1911.04.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 71.

Τῆς 22ας Ἀπριλίου 1911.

(Παρασκευή)

Προεδρία κ. Ν. Ἀ. Στράτου.

(Γενομένης ἀπαρτίας περὶ ὥραν 5 καὶ 10′ μ. μ. παρόντων Βουλευτῶν 187, ἀναγινώσκονται τὰ Πρακτικά).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν;

§2Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. Τσιριμώκου ἔχει ὑποβληθῆ πρότασις ψηφίσματος περὶ Βουλευτῶν ἀξιωματικῶν. Μολονότι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν δύναται νὰ προκληθῇ συζήτησις χωρὶς νὰ εἶναι ἐγγεγραμμένη ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, ἐν τούτοις φρονῶ ὅτι δύναται νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐγγραφὴ αὐτῆς ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει σήμερον, διὰ νὰ λάβῃ τὴν οἰκείαν σειρὰν καὶ διὰ νὰ γνωρίζωμεν ποίαν σειρὰν ἔχει ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ Πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν· 1) Αἴτησιν τῶν κατοίκων Χωρεπισκόπων τοῦ δήμου Ἰστωναίων τοῦ νομοῦ Κερκύρας, ζητούντων ψήφισιν ὑποβεβλημένου εἰς τὴν Βουλὴν ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου· 2) Ἀναφορὰν τῶν ἐν Ῥίῳ καταδίκων Δ. Βουρκογιάννη καὶ Γ. Ἀναγνωστοπούλου περὶ μεταφορᾶς των, πληρωσάντων τὰ ἔξοδά των· 3) Αἴτησιν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Μαλακίων τῆς Κερκύρας περὶ ψηφίσεως ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου ὑποβεβλημένου. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὴν νομοθετικήν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως τῶν ἐδαφίων 2 καὶ 3 τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου ΓΨΝΗʹ (3758) τοῦ 1911 «περὶ νομοπαρασκευαστικῶν ἐπιτροπειῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§4ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον τὸ χθὲς ὑποβληθὲν ὑπ’ ἐμοῦ περὶ μετακλήσεως ξένης ναυτικῆς ἀποστολῆς, ἐὰν ἔχῃ τυπωθῇ, παρακαλῶ νὰ διανεμηθῇ καὶ ψηφισθῇ σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§5Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δὲν διενεμήθη, ἀλλὰ καὶ δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§6Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἶναι εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις, ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῆς ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ ὑπηρεσίας ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν καὶ βαθμοφόρων ἐν γένει ὡς καὶ εἰδικῶν προσώπων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν).

§8Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δύο νομοσχέδια, Κύριοι, φύσεως κατεπειγούσης λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Τὸ πρῶτον ἀφορᾷ σχέδιον νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ καὶ λειτουργίας τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος συνισταμένων ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν». Διατελεῖ ἐν γνώσει ἡ Βουλὴ τῶν δυσχερειῶν, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη ἐσχάτως ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἡ συστᾶσα διὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐξ ἀφορμῆς τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος γεννηθεισῶν αἰτιάσεων. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ἀποταθῆ πρὸς ὡρισμένον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἠρνήθη νὰ προσέλθῃ ἐνώπιον αὐτῆς, ὅπως ἐξετασθῇ. Τὸ πρόσωπον τοῦτο ἠξίωσεν, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ ἢ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς μεταβῶσιν ἐν τῇ οἰκίᾳ του καὶ λάβωσι τὴν μαρτυρίαν του. Εἶχον ἔκτοτε λάβει τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ἐξ ἀφορμῆς συζητήσεως προκυψάσης ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅτι ἡ παρουσιασθεῖσα δυσχέρεια ἦτο φαινομενική, καὶ δυνατὸν θὰ ἦτο καὶ εὐκταῖον ἂν ἡ ἐπιτροπὴ συνεμορφοῦτο πρὸς τὴν ἀξίωσιν τοῦ προσώπου ἐκείνου, διότι σημειώσατε ὅτι τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο ἀνῆκεν εἰς τὴν τάξιν τῶν προσώπων, ἅτινα κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν δικαιοῦνται νὰ ἀξιώσωσιν, ὅπως οἴκοι ἐξετασθῶσι καὶ παράσχωσι τὴν ἰδίαν αὐτῶν μαρτυρίαν. Ἔκτοτε δὲ προσέθηκα ὅτι καὶ νέος νόμος εἰδικὸς πρὸς ὀργάνωσιν καὶ λειτουργίαν τῶν ἐξεταστικῶν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπειῶν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος συνιστωμένων ἂν ἐγίνετο, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ σεβασθῇ τοὺς λόγους τοὺς καθολικωτέρους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν ἤδη ἰσχύουσαν δικονομικὴν διάταξιν περὶ τῆς κατ’ οἶκον ἐξετάσεως τῶν ἀνηκόντων εἰς τοιαύτας τάξεις προσώπων.

§9Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἠρνήθη νὰ προσέλθῃ ἢ ἠρνήθη νὰ καταθέσῃ τὸ πρόσωπον, περὶ οὗ ὁμιλεῖτε;

§10Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠρνήθη νὰ προσέλθῃ. Ἐδήλωσε τοὐναντίον ὅτι θὰ ἦτο πρόθυμον νὰ καταθέσῃ πᾶν ὅ,τι ἐγνώριζεν, ἂν ἡ ἐπιτροπή, εἴτε αὐτὴ αὕτη εἴτε διά τινος τῶν μελῶν της, προσήρχετο εἰς τὴν ἰδίαν του κατοικίαν. Τὸ ζήτημα ἦτο ἄξιον ἀποσαφήσεως πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεως δυναμένης νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς βεβαιότητος ὅτι ἀνυπέρβλητα ἐμπόδια παρουσιάσθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Διότι νομίζω ὅτι ἡ πεπλανημένη ἀντίληψις τῶν πραγμάτων ἐδημιούργησε τὴν δυσχέρειαν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἡ ὑπάρχουσα ἐν τῇ ἰσχυούσῃ νομοθεσίᾳ ἔλλειψις ἰδίου νόμου διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν συνταγματικῶν ἐπιτροπῶν εἶναι ἔλλειψις οὐσιώδης, ἡ ὁποία ὡς ἀλλαχοῦ, οὕτω καὶ παρ’ ἡμῖν ἐν τῷ παρελθόντι παρουσιάσθη, δὲν κατέστη ὅμως δυνατὸν νὰ πληρωθῇ. Ἡ πλήρωσις τῆς ἐλλείψεως ταύτης δι’ ἁπλῆς ἐφαρμογῆς καὶ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει ἐκείνων ἀκριβῶς τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι διέπουσι τὴν ἡμετέραν Δικονομίαν εἰς τὴν δίωξιν τῶν ἀδικημάτων, δὲν ἦτο δυνατή, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ ἰδικιτέρου χαρακτῆρος, τὸν ὁποῖον φέρουσιν αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται, χαρακτῆρος κυρίως καὶ πρωτίστως πολιτικοῦ ἀφισταμένου τελείως τοῦ δικαστικοῦ χαρακτῆρος. Ἦτο ἑπομένως ἀναγκαῖον νὰ εἰσαχθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν ἴδιος περὶ τούτου νόμος καὶ εἰς τοῦτον τὸν σκοπὸν ἀφορᾷ τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον. Εὑρέθημεν δ’ ἐν τῇ διατυπώσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὰς δυσχερείας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάσθησαν καὶ ἀλλαχοῦ ἐν τῇ διατυπώσει παρεμφερῶν νομοθετημάτων, ἐτάμομεν δὲ ταύτας κατὰ τὴν ὀρθοτέραν καθ’ ἡμᾶς ἐκδοχήν. Ἀπεκλίναμεν ἐν πρώτοις ὑπὲρ τῆς ἐκδοχῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία καθ’ ἡμᾶς θεραπεύει τὴν ὑγιεστέραν πολιτικὴν ἀντίληψιν, τῆς ἐκδοχῆς, καθ’ ἣν οὐχὶ πάντα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἡ ἰσχύουσα Δικονομία παρέχει εἰς τοὺς ἀνακριτὰς καὶ εἰς τοὺς ἀνακριτικοὺς ὑπαλλήλους, δέον νὰ χορηγῶνται εἰς τὴν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴν τὴν συνισταμένην κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ἐλάσσονα τούτων κατὰ μίμησιν τοῦ Ὁλλανδικοῦ νόμου. Ἐν τούτοις περιελάβομεν διὰ πᾶσαν ἐνδεχομένην περίστασιν διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καθ’ ἣν ἑκάστοτε ἐπὶ τῶν παρουσιαζομένων περιστάσεων ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐπεκτείνῃ τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα τὰ συνήθη τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ νόμῳ, περιβάλλουσα τὴν ἐπιτροπὴν διὰ πλειοτέρων δικαιωμάτων, ἤτοι τῶν καὶ εἰς τὸν ἀνακριτὴν παρεχομένων τοιούτων, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων καὶ τῆς ἑκάστοτε πολιτικῆς σκοπιμότητος. Τὰ κύρια δικαιώματα, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νομοσχεδίου χορηγοῦνται εἰς τὴν ἐπιτροπήν, εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἀνωμότου καὶ ἐνωμότου, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐξετάσεως μαρτύρων, τῆς διατάξεως πραγματογνωμοσύνης καὶ τῆς προσαγωγῆς τῶν ἐγγράφων.

§11Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Βιαίας προσαγωγῆς;

§12Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα. Ἐκεῖνα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀναγράφονται ἐν τῷ νόμῳ καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀφέθη ἑκάστοτε νὰ ἀποφαίνηται ἡ Βουλὴ δι’ ἰδίας ἀποφάσεως, εἶναι κυρίως τὸ δικαίωμα τῆς κατ’ οἶκον ἐρεύνης, τῆς κατασχέσεως πειστηρίων, τὰ ὁποῖα ἐθεωρήσαμεν βαρέα καὶ ἄνευ εἰδικῆς ἑκάστοτε ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς μὴ προσήκοντα καὶ μὴ ἴσως ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα. Θέλω νὰ εἴπω ἀκόμη λέξεις τινὰς ἐν σχέσει πρὸς τὰ παρεχόμενα δικαιώματα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν μαρτύρων καὶ προσαγωγὴν ἐγγράφων. Διότι καὶ κατὰ τὰ σημεῖα ταῦτα ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἦτο ἐνδεδειγμένη ἀπόκλισίς τις ἐκ τῶν αὐστηρῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι διέπουσι τὴν ἔννοιαν καὶ τὰς ἀρχὰς τῆς Ποινικῆς Δικονομίας. Βεβαίως πρόσωπα μὴ περιβεβλημένα ἐξαιρετικὴν ἰδιότητα καλούμενα εἰς μαρτυρίαν ὑποχρεοῦνται σχεδὸν ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἀρχὰς καὶ διατυπώσεις νὰ προσέλθωσι καὶ ἐξετασθῶσιν, ὑφ’ ἃς καὶ κατὰ τὴν Ποινικὴν Δικονομίαν. Ὅμως διατηροῦμεν καὶ τὴν ἐξαιρετικὴν ἀρχὴν ὅσον ἀφορᾷ πρόσωπά τινα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ὑφεστῶσαν νομοθεσίαν ἀπολαύουσι τοῦ δικαιώματος νὰ ἐξετάζωνται κατ’ οἶκον. Ἐτηρήσαμεν τὴν διάταξιν ταύτην καὶ ἑπομένως ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, εἴτε αὐτὴ εἴτε διά τινος τῶν μελῶν αὐτῆς διοριζομένου ὡς εἰσηγητοῦ, κατὰ πρόνοιαν λαμβανομένην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὀφείλει νὰ προσέλθῃ οἴκοι καὶ νὰ λάβῃ τὴν μαρτυρίαν τῶν προσώπων τούτων. Ζήτημα οὐσιῶδες ἐγεννήθη ἡμῖν ὡς πρὸς τὴν ἐξέτασιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Διότι κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι καλούμενοι νὰ ἐξετασθῶσιν ὡς μάρτυρες δὲν ὑποχρεοῦνται ν’ ἀνακοινῶσι τὰ μυστικὰ τῆς ἰδίας αὐτῶν ὑπηρεσίας παρὰ μόνον κατόπιν ἀδείας τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ θεμελίωσις τοιαύτης διατάξεως προκειμένου περὶ τοῦ ἔργου τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, ἔργου κυρίως καὶ συνήθως κατευθυνομένου κατὰ τῶν Ὑπουργῶν, κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παραλύσῃ τὴν σκοπιμότητα αὐτοῦ, ἂν ἑκάστοτε ἐδικαιοῦτο ὁ ὑπάλληλος ν’ ἀρνηθῇ νὰ καταθέσῃ, διότι δὲν θὰ ἐλάμβανεν ἄδειαν ἀπὸ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐνῷ ἐξ ἄλλου δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀνοίξωμεν ὀρθάνοικτον τὴν θύραν τῶν μυστικῶν τῆς ὑπηρεσίας ἄνευ ἐγγυήσεώς τινος. Ἐτάμομεν συνεπῶς ἐν τούτῳ διὰ τοῦ νομοσχεδίου μέσην τινὰ ὁδόν. Καὶ εἴπομεν ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ὑποχρεοῦνται νὰ καταθέσωσιν ἐξεταζόμενοι ἐνώπιον τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, δικαιοῦνται δὲ μόνον ν’ ἀρνηθῶσι τοῦτο, ὅταν ἔχωσιν εἰδικὴν καὶ ὑπεύθυνον ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ διαταγὴν νὰ μὴ προβῶσιν εἰς τὴν κατάθεσιν ὡρισμένων μυστικῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ ἤθελον ἀπειλήσει βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ κύρωσις τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶναι καθαρῶς πολιτικὴ καὶ κοινοβουλευτική. Δικαιοῦται τουτέστιν εἰς ἑκάστην περίστασιν ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἂν νομίζῃ ὅτι κακῶς ἐχαρακτηρίσθησαν ὡρισμένα μυστικὰ ὡς ἀποτελοῦντα βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας καὶ δὲν ἐχορηγήθησαν αἱ πληροφορίαι εἰς τὴν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπήν, δικαιοῦται νὰ μεμφθῇ τὸν Ὑπουργὸν τὸν τοιοῦτον δόντα χαρακτηρισμὸν καὶ νὰ ζητήσῃ πολιτικὰς εὐθύνας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὁμοίαν τινὰ διάταξιν προτείνομεν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάθεσιν δημοσίων ἐγγράφων ἢ ἐγγράφων εὑρισκομένων εἰς τὰ Ἀρχεῖα τοῦ Κράτους. Καὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην κατεστήσαμεν ὑποχρεωτικὴν τὴν ἀπὸ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς προσφυγὴν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὅπως δι’ αὐτοῦ λάβῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὰ εἰς ταύτην ἀναγκαιοῦντα ἔγγραφα. Ἐδώσαμεν καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα, ὅπως δύναται ὑπευθύνως καὶ ὑπὸ τὰς αὐτὰς κυρώσεις καὶ ἐγγυήσεις νὰ βεβαιώσῃ ὅτι τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας ἤθελον προσβληθῆ εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὡρισμένα ἔγγραφα ἤθελον ἀνακοινωθῆ. Αὐταί εἰσιν αἱ κύριαι διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Σπουδαίως ἐπίσης ἀπησχόλησεν ἐν πολλοῖς καὶ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν θετικὴν νομοθεσίαν τὸ ζήτημα τῆς διαρκείας τοῦ βίου τῶν τοιούτων κοινοβουλευτικῶν ἐπιτροπῶν. Ἐτάμομεν ἐν τούτῳ τὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν ἐνομίσαμεν ὑπαγορευομένην ὑπὸ τῆς ὀρθοτέρας πολιτικῆς ἀντιλήψεως, καὶ εἴπομεν ὅτι εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν λήξῃ ἡ Σύνοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ διωρίσθη, δὲν περατοῦται τὸ ἔργον αὐτῆς, ὅπερ περατοῦται μόνον εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελε λήξει ἡ Περίοδος, εἴτε φυσικῶς εἴτε διὰ διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἀναχωρήσαντες ἐκ τῆς ἐκδοχῆς ὅτι, ἀφοῦ ἐξέλιπεν ἡ Βουλή, ἐξ ἧς ἀρύεται τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀποστολὴν αὐτῆς ἡ ἐπιτροπή, δὲν ἔχει αὕτη πλέον λόγον ὑπάρξεως. Ἕτερον νομοσχέδιον, κατεπειγούσης ἐπίσης φύσεως, ὅπερ σήμερον ὑποβάλλομεν, εἶναι τὸ προνοοῦν περὶ ἄρσεως δυσχερείας τινός, δυσεπερβλήτου δυστυχῶς, ἡ ὁποία παρουσιάσθη ἐν τῇ νομολογίᾳ τῶν ποινικῶν Δικαστηρίων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑρμηνείαν τῶν περὶ παραγραφῶν διατάξεων τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Πέρυσιν εἶχεν εἰσαχθῆ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐθεσπίσθη συντόμευσίς τις τῶν παραγραφῶν τῶν διαφόρων ἀδικημάτων. Τὸ εἰς τὴν τότε Βουλὴν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ὑπέστη τροποποίησιν ἐν τῇ Βουλῇ, ἔκ τινος δὲ φράσεως ὑπαρχούσης ἐν αὐτῷ ἐγεννήθησαν δυσεπέρβλητοι ἑρμηνευτικαὶ δυσχέρειαι ἐν τούτῳ κυρίως συνιστάμεναι: ἂν αἱ διατάξεις αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι εἰσήγαγον συντομώτερον χρόνον παραγραφῆς, ἔδει νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἢ ἔδει νὰ ἰσχύωσι καὶ ἐνταῦθα αἱ καθολικῶς σχεδὸν κρατοῦσαι ἀρχαί, καθ’ ἃς διατάξεις ποινικοῦ δικαίου πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἀναδρομικῶς, ἐφ’ ὅσον δι’ αὐτῶν εἰσάγονται ἀρχαὶ μᾶλλον ἐπιεικεῖς, ἑπομένως καὶ ἐπὶ τῶν ἀδικημάτων τῶν πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νέου νόμου διαπραχθέντων. Ἡ νομολογία τοῦ Ἀρείου Πάγου πρωτοστατοῦντος τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅστις καὶ δι’ ἐγκυκλίου διετύπωσε τὴν γνώμην του, ἐτάχθη ὑπὲρ τῆς ἐκδοχῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἡ ὑποστηριζομένη ἐν τῇ ἐπιστήμῃ (χειροκροτήματα). Πλὴν δὲ τοῦ ὅτι διετυπώθη εἰς ἐγκύκλιον ἡ τοιαύτη ἐκδοχὴ καὶ ἡ ἑρμηνεία τοῦ Ἀρείου Πάγου, τετράκις κληθέντος ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἠκολούθησε τὴν ἑρμηνείαν, ἥτις ἐδίδετο καὶ ἐν τῇ ἐγκυκλίῳ. Κατὰ τῆς τοιαύτης ἑρμηνείας ζωηραὶ ἀντετάχθησαν συζητήσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἔλαβον μέρος πολλοὶ ἐκ τῶν κρατίστων παρ’ ἡμῖν ἐπιστημόνων, ἐν οἷς καὶ ἀνώτερα δικαστικὰ πρόσωπα· ἕνεκα δὲ τῆς τοιαύτης διαστάσεως τῶν γνωμῶν τὰ κατώτερα Δικαστήρια, τὰ Πλημμελειοδικεῖα ἰδίᾳ, ἠκολούθησαν τὴν ἀντίθετον ἐκδοχὴν τῆς ἐν τῇ ἐγκυκλίῳ ὑποστηριζομένης. Ἐν τούτοις ὅμως ἡ προσοικείωσις πάντων εἰς τὴν ἐκδοχὴν ταύτην δὲν φαίνεται ἐφικτή, καὶ ἡ καθ’ ἡμέραν πεῖρα δεικνύει ὅτι καθίσταται ἀδύνατος ἡ ὁμοιόμορφος νομολογία. Ἐγένοντο ἐπανειλημμέναι προσφυγαὶ εἰς ἡμᾶς, ἰδίᾳ δ’ ἐκ μέρους τῶν Εἰσαγγελέων, ἵνα διὰ τρόπου ἑρμηνευτικοῦ κανονίσωμεν τὸ ζήτημα καὶ ἀποκαταστήσωμεν ἑνότητα ἐν τῇ νομολογίᾳ. Παρετηρήσαμεν ὅμως, μάλιστα μετὰ τὰ προηγουμένως γενόμενα, μετὰ τὴν νομολογίαν τοῦ ἀνωτάτου Δικαστηρίου καὶ τὴν ἐγκύκλιον τοῦ παρ’ αὐτῷ Εἰσαγγελέως, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὴ κατὰ τρόπον κῦρος ἔχοντα καὶ κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικὸν ἡ ἀποκατάστασις τῆς ὑπαρχούσης ἀταξίας, ἥτις ἀταξία ἐν τῇ νομολογίᾳ πάντοτε μὲν, ἀλλ’ ἰδίᾳ εἰς περιστάσεις ποινικῆς φύσεως, ἐξοκέλλει αὐτόχρημα εἰς ἀδικίαν. Διότι ὑπὸ ὁμοίας συνθήκας πρᾶξίς τις χαρακτηρίζεται ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης ὁτὲ μὲν ὡς παραγεγραμμένη, ἄλλοτε δὲ ὡς μὴ παραγεγραμμένη ὑπ’ ἄλλου τινὸς Δικαστηρίου. Τοῦτο βεβαίως κατὰ τὴν πρώτην ἀντίληψιν παρουσιάζεται αὐτόχρημα ὡς μία ἀδικία. Ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ προκαλέσω τὴν διὰ νομοθετικῆς παρεμβάσεως ἄρσιν τῆς ὑπαρχούσης ἑρμηνευτικῆς διαφωνίας, καὶ εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νόμου προσέθηκα ἐδάφιον, ἐκ τοῦ ὁποίου καθίσταται ἀναμφίβολος ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, καὶ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς (χειροκροτήματα).

§13Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε.

§15Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Εἶμαι ἐκ τῶν πολιτικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ὑπὸ ἀνάκρισιν ὑπὸ τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς...

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ συζητήσητε κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§17Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δύναμαι ὅμως νὰ συστήσω καὶ ἐγὼ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν Ἑλλάδα λαμβάνουσι ῥούβλια.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ (κρούων τὸν κώδωνα). Δὲν ἔχετε τὸν λόγον, κύριε Βουλευτά.

§19Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Συνηθίσατε νὰ κρούητε ἀμέσως τὸν κώδωνα, κύριε Πρόεδρε.

§20Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις ἐπὶ τῆς εἰσηγήσεως τῶν νόμων.

§21Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Πρόκειται περὶ συστάσεως, τὴν ὁποίαν ὡς ἐνδιαφερόμενος δικαιοῦμαι νὰ κάμω.

§22Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ κ. Κλάδης ζητεῖ νὰ θεωρηθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον.

§23Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔσπευσα ἤδη νὰ δηλώσω ὅτι ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια καὶ ἰδιαίτατα τὸ πρῶτον εἶναι κατεπειγούσης φύσεως, καὶ ἂν ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς ἦτο νὰ κηρυχθῇ καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ὡς κατεπεῖγον, διὰ νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ κατὰ τὰς δύο ἡμέρας μέχρι τῆς Δευτέρας νὰ μελετηθῇ. Βλέπετε ὅτι περιέλαβον διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καθ’ ἣν ἡ ἰσχὺς ἄρχεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ κηρυχθῶσιν ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια κατεπείγοντα.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ λειτουργίας τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος ἐξεταστικῶν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον.)

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ παραγραφῶν».

§27Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλὴν ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Τὸ νομοσχέδιον προβλέπει τὸ ζήτημα τῆς ἰσχύος τῶν περὶ παραγραφῆς διατάξεων, ὅσον ἀφορᾷ τὰ πλημμελήματα καὶ τὰ πταίσματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων, ἐπαναλαμβάνω, ἡ νομολογία τῶν κατωτέρων Δικαστηρίων ἀποκλίνει ὑπὲρ τῆς ὀρθῆς ἐκδοχῆς, ἀλλὰ δὲν εἶναι παγία. Δὲν περιέλαβον τὰ κακουργήματα, διότι ἐνόμισα ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν ἴσως νὰ κλονισθῇ ἡ ὑπάρχουσα ἤδη ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ σταθερὰ νομολογία τοῦ Ἀρείου Πάγου. Τοιουτοτρόπως διὰ τοῦ νομοσχεδίου κυροῦται νομίμως πλέον διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως ἡ σαλευομένη νομολογία τῶν κατωτέρων Δικαστηρίων ὡς πρὸς τὰ πλημμελήματα καὶ τὰ πταίσματα. Ἂν ἐν τούτοις ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν μεταρρύθμισιν καὶ εἰς τὰ κακουργήματα, εἶναι ἐλευθέρα οὕτω ν’ ἀποφασίσῃ.

§28Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Αὐτὰ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§29Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 75 τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Μέρμηγκας ἔχει τὸν λόγον.

§31Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Καὶ ἀρχῆθεν μὲν ἐπίστευον ὅτι ἡ ἀποζημίωσις τῶν Βουλευτῶν ὤφειλε ν’ αὐξηθῇ, ἐπέρρωσαν δὲ τὴν γνώμην μου ταύτην αἱ μετὰ τόσης πειστικότητος γενόμεναι ἀγορεύσεις τῶν κυρίων συναδέλφων. Ἐπιστοποιήθη ἀναντιρρήτως δι’ ἀριθμῶν ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἡ παρεχομένη μέχρι τοῦδε εἰς τοὺς Βουλευτὰς τῶν προηγουμένων Βουλῶν πόρρω ἀπεῖχε τοῦ νὰ προσαρμόζηται πρὸς τὸ ποσὸν τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζόμενον, ἦτο δὲ πολὺ ἀνώτερον καὶ τῆς νῦν προτεινομένης ἀποζημιώσεως. Τοῦτο ἐγίνετο διὰ καταστρατηγήσεως τοῦ Συντάγματος καὶ καταπατήσεως ὄχι μόνον τοῦ γραπτοῦ, ἀλλ’ ἔτι καὶ τοῦ ἀγράπτου ἠθικοῦ νόμου.

§32Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ δι’ ἕτερον λόγον, διότι ἡ τότε λαμβανομένη ἀποζημίωσις ἐλαμβάνετο πάντως ὁλόκληρος, ἐνῷ ἡ σήμερον ὁριζομένη εἶναι πιθανώτατον ὅτι δὲν θὰ λαμβάνηται. Διότι, ἂν σήμερον ἐπέλθῃ διάλυσις, μετά τινα χρόνον οἱ Βουλευταὶ θὰ λάβωσι 1800 δρ., ἐνῷ τότε, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ληφθῶσι 5.000 π.χ., ἐλαμβάνοντο πᾶσαι.

§33Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Πλὴν τοῦ ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἡ βουλευτικὴ πρέπει νὰ εἶναι ἀξιοπρεπής, διότι ἡ γλισχρότης τῆς ἀντιμισθίας ἀποτελεῖ κώλυμα εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν βουλευτικῶν καθηκόντων, καὶ μόνον τὸ γεγονός, ὅπερ ἀνέφερον, ὅτι πρότερον ἐδίδετο μεγάλη ἀποζημίωσις κατὰ τρόπον ἀθέμιτον, ἀποτελεῖ πειστικὸν ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς νομιμοποιήσεως τοῦ πρέποντος ποσοῦ. Καὶ ἄλλο δέ τι ἐτονίσθη, οὗτινος καὶ ἀναγνωρίζω τὴν ὀρθότητα, ὅτι δηλαδὴ ἀξία περιφρονήσεως ἀποβαίνει ἡ ἀντιδημοτικότης, ἡ δυσφήμησις, ἡ ἀπορρέουσα ἐκ τῆς ἐλευθεροστομίας καὶ ὑψηλοφροσύνης τοῦ Βουλευτοῦ. Τὴν περιφρόνησιν πρὸς τὴν ἀντιδημοτικότητα, τὴν ἀπορρέουσαν ἐκ τῆς τοιαύτης ἐλευθεροστομίας, ἀναγνωρίζω ὡς πρωτίστην πολιτικὴν ἀρετήν. Καὶ ἐγὼ δέ, ἐνῷ λέγω ταῦτα, κύπτω ὑπὸ τὸ βάρος δυσφημήσεως προελθούσης ἐκ παρεξηγήσεως τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν ἐτήρησα ἀπέναντι τοῦ νομοσχεδίου περὶ ξένων ὀργανωτῶν. Δὲν γνωρίζω πολιτικὸν ἄνδρα ἐπικινδυνότερον ἐκείνου, ὅστις τὰ ἑαυτοῦ βήματα καὶ τὰς ἰδέας καὶ τὴν ψῆφον ῥυθμίζει συμφώνως πρὸς τὸ ῥεῦμα καὶ τὴν θέλησιν τὴν λαϊκήν, τὴν συχνάκις τοσοῦτον ἄκριτον καὶ τοσοῦτον ὀλεθρίαν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ὀφείλει νὰ τονισθῇ καὶ ἐξαρθῇ τὸ μέγεθος τῆς ἀποστάσεως, ἥτις χωρίζει τὴν ἀντιδημοτικότητα, τὴν δυσφήμησιν ταύτην, τὴν προερχομένην ἐκ τῆς ἐλευθεροφροσύνης τοῦ Βουλευτοῦ, ἀπὸ τῆς ἄλλης ἐκείνης δυσφημήσεως, ἡ ὁποία ταυτίζεται πρὸς τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ψηφίζουσι πρὸς ἴδιον αὑτῶν ὑλικὸν ὄφελος. Τίθεται ὅθεν τὸ ζήτημα: ὑπάρχει ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ὑπόνοια καὶ ὑπὸ τίνων ἐκφέρεται; Καὶ ὅτι μὲν ὑπάρχει ὁμολογεῖται παρὰ πάντων, ἀλλ’ ὅτι αὕτη ἐκφέρεται οὐ μόνον ὑπὸ τῶν ἀδολέσχων τῶν καφενείων, ἀλλὰ καὶ ὑπ’ ἄλλων σοβαρωτέρων ἀνδρῶν, καὶ τοῦτο εἶναι βέβαιον. Ἀπέναντι τῆς ὑπονοίας ταύτης δὲν νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀντιταχθῇ περιφρόνησις καὶ γενναιότης. Γενναῖος εἶναι ὁ ἀντιτάσσων δειλίαν κατὰ τῆς τοιαύτης ὑπονοίας, διότι, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις μεταξὺ τῆς ἀντιδημοτικότητος τῆς ἐξ ἐλευθεροφροσύνης ἀπορρεούσης, καὶ τῆς ἄλλης ἐκείνης δυσφημήσεως, τῆς προϊούσης ἐκ τῆς ὑπονοίας ὅτι ἐρχόμεθα ἐνταῦθα ὡς ἀντιπρόσωποι, ἵνα χρησιμοποιήσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν πρὸς ἴδιον ὄφελος. Ὡς παρὰ παντὶ λαῷ, οὕτω καὶ παρὰ τῷ ἡμετέρῳ ὑπάρχουσι προτερήματα, ἐλαττώματα καὶ ἀδυναμίαι· μία τῶν ἀδυναμιῶν τοῦ ἡμετέρου λαοῦ, ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων γνωστή, εἶναι τὸ εὐεπίφορον αὐτοῦ πρὸς τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι οἱ διαχειριζόμενοι τὰ κοινὰ καταχρῶνται τὴν Ἀρχὴν πρὸς ἴδιον ὄφελος. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Περικλέους, ὅστις κατηγορήθη ὅτι ἐσφετερίσθη τὸ χρυσελεφάντινον ὑλικόν, τὸ προωρισμένον διὰ τὸ ἄγαλμα τῆς Ἀθηνᾶς, μέχρι καὶ τῆς σήμερον οἱ Ἕλληνες πάντοτε μετὰ βλέμματος ὑπόπτου προσβλέπουσι τοὺς διαχειριζομένους τὰ κοινά. Ἀλλ’ ἡ ἀδυναμία αὕτη δὲν εἶναι βλαπτικὴ πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα· διότι αὐτὴ ἀποτελεῖ τὴν καλλίστην φροντίδα πρὸς προάσπισιν αὐτῶν. Τούτου δ’ ἕνεκα ὀφείλομεν ἡμεῖς πάντες νὰ τηρήσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἐν συμφωνίᾳ καὶ νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὴν ἀδυναμίαν ταύτην. Ἡ θέσις ἡμῶν ἄρα εἶναι τοιαύτη, ὥστε εὑρισκόμεθα μεταξὺ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῆς πεποιθήσεως, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἀξιοπρεπεστέρα ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ κινδύνου, τοῦ οὐχὶ ἀξίου περιφρονήσεως, ὅτι οὕτως ἐκτιθέμεθα εἰς τὴν ὑπόνοιαν, τὴν οὐχὶ ἐντελῶς ἀστήρικτον, ὅτι ψηφίζομέν τι πρὸς ἴδιον ὄφελος. Καὶ οὕτω τίθεται τὸ ζήτημα, ποία ἡ στάσις ἡμῶν ἡ πρέπουσα; Πῶς θὰ διέλθωμεν μεταξὺ τῶν Συμπληγάδων πετρῶν;

§34Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Μὲ κεκομμένην τὴν οὐράν.

§35Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Νομίζω ὀρθόν, ἀφοῦ πιστεύω ὅτι ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ εἶναι ἀξιοπρεπής, νὰ ψηφίσω μὲν ταύτην, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ ἀπαλλάσσων ἐμαυτὸν πάσης ὑπονοίας. Δὲν ὁμιλῶ μόνον περὶ ἐμαυτοῦ· προτείνω γνώμην καὶ διὰ τοὺς ἄλλους, ἐλπίζω δ’ ὅτι θ’ ἀσπασθῇ ταύτην ἡ Βουλή. Κατὰ ταῦτα δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ποσὸν μεῖζον τοῦ μέχρι τοῦδε παραδεδεγμένου, ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ ψηφίσωμεν διὰ τὰς μελλούσας τακτικὰς Βουλάς, οὐχὶ δὲ διὰ τὴν παροῦσαν, ἡ ὁποία εἶναι παροδική.

§36Δ. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί, ἀφοῦ εἶναι ὀρθόν, νὰ μὴ περιλάβωμεν καὶ τὴν Βουλὴν ταύτην;

§37Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἰδοὺ ἡ δειλία.

§38Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δειλίαν ὀφείλει ν’ ἀντιτάσσῃ τις πρὸ τῆς ὑπονοίας ὅτι ψηφίζει τι πρὸς ἴδιον ὄφελος. Ἐν τῇ δειλίᾳ ταύτῃ ἔγκειται ἡ γενναιότης. Ἡμεῖς ἤλθομεν ἐνταῦθα ἐν ἐπιγνώσει ὅτι γλίσχρος θὰ ἦτο ἡ ἀποζημίωσις ἡμῶν. Οὐδεὶς ἐψιθύρισεν εἰς τὸ οὖς ἡμῶν ὅτι θὰ ηὐξάνετο αὕτη. Δεύτερον δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη ἔχει διπλάσιον ἀριθμὸν Βουλευτῶν, ὅπερ σημαίνει αἰσθητὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ ταμείου τοῦ Κράτους.

§39Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διπλῆ Βουλή, διπλῆ ἀποζημίωσις!

§40Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Κατ’ εὐθὺν λόγον πρὸς τὸν ἀριθμόν! Ἔπρεπε τἀνάπαλιν. Πάντες οἱ λόγοι οὗτοι μὲ πείθουσιν ὅτι πρέπει νὰ κανονίσω οὕτω τὴν ψῆφόν μου, ὥστε ν’ ἀνταποκριθῶ μὲν πρὸς τὸ ὀρθόν, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ὑποπέσω εἰς τὴν ὑπόνοιαν τῆς ἰδιοτελείας. Ἑπομένως θὰ ψηφίσω αὔξησιν τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως, ἐὰν αὕτη δὲν περιλάβῃ τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἄλλως ὄχι.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰατρόπουλος.

§42Π. ΙΑΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φωτήλας.

§44Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, ἐθεμελιώσαμεν ὄντως ἐλευθερίας, καὶ τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, νομίζω ὅτι ἡ πρώτη ἔκφανσις τῶν ἐλευθεριῶν τούτων πρέπει νὰ παρέχηται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι ὁμολογῶ ὅτι χειρίστην μοὶ ἐνεποίησαν ἐντύπωσιν αἱ ἀποδοκιμασίαι αἱ ἀκουσθεῖσαι προχθὲς κατ’ ἐκείνων, οἵτινες εἶχον τὸ θάρρος νὰ διατυπώσωσιν ἐναντίαν γνώμην πρὸς τὴν τῆς πλειονότητος τῆς Βουλῆς. Ἐνταῦθα παρακαθήμενοι ἔχομεν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐκφράζωμεν πανελευθέρως τὴν γνώμην ἡμῶν. Καὶ ἂν εἶχον πρόθεσιν νὰ λησμονήσω τοῦτο, διότι συμβαίνει ν’ ἀντιφρονῶ πρὸς τὴν πλειονότητα τῆς Βουλῆς, νομίζω καθῆκόν μου νὰ ἐκφράσω ἐλευθέρως τὴν γνώμην μου.

§45Λ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Καὶ τὸ δημοκοπεῖν εἶναι ἐλεύθερον.

§46Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ δημοκοπίας, καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Καίτοι εἶμαι μεταξὺ τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν τῶν 5.000, ἐν τούτοις ὡριμώτεραι σκέψεις μὲ ἔπεισαν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν γνώμην ταύτην. Καὶ πρώτη σκέψις, ἥτις μὲ ἔκαμε νὰ μὴ ἐπιμείνω εἰς αὐτήν, εἶναι ὅτι ἡ αὔξησις τῆς ἀποζημιώσεως εἰς μέγα ποσὸν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ καταστήσῃ τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα κερδοφόρον ἐπάγγελμα, δευτέρα δὲ σκέψις εἶναι ὅτι ὁ ἰσχνός μας Προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ παρέχῃ ἀβλαβῶς 5.000 δραχ., καὶ τρίτη σκέψις εἶναι ἡ ἐξέγερσις τῆς κοινῆς γνώμης, ἥτις νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εὑρίσκηται ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ πρὸς τοὺς ἐκπροσωποῦντας αὐτήν. Παραγνώρισις τῆς σημασίας τῆς κοινῆς γνώμης σημαίνει παραγνώρισιν τῆς ἀποστολῆς καὶ τοῦ προορισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐνταῦθα ἐπιτελοῦμεν. Διαφωνία μετὰ τῆς κοινῆς γνώμης σημαίνει διαφωνίαν μεταξὺ ἐντολοδότου καὶ ἐντολοδόχου.

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐν θυμῷ). Κύριε Πρόεδρε, τί εἶναι αὐτά; Νὰ συστήσητε εἰς τὸν ῥήτορα νὰ μὴ λέγῃ ὅτι παρεγνωρίσαμεν τὴν ἐντολήν, ἣν ἐλάβομεν παρὰ τοῦ λαοῦ ζητοῦντες 5.000 δραχ.

§48Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου παραγνωρίζετε. (Διαμαρτυρίαι καὶ κωδωνοκρουσίαι).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτητε, παρακαλῶ, τὸν ἀγορεύοντα.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ταύτην ἰδίως τὴν συζήτησιν διεξαγάγῃ μετὰ πλείστης ἀπαθείας, διότι πᾶσα συγκίνησις, ἡ ὁποία δύναται νὰ καταλαμβάνῃ ἡμᾶς δι’ αὐτῆς τῆς συζητήσεως, ἀποβαίνει εἰς βάρος τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς.

§51Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Παραγνώρισις, Κύριοι, τῆς σημασίας τῆς ἐξεγέρσεως τῆς κοινῆς γνώμης σημαίνει κατ’ ἐμὲ παραγνώρισιν τῆς ἀποστολῆς καὶ τοῦ προορισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐνταῦθα ἔχομεν. Διαφωνία μετὰ τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τῶν ἐκπροσωπούντων αὐτὴν εἶναι διαφωνία μεταξὺ ἐντολέως καὶ ἐντολοδόχου. Ἡ δυσπιστία μεταξὺ τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τῶν ἐκπροσωπούντων αὐτὴν ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀναιρεῖ τὴν θεωρίαν τῆς ἀντιπροσωπείας εἶναι ἥκιστα ἐποικοδομητικὴ διὰ τὸν ἀνορθωτικὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἔλαχεν εἰς ἡμᾶς. Τὸ συντάσσειν πολίτευμα, διότι καὶ ἡ ἀναθεώρησις εἶναι σύνταξις ἐν στενωτέρῳ κύκλω, τὸ συντάσσειν πολίτευμα εἶναι δικαίωμα τοῦ λαοῦ, ὅπερ οὗτος διὰ τὸ δύσκολον τῆς ἀθρόας ἀσκήσεως ἐκχωρεῖ εἰς ὡρισμένα ἄτομα ὡρισμένην ἔχοντα ἐντολὴν καὶ λαμβάνοντα τοιαύτην καθ’ ἡμέραν. Ὁ λαὸς δὲν θέλει 5.000. Οἱ ἀντιπρόσωποί του θέλουσιν. Ἰδοὺ ἡ διαφωνία. Τοῦτο τὸ λέγω, διότι δὲν ἐξακολουθῶ νὰ εἶμαι εἰς τὴν ἀρχικήν μου γνώμην, ἡ ὁποία ἦτο ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ. Κηρύσσομαι λοιπὸν κατὰ τῆς αὐξήσεως ταύτης, σκεπτόμενος ὡς ἀκολούθως: Τὸ πολιτεύεσθαι ὡς καὶ τὸ στρατεύεσθαι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν εἶναι ἱκανὰ ν’ ἀποτιμηθῶσιν εἰς χρήματα. Δίδοντες εἰς τὸν στρατιώτην 15 λεπτὰ καθ’ ἡμέραν δὲν ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι δίδομεν ἀμοιβὴν ἀξίαν τῆς μεγάλης ἀποστολῆς καὶ τοῦ μεγάλου βάρους, τὸ ὁποῖον ἔχει, νὰ κινδυνεύῃ ὑπὲρ τῆς πατρίδος τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ζωήν. Δὲν ἔχομεν τὴν ἰδέαν αὐτήν, ὅταν δίδωμεν εἰς τὸν στρατιώτην 15 λεπ. καθ’ ἡμέραν καὶ εἰς τὸν ἀξιωματικὸν 150 δρ. μηνιαίως. Τὸ πολιτεύεσθαι καὶ τὸ στρατεύεσθαι εἶναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ν’ ἀποτιμᾶται εἰς χρήματα. Δὲν δυνάμεθα, Κύριοι, διὰ τὸν Βουλευτὴν νὰ εἴπωμεν ὅτι λαμβάνει ἀμοιβὴν ἐπὶ ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας παρέχει, οὔτε ὅτι λαμβάνει ἀντιστάθμισμα τῆς ζημίας, ἣν ὑφίσταται ἐγκαταλείπων τὸ ἔργον του. Διότι τότε θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσωμεν ταύτην. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι πρέπει νὰ τὸν πληρώσωμεν μὲ ποσὸν ἴσον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἀνωτάτη τάξις λειτουργῶν τοῦ Κράτους, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὁ Βουλευτής, δὲν εἶναι ἀμοιβὴ ὑπηρεσίας, καὶ διὰ τοῦτο ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ Βουλευτὴς πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὅσον ποσὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρκέσῃ εἰς αὐτὸν δι’ ἐξασφάλισιν ἀνέτου βίου, καθ’ ὃν χρόνον διαμένει ἐν Ἀθήναις, ἵνα οὕτως ἀμέτοχος στενοχωριῶν ἀφοσιῶται εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος, καὶ μόνον ἐπ’ αὐτῆς τῆς βάσεως δύναται νὰ κανονισθῇ ἡ ἀμοιβή, πᾶσα δ’ ἄλλη βάσις εἶναι σφαλερά.

