1911.10.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 139.

Τῆς 10ης Ὀκτωβρίου 1911.

(Δευτέρα)

Προεδρία κ. Ἰωάννου Δ. Τσιριμώκου

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 4 καὶ 40′ μ. μ. ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ παρόντων 129 Βουλευτῶν.

Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν· 1) Ἐπιτροπὴ συνοικίας Καρδίτσης αἰτεῖται, ὅπως μὴ συγχωνευθῇ τὸ Γʹ μετὰ τοῦ Βʹ Δημοτικοῦ Σχολείου. Ὅμοιον τηλεγράφημα ἐστάλη καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. 2) Οἱ ἀδελφοὶ Ἀναγνώστου ἐκ Καρδίτσης αἰτοῦνται νὰ τοῖς χαρισθῇ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν χρήσεως 1911, καταστραφείσης τῆς ἐσοδείας των. Θ’ ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. 3) Οἱ κύριοι Ν. Γαρδικιώτης καὶ Χ. Βλάτσιος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων εἰς τὸν νόμον ͵ΓΨΚʹ (3920) «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ κλπ.». Θέλει ἐκτυπωθῇ καὶ διανεμηθῆ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς). Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§2Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ ἐκ Λακωνίας ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Πατσουράκου κατέθηκα εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς τὴν ἀπάντησιν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν τὴν γενομένην πρὸς Αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἐν Κοπεγχάγῃ Πρεσβευτῶν τῶν Προστατίδων Δυνάμεων τῆς Κρήτης ἐν σχέσει πρὸς τὸ Κρητικὸν ζήτημα.

§3Γ. ΠΩΠ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωσθῇ;

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἡ Βουλὴ στέργῃ....

§5ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει:) «Ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων ἔλαβε τὴν ἀνακοίνωσιν τὴν ὑπὸ τῶν Ἀντιπροσώπων τῶν Προστατίδων τῆς Κρήτης Δυνάμεων ἐπιδοθεῖσαν Αὐτῇ ἐν Κοπεγχάγῃ κατὰ διαταγὴν τῶν ἑαυτῶν Κυβερνήσεων, τῇ 29 Αὐγούστου / 11 Σεπτεμβρίου. Ἀποκρινομένη τῇ ἀνακοινώσει ταύτῃ, δι’ ἧς γνωστοποιεῖται τῇ Α. Μεγαλειότητι ἡ ἀπόφασις τῶν Προστατίδων Δυνάμεων, λόγῳ τοῦ εἰδικοῦ δικαιώματος τοῦ ἀναγνωρισθέντος Αὐτῇ, δι’ οὓς λόγους διαλαμβάνει ἡ διακοίνωσις τῶν ἐν Ἀθήναις Ἀντιπροσώπων αὐτῶν ὑπὸ χρονολογίαν 1)14 Αὐγούστου 1906, ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης δηλοῖ ὅτι ἐκτιμᾷ δεόντως τὴν αἰτιολογίαν τῆς ὑπὸ τῶν Προστατίδων Δυνάμεων ληφθείσης ἀποφάσεως.»

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συνεδρίασις σήμερον εἶναι συνεδρίασις κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν προτιμᾶται ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐπερωτήσεων... Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Πρῶτος ἐγγεγραμμένος ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως εἶναι ὁ κ. Συγγούρης. Ἀπών. Ἐπίσης ἀπὼν εἶναι ὁ δεύτερος κ. Γαλανός. Ἀμφότεροι ἦσαν ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Λαμίας. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἔχωσι τὴν ὑπομονὴν νὰ ἐξαντλήσωμεν τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, διότι, καίτοι παρῆλθε πολὺς χρόνος ἔκτοτε, δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν, ἐὰν δὲν ἐκφωνηθῶσιν ἅπασαι αἱ ἀναγεγραμμέναι. Ἐπίσης ἐπὶ τῆς δευτέρας ἀναφορᾶς ἐγγεγραμμένοι εἶναι οἱ κ.κ. Συγγούρης καὶ Γαλανὸς ἀπόντες. Κατόπιν ἔρχεται ἀναφορὰ τοῦ βουλευτοῦ Κερκύρας κ. Σκιαδαρέση κατὰ τῶν ἀποσπασματαρχῶν Ἰ. Μπριατσούλη καὶ Κωσταρᾶ. Τὸν λόγον ἐπὶ ταύτης ἔχει ὁ κ. Σκιαδαρέσης.

§8Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Παρῆλθον μῆνες πολλοί, κύριοι Βουλευταί, ἀφ’ ἧς εἶχον ὑποβάλει τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καὶ μόλις σήμερον δύναμαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτῆς. Δυστυχῶς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ μέχρι σήμερον νέα γεγονότα ἐπισυμβάντα μοὶ δίδουσιν ὑλικόν, διὰ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω καὶ ἐπὶ ἑτέρων ἀκόμη παραβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὑπὸ τῶν ἀστυν. ὀργάνων ἐν Λευκάδι, παραβάσεων αἱ ὁποῖαι, ἐὰν ἦτο δυνατὸν πολὺ πρότερον νὰ συζητηθῇ ἡ ἀναφορά μου, εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ συνέβαινον, διότι θὰ ἐδίδετο μάθημα ἐγκαίρως εἰς τοὺς Κυρίους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὴ σεβόμενοι τὸν νόμον παρεκτρέπονται. Θὰ ἐτίθετο φραγμὸς εἰς αὐτοὺς καὶ θὰ ἐσώζοντο τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ὁποίων ἐτάχθησαν, ἀλλ’ ἀντὶ τούτου τολμῶσι νὰ δολιευθῶσιν αὐτά, καὶ νὰ καταπιέσωσιν ἐκείνους, διὰ τὴν εὐτυχίαν τῶν ὁποίων ὑπὸ τῆς Πολιτείας εἶναι ἐντεταλμένοι. Ἡ ἀναφορά μου ἀφορᾷ τὰ σκάνδαλα, ἅτινα δύο ἐνωμοτάρχαι ὀνομαζόμενοι Κωσταρᾶς καὶ Μπριατσούλης ἐξετέλεσαν εἰς τοὺς δήμους Καρυᾶς καὶ Σφακιωτῶν τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος, σκάνδαλα διὰ τὰ ὁποῖα καὶ μηνύσεις ὑπεβλήθησαν τὸ μὲν ἐνώπιον τῆς εἰσαγγελικῆς Ἀρχῆς, τὸ δὲ ἐνώπιον τῆς Διευθύνσεως τῆς Ἀστυνομίας. Καὶ ἠξεύρετε ποίαν τύχην ἔλαβεν ἡ τελευταία; —διότι δὲν πρόκειται ἤδη περὶ ἐλέγχου τῶν πράξεων τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, πρόκειται μόνον νὰ ἐξακολουθήσω τὴν πορείαν τῶν σκανδάλων τῶν ἀστυνομικῶν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, καὶ διὰ τοῦτο περιορίζομαι εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἀστυνομικῆς Διευθύνσεως— Σᾶς καθιστῶ λοιπὸν γνωστὸν ὅτι αἱ ἀνακρίσεις ἐκεῖναι, αἵτινες διενηργήθησαν ὑπὸ τοῦ ὑποδιευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας ὁ ὁποῖος μάλιστα προτείνει δι’ ἐκθέσεως αὑτοῦ τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τοῦ ἐνωμοτάρχου Κωσταρᾶ, ἀντὶ ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν προϊσταμένην Ἀρχὴν ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν Λευκάδος, καὶ ἐκεῖ ἐσταμάτησαν τὰ πάντα. Καὶ ἰδοὺ πῶς δικαιολογῶ ἐκ τῶν ὑστέρων τοὺς συμπολίτας μου ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποστέλλοντες πρός με ἐπιστολὰς γράφουσιν ἐν τέλει: «Σᾶς ἐξουσιοδοτοῦμεν νὰ κάμητε χρῆσιν αὐτῶν, νὰ ὑψώσητε τὴν φωνήν σας ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, ἀφοῦ ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν πλέον ποῦ νὰ καταφύγωμεν, ἀφοῦ οὐδαμοῦ εὑρίσκομεν τὸ δίκαιόν μας, καὶ νὰ ἀνακοινώσητε τὰ σκάνδαλα ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως λάβῃ γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς καταδιωκτικῆς Ἀρχῆς ἐν Λευκάδι ἐθεῶντο καὶ διέπραττον καὶ διέτασσον ταῦτα.» Ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς εἰσήγαγε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, τὸ δὲ Πλημμελειοδικεῖον ἀπήλλαξε τὸν κ. Κωσταρᾶν, αὐτόν, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ὑποδιευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας ἔκθεσιν αὐστηρὰν ὑπέβαλε ζητῶν τὴν τιμωρίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ σᾶς ἐκθέσω τὸ τί συνέβη, Κύριοι, θὰ ἀκούσητε καὶ ὑμεῖς τί ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν Λευκάδος ἐνήργησεν ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ καὶ πῶς τὸ Δικαστήριον ἔκρινεν ἀπαλλακτέον τὸν Κωσταρᾶν.

§9ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδηλώσατε ἀρχόμενος τοῦ λόγου σας ὅτι δὲν προτίθεσθε νὰ στραφῆτε καὶ νὰ ψέξητε σήμερον τὴν δικαστικὴν Ἀρχήν· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ ὑμέτεραι ἐπικρίσεις θὰ στρέφωνται κατὰ τῆς προϊσταμένης Ἀρχῆς, τῆς διοικητικῆς. Θὰ ἔλεγον ὅτι θὰ ἦτο προσῆκον, ὅπως ἡ ὑπόθεσις τερματισθῇ ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, ἀφοῦ παρεπέμφθη εἰς τοῦτο, ὡς φέρουσα καὶ χαρακτῆρα ποινικόν, καὶ ἐν τέλει θὰ ἠδύνασθε ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος νὰ κανονίσητε τὰς ἐπικρίσεις ὑμῶν.

§10Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Εἶμαι πλέον ἢ βέβαιος, ὅτι, ἀφοῦ ἔφθασεν εἰς τὰς ἀκοὰς ὑμῶν τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν θὰ σταθῇ πλέον ἐκεῖ, ὅπου θὰ ἔμενεν εἰς πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν δι’ αἰῶνα τὸν ἅπαντα. Ἀλλὰ σᾶς προσθέτω ὅτι ἡ δικαστικὴ ἐνέργεια ἀφορᾷ μήνυσιν τῶν κατοίκων τῶν δήμων ἐκείνων ἐναντίον τοῦ ἐνωμοτάρχου, ἐνῷ ἡ ἐνέργεια τῆς ἀστυνομικῆς ἀρχῆς ὑπῆρξε νὰ διατάξῃ τὸν ὑποδιευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας, ὅπως ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, ἃς οὗτος παρέδωκεν εἰς τὸν ἀστυνόμον Λευκάδος, ἀλλ’ αἱ ἀνακρίσεις αὗται ἀντὶ νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ ἱεραρχικῶς εἰς τὴν προϊσταμένην διοικητικὴν Ἀρχήν, ἵνα δοθῇ πέρας, ἐστάλησαν εἰς τὴν εἰσαγγελικὴν Ἀρχήν, ἵνα λησμονηθῶσιν.

§11ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ δικαστικὴ Ἀρχή, ἐπειδὴ τὰ γεγονότα φέρουσι κατ’ ἐπίφασιν χαρακτῆρα ποινικόν, καὶ μένει πάντοτε τὸ δικαίωμα τοῦ διοικητικοῦ ἐλέγχου.

§12ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν κωλύει ἡ μία ἐνέργεια τὴν ἄλλην.

§13Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Προηγεῖται ὅμως κατὰ τὴν ἰδέαν μου.

§14Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Θὰ προσέθετον καὶ τοῦτο, ὅτι, ἐὰν ὁ ἀστυνόμος Λευκάδος ἤθελε νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, πάντως ὅμως ὤφειλε νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν ἐνωμοτάρχην ἐκεῖνον, ὅστις ἀνεστάτωσε δύο ὁλοκλήρους δήμους, ἀφοῦ εἶχε τόσους ἄλλους ἐνωμοτάρχας, ἵνα τὸν ἀντικαταστήσῃ. Καὶ ἰδοὺ διατί ἐπηκολούθησαν καὶ ἄλλα ἔκτροπα μετὰ τὰ λυπηρὰ ἐκεῖνα γεγονότα, γεγονότα τὰ ὁποῖα εἶχον ὡς ἀντικείμενον τὴν παράνομον κατακράτησιν πολιτῶν, τὴν λεηλασίαν ὁλοκλήρων χωρίων, τὰς δεινοτέρας τῶν ὕβρεων, τὸ ῥάπισμα καὶ τὸ ξέφτισμα τοῦ μύστακος πολίτου ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τοῦ ἀστυνόμου Λευκάδος, τὸ ξέσχισμα ἐγγράφου τοῦ Ταμίου, ὁ ὁποῖος διέτασσε τὴν ἀπόλυσιν τοῦ συλληφθέντος, διότι ἦτο ἄνω τῶν ἑβδομήκοντα ἐτῶν, ὡς προέκυπτεν ἐκ πιστοποιητικοῦ ληφθέντος ἐκ τῶν βιβλίων τοῦ Ἀρχειοφυλακείου Λευκάδος, τὸ ξέσχισμα, λέγω, τοῦ ἐγγράφου τούτου ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀστυνόμου λέγοντος: «δὲν περνοῦνε αὐτὰ τὰ χαρτιὰ διὰ σᾶς τοὺς....Δέστε τον νὰ πεταχτῇ τὸ στομάχι του καὶ πάρτε τον κάτω!»

§15Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Πότε ἐγένοντο αὐτά;

§16Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Πρὸ τεσσάρων μηνῶν.

§17Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν τὰ γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις;

§18Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἀλλ’ ἐγκαίρως ὑπέβαλον ἐγὼ τότε τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ ἐζήτησα ἐπ’ αὐτῆς τὸν λόγον, πλὴν δυστυχῶς δὲν ὑπῆρξε τότε εὐκαιρία, ὅπως μοὶ δοθῇ ἀμέσως ὁ λόγος. Μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου οἱ αὐτοὶ ἐνωμοτάρχαι εἰς τὸν δῆμον Σφακιωτῶν συλλαμβάνουσι διερχομένους χωρικούς, τοὺς κρατοῦσιν, ἐρωτῶσι τὰ ὀνόματά των, οἱ χωρικοὶ προθύμως πληροφοροῦσιν αὐτούς, ἀλλὰ τότε εἷς ἐξ αὐτῶν συλλαμβάνεται, καὶ λέγουσι πρὸς αὐτόν: «ἐπειδὴ εἶσαι ὀφειλέτης τοῦ δήμου, θὰ σὲ φέρωμεν εἰς τὰς φυλακάς». Διαμαρτύρεται ὁ πολίτης ἐκεῖνος ὅτι δὲν ὀφείλει τίποτε· πληροφορεῖ τοὺς συλλαβόντας αὐτὸν ἐνωμοτάρχας ὅτι εἶναι καὶ ἄλλος φέρων τὸ αὐτὸ ὄνομα, ἐπιβεβαιοῦσι τοῦτο ὅλοι οἱ παριστάμενοι καὶ προεστῶτες τοῦ χωρίου. Ἀλλ’ οὐδεὶς γίνεται πιστευτός. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἷς ἐτόλμησε νὰ τοὺς διαβεβαιώσῃ μὲ κάπως θετικώτερον τρόπον, οὗτος ῥαπίζεται, ἐξυβρίζεται βαναύσως, σύρεται πάλιν καὶ αὐτὸς ἐκ τοῦ μύστακος, ἐπιπροσθέτως δ’ ἐρωτῶσι τοὺς ἀκολουθοῦντας χωροφύλακας: «δὲν εἶναι καὶ αὐτὸς ὀφειλέτης;». Καὶ μετὰ ἔρευναν ἀνευρίσκεται ὅτι καὶ αὐτὸς ὤφειλεν εἰς τὸν δῆμον ἓν πεντάδραχμον. Προσφέρεται πάραυτα ὁ χωρικὸς νὰ πληρώσῃ, καὶ καταθέτει αὐθωρεὶ τὸ πεντάδραχμον, συμφώνως δὲ πρὸς τὸ δικαίωμα, ὅπερ εἶχεν αὐτός, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ἐκεῖνοι, ζητεῖ τὴν ἀπόδειξιν τῆς πληρωμῆς ταύτης· ἡ ἀπάντησις ὑπῆρξε τοιαύτη: «τολμᾷς νὰ ζητῇς καὶ ἀπόδειξιν;». Καὶ ἐπακολουθοῦσιν ἀφθονώτερα τὰ ῥαπίσματα. Αὐτὰ ἦσαν τὰ ἆθλα, ἅτινα τὰ ὑποδεέστερα ὄργανα τῆς Ἀστυνομίας διέπραττον εἰς βάρος τῶν συμπολιτῶν μου εἰς δύο ἐξοχικοὺς δήμους, συμπολιτῶν μου, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὅλον τὸ θάρρος νὰ καταγγέλλωσι ταῦτα καὶ ἐνώπιον τῆς εἰσαγγελικῆς Ἀρχῆς, ὅπου ἐστράφησαν, καὶ ἐνώπιον τῆς ἀστυνομικῆς, ὅπου ὡς μάρτυρες ἐκλήθησαν, καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, πρὸ τῆς ὁποίας καταθέτω τὰς ἐπιστολάς των, διότι ἔχω τοιαύτην ἐντολήν. Μετὰ τὰ γεγονότα ἐκεῖνα ἐπηκολούθησαν γεγονότα ἔτι χείρονα. Ἡ διεύθυνσις ζηλοτύπως μιμεῖται τὸ παράδειγμα τῶν κατωτέρων ὀργάνων, καὶ ἔχομεν πλέον ὀργιάζοντας οὐχὶ τοὺς ἐνωμοτάρχας, ἀλλ’ αὐτὸν τὸν διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας. Κατηγγέλθη οὗτος ὑπὸ τοῦ ὑποδιευθυντοῦ, καὶ κατηγγέλθη διὰ παραβάσεις ποικίλας τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, κατηγγέλθη ὅτι πιστοποιεῖ ψευδῶς, κατηγγέλθη ὅτι, ἐνῷ ἐπιβιβάζονται ἐπὶ ἀτμοπλοίου μικροῦ χωροφύλακες, ἵνα διαπεραιωθῶσιν εἰς τὴν ἀντιπέραν στερεάν, χωρὶς νὰ πληρωθῶσι λεμβουχικά—διότι τὸ ἀτμόπλοιον, ὡς πάντες οἱ ἀποβιβασθέντες ἐν Λευκάδι γνωρίζουσι, τὸ μικρόν, λέγω, ἐκεῖνο ἀτμόπλοιον προσεγγίζει ἐντελῶς εἰς τὴν παραλίαν— οὗτος ἐπιστοποίησεν ὅτι ἐπλήρωσε 17 δραχμὰς διὰ λεμβουχικά. Κατηγγέλθη, διότι ἐπληρώνετο παρὰ τοῦ Δημοσίου τὸν σανὸν καὶ τὴν βρόμην εἰς τιμὴν διπλασίαν τῆς ἀγοραίας καὶ ἐκείνης εἰς ἣν τὰ ἠγόραζεν.

§19Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ποῖος εἶναι;

§20Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ προσώπων καὶ ὀνομάτων. Καταγγέλλω ἀριθμὸν παραβάσεων, γενομένων ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν.

§21Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Αἱ Ἀρχαὶ ἐκπροσωποῦνται ὑπὸ προσώπων.

§22Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ καταγγέλλω τὰς Ἀρχὰς καὶ ὄχι τὰ ἄτομα. Κατηγγέλθη καὶ διὰ πολλὰ ἄλλα ἔκτροπα ὁ διευθυντής, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, καὶ διετάχθη ἀνάκρισις, ἦλθε δὲ εἰς τὴν Λευκάδα ἀνακριτὴς ἐπὶ τούτῳ, ὅστις ὅμως ἅμα τῇ ἀφίξει του ἐθεάθη περιφερόμενος μετὰ τοῦ κατηγορουμένου, συντρώγων μετ’ αὐτοῦ, συμπίνων μετ’ αὐτοῦ, συμπεριπατῶν, περιφερόμενος εἰς τὴν πόλιν καὶ τοὺς περιπάτους ἔφιππος μετ’ αὐτοῦ, καὶ τοῦτο ἴσως ἵνα κατασταθῇ πιστευτὸν εἰς τοὺς μάρτυρας ὅτι, ἐὰν καταθέσωσι τὴν ἀλήθειαν, ἡ ἀλήθεια αὕτη θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἵνα λάβωσι θάρρος βεβαίως ἐκεῖνοι οἱ ἀμόρφωτοι τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι τελοῦσιν ὑπὸ τὸ δέος μιᾶς προϊσταμένης Ἀρχῆς, καὶ δὴ ἀστυνομικῆς, ἵνα λάβωσι, λέγω, τὸ θάρρος καὶ προσέλθωσιν ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτοῦ καὶ καταθέσωσι τὴν ἀλήθειαν! Πλὴν δὲν ἀρκεῖ τοῦτο καὶ μόνον: Κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἐκδίδεται διαταγὴ ὑπὸ τοῦ καταμηνυθέντος, καὶ ὅμως διευθυντοῦ ἀκόμη τῆς Ἀστυνομίας, πρὸς τὸν μηνυτήν, ἵνα μεταβῇ πάραυτα καὶ ἐπιθεωρήσῃ ὅλους τοὺς ἀστυνομικοὺς σταθμοὺς τῆς ἐξοχῆς, ἂν λειτουργοῦσι καλῶς, καὶ ἀπέρχεται ὁ μηνυτής, ἀφοῦ στραφεὶς πρὸς τὸν ἀνακριτὴν καὶ ζητήσας ἀναβολὴν δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν διετάχθη καὶ ὑπὸ τούτου ν’ ἀπέλθῃ πάραυτα. Ἄρχεται δὲ τότε ὁ ἀνακριτὴς μείνας μόνος μετὰ τοῦ κατηγορουμένου νὰ ἐνεργῇ ἀνακρίσεις· ἀλλὰ μετὰ πάροδον δύο ἡμερῶν ἐπανῆλθεν ὁ μηνυτής, καὶ ἐπανελθὼν εὑρίσκει μετάθεσιν ἀπὸ Λευκάδος εἰς Ἀγυιάν. Μετετίθετο λοιπὸν ὁ μηνύσας, καὶ παρέμεινεν, ἵνα ἐξακολουθῇ ὀργιάζων, ὁ μηνυθείς. Ἐπειδὴ ὅμως ἐδικαιοῦτο ὁ μετατεθεὶς μετὰ εἴκοσιν ἡμέρας νὰ μεταβῇ εἰς Ἀγυιάν, τηλεγραφικῶς διατάσσεται νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν Λευκάδα καὶ ἀναχωρήσῃ πάραυτα, καὶ ἀνεχώρησεν ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος, ἵνα μὴ ταράττῃ τοὺς κύκλους, τοὺς φαύλους κύκλους τῶν ἄλλων. Εἶναι ἴσως ἐκτὸς τοῦ προκειμένου ἐκεῖνο, ὅπερ θὰ προσθέσω, θὰ τὸ εἴπω ὅμως, διότι μοὶ τὸ ὑπαγορεύει τὸ καθῆκον, διότι θὰ συντελέσῃ καὶ αὐτὸ νὰ μορφώσητε πλήρη πεποίθησιν πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ πιστεύῃ περὶ τοῦ ἂν ἤρχισε νὰ μεταβάλληται τὸ παλαιὸν καθεστώς. Δὲν γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις τί ἐγίνετο ἐν Λευκάδι. Θὰ τὸ μάθῃ ἀπὸ τὰ χείλη μου, καὶ ἂς σπεύσῃ νὰ πληροφορήσῃ τὸν λαὸν τῆς Λευκάδος ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὐθὺς ὡς μάθῃ τὰ ἔκτροπα πατάσσει αὐτὰ καὶ ἐπαναφέρει τὰ πράγματα εἰς τὴν κανονικὴν τροχιάν των.

§23Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Τόσον χρόνον τώρα δὲν τὰ ἔμαθεν; Ἡ ἐπερώτησις ὑπεβλήθη πρὸ τριῶν μηνῶν.

§24Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Ἦτο ἀναφορά· δὲν ἦτο ἐπερώτησις. Ὁ διευθυντὴς τῆς ἀστυνομίας Λευκάδος, ὅτε ποτὲ ἡ ὑπηρεσία μετέθετε τὸ ταμίαν Λευκάδος, ἔλεγε πρὸς αὐτόν: μετάβηθι εἰς Ἀθήνας, εὑρὲ ἕνα ἢ δύο Βουλευτάς—καὶ ἀνέφερε τὰ ὀνόματα ἐντίμων συναδέλφων—, ἐλθὲ εἰς συναλλαγὴν μετ’ αὐτῶν, αὐτοὶ θὰ ἔλθωσιν εἰς συναλλαγὴν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ μένεις, δὲν μετατίθεσαι. Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ ἐξακολουθῶν νὰ ὀργιάζῃ ἐν Λευκάδι διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας. Καὶ ἤκουσα ἰδίοις ὠσὶ τὸν ὑποδιευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας, τὸν μετατεθέντα εἰς Ἀγυιάν, ἀντιθέτως νὰ λέγῃ: Σήμερον οἱαδήποτε παρανομία πατάσσεται, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκτελεῖ τὸ καθῆκον αὑτῆς μετ’ ἀκριβοδικίας καὶ ἱερῶς, καί, ἂν θέλητε νὰ προσθέσω κάτι τι,—καίτοι περὶ Ἀρχῶν δὲν πρέπει νὰ ἀναφέρωνται τοιαῦτα, ἀλλὰ φρονήματα ἔχουσι πάντες—ἦτο Βενιζελικώτατος. Ἡ Κυβέρνησις δὲν τῷ παρέσχε τίποτε, ἀλλ’ εἶχεν οὗτος πεποίθησιν ἐπὶ τὴν ἀναδιοργάνωσιν, τὴν ὁποίαν αὕτη ἤρχισεν εἰς τὴν χώραν ἡμῶν. Πικρὸν ἦτο τὸ ποτήριον, τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον, πικρότερον ὅμως τὸ ποτήριον, τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς τοὺς συμπολίτας μου, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ πιστεύωσι πλέον εἰς τοὺς λόγους αὐτοῦ καὶ θὰ ἀρχίσωσι νὰ πιστεύωσιν εἰς τοὺς λόγους τοῦ ἄλλου, ἂν ἐγκαίρως δὲν ἐπεμβῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ἔκτροπον ταύτην κατάστασιν, πατάσσουσα τὸν ἀστυνόμον ἐκεῖνον, ὅστις σειρὰν παρκονομιῶν ἔχει εἰς τὸ παθητικόν του, παρανομιῶν τὰς ὁποίας δὲν καταγγέλλω πρῶτος ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ καταγγέλλει ἐνυπογράφως ἀξιωματικὸς ἐνώπιον τῶν προϊσταμένων του. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ διονυχισθῶσι ταῦτα καὶ θὰ τιμωρηθῇ αὐστηρῶς ὁ ἔνοχος, καίτοι ἐνόμισεν ὁ ἀστυνόμος ἐκεῖνος ὅτι εἰς οὐδένα ἔχει νὰ δώσῃ λόγον. Καὶ ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ὁμιλῶ διὰ συμφέροντα ἀτομικὰ ὑποκρυπτόμενα, ἐπειδὴ μεταξὺ τῶν παρανομιῶν αὐτῶν ὑπάρχει καὶ παρανομία στρεφομένη κατ’ αὐτοῦ τοῦ ἀδελφοῦ μου, καὶ ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὁμιλῶ, ἀναφέρω καὶ περὶ τοῦ ζητήματος ἐκείνου. Κατήγγειλεν ὁ κ. ἀστυνόμος τὸν ἀδελφόν μου, μέλος ὄντα τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Λευκάδος, ἠξεύρετε διατί; διότι εὑρισκόμενος ὁ ἀδελφός μου εἰς τὴν προκυμαίαν καθ’ ἣν στιγμὴν ἔφθασε τὸ ἀτμόπλοιον «Ἂρης» προερχόμενον ἐκ Πρεβέζης, καὶ ἠρεύνων οἱ τελωνοφύλακες τὰς ἀποσκευὰς ὅλων τῶν ἐπιβατῶν, εἶδεν ὅτι αἱ ἀποσκευαὶ ἀξιωματικοῦ τινος ἐξελθόντος τοῦ ἀτμοπλοίου διήρχοντο χωρὶς κανεὶς νὰ ζητήσῃ, ὅπως ἐρευνήσῃ αὐτάς, καὶ τοὺς παρετήρησε διὰ τοῦτο. Καὶ ὄχι πρῶτος ὁ ἀδελφός μου, σημειώσατέ το καλῶς, ἀλλ’ ἄλλος συμπολίτης ἀπηυθύνθη πρὸς τοὺς τελωνοφύλακας καὶ ὑπέδειξεν εἰς αὐτοὺς τὸ καθῆκόν των, ἐρωτήσας διατί δὲν ἐρευνῶσι καὶ τὰς ἀποσκευὰς ἐκείνας· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἀπήντησε κανεὶς ἐκ τῶν τελωνοφυλάκων, ἐπεμβὰς ὁ ἀδελφός μου ἐπανέλαβε πρὸς αὐτούς· διατί δὲν ἐρευνᾶτε καὶ τὰς ἀποσκευὰς ἐκείνας; Ὁ κ. ἀστυνόμος, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνῆκον αἱ ἀποσκευαί, ὡς κατόπιν ἐγνώσθη, κατήγγειλε τὸν ἀδελφόν μου ὅτι διὰ τῆς φράσεως ἐκείνης τὸν ἐξύβρισε. Καὶ ἐνῷ οὐδαμῶς τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀνεφέρθη, ἐνῷ οὐδεὶς τῶν μαρτύρων, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὁ κ. ἀστυνόμος ἐπρότεινε, κατέθηκεν ὅτι ὁ ἀδελφός μου εἶπέ τι πλέον τῆς φράσεως «διατί δὲν ἐρευνᾶτε καὶ τὰς ἀποσκευὰς ἐκείνας;», εἶχε τὴν τόλμην νὰ τὸν καταγγείλῃ, καὶ ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ζητήματος ἔρχεταί τις χωρὶς νὰ θέλῃ εἰς τὸ ἄλλο, ἕνεκα τῆς ἀλληλουχίας τῶν γεγονότων, ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς Λευκάδος, φίλτατος τοῦ ἀστυνόμου, ἄλλως τε λησμονῶν...

§25Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τί λέγει;

§26ΑΝ. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. .... Λησμονῶν, λέγω, φαίνεται, ὅτι ὁ τελωνειακὸς ὀργανισμὸς ὑποχρεοῖ ὄχι μόνον τὸν τυγχάνοντα μέλος τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν ἁπλοῦν πολίτην, ὅταν βλέπῃ νὰ γίνηται παράβασίς τις τελωνειακῆς διατάξεως, ἢ καὶ ὅταν ἀκόμη ἔχῃ ἁπλῆν ὑποψίαν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργηθῇ λαθρεμπόριον, ὑποχρεοῖ, λέγω, τὸν πολίτην νὰ ὑποδείξῃ τοῦτο εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἀρχήν, ὁ Εἰσαγγελεὺς Λευκάδος ἀντὶ νὰ ἀπαγγείλῃ κατηγορίαν κατὰ τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες δὲν ἐνήργησαν τὸ καθῆκόν των, προτείνει τὴν παραπομπὴν τοῦ ἀδελφοῦ μου εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον ἐπὶ ἐξυβρίσει, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἠδύνατο νὰ χαρακτηρισθῇ ὁ ἀδελφός μου ὡς ἐξυβρίσας τὸν ἀστυνόμον μὲ τὴν ἁπλῆν φράσιν «διατί δὲν ἐρευνᾶτε καὶ τὰς ἀποσκευὰς ἐκείνας;», φράσιν, ἥτις δὲν ἀπηυθύνετο ἄλλως τε κατὰ τοῦ ἀστυνόμου Λευκάδος, ὅστις οὐδὲ ἦτο παρών, διὰ τοῦτο ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς δὲν ἔκρινε περιττὸν—καὶ εἰς τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης—νὰ προσθέσῃ αὐτοβούλως εἰς τὴν φράσιν τοῦ ἀδελφοῦ μου τὰς λέξεις ὅτι: «αὐταὶ εἶναι τοῦ ἀστυνόμου».

§27Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἐξύβρισις;

§28ΑΝ. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Ἐνόμισε, φαίνεται, ὅτι ἡ προσθήκη αὕτη τὸ καθιστᾷ ἐξύβρισιν, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ τὴν δικογραφίαν καὶ ἐρευνήσῃ ἂν ἔχονται ἀληθείας ὅσα ἐγὼ λέγω καὶ ἂν ὄντως ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐν τῇ προτάσει του χαρίζει εἰς τὸν ἀδελφόν μου φράσιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶπε, φράσιν τὴν ὁποίαν οὐδεὶς τῶν μαρτύρων βεβαιοῖ, καὶ τὴν χαρίζει, δὲν γνωρίζω διατί, διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθ’ ἑαυτόν...

