ὁπότε ἐδικαιούμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ταύτην, ἡ τοιαύτη ἐξαγορὰ θὰ ἐστοίχιζεν εἰς τὸ Δημόσιον οἰκονομικῶς ὀλιγώτερον. Θέλω μάλιστα ἀρχόμενος τῆς ἀποδείξεως τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου ὁμολογήσει ὅτι δὲν ἔχω νὰ ζητήσω κανὲν κἂν περιθώριον, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὸ τίμημα ἐπὶ τοῦ γεγονότος ὅτι ἠγοράσαμεν σήμερον τὴν γραμμήν, ὁπότε ἡ ἑταιρεία δὲν ὑπεχρεοῦτο νὰ μᾶς τὴν πωλήσῃ· δὲν θὰ ζητήσω, λέγω, κανὲν περιθώριον οὐδὲ θὰ εἴπω ὅτι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀσκητέον μετὰ 13 ὅλα ἔτη, ἐγὼ τὸ ἐνήσκησα ἀπὸ σήμερον καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὴν ἑταιρείαν διὰ τοῦτο μίαν μικρὰν ἀμοιβήν. Ἐγὼ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο τὸ χαρίζω, ἂν καὶ γνωρίζετε τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, καὶ θέλω ἀνεξαρτήτως τούτου ἐξετάσει, ἂν τὸ τίμημα τὸ ὁποῖον ἐδώκαμεν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ τίμημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐδίδετο μετὰ 13 ἔτη. Ἐὰν ἡ ἐξαγορὰ ἐγίνετο μετὰ 13 ἔτη, τὸ Δημόσιον θὰ ἐπλήρωνε πρῶτον 12.000.000 διὰ τὴν συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως κεφαλαιοποίησιν τοῦ ἐτησίως καταβαλλομένου ποσοῦ τῶν 600.000 πρὸς 5%. Ἑπομένως δίδομεν σήμερον 12.327.000, ἐν ᾧ μετὰ 13 ἔτη, ἀναβάλλοντες ἕως τότε τὴν ἐξαγορὰν θὰ ἐδίδομεν 12.000.000· Ἡ ὅλη δὲ ἀπόστασις μετὰ τῶν δύο τμημάτων εἶναι 327.000 δραχμῶν. Ἐὰν ἤθελον νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ τὴν ἀξίαν, ἣν ἔχει δι’ ἡμᾶς ἡ ἀπὸ τοῦδε ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς, δικαιώματος, ὅπερ μόνον μετὰ 13 ἔτη ἠδυνάμεθα ν’ ἀσκήσωμεν, θὰ ἔλεγον ὅτι ἡ ἀξία αὕτη καλύπτει ἐντελῶς τὴν διαφορὰν ταύτην τῶν 327.000 δραχμῶν. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ τοῦτο. Μένει λοιπὸν νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν διατί δίδομεν τὰς 327.000 δραχμῶν περισσοτέρας, ἀπὸ ὅσας θὰ ἐδίδομεν τὸ 1927. Ἀλλὰ τὸ Δημόσιον μετὰ 13 ὅλα ἔτη, Κύριοι, δὲν θὰ ἔδιδε μόνον 12.000.000 διὰ τὴν ἐξαγοράν, ἀλλὰ θὰ ἔδιδε καὶ τὰ ἑξῆς ἀκόμη ποσά. Πρῶτον θὰ ἔδιδε 1.688.000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ὀφείλονται εἰς τὴν ἑταιρείαν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἐξ ἀνεπαρκῶν εἰσπράξεων κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη. Γνωρίζετε ὅτι, ὅταν κατά τι ἔτος αἱ εἰσπράξεις εἶναι ἀνεπαρκεῖς, ὅπως ἀντικρυσθῶσι τὰ ἔξοδα, καὶ τὴν καταβολὴν τῶν 600.000 δραχμῶν κατ’ ἔτος διὰ τὸ κεφάλαιον τὸ καταβληθὲν παρὰ τῆς ἑταιρείας, ἡ ἑταιρεία καταχωρεῖ εἰς χρέωσιν τοῦ Δημοσίου τὸ προκύπτον ἐντεῦθεν ἔλλειμα. Ἀπὸ τὰ μέχρι τοῦδε λοιπὸν ἐλλείματα τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὀφείλει τὸ Δημόσιον πρὸς τὴν ἑταιρείαν ἀνέρχεται εἰς 1.688.000 δραχμῶν. Δέχομαι, Κύριοι, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν πρόκειται νὰ αὐξηθῇ εἰς τὸ μέλλον· εἶμαι μάλιστα ἀπολύτως βέβαιος ὅτι δὲν θὰ αὐξηθῇ εἰς τὸ μέλλον καὶ δέχομαι ὅτι τὸ μόνον ποσόν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ πληρώσωμεν, εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον προανέφερον. Ἐὰν ἰσχυρισθῆτε ὅτι εἰς τὸ μέλλον εἶναι ἐνδεχόμενον τὸ ποσὸν αὐτὸ οὐ μόνον νὰ μὴ αὐξηθῇ, ὅπως βεβαιῶ καὶ ἐγώ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐλαττωθῇ, ὡς εἶναι πιθανόν, ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσπράξεων, τότε θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ἐντεῦθεν δὲν ἔχετε νὰ ἀρυσθῆτε ἐπιχειρήματα ὑπὲρ ὑμῶν, διότι, ἐὰν πραγματικῶς βαίνωσι καλῶς αἱ εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου, ἡμεῖς θὰ εἴμεθα κύριοι τῶν μετοχῶν, τῶν ὁποίων τὸ μέρισμα θὰ ἀναβιβάζηται καὶ φυσικὰ καὶ τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῶν μετοχῶν θὰ εἶναι εἰς ὄφελος τοῦ Δημοσίου.

§120Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὁλόκληρον.

§121ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφοῦ ἠγοράσαμεν ὅλας τὰς μετοχάς, βεβαίως θὰ εἶναι ὁλόκληρον. Λοιπὸν ἂν σήμερον ἐπρόκειτο οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν συμβάσεως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐξαγοράν, ἀλλὰ νὰ ὑπολογίσωμεν τὸ τίμημα τῆς ἐξαγορᾶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως περὶ κατασκευῆς τοῦ Λαρισαικοῦ σιδηροδρόμου, περιαιροῦντες ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς ἠδύνατο ν’ ἀσκήσῃ μόνον μετὰ 13 ἔτη, θὰ ὠφείλομεν νὰ καταβάλωμεν, ὡς μέχρι τοῦδε ἐδείχθη, δραχμὰς 13.688.000.

§122Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§123ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὲ διακόψητε νὰ ἐξηγήσητε τὴν γνώμην σας.

§124Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ 1.600.000 θὰ ἐπλήρωνεν εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ κατ’ ἔτος ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ σιδηροδρόμου.

§125ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰς ὁποίας ὑπολογίζετε ἀνωτέρας τῶν 600.000;

§126Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα· καὶ εἰς τὰς ὁποίας ὅμως ἡ ἑταιρεία διὰ νὰ λαμβάνῃ μέρος πρέπει νὰ εἶναι ἀνώτεραι μετὰ τὴν κάλυψιν τοῦ 1.600.000.

§127ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Προέλαβον τὴν διακοπήν σας καὶ σᾶς εἶπον ὅτι μάτην ἰσχυρίζεσθε ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο πρόκειται βαθμηδὸν νὰ ἐξοφληθῇ ἐκ τῶν περαιτέρω εἰσπράξεων τῶν πέρα τοῦ ποσοῦ τῶν 600.000 δραχμῶν, ἀφοῦ ταύτας τὰς ἐπὶ πλέον εἰσπράξεις θὰ τὰς βάζωμεν ’ς τὴν σακκοῦλαν μας ὄντες ἤδη μόνοι κύριοι τῶν μετοχῶν. Ἄρα ἡ διακοπή σας δὲν ἔχει σημασίαν. Ὀρθῶς δὲ ἰσχυρίζομαι ὅτι, ἂν ἀφῃροῦμεν ἀπὸ τῆς συμβάσεως τὴν προθεσμίαν τῶν 15 ἐτῶν καὶ ἐλέγομεν, ἂς κάνωμεν τὸν λογαριασμὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σημερινῆς καταστάσεως καὶ ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἔπρεπε νὰ δώσωμεν 12.000.000 καὶ τὰ ὀφειλόμενα 1.688.000 δραχμάς. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλο ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπεν ἀκόμη νὰ σώσωμεν. Ὑπάρχει ἤδη ἀποθεματικὸν 980.000 δρ., τὸ ὁποῖον ἀποθεματικὸν εἶναι ὑπαρκτὸν εἰς χρήματα καὶ ἐξ οὗ ἀνήκει εἰς τὴν ἑταιρείαν τὸ ἥμισυ καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ εἰς ἡμᾶς. Λαμβάνοντες λοιπὸν τὰς μετοχὰς ἡμεῖς δὲν λαμβάνομεν μόνον τὰ ἄλλα δικαιώματα τῆς ἑταιρείας ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλὰ λαμβάνομεν καὶ τὰς 490.000 δρ. τὰς ὑπαρχούσας εἰς τὰ ταμεῖα τῆς ἑταιρείας.

§128Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι.

§129ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαιότατα.

§130Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι.

§131ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τὸ ἐξηγήσητε.

§132Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λέγω ὄχι, διότι πρέπει νὰ ἀποδείξητε ὅτι κατὰ τὰ 13 ἔτη μέχρι τοῦ 1927 θὰ ὑπάρχῃ ἀποθεματικόν. Δὲν ἕπεται ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχουσι σήμερον 900 χιλιάδες, θὰ εἶναι εἰς τὸ 1927 δύο ἑκατομμύρια, ὅπως ὑπολογίζετε εἰς τὴν ἔκθεσίν σας, διότι αὐτὸ τὸ ἀποθεματικόν, ἐν ᾗ καταστάσει μάλιστα εὑρίσκεται ἡ γραμμὴ αὕτη, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπάρχον. Ἔπρεπε νὰ δαπανηθῇ σχεδὸν ὁλόκληρον εἰς ἔργα καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ὀρθὸς ὁ ὑπολογισμός, καθ’ ὃν τῷ 1927 θὰ ὑπάρχῃ ἀποθεματικὸν 2.300.000. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές.

§133ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ. Ἐγὼ εἶπον, καὶ ἐφάνητε δεχόμενος, νὰ λάβωμεν τὴν σύμβασιν τοῦ Λαρισαικοῦ καὶ νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν εἰς τὴν ἐξαγορὰν ἀφαιροῦντες μόνον ἀπὸ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ ἑταιρεία νὰ κρατήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν δι’ ἑαυτὴν χωρὶς δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ ἐξαγοράσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν μέχρι τοῦ 1927, ἀφαιροῦντες ἀπὸ τῆς συμβάσεως ἕνα ὅρον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας καὶ ὄχι ὑπὲρ ἡμῶν. Λαμβάνων δὲ ὡς βάσιν τὴν ἐν λόγῳ σύμβασιν καὶ κάμνων τοὺς λογαριασμοὺς σᾶς ἀπέδειξα ὅτι, ἂν τοῦτο ἐκάμνομεν, θὰ ἐπληρώνομεν τὰ 12.000.000, τὴν κεφαλοποίησιν τῶν ὁποίων δικαιοῦται νὰ λάβῃ ἡ ἑταιρεία πρὸς 6%, θὰ ἐδίδομεν δὲ καὶ τὰς 1.688.000 δρ. τὰς ὁποίας χρεωστοῦμεν εἰς τὴν ἑταιρείαν ἀπὸ τὰ καθυστερούμενα τῶν παλαιοτέρων ἐτῶν καὶ συγχρόνως θὰ ἔπρεπε νὰ δώσωμεν εἰς τὴν ἑταιρείαν τὰς 190.000 δρ., τὸ ἥμισυ τοῦ ἀποθεματικοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει σήμερον. Ἀλλὰ μοὶ λέγετε «καλά· ἂν ὑπάρχῃ σήμερον αὐτὸ τὸ ἀποθεματικόν, εἶναι πιθανὸν ὅτι θὰ ὑπάρχῃ καὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ χρόνου τῆς ἐξαγορᾶς;» Καὶ ἰσχυρίζομαι, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι πιθανὸν ὅτι θὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ τέλος τοῦ χρόνου τῆς ἐξαγορᾶς τὸ ἀποθεματικὸν αὐτό, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ ἀποθεματικὸν θὰ εἶναι ηὐξημένον κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐξαγορᾶς, διότι κατ’ ἔτος κρατοῦνται διὰ τὸν σχηματισμὸν αὐτοῦ τοῦ ἀποθεματικοῦ 300 δρ. κατὰ χιλιόμετρον καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀνέρχεται ἐτησίως εἰς 132.000 δρ. καὶ ἡ κράτησις αὕτη κατὰ τὴν σύμβασιν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ ἐννέα ἔτη ἀκόμη ἕως ὅτου τὸ ἀποθεματικὸν ἀνέλθῃ εἰς 2.200.000, ὁπότε παύει πλέον νὰ κρατῆται ἀποθεματικόν. Μὲ ἐρωτᾶτε· «εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ γραμμή, φρονεῖτε ὅτι θὰ εἶναι καὶ μετὰ 13 ἔτη τὸ ἀποθεματικόν;» Καὶ σᾶς ἀπαντῶ· ναί. Διότι αἱ δαπάναι τῆς συντηρήσεως τῆς γραμμῆς βαρύνουσιν οὐχὶ τὸ ἀποθεματικόν, ἀλλὰ τὴν ἑταιρείαν, ὅπως ἀνέπτυξε προχθὲς σχεδὸν κεραυνοβολῶν τὴν Κυβέρνησιν, διότι τάχα δὲν τὸ ἐγνώριζεν, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας. Ἂν λοιπὸν ὑπάρχωσιν ἀνάγκαι ἐπισκευῶν τῆς γραμμῆς, αὐταὶ αἱ δαπάναι γίνονται ὄχι ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦ ἀποθεματικοῦ, ὅπως εἰξεύρετε...