§52ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (διακόπτουσι μὴ ἀκουόμενοι).

§53ΑΡ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπειδὴ ἐννοῶ ὅτι αἱ διακοπαὶ αὗται ἔχουσι τοῦτον τὸν σκοπόν, ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι ἐγὼ δημοκοπῶ λέγων ταῦτα, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δηλώσω ὅτι τοῦτο, ὅτε ἔλαβον τὸν λόγον, δὲν ἐφοβήθην.

§54ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Αἱ διακοπαὶ οὐδένα σκοπὸν ἔχουσιν, ἀλλ’ ἔχουσι μίαν αἰτίαν, τὸ ὅτι ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζετε, ἔπρεπε νὰ τὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτε ὑπεγράψατε τὴν πρότασιν τῶν 5,000 δρχ.

§55ΑΡ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν νομίζω ὅτι αἱ διακοπαὶ ἔχουσι τὴν αἰτίαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερε, διότι πρῶτον γνωρίζετε ὅλοι πῶς περιφέρονται αἱ ἀναφοραὶ αὗται καὶ πῶς ὑπογράφονται. (Νέαι διαμαρτυρίαι καὶ θόρυβος). Τὸ δημοκοπεῖν εἶναι εὔκολον, εἶπεν ὁ κύριος Ῥοῦφος. Δὲν ἐφοβήθην, ὅτε ἠρξάμην τοῦ λόγου μου μήπως κακισθῶ ἐκ τῶν ἑδωλίων αὐτῶν ὅτι δημοκοπῶ, διότι ἀναγνωρίζω ὅτι οἱ ὑποστηρίξαντες τὰς 5,000 δρ. ἄγονται οὐχὶ ἀπὸ προθέσεων χρηματισμοῦ, καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ἔξω τῆς αἰθούσης νὰ ποιήσωμαι τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γνώμης ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὰς 5,000 δρ., ἀφοῦ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ποιοῦμαι τὴν δήλωσιν ταύτην, ὅτι δηλαδὴ ἐλλείπει ἡ πρόθεσις χρηματισμοῦ. Θὰ εἶχον ὅλον τὸ θάρρος νὰ ὑποστηρίξω, ἂν εἶχον ἐναντίαν γνώμην, τὴν γνώμην μου, διότι, λέγω, δὲν θὰ ὑπῆρχον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξεμεταλλεύοντο εἰς βάρος μου τὴν γνώμην ἐκείνην. Θὰ εἶχον ὅλον τὸ θάρρος νὰ ὑποστηρίξω, ἂν ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε ν’ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως, διότι οἱ ἀπόγονοι τῶν οἰκογενειῶν, τοὺς ὁποίους οὕτως ἐξηυτέλισαν κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις καὶ εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἀπέμεινε παρὰ ἡ τιμὴ ἐκ τῶν διαρκῶν ἐθνικῶν ἀγώνων, δὲν φοβοῦνται τοιαῦτα πράγματα. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἐπὶ μιᾷ καὶ μόνῃ βάσει πρέπει νὰ θεμελιωθῇ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀναγκῶν τοῦ καθ’ ἡμέραν βίου. Πᾶς ἄλλος κανονισμὸς εἶναι σφαλερός. Μέχρι τοῦδε, Κύριοι, τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως εἶχεν ὁρισθῆ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1800 δρ. Τοῦτο τὸ ποσόν, ὡς ἐλέχθη ἐνταῦθα, ἀπεδείχθη ἀνεπαρκές, καὶ διὰ τοῦτο ἐπεζητήθη δι’ ἐκτάκτων Συνόδων ν’ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ἐλέχθη ὅτι οὕτως ἐλάμβανον 4 χιλ. ἐτησίως. Δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο δύναται νὰ εἶναι ὁ ὁδηγὸς διὰ τὸν ὁρισμὸν τῆς μελλούσης ἀποζημιώσεως. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει 3 χιλ. δι’ ἑκάστην τακτικὴν Σύνοδον καὶ 600 διὰ ἑκάστην ἔκτακτον. Ἐγὼ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεων, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ ἐπιχορήγησις δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἀμοιβὴ τῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς προσφέρει ὁ Βουλευτὴς εἰς τὴν πατρίδα, ἀλλὰ ν’ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ καθημερινοῦ ἐν Ἀθήναις βίου, θέλω προτείνει νὰ λαμβάνῃ ὁ Βουλευτὴς 500 δραχμὰς μηνιαίως ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθοῦσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἀπρεπῶς ἀπηριθμήθησαν, νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι 500 δραχμαὶ κατὰ μῆνα εἶναι ἀρκεταὶ νὰ ἐξασφαλίσωσιν ἄνετον βίον εἰς πάντα Βουλευτὴν ἐν Ἀθήναις. Εἶμαι, Κύριοι, πτωχὸς ἐγὼ καὶ θὰ ἤμην ηὐχαριστημένος ὄχι μὲ τὸ ποσὸν τῶν 5 χιλιάδων, ἀλλ’ ἂν ἐδίδετο καὶ ποσὸν 25 χιλιάδων. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι τοιαῦτα ψηφίζων ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου ὅπως πρέπει. Ἀντετάχθη κατὰ τοῦ ποσοῦ τῆς μικρᾶς ἀποζημιώσεως ὅτι ἤθελον ὀρρωδήσει νὰ κατέλθωσιν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας οἱ ἐφιέμενοι αὐτῶν. Οὗτοι, ἂν εἶναι πλούσιοι, δὲν πιστεύω νὰ τοὺς ἑλκύσῃ τὸ προτεινόμενον ποσόν, ἂν δὲ εἶναι πτωχοί, εἶναι ἐπαρκές, ὅπως ἐξασφαλίσωσιν ἄνετον βίον ἐν Ἀθήναις. Ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ κ. Ῥούφου ὅτι ἡ πολιτικὴ ἀπαιτεῖ μεγάλα ποσά, ἐλέχθη ὅτι ὁ πατήρ του ἀπέθανε πενέστατος, ἐνῷ ἤρξατο πολιτευόμενος πλούσιος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ αὔξησις τῆς ἀποζημιώσεως δὲν θὰ εἶναι ἱκανὴ ἵνα ἐλαφρύνῃ τὸν οὕτως ἐννοοῦντα νὰ πολιτευθῇ, θέλω δὲ νὰ πιστεύω ὅτι ὁ πατήρ του ἐσπατάλησε μᾶλλον τὰ χρήματά του, διότι, ἂν ἐπιμένῃ νὰ λέγῃ αὐτό, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω ὅτι πολὺ κακῶς ἐπολιτεύθη.

§56Λ. Θ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἐμὲ νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ συμπολίτης μου Βουλευτής.

§57Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ εἴπω, ἀδιαφορῶν ἐντελῶς εἰς τὰς διαμαρτυρίας. Εἶμαι σύμφωνος, Κύριοι, ἐπίσης μὲ ὅ,τι προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κράτησιν τῶν 20 δραχμῶν. Νομίζω ὅμως ὅτι ἐν τῇ προτάσει ἐκείνῃ ὑπάρχει μία ἀτέλεια, ἐκ τῆς ὁποίας θ’ ἀποβῇ ἀνεφάρμοστος ἡ διάταξις αὕτη, διότι λέγεται ὅτι ἀδείᾳ τῆς Βουλῆς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ κρατηθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο. Νομίζω ὅτι τὸ «ἀδείᾳ τῆς Βουλῆς» πρέπει νὰ λείψῃ ἐντελῶς, καὶ οἱ ἀπουσιάζοντες πέρα τῶν πέντε συνεδριάσεων πρέπει νὰ ὑφίστανται ἀνάλογον μείωσιν τῶν 500 δραχμῶν κατὰ μῆνα, τὰς ὁποίας προτείνω νὰ λαμβάνωσιν ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ Σύνοδος.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλομενόπουλος.

§59Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἀρκετὰ ἠσχολήθη περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἀπονεμητέας εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἀποζημιώσεως. Βεβαίως θὰ ἦτο εὐτυχὲς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἂν οἱ πολῖται αὐτοῦ, οἱ ἐκλεγόμενοι ἀντιπρόσωποι τῶν συμπολιτῶν των, εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ μέλλον τοιαύτην οἰκονομικὴν εὐεξίαν, ὥστε νὰ μὴ θεωρήσωμεν ἐπιβαλλομένην τὴν μέριμναν περὶ ἀπονομῆς εἰς αὐτοὺς ἀποζημιώσεώς τινος. Ἀλλὰ συναισθανόμεθα ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ὄχι χάριν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦμεν τὴν διπλῆν ταύτην Βουλήν, ἀλλὰ χάριν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς διαδεχθῶσιν εἰς τὸ μέλλον, νὰ λάβωμεν τοιαύτην πρόνοιαν. Δὲν θὰ εἴπω λέξιν τινὰ περὶ τοῦ ποσοῦ, διότι ἀρκετὰ ἡ περὶ τοῦ σημείου τούτου συζήτησις παρετάθη, καὶ ἡ Βουλὴ φρονῶ ὅτι ἔχει σχηματίσει τὴν γνώμην αὐτῆς, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀκούσητε, προκειμένου περὶ προσθήκης ἢ διασαφήσεώς τινος, τὴν ὁποίαν θεωρῶ δικαίαν νὰ γίνῃ ἐν τῷ συζητουμένῳ ἄρθρῳ. Τὸ ἀναθεωρούμενον Σύνταγμα εἶχε τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν οἱ Βουλευταὶ οἱ λόγῳ πολιτικῆς ἢ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἢ ἄλλως πως μισθοδοτούμενοι δὲν λαμβάνουσιν εἰμὴ τὸ τυχὸν ἐλλεῖπον μέχρι τῆς ἀνωτέρω ὁρισθείσης ἀποζημιώσεως. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀπηλείφθη, καὶ ἡ ἀπάλειψις σημαίνει ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν γνώμην ὅτι ὁ συμψηφισμὸς αὐτὸς πρέπει νὰ παύσῃ τελούμενος· ὑπάρχει ὅμως μία παλαιὰ διάταξις, ἰσχύουσα μέχρι σήμερον, τοῦ νόμου τῆς 3 Αὐγούστου 1861 περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἡ ὁποία λέγει ὅτι οὐδεὶς λαμβάνει διπλῆν σύνταξιν ἢ σύνταξιν ὡς ἀποζημίωσιν βουλευτικὴν ἢ γερουσιαστικήν. Ἡ ὕπαρξις τῆς διατάξεως ταύτης ματαιοῖ τὴν πρόθεσιν τῆς Βουλῆς τὴν δεδηλωμένην περὶ μὴ συμψηφισμοῦ τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως πρὸς τὴν σύνταξιν, διότι ἀπηλείψαμεν μὲν τὸ ἄρθρον, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ διάταξις τοῦ νόμου περὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων ματαιοῦται ἡ πρόθεσίς μας αὕτη. Θεωρῶ λοιπόν, Κύριοι, καὶ χάριν τοῦ δικαίου, διότι ἡ σύνταξις ἡ χορηγουμένη πρὸς τὸν πολιτικὸν ὑπάλληλον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἀπόδοσις τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας του, κάρπωσις τῆς ἰδίας αὐτοῦ περιουσίας, καὶ οὐχὶ ἀπονομὴ δώρου, καὶ χάριν τῆς ἰδίας ἡμῶν γνώμης καὶ εἰς ἐκτέλεσιν αὐτῆς ὅτι ἐπιβάλλεται ἢ νὰ δεχθῶμεν τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἰσάγουσι, καθ’ ἣν ἡ σύνταξις δὲν συμψηφίζεται πρὸς τὴν βουλευτικὴν ἀποζημίωσιν, ἢ διὰ ψηφίσματος ν’ ἀπαλείψωμεν ἀπὸ τὸν νόμον περὶ συντάξεων τὴν περίοδον, καθ’ ἣν οὐδεὶς λαμβάνει σύνταξιν καὶ ἀποζημίωσιν βουλευτικήν.

§60Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§61Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§62Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Πλὴν τούτου, τὸ ὁποῖον εἶναι δικαιότατον καὶ ὁμολογεῖται γενικῶς, θὰ ἦτο δυνατόν, γενομένης δεκτῆς τῆς προσθήκης ταύτης, ἐφεξῆς νὰ πολιτεύωνται ἀνώτεροι στρατιωτικοί, ναυτικοί, διοικητικοί, οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι λαμβάνοντες τὴν σύνταξίν των. Ἀφοῦ ἅπαξ τοὺς ἀπέκλεισε τὸ Σύνταγμα, δὲν θὰ ἦτο εὔκολον εἰς αὐτοὺς νὰ παραιτῶνται τῆς συντάξεως, διὰ νὰ πολιτεύωνται, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἀπεκλείοντο πάντες οἱ ἀνώτεροι διοικητικοί, στρατιωτικοὶ καὶ ἐκπαιδευτικοὶ ὑπάλληλοι.

§63Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μοὶ ἐπιτρέπετε; Δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι, ἂν ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον, ὅπως προτείνεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, κατὰ τρόπον ὑποδηλοῦντα σαφῶς τὴν ἔννοιαν καταργήσεως τοῦ προγενεστέρου δικαίου, ἡ νέα αὕτη συνταγματικὴ διάταξις θὰ κατήργει τὴν ἀντίθετον διάταξιν;

§64Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε· ἂν δὲν λάβωμεν καμμίαν πρόνοιαν ἀπολύτως, θὰ παραμείνῃ ἰσχύουσα διάταξις τοῦ νόμου περὶ συντάξεων.

§65ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ παραμείνῃ.

§66Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παραμείνῃ, διότι ἡ ἀπάλειψις τῆς συνταγματικῆς διατάξεως τῆς παλαιᾶς δὲν σημαίνει θέσπισιν τῆς ἀντιθέτου διατάξεως.

§67ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἀκριβῶς νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια.

§68Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔννοια βεβαίως εἶναι αὐτή, καὶ ἐπειδὴ εἶναι αὐτή, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν πρὸς ἀποφυγὴν συζητήσεων καὶ ζητημάτων ἐν τῷ μέλλοντι νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ προβαλλομένη πρότασις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ συνταξιοῦχοι Βουλευταὶ πλὴν τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως λαμβάνουσι τὴν σύνταξιν αὐτῶν. Τὸ τοιοῦτον τὸ θεωρῶ δίκαιον καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἑπομένη τῇ ἑαυτῆς γνώμῃ θὰ δεχθῇ τοῦτο.

§69Γ. ΠΩΠ. Εἶχον λάβει τὴν τιμὴν χθὲς νὰ ὑποβάλω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς πρότασίν τινα μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Βοζίκη. Φρονῶ ὅτι διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς....

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λαμβάνετε τὸν λόγον χωρὶς νὰ ἔχητε σειράν.

§71Γ. ΠΩΠ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας. Θὰ ὁμιλήσω ὑπὲρ τῆς τερματίσεως τῆς συζητήσεως, διότι, καθ’ ὃν τρόπον βαίνομεν πρὸς τὴν συζήτησιν, ἐὰν ἀνακοινωθῇ αὕτη κατόπιν, θὰ προκαλέσῃ νέαν συζήτησιν, καὶ εἶναι πιθανὸν οὕτω νὰ διαιωνίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπ’ ἄπειρον. Εἶναι πιθανώτατον ἡ πρότασις αὕτη νὰ τερματίσῃ τὴν συζήτησιν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασίς σας ὑπεβλήθη μόλις χθὲς καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐξετυπώθη.

§73Γ. ΠΩΠ. Μάλιστα· δὲν πειράζει. Ν’ ἀνακοινωθῇ.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τροπολογίαν τῶν κυρίων Γ. Πὼπ καὶ Χ. Βοζίκη ἔχουσαν οὕτως· «Ἡ βουλευτικὴ κατ’ ἔτος χορηγία ὁρίζεται εἰς δραχμὰς 1800. Δι’ ἑκάστην δὲ συνεδρίασιν λαμβάνουσιν οἱ Βουλευταὶ πρόσθετον ἀποζημίωσιν δραχμῶν 15, ἐξακριβουμένης συμφώνως τῷ Κανονισμῷ τῆς Βουλῆς τῆς παρουσίας αὐτῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως».

§75Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ὡς ζήτημα ἀρχῆς.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρίσκεται λοιπὸν ὑπὸ συζήτησιν καὶ ἡ τροπολογία αὕτη.

§77Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι Βουλευταί, τὸν καθορισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως τῆς βουλευτικῆς συμφώνως μὲ τὴν πρότασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγὼ ὑπογράψει, φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι εὐπρεπὲς νὰ χωρήσῃ τόσῳ μεγάλη συζήτησις, διότι τὸ παρελθὸν ἀπέδειξεν ἐμπράκτως ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ τῆς ἀξιοπρεποῦς ἀποζημιώσεως τῶν Βουλευτῶν. Ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 75, ἡ ὁποία κατὰ λάθος ἐσημειώθη ὅτι ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 74, καὶ διὰ τῆς ὁποίας προέτεινον τὴν πρόσθετον λῆψιν ἐξόδων παραστάσεως διὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἐκτὸς τῆς βουλευτικῆς του ἀποζημιώσεως. Ἔχω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ἀπὸ μέρους τοῦ νῦν διευθύνοντος τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς κ. Προέδρου αὐτῆς ὅτι δὲν θ’ ἀφορᾷ τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἡ προσθήκη αὐτῆς.

§78Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πρέπει ν’ ἀφορᾷ.

§79Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶναι δικαίωμά του νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν δήλωσιν.

§80Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐν τούτοις ὅμως εὑρίσκω ὅτι, λόγῳ τοῦ ἀξιώματος, ἢ μᾶλλον λόγῳ τοῦ ὕψους, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ἀξίωμα τοῦτο ὡς ἐκπροσωποῦν τὴν Βουλὴν ὅλην, καὶ ἑπομένως λόγῳ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας καθημερινῶς ἔχει, καὶ τῶν δαπανῶν τὰς ὁποίας ὑφίσταται ὁ κατέχων τὸ ἀξίωμα τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ διότι, ὡς τοὐλάχιστον μοὶ ἀνεκοινώθη καὶ ἔτυχε νὰ γνωρίζω, εἰς ὅλα τὰ Κράτη οἱ Πρόεδροι τῶν Βουλῶν οὐ μόνον γενναίως ἀμείβονται καὶ ἀποζημιοῦνται, ἀλλὰ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος, ὡς ἐν Ἀγγλίᾳ, παρουσιάζει ἴλιγγον, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, λόγῳ τῶν ἀποζημιώσεων, τὰς ὁποίας λαμβάνουσι, δίκαιον εἶναι ἀναλόγως τῶν πόρων τοῦ ἡμετέρου Κράτους καὶ τοῦ Κοινοβουλίου ἡμῶν καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Προεδρείου νὰ ψηφισθῇ μία ἀποζημίωσις τῶν ἐξόδων 3000 δραχμῶν προσθέτως διὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς.

§81Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ (Πρόεδρος). Κύριοι Βουλευταί, ἀναγκάζομαι νὰ μετάσχω καὶ ἐγὼ τῆς συζητήσεως κατόπιν τῆς προσθήκης, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος νὰ φέρῃ εἰς τὸ συζητούμενον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι τοιαύτη προσθήκη ἦτο δυνατὸν νὰ ζητηθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ τακτικοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ προσθήκη ἐξόδων παραστάσεως εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς εἶναι ἀπαραίτητος καὶ ἀναγκαιοτάτη διὰ δύο λόγους· ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ διευθύνων τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς λόγῳ τοῦ ὕψους τοῦ ἀξιώματος αὐτοῦ καὶ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχει ἐν τῇ Πολιτείᾳ, ὑπόκειται ἀναμφισβητήτως εἰς δαπάνας ἐκτάκτους, τὰς ὁποίας πάντες ἀντιλαμβάνεσθε· ἀλλὰ συγχρόνως, διότι κατ’ ἐμὴν κρίσιν καὶ κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Σώματος ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δέον ν’ ἀπέχῃ ἐξασκήσεως ἐπαγγέλματος καθ’ ὅλον τὸν χρόνον τῆς διαχειρίσεως τοῦ ἀξιώματός του.

§82Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μάλιστα.

§83Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἔχει εὔλογον δικαίωμα ν’ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ Προέδρου της ν’ ἀπέχῃ τῆς ἐξασκήσεως παντὸς ἐπαγγέλματος βιοποριστικοῦ, εἶναι ὀρθόν, ἵνα εἰσαγάγῃ καὶ ἀναγράψῃ διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δύναται τοὐλάχιστον ν’ ἀμείβῃ τὸν διευθύνοντα τὰς ἐργασίας αὐτῆς διὰ τὴν ἀπώλειαν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ἐκ τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἀναλαμβάνει, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἀξίωμά του. Βεβαίως ἡ ἀποζημίωσις, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ὑπὸ τὴν ἀντίληψιν ταύτην τὴν δευτέραν, καὶ τὴν δευτέραν ἐκδοχήν, δὲν εἶναι ἐπαρκής. Ἀλλὰ φρονῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὰ τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως ἐν γένει θέλουσι κανονισθῆ καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονισθῶσιν οὐχὶ ἀπολύτως ἐν τῷ μέτρῳ τῶν ἀναγκῶν τῶν δικαίων καὶ ἀναμφισβητήτων, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονισθῇ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ ἔθνους, τῆς παρούσης καὶ μελλούσης. Ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, πολλὰ ἐπιχειρήματα ἤκουσα μέχρι τοῦδε κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως τῆς σχετικῆς πρὸς τὴν βουλευτικὴν ἀποζημίωσιν, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ προτείνω καὶ ἕτερόν τι ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῶν συνηγορούντων ὅτι ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις ἡ μέχρι τοῦδε κεκανονισμένη ὑπῆρξεν ἀνεπαρκής. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν εὑρίσκω μόνον ὅτι αἱ ἀνάγκαι τοῦ βίου ἀπὸ τοῦ ἔτους 1864 μέχρι τῆς σήμερον ηὔξησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονισθῇ ἀποζημίωσις γενναιοτέρα διὰ τοὺς κυρίους Βουλευτάς, δὲν εὑρίσκω μόνον ὅτι ἡ παράτασις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἑξάμηνον καθιστᾷ ἀναγκαίαν τὴν χορηγίαν ἀποζημιώσεως γενναιοτέρας εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς, πρὸ πάντων δὲ τοὺς μὴ ἔχοντας μόνιμον διαμονὴν ἐν Ἀθήναις, διότι οὗτοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐγκαταλείψωσι καὶ τὴν οἰκογένειάν των καὶ νὰ συντηρῶσι δύο οἴκους, καὶ νὰ ἐγκαταλείψωσι καὶ τὰς ἐργασίας των παντελῶς, ἀλλ’ εὑρίσκω ὅτι λόγος συνηγορῶν πρὸς τὴν αὔξησιν τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως εἶναι καὶ ὁ λόγος οὐ μόνον τῆς καλῆς καταρτίσεως τῆς Βουλῆς, ὑπὸ τὴν ἐκδοχὴν τῆς ἀντιπροσωπείας πλειόνων κοινωνικῶν στοιχείων, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς τελειοποιήσεως τοῦ Σώματος καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς. Ἄν πάσχει ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, ἂν πάσχει τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, κύριοι Βουλευταί, ἐγὼ εὑρίσκω τὴν ἀσθένειαν τοῦ ἔθνους ταύτην κυρίως οὐχὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν φιλοπατρίας, οὐχὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν ἐπιμελείας, οὐχὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν ζέσεως περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων τῶν Βουλευτῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἔλλειψιν μορφώσεως ἐπαρκοῦς. Ἄν ἐξετάσωμεν τὴν ἱστορίαν τοῦ ἔθνους, θὰ ἴδωμεν ὅτι δυστυχῶς οἱ κρατοῦντες ἐν τῷ πλούτῳ καὶ τῇ εὐμαρείᾳ δὲν ὑπῆρξαν οἱ εὐδοκιμήσαντες ἐν τοῖς πολιτικοῖς ἀγῶσι· θὰ ἴδωμεν ὅτι, καὶ ἄν τινες ἐξ αὐτῶν ἀνεδείχθησαν ἔχοντες ὄντως χαρίσματα ἐπιστημονικά, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐπιδείξωσι τὸ πῦρ τὸ ἐσώτερον, ὅπερ ἀναδεικνύει τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας καὶ ὁδηγεῖ τούτους εἰς τὰς πρώτας θέσεις τῆς Πολιτείας (χειροκροτήματα). Ἄν ἔχομεν νὰ ἐπιδείξωμεν μεγάλας κορυφὰς ἐν τῷ ἔθνει τούτῳ, τὰς κορυφὰς ταύτας θέλομεν ἐπιδείξει ἀντλοῦντες ἐκ τοῦ λαοῦ τοὺς διὰ τῆς ἐργασίας των ἀναδειχθέντας εἴτε μεταξὺ τῶν πολιτευομένων τοὺς διὰ τὴν ἔντιμον αὐτῶν πτωχείαν διακριθέντας. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον, κύριοι Βουλευταί, εἴτε τὸν πτωχὸν πολιτευόμενον, τὸν μὴ ἔχοντα οἰκογένειαν, εἴτε τὸν πολιτευόμενον τὸν ἔχοντα τοιαύτην, φθάνοντα δὲ εἰς ὕψος τι πολιτικὸν ἀναγκάζομεν νὰ ἀσχολῆται εἰς ἔργον τι βιοποριστικόν, νὰ σκέπτηται καὶ ἐπιμελῆται τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου, ἵνα ἐπαρκῇ, εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν ἔκτασιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου τούτου, τὴν ἑκάστοτε προϊοῦσαν καὶ τὰ ἑκάστοτε ἀναφυόμενα ζητήματα ν’ ἀναγκάζωμεν τὸν ἔχοντα τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα μεριμνᾷ περὶ τῆς οἰκογενείας του, νὰ ἀσχολῆται μὲ ζητήματα πολλαπλᾶ, ὥστε ἡ δρᾶσις αὐτοῦ νὰ εἶναι ἐπωφελής; Εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ τοῦτο.

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ν’ ἀγοράζῃ καθ’ ἡμέραν βιβλία.

§85Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαιότατα· δὲν εἶναι μόνον ἡ δαπάνη τῶν βιβλίων, ἀλλὰ πρὸ πάντων εἶναι ἡ ἔλλειψις τῆς ἠθικῆς διαθέσεως, ἡ ὁποία καὶ μόνη ἐνισχύει τὴν μελέτην (χειροκροτήματα παρατεταμένα). Ὅταν ὁ οἰκογενειάρχης εἶναι ἠναγκασμένος νὰ καταναλίσκῃ τὴν πρωίαν ὁλόκληρον καὶ μέρος τῆς μεσημβρίας εἰς ἐργασίαν δικογράφων, εἰς ἐργασίαν ἰατρικήν, εἰς ἐργασίαν κτηματικήν, ἵνα ἀντλήσῃ τὰ ἔσοδα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ὦσιν ἀπαραίτητα εἰς διατροφὴν τῆς οἰκογενείας του καὶ τὴν ἀξιοπρεπῆ συντήρησιν ἐν τῷ ἰδιωτικῷ βίῳ, καθ’ ὅλον δὲ τὸ ἀπόγευμα εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ ποίαν ὥραν θὰ καταγίνῃ εἰς μελέτας ἐπιστημονικάς; Κατὰ τὰς ὥρας τῆς ἀναπαύσεως; κατὰ τὰς ὥρας τὰς μεταμεσονυκτίους; Κατὰ τὰς ὥρας ταύτας καταναλίσκομεν πάσας τὰς δυνάμεις ἡμῶν οἱ ἔχοντες τὸ πολιτικὸν πῦρ τὸ ἰσχυρότερον, οἱ ἔχοντες τὴν δύναμιν τῆς ἐργασίας. Οἱ ἄλλοι οἱ ἔχοντες τὸ πῦρ ἠλαττωμένον, οἱ μὴ ἔχοντες τὴν δύναμιν πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν ἐξαντλητικήν, προσέρχονται ἐνταῦθα καὶ ἐπὶ τοῦ γόνατος προσπαθοῦσι νὰ μελετήσωσι τὰ νομοθετήματα, καὶ ἐκ τοῦ προχείρου νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας αὑτῶν. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου τούτου καὶ ἡ συζήτησις τῶν νομοθετημάτων εἶναι ἐλλιπὴς καὶ ἡ ψήφισις τούτων πολλάκις ἐλλιπὴς καὶ πᾶσα ἄλλη ἐργασία αὐτοῦ δὲν δύναται ν’ ἀποδώσῃ τοὺς προσδοκωμένους καρπούς. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι συμφέρον τοῦ Κράτους ὑπέρτατον εἶναι, ἵνα τὰ μέλη τοῦ συνεδρίου, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ εὐδοκίμησις καὶ τοῦ Κράτους ὁλοκλήρου καὶ τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς, ἔχωσι τὴν παράστασιν ὄχι μόνον ἀξιοπρεπῆ, ἀλλὰ καὶ ἐπαρκῆ. Διὰ τούτους τοὺς λόγους νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε κρατοῦσα ἀποζημίωσις ἡ βουλευτικὴ εἶναι ἐντελῶς πενιχρὰ καὶ ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ προβῶμεν εἰς ἐπαύξησιν τῆς ἀποζημιώσεως ταύτης κατὰ τρόπον ἐπαρκῆ δι’ ὅλας τὰς ἀπόψεις, αἵτινες ἄγουσιν εἰς κανονισμὸν τοιαύτης ἀποζημιώσεως, τὰς ὁποίας δὲ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω. Μέχρι ποίου σημείου θὰ φθάσωμεν, κύριοι Βουλευταί, τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ἐξεταστέον. Δὲν κατῆλθον τῆς ἕδρας, τὴν ὁποίαν μοὶ παρέσχε τὴν τιμὴν ἡ ὑμετέρα ἐμπιστοσύνη νὰ κατέχω, ἵνα προτείνω ποσὸν ὡρισμένον· κατῆλθον, ἵνα λάβω τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὀλίγας αὐτὰς σκέψεις· φρονῶ δ’ ὅτι τὸ ποσόν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ φθάσωμεν, πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν περιστάσεων τοῦ Κράτους. Θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην, ἵνα ὑποστῶμεν θυσίας τινάς, ἵνα ὑποστῇ θυσίαν τινὰ αὐτὴ οὕτως εἰπεῖν ἡ δεξιὰ σύνθεσις τοῦ Κοινοβουλίου τούτου ἐφ’ ὅσον ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν οὔτε πλούσιος εἶναι, ἀλλὰ καὶ βεβαρημένος μὲ ἀνάγκας μεγίστας. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δέον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἀφ’ ἑνὸς ὅσα ἀνεπτύχθησαν ὑπὲρ τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν στενόχωρον κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν καὶ θὰ εὑρίσκηται ἐπὶ μακρὸν χρόνον, ἐφ’ ὅσον τοιαύτην ἐθνικὴν πολιτικὴν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀκολουθήσωμεν, νομίζω, λέγω, ὅτι μεταξὺ τῶν δύο τούτων ὁρίων θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Βουλὴ νὰ ἐξεύρῃ τὸν μέσον ὅρον, ὁ ὁποῖος θὰ γίνῃ δεκτὸς ὑφ’ ὅλης τῆς Βουλῆς καὶ μετὰ χειροκροτημάτων ἔξωθεν αὐτῆς, χειροκροτημάτων οὐχὶ παρὰ τῶν ἐπιθυμούντων νὰ εὑρίσκωσιν ἀφορμὴν ἐπικρίσεως ἐφ’ ὅλων τῶν ἔργων τῆς παρούσης Βουλῆς, ἀλλὰ παρ’ ὅλων τῶν πατριωτῶν, παρ’ ὅλων τῶν ἀληθινῶν πατριωτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ κρίνωσιν ἡμᾶς μετ’ αἰσθήματος φιλοπατρίας καὶ δικαιοσύνης (χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλέας ἔχει τὸν λόγον.

§87Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ (Πρόεδρος). Μὲ συγχωρεῖτε. Παρασυρθείς, κύριοι Βουλευταί, ὑπὸ τοῦ θέματος δὲν συνεπλήρωσα μίαν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχον σκοπὸν νὰ κάμω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Βουλὴ ἤθελε παραδεχθῇ ὡς συνταγματικὴν προσθήκην τὴν χορηγίαν ἐξόδων παραστάσεως εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἤθελον προτείνει καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ μοὶ κάμῃ τὴν τιμὴν ν’ ἀποδεχθῇ, ὅπως ἡ διάταξις αὕτη μὴ λάβῃ ἀναδρομικὴν δύναμιν, ἀλλ’ ἰσχύσῃ ἀπὸ τῆς προσεχοῦς Περιόδου τῆς Βουλῆς. Τοῦτο σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀποδεχθῆτε ἐξαιτούμενος παρ’ ὑμῶν ὡς προσωπικὴν χάριν (χειροκροτήματα, ἐπευφημίαι καὶ διαμαρτυρίαι).

§88ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§89Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα, κύριε Πρόεδρε, νὰ κάμητε τοιαύτην δήλωσιν.

§90Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§91Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως, κύριοι Βουλευταί, εἶμαι συμφωνότατος πρὸς τὴν αὔξησιν, ἡ ὁποία ζητεῖται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἢ ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐζητήθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτήν. Δέχομαι, ἐν ᾗ περιπτώσει ψηφισθῇ μεγαλειτέρα ἀποζημίωσις, νὰ φέρω καὶ ἐγὼ τὴν εὐθύνην τῆς αὐξήσεως τῆς ἀποζημιώσεως ταύτης. Θέλω μόνον νὰ εἴπω ὅτι πρὸς τοῦτο ἓν πρᾶγμα πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι διατεθειμένος σήμερον νὰ παραδεχθῇ κάτι τι, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κρίσιν μας εἶναι ὀρθόν. Νομίζομεν ὅτι ἀντιπροσωπεύομεν ἐνταῦθα τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ βεβαίως εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νομίζουσιν ὅτι δύνανται εἰς συγκεκριμένην τινὰ περίπτωσιν νὰ σκεφθῶσιν ὀρθότερον τῆς κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία ἄλλως τε δὲν εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ διασαφηνισθῇ τελείως πάντοτε, δύνανται νὰ πράξωσι τοῦτο. Εἰς τὸ ζήτημα ὅμως τοῦτο δυνάμεθα νὰ ὑποχωρήσωμεν ἔστω καὶ εἰς ἀδυναμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι περισσότερον θὰ κερδίσωμεν διὰ τούτου παρ’ ὅσην ζημίαν θὰ ἐπιφέρωμεν μὴ ὑποχωροῦντες. Οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν τόσοι καὶ τόσοι πρὸ ἐμοῦ, ἔπεισαν βεβαίως τὴν Βουλὴν ὅτι μία γενναία ἀποζημίωσις τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀπαραίτητος, ἀλλά, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ προσθέσω τι εἰς ὅλα ὅσα εἶπον ἐναντίον τῆς αὐξήσεως τῆς ἀποζημιώσεως, θὰ ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι θὰ ἦτο κίνδυνος, ἂν ἡ ἀποζημίωσις ὡρίζετο εἰς ποσὸν πολὺ μέγα, οἱ ἐκλογεῖς νὰ διατυπώσωσιν ἀξιώσεις πρὸς τοὺς Βουλευτάς, διότι ἐχρησίμευσαν διὰ τῆς ψήφου αὑτῶν ὅπως βελτιώσωσι κατὰ πολὺ τὴν οἰκονομικὴν αὑτῶν θέσιν, καὶ θὰ ἀπολήξωσιν ἴσως εἰς ἐνδεχομένας περιπτώσεις καὶ εἰς συμφωνίας περὶ συμμετοχῆς εἰς τὴν βουλευτικὴν ἀποζημίωσιν, διὰ τῆς ὑποδείξεως ἢ τῆς ὑποστηρίξεως προσώπων, τὰ ὁποῖα οὐδένα ἄλλον λόγον ἔχουσιν ἐρχόμενα εἰς τὴν Βουλὴν ἢ νὰ λάβωσι τὴν ἀποζημίωσιν. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ διάρκεια τῆς Περιόδου εἶναι τετραετής, καὶ ὁρισθῇ εἰς μέγα ποσὸν ἡ ἀποζημίωσις, θὰ εἶναι δυνατὸς συμβιβασμός τις μεταξὺ ὀλιγίστων ἔστω ὑποψηφίων καὶ ἐκλογέων διὰ τὴν ἀποζημίωσιν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον θὰ ἐπρότεινον, ὅπως αὐξηθῇ μὲν ἡ ἀποζημίωσις εἰς τοὺς Βουλευτάς, ἀλλὰ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ προκαλέσῃ τὴν δυσαρέσκειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀφ’ ἑνὸς ἔχομεν, Κύριοι, τὸν ὀρθὸν λόγον ὅτι ἡ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ ὁρισθῇ εἰς ποσόν, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἀναβιβάζει εἰς ὃ ποσὸν ὥρισεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν τὴν ἀδυναμίαν τοῦ λαοῦ νὰ θεωρῇ τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπερβολικόν· θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβάσωμεν τὰ δύο ταῦτα. Βεβαίως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν νομίζει ὅτι διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς ἀποζημιώσεως θὰ κάμωμεν κάτι τι κακόν, ἀλλὰ δὲν θέλει νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς διὰ μεγάλου ποσοῦ. Τὰ δύο ταῦτα συμβιβάζονται, ὅσον καὶ ἂν φαίνωνται ἀσυμβίβαστα. Εἰς τὴν συντακτικὴν ἐπιτροπὴν ὑπεστήριξα ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἔπρεπε ν’ αὐξήσῃ εἰς 3 χιλιάδας. Ἀλλάσσω ἤδη γνώμην καὶ ἐγώ, μένω ὅμως εἰς τὴν γνώμην, ἣν ὑπεστήριξα εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὅπως πᾶσα ἀπουσία συνεπάγηται ἀφαίρεσιν ποσοῦ τινος ἐκ τῆς ἀποζημιώσεως. Ἀλλά, διὰ νὰ μὴ συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δημοτικὸν σχολεῖον, ὅπως λαμβάνωσιν ἀπουσίας οἱ Βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ ὅτι ἐφ’ ὡρισμένας συνεδριάσεις ἐπιτρέπεται ἀπουσία εἰς τὸν Βουλευτὴν ἄνευ ἐλαττώσεως τῆς ἀποζημιώσεως. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι τὸ ἓν τέταρτον, τὸ ἓν πέμπτον, τὸ ἓν ἕκτον τῶν Βουλευτῶν δὲν προσέρχονται ἐνταῦθα, ἤ, ἂν προσέρχονται, προσέρχονται, διὰ νὰ ἀναχωρήσωσι ταχέως. Ἂν λοιπὸν ὁρίσωμεν ὅτι ἀπουσία Βουλευτοῦ ἐπὶ ἓξ ἢ ἑπτὰ συνεδριάσεις κατὰ μῆνα οὐδεμίαν ἐλάττωσιν θὰ συνεπάγηται, ἀλλὰ πᾶσα ἀπουσία πέραν τῶν ἓξ ἢ ἑπτὰ συνεδριάσεων θὰ συνεπάγηται ἐλάττωσιν κατὰ 20 ἕως 25 δραχμάς. Τότε εἰς μὲν τοὺς ἐπιμελεῖς Βουλευτάς, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πραγματικὴν θὰ ὑφίστανται ζημίαν παρακαθήμενοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀφήνοντες τὰς ἐργασίας των, θὰ εἶναι δεδικαιολογημένη ἀποζημίωσις μεγάλη, ἀλλὰ συγχρόνως διὰ τῶν ἀφαιρέσεων ἐκ τῶν ἀπουσιῶν τῶν ἀμελῶν δὲν θὰ ἐπιβαρυνθῇ πολὺ καὶ ὁ Προϋπολογισμός. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ὁρίσωμεν τὴν ἀποζημίωσιν τοῦ Βουλευτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποδοχῶν τοῦ μὲ μεγαλείτερον μισθὸν πληρωνομένου δημοσίου ὑπαλλήλου καὶ τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου τοῦ διαμένοντος ἐκτὸς τῆς ἕδρας του. Βεβαίως δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἔχομεν νομάρχας, τοὺς ὁποίους ἀμείβομεν μὲ 500 δραχμὰς μηνιαίως, δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν ν’ ἀμείψωμεν τὸν Βουλευτὴν μὲ πολὺ μεγαλείτερον μισθόν. Ἂν λοιπὸν ὁρίσωμεν 600 δραχμὰς καὶ ἐπὶ ἓξ μῆνας 3.600, νομίζω ὅτι καλῶς ὁρίζομεν. Ἐγὼ προτείνω, ὅπως προστεθῇ ἀποζημίωσις διὰ τὴν πρώτην Σύνοδον ἑκάστης Βουλευτικῆς Περιόδου καὶ μία πρόσθετος ἀποζημίωσις ἐκ χιλίων δραχμῶν, ὅπως καλύπτωνται δι’ αὐτῶν αἱ δαπάναι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας πάντες ὑφιστάμεθα πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ δι’ ἔξοδα ἐγκαταστάσεως τῶν Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκλέγονται διὰ μίαν τετραετίαν. Μὴ ξενίζεσθε μὲ τοῦτο, διότι οἱ περισσότεροι ἐξ ἡμῶν διὰ δανείων καλύπτουσι τὰ ἔξοδα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κάμνουσι πρὶν εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Οὕτω πως διὰ τὰ τέσσαρα ἔτη θ’ ἀνεβιβάζετο ἡ ἀποζημίωσις εἰς 4 χιλ. δραχμάς, ἂν δὲ συγχρόνως ὡρίζετο διὰ πᾶσαν ἀπουσίαν πέραν τῶν ἓξ ἀπουσιῶν κατὰ μῆνα ἀφαίρεσις δραχμῶν 20 ἢ 25, ἡ ἀποζημίωσις κατὰ μέσον ὅρον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν θὰ ἦτο 3.200, τὰς ὁποίας προθύμως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἔδιδεν.

§92ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι μικροὶ λογαριασμοὶ αὐτοί.

§93Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν 70 ἕως 100 μέλη τοῦ Κοινοβουλίου δὲν προσῆλθον παντάπασιν ἐνταῦθα, θὰ εἶναι ἑπομένως πολὺ ἄτοπον, καὶ ἐὰν ὡρίζετο ἡ ἀποζημίωσις εἰς 5.000, νὰ πληρωθῶσι 500 χιλιάδες δραχμῶν, διὰ νὰ μὴ ἀσχολῶνται οἱ συνάδελφοι εἰς τοὺς μικροὺς αὐτοὺς λογαριασμούς. Τὸ ὑποστηριχθὲν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξελεγχθῶσιν αἱ ἀπουσίαι, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν, διότι εἶναι εὔκολον τεχνητῶς νὰ ὁρισθῇ, ὅπως ἐξελέγχηται ἡ ἀπουσία ἑκάστου Βουλευτοῦ μὲ τὴν διατήρησιν ὅλης τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἀξιώματος. Ἐπειδὴ δὲ προσέθεσα ὅτι δὲν θὰ συνεπάγηται ἀφαίρεσιν ἀποζημιώσεως πᾶσα ἀπουσία, ἀλλὰ πᾶσα ἀπουσία πέραν τῆς ἕκτης καθ’ ἕκαστον μῆνα, πέραν δηλ. τοῦ ἑνὸς τετάρτου τοῦ χρόνου, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ὁρίζεται καλῶς πρὸς ἀξιοπρεπῆ παράστασιν τοῦ Βουλευτοῦ καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν θὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ μέγα ποσόν. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ὑπὸ τῶν δύο Βουλευτῶν, τοῦ κ. Βοζίκη καὶ τοῦ κ. Πὼπ, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή, διότι ἡ ἀποζημίωσις ἡ διδομένη εἰς τὸν Βουλευτὴν πρέπει νὰ δίδηται ἐφάπαξ· δύναται νὰ κατατέμνηται, ἀλλὰ πληρωνομένη καθ’ ἡμέραν δὲν μοι φαίνεται νὰ συμβιβάζηται μὲ τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ· ἄλλως τε εἶναι καὶ κίνδυνος ἐντεῦθεν νὰ παρατείνωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς λόγῳ τῆς ἀποζημιώσεως οὕτω καταβαλλομένης. Ἐπειδὴ δ’ ὁμιλῶ ἐκ τῶν τελευταίων, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ἰδιαιτέρας ἀποζημιώσεως εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρόσθετον ταύτην ἀποζημίωσιν, διότι εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν λαμβάνουσιν οἱ Βουλευταί, ἐκτὸς τοῦ μεγάλου μισθοῦ, τὸν ὁποῖον λαμβάνει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀποχωρῶν λαμβάνει καὶ σύνταξιν ἴσην πρὸς τὸν μισθόν του, ὁ ὁποῖος ἀνέρχεται εἰς 5 χιλ. λίρας κατ’ ἔτος. Θὰ εἶναι προτιμότερον νὰ ὑποστῇ τὴν μικρὰν αὐτὴν θυσίαν τὸ Κράτος, ἀντὶ ν’ ἀναγκάζωνται οἱ Πρόεδροι τῆς Βουλῆς νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ Πλημμελειοδικεῖα καὶ τὰ Στρατοδικεῖα, ὡς συνέβη πολλάκις μέχρι τοῦδε, διὰ νὰ ὑποστηρίξωσιν ὑποθέσεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἐλάμβανον 25 δραχμάς. Ἀφοῦ λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ Πρόεδρος οὐδὲν ἄλλο ἔργον νὰ ἐκτελῇ, νομίζω ὅτι ἡ ἐλαχίστη αὕτη ἀποζημίωσις θὰ εἶναι ἔργον διατηρήσεως τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Προέδρου, καὶ νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ πρὸς τοῦτο ἀντίρρησίς τις.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀποστολίδης.