§29Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Τί ἔκαμε τὸ Δικαστήριον;

§30ΑΝ. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Ὁ πρόεδρος τῶν ἐν Λευκάδι Πρωτοδικῶν ἐδήλωσε κώλυμα. Προσεκλήθη ὁ εἰρηνοδίκης, καὶ εἶπε τὸ οὑτωσὶ συγκροτηθὲν Δικαστήριον «διὰ τοὺς ὀρθοὺς καὶ τοὺς νομίμους λόγους τοῦ Εἰσαγγελέως παραπέμπομεν ἐπὶ ἐξυβρίσει»! Μάλιστα, κύριοι Βουλευταί, μὴ ἐκπλήττεσθε. Ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν ἤθελον νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, διότι ἄλλως τε ἐκκρεμὴς εἶναι εἰσέτι ἡ ὑπόθεσις, ἀφοῦ ὁ ἀδελφός μου ἀνέκοψε τὸ βούλευμα ἐνώπιον τοῦ συμβουλίου τῶν Ἐφετῶν. Τὰ ἀνέφερα μόνον, ἵνα μή τις εἴπῃ ποτὲ ὅτι ἐγὼ διὰ λόγους προσωπικοὺς ἐπιτίθεμαι, μολονότι—καὶ εἰς τοῦτο προσέξατε—ὑπεβλήθη ἡ ἀναφορά μου πρὸ πέντε μηνῶν, ἤτοι δύο μῆνας πρὶν ὁ ἀστυνόμος Λευκάδος στραφῇ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ μου. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ ἤδη· ἐγὼ ἐπιτίθεμαι κατὰ τοῦ ἀστυνόμου, διότι κατηγόρησε τὸν ἀδελφόν μου, ἢ μὴ ὁ ἀστυνόμος κατηγόρησε τὸν ἀδελφόν μου, διότι ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν ἀναφοράν; Σᾶς ἀφήνω νὰ κρίνητε.

§31Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Ἔχει πολλὰ ἔτη ἐκεῖ;

§32Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε. Μολονότι νομίζω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω ἐπακριβῶς, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου βεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι μὲ καμμίαν τῶν Ἀρχῶν τοῦ τόπου μου δὲν ἔρχομαι εἰς συνάφειαν, πεποιθὼς ὅτι δέον νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των ἄνευ οὐδεμιᾶς παρεμβάσεως, ὡς ὁ νόμος ἐπιβάλλει αὐτοῖς, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον δὲν προσέχω οὔτε εἰς τὰ πρόσωπα, πότε ἦλθεν ὁ εἷς καὶ πότε ὁ ἕτερος ἀνεχώρησεν· ἔδωκα προσοχὴν μόνον ἀφ’ ἧς οἱ συμπολῖταί μου δι’ ἐπιστολῶν μοὶ κατήγγειλαν σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα—τὸ τονίζω—ἀνώρθωσαν τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου! Σκάνδαλα ἀστυνόμου, Κύριοι, ὅστις — θὰ εἴπω καὶ τοῦτο ἀκόμη, διότι ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω—διατάσσει τὸν ἀστίατρον νὰ ἐπισκεφθῇ γυναῖκα ἐν Λευκάδι, καὶ ὁ ἀστίατρος ἐκτελεῖ ἐπίσκεψιν, διατί; διότι κατήγγειλαν πολῖταί τινες εἰς τὸν ἀστυνόμον, ὅτι ἡ γυνὴ αὕτη ἔχει μέ τινα ἀθεμίτους σχέσεις, ὄχι ὅτι συνοικεῖ, διότι τότε θὰ ἦτο τουλάχιστον πταισματικὴ παράβασις, καὶ θὰ ἐδικαιολογεῖτο εἰσαγωγὴ εἰς τὸ Πταισματοδικεῖον, χωρὶς νὰ εἶναι καὶ πάλιν ἀνάγκη οὐδεμιᾶς ἄλλης ἐξακριβώσεως δι’ ἐπιστημονικῶν μέσων. Καὶ ἐν τούτοις ὁ ἀστυνόμος διέταξε τὸν ἀστίατρον πρὸς τοῦτο. Τὰ περαιτέρω εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος. Καὶ σᾶς ἀπαλλάσσω τῆς φρίκης νὰ τὰ ἀκούσητε. Τὰ λέγω, Κύριοι μετὰ πικρίας καὶ σοβαρῶς· τὰ λέγω, διότι καθ’ ἑκάστην, ὅτε ἐξηρχόμην εἰς τὴν πόλιν τῆς Λευκάδος, ἤκουον περὶ ἐμὲ καὶ ὄπισθεν ἐμοῦ λόγους διασταυρουμένους, καὶ οἱ λόγοι ἐκεῖνοι ἐψιθύριζον εἰς τὰ ὦτά μου: ἰδοὺ οἱ ἀντιπρόσωποί μας, ἰδοὺ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὤφειλον νὰ καταγγείλωσι τὰς παρανομίας τῶν Ἀρχῶν, ἰδοὺ ἀπὸ ποίους ἐλπίζομεν νὰ εὕρωμεν τὰ δίκαιά μας. Καὶ ἐγὼ τότε μὲν δὲν ἀπήντησα εἰς κανένα καὶ ἐκράτησα τὴν πικρίαν μου κεκλεισμένην ἐν τῇ καρδίᾳ, διὰ νὰ τὴν ἐκχύσω ἐνταῦθα ἐνώπιόν σας, νὰ τὴν ἐκχύσω μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ γίνωσι πιστευτοὶ οἱ λόγοι μου, ὄχι μόνον διότι τοὺς εἶπον ἐγώ, ἀλλὰ διότι θὰ ὁμιλήσωσι τὰ γεγονότα, διότι δὲν θὰ παροραθῶσιν οἱ λόγοι ἑνὸς Βουλευτοῦ, ὅσον μικρὸς καὶ ἂν ὑποτεθῇ οὗτος, ὁσάκις μάλιστα οἱ λόγοι του στηρίζονται ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ ἐπὶ τῆς ἀληθείας. Διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ σπεύσῃ νὰ δώσῃ μάθημα εἰς ἐκείνους, οἵτινες παρέβησαν πάντα νόμον καὶ πᾶσαν ἠθικὴν ἀπέναντι τῆς κοινωνίας τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου, καὶ θὰ κάμῃ τοὺς ἀμφιβάλλοντας ἔτι νὰ πιστεύσωσιν ὅτι, ἐὰν ἐπέρχηται κάποτε βραδύτης, ἥτις πολλάκις ἀναγκαίως ἐπέρχεται λόγῳ τοσούτων σπουδαιοτέρων ἀναγκῶν, αἵτινες ἀπασχολοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐπέρχεται ὅμως ποτὲ λησμοσύνη τῶν τοιούτων παρανομιῶν, ἀλλ’ ἡ δικαιοσύνη ἐπιπίπτει σοβαρά, αὐστηρά, ἀδέκαστος, διὰ νὰ ἀνακύψωσιν οἱ πτωχοὶ πολῖται οἵτινες ἀναμένουσι μεθ’ ὑπομονῆς τὴν ἱκανοποίησιν, χωρὶς ν’ αὐτοδικῶσι, πεποιθότες ὅτι θὰ τοῖς ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον ὑπ’ ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐνεπιστεύθησαν πᾶσαν αὐτῶν ἐλπίδα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κλάδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§34Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ὅτε ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης, εἶδον ὅτι πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς ἀξιοτίμου συναδέλφου κατὰ ἀποσπασματαρχῶν καὶ ὄχι ὅτι πρόκειται περὶ τῆς ἐν γένει δράσεως τῆς Ἀστυνομίας τοῦ τόπου ἐκείνου, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω ἐγὼ γνῶσιν οὔτε ἀφορμάς. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς δράσεως τῶν ἀποσπασμάτων ἐν Ἑλλάδι, λαμβάνω τὴν τιμὴν καὶ ἐγὼ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως κανονίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, καθόσον εἶναι τὰ ἀποσπάσματα μία πληγὴ τοῦ παρελθόντος καὶ εἶναι μία κακὴ ἕξις, ἡ ὁποία ἀκόμη δὲν ἐξηλείφθη. Ἰδίως τὰ ἀποσπάσματα καταδυναστεύουσιν, οὕτως εἰπεῖν, καταβασανίζουσιν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην μείζονος προστασίας, παρὰ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦσιν εἰς τὰς πόλεις. Εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γεωργικοὶ πληθυσμοί. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, χωρὶς πολλάκις νὰ πταίσωσι, χωρὶς νὰ εἶναι φυγόδικοι, ἀναγκάζονται καὶ διατρέφουσι τὰ ἀποσπάσματα ἐπὶ ἡμέρας, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ δέχονται καὶ τὰς προσβολὰς αὐτῶν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ἔχει γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις τῶν τοιούτων πραγμάτων, ἀλλὰ βεβαιῶ καὶ ἐγώ, διότι ἔχω παράπονα ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου, τῶν χωρικῶν τῆς Ζακύνθου, ὅτι κάμνουσι τὰ ἀποσπάσματα ὑπερβασίας, καὶ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα προκειμένου περὶ τῶν ἀποσπασμάτων, καὶ ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατροφὴν αὐτῶν ἐπὶ ἡμέρας εἰς βάρος χωρικῶν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτσᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§36Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τῶν προλαλησάντων Βουλευτῶν, ἰδίᾳ τοῦ κ. Σκιαδαρέση, ἀπαλλάσσομαι τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἀναφορὰν ἐκείνην, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἐνώπιον αὐτῆς. Τοῦτο ὅμως δὲν μὲ ἀπαλλάσσει νὰ ποιήσωμαι ἰδιαιτέρας συστάσεις εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τοῦ ὁποίου οὐδεμίαν ἔχω νὰ ὑποβάλω αἰτίασιν, καθόσον τὸ ἔργον αὐτοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ ἄρξηται πρὶν ἢ λήξῃ τὸ ἔργον τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, τὸ ὁποῖον ἐσχάτως ἔληξεν. Τὰς συστάσεις ταύτας, τεινούσας εἰς τὸ νὰ ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν ἡ ὑποβληθεῖσα ἀναφορά, ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι, διότι εἶμαι καὶ ἐγὼ τῆς γνώμης ὅτι ἡ Ἀστυνομία Λευκάδος δὲν ἵσταται ἀτυχῶς εἰς τὸ ὕψος τῆς περιωπῆς της. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι, ὅταν πρὸ μηνῶν ἐπεσκέφθην τὴν Λευκάδα, ἰσχυρὰν ἐντύπωσιν ἐδοκίμασα, ὅτε γέρων ἁπλοϊκὸς μέν, ἀλλ’ ἐντιμότατος, θαυμάζων καὶ ἐγκωμιάζων τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως, μοὶ ἔλεγεν ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη δὲν πρέπει νὰ κλείσῃ προτοῦ ψηφίσῃ νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ στερῇ τὰ καταδιωκτικὰ ἀποσπάσματα τοῦ δικαιώματος νὰ κάμνωσιν ὑπερβασίας καὶ νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰς οἰκίας τῶν πολιτῶν λεηλατοῦντα τὰ πάντα. Εἶναι δηλαδὴ τόσον καθιερωμένον τὸ σύστημα τοῦτο, ὥστε νὰ πιστεύηται εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ὅτι ἀληθῶς ἡ κατάστασις αὕτη στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, καὶ ταύτης τὴν κατάργησιν ἐζήτει ὁ ἀτυχὴς ἐκεῖνος ἄνθρωπος. Ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα λοιπὸν θερμῶς καὶ ἐγὼ συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐπιληφθῇ τῆς ὅλης δράσεως τῆς Ἀστυνομίας καὶ καταλήξῃ ἐκεῖ ὅπου πρέπει, κανονίζων τὰ πράγματα συμφώνως πρὸς τὸ δίκαιον μὲ ὅλον τὸ κῦρος καὶ τὴν ἐπιβολήν, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ, καὶ πρέπει νὰ ἀσκῇ.

§37ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Προκειμένου περὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λευκάδος δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τοὺς κυρίους συναδέλφους ὅτι ἔσπευσα νὰ ἐνεργήσω τὰ δέοντα. Ἐπελήφθην ἐξετάσεως, ὅπως πεισθῶ περὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως καὶ τῶν ὑπαιτίων τῶν ὑφισταμένων τοιούτων διαφωνιῶν. Ταῦτα ἀναφορικῶς ὡς πρὸς τὴν Ἀστυνομίαν Λευκάδος. Εἰδικώτερον δὲ ὡς πρὸς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔθιξε, νομίζω ὅτι μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ τελευταῖος ἀγορεύσας βουλευτὴς Κερκύρας κ. Ζαβιτσᾶνος, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε. Δεδομένου ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἦτο ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ οὐδὲν εἶχε νὰ πράξῃ. Ἀπομένει ὅμως εἰς τὴν διοικητικὴν Ἀρχὴν νὰ κρίνῃ μετὰ τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον πέρας τῆς ὑποθέσεως ἐν τῇ δικαστικῇ ὁδῷ, ἂν ὑπολείπεται καὶ εἰς αὐτὴν νὰ ἐνεργήσῃ τι ἐντολῇ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἔχει καθῆκον νὰ ἐφαρμόσῃ. Δὲν γνωρίζω τί θὰ ἐνδείξῃ ὁ φάκελος τῆς ὑποθέσεως ἐκείνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πράξῃ ἀπέναντι τῶν καταγγελθέντων δι’ ὅσας παραβάσεις ἔχουσι καταγγελθῇ. Ἀλλὰ δύναται νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, δύνανται νὰ γνωρίζωσιν ἰδίως οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι οἱ νομίζοντες ὅτι οὐδεμία ἐπέρχεται τιμωρία κατὰ τῶν παρεκτρεπομένων ἀστυνόμων ἢ ἐν γένει τῶν ἄλλων Ἀρχῶν τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπαγομένων, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁσάκις διεβίβασε φάκελον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνεδείκνυτο ἡ τοιαύτη πειθαρχικὴ ἐνέργεια, δὲν ἐσυλλογίσθη ἂν θὰ ἐπέλθῃ τιμωρία· πάντοτε μόνον ἐσυλλογίσθη ποῖον μέγεθος θὰ ἔχῃ ἡ αὐστηρότης, ἡ ὁποία πάντοτε ἐπέρχεται εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Ἔχομεν δὲ πρόσφατον γεγονὸς τοιαύτης τιμωρίας ἀστυνόμων δι’ ἀργίας καὶ παραπομπῆς εἰς πειθαρχικὸν συμβούλιον χωρὶς νὰ παρακωλύσῃ τοῦτο νὰ ἐνεργηθῇ τι κατ’ αὐτῶν δικαστικῶς. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου λοιπὸν οὐδὲν ἔχομεν νὰ πράξωμεν περισσότερον τῶν ὅσα ἐπράξαμεν, διότι ἡ παραπομπὴ ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς δεικνύει τὴν συνείδησιν τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει, ὅπως λάβῃ ἡ ὑπόθεσις αὕτη τὴν προσήκουσαν ὁδόν. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἁρμόδιος νὰ κρίνω κατὰ πόσον αἱ διαμαρτυρίαι τοῦ πρώτου ἀγορεύσαντος συναδέλφου μου εἶναι δίκαιαι ἢ ὄχι· πάντως ὀφείλω νὰ ὑποθέσω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἔχει πληρέστατον δίκαιον. Θὰ παρεκάλουν ὅμως τὸν κ. συνάδελφον νὰ ἔχῃ διατετυπωμένα τὰ πραγματικὰ γεγονότα μὲ τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ ἐπὶ ματαίῳ ἡ τοιαύτη καταγγελία του.

§38Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Καίτοι θεωρῶ ἐπίσημον τὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καταγγελίαν μου....

§39ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι δὲν ἀρκοῦμαι εἰς ὅσα εἴπετε. Ἐὰν εἴχετε ἀναφέρει ὀνόματα, βεβαίως δὲν θὰ εἴχετε ἀνάγκην ἄλλης ἐπισημοτέρας καταγγελίας τῆς ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐγὼ ἐζήτησα ὡρισμένα γεγονότα νὰ καταγγείλητε ἀναφέροντες συγχρόνως καὶ τὰ πρόσωπα.

§40Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Σᾶς κατήγγειλα, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὰ γεγονότα ταῦτα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα σᾶς καταγγέλλω πρῶτον τὸν νῦν ὑπηρετοῦντα ἐν Λευκάδι διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας. Σᾶς καταγγέλλω ὡσαύτως παραβάσεις τοῦ προαποσταλέντος Ἀνακριτοῦ, ὁ ὁποῖος φρονῶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ συναναστρέφηται καθ’ ἑκάστην καὶ νὰ συντρώγῃ καὶ νὰ συμπίνῃ καὶ νὰ συμπεριπατῇ μετὰ τοῦ κατηγορουμένου.

§41ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὁ ἀποσταλεὶς ἀνακριτὴς ἦτο ἐκ τοῦ σώματος τοῦ ἀστυνομικοῦ ἢ ἐξ ἄλλου σώματος;

§42Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω αὐτό.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἐρωτᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἂν ἦτο ἀξιωματικός.

§44Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Μάλιστα, ἦτο ἀξιωματικός, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω εἰς ποῖον σῶμα ἀνῆκεν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον θὰ εἶναι τοῦτο γνωστόν.

§46Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία τὰ γνωρίζει αὐτά, καὶ πρέπει νὰ τὰ γνωρίζῃ.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§48Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Προσθέτω καὶ τὸ ἑξῆς γεγονός, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνέφερα προηγουμένως, εἶναι δὲ νέον πραγματικὸν γεγονὸς ἔτι μᾶλλον ἀξιόποινον, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ συστήσω ὡσαύτως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Μόλις ἐπανῆλθεν εἰς τοὺς δήμους Καρυᾶς καὶ Σφακιωτῶν ὁ καταγγελθεὶς ἀποσπασματάρχης Κωσταρᾶς προυκάλεσε νέας σκηνὰς εἰς τὸν τελευταῖον δῆμον, σκηνὰς τοιαύτας, ὧν ἕνεκα ὁλόκληρον τὸ χωρίον μετέβη εἰς τὸ συμβολαιογραφεῖον καὶ συνέταξε πληρεξούσιον πρός τινα δικηγόρον Λευκάδος, ἵνα ἐπιδώσῃ οὗτος μήνυσιν διὰ τὰς νέας ταύτας παραβάσεις του, ἀλλὰ καὶ πάλιν ὁ ὑπενωμοτάρχης αὐτὸς δὲν ἀνεκλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Διευθυντοῦ!

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐργατῶν τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λαζαρῆς.

§50Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ ὁμιλήσω, κύριοι συνάδελφοι, φέρει ἡμερομηνίαν 28 Μαΐου 1910· ἑπομένως δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔλαβε μέριμναν περὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἢ ὄχι, ἐὰν δὲ δὲν ἔλαβε, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μὲ ἀκούσῃ ἐπί τινας στιγμάς.

§51ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Περὶ ποίας ἀναφορᾶς; Περὶ τῆς ἀναφορᾶς, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν τύχην ἐν γένει τῶν ἐργατῶν; Διότι τοιαύτης ἀναφορᾶς ἔλαβον γνῶσιν καὶ ἔδωκα εἰς τοὺς ἰδίους ἀπάντησιν.

§52Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Κατὰ τὸ 1895 συνέστη ἓν ταμεῖον ἐκ μέρους τῶν ἐργατῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Μεταλλουργείων Λαυρείου, εἰς τὸ ταμεῖον δὲ αὐτὸ ἔλαβον μέρος καὶ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ σιδηροδρόμου Ἀττικῆς. Ἀφ’ ὅτου λοιπὸν ἐγένετο αὐτὸ τὸ ταμεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον συμπεριελήφθησαν καὶ οἱ ἐργάται τοῦ σιδηροδρόμου Ἀττικῆς, τὸ ταμεῖον αὐτὸ ἤρχισε κανονικῶς λειτουργοῦν, ἀφοῦ κατέβαλεν ἕκαστος ἐξ αὐτῶν 1½%, ὅπως ἕκαστος τῶν ἐργατῶν ἀποχωρῶν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν λαμβάνῃ τὸ ἀναλογοῦν εἰς αὐτὸν μερίδιον. Κατόπιν ὅμως ἔπαυσε τὸ ταμεῖον αὐτὸ νὰ λειτουργῇ, δὲν γνωρίζω δὲ διὰ ποῖον λόγον ἔπαυσε νὰ λειτουργῇ. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς παύσεως τῆς ἐργασίας εἷς ἕκαστος τῶν ἐργατῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Μεταλλουργείων Λαυρείου ἔπρεπε νὰ λαμβάνῃ τὸ ἀναλογοῦν εἰς αὐτὸν μερίδιον, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ διανομὴ δὲν ἐγένετο ὅπως ἔπρεπε νὰ γίνῃ, διότι ἄλλοι ἐκ τῶν ἐμμίσθων ὑπαλλήλων ἐλάμβανον ποσοστὸν περισσότερον καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν ἡμερομισθίων ὑπαλλήλων ἐλάμβανον ὀλιγώτερον. Διὰ νὰ παύσῃ λοιπὸν αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία βασιλεύει εἰς αὐτὴν τὴν κατανομήν, θὰ παρακαλέσω νὰ γίνῃ μία κατανομὴ τοιαύτη, ὥστε νὰ λαμβάνῃ ἕκαστος μερίδιον ἀναλόγως τῆς καταβολῆς καὶ τῶν ἐτῶν.

§53Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἐργάται, οἱ ὁποῖοι κατέβαλον καὶ δὲν τοῖς ἐπιστρέφονται τὰ χρήματα;

§54Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Μάλιστα.

§55Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο εἶναι ἄδικον.

§56Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Βεβαίως εἶναι ἄδικον, διότι ἀναλόγως τῶν ἐτῶν τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἔχουσι, πρέπει ἐξ ἴσου νὰ γίνῃ καὶ ἡ κατανομή.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος.

§58Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου, διὰ νὰ γίνηται ἡ κατανομὴ δικαία.

§59Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι Βουλευταί, ἔχει περισσοτέραν σπουδαιότητα ἢ ὅσον φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως. Πρόκειται ἀληθῶς περὶ ἀδικίας, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὰς ἀγροτικὰς καὶ πτωχοτέρας τάξεις. Τὸ ταμεῖον, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ὡμίλησεν ὁ προλαλήσας κ. συνάδελφος, δυστυχῶς ἕνεκα τῆς ἀθρόας ἀπολύσεως τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἑταιρείας τῶν Μεταλλουργείων δὲν ἔβαινε καλῶς, καὶ ἑπομένως δὲν ἠδύνατο νὰ πληρώνῃ τὰς συντάξεις, αἵτινες εἶχον κανονισθῆ δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ. Δηλαδὴ ἔφθασε τὸ ταμεῖον εἰς τὸ σημεῖον τῆς χρεοκοπίας. Τοῦτο ἰδόντες οἱ διευθύνοντες ἐνόμισαν ὅτι συμφώνως μὲ τὸν κανονισμὸν ἔπρεπε νὰ τὸ διαλύσωσιν. Ὁ κανονισμὸς δὲ οὐδὲν ἄλλο λέγει ἢ ὅτι «ἐν περιπτώσει διαλύσεως διανέμεται τὸ κεφάλαιον εἰς τρία μέρη, ἐξ ὧν τὰ ἓν ἐκ τῶν 2/10 ἀνήκει εἰς τοὺς ἐργάτας καὶ τεχνίτας, τὸ ἕτερον ἐκ 4/10 εἰς τοὺς συνταξιούχους καὶ 4/10 εἰς τοὺς ὑπαλλήλους». Δὲν ὁρίζει δυστυχῶς ὁ κανονισμὸς ποῖος θέλει κάμει τὴν διανομήν. Ἐννοεῖται ὅτι φυσικὸν ἦτο νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτου ζητήματος, ἔπρεπε νὰ προσκληθῶσιν εἰς τὴν διανομὴν ἀντιπρόσωποι ἁπάντων τῶν ἐχόντων ἐνδιαφέρον· τοιοῦτό τι δὲν ἐγένετο. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Διεύθυνσις ἀπετάθη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς τὸν Νομάρχην, ὅστις ἐδήλωσε· «κάμετε τὸ καλλίτερον», χωρὶς νὰ ἐννοήσῃ ὅτι προκειμένου περὶ ζητήματος τόσον λεπτοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφήσῃ μονομερῶς τὴν Διεύθυνσιν νὰ ἀποφασίσῃ. Συνέβη λοιπὸν τὸ ἑξῆς ἀδίκημα. Κατωρθώθη, ὥστε ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ἔχοντας δικαίωμα νὰ λαμβάνωσι τὰ 4/10, νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων εἰς τὸ ἐλάχιστον, ὅπως αὐξήσῃ τὸ μερίδιον ἑκάστου ἀτόμου, ν’ αὐξήσῃ δὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν συνταξιούχων, οὕτως ὥστε οἱ μὲν ὑπάλληλοι περιορισθέντες ἐλάμβανον μέγα ποσόν, οἱ δὲ συνταξιοῦχοι πολλαπλασιασθέντες ἐλάχιστον, ὡς καὶ οἱ ἐργάται, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης δὲν ἀντεπροσωπεύοντο εἰς τὴν λῆψιν τῶν ἀποφάσεων τούτων. Καὶ τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθησαν, εἶναι τὸ ἑξῆς· προκειμένου νὰ γίνῃ διάλυσις τοῦ ταμείου προυνόησαν, ὅπως πρὸ ταύτης ἀπολυθῶσιν ἀθρόοι ὑπάλληλοι καὶ τεθῶσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν συνταξιούχων, ἐξογκωθεῖσαν οὕτω καταπληκτικῶς, ἐνῷ ἠλαττοῦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων. Συνέβη δὲ καὶ τὸ ἑξῆς περίεργον, ὅτι, ἐνῷ ὑπάλληλοί τινες εἶχον ἀπολυθῆ, ἀλλ’ ἐλάμβανον τὴν τριμηνίαν, ἣν ἐδώρει πρὸς αὐτοὺς ἡ ἑταιρεία, ὤφειλον ἄρα νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ὑπάλληλοι ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτι τριμηνίαν, κατετάχθησαν εἰς τὴν τάξιν τῶν συνταξιούχων. Ἐκεῖνο λοιπόν, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ παρατηρήσωμεν, εἶναι ὅτι ἡ διανομὴ ἐγένετο μονομερῶς ἀπὸ τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς ὄφελος τῶν ὑπαλλήλων καὶ πρὸς ζημίαν τῶν συνταξιούχων, ὡς καὶ τῶν ἐργατῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ τίνι τρόπῳ ἐγένετο ἡ διανομή, καί, ἂν εὕρῃ ὅτι ἐγένετο ἀδικία, νὰ ἐπανορθώσῃ αὐτήν.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρός. Ἀπουσιάζει. Ὁ κ. Μπρισιμιτζάκης.

§61Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα δὲν ἔχω ἢ νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀποδοθῇ δίκαιον εἰς τοὺς ἐργάτας, οἵτινες παραπονοῦνται ὅτι διεκρίθησαν εἰς ἡμερομισθίους καὶ ἐμμίσθους καὶ δὲν θέλουσι νὰ στερηθῶσι τῶν δικαιωμάτων των.

§62Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Πρέπει τὸ ταμεῖον αὐτὸ νὰ καταργηθῇ καὶ τὸ ποσὸν νὰ ἐπιστραφῇ αὐτούσιον ὡς κατετέθη, διότι, ὅπως βαίνει ἡ ἑταιρεία, ὄχι μόνον συνταξιοῦχοι, ἀλλὰ κανεὶς δὲν θὰ ἀξιωθῇ ποτὲ νὰ ἴδῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι τὰ κατατεθέντα κεφάλαια δὲν θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τίποτε ἄλλο εἰμὴ εἰς τὸ νὰ ἐκμυζῶσί τινες χρήματα εἰς βάρος τῶν ἄλλων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φροντίσῃ νὰ διανεμηθῇ τὸ ποσὸν δικαίως.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοῦσος. Ἀπών. Ὁ κ. Ἠλιόπουλος. Ἐπίσης. Ὁ κ. Ἀραβαντινός. Καὶ αὐτός. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐν Ἀθήναις Θηραίων περὶ ἀποπερατώσεως τοῦ λιμένος «Μονολίθου» τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Νέγρης.

§64Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Οἱ ἀναφερόμενοι συμπολῖταί μου Ἀθηνῶν, ἀλλὰ καταγόμενοι ἐκ Θήρας, μοὶ ἐξέφρασαν τὸ παράπονον ὅτι ὑπάρχει ἤδη ἀρκετὸν κεφάλαιον, ὅπως περατωθῇ τὸ ἔργον τοῦ λιμένος Θήρας. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ λιμένος τούτου εἶναι γνωστὴ εἰς ὅλους. Γνωρίζομεν ποίους κινδύνους διατρέχουσι τὰ ἀτμόπλοια καὶ ἡ ναυτιλία ἐν γένει ἕνεκα τῆς δυσκολίας τῆς ἀγκυροβολίας, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἀναπτύξω τούτους. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συστήσω καὶ ἐγὼ ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ὅπως ἐξετασθῇ, ἂν τὸ κεφάλαιον τὸ ἤδη ὑπάρχον καὶ τὸ εἰσόδημα ἐκ τοῦ φόρου τῆς θηραϊκῆς γῆς εἶναι ἀρκετόν, ὡς βεβαιοῦσιν αὐτοί, ὅπως ἀποπερατωθῇ τὸ ἔργον. Ἐὰν δὲ τοῦτο εἶναι ἀρκετόν, νὰ φροντίσῃ νὰ δοθῇ εἰς ἐργολαβίαν τὸ ἔργον, ἵνα τὸ ταχύτερον τελειώσῃ τοῦτο. Τὸ κεφάλαιον αὐτό, ὡς βεβαιοῦσιν, εἶναι περὶ τὰς 300.000 δρ., ὑπάρχει δὲ καὶ εἰσόδημα καθαρὸν κατ’ ἔτος περὶ τὰς 60.000 ἕως 70.000, καὶ τὸ ὅλον ἔργον ὅπως ἀποπερατωθῇ δὲν θέλει ἀπαιτήσει ἄνω τῶν 900.000 μέχρις 1.000.000. Τὸ ὑπάρχον κεφάλαιον καὶ τὸ ἐκ δανείου κεφάλαιον, ὃ δύναται νὰ συναφθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰσοδήματος, ἀπαρτίζουσι ποσὸν πολὺ σπουδαιότερον τοῦ ἀναγκαίου, ὅπως τελειώσῃ τὸ ἔργον, ὅπερ εἶναι τὸ κύριον μέλημα ὅλης τῆς νήσου.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μαλασπίνας. Ἀπών. Ὁ κ. Καλομενόπουλος. Ἀπών.

§66Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε περισσότερον ἐφ’ ὅσων εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Νομίζω ὅμως ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι ἀρκετὰ σεβαστὸν καὶ ὅτι δύναται δι’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ νὰ προβῇ ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἀρχίσῃ τὴν ἐργασίαν. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγένοντο καὶ ἄλλοτε μελέται καὶ ὁ φάκελος εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐγὼ δὲν ἔλαβον γνῶσιν αὐτοῦ....

§67Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἀέργων.

§68Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ὄχι τώρα ἀέργων. Τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ ἄλλοτε ἐθεωρήθη ἀρκετόν, δὲν ἠξεύρω ὅμως ποῖοι λόγοι ἠνάγκασαν τὴν ἐπιτροπὴν ἢ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μὴ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀποστείλῃ ἕνα μηχανικὸν ἐκεῖ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι πρέπει. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ σπεύσῃ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν.

§69ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω κατὰ τὴν συνεδρίασιν αὐτήν. Ἀκριβῶς τὸ ζήτημα ἐσταμάτησεν ἐκ τῆς σκέψεως, ἥτις καὶ ἄλλοτε ἀνεκοινώθη ἐνταῦθα...

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργέ, νὰ στραφῆτε ὀλίγον πρὸς τὰ ἐδῶ, διότι οἱ κύριοι στενογράφοι παραπονοῦνται ὅτι δὲν σᾶς ἀκούουσιν.