§134Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀναλόγως τῶν δαπανῶν.

§135ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ποσὸν τοῦ ἀποθεματικοῦ χρησιμεύει μόνον εἰς «ἀνανέωσιν» τοῦ ὑλικοῦ ἢ τῆς γραμμῆς. Γνωρίζετε καλὰ ὅτι τὰ ὀχήματα, ἓν τῶν κυριωτέρων κεφαλαίων τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ τῆς ἑταιρείας, καὶ αἱ ἀτμάμαξαι αἱ σιδηροδρομικαὶ καὶ αἱ σιδηροτροχιαί, δὲν εἶναι πιθανὸν ὅτι ἐντὸς τῶν 13 ἐτῶν αὐτῶν θὰ ἔχωσιν ἀνάγκην ἀνανεώσεως. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς ἑταιρείας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἀνανέωσις αὐτῶν ἐντὸς τῶν 13 ἐτῶν. Τὸ ποσὸν ἑπομένως αὐτὸ τοῦ ἀποθεματικοῦ ὄχι μόνον τὸ σήμερον ὑπάρχον τῶν 980.000 δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ σχηματισθησόμενον μέχρι τοῦ ἔτους 1923, ὅτε τοῦτο θὰ ἀνέλθῃ εἰς 2.200.000 δραχμῶν, θὰ ὑφίστατο κατὰ τὸν χρόνον τῆς μετὰ 13 ἔτη ἐξαγορᾶς καὶ ἑπομένως τὸ Κράτος θὰ ἐπλήρωνε τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ εἰς τὴν ἑταιρείαν, διότι τῇ ἀνήκει, καὶ ἑπομένως θὰ ἐπλήρωνεν 1.100.000 δρ. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο ποσόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπλήρωνε τὸ Κράτος. Κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ Λαρισαϊκοῦ, ὅταν συμπληρωθῇ τὸ κατὰ τὴν σύμβασιν προβλεπόμενον ἀποθεματικόν, ἤτοι μετὰ ἐννέα ἔτη, θὰ παύσῃ πλέον ἡ κράτησις τῶν 300 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον καὶ ἑπομένως τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ἀπετέλει πλέον κέρδος, τοῦ ὁποίου τὸ ἥμισυ θὰ ἀνῆκεν εἰς τὴν ἑταιρείαν καὶ τὸ ἥμισυ εἰς ἡμᾶς· καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο κεφαλαιοποιούμενον θὰ ἔδιδεν ἐπίσης ἓν ποσὸν 1.300.000 δραχμῶν ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας. Μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς Κύριοι, ἀποδεικνύεται ὅτι διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῆς γραμμῆς θὰ ἔπρεπε νὰ δώσωμεν μετὰ 13 ἔτη 16.000.000 δραχμῶν περίπου. Δὲν λαμβάνω καθόλου ὑπ’ ὄψιν μου, Κύριοι, τί ποσὸν θὰ ὑπεχρεούμεθα νὰ πληρώσωμεν ἐκ τῆς βελτιώσεως τῶν εἰσπράξεων, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως θὰ φέρῃ ὄχι μόνον ἡ κατασκευὴ τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ ἄλλην σπουδαιότητα καὶ ἄλλην κίνησιν εἰς τὴν μοναδικὴν γραμμὴν τῆς κυρίας συγκοινωνιακῆς ἀρτηρίας μας, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ἡ βελτίωσις τῆς παλαιᾶς γραμμῆς, περὶ τῆς ὁποίας θὰ ὁμιλήσω μετ’ ὀλίγον, ἡ δαπάνη πολλῶν ἑκατομμυρίων διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς γραμμῆς αὐτῆς, ὥστε ὁ σιδηρόδρομος νὰ ἐπαρκῇ ἀληθῶς εἰς τὰς ἀνάγκας ταχείας καὶ διεθνοῦς συγκοινωνίας. Κύριοι· αἱ εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου μας κατὰ χιλιόμετρον ἤρχισαν ἀπὸ 5½ χιλιάδας δραχμῶν, εἰς τὰς ὁποίας καὶ ἐκυμαίνοντο ἐπὶ πολλὰ ἔτη, διὰ νὰ φθάσωσι κατὰ τὸ 1912 εἰς 8.393 καὶ εἰς τὸ 1913 εἰς 7.360.

§136Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἦτο ἐπιστράτευσις.

§137ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχω νὰ σᾶς δώσω μίαν εὐχάριστον πληροφορίαν, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐκ τῶν πρώτων θέλετε χαρῆ, διότι πρόκειται περὶ σιδηροδρόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἔργον ἰδικόν σας. Ἔχω λοιπὸν νὰ δώσω εἰς ὑμᾶς τὴν πληροφορίαν ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Λαρισαϊκοῦ κατὰ τὸν μῆνα τὸν πρῶτον τοῦ τρέχοντος ἔτους, μῆνα πλέον οὐχὶ ἐπιστρατεύσεως οὔτε ἀποστρατεύσεως, κατὰ τὸν πρῶτον λέγω μῆνα ἀνῆλθον εἰς 260.464 δραχμὰς ἀπέναντι εἰσπράξεων τοῦ παρελθόντος ἔτους τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ μηνὸς ἀκριβῶς τῆς αὐξήσεως τῆς κινήσεως ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως 259.744 δραχμάς. Κατὰ τὸ τρέχον ἔτος τὸ μὴ ἐμπόλεμον αἱ εἰσπράξεις εἶναι ὅμοιαι πρὸς ἐκείνας τὰς ὁποίας εἶχεν ὁ σιδηρόδρομος, ὅτε ἦτο ἡ κίνησις πολὺ μεγάλη ὡς ἐκ τοῦ πολέμου. Ἡ δὲ διαφορὰ ἀπὸ τοῦ 1911 εἶναι 101 χιλιόμετρα. Παρέχω δὲ ὑμῖν ἐπίσης τὴν εὐφρόσυνον πληροφορίαν ὅτι αἱ αὐταὶ ἀναλογίαι ἀκολουθοῦν καὶ τὰς εἰσπράξεις τοῦ Φεβρουαρίου.

§138ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τί κυρίως ὀφείλεται ἡ διαφορὰ αὕτη; Εἰς τὴν αὔξησιν τῆς κυκλοφορίας τῶν ἐμπορευμάτων ἢ τῶν ἐπιβατῶν;