§95Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι· ἐπιτραπήτω καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἐξετάσω τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἐξ ἀπόψεως φιλοσοφικῆς ἢ ψυχολογικῆς, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀπόψεως πατριωτικῆς, ὡς ἐμπρέπει εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Κατὰ τὰ φιλοσοφικὰ τῆς ψυχολογίας διδάγματα ἡ τελειοτέρα καὶ εὐγενεστέρα ἔκφανσις τῆς ἀνθρωπίνης ὑποστάσεως μεταξὺ τῶν ἄλλων συναισθημάτων τῆς ψυχῆς, ἥτις κυριαρχεῖ ἢ καὶ πρυτανεύει ἐν αὐτῇ, ἐστὶν ἡ φιλοδοξία· πολλοὶ τὸν πλοῦτον ἐμίσησαν, τὴν δόξαν οὐδείς. Ἡ φιλοδοξία εἶναι τὸ συναίσθημα ἐκεῖνο, ἐξ οὗ ὁρμωμένη καὶ στηριζομένη ἡ ἀνθρωπότης διέπλασε τὰς κοινωνίας, ἐδημιούργησε τὰς Πολιτείας καὶ διεμόρφωσε τὰ Κράτη, αἰωνίως δὲ βαδίζουσα πρὸς τὰ ἐμπρὸς ἐξήχθη εἰς τὸ νῦν σημεῖον τῆς ἀκμῆς καὶ τῆς τελειότητος τῆς πολιτικῆς δυνάμεως τῶν ἐθνῶν. Παράλληλον συναίσθημα πρὸς αὐτό, ἐπίσης ἰσχυρόν, τὸ καὶ φυσικῶς ἐπιβαλλόμενον, εἶναι τὸ καταγίνεσθαι εἰς τὸ τῆς ἐπαρκείας τοῦ βίου, εἰς τὸ ἐξευρίσκειν πόρους πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν καθ’ ἡμέραν δαπανῶν. Εἰς τὸ συναίσθημα τοῦτο ὀφείλεται ἡ ἀρχὴ τῆς ἰδιοκτησίας, εἶναι δ’ ἡ ἀφετηρία, ἐξ ἧς ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐδημιουργήθησαν αἱ περιουσίαι καὶ ἐσχηματίσθησαν τὰ χρηματολογικὰ συμφέροντα καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν ζητήματα, δι’ ὧν διεμορφώθη ἡ μεγάλη καὶ ἀκμαία πλουτολογικὴ δύναμις, ἡ διέπουσα ἀνέκαθεν καὶ μέχρι σήμερον ἔτι περισσότερον τὰς κοινωνίας, καὶ τὰς μᾶλλον ἀνεπτυγμένας ἐν τῷ πολιτισμῷ. Τὰ δύο ταῦτα ψυχικὰ συναισθήματα, ἡ φιλοδοξία καὶ ἡ συμφεροντολογία, πολλάκις ἀλληλοϋποστηρίζονται, ἀλλὰ συχνάκις συγκρούονται καὶ ἐνίοτε καὶ ἐντελῶς διαιροῦνται, ἀναλόγως τῆς ἰδιοσυγκρασίας ἑκάστου ἀτόμου. Βεβαίως δὲ νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρνηθῶμεν τὸ ὅτι, ἂν δὲν ἥνωνε πάντας ἡμᾶς πρὸς τοῦτο ἡ φιλοδοξία καὶ κυρίως ἡ πατριωτικὴ τοιαύτη, ἡ ἰσχυρά, λέγω, ψυχολογικὴ δύναμις, ὅπως ἐργασθῶμεν ὑπὲρ τῶν κοινῶν, ἴσως δὲν θὰ ἐπεδιδόμεθα εἰς τοὺς κόπους καὶ τὰς προσπαθείας, ἃς ἅπαντες κατεβάλομεν, ὡς πιστεύω, πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ ἀξιώματος τοῦ Βουλευτοῦ, τοῦ τοσαύτην τιμὴν περιποιοῦντος καὶ ἐν γένει ἡδέως ἐπενεργοῦντος ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου ἐγωισμοῦ. Νομίζω δ’ ὅτι, ἀφοῦ ἀπεκτήθη τὸ τιμητικὸν τοῦτο ἀξίωμα, τὸ νὰ θελήσωμεν νὰ τὸ συνδυάσωμεν μὲ τὴν ἑτέραν ψυχολογικὴν διάθεσιν, τὴν περὶ τῆς ἐπαρκείας ἢ τῶν ἐφοδίων τοῦ βίου, ἐφ’ ὅσον χρόνον καταγινόμεθα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν πρὸς τὴν πατρίδα καθηκόντων, ὧν προασπισταὶ ἐτάχθημεν, ὅτι κατ’ ἐμὴν γνώμην ἡ μετὰ μικρολογίας ἐξέτασις τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς αὐτάρκη βίον χρηματικῶν μέσων, ὅσον καὶ ἀδικαιολόγητος, πάντοτε ἐπιφέρει ὑποτίμησιν, ἵνα μὴ εἴπω ταπείνωσιν, τοῦ ἀξιώματος τούτου. Ποῖον δ’ ὕψος ἐνέχει τὸ ἀξίωμα τοῦτο, δι’ οὗ ἐτιμήθημεν, μαρτυρεῖ ἡ ἱστορία ὅλων τῶν λαῶν ἀπὸ τῆς ἀρχαιοτάτης ἐποχῆς μέχρι τῆς συγχρόνου. Καὶ τοῦτο ἴσως ἀποδεικνύει ὅτι αἱ Ἀγγλικαὶ Βουλαὶ θέλουσαι νὰ ἵστανται οὕτως εἰς ὕψος καὶ μακρὰν πάσης ἐπαφῆς συμφεροντολογικῆς ἀπέφυγον νὰ ὁρίσωσιν ἀποζημιώσεις ἢ ἐπιχορηγήσεις εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου. Τοῦτο κατ’ ἐμὲ δὲν ἦτο τυχαία τις ἀπόφασις, ὄχι διότι δὲν ἀνεγνώριζον τὰς ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας τοῦ βίου, ὅπως ὁρίσωσιν ἀμοιβὴν εἰς τοὺς μετέχοντας τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐργασίας, ἀλλὰ διότι ἐθεώρησαν ὅτι ἡ ὑψίστη τῶν τιμῶν, ὁποία ἡ διὰ τοῦ Κοινοβουλίου διακυβέρνησις τῶν κοινῶν, ἵνα ἐξασκῇ ὅλην τὴν ἐπιβλητικήν της δύναμιν ἐπὶ τοῦ λαοῦ, δέον ν’ ἀπέχῃ οἱασδήποτε χρηματικῆς ἀποζημιώσεως. Ἂς ἐνθυμηθῶμεν δ’ ὅτι τὸ ἀξίωμα τοῦτο ἐθεωρεῖτο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἰδίως τόσον τιμητικὸν καὶ τόσον ἐν ἑαυτῷ ἐκπροσωποῦν τὴν ἐθνικὴν ἰσχύν, διότι δι’ αὐτοῦ, ἤτοι διὰ τῶν Βουλῶν, ἐσαρώθησαν αἱ Δυναστεῖαι καὶ κατηρειπώθη ἡ ἀπόλυτος μοναρχία. Ὡς ἐκ τούτου ἐθεωρήθη, Κύριοι, ὥς τι ἀπρεπὲς οἱ μετέχοντες τοῦ Κοινοβουλίου, οὗτινος τοιαύτη καθωρίσθη δύναμις καὶ ἰσχὺς ἢ καὶ ταπεινωτικὸν τοῦ ἀξιώματος αὐτῶν τὸ νὰ ὁρισθῇ οἱαδήποτε χρηματικὴ ἀμοιβή. Τοιαύτη, νομίζω, ἦτο κατ’ ἀρχὴν ἡ ἀπόφασις τοὐλάχιστον ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἀκόμη μέχρι τῶν νῦν χρόνων, περὶ τῆς μὴ ἀναγραφῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν Κρατῶν ἐκείνων ἀποζημιώσεώς τινος ὑπὲρ τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ αἱ ἐπιτακτικαὶ ἀνάγκαι τοῦ βίου κατ’ ὀλίγον ἤμβλυναν τὴν ἀπόφασιν ταύτην, καὶ ὅπως καὶ εἰς τὰς Βουλὰς τῶν ἄλλων ἐθνῶν οὕτω καὶ παρ’ ἡμῖν κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ἐξετάζεται τὸ ζήτημα τῆς ἐξευρέσεως ποσοῦ τινος ἐπαρκοῦντος εἰς τὰς βιοτικὰς ἀνάγκας τῶν Βουλευτῶν ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ ὅ,τι οἱ προκάτοχοι ἡμῶν εἶχον ὁρίσει πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν. Ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἴμεθα δικασταὶ καὶ διάδικοι· διότι θὰ δικάσωμεν ὡς δικασταὶ τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ καὶ ὡς διάδικοι ἡμῶν αὐτῶν ἢ καὶ τῶν διαδόχων ἡμῶν πρὸς τὴν ἰδίαν πολιτείαν. Ἂς ἀναπαραστήσωμεν πρὸς στιγμὴν τὴν εἰκόνα τοῦ συγκροτηθέντος Δικαστηρίου. Ἰδοὺ ἀφ’ ἑνὸς ἡ Πολιτεία παρισταμένη σοβαρά, σύννους σκυθρωπὴ καὶ κατηφής, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἡμεῖς ὡς δικασταί, ἀλλὰ καὶ ὡς ἱεροφάνται τῆς Πολιτείας ἐξυπηρετοῦντες τοὺς σκοποὺς καὶ τὰς σκέψεις αὐτῆς. Καὶ ἡ Πολιτεία λέγει πρὸς ἡμᾶς ὡς δικαστάς: Ἰδοὺ τὸ τέμενος τῆς Πολιτείας, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσήλθετε ἐκλεγέντες ἱεροφάνται καὶ ὑποφῆται· ἰδοὺ ὁ λαὸς ὁ ὑπὸ τὴν σκέπην αὐτοῦ ἀναμένων ἀνακούφισιν καὶ εὐημερίαν. Ἀλλὰ τὸ τέμενος διαρρέει· τὰ ὄμβρια ὕδατα τὸ κατακλύζουσιν, οἱ φρουροὶ αὐτοῦ ζητοῦσιν ἐφόδια, οἱ ὁπλῖται δὲν μένουσιν ἔνθα ἐτάχθησαν· οἱ ἐχθροὶ πανταχόθεν ἀπειλοῦσι. Σεῖς ὅθεν οἱ ἱεροφάνται φροντίσατε διὰ τῆς γνώσεως καὶ πείρας ἡμῶν περὶ ἐξευρέσεως τῶν ἀπαιτουμένων, ἵνα ἐπανέλθῃ καὶ ἀποκτηθῇ ἡ πρὸς διάσωσιν τοῦ τεμένους ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ προσπάθεια. Σεῖς φροντίσατε διὰ τὴν ἀναπλήρωσιν ὅλων τῶν ἐλλείψεων. Καὶ οἱ ἱεροφάνται, ἤτοι ἡμεῖς αὐτοί, ἀπαντῶμεν: Ναί, εἴμεθα πρόθυμοι πρὸς τὴν ἐπίκλησίν σου, ὦ Πολιτεία, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἀνάγκην τῶν ἐφοδίων τοῦ βίου καὶ δὸς καὶ εἰς ἡμᾶς ταῦτα ἀφθονώτερα, ἵνα ἐπιμεληθῶμεν καὶ μεριμνήσωμεν ὑπὲρ τῆς εὐδοκίμου ἀναπτύξεως τῆς ἰσχύος καὶ δυνάμεώς σου. Καὶ ἡ Πολιτεία ἀπαντᾷ: Ναί, δὲν ἀρνοῦμαι τὴν προθυμίαν ὑμῶν καὶ τὰς προθέσεις σας, ἀλλὰ ταῦτα δέον νὰ ῥυθμισθῶσιν ἀναλόγως καὶ ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπουσιν αἱ πρόσοδοί μου. Ἐάν τι πέρα τούτου ζητηθῇ καὶ δοθῇ, τοῦτο θὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἄρνησις τῶν ἀναγκῶν μου. Αὐτὰ λέγει ἡ Πολιτεία. Καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτὰ προσηλοῦντες τὴν προσοχὴν ἡμῶν δέον ν’ ἀποφασίσωμεν, ὅπως ἡ δοθησομένη χορηγία πρὸς ἡμᾶς ἢ τοὺς διαδόχους ἡμῶν ἔσεται ἀνάλογος τῶν πόρων καὶ εἰσοδημάτων τοῦ Κράτους καὶ οὐχὶ πλέον τι αὐτῶν. Ἄς ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας, ὅτι οὕτως ἀποφασίζοντες δεικνύμεθα ἀληθεῖς ἀπόγονοι τῶν προγόνων ἡμῶν, διότι ἡ ἐθνική μας Ἱστορία τῶν Ἑλληνικῶν Πολιτειῶν βρίθει παραδειγμάτων ἐξεχόντων πολιτικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα πάντοτε ἀπέδειξαν ὡς ἀρετὴν τὸ νὰ ὦσιν ὑπέρτερα χρημάτων. Διότι καθ’ ὅλας τὰς ἐποχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ βίου καὶ μέχρι τῶν ἡμερῶν μας ὑπῆρξαν χαρακτῆρες ὑπέρτεροι χρημάτων, ὅπως καὶ ἀντιστρόφως κατώτεροι τούτων.

§96Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι ὅμως λαμβάνουσι τὴν ἀποζημίωσιν.

§97Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλος λόγος. Ἐγὼ θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου· ὅστις θέλει ἂς ὁμιλήσῃ κατόπιν, ἀλλὰ μὴ μὲ διακόπτετε, παρακαλῶ, διότι δὲν κατέχω τὴν τέχνην τοῦ λέγειν.

§98Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὴ ἐπιτρέπετε διακοπάς.

§99Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. — Βρίθει, εἶπον, ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν Ἱστορία, παραδειγμάτων τοιούτων προσώπων, τὰ ὁποῖα ὡς διδάγματα εἰς πάντα τὰ ἔθνη ἐδόθησαν καὶ ἐγένοντο παραδεκτά. Προσώπων, τὰ ὁποῖα τὸ ὄνομα αὐτῶν κατέστησαν παροιμιῶδες, λόγῳ τῶν μετ’ αὐτῶν συνδεθέντων ὑπερτάτων ἐκφάνσεων τῶν ἀνθρωπίνων ἀρετῶν. Τὸ ὄνομα τοῦ Ἀριστείδου συνεταυτίσθη μετὰ τοῦ δικαίου. Ἀρκεῖ νὰ λεχθῇ ἢ νὰ μνημονευθῇ τὸ ὄνομα Ἀριστείδης καὶ ἀμέσως θ’ ἀκουσθῇ ἡ προσωνυμία αὐτοῦ «ὁ δίκαιος». Τὸ ὄνομα τοῦ Φωκίωνος πάντοτε εἶναι συνώνυμον τοῦ ἀνωτέρου χρημάτων, τοῦ ἀδεκάστου Φωκίωνος ἐκ τοῦ χρυσίου τοῦ Μακεδόνος Βασιλέως Φιλίππου, ὅστις τοῦτο κατηνάλισκεν, ὅπως πολλὰς συνειδήσεις τῶν τότε προεξαρχόντων πολιτικῶν ἐξαγοράσῃ. Βρίθει, λέγω, ἡ Ἱστορία μας τοιούτων παραδειγμάτων ἀδεκάστων χαρακτήρων. Ἀναφέρει δὲ καὶ ἀναγράφει μετ’ ἐπαίνων καὶ τοὺς λόγους τοῦ Αἰσχίνου καὶ τοῦ Δημοσθένους ὡς πρώτης ῥητορικῆς δυνάμεως· ἀλλὰ δι’ αὐτοὺς ἡ Ἱστορία δὲν ἀνέγραψεν ὅ,τι διὰ τὸν Φωκίωνα, διότι πιθανῶς οἱ σύγχρονοί των ἀπέδιδον εἰς αὐτοὺς τὸ ὅτι διὰ τῆς τέχνης τοῦ λόγου των ἐκάλυπτον τὰς σκέψεις καὶ τὰ διανοήματά των. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι καὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς, Κύριοι, οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐρχόμενοι ἂς μὴ καλύπτωμεν τὰ νοήματα καὶ τὰς ἰδέας ἡμῶν, ἀλλ’ εἰλικρινῶς καὶ θαρραλέως ἂς τὰ ἀνακοινῶμεν πρὸς τοὺς συναδέλφους. Ἐὰν τοιαύτη ἀρχὴ ἐπεκράτει, βεβαίως δὲν θ’ ἀπεκρύπτετο τὸ ὅτι ἡ πολιτεία ἡμῶν, ἤτοι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους μας, δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ παράσχωσιν ὡς χρηματικὴν ἀποζημίωσιν ὅ,τι ὁ ἀξιότιμος καὶ πολυσέβαστος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς καθώρισεν ὡς ἀποζημίωσιν, οὔτε ὅ,τι ἄλλοι ῥήτορες τόσον εὐφραδῶς προσεπάθησαν νὰ μᾶς πείσωσιν. Ἤθελον νὰ εἴπω λοιπὸν ὅτι βρίθει ἡ Ἱστορία μας ἡ πάγκαλος εἰς αἰσθήματα ἰδανισμοῦ, τὰ ἰδεώδη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατηύγασαν καὶ καταυγάζουσι τὴν ἀνθρωπότητα καὶ τὸν πολιτισμὸν τοιούτων παραδειγμάτων, καὶ ὅτι ἐξ ἐκείνης δέον ν’ ἀρυσθῶμεν τὰ τοιαῦτα παραδείγματα ὡς διδάγματα. Καὶ ἀναφέρω παράδειγμα ἴσως δυνάμενον νὰ ἐπηρεάσῃ ψυχολογικῶς πάντας ὑμᾶς κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ ὅτι ὁ Ἀσιάτης ἐκεῖνος λαὸς τῶν Περσῶν ἐξώρμησε μέχρις Ἑλλάδος, ἵνα λάβῃ ἱκανοποίησιν διὰ τὴν ἧτταν τοῦ Μαραθῶνος καὶ ἔφθασε μέχρι Θερμοπυλῶν, ἐκεῖ δ’ εὗρε τὴν πρώτην ἀντίστασιν, τὴν ἡρωικὴν ἐκείνην ἀντίστασιν ὁ κυρίαρχος τοῦ πολυπληθοῦς ἐκείνου στρατοῦ, καὶ ἐκάλεσε παρ’ αὐτῷ Σπαρτιάτην τινὰ Δημάρατον λεγόμενον καὶ τὸν ἠρώτησε· «πῶς, ἐνῷ σὺ μοὶ ὑπεσχέθης ὅτι ὅλοι αὐτοὶ ἀμαχητὶ θὰ παρεδίδοντο εἰς ἐμέ, ἤδη ἀνθίστανται καὶ μάχονται ἀρνούμενοι νὰ ὑποκύψωσι; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἐξαγοράσωμεν διὰ χρυσίου, ὅπως ἀφήσωσιν ἡμῖν τὴν δίοδον ἐλευθέραν;». Καὶ τότε ὁ Δημάρατος μετανοήσας διότι εὑρίσκετο εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν ἐχθρῶν τῆς πατρίδος του ἀπήντησεν εἰς τὸν Ἀσιάτην ἐκεῖνον κυρίαρχον, τὸν Ξέρξην· «Ὦ Βασιλεῦ, οἱ Ἕλληνες δὲν ἐξαγοράζονται διὰ χρυσίου, δὲν πωλοῦσι τὴν πατρίδα των ἀντὶ χρημάτων». Καὶ τότε ὁ Ξέρξης εἶπεν ἀπαντῶν τὸ γνωστὸν ὡς τόσον τιμητικὸν διὰ τὴν φυλήν μας, διὰ τὴν ἐθνικήν μας φιλοτιμίαν· «ὦ Δημάρατε, πρὸς ποίους ἄνδρας μᾶς ἔφερες νὰ πολεμήσωμεν, οἵτινες τοὺς ἀγῶνας ποιοῦνται οὐ περὶ χρημάτων, ἀλλὰ περὶ ἀρετῆς»! Ταῦτα ἐξιστορεῖ ὁ Ἡρόδοτος, καὶ ταῦτα ἐπαναλαμβάνων προσθέτω ὅτι καὶ οἱ κοινοβουλευτικοὶ ἀγῶνες, Κύριοι, εἶναι καὶ δέον νὰ εἶναι ἀγῶνες περὶ ἀρετῆς καὶ οὐχὶ περὶ χρημάτων. (Εὖγε εὖγε).

§100Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Εἰς τὸ ζήτημα ὅτι πρέπει οἱ Βουλευταὶ νὰ λαμβάνωσιν ἀποζημίωσιν εἴμεθα ἀνέκαθεν σύμφωνοι καὶ εἴμεθα καὶ σήμερον. Εἰς τὸ ζήτημα ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε διδομένη ὑπὸ τῶν νόμων καὶ τοῦ Συντάγματος ἦτο ἀνεπαρκής, καὶ εἰς αὐτὸ σχεδὸν εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι. Ἐκεῖνο, εἰς ὃ δὲν συνεφωνήσαμεν πάντες, εἶναι τὸ ζήτημα ἂν ἡ δοθησομένη ὑπὸ τοῦ νέου Συντάγματος πρέπει νὰ ἐπαυξηθῇ καὶ καταστῇ ὀπωσδήποτε ἐπαρκεστέρα.

§101Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοὺς μέλλοντας.

§102Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀντέταξαν μερικοὶ δύο κεφαλαιώδη ἐπιχειρήματα, νομίζω, ἐφ’ ὅσον ἀντελήφθην· πρῶτον τὴν πενίαν τοῦ Κράτους καὶ δεύτερον τὴν ἀξιοπρέπειαν ἡμῶν, ἂν εἶναι πρέπον εἰς ἡμᾶς τουτέστι, σήμερον μάλιστα, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ πρώτου ἐπιχειρήματος, τῆς πενίας τοῦ Κράτους, νὰ ζητήσωμεν αὔξησιν τῆς ἀποζημιώσεως ταύτης. Ἐὰν ἔπρεπεν εἰς ὅλα τὰ ζητήματα νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν πενίαν τὴν πραγματικὴν τοῦ Δημοσίου, νομίζω ὅτι εἰς πολλὰ ζητήματα ἔπρεπεν ὅλως ἀντιθέτως ἀπὸ ὅ,τι μέχρι τοῦδε σκεπτόμεθα νὰ ἐσκεπτόμεθα. Ἔπρεπε τῇ ἀληθείᾳ νὰ νομίσωμεν ὅτι ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος περιστοιχίζεται ὑφ’ ἑνὸς Σινικοῦ τείχους, πέρα τοῦ ὁποίου δὲν ὑπάρχει παρὰ τὸ τέρμα τῆς ὑδρογείου. Ἂν ἔπρεπε πάντοτε ὡς πρῶτον σκοπὸν νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν πενίαν αὐτὴν τοῦ Κράτους, ἔπρεπε νὰ μὴ εἴχομεν ἄλλην βλέψιν εἰμὴ τὴν ἤρεμον καὶ τὴν οἰκοκυρικήν, οὕτως εἰπεῖν, διαβίωσιν ἐντὸς τοῦ τείχους τούτου, ἡ ὁποία διαβίωσις, ἤρεμος καὶ οἰκοκυρική, βεβαίως δὲν θὰ εἶχεν ἀνάγκην τοσούτων θυσιῶν διὰ στόλους, στρατοὺς καὶ διὰ τόσας ἄλλας παρομαρτούσας εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα ἀνάγκας. Ἀλλὰ διατί μεθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν πενίαν εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα οὐδέποτε ἐλάβομεν ὡς πρῶτον στοιχεῖον τὴν πενίαν αὐτήν; Διότι ἐπρόκειτο περὶ ἀναγκῶν, ἐπρόκειτο περὶ τῆς σιδηρᾶς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν, ἀφοῦ καὶ οἱ θεοὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποκύπτωσι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι πρέπει νὰ κύπτωσι τὸν αὐχένα καὶ νὰ ὑποτάσσωνται εἰς αὐτὴν μὴ βλέποντες πολλάκις οὔτε δεξιόθεν οὔτε ἀριστερόθεν, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν πλήρωσιν τῆς ἀνάγκης αὐτῆς.

§103Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀφορώσης τὴν τιμὴν τοῦ Κράτους ὅμως.

§104Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Μάλιστα. Αἱ ἀνάγκαι ἀφορῶσι λογιῶν–λογιῶν κουβέντες!

§105Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ σχετίζωμεν τὰ ἄτομα πρὸς τὸ Κράτος.

§106Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Περὶ μιᾶς λοιπὸν τοιαύτης ἀνάγκης καὶ ἐδῶ πρόκειται· καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου πρόκειται. Καὶ εἶναι ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη διπλῆ. Εἶναι ἀνάγκη καὶ ἡμῶν καὶ τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀνάγκη ὑποκειμενικὴ καὶ ἀντικειμενική. Καὶ τὸ Κράτος ἔχει ἀνάγκην, μεγάλην ἀνάγκην, νὰ παρέχῃ ἀποζημίωσίν τινα, ὅπως διὰ τῆς ἀποζημιώσεως καὶ διὰ τῆς ἀμοιβῆς νὰ δύναται νὰ εὐκολύνῃ τὴν εἰς τὴν Βουλὴν εἴσοδον εἰς τοὺς ἀνθρώπους εἰς τοὺς ὁποίους ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν καταστάσεως δὲν θὰ ἦτο αὕτη ἄλλως ἐφικτή. Καὶ ἀνάγκην καὶ μεγάλην ἀνάγκην ἔχει τὸ Κράτος, ὅπως ἐκμεταλλεύηται τοὺς ἄνδρας αὐτούς, οἱ ὁποῖοι, ὡς συμβαίνει μάλιστα εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι καὶ οἱ μόνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι κατάλληλοι διὰ τὸ ἔργον αὐτό. Διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ ἐπιστήμονες, οἱ ἄνθρωποι τῶν γραμμάτων καὶ ἐν γένει οἱ δυνάμενοι νὰ προσφέρωσιν ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα, οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἐπαναλαμβάνω, πεινῶσιν.

§107Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὅπου εἶναι πενία, ἐκεῖ καὶ ἡ ἐργασία εἶναι καλλιτέρα.

§108Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Ὅσον εἶναί τις νιστικός, τόσον εἶναι καὶ καλός.

§109Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀλλοίμονον εἰς τὸν πολιτευόμενον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θ’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν κατσαρόλαν, διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν τιμὴν τοῦ Κράτους.

§110Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Ἔχει τὸ Κράτος ἀκόμη τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ καταστήσῃ τὴν εἴσοδον εἰς τὸ Κοινοβούλιον προνόμιον μόνον τῶν πλουσίων. Ἡ παρατήρησις αὕτη ἐγένετο ὑπὸ τῶν προλαλησάντων.

§111Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Πρέπει νὰ τελειώσῃ πλέον αὐτὴ ἡ συζήτησις. Ἂς ψηφίσωμεν καὶ δεκαπέντε χιλιάδας, ἀλλὰ νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις.

§112Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ εἰς ἡμᾶς ἀνάγκη, κ. Πατσουράκε, ἐκτὸς ἴσως ὑμῶν, νὰ ὁμολογήσωμεν παρρησίᾳ ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν εἴμεθα πένητες, διότι ἡ πενία οὐδόλως εἶναι ὄνειδος.

§113ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἐργασία δὲν εἶναι ὄνειδος.

§114Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Καὶ ἡ πενία καὶ ἡ ἐργασία εἶναι σχεδὸν ταυτόσημα. Ἡμεῖς ἔχοντες ὑψηλὰ τὸ μέτωπον πρέπει νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν πενίαν μας καὶ νὰ καταστήσωμεν εἰς αὐτὸν τὴν ἰδέαν μας αἰσθητὴν καὶ νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ αὐτὸν νὰ μᾶς ἀμείψῃ κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον δεόντως. Καὶ εἰς ἡμᾶς ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ὑπενθυμίσωμεν εἰς τὸν λαόν, ὅτι, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τοὺς ἀνθρώπους νὰ θαυματουργῶσιν, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν, ἔστω καὶ ὅταν εἶναι Βουλευταί, διὰ τῆς εὐλογίας αὐτῶν νὰ μεταβάλωσι τοὺς πέντε ἄρτους εἰς πέντε χιλιάδας, ὅταν δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ ὅταν εἶναι Βουλευταί, νὰ ζῶσι μὲ τὸν ἀέρα μόνον, ἀνάγκην καὶ δικαίωμα συγχρόνως ἔχομεν νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτὸν ὅτι πρέπει νὰ μᾶς δίδῃ ἀποζημίωσιν δυναμένην νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς πρώτας ἡμῶν ἀνάγκας, ἵνα εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ὑπηρετῶμεν ἀκριβῶς τὰ συμφέροντά του. Ἀνάγκη ὅμως ὑπάρχει νὰ παρατηρήσωμεν εἰς τὸν λαὸν ὅτι αἱ σκέψεις καὶ τὰ αἰσθήματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀντιλέγουσιν εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην, αἱ μὲν σκέψεις τοὐλάχιστον εἶναι σκέψεις ἀτάσθαλοι, τὰ δὲ αἰσθήματα, τοὐλάχιστον κατὰ τὸν ἐλαφρότερον χαρακτηρισμόν, εἶναι αἰσθήματα ἄνευ ἐπιγνώσεως. Ἄλλως τε τὸ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν πάντα ταῦτα πρὸς τὸν λαὸν τὸ ὑποστηρίζει καὶ μία ἄλλη ἰδέα. Ὑπάρχει τις νομίζων καὶ ὑποστηρίζων ὅτι μία ἀπὸ τὰς πρώτας ἀρετὰς τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς δὲν εἶναι τὸ θάρρος καὶ ἡ εἰλικρίνεια αὐτοῦ πρὸς τὸ κοινόν; Ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι τὸ ἀντίθετον δὲν ἦτο ἓν τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ παρελθόντος; Τίς δὲν νομίζει ὅτι καθῆκον τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν εἶναι ἡ διαφώτισις τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ἡ ἀντιμετώπισις αὐτῆς; Δὲν ἦτο, λέγω, ἓν ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ παρελθόντος, κατὰ τὸ ὁποῖον εἴθιστο νὰ θωπεύηται πάντοτε ἐλαφρᾷ τῇ χειρὶ ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὁσάκις ὅλοι ἀπεδέχοντο ὅτι αὐτὴ ἀπῄτει ἕνα φοβερὸν καὶ τσουχτερὸν μαστίγιον; Λοιπὸν ποῖος ὁ λόγος ὁ σημερινός, καὶ δὴ εἰς Βουλευτὰς ἀναμορφωτάς, νὰ μὴ αἰσθάνωνται τὸ θάρρος νὰ εἴπωσιν ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὸν ἄρτον αὐτῶν; Τί πλέον ἐζήτησαν ἀπὸ τὸν λαόν; Ἡ ἀναμόρφωσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ μόνον δι’ ὀλίγων νομοσχεδίων, διὰ τῆς ψηφίσεως ὀλίγων νομοσχεδίων. Ἡ ἀναμόρφωσις θέλει προκύψει κυρίως ἐκ τῆς διαγωγῆς ἡμῶν καὶ ἐκ τοῦ θάρρους ἡμῶν.

§115Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Καὶ ἐκ τοῦ χαρακτῆρος ἡμῶν.

§116Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Τὸ θάρρος εἶναι ἀπόρροια τοῦ χαρακτῆρος. Καὶ ἡ ἀναμόρφωσις θέλει ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς διαπαιδαγωγήσεως τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία δὲν εἶναι πάντοτε δυνατὸν νὰ εἶναι εὐπρόσδεκτος· ἐξ ἀνάγκης θὰ ἔχῃ καὶ τὰ ξινά της. Ἀλλ’ ἐκεῖνος ἢ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὸ θάρρος νὰ ποτίσωσι τὸν λαὸν καὶ μὲ τὰ ξινά, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὸ θάρρος πολλάκις νὰ ποτίσωσιν αὐτὸν μὲ τὸν σπόγγον ἐπὶ τῆς λόγχης τῆς ἐξουσίας καὶ μὲ τὴν χολὴν τῆς πραγματικότητος, αὐτοὶ εἶναι, οἱ ὁποῖοι θὰ καταστῶσιν ἀληθεῖς ἀναμορφωταί, ἀληθεῖς παιδαγωγοὶ καὶ ἀληθεῖς σωτῆρες τοῦ λαοῦ τούτου (χειροκροτήματα). Ἀλλὰ βεβαίως αἰσθάνομαι ὅτι τινὲς ἐκ τῶν ἀντιλεγόντων κυρίως θὰ εἴπωσιν ὅτι δὲν ἀξίζει τὸ θέμα, ὅτι εἶναι πολὺ κατώτερον τὸ θέμα αὐτὸ τῆς ῥητορικῆς αὐτῆς ῥοκέττας. Εἶναι τὸ θέμα, λέγουσι, πολὺ μικροχαρές, πολὺ ταπεινόν, Ἀλλά, παρακαλῶ, διατί εἶναι πολὺ μικροχαρὲς καὶ πολὺ ταπεινόν; Διότι ἔχει ὡς ἀντικείμενον τὸν ἄρτον τῶν Βουλευτῶν; Μήπως ὁ λαὸς θέλει ἡμᾶς γυμνοὺς καὶ ἐκτετραχηλισμένους; Μήπως ὁ λαὸς θέλει ἡμᾶς ἀθετοῦντας τὰς ὑποχρεώσεις μας διὰ τὰς πρώτας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας συνάπτομεν, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβαλλόμεθα; Μήπως ὁ λαὸς ἐπὶ τέλους ἔχει τὴν ἰδέαν ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ Βουλευταὶ νὰ εἶναι ἄνθρωποι συντετηρημένοι, ἄνθρωποι Μαντινοῦτοι, ὅπως θὰ ἔλεγον εἰς ἄλλην περίστασιν καὶ εἰς ἄλλην γλῶσσαν; Νομίζω ὅτι ἄνθρωποι πεπλασμένοι διὰ Μαντινοῦτοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι παρὰ τὰ πλάσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπέροχα εἴτε λόγῳ σωματικῆς ὡραιότητος εἴτε λόγῳ πνευματικῆς ὡραιότητος. Πάντες ἡμεῖς οἱ ἄλλοι κοινοὶ ἄνθρωποι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπολαμβάνωμεν αὐτῶν τῶν προσόντων καὶ αὐτῶν τῶν εὐεργετημάτων. Δὲν ἕπεται, νομίζω, ἐκ τούτου ὅτι, διότι εἴμεθα κοινοὶ ἄνθρωποι, δὲν αἰσθανόμεθα καὶ τὰς νύξεις τοῦ στομάχου· ἴσως μάλιστα οἱ ἄνθρωποι ἔχουσι τόσον τὸν στόμαχον ἰσχυρότερον, ὅσον τὸν ἐγκέφαλον ἐλαφρότερον. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἐπὶ τέλους εἰς τί ἀνέρχεται αὐτὴ ἡ ἀξίωσις ἡμῶν, κατὰ τῆς ὁποίας τοσοῦτόν τινες ἀντεπεξῆλθον; Τί εἶναι αἱ ὀλίγαι ἐκεῖναι δραχμαὶ αἱ ἀναλογοῦσαι κατὰ μῆνα ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη νὰ κανονισθῇ διὰ τοῦ νέου Συντάγματος πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν Βουλευτῶν; Εἶναι ποσόν, ἀπὸ τὸ ὁποῖον δύναταί τις ν’ ἀποθησαυρίσῃ; Εἶναι ποσόν, ἀπὸ τὸ ὁποῖον δύναταί τις νὰ καζαντήσῃ; Τί εἶναι σήμερον, παρακαλῶ, εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τοῦ βίου, 400 δραχμαὶ τὸν μῆνα; Σήμερον 400 δραχμαὶ νομίζω ὅτι δίδουσιν οἱ πλούσιοι εἰς τοὺς σωφὲρ τῶν αὐτοκινήτων. Τὸ αὐτὸ ποσὸν ἀπολαμβάνουσι σήμερον πλεῖστοι τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους. Καὶ τί εἶναι τὸ ποσὸν τοῦτο, διὰ νὰ γίνεται τόσος πάταγος; Ἄλλως τε ὁ λαὸς αὐτός, τοῦ ὁποίου τὴν μεμψιμοιρίαν ἐπικαλοῦνται οἱ ἀντιλέγοντες, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ αἰσθάνηται ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποζῶσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ζημίας καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς ἔξοδα μέχρις ὅτου εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Βουλήν; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σκέπτηται ὁ λαὸς ὅτι, ἀφοῦ εἰσήλθομεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, δὲν πρέπει ν’ ἀποζημιωθῶμεν; Εἶναι παροιμία αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦνται οἱ ἀντιλέγοντες τὰς μεμψιμοιρίας, ἡ λέγουσα: τὸν βουλευτήν σου πλήρωνε καὶ ψυχικὸν μὴ κάμῃς. Καὶ τὸν λαὸν τοῦτον, νομίζω, μέχρι τοῦδε ἀρκούντως ἐδουλεύσαμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον ἀκόμη θὰ δουλεύσωμεν, καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, ὡς ὁ ἴδιος λαὸς λέγει, νὰ δουλεύῃ νηστικὸ ἀρκοῦδι. Εἶναι λοιπὸν μία ἀνάγκη. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις, εἰς τὴν ὁποίαν βασίζω ἐγὼ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἔφερον ἐνώπιόν σας, ὅτι δηλαδὴ πρόκειται περὶ μιᾶς ἀνάγκης, ἀκριβῶς δὲ διότι πρόκειται περὶ τοιαύτης ἀνάγκης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὅσα ἔχουσι σχέσιν πρὸς αὐτήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν δηλαδὴ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ νὰ καλυφθῇ ἐν σχέσει, ἀλλὰ πρέπει νὰ καλυφθῇ κατ’ ἔντασιν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ καλυφθῇ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς καταστάσεως τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν μάλιστα ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ποία ἡ θέσις τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν τοῦ τόπου πρὸς ἄλλα οἰκονομικά, ἐὰν μὲ ἄλλους λόγους ἔπρεπε νὰ ληφθῇ π. χ. ὑπ’ ὄψιν ὁ Προϋπολογισμὸς ὁ ἰδικός μας ἐν σχέσει μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Γαλλίας τῶν 4½ δισεκατομμυρίων, ἴσως εἰς ἡμᾶς δὲν ἤθελαν ἀναλογεῖ παρὰ νὰ λαμβάνωμεν μίαν μόνην δραχμὴν κατὰ μῆνα καὶ ἴσως, ἐὰν εἶναι ἡ ἀναλογία καὶ ἀρνητική, θὰ ἐπρόκειτο νὰ δώσωμεν καὶ τὰ ῥέστα! Διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν ἔχω χρείαν νὰ λάβω ἐπιχειρήματα ἐξ ὅσων ἐπὶ τοῦ προκειμένου συμβαίνουσιν εἰς ἕτερα Κράτη, διότι ἡ ἀνάγκη αὕτη, καθὼς εἶπον, εἶναι τοιαύτη, ὥστε πρέπει νὰ ἱκανοποιῆται ἀσχέτως πρὸς ὅσα ζητήματα περιτριγυρίζουσιν αὐτήν.

§117Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἀρκετὰ εἴπετε. Ὡραῖα.

§118Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Νὰ παύσω. Θέλω νὰ παύσω, διότι δὲν αἰσθάνομαι καὶ τὴν ὄρεξιν νὰ προχωρήσω ἐπὶ τοιούτου θέματος. Ὁμολογῶ ὅτι μοὶ εἶναι τόσον ἀποκαρδιωτικόν νὰ ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὥστε ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος, διὰ νὰ εἴπω πολλά, καὶ ἤδη αἰσθάνομαι ὅτι μοὶ λείπει ἡ ὄρεξις καὶ ἡ δύναμις. Διὰ τοῦτο μόνον προσθέτω, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι ἔπηλυς εἰς τὴν Ἑλλάδα, τοὐλάχιστον ὑπὸ ἔποψιν διαμονῆς καὶ διαίτης, καὶ τὸν παρακαλῶ, ἐὰν νομίζῃ ὅτι εὗρε τὸν βίον ἐδῶ ὅπου ἦλθε τόσον εὐθηνόν, τόσον εὔκολον, τότε καὶ αὐτὸς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἰδέας τῶν ἀντιθέτων. Ἐὰν ὅμως, Κύριοι, συμβαίνῃ τὸ ἀντίστροφον, ὡς νομίζω ὅτι ἤκουσα τὰς περὶ τούτου εἰς τρίτον λεχθείσας κρίσεις του, τὸν παρακαλῶ κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον νὰ βάλῃ τὸ χέρι εἰς τὴν καρδιά του καὶ σύμφωνα μὲ τὴν γνώμην του νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα ὡς εἶναι πρέπον καὶ ὡς καὶ αὐτὸς ἐν μέρει ἔχει συμφέρον νὰ μᾶς εὐχαριστήσῃ (ἱλαρότης).

§119ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (γελῶν). Τὸ «ἐν μέρει» νὰ λείψῃ.

§120Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Διότι διὰ τῆς γνώμης του ἐπὶ τοῦ προκειμένου θὰ δώσῃ τὸ μέτρον τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον σκέπτεται τὰς ἀνάγκας τοῦ βίου τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ νομίζω ὅτι εἷς ἐκ τῶν κυριωτέρων τρόπων, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται ν’ ἀναμορφωθῇ καὶ νὰ προοδεύσῃ ὁ τόπος, εἶναι καὶ ὁ τῆς καλλιτέρας διαίτης.

§121ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅλοι ὅμως, ὄχι μόνον οἱ ἀντιπρόσωποί του.

§122Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Τούτων σήμερον εἶναι ἡ σειρά· θὰ ἔλθῃ καὶ τῶν ἄλλων.