§71ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. ... ὅτε διετυπώθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀττικῆς. Τὰ πράγματα ἔχουσιν ὡς ἑξῆς. Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἔργων τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ λιμένος ὅλου ὑπολογίζεται ὡς μὴ δυνάμενος νὰ ὑπερβῇ τὸ 1,000.000 δραχμῶν. Δεδομένου ὅτι τὰ σημερινὰ κεφάλαια τοῦ λιμενικοῦ ταμείου δὲν ὑπερτεροῦσι τὰς 200.000 μέχρι 350.000, ἐγείρεται τὸ ζήτημα, ἂν θὰ εἶναι προσῆκον νὰ ἐκτεθῇ εἰς ἐργολαβίαν ἡ ἐκτέλεσις ἔργου 1.000.000, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον ὅτι μετὰ τὴν δαπάνην τῶν 200.000 ἢ 300.000 ἢ καὶ 350.000 συνυπολογιζομένου τοῦ ἐν τῷ μεταξὺ ποσοῦ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου τὸ ἔργον θὰ σταματήσῃ. Ὁμολογῶ ὅτι μοὶ ἐγέννησε δισταγμοὺς πολλούς; ἡ ἱστορία πολλῶν τοιούτων ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς ἐν τῷ μεταξὺ ἐξαντλήσεως τῶν πόρων τῶν λιμενικῶν ταμείων καὶ ἐσταμάτησαν καὶ ἔβλαψαν σημαντικώτατα τὰ ταμεῖα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐπειδὴ παρεστάθη ὅτι διὰ τοῦ κεφαλαίου τοῦ ὑπάρχοντος τῶν 250.000 δρ. σὺν τῷ κεφαλαίῳ, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράττηται ἐν τῷ μεταξύ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ ἓν τμῆμα τῆς ἐργασίας αὐτῆς, τὸ ὁποῖον καθ’ ἑαυτὸ θὰ προσθέσῃ κάτι τι εἰς τὸν λιμένα, ἀνέθηκα τὴν ἐξακρίβωσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἂν τουτέστιν εἶναι δυνατόν, κύριοι Βουλευταί, νὰ μὴ ἐκτεθῇ τὸ ὅλον ἔργον εἰς δημοπρασίαν ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῇ ἓν τμῆμα μόνον, τοῦτο δὲ νὰ ἀναληφθῇ διὰ δημοπρασίας. Ἐπὶ τούτων ἤθελον νὰ ἀποστείλω εἰδικὸν μηχανικὸν εἰς τὴν Θήραν πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς μέχρι τοῦδε γενομένας μελέτας ὑπὸ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εὑρίσκεται τὸ ζήτημα, μόλις δὲ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶπον ὅτι ὁπωσδήποτε δέον νὰ ἀποσταλῇ ὁ μηχανικὸς ὁ εἰδικὸς εἰς τὴν Θήραν χωρὶς νὰ συνεννοηθῶ μὲ τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπήν. Τὰ πράγματα ἔχουσιν ὡς ἐξετέθησαν ὑπὸ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς καί, ἂν δύναται νὰ δαπανηθῇ τὸ ποσὸν τῶν 200–300,000 δραχ. σκοπίμως, τότε θὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἤ, ἐὰν δὲν εἶναι σκόπιμος ἡ δαπάνη, θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποδείξωμεν εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴχομεν ὑποδείξει, τουτέστι νὰ προβῇ εἰς συνομολόγησιν δανείου, δι’ οὗ νὰ συντελεσθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ὅλου ἔργου. Τοῦτο ἐζήτησα, ἀλλ’ εἰς τοῦτο ἀντέστη ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπή.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Μακρισίων τοῦ δήμου Σκιλλοῦντος ζητούντων ἔκδοσιν ἑρμηνευτικοῦ ψηφίσματος ἐπὶ τοῦ ἄρθρ. 17 τοῦ Συντάγματος· ἀλλά, ἐπειδὴ ἡ ἀναθεωρητικὴ δικαιοδοσία τῆς Βουλῆς ἐτελείωσε, διαγράφεται. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἐμπορικοῦ καὶ κτηματικοῦ Συλλόγου Φαρσάλων ὁ κ. Σλῆμαν.

§73Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἵνα μοὶ χαρίσῃ τὴν προσοχήν του, προκειμένου περὶ ὑποθέσεως, ἥτις ἀφορᾷ αὐτὸν ἀπὸ δύο ἀπόψεων, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτοῦ ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτοῦ ὡς Συμβούλου τῆς Γεωργικῆς Ἑταιρείας. Πρόκειται περὶ δωρεᾶς, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς κοινότητος Φαρσάλων πρὸς τὴν Γεωργικὴν Ἑταιρείαν τῆς Ἑλλάδος πρὸς σύστασιν ἀγροκηπίου. Πρὸ καιροῦ δὲ διάφοροι κοινότητες τῆς Θεσσαλίας μεταξύ των ἐπροθυμοποιοῦντο ποία ἐξ αὐτῶν νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν Γεωργικὴν Ἑταιρείαν ὡρισμένην ἔκτασιν πρὸς σύστασιν ἀγροκηπίου. Ὁμολογῶ ὅτι καὶ ἐγὼ ἐθεώρουν τὴν σύστασιν ἀγροκηπίου ἐκ μέρους τῆς Γεωργικῆς Ἑταιρείας χρησιμωτάτην καὶ δύναμαι ὡς ἐκ τούτου νὰ ἀποδείξω ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν ὁμιλῶ ἐκ προκαταλήψεως, διότι ἠγωνίσθην ὑποστηρίζων τὴν ἀποδοχὴν τῆς δωρεᾶς ἐκ μέρους τῆς κοινότητος Ἀγυιᾶς. Ἀλλὰ τόσον ἡ κοινότης Ἀγυιᾶς, ὅσον καὶ ἄλλαι κοινότητες ἐν γένει τῆς Θεσσαλίας ἐπεζήτουν τὴν ἵδρυσιν ἀγροκηπίου δι’ ὡρισμένον σκοπόν. Τοιουτοτρόπως καὶ ἡ κοινότης Φαρσάλων ἐζήτει τὴν σύστασιν ἀγροκηπίου, διὰ νὰ ἐπιδιώξῃ ὡρισμένους σκοποὺς προαγωγῆς τῆς Γεωργίας, διότι βεβαίως ἡ κοινότης Φαρσάλων δὲν εἶναι ἵδρυμά τι, τὸ ὁποῖον ἔχει τοιαῦτα περισσεύματα, διὰ νὰ δίδῃ δωρεὰς εἰς ἑταιρείαν μεγάλης καὶ σημαντικῆς δράσεως, ἀλλ’ εἶναι μία πτωχοτάτη κοινότης, ἥτις στερεῖται τῆς ἐκτάσεως, ἡ ὁποία τῇ χρησιμεύει πρὸς βοσκήν. Προσέφερεν ὅθεν ἡ κοινότης Φαρσάλων ὑφ’ ὡρισμένους ὅρους καὶ συνθήκας, δηλαδὴ ἐπεθύμει νὰ δώσῃ τὴν ἔκτασιν ταύτην, ἵνα ἐκ τῆς γενησομένης ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας συστηματικῆς καλλιεργείας εἰς τὸ μέρος τοῦτο ὠφεληθῶσιν ἐμμέσως οἱ κάτοικοι, μανθάνοντες νέους τρόπους, νέας μεθόδους διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀγρῶν αὐτῶν. Ἴσως ταῦτα, τὰ ὁποῖα βεβαίως ὑπενοοῦντο ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὸ συμβόλαιον ἐκ μέρους τῆς κοινότητος, καὶ τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι μετ’ εὐχαριστήσεως εἶδον γενόμενον τὸ συμβόλαιον τοῦτο, ἴσως, λέγω, ταῦτα δὲν διετυπώθησαν εἰς τὸ γενόμενον συμβόλαιον, τοῦτο ὅμως βεβαίως εἶναι παράλειψις. Ἀλλ’ ἂν ἐγένετο τοιαύτη παράλειψις καὶ τὸ ζήτημα ἂν εἶναι ἄκυρος ἡ δωρεὰ εἶναι ζήτημα ἕτερον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἤδη ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου Λαρίσης. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἠθικόν. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προέχει, εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι κατὰ τὸ συμβόλαιον, εἰς τὰς ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν πρὸς ἵδρυσιν ἀγροκηπίου, συνεστάθη ναὶ ἢ οὐ τοιοῦτον ἀγροκήπιον; Ναὶ ἢ οὐ ἡ ἑταιρεία ἐγκατασταθεῖσα εἰς τὴν ἔκτασιν ταύτην ἐφήρμοσε νέας μεθόδους εἰς τὴν καλλιέργειαν, ἐκαλλιέργησε νέα εἴδη, τὰ ὁποῖα δὲν ἐκαλλιεργοῦντο μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης; Δυστυχῶς ἡ ἀπάντησις εἶναι ἀρνητική. Ἁπλῆ ἐπίσκεψις τῶν μερῶν ἐκείνων δύναται ν’ ἀποδείξῃ ὅτι τὰ καλλιεργούμενα εἴδη εἶναι καπνὸς σαρρῆς, οὐχὶ καλλίτερος τῶν ἄλλων καπνῶν, σανὸς καὶ χόρτον, τὸ ὁποῖον κόπτεται καὶ πωλεῖται ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου πάσχει ἡ κοινότης ἐξ αἰτίας τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἀγροκηπίου· πρῶτον ὅτι ἡ ἔκτασις, ἡ ὁποία παρεχωρήθη, εἶναι ὑπὲρ τὸ δέον μεγάλη. Δὲν θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο ὅτι ἐξεπίτηδες, ὡρισμένα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀντεπροσώπευον τότε τὴν κοινότητα, ἐπεθύμουν νὰ κάμουν τοῦτο, διὰ νὰ βλάψωσι τοὺς συμπολίτας των, ἀλλὰ κατὰ λάθος βεβαίως ἐδόθησαν εἰς τὴν Γεωργικὴν Ἑταιρείαν ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῶσιν, αἱ ὁποῖαι φθάνουσι μέχρι τῶν οἰκιῶν τῶν κατοίκων, καθ’ ἡμέραν δὲ τὰ ζῷα τῶν κατοίκων ἐξερχόμενα ἐκ τῶν στάβλων καὶ τῶν μανδρῶν, ὅπου διατηροῦνται, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον εἰς τοὺς κατοίκους νὰ τὰ περιμαζεύωσιν, εἰσέρχονται ἐντὸς τῆς ἐκτάσεως ταύτης, ἥτις δὲν περιεφρουρήθη ἐκ μέρους τῆς Γεωργικῆς Ἑταιρείας, καὶ καθ’ ἑκάστην ἔχομεν πρωτόκολλα ἐναντίον τῶν πτωχῶν αὐτῶν χωρικῶν, οἵτινες, ἀντὶ νὰ ὠφεληθῶσι, ζημιοῦνται πάμπολλα ἐκ τοῦ ἀγροκηπίου τούτου. Ἀφ’ ὅτου ἐστάλη ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἐκ μέρους τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Φαρσάλων, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει σχεδὸν τὴν παμψηφίαν τῶν κατοίκων Φαρσάλων, συνέβησαν καὶ ἄλλα γεγονότα. Ἀγρός τις, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε θὰ ἐχρησίμευε διὰ τὴν ἵδρυσιν ἀγροκηπίου, ἐπειδὴ ἡ θέσις αὐτοῦ δὲν ἦτο κατάλληλος δι’ οἱανδήποτε πραγματικὴν καλλιέργειαν, κατελήφθη ὑπὸ τῶν ὑπὸ δικαίαν ἀγανάκτησιν διατελούντων χωρικῶν, ἐγένοντο προσωρινὰ μέτρα, καὶ τὸ ζήτημα εὑρίσκεται ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. Δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περισσότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἤθελον ὅμως παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι πολὺ ἀνώτερος παρ’ ὅ,τι εἶναι ὡς σύμβουλος τῆς Γεωργικῆς Ἑταιρείας. Τοῦτο εἰδικῶς διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ καὶ γενικῶς ἔπρεπε τοῦτο νὰ ἐφαρμόζηται ὅσον ἀφορᾷ τὰς σχέσεις τῆς Γεωργικῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Ὑπουργείου, διότι νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς τὰ διάφορα ὄντως εὐαγῆ καὶ λαμπρὰ ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ὑπὸ τύπον συλλόγων καὶ συνδέσμων ἐν Ἑλλάδι, νὰ μὴ εἶναι ἀρχαὶ ἀνεξάρτητοι καὶ ἀνεξέλεγκτοι. Εἶναι καιρὸς τοὺς συλλόγους τούτους, οἱ ὁποῖοι προστατεύονται ἀπὸ ὑψηλότατα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα βεβαίως πᾶσαν τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν δίδουσι, διὰ νὰ προαχθῇ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον προστατεύουσιν, εἶναι καιρός, λέγω, ἡ Πολιτεία νὰ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἐξελέγχῃ, καὶ νὰ ἐπιβάλλῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ὀρθόν, καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω περισσότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διὰ νὰ γίνω καταληπτός. Νομίζω ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ διὰ τὸ κῦρος τῶν ἱδρυμάτων τούτων καὶ διὰ τὸ κῦρος τῶν ὑψηλῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα προστατεύουσι τὰ ἱδρύματα ταῦτα, ὅτι οὐδόλως συμφέρει νὰ συγχέηται ἡ δρᾶσις κατωτάτων ὑπαλλήλων τῶν συλλόγων τούτων μὲ τὴν δρᾶσιν ἐκείνων, οἵτινες ἐπιμελοῦνται τῆς διευθύνσεως καὶ τῆς προστασίας τοῦ εὐγενοῦς καὶ εὐαγοῦς σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουσιν οἱ σύλλογοι οὗτοι. Περαίνων ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργόν, ὅπως, ἐὰν ὁ ἴδιος δὲν ἔχῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπισκεφθῇ τὰ Φάρσαλα, δι’ ἑνὸς προσώπου τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης του ἀντιληφθῇ πῶς ἔχουσι τὰ πράγματα, συγχρόνως δὲ μὲ τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν θὰ σχηματίσῃ, νὰ λάβῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς θεωρεῖ προσήκοντα νὰ λάβῃ, συμφώνως πρὸς τὰς δικαίας αἰτήσεις τῶν κατοίκων Φαρσάλων.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Ξηρός, Βλάχος, Ἀγγελίδης ἀπόντες. Ὁ κ. Σλῆμαν ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ν. Βουρνάζου περὶ τοῦ δασάρχου, διατελοῦντος ἰδιωτικοῦ ὑπαλλήλου.

§75Α. ΣΛΗΜΑΝ. Μετὰ στενοχωρίας, κύριοι Βουλευταί, ἀναγκάζομαι καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἡ στενοχωρία προέρχεται, διότι δὲν θέλω νὰ παρεξηγηθῶ ὅτι ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου θέλω νὰ θίξω εἴτε τὸ πρόσωπον, περὶ τοῦ ὁποίου ἀναφέρεται ἡ ἀναφορὰ τοῦ Ν. Βουρνάζου, εἴτε τὸ τοῦ ὑψηλοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ κτήματος, τοῦ ὁποίου τυγχάνει ὁ δασάρχης Λαρίσης ταυτοχρόνως καὶ ἰδιωτικὸς ὑπάλληλος.

§76Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Τίνος εἶναι ὑπάλληλος;

§77Α. ΣΛΗΜΑΝ. Τῆς Α. Β. Υ. τοῦ Διαδόχου. Ὁ συμπολίτης μου, ὁ ὁποῖος ἀναφέρει ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, καὶ πάντες οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι συχνάκις ἀνέφεραν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν......

§78ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀναβάλλετε, παρακαλῶ, τὴν ἀνάπτυξιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα φέρῃ τὰς πληροφορίας ὁ κ. Ὑπουργός;

§79Α. ΣΛΗΜΑΝ. Μάλιστα.

§80ΕΜΜ. ΜΠΕΝΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Παρακαλῶ ν’ ἀναβάλητε τὴν συζήτησιν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἰτήσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διὰ τὴν προσεχῆ, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἐγγεγραμμένων.

§82ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Οὐδεμία ἀντίρρησις.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐκ Καλαβρύτων Σ. Σπανοῦ εἰσιν ἐγγεγραμμένοι οἱ κύριοι Γκλαβᾶς, Φλαμῆς, Βέρροιος καὶ Ἠλιόπουλος.

§84Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβε πρόνοιαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἀναφορᾶς ταύτης.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς τῶν ἐγγεγραμμένων ζητεῖ τὸν λόγον; Διεγράφη. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ δημάρχου Λευκαδίων ὁ κ. Σκιαδαρέσης ἔχει τὸν λόγον. Ἀπών. Διεγράφη. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ λοχαγοῦ τῆς Οἰκονομίας Ἐπαμ. Στεργιοπούλου τὸν λόγον ἔχουσιν οἱ κύριοι Μερλόπουλος, Δαζέας, Κορομηλᾶς καὶ Πετρομανιάτης.

§86Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ὁ συνταξιοῦχος νῦν λοχαγὸς τῆς Οἰκονομίας Ἐπαμεινώνδας Στεργιόπουλος εἶναι ἐκ τῶν ἐκκαθαρισθέντων ἀξιωματικῶν, ἐξ ἐκείνων ὅμως, διὰ τοὺς ὁποίους ὡς λόγος ἀπομακρύνσεως φέρεται οὐχὶ ἀνεπαρκείας, ἀλλὰ ὑγείας. Φρονῶ, ὅτι διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους ὑπάρχουσιν εἰδικοὶ νόμοι, οἱ ὁποῖοι προβλέπουσιν.

§87ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ῥητὴ ἡ διάταξις τοῦ νόμου, ὅτι ἡ ἀποστρατεία εἶναι κατάστασις τοῦ ἀξιωματικοῦ τοῦ μὴ ἔχοντος θέσιν ἐν τῷ στρατεύματι, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ.

§88Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω, εἶναι, ὅτι πρόκειται περὶ ἀξιωματικοῦ, τοῦ ὁποίου τὸ φύλλον τῆς ποιότητος εἶναι καθ’ ὅλα ἄριστον, καὶ προσενεγκόντος ὑπηρεσίας μεγάλας κατὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ζητεῖ τὸν λόγον ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Καλοτύχου πρώην γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας τὸν λόγον ἔχουσιν οἱ κύριοι Συριόπουλος καὶ Λαμπρινόπουλος. Ἀπόντες. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν φυλάκων τοῦ Μουσείου τῆς Ἀκροπόλεως εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ κύριοι Θεοδωρόπουλος καὶ Πετμεζᾶς.

§90Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὰς θορυβώδεις ἡμέρας τῆς ἐπαναστάσεως, κ. Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ἐψηφίσθη ὁ περὶ ὀργανώσεως τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ φύλακες τοῦ Μουσείου τοῦ Κεντρικοῦ ὑπήχθησαν εἰς εἰδικὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 9 § 3, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ μισθὸς αὐτῶν ὁρίζεται εἰς δραχμὰς 70, αὐξανομένας κατὰ πενταετίαν μέχρι δραχμῶν 100. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἀφομοιωθῶσι καὶ οἱ φύλακες τῆς Ἀκροπόλεως. Πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ φύλακες τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου ἐργάζονται ἐπὶ ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ ὥρας τὴν ἡμέραν, ἐνῷ οἱ φύλακες τῆς Ἀκροπόλεως ὑπηρετοῦσι καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν μέχρι τῆς δύσεως τοῦ ἡλίου, ἔτι δὲ καὶ τὰς τέσσαρας ἢ πέντε νύκτας τῆς πανσελήνου κατὰ μῆνα.

§91Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην. Βεβαίως τὰ παράπονα τῶν ἀναφερομένων εἶναι δίκαια. Βεβαίως ἠδυνάμεθα καὶ διὰ προτάσεως νόμου νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ δίκαια τῶν δημοσίων τούτων ὑπηρετῶν, ἀλλὰ δὲν φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια αὐτῶν παράπονα καὶ θὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἄδικον.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ λαοῦ Λαρίσης οἱ ἐγγεγραμμένοι κύριοι Σλῆμαν, Παπαποστόλου, Γαρδικιώτης, Μπούσδρας, Ἀγγελίδης, Βλάχος. Εἶναι ἀπόντες. Διεγράφη. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καφεμαγειροϋπαλλήλων Λαρίσης ὁ κ. Γ. Σχινᾶς. Ἀπών. Διεγράφη. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἀποστράτων ὑπαξιωματικῶν ὁ κ. Ν. Βάρθης. Ἀπών. Διεγράφη. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Μηλεῶν οἱ κύριοι Μπουφίδης, Χρυσοχοΐδης, Χρυσοβελόνης, Παπαϊωάννου, Παπαποστόλου, Σχινᾶς, Ἀποστολίδης, Βλάχος, Ἀγγελίδης. Ἀπόντες. Διεγράφη. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν συντακτῶν ἐφημερίδων περὶ κυριακῆς ἀργίας τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κουτούπης.

§93Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ σπουδαιότερον μέρος τοῦ προγράμματος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὅπως ἐνθυμεῖσθε καλῶς, κύριοι Βουλευταί, ἦτο ἡ ἀνόρθωσις τῶν νόμων, καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τῆς διπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ὅτε κατόπιν ἐπερωτήσεως ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργὸς ἔλαβε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀπεργίας τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς ἐτόνισεν, ἦτο ὅτι κυριώτατον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ κράτος τοῦ Νόμου. Τὸ κράτος αὐτὸ τοῦ Νόμου ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνέλαβεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὴν ἐξουσίαν κατεπατήθη, τὸ κράτος αὐτὸ τοῦ Νόμου παραβιάζεται, καὶ οὐδεὶς ἀνέλαβε νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὸ τὸ κράτος τοῦ Νόμου. Καθ’ ἑκάστην Κυριακὴν ἐκδίδονται ἐφημερίδες, καὶ οἱ πωληταὶ ἀγγέλλουσι τοῦτο εἰς τὰς ὁδούς, οἱ διάφοροι συντάκται εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐργάζωνται, καὶ οἱ τυπογράφοι, ὅπως ἐκδοθῇ τὸ φύλλον, ἐργάζονται καὶ οὗτοι. Παραβιάζεται ἑπομένως ὁ νόμος περὶ κυριακῆς ἀργίας, χωρὶς νὰ ταράσσηται οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε οἱ κύριοι Εἰσαγγελεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔκτακτον ἀναπτύσσουσι δραστηριότητα εἰς ζητήματα δευτερευούσης σημασίας, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει δι’ αὐτοὺς ἰδιαίτερον συμφέρον. Πιθανὸν νὰ μὴ θεωρῆται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὁ νόμος αὐτὸς ὀρθός, εἶχεν ὅμως αὕτη εὐκαιρίαν κατὰ τὸ μακρὸν διάστημα τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς νὰ ὑποβάλῃ τοὐλάχιστον νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, ὅπως ἐπιτρέπηται ἐξαιρετικῶς ἡ ἔκδοσις ἐφημερίδων κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ τὰς ἄλλας ἑορτάς, περὶ τῶν ὁποίων ἀναφέρεται εἰς τὸν νόμον, ὅτι κατ’ αὐτὰς οὐδεμία ἐπιτρέπεται ἐργασία. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οἱ Εἰσαγγελεῖς καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν σειράν, οἱ τῶν Πλημμελειοδικῶν, τῶν Ἐφετῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, μένουσιν ἀτάραχοι εἰς μίαν τοιαύτην καταφανῆ παράβασιν τοῦ νόμου, καὶ ἡ ἀδιαφορία τῆς Κυβερνήσεως νὰ βλέπῃ νὰ καταπατῆται κατὰ τοιοῦτον τρόπον εἷς νόμος, ἡ καταπάτησις τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνηται ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι δημοσιογράφοι ἀναφέρονται εἰς τὴν Βουλήν, τὸ γεγονὸς τοῦτο, λέγω, μὲ πείθει, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης περὶ τύπου ὑπέβαλε χθὲς εἰς τὴν Βουλήν, οὐδεμίαν θὰ ἔχῃ σημασίαν καὶ οὐδὲν θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα, ὅταν ὡρισμένη τάξις θεωρῆται ὑπερτέρα τοῦ Νόμου. Ἄγομαι δὲ εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο πολὺ βασίμως, διότι νομίζω ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσι τοὺς δημοσιογράφους, τοὺς διευθυντὰς ἐφημερίδων, ἢ τέλος πάντων ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται νὰ παραβιάζηται ὁ νόμος περὶ κυριακῆς ἀργίας—διότι δὲν νομίζω ὅτι πάντες οἱ διευθυνταὶ ἐφημερίδων ἐνδιαφέρονται πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ἀναγκάζονται ὡς ἐκ τῆς παραβιάσεως, τὴν ὁποίαν κάμνουσιν οἱ ἄλλοι—, τὸ γεγονὸς τοῦτο μὲ πείθει, ὅτι, οἱονδήποτε μέτρον καὶ ἂν λάβῃ ἡ Πολιτεία κατὰ τῶν παραβιάσεων τοῦ περὶ τύπου νόμου, δὲν θὰ ἔχῃ κανὲν ἀποτέλεσμα. Δὲν ἠξεύρω τί θὰ ἀπαντήσῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς παραβιάσεως ταύτης, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ περαιτέρω ἐξακολούθησις τῆς καταστάσεως εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἐπαναλαμβάνω, νομίζῃ ὅτι ὁ νόμος ἔχει κακῶς, δύναται τάχιστα νὰ ὑποβάλῃ τροποποίησιν τοῦ νόμου τούτου· ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος μέχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἡ βραδύτης, καὶ θὰ ἐπεθύμουν ἐκτὸς τῶν δηλώσεων τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς παραβιάσεως ταύτης νὰ ἔχω καὶ ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, ποῖα μέτρα θὰ λάβῃ κατὰ τῶν Εἰσαγγελέων, πρὸ πάντων τῶν ἐν Ἀθήναις, τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν, τοῦ τῶν Ἐφετῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, διότι οὗτοι ἠνέχθησαν, ὅπως ὁ νόμος οὗτος καταφανῶς παραβιάζηται. Ὅτε εἰσάγονται, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐνώπιον τοῦ συμβουλίου ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ ἀνωτάτου τούτου ἐπόπτου τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, παραπτώματα συμβάντα πρὸ δεκαετίας καὶ εἰκοσαετίας, ὅτε καὶ αὐτοὶ οἱ δυστυχεῖς συμβολαιογράφοι ὑπάγονται ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτοῦ, διότι δὲν εὑρέθησαν ἡμέραν τινὰ εἰς τὴν ἕδραν των, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι καὶ κατ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου μέτρα, διότι παρατηρῶ ὅτι ὁ νόμος δὲν ἐφαρμόζεται δι’ ὅλους, καὶ ἐὰν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὡς κύριον σκοπὸν προέθετο τὴν ἰσότητα, τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων δι’ ὅλους, παρατηρῶ ὅτι ὁ νόμος δὲν ἐφαρμόζεται, καὶ δὲν ἐφαρμόζεται διὰ μίαν τάξιν, ἡ ὁποία ὑποτίθεται ὅτι παντοδύναμος οὖσα ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Δικαιοσύνη τῆς χώρας δὲν ἔχουσι τὴν δύναμιν, ὅπως ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν τάξιν ταύτην, ἡ ὁποία παραβιάζει τὸν νόμον. (Χειροκροτήματα).

§94ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω καθῆκον, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἀναγνωρίσω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος ἔχει δίκαιον ἐφιστῶν τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς λησμοσύνης, ἡ ὁποία κατὰ μικρὸν ἐπῆλθεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς νόμου ἀπαγορεύοντος τὴν ἔκδοσιν ἐφημερίδων κατὰ Κυριακήν.

§95Γ. ΠΩΠ. Ἀντισυνταγματικοῦ.

§96ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δέν εἶναι ἀντισυνταγματικός. Δυνατὸν νὰ εἶναι ἄσκοπος· τοῦτο εἶναι ἐξεταστέον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικός. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπίκρισιν τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι ἡ λησμοσύνη περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου εἶχεν ἀρχίσει προτοῦ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνέλθῃ ἐπὶ τὴν Ἀρχήν. Εἶναι ὅμως εὔλογος ἡ ἀξίωσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἢ ἐπιβάλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ἀσκοῦσα τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καλούμενοι νὰ ἐφαρμόζωσι τοὺς νόμους καὶ νὰ ἐπιβλέπωσιν ἐπὶ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν παραβιάζουσι τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ἢ εἰσηγηθῇ σχέδιον νόμου, ὅπως καταργηθῇ ἡ ἐν ἰσχύϊ αὕτη διάταξις. Ὑπόσχομαι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θέλει ἀποφασίσει τὸ ἕτερον τοῦτο, ὅπως μὴ πράγματι ὑπάρχῃ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐν πλήρει γνώσει τοῦ κόσμου μένει ἀνεφάρμοστος.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Λαγοπάτης, Σκιαδαρέσης, Μαβίλης, Θεοδωρόπουλος καὶ Δαζέας παραιτοῦνται. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Ἰθάκης οἱ κ. κ. Χαριτᾶτος καὶ Σκιαδαρέσης. Παραιτοῦνται. Ἐπὶ ἀναφορᾶς περὶ βραδύτητος τῆς κοινοποιήσεως τῶν δικογράφων ὑπὸ τῶν κλητήρων τῶν προξενείων ὁ κ. Κανελλόπουλος. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐν Σύρῳ Τηνιακοῦ συνδέσμου οἱ κ. κ. Ἀλαβᾶνος, Μαμάης, Καλομενόπουλος, Καμπάνης, Ἐξαρχόπουλος, Ἀκρίδας, Χαριτᾶτος, Καφετζόπουλος, Πετροπουλάκης, Παπαδάμ, Βοζίκης, Αἰλιανός, Κασδόνης. Παραιτοῦνται. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐν Λεβαδείᾳ Στενημαχιτῶν ὁ κ. Λαζαρῆς.

§98Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Οἱ Στενημαχῖται κατέλιπον πλέον τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ ἐγκαταστῶσι, καὶ εἶναι πλέον περιττὴ ἡ ἀναφορά.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς περὶ τῶν καταδίκων Ἰθάκης ὁ κ. Σκιαδαρέσης ἔχει τὸν λόγον. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐν Λόουελ, Μάντζεστερ κλπ. Ἑλλήνων τῆς Ἀμερικῆς, ὅπως σταλῇ διευθυντὴς τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως.

§100Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δὲν θὰ ἐπεκταθῶ, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς προκειμένης ἀναφορᾶς, καθόσον πληροφοροῦμαι εὐχαρίστως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἀπόφασιν, ὅπως πληρώσῃ τὸ πρῶτον ἐκ τῶν αἰτημάτων τῶν ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις ὁμογενῶν διὰ τῆς ἀποστολῆς τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου εἰς Ἀμερικήν. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον αἴτημα αὐτῶν, τὸ ἀφορῶν τὴν κατάστασιν τοῦ προξενικοῦ σώματος ἐν Ἀμερικῇ, δὲν ἔχω παρὰ νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ προφορικῶς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς αὐτόν, ὅτι δηλαδὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέτρον τι περὶ τῶν προξενείων τούτων, διότι ἡ κατάστασις αὐτῶν ἀληθῶς εἶναι οἰκτρὰ ἐκεῖσε. Δύναται μάλιστα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λάβῃ λεπτομερεστέρας καὶ εὐρυτέρας πληροφορίας ἀπὸ τὸν συνάδελφόν του κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὄντα εἰς θέσιν πολλὰ νὰ γνωρίζῃ ὡς ἐκ τῆς τέως ἐν Ἀμερικῇ θέσεώς του, καὶ ἢ νὰ προβῇ εἰς κατάργησιν τῆς διατάξεως ἐκείνης, ἥτις ὁρίζει ὅτι, διὰ νὰ διορισθῇ τις πρόξενος ἐν Ἀμερικῇ, πρέπει νὰ ἔχῃ διαμονὴν ἐκεῖσε ὀκταετῆ, διότι δυνάμει τῆς διατάξεως ταύτης διορίζονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μετανάσται, τοὺς ὁποίους πολὺ ὀλίγον ὑπολήπτονται οἱ ἄλλοι συνάδελφοί των, ἤ, ὅπερ καὶ καλλίτερον, νὰ ἀποστείλῃ ἐμμίσθους τοιούτους. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω.

§101Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τοὺς ἐν Ἀμερικῇ Ἕλληνας λύηται ἀμέσως, χαίρω δὲ πολύ, διότι ἀνέγνωσα ὅτι πρόκειται ν’ ἀποσταλῇ πρόεδρος τοῦ Πανελληνίου σωματείου ἐν Ἀμερικῇ, ὅπερ ζητεῖ τοιοῦτον.