§139ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἔχω περὶ τούτου πληροφορίας, ἀλλ’ ὁθενδήποτε καὶ ἂν προέρχωνται, εἶναι τοῦτο ἕν τεκμήριον προϊούσης οἰκονομικῆς εὐεξίας, ἡ ὁποία ὀφείλεται πλὴν ἄλλων λόγων καὶ εἰς τὴν μεγέθυνσιν τῆς Ἑλλάδος. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι θέλετε ἀναγνωρίσει μετ’ ἐμοῦ ἔχοντες μάλιστα τὴν πληροφορίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀνακοινώσω, ὅτι ἡ εἴσπραξις τῶν 8.393 δραχμῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔφθασεν ὁ σιδηρόδρομος κατὰ τὸ πολεμικὸν ἔτος 1912, ἡ εἴσπραξις αὕτη ὄχι μόνον θὰ ἐπιτευχθῇ ἐπίσης κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, τὰ μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης, ἀλλ’ ὅτι θὰ γίνῃ καὶ ὑπέρβασις, μετὰ τὴν κατασκευὴν μάλιστα τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς, ὅτε οὐδεὶς θὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι θὰ εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα ἡ κίνησις. Ἂν δὲ προσθέσητε εἰς τοῦτο καὶ τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνουν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς παλαιᾶς γραμμῆς, ὅπως ἐπιτευχθῇ ταχεῖα κίνησις διεθνής, τότε θὰ συνομολογήσητε ὅτι δὲν ὑπερβάλλω ἰσχυριζόμενος, ὅτι θὰ φθάσουν ταχέως τὰς 10 χιλιάδας κατὰ χιλιόμετρον αἱ εἰσπράξεις. Ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν ἀκόμη διὰ τὸ 7½% τὸ ἀνῆκον εἰς τὴν ἑταιρείαν ἐκ τῶν καθαρῶν εἰσπράξεων καὶ διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωμεν νὰ πληρώσωμεν εἰς τὴν ἑταιρείαν 1.600.000 δραχμῶν, ἐὰν ἡ χιλιομετρικὴ εἴσπραξις ἀνέλθῃ εἰς 10 χιλ. δραχμῶν. Οὕτω δὲ τὸ ὅλον ποσὸν ὅπερ θὰ ἐπληρώναμεν διὰ τὴν ἐξαγοράν, ἐὰν τὴν ἐξαγορὰν ἀνεβάλλομεν νὰ κάμωμεν μετὰ 13 ἔτη, ἀνέρχεται εἰς 17 700 δραχμῶν. Θὰ μοὶ εἴπητε ἴσως ὅτι πρέπει νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν ὅτι ταῦτα τὰ 17.700.000 θὰ ἦσαν πληρωτέα μετὰ 13 ἔτη, ἐνῷ τὰ 12.337.000 τὰ πληρώνομεν τώρα καὶ ἄρα πρέπει νὰ ὑπολογίσω καὶ τοὺς διαμέσους τόκους, ὁπότε ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ὅτι ἡ ἐπιχείρησις εἶναι οἰκονομικῶς ἀτυχής. Ἀλλὰ βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἐδέχθη ἤδη, καὶ τὸ ὑπεστήριξε καὶ ὁ ἐκ Κερκύρας ἀξιότιμος Βουλευτής, ὅτι εἶναι ἤδη βέβαιον ὅτι αἱ 600.000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ ἐτησίως ἡ ἑταιρεία ὡς ἀποζημίωσιν τοῦ κεφαλαίου της, ὄχι μόνον εἶναι ἠσφαλισμέναι τοῦ λοιποῦ, ἀλλὰ καὶ ὑπέρβασις εἰσπράξεων εἶναι φυσικὸν νὰ ἐπέλθῃ, ἀφοῦ ἐκ τῆς ὑπερβάσεως ταύτης ὑπολογίζει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ὅτι ἡ ἑταιρεία θὰ δυνηθῇ νὰ εἰσπράξῃ τὰ ἐξ ἐλλειμμάτων προηγουμένων ἐτῶν καθυστερούμενα πρὸς αὐτήν. Ἂν δὲ τοῦτο δεχθῶμεν, θὰ ὁμολογήσητε ὅτι, δεδομένων ὡς βεβαίων τῶν 600.000, ἂν προσθέσητε εἰς ταύτας 120.000 μόνον δραχμῶν ὡς ἐπὶ πλέον εἴσπραξιν εἰς τὸ μέλλον, ἡ Κυβέρνησις γινομένη διὰ τῆς ἀγορᾶς κυρία ὅλων τῶν μετοχῶν θὰ εὑρίσκηται οἰκονομικῶς ἐντελῶς ἐπαρκὴς διὰ νὰ πληρώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ συνάψῃ διὰ τὴν καταβολὴν τοῦ τιμήματος τῆς ἐξαγορᾶς, ἤτοι τῶν 12.327.000 δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ὑπολογίσωμεν ὑπέρβασιν εἰσπράξεων ἀσφαλίζουσαν ἀμοιβὴν τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου ἀνωτέραν τῶν 600.000 δραχμῶν ἐτησίως, πάλιν ὑπολογίζοντες τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐξαγορᾶς πρὸς 5,85%, ὅσος εἶναι ὁ πραγματικὸς τόκος τοῦ δανείου τῶν 500 ἑκατομμυρίων, εὑρίσκομεν ὅτι διὰ τόκον τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐξαγορᾶς θὰ κατεβάλλομεν ἐτησίως δραχ. 721.000 περίπου, ἐξ ὧν ἀφαιροῦντες τὰς 600.000 ἔχομεν ἐτήσιον ἔλλειμμα δραχ. 121.000. Τὸ ἔλλειμμα δὲ τοῦτο διὰ τὰ 13 ἔτη θ’ ἀνέλθῃ ἐν ὅλῳ εἰς δραχμὰς 1.573.000 καὶ μετὰ τῶν ἐνδιαμέσων τόκων εἰς δραχμὰς 2.200.000 περίπου. Ἀφαιρουμένων δὲ τούτων ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τῶν δραχμῶν 17.700.000, ὅσας θὰ κατεβάλλομεν ὡς τίμημα, ἂν τὴν ἀγορὰν ἐνεργοῦμεν εἰς τὸ τέλος τῶν 13 ἐτῶν, βλέπομεν ὅτι πραγματοποιοῦμεν ἀκόμη κέρδος δραχ. 2.173.000, διότι τὴν ἀγορὰν ἐνεργήσαμεν σήμερον ἀντὶ τιμήματος δρ. 13.327.000. Σημειωτέον, Κύριοι, ὅτι ἔμεινα ἐντελῶς ἐντὸς τῶν κατωτάτων ὁρίων τοῦ δυνατοῦ ὑπολογισμοῦ, διότι δὲν θέλω νὰ δώσω τὸ δικαίωμα ἀμφισβητήσεως παντάπασι τῶν ἀριθμῶν, διὰ τοῦτο δὲ ἀπέφυγα νὰ μνημονεύσω εἰς ὑμᾶς τὴν αὔξησιν τῶν καθαρῶν εἰσπράξεων τοῦ σιδηροδρόμου, ἡ ὁποία θέλει ἐπέλθει ἐκ τῆς βελτιώσεως τῆς γραμμῆς καὶ τῶν δαπανῶν τὰς ὁποίας θὰ κάμωμεν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς γραμμῆς. Καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι καθ’ ἕκαστον ἔτος ὁ Λαρισαϊκὸς προβαίνει εἰς τὴν ἀντικατάστασιν 50 ἕως 60 χιλιάδων στρωτήρων ξυλίνων, οἱ ὁποῖοι πρὸς 7 δραχ. περίπου ὁ εἷς στοιχίζουν 400.000 δραχμῶν, ἡ ἀντικατάστασις δὲ αὐτῶν προσυπολογιζομένων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς ἐργασίας ἀποτελεῖ ποσὸν ὀλίγον ἀπέχον τοῦ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου. Κύριοι· ὅταν οἱ στρωτῆρες οἱ ξύλινοι ἀντικατασταθοῦν διὰ χαλυβδίνων, ἐπὶ διάρκειαν 30 ἐτῶν δὲν θὰ ἔχητε νὰ ὑποστῆτε οὐδεμίαν σχεδὸν ἢ ἐλαχίστην δαπάνην συντηρήσεως τῶν στρωτήρων· ὥστε ἐκ μόνου τοῦ κεφαλαίου τούτου ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου θὰ ἐπιτύχῃ οἰκονομίαν δραχ. 400.000 περίπου κατ’ ἔτος. Τὴν οἰκονομίαν δὲ ταύτην τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ πραγματοποιήσωμεν διὰ βελτιώσεων τῆς γραμμῆς, ὧν τὰς δαπάνας θὰ κατεβάλλομεν ἡμεῖς κατὰ τὰ 92½%, ἐὰν ἠθέλομεν ἀφήσει τὴν ἐκμετάλλευσιν νὰ πραγματοποιήσῃ πρὸ τῆς ἐξαγορᾶς, θὰ ἐδημιουργεῖτο ἐντεῦθεν κέρδος τῆς ἑταιρείας πρόσθετον διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἀνάγκη ν’ αὐξήσωμεν μετὰ δεκατριετίαν τὸ τίμημα καὶ πέρα τῶν 17.000.000, τὰ ὁποῖα ὑπελογίσαμεν ἤδη ὅτι θὰ εἴχομεν νὰ πληρώσωμεν μετὰ 13 ἔτη. Ἐὰν δὲ δεχθῆτε ὅτι αἱ 10.000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀναφέρω ὡς πιθανὰς χιλιομετρικὰς εἰσπράξεις, θέλουσιν ἀνέλθει περὶ τὸ τέλος τῶν 13 ἐτῶν εἰς 15.000, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ γραμμὴ Θεσσαλονίκης – Μοναστηρίου ἔχει εἰσπράξεις 17.000 θὰ προσθέσητε ἀκόμη εἰς τὸ τίμημα δραχμὰς 3.000.000 περίπου τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσωμεν πρὸς ἀποζημίωσιν τῆς ἑταιρείας διὰ τὰ ἐντεῦθεν ἀναλογοῦντα αὐτῇ κέρδη. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ τὰ λεχθέντα διὰ νὰ πείσωσι πάντα τινά, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις αὕτη τῆς ἀγορᾶς τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Παπαπουλίου ἀνεξαρτήτως πάσης ἐξυπηρετήσεως συμφερόντων οἰκονομικῶν καὶ συμφερόντων στρατιωτικῶν καὶ συμφερόντων ἐκπολιτιστικῶν τοῦ Κράτους ὡς καθαρῶς οἰκονομικὴ ἐπιχείρησις εἶναι ἐπιχείρησις, ἡ ὁποία εἶναι ἐντελῶς πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει πάντα ταῦτα τὰ ὁποῖα λέγω ἀναφέρονται καὶ γίνεται λόγος περὶ τῆς ἀνάγκης εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ σήμερον τὴν ἐξαγοράν, διότι, ἐὰν ἀνέβαλλε τὴν ἐξαγορὰν ἐπὶ 23 ἔτη, θὰ ἔδιδε πολὺ μεγαλεῖτερον τίμημα, διότι κυρίως θὰ ἐβελτιοῦτο ἡ θέσις τῆς ἑταιρείας ἐκ τῶν μεγάλων εἰσπράξεων ἃς θὰ ἐπέφερεν ἡ βελτίωσις τῆς γραμμῆς, ὧν βελτιώσεων τὰς δαπάνας ἡμεῖς κυρίως θὰ κατεβάλλομεν, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς ἐνόμισεν ὅτι μᾶς συνέλαβεν ἐπ’ αὐτοφώρῳ ἁμαρτάνοντας καὶ μόνον οὐχὶ καταπροδίδοντας τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Πῶς, Κύριοι, ἐρωτῶ, δὲν ἐμελετήσατε τὴν σύμβασιν τοῦ Λαρισαϊκοῦ, διὰ νὰ ἠξεύρητε ὅτι αἱ ἐπισκευαὶ τῆς γραμμῆς, αἵ τε τακτικαί, καὶ αἱ ἔκτακτοι, ἀκόμη βαρύνουσι τὴν ἑταιρείαν, ἀλλὰ κάθησθε καὶ μᾶς ὑπολογίζετε αὐτὰς ὡς εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου; Καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς ταῦτα λέγων ἔκαμεν ἐντύπωσιν καὶ εἰς ἐμὲ αὐτόν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ἤμην ἐντελῶς κύριος τοῦ ζητήματος, φυσικά. Ἀλλὰ τί συμβαίνει; Εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ἀνατρέχων εὑρίσκω εἰς τὴν σελίδα 5 καὶ τὴν 20 ἱκανῶς διευκρινιζόμενον καὶ διεξηγούμενον τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτι αἱ μὲν δαπάναι τῆς συντηρήσεως καὶ τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐπισκευῶν βαρύνουσι τὴν ἑταιρείαν, ἀλλ’ αἱ δαπάναι τῶν νέων ἔργων καὶ τῶν νέων ἐγκαταστάσεων καὶ αἱ δαπάναι τῆς βελτιώσεως τῆς γραμμῆς δὲν βαρύνουσι παντάπασι τὴν ἑταιρείαν. Ἰδοὺ τί λέγεται ἐν τῇ ἐκθέσει.

§140Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν σύμβασιν ἀναγνώσατε· τί τὴν θέλω τὴν ἔκθεσιν;

§141ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποίαν σύμβασιν;

§142Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ Λαρισαϊκοῦ.

§143ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ σύμβασις ὁρίζει ὅτι ἡ ἑταιρεία δὲν εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς δαπάνας ταύτας. Ἀναγινώσκω τὸ ἄρθρον 30 τῆς συμβάσεως.

§144Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 23 πρῶτον.

§145ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εὐχαρίστως ἀναγινώσκω τὸ 23 πρῶτον (ἀναγινώσκει)· «Καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς παραχωρήσεως ὅ τε σιδηρόδρομος καὶ τὰ ἐξαρτήματα αὐτοῦ, ὡς καὶ τὸ μόνιμον καὶ τροχαῖον αὐτοῦ ὑλικόν, θέλουσι τηρεῖσθαι εἰς ἐξαίρετον κατάστασιν συντηρήσεως δαπάναις τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας». Ὡς βλέπετε, τὸ ἄρθρον 23 εἰς βάρος τῆς ἑταιρείας ἐπιρρίπτει τὰς δαπάνας τῆς συντηρήσεως οὐχὶ τὰς δαπάνας τῆς βελτιώσεως τῆς γραμμῆς καὶ ἀπορῶ πῶς μὲ παραπέμπετε εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό. Τὸ ἄρθρον, ὅπερ πραγματεύεται περὶ βελτιώσεως τῆς γραμμῆς καὶ αὐξήσεως τοῦ ὑλικοῦ, εἶναι τὸ ἄρθρον 30.

§146Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ. Ἄρθρον 32 τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων.

§147ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εὐχαρίστως, ἀναγινώσκω καὶ τὸ ἄρθρον τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων (ἀναγινώσκει)· «Ὁ σιδηρόδρομος καὶ ἅπαντα τὰ παραρτήματα αὐτοῦ θὰ διατηρῶνται διαρκῶς ἐν καλῇ καταστάσει, ὅπως ἡ κυκλοφορία ἐνεργῆται πάντοτε εὐκόλως καὶ ἀσφαλῶς». Αὐτὸ θέλετε;

§148Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προχωρεῖτε.