§123Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ὑπέγραψα τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ πλείστων ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ ὑπὸ συζήτησιν τροπολογίαν περὶ αὐξήσεως τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως εἰς δραχ. 5,000, ὅπως δὲν ὑπέγραψα καὶ ἄλλας κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον περὶ ἄλλων ζητημάτων ὑποβληθείσας τροπολογίας, διότι κατ’ ἀρχὴν φρονῶ ὅτι τοιοῦτος τρόπος ὑποβολῆς, διὰ τῆς συνυπογραφῆς τῶν πλείστων Βουλευτῶν ἐκ προοιμίου, βλάπτει τὴν ἐλευθερίαν τῆς συζητήσεως προεξοφλῶν ἢ φανατίζων τὴν γνώμην τῶν ὑπογραψάντων. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ζωηροτέραν μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς τοιαύτης τροπολογίας, εἶναι ἡ τακτική, διὰ τῆς ὁποίας ὑπεστηρίχθη αὕτη ὑπό τινων ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων. Προεκηρύχθη δηλονότι ὑπ’ αὐτῶν ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη ἀνοίγει στάδιον εἰς τὴν δημοκοπίαν, καί, ἐάν τις θέλῃ νὰ δημοκοπήσῃ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, εἶναι ἐλεύθερος. Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, διὰ νὰ τολμήσῃ τις ν’ ἀναπτύξῃ ἐναντίαν ἰδέαν πρὸς τὴν τροπολογίαν ἐκείνην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ θέσῃ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς του τὸν σκοῦφον τοῦ δημοκόπου ὑπὸ τὸν περίγελων ἢ ὑπὸ τὴν καταφρόνησιν τῶν πλείστων τῶν συναδέλφων. Τολμῶ, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸ πραξικόπημα τοῦτο, νὰ θέσω ἐπὶ τῆς κεφαλῆς μου τὸν σκοῦφον τοῦ δημοκόπου. Καὶ τὸ πράττω τοῦτο ὄχι ἀψηφῶν τοὺς γέλωτας, τοὺς ὁποίους δύναται νὰ προκαλέσῃ τὸ τόλμημά μου, ἀλλὰ τὸ πράττω ἀπὸ τῆς πεποιθήσεως ὅτι θέλω πείσει τὴν Βουλήν, ὄχι βεβαίως ἵνα ἀναγνωρίσῃ τὴν ὀρθότητα τῆς γνώμης μου, ἀλλὰ θέλω πείσει αὐτὴν ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι δὲν μοὶ ἁρμόζει ὁ σκοῦφος τοῦ δημοκόπου. Καὶ ἐλπίζω ἐπὶ πλέον ἡ Βουλὴ καὶ νὰ διαγνώσῃ εἰς τὸ βάθος τῶν σκέψεών μου τὴν βαθεῖάν μου λύπην, διότι εὑρίσκομαι ἀντιμέτωπος πρὸς τὴν γνώμην τὴν δεδηλωμένην τῶν πλείστων τῶν κυρίων συναδέλφων ἐπὶ ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσί τινες, οἵτινες εἰς βάρος τῆς εἰλικρινείας τῶν προθέσεων αὑτῶν νὰ σπερμολογῶσιν. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, τῆς γνώμης ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 75, ἐπὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν, πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει. Οὐδ’ ἔχω διάφορον γνώμην πρὸς τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἰδέας ἐκείνας, ὑπὸ τῶν ὁποίων ὡρμήθησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὑποβαλόντες τὴν τροπολογίαν. Θεωρῶ μάλιστα τὰς σκέψεις, ἃς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέπτυξαν, εὑρισκομένας ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν διὰ τῆς τροπολογίας αὑτῶν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἐπίσης ἁρμονίᾳ καὶ πρὸς ἄλλα δεδομένα, πολλὰ καὶ ποικίλα καὶ σοβαρά, ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν ὁποίων ἐπίσης πρέπει νὰ διέλθῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα ἡ ἀπόφασις, ἣν θὰ λάβωμεν, θεωρηθῇ καὶ καταστῇ ἀσφαλὴς καὶ εὐρέως καὶ ἐμπεριστατωμένως μεμελετημένη. Ἡ ἀπόφασις, Κύριοι, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ προβῶμεν, πρέπει κατὰ τὴν γνώμην μου πρωτίστως νὰ καθοδηγηθῇ, ὡς ἐκ τῆς φύσεως μὲν αὐτῆς, προκειμένου περὶ ζητήματος τοσοῦτον λεπτοῦ...

§124ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λεπτῶν.

§125Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ζητήματος, λέγω, λεπτοῦ, διότι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι τὸ ἴδιον συμφέρον ἑκάστου δὲν εἶναι συνδεδεμένον πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο· πρέπει νὰ καθοδηγηθῇ ἡ ἀπόφασις ἡμῶν καὶ ὡς ἐκ τοῦ χρόνου οὐχ ἧττον κατὰ τὸν ὁποῖον καλούμεθα νὰ λάβωμεν τοιαύτην, εἰς ἐποχὴν δηλονότι, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μόλις ἐκ τοῦ μακροῦ ληθάργου συνέρχεται εὑρισκόμενος εἰς τὴν κορυφὴν συντριμμάτων καὶ καταστροφῶν, πρέπει ἡ ἀπόφασις ἡμῶν καὶ ὡς ἐκ τοῦ εἴδους τοῦ ζητήματος, ζητήματος οἰκονομικοῦ, τὸ ὁποῖον ὡς ὑπόδειγμα μοναδικὸν θὰ χρησιμεύσῃ ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ Καταστατικῷ Χάρτῃ, ὡς ὑπόδειγμα τῆς διευθετήσεως πολλῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων τοῦ Κράτους, πρέπει, λέγω καὶ τονίζω, νὰ καθοδηγηθῇ ἡ ἀπόφασις ἡμῶν πρωτίστως ἀπὸ τὴν ψυχολογίαν τῆς λαϊκῆς γνώμης. Τῆς λαϊκῆς γνώμης οὐχὶ ἐκείνης ἥτις δύναται νὰ χαλκευθῇ ἀπὸ τὰς σπερμολογίας τῶν ἀργοσχόλων, διότι ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος φίλος μου καὶ ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς κ. Κουλουμβάκης, ὅτι ἐν μέσῳ τῶν τοιούτων σπερμολογιῶν πρέπει ἀφόβως μὲ ἀναπεπταμένην τὴν σημαίαν νὰ διέρχηται τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων, ἀλλὰ τῆς λαϊκῆς γνώμης τῆς ὑγιοῦς, τῆς μορφουμένης ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων τῶν ὑποπιπτόντων εἰς τὴν ἄμεσον ἀντίληψιν τοῦ λαοῦ· τῆς λαϊκῆς γνώμης τῆς μορφουμένης ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἐξ ἰδίας αὐτοῦ πείρας, ἐξ ἰδίας συνειδήσεως, ἐξ ἰδίας γνώσεως. Δὲν χρειάζεται δέ, Κύριοι, φακὸν ὁ λαός, ἵνα εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἴδῃ τὰ ῥάκη, τὰ ὁποῖα σήμερον περιβάλλουσι τὸ σῶμα τῆς ὡραίας πατρίδος μας. Δὲν χρειάζεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διόπτρας, ἵνα διακρίνῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, καὶ γνωρίσῃ τί πράττομεν εἰς τοιαύτας ὥρας. Κατόπιν, Κύριοι, ποίων εὐτυχῶν γεγονότων τῆς πατρίδος μας συνερχόμεθα σήμερον; Κατόπιν ποίων ἐνδόξων πολέμων; Κατόπιν ποίων οἰκονομικῶν περισσευμάτων ἐρχόμεθα ν’ ἀνοίξωμεν τὸ ταμεῖον τοῦ Κράτους εἰς ὑπερμέτρους γενναιοδωρίας καὶ ἀμοιβὰς; Ἀλλ’ ἐλησμονήσαμεν τὸ 1897, τὸ ἀπαίσιον 1897, τοῦ ὁποίου τὰς συνεπείας δοκιμάζομεν σήμερον, καὶ θὰ ὑφιστάμεθα ἐπὶ μακρὸν ἀκόμη; ἐλησμονήσαμεν τὴν ἐπακολουθήσασαν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀκολασίαν, τῆς ὁποίας ἐκλήθημεν νὰ περισυλλέξωμεν τὰ συντρίμματα καὶ τὰ ναυάγια; Εἰσερχόμεθα ἐν τῷ ναῷ, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτὴς κύριος Γαλανός, καὶ ἐν τῷ ναῷ τραφησόμεθα, ἀλλ’ ἐλησμονήσαμεν ὅτι ἔξωθεν τοῦ ναοῦ τούτου τείνουσιν ἐπαίτιδας τὰς χεῖρας τὰ πλήθη ἐκεῖνα, οἱ μάρτυρες τῆς Ἑλληνικῆς ἰδέας, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μετὰ τὸ 1897 ἐξετέθησαν εἰς τοὺς ἀγρίους, εἰς τοὺς ἐξοντωτικοὺς διωγμοὺς τῶν πολλαπλασιασθέντων ἤδη ἐχθρῶν τῆς πατρίδος μας; Ἀλλ’ ἐλησμονήσαμεν ὅτι δὲν ἐξήλθομεν ἀκόμη ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς πτωχεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπὸ χρόνων ὑπέκυψε τὸ Κράτος; Ἐλησμονήσαμεν λοιπὸν ὅτι διατελοῦμεν ὑπὸ τὴν πτέρναν τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου; Καὶ ἔχει ἀνάγκην πλέον σπερμολόγων καὶ ἀργοσχόλων ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς σήμερον νὰ προβῶμεν εἰς ὑπερμέτρους ἀμοιβὰς;

§126Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καιρὸς εἶναι νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία γίνεται.

§127Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του.

§128Ν. ΞΗΡΟΣ. Θέλετε νὰ ψευδώμεθα, ὅπως πάντοτε εἰς τὸ παρελθόν, καὶ νὰ λαμβάνωμεν ἐκτάκτους ἀποζημιώσεις.

§129Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Νομίζω ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν μετεχειρίσθην ἔκφρασιν, ἥτις νὰ θίξῃ τινὰ ἐξ ὑμῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ ἐγειρόμενος θόρυβος δὲν ἁρμόζει εἰς τοιαύτην συζήτησιν, καὶ δι’ ἐκείνους, οἵτινες τὸν μεταχειρίζονται, δὲν εἶναι ἀξιοπρεπές....

§130Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἡ Βουλὴ σᾶς ἀκούει μετὰ προσοχῆς κύριε συνάδελφε.

§131Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐννοῶ τοὺς θέλοντας νὰ θορυβῶσι. ...Δὲν εἶναι ἐπαινετὸν οὐδ’ ἀξιοπρεπὲς νὰ καταρρίπτωσιν οἱ τέσσαρες ἢ πέντε αὐτοὶ τὸ γόητρον τῆς Βουλῆς.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς εἶπε τίποτε.

§133Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἡ προσβολή, ἡ γενομένη ἐναντίον μου, εἶναι προσβολὴ κατὰ τῆς ἐλευθερίας τῆς συζητήσεως. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀξιοπρεπές.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς καταρρίπτει τὴν ἀξιοπρέπειάν σας. Πάντες εἶναι ἀξιοπρεπεῖς.

§135Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ ὑποθέσω ὅτι ὁ δάκτυλος τῶν ἐχθρῶν τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος ἔχει τεθῇ εἰς κίνησιν ἐπὶ τῆς τροπολογίας ταύτης. Οὐδὲ δύναμαι πόρρωθεν ὑπόνοιαν νὰ συλλάβω τοιαύτην. Ἀλλὰ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη περιέχει τὸν μύχιον πόθον ἐκείνων, καὶ φοβοῦμαι πολὺ ὅτι δίδοντες σάρκα νόμου εἰς τοιαύτην πρότασιν ἴσως ἐξαπολύομεν δηλητηριώδη ὄφιν, ἵνα δαγκάσῃ τὴν πτέρναν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§136Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὸ κομματικὸν τοῦτο τέρας ἐξέπνευσεν.

§137Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐγὼ φοβοῦμαι μήπως τῷ κατασκευάζομεν λεωφόρον.

§138Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Πλανῶνται οἱ φρονοῦντες ὅτι ἐπερατώθη ὁ λαϊκὸς ἀγὼν κατὰ τοῦ κομματισμοῦ· τοὐναντίον ἡ κρίσις αὐτοῦ ἐπίκειται λίαν προσεχῶς μάλιστα, καὶ ὀφείλομεν νὰ συγκρατῶμεν τὴν αἰσιοδοξίαν τοῦ λαοῦ, ἵνα μὴ ὁ ἀγὼν εὕρῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ δηλητηριασμένην καὶ ῥαθυμοῦσαν. Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν οἰκονομολογικήν του μορφήν. Οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς προτάσεως ἐδανείσθησαν ἐπιχειρήματα καὶ ἐκ τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν ξένων Κρατῶν, ἀλλὰ παρέλαβον ἐκεῖθεν τὰ κονδύλια τ’ ἀφορῶντα μόνον τὴν ἀποζημίωσιν τὴν βουλευτικήν, χωρὶς νὰ προσέξωσι καὶ εἰς τὸ σύνολον τῶν Προϋπολογισμῶν ἐκείνων, χωρὶς νὰ φέρωσι τὸν λόγον ἐπὶ τῶν ὑπαρχουσῶν ἀναλογιῶν μεταξὺ τοῦ κονδυλίου ἐκείνου καὶ τῶν ἄλλων κονδυλίων καὶ μισθοδοτημάτων τῶν ἀναγραφομένων εἰς τοὺς Προϋπολογισμοὺς ἐκείνους διὰ τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας ἑκάστου Κράτους, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ ποίας ἀναλογίας τὰ πλούσια ἐκεῖνα Κράτη ἀμείβουσι τὰς ὑπηρεσίας των. Ἀλλ’ ηὐξήθησαν, λέγουσιν, αἱ ἀνάγκαι τοῦ βίου, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864 εἶχεν ὁρίσει τὸ ποσὸν τῶν 1800 δρ.

§139ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καταπληκτικῶς.

§140Γ. ΠΩΠ. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ὁμολογοῦμεν ὅτι κατεχόμεθα ὑπὸ ὀδύνης καὶ θλίψεως. Ἔπρεπεν ἀπὸ τῆς χθὲς νὰ εἶχε λήξει τὸ ζήτημα. Θὰ φέρωμεν ἔνστασιν ἀπαρτίας, διότι εἶναι μερικαὶ περιστάσεις, καθ’ ἃς ἐπιβάλλεται νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις διὰ μιᾶς ἐνστάσεως.

§141Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν θέλῃ ὁ κ. συνάδελφος νὰ φέρῃ ἔνστασιν, εἶναι ἐλεύθερος νὰ τὸ πράξῃ. Νὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς δὲν ἔχει δικαίωμα· αὐτὸ ἀνήκει εἰς ἄλλους.

§142Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὑποβάλλω ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§143Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δικαίωμά μας εἶναι νὰ συζητήσωμεν. Καὶ ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον.

§145Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν ὁμιλοῦμεν διὰ τὸν ἀγορεύοντα.

§146Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἀλλ’ ὑπὸ τοιαύτην κατάστασιν σπεύδω νὰ περατώσω λέγω ὅτι, ὡς ἐμελετήθη τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ τῶν ἓξ Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς, καθωρίσθη ἓν ποσόν, δι’ ὃ δὲν ἠκούσαμεν μέχρι τοῦδε ἀπὸ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διαμαρτυρίαν τινά, καὶ εἶναι τοῦτο μία ἀπόδειξις ἀνοχῆς καὶ ἐγκρίσεως ἀπὸ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν ἡ ἀποζημίωσις ἤθελε περιορισθῆ εἰς τοιοῦτόν τι ποσόν, ὅπερ θεωρῶ ἀνάλογον καὶ πρὸς τὴν σημερινὴν ἐπαύξησιν τῶν βιοτικῶν ἀναγκῶν, ἀνάλογον καὶ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ἐπιτελέσωμεν ἐδῶ. Ἀλλά, ἐὰν ὑπερβάλωμεν τὸ μέτρον πρὸς καθορισμὸν τοῦ ποσοῦ τούτου, τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἰδίαν ἡμῶν ἀποζημίωσιν, εἴπατέ μοι μὲ ποῖον σθένος αὔριον θ’ ἀντιταχθῆτε κατὰ τῆς σκοπιμωτάτης καὶ δικαιοτάτης προτάσεως, τὴν ὁποίαν σκοπεῖ νὰ φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστῶν; Ποῖος θὰ εἴπῃ δι’ ἐκείνους ὅτι δὲν εἶναι αἱ αὐταὶ ἀνάγκαι τοῦ βίου; Μὲ ποῖον σθένος θ’ ἀντιμετωπίσωμεν οἱανδήποτε πολυτέλειαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅταν κανονίζωμεν δι’ ἡμᾶς αὐτοὺς ἀποζημιώσεις ὑπερμέτρους; Πῶς θὰ ἔχητε τὸ ψυχικὸν σθένος νὰ ἀφήσητε ἀμετάβλητα τὰ κονδύλια τῶν μισθοδοσιῶν τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων, μάλιστα δ’ ἐκείνων, οἵτινες ὑπόκεινται εἰς τὴν ἐξ ἀτροφίας φθίσιν μὲ τὸν μισθὸν τῶν 140 δραχμῶν, ἐνῷ τοὺς προορίζομεν διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς σημαίας τῆς πατρίδος;

§147ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖοι ὑπάλληλοι;

§148Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Οἱ ἀνθυπολοχαγοί.

§149ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Βουλευτὴς ἔχει μεγαλειτέρας δαπάνας.

§150Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ὁ Βουλευτὴς ἀμειβόμενος διὰ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θέλομεν κανονίσει, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι καὶ εὐκολίαν ἔχει καὶ χρόνον, διὰ νὰ δύναται καὶ ἄλλοθεν νὰ προσπορισθῇ τὰ ἀναγκαιοῦντα εἰς αὐτόν.

§151ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ ἄλλοθεν!

§152Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ὑπάρχει τὸ τεκμήριον ὅτι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἀποστέλλει ἐνταῦθα ὁ λαός, εἶναι ἐκ τῶν εὐδοκιμούντων ἐν τῷ πρακτικῷ βίῳ, δυναμένων συνεπῶς νὰ προσπορίζωνται ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῶν ἀσχολιῶν, δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἀργοσχόλων. Ἂν λοιπόν, λέγω, δι’ ἡμᾶς αὐτοὺς εὑρίσκομεν ἀνεπαρκὲς ἓν τοσοῦτον ἢ τοσοῦτον ποσὸν ἀποζημιώσεως, πῶς εὑρίσκομεν ἐπαρκῆ τὰ κεκανονισμένα διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, εἰς τοὺς ὁποίους ἀπαγορεύομεν ἐν τούτοις νὰ μετέλθωσιν ἄλλα ἔργα, διὰ νὰ ἐξοικονομήσωσι τὰς ἀνάγκας των;

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, συνεπληρώθη ἡ ἡμίσεια ὥρα.

§154Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Τελειώνω ὅσον οὔπω.

§155Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θέλομεν 100 δρ. δι’ ἀλληλογραφίαν, διότι λαμβάνομεν 40 ἐπιστολὰς τὴν ἡμέραν.

§156Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Λοιπόν...

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπληρώθη ἡ ὥρα.

§158Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἀλλὰ κατηναλώθη μέρος ἐκ διακοπῶν. Αὐτὸ ἂς εἶναι ἡ τελευταία μου διαμαρτυρία.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπληρώθη ὁ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ὁριζόμενος χρόνος.

§160ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, ἤμην διατεθειμένος νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων μου Βουλευτῶν, τῶν μετεχόντων τῆς Κυβερνήσεως, εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκ τοῦ πορίσματος ὅμως τῆς συζητήσεως ἔρχομαι νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀρχικῶς εἶχον προτείνει. Συνέβη δηλαδὴ εἰς ἐμὲ τὸ ἀντίθετον ἐκείνου, ὅπερ συνέβη εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὅστις προσυπογράψας τὴν πρότασιν τῶν πολλῶν Βουλευτῶν, δι’ ἧς προτείνεται ποσὸν 5,000 δρ. πρὸς ἀποζημίωσιν βουλευτικήν, κατώρθωσε κατόπιν τῆς συζητήσεως τῆς γενομένης ἐν τῇ Βουλῇ ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι πολὺ εἶναι τὸ ποσὸν ἐκεῖνο καὶ ὀλιγώτερον πρέπει νὰ δοθῇ. Τὰ ἐκτεθέντα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων, ὅσοι ὑπεστήριξαν τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ πρώτου ἀγορεύσαντος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος φίλου μου κ. Ῥούφου ὡς καὶ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ σεβαστοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Δραγούμη δὲν ἀφήνουσι καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως ἐπιβάλλεται ν’ αὐξηθῇ, χάριν τοῦ συμφέροντος οὐχὶ ἁπλῶς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ χάριν ἁπάντων, χάριν τοῦ συμφέροντος αὐτοῦ τοῦ Κράτους, αὐτῆς τῆς εὐρύθμου λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς αὐξήσεως, κύριοι Βουλευταί, ἣν κατεῖδον ἐγκαίρως καὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν Βουλευταὶ καὶ ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπή. Τὸ ζητούμενον εἶναι τοῦτο μόνον: ἡ αὔξησις μέχρι ποίου σημείου πρέπει νὰ φθάσῃ, διότι ὑπάρχουσιν ὅριά τινα, τὰ ὁποῖα ἀναγκάζουσιν ἡμᾶς νὰ σταθῶμεν ἐντεῦθεν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἄλλως θὰ εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ὁρίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀπολύτως ὀρθοῦ. Ὑπάρχει τὸ ὅριον τῆς ἀναλογίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ τῆς δαπάνης τῆς διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ καὶ τῶν λοιπῶν δαπανῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἐπαρκῇ ὁ δημόσιος Προϋπολογισμός. Ὑπάρχει ἐξ ἄλλου ὅριον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει, διὰ τὴν παροῦσαν ἀκριβῶς περίστασιν πλέον παρὰ πᾶσαν ἄλλην, ἡ κοινὴ γνώμη τῶν ἐκλογέων ἡμῶν. Διότι εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι τίποτε δὲν ὑπάρχει ὡραιότερον ἀπὸ τὸ ν’ ἀντιμετωπίζῃ κανεὶς τὴν κοινὴν γνώμην, ὅταν πρόκειται ἀκριβῶς νὰ πατάξῃ τὴν δημαγωγίαν, διὰ νὰ συμβουλεύσῃ τὰ ὀρθά, καὶ ὅταν ἀκόμη πρόκειται νὰ διακινδυνεύσῃ τὴν δημοτικότητα αὐτοῦ, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος (χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἄν, Κύριοι, δικαιοῦμαι νὰ νομίζω ἐκ τοῦ παρελθόντος μου ὅτι ἔχω τὸ ἀναγκαῖον θάρρος διὰ τὴν περίστασιν τὴν τοιαύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ θυσιάσῃ τις τὴν δημοτικότητα αὑτοῦ, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ὀρθά, ὁμολογῶ ἐν τούτοις ὅτι αἰσθάνομαι ἰδιαιτέραν δειλίαν ὁσάκις πρόκειται νὰ προκαλέσω τὴν παρεξήγησιν τῆς ἐνεργείας μου ἐκ μέρους τῆς λαϊκῆς γνώμης διὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα θίγουσι τὰ χρηματικά μου συμφέροντα. Θὰ ἦτο ὡραῖον, κύριοι Βουλευταί, ἂν προσερχόμενοι ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων ἡμῶν ἐθέτομεν εἰς τὸ πρόγραμμα ἡμῶν ῥητῶς καὶ τὸ ζήτημα τοῦ ποσοῦ τῆς πληρωτέας εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ ἀποζημιώσεως. Καὶ ἂν τότε εἴχομεν τὸ θάρρος νὰ διακηρύξωμεν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, ὅτι ὤφειλε τὸ ποσὸν τῶν 5000 ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ ἢ ἐν τῷ Συντάγματι, τότε θὰ ἐπεδεικνύομεν θάρρος, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο θάρρος ἀξιέπαινον. Ἀλλ’ ὅταν ἐκ τῶν ὑστέρων, ἐπὶ τῇ βάσει ἐντολῆς, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς ἡμᾶς, πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως, γινόμενοι ἡμεῖς αὐτοὶ καὶ διάδικοι καὶ δικασταὶ ἐξαιρετικῶς εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ δειλία μου εἶναι μεγάλη καὶ δέχομαι τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν πρώην φίλος μου ἐξήνεγκε κατ’ ἐμοῦ χθές. Καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐν τόσῳ μεγάλῃ πλειονοψηφίᾳ ἀποτελεῖται ἀπὸ ὀπαδοὺς τοῦ φιλελευθέρου κόμματος, νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἦτο θανάσιμον δι’ ἡμᾶς ἁμάρτημα, ἂν παρεβλέπομεν τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐκ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ἂν εὑρισκόμεθα εἰς κατάφωρον ἀντίθεσιν πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην καὶ ἂν ἐθέτομεν εἰς κίνδυνον τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος ἐκ τοιαύτης αἰτίας. Εἶμαι βέβαιος, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι ὥριμος δι’ αὔξησιν τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως· εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη θέλει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν κατάφωρον παραβίασιν, ἥτις μέχρι τοῦδε ἐγίνετο πρὸς σχετικὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καὶ θέλει ὥστε νὰ νομιμοποιηθῇ εἰς τὸ μέλλον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ γίνηται. Ἀλλ’ εἶμαι συγχρόνως βέβαιος, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 5000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη ὑπὸ πολλῶν ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, εἶναι ποσόν, τὸ ὁποῖον ἡ κοινὴ γνώμη θεωρεῖ ὑπέρογκον (ἐπιδοκιμασίαι). Θὰ προσθέσω ἀκόμη, καίτοι συνεπτυγμένως εἶπον ἤδη τοῦτο πρὸ μικροῦ, ὅτι ὄχι μόνον ἡ κοινὴ γνώμη θεωρεῖ τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπέρογκον, ἀλλ’ ἂν ἤθελε ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναλογία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ πασῶν τῶν δαπανῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἐπαρκῇ ὁ δημόσιος Προϋπολογισμός, ἡ ἀναλογία τοῦ ποσοῦ τῶν 5000 δραχμῶν θὰ ἀπεδείκνυεν ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα καὶ διάδικοι καὶ δικασταί, εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα ἐκρίναμεν ὑπόθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει καὶ ἴδιον συμφέρον, πολὺ ἐλευθεριώτερον παρ’ ὅλας τὰς ἄλλας ὑποθέσεις, περὶ τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ ἐπαρκῇ ὁ δημόσιος Προϋπολογισμός. Διὰ τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, συνιστῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ἀπορρίψῃ τὴν πρότασιν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ ὁρισθῇ ἡ ἀποζημίωσις εἰς τὸ ποσὸν τῶν 5000 δραχμῶν. Κατὰ μείζονα λόγον φυσικὰ συνιστῶ νὰ ἀπορριφθῇ ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ζητεῖ καὶ αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τούτου. Ἀλλὰ καὶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κεφαλληνίας βουλευτοῦ κ. Ἰγγλέση, ὁ ὁποῖος ζητεῖ, ὁσάκις παρατείνονται αἱ ἐργασίαι πέρα τῶν ἓξ μηνῶν, νὰ λαμβάνωσιν οἱ Βουλευταὶ 400 δραχμὰς ἐπὶ πλέον κατὰ μῆνα, καὶ ταύτην ἀποκρούω, διότι αὕτη ἔχει τοῦτο τὸ πρόσθετον ἐλάττωμα, ὅτι δύναται νὰ δημιουργήσῃ τὴν κωλυσιεργίαν, τῆς ὁποίας ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ἡ παράτασις τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς πέρα τῶν ἓξ μηνῶν διὰ τὴν λῆψιν τῆς προσθέτου ἀποζημιώσεως ἢ διότι θὰ ἐπέτρεπεν ἀθεμίτους συνεννοήσεις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ὁμάδος Βουλευτῶν διὰ τὴν ῥύθμισιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Δι’ ἀνάλογον λόγον δὲν συνιστῶ τὴν παραδοχὴν καὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ ἐκ Νέων Ψαρῶν καὶ ἐξ Ἀρκαδίας, καίτοι ὁμολογῶ ὅτι ἐκ πρώτης ὄψεως προυκάλεσε πολὺ τὴν προσοχήν μου, καίτοι ὁμολογῶ ὅτι θὰ ἦτο ἡ καλλιτέρα σχετικῶς ἀπὸ πάσας τὰς ἄλλας, τῶν ὁποίων τὴν ἀπόρριψιν συνέστησα πρὸς ὑμᾶς. Εὑρίσκω ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἔχει τοῦτο τὸ κακόν, ὅτι διὰ μερίδα τινὰ ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις διατριβόντων Βουλευτῶν ἠδύνατο ἐπίσης νὰ δοθῇ αἰτία πολλάκις πρὸς παρέλκυσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὸ ὅλον Σῶμα, οὔτε διὰ τοὺς πολλοὺς τῶν Βουλευτῶν, οὔτε ἄλλως τε πρόκειται νὰ ῥυθμίσωμεν διὰ τῆς ἀποζημιώσεως ταύτης τὰ καθ’ ἡμᾶς μόνον. Πρόκειται νὰ ῥυθμισθῶσι τὰ τοῦ μέλλοντος. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀποκρούω καὶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συναδέλφου κ. Φωτήλα, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὴν πληρωμὴν πεντακοσίων δραχμῶν κατὰ μῆνα, διότι πάλιν θὰ ἦτο δυνατὴ καὶ ἡ κωλυσιεργικὴ διάθεσις μέρους τινὸς Βουλευτῶν καὶ ἡ ἀθέμιτος συναλλαγὴ μεταξὺ Κυβερνήσεως καί τινων ἐκ τῶν Βουλευτῶν. Διὰ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, ἔχων ὑπ’ ὄψει ἀφ’ ἑνὸς τοὺς οἰκονομικοὺς πόρους τῆς χώρας, ἀφ’ ἑτέρου τὴν κοινὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς προτείνων ὅπως πρὸς κανονισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως ἀναχωρήσωμεν ἀπὸ τῆς βάσεως ὅτι οἱ ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντες Βουλευταὶ ὑποβάλλονται εἰς μικροτέρας θυσίας ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν κατοικίαν των ἔχουσιν ἔξω τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν (χειροκροτήματα). Ἡ ἀποζημίωσις ἡ βουλευτικὴ δὲν εἶναι μισθός. Εἶναι ἀκριβῶς, ὅπως χαρακτηρίζεται, ἀποζημίωσις πρὸς μερικὴν τοὐλάχιστον ἀναπλήρωσιν τῶν ζημιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται ὁ Βουλευτὴς διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ λαοῦ, καὶ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι εἰς πολὺ μεγαλειτέρας θυσίας οἰκονομικὰς ὑποβάλλονται διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν βουλευτικῶν αὐτῶν καθηκόντων ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὴν κατοικίαν των δὲν ἔχουσιν ἐν Ἀθήναις ἢ ἐν Πειραιεῖ, διότι ὁ αὐτὸς λόγος συνηγορεῖ καὶ διὰ τοὺς ἐν Πειραιεῖ κατοικοῦντας συναδέλφους. Θὰ προέτεινον ἑπομένως, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως τὸ ἄρθρον 75 διατυπωθῇ οὕτως (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐκπληρώσαντες τὰ καθήκοντά των Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου ἀποζημίωσιν, οἱ μὲν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ κατοικοῦντες δραχμὰς ὀκτακοσίας ἐν ἀρχῇ ἑκάστης τριμηνίας, οἱ δὲ λοιποὶ χιλίας».

§161ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ πληρώνουσιν ὀλιγώτερον ἐνοίκιον οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις;

§162ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οὕτω, κύριοι Βουλευταί, οἱ μὲν ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντες θὰ λαμβάνωσιν ἀποζημίωσιν 3200 δραχμῶν ἐν ὅλῳ κατ’ ἔτος, οἱ δὲ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κατοικοῦντες — οἱ ὁποῖοι ὅμως, καὶ ἂν πληρώνωσι μικρότερον ἐνοίκιον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των, ὑποβάλλονται προφανῶς εἰς πολὺ μεγαλειτέρας δαπάνας διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν βουλευτικῶν των καθηκόντων παρὰ ἡμεῖς οἱ μένοντες ἐν Ἀθήναις — θὰ λαμβάνωσι δραχμὰς 4000. Συγχρόνως προτείνω, κύριοι Βουλευταί, ὅπως ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ἡ ἀφορῶσα τὴν παροχὴν ἐξόδων παραστάσεως εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, γίνῃ δεκτὴ μὲ τὴν δήλωσιν μάλιστα, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον νῦν τακτικὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς πρὸς ἀποφυγὴν πάσης παρεξηγήσεως. Ῥητῶς θὰ προσετίθετο ὅτι οὐδεμία ἄλλη ἀποζημίωσις θὰ παρέχηται εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἑαυτῶν καθηκόντων. Πρέπει, Κύριοι, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς τοῦτο: ὅτι, ἂν καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ ὑπάρχωσι περιστάσεις, συχναὶ ἴσως, πρὸς σύγκλησιν εἰς ἔκτακτον Σύνοδον, ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, προσῆκον εἶναι ὅμως τὰ τῆς ἀποζημιώσεως νὰ κανονισθῶσιν ἀσχέτως ἐντελῶς πρὸς τὴν σύγκλησιν ἢ μὴ σύγκλησιν ἐκτάκτων Συνόδων διὰ τὴν ἀποφυγὴν ἐν τῷ μέλλοντι ἂν ὄχι ὁμοίων καταχρήσεων ὡς ἐν τῷ παρελθόντι, ἀλλὰ τοὐλάχιστον δι’ ὑποτιθεμένας καταχρήσεις. Εἶπον ὅτι εἰς τὸ μέλλον θὰ εἶναι ἀνάγκη συγκλήσεως ἐκτάκτων Συνόδων, διότι μεθ’ ὅλην τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς τακτικῆς Συνόδου δὲν περιορίζεται πλέον ἐντὸς χρόνου μικροτέρου τοῦ φυσικοῦ βίου τοῦ ἑνὸς ἔτους, εἶναι ὅμως φυσικὸν ὅτι, ὁσάκις πραγματικῶς θὰ λήγωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς τακτικῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ παραλείπῃ τὴν ἔκδοσιν Διατάγματος τῆς κηρύξεως τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνόδου ταύτης, διότι θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰ κυβερνητικὰ καὶ διοικητικὰ αὐτῆς ἔργα, ἐὰν περιορίζηται ἐκ τῆς δῆθεν ὑπάρξεως τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως εὑρίσκεται εἰς τὴν παρακώλυσιν τῆς χρησιμοποιήσεως ἀναπληρωματικῶν ἢ ἐκτάκτων πιστώσεων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Εἰς τὴν περίστασιν λοιπὸν ταύτην ἡ σύγκλησις ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Βουλῆς καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θὰ εἶναι χρήσιμος ἴσως, ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ συμβῇ πολλάκις. Παρέλιπον μόνον ν’ ἀναφέρω ὅτι ἡ ἐπικράτησις τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου τῆς διαρκείας τῆς τακτικῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς ἐπιβάλλεται μετὰ τὴν σημασίαν τὴν δικαιοτέραν, ἡ ὁποία ἀπεδόθη εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐν τακτικῇ Συνόδῳ διεξαγωγῆς τῶν κυριωτάτων ἔργων τῆς Βουλῆς, οἷα εἶναι ὁ Προϋπολογισμός, ὁ νόμος περὶ στρατολογίας, ὁ Ἀπολογισμὸς καὶ ἄλλα, ἵνα μὴ εὑρίσκηται ἐνίοτε ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγκην παραβιάσεως διατάξεως τοῦ Συντάγματος, διὰ τὸν λόγον ὅτι θὰ συνεπληροῦτο τὸ ἑξάμηνον διάστημα τῆς τακτικῆς Συνόδου, χωρὶς νὰ συμπληρωθῶσιν ὅλα τὰ καθήκοντα τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἐκπληρωθῶσιν ἐν τῇ τακτικῇ Συνόδῳ, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ ψήφισις τοῦ Ἀπολογισμοῦ. Δεχόμενοι τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 75, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς, εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν πόρων τοῦ Κράτους παρέχομεν ἀνακούφισιν εἰς τοὺς ἀφιερώνοντας τὸν βίον αὑτῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων πραγμάτων καὶ πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην δὲν ἐρχόμεθα εἰς ἀντίθεσιν ἐν ζητήματι, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ παρεξήγησις εἶναι δυνατή. Τοὐναντίον διαρρυθμίζομεν τὰ καθ’ ἡμᾶς κατὰ τρόπον ἀποκλείοντα ἐν τῷ μέλλοντι πᾶσαν κατάχρησιν καὶ κατὰ τρόπον μὴ ἐπιβαρύνοντα τὸν Προϋπολογισμὸν περισσότερον τοῦ ὅσον ἐπεβαρύνθη ἐν τῷ παρελθόντι, ἐν μέσῳ τουλάχιστον ὅρῳ, διότι δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐτῶν ἐκείνων τοῦ 1899, τοῦ 1903, τοῦ 1907, ὅτε ἐγένετο κατάχρησις ἀναβιβάσασα τὴν δαπάνην εἰς ἓν καὶ πλέον ἑκατομμύριον διὰ τὴν Βουλήν. Λέγω τοῦτο, διότι ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον διατυποῦται ἡ πληρωμὴ τῆς ἀποζημιώσεως εἰς πάσας τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἔχομεν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, δὲν πρόκειται νὰ πληρώνῃ τὸ Κράτος δύο βουλευτικὰς ἀποζημιώσεις, ἐὰν ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ὅπως συνηθέστατα συμβαίνει κατ’ ἀνάγκην, ἔχωμεν δύο κοινοβουλευτικὰς Συνόδους τῆς Βουλῆς. Ἀποφεύγεται λοιπὸν ἡ πληρωμὴ τῶν διπλῶν Βουλῶν εἰς τὴν περίστασιν τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ διπλῆς ἀποζημιώσεως εἰς περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνεκα διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους γίνονται δύο ἐκλογαὶ καὶ ἔρχονται ἄλλοι Βουλευταί. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων ἡ σχετικὴ πρὸς τὴν σύνταξιν δὲν ἔχει τὴν θέσιν της πρὸς συζήτησιν ἐν τῷ παρόντι ἄρθρῳ· ἡ θέσις της ἀνήκει εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐν τῷ ὑπάρχοντι Συντάγματι διάταξιν ἀντίθετον πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Καλομενοπούλου προτεινομένην. Καὶ ἂν πρόκειται νὰ καταργήσωμεν τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, ἐκεῖ εἶναι ἡ ὥρα ὅπως συζητηθῇ καὶ αὕτη ἡ πρότασις καὶ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τούτου. Ἐτελείωσα τὸν λόγον μου, Κύριοι, ἔχων τὴν πεποίθησιν ὅτι πάντες οἱ κύριοι Βουλευταί, καὶ οἱ ὁμιλήσαντες ἀκόμη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως ὑποστηρίξωσι μεγαλείτερον ποσόν, καὶ οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν περὶ τοῦ μεγαλειτέρου ποσοῦ, θ’ ἀναγνωρίσωσι τὴν ὀρθότητα τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω ἐνώπιον ὑμῶν, καὶ θὰ ψηφίσωσι τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἰσηγοῦμαι πρὸς ὑμᾶς. Πρέπει δὲ ν’ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι θὰ ἦτο ἐντελῶς ἀναίρεσις τοῦ ἐλευθέρου πολιτεύματος, τοῦ ὁποίου βάσις εἶναι ὅτι αἱ ἀποφάσεις ἡμῶν θὰ εἶναι προϊὸν τῆς συζητήσεως τῆς ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ἐὰν ἐμμείνωμεν εἰς τὴν γνώμην ὅτι, ἐπειδὴ ὑπεγράψαμεν μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία θὰ ἐχρησίμευεν ὡς εἰσήγησις εἰς τὴν συζήτησιν προτάσεως ὑπογραφείσης προτοῦ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ὀφείλομεν ἐκ λόγον κακῶς ἐννοουμένης φιλοτιμίας πρὸς τὴν γνώμην ἡμῶν νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν πρότασιν. Θὰ ἦτο τοιαύτη ἀντίληψις ἐντελῶς ἀναίρεσις τοῦ ἐλευθέρου πολιτεύματος, τοῦ ὁποίου ἀκριβῶς ἡ βάσις εἶναι αὕτη, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ λαμβάνονται ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν διεξαγομένην ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Θὰ παρακαλέσω ἰδιαίτατα τοὺς φίλους μου, θὰ παρακαλέσω ἰδιαίτατα τοὺς ἀποτελοῦντας τὸ φιλελεύθερον κόμμα, νὰ μὴ λησμονήσωσι τὸ ἰδιαιτέρως λεπτὸν τῆς θέσεως ἡμῶν. Τὸ εἶπον δίς, τὸ ἐπαναλέγω καὶ τρίτην φορὰν ὅτι εἴμεθα δικασταὶ καὶ διάδικοι, ὅτι ἡ παρεξήγησις εἶναι φυσικωτάτη, ὅτι δὲ ὁ ἐλλοχεύων ἐχθρὸς κατὰ τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος, καὶ τοιοῦτος δὲν εἶναι εἷς, ἀλλὰ πλείονες, δὲν ἐννοῶ δὲ μόνον τὰ παλαιὰ κόμματα, ἀλλὰ πάντας ἐκείνους, οἵτινες ἐργάζονται καθ’ ἡμῶν, ἐλλοχεύει, ἵνα δυνηθῇ νὰ πλήξῃ τὸν ἀγῶνα τοῦτον καὶ ματαιώσῃ τὴν ἐπιτυχίαν του (χειροκροτήματα). Ἔχω τὴν πεποίθησιν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδεμίαν αἰτίαν ἐδώκαμεν, ὅπως εἰς τοὺς ἀντιπάλους τοῦ ἀγῶνος ἡμῶν δοθῶσιν ὅπλα καὶ δι’ οὐδεμιᾶς πράξεως ἡμῶν μέχρι σήμερον ἐξωπλίσαμεν τὸν ἐχθρὸν τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος. Ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν βεβαίαν ὅτι, ἂν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα τόσον εὐλόγως ἀνεπτύχθησαν ὑπὲρ τῆς γνώμης ὅτι ἡ ἀποζημίωσις πρέπει ν’ ἀναχθῇ εἰς 5000 δραχμῶν, ἐὰν τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν ἐκανονίζομεν μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς θεωρητικῆς ταύτης ἀντιλήψεως, θὰ διεπράττομεν βαρύτατον πολιτικὸν σφάλμα, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἤμεθα ἀσυγχώρητοι ἀπέναντι καὶ τῶν ἐκλογέων ἡμῶν καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ προσθέσω ἀκόμη καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον βαθύτατα συναισθάνεται ὅτι ἐκ τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος ἐξαρτᾶται αὐτὸ τὸ μέλλον του (χειροκροτήματα παρατεταμένα καὶ ἐπευφημίαι).

§163ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε, πέντε λεπτά.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Δεμερτζῆς.

§165ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θὰ παραιτηθῇ.