§102ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ τοὐναντίον, κύριοι Βουλευταί, ἔχω πλῆθος ἀκαταμέτρητον ἐπιστολῶν, ὑπομνημάτων καὶ ἐκθέσεων μακροσκελεστάτων, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ λεγομένη «Πανελλήνιος Ἕνωσις» ἐν Ἀμερικῇ εἶναι οἰκτρὸν κατασκεύασμα μεγαλομανοῦς μωρίας, κατὰ τὸ ὁποῖον φορολογοῦνται ἀπηνῶς οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ παλαίοντες μεταξὺ ζωῆς καὶ θανάτου, ἵνα εὕρωσιν ἐκεῖ καλλιτέραν τύχην, ἵνα δημιουργήσωσιν ἐκεῖ καλλιτέραν κατάστασιν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκοντο ἐν τῇ πατρίδι των, φορολογοῦνται, λέγω, ἀπηνῶς, ἵνα μισθοδοτῶνται ἀργόμισθοι τῆς «Πανελληνίου Ἑνώσεως», καθὼς ἐμισθοδοτεῖτο καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ μισθοδοτῆται πλῆθος ἀργομίσθων εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Βεβαίως θὰ ἦτο ἀνάγκη, ἀνάγκη ἐπιβλητική, νὰ λάβῃ μέτρα πᾶσα Κυβέρνησις, νὰ ἐξετάσῃ καὶ μάθῃ, ἂν εἶναι ἀληθεῖς αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔχω παμπληθεῖς, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἦτο καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποστείλῃ ἄνδρα οὐχὶ ἁπλῶς ἐνάρετον καὶ ἐπιρρεπῆ εἰς ἐνθουσιασμούς, ἀλλ’ ἄνδρα ψύχραιμον, ὑπολογίζοντα καὶ ἠρέμως διερευνῶντα τὴν κατάστασιν. Πρέπει νὰ πληροφορηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ πληροφορήσῃ ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ κομματισμός, ὅστις φθάνων εἰς τὰ ἀκρότατα ἄκρα ἐπήνεγκε ζημίας ἀνυπολογίστους εἰς τὸ ἐλεύθερον Κράτος, μετεκομίσθη ὑπὸ τῆς μεγαλομανοῦς, ἐπαναλαμβάνω, μωρίας εἰς τὴν Ἀμερικήν· ὁ κομματισμός, ἡ ἀπηνὴς φορολογία τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, ἡ ἀργομισθία ἡ ἀκαταμέτρητος, ἡ παραλύσασα τὰς ἐκεῖ Ἑλληνικὰς κοινότητας, αἵτινες πρότερον ὑπεβλήθησαν πρὸς διάφορα ἔργα εἰς δαπάνας δεδικαιολογημένας ἢ ἀδικαιολογήτους, πάντως βαρυτάτας. Πλεῖσται ἐξ αὐτῶν βαρύνονται δι’ ὑποχρεώσεων μεγάλων καὶ ἐν τούτοις ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν φορολογίαν τῆς «Πανελληνίου Ἑνώσεως», διὰ νὰ πληρώνωνται ἁπλῶς ἀπειράριθμοι ὑπάλληλοι καὶ νὰ ἀδυνατῶσι νὰ πληρώνωσι τὰ ὀφειλόμενα χρέη. Καὶ ἐμποδίζονται οἱ πτωχοὶ ἐκεῖνοι ἄνθρωποι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰς ἐκκλησίας, τὰς ὁποίας ἔκτισαν ἐκεῖ, ἂν δὲν πληρώσωσι τοὺς φόρους τῆς Ἑνώσεως· καὶ μένουσιν ἀπροστάτευτοι καὶ ἀποκηρύσσονται καὶ ἀποδιώκονται κατὰ πάντα τρόπον ὑπὸ τῶν ἰθυνόντων τὰ τῆς «Πανελληνίου Ἑνώσεως», οἵτινες ἔχουσι προφανὲς συμφέρον νὰ ὑπάρχῃ ἡ «Πανελλήνιος Ἕνωσις», διὰ νὰ λαμβάνωσι μισθούς. Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν, λέγω, μόνον τοῦτο νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐρευνήσῃ μετὰ πάσης ἐπιστασίας δι’ ἀνδρὸς καταλλήλου, οὐχί, ἐπαναλαμβάνω, τῆς ἀρετῆς καὶ τοῦ εὐεπιφόρου εἰς ἐνθουσιασμοὺς ἀνδρὸς τοῦ ἀποστελλομένου, ἀλλ’ ἀνδρὸς ψυχροτέρου, ὅστις νὰ μελετήσῃ τὰ πράγματα καὶ νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τούτου ἢ περὶ ἐκείνου.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοδωρόπουλος, ἀπών. Ὁ κ. Κουτούπης, ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἐμπορικοῦ συλλόγου Φαρσάλων ὁ κ. Μπουφίδης. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοικούντων τὴν ὁδὸν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς περὶ ἀσφαλτοστρώσεως αὐτῆς. Ὁ κ. Σακελλαρίου. Ἀπών. Ὁ κ. Νέγρης.

§104Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τὸ ζήτημα ἀπησχόλησε πολλάκις τὴν Βουλὴν τὴν σημασίαν αὐτοῦ γνωρίζομεν ἅπαντες, καὶ βεβαίως δὲν θὰ ἐπεκταθῶ, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν σκέπτεται νὰ κάμῃ τι περὶ τῆς ὁδοῦ Πειραιῶς. Δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν τοιοῦτόν τι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ οὔ; Πρέπει νὰ περιμένωμεν ἐπὶ πολὺ εἰσέτι;

§105ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ σύστασις τοῦ ἐντίμου συναδέλφου ἐξ Ἀττικῆς εἶναι εὐλογωτάτη. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιστρώσεως τῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἶναι ἀνεγνωρισμένη ἀπὸ ἐτῶν ὑπὸ πάντων τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω καὶ ὑπὸ πασῶν τῶν Βουλῶν, διότι πολλάκις κατὰ περιόδους ἐγένετο περὶ τούτου λόγος, καὶ ἡμεῖς ἐμελετήσαμεν τὸ ζήτημα, δὲν ἦτο ὅμως δυνατὸν ν’ ἀποφασισθῇ μέχρι σήμερον καὶ μέτρον τι ὁριστικόν, διότι εἶναι μὲν ἀνεγνωρισμένη ἡ ἀνάγκη, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι δύσκολον, προκειμένου περὶ τῆς δαπάνης, ὥστε νὰ μὴ δύναμαι νὰ εἴπω μήτε καὶ σήμερον ὅτι θὰ ὑποβάλωμεν σχέδιον νόμου περὶ τινος συστήματος ἐπιστρώσεως τῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Τελευταῖον ἐγένοντο πρὸς ἡμᾶς καὶ προτάσεις σχετικαὶ πρὸς ἕτερον εἶδος συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ὑπὸ ὁμάδος, ἥτις ἀνελάμβανε τὰ τῆς συντηρήσεως τῆς ὁδοῦ, προσέτι δ’ ἐγένετο καὶ ἀναφορὰ ἰδιώτου τινός προτείνοντος ἴδιον σύστημα συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, τὸ ὁποῖον ἂν ἤθελε θεωρηθῆ σκόπιμον ὑπὸ ἔποψιν τεχνικήν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν, θὰ ἐλύετο καὶ τὸ ζήτημα τῆς στρώσεως τῆς ὁδοῦ Πειραιῶς. Πάντως ὅμως θὰ ἔλεγον ὑπερβολήν, ἂν ἐβεβαίουν τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς σήμερον ὅτι θὰ ὑποβάλωμεν σχέδιόν τι νόμου, διότι ἀκόμη δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω εἰς ποίαν ἀπόφασιν θὰ φθάσωμεν. Ὁμολογῶ ὅτι καὶ ἐγὼ αἰσθάνομαι δυσφορίαν διὰ τὴν κατάστασιν τῆς τόσον χρησίμου αὐτῆς ὁδοῦ, δυσφορίαν ἐπιτασσομένην ἐκ τῶν διαμαρτυριῶν τοῦ κόσμου τοῦ διερχομένου διὰ τῆς ὁδοῦ, ἰδιαίτατα δὲ τοῦ ἐμπορικοῦ, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶναι ζήτημα δαπάνης, καὶ ἡ ἀπόφασις προσκόπτει, ἐφ’ ὅσον τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης δὲν ἐξοικονομεῖται διά τινος συνδυασμοῦ.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορῶν τῶν καταναλωτῶν ἀεριόφωτος ὁ κ. Πετροπουλάκης. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἱερέων Σουδενῶν ὁ κ. Γαλανός. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐκ Πύργου Π. Ναλοῦ. Ὁ κ. Συριόπουλος. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐκ Καρυᾶς τῆς Λευκάδος ὁ κ. Βάρθης, ὁ κ. Κουλουμβάκης, ὁ κ. Μιχαλέας. Ἀπόντες. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καταδίκων Αἰγίνης ὁ κ. Κουλουμβάκης, ὁ κ. Ν. Πετροπουλάκης. Ἀπόντες. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐμπόρων Πύργου ὁ κ. Παπακυριακόπουλος, ὁ κ. Συριόπουλος. Ἀπόντες. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ λοχαγοῦ τοῦ Οἰκονομικοῦ Σταύρου Γουλάτου ὁ κ. Κουλουμβάκης. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἱερέων Ναυπάκτου ὁ κ. Καλαντζόπουλος. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς πολίτου διὰ βοήθημα ὁ κ. Πετρομανιάτης. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἀμπελοκτημόνων Μεγάρων ὁ κ. Νέγρης.

§107Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Οἱ ἀναφερόμενοι, κύριε Πρόεδρε, παραπονοῦνται, ὅτι ὁ σταφιδίτης οἶνος φέρει μεγάλην ἔκπτωσιν ἐπὶ τῶν τιμῶν τοῦ ἐκ γλεύκους. Τὸ ζήτημα ἔχει ἀπασχολήσει πολλάκις τὴν Βουλήν, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑπομνήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ῥιζικὸν μέτρον, καὶ τοιοῦτον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐμποδισθῇ τελείως νὰ γίνηται οἶνος ἐκ σταφίδος ἢ νὰ γίνηται τοιοῦτος, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἀναγράφηται ἐπὶ τῆς φιάλης, ὅτι πρόκειται περὶ οἴνου ἐκ σταφίδος. Νομίζω ὅτι ἄνευ λήψεως τοιούτου μέτρου οὐδέποτε θὰ λείψωσι τὰ παράπονα καὶ αἱ καταχρήσεις. Τοῦτο ἀπευθύνεται πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλά, ἐπειδὴ οὗτος δὲν εὑρίσκεται ἐνταῦθα, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ τῷ μεταβιβάσῃ ταῦτα.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Γ. Μητσέα, ζητοῦντος χάριν, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μιχαλακόπουλος. Ἀπών. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§109ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω νὰ ἐπαναλάβω, κύριε Πρόεδρε, ὅ,τι εἶπον κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούλιον, τοσοῦτο μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἐξεδόθη βούλευμα, διὰ τοῦ ὁποίου παραπέμπεται ἐπὶ ψευδορκίᾳ ὁ σημαντικώτερος τῶν μαρτύρων τῆς δίκης ἐκείνης. Νομίζω ὅτι κατέστη περισσότερον πλέον ὑποχρέωσις διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀκριβῶς διότι εἶναι πολιτευτὴς ἐκ Γορτυνίας, ἀκριβῶς ὅπως σεβασθῇ τὴν μνήμην τοῦ μεγάλου καὶ σεπτοῦ πολιτικοῦ ἀνδρός, ἀπὸ τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα τοῦ ὁποίου κατάγεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀκριβῶς ὅπως τιμήσῃ τὴν μνήμην τοῦ σεπτοῦ ἐκείνου γέροντος, νὰ φροντίσῃ νὰ ἀπονεμηθῇ χάρις εἰς τὸν κατάδικον ἐκεῖνον, νὰ φροντίσῃ, ὅπως ἐπανορθωθῇ τὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον κατεπατήθη ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη κατὰ πάντα τρόπον ὑπὸ πάσης Ἀρχῆς, δυστυχῶς δικαστικῆς!

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὑπαλλήλων τῶν ξενοδοχείων, ὅπως μὴ φωτογραφῶνται ἀνθρωπομετρικῶς, οἱ κύριοι Μπουφίδης καὶ Γκλαβᾶς. Ἀπόντες. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Λεβαδείας ὁ κ. Λαζαρῆς.

§111Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κύριοι Βουλευταί, καθ’ ἣν οἱ κάτοικοι τῆς Λεβαδείας, οἱ περὶ τὴν Κωπαΐδα, δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν ἐξιστόρησαν τοὺς βασιβουζουκισμοὺς τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος. Ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος—καὶ ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν—πολλάκις δὲν δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ἀρδεύσεως εἰς τοὺς κατοίκους, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς μὴ ἀρδεύσεως τῶν κτημάτων των καταστρέφονται ὁλοσχερῶς. Ὑπάρχει τηλεγράφημα τῶν χωρίων Καρυᾶς καὶ Πετρομαγούλας, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου τηλεγραφήματος ζητοῦσιν ἐκ μέρους τῶν οἰκείων Ἀρχῶν οἱ κάτοικοι οὗτοι, ὅπως ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος παύσῃ πλέον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπιζητοῦσα νὰ ἀποκόπτῃ τὰ ὕδατα καὶ κατὰ συνέπειαν καταστρέφουσα τὴν βαμβακοσπορὰν τῶν κατοίκων. Ἐφέτος μάλιστα οἱ κάτοικοι Λεβαδείας καὶ δὴ οἱ περὶ τὴν Κωπαΐδα κατοικοῦντες καταστρέφονται τελείως καὶ λόγῳ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ βάμβακος, ὅστις ἔφθασεν εἰς τὰ 45 ἢ 46 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον καὶ διότι δὲν εἶχον ὕδατα νὰ ἀρδεύσωσι τοὺς ἀγρούς των οἱ ἄνθρωποι οὗτοι. Δὲν δύναμαι νὰ ἐκταθῶ πλειότερον, κύριε Ὑπουργέ, διότι δὲν ἔχω περισσότερα στοιχεῖα, ὅπως καταγγείλω τὴν Ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος. Ἐλπίζω ὅτι μετ’ ὀλίγον χρόνον δι’ ἐπερωτήσεως θ’ ἀνέλθω πάλιν ἐπὶ τοῦ βήματος, διὰ νὰ ἐξιστορήσω πάντα τὰ γινόμενα ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, ἵνα παύσῃ τέλος πάντων αὐτὴ ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων Καρυᾶς καὶ Πετρομαγούλας ζητοῦσιν ὅπως παύσῃ, διότι ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος κόπτει βασιβουζουκικῶς τὰ νερά, καὶ οἱ κάτοικοι δὲν δύνανται νὰ ἀρδεύσωσι τὰ χωράφιά των, τὰ κόπτει δέ, διότι οὕτω θέλει, διότι τὰ νερὰ δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτήν, ἀνήκουσιν εἰς οἱονδήποτε, ἀνήκουσι καὶ εἰς τοὺς περιοίκους. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀρδεύῃ τὰ ἰδικά της χωράφια δὲν δίδει τὰ νερὰ εἰς ἄλλον, τὰ ἀφαιρεῖ διὰ τῆς βίας καὶ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ Ἑταιρεία. Ὅταν δὲ δὲν ἀρδεύωνται τὰ χωράφια, καταστρέφονται αἱ βαμβακοφυτεῖαι, διότι μὲ ὅλον τὸν ἐκπεσμὸν τοῦ βάμβακος, ὁ ὁποῖος ἔφθασε νὰ τιμᾶται πρὸς 45 λεπτ. τὴν ὀκᾶν, συλλέγουσιν ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τοῦ ὕδατος μόνον 60 ὀκάδας κατὰ στρέμμα. Ἡ κατάστασις αὐτὴ πρέπει νὰ παύσῃ.

§112ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Θὰ ἦτο μᾶλλον ἐνδεδειγμένη προσφυγὴ πρὸς τὴν δικαστικὴν Ἀρχήν. Νομίζετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ διατάσσῃ ἐπὶ ἑκάστης ἀναφορᾶς διοικητικὰ μέτρα;

§113Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὴν κατάστασιν τὴν δημιουργηθεῖσαν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος, διότι δὲν εἶναι μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ προλαλήσας σᾶς ἀνέφερεν, ἀλλ’ ἐν γένει ἡ Ἑταιρεία παρέβη αὐθαιρέτως ὅλους τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Δὲν παρακρατεῖ μόνον τὰ ὕδατα τῶν χωρικῶν αὐθαιρέτως, ἀλλὰ πάντας τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως παρέβη αὐθαιρέτως.

§114Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Θὰ ἀναφερθῶμεν καὶ πάλιν δι’ ἐπερωτήσεως, διότι οἱ κάτοικοι τῆς Λεβαδείας θὰ ἔλθωσιν ὅλοι ἐδῶ.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Βαθέος ὁ κ. Μπρισιμιτζάκης. Ἀπών. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς. Ἀπών. Ὁ κ. Κυρέλλος. Ἀπών. Διαγράφεται. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Δομοκοῦ ὁ κ. Βλάχος. Ἀπών. Διαγράφεται. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐκ Φθιώτιδος μετόχων τῆς «Ἀμοιβαίας» ὁ κ. Ξηρός. Ἀπών. Διαγράφεται. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ καταδίκου Χαλκίδος Δ. Ζαχαρίου ὁ κ. Χρυσοστάλης. Ἀπών. Διαγράφεται. Ἐπερατώθησαν αἱ ἀναφοραί. Δεύτερος πίναξ ἐπερωτήσεων κατὰ σειρὰν τῆς αἰτήσεως τῶν κ. Βουλευτῶν. Οἱ κύριοι Παπακυρίτσης, Θανόπουλος καὶ Γαρδικιώτης ἐπερωτῶσι τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διατί δὲν κατέθεσεν, ὡς ὑπεσχέθη, πάντα τὰ ἔγγραφα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν ἐργασίαν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς ἐπιτροπῆς ἐν Θεσσαλίᾳ διὰ τὸν διακανονισμὸν τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ δημοσίων ἢ ἰδιωτικῶν κτημάτων, ὡς ὁρίζει ἡ σύμβασις τοῦ 1881 μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἀναβάλλεται, διότι ἀπουσιάζουσιν οἱ ἐπερωτῶντες. Οἱ ἴδιοι ἐπερωτῶσι τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν διατί εἰσέτι δὲν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πορίσματα τῆς ἐρεύνης ἐν τῷ Ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τῶν ἐκ τοῦ φακέλου τῶν Πρακτικῶν τῆς μικτῆς Ἑλληνοτουρκικῆς ἐπιτροπῆς τῆς συσταθείσης δυνάμει τοῦ ἄρθρου 9 τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς συμβάσεως κλπ. Ἀναβάλλεται. Ἐπὶ κατατεθέντων ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Κασίμης. Ἀπών. Ἀναβάλλεται. Ἐπὶ κατατεθέντων ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Μαμάης.

§116Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι ἐδῶ, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ, ἀλλὰ νὰ διατηρήσῃ τὴν θέσιν της.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Σκάσης ἐπερωτᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διατί δὲν κατέθηκε τὴν πρὸ καιροῦ ζητηθεῖσαν ἀπόφασιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ὑπ’ ἀριθ. 72 τῆς 8 Ἰουνίου. Ἀναβάλλεται. Γενικὴ συζήτησις περὶ τῆς Ὑπερωκεανείου Ἑταιρείας. Διαγράφεται. Γενικὴ συζήτησις περὶ τῆς φορολογίας τῆς ῥητίνης. Διαγράφεται. Ὁ κ. Φλαμῆς, ὅπως ἐλέγξῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ διαφόρων ἔργων ἐκτελεσθέντων ἐν τῷ λιμένι Κατακώλου καὶ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Désiré Michel. Ἀπών. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Πατσουράκος ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων καὶ τῆς ἀποστολῆς νεανίδων εἰς Εὐρώπην. Ἀναβάλλεται. Ἐπὶ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν πανεπιστημιακῶν κτημάτων ὁ κ. Πατσουράκος. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Κουτούπης ἐπὶ τοῦ τί ἐνήργησεν ἐπὶ τοῦ σκανδάλου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Καστορίου ἐν τῷ ἐκεῖ Ἑλληνικῷ Σχολείῳ. Ἀπών. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Πατσουράκος ἐπὶ τῆς προαγωγῆς τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν Ἰ. Δραγούμη. Ἀναβάλλεται. Ὁ ἴδιος ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Ὀρφανοτροφείου Χατζηκώστα. Ἀναβάλλεται. Ὁ ἴδιος ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν κατὰ τοῦ γραμματέως τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Θεοδωρόπουλος, διατί ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐνήργησε τὰ δέοντα κατὰ τῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης Συγγροῦ περὶ ἀνικάνων δι’ ἐργασίαν ὑπαλλήλων. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Πατσουράκος ἐπερωτᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς Μεγάλης Πέμπτης δωρεὰν διανομῆς μεταπεφρασμένων Εὐαγγελίων ὑπὸ ξένων πρακτόρων. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Κανελλόπουλος ἐπερωτᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας διατί δὲν ἐθεωρήθησαν τὰ ἐντάλματα ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου διὰ τὰ ἐνοίκια, γραφικὰ ἔξοδα κλπ. τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν δημοτικῶν Σχολείων. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Τριγώνης, διατί δὲν ἀπέλυσε τὸν ἐπιμελητὴν τοῦ Ἀρεταιείου Νοσοκομείου. Διαγράφεται. Ὁ κ. Πατσουράκος, διὰ τίνα λόγον παρῃτήθη ὁ Γεν. Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν Κουμανούδης, καὶ τίνες λόγοι σκοπιμότητος ὑπεχρέωσαν τὸν διορισμὸν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν τοῦ κ. Καφαντάρη. Διαγράφεται. Ὁ κ. Πολυζωγόπουλος, διατί δὲν ἐγένετο ἐνέργεια πρὸς σύστασιν τηλεφωνείου μεταξὺ Πύργου καὶ Πατρῶν. Διαγράφεται. Ἐπίσης διατί κατηργήθη τὸ τηλεγραφεῖον Δούκα. Διαγράφεται. Ὁ κ. Τάγιας ἐπερωτᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διατί παρέλειψε νὰ διορίσῃ ἐπὶ ὁλόκληρον ἑξάμηνον καθηγητὴν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης εἰς τὸ Γυμνάσιον Τρικκάλων. Διαγράφεται. Ὁ ἴδιος, διατί παρὰ τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ νομοῦ Τρικκάλων ὅπως αἱ ἐξετάσεις γίνωσι τὴν 10 Ἰουνίου ὥρισε ταύτας ἄλλην ἡμέραν. Διαγράφεται. Ὁ κ. Χριστίδης, διατί ὁ Νομάρχης Φθιώτιδος δὲν ἐξετέλεσε τὴν ὑπ’ ἀριθ. 7011 διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπίσης διατί δὲν ἐλήφθησαν τὰ ἀναγκαῖα μέτρα διὰ τὴν ὑγείαν τῶν ἐν φυλακαῖς καὶ δὲν ἐπετράπη ἡ νοσηλεία τοῦ καταδίκου Κοτίνα. Ἀναβάλλονται. Ὁ κ. Χριστίδης περὶ τοῦ ἀστυνόμου Δωρίδος.

§118Α. ΧΡΙΣΤΙΔΗΣ. Ὁ ἀστυνόμος Δωρίδος, κ. Πρόεδρε, συνέλαβε πολίτην νὰ τὸν ἐξετάσῃ διατί ἐπετέθη κατὰ τῆς ὑπηρετρίας του, καὶ ἐντὸς τοῦ ἀστυνομικοῦ καταστήματος τὸν ἔδειρεν ἀνηλεῶς. Ἐτηλεγραφήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ γεγονός, ἐτηλεγραφήθη καὶ εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον τῆς Χωροφυλακῆς, καὶ ἠρκέσθη τὸ Ἀρχηγεῖον νὰ προτείνῃ τὴν μετάθεσίν του. Ἔκτοτε δὲν ἐνηργήθη τι καθ’ ἃ ἔχω τηλεγραφήματα. Ἔχω τὴν ἔκφρασιν τῆς εὐχῆς τῶν κατοίκων νὰ διαταχθῇ καὶ ποινικὴ καταδίωξις κατ’ αὐτοῦ.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χριστίδης περὶ παρανόμου καταδιώξεως τοῦ ἱερέως Κατζιώτου. Ἐπίσης ὁ κ. Χριστίδης. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Δ. Οἰκονόμου ἐπερωτᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διατί διατηρεῖται ἐν τῇ θέσει του ὁ δασάρχης Λαρίσης Κοκκίνης, ὢν ἰδιωτικὸς ὑπάλληλος. Ἀπών. Ὁ κ. Σκιαδαρέσης ἐπερωτᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὰ ἔκτροπα τὰ τελεσθέντα τῷ παρελθόντι μηνὶ ἐν τοῖς δήμοις Λευκάδος ὑπὸ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων καὶ διὰ τῶν ἀποσπασματαρχῶν Κωσταρᾶ καὶ Μπριατσούλη. Διαγράφονται. Ὁ κ. Κορύλος περὶ παραβάσεως τοῦ νόμου ὑπὸ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Πατρῶν. Γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ὑπομνήματος τῶν μοναχῶν τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου.

§120Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναβάλλεται, κύριε Πρόεδρε.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σχινᾶς ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διατί διατηρεῖ εἰς τὴν θέσιν τοῦ δασάρχου Λαρίσης ἰδιωτικὸν ὑπάλληλον. Ἀπών. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν διατί ἐπιδεικνύει ἄνισον καὶ μονομερῆ εὔνοιαν ὑπὲρ τοῦ ὡραίου φύλου, ἀνεχόμενος ἐξ ἀδικαιολογήτου ἁβρότητος, ἵνα αἱ τοῦ θεάτρου ἐπισκεπτόμεναι Κυρίαι διατηρῶσι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς παραστάσεως ὑπερμεγέθεις πίλους ἐμποδίζουσαι τοὺς ἄρρενας θεατὰς ἀπὸ τοῦ νὰ βλέπωσι τὴν σκηνήν.

§122Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διατί ἐγένετο αὐτὴ ἡ παράλειψις μέχρι τοῦδε καὶ ἐξακολουθεῖ περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων τῆς Ἀστυνομίας ἐν τῷ συμφέροντι καὶ τῆς δικαιοσύνης ὑπὲρ τῶν ἀρρένων θεατῶν, καὶ ἐν τῷ συμφέροντι καὶ τῆς δημοσίας ὑγείας, διότι ἀναντιρρήτως κινδυνεύει ἡ ὑγεία τῶν θεατῶν, ὅταν μεταβαίνωσιν εἰς τὸ θέατρον, διὰ νὰ ἀπολαύσωσι θέατρον, καὶ ἀντὶ τῆς σκηνῆς βλέπουσι μόνον πίλους. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τί τάχα τὸν ἠμπόδισεν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν ὀργάνων τῆς Ἀστυνομίας διὰ τὴν ἔκδοσιν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν καταλλήλου ἀστυνομικῆς διαταγῆς.

§123ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς συμμερίζεται τὴν δήλωσιν τοῦ ἐντίμου συναδέλφου πληρέστατα, ἴσως δὲ ἤθελεν ἐκδοθῆ ἀστυνομικὴ διάταξις, ἐὰν δὲν προσέκρουε τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν, διότι, ὅσον καὶ ἐὰν θὰ ἠθέλαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀστυνομικὴν διάταξιν, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι δὲν θὰ ἦτο καὶ προσῆκον νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοιούτου μέτρου εἰς τὰ ὄργανα τῆς καταδιωκτικῆς Ἀρχῆς καὶ ἰδίᾳ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ὁ δεῖνα χωροφύλαξ ἐνδέχεται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν πίλων τῶν Κυριῶν.

§124Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔχετε δεδομένον νὰ ὑποθέτητε ὅτι αἱ Κυρίαι δὲν θὰ συνεμορφοῦντο πρὸς τὴν ἀστυνομικὴν διάταξιν, ὥστε νὰ ἐλαμβάνετο ἀνάγκη νὰ ἐπεμβαίνωσι τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα; Ἐγὼ νομίζω τὸ ἐναντίον.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἐπερωτᾷ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐπὶ τετράμηνον ἀποδημίαν τοῦ Στέμματος εἰς Εὐρώπην καὶ τὴν γενομένην ὑπ’ αὐτοῦ ἀνακοίνωσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ τὴν διεξαγωγὴν διπλωματικῶν πράξεων ἄνευ συμπαραστάσεως τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ, ἐνῷ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπίστευεν ὅτι ὁ Βασιλεύς, ἀποδημῶν κατὰ τὸ παρελθόν, εἰργάζετο κατὰ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων.

§126Γ. ΠΩΠ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει μετ’ ἐμὲ εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος καὶ δύο ἐκ τῶν συναδέλφων. Ὁ τρόπος τῆς ἀναγραφῆς ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τῆς σειρᾶς τῶν ἐπερωτήσεων παρέχει εἰς ἐμὲ τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύσω ὅτι ἡ ἐπερώτησις, καθ’ ὃν τρόπον ὑπεβλήθη ὑπ’ ἐμοῦ, εἶναι εὐρυτέρα, περιλαμβάνει δὲ καὶ τὰς ἐπερωτήσεις τῶν δύο συναδέλφων. Ἤθελον παρακαλέσει λοιπὸν ὑμᾶς, ὅπως, εἰ δυνατόν, συνενωθῶσιν αἱ τρεῖς ἐπερωτήσεις ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ ἀρχίσωσιν οἱ δύο συνάδελφοι κατὰ σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς των, ὥστε νὰ ἀναπτύξωσι συμφώνως πρὸς τὸ ῥητὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ τὰς αἰτήσεις αὐτῶν καὶ τὴν ἐπερώτησίν των, νὰ ἐπακολουθήσῃ δὲ ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἰδικῆς μου ἐπερωτήσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ περιλαμβάνονται ἀμφότεραι αἱ ἐπερωτήσεις τῶν κυρίων συναδέλφων. Οὕτω νομίζω ὅτι θὰ διευκολυνθῇ πολὺ καὶ ἡ συζήτησις καὶ τὸ ἔργον ἡμῶν ἐν γένει.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρίσκων τὴν πρότασίν σας σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμὸν δίδω τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Πατσουράκον.