§149ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀκόμη; (ἀναγινώσκει)· «Τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως, ὡς καὶ τὰ ἀπαιτηθησόμενα διὰ τὰς συνήθεις καὶ ἐκτάκτους ἐπισκευὰς θὰ βαρύνωσι καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἀνάδοχον ἑταιρείαν». Ἔχετε τίποτε ἄλλο παρακάτω νὰ τὸ ἀναγνώσω; Μὴ καταναλίσκετε ὥραν πολύτιμον τῆς Βουλῆς. Ἀφήσατέ με νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ ἐγὼ ἓν ἄρθρον ποῦ θέλω! (γέλωτες)· Ἄρθρον 30 τῆς συμβάσεως. Ἀκούσατε παρακαλῶ (ἀναγινώσκει)· «Καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ ἀνάπτυξις τῆς κινήσεως ἤθελε καταστήσει ἀναγκαίαν αὔξησιν τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ ἢ ἔργα ἐπεκτάσεως τῶν σταθμῶν, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς ἐγκρίνῃ τὰς αὐξήσεις καὶ ἐπεκτάσεις ταύτας, αἱ δαπάναι αἱ ἐκ τούτου προκύπτουσαι θέλουσι καλυφθῆ ὡς ἑξῆς· Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει ὁρίσει ἐκ συμφώνου μετὰ τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας τὸ ποσόν, ὅπερ δέον νὰ κρατῆται ἐτησίως ἐκ τῶν καθαρῶν προσόδων, μετὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τόκου πρὸς 6% τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου. Ἡ κράτησις αὕτη, ἥτις θέλει ἐνεργεῖσθαι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν προσδιοριστέαν ἐκ συμφώνου, θέλει ἀποτελέσει τὸ τοκοχρεωλύσιον πρὸς συνομολόγησιν τοῦ δανείου ὅπερ ἤθελε κριθῆ ἀναγκαῖον πρὸς κάλυψιν τῶν ὡς ἄνω ὁρισθεισῶν δαπανῶν». Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὰ νέα ἔργα καὶ αἱ νέαι ἐγκαταστάσεις, αἱ προερχόμεναι ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς συγκοινωνίας, καὶ ἡ αὔξησις τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, ἡ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου προερχομένη, δὲν εἶναι εἰς βάρος τῆς ἑταιρείας, εἶναι εἰς βάρος τῶν καθαρῶν κερδῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ἑταιρεία ἔχει δικαίωμα μόνον κατὰ 7½%. Λοιπὸν τὰ ἔργα ταῦτα βαρύνουσι τὸ Δημόσιον κατὰ τὰ 92½% καὶ τὴν ἑταιρείαν μόνον κατὰ 7½%. Κύριοι· τὰ κυριώτερα ἐκ τῶν ἔργων τῆς βελτιώσεως τῆς γραμμῆς τῆς παλαιᾶς εἶναι τὰ ἑξῆς. Πύκνωσις τῶν στρωτήρων. Ἀπὸ 95)100 τοῦ μέτρου ἀποστάσεως ἀπὸ ἄξονος εἰς ἄξονα θέλουσι πυκνωθῆ εἰς ἀπόστασιν 75)100. δηλαδὴ 30% διαφορά. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας· ἡ βελτίωσις αὕτη τῆς γραμμῆς νομίζει ὅτι βαρύνει τὴν ἑταιρείαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑποχρεώσεως τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ κάμῃ τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως καὶ ἔξοδα ἐπισκευῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων; Ναὶ ἢ οὔ;

§150Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε ἀπάντησιν;

§151ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ναί. Σαφῆ ὅμως!

§152Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ πάντοτε παρρησίᾳ ἐλάλησα! Δὲν ἀνεγνώσατε τὸ ἄρθρον 29. Ἐξ αὐτοῦ ἠθέλετε πεισθῆ ὅτι ἐκτὸς τῶν ἐκτάκτων ἐπισκευῶν, περὶ τῶν ὁποίων προνοοῦσι δύο ἄρθρα, ὑπάρχει καὶ ἄλλη δαπάνη οὐσιωδεστάτη ἡ ὁποία βαρύνει ἀποκλειστικῶς τὴν ἑταιρείαν.

§153ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποῖον εἶναι τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως διὰ νὰ σᾶς παρακολουθήσω;

§154Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τὸ ἄρθρον 29, τὸ ὁποῖον λέγει· «Ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία θέλει κρατεῖ κατ’ ἀποκοπὴν ἐπὶ τῶν ἀκαθαρίστων εἰσπράξεων, ὅπως καλύπτῃ πάσας τὰς δαπάνας τῆς ἐκμεταλλεύσεως, συμπεριλαμβανομένων ἐν αὐταῖς καὶ τῶν ἀναγκαίων δαπανῶν διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς γραμμῆς καὶ τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ». Διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς γραμμῆς καὶ τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ τῆς γραμμῆς ἔχομεν ἐνταῦθα ἀνανέωσιν τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ τῆς γραμμῆς καὶ πάσης ἐν γένει δαπάνης, ὥστε βαρύνουσιν ἀποκλειστικῶς τὴν ἑταιρείαν καὶ πλὴν τούτου καὶ τὰ κέρδη αὐτῆς καὶ μόνης· αʹ) αἱ δαπάναι τῆς συντηρήσεως· βʹ) αἱ δαπάναι ἐπισκευῆς· γʹ) αἱ ἔκτακτοι δαπάναι· δʹ) αἱ δαπάναι τῆς ἀνανεώσεως τῆς γραμμῆς· εʹ) αἱ δαπάναι ἀνανεώσεως τροχαίου ὑλικοῦ». Ἔχομεν πέρα τῶν σημείων τούτων τὴν ἐπέκτασιν τῶν σταθμῶν καὶ τὴν ἐπέκτασιν τῆς αὐξήσεως τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ ἄρθρον 30, καὶ αὐταὶ αἱ δαπάναι δὲν εἶναι εἰς βάρος τοῦ δημοσίου μὲ τὴν διαφοράν ὅτι ἡ ἀπόληψις τῶν δαπανῶν τούτων θὰ προτιμᾶται τῆς πληρωμῆς 6% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου.

§155ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι Συνάδελφοι· εὑρίσκομαι εἰς ἀληθῆ ἀπελπισίαν καὶ ἔχω ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς ὅλων ὑμῶν διὰ νὰ μὴ φθάσω εἰς ἀπονενοημένον διάβημα καθ’ ἑαυτό. Ἐνῷ ὁμιλῶ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, ἐνόμιζον δὲ ὅτι εἶχα φωτίσει ἐπαρκῶς τὴν Βουλήν, κατώρθωσα νὰ μὴ ἐννοηθῶ ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. Συνάδελφος ὅτι πρὸ ὀλίγου εἰς διαλογικὴν μὲ τὸν κ. Συνάδελφον ἐκ Κερκύρας συζήτησιν ὑπενθύμισα ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 980,000 δραχ., αὐτὸ εἶναι προωρισμένον διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς γραμμῆς τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν τῷ διέφυγεν ἡ φράσις αὐτή, ἔπρεπε νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι ἐλπίζω ὅτι τὰ 2.200.000, ἅπερ θέλουν συμπληρωθῆ ἐντὸς ἐννεαετίας ἀπὸ σήμερον, θὰ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπαρκτὰ καὶ μέχρι τέλους τῶν 13 ἐτῶν, διότι ταῦτα εἶναι προωρισμένα διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς γραμμῆς καὶ τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, ἰσχυρίσθην δέ, ὅτι τὸ τροχαῖον ὑλικὸν δὲν εἶναι πιθανὸν ἐντὸς 25 ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς κατασκευῆς νὰ χρήζῃ ἀνανεώσεως οὐσιώδους. Ἡ δὲ ἀνανέωσις τῆς γραμμῆς, κ. Βουλευτά, ἐὰν συγκρίνητε ὅλα τὰ ἄρθρα τὰ ὁποῖα ἐδιαβάσατε καὶ τὰ ὁποῖα ἐσυγχύσατε, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ ἀνανέωσις βαρύνει τὸ κεφάλαιον τὸ ἀποθεματικόν. Ἀνανέωσιν τῆς γραμμῆς κυρίως ἀποτελεῖ ἡ ἀντικατάστασις τῶν σιδηροτροχιῶν.

§156Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί;

§157ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διότι ἡ ἑταιρεία τὴν δαπάνην δι’ ἀνανέωσιν τῶν στρωτήρων τὴν θεωρεῖ δαπάνην συντηρήσεως καὶ ὄχι ἀνανεώσεως τῆς γραμμῆς. Πῶς θέλετε δὲ σήμερον νὰ μεταβάλητε τὰ πράγματα, ἀφοῦ οὕτως ἡρμηνεύθη ἡ σύμβασις ἐπὶ 14 ἤδη ἔτη ἐν πλήρει συμφωνίᾳ Κυβερνήσεως καὶ ἑταιρείας; Ἀνανέωσιν, ἐπαναλαμβάνω, τῆς γραμμῆς δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἀποτελεῖ ἡ ἀντικατάστασις τῶν φθαρεισῶν σιδηροτροχιῶν. Ἀλλ’ αἱ σιδηροτροχιαὶ δὲν καταστρέφονται ἐντὸς 25 ἐτῶν καὶ ἑπομένως δὲν θὰ χρειασθῇ κἂν μέχρι τοῦ ἔτους 1927 ἀνανέωσις αὐτῶν εἰς βάρος τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἀποθεματικοῦ. Θέλω λοιπὸν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴν διὰ τὰ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ἀναφερόμενα, τὰ ὁποῖα θὰ κάμωσι τὴν Βουλὴν νὰ ἐκπλαγῇ, πῶς ἀνὴρ τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας περιέπεσεν εἰς πλάνην μὴ ἀναγνώσας τὰ ἄρθρα αὐτά. Ἀκούσατε ποῖα εἶναι τὰ ἔργα ὄχι τῆς ἐπισκευῆς τῆς γραμμῆς, ἀλλὰ τῆς βελτιώσεως τῆς γραμμῆς. Εἶπον ὅτι τοὺς στρωτῆρας ἀπὸ 0,90 ἀπόστασιν θέλομεν νὰ τοὺς πλησιάσωμεν εἰς 0.75.

§158Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι εἰς ὅλην τὴν γραμμήν.

§159ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐκτὸς τῶν ἁρμῶν. Περὶ αὐτῶν ὁρίζει ἡ σύμβασις ὅτι ἡ ἀπόστασις τῶν στρωτήρων κατέρχεται πλησίον τῶν ἁρμῶν εἰς 0,53. Ἐρωτῶ λοιπόν· ἰσχυρίζεται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας — καὶ τὸν προκαλῶ εἰς ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔδωκε προηγουμένως παραπλανηθεὶς εἰς ἄλλα ἄρθρα — φρονεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ὅτι ἡ συμπλησίασις αὐτὴ τῶν στρωτήρων εἰς 0,75 ἐναντίον ῥητοῦ ἄρθρου τῆς συμβάσεως, ὅτι ἡ ἀπόστασις θὰ εἶναι 0,95 τοῦ μέτρου, βαρύνει τὴν ἑταιρείαν ἢ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀνανέωσις τῆς γραμμῆς βαρύνουσα τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον;

§160Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε ἀπάντησιν;

§161ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ τὴν κάμητε κατόπιν πέρα– πέρα. Θὰ ἦτο τερατῶδες νὰ διανοηθῇ κανεὶς ὅτι ἡ ἑταιρεία, ἀφοῦ διὰ τοὺς στρωτῆρας ἡ σύμβασις ἀναγράφει ὅτι θ’ ἐπέχωσιν 0,95 τοῦ μέτρου, ἤδη ὅτε θέλομεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν γραμμὴν καὶ νὰ συμπλησιάσωμεν τοὺς στρωτῆρας εἰς 0,75 ὑποχρεοῦται αὑτὴ νὰ καταβάλῃ τὴν δαπάνην καὶ ὄχι ἡμεῖς.

§162Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ προηγουμένως εἶπον ὅτι ὅλαι αἱ δαπάναι περὶ τὰς 600.000 κατὰ μέγα μέρος βαρύνουσι τὴν ἑταιρείαν.