§166ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι πληθούσης τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ οὐδεὶς φαίνεται διατεθειμένος ἵνα λάβῃ τὸν λόγον, νὰ γίνῃ ἀμέσως ψηφοφορία. Θὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι τὰ τῆς ἀποζημιώσεως τῆς παρούσης Βουλῆς θὰ κανονισθῶσι δι’ εἰδικῆς προνοίας, ἡ ὁποία πρόνοια εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εἶναι ὅτι θὰ ἰσχύσῃ τὸ αὐτὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον θὰ ψηφισθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα. Θέλω προσθέσει ἀκόμη τὰ τῶν ἀπουσιῶν νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον. Ἐπίσης, ἐπειδὴ ἐγεννήθη ἡ ὑπόνοια, ὅτι καθ’ ὃν χρόνον δὲν θὰ συνεδριάζῃ ἡ Βουλή, δὲν θὰ πληρώνηται ἡ ἀποζημίωσις, ἐπεθύμουν νὰ παράσχω τὴν ἐξήγησιν ὅτι ἡ ἀποζημίωσις καταβάλλεται ἀνεξαρτήτως τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον συνεδρίασεν ἡ Βουλὴ εἴτε εἰς τακτικὴν εἴτε εἰς ἔκτακτον Σύνοδον. Ἑπομένως καθ’ ἕκαστον ἔτος οἱ Βουλευταὶ οἱ μὲν ἐν Ἀθήναις θὰ λαμβάνωσι 3200 δραχμῶν, ἀνεξαρτήτως τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον συνεδρίασεν ἡ Βουλή, οἱ δὲ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις 4000 δραχμῶν. Ἐὰν κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, πληρώνονται κατὰ τετραετίαν· μόνον ἐν περιπτώσει διαλύσεως τῆς Βουλῆς, μόνον ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν δημοσιεύεται τὸ Διάταγμα, ὅτε ἀποθνήσκει ἡ Βουλή, δὲν λαμβάνεται ἀποζημίωσις. Τοῦτο μόνον συμβαίνει ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ὅτι ἡ καταβληθεῖσα ἀποζημίωσις χάνεται διὰ τὸ Δημόσιον. Μόνον εἶναι φυσικὸν ὅτι τὸ τρίμηνον διάστημα, δι’ ὃ ἔλαβον τὴν ἀποζημίωσιν, εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν καὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος, ἑπομένως τὸ Κράτος θὰ κερδίσῃ πάλιν ἓν τρίμηνον, τὸ ὁποῖον θὰ καταναλωθῇ διὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος.

§167Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακοπῇ ταύτην τὴν στιγμὴν ἡ συζήτησις μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἄνευ ὑποβολῆς ἐνταῦθα ἀπαντήσεως καὶ παρατηρήσεων, αἵτινες θὰ δείξωσιν ὅτι πάντες εἴμεθα ἐπὶ τοῦ οὐσιώδους ζητήματος σύμφωνοι καὶ ὅτι μόνον παρεξήγησις ἢ κακὴ ἐκδήλωσις τῶν σκέψεων εἴς τινας ἐγένετο ἐνταῦθα εἰς τρόπον ὥστε νὰ φθάσωμεν νὰ συζητῶμεν περὶ πραγμάτων, περὶ ὧν εὑρέθημεν ἐπὶ τέλους σύμφωνοι. Διότι τί εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἐκ νέου ἀνῆλθε τὸ βῆμα; Βεβαίως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὰ τῆς παρούσης Βουλῆς θέλουσι κανονισθῆ δι’ ἰδίας ἀποφάσεως καὶ τοῦτο ἔδει νὰ ἐγίνετο ἐν ἀρχῇ, διότι, ἂν ἐκ τούτου ἐγίνετο ἡ ἀρχή — ὅπως κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν ἡ ὅλη μου ἀγόρευσις προχθὲς ἔδειξεν, ὅτι τοῦτο εἶχον ἐγὼ ὑπ’ ὄψει, οὐδεὶς ἤθελεν εὑρεθῆ ὅστις νὰ τολμήσῃ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς Βουλῆς ταύτης ὡς περὶ Βουλῆς σκεπτομένης περὶ ἰδίων συμφερόντων· διότι, ἂν ἐκ τούτου ἐγίνετο ἡ ἀρχή, δὲν ἠθέλομεν καταληφθῆ ὑπὸ τοῦ φόβου, καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μήπως παρεξηγηθῇ ἡ πρόνοια τοῦ συνεδρίου τούτου, μήπως θεωρηθῇ τὸ εὐτελὲς τοῦτο διὰ τὸν σημερινὸν Βουλευτήν, ὅτι σκεπτόμενος διὰ τὰς μελλούσας Βουλὰς ἐσκέπτετο περὶ τῶν ἰδίων συμφερόντων. Καίτοι, προκειμένου περὶ πραγμάτων, ἅτινα εἷς ἕκαστος κανονίζων τὸν βίον αὑτοῦ ὀφείλει νὰ σκεφθῇ, καὶ ὑπαρχούσης πείρας τεσσαρακονταετίας καὶ πλέον, εἰς οὐδένα εὐσυνείδητον γινώσκοντα τὰ πράγματα καὶ μὴ θέλοντα νὰ διαστρέψῃ τὴν ἀλήθειαν ἐπιτρέπεται νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἀποζημίωσις, ὡς ὑπεβλήθη ἐν τῇ τροποποιημένῃ μάλιστα προτάσει τῶν πολλῶν Βουλευτῶν, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς αὐτὰ τὰ πράγματα. Τοῦτο ἀνεγνώρισε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δηλώσας διὰ ποῖον λόγον διστάζει· ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος τῆς κοινῆς γνώμης ἐπὶ τούτου, ἐδήλωσεν αὐτὸ ἐκεῖνο, ὅπερ ἐγὼ ὑπέβαλον, ὅτε ὑπέβαλον καὶ τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν πολλῶν Βουλευτῶν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ἐξαναγκάζει τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ἐφεκτικώτερον περὶ τούτου· καίτοι δ’ ἀναγνωρίζει ὅτι τὸ ποσόν, ἂν ὡρίζετο, δὲν θὰ ἦτο ὑπερβολικόν, ἐν τούτοις φροντίζουσα ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἰσορροπίας τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς ἀναλογίας πρὸς ἄλλα περιορίζει τὸ ποσὸν εἰς ἐκεῖνο, ὅπερ αὐτὴ ταύτην τὴν ὥραν προέτεινεν. Τὸ παρελθὸν ἀπέδειξε, Κύριοι, ὅτι, δέον νὰ καταβληθῇ πρόνοια, ὅπως δυνηθῶσιν οἱ Βουλευταὶ ἐνταῦθα νὰ προσέρχωνται καὶ ἐργάζωνται ἄνευ ἀνησυχίας περὶ τὸν βίον, ἄνευ ἀνησυχίας περὶ τῆς οἰκίας καὶ τῆς οἰκογενείας αὑτῶν, ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ ψυχικῇ καὶ διανοητικῇ, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ δίδωνται εἰς τοὺς Βουλευτὰς ὅσα ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἀπαραιτήτους ἀξιώσεις ἐλεύσεως, ἐπανόδου καὶ διαβιώσεως ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν, μιᾷ τῶν μᾶλλον διὰ τὴν δίαιταν πολυδαπάνων πόλεων, μιᾷ τῶν πόλεων τῶν μικροτέρων μεταξὺ τῶν πρωτευουσῶν, ἀλλὰ καὶ πολυδαπανωτέρων διὰ τὰ πρὸς τὸ ζῆν, κατέναντι Ῥώμης, Πετρουπόλεως, Βιέννης, Βερολίνου, ἴσως δὲ καὶ Παρισίων — διότι τοιοῦτον εἶναι, κατ’ ἀντιπαραβολὴν πρὸς αὐτὰς τοῦ βίου τὸ πολυδάπανον ἐν Ἀθήναις ἀκριβῶς διὰ τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης. Ἡ ἀνάγκη εἶναι ἀναμφισβήτητος, καὶ προκειμένου περὶ τοῦ μέλλοντος, ὅπερ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ὑπολογίσωμεν εἰς μίαν ἢ δύο δεκαετίας, ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν οὕτω τὰ πράγματα, ὥστε νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ἐκεῖνο, εἰς ὃ εὑρισκόμεθα πρότερον, ὅπερ δὲ κινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν καὶ πάλιν, ἐὰν δὲν κανονίσωμεν ἄλλως τὰ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν Βουλευτῶν. Διότι ἡ ἀνάγκη εἶναι ἀνάγκη, καί, ἂν δὲν προβλεφθῇ ἡ διέξοδος, θὰ ζητηθῶσι διέξοδοι ἐκεῖ ὅπου δὲν πρέπει. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ὑποβαλὼν ἐξ ἀρχῆς εἰς τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἀποζημιώσεως κατὰ λόγον τῶν δυνάμεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἃς αὕτη μόνον εἶναι τελείως εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ καὶ προσδιορίσῃ εἰς τὸ ἀκριβές, οὐδεμίαν τὸ κατ’ ἐμὲ ἔχω δυσκολίαν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι, ὅ,τι ἀπεφάσισε, καλῶς ἀπεφάσισεν αὐτό. Θὰ εἴπω πρὸ πάντων ὅτι ἡ διάκρισις, ἥν, εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν ἐλθοῦσα, ἐποιήσατο μεταξὺ τῶν ἐγκαθιδρυμένων ἐνταῦθα καὶ τῶν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐρχομένων, εἶναι διάκρισις δικαία. Εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς διακρίσεως ταύτης, ἥτις συνήθως δὲν γίνεται, καὶ ἥτις θὰ ἦτο διὰ λόγους ἄλλους ἐπιθυμητὸν ἵνα μὴ ἐγίνετο, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι ἀγνοῶ ἐκ ποίας ἰδέας ὁρμηθεῖσα ἐνόμισεν ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἐνιαυσία ἡ Σύνοδος τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ δι’ ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ διήκουσα. Ἀγνοῶ διὰ τίνα λόγον ἐπέμεινεν εἰς τοῦτο ἀναγκασθεῖσα σήμερον νὰ ἔλθῃ καὶ δηλώσῃ ὅτι ναὶ μὲν οὕτως ὥρισε τὴν Σύνοδον, ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ διὰ Διατάγματος νὰ κηρύξῃ τὴν λῆξιν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἐργασιῶν. Ἂν ἀπ’ ἀρχῆς ἡ Κυβέρνησις εἶχε παρακολουθήσει τὰ τοῦ παρελθόντος καὶ κατίδῃ ὅτι εἶναι ὑπερεπαρκὴς ὁ χρόνος τῶν ἓξ μηνῶν ἐν τακτικῇ Συνόδῳ, ὅπως διεξαχθῶσι τὰ τακτικὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, ἤθελε θέσει τὸ ἀνώτατον τοῦτο ὅριον τῆς Συνόδου, καὶ ἤθελε δώσει εἰς τὸν Βουλευτὴν 500 δραχ. κατὰ μῆνα ἴσως καὶ μετ’ ἄλλης τινὸς προσθήκης, ἵνα οὗτοι ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν καὶ φροντίσωσι περὶ τῶν ἰδίων. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἠξίωσε νὰ ὁρίσωμεν δωδεκάμηνον τὸ διάστημα. Ποία λογικὴ ὑποστηρίζει διὰ δώδεκα μῆνας νὰ δίδηται τροφὴ ἓξ μηνῶν μόνον; Καὶ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι λογικόν, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀνεγνώρισεν αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· διότι, καίτοι θέλομεν ἔχει τὴν Σύνοδον ἐνιαυσίαν, οὐχ ἧττον εἶπεν· ὅτι θέλει κηρύττεσθαι ἡ λῆξις, καὶ τοῦτο τὸ περιπλέον· ὅτι, καίτοι θὰ δίδηται ἡ ἀποζημίωσις ἡ τοιαύτη, θ’ ἀποζημιῶνται ἐν τούτοις καὶ διὰ τὴν ἔκτακτον Σύνοδον, ἐὰν ἐνόησα καλῶς.

§168ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§169ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν οὕτως ἔχῃ, ἀνακαλῶ τὴν παρατήρησιν ταύτην.

§170Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει.

§171ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει, περιλαμβανομένης καὶ ταύτης. Ἑπομένως θὰ συγκαλῆται ἡ Βουλὴ εἰς τακτικὴν Σύνοδον, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ κηρύττηται ἡ λῆξις αὐτῆς· διότι, ἀντὶ νὰ συγκαλῆται εἰς ἔκτακτον Σύνοδον, δὲν ἔχει ἢ νὰ καλέσῃ ὁ Πρόεδρος τοὺς Βουλευτὰς δι’ ἁπλῆς προσκλήσεως, ἵνα ἐκ νέου συνέλθωσι. Διὰ τοῦτο ἐγεννήθη εἰς ἐμὲ ἡ ἀπορία πῶς ἐγένετο λόγος περὶ ἐκτάκτου Συνόδου.

§172Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ διάρκεια τῆς Συνόδου εἶναι πλέον ἀπὸ 3 μηνῶν μέχρις ἑνὸς ἔτους.

§173ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.— Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐκεῖ, ὅπου κατήντησαν τὰ πράγματα—μὴ ἐπεμβαίνων εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς διατυπώσεως, ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐποιήσατο, ἢ θέλει τροποποιήσει —, φρονῶ ὅτι, ἀφοῦ ὁ δημόσιος Προϋπολογισμὸς κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπιτρέπει μείζονας θυσίας εἰς τὸ μέλλον, δὲν ἐπιτρέπει κατ’ ἀκολουθίαν καὶ εἰς τὸ παρὸν διὰ μείζονα λόγον, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, πειθόμενοι εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ ψηφίσωμεν τὴν πρότασιν αὐτοῦ εἰς τὸ ποσόν, ὅσον εἶναι ὡρισμένον, μετὰ τῆς διακρίσεως τῶν ἐνταῦθα οἰκούντων, δι’ οὓς ἐγένετο ἡ ἐλάττωσις, ἡ λίαν δεδικαιολογημένη διὰ τὴν διάκρισιν τῶν ὅρων τοῦ βίου, ἥτις πρέπει πάντως νὰ κεῖται πρὸ ὀφθαλμῶν. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ στήσῃ ἐνταῦθα τὴν συζήτησιν, ὅπως φθάσωμεν εἰς ταύτην τὴν ἀπόφασιν, ἥτις κατὰ τὴν κοινὴν ὁμολογίαν εἶναι δικαία. Καὶ δὲν πρέπει νὰ προσέξωμεν εἰς ἐκεῖνα, ἅτινα λέγονται ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἵνα δημιουργῶσι πράγματα, ἀλλὰ νὰ ψηφίσωμεν τὴν προτεινομένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀποζημίωσιν. Θέλω δ’ ἐπαναλάβει καὶ τοῦτο πάλιν εἰς τὴν Βουλήν. Θέλω εἴπει πρὸς αὐτὴν ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐν τῇ πρὸ δύο ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀγορεύσει διατύπωσις, ἣν ἐγὼ ἐνταῦθα, ἔχων ἀνεγνωρισμένα ἀπὸ πολλοῦ χρόνου τὰ ἀπαραίτητα, ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω εἰς τὴν Βουλήν, ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου τούτου, οἷον εἶναι διατετυπωμένον ἐνταῦθα, τοῦ ἄρθρου 75, ἔχοντος ὡς ἑξῆς: «Οἱ Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην τακτικὴν Σύνοδον δραχμὰς τόσας». Εἶχον κατὰ νοῦν, ὅπως βεβαίως εἶχε κατὰ νοῦν καὶ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος, ὅτι ψηφίζομεν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, τοῦ μέλλοντος ἄρθρου 75, ἥτις θέλει ῥυθμίσει τὰ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν Βουλευτῶν εἰς τὸ μέλλον· δὲν εἶχον τὸν νοῦν, καὶ βεβαίως δὲν εἶχε καὶ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τὸν νοῦν εἰς τὸ νὰ ῥυθμίσῃ τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἀποζημίωσιν. Δὲν ἦτο βεβαίως εἰς τὸν νοῦν τῆς Βουλῆς τοῦτο, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι εἰς τὸν νοῦν τῆς Βουλῆς τοῦτο· διότι, ὅτε ἐνταῦθα γίνεται λόγος περὶ ἐνιαυσίας τακτικῆς Συνόδου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, μὴ γινόμενος καταγέλαστος, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη, ἥτις ἔχει ὡρισμένον προορισμὸν καὶ μετὰ τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ σκοποῦ δι’ ὃν συνεκλήθη θέλει ἀπέλθει ἐντεῦθεν, ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην ἀποβλέπει τὸ ἄρθρον τοῦτο· δὲν εἶναι ἐτησία τακτικὴ Σύνοδος ἡ Σύνοδος τῆς Βουλῆς ταύτης, ἥτις εἶναι ὅλως ἐξαιρετικῆς φύσεως Βουλή, ὅλως ἐξαιρετικοῦ προορισμοῦ· καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τὰ κατ’ αὐτὴν μόνον διὰ τοῦ τρόπου, ὃν τελευτῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι θέλει χρησιμοποιήσει, εἶναι δυνατὸν νὰ προσδιορισθῶσιν. Εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν νομίσῃ προσῆκον νὰ κανονίσῃ τὴν πορείαν αὐτῆς ἀπέναντι τῆς Βουλῆς διὰ τὸν ὁρισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως, νὰ πράξῃ τοῦτο προκαλοῦσα ἰδίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ὅτι δὲν πρόκειται τακτικὴ Σύνοδος τακτικῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ βεβαίως ἐν τούτῳ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ εἶναι κατὰ πάντα ἥσυχος καὶ μηδὲν νὰ σκέπτηται, μηδὲ νὰ σκοτίζηται, περὶ τῶν λεγομένων δεξιὰ ἢ ἀριστερά, ὅτε ἔχει τὴν βεβαιότητα ὅτι σήμερον οὐδὲν προενόησε περὶ ἑαυτῆς, ἀλλὰ προενόησε μόνον περὶ τοῦ μέλλοντος.

§174ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος κατέληξε συνιστῶν εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ψηφίσῃ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὡς τροπολογίαν τῆς ἀρχικῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον μετὰ τῶν συναδέλφων μου. Ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ ὅλη ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ ἦτο καθαρῶς ἀντιπολιτευτική.

§175ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πολλοῦ γε καὶ δεῖ.

§176ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἤρξατο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς μεμφόμενός με διατί; Διότι ἐπὶ δύο ἡμέρας ἀφῆκα νὰ γίνῃ συζήτησις, χωρὶς νὰ διακηρύξω ὅτι ἡ συζήτησις ἀφορᾷ τὸ μέλλον καὶ οὐχὶ τὴν παροῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐγὼ εἶχον, Κύριοι, τὴν γνώμην καὶ ἐξακολουθῶ ἔχων αὐτὴν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ Κανονισμοῦ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι ἀποζημιώσεως τῶν Βουλευτῶν προδικάζει καὶ τὸ μέλλον τῆς πληρωμῆς τῆς παρούσης Βουλῆς, καὶ θὰ εἴπω διατί εἶπον ὅτι, ἂν καὶ προδικάζει τὴν εἰς τὸ μέλλον πληρωμὴν τῆς παρούσης Βουλῆς, ἐν τούτοις ἰδία πρᾶξις τῆς Συνελεύσεως χρειάζεται ὡς πρὸς τοῦτο, διότι τὰ τῆς ἀποζημιώσεως τῆς παρούσης Βουλῆς θὰ κανονισθῶσι δικαίως τότε μόνον, ὅταν κανονισθῶσιν ἐν σχέσει πρὸς τὴν διάρκειαν τοῦ βίου αὐτῆς. Ἐάν, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἐργασία ἡμῶν κατασταθῇ δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως οὐ μόνον τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ τῶν κυριωτέρων σημείων τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀναπτύξω πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, μέχρι τῆς 8 Ἰουνίου, ὅτε συμπληροῦνται οἱ 6 μῆνες, ὁ συνήθης βίος τῆς Βουλῆς, βεβαίως ἐγὼ δὲν θὰ εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἔχω τὸ θάρρος νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἀποζημίωσις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως 2000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐπὶ 6 μῆνας παραμονὴν τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐνταῦθα καὶ διὰ τὴν μετὰ τοιαύτης ἐπιμελείας παρακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, θὰ ἦτο ἀποζημίωσις ἀνεπαρκής. Διὰ τοῦτο ἐδήλωσα ὅτι τὰ τῆς ἀποζημιώσεως τῆς παρούσης Βουλῆς θὰ κανονισθῶσι δι’ ἰδίου ψηφίσματος. Ἀλλ’ οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὁ Κανονισμὸς ὁ ὁριστικὸς τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν ψηφίζομεν διὰ τὸ μέλλον, θέλει προδικάσει καὶ τὴν ἀποζημίωσιν τῆς παρούσης Βουλῆς. Ἑπομένως ἡ παρεξήγησις, τὴν ὁποίαν ἐφοβήθην καὶ ἐξακολουθῶ φοβούμενος, ὅπως ψηφίσωμεν ποσὸν ἐπὶ τῇ βάσει θεωρητικῆς μόνον ἀντιλήψεως, ὁ φόβος, λέγω, αὐτὸς εἶναι φόβος βάσιμος. Ἄλλως τε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ὅτι ἀγορεύσας προχθὲς μετὰ τόσης πειστικότητος ὑπὲρ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν 4800 δραχ. κατ’ ἔτος ἔσπευσε πρὶν ἢ κατέλθῃ τὸ βῆμα νὰ εἴπῃ ὅτι: Ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω, εἶναι σωστὰ καὶ ἅγια, ἀλλ’ ἀκούσατε τί θὰ εἴπῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία γνωρίζει τὸν Προϋπολογισμόν. Καὶ εἶπε τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, προκειμένου περὶ θέματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ γνῶσις τῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει, διότι ἀρκεῖ εἰς πάντα ἐκ τῶν Βουλευτῶν, πολὺ περισσότερον εἰς τὸν ἐξ ὅλων ἐμπειρότερον, τὸν ἀξιότιμον καὶ σεβαστὸν ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν, ἡ γνῶσις τῶν καθ’ ἡμᾶς πραγμάτων, ἵνα κρίνῃ πῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πόρων τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοὺς ὁποίους ἐπίσης γινώσκει πᾶς τις τῶν Βουλευτῶν, πολὺ δὲ περισσότερον ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, πῶς δύναται νὰ ῥυθμισθῇ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἀποζημίωσις τῶν Βουλευτῶν. Δὲν πρόκειται περὶ δαπάνης σχετικῆς πρὸς τὸ τρέχον ἔτος, διὰ νὰ κανονίσωμεν αὐτὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐφετινῶν πόρων, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι εἰς καλλιτέραν θέσιν παρὰ πάντα ἄλλον νὰ κρίνῃ τὰ τῆς ἀποζημιώσεως· ἐξ ἴσου ἠδύνατο ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ κρίνῃ τὰ τῆς ἀποζημιώσεως, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην τῆς παρεμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς πλανᾶται ἀπό τινων ἡμερῶν καὶ ἐξακολουθεῖ πλανώμενος, πιστεύων ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εἰσηγηθεῖσα τὴν διάταξιν περὶ τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου τῆς Βουλευτικῆς Συνόδου, ὑπέπεσεν εἰς πλάνην τινά, ὅτι ἐκ σπουδῆς ὡρίσθη τοῦτο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπλανήθη, διότι, ἂν ἀνεγίνωσκεν εἰς σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑφ’ ἡμῶν, θὰ ἔβλεπεν ὅτι ἡ διάταξις αὕτη περιείχετο ἀρχικῶς ἐν τῷ σχεδίῳ τῷ ὑποβληθέντι ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς προσχέδιον, ὑπεβλήθη δὲ κατόπιν μελέτης καὶ πρὸς προσαρμογὴν τῶν καθ’ ἡμᾶς εἰς τὰ κρατοῦντα ἀλλαχοῦ, εἰς τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα μᾶς χρησιμεύουσιν ὡς παράδειγμα πρὸς ἀνάπτυξιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν βίου. Οὐχὶ λοιπὸν ἐκ σπουδῆς ὡρίσθη τοῦτο, ἀλλὰ κατόπιν μελέτης, διότι οὐδένα λόγον ἔχει ἡ διάταξις, καθ’ ἣν ὁ ἀνώτατος ὅρος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δύναται νὰ εἶναι ἑξάμηνος. Οἱ λαοὶ ἐφρόντισαν ἐγκαθιδρύοντες τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα νὰ ἐξασφαλισθῶσιν ὅτι ὁ ἀνεύθυνος παράγων, εἰς τὸν ὁποῖον ἐναπόκειται πάντοτε τὸ δικαίωμα τῆς κηρύξεως τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξῃ τὴν λῆξιν τούτων πρὸ τῆς παρελεύσεως ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος. Τὸ νὰ ὁρίσωσιν οἱ λαοὶ ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κρατήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ συνεργασθῇ μετ’ αὐτῆς πλέον τῶν ἕξ μηνῶν εἶναι κάτι τι ἀκατανόητον. Διὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως καὶ διότι, ἀναγνωρίζοντες ὅτι κατόπιν τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος πρέπει ὡρισμένα ἔργα τῆς Βουλῆς νὰ ἐκτελῶνται ἐντὸς τακτικῆς καὶ οὐχὶ ἐκτάκτου Συνόδου, ἐσυλλογίσθημεν ὅτι, ἐὰν ἀφίνομεν τὸ ὅριον τῶν ἕξ μηνῶν, θὰ ἦτο πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ συμπληροῦται πολλάκις ὁ χρόνος τοῦ ἑξαμήνου διὰ διακοπῆς ἕνεκα τῶν ἑορτῶν, οὐχὶ ἐπισήμου διακοπῆς μὴ συμπεριλαμβανομένης εἰς τοὺς ἕξ μῆνας, καὶ νὰ μὴ προφθάνῃ ἡ Βουλὴ νὰ συμπληρώνῃ ὅλα τὰ ἔργα αὐτῆς, ἐν οἷς καὶ ὁ ἀπολογισμός, χωρὶς νὰ παραβιάζηται τὸ Σύνταγμα διὰ τῆς συγκλήσεως ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Βουλῆς. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι μοὶ ἔκαμε πάντοτε φαιδρὰν ἐντύπωσιν, ὅτε ἔβλεπον εἰς τὴν ἐπίσημον ἐφημερίδα τοῦ Κράτους δημοσιευόμενον Διάταγμα λέγον: κηρύττομεν τὴν λῆξιν τῆς τακτικῆς Συνόδου καὶ κηρύττομεν τὴν ἔναρξιν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου. Αὐτὸ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω τίνα σοβαρὸν πολιτικὸν σκοπὸν εἶχε. Δὲν ἠδύνατο δὲ ἡ διατύπωσις νὰ γίνῃ ἄλλως, τῆς πληρωμῆς δηλ. δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος, καταβλητέας κατὰ τριμηνίας, ἀσχέτως ἂν θὰ ὑπάρξῃ καὶ ἔκτακτος Σύνοδος ὡς ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἅμα τῷ πέρατι τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐκδώσῃ Διάταγμα λήξεως τῶν ἐργασιῶν, διότι ἄλλως θὰ εἶναι ἀδύνατον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβαίνῃ εἰς τὰ κυβερνητικὰ καὶ διοικητικὰ αὐτῆς ἔργα μὴ ἔχουσα ἐκ τοῦ λογιστικοῦ νόμου, παρούσης τῆς Βουλῆς τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ἐκτάκτους καὶ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις. Ταῦτα οὕτως ἔχουσι, κύριοι Βουλευταί, ἐλπίζω δ’ ὅτι ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ θέλει ψηφίσει τὴν πρότασιν ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς αὐτήν. Πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις ὅπως τὴν ὑπέβαλον, διότι ἰδιαιτέρα εἶναι ἡ εὐθύνη ἡμῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ, ἰδιαιτέρα εἶναι ἡ εὐθύνη ἡμῶν, ὅπως μὴ πραχθῇ τι ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὅπερ θὰ ἔδιδεν ὅπλα κατὰ τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος εἰς τὸν ἐλλοχεύοντα ἐχθρόν. Θὰ παρεκάλουν τοὺς φίλους μου νὰ μὴ παράσχωσι διὰ τῆς στάσεως αὐτῶν εἰς τὸν ἐνεδρεύοντα ἐχθρὸν ὅπλα, τῶν ὁποίων εἶναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐστερημένος καὶ θὰ μείνῃ ἐστερημένος μέχρι πέρατος τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος (χειροκροτήματα ῥαγδαῖα).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πώπ.

§178ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶμαι ἐγὼ ἐγγεγραμμένος.

§179ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐνάτη.

§180ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παρακαλέσω νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 10 ἀκριβῶς.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Ἐνταῦθα γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 9 μ. μ.) Μετὰ τὴν διακοπὴν.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§183ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διαφωνῶ, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ θεμελιωδῶν συνταγματικῶν ζητημάτων· διαφωνῶ ἀκόμη ἐπὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον διευθύνει, ἢ μᾶλλον διότι διευθύνει τὰς ἐργασίας τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἐνόμισα, ἕνεκα τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι τοῦ πολιτικοῦ μου καθήκοντος, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἔκφρασιν, ὅτι θὰ ἦτο ἄνανδρον ν’ ἀντιπολιτευθῶ ἐπὶ ζητήματος τοιούτου, οἷον τὸ συζητούμενον· ἐνόμισα ἀκόμη ὅτι δὲν θὰ ἦτο σύμφωνον πρὸς τοὺς τιμίους ἀγῶνας, τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ ὁπωσδήποτε ἔχω διεξαγάγει ὑπὲρ τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος, ν’ ἀντιπολιτευθῶ αὐτόν, συμμαχῶν μετὰ τῆς πιστῆς εἰς αὐτὸν πλειονοψηφίας. Εἶπον τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος, οὐδένα δ’ ἔχω λόγον νὰ μετανοῶ ἢ νὰ μεταρρυθμίσω ταύτην, καὶ δὲν νομίζω, ἕνεκα ἐκείνων, ἅπερ εἶπον, ὅτι ὑπῆρχε στάδιον περαιτέρω συζητήσεως. Ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπὴ προέτεινε τὴν ἀποζημίωσιν τῶν Βουλευτῶν, ὅπως ὁρισθῇ εἰς ποσὸν τριῶν χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὴν τακτικὴν Σύνοδον καὶ δραχμῶν ἑξακοσίων διὰ πᾶσαν ἔκτακτον Σύνοδον. Ἐν τῇ Βουλῇ ὑπεστηρίχθη, ὅπως τὸ ὅλον τῆς ἀποζημιώσεως ὁρισθῇ εἰς δραχ. 5 χιλιάδας. Ὑπῆρξαν καὶ ἄλλαι προτάσεις, ὅπως ὁρισθῇ τὸ ποσὸν εἰς 4800. Κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὥρισε τὸ ποσὸν εἰς 4 χιλιάδας. Νομίζω ὅτι σπουδαία διαφορὰ γνωμῶν δὲν ὑπάρχει. Ἡ πλειονοψηφία κατὰ τὴν γνώμην μου, ὀρθῶς ἐν τούτῳ κατ’ οὐσίαν πράττουσα, θ’ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅμως ὅτι προσήκει συζήτησις, καὶ προσήκει προσοχὴ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, προσοχὴ ἴσως ἐντεταμένη προκειμένου περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ καταβάλληται ἡ ἀποζημίωσις, Φοβοῦμαι, Κύριοι, τὴν καταβολὴν τῆς ἀποζημιώσεως εἰς τέσσαρας δόσεις, φοβοῦμαι τοῦτο ἰδίᾳ κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς Βουλευτικῆς Περιόδου, διότι φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἐξαναγκάσῃ ἴσως ἡ Κυβέρνησις τοὺς Βουλευτὰς νὰ ψηφίζωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὰ μέτρα αὐτῆς, ἀκολούθως δὲ ν’ ἀσχολῆται ἡ Κυβέρνησις εἰς προπαρασκευαστικὰ τῶν ἐκλογῶν μέτρα ἐν πάσῃ ἀνέσει, ἐν πάσῃ ἡσυχίᾳ, καὶ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐξαναγκάζῃ ἴσως τοὺς Βουλευτὰς μία Κυβέρνησις νὰ ψηφίζωσι νόμους, τοὺς ὁποίους δὲν θ’ ἀποδέχωνται, διότι θ’ ἀπειλῇ μικρόν τινα ἀριθμὸν Βουλευτῶν ὅτι θὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀνάγκης τῶν Βουλευτῶν· αἱ μεγαλείτεραι ἀνάγκαι διὰ τοὺς Βουλευτὰς καὶ μάλιστα τοὺς τὸ πρῶτον ἐκλεγομένους παρουσιάζονται μετὰ τὴν ἐκλογὴν εὐθὺς ἀμέσως καὶ μάλιστα μόλις ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας. Οὐδὲ εἶναι ὀρθὸν τὸ ἥκιστα ἁρμόζον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν Βουλευτῶν, διὰ τὴν ἡλικίαν θὰ ἔλεγέ τις αὐτῶν, νὰ φροντίζωμεν ἀπὸ τοῦδε, ὥστε νὰ μὴ σπαταλῶσι τὰ εἰς αὐτοὺς παρεχόμενα, καὶ νὰ καταβάλλωμεν αὐτοῖς αὐτὰ κατὰ τριμηνίας, μήπως εὑρεθῶσιν ἄνευ πόρων· θὰ ἠδύνατο τις νὰ εἴπῃ μία κατάστασις...

§184ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κηδεμονίας.

§185ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἂν ὄχι κηδεμονίας, ἀλλ’ ἀντιλήψεως· ὑπό τινα ἀντίληψιν τίθενται οἱ Βουλευταί. Νομίζω λοιπὸν ὅτι μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ὄχι νομίζω, πιστεύω ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ὀρθότητα αὐτῶν καὶ θὰ θελήσῃ νὰ δεχθῇ, ὅπως τοὐλάχιστον τὸ ἥμισυ τῆς ὁριζομένης ἀποζημιώσεως, τοὐλάχιστον τὸ ἥμισυ, διότι κατὰ τὴν γνώμην μου ὀρθὸν εἶναι νὰ δεχθῇ, ὅπως καταβάλλωνται κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς Συνόδου αἱ τρεῖς χιλιάδες δραχμῶν καὶ τὸ ὑπόλοιπον νὰ καταβάλληται εἰς τὸ τέλος τῆς ἑξαμηνίας... (Ἀκούονται ψιθυρισμοὶ περὶ τῶν ἐν Ἀθήναις κατοικούντων). Διὰ τοὺς ἐν Ἀθήναις; Οἱ ἐν Ἀθήναις τρέφονται μὲ ἀέρα, ὑπάρχει μάλιστα μία ὡραία ἀντίληψις ὅτι ὁ ἐν Ἀθήναις κατοικῶν πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὀλιγωτέραν ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὸν κατοικοῦντα εἰς τὴν Ὑπάτην, εἰς τὸ Λεωνίδιον, εἰς τὴν Κάρυστον, εἰς τὰ Λαγκάδια τῆς Γορτυνίας. Ὑπάρχει περίεργος ἀντίληψις τοιαύτη, ἐπειδὴ ὅμως τὴν ἀντίληψιν ταύτην τὴν ἔχει, ὡς φαίνεται, ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἐγὼ ὀφείλω νὰ τὴν σεβασθῶ, ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ καταβάλληται τὸ ὑπόλοιπον τῶν τριῶν χιλιάδων εἰς τὸ τέλος τῆς ἑξαμηνίας, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ἂν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Σύνοδος θὰ διαρκέσῃ πλέον τῶν ἓξ μηνῶν, θὰ ὑπάρχῃ ἓν ποσόν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξοικονομήσωσι τὰς ἀνάγκας των οἱ Βουλευταὶ οἱ ἐξηναγκασμένοι ὡς ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ παραμένωσι πέρα τῶν ἓξ μηνῶν. Ἐκ τοῦ ὑπολοίπου ἐκείνου θὰ κρατηθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ κρατηθῶσι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος λόγος ἀκόμη ὑπάρχει: νὰ μὴ χρησιμεύῃ ἡ ἀποζημίωσις ὡς ὅπλον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως πολὺ πλέον τῶν ἓξ μηνῶν κρατῇ τοὺς Βουλευτὰς εἰς τὴν Βουλήν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω ἢ μᾶλλον, ἐπαναλαμβάνω, πιστεύω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ πεισθῇ νὰ προλάβῃ ἀφ’ ἑνὸς τὸν κίνδυνον τὸν πιθανώτατον κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς Περιόδου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ν’ ἀνταποκριθῇ πραγματικῶς εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν Βουλευτῶν, τῶν Βουλευτῶν τοῦ μέλλοντος, διότι ἀπεφασίσθη ἤδη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε πάντες εἴχομεν ἐξ ἀρχῆς ὑπ’ ὄψει, ὅτι δι’ ἰδιαιτέρου ψηφίσματος θὰ κανονισθῇ ἡ ἀποζημίωσις τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς ἡμῶν. Περὶ τοῦ τελευταίου τούτου, λέγω, οὐδεὶς ἀμφέβαλλεν, οὐδεὶς ἐπίστευε τὸ ἐναντίον· ἀλλὰ διαβεβαιῶ τὸν σεβαστὸν ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας πολιτευτὴν ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν καὶ ἐλέχθησαν σήμερον καὶ χθές, θὰ λεχθῶσι καὶ θὰ γραφῶσι καὶ αὔριον καὶ μεθαύριον, καὶ θὰ λεχθῶσι καὶ θὰ γραφῶσι, διότι δὲν ἐγράφησαν καὶ δὲν ἐλέχθησαν, διότι ἦσαν πεπεισμένοι οἱ γράψαντες καὶ οἱ εἰπόντες ταῦτα περὶ τοῦ ἐναντίου, καὶ δὲν θὰ πεισθῶσι, διότι δὲν θὰ θελήσωσι νὰ πεισθῶσι, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχουσι διευθυνταὶ ἐφημερίδων, οἵτινες νὰ μὴ ἀντιλαμβάνωνται ὅτι συζητοῦμεν περὶ συνταγματικῆς διατάξεως καὶ οὐχὶ ἅπαξ ἡμῖν αὐτοῖς καταβληθησομένης ἀποζημιώσεως, περὶ συνταγματικῆς δὲ διατάξεως, ἥτις ἀφορᾷ τὸ μέλλον. Ἡ κατάκρισις ἡ ἄδικος προέρχεται καὶ ἐξ ἄλλων λόγων, ἀλλὰ καὶ ἐκ βαθέος συναισθήματος κακεντρεχείας. Εἶναι φυσικὸν εἰς τὸν ἄνθρωπον νὰ μὴ ἀνέχηται ἄλλον τινά, ὅστις ὁμιλεῖ περὶ ἑαυτοῦ, καὶ ἀφοῦ τοῦτο εἶναι φυσικόν — θαυμάσια τὸ εἶπεν ὁ Δημοσθένης εἰς τὸν «περὶ στεφάνου» λόγον —, φυσικώτερον εἶναι νὰ μὴ ἀνέχηταί τις ἐκεῖνον, ὅστις καὶ φροντίζει ἀκόμη περὶ ἑαυτοῦ, δὲν ὁμιλεῖ δ’ ἁπλῶς. Τὸ πρᾶγμα αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, λέγω, ληγούσης ἤδη τῆς συζητήσεως, δὲν ἦτο ἱκανὸν μήτε τοὺς φόβους τῶν μὲν νὰ ἐξεγείρῃ μήτε πόθους ἐπιδείξεως ἄλλων νὰ διερεθίσῃ, διότι εἶναι ἓν πρᾶγμα ἐντελῶς ἁπλοῦν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ δευτέρα γνώμη ὅτι πάντως ἐκαλεῖτο ἡ Βουλὴ ἡμῶν νὰ ἀποφασίσῃ. Ἐν τούτοις θὰ προσῆκε, κατὰ τὸ τέλος νῦν τῆς συζητήσεως, νὰ λεχθῇ τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι, δοθείσης τῆς ἀφορμῆς καὶ ἐπειδὴ ἀκριβῶς ἀνεφέρθησαν καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι, πρέπει νὰ κατανοήσωμεν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι οἱ ἄνθρωποι εἶναι μὲν κατ’ ἐξοχὴν ἠθικαὶ ὑποστάσεις, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὑλικαὶ ὑπάρξεις. Δὲν εἶναι οἱ ἄνθρωποι ἐναέρια ὄντα, ζῶντα μὲ ἰδανικὰ μόνον, δυστυχῶς, μὲ ποιήματα, μὲ ἀντίληψιν ἀΰλου καθηκοντολογίας καὶ ῥοκανίζοντα ἀέρα. Οὔτε εἶναι τιμητικὸν δι’ ἡμᾶς, διὰ τὴν ἀντίληψίν μας τὴν πολιτικήν, εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν νὰ λέγωμεν ὅτι ἡ θέσις τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι θέσις τιμῆς· ναί, εἶναι θέσις τιμῆς· ἀλλ’ εἶναι καὶ θέσις ἐργασίας· εἶναι θέσις ὄντως μὲ ἰδανικὰ καὶ ἰδεώδη, ἀλλὰ καὶ μὲ ἀνάγκας· ἡ ἀντίληψις μάλιστα ὅτι ἡ θέσις τοῦ Βουλευτοῦ, τοῦ νομοθέτου, τοῦ ὁρίζοντος τὴν Κυβέρνησιν, τοῦ ἄρχοντος, εἶναι ἁπλῶς καὶ ἀποκλειστικῶς θέσις τιμητική, θέσις τις οὕτως εἰπεῖν ὑπερκοσμία, εἶναι ἀντίληψις μεσαιωνική, εἶναι ἀντίληψις ἢ ἀριστοκρατικοῦ ἀντιλαϊκωτάτου, ἢ δούλου, ὅστις νομίζει τὸν κύριόν του ὄν τι ὑπέρτερον, ὑπεράνω τῶν ἀνθρώπων, ὑπεράνω τῶν ἀνθρωπίνων ἀναγκῶν, καὶ τῷ 1911 νομίζω ὅτι τοιαύτη ἀντίληψις δὲν προσῆκεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ δημοκρατικωτάτου τῶν λαῶν ν’ ἀκουσθῇ.

§186Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας πάντοτε.

§187Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θέλετε νὰ ἐξετάσω δι’ ὀλίγων τὴν ἀρχαιότητα, κύριοι συνάδελφοι; Ἀληθῶς προσήρχοντο αἱ παλαιότεραι ἐκκλησίαι τῶν Ἀθηναίων εἰς τὴν Πνύκα, χωρὶς οἱ βουλευόμενοι νὰ πληρώνωνται. Ἀλλὰ ποῖοι ἦσαν πολῖται; Οἱ πολῖται ὅλοι οἱ βουλευόμενοι εἰς τὴν Πνύκα, οἱ κατὰ χιλιάδας δικάζοντες εἰς τὴν Ἡλιαίαν, οἱ στρατευόμενοι κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν, οἱ μηδέποτε ἐργαζόμενοι. Διατί; Διότι, ἐνῷ οἱ πολῖται ἦσαν ὀλίγοι τινὲς δεκάδες χιλιάδων, τόσαι μάλιστα κατὰ τὴν εὐτυχεστέραν ἐποχήν, εἶχον ἑκατοντάδας χιλιάδων δούλων, οἵτινες εἰργάζοντο δι’ αὐτούς. Ἀλλὰ σήμερον δὲν ὑπάρχουσι κύριοι καὶ δοῦλοι· εἴμεθα πάντες ἴσοι καὶ ἔχομεν τιμὴν κατὰ τὰς σημερινὰς ἀντιλήψεις τὸ νὰ ἐργαζώμεθα.

§188Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἶχον καὶ συμμάχους.