§128Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Σκοπός, κύριοι Βουλευταί, τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ὡς βεβαίως ἀντελήφθητε ἐκ τοῦ κειμένου αὐτῆς, δὲν εἶναι ὁ ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως γενικῶς ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς αὐτῆς πολιτικῆς, ὡς κακῶς ἀνεγράφη, κακῶς συνεζητήθη, κακῶς ἐσχολιάσθη, ἀλλ’ εἶναι ὁ ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦτο καὶ μόνον: πόθεν ἤντλησε τὸ θάρρος τὸ Στέμμα, εὑρισκόμενον ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἐπὶ τῆς ἀνορθωτικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία προῆλθε κατόπιν μιᾶς ἐπαναστάσεως γενομένης καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ὅπως προβαίνῃ εἰς διπλωματικὰς πράξεις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἄνευ συμπαραστάσεως τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν· τὸ λέγω δὲ τοῦτο καὶ τὸ τονίζω, κύριοι συνάδελφοι, ἵνα τὸ ἀκούσῃ καὶ τὸ σχολιάσῃ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διότι ἡ Κυβέρνησις αὕτη ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἔχει ἐκπεφρασμένην γνώμην καὶ προφορικῶς καὶ ἐγγράφως, ὅτι τὰ Στέμματα ἐν γένει ἐξερχόμενα τῶν ὁρίων τῆς χώρας των δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ προβαίνωσιν εἰς τοιαύτας πράξεις ἄνευ συμπαραστάσεως τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Δεδομένου τούτου, κύριοι Βουλευταί, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀκολουθήσητε δι’ ὀλίγων εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λόγων τῆς τῶν νεωτέρων πολιτευμάτων γενέσεως δι’ ἐλαχίστων, τὰ ὁποῖα, ἐξ ὅσων θὰ εἴπω, θὰ ἴδητε ὅτι συμπίπτουσι πρὸς αὐτὴν τὴν γνώμην τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ. Πᾶς λαός, κύριοι Βουλευταί, εὑρισκόμενος ἐν τῇ πρωτογόνῳ αὐτοῦ καταστάσει καὶ κατανοῶν ὁ ἴδιος ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αὐτοδιοικηθῇ, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κυβερνήσῃ αὐτὸς ἑαυτόν, ἐξευρίσκει τὸν ἕνα, διὰ νὰ προΐσταται καὶ ποδηγετῇ αὐτὸν ἐν παντί, πάντοτε καὶ πανταχοῦ κατὰ τὴν ἰδίαν βούλησιν καὶ ἀρέσκειαν, καὶ οὐχὶ κατὰ τὴν βούλησιν ἑαυτοῦ, διότι ἀναγνωρίζει ἑαυτὸν ἀνίκανον πρὸς τοῦτο. Οὕτω δὲ φύσει καὶ ἀνάγκη γεννᾶται τὸ μοναρχικὸν πολίτευμα. Οἱ λαοὶ ὅμως σὺν τῷ χρόνῳ ἀναπτυσσόμενοι καὶ μορφούμενοι καὶ κατανοοῦντες τὴν ἀδυναμίαν τοῦ ἑνὸς διὰ τὸν σκοπόν, δι’ ὃν τὸν προώρισαν, ἐξεγειρόμενοι ἐξαναγκάζουσι τὸν ἕνα νὰ ἔχῃ παρ’ αὑτῷ συμβούλους οὐχὶ τῆς ἀρεσκείας καὶ τῆς βουλήσεως αὑτοῦ, ἀλλὰ τῆς ἀρεσκείας καὶ τῆς βουλήσεως τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ κύριος ἐν τῷ οἴκῳ αὑτοῦ καὶ συνεπῶς καὶ ὁ ῥυθμιστὴς τῆς τύχης αὑτοῦ. Οὕτω δ’ ἐγεννήθη τὸ καὶ σήμερον ἐν ἰσχύϊ παρὰ πᾶσι σχεδὸν τοῖς Κράτεσιν ἐν Εὐρώπῃ καὶ παρ’ ἡμῖν συνταγματικὸν πολίτευμα. Τούτου λοιπὸν δεδομένου ἐξεταστέον τί ἀκριβῶς ἐπιδιώκει τὸ τοιοῦτον πολίτευμα. Ἐν πρώτοις ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, κύριοι συνάδελφοι, ἐπιδιώκει τὸν περιορισμὸν τοῦ ἑνὸς τόσον, ὅσον καὶ τὴν ἄμυναν τῶν πολλῶν κατὰ τῶν ὑπόπτων ἀπ’ αὐτοῦ ἐπιδράσεων, διότι φυσικὸς νόμος, Κύριοι—καὶ δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας—ἐπιτάσσει εἰς τὸν ἕνα καὶ τοὺς παρὰ τὸν ἕνα νὰ νομίζωσι τοὺς λοιποὺς σφετεριστὰς τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, ὡς ἐμφαίνεται καὶ ἐκ τῶν προσωνυμιῶν, ἃς ἔδωκαν εἰς τοὺς ἀρχηγούς, ἀποκαλέσαντες αὐτοὺς δημεγέρτας καὶ δημοκόπους. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς ὅτι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα κυρίως καὶ κατὰ μείζονα λόγον ἐπιδιώκει τοῦτο καὶ μόνον: τίνι τρόπῳ θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐκλέγωσι μὲν οἱ ἄριστοι, ἀλλὰ ἰδίως νὰ ἐκλέγωνται οἱ τοιοῦτοι. Εἶχον δὲ τὴν γνώμην αὐτὴν καὶ οἱ πρόγονοι ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ πλεῖστον βασιλικῶς ἐδημοκρατήθησαν· αὐτοὶ λοιπὸν ἐκεῖνοι εἶπον τὸ ἱστορικὸν καταστὰν καὶ γνωστὸν εἰς ὑμᾶς: «ἵνα οἱ μὲν βέλτιστοι τῇ πατρίδι τὰς τιμὰς ἕξουσιν, οἱ δὲ ἄλλοι πάντες μηδὲν ἀδικηθήσονται· ταῦτα γὰρ στοιχεῖα πρῶτα καὶ μέγιστα χρηστῆς πολιτείας ἐστίν». Ἤδη, κύριοι Βουλευταί, ἂς ἐξετάσωμεν ὄχι τίνες εἶναι, ἀλλὰ καὶ ποῖοι εἶναι οἱ ἄρχοντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὸν πρῶτον παράγοντα τῆς Πολιτείας, περὶ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ὁποίου κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην πρόκειται. Βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀναμιγνύηται εἰς τὰ τῆς Πολιτείας ὁ ἐκπροσωπῶν τὴν Πολιτείαν, τῆς ὁποίας καθόλου προΐσταται. Μὴ λησμονῶμεν ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οὗτοι τοὺς ἐπὶ κεφαλῆς τῶν λαῶν τοὺς θεωροῦσι σφετεριστὰς δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς αὐτοὺς καὶ τὰ ὁποῖα κακῶς ἀφῃρέθησαν παρ’ αὐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐγὼ νὰ πιστεύσω, Κύριοι, τὸν φυσικὸν νόμον, ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σκέπτωνται οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ παρὰ φύσιν καὶ οὐχὶ κατὰ φύσιν. Ἀλλ’ ἐξεταστέον ἤδη καὶ τίνα εἶναι τὰ καθήκοντα αὐτῶν. Τὰ καθήκοντα αὐτῶν εἶναι πολλὰ καὶ ποικίλα, ὡς βεβαίως, δὲν ἀμφιβάλλω, γνωρίζετε πάντες. Ἀλλὰ τὰ καθήκοντα αὐτῶν εἶναι σπουδαῖα διὰ τὴν Πολιτείαν, δι’ ἐκείνους ὅμως μόνον, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ ἐργασθῶσιν ὑπὲρ τῆς Πολιτείας των. Καὶ ἔχομεν πρόσφατον παράδειγμα τὸν αὐτοκράτορα ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔθηκε τὰ θεμέλια τοῦ μεγαλείου τῆς Γερμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἔχομεν παράδειγμα λαῶν τῆς χθές, οἱ ὁποῖοι ἦσαν μηδὲν ἀπέναντι ἡμῶν. Οἱ Φερδινάνδος τῆς Βουλγαρίας καὶ Κάρολος τῆς Ῥωμουνίας κατέστησαν τὰ Κράτη αὑτῶν τοιαῦτα, ὥστε νὰ τὰ ὑπολογίζῃ σήμερον ἡ Εὐρώπη εἰς βάρος ἀτυχῶς τῆς ἡμετέρας ἰδιοκτησίας. Παρ’ ἐκείνων ὅμως, οἱ ὁποῖοι κηλιδοῦσι τὸ ἀξίωμα αὑτῶν τὸ ὑψηλὸν, ἀσχολούμενοι εἰς τὴν γεωργίαν, εἰς τὴν σηροτροφίαν καὶ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν, βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ ἐλπίσῃ μεγαλεῖον ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ του πατρίδι. Ἀλλ’ ἐξεταστέον ἤδη ἀπὸ τῆς γενικωτέρας ἀπόψεως ποῖοι πρέπει νὰ εἶναι, ὅπως παρεδέχοντο αὐτοὺς καὶ οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι, ἐν τῇ σοφίᾳ των, ἦσαν δὲ σοφοὶ οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι, διότι ὅ,τι εἶπον δὲν ἐφαρμόζεται δι’ ἕνα λαὸν καὶ δι’ ὡρισμένον χρόνον, ἀλλὰ διὰ πάντας τοὺς λαοὺς καὶ διὰ πάντας τοὺς αἰῶνας. «Μὴ τοὺς μὲν ἄλλους ἀξίου κοσμίως ζῆν, τοὺς δὲ βασιλέας ἀτάκτως· ἀλλὰ τὴν σαυτοῦ σωφροσύνην παράδειγμα τοῖς ἄλλοις καθίστη, γιγνώσκων ὅτι τὸ τῆς χώρας ὅλης ἦθος ὁμοιοῦται τοῖς ἄρχουσιν». Καὶ περαιτέρω· «Σημεῖον δ’ ἔστω σοι τοῦ καλῶς βασιλεύειν, ἂν τοὺς ἀρχομένους ὁρᾷς εὐπορωτέρους, σωφρονεστέρους καὶ ἐνδοξοτέρους γιγνομένους διὰ τὴν σὴν ἐπιμέλειαν». Καὶ περαιτέρω· «Βούλου τὰς εἰκόνας τῆς ἀρετῆς ὑπόμνημα μᾶλλον ἢ τοῦ σώματος καταλιπεῖν. Μάλιστα δὲ πειρῶ τὴν ἀσφάλειαν σαυτῷ καὶ τῇ χώρᾳ διαφυλάττειν· ἣν δ’ ἀναγκασθῇς κινδυνεύειν, αἱροῦ τεθνάναι καλῶς μᾶλλον ἢ ζῆν αἰσχρῶς. Ἐν δὲ τοῖς ἔργοις πᾶσι μέμνησο τῆς βασιλείας, καὶ φρόντιζ’ ὅπως μηδὲν ἀνάξιον τῆς τιμῆς ταύτης πράξεις».

§129Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι παραίνεσις πρὸς Δημόνικον;

§130ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἶναι παραίνεσις ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε περὶ δημοκρατουμένης Βασιλείας ὡς μόνου πολιτεύματος ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν ἦθος. Ἀλλ’ ἤδη ἐξεταστέον καὶ πῶς πρέπει νὰ σκέπτωνται οἱ λαοὶ ἀπέναντι τῶν ἀρχόντων αὐτῶν. Ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πρέπει οἱ λαοὶ νὰ ἔχωσι πάντοτε ὑπ’ ὄψει των ὅτι οὗτοι καίπερ ἀποτελοῦντες ἕνα τῶν παραγόντων τῆς Πολιτείας φροντίζουσι πάντοτε περὶ αὐτῆς ὡσὰν νὰ πρόκειται οὐχὶ περὶ ἰδίας ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ περὶ ξένης ἐντελῶς. Ἀλλ’ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον περιώρισαν αὐτοὺς τὰ διάφορα Κράτη, ποῖος εἶναι, παρακαλῶ; Διατί περιώρισαν αὐτούς, λέγω, τὰ διάφορα Κράτη διὰ γραπτῶν καὶ ἀγράφων νόμων καὶ ἐν τοῖς καθέκαστα καὶ ἐν τοῖς καθόλου; Δὲν ἔχομεν παράδειγμα Βασιλέων, εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλεται τὸ μεγαλεῖον τοῦ Κράτους αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ὁποίων τὸ στόμα ἐφιμώθη ὑπὸ τῶν ἐκπροσωπούντων τὴν δύναμιν τοῦ λαοῦ, διότι δὲν ἐπετρέπετο νὰ ὁμιλῶσιν ὡς νὰ ὡμίλουν περὶ τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν; Δὲν ἔχομεν παράδειγμα χθεσινόν, καθ’ ὃ ἡγεμονίδης εὑρισκόμενος ἐν πρωτευούσῃ εὐρωπαϊκῇ περιωρίζετο νὰ λέγῃ «ὡραία πόλις ἡ Ῥώμη», «ὡραῖος καιρὸς πάντοτε ἐν Ῥώμῃ»; Ἀλλ’ οἱ λαοί, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ δράσωσι, φιμοῦσι τὰ στόματα τῶν ἡγεμόνων αὐτῶν ὡς ἐφίμωσαν καὶ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ἡγεμονίδου—ὁ ὁποῖος, δὲν τὸ λέγω πρὸς τιμήν μας, ἀνήκει εἰς Κράτος γειτονικόν, τὸ ὁποῖον ἐθεωρεῖτο ὅτι ἀπετέλει στίγμα διὰ τὸν πολιτισμόν, καὶ ἀποτελεῖ βεβαίως κατ’ ἐμέ —ἀπαγορεύσαντες νὰ ὁμιλῇ περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας του, ὡσεὶ νὰ ἐπρόκειτο περὶ ἰδίας περιουσίας. Ἀλλὰ τί ἔχει γίνει, κύριοι συνάδελφοι, μέχρι τῆς σήμερον παρ’ ἡμῖν; Δὲν θέλω νὰ ἐπεκτείνω τὸν λόγον, Κύριοι, ἀλλὰ θέλω νὰ τονίσω τοῦτο. Ἐλησμονήσατε ὅτι μόλις πρό τινος ἐσύρετο ἡ Κρήτη ὄπισθεν τοῦ ἅρματος τῆς Α. Μεγαλειότητος καὶ ἡμεῖς ἐχάσκομεν; Ἐνθυμεῖσθε τὸ σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο, καὶ τὸν ἐκβιασμὸν τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Βουλῆς ταύτης εἰς τὸ νὰ διαψεύσῃ γεγονότα λεχθέντα ἐνώπιον τόσων ἀξιοπίστων μαρτύρων ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Βασιλέως καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς Ἀνακτόροις. Ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐκέρδισε τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ ἡ φιλοτιμία αὐτοῦ συνετρίβη. Ἀλλὰ ἐξεταστέον· ἐγένοντο παρ’ ἡμῖν τὰ παθήματα μαθήματα; Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ἄνευ προκαταλήψεως, διότι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος οὔτε περὶ ζητήματος, διὰ τὴν ἐπὶ τοῦ ὁποίου κρίσιν δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀποδοθῇ προσωπικὸς λόγος οὐδὲ ποταπὰ ἐλατήρια. Γίνονται ταῦτα, Κύριοι, καὶ σήμερον, ὁπότε μετὰ μίαν ἐπανάστασιν ὁ λαὸς ἐξηγέρθη ὡς εἷς ἄνθρωπος, διὰ νὰ φέρῃ τὴν νῦν Κυβέρνησιν ἐν ἰσχύϊ; Ἢ μᾶλλον πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνωνται, λέγω, αὐτὰ μὲ πᾶσαν ἀκρίβειαν, τὰ ὁποῖα ἐγίνοντο καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, τὸ ὁποῖον κατὰ τοιοῦτον τρόπον κατεδίκασεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Καὶ προχθὲς ἀκόμη ἐδημοσιεύθη εἰς ἐφημερίδα τινά, ὅτι σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ Κράτους πρόκειται νὰ συζητηθῶσιν ἐν Λεβαδίᾳ ὡς ἐκ τῆς μεταβάσεως ἐκεῖ τῆς Α. Μ. τῆς Βασιλίσσης! Ἀλλὰ προσέξατε καὶ τοῦτο. Προχθὲς ἀκόμη ἐν Παρισίοις εἰς διαπρεπῆ ἐν Κρήτῃ πολιτευτὴν καὶ ὑπάλληλον ἐλέχθησαν περὶ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ τοιαῦτα ἀπὸ τοῦ ἐκεῖ Ἑλληνικοῦ ναοῦ μέχρι τοῦ μεγάρου, εἰς τὸ ὁποῖον μετέβησαν, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ᾐσχύνετό τις νὰ ὁμιλήσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐλέχθησαν δὲ ταῦτα, λέγω, εἰς βάρος τῆς Ἀνορθώσεως, καὶ, ἂν ἐλέγοντο καὶ ὑφ’ ἡμῶν, θὰ ἦσαν εἰς βάρος τῆς Ἀνορθώσεως, διότι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαψευσθῶσι πλέον, ὡς διεψεύσθη πολλοστημόριον αὐτῶν δημοσιευθέν. Ἀλλὰ δὲν τὰ λέγομεν, ἀκριβῶς διὰ ν’ ἀποδείξωμεν ὅτι ἐλέγχομεν μόνον τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων τῶν πραγμάτων ἐξεταστέον· ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν Γεώργιος ὁ Αʹ μεταβὰς εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους, ὡς βεβαίως θὰ ἰσχυρισθῇ ἡ Κυβέρνησις, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς διπλωματικὰς πράξεις ἀφορώσας τὸ σπουδαιότερον τῶν ζητημάτων, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει σύμπαντα τὸν ἔσω καὶ ἔξω Ἑλληνισμόν; Καὶ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐπὶ τούτῳ ἔχει ἐκπεφρασμένην γνώμην· προέβη ὁ Βασιλεὺς εἰς τοιαύτην διπλωματικὴν πρᾶξιν, χωρὶς νὰ παρίσταται ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργός, ἢ δὲν προέβη; Βεβαίως δὲν θὰ ἔχῃ νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἄλλο τι, εἰμὴ ὅτι καὶ ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἄνθρωπος, καὶ ὡς ἄνθρωπος πάσχων εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν χάριν τῆς ὑγείας του. Ἀλλ’ οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τοῦτο. Μετὰ τοῦτο ὅμως ἐπακολουθεῖ ἡ σπουδαιότης τοῦ ζητήματος, δι’ ὃ ἐλέγχεται ἡ Κυβέρνησις. Προέβη ἄνευ συμπαραστάσεως τοῦ ἁρμοδίου καὶ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ εἰς διπλωματικὰς πράξεις δι’ ὑπόθεσιν ἐνδιαφέρουσαν τὸ Πανελλήνιον ἢ ὄχι; Βεβαίως δὲν θὰ ἀρνηθῇ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, διότι εἰς τὴν Κοπεγχάγην ἐδόθη πρὸς τὸν Βασιλέα ἡ διακοίνωσις τῶν Δυνάμεων, ὡς ἠκούσατε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἡ ἀπάντησις τοῦ Βασιλέως πρὸς αὐτὰς ὡσαύτως ἐδόθη ἐκεῖ. Ἀλλὰ καὶ περὶ τίνος ἐκτὸς τούτου ζητήματος ἐπρόκειτο; Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ζητήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον συνετάραξε, συνταράσσει καὶ θὰ συνταράσσῃ ἴσως —κατὰ τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως—ἐπὶ πολὺν χρόνον δυστυχῶς ἀκόμη τὸν Ἑλληνισμόν. Ἀλλὰ τίνας ἐνδιαφέρει τὸ ζήτημα ἐκεῖνο; Μήπως τὰς Δυνάμεις; Καὶ ἐκείνας βεβαίως διὰ τὰς βλέψεις των. Μήπως τὴν Τουρκίαν; Κατὰ φυσικὸν λόγον καὶ αὐτὴν διὰ τὰ ἀνόητα δικαιώματά της! Ἀλλ’ ἡμᾶς ὅμως ἀπολύτως ἐνδιαφέρει, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ καταλέξωμεν εἰς δευτέραν μοῖραν, ἀλλὰ περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξίν μας ἀμέσως, αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασίν μας. Ἐπὶ τούτου δὲ καὶ ἐκ τούτου ἐξεταστέον, Κύριοι, εἰς ποίαν θέσιν μόλις προχθὲς εὑρίσκετο τὸ Κράτος. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι εἴχομεν προσκλήσεις ἡλικιῶν, διαβεβαιώσεις παρὰ τῶν ἐπισήμων ἀντιπροσώπων τοῦ ὁμόρου Κράτους καὶ μετὰ τοῦτο διπλωματικὰς δάφνας, διὰ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἐσκορδινᾶτο.

§131Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ἐσκορδινᾶτο;

§132Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἴσως δὲν κατενόησε τὴν λέξιν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς δὲν κατενόησε καὶ ἐν Λουτρακίῳ, ὅτε ἤκουσε παρά τινος ἰατροῦ: «νὰ δήξῃ ὁ κώνωψ», καὶ μαλλιαρίζων τὸν διώρθωσε νὰ δαγκάσῃ! Ἀλλὰ καὶ μετὰ τοῦτο χθὲς τί ἐγένετο; Προσέφυγεν εἰς τὴν ἐπέμβασιν τοῦ μέντιουμ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, μετὰ τὰς διπλωματικὰς ἐκείνας δάφνας; Ἀλλὰ τώρα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως θὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ θὰ δικαιολογήσῃ τὴν στάσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ Βασιλέως, καίτοι νομίζω ὅτι οὐδὲν ἔχει νὰ ἀφαιρέσῃ ἐξ ὅσων εἶπον. Δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ γεγονός, δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ὁ Βασιλεὺς προέβη εἰς διπλωματικὰς πράξεις ἄνευ τῆς συμπαραστάσεως τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ ἀνακινηθῇ τὸ Κρητικὸν ζήτημα καὶ ὤφειλεν ὁ Βασιλεὺς ἢ νὰ εἶναι ἐντὸς τοῦ Κράτους ἢ νὰ τὸν συνοδεύῃ ὁ ἁρμόδιος καὶ ὑπεύθυνος Ὑπουργός. Πιθανὸν νὰ ἀκούσωμεν μετὰ τοῦτο — μοὶ συγχωρεῖτε τὴν ἐλευθεροστομίαν μου—καὶ...χειροκροτήματα! Ἀλλὰ τοῦτο μοὶ ὑπενθυμίζει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον οἱ πρέσβεις τῶν Ῥωμαίων πρὸς τοὺς Ταραντίνους: «Γελᾶτε, ἄνδρες Ταραντῖνοι, πολὺν γὰρ τὸν μετὰ ταῦτα χρόνον κλαύσεσθε». Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἐὰν τοῦτο συμβῇ, νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ διὰ τὰ χειροκροτήματα: «Χειροκροτεῖτε, ἄνδρες βουληφόροι, εἰς βραχὺν γὰρ μετὰ ταῦτα χρόνον μεταγνώσεσθε». Ἀλλὰ τί ἐπὶ τέλους θὰ γίνῃ; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἀμέσως τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Θὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ παλαιαὶ μέθοδοι; Θὰ πλέῃ κατ’ ἔτος ἡ ἱερὰ τριήρης; Θὰ πλέῃ, ἵνα ἐπαιτῇ εἰς τὰς συγγενικὰς Αὐλὰς τῶν μεγάλων Δυνάμεων, ἢ μᾶλλον ἵνα ἀπατᾷ τὸν δυστυχῆ Ἑλληνικὸν λαόν, μεταβληθέντων μόνον τῶν μπογιατζήδων τῆς ἱερᾶς τριήρους; Τέλος πάντων δὲν θὰ σκεφθῇ ὁ λαὸς αὐτὸς διαφόρως; Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ ὠθήσωμεν αὐτόν, ἵνα ἀποδοθῇ εἰς ἑαυτόν; Δὲν θὰ ἐξυπνίσωμεν αὐτὸν τὸν λαὸν τέλος, ἵνα λάβῃ μόνος τὰ σκῆπτρα τῆς κυριαρχίας του; Δὲν ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτόν, ὅτι τότε μόνον θὰ δυνηθῇ νὰ ὀρθοποδήσῃ, ὅταν αὐτὸς μόνος διοικήσῃ ὡς κύριος ἐν τῷ οἴκῳ του, ὡς ῥυθμιστὴς τῆς τύχης αὐτοῦ; Ὅτι τότε θὰ ὀρθοποδήσῃ, ὅταν αὐτὸς ἀπ’ εὐθείας ἀναλάβῃ τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας του ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τρίτων; Διότι εἶναι βεβαίως ὁ Βασιλεὺς καὶ αὐτὸς παράγων τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἀποσπώμενος τῶν λοιπῶν παραγόντων δὲν εἶναι παράγων τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἄτομον, συνεπῶς οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ἐκτὸς τοῦ Κράτους εὑρισκόμενος νὰ προβαίνῃ εἰς διπλωματικὰς πράξεις σοβαρώτατα ἐνδιαφερούσας τὸν Ἑλληνισμόν. Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς τονίσω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὁ Βασιλεὺς εἶναι παράγων τῆς Πολιτείας μόνον ὅταν συμπράττῃ μετὰ τῶν ἄλλων παραγόντων, ἀλλ’ ἀποσπώμενος αὐτῶν εἶναι ἄτομον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκπροσωπεῖ ἢ μόνον τὴν ἰδίαν οἰκογένειαν, καὶ ταύτην ὑπὸ πολλοὺς περιορισμούς. Αὐτὰ περιέμενε παρ’ ὑμῶν, κύριοι Ἀνορθωταί, ὁ ἀτυχὴς Ἑλληνικὸς λαός. Αὐτὰ περιέμενε παρ’ ὑμῶν καὶ εἰς αὐτὰ ἔδει νὰ στηρίξητε τὴν ἰσχύν σας καὶ οὐχὶ εἰς τὴν φυσικὴν ἀπέχθειαν, τὴν ὁποίαν οὗτος αἰσθάνεται πρὸς τὰ παλαιὰ κόμματα διὰ τὴν ἐγκληματικὴν πορείαν των. Τὴν ἀπέχθειάν του ταύτην πρὸς τὰ παλαιὰ κόμματα νομίζετε ἰσχὺν ἰδικήν σας; Πόσον ἀπατᾶσθε! Αὐτά, κύριοι Ἀνορθωταί, περιέμενε παρ’ ὑμῶν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀλλ’ ὑμεῖς ἀγρὸν ἠγοράσατε. Ἔστε ὅμως βέβαιοι ὅτι θὰ ἔλθῃ στιγμή, καθ’ ἥν, πολὺ ταχέως ἴσως, θὰ ζητήσῃ λόγον διὰ τὰς διαφόρους ἀτασθαλίας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, μία τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ ἀπότομος μεταβολὴ τοῦ Ἡγέτου αὐτῆς ἀπὸ τοῦ βιαιοτέρου ὑβριστοῦ εἰς τὸν ἀηδέστερον σφουγγοκωλάριον τοῦ Στέμματος.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ φράσις σας εἶναι ἀπρεπεστάτη.

§134Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ὁμολογῶ ὅτι μένω κατάπληκτος ἀπὸ τὰ ἐξελισσόμενα γεγονότα ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ ἡμῶν πατρίδι. Μένω κατάπληκτος καὶ αἰσθάνομαι πόνον βαθύτατον, διότι ἐπίστευον ὅτι μετὰ μίαν ἐπανάστασιν τὰ πράγματα τῆς πατρίδος ἐν γένει ἤθελον μεταβληθῆ. Ὁ τύπος καὶ πάντες οἱ φίλοι οἱ διερμηνεύοντες τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως συνιστῶσι σιγὴν ἀπόλυτον καὶ ἐμπιστοσύνην ἀπεριόριστον μὲ τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὰ πράγματα, τά τε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τὰ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἐξυπηρετοῦνται καὶ βαίνουσι θαυμάσια. Ἀλλὰ μήτοι ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ προτύπου τούτου Βασιλείου τὰ αὐτὰ δὲν ἔλεγον οἱ κατὰ καιροὺς πιστοὶ πρὸς τὰς διαφόρους Κυβερνήσεις; Μήτοι ἡ σιγὴ καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη δὲν ἔβλαψαν περισσότερον ἑνὸς πολέμου ὀλεθρίου, ἀλλ’ ἀληθοῦς πολέμου, τὸ ἡμέτερον ἔθνος; Δὲν θὰ ἦτο ἔγκλημα διὰ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος καὶ προδοσία, ἐὰν ἡμεῖς παρηρχόμεθα τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκθέσωμεν, ἐν σιγῇ κατόπιν μιᾶς ἐπαναστάσεως; Ἐπολιτεύθημεν μὲ τὴν ἐλπίδα καὶ τὸν διάπυρον πόθον, ὅπως συντελέσωμεν, ἐφ’ ὅσον ἦτο εἰς ἡμᾶς δυνατόν, εἰς εὐόδωσιν τῶν τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἀποσταλέντες δ’ ἐνταῦθα ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἔχομεν πρόθεσιν νὰ ἐλέγξωμεν, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, τὴν δρᾶσιν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον θεωροῦσιν εὐλόγως οἱ νόμοι ὑπέρτερον πάντων καὶ πασῶν.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν Βασιλέα ἐννοεῖτε; Ἐὰν ἐννοῆτε τὸν Βασιλέα, δὲν δύνασθε νὰ ἐλέγξητε Αὐτόν, ἀλλὰ τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν. Κατ’ αὐτῆς στρέψατε τὸν λόγον.

§136Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου λέγει ὅσα λέγει καὶ μοὶ ἀποτείνει οὗτος ὅσα μοὶ ἀποτείνει. Ἐρωτῶ ὅμως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐκεῖνον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὅ τε ἐλεύθερος καὶ ὁ δοῦλος Ἑλληνισμὸς ἔστρεψε τὰ βλέμματα καὶ ἀνέθηκε τὰς ἐλπίδας, νὰ μοὶ εἴπῃ, τί ἐνήργησε κατ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι παραβάτης τοῦ νόμου τῶν νόμων; Εἰς τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελεν ἀπαντήσει ὅτι ἐνήργησεν ὅ,τι ἐπεβάλλετο εἰς αὐτόν, βεβαιωθῆτε, κ. Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ὅτι θὰ κατέλθω τοῦ βήματος.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω τί θὰ κάμῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω, εἶναι ὅτι τὸν Βασιλέα δὲν δύνασθε νὰ ἐλέγξητε. Ὑπεύθυνος εἶναι ἡ Κυβέρνησις.

§138Γ. ΠΩΠ. Τὴν Κυβέρνησιν ἐπερωτήσατε.

§139Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι Βουλευταί, χάριν ὑψηλοτέρων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα παίζονται τὴν στιγμὴν ταύτην, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σταματήσω ἐδῶ, ἐπιφυλάσσομαι ὅμως κατὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς συζητήσεως νὰ λάβω πάλιν τὸν λόγον εἰς ὅ,τι μοὶ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος. Ἐξηγέρθη, κύριοι Βουλευταί, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τῆς πολιτικῆς φαυλότητος, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησαν ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶχον τὸ καθῆκον νὰ ποδηγετῶσι, νὰ διευθύνωσι καὶ νὰ διδάσκωσι τὸν λαόν, κατὰ τῆς φαυλότητος, ἥτις ἐμόλυνε σύμπαντα τὸν πολιτικὸν ὀργανισμὸν καὶ ἐπήνεγκε τὴν σημερινὴν πολιτικὴν κατάστασιν τοῦ ἔθνους. Ἡ σημερινὴ ὅμως Βουλὴ, πρέπει νὰ γνωρίζητε, δὲν ὁμοιάζει πρὸς τὰς παρελθούσας Βουλὰς, διότι εἶναι προϊόν ἐπαναστάσεως, οὔτε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν καὶ αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις. Τοιουτοτρόπως καὶ ἕκαστος ἡμῶν ἔχει ἄλλα καθήκοντα, ἄλλας ὑποχρεώσεις κατὰ τὴν σημερινὴν περίστασιν. Ἐπὶ δεκαετηρίδας ὁλοκλήρους, πάντες γνωρίζετε, ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τοῦ προτύπου τούτου Βασιλείου—καὶ πρότυπον τὸ κατέστησαν ἐκεῖνοι—εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς τὰς χεῖρας ἑνὸς καὶ μόνου ἀνθρώπου καὶ εἰς τὰ παράσιτα καὶ γλοιώδη ἐκεῖνα ἑρπετά, τὰ ὁποῖα μολύνουσιν ὅπου καὶ ἂν σταθῶσιν, ὅπου καὶ ἂν πλησιάσωσι. Τὰ ἀποτελέσματα ἰδού· ἡ ἐπανάστασις, ἡ ὁποία δυστυχῶς κατ’ ἐμὲ δὲν ἦτο ὁποία ἔπρεπε, καὶ διὰ τοῦτο κατέληξεν ὅπως κατέληξεν. Ἐλπίζω ὅμως καὶ εὔχομαι ὅτι δὲν ἀπέχει πολὺ ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ πεισθῶσιν ὅλοι ἐκεῖνοι, οἵτινες μυκτηρίζουσι καὶ ἐμπαίζουσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ ἀνεχθῇ, ὅπως τὸν συντρίψωσιν. Εὑρισκόμην, κύριοι Βουλευταί, πρὸ ἐτῶν εἰς μίαν τῶν Εὐρωπαϊκῶν πρωτευουσῶν. Ἐκεῖ ὑπῆρχε πρέσβυς τις τῆς Ἑλλάδος, ὑπῆρχε δὲ καὶ ὑπάρχει συνήθεια κατὰ τὴν 25 Μαρτίου νὰ ἑορτάζηται τὸ μέγα γεγονὸς τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς ἡμετέρας πατρίδος. Ἤμην τότε σπουδαστὴς καὶ ὀλίγον δημοσιογράφος, εἶχον δ’ ὑποχρέωσιν ὡς Ἕλλην νὰ μεταβῶ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην εἰς τὸ συμπόσιον τῆς χαρᾶς καὶ τῆς ἀγαλλιάσεως. Παρεκάθηντο καί τινες τῶν λεγομένων Φιλελλήνων, καὶ μεταξὺ αὐτῶν, ὡς ἦτο ἑπόμενον, καὶ ὁ πρέσβυς ὁ ἀντιπροσωπεύων τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Εἰς πᾶν γεῦμα, καὶ μάλιστα εἰς τοιοῦτον ἐπίσημον, φυσικὸν εἶναι νὰ γίνωσι καὶ αἱ προπόσεις, αἱ ὁποῖαι γνωρίζετε πάντες πῶς γίνονται. Ἠγέρθη λοιπὸν πρόποσις ἑνὸς τῶν φιλελλήνων θαυμασία καὶ εὔγλωττος, ἥτις ἐνεθουσίασε πάντας ἡμᾶς, καὶ μεταξὺ ἡμῶν παρεκάθηντο Βούλγαροι, Ῥωμοῦνοι, Σέρβοι, Γερμανοί, Ἄγγλοι καὶ Γάλλοι. Ἦλθεν ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν πρόποσιν ἐκείνην. Ἀγαθῶς τότε ἐπλησίασα πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς πατρίδος μας, ὅπως ἀκούσω εὐκρινέστερον τὰ ὡραῖα λόγια τῆς ἀπαντήσεως αὐτοῦ καὶ ἀποστείλω ταύτην εἰς τὸ φύλλον, τὸ ὁποῖον ἀντεπροσώπευον. Οὐδεμίαν θὰ σᾶς εἴπω ὑπερβολήν, διότι ὑποθέτω ὅτι τινὲς ἐξ ὑμῶν παρευρέθησαν εἰς παρομοίαν ἐπαίσχυντον ἱεροτελεστίαν· τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ Ἕλληνες καὶ ξένοι ἐναγωνίως ἀνεμένομεν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὰς προπόσεις τῶν ἄλλων, ἐξάγει ἐκ τοῦ θυλακίου του ἓν χειρόγραφον καὶ τὸ ἀναγινώσκει. Ἡ προφορὰ τῆς Γαλλικῆς ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου ἦτο ἐλεεινοτάτη, μὴ τὸ θεωρήσητε ὑπερβολήν, καίτοι ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα παρέμεινεν ἐν τῇ ξένῃ, τὸ νόημα καὶ ἡ φράσις γελοία, τὸ δὲ χείριστον πάντων δὲν εἶχεν ἀποστηθίσει κἂν τὸ χειρόγραφον ἐκεῖνο. Λοιπὸν τὸν ἀντιπρόσωπον ἐκεῖνον τοῦ ἡμετέρου Κράτους τὸν εἶχεν ὑποδείξει, τὸν ἠνείχετο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος περιέρχεται τὰς Εὐρώπας καὶ προβαίνει εἰς δηλώσεις χωρὶς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπομεν ὅτι τὴν εὐθύνην φέρει τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ δὲν πρόκειται περὶ ἐλέγχου σήμερον. Ὁμιλεῖτε διὰ τὸ παρελθόν.