§163ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τώρα θὰ ἴδητε ὅτι τὸ μέγα μέρος τῆς δαπάνης βαρύνει τὸ Δημόσιον, ὡς τοῦτο ἀναφέρεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει. Σᾶς ἐρωτῶ· σήμερον ἀποφασίζομεν διὰ νὰ βελτιώσωμεν τὴν γραμμὴν καὶ συγχρόνως νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ν’ ἀντικαταστήσωμεν τοὺς ξυλίνους στρωτῆρας διὰ χαλυβδίνων. Ἐφ’ ὅσον ἡ ἐντεῦθεν μείζων δαπάνη δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν δαπάνην τῆς κανονικῆς ἀντικαταστάσεως τῶν ἐτησίως φθειρομένων ξυλίνων στρωτήρων δι’ ἑτέρων ἐπίσης ξυλίνων, ἀλλ’ ὑπερβάλλει αὐτήν, δύναται κατὰ τὸ ὑπερβάλλον νὰ θεωρηθῇ συντήρησις ἁπλῆ τῆς γραμμῆς καὶ ὄχι βελτίωσις ὥστε νὰ βαρύνῃ τὴν ἑταιρείαν καὶ ὄχι τὸ Κράτος κατὰ τὰ 97½%; Ἐρωτῶ ὄχι τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτήν, διότι δὲν δύναμαι νὰ λάβω ἀπάντησιν, ἀλλὰ πάντα Συνάδελφον· εἶναι δυνατὸν ἡ βελτίωσις αὕτη τῆς γραμμῆς διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν ξυλίνων στρωτήρων διὰ χαλυβδίνων νὰ πέσῃ εἰς βάρος τῆς ἑταιρείας, οἱ ὁποῖοι Συνάδελφοι θὰ ἀπαντήσωσιν ἀμέσως. Ἐδῶ ἔχω τὴν σύμβασιν τοῦ Λαρισαϊκοῦ. Ἐν ἄρθρῳ 20 τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων ὁρίζεται ὅτι (ἀναγινώσκει)· «οἱ στρωτῆρες θὰ ὦσιν ἐκ ξύλου δρυὸς ἢ φηγοῦ μετὰ ἐνέσεως ἀντισηπτικῆς»· καὶ μὲ τὴν ῥητὴν αὐτὴν διάταξιν τῶν ὅρων τῶν σημερινῶν ἠδυνάμεθα νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν ἑταιρείαν νὰ ἀντικαταστήσῃ τοὺς ξυλίνους στρωτῆρας διὰ χαλυβδίνων δι’ ἰδίας αὑτῆς δαπάνης ὑποστηρίζοντες ὅτι τοῦτο ἀπετέλει ἀνανέωσιν ὑλικοῦ τῆς γραμμῆς, βαρυνούσης τὸ ἀποθεματικὸν ἢ καὶ καθῆκον εἴχομεν ῥητῶς καὶ καθαρῶς καὶ μετ’ εὐθύτητος ἁρμοζούσης εἰς Κυβέρνησιν ν’ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἡ ἀντικατάστασις τῶν στρωτήρων εἶναι καθαρὰ βελτίωσις τῆς γραμμῆς προκαλουμένης ἐκ τῶν ἀναγκῶν τῆς αὐξήσεως τῆς συγκοινωνίας; Περὶ ὅλων τούτων προβλέπει τὸ ἄρθρ. 30, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι τοιαύτη δαπάνη πληρώνεται ἐκ τῶν περισσευμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσι κατὰ τὰ 7½% εἰς τὴν ἑταιρείαν καὶ κατὰ τὰ 92½% εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὸ αὐτὸ ἄρθρον τῆς παλαιᾶς συμβάσεως ὁρίζει ὅτι οἱ ἀμφιδέται, καὶ ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐξηγήσω τὸν ὅρον τοῦτον· ἀμφιδέται εἶναι αἱ χαλύβδινοι ῥάβδοι, αἱ ὁποῖαι ἑνώνουσι τὰς σιδηροτροχιὰς εἰς τοὺς ἁρμούς των. Αὐτοὶ λοιπὸν οἱ ἀμφιδέται κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ Λαρισαϊκοῦ πρέπει νὰ ἔχωσιν 60 ἑκατοστὰ τοῦ μέτρου μῆκος καὶ βάρος ἕκαστος 10 χιλιογράμμων. Οἱ ὅροι τῶν συμφωνιῶν τῆς κατασκευῆς τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς ὁρίζουσιν ὅτι οἱ ἀμφιδέται ἔχουσι μῆκος 80 ἑκατοστῶν καὶ βάρος 15 χιλιογράμμων, γενομένης δὲ ἀντικαταστάσεως πάντων τῶν ἀμφιδετῶν ἀποφεύγετε τὴν ἀνάγκην τοῦ ν’ ἀντικαταστήσητε τὰς σιδηροτροχιὰς διὰ βαρυτέρων τοιούτων, ὅπερ θὰ ἦτο ἀναγκαῖον ἵνα κινήσωμεν συρμοὺς 250 τόννων, ὡς ἀπαιτοῦνται νὰ κινηθῶσιν ἤδη, δηλαδὴ συρμοὺς κατὰ 110 τόνους μεγαλειτέρους ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κυκλοφοροῦσι σήμερον. Εἶναι ἀδύνατον Κύριοι, ἐὰν δὲν κάμητε αὐτὴν τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἀμφιδετῶν, νὰ κυκλοφορῆτε συρμοὺς 250 τόννων ἐπὶ τῶν σιδηροτροχιῶν τῶν 34 χιλιογράμμων. Θὰ εἶσθε ὑποχρεωμένος ἀντὶ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν ἀμφιδετῶν νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἀντικατάστασιν ὅλης τῆς σιδηροτροχιὰς, ὁπότε ἡ δαπάνη θὰ ἦτο πολὺ μεγαλειτέρα, χωρὶς βεβαίως νὰ ἐπιτύχητε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τῆς πολιτικῆς Δικονομίας νὰ πείσητε τὴν ἑταιρείαν ὅτι πρόκειται περὶ ἀνανεώσεως καὶ οὐχὶ περὶ βελτιώσεως τῆς γραμμῆς. Ἀλλὰ διὰ νὰ στερεωθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἀμφιδέται εἰς τὰς σιδηροτροχιὰς κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ Λαρισαϊκοῦ ἐντίθενται τέσσαρα βλῆτρα ἢ διὰ νὰ μεταχειρισθῶ ὅρον πλέον εὐνόητον τέσσαρες κοχλιωτοὶ ἧλοι. Ἤδη κατὰ τοὺς ὅρους τῆς νέας συμβάσεως ἕκαστος ἀμφιδέτης πρέπει νὰ στερεοῦται εἰς τὴν σιδηροτροχιὰν διὰ ἓξ κοχλιωτῶν ἥλων. Ἐννοεῖται ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τοὺς ἀμφιδέτας ὅλους τῆς παλαιᾶς γραμμῆς διὰ νὰ κυκλοφορήσωμεν, ὡς εἶπον, συρμοὺς βαρεῖς. Ἐρωτῶ· θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πείσωμεν τὴν ἑταιρείαν ὅτι ὁ πολλαπλασισμὸς κατὰ 50% τῶν κοχλιωτῶν ἥλων ἀποτελεῖ ἁπλῆν ἐπισκευὴν τῆς γραμμῆς, ὥστε νὰ βαρύνῃ τὴν ἑταιρείαν, καὶ οὐχὶ βελτίωσιν, ὥστε νὰ βαρύνῃ κατὰ 97½% τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θέλει νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν βελτίωσιν; Προστίθεται εἰς ταῦτα, Κύριοι, ἡ βελτίωσις τοῦ λεγομένου ἕρματος ἢ τοῦ καταστρώματος, ὅπως τὰ ὠνόμασα λαμβάνων τὸν ὅρον ἐκ τῆς ὁδοποιΐας, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ὁλόκληρος διὰ σκύρων ὡρισμένου μεγέθους καὶ ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν παροῦσαν γραμμὴν παρὰ εἰς ὀλίγα μέρη. Ὀφείλει καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν προκειμένου περὶ χαλυβδίνων στρωτήρων ὁλόκληρον τὸ ἕρμα νὰ κατασκευασθῇ ἀπὸ παχὺ στρῶμα σκύρων. Ταῦτα πάντα λοιπὸν ἀποτελοῦσι βελτίωσιν καὶ οὐχὶ ἀνανέωσιν τῆς γραμμῆς. Αἱ γέφυραι τοῦ Λαρισαϊκοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τῆς συγγραφῆς ὑπολογισθεῖσαι διὰ βάρος 15 τόννων εἰς τὰ ἐγκάρσια τεμάχια ἀντιστοιχοῦντα κατὰ τὸ Γαλλικὸν διάταγμα τῆς 29 Αὐγούστου τοῦ 1891, εἰς τὸ ὁποῖον ῥητῶς καὶ ἡ σύμβασις παραπέμπει, εἰς 14 τόννους διὰ τὰς κυρίως δοκοὺς εἶναι ἀνίσχυροι καὶ δὲν δύνανται νὰ βαστάσωσι τὰς βαρείας ἀτμαμάξας, 16 τόννων κατ’ ἄξονα, ὑλικοῦ δὲ βάρους 80 περίπου τόννων. Αἱ μεγάλαι αὗται ἀτμάμαξαι αἱ ὁποῖαι θὰ ἀντικαταστήσωσι τὰς παλαιὰς διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ὄχι μόνον ταχεῖαν τὴν κίνησιν ἐπὶ τῶν γραμμῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ σύρωμεν ὁλκοὺς 250 τόννων, ἀντὶ τῶν νῦν 140, αἱ ὁποῖαι σήμερον δύνανται νὰ κινηθῶσιν, αἱ σημεριναί, λέγω, αὐταὶ ἀτμάμαξαι ἔχουσιν ἀνάγκην γεφυρῶν οὐχὶ μὲν ἀντικαταστάσεως τῶν σημερινῶν γεφυρῶν, ἀλλὰ στερεώσεως αὐτῶν, δι’ ἣν θ’ ἀπαιτηθῇ ἱκανὴ δαπάνη ὅπως κατορθωθῇ ἀκινδύνως νὰ γίνηται ἡ διάβασις ἐπ’ αὐτῶν τοιούτου ὀγκώδους βάρους (κατ’ 80% βαρύτερον παρ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διαβαίνει σήμερον. Ἐρωτῶ λοιπόν· ἠδυνάμεθα διὰ τὴν μεταβολὴν αὐτὴν τῶν γεφυρῶν αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων τῶν συμφωνιῶν εἶχον ὑπολογισθῆ δι’ ὡρισμένον βάρος, ἠδυνάμεθα, λέγω, νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν ἑταιρείαν ὅτι πρόκειται περὶ ἀνανεώσεως ἁπλῶς καὶ οὐχὶ περὶ βελτιώσεως διὰ νὰ τὴν παραπέμψωμεν ὅπως πληρώσῃ ἐκείνη τὴν δαπάνην; Αἱ ὑδρεύσεις, Κύριοι, καὶ αἱ μόνιμοι τῶν σταθμῶν ἐγκαταστάσεις, αἱ προβλεπόμεναι ἐν τῇ συμβάσει τοῦ Λαρισαϊκοῦ κατ’ εἶδος καὶ κατ’ ἀριθμόν, αἱ ὑδρεύσεις εἶναι ἀνάγκη νὰ πολλαπλασιασθῶσι καὶ αὐξηθῶσιν ὅπως κατωρθώνηται νὰ γίνηται ἡ ὕδρευσις εἰς διάστημα χρονικὸν πολὺ μικρότερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται σήμερον. Ὁ ταξιδεύσας μὲ τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσης γνωρίζει ὁπόση ὥρα καταναλίσκεται διὰ νὰ γίνῃ σήμερον ὕδρευσις μὲ τὴν μικρὰν διαρροήν, ἡ ὁποία γίνεται ἐκ τῶν μικρῶν ἐγκαταστάσεων τῶν σημερινῶν. Ἐρωτῶ λοιπόν· θέλοντες σήμερον νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὴν ὕδρευσιν καὶ αὐξήσωμεν αὐτήν, κάμνομεν ἢ δὲν κάμνομεν βελτίωσιν τῶν ἔργων καὶ ἑπομένως ἡμεῖς πρέπει νὰ πληρώσωμεν αὐτό; Ἀλλὰ καὶ αἱ γραμμαὶ παρακάμψεως καὶ σταθμεύσεως τῶν ἀτμαμαξῶν ἔχουσιν ἀνάγκην πολλαπλασιασμοῦ ὄχι μόνον διὰ τὴν προβλεπομένην αὔξησιν τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι μάλιστα μᾶς ἐπέβαλον καὶ προπέρυσι νὰ καταβάλωμεν τοιαύτας δαπάνας διὰ νὰ κάμωμεν τοιαύτας γραμμάς. Ἐρωτῶ· αἱ νέαι αὐταὶ παρακαμπτήριοι γραμμαὶ καὶ αἱ νέαι γραμμαὶ σταθμεύσεως τῶν ἀτμαμαξῶν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι βαρύνουσι τὴν ἑταιρείαν καὶ δὲν βαρύνουσιν ἡμᾶς ἀπὸ τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον εἰς ἡμᾶς ἀνήκει κατὰ 92½%; Καὶ ἡ προσθήκη ὑποστέγων εἰς τοὺς σταθμοὺς ἀπαραιτήτων, ὅπως γνωρίζουσιν ὅλοι οἱ ταξιδεύοντες διὰ τοῦ Λαρισαϊκοῦ, ὑποστέγων μὴ προβλεπομένων ὑπὸ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, —δὲν θέλω διὰ τούτου νὰ ψέξω τὴν σύμβασιν ταύτην, διότι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὅλα ἦσαν δύσκολα, ἠρκέσθημεν ὅθεν εἰς τὰ ὀλιγώτερα ἐλπίζοντες ὅτι θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν ἀργότερον νὰ ἐπιτύχωμεν καλλίτερα,—εἶναι ἢ δὲν εἶναι νέα καὶ βαρύνουσι τὸ Δημόσιον; Καὶ τὰ νέα μηχανοστάσια, ἀπαραίτητα διὰ τὴν αὔξησιν τῶν ἀτμαμαξῶν, καὶ ἡ αὔξησις τῶν ἐργοστασίων, τὴν ὁποίαν κατ’ ἀνάγκην φέρει ἡ ἐπέκτασις τῆς γραμμῆς, γραμμῆς ἀληθῶς διεθνοῦς καὶ οὐχὶ ὀνόματι τοιαύτης, καὶ αἱ περιστροφικαὶ πλάκες, διαμέτρου 18 μέτρων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι σήμερον διὰ νὰ δύνασθε νὰ περιστρέφητε τὰς μεγάλας ἀτμαμάξας, ὅλα αὐτά, παρακαλῶ, ἀποτελοῦσιν ἁπλῶς ἀνανέωσιν τῆς γραμμῆς, ἐπισκευὰς καὶ συντήρησιν αὐτῆς ἢ ἀποτελοῦσι βελτίωσιν τῆς γραμμῆς καὶ εἶναι νέα ἐντελῶς ἔργα μὴ βαρύνοντα καθόλου τὴν ἑταιρείαν ἢ κατὰ τὸ 7½%; Ἀλλά, Κύριοι, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ὑποδομὴν τοῦ παλαιοῦ σιδηροδρόμου, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὰς καταπτώσεις αἱ ὁποῖαι, ὡς γνωρίζετε, τόσον συχναὶ εἶναι εἰς τὴν γραμμὴν ἐπὶ τῆς Ὄθρυος, καταπτώσεις, ὧν μία ἐπῆλθεν, ἂν ἐνθυμῆσθε καλῶς, δέκα ἡμέρας μετὰ τὴν συγκέντρωσιν τοῦ στρατοῦ μας καὶ ἐὰν ἐπήρχετο δέκα ἡμέρας πρότερον θὰ κατέστρεφε τὴν Ἑλλάδα, ἡ βελτίωσις αὕτη θ’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν νέων σηράγγων ἐπὶ τῆς Ὄθρυος 2½ χιλιομέτρων. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας γνωρίζει πόσον κοστίζουν αἱ σήραγγες.