§189Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶχον καὶ συμμάχους, οἵτινες κατέβαλλον φόρους, εἶχον καὶ μεταλλεῖα, τὰ ὁποῖα παρεῖχον προσόδους, καὶ ὅτε τὰ χρήματα ἐκεῖνα δὲν ἐχρησίμευον διὰ τὰς στρατείας, τὰ χρήματα τὰ τέως στρατιωτικὰ ἐγένοντο θεωρικά, καὶ ἀπὸ τότε ἀληθῶς ἀρχίζει ἡ παρακμή, ἀλλὰ διότι δὲν ἤρχισεν ἡ ἐργασία καὶ ἡ ἰσότης, ἀλλ’ ηὔξησεν ἁπλῶς ἡ χλιδὴ καὶ ἡ ἀδιαφορία, ἀφοῦ τὰ πάντα ἐγένοντο ὑπεράφθονα. Ὁ Ἀριστείδης! ἐλέχθη· ὁ Ἀριστείδης ὁ δίκαιος! Ναί, ὁ Ἀριστείδης ὁ δίκαιος, ὁ Ἀριστείδης ὁ δικαιότατος, ἀλλὰ καὶ ὁ στενοκέφαλος Ἀριστείδης, ὅστις ἐξωστρακίσθη, ὅστις ἔπρεπε καὶ ἐπεβάλλετο νὰ ἐξοστρακισθῇ, καὶ εἶναι ἡ πρᾶξις ἐκείνη, ἥτις κατ’ ἐξοχὴν τιμᾷ τὴν ἀντίληψιν τὴν πολιτικὴν τοῦ Ἀθηναϊκοῦ λαοῦ, ὅστις ἀφῆκε κύριον τῶν πάντων τὸν Θεμιστοκλέα, ὅστις δὲν κατετρίβετο εἰς τοὺς γραώδεις ἐκείνου λογαριασμούς, ἀλλ’ ἐν τῇ μεγαλοφυΐᾳ αὑτοῦ ἀνέλαβε τὸ μέγιστον ἔργον τῆς Ἀθηναϊκῆς, τῆς Ἑλληνικῆς, τῆς καθ’ ὅλου ἴσως Ἱστορίας καὶ ἔσωσε καὶ τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν πολιτισμὸν τοῦ μέλλοντος (χειροκροτήματα). Τοιουτοτρόπως σκέπτονται οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν περιπατοῦσι, λέγω, ἐπὶ τῶν νεφελῶν, οὔτε μεταβαίνουσιν εἰς τὰς ἐρήμους ν’ ἀσκητεύσωσιν, ἀλλ’ ἐργάζονται ἐν μέσῳ τῆς κοινωνίας μετὰ τῶν ὁμοίων τῶν καὶ διεξάγουσι τοὺς τιμίους καὶ ἐργώδεις ἀγῶνας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἄγουσι τοὺς λαοὺς εἰς τὸ ἀσφαλὲς ἠθικὸν μεγαλεῖον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ὑλικὴν εὐημερίαν. Διότι ἀλληλένδετα εἶναι τὰ δύο ταῦτα. Ἐὰν θέλητε νὰ ἔχητε ἐνταῦθα ἑκατομμυριούχους ἢ ἀσκητὰς ἢ ἐνάερια ὄντα, ἄλλο τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἡμεῖς, τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ, συναισθανόμενοι τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, θέλομεν τιμίους καὶ ἐργατικοὺς ἀνθρώπους· πρακτικοὺς ἀνθρώπους καὶ θετικούς, ὄχι πομφολυγολόγους (χειροκροτήματα).

§190Γ. ΠΩΠ. Πεζότατον, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον δὲν θὰ προκαλέσῃ ἐξάρσεις πρὸς τὴν ἰδέαν, εὔχομαι δὲ νὰ μὴ προκαλέσῃ καὶ συνηγορίας πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν στομάχων. Συνδέεται ἐν τούτοις κυριώτατα πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ εἶναι καὶ οὐσιαστικώτατον, διότι συνδέεται πρὸς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τὰς ὁποίας ἤδη ἐψηφίσαμεν καὶ τῶν ὁποίων τινὲς ἔχουσιν ἀνάγκην περιφρουρήσεως, διότι θίγουσι βαθύτατα τὴν δύναμιν λαϊκῆς ἐκπροσωπήσεως. Ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Συντάγματος ἀπῄτει ἄλλην βάσιν μελέτης. Ἡ μελέτη δὲν ἦτο μόνον ἡ ἀνάγκη τῶν οἰκονομικῶν ἑνὸς ἑκάστου Βουλευτοῦ, ἀνάγκη ἀνωμολογημένη, ἀναμφισβήτητος, ἀφοῦ πρέπει καὶ τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα ν’ ἀμείβηται, ὅταν εἰς ἀντίκρυσμα παρέχῃ ἐργασίας ἑκατονταπλάσια δυναμένας ν’ ἀποφέρωσι καὶ ὑλικῶς καὶ ἠθικῶς ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Ἐὰν δὲ κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπῆρξε παρανομία τις ἀξία οὐχὶ κατακρίσεως καθ’ ὃν τρόπον ἠθέλησαν καὶ οἱ μεταξὺ ἡμῶν τοῦ παρελθόντος ἄνθρωποι νὰ διατυπώσωσι, δὲν εἶναι ἡ παροχὴ μέσων ὑλικῶν πρὸς τοὺς Βουλευτὰς πέρα τοῦ ὁρίου, ὅπερ ὥριζε τὸ ὑπὸ ἀναθεώρησιν Σύνταγμα. Οὔτε παρεπονέθη ποτὲ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς οὔτε παρεξήγησε διότι παρείχοντο χρήματα πρὸς διατροφὴν τῶν ἑκάστοτε μετακαλουμένων ἐδῶ καὶ συγκρατουμένων ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους Βουλευτῶν. Ἐκεῖνοι, ἀτυχεῖς καὶ θλιβόμενοι ὡς πρόσωπα, ἔβλεπον ἑαυτοὺς μοιραίως καθισταμένους ὄργανα τῶν κυβερνητικῶν ἀτασθαλιῶν, αἵτινες ἀπέληγον εἰς ἄγονον ἐπὶ μῆνας συζήτησιν, διότι οὐδὲν νομοθέτημα προσεκομίζετο ἄρτιον καὶ ἄξιον προσοχῆς. Οὐχὶ δὲ κατὰ τῶν βουλευτικῶν ἀποζημιώσεων διεμαρτύρετο ἡ δημοσία γνώμη, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐπὶ ματαίῳ παροχὴν χρημάτων εἰς τοὺς ἀποτελοῦντας τὸ νομοθετικὸν Σῶμα καταδικαζόμενον ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων ὅπως ἀδρανῇ. Διὰ τοῦτο ἐγὼ καθ’ ὅλον τὸ πολιτικόν μου στάδιον — διότι καὶ οἱ ἔξω τῆς Βουλῆς πολιτεύονται, καὶ ὀφείλουσι νὰ πολιτεύωνται, ἐν τῇ στρατευομένῃ δὲ πολιτικῇ ἀνήκουσιν οἱ ἔχοντες τὴν τιμὴν νὰ καταλέγωνται ἐν τῷ δημοσιογραφικῷ κόσμῳ — μετὰ συμπαθείας πάντοτε ὡμίλησα ὑπὲρ τῶν Βουλῶν. Ἠγωνίσθην δ’ ἐπιζητῶν τὸν σεβασμὸν πάντων πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, καὶ κατέκρινον μόνον ἀντιμέτωπος αὐτῶν εὑρεθεὶς πάντοτε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καθωδήγουν τὸ ἔργον τῶν Βουλῶν εἴτε ἐκπροσωποῦντες τὴν ὑπεύθυνον Ἀρχήν, εἴτε ἄλλως δυνάμενοι νὰ ἐπιδράσωσιν ἐπὶ τῶν ἔργων τῶν Κοινοβουλίων διὰ τῆς ἀσκήσεως ἀνευθύνου ἐξουσίας. Αὐτὴ ἡ παραχώρησις, ἡ ὁποία κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐγίνετο ὑπὲρ τῶν Βουλευτῶν κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπῆρξε πρᾶξις ἀνάγκης καὶ δὴ ἀνάγκης ἐπιτακτικῆς πρὸς παροχὴν μέσων διατροφῆς πολλάκις τῶν πενεστέρων καὶ ἀξιοπρεποῦς συντηρήσεως τῶν πλείστων.

§191ΕΠ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Αὐτό, τὸ δεύτερον.

§192Γ. ΠΩΠ. Βεβαίως. Καὶ διεμαρτυρήθη πάντοτε ἡ δημοσία γνώμη, οὐχὶ διότι ἠμείφθησαν οἱ Βουλευταί, ἀλλὰ διότι οἱ Βουλευταὶ δὲν εἰργάζοντο ἀμειβόμενοι. Ἐν τῇ διαστροφῇ δὲ τῇ ἐπιτηδείως ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἀσκουμένῃ περὶ τῶν κυρίως ἐνεχομένων ὅταν αἱ Βουλαὶ δὲν ἐργάζωνται, διεσύρετο τὸ Κοινοβούλιον, διὰ νὰ δυσπιστήσῃ ὁ λαὸς πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Καὶ σήμερον δ’ ἀκόμη καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν ἐργασθῇ ἡ Κυβέρνησις αὕτη πρὸς τὴν Βουλήν, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ὑπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως θὰ ῥιφθῶσι καὶ πάλιν αἱ μομφαὶ ὅτι δὲν θέλει νὰ ὑποβοηθήσῃ ἡ λαϊκὴ Ἀντιπροσωπεία τὸν ἀνορθωτικὸν ἀγῶνα.

§193Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δά.

§194Γ. ΠΩΠ. Εὐτυχῶς εἴς τινα διακοπὴν ὡμολόγησεν ἀπόψε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ Κυβέρνησις διευθύνει τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ εἶναι ἀξία ὄντως μεγίστης σημασίας ἡ δήλωσις αὕτη, διότι κανονίζει καὶ τὴν θέσιν τῆς πορείας τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὴν θέσιν τῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπισκοπεῖ τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς ταύτης.

§195ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ εἶπε πάντοτε.

§196Γ. ΠΩΠ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρεπονέθη ἐπανειλημμένως ὅτι δὲν ἐπαρκεῖ ὁ χρόνος καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐργαζώμεθα· τὸ ἐπανέλαβε πλέον ἢ ἅπαξ, ἀναμετρῶν τὰ χρονικὰ διαστήματα ἀνὰ ὥρας, ἡμέρας, ἑβδομάδας καὶ μῆνας· δὲν ἐπιτρέπεται δὲ εἰς ἕνα, ὅστις διευθύνει οἱανδήποτε ἐργασίαν, ν’ ἀναμετρῇ πρὸς τοὺς συνεργάτας αὑτοῦ τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον καταναλίσκουσιν ἐπὶ ματαίῳ, διότι οἱ διευθύνοντες δὲν ἀφήνουσι τὰς Βουλὰς νὰ καταναλίσκωσιν, ὅπως πᾶσα ἄλλη ἐργασία, ἐπὶ ματαίῳ τὸν χρόνον αὐτῶν. Διὰ τοῦτο κάμνω τὴν παρατήρησιν ἐκείνην καὶ διὰ τοῦτο ἀποδίδω μεγίστην σημασίαν εἰς τὴν γενομένην δήλωσιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἀφῆκε τοὺς φίλους αὑτοῦ νὰ παρέλθωσιν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ νὰ εἴπωσιν ὅσα ἠδύνατο ἕκαστος αὐτῶν καὶ κατ’ ἰδίαν νὰ διατυπώσῃ περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Βουλευτοῦ ἐν Ἀθήναις διαμένοντος καὶ ἀφοῦ ἤκουσε τοὺς φίλους αὑτοῦ, ὅτι ἔχουσιν ἀνάγκην οἱ τῶν ἐπαρχιῶν Βουλευταὶ 5,000 δραχμῶν, ἵνα ἀποζήσωσιν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ἀξιοπρεπῶς, ὑπελόγισεν ὅτι εἰς τὰς 1,000 δραχμάς, πέρα τοῦ ποσοῦ τῶν τετρακισχιλίων, τὰς ὁποίας δίδει, ὑπέκρυπτον οἱ ὀγδοήκοντα ἔντιμοι φίλοι του πρόθεσιν διαρπαγῆς τοῦ δημοσίου πλούτου. Καὶ οὕτω περιέκοψε τὸ ποσόν, ἀλλὰ περικόπτων τοῦτο οὐδὲν ἔπραξεν ὑπέρτερον τοῦ παρελθόντος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον μετὰ τῶν ἄλλων ἀνεθεμάτισε πρὸ μικροῦ διότι κατεσπατάλα τὸν δημόσιον θησαυρὸν χωρὶς νὰ ἐργάζηται ἡ Βουλή. Καὶ προσέθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι πρέπει οἱ Βουλευταὶ νὰ προσέρχωνται καὶ νὰ ἐργάζωνται, ἀλλὰ διὰ τῆς διατάξεως ταύτης οὐδὲν ἄλλο πράττομεν παρὰ ν’ ἀμείβωμεν ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν τοὺς Βουλευτὰς καὶ νὰ μὴ ἀναγκάζωμεν αὐτοὺς οὔτε νὰ προσέρχωνται οὔτε νὰ ἐργάζωνται. Ὅταν δ’ ἐν ἡμέραις ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος, ὅπως τὸν διαφημίζετε οἱ ἡμίσεις τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πάντοτε ἀπόντες καὶ οὐδέποτε ἐνεφανίσθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, φρονῶ, ὅτι ἐνθάρρυνσιν τῆς βουλευτικῆς πλέον ἐνεργείας νομοθετοῦμεν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου φωτισθεὶς καὶ ἐνωτισθεὶς δι’ ὅσων τῷ εἶπον δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ ἴδῃ τοὺς ἀριθμοὺς καὶ νὰ μελετήσῃ τί ἐδαπανᾶτο κατὰ τὸ παρελθόν. Εἰς τὰς μακρὰς περιόδους τῆς κωλυσιεργίας τῶν Ἀντιπολιτεύσεων, ποῖος ἦτο ὁ μέσος ὅρος τῶν δαπανῶν δι’ ἕκαστον Βουλευτήν; Θὰ τὸ ἴδωμεν μετ’ ὀλίγον. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ σεμνῇ δειλίᾳ του πρὸς πᾶσαν σπατάλην εἶπεν ὅτι φαίνεται τώρα γενναῖος εἰς παροχὴν ἀποζημιώσεων πρὸς μὴ ἐργαζομένους Βουλευτάς, ἀλλὰ καὶ δὲν δύναται νὰ κρύψῃ τὴν λύπην του διότι ἐν τῷ προγράμματι του πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν δὲν ἀνεκοίνωσε τοῦτο. Ἀλλὰ μήπως τὴν σπατάλην ταύτην ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀνακοινώσῃ διὰ τοῦ προγράμματος αὐτοῦ; Προκειμένου περὶ οἰκονομικῶν θεμάτων ἐλησμόνησεν εἰσέτι ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἠκούσατε σεῖς, οἵτινες ἤλθετε ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς ἀνορθώσεως, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβληθῇ φόρος τῶν σπειρομένων γαιῶν; Ἑπομένως εἶναι εὔλογον τὸ πρῶτον ἀντίκρυσμα τῆς ἀνορθωτικῆς φορολογίας ἔξω τοῦ προγράμματος νὰ εὕρῃ ἀντίρροπον τὴν ἀνορθωτικὴν ταύτην σπατάλην ἔξω τοῦ προγράμματος ἐπίσης. Ἐγὼ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφός μου, ὅστις εἶναι ἀπών, ἐσκέφθημεν πῶς θὰ ἦτο δυνατόν, ὅπως οἱ Βουλευταὶ προσερχόμενοι ἐργάζωνται. Πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κανονίσωμεν τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας τῶν μελλόντων νὰ πληρωθῶσιν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, ἀλλὰ καὶ πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν συγχρόνως μηδέποτε νὰ μείνῃ ἐστερημένη μεγάλου ἀριθμοῦ παρόντων Βουλευτῶν ἡ αἴθουσα αὕτη, ὥστε νὰ δημιουργηθῇ οὕτως ἔρεισμά τι ὑπὲρ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου περὶ ἀπαρτίας, δι’ οὗ ὑπεβιβάσθη ἡ ἀπαρτία εἰς τὸ ἓν τρίτον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Οὕτω σκεπτόμενοι ὑπεβάλομεν τὴν πρότασιν ταύτην, τὴν ὁποίαν εὕρισκεν ἐν ἀρχῇ καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ ἀπὸ πρώτης ὄψεως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὀρθὴν καὶ ἀξίαν προσοχῆς. Βεβαίως θὰ εὕρισκε μέχρι τέλους τοιαύτην, ἐὰν ἠσχολεῖτο καὶ κατ’ ἰδίαν μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως καταστρώσῃ τοὺς λογαριασμούς, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς κατεστρώσαμεν. Ἐκτὸς ἐὰν ἀκριβῶς οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἐν νῷ ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἶναι ὑποδείξεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπερ λίαν πιθανόν, διότι εἶναι ὑποδείξεις ἀτυχεῖς (ἱλαρότης). Ἀλλ’ ἡ ἐκ μέρους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀνεύρεσις μέσης λύσεως ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν μόνον τῶν δοθησομένων χιλιοδράχμων εἶναι ἐμπειρισμός, ὅστις ὑπενθυμίζει μόνον τὴν περίφημον ἐκείνην ἱστορίαν τῆς πασχούσης γυναικός, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ σύζυγός της μετεκάλεσεν ἰατροὺς καὶ ἔκαμαν συμβούλιον. Ἀπεφάσισαν δ’ οἱ ἀσκληπιάδαι θεραπευταὶ νὰ θέσωσι τριάκοντα βδέλλας ἐπὶ τοῦ αὐχένος τῆς πασχούσης. Ἀλλ’ ὁ πατὴρ σωφρονῶν ἠρώτησε καὶ τὸν υἱόν, ἀσκληπιάδην ἐπίσης, ἄρτι δ’ ἐξ Εὐρώπης ἐπανακάμψαντα καὶ μετ’ ἐμβριθείας παρακολουθοῦντα τὸ συμβούλιον, ἂν εἶχε γνώμην ἄλλην σοφωτέραν. Ὁ δὲ υἱὸς μετὰ μακρὰν σκέψιν εἶπεν, ὅτι μᾶλλον σύμφωνοι πρὸς τὴν περίστασιν θὰ ἦσαν οὐχὶ 30, ἀλλ’ 29 βδέλλαι. Αἱ βδέλλαι προσεκολλήθησαν, ἀλλὰ δὲν ἀνωρθώθη ἡ ἀτυχὴς πάσχουσα (ἱλαρότης). Ἡ ἀνόρθωσις ἔμεινεν ὄνειρον. Ὠνειροπολήσαμεν καὶ ἡμεῖς μετὰ τοῦ συναδέλφου μου βδέλλας, βδέλλας τοιαύτας προσεκολλήσαμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἡμῶν τὸν ἀνισοσκελῆ καὶ χωλαίνοντα, διὰ τὸν ὁποῖον χρειάζονται τὰ δεκανίκια τῶν νέων φόρων (ἱλαρότης). Ἀλλὰ προσεκολλήσαμεν βδέλλας, αἱ ὁποῖαι καὶ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν θὰ δώσωσι ζωήν, δὲν θ’ ἀφαιμάξωσι δὲ μόνον αὐτὸν ὅπως θὰ ἀφαιμάξῃ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἔκαμε, καὶ τὰς διαιρέσεις τῶν ἐν Ἀθήναις Βουλευτῶν καὶ τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις διαμενόντων, ἔχομεν ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1909 ὁλόκληρα τὰ δαπανηθέντα ποσά. Ὁ μέσος δὲ ὅρος τῆς δαπάνης δι’ ἕκαστον ἔτος, δι’ ἑκάστην χρῆσιν ἐκτάκτου καὶ τακτικῆς Συνόδου εἶναι περίπου 578,000 δραχμῶν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς. Ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν ὁρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συμφώνως πρὸς τὰς σημειώσεις, τὰς ὁποίας ἐτήρουν εἰς τὴν θέσιν μου καὶ τὴν ἐπαλήθευσιν τῶν ὁποίων ἀφήνω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, αἱ δαπάναι αὗται στηρίζονται ἐπὶ ἀριθμοῦ 170 Βουλευτῶν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον. Ἐξ αὐτῶν τῶν 170 Βουλευτῶν ὑπολογίζει ἑξήκοντα διαμένοντας ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν τοῖς περιχώροις, οὗτοι δὲ θὰ λαμβάνωσι 3,200 δραχμάς, αἱ ὁποῖαι πολλαπλασιαζόμεναι ἐπὶ ἑξήκοντα μᾶς δίδουσιν 192,000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ 110 Βουλευτὰς τοὺς ἐν ἐπαρχίαις μένοντας, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσιν ἕκαστος 4,000 δρ., μᾶς δίδουσι δὲ 440,000 δραχμῶν, δηλαδὴ ἐν συνόλῳ 632,000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον. Ἐνῷ δὲ ἡ φαυλοκρατία, τὰ ἐλλοχοῦντα—καὶ οὐχὶ τὰ ἐλλοχεύοντα—ὡς σολοίκως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός—κόμματα, τὰ ἕτοιμα ν’ ἀνατρέψωσι τὸν ἀνορθωτικὸν ἀγῶνα, ἐδαπάνων 570,000 δραχμῶν ἐτησίως, ἡμεῖς θὰ δαπανῶμεν 632,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ εὑρίσκομεν τὸ ἐλάττωμα τοῦ παρελθόντος, ὅτι αὐτὰ δὲν ἐλαμβάνοντο τότε νομίμως, ἐνῷ ἡμεῖς κατὰ νόμον τὰ αὐξάνομεν. Δηλαδὴ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατεκρίναμεν, ἐρχόμεθα ἡμεῖς νὰ τὰ νομιμοποιήσωμεν. Ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκρίνατε ὡς δεινὰ τοῦ παρελθόντος, ἔρχεσθε νὰ τὰ καταστήσητε συνταγματικὴν διάταξιν. Τοῦτο ἐπράξαμεν προκειμένου περὶ ἀπαρτίας καὶ τοῦτο πράττει καὶ νῦν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν κατόπιν μελέτης καὶ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ ἐκ παραβολῶν κατηρτίσαμεν μετὰ τοῦ ἐξ Ἀρκαδίας συναδέλφου, τίνες ἀριθμοὶ δίδονται; Ἐπὶ 170 Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ λαμβάνωσι 1,800 δραχμάς, ἔχομεν τὸ ποσὸν 306,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ δίδωνται ὄχι ὡς ἀποζημίωσις, ἀλλ’ ὡς χορηγία. Διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὕτως ὁ ἐξευτελισμὸς τῆς ἀδείας πρὸς ἀποχὴν ἀπὸ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τῆς πιστοποιήσεως περὶ ἀσθενειῶν καὶ ἄλλων ἀτοπημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελεσθῶσιν ἄνευ μειώσεως τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς, θὰ λαμβάνωσι τὴν χορηγίαν ταύτην καὶ προσθέτως δεκαπέντε δραχμὰς ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν, εἰς ἣν θὰ παρίστανται. Οὕτω θὰ ἔχωμεν ἐπὶ 120 Βουλευτῶν, διότι ἡμεῖς δὲν ἐχωρίσαμεν τοὺς ἐν Ἀθήναις μένοντας, θὰ ἔχωμεν 1,500 δραχμὰς δι’ ἕκαστον Βουλευτήν, διότι ὑπελογίσαμεν πάσας ἐκείνας τὰς Συνόδους τῆς Βουλῆς τὰς μᾶλλον κωλυσιεργικὰς ὡς μὴ δυναμένας νὰ περιλάβωσιν ὑπὲρ τὰς 100 συνεδριάσεις. Ἐν γένει δ’ αἱ συνεδριάσεις τῶν Βουλῶν οὐδέποτε ὑπερέβησαν τὰς 120 ἐτησίως διὰ τακτικὰς καὶ ἐκτάκτους Συνόδους. Ἡμεῖς ὅμως ἐλπίζομεν ὅτι τὸ μέλλον θὰ εἶναι αἰσιόδοξον· δὲν εἴμεθα ἀπαισιόδοξοι, ὅπως εἶναι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅστις εἶπεν, ὅτι οἱ μέλλοντες Βουλευταὶ θὰ εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἐκβιάσωσι τὰς Κυβερνήσεις, ἵνα κερδίσωσι δεκαπέντε δραχμάς. Ὁ Βουλευτὴς αὐτός, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκβιάσῃ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ εἶναι Βουλευτής, οὐδὲ θέλω νὰ χαρακτηρίσω τὸ αἴσιόν του αὐτὸ δημιούργημα, τὸ ὁποῖον συνέλαβεν, ὡς ἀπαισιοδοξίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλά, καὶ ἂν οὕτω φρονῇ, ὅτι θὰ τοὺς διαπλάσωσιν αἱ νέαι πολιτικαὶ μέθοδοι, βεβαίως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔφθασεν εἰς τοσοῦτο καταπτώσεως, ἵνα ἀποστείλῃ τοιούτους ἀντιπροσώπους. Οὕτω θὰ ἔχωμεν 430,000 ἐτησίως μετὰ τὸν λογαριασμὸν τῶν ὅλων ἐν Ἀθήναις ἐργαζομένων Βουλευτῶν. Ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τούτου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Εἶναι 146,000 δραχμῶν ἐτησίως, σπατάλη 146,000 δραχμῶν, δηλαδὴ ἐπὶ μίαν τετραετίαν 584,000. Ἀλλὰ καὶ τὴν τροπολογίαν ταύτην καὶ τὴν διατύπωσιν ταύτην ἐγὼ θὰ εἶμαι διατεθειμένος νὰ δεχθῶ, ἀφοῦ ἐνομίσθη, ὅτι οἱ ἐν Ἀθήναις διαμένοντες Βουλευταὶ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ συντηρῶνται διὰ τῶν παροχῶν τῶν γενομένων, θ’ ἀποδεχθῶ καὶ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, καὶ θὰ μείνῃ μόνον τὸ ποσὸν τῶν Βουλευτῶν τῶν ἐπαρχιῶν, τὸ ὁποῖον θ’ ἀνέρχηται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 596,000 δραχμῶν. Ἑπομένως θὰ ἔχωμεν διαφορὰν 236,000 ἐτησίως, δηλαδὴ 994,000 δραχμῶν ἀκριβῶς διὰ μίαν τετραετίαν. Ἤτοι θὰ ἔχωμεν τὸ ποσὸν ἑνὸς ἀντιτορπιλλικοῦ. Δὲν τὸ λέγω δ’ αὐτό, διὰ νὰ κτυπήσῃ τὰ χείλη του ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὰ ἐκτύπησε καὶ ὁ ὁποῖος δὲν παρηκολούθησεν εἰς ποῖον σημεῖον ἔχει φθάσει τὸ Κράτος ἡμῶν, ὥστε τὰ ἀντιτορπιλλικὰ καὶ τὰ θωρηκτὰ τὰ προωρισμένα ἡμέραν τινὰ νὰ δράσωσι πέρα τῶν ὁρίων τῶν στενῶν, τὰ ὁποῖα διέγραψε τὸ παρελθόν, εἰς τὰ ὁποῖα τὰ περιέκλεισε τὸ παρελθὸν διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ψυχήν, ὅτι τὰ θωρηκτὰ καὶ τὰ ἀντιτορπιλλικὰ εἶναι ἕτοιμα ν’ ἀποσταλῶσι διὰ νὰ μεταφέρωσι τὴν σορὸν τοῦ πρώτου εὐγενοῦς συμπατριώτου, ὅστις ἐσκέφθη νὰ διαθέσῃ χρήματά τινα ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν ἔργων.

§197Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀληθῶς ἐστάλη ἓν ἀντιτορπιλλικόν, διὰ νὰ παραλάβῃ τὴν σορὸν τοῦ Κοργιαλενίου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ταφῇ εἰς τὴν Κεφαλληνίαν.

§198Γ. ΠΩΠ. Καὶ ὅταν ὁμιλῶ περὶ ἑνὸς ἀντιτορπιλλικοῦ ὀφείλετε νὰ μὴ φαντάζησθε ὅτι τὸ λέγω, διὰ νὰ θίξω χορδήν τινα πατριωτικῆς εὐαισθησίας. Τὸ λέγω, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων, καὶ τοιαῦται εἶναι αἱ συνθῆκαι τοῦ οἰκονομικοῦ βίου τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται ἤδη ἐν συνεχείᾳ τοῦ ὑπολογισμοῦ τούτου, ποῖος θὰ εἶναι ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀμοιβῆς τῶν Βουλευτῶν, καθ’ ὃν τρόπον ὑπολογίζει ἡ Κυβέρνησις καὶ καθ’ ὃν τρόπον ὑπελογίσαμεν ἡμεῖς; Ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀμοιβῆς κατὰ τὸ παρελθόν, κατὰ τὰ τριάκοντα ἐκεῖνα ἔτη, ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀμοιβῆς ἑκάστου Βουλευτοῦ οὐδέποτε ὑπερέβη τὰς 3400 δραχμὰς ἐτησίως, ἐνῷ ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀνορθώσεως εἶναι 3800 δρ. δι’ ἕκαστον Βουλευτήν, μὴ ἐργαζόμενον δέ, ἀφοῦ, ὡς εἶναι ἐμφανές, δὲν τῷ ἐπιβάλλεται νὰ ἐργασθῇ διὰ τῆς νέας συνταγματικῆς διατάξεως. Ἀλλὰ ποῖος θὰ ἦτο ὁ μέσος ὅρος δι’ ἕκαστον Βουλευτὴν δυνάμει τοῦ ὑπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον διετυπώσαμεν ἡμεῖς ἐνταῦθα; Θὰ ἦτο 2800 δρ., δηλαδὴ 1000 δρ. ὀλιγώτερον κατὰ τὸ πρῶτον σημείωμα, 1387 δρ. δι’ ἕκαστον Βουλευτήν, ἐπὶ ἔλαττον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνῃ σήμερον. Καὶ τότε οἱ Βουλευταὶ θὰ εἰργάζοντο ἀναμφισβητήτως, ἡ δὲ ἐργασία τῶν Βουλευτῶν θὰ εἶχεν ἔννοιαν σπουδαιοτάτην. Διότι θὰ προσήρχοντο ἐδῶ καὶ δὲν θὰ ἄφηνον νὰ καταρτίζωνται αἱ ἀπαρτίαι καθ’ ὃν τρόπον θὰ καταρτίζωνται εἰς τὸ μέλλον μὲ 40 καὶ 50 ἀνθρώπους. Θὰ ἤρχοντο ἐδῶ καὶ θὰ εἰργάζοντο, σήμερον μάλιστα, ὁπότε ἡ Βουλὴ δὲν πρόκειται ν’ ἀπασχολῆται πλέον μὲ ἐξελέγξεις ἐκλογῶν, ἐπὶ 50–100 κατ’ ἀνώτατον ὅρον συνεδριάσεις. Ἡ δ’ ἐργασία αὕτη θὰ ἦτο πραγματικὴ παροχὴ ὑπηρεσιῶν πρὸς τὸν τόπον. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι θὰ ὑπάρχῃ εἷς οἱοσδήποτε Βουλευτής, ὡς κατηγόρησε τοὺς Βουλευτὰς τοῦ μέλλοντος ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν Ἀθήναις διαμένων ἢ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐρχόμενος, ὁ ὁποῖος θὰ ἤθελε διὰ τὸ 15δραχμον αὐτὸ νὰ ἐκβιάσῃ τὴν παράτασιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὅταν τὰς ἐργασίας τὰς διευθύνῃ ἡ Κυβέρνησις καθ’ ὃν τρόπον ὀφείλουσιν οὗτοι νὰ γνωρίζωσι νὰ τὰς διευθύνωσι. Τοιαύτη ἦτο ἡ ἔννοια τῆς τροπολογίας· ἐπὶ τοιούτων ἀριθμῶν οὓς ἐν γενικαῖς γραμμαῖς διετύπωσα καὶ ἐπὶ τοιούτων μελετῶν ἐστήριξα ταύτην· ἐνόμισα δ’ ἀληθῶς ὅτι παρέχω ὑπηρεσίαν πρὸς τὸν Βουλευτήν, ὅστις θὰ ἐργάζηται, διὰ δὲ τὸν Βουλευτὴν τὸν μὴ ἐργαζόμενον ἐλήφθη πρόνοια, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ λάβῃ οὔτε διώβολον πέρα τῶν 1800 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ παρέχωνται ὡς χορηγία αὐτοῦ, λογοδοτῶν ἔπειτα πρὸς τὴν συνείδησιν αὑτοῦ καὶ τοὺς ἐκλογεῖς διὰ τὴν τοιαύτην διαχείρισιν τῆς ἐντολῆς, ἣν ἔλαβεν. Αὐτὰ λέγουσιν οἱ ἀριθμοί, αὐτὰ πιστοῦσι τὰ πράγματα. Ἀντιθέτως οὐδεμία μέριμνα λαμβάνεται διὰ τοῦ κυβερνητικοῦ μέτρου, ὅπως οἱ Βουλευταὶ προσέρχωνται, οὐδὲ πρέπει νὰ φαντασθῆτε ὅτι εἶναι ἡ δημοσία γνώμη ἐξεγηγερμένη, διότι πρόκειται νὰ δαπανηθῇ χρῆμα. Ἡ δημοσία γνώμη εἶναι ἐξεγηγερμένη καὶ θὰ ἐξεγερθῇ ἐπὶ πλέον, καθ’ ἣν περίπτωσιν τὰ χρήματα τῶν μελλουσῶν Βουλῶν καὶ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβωμεν ἡμεῖς, δὲν θὰ εἶναι χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ δοθῶσι σκοπίμως, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐργάζηται καὶ ἵνα πάντες οἱ Βουλευταὶ οἱ δυνάμενοι νὰ ἐργάζωνται παρίστανται κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Ἡ δὲ Βουλὴ αὕτη οὐδόλως εὐθύνεται ἂν παρετάθη τὸ ἔργον ἡμῶν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον. Βεβαίως ἀναγνωρίζομεν ὅλοι τὰς ἀνάγκας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προσέρχονται ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ διαμένουσιν ἐν Ἀθήναις καὶ βεβαίως πρέπει πρὸς τοσοῦτον ἐργασθέντας νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις, ἀλλὰ νὰ ἐδίδετο καὶ νῦν διὰ τοιαύτης τινὸς μεθόδου. Διότι ἐγὼ δὲν ἐφαντάσθην ποτέ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοσαύτας ἡμέρας ἐργαζόμενοι νὰ μὴ λάβωσιν ἀποζημίωσίν τινα, οὔτε φαντάζομαι ὅτι τοῦτο θὰ ἐμείου καὶ θὰ ἠλάττου τὸ γόητρον τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μειώσῃ τι, θὰ ἐμείου τὴν διαφημιστικὴν μέθοδον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιρρίπτουσι τὰς ἀγόνους συνεδριάσεις εἰς τοὺς Βουλευτάς, ἐνῷ δύνανται νὰ διευθύνωσι σκοπίμως καὶ ταχέως τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ὅταν ὅμως οἱ Βουλευταὶ ἔρχωνται προθύμως, ὡς ἔρχεσθε πάντες ὑμεῖς, ἢ μᾶλλον ὅταν καταβάλλωσιν ὅλας τὰς ὑλικὰς καὶ ἠθικὰς δυνάμεις των ὑπὲρ τοῦ ἔργου, ὅπερ ἀνέλαβον, βεβαίως οὐδεὶς θὰ διαμαρτυρηθῇ, διότι θὰ ἐζήτουν νὰ ἀντικρύσωσι τὰς δαπάνας ταύτας, πολὺ δὲ μᾶλλον ὅτε εἶναι γνωστόν, ὅτι πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν δὲν εἴμεθα ἐξ ἐπαγγέλματος πολιτευόμενοι, ἀλλὰ τέκνα τοῦ λαοῦ, ὅπως λέγουσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι, μὴ πλούσιοι, ἐλθόντες ἐνταῦθα. Οὔτε πιστεύει τις ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη διὰ τὸ μέλλον καὶ μόνον συνεζήτησε περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν Βουλευτῶν ἐπὶ τριήμερον ἤδη. Δὲν θὰ φαντασθῇ τις ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη ἐργάζεται ὡς συγγενὴς γεροντοκόρη, ἡ ὁποία φροντίζει διὰ τοὺς κληρονόμους αὑτῆς, καίτοι ἡ Βουλὴ ἡμῶν παρέχει πλέον καὶ τὴν ἐντύπωσιν γεροντοκόρης ὁλονὲν φθινούσης παρὰ τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ...

§199ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ἀτομική σας ἐντύπωσις τοῦτο.

§200Γ. ΠΩΠ. Ἡ νεαρὰ καὶ σφριγῶσα ἡμῶν Βουλὴ ἀναμφισβητήτως ἤρξατο φθίνουσα παρὰ τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ. Ἔχει δ’ ἀνάγκην σφρίγους, αἵματος, ζωῆς νέας. Καὶ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐγχύσῃ εἰς τὸ σῶμα αὑτῆς ἡ διευθύνουσα κατὰ τὴν ἀποψινὴν ὁμολογίαν τῆς ἰδίας τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς λεγομένη Κυβέρνησις τῆς ἀνορθώσεως.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουράκος ἔχει τὸν λόγον.

§202ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Παριστάμεθα, κύριοι Βουλευταί, ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν εἰς θέαμα ἀνιαρόν, διὰ νὰ μὴ εἴπω βαρυτέραν φράσιν, Βουλῆς ἐκθετούσης ἑαυτὴν ἑκουσίως εἰς τὰ σκώμματα καὶ τὰς λοιδορίας τοῦ τύπου καὶ τῆς κοινῆς γνώμης, Βουλῆς εὑρισκομένης ὑπὸ κατηγορίαν, ὅτι ἀγωνίζεται ὑπὲρ ἑαυτῆς καὶ ὑπὲρ τῶν θυλακίων της. Ἐξ ἀντιθέτου δ’ ἔχομεν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία προσεπάθησε καὶ τὸ ἐπέτυχε, Κύριοι, ἀτυχῶς, ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, νὰ ἐξευτελίσῃ τὴν παροῦσαν Βουλήν, καθὼς προσεπάθησε νὰ ἐξευτελίσῃ καὶ πολύτιμα μέλη, ὡς ἔπραξε καὶ διὰ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Φωτήλαν. Ἂν τὸ τοιοῦτον θεωρεῖτε ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταί, ἐποικοδομητικὸν διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, εἰς ὑμᾶς ἀπόκειται νὰ κρίνητε, διότι ἐγὼ τὴν κρίσιν μου ἐξήνεγκον ἀπὸ προχθὲς ἀγορεύσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τῆς κρίσεως ἑκάστου ἡμῶν, καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ θέμα. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Ρούφου, μετὰ τὴν ἔξοχον καὶ πειστικωτάτην ἀγόρευσίν του καὶ μετὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθησαν οἱ κατόπιν ἀγορεύσαντες, μετὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργός, δὲν κατώρθωσα νὰ πείσω τὸν ἑαυτόν μου ὅτι εἶναι αὐτοὶ ἐν τῷ δικαίῳ, ἐν τῷ ὀρθῷ, ἐν τῷ σώφρονι. Οἱ λόγοι δὲ εἶναι ἁπλούστατοι· τρία ἐπιχειρήματα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθησαν οἱ ἀξιότιμοι λαλήσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου: αʹ ἡ ἰσοπέδωσις, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως τῶν 5000 δρ. θὰ φέρωσι μεταξὺ τῶν πλουτοκρατῶν καὶ ἡμῶν. Ἀλλοίμονον εἰς ἐμέ, ἂν νομίζω ὅτι διὰ τῶν χιλίων δραχμῶν, ἃς ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον θὰ λάβω, ἂν νομίζω, λέγω, ὅτι θὰ παλαίσω πρὸς τὸν Κυριακούλην Μαυρομιχάλην· ἀλλοίμονον εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἄρτης, τὸν κ. Σῖμον, ἂν καὶ αὐτὸς νομίζῃ ὅτι θὰ παλαίσῃ πρὸς τὸν κ. Καραπάνον. Τὸ δεύτερον ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξηνέχθησαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῶν 5000 δρ., εἶναι ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ προκαλέσωμεν εἰς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς καὶ πολιτικοὺς ἀγῶνας νέους ἄνδρας, διὰ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τῆς Ἀνορθώσεως, ὅπως τὴν λέγετε, διὰ νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ ἔργα αὐτῆς. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ Κράτος ἡμῶν, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ καταντήσῃ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ὥστε οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀποφασίσωσι νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ν’ ἀποβλέψωσιν εἰς τὴν ἀμοιβήν, εἰς τὸ ποσὸν τῶν 5000 δρ., τὸ ὁποῖον θὰ λάβωσι, ψηφιζομένης τῆς διατάξεως αὐτῆς. Ἡ τρίτη γνώμη εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκον κατὰ τῶν κομμάτων ἐκ τῆς θέσεως ταύτης. Τίποτε δὲν κατώρθωσαν ν’ ἀποδείξωσιν οἱ κ. προλαλήσαντες οὔτε κατώρθωσαν νὰ μὲ πείσωσιν ὅτι τὰ κόμματα ἐσπατάλησαν διὰ τὸ Σῶμα τοῦτο. Δὲν θέλω νὰ ὑπερασπίσω τὰ κόμματα, καὶ εἶναι γνωστὸν μετὰ πόσου πείσματος ἠγωνίσθην καὶ ἀγωνίζομαι καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην κατ’ αὐτῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐπιχειρήματος, τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθησαν οἱ κ. προλαλήσαντες καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀληθές, διότι τρία παραδείγματα μᾶς ἔφερον, καθ’ ἃ ἔλαβον οἱ Βουλευταὶ ζῶντες ἐνταῦθα περισσότερα τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς συνταγματικῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ἐθέσπισεν ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶναι ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν, πρόκειται νὰ λάβωσι. Μόνον κατὰ τὸ 1907 δύνανται νὰ κατηγορηθῶσιν οἱ Βουλευταὶ ὅτι ἔλαβον περισσότερα ἀφ’ ὅσα ἔπρεπεν. Ἀλλ’ ἴσως δύναται νὰ εἴπῃ τις ἐξ ἡμῶν· «γνωρίζετε σεῖς, καὶ γνωρίζομεν πάντες τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας;». Τὴν γνωρίζω βεβαίως ἐκ πικρᾶς πείρας, διότι αὐτὴ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις ἐγένετο αἰτία τῆς ἐπαναστάσεως. Ἀλλὰ τίς ἐξ ἡμῶν τῶν ἰδίων τῶν παρακαθημένων ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ δὲν κατηγόρησε τὴν ἐπανάστασιν ὅτι ἦλθε διὰ νὰ λάβῃ γαλόνια, καὶ ὅτι ὁ λαὸς δὲν ἐφαντάζετο αὐτὴν οὕτως Ἑρμαφρόδιτον καὶ ἀποβλέπουσαν μόνον εἰς τὸ νὰ φορτωθῇ γαλόνια; Τίς δὲ θ’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι αὐτὸς ὁ λαὸς αὔριον δὲν θὰ εἴπῃ ὅτι, ἐνῷ ἐκείνη ἦλθε διὰ νὰ λάβῃ γαλόνια, ἡμεῖς ἤλθομεν ἐδῶ διὰ πλιατσικολόγημα; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι Βουλευταί, παρετήρησά τι ἄλλο τὸ ἄξιον προσοχῆς, ὅτι προσετέθη ἕτερον ποσὸν χάριν τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς. Βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν πρέπει ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ παρίσταται ἐν πάσῃ αὐτοῦ τῇ ἀξιοπρεπείᾳ ὡς ἐκπροσωποῦν τὸ ἀνώτατον τῶν συνεδρίων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, ὅτι ὑμεῖς ὀνομάζεσθε Κυβέρνησις τῆς Ἀνορθώσεως καὶ ὅτι ἐνετάλητε νὰ περισυλλέξητε τὰ ναυάγια, ὅπως προχθὲς εἶπον ἀγορεύων ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. Ἂν καλῶς ἐνθυμῶμαι, κύριοι Βουλευταί, παρακαλῶ δὲ καὶ ὑμᾶς νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν συνεζητήσαμεν ὡς Σῶμα, ἐψηφίσαμεν 17,000 δραχμῶν διὰ τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς, ὅταν δὲ ψηφίσωμεν ἑτέρας 3000 διὰ τὸ Προεδρεῖον, εἶναι τοῦτο περισυλλογή, εἶναι τοῦτο ἀνόρθωσις ἢ εἶναι σπατάλη; Αἱ περιστάσεις ἄλλα ἀπαιτοῦσιν· ἀπαιτοῦσιν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν φόρον τοῦ σίτου, αὐτὸ δὲ εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἐξ ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα μᾶς ἔστειλεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἀλλὰ τὰς θυσίας ταύτας, Κύριοι, ἀπὸ ποῖον Κράτος ζητοῦμεν νὰ τὰς λάβωμεν: Πάντες γνωρίζετε ὅτι τὰς ζητοῦμεν ἀπὸ ἓν Κράτος, περὶ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι εἶναι οἰκονομικῶς κατεστραμμένον, τὰς ζητοῦμεν ἀπὸ ἓν Κράτος, τὸ ὁποῖον καταδέχεται νὰ δέχηται ἐράνους ἀπὸ τὸν Ματσούκαν, διὰ νὰ κατασκευάσῃ πολεμικὰ πλοῖα, ὅπως προασπίσωσι τὴν τιμὴν τοῦ Κράτους, τὰς ζητοῦμεν ἀπὸ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔφθασε μέχρι τοσούτου καταπτώσεως, ὥστε νὰ στέλλῃ ἐπίσημα ἔγγραφα εἰς τοὺς μαθητὰς τῶν σχολείων διὰ τὰς 37 δρ. καὶ 60 λεπ., τὰς ὁποίας συνέλεξαν χάριν τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου ἐκ τῶν Καλάνδων. Ἐκτὸς τούτου ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λαρίσης εἶπε, καθόσον ἐπανέλαβε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἐνταῦθα εἴμεθα δικασταί, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ διάδικοι, ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν εἴμεθα μόνον δικασταὶ καὶ διάδικοι, ἀλλ’ εἴμεθα καὶ ὑπόδικοι καὶ εὐθὺς ἅμα τῇ ἐξόδῳ ἡμῶν ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἂν ψηφίσωμεν τὰ προτεινόμενα καὶ δὲν ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουσι, θὰ εἴμεθα καὶ κατάδικοι ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κύριοι Βουλευταί, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω καὶ κάτι τι, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνεται ἐν τῇ συνταγματικῇ διατάξει, ὅπως ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐτροποποίησεν, ἥτις μᾶς ὁμιλεῖ περὶ κατοικούντων ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Τὸ μόνον σημεῖον, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ κάμω λόγον, εἶναι τοῦτο: τί ἐννοεῖ τοὺς ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ κατοικοῦντας; περὶ τῶν παροικούντων δὲν θὰ ληφθῇ πρόνοια; Ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐτὸ μοὶ ὑπενθυμίζει τὴν στιγμὴν ταύτην, κύριοι Βουλευταί, τὰς εὐχάς, τὰς ὁποίας ψάλλει ἐν τῷ ναῷ ὁ διάκονος «καὶ ὑπὲρ τῶν κατοικούντων, παρεπιδημούντων καὶ παροικούντων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ καὶ τοῖς περιχώροις», ἤδη δ’ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος παρακαλῶ τὸν κ. Κουλούμπαρδον νὰ λάβῃ μίαν σκηνήν, ἵνα κατοικῇ πρὸς τὸν Ναύσταθμον ἢ παρὰ τὰ Κέρατα, διὰ νὰ λαμβάνῃ ὁλόκληρον τὴν ἀποζημίωσιν. Ἀκόμη ἐκτὸς τούτου ἐνθυμοῦμαι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακωνίας κ. Μέρμηγκας, ὅτι εὑρισκόμεθα μεταξὺ δύο πυρῶν, μεταξὺ τῶν Συμπληγάδων πετρῶν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ σᾶς προσθέσω, κύριοι Βουλευταί, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην μου, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει ἡ συνταγματικὴ διάταξις, εἶναι ὅτι συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λακωνίας ὅτι εἴμεθα μεταξὺ δύο Συμπληγάδων πετρῶν, ἀλλὰ τὸ σκάφος ἡμῶν εἶναι ἡ Ἀργὼ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τὸ σκάφος αὐτὸ ἡ Ἀργώ, σᾶς βεβαιῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ψηφισθῇ ἡ διάταξις, θὰ ἐξέλθῃ τῆς αἰθούσης ταύτης μὲ τὴν πρύμναν συντετριμμένην.