§141Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω, κύριοι Βουλευταί, τοῦτο, ὅτι ὑπεράνω τῶν ἀνθρωπίνων νόμων εἶναι οἱ νόμοι τῆς λογικῆς καὶ τῆς φύσεως, οἵτινες σαφῶς δηλοῦσι τοὺς ὑπευθύνους καὶ πρὸς ἐκείνους ὀφείλει ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἀνερχόμενος τὸ βῆμα τοῦτο, ἀδιαφορῶν ἐντελῶς, νὰ ἀπευθύνηται. Ἄλλως τε μὴ λησμονεῖτε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν προϋπῆρξα Ὑπουργός, ὅστις ὑποπεσὼν εἰς τὴν δυσμένειαν τοῦ Βασιλέως ὁμιλῶ δριμέως, ἵνα ἐπισύρω τὴν εὐμένειαν τοῦ Ἄνακτος, οὔτε καὶ ὑποψήφιος εἶμαι, ἀφήνων εἰς ἄλλους ἱκανωτέρους ἐμοῦ νὰ ἔχωσι τὴν τοιαύτην φιλοδοξίαν. Ἐγὼ ἐξελέγην καὶ ἀπεστάλην ἐνταῦθα, ἵνα ἐκτελέσω τὸ καθῆκόν μου, ὅπως ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Βουλευτοῦ καὶ ἡ φωνὴ τῆς συνειδήσεώς μου μοὶ ἐπιβάλλει.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτιστον καθῆκον εἶναι νὰ σέβησθε τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως, τὸ πολίτευμα καὶ τὸν Κανονισμόν. Ἂν δὲν σέβησθε τὸ πολίτευμα, δὲν ἐκπληροῦτε τὸ καθῆκόν σας.

§143Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἥν, κύριοι Βουλευταί, κυριαρχεῖ ὁ ἐμπαιγμὸς καὶ ἡ φενάκη καὶ ἡ καταστρατήγησις ὑψίστων ἐθνικῶν συμφερόντων, ἀντὶ νὰ ἀπευθύνωνται οἱ ἁρμόδιοι καὶ δυνάμενοι πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παραβλάπτουσι τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, ἔρχονται διὰ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν τοῖς δίδει ὁ νόμος, νὰ ῥυθμίσωσι τὴν ἡμετέραν φρασεολογίαν. Δύνασθε νὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον...

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ συζητήσωμεν τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔκαμον, τὴν ἔκαμον ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ Κανονισμοῦ· εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ὅτι ὀφείλετε νὰ σέβησθε τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως καὶ τὸ πολίτευμα.

§145Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅτι σέβομαι ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι σεβασμοῦ (διαμαρτυρίαι).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν σας. Ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἄξιος σεβασμοῦ. Παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν σας... Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνακαλεῖται εἰς τὴν τάξιν.

§147ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί τὸν μέλει!

§148Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ὁ ὁποῖος εἶπε τί μὲ μέλει. Θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως θέση ποινὰς αὐστηροτάτας, καὶ θὰ ἔβλεπες, κύριε Βουλευτά, ὅτι δὲν θὰ ἐδίσταζον ποσῶς νὰ ὑποστῶ οἱανδήποτε ποινὴν προκειμένου νὰ ὁμιλήσω καὶ νὰ ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἦλθον ἐνταῦθα. Ἀλλ’ ὀφείλω ἐπίσης, πρὶν ἢ προχωρήσω εἰς ἄλλο σημεῖον, νὰ σημειώσω καὶ νὰ γνωρίσω κάτι τι ἄλλο. Λέγω λοιπόν, ὅτι ἐπὶ 40 ὁλόκληρα ἔτη ἡ διπλωματία τῆς πατρίδος μας εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς τὸ Στέμμα καὶ ἐπὶ 15 ἔτη ὁλόκληρα ἡ ἀναδιοργάνωσις τοῦ στρατοῦ εἶχεν ἀνατεθῆ πάλιν εἰς τὸ Στέμμα. Ποῦ; Εἰς Κράτος συνταγματικὸν ἐξουσία ἀπολύτου μονάρχου! Ποῖα τὰ ἀποτελέσματα, κύριοι Βουλευταί; Διὰ νὰ μὴ σᾶς καταπονῶ ἐπὶ πολύ, λέγω ὅτι εἶναι γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης ἀπολύτου, οὕτως εἰπεῖν, ἐξουσίας καὶ πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν διαχείρισιν καὶ πρὸς τὴν ἀναδιοργάνωσιν καὶ ἀνασύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ἡ ἐπανάστασις, ἡ ὁποία δυστυχῶς παρουσίασε τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, τὸ ἔκτακτον φαινόμενον, ὅτι, ἐνῷ αὕτη κυρίως ἐγένετο καὶ ἐστρέφετο κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καταπατοῦσι τοὺς νόμους καὶ ζημιοῦσι τὴν πατρίδα, ἐνῷ λέγω, κατ’ ἐκείνων ἐστρέφετο ἡ ἐπανάστασις κυρίως καὶ ἀποκλειστικῶς, ἀπέβη ὑπὲρ αὐτῶν ἐντελῶς. Καὶ διὰ τοῦ θεσμοῦ νῦν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ ἐξουσία ἀπολύτου μονάρχου δίδεται εἰς τὸ Στέμμα.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ θέμα δὲν εἶναι περὶ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Ἡ ἐπερώτησίς σας εἶναι διατί δὲν μετέβη ὁ Ὑπουργὸς μετὰ τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ σεῖς ὁμιλεῖτε περὶ Γενικῆς Διοικήσεως καὶ περὶ ὅλων τῶν ἄλλων θεμάτων ἐκτὸς τοῦ θέματος τῆς ἐπερωτήσεώς σας.

§150Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Γνωρίζετε πολὺ καλά, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὑπάρχει ἓν κέντρον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου θὰ ἀναχωρήσῃ τις καὶ θὰ καταλήξῃ. Πρόκειται περὶ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Στέμματος εἰς τὰ πράγματα τῆς χώρας, καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν ἂν ἐγνώριζεν ὅτι θὰ ἐπιδοθῇ ἡ Νότα ἡ δοθεῖσα παρὰ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἐκεῖ ὅπου ἐδόθη, καὶ ἂν ἐγνώριζεν ὁποίαν εἶχεν ὑποχρέωσιν. Ἐρωτῶ δ’ ἀκόμη τὴν Κυβέρνησιν τί ἐνήργησε διὰ τὰς συνεντεύξεις, ἃς ἔδωκεν ὁ Βασιλεὺς εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν τύπον. Ὀφείλω πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος τούτου νὰ κάμω τὴν ἑξῆς ὑπόμνησιν, ὅτι ὁ λαὸς ἀπέκαμε δίδων τὸ αἷμά του πρὸς δημιουργίαν δικαιοσύνης καὶ ἰδίᾳ πρὸς παρασκευὴν στρατιωτικῶν δυνάμεων. Σύνεσις καὶ πατριωτικὸν συμφέρον μὲ ἐμποδίζουσι ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ εἶμαι σαφής, ὀφείλω ὅμως νὰ δηλώσω πρὸς τοὺς ὑπευθύνους καὶ ἁρμοδίους ὅτι ἐπέστη ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ δίλημμα τὸ ἀκόλουθον· ἢ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὡς Κράτος ἐλεύθερον καταπνίγον πᾶσαν φιλοδοξίαν καὶ ἄνευ ἀποστολῆς, ἢ ἡ ἀπόγνωσις θὰ τὸν φέρῃ εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ δημιουργήσῃ γεγονότα, ἐκ τῶν ὁποίων καὶ αὐτὸς θὰ ζημιωθῇ καὶ ἐκεῖνοι θὰ συντριφθῶσιν, οἵτινες θὰ συντελέσωσι πρὸς δημιουργίαν αὐτῶν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§152Γ. ΠΩΠ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀρχίσω τὸν λόγον ἀπευθυνόμενος ὑμῖν ἰδίᾳ διὰ τὴν στιγμὴν τῆς παρεμβάσεως τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ῥυθμίσῃ ἡ ἀρξαμένη διὰ τῶν ἐπερωτήσεων τῶν δύο ἐντίμων συναδέλφων καὶ ἐμοῦ τρίτου εὐρύτης τῆς συζητήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἦτο εὐτύχημα ὅτι δὲν ἐζήτησε τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀνακαλέσῃ τὸν κατελθόντα συνάδελφον εἰς τὴν τάξιν, διότι ἡ εὐρύτης τῆς συζητήσεως, καθ’ ὃν τρόπον διετυπώθη ἐν ταῖς ἐπερωτήσεσιν ἡμῶν, ἔχει τοιαῦτα ὅρια, ὥστε ἀναμφισβητήτως γίνεται σύγχυσις μεγίστη — σύγχυσις, τῆς ὁποίας τὴν εὐθύνην δὲν ἔχουσιν οἱ ἐπερωτήσαντες — τῶν ὁρίων τῆς εὐθύνης τῆς τε ὑπευθύνου καὶ τῆς ἀνευθύνου Ἀρχῆς. Τὸ ἀνεύθυνον τοῦ Στέμματος ὑπάρχει ὡς θεωρία τῆς ἀδυναμίας τοῦ Στέμματος, ὅπως διαπράξῃ τὸ κακόν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ Στέμμα εἴτε αὐτοβούλως εἴτε τῇ ἀνοχῇ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἑκάστοτε ἔχει σύμβουλον, θελήσῃ νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ πράγματα τῆς χώρας τὸ Στέμμα εἶναι ὑπεύθυνον. Ἂν δὲ ἡμεῖς δὲν ἠλέγξαμεν ἐντεῦθεν τὸ Στέμμα καὶ δὲν ἠθέλομεν τὸ ἄτομον τοῦ Βασιλέως νὰ θίξωμεν ἑκάστοτε ἀναφερόμενοι ἢ ἐπερωτῶντες, δὲν πράττομεν τοῦτο καθ’ ὃν τρόπον μέχρι τοῦδε ἐδημιουργεῖτο ἡ κοινοβουλευτικὴ περὶ τούτου μέριμνα, ἀλλὰ διότι φρονοῦμεν ὅτι μειοῦμεν τῆς Βουλῆς τὸ γόητρον ἢ τὴν ἰσχύν, παρέχοντες δικαιώματα εἰς τὸ Στέμμα προκαλοῦντα καὶ εὐθύνας. Διότι φρονῶ ὅτι ἐλέγχοντες ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τὸ Στέμμα δίδομεν εἰς αὐτὸ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ἔχῃ. Εἶναι δὲ μεγίστης ἐννοίας ἡ τοιαύτη ἀντίληψις τοῦ χωρισμοῦ τῶν ἐξουσιῶν. Θὰ φέρω δὲ παράδειγμα πρόχειρον, τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς ἔτυχε νὰ ἔχω μετ’ ἐμοῦ, ὅπως ἴδητε κατὰ ποῖον τρόπον, εἰς τὰς Βουλὰς ἐκείνας, ἔνθα τὰ Στέμματα ἔχουσι μείζονας εὐθύνας, διότι ἔχουσι μείζονα δικαιώματα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρέχει τὸ φιλελεύθερον ἡμῶν πολίτευμα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Στέμμα, διεξάγονται αἱ συζητήσεις. Ἀρχηγὸς τῶν φιλελευθέρων καὶ ἐκεῖ, ἐν τῷ Γερμανικῷ Κοινοβουλίῳ, πρὸ τριετίας, ὁπότε ἐγένετο συνεδρίασις, ἥτις ἀληθῶς παρέμεινεν ἱστορικὴ διὰ τὰς ἐλευθερίας τῶν κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων καὶ διὰ τὰ δικαιώματα τῶν λαῶν εἰς τὰ θέματα ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα αὐτοβούλως καὶ πρὸς ζημίαν ἐνίοτε τῶν Κρατῶν καὶ τῶν λαϊκῶν ἑπομένως συμφερόντων παρεμβαίνουσιν οἱ λεγόμενοι ἀνεύθυνοι ἄρχοντες, ἐπέκρινε τὴν ἐνέργειαν τοῦ αὐτοκράτορος. Ἔλεγε λοιπὸν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Γερμανῶν φιλελευθέρων, ὅτι ὁ Κάϊζερ, ὁ ἰσχυρὸς καὶ μεγαλοφυὴς θεωρούμενος Κάϊζερ, ὁ Κάϊζερ ὁ ἐκπροσωπῶν τὴν γερμανικὴν ἑνότητα καὶ ἐκπροσωπῶν ἱστορίαν οἰκογενείας, συνδεομένης ἀπολύτως μὲ τὴν ἑνότητα τοῦ ἔθνους αὑτοῦ, ἔλεγεν, ὅτι δὲν εἶχε δικαίωμα ὁ Κάϊζερ, εἰς ἐποχὴν μάλιστα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεφέρετο διὰ πρώτην φορὰν πρὸ τριετίας τὸ ζήτημα τὸ Μαροκκινόν, νὰ εἶναι μακρὰν τῆς πρωτευούσης αὑτοῦ. Καὶ ἰδοὺ ἐπὶ λέξει τί ἔλεγεν ὁ συνταγματολόγος ἐκεῖνος πολιτευτής (ἀναγινώσκει): «Εἰς στιγμὰς τόσῳ χαλεπὰς ὁ αὐτοκράτωρ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ ὄχι νὰ διασκεδάζῃ καὶ ὄχι νὰ ἐπιθεωρῇ τὸ ἀερόστατον Zepelin. Εἶναι δὲ θλιβερόν, ὅτι ὑπάρχουσι στιγμαί, καθ’ ἃς εἷς Γερμανὸς αὐτοκράτωρ δὲν αἰσθάνεται καὶ δὲν σκέπτεται ὡς Γερμανός». Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ῥάϊχσταγ καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ἀνέφερα, ὅτι εἶναι δυνατὸς ἐκεῖ ὁ ἔλεγχος ὑπὸ τῆς Βουλῆς αὐτοκράτορος ἔχοντος μείζονα δικαιώματα ἀνευθύνου ἄρχοντος συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἐννοίας τῶν ἐλευθεριῶν, τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν ἑνὸς τόπου, οὐχὶ μόνον δὲν ἀνεκάλεσεν εἰς τὴν τάξιν τὸν ἀγορεύοντα, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ ἡ φωνὴ αὐτοῦ καὶ ἡ φωνὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ φωνὴ ἁπάντων τῶν κομμάτων τῶν φιλελευθέρων, τοῦ κέντρου, τῶν κληρικοφρόνων, τῶν συντηρητικῶν, τῶν μοναρχικῶν, τῶν μᾶλλον ἀφωσιωμένων πρὸς τῆς δυναστείας ἐκείνης τὰ συμφέροντα, ἦλθε καὶ συνετάχθη σύσσωμος, ὅπως χειροκρατουμένη θέσῃ φραγμὸν εἰς ὑπερβασίας ἀνευθύνου Ἀρχῆς, αἵτινες ἠδύναντο νὰ ὁδηγήσωσιν ἓν Κράτος εἰς κίνδυνον. Καὶ ἠθέλετε σεῖς νὰ μὴ εὑρεθῇ ἐν τῷ ἑλληνικῷ τούτῳ Κοινοβουλίῳ καὶ εἰς ἡμέραν ὡς ἡ σημερινή, κατὰ τὴν ὁποίαν σημειοῦται μέγα ἱστορικὸν γεγονὸς διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἡμέραν τῆς ἐξώσεως τοῦ πρώτου τῶν Ἑλλήνων Βασιλέως, διότι ἀπολυταρχικῶς καὶ κατ’ ἰδίαν ἐχειρίζετο τὰ ἐξωτερικὰ τοῦ Κράτους ζητήματα, ἠθέλετε νὰ μὴ εὑρεθῇ φωνὴ διαμαρτυρίας ἀγομένη ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέχρι τοῦ ἄλλου ὁρίου τῶν εὐθυνῶν, ἐν τῇ συγχύσει τῶν εὐθυνῶν, συγχύσει δὲ τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ μὴ γνωρίζῃ τις, ἂν πρέπει τὸ Στέμμα ἢ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγκαλέσῃ διὰ τὰς εὐθύνας; (Εὖγε! εὖγε!) Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου ἡμῶν, καὶ βεβαίως δὲν εἶναι προπύργιον τοῦτο, ὅταν μόλις δυνάμενοι νὰ κρυβῆτε ὄπισθεν τῶν δακτύλων καλῆτε καὶ ἄλλους νὰ θωρακισθῶσιν ἐκεῖ καὶ ἀμυνθῶσι κατὰ τῆς βουλήσεως ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἔλεγεν ὁ ῥήτωρ ἐκεῖνος, ὅτι ὁ Κάϊζερ δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ εὑρίσκηται μακρὰν τῆς πρωτευούσης του ἐν ἡμέραις χαλεπαῖς. Καὶ διέρχεται κρίσιν καὶ διῆλθεν ἡμέρας ἀγωνίας ὁ ἑλληνικὸς λαός, διότι ἠγωνία καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐπέτρεπε καὶ συνεχώρει, ὅπως ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων προΐσταται ὡς πρόεδρος τοῦ κομιτάτου τοῦ ἀνθοπολέμου εἰς Aix-les Bains, καὶ ἐπέτρεπεν οὐχὶ κἂν νὰ ἐπιθεωρῇ τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης, ὡς εἰς τὰς δοκιμὰς τοῦ Zepelin, ἀλλὰ νὰ ἐπιθεωρῇ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ γένους τῶν σκύλλων ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Aix-les Bains! Δὲν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις μόνον δι’ ὅσα ἐπιτάσσει ἔχει εὐθύνην. Ἡ Κυβέρνησις εὐθύνεται καὶ δι’ ὅσα ἐπιτρέπει, κυρίως δὲ διὰ ταῦτα. Μέχρι δὲ τοῦδε οὐδέποτε ἐγένετο ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ συζήτησις. Ἤρχοντο ἐδῶ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἀντιδυναστικότητος, κρύπτοντες ἁπλῶς τὸν πόθον ν’ ἀπειλήσωσι τὸ Στέμμα, ἵνα εἰσορμήσωσιν ἐκεῖ, ὁπόθεν τὰ ἀξιώματα εὐχερέστερον παρείχοντο, καὶ προεκαλεῖτο ἡ συζήτησις, ἵνα θίξῃ τι ταπεινόν, ἵνα θίξῃ τὸ χρῆμα καὶ νὰ ἐρωτήσῃ διατί τὸ Στέμμα μεταβαίνει μὲ θαλαμηγόν, ἢ διατί ἐμφανίζεται μὲ πλοῦτον καὶ χλιδὴν δαπάναις τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ εἶναι εὐγενὲς τὸ γένος τὸ Ἑλληνικὸν καὶ θέλει, ὅπως ὁ Βασιλεύς του πάντοτε ἐμφανίζηται πλούσιος· ἂς εἶναι πτωχὸς ὁ λαός του, ἀφοῦ ἡ πλουσία τῆς Βασιλείας ἐμφάνισις θὰ ἀποδείξῃ τὸν πλοῦτον τῶν αἰσθημάτων τοῦ λαοῦ. (Εὖγε, εὖγε). Δὲν θὰ θίξω λοιπὸν ἐγὼ ἀπὸ τῆς ἐννοίας ταύτης τὴν ἐμφάνισιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας περιοδευούσης. Τουναντίον θὰ εἶμαι ὁ πλειοδοτῶν· δὲν θὰ ἔλεγον κἄν περὶ τῶν βασιλικῶν ταξιδίων, διότι θὰ ἦτο ματαιοπονία. Ὑπάρχουσιν ἀνθρώπινα πάθη, τὰ ὁποῖα αὐξάνουσι σὺν τῇ ἡλικίᾳ. Καὶ ἀναγνωρίζω τὴν δυσχέρειαν πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην αὐτῆς, ἵνα μὴ ἀποδημήσῃ καὶ ἐφέτος τὸ Στέμμα, ὅτε ἐπὶ τεσσαράκοντα πέντε ἐνιαυτοὺς καθ’ ἕκαστον ἔτος μὲ ἀκρίβειαν ἀστρονομικοῦ φαινομένου περιέρχεται ἀνὰ τὴν Εὐρώπην. (Ἱλαρότης). Περιέρχεται ἐπὶ 45 ἔτη τὸ Στέμμα ἀνὰ τὴν Εὐρώπην, καὶ ἠγάλλετο ἡ ψυχὴ τῶν κυβερνώντων, ὅτε ἐμάνθανον περὶ τῶν νέων θριάμβων τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς, καὶ ἐπανελαμβάνετο ἡ ἱστορία αὐτὴ καὶ ἐπανελήφθη καὶ ἐφέτος, διότι ἀτυχῶς ὑπάρχουσι πάθη τινά, τὰ ὁποῖα συνοδεύουσι τὸν ἄνθρωπον πάντοτε, καὶ χρειάζεται μεγάλη δύναμις, ὅπως μία ὑπεύθυνος Κυβέρνησις μεταβάλῃ τὰ πάθη ταῦτα. Ἀλλ’ ὅταν ὁ Βασιλεὺς ἔρχηται εἰς ἓν Κράτος εἰς τοσοῦτον ὀξεῖαν ἀντίθεσιν ἑκάστοτε πρὸς τὰς ἰδέας καὶ τὰς γνώμας τοῦ λαοῦ του καὶ ὅταν δὲν φαίνηται διδαχθεὶς ἐκ τῶν διαμαρτυριῶν, δὲν φαίνηται διδαχθεὶς ἐκ τῶν διδαγμάτων τοῦ παρελθόντος καὶ ὅταν δὲν θέλῃ νὰ συμβάλῃ ἑαυτὸν συμπράττοντα μετὰ τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς, ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἑκάστοτε εἶναι μεγάλη. Ἂν δὲ σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία παρ’ ὅλον τὸ δημοκρατικὸν αὐτῆς πνεῦμα ἔχεται θερμῶς τῆς Βασιλείας, ὑπάρχει καὶ ἐμφανίζεται σκέψις τις ἀντιδυναστική, ἂς προσέξωσι καλῶς μήπως καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἐγώ, ἔχονται τῆς Βασιλείας, μὴ ἴδωμεν τοὺς ἀντιδυναστικοὺς μεταβαλλομένους εἰς ἀντιβασιλικούς. Δὲν λέγω συνεπῶς περὶ τῶν ταξιδίων τοῦ Βασιλέως. Εἶναι ταῦτα συνέχεια ὁλόκληρος, καὶ εἷς μικρὸς ὑπολογισμὸς κατὰ τὰς ἀσχολίας μου τὰς φιλολογικὰς μᾶλλον, τὰς στατιστικάς, ἴσως μοὶ ἔδωκε τὸ ἀποτέλεσμα ἀριθμῶν, ὅτι ἐπὶ 41 ἔτη ἀπὸ τοῦ 1870 τῇ ἀνοχῇ καὶ ἐνθαρρύνσει τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ταξιδεύει διαδοχικῶς ἐπὶ 3½ κατὰ μέσον ὅρον μῆνας κατ’ ἔτος. Δηλαδὴ τὸ ἓν τρίτον τοῦ κυριωτέρου μέρους τῆς βασιλείας Αὐτοῦ ἀφιερώθη εἰς ταξίδια. Καὶ ἔχομεν τὸν Βασιλέα ἐπὶ 11 ἔτη καὶ 11½ ὁλοκλήρους μῆνας εὑρισκόμενον μακρὰν τοῦ Βασιλείου Αὐτοῦ. Τοιοῦτον ἀριθμὸν δίδει ἡ πρόσθεσις καὶ τοιοῦτον προηγούμενον δημιουργεῖται ἐν Ἑλλάδι τῇ ἀνοχῇ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, ἐν συνεχείᾳ δ’ ἔρχεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ ἀκολουθήσῃ. Εἴπατέ μοι ἂν δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο βασιλικὴν ἀργομισθίαν. (Αἴσθησις). Μὴ θελήσωμεν λοιπὸν δικαιολογούμενοι νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας. Θὰ μᾶς εἴπητε ἴσως: πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Βασιλεὺς νὰ μὴ περιθάλψῃ τὴν ὑγείαν Αὑτοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ μεταβῇ εἰς τὰ λουτρά, ἵνα σώσῃ ἑαυτὸν ἀπὸ τοὺς πόνους τῆς ἰσχιαλγίας καὶ ἐπιδοθῇ ἀνετώτερον εἰς τὰ ἔργα τῆς βασιλικῆς του ἐξουσίας; Ἀλλὰ τότε θὰ τὸν ἐμφανίσητε λουόμενον ἐπὶ τέσσαρας μῆνας· καὶ εἶναι τόσον παχὺ τὸ δέρμα τοῦ Βασιλέως λοιπόν; (Γέλωτες, κωδωνοκρουσίαι.)

§153Γ. ΠΩΠ. Ἀπαγορεύεται ἡ φυσιολογία, κύριε Πρόεδρε; Διότι περὶ φυσιολογικῆς καταστάσεως πρόκειται. (Ἱλαρότης).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς ἐννοεῖτε πολὺ καλῶς τί ἀπαγορεύεται, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς διέκοψα διὰ τοῦ κώδωνος.

§155Γ. ΠΩΠ. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἐξεπλάγην πῶς ὁ κ. Πρόεδρος ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε διὰ τοῦ κώδωνος νὰ μὲ διακόψῃ, ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ φυσιολογικῆς παρατηρήσεως, ἀφοῦ ἀκριβῶς φυσιολογικὴ παρατήρησις εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠρξάμην νὰ εἴπω, προαναιρῶν ὅσα θὰ ἐπιχειρήσῃ νὰ δικαιολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε κάλλιστα τί ἐπιτρέπεται, καί, παρακαλῶ, συνεχίσατε τὴν ἀγόρευσίν σας, χωρὶς νὰ δίδητε ἀφορμὴν εἰς παρέμβασιν τοῦ Προέδρου.

§157Γ. ΠΩΠ. Γνωρίζω ἄριστα νὰ διατυπώσω ἐκεῖνα τὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ μὲ ὁδηγήσῃ ἡ φωνὴ τῆς συνειδήσεώς μου καὶ μόνον ἡ ἀψευδὴς φωνὴ τῆς συνειδήσεώς μου, καὶ οὐδὲν πρόσκομμα θὰ εὕρῃ αὕτη οὔτε ἐνθαρρύνσεως οὔτε ἀποθαρρύνσεως, πρόσκομμα ὠθοῦν ἢ νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια ἢ νὰ στρέψῃ ὀπίσω τοῦ χαρακώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει διαγράψει. Καὶ ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐμφανίσεως τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως ὁμιλοῦντος καὶ πολιτικολογοῦντος εὐθὺς ἀμέσως εἰς αὐτὰ ταῦτα τὰ πρῶτα λουτρά, εἰς τὰ ὁποῖα ἐλούετο ἡ ἀνεύθυνος Ἀρχὴ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ εἶπεν ὁ Βασιλεὺς πρὸς ἀνταποκριτὴν ἐφημερίδος ἑλληνοφώγου ἐν τῇ ξένῃ δημοσιευομένης, πλήρης εὐχαριστήσεως διὰ τὰ τελούμενα, τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὅλα θὰ γίνουν, διότι σήμερον δὲν ἔχομεν πλέον κόμματα ἐν Ἑλλάδι. Ὁ κ. Βενιζέλος ἐργάζεται λίαν πατριωτικῶς, τὸ δὲ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως βαδίζει κατ’ εὐχήν. Ὅλα πηγαίνουν τώρα καλά, καὶ εἶμαι εὐχαριστημένος καὶ πεπεισμένος διὰ τὸ μέλλον τῆς πατρίδος». Εἶναι ὡραῖον καὶ εἶναι ἄξιον ἐκτιμήσεως νὰ ἐμφανίζηται Βασιλεὺς αἰσιοδόξως ὁμιλῶν περὶ τοῦ Κράτους Αὑτοῦ, εἶμαι δὲ ἀπολύτως σύμφωνος, ὅτι οὕτως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἐὰν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ὁμιλήσῃ, ἔπρεπε νὰ λαλήσῃ ὁ Βασιλεύς. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς παρατηρήσεώς του εἶπεν ὅτι: «ὅλα θὰ γίνουν, διότι σήμερον δὲν ἔχομεν πλέον κόμματα ἐν Ἑλλάδι». Καὶ ἤθελον παρακαλέσει τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς ὅπως καὶ μέγα μέρος τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἰργάσθησαν μετὰ τῶν κομμάτων, νὰ μοὶ εἴπωσιν· αὐτοὶ εἶναι οἱ ἔνοχοι τῆς φθορᾶς καὶ τῆς συντριβῆς τοῦ τόπου; Καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος σήμερον κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, προῆλθεν ἀπὸ τὴν τάξιν τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἐπάλαισαν ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ, καὶ οἱ ὁποῖοι διὰ λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ εἴπωμεν καὶ τώρα ἢ καὶ ἀργότερα, ἀπέτυχον εἰς τὰς προσπαθείας των. Ἀλλ’ ἐξελθὼν ἀπὸ τῶν τάξεων ἐκείνων ἐξῆλθεν ἀπὸ σπεῖραν προδοτῶν καὶ κακούργων, οἱ ὁποῖοι κατέστρεφον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος; Ὅτε δ’ ἔχομεν βασιλικοὺς λόγους τοιαῦτα διαδηλοῦντας, πῶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου νὰ κυλισθῇ διὰ τοιούτου ἀφορισμοῦ καὶ νὰ περιυβρισθῇ καθ’ ὅμοιον τρόπον, ἀλλὰ καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀρκετὰ ἀτυχῶς προκληθεῖσαν ἐν μέσῳ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πολιτικὴν ἐμπάθειαν; Πρέπει νὰ μὴ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος ἰδίως ἡ φράσις αὕτη, διότι συνδέεται μὲ ὁλόκληρον τὴν ἱστορίαν, τὴν ἱστορίαν τὴν σύγχρονον, τὴν ἱστορίαν, ἥτις ἀπέληξεν εἰς ἐπανάστασιν, τῆς ὁποίας σεῖς εἶσθε οἱ ἀντιπρόσωποι, σεῖς ἐστάλητε ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ἵνα συνεχίσητε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ ἔργον της. Δὲν γνωρίζω ἂν ἄλλοι τινὲς θὰ ἐνθυμῶνται, ἀλλ’ ἦτο μέθοδος πολλάκις ἐπαναληφθεῖσα αὕτη· οἱ πρεσβύτεροι ἴσως ἐξ ὑμῶν, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτής, θὰ ἐνθυμῶνται ὅτι ἐπανειλημμένως εἰς πᾶσαν μὲν ἐπιτυχίαν ἐκαλεῖτο νὰ θέσῃ τὸ θυμίαμα αὑτοῦ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν ἀνεύθυνον Ἀρχήν, εἰς πᾶσαν δ’ ἀποτυχίαν ἔπταιεν ὁ λαός. Διότι ὁ λαὸς εἶναι τὰ κόμματα, ὅταν δὲν μετατρέπωνται εἰς φατρίαν. Καὶ βεβαίως δὲν εἶναι ὁ λαὸς ὁ μετατρέψας τὸ κόμμα εἰς φατρίαν· ἀλλ’ ὁ λαὸς οὕτως ἐποδηγετήθη, διὰ ν’ ἀφήσῃ τὴν δημιουργίαν φατριῶν πλαττομένων ἀπὸ τὴν ἀνεύθυνον Ἀρχὴν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς ὑπευθύνου αὐτῆς πρωτοβουλίας πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεων διὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως φιλοδοξιῶν, ὁ λαός, ὁ ὁποῖος ἔβλεπεν ἰσχυρότατα λαϊκὰ κόμματα ἐρχόμενα ἐνταῦθα διὰ τῆς πνοῆς πνεύματος ἀναγεννήσεως καὶ ἰδεῶν νὰ διασπῶνται ὑπὸ τὴν ἁβρότητα τῆς παρεμβαινούσης αὐλικῆς περιχειρίδος, ἥτις ἥρπαζε καὶ ἐδημιούργει Πρωθυπουργοὺς αὐλικούς, Πρωθυπουργοὺς προχείρους, οὐδὲν ἄλλο ἐπιτελέσαντας, εἰμὴ νὰ συντρίψωσιν ἐκ τῆς λαϊκῆς βουλήσεως προκύπτοντα τὰ κόμματα, εἰμὴ νὰ δημιουργήσωσι χάος ἐν ὁλοκλήρῳ τῇ περιόδῳ τῶν 45 ἐτῶν καὶ νὰ διασπῶσι τὴν λαϊκὴν δύναμιν, ἵνα μένωσι διαρκέστερον καὶ ἀσφαλέστερον ἀνεύθυνοι κυρίαρχοι τῆς γνώμης τοῦ Κοινοβουλίου οἱ περιβεβλημένοι τὴν ἀνεύθυνον ἐξουσίαν. Αὕτη εἶναι ἐν περιλήψει ἡ ἱστορία τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς Ἑλλάδος, τὸ λέγω δ’ ἐγώ, ὅστις ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν δὲν εὑρέθην συμπράττων μετὰ κόμματός τινος. Τὸ λέγω ἐγώ, ὅστις εὑρέθην εἰς διαρκῆ ἀντίθεσιν γνωμῶν πρὸς ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ κόμματα, ἀλλὰ καὶ πάντοτε ἀπέδωκα τῷ τε Κοινοβουλίῳ καὶ εἰς τὰ κόμματα ἐλευθέρως δρῶντα τὸν ἔπαινον ἐκεῖνον τὸν προσήκοντα, τὸν ἔπαινον, ὅστις ἐξεπροσώπει τὴν λαϊκὴν βούλησιν καὶ ἐστρέφετο ὡς κατηγορία ἐναντίον τοῦ ἀνευθύνου, ὁ ὁποῖος παρενέβαινεν, ἵνα διασπᾷ τὰ κόμματα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ δὴ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς θέσεως τοῦ ἀνευθύνου Ἄρχοντος. Ἀναφέρομαι δ’ ἀκόμη εἰς τὴν περὶ τούτου γνώμην τῶν κομμάτων. Εἷς μέγας πολιτικὸς ἀγὼν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ διεξήγετο. Ὁ Τρικούπης καὶ ὁ Κουμουνδοῦρος ἡγοῦντο. Ἦτο ἐποχὴ περὶ τοὺς τελευταίους μῆνας, μετὰ τοὺς ὁποίους ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνὴρ κατῆλθεν εἰς τὸν τάφον. Τὰ δύο κόμματα ἐξωθούμενα ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἐκείνης βουλήσεως τῆς ἀποκρύφου, ἥτις ἤθελε νὰ διαιρῇ τὴν λαϊκὴν δύναμιν καὶ νὰ συντρίβῃ τὴν δύναμιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος διὰ τῆς ἀνυπαρξίας κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἰδεῶν, τὰ δύο, λέγω, ἐκεῖνα κόμματα εὑρίσκοντο εἰς τοιοῦτον ἐρεθισμόν, προκληθέντα ἀκριβῶς ἐξ ἀφορμῆς ἡγεμονικοῦ ταξιδίου, ἀπὸ ἐνεργείας γενομένης ἔξω τοῦ Κράτους δι’ ὑποθέσεις ἀφορώσας ζωτικώτατα τοῦ ἔθνους συμφέροντα, εὑρίσκοντο εἰς τοιαύτην ἐχθρότητα, ὥστε ὁ ἀείμνηστος πολιτευτὴς Ζακύνθου Λομβάρδος ἀνελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο ἠθέλησε χάριν τῆς πατρίδος τὴν προσωπικὴν συνδιαλλαγήν. Καθ’ ὅσον καὶ ἐκεῖθεν καὶ ἐντεῦθεν ἐγεννᾶτο ἄμυνα ὑπὲρ τῆς ἰδέας δῆθεν τῆς ἀνευθύνου Ἀρχῆς—διότι συνταγματικώτατος ἦτο ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος, συνταγματικώτατος ἦτο ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης—ἔστεργον ν’ ἀναλάβωσιν ἀκεραίας τὰς εὐθύνας τοῦ Στέμματος, ἀφοῦ ἐξηγοῦντες οὕτω τὰ πράγματα καὶ πλακώμενοι ἐν ταῖς κρίσεσι περὶ τοῦ μέλλοντος —διότι ἦσαν προσφατώτεραι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης αἱ ἐντυπώσεις ἐκ τῶν πρώτων μετὰ τὴν ἔξωσιν τοῦ Ὄθωνος ἀνωμαλιῶν—δὲν ἐτόλμων νὰ εἴπωσι πρὸς τὸν λαὸν τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν πραγματικὴν θέσιν τῶν πραγμάτων, ἐπιβαρυνόμενοι δι’ εὐθυνῶν, αἵτινες δὲν τοῖς ἀνῆκον. Ἀλλ’ ὁ ἀείμνηστος Λομβάρδος ἀνελθὼν τὸ βῆμα καὶ θέλων τὴν συνδιαλλαγὴν εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἠμπορεῖ, δὲν εἶναι δύσκολον, κάποιος οὐχὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς εὑρισκόμενος, ἀλλ’ ἐκτός, ἐνδιαφερόμενος νὰ ἴδῃ διαιωνιζόμενον τὸν ἀγῶνα τοῦ Τρικούπη μὲ τὸν Κουμουνδοῦρον, διὰ νὰ καταστρέψῃ καὶ τοὺς δύο· ἠμπορεῖ τὸν Κουμουνδοῦρον νὰ τὸν ἀγκαλιάζῃ, νὰ τὸν φιλῇ, διὰ νὰ τὸν σπρώξῃ. Ἀλλ’ ἂς προσέξῃ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος· τὰ φιλήματα ἐκεῖνα εἶναι ’σὰν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δίδει ὁ βόας, πρὶν καταβροχθίσῃ τὸ θῦμά του. Ἂς συλλογισθῇ, ὅτι ὁ φίλος του ἐκεῖνος δὲν παραπονεῖται εἰς τὸν Πλάστην δι’ ἄλλο ἢ διότι δὲν τὸν ἔκαμε βόα, διὰ νὰ καταπίῃ διὰ μιᾶς Κουμουνδοῦρον καὶ Τρικούπην».