§164Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠρωτήθην.

§165ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς ἐπεκαλέσθην, ἵνα βεβαιώσητε ὅτι κοστίζουν πολὺ αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἡ ὑποκατάστασις ἡ ἀναγκαία μερικῶν ἐκχωμάτων, τῶν ὁποίων τὰ πρανῆ ὑπόκεινται εἰς συχνὰς καταπτώσεις, διὰ σηράγγων ἐν ἀνοικτῷ οὐρανῷ καὶ ἡ μνημονευθεῖσα ἤδη κατασκευὴ σηράγγων 2½ χιλιομέτρων διὰ δαπάνης προϋπολογιζομένης ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας εἰς 2.500.000 ἢ 3.000.000 αὐτὸ εἶναι συντήρησις τῆς γραμμῆς καὶ ἀνανέωσις ἢ νέα ἔργα καὶ βελτίωσις τῆς γραμμῆς; Καὶ τὸ νέον τροχαῖον ὑλικόν, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην οὐχὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς τῆς νέας, ἀλλὰ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς παλαιᾶς γραμμῆς συνεπείᾳ τῆς προβλεπομένης ἤδη αὐξήσεως τῆς κυκλοφορίας καὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν, ἡ αὔξησις αὕτη τὴν ὁποίαν ἡ ὑπηρεσία τῶν σιδηροδρόμων τῶν ἰδικῶν μας ὑπολογίζει εἰς 8 ἀτμαμάξας διὰ τὰς ὑπαρχούσας γραμμάς, ἡ αὔξησις αὕτη τῶν 8 ἀτμαμαξῶν καὶ ἡ ἀγορὰ 5 εἰδικῶν ἀτμαμαξῶν διὰ τὴν κίνησιν τῶν συρμῶν τῆς διεθνοῦς συγκοινωνίας, ἐξαιρετικῶς μεγάλων ἀτμαμαξῶν, ἡ ἀγορὰ 35 ὀχημάτων ἐπιβατικῶν, ἡ ἀγορὰ 110 ὀχημάτων ἐμπορευμάτων, ὅλα ταῦτα ἀνεξαρτήτως τῶν ἀναγκῶν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία, σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι εἶχε ζητήσει πίστωσιν 3,000,000 περίπου κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐπιστρατεύσεως διὰ τὴν προμήθειαν ἀτμαμαξῶν μόνον ἀνταποκρινομένων πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς στρατιωτικὰς, ὅλαι αὐταὶ αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἐπίσης ὑπελογίζοντο εἰς πλείονα τῶν 2,500,000 ἢ 3.000.000, ὅλαι αὐταὶ αἱ δαπάναι τῶν 3,000,000 εἶναι δαπάναι βαρύνουσαι τὴν ἑταιρείαν ἢ εἶναι δαπάναι βαρύνουσαι τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἐν τῇ πλάνῃ του περὶ τὴν συσχέτισιν τῶν διαφόρων ἄρθρων τῆς παλαιᾶς συμβάσεως ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ εὕρῃ ἐπιχείρημα μέγα νὰ σᾶς πείσῃ ὅτι αὐτὰ ὅλα τὰ ὁποῖα γίνονται διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς γραμμῆς, ὅπως ἐπαρκέσῃ αὕτη εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ηὐξημένης συγκοινωνίας, εἶναι δαπάναι ἀσφαλεῖς βαρύνουσαι τὴν ἑταιρείαν...

§166Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὅλαι.

§167ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. .. διότι, ἐὰν δὲν προβλέπονται αὗται εἰδικῶς ἐν τῇ παλαιᾷ συμβάσει τοῦ Λαρισαϊκοῦ, ὅμως προβλέπονται διὰ μιᾶς γενικῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ἐκπλήσσεται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, πῶς ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ τεχνικοὶ Σύμβουλοι αὐτῆς παρεῖδον. Ὑπάρχει ἄρθρον ἐν τῇ παλαιᾷ συμβάσει, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἡ γραμμὴ εἶναι διεθνοῦς συγκοινωνίας· καὶ ἕτερον ἄρθρον κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τηρῆται αὕτη εἰς καλὴν κατάστασιν ἵνα ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διεθνοῦς συγκοινωνίας. Καὶ ἐνόμισεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γενικῆς ταύτης διατάξεως, ὅτι αὕτη εἶναι γραμμὴ διεθνοῦς συγκοινωνίας καὶ ὅτι πρέπει νὰ τηρῆται εἰς καλὴν κατάστασιν, ὅτι δύναται νὰ ἐξαγάγῃ τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ διατηρῆται ἡ γραμμὴ αὕτη εἰς καλὴν κατάστασιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως καὶ τῆς συγγραφῆς, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ γίνουν αἱ νέαι αὐταὶ σήραγγες, αἱ νέαι παρακαμπτήριοι γραμμαί, τὰ νέα ὑπόστεγα, ν’ ἀγορασθῶσι νέα ὀχήματα καὶ νέαι ἀτμάμαξαι καὶ ὅλα αὐτὰ σᾶς λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ὅτι πηγάζουν ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι πρέπει νὰ ἐπαρκῇ ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διεθνοῦς συγκοινωνίας. Ἀλλ’ εἶναι σοβαρὰ πράγματα αὐτὰ λεγόμενα ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἀπὸ Βουλευτὴν τῆς περιωπῆς τοῦ κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ;

§168Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ ὅλων. Σεῖς λέγετε περὶ ὅλων.

§169ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτά, εἴπετε, εἶναι βελτίωσις τῆς γραμμῆς.

§170Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι δαπάναι ὑπάρχουσι καὶ πολλαί, αἱ ὁποῖαι δὲν βαρύνουσι τὴν ἑταιρείαν.

§171ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅλα ἐκεῖνα, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀρκαδίας, καὶ αὐτὰ ἀνέρχονται εἰς 12 ἕως 13 ἑκατομμύρια, εἶναι τὸ ὅλον σχεδὸν τῶν δαπανῶν, ὄχι σχεδὸν, ἀλλὰ τὸ ὅλον τῶν δαπανῶν, διότι πᾶσα ἄλλη δαπάνη εἶναι δαπάνη συντηρήσεως καὶ ἐπισκευῆς, ἡ ὁποία γίνεται τακτικὰ ὑπὸ τῆς ἑταιρείας, ὅλα αὐτὰ εἶναι δαπάναι νέαι, διὰ βελτίωσιν τῆς γραμμῆς, νέα ἔργα καὶ προμήθεια νέου ὑλικοῦ. Αἱ δαπάναι δὲ αὐταὶ βαρύνουσι κατὰ τὰ 92½% τὸ Δημόσιον. Νομίζω ὅτι ἀπήντησα ἤδη καὶ ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου τῶν ἐπικρίσεων τῶν προσαγομένων κατὰ τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως. Ἔχω ἤδη ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς σιδηροδρομικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας ἀνελθὼν τὸ βῆμα προσήγαγεν ἐνώπιον ἡμῶν τὰ ἀξιοθρήνητα ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως ἀποτελέσματα τῆς ἐξαγορᾶς τῶν δυτικῶν σιδηροδρόμων ὑπὸ τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους, καὶ σᾶς εἶπεν· ἰδοὺ τί ἔχω προχείρως πρὸ ὑμῶν ὡς παράδειγμα τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀπ’ εὐθείας ἐκμεταλλεύσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ εἴπῃ αὐτὰ κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὴ αὕτη ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, καὶ θὰ παρετηρήσατε ἀναγινώσκοντες αὐτήν, ἀναφέρει τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐξαγορᾶς ἐν Γαλλίᾳ τῶν Δυτικῶν σιδηροδρόμων καὶ διὰ νὰ καταντᾷ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις νὰ λέγῃ· «ὡς βλέπει τις δὲν πρόκειται ἀξιόζηλον παράδειγμα μιμήσεως ἡ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐν Γαλλίᾳ ἐκμετάλλευσις τῶν σιδηροδρόμων, ὑπάρχουσι δὲ πολλοὶ ἐκεῖ οἱ ἀντιδρῶντες εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς τοιαύτης πολιτικῆς»· ὑποθέτω ὅτι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας ἐν τούτῳ, ἀπηυθύνοντο μόνον κατὰ κ. Βουλευτοῦ Ἀρκαδίας καὶ οὐχὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὑποβαλούσης τὸ νομοσχέδιον. Διότι ἐκεῖνος ἐφάνη ὑποστηρίξας τὴν ἐν τῷ παρόντι χρόνῳ ἐκμετάλλευσιν ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Κράτους.

§172Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§173ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τότε δὲν θὰ εἶχον λόγον τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας.

§174Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑπέθετον ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀρκαδίας ὑπεστήριξε.

§175Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐξαγοράν;

§176Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι ἐκ τῆς ἐκθέσεως ἐξάγεται ὅτι δὲν ἀποκρούεται ἡ ἰδέα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους.