§203Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν σκοπεύω νὰ εἴπω τίποτε περὶ ἀποζημιώσεως, ἐφρόνουν μάλιστα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ χαρακτηρίσωμεν αὐτήν, ὅπως τὴν ἐχαρακτηρίσαμεν, καὶ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ θέμα τοῦτο πρέπει νὰ συζητῆται, ὅταν εἴμεθα μόνοι. Ὁ λαὸς δὲν μᾶς ἀπέστειλεν ἐνταῦθα, ἵνα λάβωμεν τὴν ἀποζημίωσίν μας, μᾶς ἀπέστειλεν, ὅπως δώσωμεν τὰς χεῖρας πρὸς ἀλλήλους καὶ ἐργασθῶμεν ἄνευ ἀντιπολιτεύσεως καὶ μὴ εὑρίσκωμεν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν κάτι τι, τὸ ὁποῖον νὰ ξεφουρνίζωμεν καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι δῆθεν ἡ ἀνορθωτικὴ Κυβέρνησις ἔκαμε τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Εἷς εἶναι ἡ ἀνορθωτικὴ Κυβέρνησις, ὁ σκοπὸς τῆς διορθώσεως τῶν κακῶς κειμένων καὶ οὐδὲν ἄλλο, ἀλλά, ὅταν πέσωμεν ὅλοι κατὰ τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος αὐτόν, δὲν θὰ ὑπάρχῃ καὶ αὐτός, καὶ τότε τί θὰ κάμωμεν; Ἔχομεν πλέον λόγον ὑπάρξεως; Λέγω ὄχι. Εἶναι ἀνάγκη ἑπομένως ἀπόλυτος νὰ μείνῃ, ἵνα βαδίσωμεν ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ βαδίσωμεν (ἐπιδοκιμασίαι). Λυποῦμαι δὲ ὅτι ὁ κ. Πὼπ, ὡς ἡ Μήδεια, τὰ ἴδιά του τέκνα ἀντιπολιτεύεται. Πρέπει λοιπὸν νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ ἐξετάσωμεν, αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐδῶ, ποῖοι πρέπει νὰ εἶναι; Πρέπει νὰ εἶναι οἱ πλούσιοι; Οὐχί· πρέπει νὰ εἶναι οἱ μεγάλοι ἄρχοντες; Οὐχί· πρέπει νὰ εἶναι ὁ λαός, ἀλλ’ ὁ λαὸς ἔχει ἀνάγκην νὰ τῷ δοθῇ ἐλευθερία, ἀλλ’ ἡ ἐλευθερία του ἀποκόπτεται, διότι εἰς τὸν Μαμάκην εἶπον χιλιάκις: δὲν σοὶ ἐπιτρέπεται νὰ εἶσαι εἰς τὸ Κοινοβούλιον, διότι ἐγκαταλείπεις τὴν ἐργασίαν σου καὶ ἐγκαταλείπων τὴν ἐργασίαν σου δὲν ἔχεις τὰ μέσα νὰ συντηρηθῇς. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, διότι ἐγὼ εἶμαι ἐδῶ καὶ θὰ εἶμαι ἐδῶ καὶ θὰ μείνω, ἀλλὰ λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἔλωσι καὶ ἄλλοι ὡς ἐμέ, πρέπει δὲ νὰ ἔλθῃ καὶ ὁ ἐργάτης ἐδῶ, διὰ νὰ λογαριασθῇ μαζί μας, διότι λέγει· «ὅλους τοὺς σκούφους τοὺς ἐπήρατε καὶ δὲν ἀφήσατε κανένα δι’ ἐμέ». Πολλάκις εἶπον ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὁ λαός, διότι τὰ χέρια μου ἔχουσι ῥόζους καὶ ἐγὼ γνωρίζω τί συμβαίνει παρὰ τῷ λαῷ καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι μίαν φορὰν ἀνῆκον εἰς κόμμα, ἀλλὰ δὲν τολμῶ νὰ ὑπάγω πλέον εἰς κόμμα καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως μακρόθεν παρακολουθῶ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κάμωμεν, εἶναι ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν ὅλοι θὰ πάρωμεν καὶ θὰ τὴν πάρωμεν ὅλην (ἱλαρότης καὶ χειροκροτήματα). Μολονότι ἀντιπολιτευόμεθα, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κάμωμεν εἶναι νὰ δώσωμεν τὰς χεῖρας, καὶ ἂς μᾶς λέγωσιν ὅτι ἤλθομεν διὰ τὰ πλιάτσικα (γέλωτες καὶ χειροκροτήματα). Μὴ γελᾶτε, νὰ κλαίητε, διότι ἐγὼ εἶμαι ὁ λαός, καὶ ὁ λαὸς θὰ ἔλθῃ ἐδῶ καὶ θέλει νὰ παύσωσιν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὴν νεκροφάνειαν ζητοῦσι νὰ ἐπανέλθωσιν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπανέλθωσι καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπανέλθωσι. Καὶ ποῖος εἶπεν ὅτι ὁ λαὸς δὲν θέλει νὰ πληρώσῃ; Ὁ λαὸς θέλει νὰ πληρώσῃ, διὰ νὰ δύναται νὰ λέγῃ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους του: δὲν δύνασαι, κύριε, νὰ ἐγκαταλείψῃς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ τρέχῃς εἰς τὰς ἐργασίας σου, διότι, ἐὰν εἶχες ἐργασίαν, δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃς ἀντιπρόσωπος. Ἐγὼ εἶμαι καθ’ ἡμέραν μὲ τὸν λαὸν καὶ γνωρίζω ὅτι θέλει νὰ πληρώσῃ, διὰ νὰ ἔλθωσι καὶ ἄλλοι, τοὺς ὁποίους ἔχει ἀνάγκην νὰ φέρῃ, ἀλλ’ αὐτοὶ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας χρειάζονται φράκον, διὰ νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὰ ἀνάκτορα, ἢ διὰ νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἐνῷ ἄλλοτε ἐπήγαιναν εἰς τοῦ Τσαμτζῆ τὸ χάνι, διότι ἤρχοντο μὲ τὰ ἐγχώρια. Τώρα ὅμως παρουσιάζονται ὅλοι καὶ οἱ ἐγγράμματοι καὶ οἱ πλέον ἀγράμματοι μὲ τὸ φράκον καὶ ἑπομένως πρέπει ν’ ἀποζημιωθῶσιν ἐπαρκέστερον, διὰ νὰ δυνηθῶσι ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ἀνάγκας. Τώρα θ’ ἀρχίσῃ νὰ ἔλθῃ ἐδῶ ὁ λαὸς καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν μας μὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ὅ,τι ἂν θέλομεν, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθωσιν εἰς τὸ μέλλον, δὲν δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν ὡς νὰ εἴμεθα ἡμεῖς· πρέπει νὰ σκεφθῶμεν διαφορετικά. Ὁ κόσμος λέγει: συζητοῦσιν οἱ Κύριοι διὰ τὴν ἀποζημίωσίν των. Καθόλου δὲν λέγει τοῦτο· ἡμεῖς δὲν συζητοῦμεν διὰ τὴν ἀποζημίωσιν, συζητοῦμεν διὰ τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος; καὶ τὸ ἄρθρον ἔχει τὴν ἀποζημίωσιν. (Χειροκροτήματα). Πῶς θέλετε νὰ κάμωμεν; Ἡ παροῦσα Βουλὴ πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της πάντα τὰ γεγονότα, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν οἰκονομικὴν δυσχέρειαν τῆς πατρίδος μας καὶ νὰ εἴπῃ διὰ τὸν ἑαυτόν της νῦν: ἃς μὴ πάρωμεν 4000, ἃς πάρωμεν 3000, ἃς πάρωμεν 2000· αὐτὴ εἶναι μία εὐχή, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δώσῃ ἕκαστος εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἡ ὁποία δὲν συζητεῖ διὰ τὸν ἑαυτόν της· δὲν ἐννοῶ δὲ διατί νὰ ῥίπτωνται ὅλα εἰς βάρος μας καὶ νὰ λέγωσιν: ἰδοὺ ἡ Ἀνορθωτικὴ Κυβέρνησίς σου, λαέ, συζητεῖ περὶ ἀποζημιώσεως, καὶ ἔχεις νὰ τραβήξῃς ὅσα δὲν ἐτράβηξες ποτὲ ἕως τώρα, τὸ ὁποῖον εἶναι ψευδές. Λοιπὸν πρέπει νὰ καθαρίσωμεν μαζὶ τὰ πράγματα, καὶ οἱ ἀντιπολιτευόμενοι δὲν εἶναι ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ δὲν ἐννοῶ διατί νὰ εἶναι ἀντιπολιτευόμενοι. Εἰς τὰ καθέκαστα δὲν εἶναι ἀντιπολιτευόμενοι, ἐνῷ ἐν τῷ συνόλῳ τοὺς εὑρίσκω ἀντιπολιτευομένους. (Χειροκροτήματα). Κατηναλώσαμεν, μᾶς λέγουσι, τρεῖς ἡμέρας ὁλοκλήρους. Διατί; Διότι θέλομεν νὰ κάμωμεν ὁμιλίας. Ἀνάγκη πᾶσα νὰ διακόψωμεν πάντες πᾶσαν σχέσιν μὲ τὴν φλυαρίαν (ἱλαρότης).

§204Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή (θόρυβος).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρόπος τοῦ ὁμιλεῖν.

§206Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐδῶ δὲν φλυαρεῖ κανείς.

§207Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Μὴ σφίγγεσαι (ἱλαρότης).

§208Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἶναι ἐξευτελισμὸς τοῦ Κοινοβουλίου.

§209Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Τὸ Κοινοβούλιον, ὅταν ἀντιπροσωπεύηται ὑφ’ ἡμῶν, δὲν ἐξευτελίζεται· ὁ τρόπος τοῦ λέγειν εἶναι διάφορος, ἀλλὰ δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν εὐγένειαν. Πρέπει νὰ δώσωμεν πάντες τὰς χεῖρας καὶ νὰ σκεφθῶμεν ἐν ἡσυχίᾳ καὶ γαλήνῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ὅτι ἡ ἀποζημίωσις, ἡ ὁποία θὰ δίδηται εἰς τὸ μέλλον, πρέπει νὰ εἶναι ἐπαρκής, διὰ νὰ δύνανται οἱ ἄνθρωποι καὶ οἱ πτωχότεροι ἀκόμη νὰ παρίστανται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης εὐπροσώπως.

§210Ι. ΤΣΙΓΚΟΛΗΣ. Εἶμαι, κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῶν ὑπογραψάντων μετ’ ἄλλων πολλῶν Βουλευτῶν, ὅπως ἡ ἀποζημίωσις κανονισθῇ ἐτησίως εἰς 5000 δραχμάς. Ὀφείλω νὰ δώσω ἐξήγησιν ποία ἡ ἔννοια ἡμῶν τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν ταύτην. Ἐν γνώσει διατελοῦντες τῶν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους ἐσκέφθημεν καὶ περὶ τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν θὰ λάβωμεν οἱ Βουλευταὶ τῆς παρούσης Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἰδίως περὶ τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν θὰ λαμβάνωσιν οἱ Βουλευταὶ τῶν μελλουσῶν Βουλῶν. Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς μομφῆς, τὴν ὁποίαν ἠθέλησαν νὰ ῥίψωσιν εἰς ἡμᾶς ἔνιοι τῶν προλαλησάντων, ὅτι δὲν ἀπεβλέψαμεν εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, νομίζω ὅμως, ὅτι, ὅταν νομοθετῶμεν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία θὰ ῥυθμίζῃ τὰ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν Βουλευτῶν τοῦ μέλλοντος, ἴσως δὲ ἐπὶ πολλὰς γενεάς, διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν ὅτι τὸ Σύνταγμα θ’ ἀναθεωρηθῇ μετὰ δεκαετίαν ἢ τριακονταετίαν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεσμεύσωμεν τὰς μελλούσας γενεάς. Ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις θὰ ἔχῃ μεγίστην σημασίαν ὡς πρὸς τὴν χροιάν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ τὸ Κοινοβούλιον τοῦ μέλλοντος. Δὲν θ’ ἀναπτύξω τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων ὑπὲρ τῆς προτάσεως, διότι ἀρκετὰ ἀνεπτύχθησαν. Βεβαίως ἡ πρότασις ἡμῶν δὲν κανονίζει καὶ τὰ τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν θὰ λαμβάνῃ ἡ παροῦσα Βουλή, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως ταύτης, ἀλλ’ ἡ ἔννοια αὐτῆς ἦτο, ὅτι ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔτους θὰ λαμβάνωσιν οἱ Βουλευταὶ δραχμὰς 2000, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς βʹ τριμηνίας δραχμὰς 1000 καὶ ἀνὰ 1000 εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστης τῶν ὑπολοίπων τριμηνιῶν, δηλαδή, ἂν ἡ Βουλὴ καὶ δὴ ἡ παροῦσα Βουλὴ ἐργασθῇ μέχρι τῆς 22 Ἰουλίου, θὰ λάβωμεν δραχμὰς 3000, δηλαδὴ θὰ ἐλαμβάνομεν, ἐὰν ἐψηφίζετο τὸ προσχέδιον τῶν ἓξ Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὸ προσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν βλέπω λοιπὸν διατί κατεκρίθη τοσοῦτον ἡ πρότασις αὕτη ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατέκριναν ἡμᾶς.

§211Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§212Ι. ΤΣΙΓΚΟΛΗΣ. Δὲν τὴν κατέκρινεν ἡ Κυβέρνησις· ἴσως ἐθεώρησεν ὅτι εἶναι κάπως ὑπερβολικὸν τὸ ποσόν.

§213Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τὴν ἀπέρριψε μετὰ πολλῶν ἐπαίνων.

§214Ι. ΤΣΙΓΚΟΛΗΣ. Λοιπόν, ἐὰν ἡ Βουλὴ αὕτη εἰργάζετο ἐπὶ ἑξάμηνον, θὰ ἐλάμβανε 3000 δραχμῶν. Κυρίως λοιπὸν ἡ πρότασις αὕτη ἀπέβλεπε καὶ ἀποβλέπει εἰς τὴν βουλευτικὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν θὰ λαμβάνωσιν οἱ Βουλευταὶ τοῦ μέλλοντος. Καὶ ὅταν ἡμεῖς νομοθετῶμεν περὶ τῶν μελλόντων Βουλευτῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ παρεξηγηθῶμεν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅτι πρὸς ἴδια τέλη νομοθετοῦμεν; Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ πρότασις ἡμῶν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἀφοῦ ἡμεῖς κάμνομεν τὴν δήλωσιν ὅτι προκειμένου περὶ τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς δὲν ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ λάβωμεν ὁλόκληρον τὴν ἀποζημίωσιν, ἀλλ’ ἡ παροῦσα Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ν’ ἀρκεσθῇ μόνον εἰς τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν τὸ προσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκανόνισαν. Αὕτη ἦτο ἡ ἔννοια τῆς προτάσεως ἡμῶν καὶ ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον, διότι ὑπέγραψα τὴν πρότασιν ταύτην, νὰ ἐξηγήσω αὐτὴν πρὸς τὴν Βουλήν.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§216Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εὐλαβοῦμαι τὴν καταπόνησιν τῆς Βουλῆς, καὶ θεωρῶν ἤδη ἐξηντλημένον τὸ ζήτημα παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§217Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Ἅπαντες οἱ ὁμιλήσαντες ὑπὲρ τῆς προτάσεως ἐθεώρησαν προσῆκον ν’ ἀνατρέξωσιν εἰς τὸ παρελθὸν τῆς τελευταίας εἰκοσαετίας, τὸ παρελθὸν ὅμως τοῦτο εἶναι τοιοῦτον, ὥστε ἔπρεπε νὰ τὸ λησμονήσωσιν· ἔπρεπε ν’ ἀνατρέξωσιν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπερηφανεύεται πᾶς Ἕλλην, εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τοῦ πρώτου συνταγματικοῦ βίου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν μᾶς διηύθυνον οἱ πατέρες ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι μᾶς παρέδοσαν ἐλευθέραν τὴν γῆν ταύτην. Ἐὰν λοιπὸν ἀνάτρεχον οἱ κύριοι συνάδελφοι εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ 1844 καὶ ἐντεῦθεν, θὰ ἐμάνθανον ὅτι οἱ τότε Ἕλληνες Βουλευταὶ ἐλάμβανον ἀποζημίωσιν μηνιαίως, καὶ ἡ μηνιαία ἀποζημίωσις αὐτῶν ἦτο 250 δρ., ὅτε αἱ συνθῆκαι τοῦ βίου ἦσαν τοιαῦται, οἵας τὰς γνωρίζομεν. Ἀλλ’ αὐξηθεισῶν τῶν δαπανῶν τοῦ βίου, ἐθεωρήθη προσῆκον διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1857 ν’ αὐξηθῇ καὶ ἡ ἀποζημίωσις ἡ μηνιαία, προστεθεισῶν πλέον τῶν δραχμῶν τούτων, 750 δρ. ἐτησίως. Ἐλησμόνησα νὰ προσθέσω ὅτι ἡ ἀποζημίωσις αὕτη ἐδίδετο τότε, ὅτε ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Ἑλλάδος ἦτο 20,000,000 μόνον. Κατόπιν ὅμως αἱ ἀνάγκαι τοῦ βίου ηὔξησαν, καὶ κατὰ τὸ 1861 ἔτος ὡρίσθη ἡ μηνιαία ἀποζημίωσις τῶν Βουλευτῶν εἰς 550 δρ. Ποῦ λοιπὸν ἡ σπατάλη ἡ προτεινομένη διὰ τῆς τροπολογίας ταύτης; Καὶ κατὰ τί εὑρίσκετε πρόσφορον τὸ ἔδαφος εἰς βάρος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως;

§218Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὰ εἶπε διὰ σᾶς.

§220Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀπορῶ καὶ διὰ δευτέραν φοράν, ὅταν λέγωνται ταῦτα. Ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δημοκοπία δὲν ὑπάρχει.

§221Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Λέγω ταῦτα, ἵνα τὰ ἀκούσῃ ὁ Τύπος, ὁ ὁποῖος ἐθεώρησε προσῆκον ὅτι δύναται ἐν τῷ προκειμένῳ ν’ ἀντιπολιτευθῇ τὴν Κυβέρνησιν. Καταλήγων, Κύριοι, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἄρθρου, καθόσον ἐλέχθησαν πλέον τῶν δεόντων ὑπὸ τῶν ἀντιφρονούντων, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις ὡς ἔχει.

§222ΑΝΔΡ. ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ δώσωσι μικράν τινα προσοχὴν μόνον καὶ εἰς τὸν πτωχὸν Μονοκροῦσον. Σήμερον, Κύριοι, ἐκλήθημεν, διὰ νὰ ἐκτελέσωμεν ἀνορθωτικὸν ἔργον, καὶ δυνατὸν νὰ μὴ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσω τί σημαίνει ἡ φράσις «ἀνορθωτικὸν ἔργον». Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ Κράτος ἡμῶν ἔφθασεν εἰς οἰκονομικὴν κρίσιν τοιαύτην, ὥστε περιέμενον, ἵνα ἀπὸ τὸν ἀνώτερον ἄρχοντα μέχρι τοῦ τελευταίου ὑπαλλήλου ἐλαττώσωμεν ὅλων τὰς μισθοδοσίας τουλάχιστον ἕως οὗ ἐπαναφέρωμεν τὰ οἰκονομικά μας εἰς καλὴν κατάστασιν. Περιέμενον σήμερον ἀπὸ τὴν διπλῆν αὐτὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν νὰ μεταχειρισθῇ πάντα τρόπον, ὅπως ἐπιβάλῃ φόρους εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι, καὶ ἐλαφρώσῃ τὸν ἐργατικὸν λαὸν τὸν πενόμενον, βλέπω δ’ ὅτι, ἀντὶ νὰ ἐλαφρώσωμεν, Κύριοι, τὸν πενόμενον τοῦτον λαόν, ἐρχόμεθα ἡμεῖς πρῶτοι νὰ δώσωμεν τὸ βάρος τῆς φορολογίας ἐναντίον τοῦ λαοῦ τούτου. Ἐνόμισα, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὀρθὸν εἶναι, ὅπως μὴ αὐξήσῃ ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις, ἀλλὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον πάντοτε ἰσχύει, καὶ ἡ ὁποία ἦτο καθωρισμένη εἰς χιλίας ὀκτακοσίας δραχμάς. Τί εἶπεν ὁ Μονοκροῦσος, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς ὑμᾶς; Ἡ ἀποζημίωσις, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ἄρθρον, τῶν 1800 δραχμῶν, νὰ κανονισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε διὰ μὲν τὴν τακτικὴν Σύνοδον νὰ λαμβάνωσιν οἱ Βουλευταὶ 1200 δραχμάς, διὰ δὲ τὴν ἔκτακτον 600. Προσέθεσα δ’ ὅτι περιέμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ δευτέραν τροπολογίαν τοῦ 75 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, διὰ τῆς ὁποίας οἱ ἔχοντες ἄνω τῶν 10,000 δραχμῶν ἐτήσιον εἰσόδημα νὰ μὴ λαμβάνωσιν ἀμοιβήν, διότι, καθὼς εἶπον, ἡ θέσις τῶν Βουλευτῶν δὲν εἶναι χρηματιστική, ἀλλὰ τιμητική. Ἐπειδὴ ὅμως σήμερον εἶναι δυνατὸν νὰ νομίσητε διὰ τὸν Μονοκροῦσον, ὡς καὶ ἕτερον συνάδελφόν μου, ὅτι ἡμεῖς σκεπτόμεθα ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ θὰ ψηφισθῇ ἡ αὔξησις τῆς ἀποζημιώσεως, ὁμιλοῦμεν πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἐπωφεληθῶμεν ἐκ τῆς προτάσεως ταύτης, θὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι, οἱανδήποτε ἀπόφασιν ἂν ἐκδώσῃ ἡ Βουλή, καὶ ἂν αὕτη ἀφορᾷ ἀδιακρίτως εἴτε τὴν σημερινὴν Βουλὴν εἴτε τὰς μεταγενεστέρας, ἐγώ, ἐφ’ ὅσον τυγχάνω Βουλευτής, δὲν θὰ λαμβάνω ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου περισσότερον τῶν 1200 δραχμῶν κατὰ τακτικὴν Σύνοδον ὡς ἀποζημίωσίν μου βουλευτικὴν καὶ 600 δραχμῶν καθ’ ἑκάστην ἔκτακτον Σύνοδον. Τὴν δήλωσιν ταύτην κάμνω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἵνα μὴ τυχὸν ἐκμεταλλευθῶσί τινες λέγοντες ὅτι ὁ Μονοκροῦσος λέγει οὕτω ταῦτα ἀπὸ τοῦ ἀσφαλοῦς, διότι γνωρίζει ὅτι θὰ ψηφισθῇ ἡ αὔξησις τῆς ἀποζημιώσεως. Λοιπὸν σᾶς δίδω τὸν λόγον μου ὅτι δὲν θὰ πάρω περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἐδήλωσα.

§223ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀποκρούω ἐντόνως, κύριοι Βουλευταί, τὴν κατηγορίαν ὅτι ἡ διεξαχθεῖσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 75 τοῦ Συντάγματος ἐξέθηκε τὴν Βουλήν. Ἡ συζήτησις, ὅπως διεξήχθη, διεξήχθη μεθ’ ὅλης τῆς σοβαρότητος, ἡ ὁποία ἐμπρέπει εἰς τὸ συνέδριον τοῦτο, καὶ ἡ συζήτησις ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν, ὅπως ἀναβιβασθῇ ἡ ἀποζημίωσις μέχρι 5000 δραχμῶν, διεξήχθη, ἐπαναλαμβάνω, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος τιμᾷ ἀληθῶς τὴν Βουλὴν διὰ τὴν σοβαρότητα τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα προσήχθησαν καὶ διὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ ζητήματος ὑφ’ ἁπάσας τὰς ἐπόψεις. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς φίλους αὐτῆς, ὅπως μὴ ψηφίσωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα προσήχθησαν ὑπὲρ τῆς γνώμης τῶν 5000, ἐξήγησα ἤδη πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν διατί ἀναγκάζεται νὰ πράξῃ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις καὶ διατί ἑπομένως πέποιθεν ὅτι οἱ φίλοι αὐτῆς θέλουσιν ἀκολουθήσει αὐτὴν εἰς τὴν γνώμην ταύτην, ὅπως μὴ τεθῇ ἐν κινδύνῳ ἡ τύχη τοῦ ἀγῶνος τοῦ κοινοῦ. Εἴδετε, Κύριοι, κατὰ τίνα τρόπον ζητοῦσι νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὸ ζήτημα τοῦτο ὄχι πλέον οἱ ἀνέκαθεν ἐχθροὶ τῶν νέων ἰδεῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ χθεσινοὶ σύμμαχοι καὶ φίλοι ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐγκατέλειψαν πρὸ μικροῦ ἀκόμη (χειροκροτήματα). Εἴδετε ὅτι, ἐνῷ διὰ τῆς προτάσεως αὑτῶν προτείνουσι δαπάνην, ἡ ὁποία θέλει ἀποβῆ συνήθως μεγαλειτέρα τῆς προτεινομένης διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ πρὸς ὑμᾶς, εἴδετε ὅτι ἔρχονται νὰ εἴπωσιν ὅτι βεβαίως, ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ ἐργάζεται καὶ ἐργάζεται ἀποτελεσματικῶς, πρέπει ν’ ἀμείβωνται οἱ ἐκτελοῦντες τὰ ἔργα αὑτῶν Βουλευταί. Εἴδετε ὅτι δι’ ἀναδρομῆς εἰς τὸ πρὸ 30ετίας παρελθὸν καὶ διὰ διαρρυθμίσεως τῶν ἀριθμῶν συμφερούσης ἐπεζήτησαν νὰ παραστήσωσιν ἡμᾶς ὡς μέλλοντας καὶ διὰ τῆς ψηφίσεως ἀκόμη τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν εἰσηγήθην πρὸς ὑμᾶς, νὰ ἐπιβάλωμεν βάρη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ στάσις αὐτῶν ἀκόμη τῶν χθεσινῶν φίλων μας, κύριοι Βουλευταί, ἂς χρησιμεύσῃ, ὅπως συγκρατήσῃ ἡμᾶς ἀπὸ ὀλισθήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἦσαν διατεθειμένοι νὰ ἐπωφεληθῶσιν ἀμέσως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ἐπαναλαμβάνω, ἐπιβουλεύονται τὸν ἀγῶνα ἡμῶν. Καὶ κατηγορήθημεν, Κύριοι, ὅτι καθ’ ὃν τρόπον συνιστῶμεν νὰ διαρρυθμισθῇ ἡ ἀποζημίωσις δὲν λαμβάνομεν πρόνοιάν τινα, ὅπως ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ παρουσίαν ἑκάστοτε ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν· διότι ἡ ἀντιπολιτευτικὴ ὁρμὴ δὲν ἀφῆκε νὰ ἀναγνωσθῇ ἁπλῶς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 76, τὸ ὁποῖον θὰ ψηφίσωμεν ἀμέσως μετὰ τὸ 75 καὶ τὸ ὁποῖον προνοεῖ ἀκριβῶς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καθιεροῦν τὴν παρακράτησιν 20 δραχ. δι’ ἑκάστην ἀπουσίαν Βουλευτῶν. Ἀλλὰ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπιμείνω περισσότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σοβαροῦ, σοβαροῦ διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ, ἡ ὁποία δύναται νὰ γίνῃ ἐκ μέρους τῶν ἀντιπολιτευομένων ἡμᾶς, ὅτι ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σοβαροῦ συμφέρει τὴν πλειονοψηφίαν τῶν φιλελευθέρων, μετὰ τὴν μακρὰν ταύτην συζήτησιν, νὰ ῥυθμίσῃ τὴν ἑσπέραν ταύτην τὸ ζήτημα ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὰς μελλούσας Βουλάς, περὶ ὧν προνοεῖ τὸ ἄρθρον 75 τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς χορηγητέας εἰς τὰ μέλη τῆς παρούσης Βουλῆς ἀποζημιώσεως. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ πρὸς ὑμᾶς τὸ ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὸ ἄρθρον 75 ψηφισθησόμενον ψήφισμα, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τοὺς Βουλευτὰς τῆς διπλῆς Βουλῆς πλὴν τῆς καταβληθείσης ἤδη ἀποζημιώσεως τῶν δραχμῶν 1800, καταβληθήσονται εἰσέτι διὰ τὴν μέχρις 8 Ἰουλίου νομοθετικὴν αὐτῆς ἐργασίαν δραχ. 1200, ἐξ ὧν δραχ. μὲν 600 τῇ 1ῃ Μαΐου, δραχ. δὲ 600 τῇ 1ῃ Ἰουνίου». Προτείνω, ὅπως εἰς τὰ μέλη τῆς παρούσης Βουλῆς δι’ ἓξ μηνῶν ἐργασίαν ἐνδελεχῆ, συνεχῆ, ἐργασίαν ἡ ὁποία ἔχω πεποίθησιν ὅτι θὰ συνεχισθῇ μετὰ τοῦ αὐτοῦ ζήλου καὶ κατὰ τὸ ὑπόλοιπον δίμηνον διάστημα, ἐργασίαν ἡ ὁποία κατὰ τὸ αὐτὸ διάστημα ἐν τῷ παρελθόντι εἶμαι βέβαιος ὅτι σπανιώτατα ὑπῆρξε τοσαύτη...

§224ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποτέ, οὐδέποτε.

§225ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω, λέγω, ὅπως εἰς τὰ μέλη τῆς διπλῆς Βουλῆς καταβληθῇ ποσὸν 3,000 δρ. ἐν ὅλῳ, ποσὸν ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατεβάλλετο συνήθως κατὰ τὰ τελευταῖα, ὄχι ἁπλῶς 10, ἀλλὰ καὶ 15 καὶ 20 ἔτη, κατὰ μέσον ὅρον δι’ ἐργασίαν πολὺ μικροτέραν. Πέρα, Κύριοι, τούτου ἐν τῷ ψηφίσματι, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω πρὸς ὑμᾶς, δὲν λαμβάνεται πρόνοιά τις, διὰ νὰ μὴ ἐγερθῇ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην παρεμπίπτουσα συζήτησις, ἡ ὁποία ἠδύνατο ἐπὶ μακρὸν νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ καὶ μὴ μᾶς ἀφήσῃ νὰ τελειώσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἱκανῶς μᾶς ἀπησχόλησε. Λέγω τοῦτο, διότι ἀρχικῶς ἐν σχεδίῳ, τὸ ὁποῖον εἶχον συντάξει, ἐφρόνουν, ὅπως περιληφθῇ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν ἡ παροῦσα διπλῆ Βουλὴ ἤθελε κληθῆ νὰ συνεχίσῃ τὸ ἔργον αὑτῆς κατὰ τὸ φθινόπωρον, τότε θὰ κατεβάλλετο πρὸς τὰ μέλη αὐτῆς τὸ ὑπόλοιπον πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ διὰ τοῦ ἀναθεωρημένου ἄρθρου 75 κανονιζομένου ποσοῦ, ὑπὸ τὴν ἐν αὐτῷ διάκρισιν, δηλ. διὰ τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ θὰ κατεβάλλοντο 200 δρ., διὰ δὲ τοὺς ἐν ἐπαρχίαις 1000. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἀπέφυγον νὰ ζητήσω τὴν παρεμβολὴν τοιαύτης διατάξεως, ὅπως μὴ προκληθῇ πρόωρος συζήτησις παρεμπίπτουσα, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ εἶναι πολὺ μακρά. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ προσαγάγω πρὸς ὑμᾶς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν Βουλευτῶν τῶν μελλουσῶν Βουλῶν, περὶ ὧν ἠσχολήθη κυρίως κατὰ τὰς δύο ἡμέρας συζητοῦσα ἡ Βουλή, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι αἱ προτάσεις αὗται θὰ ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ συνεδρίου τούτου καὶ ὅτι θὰ προχωρήσωμεν ὕστερον εἰς τὸ ἔργον ἡμῶν, βέβαιοι ὅτι δὲν παρεσύρθημεν, ὅπως διαπράξωμεν σφάλμα τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕτοιμοι νὰ ἐπωφεληθῶσιν οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν.

§226Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἰς τὸ ψήφισμα πρέπει νὰ περιληφθῇ καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἀμέσως ἑπομένου 76 ἄρθρου, διότι αὐτὸ θὰ ἦτο δίκαιον.

§227ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὕτη διὰ τὴν παροῦσαν Βουλὴν διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν ὑπάρχει κύρωσις τῆς διατάξεως αὐτῆς διὰ τοὺς Βουλευτὰς ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ. Λυποῦμαι διὰ τοῦτο φυσικά, ἀλλὰ πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ ἔλθωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν διάταξιν, ἡ ὁποία δὲν κατηρτίσθη ἀκόμη;

§228Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διὰ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ καταβληθῇ ἀπὸ σήμερον μέχρι τῆς 8ης Ἰουλίου.

§229ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς αὐτὸ μάλιστα θὰ εἶμαι συμφωνότατος.

§230ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην σας νὰ καταβάλλωνται εἰς τέσσαρας δόσεις; Αὐτὸ εἶναι σημαντικόν.

§231ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λυποῦμαι πολὺ μὴ δυνάμενος νὰ δεχθῶ τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ὁ κ. Βουλευτῆς Λακωνίας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφοβήθη ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν Βουλευτικὴν Σύνοδον δύναται ν’ ἀσκηθῇ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πίεσις πρὸς τὴν Βουλήν, εἶναι φόβος ἀσύστατος, διότι ὁ αὐτὸς φόβος δύναται νὰ ὑπάρξῃ εἰς πᾶσαν ἐποχὴν τῆς Βουλευτικῆς Περιόδου, διότι θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπειλήσῃ τὴν Βουλὴν ὅτι θὰ τὴν διαλύσῃ.

§232ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν τὴν συμφέρει πρωτύτερα, ἀλλά, ἀφοῦ ἔχει παρέλθει ἡ περίοδος καὶ ἴσως τὰ πράγματα τὰ βλέπει δύσκολα, διευθύνει τὴν περίστασιν διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἐπίσης καὶ τὸ ἕτερον εἶναι σημαντικόν: Βουλευτής, ὁ τὸ πρῶτον ἐρχόμενος ἐν Ἀθήναις, περιβάλλεται ὑπὸ μεγάλων δαπανῶν.

§233ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βλέπετε ὅτι τὸ πρῶτον ἠναγκάσθητε νὰ ἐγκαταλείψητε, διότι δὲν εἶχέ τινα ἀξίαν, νομίζω δ’ ὅτι καὶ ἡ κανονικὴ καταβολὴ κατὰ ἰσόχρονα διαλείμματα τῆς ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς Βουλευτὰς εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία κρατεῖ διὰ τὴν πληρωμὴν παντὸς εἴδους ἀποζημιώσεως, ἀκόμη καὶ τῆς βασιλικῆς χορηγίας, ἡ ὁποία, καίτοι ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγράφεται ἐφάπαξ, καταβάλλεται μηνιαίως, ὅλαι δ’ αἱ ἀντιμισθίαι καταβάλλονται κατὰ χρονικὰ διαστήματα. Ὁ Βουλευτής, ὁ ὁποῖος κατὰ τὰς ἐκλογὰς εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ὑποβληθῇ εἰς δαπάνας τινὰς νομιμωτάτας, φυσικωτάτας, ἐκτὸς τῶν παρανόμων, αἱ ὁποῖαι τυχὸν καταβάλλονται ὑπό τινων, ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος θὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τοῦτο κατ’ ἄλλον τρόπον. Κατὰ τὸ διάστημα δέ, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ θὰ ἐργάζηται, θὰ ἔχῃ ἀνάλογόν τινα ἀνακούφισιν ἀπὸ τὰ καθ’ ἡμέραν βάρη, τὰ ὁποῖα θὰ ὑφίσταται. Ἐξ ἀφορμῆς τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, θὰ ἐπρότεινον, ὅπως τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος τούτου ψηφισθῇ μετὰ τὸ ἄρθρον 76, ἵνα περιλάβῃ καὶ ἡ διάταξις αὕτη τοὺς δύο μῆνας, οἱ ὁποῖοι ὑπολείπονται ἀκόμη.