§158ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖον ἐνόει;

§159Γ. ΠΩΠ. Ποῖον ἐνόει ὁ ἀείμνηστος πολιτευτὴς ἐκ Ζακύνθου εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω, ὄχι πρὸς τὴν ὀξύτητα τῆς ἀντιλήψεως ὑμῶν ἀπευθυνόμενος, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν στοιχειώδη πολιτειακὴν γνῶσιν, τὴν ὁποίαν παρέχει εἰς ἕκαστον πολίτην ἡ γνῶσις τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἐπιτετραμμένον τῇ ἀνοχῇ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ Βασιλικοῦ στόματος νὰ ῥίπτηται κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τοιαύτη μομφὴ καὶ ὕβρις, ὅτι μόνος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ὁ συντρίψας τὸ Κράτος διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ πλειότερον παντὸς ἄλλου φορτωμένος βάρη, ὁ παραδίδων ἑκάστοτε ἐν ὑστάτῳ ἀπελπισμῷ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξουσίας κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς τὴν ἀνεύθυνον Ἀρχήν, ὁ παραδίδων τὸν στρατὸν εἰς διοργάνωσιν πρὸς τὴν ἀνεύθυνον Ἀρχὴν τί εἶδεν ἀποτέλεσμα ἐκ τῆς τοιαύτης ἀνοχῆς; Οὐδέποτε εἶδεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σήμερον ὑβρίζουσι τὰ κόμματα μόνον καὶ οἱ ὁποῖοι καλοῦνται ὡς ἡγεμόνες νὰ προΐστανται εἰς πᾶσαν Πολιτείαν, νὰ παραδειγματίζωσι τὰς ὑφισταμένας Ἀρχὰς καὶ τὸν λαόν, οὐδέποτε εἶδεν αὐτοὺς ἐνδιαφερομένους ὅπου ἐκάλει τὸ ἐνδιαφέρον ἡ ἐθνικὴ ψυχή. Εἶδεν ἐκείνους ἕκαστον Πάσχα μεταβαίνοντας εἰς τοὺς στρατῶνας, διὰ νὰ διασκεδάσωσι, καὶ ἤκουεν αὐτοὺς λέγοντας πρὸς τὸν στρατιώτην· «Πότε θὰ τελειώσουν τὰ βάσανά σου;», διὰ νὰ διδαχθῇ οὗτος ὅτι εἶναι βάσανος ἡ ὑπηρεσία ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς πατρίδος! (Αἴσθησις). Δὲν πταίει τὸ ἔθνος ἂν ὑπῆρξαν ἐλλείψεις πολεμικῶν παρασκευῶν. Καὶ διὰ τὸν κατὰ θάλασσαν στρατὸν ἔχομεν τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου ἡμῶν ψευδῆ μάρτυρα. Καὶ εἴπατέ μοι σεῖς πάντες, οἱ ὁποῖοι συνεπράττετε μὲ τὰ παλαιὰ κόμματα, διότι δὲν ἀνεπηδήσατε ἀπὸ λατομεῖον ὡς οἱ τοῦ Πυγμαλίωνος καὶ τῆς Πύρρας μετακατακλυσμιαῖοι ἄνθρωποι, εἴπατέ μοι σεῖς πάντες, οἱ ὁποῖοι συμπράττετε νῦν, ὑπὸ εὐγενῶν βεβαίως ὁρμώμενοι ἐλατηρίων, μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἴπατέ μοι ποῖον κόμμα ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελε νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὸν Στρατὸν καὶ τὸν Στόλον τῆς πατρίδος του, ἂν μὴ δεσμοὶ ἀνομολόγητοι τὸ συνεκράτουν; Καὶ ὅτε παρεδόθη πάλιν ὑπὸ τῶν κομμάτων εἰς τὴν ἀνεύθυνον Ἀρχὴν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπιβλέπειν καὶ ἐπιθεωρεῖν τὸν στόλον ἅπαξ εἴδομεν αὐτὴν μετὰ τεσσαρακονταετίαν νὰ μεταβῇ καὶ νὰ παρακολουθῇ τὰ πράγματα εἰς τὸν Ναύσταθμον, ἀλλὰ τοῦτο μόνον διὰ νὰ ἴδῃ ἂν καλῶς ἐτοποθετήθησαν οἱ αὐλοὶ μιᾶς θαλαμηγοῦ! (Χειροκροτήματα ζωηρὰ ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰδοποιῶ τὰ ἀκροατήρια ὅτι, ἂν χειροκροτήσωσι καὶ δευτέραν φοράν, θὰ τὰ ἐκκενώσω.

§161Γ. ΠΩΠ. Οὕτως ἐν γενικαῖς, γενικωτάταις γραμμαῖς δύναταί τις νὰ ἐλέγξῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὡμίλησε τὸ Στέμμα ἀναφορικῶς πρὸς τὴν σύγχρονον πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ Κράτους ἡμῶν.

§162Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Πρὸς τίνα ἐφημερίδα ἐδόθη ἡ συνέντευξις αὕτη;

§163Γ. ΠΩΠ. Πρὸς τὴν «Ἀτλαντίδα» τῆς Νέας Ὑόρκης.

§164Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Εἶναι ἀληθές αὐτό;

§165Γ. ΠΩΠ. Ἐὰν δὲν ἦτο ἀληθές, θὰ τὸ διέψευδεν ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶχε καθῆκον. Καὶ οὕτως ἔχομεν τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ Στέμματος τὰς ἀφορώσας εἰς τὸν ἐσωτερικὸν ἐν Ἑλλάδι βίον. Ἤδη ἔχομεν τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ Βασιλέως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τύπῳ καὶ συγχρόνως τὰς ὑπὸ τοῦ Βασιλέως γενομένας διπλωματικὰς πράξεις ἐν γνώσει ὅτι αὗται θὰ ἐλάμβανον χώραν, ἐν γνώσει τῆς σημασίας αὐτῶν, καὶ δίχως νὰ συμπαρίσταται ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀναμφισβητήτως θὰ αἰσθάνηται ἀνακούφισιν, διότι ἐπὶ τέλους ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔρχεται μία φωνὴ ἔστω καὶ ἀσθενὴς νὰ τὸν ὑποβοηθήσῃ, ὅπως ἀπαλλαγῇ κατὰ τὸ μέλλον τοιαύτης βίας τῶν πραγμάτων, ὥστε ἀκουσίως νὰ ἀναιρῇ αὐτὸς ἑαυτόν, ἀκουσίως νὰ ἀφήνῃ ὡς κυβερνήτης νὰ διαπράττωνται πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας εὑρισκόμενος ὀρθῶς καὶ δικαίως, μὴ ἀναμετρῶν ἴσως τὰς δυσχερείας τῶν ἄλλων, ἀλλ’ ἔχων τὰς ἰδίας πεποιθήσεις ἔκρινε πάντοτε ὡς συντρίβοντα τὸ ἐσωτερικὸν πολίτευμα, ὡς θέτοντα ἐν κινδύνῳ τὴν ἐξωτερικὴν παράστασιν τῆς χώρας. Ἡ Α. Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς εὑρισκόμενος ἐν Κοπεγχάγῃ ἔλαβεν ἀπάντησιν τῶν Δυνάμεων ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος. Τὴν ἀπάντησιν ταύτην μόλις νῦν ἐγνώρισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διότι ἡ ἀπάντησις δὲν ἀνεκοινώθη, καὶ ἔπρεπε νὰ παρεμβῇ ἡ αἴτησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας συναδέλφου καὶ ἡ παράκλησις ἡ ἐμή, ὅπως ἀναγνωσθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἵνα εὐθὺς ἀμέσως καὶ τὸ Κοινοβούλιον λάβῃ γνῶσιν ταύτης. Τί λέγει ἡ ἀπάντησις αὕτη, καὶ εἰς ποῖα σημεῖα δύναται νὰ ἐρευνηθῇ; Δὲν εἶναι καιρὸς τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι δὲν συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, ὥστε νὰ ἐρευνήσω τὴν σημασίαν της. Δὲν εἶμαι δ’ ἐγὼ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ θελήσῃ νὰ παράσχῃ τὴν παραμικροτέραν δυσχέρειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ ἀναπτύξει ὑποθέσεως ἐξωτερικῆς, διότι αἱ Κυβερνήσεις εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ διαγνώσωσι καὶ τὴν κατάλληλον στιγμὴν πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν συζήτησιν, ἀλλὰ καὶ τὰ ὅρια ἐνίοτε καὶ τὴν εὐρύτητα ἀκόμη συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, ἐφ’ ὅσον παραμένει ἐκκρεμὴς ἐθνική τις ὑπόθεσις. Καὶ παραμένει ἐν ἐκκρεμότητι εἰσέτι τὸ Κρητικὸν ζήτημα, ὥστε καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς ἐκεῖ νὰ ἀτενίζῃ, ἀγωνιωδῶς ἀποσκοπῶν πρὸς τὸ τέρμα. Ἄρα δὲν θὰ θελήσω νὰ προκαλέσω τὴν συζήτησιν νῦν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἀλλά, ἂν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν θὰ ἔχωμεν δυσκολίαν νὰ συζητήσωμεν καὶ σήμερον παρακολουθοῦντες αὐτὴν εἰς τὴν ἀπόφασίν της. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς παρέμενεν ἐν Κοπεγχάγῃ, ὅπως προβῇ εἰς τοιαύτην διπλωματικὴν πρᾶξιν, ἥτις ἀνεμένετο καθ’ ὡρισμένην χρονολογίαν. Τοῦτο καθιστᾷ βαρυτέραν τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἐγνώριζεν ὅτι θὰ ἐδέχετο τὴν ἀπάντησιν ταύτην τῶν Δυνάμεων. Διότι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ οὐδέποτε, ὅτι τοιαύτη ἦτο ἡ προσήλωσις εἰς τὰς λοιπὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους καὶ τοῦ κόμματος της ὥστε νὰ ἐλησμόνει ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑστάτην προθεσμίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔληγεν ἡ δευτέρα Ἁρμοστεία ἐν Κρήτῃ· καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐλάμβανε μέρος ὁ Βασιλεύς. Ἀλλὰ, ἀφοῦ θὰ ἐλάμβανε μέρος ὁ Βασιλεύς, ὤφειλε νὰ παρίσταται μέσῳ τοῦ οἴκου αὐτοῦ, οἶκος δ’ αὐτοῦ εἶναι ἡ χώρα, εἰς ἣν βασιλεύει, ὅταν τοιαῦτα ἐξαιρετικὰ ζητήματα παρίστανται ἐκκρεμῆ. Εἶναι δ’ ἐπὶ τοσούτῳ μᾶλλον βαρυτέρα ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως καὶ δι’ ἄλλας παραλείψεις, ἀλλὰ διότι ἡ Κυβέρνησις παρεῖδε καὶ τὴν ἰδίαν αὑτῆς ὑποχρέωσιν, ὅπως συμμετέχῃ εἰς τὴν ἀνάμιξιν ταύτην τὴν βασιλικὴν ἐν τῇ ὑποθέσει τῶν ἀναμενομένων διακοινώσεων, ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς συνταγματικῆς αἰτίας, καθ’ ἣν οὐδεμίαν πρᾶξιν ἠδύνατο νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ Στέμμα διπλωματικὴν ἔξω τοῦ Κράτους εὑρισκόμενον καὶ μὴ συμπράττοντος τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ Κυβέρνησις ἡ τοῦ 1906 ἐσημείωσε διὰ τῆς πρὸς αὐτὴν διακοινώσεως τῶν Δυνάμεων κατὰ τὴν 9 Σεπτεμβρίου 1906 τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν λῆξιν τῆς περιόδου τῆς δευτέρας ἐν Κρήτῃ Ἁρμοστείας. Ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη διακοίνωσιν πρὸς αὐτὴν πλέον μόνον ἀπευθυνομένην λόγῳ ἀδεξιότητος τρισμεγίστης διαπραχθείσης ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ τότε, ὅτε ἤσκησε τὴν προκληθεῖσαν ὑπὸ τῶν Δυνάμεων πρωτοβουλίαν τοῦ Στέμματος, τὸ ὁποῖον παρὰ τὴν γνώμην τῶν Δυνάμεων, ἐνῷ τοιαῦται προετείνοντο παραχωρήσεις Αὐτῷ, ἠθέλησε νὰ παραβῇ τὰς ὑποδείξεις ἐκείνας. Σᾶς συνιστῶ δὲ νὰ ἐντείνητε τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τῆς διακοινώσεως, ἔνθα δι’ ἑνὸς «Καίτοι» ῥίπτεται κατηγορία ὑπὸ τῶν Δυνάμεων πρὸς τὸν Βασιλέα ἐπὶ ἀθετήσει ὑπεσχημένων. Ὕβρις τότε κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στέμματος ὑπὸ τῶν Δυνάμεων, ἐνθάρρυνσις ὅμως πρὸς τὰς Δυνάμεις, ὅπως καὶ ἐκεῖναι ἀθετῶσι τὰς ὑποσχέσεις των κατὰ τὸ μέλλον. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ διακοίνωσις (ἀναγινώσκει): «Ἀνακοίνωσις τῶν ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσώπων τῶν τεσσάρων προστατίδων τῆς Κρήτης Δυνάμεων γενομένη πρὸς τὴν Α. Ἐξοχότητα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν 9)22 Σ)βρίου 1906. Ἐν τῇ ἀνακοινώσει, ἣν ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων ηὐδόκησε νὰ ποιήσηται τὴν 1)14 παρελθόντος Αὐγούστου εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν τεσσάρων προστατίδων τῆς Κρήτης Δυνάμεων, εὐηρεστήθη, ἐπὶ τῇ προβλέψει τῆς ἐνδεχομένης παραιτήσεως τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ πρίγκιπος Γεωργίου, νὰ γνωστοποιήσῃ αὐταῖς ἐπισήμως, ὅτι ὑπεδείκνυε διὰ τὴν θέσιν τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ ἐν Κρήτῃ τὸν κ. Ἀλ. Ζαΐμην πρώην Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐν Ἑλλάδι. Καίτοι τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ δὲν προηγήθησαν ἐμπιστευτικαὶ συσκέψεις μετὰ τῶν ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσώπων καθ’ ἣν ἐξεδήλωσαν ἐπιθυμίαν ἐν τῇ διακοινώσει αὑτῶν τῆς 1)14 Αὐγούστου, αἱ Κυβερνήσεις τῆς Γαλλίας, τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ῥωσίας ἐπιφορτίζουσι τοὺς ἀντιπροσώπους των νὰ γνωστοποιήσωσιν εὐλαβῶς πρὸς τὴν Α. Μεγαλειότητα ὅτι ἀποδέχονται εὐχαρίστως τὴν περὶ τοῦ κ. Ζαΐμη ὑπόδειξίν της. Ἐν Ἀθήναις τῇ 9)22 Σεπτεμβρίου 1906». Ἦτο διττὴ ἑπομένως ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ὅπως καλέσῃ τὸ Στέμμα νὰ εὑρίσκηται ἐδῶ. Διττή, διότι ἐπρόκειτο μακρὰν εὑρισκόμενος τοῦ Κράτους αὑτοῦ ὁ Βασιλεὺς νὰ προβῇ εἰς διπλωματικὴν πρᾶξιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον, ὑπὲρ πᾶν ἄλλο εἶναι λεπτὸν καὶ τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς κρέμαται ἐνίοτε καὶ εἰς λέξεις ἁπλᾶς καὶ εἰς φράσεις καὶ εἰς διατύπωσιν τῶν γλωσσικῶν ἀκροβατισμῶν τῶν διακοινώσεων, νὰ λάβῃ δὲ τὴν ἀπάντησιν περιστοιχιζόμενος ἀπὸ τὸν ἱπποκόμον αὑτοῦ, ἀπὸ ἕνα ξένον ὑπήκοον μεσολαβοῦντα μεταξὺ Στέμματος καὶ Δυνάμεων, ὁ ὁποῖος τὰς ἀσχολίας του ἔχων εἰς τὸ ἀντικρυνὸν τῆς Βουλῆς ἵδρυμα μετέφερε σήμερον ὡς ἀσχολίας ἀνδρὸς ὑπευθύνως ἐκπροσωποῦντος τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Οὕτως ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων προκειμένου περὶ τῆς Κρήτης ἐλάμβανε τὴν διακοίνωσιν αὑτοῦ ἔχων παρὰ τὸ πλευρὸν αὑτοῦ τὸν ἱπποκόμον του. (Ἱλαρότης). Καὶ ὑπάρχει δικαιολογία εἰς τὴν πρᾶξιν ταύτην; Καὶ εἶναι ἀναίρεσις ἡ πρᾶξις αὕτη ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεκήρυττε καὶ διελάλει; Ἀλλά, ὡς νὰ μὴ ἤρκει τοῦτο, ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς προέβη καὶ εἰς δηλώσεις πρὸς τὰ ξένα φύλλα. Εἶπε δὲ καὶ περὶ πάντων, καὶ εἶπε περὶ ὅλων, καὶ εἶπε καὶ περὶ Κρήτης, καὶ περὶ ἐθνικῶν ὑποθέσεων. Τὰ εἶδε δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τὰ ἀνέγνωσεν, ἐτηλεγραφήθησαν καὶ τὰ ἐνέκρινε καὶ τὰ ἀπεδέχθη. Διότι ὄχι μόνον εἰς τὸν Ἰταλικὸν τύπον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν Γαλλικὸν καὶ εἰς τὸν Ἀγγλικὸν ἐδημοσιεύθησαν πάντα ταῦτα. Διὰ νὰ ἐννοήσητε ποία εἶναι εἰς ἄλλα Κράτη, ἀπολυταρχικὰ ἀκόμη, ἡ θέσις ἑνὸς Βασιλέως ἐν τῇ ἀναμίξει αὑτοῦ εἰς τὰ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐκ τῆς ἱστορικῆς ἐκείνης συνεδριάσεως τοῦ Ῥάϊχσταγ καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔλεγεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν μοναρχικῶν ζητῶν ψῆφον τοῦ Κοινοβουλίου τῆς Γερμανίας· ἔλεγεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Ὁ Αὐτοκράτωρ ὀφείλει νὰ τηρῇ ἐν ταῖς ἰδιωτικαῖς αὑτοῦ συνδιαλέξεσι τὴν ἐπιφυλακτικότητα ἐκείνην, ἥτις εἶναι τόσον ἀναγκαία καὶ ἀπαραίτητος εἰς τὸ ἑνιαῖον καὶ συνεχὲς τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὅσον καὶ εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Στέμματος». Ὑποθέτω ὅτι ἀποδεχόμενοι καὶ ἡμεῖς τοῦτο δὲν θὰ θελήσωμεν νὰ ὑποτιμήσωμεν τὸν Ἕλληνα Βασιλέα, παραδεχόμενοι ὅτι ἔχει τέλος πάντων τόσην ἀντίληψιν ἐξωτερικῶν θεμάτων, ὅσην καὶ ὁ Κάϊζερ, ὥστε νὰ μὴ τῷ ἐπιτρέπηται νὰ ἀναμιγνύηται δι’ ἀνακοινώσεων εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ὅτε δ’ ἐν αὐτῇ τῇ Γερμανίᾳ τοιοῦτος ἐπιβάλλεται ἐπισήμως συνταγματικὸς περιορισμὸς ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς τὸν Κάϊζερ, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διαπομπεύηται οὕτως ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ λέγωνται ὅσα λέγονται εἰς τὸ Ἰταλικὸν αὐτὸ φύλλος ἐν συνεντεύξει μετὰ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως; Τί λέγει ἡ συνέντευξις αὐτοῦ; Ἐν ἀρχῇ παρέχει πλήρη τὴν εἰκόνα τοῦ βίου τῶν τέρψεων, ἀλλὰ καὶ τοῦ βίου τῶν διπλωματικῶν ἀσχολιῶν τῆς Μεγαλειότητός του ἐν τοῖς ἀνακτόροις τῆς Κοπεγχάγης καὶ ἐν ταῖς συνδιαλέξεσί του μετὰ διασήμων προσώπων ἀσχολουμένων εἰς τὴν πολιτικήν. Ἀφοῦ δὲ λέγει ἡ Μεγαλειότης του ὅσα εἶναι γνωστὰ ἐκ διαφημίσεως τῶν κυβερνητικῶν ὀργάνων, ὅσα εἶναι γνωστὰ ἐκ τῶν διακοινώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας τῶν γενομένων ἐν Θεσσαλίᾳ, ἔχει καὶ παράγραφον, τελευταίαν παράγραφον, βαρυτάτην, παράγραφον, ἥτις στοιχίζει βαρύτατον ἠθικὸν ἀπότιμα διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἀλλὰ δύναται νὰ στοιχίσῃ καὶ διπλωματικῶς λίαν δυσαρέστως. Ἐν ἀρχῇ ἡ Μεγαλειότης του ὁμιλεῖ περὶ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι θὰ τηρήσῃ αὕτη οὐ μόνον ἄψογον στάσιν, ἀλλὰ καὶ οὐδετερότητα ἀπόλυτον καὶ ἐν λόγοις καὶ ἐν πράγμασι, μάλιστα. Μέχρι τοιούτου σημείου δὲ φθάνουσιν αἱ ἡγεμονικαὶ δηλώσεις, ὥστε νὰ σκέπτηταί τις, ὅτι κακῶς δὲν συνεπληρώθη ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἡ ἕδρα τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου. (Ἰλαρότης). Διότι ἐρωτώμενος ὁ Βασιλεὺς ἂν θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ διέλθωσιν ἐντεῦθεν οἱ Ἰταλοὶ φεύγοντες ἐκ τῆς Τουρκίας εἶπεν ὅτι βεβαίως θὰ τοῖς ἐπιτρέψωμεν τοῦτο, ἐπειδὴ εἴμεθα φίλοι μετὰ τῆς Ἰταλίας! Καὶ ἐρχόμενος εἰς ἔρευναν ἐν τῇ ἐξωτερικῇ πολιτικῇ ὁ Βασιλεὺς λέγει ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐτήρησε τὴν ἄψογον στάσιν, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, ἐξαίρων τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις διηύθυνε τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸ 1908, καὶ λέγων ὅτι ἡ παροῦσα πολιτικὴ εἶναι ὁμοία πρὸς τὴν πολιτικήν, ἥτις ἐτηρήθη κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς προσαρτήσεως τῆς Βοσνίας καὶ Ἑρζεγοβίνης. Ἐξακολουθῶν ὁ Βασιλεὺς λέγει, ὅτι ἐν τούτοις θὰ ἀμυνθῇ καθ’ ἣν περίπτωσιν ἀπειληθῶσι τὰ συμφέροντα αὐτῆς, καὶ τότε πλέον θὰ γίνωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσδοκᾷ ὁ Ἑλληνισμός. Θάρρος συγκρατούμενον ὑπὸ δέους, ἀπαράλλακτον πρὸς τὸ θάρρος τοῦ στρατιώτου ἐκείνου τοῦ Ἑρρίκου Δʹ. Διήρχετο πρὸ τῆς μάχης ὁ Ἑρρῖκος Δʹ καὶ εἶδεν ἕνα στρατιώτην τρέμοντα καὶ τῷ λέγει: —«Τρέμεις, ἐλεεινέ!»— Τρέμω, Μεγαλειότατε, ἀναλογιζόμενος εἰς ποίους κινδύνους μέλλει νὰ μὲ ὁδηγήσῃ τὸ θάρρος μου! (Γέλωτες). Τοιαύτης ἐννοίας ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι αἱ δηλώσεις αἱ βασιλικαὶ αἱ μὴ διαψευσθεῖσαι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ζητοῦμεν μὲ τοιαύτας δηλώσεις νὰ εὕρῃ συμπάθειαν καὶ νὰ εὕρῃ δικαιοσύνην ὁ Ἑλληνισμὸς ἀπέναντι τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς, ὅτε ἡμεῖς ἐρχόμεθα καὶ παρέχομεν ἐπισήμως τοιαῦτα ὅπλα καθ’ ἡμῶν; Καὶ νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀνακαλέσῃ εὐθὺς ἀμέσως τὴν ἀνεύθυνον Ἀρχήν, ἐὰν ἐνόμιζεν ὅτι ταῦτα βαρύνουσιν ἐπὶ τὰς τύχας τῆς χώρας! Ἡ φωνὴ τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλει νὰ εἶναι προσταγὴ πρὸς τὴν ἀνεύθυνον Ἀρχήν. Κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν μία Κυβέρνησις κοινοβουλευτικὴ δὲν αἰσθάνεται τὴν δύναμιν ν’ ἀντιμετωπίσῃ πεῖσμά τι βασιλικὸν ἢ ἀθέτησιν ὑποσχέσεων βασιλικῶν, ὀφείλει νὰ ἐπικαλῆται τοῦ λαοῦ τὴν δύναμιν, τοῦ λαοῦ τὴν θέλησιν, τοῦ λαοῦ τὸ αἴσθημα, τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος τὴν φωνήν, καὶ νὰ θέτῃ ἀντιμέτωπον τὸ ἐθνικὸν συμφέρον πρὸς τὴν προσωπικὴν ἀδυναμίαν ἢ τὰ προσωπικὰ πάθη τῆς ἀνευθύνου Ἀρχῆς. Ἢ νομίζετε ὅτι δυνάμεθα ὑπὸ τὴν ἀοριστίαν τῆς διαφημιζομένης ἀνορθώσεως νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμά τι, ὁσάκις δὲν ἔχομεν ἐν ἡμῖν πραγματικὴν πολιτικὴν κατεύθυνσιν; Τὴν πολιτικὴν κατεύθυνσιν δὲ τῆς Ἑλλάδος ὁδηγεῖ ὁ φάρος ἐκεῖνος, ἀπὸ τοῦ ὁποίου σήμερον ἴσως στάζουσιν αἵματα τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς. Διότι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν τὸ φῶς τοῦ φάρου ἐκείνου οὕτως αἱματηρῶς φωτίζεται ἐκ τοῦ χθεσινοῦ ἀκόμη μαρτυρίου ἑνὸς ἱεράρχου, ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν τοσοῦτον ὀξεῖαν ἡ ἐκδηλωθεῖσα βούλησις τῆς ἀνευθύνου Ἀρχῆς, ὥστε ἐρωτᾷ τις ἑαυτὸν ἂν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σκεφθῇ νὰ συζητήσῃ μίαν ἡμέραν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ποῖον εἶναι τὸ πολίτευμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἥρμοζεν εἰς τὴν χώραν ἡμῶν (αἴσθησις). Διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν μικράν, ἥτις ἀνέστη μὲ προορισμόν, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία οὐ μόνον ὑλικῶν, ἀλλὰ καὶ πνευματικῶν δυνάμεων πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς τοὺς χειμαζομένους, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἡ βασιλικὴ ἐξουσία ὑπῆρξε σύμβολον καὶ μόνον σύμβολον τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἑνότητος. Οὕτως ἀντιλαμβανόμεθα τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν καὶ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν θέλομεν νὰ βλέπωμεν ταύτην ἐρχομένην εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ φρόνημα καὶ τὸ αἴσθημα τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος. (Εὖγε, εὖγε ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Καί, ἐνῷ τοιαῦτα ἔλεγεν ἡ Α. Μεγαλειότης περὶ τῶν διαθέσεων τῆς Ἑλλάδος, προσέθεσε καὶ κάτι ἐκπληκτικώτερον. Ἐρωτηθεὶς ἂν ἡμεῖς πρόκειται νῦν νὰ δράσωμεν εἰς τὴν Κρητικὴν ὑπόθεσιν εἶπεν ὅτι πρὸς τὸ παρὸν οὐδεὶς σκέπτεται τοιοῦτόν τι, «διότι ἡ στιγμὴ δὲν εἶναι κατάλληλος...». Ἐξαίρων δὲ καὶ πάλιν τῆς Βοσνίας καὶ Ἑρζεγοβίνης τὸ ἐπεισόδιον σχετικῶς πρὸς τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν ἐτήρει τότε ἡ λεγομένη αὐταρέσκως καὶ ἐν ἀντιθέσει ὑφ’ ὑμῶν «φαυλοκρατία», ἀναλαμβάνει οὕτως ὁ Βασιλεὺς καὶ τὰς εὐθύνας τῶν Κυβερνήσεων, τὰς ὁποίας ἀνέτρεψεν ὀργὴ λαοῦ, ἔρχεται καὶ παρουσιάζει τὴν Ἑλλάδα, οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον, ὡς ἕνα λῃστὴν ἐνεδρεύοντα, ἵνα διαρπάσῃ ἐκεῖνα, περὶ ὧν ὁμιλεῖ τὸ Στέμμα, ὡσὰν νὰ μὴ μᾶς ἀνήκωσιν. Ἔρχεται καὶ παρουσιάζει τὴν Ἑλλάδα ἱσταμένην καὶ καραδοκοῦσαν, ἄτολμον καὶ ἐμπνεομένην ἀπὸ ὁρμὰς μόνον ἁρπακτικὰς δολοφόνου, διὰ νὰ καταλάβῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀγῶνες ὁλοκλήρων αἰώνων ἀφῆκαν ὡς παρακαταθήκην εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, διὰ νὰ ἔχῃ λόγον νὰ ἐπιζήσῃ καὶ τὸ ἐλεύθερον τοῦτο Βασίλειον. Οὐδὲ ἀνελογίσθη τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους θὰ ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ τοιαύτη ἀντίληψις τοῦ Βασιλέως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, ὥστε νὰ παρουσιάσῃ τὸν λαὸν Αὑτοῦ οὕτω ταπεινῶς ἐμπνεόμενον προκειμένου περὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ οὕτως ἀνάνδρως περὶ τῆς θέσεως αὑτῆς σκεπτομένην τὴν Ἑλλάδα. Ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον νὰ εἴπω εὐθὺς ἀμέσως ἀναπτύσσων ἐν προλόγῳ μόνον τὴν ἐπερώτησίν μου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἔκρινα εὐτυχῆ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διότι τῷ παρέχω ἀφορμήν, ἵνα συζητηθῇ δημοσίᾳ ἡ θέσις τοῦ ἀνευθύνου ἄρχοντος μέσῳ τοῦ λαοῦ Του, διὰ νὰ παύσῃ τὸ ψεῦδος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ τὴν Ἑλλάδα καθοδηγεῖ εἰς ἐξευτελισμὸν καὶ τὸν λαὸν καθιστᾷ ἀνίκανον νὰ ἀνεύρῃ τοὺς ἑκάστοτε ὑπευθύνους τῶν ὑπευθύνων πράξεων. Θέλω ἀληθῆ εὐγνωμοσύνην ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔρχομαι ἐγὼ νὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅσα ἴσως λόγῳ ἐπιφυλάξεως τῆς θέσεώς του δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ διατυπώσῃ μὲ ἴσην ἀνεπιφύλακτον φιλαλήθειαν. Θὰ ἔχω τίτλους ἐπὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἀπὸ τῆς νήσου τῆς ἀλυτρώτου ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἤκουε τὸν Βασιλέα ἐπιστρέφοντα ἔξωθεν καὶ κομίζοντα ὄπισθεν Αὑτοῦ τὴν νῆσον Κρήτην, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον ἔβλεπεν οὗτος μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅτι τὸν Βασιλέα ἠκολούθει ἀντὶ τῆς Κρήτης ἄλλοτε ἡ Σάρρα Βερνάρ, ἄλλοτε ἡ Ῥεζὰν καὶ ἄλλοτε ὁ Νοβέλλι. (Γέλωτες). Θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ τεθῇ τέρμα ἐπὶ τοιαύτης καταστάσεως, καὶ τοῦτο κηρύττομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως τεθῇ τέρμα εἰς τὰς ἀποδημίας ταύτας τὰς ἄλλοτε ἀκαίρους, τὰς πάντοτε ὅμως σχετιζομένας, καθ’ ὃν τρόπον σχετίζονται, ὡς γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργός, μὲ διαχειρίσεις ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, τοῦ τέρματος δὲ τούτου ἐπίκουρον ἀναμένω τὴν φωνὴν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Διότι ἀνομολογῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἀλήθειαν τῶν παρατηρήσεων αὑτοῦ κατὰ τὸ παρελθόν, παρατηρήσεων ὑπευθύνως κτηθεισῶν, λόγῳ τοῦ ἀξιώματός του ἐν Κρήτῃ καὶ ὡς ἐκ τῆς διεθνοῦς, οὕτως εἰπεῖν, θέσεως αὑτοῦ ἐν ταῖς συζητήσεσι περὶ τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως θὰ κηρύξῃ τὴν βλάβην καὶ τὸν κλονισμόν, ὃν ὑπέστη ἡ ἐθνικὴ ὑπόθεσις ἐκ τῆς ἑκάστοτε ἀναμίξεως τοῦ Βασιλέως. Ἐκ τῶν γνωμῶν δ’ ἐκείνων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀντλῶ καὶ ἐγὼ μέγα μέρος τῶν διδαγμάτων τούτων, ἅτινα ἠθέλησα νὰ ὑποτυπώσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐκ τῶν διδαγμάτων δ’ ἐκείνων τῶν οὕτως ἀντληθέντων εὑρίσκω τὴν δήλωσιν τῆς Α. Μεγαλειότητος περὶ κομμάτων ὡς προσπάθειαν ἀποφυγῆς εὐθυνῶν ἰδίων τοῦ Στέμματος. Διότι, ἂν ὑπῆρξαν στιγμαὶ συντριβῆς τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ὑποθέσεως, αἱ στιγμαὶ ἐκεῖναι ὠφείλοντο γενικῶς εἰς τὴν ἀκριτομυθίαν ἢ εἰς τὴν ἀδεξίαν ὑπὸ τοῦ Στέμματος διαχείρισιν αὐτῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου φρονεῖ ἐνδομύχως τὴν στιγμὴν ταύτην ὅτι λίαν μετριοπαθῶς καὶ ἐπιεικῶς μεταχειρίζομαι τὰς λέξεις ἀκριτομυθίαν καὶ ἀδεξιότητα χαρακτηρίζων τὴν ἐνέργειαν τοῦ Στέμματος ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος. Δὲν θέλω ἐγὼ νὰ μεταχειρισθῶ λέξεις βαρυτέρας, ἔστω, καὶ ἂν ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ διηρμήνευον τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Διότι πρέπει νὰ νοηθῇ, ὅτι ὁ καιρὸς τῶν λέξεων παρῆλθε καὶ ὅτι εἶναι καιρὸς ἔργων, καὶ ὅτι, ἂν εἰς ἡμᾶς ἀνήκουσιν οἱ λόγοι καὶ αἱ διαμαρτυρίαι, εἰς ὑμᾶς ὅμως τοὺς ὑπευθύνως διαχειριζομένους τὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους ἔλαχεν ὁ εὐγενὴς κλῆρος, ὅπως τὰς σκέψεις, τοὺς λόγους καὶ τὰς διαμαρτυρίας σας κατὰ τὸ παρελθὸν ἐνσαρκώσητε νῦν εἰς ἔργα σῴζοντα τὴν πατρίδα. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§166ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπερώτησις, κύριοι Βουλευταί, ὅπως εἶχε διατυπωθῆ ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, ἦτο περιωρισμένη, ἀφορῶσα εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐπὶ τετράμηνον ἀποδημίαν τοῦ Στέμματος, εἰς τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ Στέμματος ἀνακοίνωσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ εἰς τὴν ὑπὸ τούτου διεξαγωγὴν διπλωματικῶν πράξεων ἄνευ συμπαραστάσεως τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ. Ἀλλά, ἐνῷ ἦτο οὕτω σαφῶς περιωρισμένη ἡ ἐπερώτησις, ἐπεζητήθη ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων ἐπερωτώντων, ὅπως εὐρυνθῇ, διὰ νὰ περιλάβῃ ἔλεγχον οὐχὶ πλέον τῆς Κυβερνήσεως τῆς νῦν, ἀλλ’ ἔλεγχον τοῦ παρελθόντος, τοῦ προεπαναστατικοῦ μάλιστα παρελθόντος, ἔλεγχον ἐπιδιωχθέντα μὲν νὰ στραφῇ κατὰ τοῦ Στέμματος προσωπικῶς, ἀνήκοντα ὅμως προφανῶς εἰς τὰς τότε ὑπευθύνους Κυβερνήσεις. Δὲν εἶμαι καθόλου διατεθειμένος νὰ δεχθῶ τὴν εὐρύτητα αὐτὴν τῆς συζητήσεως, καθόσον δὲν καλοῦμαι νὰ δώσω λόγον διὰ τὰ γενόμενα πρὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ὑπευθύνως ἀσκῶ τὴν Ἀρχήν. Θὰ περιορισθῶ ἑπομένως, διὰ βραχυτάτων ἀπαντῶν εἰς τὴν γενομένην ἐπερώτησιν, ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ἔχει αὕτη, καθ’ ὃν τρόπον διετυπώθη ὑπὸ τῶν ἐπερωτώντων. Ζητεῖται νὰ ἐλεγχθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν τετράμηνον ἀποδημίαν τοῦ Στέμματος. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, κύριοι Βουλευταί, συζητουμένου τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἐδήλωσε ῥητῶς, ὅτι συμφωνεῖ πρὸς τὰς ἰδέας αὑτῆς τὰς πολιτικὰς τὸ νὰ ἀπέρχηται τὸ Στέμμα εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, ὁσάκις εἴτε λόγοι ὑγείας, εἴτε λόγοι ἐπισκέψεως τοῦ ὑψηλοῦ κύκλου, εἰς ὃν ἀνήκει ὁ Βασιλεύς, εἴτε ἀκόμη καὶ λόγοι πολιτικοὶ θὰ ἐνεδείκνυον τὴν ἀποδημίαν ταύτην. Ἔλαβον μάλιστα ἀφορμὴν πρὸ ὀλίγου ἀκόμη χρόνου νὰ διακηρύξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς νῦν περιστάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Βασιλεὺς ἔχει ἤδη προχωρήσει εἰς ἡλικίαν, ὁ δὲ Διάδοχος τοῦ Θρόνου ἔχει ἱκανῶς ἀνδρωθῆ, ἔλαβον, λέγω, ἀφορμὴν νὰ διακηρύξω, ὅτι αἱ ἀποδημίαι τοῦ Βασιλέως αἱ ἐνιαύσιοι δὲν ἀντίκεινται εἰς τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῆς χώρας, διότι ἡ ἐνάσκησις ὑπὸ τοῦ μέλλοντος Βασιλέως τῆς Ἀρχῆς ἐπὶ μακρὸν ὅσον ἔνεστι χρόνον προπαρασκευάζει αὐτὸν εἰς τὴν ἐν καιρῷ ἐκπλήρωσιν τῶν ὑψηλῶν αὐτοῦ καθηκόντων. Ἐὰν ἑπομένως πρόκειται νὰ ἐλεγχθῶ, διότι ἐδέχθην, ὅτι τὸ Στέμμα δύναται νὰ ἀποδημήσῃ ἐφέτος καὶ χάριν λουτρῶν καὶ χάριν ἀναψυχῆς καὶ πρὸς ἐπίσκεψιν τῶν συγγενῶν Αὑτοῦ, εἶμαι ἕτοιμος νὰ δώσω λόγον πρὸς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ζητήσῃ λόγον, ἀφοῦ ἐνέκρινε τὰς δηλώσεις μου, καθ’ ὃν χρόνον συνεζητεῖτο τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Δικαιοῦμαι μόνον νὰ ἐκδηλώσω ἔκπληξιν, διότι τὰ παράπονα κατὰ τῆς ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως τῆς πολυμήνου προέρχονται οὐχὶ ἀπὸ τοὺς ἔχοντας ἰδέας κατ’ ἐξοχὴν νομιμόφρονας ἢ τοὺς μοναρχικοὺς ἐν γένει ἢ τοὺς ἄλλως συντηρητικούς, ἀλλ’ ἀπὸ ἐκείνους τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οἱ ὁποῖοι τυγχάνει νὰ εἶναι οἱ ῥιζοσπαστικώτεροι καὶ δημοκρατικώτεροι ἡμῶν πάντων καὶ οἱ ὁποῖοι φυσικὸν ἦτο νὰ μὴ ἀνησυχῶσι, διότι τὸ Στέμμα ἐντὸς τῶν δικαιωμάτων αὑτοῦ, τῶν παρεχομένων ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ἀπουσιάζει καθ’ ὃν χρόνον ὑπάρχει ὑπεύθυνος Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ, καὶ ἡ ὁποία νομίζει ὅτι δὲν ἦτο ἀπαραίτητος ἡ ἐν Ἀθήναις διαρκὴς παρουσία τοῦ Βασιλέως, διὰ νὰ διεξαγάγῃ αὕτη τὰ ὑψηλὰ αὑτῆς καθήκοντα, τὰ ὁποῖα βαρύνουσιν αὐτήν. (Χειροκροτήματα). Ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, αἱ παρατηρήσεις ἐγίνοντο ὑπὸ ἀνθρώπων κατ’ ἐξοχὴν νομιμοφρόνων, οἵτινες κατ’ οὐσίαν θὰ ἐπίστευον, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι πολιτικῶς ἀνήλικος καὶ ἄωρος διὰ τὴν χρῆσιν ἐλευθέρων κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, θὰ ἠδυνάμην νὰ τὰς ἐννοήσω. Ἀφήνω δὲ εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν αἱ παρατηρήσεις αὗται, ἐξεταζόμεναι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης. Ἀλλὰ δὲν ἐλεγχόμεθα μόνον διὰ τοῦτο, ὅτι τὸ Στέμμα ἀπεδήμησεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον, καίτοι ἀπεδήμησε δι’ ἰδιωτικοὺς λόγους, χάριν ὑγείας καὶ πρὸς ἐπίσκεψιν τῶν συγγενῶν Του, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι δὲν συνωδεύετο ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ ἄλλου μέλους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ Στέμμα ἀπεδήμησε δι’ ἰδιωτικοὺς λόγους ἐν Εὐρώπῃ, προῆλθε, λέγουσιν, εἰς πολιτικὰς ἐνεργείας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ προβῇ. Καὶ ἐπὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου ἔχω καθῆκον νὰ ἀπαντήσω. Αἱ πολιτικαὶ ἐνέργειαι, τὰς ὁποίας ἐπικαλοῦνται, διὰ νὰ ἐπικρίνωσι τὴν Κυβέρνησιν οἱ ἐπερωτήσαντες, εἶναι αἱ δηλώσεις τοῦ Βασιλέως πρὸς δημοσιογράφους καὶ ἡ πρὸς Αὐτὸν κοινοποίησις τῶν Προστατίδων Δυνάμεων τῆς ἀνακοινώσεως τῆς σχετιζομένης πρὸς τὸ Κρητικὸν ζήτημα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς πρώτας, τὰς δηλώσεις, ἔχω καθῆκον νὰ διακηρύξω, ὅτι δὲν συμμερίζομαι τὰς διατυπωθείσας, εἰ καὶ οὐχὶ ἄγαν σαφῶς, ἰδέας τῶν ἐπερωτώντων, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἐστερημένος καὶ τοῦ λόγου, τῆς ἐξωτερικῆς τοὐλάχιστον ἐκδηλώσεως αὐτοῦ. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ καὶ περὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπεύθυνος φέρει ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην πάσης πολιτικῆς ἐκδηλώσεως τοῦ Βασιλέως. Εἶπον τοῦτο, διὰ νὰ διεκδικήσω ὑπὲρ τοῦ Στέμματος, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς ὀρθῆς ἐκτιμήσεως τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, τὸ δικαίωμα, ὅπως προέρχηται τοῦτο εἰς ἐπικοινωνίαν μετ’ ἄλλων προσώπων καὶ δὴ καὶ δημοσιογράφων. Ἀλλὰ τούτου τεθέντος, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς γινομένας δηλώσεις, ἔρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν δηλώσεων, τῶν γεγομένων πρὸς Ἕλληνα δημοσιογράφον, καὶ λέγω, ὅτι μὴ ἀποδίδων τόσην μεγάλην σημασίαν εἰς τὴν φρασεολογίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ τύπου δὲν ἐπέστησα ἐν ταῖς ἐκδηλώσεσι τοῦ Βασιλέως πρὸς τὸν Ἕλληνα δημοσιογράφον τὴν προσοχὴν καὶ δὲν ἀπέδωκα ὑπερβολικὴν σημασίαν εἰς τὴν φράσιν περὶ τῶν κομμάτων πεποιθὼς ὅτι, ἂν ἐλέχθησαν ὅσα ἐλέχθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἐπιδοκιμασίαν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν πιστεύω νὰ ἀποτελῇ σκάνδαλον γινομένη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως τοῦ ἔχοντος ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐν σχέσει πρὸς τὰ κόμματα, βεβαίως οὐδεμίαν ἄλλην ἔννοιαν δύνανται νὰ ἔχωσι διὰ τὸν καλῆς πίστεως ἀναγνώστην ἢ ὅτι κατελύθη νῦν ἡ κομματικὴ διοίκησις, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ Βασιλεὺς νὰ ὁμιλήσῃ κατὰ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, καθ’ ἣν στιγμὴν γνωρίζει, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀξιοῖ ὅτι προέρχεται ἐκ τοιούτου κόμματος, τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἔχοντος πολιτικὰς ἀρχάς. Ὅταν τοιαύτην ἔννοιαν ἀποδώσητε εἰς τοὺς λόγους τοῦ Βασιλέως, ὅτι σήμερον τὰ πράγματα καλῶς βαίνουσιν ἐν Ἑλλάδι, διότι κατηργήθη ἡ κομματικὴ διοίκησις, τότε θὰ ἔχητε ἐκδήλωσιν, δι’ ἣν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἑτοίμη καλουμένη νὰ δώσῃ λόγον εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν αἱ ἄλλαι δηλώσεις τοῦ Βασιλέως αἱ γενόμεναι πρὸς Εὐρωπαίους δῆθεν δημοσιογράφους. Πρέπει ἐπίσης νὰ δηλώσω, ὅτι ἀνέγνωσα καὶ ἐγὼ—δὲν δύναμαι νὰ εἴπω πάσας τὰς δηλώσεις ταύτας — ἀλλ’ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ φύλλα, ὅσα συνήθως ἀναγινώσκω, ἔχω δὲ τὸ καθῆκον νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ δηλώσεις τοῦ Βασιλέως αἱ γενόμεναι πρὸς Εὐρωπαίους δημοσιογράφους εἶναι τοιαῦται, ὥστε δὲν ἐνόμισα ὅτι ἐνεδείκνυον ἐκ μέρους ἐμοῦ ἢ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν πρόκλησιν ἐξηγήσεως παρὰ τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ἀληθῶς ἐγένοντο αὗται ἢ οὔ. Διότι ταῦτα, ὡς ἐλέχθησαν καὶ ὡς ἀνεγνώσθησαν ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος, πράγματι διερμηνεύουσι τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁ Βασιλεὺς οὐδὲν ἄλλο εἶπε παρὰ ἐπανέλαβε σχεδὸν κατὰ λέξιν τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις ἐν σχέσει πρὸς τὴν πολιτικὴν κρίσιν, ἡ ὁποία σοβεῖ σήμερον ἐν τῇ Ἀνατολῇ.

§167Γ. ΠΩΠ. Φέρετε ζήτημα ἐξωτερικόν.

§168ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καθόλου. Ἐὰν μετὰ τὰς δηλώσεις ταύτας θέλητε νὰ φέρητε συζήτησιν πολιτικὴν καὶ νὰ ἐπερωτήσητε τὴν Κυβέρνησιν, ἂς ὁρισθῇ ἄλλη ἡμέρα. Ἀπαντῶν, διότι θέλω νὰ ἀμυνθῶ κατὰ τῆς ἐπερωτήσεως τῆς γενομένης σήμερον, κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι, ὅτε εἶδον τὰ γραφέντα εἰς τὰς ἐφημερίδας, δὲν ἐνόμισα ὅτι ὑπεχρεούμην νὰ προκαλέσω ἐξήγησιν παρὰ τοῦ Στέμματος περὶ τῶν λεχθέντων, διότι ταῦτα ἀνταπεκρίνοντο ἐντελῶς πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Μόνον ὅτε ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις καὶ συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη εἰδικώτερον ἐξετάζουσα νὰ δώσῃ πληρεστέρας ἐξηγήσεις περὶ τῶν λεχθέντων, τότε μόνον ἐθεώρησα ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ παρακληθῇ ὁ Βασιλεύς, ὅπως ἀνακοινώσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀκριβῶς τὰ λεχθέντα πρὸς τοὺς δημοσιογράφους κατὰ τὰς συνεντεύξεις Του, ἵνα ἔχωμεν ἐπίσημον τὸ κείμενον τῶν λόγων Του, διότι δὲν δύνασθε νὰ ὑποθέσητε, ὅτι τὰ γραφόμενα ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἀποτελοῦσι πάντοτε αὐθεντικὸν κείμενον τῶν συνεντεύξεων. Εἰς ἀπάντησιν τῆς βραδέως ζητηθείσης παρὰ τοῦ Βασιλέως πληροφορίας, ποῖαι αἱ ἀνακοινώσεις Αὐτοῦ πρὸς τοὺς δημοσιογράφους, ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ταῦτα: «Διακηρύττω, ὅτι οὔτε εἶδον δημοσιογράφον τινά, οὔτε ἐδέχθην τοιοῦτον, οὔτε ὡμίλησα πρὸς συντάκτην ἢ ἀνταποκριτὴν οἱασδήποτε ἐφημερίδος. Ἑπομένως πρὸς οὐδένα ἠδυνάμην νὰ κάμω ἀνακοινώσεις, καὶ αἱ εἰδήσεις αἱ δημοσιευθεῖσαι ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων εἶναι καθαρὰ ἀποκυήματα φαντασίας».

§169Γ. ΠΩΠ. Ὥστε ὁ μὲν δημοσιογράφος ἐγνώριζε τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὁ δὲ Βασιλεὺς τὴν ἠγνόει!

§170ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὴν ἐξήγησιν δύναται νὰ εὕρῃ ὁ ἐπιδιώκων ἀληθῶς ταύτην ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ ὑπὸ τοῦ δημοσιογράφου ἀποδοθεῖσα εἰς τὴν δημοσιότητα συνέντευξις, χωρὶς νὰ δοθῇ τοιαύτη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, πιθανὸν νὰ προῆλθεν ἀπὸ τοῦ στόματος τινὸς τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἦλθον εἰς ἐπαφὴν μετ’ Αὐτοῦ.

§171Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐκ Κοπεγχάγης ἦλθεν ἡ δημοσίευσις;

§172ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐκ Φραγκφούρτης. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας νομίζω ὅτι περατοῦται καὶ ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν εἶχον, νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου τῆς γενομένης ἐπερωτήσεως. Ἀλλ’ ὑπολείπεται ἄλλο, σπουδαιότερον. Ὁ Βασιλεὺς δὲν μετέβη εἰς ταξίδιον λουτρῶν οὔτε εἰς ἐπίσκεψιν συγγενῶν, δὲν ὡμίλησε, καθ’ ὃ δικαίωμα ἔχει πᾶς ἄνθρωπος καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος ἀνακηρύττοντος τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου ἐν συμφωνίᾳ πρὸς τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεώς του, πρὸς τρίτους, ἀλλὰ διεξήγαγε καὶ πολιτικὰς διαπραγματεύσεις. Ἂς ἴδωμεν ἂν ἐπ’ ἐλάχιστον καὶ κατὰ τοῦτο ἡ ἐπερώτησις ἔχει ὑπόστασιν. Ὁ Βασιλεὺς εὑρισκόμενος ἐν Κοπεγχάγῃ ἔλαβε παρὰ τῶν ἐκεῖ πρεσβευτῶν τῶν τεσσάρων Προστατίδων Δυνάμεων τὴν ἐν τῷ τύπῳ δημοσιευθεῖσαν ἀνακοίνωσιν, τὴν σχετιζομένην πρὸς τὸ Κρητικὸν ζήτημα, ἐπιδοθεῖσαν ὑπὸ τοῦ πρέσβεως τῆς Γαλλίας ἐξ ὀνόματος καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων του πρὸς τὸν συνοδεύοντα τὸν Βασιλέα ἀρχηγὸν τοῦ Στρατιωτικοῦ Οἴκου Του, στρατηγὸν Πάλλην. Καὶ εὑρίσκετε ἐν τούτῳ ἐνέργειάν τινα πολιτικὴν τοῦ Βασιλέως ἀντικειμένην πρὸς ὅσα ἐδήλωσα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος περὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Βασιλέως διαχειρίσεως τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων ἐν συμπράξει μετὰ τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως; Νομίζετε ὅτι ἦτο ἀπηγορευμένον εἰς τὰς Προστάτιδας Δυνάμεις νὰ ἀπευθυνθῶσι πρὸς τὸν Βασιλέα, ὅπως ἀπηυθύνθησαν πρὸς Αὐτόν, καὶ ὅτε πρὸ διετίας ἐπρόκειτο νὰ ἀναγνωρίσωσιν εἰς Αὐτὸν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώρισαν διὰ τῆς διακοινώσεως τῆς πρώτης Αὐγούστου 1906, ἀφοῦ μάλιστα 24 ὥρας πρότερον ἀπηυθύνθησαν διὰ τὴν ἐμφιλοχωρήσασαν ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως ἐξ Ἀθηνῶν, ἀπηυθύνθησαν, λέγω, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἑλληνικήν, πληροφορήσασαι αὐτὴν τί θὰ ἀνεκοίνουν πρὸς τὸν Βασιλέα τὴν ἐπιοῦσαν; Θὰ ἀπετέλει τοῦτο ἐπίκρισιν αὐτῆς τῆς ἐνεργείας τῶν Δυνάμεων.

§173ΕΥ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐὰν θέλητε, ἀπὸ τοῦ 1906 ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν· μὴ ἀναλαμβάνετε αὐτὸ τὸ δικαίωμα.

§174ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ δὲν τὸ εἴπομεν.

§175Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐὰν τὸ ἐλέγομεν, θὰ ἦτο προηγμένον τὸ ζήτημα.

§176ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου βεβαίως ἐπίκρισις δὲν δύναται νὰ γένηται κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Βασιλέως, δι’ ἣν ὑπεύθυνος θὰ ἦτο ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τί ἐγένετο μετὰ τοῦτο. Ποία ὑπῆρξεν ἡ ἐνέργεια τοῦ Βασιλέως; Ὑπῆρξε σύμφωνος πρὸς τὴν πολιτικὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐκδηλωθεῖσαν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἢ ὄχι; Ὁ Βασιλεὺς ἔσπευσε νὰ ἀνακοινώσῃ πρὸς τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησίν Του τὴν γενομένην πρὸς Αὐτὸν ἀνακοίνωσιν καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην αὐτῆς περὶ τῆς ἀπαντήσεως, ἡ ὁποία ἦτο δοτέα. Καὶ ἡ ἀπάντησις ἐδόθη, ἐδόθη δὲ διὰ τῶν Πρέσβεων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐμπεπιστευμένοι παρὰ ταῖς Προστάτισι Δυνάμεσι, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι Πρέσβεις τοῦ Βασιλέως. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἐγένετο τοιουτοτρόπως τι, τὸ ὁποῖον δύναται καὶ τὸν περισσότερον λεπτολόγον νὰ θίξῃ, διὰ νὰ γεννήσῃ τὴν ἰδέαν ὅτι τὰ πράγματα δὲν διεξήχθησαν κανονικῶς καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἀφῆκε νὰ γίνωσιν ἐνέργειαι, αἱ ὁποῖαι ἀντέκειντο πρὸς ἀρχάς, τὰς ὁποίας αὕτη δὲν ὑπεστήριξεν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἐμφανίσεώς της ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ τὰς ὁποίας εἶχε τύχει νὰ ὑποστηρίξῃ ἐρρωμένως καὶ διὰ μακρῶν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύῃ σήμερον τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τὸν παρελθόντα πολιτικὸν βίον του, τὸν ἄσχετον πρὸς τὴν αἴθουσαν ταύτην;

§177Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐπανελήφθη τὸ παρελθόν.

§178ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ παρατηρήσεις, Κύριοι, αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ παρελθόντι ἐγένοντο καὶ αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν πολλάκις δριμέως, ἐστρέφοντο κατὰ τῆς ὑπὸ τοῦ Στέμματος ἀπ’ εὐθείας, ἄνευ συμπαραστάσεως τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως, διεξαγωγῆς πολιτικῶν ζητημάτων μεγάλων, αὐτῶν τούτων τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς: ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εὑρίσκεται κατέχουσα τὴν θέσιν αὐτήν, εἴδετε τὸ Στέμμα προβὰν εἰς διαχείρισιν πολιτικῶν ὑποθέσεων τοιούτων ἄνευ συμπαραστάσεως τῆς Κυβερνήσεως; Αἱ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ παρελθόντι ἐγένοντο, ἀφεώρων ἀκόμη τὴν κατάχρησιν, ἡ ὁποία ἐγίνετο ἀνὰ πᾶν ταξίδιον τοῦ Βασιλέως ἐκ μέρους κακῶν φίλων εἴτε τοῦ Βασιλέως, εἴτε τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, σχετιζόντων, σχεδὸν πάντοτε, πρὸς ἕκαστον ταξίδιον τὴν διεξαγωγὴν μιᾶς μεγάλης ἐθνικῆς ὑποθέσεως καὶ τῆς ὁποίας καταχρήσεως ἀποτέλεσμα ἄλλο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι παρὰ νὰ ἐπιρρίπτωνται εἰς τοὺς ὤμους τοῦ ἀνευθύνου παράγοντος εὐθῦναι, αἱ ὁποῖαι δὲν προσῆκον εἰς αὐτὸν καὶ ἐκ τῶν εὐθυνῶν τούτων ἀποτέλεσμα ἄλλο δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ παρὰ δι’ ἐθνικὰς ἀποτυχίας, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον ὕστερον, νὰ θεωρηθῇ ὑπεύθυνος ἐκεῖνος, πρὸς προσωπικὴν ἐνέργειαν τοῦ ὁποίου ἤθελον πάντοτε νὰ συνδέωσι τὴν προαγωγὴν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων, ἀγνοοῦντες ὅτι τὰ Κράτη εἶναι ἀδύνατον νὰ μεγαλουργήσωσιν ἄνευ ἐνδελεχοῦς ἐργασίας, ἄνευ συστηματικῆς καὶ ἐνδελεχοῦς παρασκευῆς τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ διαγωνισθῶσιν εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ πολιτισμοῦ πρὸς τὰ ἄλλα ἔθνη τὰ ἀντίπαλα, ὅτι τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι δι’ ἐπαιτίας νὰ προαγάγωσι τὰ συμφέροντά των, δὲν ἐμπνέουσιν εἰς πάντα ἀμερόληπτον κριτὴν παρὰ μόνον περιφρόνησιν (χειροκροτήματα), ὅτι δὲ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἐὰν ἐπρόκειτο οὐχὶ διὰ τῆς ἀναπτύξεως ὅλων αὑτοῦ τῶν πόρων τῶν ἠθικῶν καὶ τῶν ὑλικῶν, διὰ τῆς ὀργανώσεως ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν του, διὰ τῆς παρασκευῆς, ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, στρατιωτικῶν δυνάμεων ἀναλόγων πρὸς τοὺς πόρους αὐτοῦ νὰ ἀμύνηται ἑκάστοτε τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἐάν, λέγω, τὸ ἔθνος τὸ ἑλληνικὸν οὐχὶ διὰ τῶν μέσων τούτων ἐπρόκειτο νὰ σταδιοδρομήσῃ, ἀλλ’ ἐπρόκειτο νὰ ὑφίσταται ἑκάστοτε προασπίζον τὰ ὅριά του ἢ καὶ ἀναπτυσσόμενον διὰ τεμαχίων τινῶν ὀστῶν ἐξ ἐπαιτίας, θὰ ἦτο κατ’ ἐμὲ ἀνάξιον νὰ ὑπάρχῃ καὶ θὰ ἦτο καιρὸς νὰ ἐξαφανισθῇ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν σκηνήν (χειροκροτήματα). Ταῦτα ἦσαν, Κύριοι, ὅσα εἶχον νὰ εἴπω διὰ βραχυτάτων ἀπαντῶν πρὸς τὴν γενομένην ἐπερώτησιν, κρίνων ὅτι ταῦτα εἶναι ἐπαρκῆ· ἐὰν δὲ ταῦτα ἐνδεχόμενον νὰ προκαλέσωσιν αἴτησιν ἐξηγήσεων ἢ περαιτέρω ἐπερωτήσεως, ὅπως ζητηθῶσιν εὐθῦναι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐξωτερικὴν αὐτῆς πολιτικήν, ἐὰν τοιαύτη ὑπάρχῃ πρόθεσις, θὰ παρεκάλουν τὸν ἔχοντα τὴν διάθεσιν ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως νὰ ἐξετάσῃ τὰς δηλώσεις μου, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὅτι τοῦτο ὡς κείμενον ἔξω τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει ἡ ἐπερώτησις, μόνον ὡς ἀντικείμενον ἰδίου ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ χρησιμεύσῃ. Ἐλπίζω διὰ τοῦτο ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ περατωθεῖσαν διὰ σήμερον τὴν συζήτησιν.

§179ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§180Γ. ΠΩΠ. Τὸν λόγον.

§181ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 8 καὶ 30′ μ. μ.).