§177ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι· ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς γραμμῆς αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους δὲν ὑποστηρίζεται ὡς ἀφετηρία τῆς σιδηροδρομικῆς του πολιτικῆς. Ὑπεδείχθη ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ὡς τέρμα· καὶ ἐνῷ εἶμαι σύμφωνος ὅτι ἐν τῷ παρόντι χρόνῳ εἶναι ἐντελῶς ἐνδεδειγμένον, ὅπως μὴ φθάσωμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν ἀπ’ εὐθείας τοῦ Κράτους, δὲν δύναμαι ἐν τούτοις νὰ δεχθῶ ἐν ὅλῃ τῇ ἐκτάσει τὰς ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας διετυπώσατε κατὰ τῆς ἀπ’ εὐθείας ἐκμεταλλεύσεως ὑπὸ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ Κράτους τῶν σιδηροδρόμων. Ἠδυνάμην νὰ ἐπικαλεσθῶ παράδειγμα ἐγγὺς κείμενον καὶ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο μᾶλλον παραλληλήσιμον πρὸς τὰ καθ’ ἡμᾶς. Τὸ παράδειγμα τῆς Σερβίας, τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ῥωμουνίας δηλαδὴ τριῶν κοινοβουλευτικῶν Κρατῶν ἐχόντων ἀπ’ εὐθείας τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν σιδηροδρόμων καὶ ὄντων διὰ τοῦτο τελείως ἱκανοποιημένων. Ἐν τούτοις, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ὑποστηρίζω ἀπὸ τοῦδε ὅτι θὰ εἶναι ἄμοιρον κινδύνων νὰ φθάσωμεν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Προτοῦ φθάσωμεν εἰς τοῦτο πρέπει ἡ κατάστασις ἡ σημερινὴ νὰ διαρκέσῃ ἐπὶ ἔτη τινὰ τοὐλάχιστον καὶ νὰ δοκιμασθῇ ὑπὸ τὴν ἀλληλουχίαν διαφόρων Κυβερνήσεων, ὥστε νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἐρριζοβόλησεν ἐντελῶς εἰς τὰ πολιτικὰ μας ἤθη ἡ ἀπαλλαγὴ τῆς διοικήσεως ἀπὸ τῆς ἀμέσου ἐπιδράσεως τῶν προσωπικῶν συμφερόντων. Θὰ ἦτο ἀληθῶς ἐπικίνδυνον νὰ ἀναλάβωμεν ἀπὸ σήμερον τὴν εὐθύνην τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν σιδηροδρόμων. Ἀλλὰ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ πολιτεία αὐτῆς εἶναι πολὺ περισσότερον συνετή. Ἡ Κυβέρνησις τοῦτο ἐπιδιώκει, τὴν ἑνοποίησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως πασῶν τῶν γραμμῶν πρῶτον, δεύτερον τὸ δικαίωμα τῆς ἀμέσου ἐπιδράσεως ἐπὶ τῶν τιμολογίων διεκδικοῦσα ὑπὲρ ἑαυτῆς ἡ Κυβέρνησις ὡς βάσιν τῆς συγκοινωνιακῆς της πολιτικῆς τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἀμέσου ἐπιδράσεως διὰ τὸν κανονισμὸν τῶν τιμολογίων. Εἶναι ἀδύνατον, Κύριοι, οἱ σιδηρόδρομοι παρ’ ἡμῖν νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς τοῦ τόπου, ἐφ’ ὅσον τὰ τιμολόγια κανονίζονται ἀποκλειστικῶς ὑπὸ τῆς ἑταιρείας, λέγω δὲ ὅτι κανονίζονται ἀποκλειστικῶς, διότι γνωρίζετε ὅτι ἐν ταῖς συμβάσεσιν εἶναι τεταγμένα ἁπλῶς ἀνώτατα ὅρια τιμολογίων, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ ἡ ἑταιρεία, ἀλλὰ τὰ ἀνώτατα ὅρια εἶναι τοσοῦτον ὀγκώδη, ὥστε οὐδαμῶς ἀληθῶς δύνασθε νὰ ἀρκεσθῆτε εἰς τὴν ἐντεῦθεν ἀσφάλειαν. Τί ἰσχυρίζομαι, Κύριοι; ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ὁ Θεσσαλικὸς δὲν ἐξυπηρετεῖ ἀληθῶς τὰς ἀνάγκας τῆς παραγωγῆς μὲ τὰ τιμολόγια τὰ ὁποῖα ἔχει. Ἰσχυρίζομαι ἀκόμη ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ὁ Λαρισαϊκὸς δὲν ἐξυπηρετεῖ προσηκόντως καὶ τελεσφόρως τὰς ἀνάγκας τῆς παραγωγῆς μὲ τὰ τιμολόγια τὰ ὁποῖα ἔχει. Δύναμαι νὰ ὁμολογήσω, ἐπειδὴ ὁμιλῶ περὶ σιδηροδρόμων, ὅτι ὁ σχετικῶς περισσότερον ἐξυπηρετῶν τὰς ἀνάγκας τῆς παραγωγῆς εἶναι ὁ Πελοποννησιακός. Δὲν λέγω ἐντελῶς, ἀλλὰ περισσότερον.

§178ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καλλιτέραν τάξιν ἔχει ὁ Λαρισαϊκός.

§179ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι· ἡ ἑνιαία ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρομικοῦ ἡμῶν δικτύου δὲν ἔχει νὰ φέρῃ μόνον μεγάλας οἰκονομίας ἐν τῇ ἐκμεταλλεύσει. Γνωρίζετε πόσον χρῆμα δαπανᾶται σήμερον διὰ τὰς πολλαπλᾶς διευθύνσεις τῶν σιδηροδρόμων, διὰ τὰ πολλαπλᾶ συμβούλια τῶν σιδηροδρόμων, τὰς πολλαπλᾶς τεχνικὰς ὑπηρεσίας τῶν σιδηροδρόμων, τὰς πολλαπλᾶς ὑπηρεσίας τῶν σιδηροδρόμων καὶ θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι μία ἑνοποίησις τῆς ἐκμεταλλεύσεως θὰ φέρῃ μίαν κολοσσιαίαν οἰκονομίαν τῆς δαπάνης ταύτης, οἰκονομίαν ἡ ὁποία πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῇ ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὄχι διὰ νὰ εἰσαχθῇ ὡς ἔσοδον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς ὑποβιβασμὸν τῶν τιμολογίων πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς παραγωγῆς. Ἀλλὰ τοῦτο μόνον θὰ φέρῃ ἡ ἑνιαία ἐκμετάλλευσις; Σεῖς, ἀξιότιμε Βουλευτὰ ἐκ Κερκύρας, γνωρίζετε ὅτι — νομίζω ὅτι τότε εἶσθε Κυβερνήτης τῆς χώρας — διὰ νὰ ἐπιτύχητε ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων — τί νομίζετε μεγάλας παραχωρήσεις; — νὰ δεχθῇ ὅπως γίνηται συνάντησις τῶν ἁμαξοστοιχιῶν της μὲ τὰς τοῦ Λαρισαϊκοῦ, ὑπεχρεώθητε νὰ περάσητε ἀπὸ κάτω ἀπὸ τὰ καυδιανὰ δίκρανα καὶ νὰ δώσητε πλεονεκτήματα νέα εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἵνα ἐκτελέσῃ τὴν στοιχειώδη ἠθικὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν εἶχε καὶ τῆς ὁποίας ἡ παράβασις ἐξέθετεν αὐτὴν ὡς κακόπιστον. Ὅταν τοιαῦτα παραδείγματα ἔχητε ἐκ τοῦ παρελθόντος εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι ἡ ἐξυπηρέτησις ταύτης τῆς ἀνάγκης, τῆς ἑνοποιήσεως δηλ. τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν σιδηροδρόμων καὶ ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν ἀναγκῶν τῆς συγκοινωνίας, δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε, λέγω, ὅτι ἀληθῶς ἀποτελεῖ ὀρθὴν συγκοινωνιακὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν καὶ περισσότερα παρ’ ὅ,τι ἐδώκαμεν ἵνα θέσωμεν τὰς βάσεις τῆς νέας ταύτης πολιτικῆς; Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τούτου μᾶς ὑπέδειξεν ὡς δυναμένην νὰ ἐπιτευχθῇ μονονουχὶ δι’ ἐκβιάσεως τῶν ἑταιρειῶν. Ἀλλ’ οὔτε ὁ περιορισμὸς τῶν δαπανῶν τῆς διοικήσεως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ διὰ πιέσεως ἑταιρειῶν οὔτε εἶναι βεβαίως ὁ προσήκων τρόπος αὐτός. Ἐκτὸς τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐλέγχου τῆς προκυπτούσης ἐκ τῆς συμβάσεως πέραν τῶν ἐκ τῶν συμβάσεων δικαιωμάτων τῆς Κυβερνήσεως ἡ πίεσις ἐκ μέρους ταύτης θὰ ἦτο βεβαίως ἐπίμεμπτος. Ζητοῦμεν λοιπὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἑνοποίησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ δηλώσω πρὸς ὑμᾶς ὅτι, οὐχὶ μόνον τὴν ἐξαγορὰν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἐν τῇ νέᾳ Ἑλλάδι γραμμῶν ἐννοοῦμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν, ὡς τῆς Θεσσαλονίκης–Μοναστηρίου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γίνῃ μετὰ παρέλευσιν ἑξαετίας κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς γραμμῆς Θεσσαλονίκης–Δεδεαγὰτς–Κων)πόλεως, ἐφ’ ὅσον εὑρίσκεται ἐπὶ ἡμετέρου ἐδάφους. Ταύτης μάλιστα τῆς τελευταίας ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον.

§180Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς κεντρικῆς;

§181ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα· μέχρι τοῦ σημείου τοῦ ἀνήκοντος εἰς ἡμᾶς. Πάσας ταύτας ἐννοοῦμεν νὰ ἐξαγοράσωμεν τὴν τελευταίαν μάλιστα, ἐπαναλαμβάνω, οὐχὶ μετὰ ἔτη τινά, ἀλλ’ ἀμέσως τώρα, διότι, ἐὰν δὲν σπεύσωμεν νὰ ἐξαγοράσωμεν αὐτήν, αἱ οἰκονομικαὶ ζημίαι τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος θὰ εἶναι ἀνυπολόγιστοι. Ἐλπίζω ὅτι θὰ μοὶ δοθῇ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀπαντῶν εἰς ἄλλον Βουλευτὴν ὁ ὁποῖος μοὶ ἐζήτησε πληροφορίας. Ἐπιφυλάσσομαι λοιπὸν νὰ ἀναπτύξω τότε ἐκτενέστερον τὰ κατὰ τὸ θέμα τοῦτο. Ἡ ἐξαγορὰ τῶν γραμμῶν αὐτῶν ἐπιβάλλεται ἔτι μᾶλλον καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι, ἐὰν αἱ ἰδικαί μας συμβάσεις μετὰ τῶν ἑταιρειῶν εἶναι ἐν πολλοῖς ἀτελεῖς καὶ δὲν παρέχουσιν ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος ἐπ’ αὐτῶν, ἐννοεῖτε τί ἔχει γίνει μὲ τὰς συμβάσεις τῶν γραμμῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον συνομολογηθῆ ἐν τῇ Τουρκικῇ Αὐτοκρατορίᾳ. Πλὴν τούτων δηλῶ ἐπίσης πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐν καιρῷ θέλει ἐπιζητήσει ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ἐξαγορὰν τῆς γραμμῆς τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων ὡς ἀμέσως συνδεδεμένην καὶ ταύτην μὲ τὴν κυρίαν γραμμὴν τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν συγκοινωνικῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ καὶ προτοῦ γίνωσιν αἱ ἐξαγοραὶ αὗται τῶν γραμμῶν ὅ,τι ἐπιδιώκομεν, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι νὰ ἔχωμεν ἐκμετάλλευσιν ἑνιαίαν εἰς τὰς γραμμὰς αἱ ὁποῖαι μᾶς ἀνήκουσιν ἀπὸ τοῦδε, ἐκμετάλλευσιν γιγνομένην ὑπὸ ἑταιρείας ἐχούσης τὴν τεχνικὴν ἐκμετάλλευσιν μετὰ ἐπιβολῆς τοῦ Κράτους διὰ τὸν κανονισμὸν τῶν τιμολογίων. Θὰ μοὶ εἴπητε πῶς τὸ πρᾶγμα θὰ ἐπιτευχθῇ, ἀφοῦ ὑπάρχουσι δύο ἀλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα; Βεβαίως δὲν εἶναι εὔκολον, ἀλλ’ εἶναι δυνατόν, καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι βεβαία ὅτι θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ προσαγάγῃ εἰς ὑμᾶς ἐν καιρῷ τὴν σχετικὴν σύμβασιν. Ἀντὶ ἡ τιμὴ τῆς ἐκμεταλλεύσεως νὰ εἶναι συνάθροισις τῶν εἰσπράξεων, θὰ ἐπιδιώξῃ ὅπως ἡ τιμὴ τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἶναι συντήρησις κυρίως τῆς κινήσεως τῶν χιλιομετρικῶν ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων μετὰ ἐγγυήσεως βεβαίως ἐλαχίστου ὅρου τῶν ἐξόδων ὑπὲρ τῆς ἐκμεταλλευομένης ἑταιρείας. Οὕτω, Κύριοι, συντελουμένης τῆς ἐξαγορᾶς τῶν γραμμῶν, θὰ ἔχωμεν μίαν ἑταιρείαν ἑνιαίαν διαχειριζομένην πάσας τὰς γραμμὰς καὶ ἐκμεταλλευομένην αὐτάς.

§182Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑλληνικὴν βεβαίως.

§183ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαιότατα.

§184ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ποία δαπάνη ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἐξαγορὰν αὐτῶν;

§185ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ προσαγάγω ἐν καιρῷ πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν ταύτην. Εἶμαι ἕτοιμος καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐὰν ἤθελεν ἀμφισβητηθῇ τὸ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως συμφέρον τῆς ἐξαγορᾶς τῶν γραμμῶν αὐτῶν, νὰ ἀπαντήσω, ἀλλὰ δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν δὲν προκληθῶ. Ὅταν προσαχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐν σχεδίῳ συμβάσεως, τότε βεβαίως θὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ ἀσφαλέστερον. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ νέα αὐτὴ σύμβασις, ἡ νέα αὐτὴ ἐκμετάλλευσις ὑπὸ ἑνιαίας ἑταιρείας ὄχι μόνον θὰ ἐπιτύχῃ τὰς μεγάλας οἰκονομίας ἐν τῇ διοικήσει, ἀλλὰ θὰ ἐπιτύχῃ ἀκόμη καὶ τὴν μείζονα ἀνάμιξιν τοῦ Κράτους εἰς τὰ τῆς διευθύνσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως, εἰς τὰ τῆς ἐπιβλέψεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως, θὰ ἐπιτύχῃ μείζονα δικαιώματα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπέτυχον μέχρι τοῦδε οἱ συντάξαντες σιδηροδρομικὰς συμβάσεις. Ἀλλ’ ἡ ἑνιαία αὕτη διαχείρισις καὶ ἐκμετάλλευσις θὰ προπαρασκευάσῃ καὶ τὴν ἄμεσον ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀνάληψιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ὅταν τοῦτο κρίνῃ μετὰ χρόνον ἀφεστῶτα βεβαίως ἀπὸ σήμερον, —εὔχομαι νὰ εἶναι μικρὸς ὁ χρόνος οὗτος, — ὅτι εἶναι ἐντελῶς εἰς θέσιν ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν ταύτην, ὅπως αὐτὸ διευθύνῃ πληρέστερον καὶ κυριαρχικώτερον τὰ τῆς συγκοινωνίας τῆς σιδηροδρομικῆς. Ἐπειδὴ ἀκόμη προτιθέμεθα ὄχι μόνον περὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῶν γραμμῶν νὰ μεριμνήσωμεν, ἀλλὰ καὶ περὶ κατασκευῆς τῶν ἀναγκαιούντων εἰς τὴν συμπλήρωσιν τοῦ δικτύου τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας γραμμῶν νὰ μὴ ἀμελήσωμεν, διὰ τοῦτο ζητεῖται ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἡ πίστωσις τῶν τετρακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, ὅπως προβῶμεν ἀπὸ τοῦδε εἰς τὰς μελέτας τῶν ἐνδεδειγμένων κυριωτέρων νέων γραμμῶν, διότι μόνον μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων μελετῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς ὁριστικὰς ἀποφάσεις περὶ κατασκευῆς αὐτῶν καὶ ὁριστικῆς συμφωνίας. Αἱ γραμμαὶ αὗται, Κύριοι, τῶν ὁποίων ἡ μελέτη ἐπιβάλλεται, ὄχι διότι δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀποφασισμένη ἡ κατασκευὴ αὐτῶν, ἀλλὰ διότι ἡ πρωτοβουλία τῆς Κυβερνήσεως ὑποχρεοῖ αὐτὴν νὰ μελετήσῃ ταύτας καὶ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὰς προτάσεις, αἱ γραμμαὶ αὗται εἶναι ἡ ἀπὸ Θεσσαλονίκης εἰς Ἀγκίστην, ἡ ἀπὸ Καλαμπάκας πρὸς Σόροβιτς ἢ ἀπὸ Λαρίσης πρὸς Σόροβιτς διὰ Κοζάνης, ἡ ἀπὸ Κοζάνης εἰς Βέρροιαν καὶ γραμμὴ πρὸς Ἰωάννινα ἀπὸ Σόροβιτς διὰ Γρεβενῶν. Καὶ δὲν ἐφιλονικήθη μὲν τὸ σκόπιμον τῆς διεξαγωγῆς τῶν μελετῶν τούτων, ἐπεκρίθη ὅμως δριμέως ἡ ἀνάθεσις τῆς ἐκτελέσεως τῶν μελετῶν εἰς ἐργολαβίαν.

§186ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκ παραδρομῆς δὲν ἀνεφέρατε τὴν γραμμὴν ἀπὸ Καβάλλας εἰς Δράμαν.

§187ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα. Ἐπεκρίθη δριμέως ἡ ἀνάθεσις τῆς ἐκτελέσεως τῶν μελετῶν εἰς ἐργολαβίαν, ἀλλά, Κύριοι, ἐὰν θελήσωμεν διὰ τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν πασῶν τούτων τῶν μελετῶν, ἀμφιβάλλω ἂν πρὸ τῆς παρελεύσεως ἱκανῶν ἐτῶν θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἔχωμεν τὰς μελέτας ταύτας. Εἶναι τόσον ὀλίγον τὸ διαθέσιμον προσωπικόν, θὰ ἀπασχοληθῇ δὲ τοσοῦτον πολὺ σήμερον ἐκ τῆς κατασκευῆς τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς καὶ τῆς βελτιώσεως ἀφ’ ἑτέρου τῆς παλαιᾶς γραμμῆς τοῦ Λαρισαϊκοῦ, ὥστε δὲν μᾶς μένει τίποτε διαθέσιμον ἵνα κάμωμεν αὐτὰς τὰς μελέτας. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπόν: θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ ἀναμείνωμεν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη διὰ νὰ κάμωμεν τὰς μελέτας αὐτὰς διὰ τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου, καὶ δὲν εἶναι προτιμότερον νὰ προβῶμεν δι’ ἐργολαβίας εἰς τὴν σύνταξιν τῶν μελετῶν τούτων ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων ὅρων συμφωνιῶν καὶ ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψιν φυσικῶς τῶν μηχανικῶν τοῦ Κράτους; Διατί ἀποστέργετε, Κύριοι, τὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκτέλεσιν τῶν μελετῶν τούτων, ὅταν Κράτη πολὺ περισσότερον ἡμῶν προηγμένα εἰς τὰ σιδηροδρομικά, ὡς ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἑλβετία, προβαίνουσιν εἰς ἐκτέλεσιν μελετῶν δι’ ἐργολαβίας; Καὶ δὲν νομίζετε, Κύριοι, ὅταν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς μελέτας ἐντὸς ἕξ μηνῶν, ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο ἓν σπουδαῖον μέσον πρὸς φωτισμὸν ὄχι μόνον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινῆς γνώμης, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν ἐντὸς ὀλίγου, ἀλλὰ πρέπει νὰ περιμένωμεν τέσσαρα πέντε καὶ ἕξ ἔτη ἵνα κάμωμεν τὰς μελέτας μας διὰ τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου, καθ’ ὃν χρόνον ἄλλα κράτη γειτονικὰ ἡμῶν σπεύδουσι νὰ συμπληρώσωσι τὸ δίκτυον τῶν σιδηροδρόμων, οἱ ὁποῖοι τοῖς εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ λόγους συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ στρατιωτικοὺς καὶ οἰκονομικούς. Ταῦτα, Κύριοι, ἦσαν ὅσα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς εἰς ὑποστήριξιν τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Λυποῦμαι, ἐὰν ὑπῆρξα ὁπωσδήποτε διεξοδικὸς καὶ ἀπησχόλησα ὑμᾶς ἐπὶ πολύ, ἀλλ’ εἶχον ἀνάγκην νὰ μὴ ἀφήσω καμμίαν ἀπορίαν οὐ μόνον εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ εἰ δυνατόν, καθ’ ὅσον ἐπεδίωξα νὰ ἐπιτύχω τοῦτο — δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπῆρξα κατὰ τοῦτο εὐτυχὴς — καὶ εἰς τὸ πνεῦμα αὐτῶν τούτων τῶν ἐπικρινόντων τὰς συμβάσεις. Μετὰ τὰ λεχθέντα εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι θέλετε πεισθῆ ὅτι καὶ ἡ ἑνωτικὴ γραμμὴ ἀνεξαρτήτως τῆς σπουδῆς, μετὰ τῆς ὁποίας ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῆς, κατασκευάζεται ὑπὸ ὅρους συμφέροντας διὰ τὸ Δημόσιον, καὶ ἡ ἐξαγορὰ τῆς γραμμῆς ἀποτελεῖ ἀπὸ καθαρῶς οἰκονομικῆς ἀπόψεως ἐπιχείρησιν τελείως συμφέρουσαν διὰ τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς οἰκονομικῆς ἀπόψεως τῶν δύο τούτων ἔργων, τῆς κατασκευῆς τῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς καὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῶν μετοχῶν τῆς παλαιᾶς, εἶμαι βέβαιος, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ μακροῦ χρόνου δὲν συνεζητήσαμεν εἰς τὴν Βουλὴν σοβαρώτερον ζήτημα καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ἐπὶ τούτῳ δικαιοῦται νὰ θεωρῇ ἑαυτὴν εὐτυχῆ ὅτι κατώρθωσε νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐργασίαν ταύτην, διὰ τῆς ὁποίας οὐ μόνον ἐξασφαλίζεται ἐν τῷ συντομωτάτῳ δυνατῷ χρόνῳ ἡ ἐπάρκεια τῆς χώρας διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς στρατιωτικῆς αὐτῆς συγκεντρώσεως, ἀλλὰ τίθενται καὶ ἑδραῖα τὰ θεμέλια συγκοινωνιακῆς πολιτικῆς ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἀνάγκας ἐντελῶς τοῦ Κράτους, πρὸς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν μεγάλων οἰκονομικῶν συμφερόντων τῆς χώρας, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε δὲν ἐξυπηρετήθησαν ἐπαρκῶς ὑπὸ τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας ἀκόμη τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα).

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§189ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκ μεταφραστικῆς ἢ τυπογραφικῆς ἀβλεψίας εἰς τὸ ἄρθρον 9 τῆς συμβάσεως περὶ κατασκευῆς ἑνωτικοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ τῆς γραμμῆς τῆς ἑταιρείας τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων καὶ τῶν γραμμῶν Θεσσαλονίκης–Μοναστηρίου καὶ Θεσσαλονίκης–Σκοπείων ἐτυπώθη εἰς τὸ ἑλληνικὸν κείμενον τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν «Ἔναρξις τῶν ἔργων γενήσεται ἐντὸς ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνῶν...» ἀντὶ τοῦ ὀρθοῦ «Ἔναρξις τῶν ἔργων γενήσεται ἐντὸς δύο καὶ ἥμισυ μηνῶν...».

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἑτέρου ζητήσαντος τὸν λόγον, ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν κατασκευὴν ἑνωτικοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ τῆς γραμμῆς τῆς ἑταιρείας τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων καὶ τῶν γραμμῶν Θεσσαλονίκης–Μοναστηρίου καὶ Θεσσαλονίκης–Σκοπείων καὶ περὶ κατασκευῆς προσθέτων ἔργων ἐν ταῖς γραμμαῖς τῆς ἑταιρείας τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων, προμηθείας κινητοῦ ὑλικοῦ καὶ σιδηροδρομικῶν μελετῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον καὶ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀδείας συνομολογήσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθν. Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῶν 50 ἑκατ. τῆς 28ης Μαρτίου 1913, ὡς καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 82 τῆς 30 Νοεμβρίου 1913.» (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–4 συναινέσει τῆς Βουλῆς) Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§192ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ ἑτέρων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους».

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 6, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§194ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6 ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει καὶ νὰ ψηφισθῇ, εἰ δυνατόν, κ. Πρόεδρε.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸ ἄρθρον 47 τοῦ νόμου ͵ΣΙΒʹ περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου ͵ΓΗʹ τοῦ ἔτους 1911». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν). Συναινέσει τῆς Βουλῆς λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9. 5′ μ.μ.).