§234Γ. ΠΩΠ. Κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλω ἀπάντησιν ὀλιγόλογον, ἀναμφισβητήτως, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθιξε δύο σημεῖα τῆς ἀγορεύσεώς μου οὐσιωδέστατα: εἰς τὸ 1ον σημεῖον ἠμφεσβήτησε τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἀριθμῶν καὶ τῶν ὑπολογισμῶν, οἵτινες ἐγένοντο. Ὅταν λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ μελετήσῃ καλλίτερον τὰ πράγματα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θ’ ἀνεύρῃ ὅτι διὰ τῆς ἡμετέρας τροπολογίας ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀμοιβῆς τῶν Βουλευτῶν ἦτο 2.300 δρ. ἐτησίως ἀπέναντι 3.600, τὰς ὁποίας κατὰ μέσον ὅρον μὲ τὰ πρόστιμα καὶ ὅλας τὰς ποινὰς θὰ ἐπιβάλῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοὺς φίλους αὐτοῦ, οἵτινες θ’ ἀπουσιάζωσιν, ἀλλὰ συγχρόνως ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη, ἡ ἐπὶ πλέον, ἥτις θὰ δώσῃ τὸν μέσον τοῦτον ὅρον, θὰ κατεβάλλετο εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἰργάζοντο. Καὶ οὗτος ἦτο ὁ κύριος σκοπὸς καὶ τοῦτο ἦτο ἡ ἀφορμή, ἥτις προυκάλεσε τὴν παρατήρησίν μου ἐκείνην. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθιξε καὶ θέμα τι καθαρῶς πολιτικόν. Ὡμίλησε περὶ ἡμῶν, οἵτινες εὑρισκόμεθα ἐκεῖ καὶ ἤμεθα εἰς ἐγγύτατον παρελθὸν σύμμαχοι καὶ συμμαχηταὶ αὐτοῦ, ἴσως ἔν τινι εἴμεθα καὶ πρόδρομοι αὐτοῦ. Ἡμεῖς δὲ ἀκριβῶς αἰσθανόμεθα ἢ πολλοὶ ἐξ ὑμῶν βαθύτερον τὴν εὐθύνην, ἀκριβῶς διότι ὑπήρξαμεν πρόδρομοι τοῦ ἀνορθωτικοῦ τούτου ἀγῶνος, διότι, ἂν ἡ ἀποτυχία βαρύνῃ κατά τι ἐκείνους, οἵτινες ἡγοῦνται αὐτοῦ, θὰ βαρύνῃ βαθύτερον ἡμᾶς, οἵτινες ἐπὶ 10 συναπτὰ ἔτη ἀγωνιζόμενοι, καθ’ ὃν τρόπον ἠγωνίσθημεν, εὑρέθημεν ἀντιμέτωποι πάντοτε κατὰ τῆς λαϊκῆς ὁρμῆς, ὡς ἀντιμέτωποι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τῆς λαϊκῆς ταύτης ὁρμῆς, ἥτις ἀκολουθεῖ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος ὑμῶν. Ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἀπεδειλιάσαμεν, διότι ἡ ἰδέα ὡδήγει τὸ ἔργον ἡμῶν, καθ’ ὅμοιον τρόπον καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην ἀντιμετωπίζομεν τὰ ῥεύματα τῆς δημοσίας γνώμης, διότι ἡμεῖς πρὸς τὴν ἰδέαν καὶ διὰ τῆς ἰδέας βαίνομεν. Ἤθελον δὲ προκαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ὡμίλει περὶ ἐγκαταλείψεως, νὰ εἴπῃ ἐν συνειδήσει, ἂν εἶδέ τι, πλὴν τῆς μεταβολῆς τῶν προσωπικῶν παρατηρήσεων, μεταβολήν τινα ἐν τῷ ἔργῳ καὶ τῇ πορείᾳ ἡμῶν, ἥτις καὶ ἔξω τῆς Βουλῆς καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἡ αὐτὴ πάντοτε συνεχίζεται ἀπὸ 10ετίας ἀπαρεγκλίτως, ὡς πρὸς πρόσωπα καὶ πρὸς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο τὴν ἰδέαν ταύτην νὰ σύρωσι καὶ δελεάσωσι καὶ κατὰ τὴν 10ετίαν τὴν παρελθοῦσαν διὰ τῶν μέσων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων κατερρίπτοντο αἱ ἰδέαι καὶ δι’ ὧν ὡδήγησαν τὴν χώραν ἡμῶν πρὸς ἐπανάστασιν. Εἶναι ἀληθὴς τιμὴ πολιτικὴ ἐκείνου, ὅστις ἐρχόμενος μόνος αὐτὸς μὲ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ, τὴν οὐδέποτε ἐγκαταλειφθεῖσαν ἀντιμετωπίζει πρὸς τὴν δημοσίαν γνώμην, ἐπικαλεῖται αὐτὴν καὶ λέγει: «Ἀκολούθησον, διότι σὺ καθ’ ἑκάστην μὲ παρακολουθεῖς καὶ μὲ βλέπεις ὅτι ὄντως δὲν ἐξῆλθον τῆς ἰδέας ταύτης». Καὶ βεβαίως τὸ κόμμα τῶν ἰδεῶν αὐτῶν, τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρωτειργάσθη, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσεν ὡς πρόδρομος τῆς ἐνταῦθα ἀφίξεως τοῦ ἀρχηγοῦ ὑμῶν, τὸ κόμμα αὐτὸ παραμένει πιστὸν εἰς τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, ὥστε νὰ γνωρίζω ποῖοι εἶσθε ἐξ ὑμῶν ἐκεῖνοι, οἵτινες πρὸ μικροῦ ἀκόμη χρόνου δὲν εὑρίσκεσθε ἐκεῖ, ὅπου εὑρίσκεσθε τώρα, διότι ἀλλαχοῦ ἦσαν αἱ συμπάθειαί σας αἱ ἀτομικαὶ καὶ αἱ ἰδέαι ὑμῶν, ἀφοῦ καὶ μεταξὺ τῶν παρακαθημένων ἐν τοῖς ἑδωλίοις τούτοις πρὸ μικροῦ ἀκόμη τινὲς εἶχον τὴν γνώμην ὅτι ὁ πολιτικὸς ἡγέτης ὑμῶν δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁ ἡγέτης τῆς ἀνορθώσεως. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐφρόνουν ὅτι ὁ ἡγέτης τῆς ἀνορθώσεως θὰ ἦτο ἐκεῖνος καὶ μόνος, ὅστις θὰ ἐπραγματοποίει τὴν ἰδέαν, τῆς ὁποίας ἐγὼ παρίσταμαι πραγματικὸς μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης στρατιώτης. Ὅτε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἡγούμενος τοιαύτης πλειονοψηφίας ὁμιλεῖ περὶ ἐγκαταλείψεως τῶν ἀρχῶν αὑτοῦ, ἤθελον ἐρωτήσει ὑμᾶς, τοὺς γνωρίζοντας τὰς ἰδέας τὰς πολιτικὰς τοῦ κόμματος τῶν φιλελευθέρων, τὰς ὁποίας εἰσηγεῖται ὁ νῦν προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ προεδρεύων τοῦ κόμματος ὑμῶν, νὰ μοὶ εἴπητε ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι του αἱ πολιτειακαὶ καὶ ποῖαι αἱ ἰδέαι του αἱ πολιτικαί. Ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἐγκατέλειψα καὶ σεῖς τὰς ἠσθάνθητε διοχετευομένας ἐμπράκτως ὑπὸ τὴν ἐμφάνισιν τῆς ἀνορθωτικῆς Κυβερνήσεως; Παρέλθετε ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ἀναπτύξατε τὰς ἰδέας ταύτας. Δὲν τὰς γνωρίζετε, διότι, ἐὰν τὰς ἐγνωρίζετε, εἰς τὴν παρατήρησίν μου ὅτι τὰς ἰδέας ταύτας ἀκολουθῶ, ὠφείλετε νὰ μὴ διαμαρτύρησθε, ἀλλ’ ὠφείλετε ὅπως ἀποδείξητε ὅτι ὄντως δὲν τὰς ἀκολουθῶ, διότι ἐγὼ δύναμαι νὰ σᾶς ἀποδείξω πᾶσαν στιγμὴν ὅτι ὁ ἀρχηγὸς ὑμῶν δὲν ἀκολουθεῖ τὰς ἰδέας ἐκείνας, αἵτινες τὸν ἔφερον μέχρις ἐδῶ καὶ ἀπετέλεσαν τὴν πρώτην κραυγὴν τῆς ἀνάγκης ὅπως ἔλθῃ ἀνορθωτὴς τῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Βλέπω τὸ ἐπαφρόδιτον μειδίαμα νεοφωτίστου θιασώτου τῶν νέων ἰδεῶν, τὸ ἐπαφρόδιτον μειδίαμα τοῦ πολιοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ αἰσθάνομαι ὅλην τὴν ἀνακούφισιν τῆς ψυχῆς του διότι εὑρίσκεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ν’ ἀνομολογῇ ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἡγοῦνται κομμάτων, ἀλλὰ δὲν ἐτήρησαν τὰς ἀρχὰς αὑτῶν. Εἶναι πάντοτε ἡ μοχθηρία, ἔστω καὶ τῶν συνεργατῶν, ἀνθρώπινον δεινόν, καὶ ἐπιχαίρει ἀνακουφιζόμενος, βλέπων ὅτι ἤλλαξεν ἰδέας διὰ νὰ γίνῃ Ὑπουργός, ἀλλ’ ἤλλαξε καὶ ἄλλος ἰδέας, διὰ νὰ γίνῃ Πρωθυπουργός. Ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπίστευον εἰλικρινῶς ἐγώ, ὅστις ἀπὸ καθήκοντος παρηκολούθησα τὸ πολιτικὸν αὐτοῦ στάδιον, ὅτι ἅπαξ ἐκτραπεὶς τῶν φιλελευθέρων αὐτοῦ ἀρχῶν, εἰσηγητὴς τοῦ Συντάγματος τοῦ 1899 ἐν Κρήτῃ, ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ ὁποίου ἐγίνετο μνεία περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως τὰ Κοινοβούλια οὐδεμίαν λέξιν ἔχωσιν, ἵνα στηρίζωνται Κυβερνήσεις, ἀλλ’ αἱ Κυβερνήσεις νὰ ἐξαρτῶνται ἀπὸ μόνης τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Στέμματος, ἐπίστευον, λέγω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δεινῶς πληρώσας τὸ ἁμάρτημα τοῦτο κατὰ τῆς ἀληθείας τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐλευθεριῶν, μετὰ τὸ πάθημά του θὰ ἐγίνετο ὄντως καὶ ἰατρός, μὴ λανθανόμενος οὔτε ἐν τῇ διαγνώσει τῶν παθημάτων οὔτε ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς θεραπείας. Ἀλλ’ ἀτυχῶς τὸ δίδαγμα ἐκεῖνο δὲν ἐτελεσφόρησεν. Ἐτελεσφόρησε μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἐμφανισθῶσι τὰ πράγματα ὑπὸ τὴν νέαν μορφήν, ἐτελεσφόρησε μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο ἡ κραυγὴ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ ἡ κραυγὴ τῆς ἀνορθώσεως νὰ τὸν φέρῃ εἰς τὴν ἀρχήν. Δὲν ἐδιδάχθη τότε ὅτι εἷς ἡγεμονικὸς βλαστὸς εὑρισκόμενος ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ εἰς τὴν ἔμμονον ἰδέαν τῆς ἀπολυταρχίας ἠνάγκασε μετά τινα ἔτη τὸν σύμβουλόν του καὶ εἰσηγητὴν τῶν ἰδεῶν ἐκείνων τῆς ἀπολυταρχίας νὰ τὸν ἐγκαταλείψῃ, καὶ ἀργότερον μετά τινων ἐγκρίτων πατριωτῶν ἀνήρχετο πρὸς τὰ ὄρη ἐπαναστάτης τῶν νέων τούτων ἰδεῶν. Καὶ τὸν ἐρωτῶ: ἡμεῖς, οἵτινες, περιφρονηταὶ τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐξουσίας, καθ’ ὃν τρόπον ἐννοοῦντο εἰς τὰ πολιτικὰ κόμματα τοῦ παρελθόντος, περιφρονηταὶ τῆς ἰσχύος, ἥτις εἶναι ἐφήμερος, ὅταν δὲν εἶναι ἰσχὺς τῆς ἰδέας, δὲν εἴμεθα ἄξιοι τιμῆς, ἂν καὶ πλανώμενοι, ἐμμένομεν εἰς τὰς ἰδέας ἡμῶν, καίτοι βλέπομεν ὅτι μᾶς ἐγκατέλειψεν ἐν τῷ ἀγῶνί μας ἰσχυρὸς πρωτεργάτης τῆς εὐγενοῦς ἰδέας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν, ἰδεολόγοι ἴσως ἡμεῖς, ἱπτάμενοι ὑπὲρ τὰ κοινά, ἀλλ’ ἱπτάμενοι μὲ ὄνειρα καὶ ἐλπίδας ἐποθήσαμεν νὰ ἴδωμεν Κράτος ἰσχυρὸν καὶ μεγάλην πατρίδα; Ἐρωτῶ ποία ἦτο τοῦ ἀγῶνος ἐκείνου τοῦ 10ετοῦς, τὸν ὁποῖον ἔρχεται νὰ καταγγείλῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡμεῖς ἐγκατελείψαμεν, ἡ ἀμοιβὴ ἡμῶν; Ἡ ἔχθρα ἡ σύσσωμος ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους τοῦ ἰσχυροῦ. Δὲν ὑπῆρξε στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Δυναστεία ἐμὲ καὶ μόνον εὗρεν ἐδῶ ἐχθρικῶς διακείμενον, διότι ἤμην εἰς στιγμάς τινας μόνος ἐγὼ ἐχθρός; Δὲν ἤμην ἐγὼ ἐκεῖνος, ὅστις ἐνισχύων ἐν τῇ ἀληθείᾳ τὸν ἄνδρα τοῦτον εὑρέθην πάντοτε ἀντιμέτωπος πρὸς τοὺς ἰσχυροὺς τῆς ἡμέρας, διότι ὑπὲρ τῆς ἰδέας ἐμαχόμην, ὥστε ἄλλοτε καὶ ὁ σεβαστός μοι ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς κ. Δραγούμης νὰ εἴπῃ ὅτι, ἐάν ποτε τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ μορφὴ ἐπρόκειτο ν’ ἀποτυπωθῇ, θ’ ἀνεύρισκε μίαν ἐκ τῶν ὀλίγων μαχητῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγώ; Καὶ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἐγκαταλιπόντες τὸν ἀγῶνα ἡμῶν; Ἀλλ’ ἡ ἐγκατάλειψις, ὡς τὴν ἐννοεῖ ὁ κύριος Πρωθυπουργός, εἰθίζετο πολλάκις κατὰ τὸ παρελθόν. Ἄλλοτε ἐγκατελείποντο ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔμενον ἔξω τῆς ἀρχῆς. Ἐνθυμοῦμαι δὲ τὸ ἀνέκδοτον τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, τοῦ μεγάλου τούτου τῆς Ἑλλάδος πολίτου, ὅταν Βουλευτὴς ἐξ ἐκείνων, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπεθύμουν νὰ ἴδωσιν ἐμμονὴν εἰς μόνα τὰ θέλγητρα τῆς ἐξουσίας, εἶπεν ἔξω τοῦ περιβόλου τούτου συναντώμενος πρὸς τὸν ἀείμνηστον γέροντα, πεσόντα τῆς ἀρχῆς: «Τί σοῦ ἐκάμαμε, Ἀλέξανδρε, νὰ μᾶς ἐγκαταλείψῃς;». Διότι ὁ Ἀλέξανδρος ἔπαυσε νὰ εἶναι Πρωθυπουργός, ἀλλ’ ὁ φίλος ἐκεῖνος δὲν ἔπαυσε νὰ εἶναι εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἐγκαταλείψεως, καὶ ἂν κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ ἐγκατάλειψις τῶν ἰδεῶν ἐγίνετο ἀπὸ τοὺς Βουλευτὰς τοῦ φυράματος ἐκείνου, οἵτινες ἀντεμετώπιζον διὰ τοιαύτης αὐθαδείας τὸν ἀείμνηστον Κουμουνδοῦρον, δυστυχῶς ἐν τῷ ἀνορθωτικῷ ἀγῶνι ἡ ἐγκατάλειψις δὲν γίνεται ἀπὸ τοὺς Βουλευτάς, ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς τοὺς Πρωθυπουργοὺς τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα).

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Τίθενται εἰς ψηφοφορίαν αἱ διάφοροι τροπολογίαι. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 75 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Λ. Ῥούφου Κανακάρη ἔχουσα οὕτως: «Οἱ ἐκπληρώσαντες τὰ χρέη των Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου ἀποζημίωσιν ἐκ δραχμῶν πεντακισχιλίων κατ’ ἔτος. Ἐν περιπτώσει δ’ ἐκτάκτων Συνόδων οὐδεμία ἀποδίδεται αὐτοῖς πρόσθετος ἀποζημίωσις ἢ ἔξοδα».

§236Λ. Ρ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Τὴν συνεχώνευσα.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποσύρεται. Τροπολογία τῶν βουλευτῶν κ. Γαϊτάνου, Ἀλάζου, Κλάδη, Μανέτα, Τριγγέτα, Κοντομιχάλου, Σφακιανάκη, Χαριτάτου, Ῥούφου Κανακάρη, Φωτήλα, Βάρδη, Μαλασπίνα. Ἡ τροπολογία αὕτη, ἐπειδὴ εἶναι προσθήκη, θ’ ἀναβληθῇ διὰ τὸ 76ον ἄρθρον. Τροπολογία τοῦ κ. Σομμαρίπα ἔχουσα οὕτως: «Οἱ Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἀποζημίωσιν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου, ἐν ἀρχῇ μὲν ἑκάστης τακτικῆς Συνόδου δραχ. χιλίας διακοσίας, εἰς τὸ τέλος δ’ ἑκάστου μηνός, οἱ μὲν κατοικοῦντες ἐν ταῖς περιφερείαις τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς δραχμὰς ἑκατὸν πεντήκοντα μηνιαίως, οἱ δὲ ἐκτὸς τῆς ἕδρας τῶν ἀνωτέρω δήμων, ἀλλ’ ἕνεκεν τῶν βουλευτικῶν αὐτῶν καθηκόντων διαμένοντες ἐν Ἀθήναις, δραχμὰς τετρακοσίας. Ἡ ἀποζημίωσις ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς δόσεως τοῦ ὅρκου ἑκάστου Βουλευτοῦ καὶ λήγει τὴν ἑπομένην τῆς λήξεως τῆς Περιόδου ἢ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἐκ τῆς μηνιαίας ἀποζημιώσεως κρατοῦνται ὑπὲρ τοῦ δημοσίου Ταμείου δραχμαὶ μὲν 5 ἐκ τῶν ἐν ταῖς περιφερείαις τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς κατοικούντων Βουλευτῶν, δραχμαὶ δὲ δεκαπέντε ἐκ τῶν λοιπῶν τῶν ἐκτὸς τῶν περιφερειῶν τῶν ἀνωτέρω δήμων κατοικούντων δι’ ἑκάστην κατὰ συνεδρίασιν λυομένην ἐλλείψει τοῦ πρὸς λῆψιν ἀποφάσεως ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ἀπουσίαν».

§238Σ. ΣΟΜΜΑΡΙΠΑΣ. Τὴν ἀποσύρω. Τροπολογία τοῦ κ. Κοντογούρη ἔχουσα οὕτως: «Ἡ Βουλὴ δι’ ἑκάστην τακτικὴν Σύνοδον λαμβάνει ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου χορηγίαν ἴσην πρὸς τὴν βασιλικὴν τοιαύτην. Ἡ ὅλη χορηγία, καταβαλλομένη εἰς δύο δόσεις κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Συνόδου, κατανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἐξ ἴσου, τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς λαμβάνοντος τὸ διπλάσιον τῆς ἀναλογίας ἑκάστου Βουλευτοῦ. Ἐν περιπτώσει λύσεως τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς ἐλλείψει ἀπαρτίας, ἐνεργεῖται εἰκοσιπεντάδραχμος κράτησις ἐκ τῆς χορηγίας τῶν ἀπουσιασάντων Βουλευτῶν. Συμπληρωματικὴ χορηγία δι’ ἔκτακτον Σύνοδον δὲν δύναται νὰ δοθῇ». (Ἀπορρίπτεται.) Ἡ τροπολογία τῶν ἓξ Βουλευτῶν ἀποσύρεται κατόπιν τῆς νέας ὑποβληθείσης τροπολογίας ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τροπολογία τῶν βουλευτῶν κ. Βοζίκη καὶ Πὼπ ἔχουσα οὕτως: «Ἡ βουλευτικὴ κατ’ ἔτος χορηγία ὁρίζεται εἰς δραχμὰς 1800. Δι’ ἑκάστην δὲ συνεδρίασιν λαμβάνουσιν οἱ Βουλευταὶ πρόσθετον ἀποζημίωσιν δραχμῶν 15, ἐξακριβουμένης συμφώνως τῷ Κανονισμῷ τῆς Βουλῆς τῆς παρουσίας αὐτῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως». (Ἀποσύρεται). Τροπολογία τοῦ κ. Κουτούπη ἔχουσα οὕτως: «Οἱ Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου δι’ ἑκάστην Σύνοδον δρ. 3600, προσθέτως δὲ δρ. 1000 εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς πρώτης Συνόδου ἑκάστης Βουλευτικῆς Περιόδου». (Ἀποσύρεται). Τροπολογία τοῦ κ. Βάρθη. (Ἀποσύρεται). Τροπολογία τοῦ κ. Ξηροῦ ἔχουσα οὕτως: «Ὁ τακτικὸς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς λαμβάνει ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου δι’ ἔξοδα παραστάσεως ἐκτὸς τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως ἐτησίως δραχμὰς τρεῖς χιλιάδας». (Ἀποσύρεται). Τροπολογία τοῦ κ. Ἰγγλέση ἔχουσα οὕτως: «Ὁσάκις αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς παρατείνονται πέρα τῶν ἓξ μηνῶν, ἕκαστος Βουλευτὴς παρευρισκόμενος εἰς τὰς συνεδριάσεις αὐτῆς λαμβάνει δραχμὰς τετρακοσίας κατὰ μῆνα ἐκτὸς τῆς κανονικῆς αὐτοῦ ἀποζημιώσεως». (Ἀποσύρεται). Τροπολογία τοῦ κ. Σ. Δραγούμη ἔχουσα οὕτως: «Οἱ Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου ἀποζημίωσιν ἐτησίως δραχμὰς τέσσαρας χιλιάδας ὀκτακοσίας, ἐξ ὧν δραχμαὶ μὲν δύο χιλιάδες καταβάλλονται ἐν ἀρχῇ τῆς πρώτης τριμηνίας ἑκάστου ἔτους, ἀνὰ χίλιαι δὲ δραχμαὶ ἐν ἀρχῇ ἑκάστης τῶν ὑπολοίπων τριμηνιῶν. Τὸ ἔτος λογίζεται ἀρχόμενον ἀπὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βουλευτοῦ· οὐδεμία ἄλλη ἀποζημίωσις παρέχεται εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν». (Ἀποσύρεται). Τροπολογία τῶν ἓξ Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν ἔχουσα οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 75ον. Οἱ ἐκπληρώσαντες τὰ βουλευτικὰ αὐτῶν καθήκοντα Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου ἀποζημίωσιν οἱ μὲν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ κατοικοῦντες δραχμῶν ὀκτακοσίων ἐν ἀρχῇ ἑκάστης τριμηνίας, οἱ δὲ λοιποὶ χιλίων».

§239ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον, ὡς προτείνεται ἡ τροπολογία του, λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§241Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νὰ εἴπητε εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ παραμείνωσιν νὰ ψηφίσωσι καὶ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, διότι εἶναι σχετικόν.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ παραμείνωσι, διότι θὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον.

§243Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ τὸ ψήφισμα.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τὸ ψήφισμα. Βεβαίως.

§245Α. ΣΛΗΜΑΝ. Κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῶν 5000 δρ. λέγω ναί. (Καλοῦνται ὑπὸ τοῦ Προέδρου ὡς ψηφολέκται οἱ βουλευταὶ κύριοι Δ. Γκλαβᾶς καὶ Ν. Βάρθης καὶ ἄρχεται ἡ ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον):

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 194, ἐξ ὧν 181 εἶπον ναί, 6 εἶπον ὄχι καὶ 7 ἠρνήθησαν ψῆφον. Κατὰ συνέπειαν ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῶν ἓξ Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἄρθρον 75.— «Οἱ Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου ἀποζημίωσιν οἱ μὲν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ κατοικοῦντες δραχμῶν ὀκτακοσίων ἐν ἀρχῇ ἑκάστης τριμηνίας, οἱ δὲ λοιποὶ χιλίων. Εἰς τὸν τακτικὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς παρέχεται δι’ ἔξοδα παραστάσεως πρόσθετος ἀποζημίωσις δραχμῶν διακοσίων πεντήκοντα μηνιαίως. Οὐδεμία ἄλλη ἀποζημίωσις παρέχεται εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν». Ἄρθρον 76. — «Ἐν ἀπουσίᾳ Βουλευτοῦ ἐπὶ πλείονας τῶν πέντε συνεδριάσεων κατὰ μῆνα, ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς, ἐν τακτικῇ ἢ ἐκτάκτῳ Συνόδῳ, κρατοῦνται ἐκ τῆς ἄνω ἀποζημιώσεως δραχμαὶ εἴκοσι δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν». Ὁ κ. Κλάδης ἔχει τὸν λόγον.

§247Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ ζητήματος σοβαροῦ. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ ἔπαυσαν πλέον δυνάμενοι νὰ ἐκτίθενται ὑποψήφιοι Βουλευταὶ οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοί, βεβαίως ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 76, ὡς εἶχεν ἐν τῷ παλαιῷ Συντάγματι, ἦτο περιττή, καὶ δι’ αὐτὸ βλέπομεν ὅλως διόλου ἄλλο ἄρθρον 76. Κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τοῦ 1843 καὶ τοῦ 1864 οἱ Βουλευταί, οἱ λόγῳ πολιτικῆς ἢ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἢ ἄλλως πως μισθοδοτούμενοι λαμβάνουσι τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ μισθοῦ καὶ τῆς ἀποζημιώσεως. Κατὰ παρερμηνείαν τοῦ ἄρθρου τούτου, καὶ μάλιστα ἐναντίον τοῦ ἄρθρου τούτου, ὁ νόμος περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων τοῦ 1861 ἐν ἄρθρῳ 9ῳ λέγει ὅτι οὐδεὶς λαμβάνει διπλῆν σύνταξιν ἢ σύνταξιν καὶ ἀποζημίωσιν βουλευτικὴν ἢ γερουσιαστικήν. Εἶναι δὲ τοῦτο ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, καθόσον οὐδέποτε τὸ Σύνταγμα ὡμίλησε περὶ συντάξεως, ἀλλὰ περὶ μισθοῦ, ἡ δὲ σύνταξις δὲν εἶναι μισθός, ἀλλ’ εἶναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον κρατεῖται ἀπὸ τὸν μισθὸν καὶ θεωρεῖται τοκιζόμενον καὶ ἀποδιδόμενον καὶ τὸ ὁποῖον μεταβιβάζεται εἰς τὰ τέκνα καὶ εἰς τὴν σύζυγον, καὶ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἐξισοῦται πρὸς τὸν μισθόν. Δι’ αὐτὸ ἤθελον παρακαλέσει, ἀφοῦ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος οὕτω πως ἀπεφάνθη, νὰ γίνῃ τοιαύτη μνεία ἐν τῷ ἄρθρῳ, ὥστε νὰ μὴ θεωρηθῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τοῦ λοιποῦ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων.

§248ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ζακύνθου Βουλευτής, προυκάλεσε τὴν προσοχὴν τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐν τῇ ἐκθέσει της ἀναφέρει, ἂν καλῶς ἐνθυμῶμαι, ὅτι ἡ σύνταξις εἶναι κεκτημένον δικαίωμα διὰ τὸν συνταξιοῦχον, καὶ εὔλογον εἶναι νὰ μὴ ἀφαιρῆται ἢ νὰ μὴ συγχέηται πρὸς τὴν βουλευτικὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει τις, καὶ ὅταν ἔχῃ καὶ ἄλλην πρόσοδον, πρόσοδος δὲ καταντᾷ, ὡς κεκτημένον δικαίωμα καὶ ἡ σύνταξις. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι τὴν γνώμην τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς τὴν συμμερίζομαι, ἀλλὰ δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι χρήσιμον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἄρθρου τούτου νὰ παρεμβάλωμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν. Ὑπόσχομαι εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους διὰ τὸ ζήτημα ὅτι, ἂν ἤθελεν εἰσαχθῆ τοιοῦτον νομοσχέδιον, θὰ εἰσηγηθῶ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐὰν δὲν εἰσαγάγωσι, θὰ εἰσαγάγω ἐγὼ τοιοῦτον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, Κύριοι, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσητε τὸ ἄρθρον, παραπεμπομένου τοῦ ζητήματος τούτου εἰς ἄλλην συζήτησιν.

§249Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν ἐσκόπουν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 76, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἀπήλειφεν ἐντελῶς τὴν διάταξιν τὴν ὑπάρχουσαν ἐν τῷ ὑφισταμένῳ καὶ ἀναθεωρουμένῳ Συντάγματι. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ σύνταξις, ὅπως εἶναι παρ’ ἡμῖν κεκανονισμένα τὰ περὶ συντάξεων, εἶναι αὐτόχρημα μισθός, διότι εἶναι βεβαιωμένον ὅτι ὁ συνταξιοῦχος ὑπάλληλος δὲν λαμβάνει τὴν σύνταξιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταβολῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμε κατὰ τὰς διαφόρους ἐποχάς, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας προσφέρει. Κατὰ συνέπειαν θὰ προτείνω, ὅπως παραμείνῃ ἐν ἰσχύϊ ἡ διάταξις ἡ ὑπάρχουσα ἐν τῷ ὑφισταμένῳ Συντάγματι, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβαλλομένην πρότασιν, κυρίως διότι ἀποβλέπω εἰς μέγαν ἀριθμὸν συνταξιούχων πολιτευομένων. Διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Βουλή, θὰ σᾶς ἀναφέρω ὀλίγα παραδείγματα, ἐξ ὧν θὰ προκύψῃ, ὅτι κατὰ τὸ μέλλον θὰ ἔχωμεν ὑποψηφίους Βουλευτὰς ὑπερεκατὸν συνταξιούχους. Σᾶς ὀνομάζω τὸν στρατηγὸν Τσαμαδόν, τὸν στρατηγὸν Λιμπρίτην, οἱ ὁποῖοι θὰ λαμβάνωσιν 600 δρ. σύνταξιν καὶ τὴν ἀποζημίωσιν.

§250Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§251Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἠξεύρω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι σᾶς θίγω προσωπικῶς, ὅτι προσβάλλω τὰ συμφέροντά σας, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου.

§252ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 76 δὲν ὁμιλεῖ περὶ συντάξεων, ἀλλ’ ὁμιλεῖ ὁ νόμος ὁ περὶ συντάξεων. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἔχω γνώμην σύμφωνον πρὸς τὴν συνταγματικὴν ἐπιτροπήν, ἀλλὰ τὸ ζήτημα θὰ συζητηθῇ, ὅταν ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν εἴτε διὰ προτάσεως νόμου εἴτε διὰ σχεδίου νόμου.

§253Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει παύω ἀσχολούμενος ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θὰ εἰσαχθῇ λίαν προσεχῶς τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου τότε.

§254Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ὅπως εἶχεν ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἦτο δυνατὸς ὁ περιορισμός, ἐνῷ ἤδη δὲν δύναται νεώτερος νόμος νὰ ἔλθῃ νὰ περιορίσῃ τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ Σύνταγμα.

§255Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν ἀποκλείεται εἰς τὸν νομοθέτην νὰ φροντίσῃ διὰ τοιαύτην διατύπωσιν, διότι ἡ κατάργησις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς θὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ δώσητε. Ἡ ἀπάλειψις τῆς ὑφισταμένης ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς διατυπώσεως ἐνέχει καὶ μίαν ἄλλην ἔννοιαν λανθάνουσαν, ἐὰν ἐπιτρέπηται ἡ λέξις. Εἶναι ἐνδεδειγμένη ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν Ὑπουργῶν, καὶ ἑπομένως, ἂν ὡρμήθη ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἠθέλησε νὰ διευκολύνῃ τὴν θέσιν τῶν Ὑπουργῶν, ἀπορρίψασα τὸ ἄρθρον αὐτὸ κατέστησε δυσχερῆ τὴν θέσιν αὐτῶν προκειμένου νὰ δεχθῶμεν Βουλευτὰς λαμβάνοντας καὶ σύνταξιν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς συντάξεως, ὑπολαμβάνω ὅμως ὅτι ὑποστηρίζω ὀρθὴν πρότασιν μὴ ἀποδεχόμενος καὶ τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν ἡ ἐπιτροπή, διότι ἐγὼ φρονῶ μὲ τὴν ταπεινήν μου γνώμην καὶ τὴν μικρὰν νομοθετικὴν πεῖραν ὅτι ἡ κράτησις, ἡ ὁποία θὰ ἐπιβάληται ἕνεκα ἀπουσιῶν, δὲν συντελεῖ πολὺ εἰς τὴν ἀξιοπρεπῆ παράστασιν τοῦ Βουλευτοῦ. Θὰ εἶναι προτιμότερον εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τῆς Βουλῆς, ὅπου θὰ κανονίζωνται καὶ διὰ τῆς πειθαρχίας, ἐκεῖ νὰ ἐπιφυλαχθῇ νὰ τεθῇ καὶ ἡ διάταξις αὕτη ὡς ἐσχάτη ποινή, ἣν ἐνδέχεται νὰ ὑποστῇ ὁ Βουλευτής.

§256Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Νομίζω καθῆκόν μου, κύριοι Βουλευταί, ὡς ἰατρὸς μάλιστα προκειμένου περὶ κρατήσεων ἐκ τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως ἑκάστου Βουλευτοῦ νὰ γίνῃ μία ἐξαίρεσις διὰ τοὺς ἀσθενεῖς. Φαντασθῆτε Βουλευτήν τινα ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις εὑρισκομένων ἀσθενοῦντα καὶ μάλιστα ἀπὸ ἀσθένειαν μολυσματικήν, θὰ εἶναι λογικόν, θὰ εἶναι ὀρθόν, ὁ Βουλευτὴς αὐτός, ὁ ὁποῖος κινδυνεύει τὴν ζωήν του, νὰ ὑποστῇ τοιαύτην στέρησιν τῆς ἀποζημιώσεώς του;

§257ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιψήφισις τῆς διατάξεως ταύτης εἶναι ἐπιβεβλημένη, κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶναι δ’ ἀναξιοπρεπὲς δι’ ἡμᾶς ν’ ἀναγράφωμεν τὴν διάταξιν ταύτην, διότι εὑρίσκω τοὐναντίον ὅτι εἶναι συμφωνότατον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν ἡμῶν, ὅπως μὴ ἀξιῶμεν νὰ λάβωμεν ἀπὸ τὸ ταμεῖον χρήματα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν δικαιούμεθα, διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὸν οἶκον ἡμῶν. Βεβαιωθῆτε δὲ ὅτι ἡ ἀναγραφὴ τῆς διατάξεως ταύτης θὰ γίνῃ ἀφορμὴ νὰ εἶναι αἱ συνεδριάσεις πλήρεις καὶ θὰ γίνῃ αἰτία νὰ μὴ πληρώνωνται οἱ ἀπουσιάζοντες ἄνευ ἀδείας, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εὔλογον νὰ πληρώνωνται ὅπως οἱ παρακαθήμενοι ἐδῶ καὶ ἐργαζόμενοι.

§258ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὰ ὑπάρχει τις ὁ πιστεύων ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὕτη; Ὅστις ζητεῖ ἄδειαν θὰ λαμβάνῃ καὶ θέλουσιν ἀπουσιάζει ὅλοι δεδικαιολογημένως.

§259Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Κατὰ τὴν προλαβοῦσαν ἀγόρευσίν μου ὑπέδειξα τὰς συνεπείας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπέλθωσι διὰ τῆς ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 76 τοῦ Συντάγματος καὶ πάλιν ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὅπως μὴ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον αὐτό, διότι θὰ δημιουργήσωμεν ζητήματα σχετικῶς μὲ τὴν ἐκλογὴν τῶν συνταξιούχων στρατιωτικῶν ὡς Βουλευτῶν. Ἡ ἐναντία γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουσιν ἄλλοι, θ’ ἀγάγῃ τὴν Βουλὴν ταύτην εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε νὰ γίνῃ λέσχη ὅλων τῶν συνταξιούχων ὑπαλλήλων, διότι οὗτοι ἀποστρατευόμενοι οὐδὲν ἄλλο θὰ ἐπιδιώκωσι πλὴν τῆς παχείας συντάξεως, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἔλαβον, εἰμὴ νὰ λαμβάνωσι καὶ τὴν ἀποζημίωσιν τοῦ Βουλευτοῦ. Δι’ αὐτὸ καὶ πάλιν ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὅπως μὴ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὕτη.

§260ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκόμη καλλίτερον, διότι θὰ ἔχωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀνθρώπους ἀποκτήσαντας πεῖραν πολλήν. Ἀλλὰ μήπως ἀπ’ αὐτῶν ἐξαρτᾶται νὰ ἐκλέγωνται Βουλευταί; Ὁ λαὸς θὰ τοὺς ἐκλέξῃ.

§261Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Ἡ ἀντίληψις τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔστειλεν, εἶναι ὅτι ὁ Βουλευτὴς δὲν πρέπει νὰ λαμβάνῃ ἀποζημίωσιν μεγαλειτέραν τῆς ἀναγεγραμμένης ἐν τῷ Συντάγματι. Ὅταν καθιερῶμεν τάξεις Βουλευτῶν λαμβανόντων διπλασίαν ἀποζημίωσιν τῶν ἄλλων, νομίζω ὅτι καθιεροῦμεν διάταξιν, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν.

§262Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Συμφωνῶ, κ. Πρόεδρε, μὲ τὴν διατύπωσιν ὅτι ὁσάκις ἀπουσιάζομεν ν’ ἀφήνωμεν 20 δραχμάς, ἀλλ’ ὡς ἔχει καθορισθῆ ἡ διάταξις θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτελέσματα ὄχι εὐχάριστα. Σᾶς φέρω παράδειγμα· διατρέχομεν τὰς τρεῖς τριμηνίας καὶ ἔχει νὰ λάβῃ ὁ Βουλευτὴς τὴν τελευταίαν τριμηνίαν δραχμὰς 1000· ὑποθέσατε ὅτι ὁ Βουλευτὴς δὲν ἔρχεται, συνεδριάζομεν τρεῖς μῆνας, τὸν Ὀκτώβριον, Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον καὶ κάμνομεν 25 συνεδριάσεις κατὰ μῆνα. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν 20 δρ. τὴν ἡμέραν, ἤτοι 1500 δραχμὰς διὰ τὴν τριμηνίαν, ὁ Βουλευτὴς αὐτὸς ὄχι μόνον δὲν θὰ λάβῃ τὰς 1000 δραχμάς, ἀλλὰ θὰ ὀφείλῃ καὶ 500.

§263ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι κατὰ μίαν τριμηνίαν δὲν παρουσιάζεται καθόλου, κατ’ ἐκείνην τὴν τριμηνίαν δὲν θὰ λάβῃ τίποτε, ἀλλὰ δὲν ἐπηρεάζονται αἱ ἄλλαι τριμηνίαι, κατὰ τὰς ὁποίας ἔλαβε τὴν ἀποζημίωσίν του. Ἡ ἑρμηνεία αὕτη, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπον προχείρως ὅλως, φαίνεται ἐνισχυομένη καὶ ἐκ τῆς γνώμης τοῦ συναδέλφου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι δηλαδὴ προκειμένου περὶ μιᾶς τριμηνίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔτυχε ν’ ἀπουσιάσῃ ὁ Βουλευτὴς ἐν ὅλῳ, ἡ ὅλη του τιμωρία διὰ τῆς ἀπουσίας δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῆς τριμηνίας.

§264ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ γεννηθῇ ζήτημα, διότι ἐν τῇ διατάξει γίνεται λόγος περὶ κρατήσεως.

§265Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ν’ ἀναγραφῇ αὐτὸ εἰς τὰ Πρακτικά.

§266Γ. ΠΩΠ. Κύριε Νέγρη, μὴ ἀνησυχεῖτε. Οὐδενὸς ἡ ἀποζημίωσις θὰ κρατηθῇ· ὅλοι θὰ πληρωθῶσιν, εἴτε ἔρχονται εἴτε δὲν ἔρχονται.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἑτέρου ζητήσαντος τὸν λόγον ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Ὑπάρχει τροπολογία τῶν βουλευτῶν κυρίων Δ. Οἰκονόμου καὶ Π. Ἀγγελίδου, ἔχουσα οὕτως: «Οἱ Βουλευταί, οἱ ὁπωσδήποτε λαμβάνοντες ἐκ τοῦ Δημοσίου μισθόν, σύνταξιν ἢ χορήγημα, λαμβάνουσι μόνον τὸ τυχὸν ἐλλεῖπον μέχρι τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὁρισθείσης ἀποζημιώσεως».

§268Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἀποσύρεται.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἑτέρα τροπολογία τῶν βουλευτῶν κ. Γαϊτάνου, Ἀβάζου, Κλάδη, Μανέτα, Τριγγέτα, Κοντομιχάλου, Σφακιανάκη, Χαριτάτου, Ῥούφου Κανακάρη, Φωτήλα, Βάρθη καὶ Μαλασπίνα, ἔχουσα οὕτως: «Οἱ συνταξιοῦχοι Βουλευταὶ πλὴν τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως λαμβάνουσι καὶ τὴν σύνταξιν αὑτῶν».

§270Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἀποσύρεται.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἔχομεν τὸ ἄρθρον 76 τοῦ Συντάγματος, ὡς διετυπώθη ἐν τῷ προσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκεται πάλιν ἔχον οὕτως: Ἄρθρον 76. «Ἐν ἀπουσίᾳ Βουλευτοῦ ἐπὶ πλείονας τῶν πέντε συνεδριάσεων κατὰ μῆνα, ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς, ἐν τακτικῇ ἢ ἐκτάκτῳ Συνόδῳ, κρατοῦνται ἐκ τῆς ἄνω ἀποζημιώσεως δραχμαὶ εἴκοσι δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 76 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν ἤδη δύο προτάσεις ψηφισμάτων. Ἡ πρώτη ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως τῆς παρούσης Βουλῆς, ἥτις ἔχει οὕτως: «Ἡ Βʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἀσκοῦσα τὴν ἐξουσίαν αὑτῆς πρὸς ἀναθεώρησιν καὶ μεταρρύθμισιν τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος «Ψηφίζει· Εἰς τοὺς Βουλευτὰς τῆς διπλῆς Βουλῆς, πλὴν τῆς καταβληθείσης ἤδη ἀποζημιώσεως τῶν δρ. 1800, καταβληθήσονται εἰσέτι διὰ τὴν μέχρις 8 Ἰουλίου νομοθετικὴν αὑτῆς ἐργασίαν δρ. 1200, ἐξ ὧν δραχμαὶ μὲν 600 τῇ 1 Μαΐου, δραχμαὶ δὲ 600 τῇ 1 Ἰουνίου. Ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος ψηφίσματος ἄρχεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σχέδιον τοῦτο ψηφίσματος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Δευτέρα εἶναι ἡ ἑξῆς, ἣν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐγώ.

§272ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη προνοίας δι’ εἰδικοῦ ψηφίσματος ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα παραστάσεως τοῦ Προέδρου, διότι ἐν τῷ ψηφίσματι, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν περὶ ἀποζημιώσεως τῶν Βουλευτῶν τῆς παρούσης Βουλῆς, δὲν γίνεται λόγος καὶ περὶ ἐξόδων παραστάσεως τοῦ Προέδρου. Ὥστε δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη εἰδικοῦ ψηφίσματος ἀναστέλλοντος τὴν ἰσχὺν τοῦ ἄρθρου 75, διότι περὶ τῶν ἐξόδων, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ Προέδρου τῆς παρούσης Βουλῆς δὲν γίνεται λόγος κατόπιν τῶν δηλώσεων ὑμῶν.

§273ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τούτου ὀφείλω νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ ἠρχίσαμεν ν’ ἀποφασίζωμεν περὶ ἐξόδων παραστάσεως.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη αὐτό.

§275ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαιότατα. Αὐτὸ εἶναι σχέδιον ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται, ὅπως ἐξαιρεθῇ τῶν ἐξόδων τούτων τῆς παραστάσεως ὁ Πρόεδρος τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς.

§277ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τότε ἐν ἐπιλόγῳ. Ἀφοῦ εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἰδέαν τοιούτων δαπανῶν, πρέπει νὰ προσέξωμεν εἰς τοῦτο, ὅτι εἰς ἕν καὶ μόνον σημεῖον εἶναι ἀπαραίτητον νὰ δοθῶσιν ἔξοδα παραστάσεως, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Διότι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς κατήντησαν τὰ πράγματα, πρέπει νὰ ἔχῃ τις περιουσίαν, ὅπως διορισθῇ Ὑπουργός, καὶ εἰς τοῦτο νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ δυστυχῶς κατήντησεν ἔθιμον, πρέπει νὰ προσέξωμεν μήπως παρασύρῃ ὑμᾶς εἰς τὸ νὰ μὴ ἔχωμεν πάντοτε τοὺς καταλλήλους. Ἔρχονται Ὑπουργοὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, οἵτινες εἶναι εἰς ἀπόλυτον ἀδυναμίαν νὰ ἐκτελέσωσι τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτοὺς χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Ἑλλάδος καθῆκον πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσφέρουσιν εἰς αὐτοὺς γεύματα καὶ συναναστροφάς. Εἶναι λοιπὸν ἀπαραίτητον, ἀφοῦ ἐφροντίσαμεν περὶ ἐξόδων παραστάσεως τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅπως φροντίσωμεν, ἵνα ἀναγραφῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν δι’ ἔξοδα παραστάσεως ἡ προσήκουσα πίστωσις.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον εἰδικοῦ νόμου.

§279ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς τοιοῦτον τὸ ἔθιξε καὶ ὁ κ. Βουλευτής.

§280ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἀνάγκη τῆς ψηφίσεως τοῦ δευτέρου ψηφίσματος. Αἱ δηλώσεις ὅμως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς αὗται ἐλέχθησαν, σχετικῶς πρὸς τὰ ἔξοδα παραστάσεως τοῦ Προέδρου τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς θέλουσι τεθῆ ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς ὡς ἑρμηνεία.

§282ΑΝΤ. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, κύριοι Βουλευταί, ὅπως συνηγορήσω, ἵνα μὴ ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, καθόσον φρονῶ ὅτι δύναται νὰ δοθῇ αὐτῷ ἡ μικρὰ αὕτη ἀμοιβὴ διὰ τὸν ζῆλον, μεθ’ οὗ ἐκτελεῖ τὰ καθήκοντά του. Νομίζω δ’ ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τοῦτο.

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, ἀλλὰ δὲν δέχομαι ἐγώ. Αὔριον, κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ γίνῃ συνεδρίασις λόγῳ τῆς ἑορτῆς, κατὰ συνέπειαν ἡ Βουλὴ θέλει συναινέσει, ὅπως συνεδριάσῃ τὴν Δευτέραν. Θέλω ὑπενθυμίσει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ γεγονὸς ὅτι κατὰ τὸ κυκλοφορῆσαν πρόγραμμα αὔριον θὰ γίνῃ τελετὴ ἐπὶ τῇ ὀνομαστικῇ ἑορτῇ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως ἡμῶν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως παρευρεθῇ εἰς ταύτην. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 1 καὶ 50′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον).