1911.04.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 70.

τῆς 21ης Ἀπριλίου 1911.

(Πέμπτη)

Προεδρία κ. Νικολάου Ἀ. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 4 καὶ 40′ μ. μ.

προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Θ. Παπαϊωάννου ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 129 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ Πρακτικὰ θ’ ἀναγνωσθῶσι κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, διότι δὲν εἶναι ἕτοιμα. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς ἀναφοράς: 1) Ὁ λαὸς τοῦ δήμου Ἐράνης θεωρεῖ, ὅτι ἡ περὶ Προνομιούχου συζήτησις εἶναι ἀποτέλεσμα δημοκοπίας, οὐχὶ δ’ ἀποτέλεσμα ἀγροτικῆς ἀσφαλείας.

§2ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἔπρεπε ν’ ἀνακοινωθῇ τοιαύτη ἀναφορὰ πρὸς τὴν Βουλήν.

§3Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ μὴ ἀναγραφῇ εἰς τὰ Πρακτικά.

§4ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν πρέπει ν’ ἀναγραφῇ. 2) Οἱ κάτοικοι Ἀριστομένους καταγγέλλουσι τὸν ἐφημέριόν των Ἀγγελῆν Ἀνδρικόπουλον ὡς διάγοντα βίον σκανδαλώδη. 3) Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Παληαμπέλων τοῦ δήμου Ἀνακτορίων παρακαλοῦσιν, ὅπως διαταχθῇ ἐπιτροπὴ καὶ μεταβῇ καὶ ἐξετάσῃ ἐπιτοπίως τοὺς νῦν καὶ πρώην ἐνοικιαστὰς τῶν λιβαδίων των. 4) Ὁ κτηματικὸς Σύλλογος «Παλαιὰ Οἰχαλία» ζητεῖ, ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος. 5) Τὰ ἐν Καλάμαις σωματεῖα ζητοῦσιν, ὅπως μὴ φορολογῶνται τὰ σφαζόμενα ζῷα κατὰ τὸ Πάσχα δι’ οἰκιακὴν χρῆσιν. 6) Ὁ Παναιγειρατικὸς Σύλλογος «Πρόοδος» ζητεῖ, ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος. 7) Ὁ ἐκ Φαρσάλων Β. Ἀναστασόπουλος καταγγέλλει τὸν πρώην ἐν Ὀδησσῷ πρόξενον τῆς Ἑλλάδος κ. Φοντάναν ὡς μὴ διαχειρισθέντα καλῶς τὸ κληροδότημα τοῦ ἐν Ῥωσίᾳ ἀποθανόντος ὁμογενοῦς κ. Συνοδινοῦ. 8) Ἡ ἐν Ἀθήναις ἀλληλοβοηθητικὴ ἀδελφότης τῶν τυπογράφων ὑποβάλλει ὑπόμνημα. 9) Διάφοροι καταστηματάρχαι τῆς συνοικίας «Βάθεια» ὑποβάλλουσι παράπονα διὰ τὴν διπλῆν γραμμὴν τῶν τροχιοδρόμων ἐν τῇ στενῇ ὁδῷ Καματεροῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παγίας προκαταβολῆς τοῦ Στρατοῦ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς) Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων.

§5ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἐρωτῶ ἂν δὲν θὰ θέσητε ὑπὸ συζήτησιν πρώτην τὴν ἐπερώτησίν μου τὴν ἐγγεγραμμένην ὑπ’ ἀριθμὸν 469, ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς: Διατί ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης διατηρεῖ τὸ δικηγορικόν του γραφεῖον· βʹ διατί παρεῖδε τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς κατὰ τὸν διορισμὸν τῶν ἐπιτροπειῶν πρὸς σύνταξιν σχεδίων τῶν δικαστικῶν κωδίκων· γʹ) διατί μειοῖ τὸ γόητρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τοῦ Κράτους διορίζων κατὰ προτίμησιν τοὺς συγγενεῖς του, τοὺς βοηθοὺς τοῦ δικηγορικοῦ του γραφείου, καὶ τοὺς ὑπηρέτας του εἰς δημοσίας θέσεις.

§6Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Κουλουμβάκη. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν προεδρικὴν ἕδραν ὁ Πρόεδρος κ. Στράτος).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις ἔρχονται καθ’ ἣν σειρὰν εἰσὶν ἐγγεγραμμέναι, συναινοῦντος ὅμως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμὸν προτάσσεται αὕτη. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§8ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Κουλουμβάκην ν’ ἀναμείνῃ τὴν περάτωσιν τῆς συζητήσεως περὶ τῆς Ἑνιαίας, ἵνα μὴ διακοπῇ αὕτη, καὶ ἀμέσως μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς Ἑνιαίας νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τῆς ἰδικῆς του.

§9ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἂν ἔχητε τὴν γνώμην ὅτι ἡ περὶ Ἑνιαίας συζήτησις θὰ λήξῃ μέχρι τοῦ Αὐγούστου, τότε εἶμαι σύμφωνος.

§10ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἂν ἤθελε φανῆ ὅτι δὲν θὰ τελειώσῃ σήμερον, τότε ἀμέσως αὔριον. Ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει τοῦτο, ὅτι ἀμέσως μετὰ τὴν Ἑνιαίαν ἔρχεται αὕτη.

§11Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, διότι εἶναι καὶ ἄλλαι ἐπερωτήσεις· πότε θὰ ἔλθωσιν;

§12ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅταν συμφωνῇ ἡ Κυβέρνησις, τοῦτο ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐρωτᾶται ἡ Βουλή.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν: συζήτησις ἐπ’ ἀναφορᾶς τοῦ Παναιγειρατικοῦ συλλόγου «Πρόοδος», ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία «Ἑνιαία». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πελ. Ἠλιόπουλος.

§14ΠΑΝ. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὁ ἀντιλέγων νὰ προηγηθῇ.

§15Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Μετὰ τὸν κ. Ἠλιόπουλον θὰ ἔλθῃ ὁ ἀντιλέγων.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ὁμόφρων, κύριε Ἠλιόπουλε;

§17Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμόφρων.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε νὰ ζητήσωμεν κατὰ τὸν Κανονισμὸν τὸν ἀντιλέγοντα.

§19Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἄλλη συνεδρίασις. Νὰ ἀκούσωμεν, διὰ νὰ ἴδωμεν τίς εἶναι ὁ ἀντιλέγων.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ συζήτησις, κύριε Βουρλούμη, εἶναι ἀπομεμακρυσμένη, παρακαλοῦσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ ὁμιλήσωσι, διὰ νὰ γνωρίσωμεν τὸν ἀντιλέγοντα. Ὁρίσατε, κύριε Ἠλιόπουλε.

§21Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην χάριν ἐκείνων τῶν συναδέλφων, οἵτινες πιθανῶς, ὡς μὴ καταγόμενοι ἀπὸ σταφιδοφόρων μερῶν, δὲν γνωρίζουσι τὰ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως μοὶ ἐπιτρέψῃ, ἵνα ἐν συνόψει ἐκθέσω τὰ κατ’ αὐτό. Βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν θ’ ἀναμένῃ παρ’ ἐμοῦ μεγάλας λεπτομερείας, διότι οὔτε τὰ τραπεζιτικὰ καλῶς χειρίζομαι, οὔτε φωνὴν ἰσχυρὰν καὶ δυνατὴν ἔχω, ὅπως ζωγραφήσω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὰ πάθη τοῦ σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ. Γνωρίζει ἡ Βουλὴ ὅτι ἡ Ἑλλὰς λόγῳ τῆς προνομιούχου γεωγραφικῆς αὐτῆς θέσεως ἔχει τὴν τύχην νὰ ἔχῃ καὶ προνομιακὸν προϊὸν, τὴν σταφίδα, ἥτις καλλιεργεῖται ἀπ’ αἰώνων. Ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς ἑνετοκρατίας διενηργεῖτο ὑπὸ τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν προστασίαν τῆς τότε Πολιτείας. Ἔκτοτε ὅμως ἤλλαξαν οἱ χρόνοι καὶ αἱ περιστάσεις. Ἔμεινεν ὅμως πάντοτε ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος ἀνάλογος καὶ ἱκανοποιητικὴ ἐφ’ ἱκανὸν χρόνον. Πρὸ τριακονταετίας, ὡς γνωστόν, ἐπῆλθεν ἐν Γαλλίᾳ ἡ φυλλοξήρα. Ἕνεκα τῆς ἐκεῖ καταστροφῆς τῶν ἀμπέλων ἠναγκάσθη ἡ Γαλλικὴ βιομηχανία νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν πρὸς ἀγορὰν σταφίδος διὰ κατασκευὴν οἴνου. Ἕνεκα τοῦ γεγονότος τούτου ἐπῆλθε μεγάλη αὔξησις τῶν τιμῶν, ἀθρόοι δ’ οἱ κάτοικοι τῆς Πελοποννήσου καὶ τῶν ἄλλων σταφιδοφόρων μερῶν ἐτράπησαν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφιδαμπέλου, διὰ τὸν λόγον δὲ τοῦτον ἔφθασεν ἡ παραγωγὴ εἰς ποσότητα μεγαλειτέραν τῶν 400 ἑκατομμυρίων. Ἐφαντάζοντο οἱ δύσμοιροι Πελοποννήσιοι ὅτι ἡ ἐπιστήμη ἐν Γαλλίᾳ ἤθελε φανῆ τοσοῦτον ἀδεξία, ὥστε νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ τὸ μέτρον πρὸς θεραπείαν τῆς φυλλοξήρας. Ἐν τούτοις ταχέως ἡ ἐπιστήμη ἐφεῦρε τὸ μέσον πρὸς καταπολέμησιν τῆς νόσου ταύτης τῶν ἀμπέλων, ταχέως δ’ ἐκεῖ ἀνέλαβε καὶ ἀνεπτύχθη πάλιν ἡ ἀμπελουργία εἰς τρόπον τοιοῦτον, ὥστε ἡ ἐν Γαλλίᾳ ἀγορὰ τοῦ σταφιδοκάρπου, ἐπαρκοῦσα πλέον ἐξ ἰδίων εἰς τὰς ἀνάγκας της, ἔστρεψε τὰ νῶτα πρὸς τὸν σταφιδόκαρπον τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ γεγονότος τούτου, κύριοι συνάδελφοι, πρὸ ὀλίγων ἐτῶν καὶ ἕτερον περιστατικὸν συνέβη, τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίσω πρὸς αὐτήν. Ἐγένετο συνέδριον ἐν Γαλλίᾳ οἰνολογικόν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκλήθη ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ καὶ ἡ Ἑλλάς· καὶ ὄντως ἡ τότε Κυβέρνησις ἔστειλε δύο ἀντιπροσώπους· τὸ συνέδριον ἐκεῖνο ἀπεφάσισε, χειροκροτούντων ἀτυχῶς τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ὁ σταφιδίτης οἶνος δὲν εἶναι καὶ δὲν πρέπει νὰ χαρακτηρίζηται ὡς γνήσιος οἶνος. Τοῦτο ἀναφέρω ἐν παρόδῳ, κύριοι Βουλευταί, ἵνα καταδείξω εἰς τὴν Βουλὴν ὁποία πρόνοια καὶ ὁποία προσοχὴ ἐδίδετο εἰς τὸ ἀτυχὲς ἐκεῖνο προϊόν, τὸ ὁποῖον ἐσίτιζεν ὁλόκληρον τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ πῶς ἔβαινον τὰ πράγματα; Ὅτε ἐπῆλθεν αὐτὴ ἡ μεταστροφὴ ἐν Γαλλίᾳ, φυσικὰ ἐπῆλθε καὶ ἡ μεταστροφὴ τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος εἰς τρόπον ὥστε ἀπὸ τριακοσίων δραχμῶν, ὅσον ἐτιμᾶτο πρὶν τὸ χιλιόλιτρον, ἡ ἀξία αὐτοῦ κατέπεσεν εἰς τὸ εὐτελὲς ποσὸν τῶν 30 ἢ 40 μόλις δραχμῶν, διὰ τῶν ὁποίων μόλις ἐκαλύπτοντο αἱ μεγάλαι δαπάναι αἱ ἀπαιτούμεναι πρὸς καλλιέργειαν τῆς σταφιδαμπέλου. Ἐντεῦθεν δύναται νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ εἰς ποίαν δυσχερῆ, εἰς ποίαν ἀπελπιστικὴν κατάστασιν περιῆλθεν ὁ τόπος ἐκεῖνος· ἐντεῦθεν δύναται νὰ φαντασθῇ ἡ Βουλὴ πῶς ἀπεγυμνώθη βαθμηδὸν καὶ ἠρημώθη ἡ Πελοπόννησος, καταλιπόντων τῶν κατοίκων αὐτῆς τὴν πατρίδα των καὶ καταφυγόντων πρὸς ἀναζήτησιν ζωῆς ἐν Ἀμερικῇ. Εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀγωνίαν ἐκείνην οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, ἐσκέπτοντο τίνι τρόπῳ θὰ δυνηθῶσι νὰ περιστείλωσι τὸ κακόν, καὶ ἀπὸ σκέψεως εἰς σκέψιν καὶ ἀπὸ συζητήσεως εἰς συζήτησιν ἔφθασαν τέλος εἰς τὴν ὑπόδειξιν μέτρου τινός, δι’ οὗ θὰ κατωρθοῦτο νὰ δημιουργηθῇ τεχνητὸν ὅριον προσφορᾶς καὶ ζητήσεως, ἵνα τοιουτοτρόπως ἀνέλθωσί πως αἱ τιμαί. Ἀπέστειλαν τότε ἐπιτροπὰς εἰς Ἀθήνας. Αἱ ἐπιτροπαὶ ἐκεῖναι παρουσιάσθησαν κατ’ ἀρχὰς εἰς τὸν μεγαλοφυᾶ πολιτικόν, τὸν ὁποῖον παρουσίασε κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἡ Ἑλλάς, εἰς τὸν Χαρίλαον Τρικούπην. Ὁ Τρικούπης ἐθεώρησε τὸ προτεινόμενον τότε μέτρον ἄστοχον καὶ εἶπεν ὅτι ἡ σταφὶς διὰ τῆς σταφίδος θὰ σωθῇ. Ἐν τούτοις ὅμως ἐπιέζετο μετ’ ὀλίγον ἡ Βουλὴ ἐκ τῆς ὑπαρχούσης ἀνάγκης καὶ ἐδέχθη, ὅπως συζητήσῃ σχετικὸν νομοσχέδιον· οὕτως ἐψηφίσθη ὁ γνωστὸς νόμος τῆς παρακρατήσεως. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐκρίθη εὔλογον τότε ὅπως ἰσχύσῃ δοκιμαστικῶς ἐπὶ ἓν ἔτος. Καὶ πραγματικῶς ἡ παρακράτησις ἐπέφερε κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ποιάν τινα βελτίωσιν τῆς τιμῆς τοῦ σταφιδοκάρπου, καὶ ὁ νόμος ἐνεκρίθη, ἵνα ἰσχύσῃ καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Καὶ κατὰ τὸ ἔτος δὲ τοῦτο παρετηρήθη πάλιν ποιά τις βελτίωσις τῶν τιμῶν. Τότε πρὸς μονιμοποίησιν τοῦ θεσμοῦ ἐκείνου ἐγένετο σκέψις, ὅπως ἀνιδρυθῇ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα. Ἀτυχῶς ὅμως, μολονότι τὸ ἐπινόημα ἦτο εὐφυέστατον καὶ ἤθελον ἴσως ἀποβῆ πολὺ χρήσιμον διὰ τὴν ἐν γένει σταφιδοκραγωγήν, ὁ ἱδρυτὴς καὶ δημιουργὸς τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης παρέδωκε ταύτην εἰς τὴν ὀχλοκρατίαν, καὶ ἐντεῦθεν ἐπῆλθε βαθμηδὸν ἡ πτῶσις αὐτῆς. Ἐὰν προεβλέπετο, ἵνα διὰ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης περιορισθῶσι τότε αἱ φυτεῖαι καὶ μὴ ἐπιτραπῇ ὁ δανεισμός, ἴσως νὰ μὴ εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Ἡ πτῶσις τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης ἐπέκειτο. Πιστωτικόν τι ἵδρυμα τοῦ τόπου ἡμῶν εἶχε διαθέσει εἰς δελτία παρακρατήσεως πλέον τῶν δύο ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὡς λέγεται. Τότε, ὅπως μὴ ζημιωθῇ τὸ πιστωτικὸν ἐκεῖνο ἵδρυμα τὸ ποσὸν τοῦτο, ἐμηχανεύθησαν καὶ ἐφεῦρον τὸν τρόπον τῆς δημιουργίας τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία φέρει ἐπὶ κεφαλῆς τὸ ὄνομα τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας πρὸς προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος, ἀλλ’ ἥτις, ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη, ἀντὶ προστασίας, μᾶλλον καταστροφὴν καὶ καταβαράθρωσιν τοῦ προϊόντος ἔμελλε νὰ ἐπιφέρῃ. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἀνέλαβον οἱ κτηματίαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δίδωσι δραχμὰς περίπου 31.25 κατὰ χιλιόλιτρον, δηλαδὴ εἰς μετρητὰ μὲν δραχμὰς ἑπτά, εἰς παρακράτημα δὲ καὶ εἰς εἶδος 35% ἀντιστοιχοῦντα, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δραχ. 16, ἃς θὰ δίδῃ εἰς τὸ Δημόσιον διὰ φόρον πρὸς δραχ. 24 καὶ 25 ο]ο, ὑπολογιζομένης ἑκάστης χιλιάδος μόνον πρὸς δραχμὰς 115. Ἡ δὲ ἑταιρεία διὰ τῆς συμβάσεως ἀνέλαβε τὰς ἑξῆς ὑποχρεώσεις: ὅπως ἀγοράζῃ εἰς τὸ τέλος ἑκάστου σταφιδικοῦ ἔτους πᾶν τὸ προσφερόμενον αὐτῇ ποσόν, ὅπερ δὲν ἤθελεν ἐξαχθῆ διὰ τῆς ἐλευθέρας ἐμπορίας μὲ τὰς ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 καθοριζομένας τιμὰς καὶ τὸ ὁποῖον ὡς καὶ τὸ παρακράτημα καὶ φύραν εἰς εἶδος νὰ μὴ ἐξάγῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐν τῇ φυσικῇ αὐτοῦ καταστάσει, εἴτε ἀπ’ εὐθείας αὐτὴ εἴτε διὰ τρίτου διὰ λογαριασμόν της μήτε νὰ μεταπωλῇ εἰς ἄλλους πρὸς τοιοῦτον σκοπόν, πλὴν τῆς ἐν ἄρθρ. 17 ἐξαιρέσεως, μηδὲ ν’ ἀγοράζῃ καὶ πωλῇ σταφιδόκαρπον τοῦ ἐμπορίου ἢ δελτία παρακρατήσεως ἐπὶ κερδοσκοπίᾳ εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως αὐτὴ ἢ οἱ διευθυνταὶ καὶ ὑπάλληλοι αὐτῆς. Πρὸς δὲ διὰ τοῦ ἄρθρ. 15 νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ τὴν ἐξαγωγὴν βεβλαμμένου σταφιδοκάρπου καὶ διὰ τοῦ ἄρθρου 24 νὰ δαπανᾷ πρὸς ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος 300.000 δρ. περίπου. Ἐνῷ ὅμως οἱ κτηματίαι οὗτοι ὡς ῥαγιάδες πληρώνουσι τὸ χαράτσι αὐτὸ πρὸς τὴν Προνομιοῦχον, ἡ Προνομιοῦχος εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἱδρύσεώς της μέχρι σήμερον περὶ τούτου μόνον ἐφρόντισε καὶ φροντίζει, πῶς νὰ καταδολιευθῇ τὴν σύμβασιν πρὸς ζημίαν τῶν ἀτυχῶν παραγωγῶν, τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων κτηματιῶν. Ἡ σύμβασις περιεῖχε λόγῳ τῆς ἀπροσεξίας τῆς τότε Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως πολλὰς ἀτελείας. Ἐν πρώτοις ἐπετράπη εἰς τὴν ἑταιρείαν μόνον διὰ 15,000,000 δραχμῶν ν’ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον, διὰ κεφαλαίου δηλαδὴ, τὸ ὁποῖον ὅσοι ἀναμιγνύονται εἰς τὰ σταφιδικὰ καὶ ἀναμιμνήσκονται πόσοι Οἶκοι ἔπεσαν μὲ ἐννέα καὶ δέκα ἑκατομμύρια θὰ ἐννοήσωσι πόσον ἀνεπαρκὲς ἦτο τὸ ὡς ἄνω κεφάλαιον διὰ τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐδημιουργήθη ἡ ἑταιρεία. Ἐπὶ πλέον ἡ Βουλὴ καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις μετὰ τόσης ὀλιγωρίας περιεφρούρησαν τὰ κοινὰ συμφέροντα, ὥστε ἐπέτρεψαν διὰ τῆς συμβάσεως εἰς τὴν ἑταιρείαν τὴν διαχείρισιν, χωρὶς αὕτη νὰ καταθέσῃ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, νὰ ἐκδώσῃ μετοχὰς τοκοφόρους, χωρὶς νὰ προβλέψῃ περὶ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου. Ἐπὶ πλέον ἐπετράπη εἰς αὐτὴν ἡ ἔκδοσις 80,000 ἱδρυτικῶν τίτλων, οἱ ὁποῖοι, κύριοι Βουλευταί, πρὸς οὐδὲν ἄλλο χρησιμεύουσιν εἰμὴ πρὸς ἄγραν καὶ ἅλωσιν συνειδήσεων, ὡς τοῦτο ἤκουσε πολλάκις ἡ παροῦσα Βουλὴ παρὰ διαφόρων. Ὑπὸ τὸ κράτος λοιπὸν τῆς τοιαύτης συμβάσεως δὲν ἔπαυσαν ἔκτοτε αἱ παραβάσεις καὶ αἱ διάφοροι ὑπερβασίαι, τὰς ὁποίας διέπραττεν ἡ ἑταιρεία οὐχὶ βεβαίως πρὸς τὸ συμφέρον τῶν παραγωγῶν, ἀλλὰ πρὸς ζημίαν αὐτῶν. Ἠκούσατε κατὰ ποίους τρόπους καὶ κατὰ ποίας μεθόδους ἐκ μέρους τοῦ συναδέλφου κ. Βερροίου ἡ ἑταιρεία προσεπάθει πάντοτε ἐπὶ ζημίᾳ τῶν παραγωγῶν νὰ ἐξαγάγῃ σταφιδόκαρπον ἐναντίον τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Καὶ ἐνῷ ἐπανειλημμένως οἱ ἀτυχεῖς παραγωγοὶ παρεπονοῦντο ἕνεκα τῶν ὑπερβασιῶν τῆς ἑταιρείας, οὐδεμία μέριμνα καὶ οὐδεμία προσοχὴ ἐδίδετο πρὸς τὰ δίκαια καὶ εὔλογα παράπονα αὐτῶν· τοὐναντίον δέ, ὁσάκις τυχὸν ἡ Προνομιοῦχος παρεπονέθη, κατώρθωσε νὰ μειώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει ἀπέναντι τῶν παραγωγῶν, καὶ κατώρθωσε ν’ ἀνατρέψῃ ὅλας σχεδὸν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει διὰ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ ὑπομνήματος ἔχοντος οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ ἕνεκα τῆς ἀπὸ μέρους τῶν παραγωγῶν καθ’ ὑπερβολὴν καὶ ἐξ ἀλογίστου κερδοσκοπίας χρήσεως τῶν ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τῆς Προνομιούχου παρεχομένων αὐτοῖς εὐκολιῶν, ἠγέρθησαν παράπονα ἐκ μέρους τῶν Ἄγγλων μεταπρατῶν τῆς σταφίδος, ὅτι ἡ κατανάλωσις δὲν εὑρίσκει ἐπαρκῆ ποσότητα εἰς τιμὰς προσιτάς, διὰ τοῦτο ἐζήτησε τὴν μείωσιν τῶν ἐκ τῆς συμβάσεως δικαιωμάτων τῶν παραγωγῶν». Αὐτὰ ἔλεγον καὶ ἔγραφον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἰδίως δὲ εἰς τὴν «Ἀκρόπολιν» τῇ 29 Δεκεμβρίου 1905. Εὐθὺς δ’ ἐξ ἀρχῆς ἐπέτυχον τότε (ἀναγινώσκει): αʹ) τὴν μείωσιν τῶν ἐπὶ ἐνεχύρῳ δανείων ἀπὸ ⅘ εἰς 7/10 τῆς ἀξίας τοῦ ἐνεχυριαζομένου σταφιδοκάρπου· βʹ) τὴν μείωσιν τοῦ χρόνου παραλαβῆς σταφιδοκάρπου ἐπὶ ἐνεχύρῳ ἀπὸ τῆς 15 Ἰουλίου εἰς τὴν 1 Μαρτίου καὶ γʹ) τὴν μείωσιν τοῦ χρόνου τῆς ἀναλήψεως τοῦ ἐπὶ ἐνεχύρῳ σταφιδοκάρπου ἀπὸ τῆς 15 Ἰουλίου εἰς τὴν 1 Ἀπριλίου διὰ τὸ ἥμισυ καὶ τὴν 1 Μαΐου διὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ, ἐκποιουμένου ἄλλως ὑπὸ τῆς Προνομιούχου διὰ δημοπρασίας, δι’ ὧν τροποποιήσεων ἐπέτυχε τὴν ἀναίρεσιν τῶν ἄρθρων 10, 12, 17 καὶ 22 τῆς συμβάσεως, ἤτοι ἐπέτυχε τὴν κατάργησιν ὅλων τῶν ὑποχρεώσεών της ἀπέναντι τῶν παραγωγῶν, ἃς εἶχεν ἀναλάβει δυνάμει τῆς συμβάσεως». Εἰς τοιαύτην κατάστασιν εὑρίσκοντο τὰ πράγματα ἐν Πελοποννήσῳ, καὶ οἱ παραγωγοὶ βλέποντες ὅτι οὐδεμία πλέον κατεβάλλετο ὑπὲρ αὐτῶν μέριμνα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐστράφησαν πρὸς τὴν δικαιοσύνην. Καὶ ἐφ’ ὅσον, Κύριοι, τὰ παράπονα κατὰ τῆς Προνομιούχου περιωρίζοντο εἰς συλλαλητήρια μόνον καὶ δημοσιεύματα, ἠδύνατό τις νὰ μὴ δίδῃ καμμίαν προσοχήν, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἐπελήφθη ἡ δικαιοσύνη τῆς πατρίδος ἡμῶν καὶ ἀφ’ ἧς δικαστικῶς διωμολογήθη ὅτι ἡ Ἑνιαία παρέβη ἀσυστόλως τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, αἵ, Κύριοι, ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖνος ἀναμένει παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως δοθῇ ἡ προσήκουσα προσοχὴ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Μέρος μόνον τοῦ βουλεύματος θὰ σᾶς ἀναγνώσω, διὰ νὰ ἴδητε τὸ αὐταπόδεικτον, τὸ πασιφανὲς τῆς παραβάσεως ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας (ἀναγινώσκει): «Ἡ κατηγορία κατὰ τῆς ἑταιρείας, μολονότι εἶναι ἀποδεδειγμένη ἐκ τῆς διεξαχθείσης ἀνακρίσεως καὶ τῆς ἐνεργηθείσης αὐτοψίας τῶν βιβλίων τοῦ ἐν Πύργῳ ὑποκαταστήματός της ὑπὸ πραγματογνωμόνων, δὲν ἐπιστηρίζεται εἰς τὸν νόμον καὶ εἶναι διὰ τοῦτο ἀπαράδεκτος».

§22Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι βούλευμα τῶν Ἐφετῶν.

§23Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι δὲν τὸ ἀνέκοψεν ἡ ἑταιρεία.

§24Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ συμβούλιον τὴν ἀπαλλάττει;

§25Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀπαλλάττει δι’ ἔλλειψιν νόμου. Τώρα θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω (ἀναγινώσκει): «Ὁ σταφιδικὸς νόμος ἐν ἄρθρῳ 26 ὁρίζει ὅτι πᾶσα παράβασις τοῦ ἄρθρου 17, παραγράφου τελευταίας τῆς συμβάσεως, γενομένη ἐκ μέρους τῆς ἀναδόχου δὲν ἐπιφέρει τὴν ποινικὴν τιμωρίαν αὐτῆς ἢ τῶν ὑπαλλήλων της, ἀλλ’ ἐπάγεται μόνον δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὴν κηρύξῃ ἔκπτωτον συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 37, ἐδ. 2 τῆς συμβάσεως». Δέχεται τὸ συμβούλιον καὶ πείθεται ἐκ τῆς διεξαχθείσης ἀποδείξεως καὶ πραγματογνωμοσύνης τῶν βιβλίων τῆς ἑταιρείας ὅτι ἐγένοντο παραβάσεις, ἐν τούτοις ὅμως, ἐπειδὴ δὲν εἶχε νόμον, δὲν ἠδύνατο νὰ παραπέμψῃ εἰς τὴν δικαιοσύνην τοὺς ὑπαιτίους. Φρονῶ ὅτι λίαν ἐπιεικῶς ἔκρινε τὸ συμβούλιον. Φρονῶ ὅτι ὑπάρχει σχετικὴ διάταξις τοῦ ποινικοῦ νόμου. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ ὁμολογήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ὕπαρξιν τῆς διατάξεως ταύτης· ἀτυχῶς ὅμως οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν δικαστῶν μας δὲν ἦσαν ὡπλισμένοι, ὅπως διίδωσιν ἐν τῇ ὑπαρχούσῃ νομοθεσίᾳ ἡμῶν διατάξεις τιμωρούσας τὰ ἀδικήματα ταῦτα.

§26Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡ κατηγορία ἐνεργήθη ἐξ ἐπαγγέλματος;

§27Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§28Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἐγένετο ἀνακοπὴ τοῦ βουλεύματος;

§29Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§30ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παρεγράφη τὸ ἀδίκημα.

§31Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκούω ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, κ. συνάδελφοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει νόμος, ὅτι παρεγράφη τὸ ἀδίκημα. Βεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι ὑπάρχει συρροὴ ἀδικημάτων, ὅτι τὸ ἀδίκημα τοῦτο γίνεται κατ’ ἐξακολούθησιν. Μήπως εἶναι μόνον αὐτὸ τὸ βούλευμα; Ἔχομεν καὶ τὴν προσφιλεστάτην θυγατέρα τῆς Προνομιούχου, τὴν Οἰνοποιητικὴν ἑταιρείαν, ἡ ὁποία κατηγγέλθη κατόπιν ἐπανειλημμένων διαμαρτυριῶν τοῦ λαοῦ ἐν Καλάμαις. Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω καὶ τὸ βούλευμα τοῦ συμβουλίου τῶν ἐν Καλάμαις Πλημμελειοδικῶν, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ ἔγκλημα συνελαμβάνετο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. Διάφοροι ἐκθέσεις μονονουχὶ καταδεικνύουσι τὰ διάφορα ἐγκλήματα... Γελᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Θὰ τὸν παρακαλέσω ὅμως νὰ ἀναγνώσῃ τὸ βούλευμα, ἐὰν δὲ τὸ ἀναγνώσῃ, θὰ ἴδῃ ὁ ἴδιος, ὅτι τὴν πηγὴν τῶν ἐγκλημάτων τῶν διαπραττομένων ἐν Καλάμαις θὰ εὕρῃ εἰς αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ τελώνης Καλαμῶν (ἀναγινώσκει τὸ βούλευμα τοῦ συμβουλίου τῶν ἐν Καλάμαις Πλημμελειοδικῶν) ἀνεγνώρισεν ὅτι ἡ ἐξαγομένη σταφὶς δὲν εἶναι πολτοποιημένη, καὶ ἐξέφρασε ζωηρότατα τὴν γνώμην αὑτοῦ εἰπὼν ὅτι, ἐὰν τοῦτο ἐγίνετο ἐν Πάτραις, ὁ κόσμος θὰ ἐπανεστάτει, ἀλλὰ προσέθηκεν ὁ τελώνης ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἐξαγωγὴν αὐτῆς, διότι ἔχει εἰδικὰς περὶ τούτου διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν! Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνώσω ὁλόκληρον τὸ βούλευμα, διὰ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ὅλην τὴν εἰδεχθῆ εἰκόνα τῶν ποικίλων καταχρήσεων.

§32ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§33Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν τοῦ Εἰσαγγελέως ὡς καὶ τὸ διεξοδικὸν σκεπτικὸν τοῦ βουλεύματος). «Ἐκ τῆς ἐνεργηθείσης ἀνακρίσεως ἀρκοῦσαι προέκυψαν ἐνδείξεις κατὰ τῶν κατηγορουμένων Ἐμ. Ῥώς, Ἐπ. Χαριλάου, Ν. Κανελλοπούλου καὶ Ἀ. Ζάννου μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς ἐν Ἀθήναις ἱδρυμένης ἑταιρείας οἴνων καὶ οἰνοπνευμάτων καὶ τοῦ Ἰ. Σταματελάκη διευθυντοῦ τοῦ ἐνταῦθα ἐργοστασίου τῆς ἀνωτέρω ἑταιρείας ἐπὶ τῷ ὅτι ἐκ συστάσεως κατὰ διαφόρους ἐποχὰς τοῦ 1908 καὶ δὴ τὸν Φεβρουάριον μῆνα ἐξήγαγον ἐκ τοῦ λιμένος Καλαμῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ δὴ εἰς Ἰταλίαν καὶ Ἀμερικὴν σταφιδόκαρπον ἐν τῇ φυσικῇ του καταστάσει, ποσότητα πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιτρῶν, διὰ τῶν ἀτμοπλοίων «Μάρθα» καὶ «Χαρίκλεια», ἤτοι ἐπὶ πλημμελήματι τιμωρουμένῳ ὑπὸ τῶν ἄρθρων 57 Π. Ν., τοῦ ΓΠʹ νόμου τοῦ 1905 καὶ ΙΖʹ τῆς ἀπὸ 5 Ἰουλίου 1905 διὰ τοῦ προηγουμένου νόμου κυρωθείσης σταφιδικῆς συμβάσεως».

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνα ἡμερομηνίαν φέρει;

§35Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς 31 Ἰανουαρίου 1911.

§36Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγένετο ἀνακοπὴ τοῦ βουλεύματος;

§37Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω τὸ ἀποτέλεσμα.

§38ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ἐγένετο ἀνακοπή.

§39Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ μὴ ἐκάμνετε λόγον διὰ τὸ βούλευμα, διότι θὰ θεωρηθῇ ὑπό τινων παρασίτων τῆς Ἑνιαίας ὡς συκοφαντία.

§40ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Πάντα ἀντιλέγοντα τὸν θεωρεῖτε παράσιτον;

§41Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα συγκεκριμένως. Κάποιος Κύριος γράφει εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἐγὼ ἐσυκοφάντησα τὴν ἑταιρείαν. Δι’ αὐτὸ εἶπον περὶ παρασίτων.

§42Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἀναμίξητε εἰς τὴν ἐπερώτησιν περὶ Ἑνιαίας καὶ τὴν Οἰνοποιητικὴν ἑταιρείαν. Δὲν πρέπει νὰ συγχέητε τὰ ζητήματα. Τὸ ζήτημα τῆς Οἰνοποιητικῆς ἑταιρείας εἶναι ἐκκρεμὲς ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνηται λόγος περὶ ὑποθέσεως ἐκκρεμοῦς. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ παρακράτησις ἐγέννησε τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν, ἡ δὲ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἐγέννησε τὴν Προνομιοῦχον, καὶ ἡ Προνομιοῦχος ἐγέννησε τὴν Οἰνοποιητικὴν Ἑταιρείαν ὑπὸ τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας γνωρίζετε. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ταῦτα εἶναι τόσον συναφῆ, ὥστε ἔχω τὸ καθῆκον νὰ παραστήσω ὅλα εἰς τὴν Βουλήν. Φρονῶ δέ, ἐφ’ ὅσον ἔχω εἰς χεῖράς μου βουλεύματα, τὰ ὁποῖα ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀνέφεραν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἔχουσιν ἐπικυρωθῆ ὑπὸ τοῦ συμβουλίου τῶν Ἐφετῶν, καὶ γεγονότα δικαστικὰ βεβαιωμένα, διὰ τὰ ὁποῖα εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ ἀμφιβάλλῃ...

§43Γ. ΠΩΠ. Ἐπεκυρώθη τὸ βούλευμα κατὰ τῆς Οἰνοποιητικῆς;

§44Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην ἐπικυρώσεως βουλευμάτων, ὅτε βοᾷ ὁλόκληρος ἡ Πελοπόννησος; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ψηφίσματα ἐκ πάντων τῶν νομῶν, ἐκ πάντων τῶν σταφιδοφόρων μερῶν (ἀναγινώσκει καὶ τὸ ἀπὸ 13 Ἰουλίου 1910 ὑπόμνημα τῆς Σταφιδικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ ἔχομεν ἀνάγκην βουλευμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ δικασταὶ τῆς πατρίδος μας διὰ νὰ ἀνεύρωσι διατάξεις τινὰς ἔπρεπε νὰ τοὺς ὁπλίσωμεν μὲ μικροσκόπιον;

§45Γ. ΠΩΠ. Δὲν πρέπει νὰ θυμώνητε.

§46Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θυμώνω.

§47Γ. ΠΩΠ. Λέγετε ὅτι ἐξεδόθη βούλευμα. Θέλομεν νὰ γνωρίζωμεν ἂν ἐξεδόθη.

§48Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξεδόθη, καὶ τὸ ἀνέγνωσα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπεκυρώθη ὑπὸ τοῦ συμβουλίου τῶν Ἐφετῶν.

§49Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὰ εἶναι πράγματα πασίδηλα καὶ γνωστὰ εἰς ὅλον τὸν σταφιδικὸν πληθυσμόν.

§50Γ. ΠΩΠ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἐζητήσαμεν πληροφορίας, ἂν ἐπεκυρώθη τὸ βούλευμα τῶν Πρωτοδικῶν ἀπὸ τὸ Ἐφετεῖον. Τοῦτο ἔχει σημασίαν ἐξαιρετικήν, διότι οἱ Κύριοι δὲν πρόκειται νὰ ἀσκήσωσιν ἔλεγχον, ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ ἀκούοντες πιθανὸν νὰ ἀσκήσωμεν ἔλεγχον καὶ ζητοῦμεν τὴν πληροφορίαν αὐτήν. Διαρκῶς δὲ εἰς πᾶσαν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν, νομίζουσιν οἱ Κύριοι ὅτι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς Ἑνιαίας, ἐνῷ ἴσως νὰ εἴμεθα κατὰ τῆς Ἑνιαίας, διότι ἡμεῖς θὰ ἀσκήσωμεν ἔλεγχον, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον καὶ δὲν τὸν ἐφήρμοσε. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται, καὶ δι’ αὐτὸ ζητοῦμεν τὴν πληροφορίαν ἡμεῖς.

§51Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχετε δηλαδὴ τὸ καθῆκον νὰ διαφωτίσητε καὶ ἡμᾶς.

§52Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἰδική μου ἀκριβῶς ἦτο ἡ ἐπερώτησις, ἡ ὁποία συνεχωνεύθη μὲ τὴν ὑπὸ συζήτησιν. Ἐπηρώτων τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τί ἀπεφάσισεν ἢ τί σκέπτεται νὰ πράξῃ ἐπὶ τῶν παραβιάσεων τῶν ἀποδειχθεισῶν ἤδη καὶ δικαστικῶς κατὰ τῆς Ἑνιαίας. Καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἦτο ἀναγεγραμμένη ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τοιαύτη ἐπερώτησις, ἡ ὁποία κατόπιν συνεχωνεύθη μὲ τὴν ὑπὸ συζήτησιν. Κατέχομεν τοιαῦτα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα καὶ παρεστάθησαν εἰς τὴν Βουλήν, ὥστε φρονῶ ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν παρακαθημένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θὰ θελήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ὄντως δὲν ἐγένοντο παραβάσεις ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν γνωρίζει καὶ ὁμολογεῖ τὰς παραβάσεις, ἀλλὰ εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ φάσματος τοῦ μέλλοντος. Πολὺ καλά, Κύριοι, λέγει ὁ κ. Ὑπουργός· ἡ ἑταιρεία παραβαίνει τὸν νόμον, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ τοῦτο. Παρ’ ὅλην ὅμως τὴν ἐκ μέρους ἐπισήμων χειλέων ἀπάντησιν ταύτην, παρ’ ὅλα τὰ δικαστικὰ βουλεύματα, παρ’ ὅλην τὴν κατάφωρον παραβίασιν τῆς συμβάσεως, πιστοποιουμένην καὶ δι’ ἐπισήμων συμβολαίων καὶ δικαστικῶν ἀποφάσεων, παρ’ ὅλα τὰ συλλαλητήρια καὶ τὰς διαμαρτυρίας καὶ τὰ ὑπομνήματα τοῦ Πελοποννησιακοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα πάντα δύνανται εὐκόλως νὰ εὕρωσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐν τῇ δικογραφίᾳ καὶ τῷ φακέλῳ τούτῳ, παρ’ ὅλα ταῦτα, οὐδὲν τολμῶμεν νὰ πράξωμεν κατὰ τῆς ἑταιρείας ταύτης, διότι παρουσιάζεται πρὸς ἡμᾶς τὸ φάσμα: Τί δέον γενέσθαι μετὰ τὴν ἔκπτωσιν; Ἰδοὺ τὸ μέγα ζήτημα, ἰδοὺ ὁ Γόρδιος δεσμός, ἡ ἀδυναμία, τὴν ὁποίαν ἐκμεταλλεύεται ἡ ἑταιρεία, ἀδυναμία, εἰς τὴν ὁποίαν ἐν ἐπιγνώσει ὑπήχθη τὸ Κράτος χάριν τῆς ἑταιρείας αὐτῆς. Διότι, ἂν παρακολουθήσητε τὰς ἐργασίας τῆς ἑταιρείας ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἱδρύσεώς της μέχρι σήμερον, θὰ ἴδητε ὅτι οὐδὲν ἄλλο σκέπτεται παρὰ πῶς νὰ εὕρῃ τρόπον, ὅπως δεσμεύσῃ τὸ Κράτος, δηλαδὴ τὸν δικαστήν της, καὶ τὸ ἐπέτυχε. Τοῦτο δὲ, διότι, ὡς ἠκούσατε ἐκ τοῦ στόματος τοῦ κ. Βερροίου καὶ ἐξ ὅσων εἶπον ἐγώ, κατώρθωσε παραβαίνουσα ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε, νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν δικαστήν της εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν οὗτος ἠπείλει τὴν ἔκπτωσίν της, νὰ καταδικασθῇ αὐτὸς οὗτος ὁ δικαστής, δηλαδὴ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε τὴν τόλμην νὰ καταδικάσῃ αὐτήν, νὰ πληρώσῃ 7.500.000 δραχμῶν. Ἰδοὺ αἱ πέδαι, τὰς ὁποίας ἔβαλεν εἰς χεῖρας τοῦ Κράτους ἡ Ἑνιαία. Ἀλλὰ καὶ εἰς ἕτερόν τι θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς συμβάσεως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ δύο συμβούλους, καθόσον καὶ ἐν τῇ προκειμένῃ Ἑταιρείᾳ ἔχει συμπράξει ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα κατὰ τὸ ¼, ἐπίσης δὲ διορίζει τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον, ἀλλ’ οὐδαμοῦ ἐν τῷ φακέλῳ τούτῳ θὰ εὕρητε τί ἔπραξαν οἱ σύμβουλοι ἐκεῖνοι τοῦ Κράτους, τῆς Κυβερνήσεως. Ποίας ἐκθέσεις προσήγαγον καὶ ποίαν φωνὴν διαμαρτυρίας ἐν τῷ ἑκάστοτε συμβουλίῳ ἔφερον πρὸς ὑποστήριξιν τῶν δικαιωμάτων τῶν παραγωγῶν ἀτυχῶς δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω ἐν τῷ φακέλῳ τούτῳ, καὶ σᾶς λέγω ὅτι γνωρίζουσα πλέον ἡ Ἑταιρεία ὅτι οὐδεὶς οὐδὲν δύναται πρὸς τοιαύτην ἰσχυρὰν ἑταιρείαν νὰ πράξῃ ἀδιαφορεῖ περὶ τῶν παραπόνων, περὶ τῶν ψηφισμάτων, περὶ τῶν βουλευμάτων, περὶ ὅλων. Ἰδοὺ λοιπὸν τὸ μέγα ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἔρχομαι ἐξ ὀνόματος τῶν συμπολιτῶν μου, ὅπως παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα λάβῃ τὰ δέοντα μέτρα πρὸς περιστολὴν τῆς καταστάσεως ταύτης. Ποῖα εἶναι τὰ μέτρα ταῦτα; Ἀκριβῶς διὰ νὰ εὑρεθῶσι τὰ μέτρα ταῦτα, θὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα παρακαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως καταρτίσῃ ἐπιτροπήν....

§53Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἔγινε πρότασις.

§54Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπή.

§55Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§56Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δὲν διακόπτω· οὕτω δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ. Εἶναι συντελεστικὸν νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ φέρῃ τὰ πορίσματά της εἰς τὴν Βουλὴν.

§57Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ζητῶ τὴν ἐντελῆ ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρείας· ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἐπῆλθε πλῆρες διαζύγιον μεταξὺ τῶν παραγωγῶν καὶ τῆς Ἑνιαίας καὶ ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς Πολιτείας, ὅπως συστήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξεύρεσιν παγίας τινὸς λύσεως τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, καὶ τοῦ μέσου ὅρου τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς ἑταιρείας ἐν περιπτώσει ἐκπτώσεως αὐτῆς, διότι πάντες παραδεχόμεθα ὅτι ἡ ἔκπτωσις θὰ φέρῃ κλονισμὸν μέγαν εἰς τὰ ὑλικὰ τῆς πατρίδος συμφέροντα. Πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ κλονισμοῦ τούτου ἔχομεν καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν, ὅπως ἐκ τῶν προτέρων σκεφθῶμεν νὰ εὕρωμεν τὸ μέσον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ τὸ εὕρωμεν κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ὠφελήσωμεν τοὺς παραγωγεῖς, ἵνα μὴ ὑποπέσωμεν εἰς τὰ σφάλματα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπέπεσαν αἱ παρελθοῦσαι Βουλαὶ καὶ Κυβερνήσεις.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντιλέγων ἔρχεται πρῶτος ὁ κ. Βουρλούμης.

§59Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἡ ἐπερώτησις κύριοι Βουλευταί, ἐγεννήθη ἐξ ἀναφορᾶς τοῦ Παναιγειρατικοῦ Συλλόγου «Πρόοδος», ἀλλὰ περὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης καὶ οἱ τρεῖς συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι παρῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, οὐδεμίαν ἔκαμον μνείαν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην, διὰ νὰ τὴν ἀναγνώσω ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τοὺς ἀναφερομένους.

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πάρετε ὅλας τὰς σχετικὰς ἀναφορὰς καὶ ἀναγνώσατέ τας.

§61Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤκουσα μετ’ εὐλαβείας καὶ ἄνευ τῆς ἐλαχίστης διακοπῆς καὶ τοὺς τρεῖς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ ἔχω τὴν δικαίαν ἀξίωσιν ὅπως τύχω τῆς αὐτῆς εὐλαβείας ἀπὸ τοὺς κυρίους συναδέλφους. Οὐδεμίαν διακοπὴν θὰ ἐπιτρέψω, οὐχὶ χάριν ἐμαυτοῦ, ἀλλὰ χάριν τῆς Βουλῆς· ὅταν δὲ θὰ περατώσω τὸν λόγον μου, εἶμαι πρόθυμος ν’ ἀπαντήσω εἰς οἱανδήποτε ἐρώτησιν καὶ νὰ λύσω πᾶσαν τυχὸν γεννηθησομένην ἐξ ὅσων θὰ εἴπω ἀπορίαν. Ἡ ἀναφορὰ τῶν Παναιγειρατῶν ἔχει οὕτως. Εἶναι δ’ ἀνάγκη νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη, ἀνεξαρτήτως τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τοὺς ἀναφερομένους, καὶ διότι θὰ ἴδητε ἐξ αὐτῆς, κατὰ τίνα τρόπον συντάσσονται αἱ ἀναφοραί· θὰ ἐννοήσητε ἐκ τοῦ λεκτικοῦ καὶ ἐκ τοῦ ὕφους καὶ ἐκ τοῦ περιεχομένου αὐτῆς, ἂν αἱ ἀναφοραὶ αὗται πηγάζουσιν ἀπὸ τοὺς κτηματίας ἢ εἶναι ἀναφοραί, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἔργον βιομηχανίας εἰδικῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ Παναιγειρατικὸς σύλλογος ἀλληλοβοηθείας «Πρόοδος» συνελθὼν τῇ προσκλήσει τοῦ προέδρου αὐτοῦ τὴν 27 Φεβρουαρίου 1911 ἐν Ἀρφαροῖς εἰς τακτικὴν συνεδρίασιν, καθ’ ἣν εὑρεθέντος τοῦ συλλόγου ἐν ἀπαρτίᾳ ὁ πρόεδρος ἐκήρυξε τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, εἰσηγησάμενος τὰ ἑπόμενα. Ὄτι ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν προστασίαν τῆς σταφίδος, καὶ διαφήμισιν αὐτῆς Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, εἰσδύσασα εἰς τὰ τρωτὰ μέρη τῆς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως συμβάσεως αὑτῆς, ἐγκατέστησε καθ’ ἅπαντα τὰ κέντρα τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ὑποπρακτορεῖα, εἰς ἃ τελοῦνται ἀληθῆ ὄργια, μεταβληθέντων τούτων δυστυχῶς εἰς ἀληθῆ λησταρχεῖα, ληστευομένων ἀσυστόλως ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς τῶν δυστυχῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλ’ ἐν πολλοῖς ὑποπρακτορείοις γίγνεται τῇ ἐπινεύσει πάντοτε τῆς Διευθύνσεως τῆς Προνομιούχου τελεία καταδολίευσις τῆς συμβάσεως ταύτης, καὶ οὕτως, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ἐλάττωσιν τῆς ἐξαγωγῆς τῆς σταφίδος, ἔχομεν πληθώραν αὐτῆς, καταπλημμυρίσαντος τοῦ προϊόντος μας τούτου τὰς διαφόρους ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως. Ὄτι ἡ παρακράτησις, ἡ γνωστὴ τοῖς πᾶσι, δὲν ἔχει ἄλλον προορισμὸν εἰμὴ νὰ πληροῖ τὰ βαλλάντια τῶν μετόχων τῆς ἑταιρείας ταύτης χρυσοῦ εἰς βάρος τοῦ πεινῶντος καὶ γυμνητεύοντος σταφιδικοῦ κόσμου. Ἑπομένως μετὰ τὸ γνωστὸν βούλευμα τοῦ συμβουλίου τῶν ἐν Πύργῳ Πλημμελειοδικῶν δὲν ἀπομένει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία οὐδ’ εἰς αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία πρέπει κατὰ νόμον νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος. Ἀλλὰ σὺν τούτῳ κρίνει ἐπάναγκες, ὅπως ληφθῶσιν ἄλλα μέτρα σωστικώτερα καὶ λυσιτελέστερα πρὸς προστασίαν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Πρὸς τοῦτο δ’ ἐκφράζει γνώμην, ὅπως γίνῃ σύστασις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀντὶ τοῦ ἐπαράτου συστήματος τῆς παρακρατήσεως ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον τῆς ἑκουσίας ἐκριζώσεως 40% ἐπὶ τῶν σταφιδαμπέλων, γενησομένης δι’ ἀποζημιώσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου ἀπὸ 200–300 δρ. κατὰ στρέμμα ἐπὶ τῇ βάσει δανείου μέχρις 70–75,000, 000 δρχ. εἰς βάρος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν σταφιδαμπέλων πρὸς 10 δρχ. κατὰ στρέμμα. Οὕτως ὑπολογιζομένου ὅτι ἐπὶ 800,000 στρεμμάτων σταφιδαμπέλων, ἐὰν γίνῃ ἐκρίζωσις κατὰ 40%, θ’ ἀποκοπῶσι 300 χιλ. στρέμματα, ἑπομένως θὰ μείνωσι πρὸς καλλιέργειαν 500,000 στρέμματα, ἅτινα φορολογούμενα πρὸς 10 δραχ. κατὰ στρέμμα θὰ ἀποδώσωσι πρὸς τὸ Δημόσιον 5,000,000 δραχμῶν, ποσὸν ἱκανὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ χρεολυτικῶς δάνειον 70–75,000,000 δρχ. μὲ τόκον 5 ἢ 5½%. Ἐὰν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον τοῦτο τῆς ἐκριζώσεως δι’ ἀποζημιώσεως, ἐπὶ τῇ βάσει στρεμματικῆς φορολογίας, ὡς ἀνωτέρω, θὰ ἔχωμεν παραγωγὴν μόνον 250,000,000 λιτρῶν σταφιδοκάρπου, ὅσον ποσὸν ἀπαιτεῖται διὰ τὴν παγκόσμιον ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως. Ὁ σύλλογος ἀκούσας τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. προέδρου καὶ γενομένης ψηφοφορίας Ἀποφαίνεται παμψηφεί: Ἐκφράζει εὐχὴν πρὸς τὴν Σ. Κυβέρνησιν, τοὺς Βουλευτὰς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ σύμπασαν τὴν διπλῆν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ὅπως διὰ τοὺς ἀνωτέρω ὑπὸ τοῦ κ. προέδρου λεχθέντας λόγους κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, καὶ ἀντὶ τοῦ ἐπαράτου συστήματος τῆς παρακρατήσεως, ὅπερ ἐπέφερε τελείαν καταστροφὴν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς προαιρετικῆς ἐκριζώσεως δι’ ἀποζημιώσεως πρὸς 200–300 δρ. κατὰ στρέμμα ἐπὶ τῇ βάσει δανείου γενησομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς βάρος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν σταφιδαμπέλων πρὸς 10 δρχ. κατὰ στρέμμα, καί, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ σύστημα τοῦτο, πρέπει νὰ γίνῃ ἐκρίζωσις ἕως 40% ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων 700 ἢ 800,000 στρεμμάτων σταφιδαμπέλων κτλ., ὡς ἀνωτέρω, καὶ ἀνατίθησιν εἰς τὸν πρόεδρον αὐτοῦ, ὅπως ἀντίγραφα τοῦ παρόντος ψηφίσματος ἀποστείλῃ ὅπου δεῖ».

§62Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τίς εἶναι ὁ πρόεδρος;

§63Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Εἶναι δυσανάγνωστος ἡ ὑπογραφή· νομίζω ὅτι εἶναι ὁ Πετρόπουλος, ἐργάτης ὅμως· ὑποθέτω ὅτι εἶναι κάποιος συμβολαιογράφος Κιάτου, ὁ καὶ ἐφευρέτης τοῦ συστήματος τούτου τῆς ἐκριζώσεως. Ὥστε βλέπετε ὅτι θίγει τρία θέματα ἡ ἀναφορὰ αὕτη, τὰς λῃστείας τῶν πρακτορείων, τὰς παραβιάσεις τῆς συμβάσεως, καὶ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν Προνομιοῦχον. Ἵνα κατανοήσητε περὶ τίνος πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 22 τῆς μετὰ τοῦ Κράτους συμβάσεως τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, ἵνα ἴδητε ἂν ὑπῆρξε παράβασις αὐτῆς, διότι τοῦτο μόνον τὸ θέμα τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Παναιγειρατικοῦ θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ. Τὸ πρῶτον θέμα τῆς ἀναφορᾶς δὲν θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἁρμόδιοι οἱ ἀναφερόμενοι νὰ ὁμιλήσωσι περὶ λῃστειῶν τῶν πρακτορείων, ἀφοῦ πρακτορεῖον ἐν Αἰγείρᾳ δὲν ὑπάρχει, καὶ ἑπομένως ὅσα καταγγέλλουσι δὲν προέρχονται ἐξ ἀμέσου τῶν πραγμάτων βεβαιώσεως καὶ ἐρεύνης. Οὐδὲ τὸ τρίτον θέμα θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ, διότι δὲν νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη ν’ ἀνοίξῃ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος πρὶν ὑπάρξῃ τοιοῦτον, τότε δὲ μόνον θὰ ὑπάρξῃ, ὅταν ἡ ἑταιρεία κηρυχθῇ ἔκπτωτος, ὡς ζητεῖ ὁ σύλλογος τῶν Παναιγειρατῶν. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν 22 τῆς συμβάσεως πραγματευόμενον περὶ τῶν ἐνεχύρων ἔχει οὕτως: Ἡ ἀνάδοχος ὑποχρεοῦται, ὅπως εἰς τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τῆς παρούσης κέντρα παραλαβῆς σταφιδοκάρπου διατηρῇ ἰδιαίτερα διαμερίσματα ἀποθηκῶν προωρισμένα ἀποκλειστικῶς πρὸς ἐναποθήκευσιν σταφιδοκάρπου ἐπὶ παροχῇ προκαταβολῶν κατὰ τὰ κατωτέρω ὁριζόμενα. Εἰς τὰς ἀποθήκας ταύτας ὑποχρεοῦται ἡ ἀνάδοχος νὰ δέχηται τὴν ἀποθήκευσιν σταφιδοκάρπου οἱουδήποτε αἰτοῦντος, ἄνευ καταβολῆς εἰδικοῦ τινος δικαιώματος πλὴν τοῦ ἐν ἄρθρῳ 23 μνημονευομένου. Τῇ αἰτήσει τοῦ ἐνδιαφερομένου ἡ ἀνάδοχος ὑποχρεοῦται νὰ ἐνεργῇ τὴν ἀποθήκευσιν ταύτην καὶ ἐν ἰδίῳ διαμερίσματι, ἐὰν ὁ προσφερόμενος εἰς ἀποθήκευσιν σταφιδόκαρπος δὲν εἶναι ὀλιγώτερος τῶν 20 μὲν χιλιολίτρων ἐν χύματι, τῶν πέντε δὲ χιλιολίτρων συνεσκευασμένος ἐν δοχείοις. Δι’ ἰδίου κανονισμοῦ τῆς ἑταιρείας, ἐγκριθησομένου ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, κανονισθήσονται τὰ τῆς φύρας τοῦ ἀποθηκευομένου σταφιδοκάρπου, ἥτις δὲν δύναται ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ὑπερβῇ τὰ 2%. Ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία ὑποχρεοῦται, τῇ αἰτήσει τῶν ἐνδιαφερομένων, νὰ παρέχῃ αὐτοῖς ἐπὶ ἐνεχύρῳ τοῦ ἐν ταῖς ἀποθήκαις ἀποθηκευομένου σταφιδοκάρπου αὐτῶν δάνεια μέχρι τῶν ⅘ τῆς ἀξίας αὐτοῦ, λογιζομένης ὡς τοιαύτης τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 10 ὡρισμένης τιμῆς διὰ τὴν περιφέρειαν, ἐξ ἧς προέρχεται ὁ σταφιδόκαρπος. Τὰ ἐκ τοιούτων προκαταβολῶν δάνεια συνομολογοῦνται καὶ διὰ γραμματίων ἐμπορικοῦ τύπου, ἀπολαύουσι δ’ ἐν περιπτώσει συνδρομῆς πλειόνων ἀπαιτήσεων προνομίου ἐπικρατεστέρου τῶν ἐν ἄρθροις 940 καὶ 941 τῆς Πολιτ. Δικονομίας. Ὁ τόκος τῶν τοιούτων δανείων δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 6% ἐτησίως. Μὴ ἐξοφληθέντος δανείου τινὸς μέχρι τῆς 15ης Ἰουλίου, ὁ σταφιδόκαρπος περιέρχεται αὐτοδικαίως εἰς τὴν κυριότητα τῆς ἀναδόχου ἐπὶ τῇ κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τιμῇ αὐτοῦ, ἀποδιδομένου ὑπ’ αὐτῆς εἰς τὸν ἐνεχυριάσαντα ὅ,τι περισσεύσῃ μετὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου καὶ τῶν τόκων, καὶ τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 23 ἑπταδράχμου δικαιώματος.

§64Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Δὲν ἰσχύει αὐτό.

§65Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Αὐτὸ τὸ ἄρθρον μετερρυθμίσθη διὰ νεωτέρας συμβάσεως, τῆς τοῦ 1906, κατά τινα μόνον σημεῖα. Οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους μετερρυθμίσθη —καὶ ἡ ἐξήγησίς μου θὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς ἀπάντησις εἰς τὸν συνάδελφόν μου κ. Βέρροιον, ὅστις τὴν τροποποίησιν ἐθεώρησεν ὡς πονηρίαν τῆς ἑταιρείας, ὅπως παγιδεύσῃ τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς— εἶναι οὗτοι...

§66Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ὄχι αὐτήν, ἀλλὰ τὴν σύμβασιν τῆς ἐκριζώσεως.

§67Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἡ ἑταιρεία παρετήρησε κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς λειτουργίας της ὅτι τὸ κερδοσκοπικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὴν φυλήν μας, εἶχεν ἐξιχθῇ μέχρι τοσούτου, ὥστε μέγα μέρος τῆς σταφίδος ἐναπεταμιεύετο εἰς τὰς ἀποθήκας της κερδοσκοπικῶς, ὅτε δὲ τὸ ἐμπόριον ἐζήτει νὰ ἀγοράσῃ καρπόν, δὲν εὕρισκε, διότι τὰ ἐνέχυρα εἶναι ἐκτὸς συναλλαγῆς. Τοῦτο ἐθεώρησεν ὡς ἐπικίνδυνον ἡ ἑταιρεία καὶ διὰ τὴν κατανάλωσιν, ἥτις ὁπωσδήποτε ἐπιέζετο, καὶ διὰ τὰ συμφέροντα αὑτῆς. Διότι, ἂν ὁ καρπὸς οὗτος ζητούμενος δὲν ἐδίδετο εἰς τὸ ἐμπόριον πρὸς ἐξαγωγήν, καὶ ὅτε ἀκόμη ἐτιμᾶτο ὑπὲρ τὰ ὅρια, μοιραίως θὰ ἔμενε νὰ τὸν ἀγοράσῃ ἡ ἑταιρεία ὡς πλεόνασμα, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον, ὅπερ σᾶς ἀνέγνωσα, διότι σταφιδόκαρπος ἐπὶ ἐνεχύρῳ εὑρισκόμενος ἐν ταῖς ἀποθήκαις καὶ μὴ πωλούμενος ἐντὸς τῆς περιόδου τῆς ὑπὸ τῆς συμβάσεως ὁριζομένης εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγοράν, κατέπιπτεν ἀναγκαίως ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας. Παρέστησεν ἡ ἑταιρεία εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν τὸ ἄτοπον τοῦτο, τὸ προερχόμενον ἐκ τοῦ κερδοσκοπικοῦ ἡμῶν πνεύματος, ὡς σᾶς εἶπον, τὸ ὁποῖον πνεῦμα εἶναι περισσότερον ἀνεπτυγμένον δυστυχῶς εἰς τὸν κτηματικὸν κόσμον ἢ εἰς τὸν ἐμπορικόν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐδέχθη τὴν τροποποίησιν. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν —ἀνάγκη δὲ ν’ ἀνατρέχωμεν εἰς τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν τὰ γεγονότα ἐκτυλίσσονται, ἵνα εὑρίσκωμεν τὴν αἰτιολογίαν αὐτῶν— ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς συστάσεώς της ἡ ἑταιρεία διέτρεξε μέγαν κίνδυνον. Εὑρέθη πρὸ πλεονάσματος, τὸ ὁποῖον κατέλιπεν αὐτῇ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, ἐξ 167.000.000 λιτρῶν.

§68Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. 97.000.000.

§69Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Αὐτὰ ἦσαν παρακράτημα καὶ φόρος εἰς εἶδος τοῦ 1904· ἀλλὰ λησμονεῖτε ὅτι ἐκτὸς αὐτῶν ὑπῆρχον καὶ 70.000.000 εἰς χεῖρας βιομηχάνων ἐκ τοῦ πλεονάσματος τοῦ 1903. Δὲν εἶχε λοιπὸν ἡ ἑταιρεία καμμίαν ὀργάνωσιν πρὸς κατανάλωσιν τοῦ περισσεύματος τούτου, διότι δὲν εἶχεν ἔτι ἱδρυθῆ ἡ Ἑταιρεία τῶν οἴνων καὶ οἰνοπνευμάτων, εὑρέθη δὲ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἐὰν δὲν γίνῃ ἡ τροποποίησις αὕτη, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφισταμένη. Ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν πραγμάτων εὑρισκομένη, ὡς εὑρέθη πάντοτε, ὅτε εὑρίσκετο πρὸ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ τὴν τροποποίησιν, ἀλλ’ ὁ φίλτατος κ. Βέρροιος δὲν ἐμνημόνευσεν ἡμῖν ὅτι οὐδέποτε ἡ ἑταιρεία ἔκαμε χρῆσιν τῶν τροποποιηθεισῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως, ὅτι οὐδέποτε —μολονότι εἶχε τὸ δικαίωμα— ἐπώλησε τὰ ἐνέχυρα τὴν 1ην Ἀπριλίου ἢ τὴν 1ην Μαΐου, οὐδέποτε ἡ ἑταιρεία ἐξήσκησε τὸ δικαίωμα τοῦ περιορισμοῦ τῶν προκαταβολῶν. Ὑπάρχουσι συνάδελφοι ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, οἵτινες θὰ ἔχωσι τὴν εἰλικρίνειαν νὰ σᾶς βεβαιώσωσιν ὅτι ἡ ἑταιρεία πολλάκις κατέβαλεν 100 δρ. καθαρὰς κατὰ χιλιόλιτρον ὡς προκαταβολήν, δηλαδὴ τὰ 9/10 σχεδὸν τῆς ἠσφαλισμένης τιμῆς ἀντὶ τῶν 7/10, ἅτινα ἐζήτησε διὰ τῶν τροποποιήσεων. Δὲν ἐκαρπώθη λοιπὸν ἡ ἑταιρεία κέρδος τι ἐκ τῆς τροποποιήσεως. Μετὰ τὴν προεισαγωγὴν ταύτην, κ. συνάδελφοι, ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς τὰς περιφήμους παραβάσεις. Τί συνέβη κατὰ τὸ ἔτος 1908–1909, τὸ ὑπόδικον σταφιδικὸν ἔτος, καθ’ ὃ ἡ ἑταιρεία κατηγορεῖτο ὅτι παρεβίασε τὴν σύμβασιν; Ἡ ἐσοδεία ἐκείνη ἦτο μεγάλη. Μικροῦ δεῖν ἔθιγε τὰ 400,000,000 λιτρῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τῆς συμβάσεως ἡ ἑταιρεία δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀγοράζῃ σταφιδόκαρπον εἰς τὰ ὅρια αὐτῆς εἰμὴ εἰς δύο ἐποχάς. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους μέχρι τῆς 1ης Νοεμβρίου ἐπὶ τιμήματι δρ. 115 δι’ οἱανδήποτε ποιότητα, καὶ ἀπὸ τῆς 15 Ἰουνίου μέχρι τοῦ τέλους τῆς σταφιδικῆς περιόδου εἰς τὰς τιμὰς τοῦ ἄρθρου 10ου. Ἡ ἀρχικὴ σύμβασις καθώριζεν ὡς τέρμα τὴν 1ην Αὐγούστου, ἀλλ’ αἱ τροποποιήσεις τοῦ 1906 παρεχώρησαν καὶ αὐτὴν τὴν εὐεργεσίαν εἰς τὸν σταφιδικὸν κόσμον, ἔδωκε δηλαδὴ αὐτῷ τὸ δικαίωμα νὰ κρατῇ τὰ ἐνέχυρα ἄνευ ἐνοικίου, ἄνευ ἀσφαλίστρων καὶ μὲ ἐλαφρὸν τόκον καὶ φύραν μέχρι τέλους τῆς περιόδου.

§70Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Τοὐναντίον ἐμείωσε τὴν προθεσμίαν.

§71Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν εʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 4 τῆς σχετικῆς συμβάσεως, διότι εἶσθε, φαίνεται, ἀπαράσκευος. (Ἀναγινώσκει): «Ὁ μέχρι τέλους τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους μὴ παραληφθεὶς ὑπὸ τοῦ ἐνεχυριαστοῦ ἢ μὴ ἐκποιηθεὶς ὑπὸ τῆς ἑταιρείας σταφιδόκαρπος περιέρχεται εἰς τὴν κυριότητα τῆς ἑταιρείας ἐπὶ ταῖς τοῦ ἄρθρου 10 τῆς ἀπὸ 8 Ἰουλίου συμβάσεως τιμαῖς....»

§72Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Ἀλλὰ τί λέγει τὸ προηγούμενον; Ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ τὸ ἐκποιήσῃ μέχρι τῆς 15 Ἰουλίου.

§73Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἐκποιήσῃ — ἂν δὲν ἀναληφθῇ— τὴν 1ην Ἀπριλίου καὶ τὴν 1ην Μαΐου, ἀλλ’ ἐφηρμόσθη ποτὲ ἡ διάταξις αὕτη; Ἀπαντήσατέ μοι.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἄνευ διακοπῶν, Κύριοι.

§75Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο λοιπόν, ἅμα ἔληξεν ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν ἡ ἑταιρεία εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀγοράζῃ μὲ 115 δρ., δηλαδὴ ἡ 1η Νοεμβρίου, αἱ τιμαὶ φυσικῶς ὡς ἐκ τῆς μεγάλης ὑπερπαραγωγῆς ἐχαλαρώθησαν. Οὐδεὶς ἄλλος φραγμὸς ὑπῆρχεν εἰς τὴν ἔκπτωσιν εἰμὴ ἡ προκαταβολὴ ἐπὶ ἐνεχύρῳ, καὶ ἡ τιμή, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρεία ἦτο ὑποχρεωμένη ν’ ἀγοράσῃ κατὰ τὸ τέρμα τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους, ἢ τὸν Ἀπρίλιον, ὡς θέλει ὁ κ. συνάδελφος. Ποῖον ἦτο τὸ ἀναγκαῖον ἐπακολούθημα τῆς ὑποτιμήσεως ταύτης; Ὅλοι, ὅσοι εἶχον διαθέσιμα κεφάλαια, τὰ ἐνέδυσαν εἰς σταφιδόκαρπον. Ὅταν γνωρίζῃ τις ὅτι κατὰ τὴν 1ην Ἀπριλίου ἢ τὴν 9ην Αὐγούστου ἐμπόρευμά τι θὰ ἔχῃ ὡρισμένην τιμήν, καὶ ἂν τὸ ἀγοράσῃ σήμερον ὑποτετιμημένον, θὰ δώσῃ τότε ὡρισμένον κέρδος ἀσφαλῶς, θὰ εἶναι ἀνόητος, ἐὰν δὲν θελήσῃ νὰ κάμῃ τοιαύτην ἀσφαλῆ κερδοσκοπικὴν ἐπιχείρησιν, ἐφ’ ὅσον ἔχει πίστιν εἰς τὸν ἀγοραστὴν αὐτοῦ, τὴν ἑταιρείαν δηλαδή.

§76Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἡ ἐξασφάλισις θὰ ἦτο ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν;

§77Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν σᾶς ἐννοῶ· ἄλλως τε δὲν δέχομαι διακοπὰς τώρα. Ὅταν φθάσω εἰς τὸ τέρμα τῆς ἀγορεύσεώς μου, εὐχαρίστως θὰ δεχθῶ πᾶσαν ἐρώτησιν.

§78Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἀλλὰ πῶς θὰ διαφωτισθῇ ἡ Βουλή;

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ τῆς διαλογικῆς συζητήσεως βεβαίως ὄχι.

§80Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Πρόκειται περὶ ἑρμηνείας ἄρθρων τῆς συμβάσεως.

§81Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιφυλαχθῆτε νὰ ὁμιλήσητε.

§82Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν τὸ ἐμπόριον καὶ οἱ κτηματίαι ἔκαμνον ἀσφαλεστάτην ἐπιχείρησιν, ἀποταμιεύοντες εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς ἑταιρείας σταφιδόκαρπον, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν ἠγοράζετο, ἐτιμᾶτο ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ν’ ἀποδίδῃ ἀσφαλὲς κέρδος εἰς τὸν ἀποταμιευτήν, ὑπολογιζομένου καὶ τοῦ τόκου τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο. Σημειώσατε ὅτι δὲν ἐχρειάζετο καὶ μέγα κεφάλαιον, διότι, ὅτε ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος ἦτο ἡ τῶν 110 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον, ἐλάμβανε δ’ ὁ ἐνεχυριαστὴς 100 δραχ. ὡς προκαταβολὴν ἐπὶ ἐνεχύρῳ, ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς δεκάδος δρ., ἵνα γίνῃ τις κάτοχος χιλιάδος λιτρῶν. Ὅλη ἡ ἐσοδεία ἐρρευστοποιήθη τρόπον τινά, δὲν νομίζω δ’ ὅτι ἡ ῥευστοποίησις θεωρεῖται ἀπὸ τοὺς κυρίους συναδέλφους ὡς κακὴ διὰ τὴν παραγωγήν. Ὅταν ἓν προϊόν μεταβάλληται εἰς κινητὴν διαπραγματεύσιμον ἀξίαν, εἶναι πλεονέκτημα τῆς παραγωγῆς ἢ μειονέκτημα αὐτῆς; Ἐφθάσαμεν ἤδη εἰς τὸ τέρμα τῆς περιόδου τῆς ἐσοδείας τοῦ 1908, κατὰ τὸν μῆνα Ἰούνιον. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην αἱ προβλέψεις περὶ τῆς νέας ἐσοδείας τοῦ 1909 ἦσαν εὐνοϊκαὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς εὐφορίας, δυσμενεῖς τοὐναντίον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς τιμῆς. Καὶ διὰ τοῦτο αἱ τιμαὶ ἤρχισαν νὰ ἐκπίπτωσιν, ἀποτέλεσμα δὲ τῆς ἐκπτώσεως ἦτο ὅτι ἡ ἑταιρεία ἤρξατο ἀγοράζουσα τὰ ἐνέχυρα, ἅτινα ἀθρόως προσεφέροντο αὐτῇ ἀπὸ τοὺς ἀποταμιευτάς, εἰς ἐπιστολὴν δὲ τῆς ἑταιρείας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς 12ης Αὐγούστου, εἰς ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τῶν ἐνεχύρων, ἀναφέρεται καὶ πόσα ἑκατομμύρια λιτρῶν σταφίδος ἐπωλήθησαν ὡς πλεόνασμα ἀπὸ τοὺς κατόχους ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἰουλίου. Διατί δ’ ἔσπευσαν νὰ τὰ πωλήσωσι; Διότι, προβλέποντες ἐσοδείαν μεγάλην κατὰ τὸ 1909, ἐθεώρησαν περιττὸν νὰ βαρύνωνται μὲ τόκους, ἔστω καὶ ἐλαχίστους, ἀφοῦ οὐδὲν ὄφελος ἤλπιζον, ἕνεκα τῆς προσδοκωμένης πλουσιωτάτης ἐσοδείας, ἐκ τῆς κερδοσκοπίας ταύτης. Περὶ τὰ μέσα Ἰουλίου ὅμως ἤρχισαν νὰ ἔρχωνται εἰδήσεις ἀντίθετοι περὶ τῆς ἐσοδείας. Ἐνέσκηψε λίψ, ἀνεφάνη εἰς διάφορα μέρη περονόσπορος καὶ σκώληξ, ἀποτέλεσμα δὲ τούτου ὑπῆρξεν ἡ ὕψωσις τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος. Ἅμα αὗται ὑψώθησαν, αὐθωρεί, μηχανικῶς οὕτως εἰπεῖν, ἐσταμάτησαν καὶ αἱ πρὸς τὴν ἑταιρείαν προσφοραὶ πλεονάσματος. Κατὰ τὴν 16ην Ἰουλίου 1908 τὸ σταφιδικὸν δελτίον τῆς «Οἰκονομικῆς Ἑλλάδος» — διότι πρέπει, ὅπως προεῖπον, ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰς οἰκείας ἐποχάς, διὰ νὰ εὕρωμεν τὴν σειρὰν τῶν γεγονότων, καὶ νὰ μὴ τὰ κρίνωμεν πρωθυστέρως — γράφει (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀπραξία εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς σταφίδος ἐξακολουθεῖ, τὰ ἕτοιμα δελτία περιεστράφησαν εἰς τὰς 120 δρ. μὲ πράξεις, ἔγιναν δὲ καὶ περὶ τὰς 100 χιλιάδας, μὲ παράδοσιν δεύτερον δεκαπενθήμερον Αὐγούστου καὶ διάθεσιν πωλητοῦ πρὸς 121 δραχμάς». Αὐτὰ γράφονται τὴν 16 Ἰουλίου, τὴν δὲ 25 Ἰουλίου τὸ αὐτὸ δελτίον γράφει: «Ἡ κερδοσκοπία ἐπὶ τῶν δελτίων ἦτο ζωηρά, γίνονται δὲ καθημερινῶς πράξεις ἐπὶ μεγάλων ποσῶν. Ἀπὸ τῆς τιμῆς τῶν 120 δρ. τοῦ παρελθόντος Σαββάτου ὑψώθησαν μέχρι τῶν 132 δι’ Αὔγουστον», ὑπερέβησαν δηλαδὴ αἱ τιμαὶ κατὰ πολὺ τὰ ἠσφαλισμένα ὅρια τοῦ ἄρθρου 10, διότι τὰ ὅρια ταῦτα εἶναι 115 δρ. διὰ τὴν ποιότητα τὴν χρησιμοποιουμένην ὡς δελτίον παρακρατήσεως, ἤτοι ὑπερέβησαν τὰ ὅρια τοῦ ἄρθρου 10 κατὰ 17 δρ. Ἰδοὺ τώρα τί γράφει ἐφημερὶς Πελοποννησιακὴ κατὰ τὴν αὐτὴν χρονολογίαν περὶ τῆς ἐσοδείας (ἀναγινώσκει): «Περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς παραγωγῆς ἐλλείπουσιν, ὡς εἰκός, βάσιμοι πληροφορίαι· ἡ ἐπικρατοῦσα τώρα ἰδέα εἶναι ὅτι θὰ στραφῇ αὕτη πέριξ τῶν 300 ἑκατομμυρίων ἴσως κατὰ 5–10 ἀνωτέρα ἢ κατωτέρα. Ἀσφαλεῖς ὁπωσοῦν πληροφορίας θὰ ἔχῃ τις μετὰ τὸν τρυγητόν, ὅστις ἀπὸ τῆς προσεχοῦς Δευτέρας γενικεύεται εἰς ὅλα τὰ μέρη».

§83Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ποία ἐφημερὶς εἶναι αὕτη;

§84Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὁ «Νεολόγος τῶν Πατρῶν».

§85Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὸ ἐμπορικὸν δελτίον τοῦ «Νεολόγου» τὸ γράφετε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὑμεῖς.

§86Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὅταν μοῦ ζητῶνται, δίδω πληροφορίας, καὶ διὰ τοῦτο αἱ εἰδήσεις του εἶναι πάντοτε ἀκριβεῖς (ἱλαρότης).

§87Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν πληροφορίαν.

§88Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἰδοὺ καὶ πληροφορίαι τῆς 1ης Αὐγούστου. Αὐταὶ δὲν εἶναι ἐκ τοῦ «Νεολόγου», κύριε Γκλαβᾶ (ἀναγινώσκει): «Αἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐπιστολαὶ καὶ τὰ τηλεγραφήματα ἐξακολουθοῦσι νὰ παριστῶσι τὰς ζημίας εἰς βαθμὸν ἱκανὸν νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν περὶ σημαντικῆς μειώσεως τῆς ἐσοδείας. Κατὰ πληροφορίας ἀξιοπίστους καθ’ ὅλην τὴν ἀπὸ Πύργου μέχρι Καλαμῶν μεγάλην σταφιδικὴν περιφέρειαν αἱ ζημίαι εἶναι μεγάλαι καὶ ἀνέρχονται ἀπὸ 25 –30%. Οὕτως ἡ Μεσσηνία, ἡ ὁποία ἀνεμένετο ὅτι θὰ παρῆγε 57 ἑκατομμύρια, θὰ παραγάγῃ 50, ἡ Τριφυλία ἀντὶ 42 περυσινῶν θὰ παραγάγῃ 29, ἡ Πυλία ἀντὶ 39 περυσινῶν θὰ παραγάγῃ 29–30 καὶ ἡ Ἠλεία μετὰ τῆς Ὀλυμπίας ἀντὶ τῶν 85 περυσινῶν θὰ παραγάγῃ 60–65 ἑκατομμύρια. Αὐταὶ εἶναι, Κύριοι, αἱ πληροφορίαι περὶ τῆς ἐσοδείας τοῦ 1909 κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ τρυγητοῦ. Προεβλέπετο δηλαδὴ ἐσοδεία 300 ἑκατομμυρίων, τόσην δ’ ὑπελόγιζεν αὐτὴν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ αὐτὴ ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία διὰ τοῦ ἐπισήμου Πρακτικοῦ τῆς 8ης Αὐγούστου 1909, τοῦ καθορίσαντος τὸ ποσοστὸν τῆς παρακρατήσεως. Ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἄμεσον τοιούτων πληροφοριῶν διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ διὰ τοὺς κτηματίας; Ν’ ἀναλάβωσι φυσικώτατα τὰ ἐνέχυρα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀποταμιεύσει εἰς τὴν ἑταιρείαν, πληρώνοντες τὴν ληφθεῖσαν προκαταβολήν, ἵνα μὴ καταπέσωσι ταῦτα ὑπὲρ αὐτῆς, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 22 τῆς συμβάσεως, διότι ποῖον κίνδυνον διέτρεχον, ἂν τὰ ἐλάμβανον; Δὲν διέτρεχον ἄλλον κίνδυνον εἰμὴ νὰ πληρώσωσι βαρύτερον τόκον τοῦ ὑπὸ τῆς ἑταιρείας χρεουμένου, δι’ ἐλάχιστον χρονικὸν διάστημα, διότι μετὰ τὴν νέαν ἐσοδείαν εἶχον πάλιν τὸ δικαίωμα νὰ τὰ ἐνεχυριάσωσι κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως καὶ νὰ ὑποστῶσι τὰς δαπάνας τοῦ τόκου πρὸς 6%, μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἠδύναντο νὰ τὰ διαθέσωσιν ἐπικερδῶς εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐμπορίαν ἢ νὰ τὰ πωλήσωσιν εἰς τὴν ἑταιρείαν κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Ἀνελήφθησαν λοιπόν, Κύριοι, ἀθρόως τὰ ἐνέχυρα κατὰ τὸ 1909, ἡμέρας τινὰς πρὸ τῆς λήξεως τῆς σταφιδικῆς περιόδου. Εἶχον τὴν πρόνοιαν νὰ ζητήσω πάσας τὰς πληροφορίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας δὲν ἔλαβον τὴν πρόνοιαν νὰ ζητήσωσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι κατήγγειλαν τὰς παραβάσεις, καὶ δὲν τὰς ἐζήτησαν, διότι δὲν ἤθελον νὰ πεισθῶσιν, ἂν πράγματι ὑπῆρχον παραβάσεις, καὶ διότι μετὰ μεγάλης δυσφορίας θὰ ἔβλεπον ὅτι παράβασις τοῦ νόμου δὲν ὑπῆρξεν. Ἰδού, Κύριοι, ὁ κατάλογος τῶν ἐνεχύρων, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς ἑταιρείας κατὰ τὸ τέλος τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους 1908–1909, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνελήφθησαν. Ὑπάρχουσιν ἐν αὐτῷ ὀνομαστὶ οἱ ἀποταμιευταὶ καὶ τὰ ποσὰ τῆς σταφίδος, ἅτινα ἀπεταμίευσαν καὶ ἀνέλαβον κατὰ τὴν ὑπὸ συζήτησιν ἐποχήν. Οἱ κύριοι συνάδελφοι θὰ ἴδωσιν ἐν αὐτῷ τὰ ὀνόματα ἐκλογέων των καὶ θὰ σᾶς εἴπωσιν, ἂν νομίζουσιν ὅτι οἱ ἐκλογεῖς των ἐκεῖνοι οἱ ἀναλαβόντες τὰ ἐνέχυρά των εἶναι συνεργοὶ τῶν παραβάσεων τῆς ἑταιρείας, καὶ θὰ σᾶς εἴπωσιν ἐπίσης ταυτοχρόνως διατί συνεργοὶ τῶν παραβάσεων ὄντες δὲν περιελήφθησαν μεταξὺ τῶν κατηγορουμένων, περὶ ὧν ἠσχολήθη τὸ περίφημον βούλευμα τῶν ἐν Ἠλείᾳ Πλημμελειοδικῶν. Ἀρχίζω ἀπὸ τὴν Ζάκυνθον, τὴν μυρόεσσαν πατρίδα τοῦ φίλου κ. Κλάδη, καὶ ἐρωτῶ αὐτόν, ἂν ὁλόκληρος σειρὰ ἀποταμιευτῶν, 57 ἐν ὅλῳ τὸν ἀριθμόν, ἀναλαβόντων τὰ ἑαυτῶν ἐνέχυρα εἶναι συνεργοὶ τῶν παραβάσεων. Ἔρχομαι εἰς τὴν Κεφαλληνίαν καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῶν ἐκ Κεφαλληνίας συναδέλφων. Εἰς τὴν Κεφαλληνίαν κατὰ τὸ 1908–1909 εἶχον ἀποταμιεύσει ἐνέχυρα οἱ κύριοι Χαρίλ. Πατρίκιος, Γ. Δ. Ἀποστολᾶτος, Π. Τραυλός, Θεοδωρᾶτος, Μαυροκέφαλος, Ἀλεξ. Ζακυνθινός, Ἀντ. Κομινᾶτος καὶ Γ. Χωραφᾶς — ὁ τελευταῖος εἶναι ἀνταποκριτής μου καὶ τ’ ἀποταμιευθέντα ἐνέχυρα ἐπώλησεν εἰς τὴν ἑταιρείαν ὡς πλεόνασμα —. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν Ἀμαλιάδα. Ἐκεῖ κατὰ τὸ 1908–1909 ἀνελήφθησαν 12,830,505 λίτραι παρὰ 46 ἐν ὅλῳ ἀποταμιευτῶν.

§89Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ποῖοι ἦσαν;

§90Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὴν περιέργειαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, ἀρχίζω ἀπὸ τὸν ἑαυτόν μου. Ἐγὼ εἶχον ἀποταμιεύσει καὶ ἀνέλαβον λίτρας 816,275, ὁ κ. Ἄμβουργερ, ὁ ἐπίσης κατηγορούμενος ὡς συνεργός, λίτρας 1,578,595, ὁ κ. Νικόλαος Ῥαφτόπουλος ὁ συνάδελφός μας βουλευτής, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι κατηγορούμενος, εἶχε 527,880, ὁ κ. Πάσκουα ὁ πρόξενος τοῦ Βελγίου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι κατηγορούμενος, 243,570, ἡ Ἑλληνικὴ Σταφιδικὴ ἑταιρεία, ἡ ὁποία δὲν εἶναι κατηγορουμένη, εἶχεν 1,235,760, ὁ κ. Μάγερ, ὁ ὁποῖος εἶναι Γερμανὸς ὑπήκοος καὶ τὸν ἐσεβάσθη, φαίνεται, ἡ ἀνάκρισις, εἶχε 4,297,335. Τώρα ἀναφέρω, ἂν θέλητε, καὶ τὰ μικρότερα ποσά, διότι δὲν νομίζω ὅτι σεῖς τὴν ἐνοχὴν τὴν δέχεσθε κατὰ ποσότητα καὶ κατὰ δόσεις (ἱλαρότης). Ἡ Τασούλα Πολίτου, συνεργὸς καὶ αὕτη τῆς ἑταιρείας (γέλωτες) ἀνέλαβε 5,750 λίτρας, ὁ Ἠλίας Γαργαρώνης 6,110, ὁ Γ. Φλώκας 2,400, ὁ Ἰω. Διαμαντόπουλος 7,140, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἔρχομαι εἰς τὸν Πύργον καὶ ἀρχίζω πάλιν ἀπὸ τὸν ἑαυτόν μου. Εἰς τὸν Πύργον ὑπῆρχον ἐνέχυρα διὰ λίτρας 20,065,347, τὰ ὁποῖα ἀνελήφθησαν· ἐγὼ εἶχον 1,064,342 λίτρας, ὁ κ. Ἄμβουργερ, ὁ ἐπίσης κατηγορούμενος, δὲν εἶχε τίποτε. Ἡ Ἑλληνικὴ Σταφιδικὴ ἑταιρεία, ἡ ὁποία δὲν εἶναι κατηγορουμένη, εἶχε λίτρας 1,053,878, ὁ κ. Μάγερ 285,294, οἱ κύριοι Κοντόπουλος καὶ Σωτηρόπουλος 400,000. Ἕπονται μικρὰ ποσὰ 52 ἐν ὅλῳ ἀποταμιευτῶν, ἅτινα ἀνελήφθησαν, καὶ ἐκ τῶν 52 τούτων ἀποταμιευτῶν οἱ κατηγορούμενοι ὡς συνεργοὶ τῶν παραβάσεων εἶναι 4 ἢ 5, οἱ ἄλλοι δὲ 48 ἠμνηστεύθησαν, διότι αὐτοί, φαίνεται, δὲν ἐπεχείρησαν πρᾶξιν παράνομον κατὰ τὴν κρίσιν τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς. Ἐπὶ 47 ἑκατομμυρίων λιτρῶν ἀναληφθεισῶν οἱ κατηγορηθέντες ὡς συνεργοὶ ἀνέλαβον μόνον λίτρας 9,842,927, δηλαδὴ τὸ πέμπτον τοῦ ὅλου, τινὲς δ’ ἐκ τῶν κατηγορηθέντων οὔτε εἶχον οὔτε ἀνέλαβον ἐνέχυρα, ὡς ὁ Οἶκος Ἀδ. Κρεμμύδη καὶ ἄλλοι. Αὐτή, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων ἡ ἀπροκάλυπτος. Τώρα τί συνέβη κατόπιν, διὰ νὰ συζητῶμεν ἐδῶ περὶ τῶν παραβάσεων τῆς ἑταιρείας; Ἅμα συνεκομίσθη ἡ σταφίς, εὑρέθη μετ’ ὀλίγον ὅτι δὲν ἔπαθεν ἡ ἐσοδεία, ὅπως συμβαίνει συνηθέστατα δυστυχῶς—, διότι οἱ κτηματίαι κατὰ κανόνα πάντοτε παραπονοῦνται, ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλ’ εἰς πάσας τὰς χώρας, καὶ οὐχὶ ἅπαξ οἱ ἔμποροι ἐγένοντο θύματα αὐτῆς τῆς μεμψιμοιρίας τῶν κτηματιῶν — καὶ ἅμα τῇ συγκομιδῇ ἡ προσφορὰ καρποῦ ὑπῆρξεν ἀθρόα. Ποῖον ἦτο τὸ ἐπακόλουθον τῆς ἀθρόας ταύτης προσφορᾶς; Ἦτο ἡ ἔκπτωσις τῶν τιμῶν, ἅμα δ’ ἤρχισεν αὕτη, ἤρξατο καὶ ὁ κατὰ τῆς ἑταιρείας ἀγών. Κατὰ τὴν 26 Αὐγούστου—17 ὅλας ἡμέρας μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους— ὁ κ. Ἠλίας Παλαμήδης, ἀρχαῖος πολιτευόμενος, ἔκαμε μίαν καταγγελίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παραπονεῖται ὅτι ἡ Προνομιοῦχος παρεβίασε τὴν σύμβασιν. Τῇ 31 Αὐγούστου κατέθηκε μήνυσιν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα Πύργου, ὅστις διέταξεν ἀνακρίσεις· κατὰ τίνα τρόπον δὲ διεξήχθησαν αἱ ἀνακρίσεις;

§91ΑΘ. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Τί λέγει ἡ καταγγελία;

§92Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἡ καταγγελία ἤλλαξε μορφὰς ὡς Πρωτεύς· κατ’ ἀρχὰς κατήγγειλε παραβίασιν τοῦ ἄρθρου 17, παραγράφου 4, ἡ ὁποία ἀφορᾷ ἐξαγωγὴν πλεονάσματος· κατόπιν τὴν μετέβαλε, διότι εὗρεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδειχθῇ ἡ τοιαύτη ἐξαγωγή.

§93Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐπέδωκεν ἄλλην μήνυσιν;

§94Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Τὴν μετέβαλε δὲν ἠξεύρω πῶς, διότι δὲν μὲ ἐνδιέφερε νὰ τὸ ἐρευνήσω· καὶ ἡ ἀνάκρισις διεξήχθη ἐπὶ παραβάσει τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ 17ου ἄρθρου τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτως: «Ἀπαγορεύεται πρὸς τούτοις ἡ ἀμέσως ἢ ἐμμέσως ὑπὸ τῆς ἀναδόχου, τῶν διευθυντῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς ἀγορὰ ἢ πώλησις σταφιδοκάρπου τοῦ ἐμπορίου ἢ δελτίων παρακρατήσεως ἐπὶ κερδοσκοπίᾳ». Ποία ἦτο ἡ ἐνέργεια τῆς ἀνακρίσεως; Ἀμέσως ἔκλεισε τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας ἐν Πύργῳ, κατέσχε τὰ βιβλία αὐτῆς, κατέσχε τὰ βιβλία δύο ἢ τριῶν ἐμπορευομένων, διέταξε πραγματογνωμοσύνην αὐτῶν καὶ ἤρξατο τῶν ἀνακρίσεων· τὸ ἄμεσον ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεργείας ταύτης ἦτο διάτορος κραυγὴ καὶ πόνος καὶ ὀδυρμὸς ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἠλείας. Ὑπάρχει ὁλόκληρος φάκελος ἀναφορῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, δι’ ὧν οἱ κτηματίαι ἐζήτουν νὰ ἀνοίξωσιν αἱ ἀποθῆκαι. Ἤρχισε συσσωρευόμενον τὸ ἐμπόρευμα ἐκεῖ, ἵνα παραδοθῇ, εἴτε ὡς παρακράτημα εἴτε ὡς ἐνέχυρον, καὶ αἱ ἀποθῆκαι ἦσαν κλεισταί. Τὸ Ὑπουργεῖον στενοχωρούμενον ἀπὸ τὰς διαμαρτυρίας τῶν ἐν Ἠλείᾳ ἔδωκεν ἐντολὴν νὰ ἀρχίσωσι νὰ λειτουργῶσιν αἱ ἀποθῆκαι, ἀλλά, διὰ νὰ ἀρχίσωσι νὰ λειτουργῶσιν αἱ ἀποθῆκαι, ἔπρεπε νὰ παραδοθῶσι τὰ βιβλία. Ἠναγκάσθη τότε ἡ ἀνάκρισις χάρις εἰς τὴν λαϊκὴν βοήν, εἰς τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων ὑπείκουσα, εἰς τὴν βίαν τῶν πραγμάτων καμπτομένη, νὰ ἀνοίξῃ τὰς ἀποθήκας καὶ νὰ παραδώσῃ τὰ βιβλία εἰς τὴν ἑταιρείαν, κατόπιν τῆς γενομένης αὐτοψίας αὐτῶν. Ἤρξαντο λοιπὸν ταυτοχρόνως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην αἱ ἀνακρίσεις, ἀλλὰ καὶ αἱ διαμαρτυρίαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ εἰδοποιήσῃ τὴν ἑταιρείαν ὅτι καταγγέλλονται κατ’ αὐτῆς παραβάσεις, ἡ δὲ ἑταιρεία ἀπήντησε τὴν 12 Αὐγούστου 1909 διὰ τῆς ἑξῆς ἐπιστολῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνωσθῇ, διότι θὰ ἴδητε ἐξ αὐτῆς ποία ἦτο ἡ ἐνέργεια τῆς ἑταιρείας καὶ πῶς ἀπήντησε κατὰ τῶν κατ’ αὐτῆς αἰτιάσεων, διότι πρέπει νὰ μάθητε καὶ τοῦτο τὸ πρωτοφανές, ὅτι δὲν ἐκλήθη ποτὲ ὑπὸ τῆς ἀνακρίσεως εἰς ἀπολογίαν ἡ ἑταιρεία, ἐδικάσθη δηλαδὴ ἀναπολόγητος ἀπὸ τὸν κ. Εἰσαγγελέα. (Ἀναγινώσκει): «Ἐλάβομεν τὸ ἀπὸ 10ης τρέχοντος ὑπ’ ἀριθμὸν 79,763 ὑμέτερον ἔγγραφον μετὰ τῶν συνημμένων αὐτῷ τεσσάρων τηλεγραφημάτων ἐκ Πύργου, Ἀγουλινίτσης καὶ Ἀμαλιάδος, τὰ ὁποῖα καὶ ἐπιστρέφομεν, λαμβάνομεν δὲ τὴν τιμὴν νὰ ἀπαντήσωμεν ὑμῖν, ὅτι αἱ κατὰ τῆς ἡμετέρας ἑταιρείας αἰτιάσεις καὶ τὰ παράπονα τῶν τηλεγραφούντων στεροῦνται πάσης ὑποστάσεως, προῆλθον δὲ προφανῶς ἐξ ἀτελοῦς γνώσεως τῶν περὶ ἐνεχύρων σταφίδων σχετικῶν διατάξεων τῆς ἀπὸ 8 Ἰουλίου 1905 συμβάσεως καὶ ἐκ τῆς ἐσφαλμένης ὑποθέσεως, ὅτι ἀπὸ τὴν ἡμετέραν ἑταιρείαν ἐξηρτᾶτο ἡ ἀγορὰ ἢ μὴ τῶν ἐν ταῖς ἀποθήκαις αὐτῆς ἀπομενόντων τέως ἐνεχύρων. Κατὰ τὸ ἄρθρον 22 τῆς ἀνωτέρω μνησθείσης συμβάσεως, ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τῆς ἀπὸ 2 Ἰουνίου 1906 συμπληρωματικῆς τοιαύτης, ἡ ἑταιρεία ὑποχρεοῦται ν’ ἀγοράζῃ ἐκ τῶν ἐνεχυριαζομένων αὐτῇ σταφίδων ὅσα ποσά, μέχρι τῆς λήξεως τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους, δὲν ἤθελον ἀναληφθῆ ὑπὸ τῶν ἐνεχυριαστῶν ἢ δὲν ἤθελον ἐκποιηθῆ ὑπὸ τῆς ἑταιρείας, ἐξ οὗ ἕπεται ὅτι ἡ ἑταιρεία οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν δικαίωμα ἔχει νὰ ἀγοράσῃ τὰ ποσὰ τῶν ἐνεχυριασμένων σταφίδων, τῶν ὁποίων οἱ νόμιμοι κύριοι ἤθελον ζητήσει μέχρι τῆς 9ης Αὐγούστου τὴν ἀνάληψιν. Ἐνῷ δὲ τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς συμβάσεως καὶ ἡ σχέσις τῆς ἡμετέρας ἑταιρείας πρὸς τοὺς κυρίους τῶν ἐνεχυριασμένων σταφίδων, ἄλλοι μὲν τῶν τηλεγραφούντων, οἱ ἐξ Ἀγουλινίτσης, ἐζήτησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα αὕτη ἐπιβάλῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν τὴν ἀγορὰν τῶν ἐνεχύρων, ἄλλοι δ’ ἐχαρακτήρισαν ὡς συνωμοσίαν τὴν ὑπὸ τῶν ἐνεχυριαστῶν ἐξάσκησιν νομίμου αὐτῶν δικαιώματος, τοῦ τῆς ἀναλήψεως τῶν σταφίδων των, καὶ ἄλλοι δὲν ἐδίστασαν νὰ κατηγορήσωσι τὴν ἑταιρείαν ὡς συνεννοηθεῖσαν ἐκθέσμως μεθ’ ὁλοκλήρου τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου, ὅστις ἐζήτησεν, ἐπὶ τῇ ἐγγιζούσῃ λήξει τῆς νομίμου προθεσμίας, ν’ ἀναλάβῃ τὰς ἐνεχυριασμένας σταφίδας καταβάλλων τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὴν ἑταιρείαν. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῶν ἐνεχυριαστῶν καὶ τῶν ἐκδοχέων αὐτῶν πρὸς ἀνάληψιν τῶν ἐνεχύρων καὶ ἀντιστοίχως τὴν ἡμετέραν ὑποχρέωσιν πρὸς παραλαβὴν τῶν ὀφειλομένων προκαταβολῶν καὶ ἀπόδοσιν τῶν ἐνεχύρων οὐδεμία δύναται νὰ χωρήσῃ συζήτησις, συνεπῶς δὲ καὶ ὡς πρὸς τὸ ἀνεύθυνον τῆς ἡμετέρας ἑταιρείας διὰ τὴν τυχὸν αὔξησιν τῶν ἐφοδίων τῆς νέας περιόδου, τὴν ἐπελθοῦσαν ἐκ τῆς ἀναλήψεως τῶν ἐνεχύρων. Καὶ ἐὰν ἐκ τούτου ἐπήρχετο χαλάρωσις τῶν τιμῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν φαίνεται ἡμῖν πιθανόν, καὶ διότι ἡ νέα ἐσοδεία εἶναι μικρὰ καὶ διότι τὸ σοβαρὸν ἐμπόριον κάτοχον μεγάλης ποσότητος σταφίδων, τῆς τῶν ἀναληφθέντων ἐνεχύρων, δὲν ἔχει συμφέρον νὰ καταρρίψῃ τὰς τιμὰς κερδοσκοποῦν ἐπὶ ἐκπτώσει, ἡ ἡμετέρα ἑταιρεία οὐδεμίαν θὰ ἠδύνατο νὰ φέρῃ διὰ τοῦτο εὐθύνην, ἀφοῦ αὕτη γνωρίζουσα ἐκ τῶν ὑποβαλλομένων αἰτήσεων ὅτι μέγιστον μέρος τῶν ἐνεχύρων θ’ ἀνελαμβάνετο, ἐξήντλησε τὸ ἐκ τοῦ ἄρθρου 6ου τῆς συμβάσεως δικαίωμα, ὁρίσασα τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ ποσοστοῦ τοῦ εἰς εἶδος ἐγγείου φόρου καὶ τῆς εἰσφορᾶς πρὸς 35% διὰ τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας καὶ 40% διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν κατὰ τὴν σύμβασιν δυνατὴν μείωσιν τῶν ἐφοδίων τῆς νέας ἐσοδείας καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῶν τιμῶν. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν δῆθεν συνεννόησιν τῆς ἑταιρείας μετὰ τῶν διαφόρων ἰδιοκτητῶν ἐνεχύρων ἐπιτραπήτω ἡμῖν νὰ θεωρῶμεν ὅτι αὕτη ὄχι μόνον στερεῖται πάσης ὑποστάσεως, ἀλλὰ καὶ προσκρούει εἰς αὐτὴν τὴν στοιχειώδη λογικήν. Διότι ἡ διοίκησις τῆς ἑταιρείας, γνωρίζουσα καλῶς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου καὶ τὰς σοβαρὰς ἐκ τῆς παραβάσεως αὐτῶν συνεπείας, πρὸ παντὸς δὲ σεβομένη ἑαυτήν, δὲν ἠδύνατο νὰ διαπράξῃ τοιαύτην παράβασιν ἐρχομένη εἰς συνεννόησιν μετὰ εἰκοσάδος ἐμπορικῶν καὶ τραπεζικῶν Οἴκων, διότι εἰς τόσους περίπου ἀνέρχονται οἱ ἀναλαβόντες ἄξια λόγου ποσὰ ἐκ τῶν ἐνεχύρων, πρὸς παραβίασιν οὐσιωδεστάτης διατάξεως τῆς συμβάσεώς της. Ἄλλως τε χωλαίνει καὶ κατὰ βάσιν ἀκόμη ἡ ὑπόνοια τῶν τηλεγραφούντων, διότι, ἄν, ὡς φαντάζονται οἱ καλοθεληταὶ οὗτοι, οἵτινες βεβαίως πᾶν ἄλλο ἢ τὴν πλειονότητα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἐκπροσωποῦσιν, ἡ ἑταιρεία διὰ τῆς ἐπιχειρηθείσης δῆθεν συνεννοήσεως ἀπέβλεπεν εἰς τὴν τεχνητὴν τῶν τιμῶν κατάπτωσιν, εἶχε μέσον προσφορώτατον νὰ ἐπιτύχῃ ταύτην χωρὶς τὸ παράπαν νὰ ἐξέλθῃ τῆς συμβάσεως. Καὶ πράγματι, ἐὰν ἡ ἀνάληψις ἢ μὴ ἀνάληψις τῶν ἐνεχύρων ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν, ὡς φαντάζονται, αὕτη εἶχε συμφέρον νὰ ἐξαγοράσῃ τὰ ἐνέχυρα· ἐπειδὴ δ’ ἦτο ἤδη βεβαιωμένον ὅτι ἡ νέα ἐσοδεία δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὴν κατανάλωσιν καὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου εἰς εἶδος, μὴ ὑπερβαίνουσα κατὰ τοὺς πιθανωτέρους ὑπολογισμοὺς τὰ 300–310 ἑκατομμύρια λιτρῶν, δὲν εἶχε δὲ παρὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν βʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 6ου τῆς συμβάσεως, ἐπιτρέπουσαν τὴν κατὰ βούλησιν τῶν ἐξαγωγέων πληρωμὴν τοῦ φόρου καὶ τοῖς μετρητοῖς, αὐξάνουσα δ’ οὕτω νομίμως τὰ ἐφόδια τῆς νέας περιόδου κατὰ βούλησιν καὶ ἐπιτυγχάνουσα τόσον τὴν οὐσιώδη κατάρριψιν τῶν τιμῶν, ἣν φαντάζονται οἱ τηλεγραφοῦντες ὅτι ἐπιδιώκει, ὡς καὶ τὴν ἀνάκτησιν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπλήρωνε πρὸς ἀγορὰν τῶν ἐνεχύρων, διὰ τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου της εἰς μετρητὰ πρὸς δρ. 115 τὸ χιλιόλιτρον. Καὶ ἡ προχειροτέρα ἀναδίφησις τῆς συμβάσεως θέλει πείσει τὰς ἐξοχότητας ὑμῶν περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ἀνωτέρω, θέλει δὲ καταρρίψει τελείως τὰς διὰ τῶν τηλεγραφημάτων διατυπουμένας τόσον ἀτόπους, ὅσον καὶ ἀστηρίκτους κατηγορίας. Ἀλλά, ἐὰν θελήσητε νὰ ἐξετάσητε τὰ τῆς ὑποθέσεως καὶ ὑπὸ τὴν πραγματικὴν αὐτῆς ἔποψιν, θέλετε παρατηρήσει ὅτι ἡ ἀνάληψις τοῦ πλείστου μέρους τῶν ἐνεχύρων ὀφείλεται ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν αἰσθητὴν μείωσιν τοῦ ποσοῦ καὶ τὰς βλάβας τῆς ποιότητος τοῦ καρποῦ τῆς νέας ἐσοδείας, αἵτινες ἐπῆλθον κατὰ τὸ τρίτον δεκαήμερον τοῦ Ἰουλίου, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν ἐκτάκτως ἐκλεκτὴν ποιότητα τοῦ παλαιοῦ καρποῦ, ὅστις ἦτο ἐνεχυριασμένος εἰς τὴν ἡμετέραν ἑταιρείαν. Εἰς πρόσθετον δ’ ἀπόδειξιν τούτου ἔρχεται καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον δεκαήμερον τοῦ αὐτοῦ μηνὸς Ἰουλίου μᾶς προσεφέροντο καθ’ ἑκάστην μεγάλα ποσὰ πρὸς ἀγορὰν ἔκ τε τοῦ ἐνεχυριασμένου καὶ ἐκ τοῦ ἐκτὸς τῶν ἀποθηκῶν μας ἀποθέματος καὶ εἴχομεν οὕτω φθάσει τὴν 20ὴν Ἰουλίου εἰς ποσὸν ἀγορᾶς 16.280.390, ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ τρίτου δεκαημέρου, ὅτε παρετηρήθησαν αἱ ἐκ τοῦ λιβὸς καὶ τοῦ σκώληκος ἐπελθοῦσαι ζημίαι εἰς τὸν νέον καρπόν, αἱ προσφοραὶ ἔπαυσαν σχεδὸν ἐντελῶς, καίτοι ἡ προθεσμία τῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἑταιρείας πρὸς ἀγορὰν ἔβαινε πρὸς τὸ τέρμα της, οὕτω δὲ παρατηροῦμεν ὅτι κατὰ τὸ τελευταῖον δεκαήμερον ἐγένοντο ἀγοραὶ μόνον διὰ λίτρας 2.270.697· περαιτέρω δέ, ἀπὸ τῆς 1ης Αὐγούστου, ὅτε μόνον ἐκ τοῦ ἐνεχυριασμένου σταφιδοκάρπου ὑπεχρεοῦτο ν’ ἀγοράζῃ ἡ ἑταιρεία, παρατηροῦμεν ἀραιοτάτας καὶ διὰ μικρὰ ποσὰ ἀφορώσας τὰς αἰτήσεις πρὸς πώλησιν ἐνεχυριασμένου καρποῦ εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἀντιθέτως δὲ ζωηροτάτας καὶ πυκνοτάτας τὰς αἰτήσεις πρὸς ἀνάληψιν ἐνεχύρων. Τοιουτοτρόπως τὸ μὲν ἀγορασθὲν ὑπὸ τῆς ἑταιρείας ποσὸν σταφίδος ἀνῆλθεν ἐν ὅλῳ εἰς λίτρας 19.962.138, ἀνελήφθησαν δ’ ἐκ τῶν ἐνεχύρων λίτραι ἑνετικαὶ 47.913.090· Ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα, ὑφ’ ὧν ἐγένοντο αἱ ἀναλήψεις, ταῦτα ἦσαν οἱ ἐνεχυριασταὶ καὶ οἱ κατὰ τοὺς νομίμους τύπους ἐκδοχεῖς τῶν δικαιωμάτων των, οἱ ἔχοντες δὲ τὰ μεγαλείτερα ποσὰ σταφίδων ἦσαν κατὰ φυσικώτατον λόγον οἱ εἰς μεγάλην κλίμακα ἐμπορευόμενοι τὴν σταφίδα ἐξαγωγεῖς ἐν Πάτραις καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐπαρχίαις, εἰς οὓς ἐπίσης κατὰ φυσικὸν λόγον περιέρχεται βαθμιαίως τὸ προϊὸν ἐκποιούμενον ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ἑκάστου ἔτους ὑπὸ τῶν παραγωγῶν. Προκειμένου μάλιστα περὶ τῶν εἰς τὴν ἡμετέραν ἑταιρείαν ἐνεχυριασμένων σταφίδων, λόγῳ τῶν εὐκολιῶν, τὰς ὁποίας παρέχει ἡ ἑταιρεία κατὰ τὴν σύμβασιν, ἡ συγκέντρωσις μεγάλων ποσοτήτων σταφίδος δὲν ἀπαιτεῖ, ὡς γνωρίζετε, μεγάλα κεφάλαια. Οἱ ἀγορασταὶ τῆς σταφίδος δὲν ἔχουσι νὰ πληρώσωσιν εἰς τοὺς πωλητὰς εἰμὴ μόνον μικρὸν περιθώριον πρὸς 10–12 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον, τοῦ ἀγοραστοῦ ἀναλαμβάνοντος τὴν πληρωμὴν τῆς ὀφειλομένης πρὸς τὴν ἑταιρείαν ἐξ 100 δραχμῶν προκαταβολῆς καὶ τοῦ δημοτικοῦ φόρου καὶ τοῦ ἑπταδράχμου. Τοιουτοτρόπως δὲ μὲ κεφάλαιον 10–15 χιλιάδων δραχμῶν δύναταί τις νὰ ἀγοράσῃ ὁλόκληρον ἑκατομμύριον λιτρῶν σταφίδος, χωρὶς ν’ ὑποβληθῇ οὔτε εἰς τὰ ἔξοδα τῆς παραλαβῆς, οὔτε εἰς ἐνοίκια, καθότι ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία εἶναι ὡς γνωστόν, ἐκ τῆς συμβάσεως ὑπόχρεος καὶ νὰ παραλαμβάνῃ τὴν σταφίδα καὶ νὰ φυλάσσῃ ταύτην ἀσφαλῶς καὶ δωρεάν. Φρονοῦμεν ὅτι διὰ τῶν ἀνωτέρω ἐκτεθέντων ἐξηντλήθη τὸ θέμα τόσον ὑπὸ τὴν νομικήν, ὅσον καὶ ὑπὸ τὴν πραγματικὴν αὐτοῦ μορφήν, διὸ καὶ δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅτι αἱ ὑμέτεραι Ἐξοχότητες θέλουσιν ἀρκεσθῆ εἰς τὰς ἐξηγήσεις ταύτας. Τιθέμενοι δ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς τὴν διάθεσιν ὑμῶν καὶ διὰ πᾶσαν ἔτι πληροφορίαν, ἣν ἠθέλετε κρίνει ἀναγκαίαν, διατελοῦμεν εὐπειθέστατοι κ.τ.λ.». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἑταιρεία. Ἐξηκολούθησαν αἱ ἀνακρίσεις, αἱ ὁποῖαι οὐδὲν ἀπεκάλυπτον, φαίνεται, διότι κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ ἑπομένου ἔτους διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 81 βουλεύματος διετάχθησαν περαιτέρω ἀνακρίσεις, διεξήχθησαν δὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον αἱ ἀνακρίσεις αὗται, ὥστε, καὶ ἂν ὑπῆρχε παράβασίς τις, ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀνακαλυφθῇ, διότι, ἀντὶ ἡ ἀνάκρισις νὰ στραφῇ πρὸς τὴν πηγὴν τοῦ ἀδικήματος, ἐὰν ὑπῆρχε τοιοῦτον, εἰς τὸ κέντρον δηλαδή, ἤρξατο νὰ ἐρωτᾷ δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ τοὺς μικρεμπόρους καὶ μικροκτηματίας καὶ τοὺς δικηγόρους, τοὺς ὁποίους ἐδείκνυεν ὁ κ. Παλαμήδης, καὶ ἐσχημάτισεν ἕνα φάκελον περιέχοντα φήμας τῶν τριόδων περὶ συνεννοήσεως τῆς ἑταιρείας μετ’ ἐμπορευομένων, ἵνα ἀποσύρωσι τὰ ἀνήκοντα αὐτοῖς ἐνέχυρα, ὡς νὰ εἶχεν ἀνάγκην ἡ ἑταιρεία νὰ προβῇ εἰς τοιούτους εἴδους συνεννοήσεις, ἀφοῦ ἦτο εὐχερέστερον νὰ κάμῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν εἰς τὴν ἐπιστολήν της. Αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐγένετο κατὰ τὸ 1908–1909, ἐπανελήφθη καὶ κατὰ τὸ 1909– 1910. Κατὰ τὸ 1908–1909 ἀνελήφθησαν ἐντὸς τῆς περιόδου ταύτης τῆς δεκαημέρου τοῦ τέλους τῆς σταφιδικῆς περιόδου 47,913,000 λίτραι, ὡς ἠκούσατε. Κατὰ τὸ 1909–1910 ἀνελήφθησαν 56,420,552 λίτραι. Καὶ προκύπτει ἐκ πρώτης ὄψεως, ὑποθέτω, εἰς τὸ πνεῦμα ὑμῶν ἡ ἀπορία: διατί ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγένετο κατὰ τὸ 1908– 1909, εἶναι ἐπιλήψιμον καὶ ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐπέμβασιν τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, δὲν εἶναι δ’ ἐπιλήψιμον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγένετο κατὰ τὸ 1909–1910; Διατί εἶχον δικαίωμα οἱ ἀποταμιευταὶ τοῦ 1909 ν’ ἀσκήσωσι τὰ δικαιώματά των τὰ ἐκ τῆς συμβάσεως παρεχόμενα εἰς αὐτοὺς καὶ ν’ ἀναλάβωσι τὰ ἐνέχυρά των, δὲν εἶχον δὲ δικαίωμα οἱ ἀποταμιευταὶ τοῦ 1908 ν’ ἀσκήσωσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἤσκησαν οἱ ἄλλοι;

§95Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ποία ἦτο ἡ ἐσοδεία τοῦ 1910;

§96Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἡ ἐσοδεία τοῦ 1910 κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀναλήψεως τῶν ἐνεχύρων ὑπελογίζετο εἰς 300 ἑκατομμύρια· αἱ αὐταὶ πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὸ τέλος τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους 1908–1909 περὶ ἐσοδείας, ὑπῆρχον καὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους 1909– 1910, ἀπόδειξις δὲ τούτου ἀμάχητος εἶναι ὅτι ὑπῆρξαν καὶ ἀποταμιευταί, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν εἰς τὴν ἑταιρείαν τὸ πλεόνασμά των. Ἐὰν οἱ ἀποταμιευταὶ ἐπίστευον ὅτι ἡ ἐσοδεία θ’ ἀνήρχετο εἰς 250 ἑκατομμύρια μόνον, θὰ ἦσαν ὡρισμένως ἄξιοι διὰ τὸ Δρομοκαΐτειον, ἐὰν ἔδιδον τὰ ἐνέχυρά των πρὸς ἀγοράν, ἀφοῦ ὤφειλον νὰ γνωρίζωσιν ὅτι αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος θὰ ὑψοῦντο ἀπὸ 130 εἰς 200 δραχμάς, ὅπως καὶ ὑψώθησαν ἐντὸς δύο ἑβδομάδων. Ποῖος θὰ ἦτο ἐκεῖνος ὁ μωρός, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπώλει εἰς τὴν ἑταιρείαν τὸ ἀπόθεμά του, ἐὰν προσεδόκα ἐσοδείαν 250 ἑκατομ. λιτρῶν, ὅτε θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ πωλήσῃ μὲ ὑπερτίμησιν 50% ἐντὸς μικροῦ;

§97Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Ἐκ τῶν ἐνεχύρων, τὰ ὁποῖα ἀνελήφθησαν, πόσα ἐνεχυριάσθησαν εἰς τὴν ἑταιρείαν κατὰ τὸ 1909;

§98Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω κατάλογον τῶν προκαταβολῶν ἐπὶ ἐνεχύρῳ καθ’ ὅλην τὴν πενταετίαν, διὰ νὰ εὕρητε τὴν ζητουμένην πληροφορίαν. Κατὰ τὸ 1905– 1906 ἡ ἑταιρεία ἔδωκε προκαταβολὰς δραχμῶν 7,189,940 20)00 ἐπὶ λιτρῶν 70,402,460. Κατὰ τὸ 1906–1907 αἱ προκαταβολαὶ περιωρίσθησαν μόνον εἰς 1,110,812 καὶ 95)00 ἐπὶ 10,456,435 λιτρῶν, διότι, καθὼς γνωρίζετε, ἡ ἐσοδεία τοῦ 1906 δὲν ἐπήρκεσεν εἰς τὴν κατανάλωσιν, καὶ ἐπώλησε μάλιστα ἡ ἑταιρεία ἐκ τοῦ παρακρατήματος. Ἐπίσης κατὰ τὸ 1907–1908 τὰ ἐνέχυρα ἀνῆλθον μόνον εἰς 12,125,220 καὶ εἰς δραχμὰς 927,595,80)00 ἡ προκαταβολή. Κατὰ τὸ 1908 τὰ ἐνέχυρα ἀνῆλθον εἰς 84,234,373 καὶ αἱ προκαταβολαὶ εἰς δραχμὰς 7,179,946 καὶ 45)00. Κατὰ τὸ 1909– 1910 ἡ ἑταιρεία ἔλαβεν ἐνέχυρα 112,601,878 καὶ ἔδωκε προκαταβολὰς 10,489,998 καὶ 30)00 δραχμάς· τῇ προσεφέρθησαν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο καὶ περισσότερα ἐνέχυρα, ἀλλ’ ἡ ἑταιρεία εἶχεν ἤδη ἐξαντληθῆ· δὲν εἶχε πλέον μέσα, μετέβαλε τὸ κεφάλαιόν της ὅλον εἰς σταφιδόκαρπον, ἐδανείσθη μάλιστα καὶ ἀπὸ τοὺς ἱδρυτάς της. Ἀποτέλεσμα τῆς διακοπῆς τῶν προκαταβολῶν ἦτο ἡ ἔκπτωσις τῶν τιμῶν καὶ κάτω τοῦ ὁρίου τοῦ ἄρθρου 10. Τότε οἱ παραγωγοὶ ἀντελήφθησαν ποῖα εἶναι τὰ πλεονεκτήματα τὰ ἐκ τῆς συμβάσεως παρεχόμενα αὐτοῖς, καὶ τὴν ἐποχὴν ταύτην, καθ’ ἣν τὰ τῆς ἑταιρείας εὑρίσκοντο ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς, πρέπει νὰ ἀναλογισθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ προτείνουσι τῆς ἑταιρείας τὴν ἔκπτωσιν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ βούλευμα τῶν ἐν Ἠλείᾳ Πλημμελειοδικῶν, τὸ περίφημον βούλευμα, τὸ ὁποῖον πάντες οἱ συνάδελφοι ἐθεώρησαν ὡς κάτι τι ἱερόν. Ἐνῷ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δὲν ὑπῆρξε μομφή, ἥτις δὲν ἐρρίφθη κατὰ τῆς δικαιοσύνης, καὶ εἶμαι ὁ μόνος ἴσως, ὁ ὁποῖος οὐδὲ λέξιν εἶπον κατ’ αὐτῆς, ἐνῷ ἐξεδηλώθη κατὰ τῶν δικαστῶν τοσαύτη δυσπιστία καὶ διὰ τὰς μᾶλλον ἀσημάντους λειτουργίας τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, τὸ βούλευμα τοῦτο ἐθεώρησαν ὡς ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον, ὡς μόνην ἀπόδειξιν ἀναμφισβήτητον τῆς ἐνοχῆς τῆς ἑταιρείας ἐπὶ παραβιάσει τῆς συμβάσεως οἱ κ. συνάδελφοι, οἱ ἐπὶ τὸ βῆμα παρελθόντες. Ἀλλὰ θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι αὐτὸ τὸ ἔγγραφον δὲν ἐβασίσθη ἐπὶ ὀρθῆς τῶν πραγμάτων ἐκτιμήσεως, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ διέστρεψε τὰ πράγματα (διακοπαί).

§99Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἐὰν πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐκβιάζωνται οἱ ὁμιλοῦντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀφοῦ δὲν διεκόπησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔρριψαν τῆς συκοφαντίας τὰ βέλη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατ’ ἀπόντων...

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§101Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω, Κύριοι τὸ σκεπτικὸν τοῦ βουλεύματος (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούνιον καὶ Ἰούλιον τοῦ 1909 κατάπτωσις τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος μέχρι σημείου ἀπροσδοκήτου καὶ μὴ δικαιολογουμένου οὔτε ἐκ τῶν μικρῶν ἀποθεμάτων τῆς παλαιᾶς παραγωγῆς οὔτε ἐκ τοῦ μετρίου τῆς ἀναμενομένης ἐσοδείας ἐγέννησε δυσφορίαν παρὰ τοῖς σταφιδικοῖς πληθυσμοῖς». Σταματῶ εἰς τὸ μέρος τοῦτο, ἵνα ὑποδείξω μίαν ἀνακριβῆ βεβαίωσιν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως, καὶ μίαν εἰλικρινῆ βεβαίωσιν αὐτοῦ, ἣν δὲν ἔλαβεν ὑπὸ σημείωσιν δυστυχῶς ἐν τῇ μορφώσει τῆς γνώμης του. Ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς ὁμιλεῖ περὶ ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον, ἐνῷ σᾶς ἀπέδειξα ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος ὑψώθησαν ἕνεκα τῶν διαφόρων ἀσθενειῶν, αἵτινες ἐπέσκηψαν κατὰ τῆς ἀμπέλου· ἐδῶ ἔγκειται ἡ ἀνακρίβεια. Ἐν τῷ βουλεύματι ὅμως προστίθεται ὅτι ἡ ἐσοδεία ἀνεμένετο μετρία καὶ ἐδῶ ὑπάρχει ἡ εἰλικρινὴς βεβαίωσις, διότι, ὡς εἶπον ὑμῖν, ὅτε ἐδικαιολόγησα τὴν ἀνάληψιν τῶν ἐνεχύρων, ἡ ἐσοδεία ἐθεωρήθη μικρὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀναλήψεως αὐτῶν. Συνεχίζω ἤδη τὴν ἀνάγνωσιν: «Ἡ δυσφορία δὲν ἐβράδυνε νὰ ἐκσπάσῃ εἰς ζωηρὰν ἀγανάκτησιν ἐναντίον τῆς Ἑνιαίας, ὅτε ἐκοινολογήθη ὅτι εἰς τὴν κατάπτωσιν τῶν τιμῶν — κατάπτωσιν ἀνύπαρκτον κατὰ Ἰούλιον, ὡς σᾶς ὑπέδειξα — μέγα συνετέλεσεν αὕτη διὰ τῆς προσθήκης εἰς τὸ ποσὸν τοῦ ὑπάρχοντος παλαιοῦ ἀποθέματος καὶ τοῦ ἐνεχυριασμένου εἰς αὐτὴν καὶ εἰς τὰς ἀποθήκας της ἐναποταμιευμένου ἱκανῶν ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφιδοκάρπου, ὁ ὁποῖος λήγοντος μετ’ ὀλίγον τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους ἔμελλε νὰ τεθῇ οὕτως εἰπεῖν ἐκτὸς συναλλαγῆς.» Ἐξακολουθεῖ τὸ ἱστορικὸν τοῦ βουλεύματος ἀναφέρον τὰς ἐνεργείας τοῦ ἰδιώτου κατηγόρου Ἠλία Παλαμήδου καὶ ἐπὶ τέλους ἀποφαίνεται οὕτω: «Ἡ κατηγορία κατὰ τῆς Ἑνιαίας, μολονότι ἐντελῶς ἀποδεδειγμένη ἐκ τῆς διεξαχθείσης ἀνακρίσεως καὶ τῆς ἐνεργηθείσης αὐτοψίας τῶν βιβλίων τοῦ ἐν Πύργῳ ὑποκαταστήματός της ὑπὸ πραγματογνωμόνων, δὲν ἐπιστηρίζεται εἰς τὸν νόμον καὶ εἶναι διὰ τοῦτο ἀπορριπτέα ὡς ἀπαράδεκτος. Βλέπετε ἐκ τοῦ σκεπτικοῦ τούτου ὅτι ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς στηρίζει τὴν γνώμην αὑτοῦ ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν διεξαχθεῖσαν ἀνάκρισιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν αὐτοψίαν τῶν βιβλίων διὰ πραγματογνωμόνων. Ἀλλ’ ἐκ τῆς προφορικῆς ἀνακρίσεως, καθὼς σᾶς εἶπον, δὲν ἐξάγεται τίποτε. Ἐπαναλαμβάνεται μόνον ὑπὸ πάντων τῶν μαρτύρων ὅτι «λέγεται», «πιστεύεται», «διαδίδεται», «φημίζεται, ὅτι ἡ ἑταιρεία μετεχειρίσθη ἐμπόρους καὶ ὑπαλλήλους της πρὸς ἔμμεσον ἐμπορίαν. Ἐκ τῆς αὐτοψίας ὅμως τῶν βιβλίων, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν οἱ πραγματογνώμονες, ἀποδεικνύεται ὅλως διόλου τὸ ἐναντίον. Οἱ πραγματογνώμονες ἀπαντῶσιν ἀρνητικῶς εἰς ὅλα τὰ τεθέντα αὐτοῖς ἐρωτήματα, καὶ ἐκ τῆς λογικῆς ἐρεύνης τῶν βιβλίων τῆς ἑταιρείας καὶ τῶν βιβλίων τῶν ἐμπόρων οὐδεμίαν συνήγαγον ἀπόδειξιν παραβιάσεως τῆς συμβάσεως. Δὲν εὑρῆκαν εἰμὴ πράξεις καὶ ἐγγραφὰς λογιστικὰς ἀναφερομένας εἰς κίνησιν τῶν ἐνεχύρων, ἐγγραφὰς ἀναγκαίας, ἐγγραφὰς γενομένας καὶ διὰ τοὺς κατηγορηθέντας καὶ διὰ τοὺς μὴ κατηγορηθέντας ὡς συνεργοὺς τῆς ἑταιρείας, συμφώνως πρὸς τὸν ἐμπορικὸν κανονισμὸν τοῦ λογιστηρίου τῆς ἑταιρείας. Πῶς ὁ Εἰσαγγελεὺς τὴν ἀρνητικὴν ἀπάντησιν τῶν πραγματογνωμόνων ἐχαρακτήρισεν ὡς θετικὴν ἀπάντησιν ἐνισχύουσαν τὴν προφορικὴν ἀνάκρισιν, ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω, ἐπαφίημι δὲ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ γεγονότος τούτου εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὃν ἱκετεύω νὰ μελετήσῃ τὴν δικογραφίαν μεθ’ ὅλης τῆς προσοχῆς, ἣν ἐπιβάλλει τὸ θέμα.

§102ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί λέγει τὸ συμβούλιον;

§103Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Τὸ συμβούλιον δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἐρευνήσῃ τὰ τῆς ὑποθέσεως, ἀφοῦ προετείνετο ἡ ἀθώωσις τῶν κατηγορουμένων καὶ περιωρίσθη ἀποφανθὲν νὰ μὴ γίνῃ κατηγορία συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Εἰσαγγελέως. Τώρα ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος εἶναι νομικὸς διαπρεπής, ἂν νομίζει ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Εἰσαγγελέως εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχει. Διότι, ἐὰν πρέπῃ νὰ φανῇ τις, Κύριοι, ἐπιεικὴς εἰς τὴν ἄγνοιαν τῶν γεγονότων, ἐὰν δικαιολογῆται δικαστής τις παρερμηνεύων τοὺς νόμους, ἐὰν δικαιολογῆται δικαστής τις, ὅταν δὲν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ τὸν μηχανισμὸν μιᾶς ἑταιρείας ἢ δὲν ἐμελέτησε καλῶς τὸν νόμον, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν σύμβασιν, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι οὔτε ἐκπτώσεως δικαίωμα ἔχει ἡ Κυβέρνησις συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 37 τῆς συμβάσεως διὰ τὰς παραβάσεις τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 17 αὐτῆς, καὶ ἑπομένως ὄχι μόνον ποινικῶς δὲν ἐκολάζετο ἡ μηνυθεῖσα πρᾶξις, ἀλλ’ οὔτε διοικητικῶς, ἐάν, λέγω, ἐπετρέπετο ἡ ἄγνοια τῶν νόμων καὶ τῶν γεγονότων, νομίζετε ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ψευδὴς καὶ πλαστὴ παράστασις τῶν γεγονότων εἰς ἕνα λειτουργὸν τῆς δικαιοσύνης; Ἀλλά, καὶ τοῦτο ἂν θεωρηθῇ ἐπιτετραμμένον, ὅταν ἡ ἐνέργεια στρέφηται περὶ μικρὰ καὶ ἀσήμαντα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἀσκήσωσιν ἐπὶ τῆς δημοσίας τάξεως ἐπίδρασίν τινα, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ κάμῃ τις χρῆσιν ἐπιεικείας καὶ ἀνοχῆς, ὅταν δημιουργῆται ἓν ἀδίκημα, ἐκ τῆς δημιουργίας τοῦ ὁποίου διατρέχει μέγιστον κίνδυνον ἡ δημοσία τάξις; Ὅταν χιλιάδες κτηματιῶν ἀποβλέπωσιν εἰς τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν ὡς εἰς κηδεμόνα, ὅταν ἀπὸ τῆς ἑταιρείας ταύτης ἀναμένωσι ν’ ἀντλήσωσι τὰ μέσα διὰ τὴν ζωὴν ἑαυτῶν καὶ τῶν τέκνων των, νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς δικαστικὴν Ἀρχὴν νὰ βεβαιοῖ ὡς ἀληθῆ γεγονότα ψευδῆ καὶ ἀνύπαρκτα, ῥίπτουσα οὕτω τὴν θύελλαν καὶ τὴν καταιγίδα ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου; Ὅτε ἔμαθον, Κύριοι, ἐκ τοῦ βουλεύματος ὅτι ἤμην καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν ἀθωωθέντων κατηγορουμένων, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητήσω τὴν γνώμην ἑνὸς νομικοῦ περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἠδυνάμην ν’ ἀμυνθῶ κατὰ τῆς διαπομπεύσεως ταύτης. Ἠρώτησα λοιπὸν διαπρεπῆ νομομαθῆ καὶ πολιτευόμενον. Γνωρίζετε τί μοὶ ἀπήντησεν; Ὅτι «κατὰ τὴν ἐμὴν νομικὴν ἀντίληψιν ἓν τοιοῦτον βούλευμα εἰς οἱανδήποτε χώραν εὐνομουμένην θὰ ἦγεν εἰς τὴν ἄμεσον παῦσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὸ διέπραξαν»· μοὶ ἔκαμε δὲ καὶ μίαν παρομοίωσιν, τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν δύναμαι ν’ ἀναφέρω ὑμῖν ἐν τῇ γυμνότητι τῆς ἐκφράσεως, μὲ τὴν ὁποίαν μοὶ τὴν ἔκαμε.

§104ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴπατέ την, ἀδελφέ!

§105Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὑποθέσατε, μοὶ λέγει ὁ διαπρεπὴς νομομαθής, ὅτι εἷς ἀδιάκριτος καταγγέλλει μίαν νομιμωτάτην καὶ φυσικωτάτην πρᾶξιν, ἀλλὰ πρᾶξιν μὴ ἔχουσαν ὡς σκοπὸν οὔτε τὴν προσβολὴν δικαιωμάτων τρίτου οὔτε τὴν τῶν δημοσίων ἠθῶν, τὴν πρᾶξιν ἣν ὁ ἀδιάκριτος Ἥλιος κατήγγειλεν εἰς τὸν Ἥφαιστον ὡς τελουμένην μεταξὺ Ἄρεως καὶ Ἀφροδίτης. Ὁ Εἰσαγγελεὺς λαμβάνων μίαν τοιαύτην μήνυσιν ἐπιστρατεύει κουστωδίαν χωροφυλάκων, συλλαμβάνει τοὺς ἐρωτιδεῖς εἰς τὴν ἐρωτικήν των καλιάν, διατάσσει καὶ αὐτοψίαν διὰ πραγματογνωμόνων (γέλωτες), βεβαιοῖ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὸ γεγονὸς ἐν τῇ προτάσει αὑτοῦ πρὸς τὸ συμβούλιον, ἀλλ’ ἀποφαίνεται ἐν τέλει ὅτι μὴ ὑπάρχοντος νόμου τιμωροῦντος τὴν πρᾶξιν πρέπει ν’ ἀπαλλαγῶσιν οἱ κατηγορούμενοι. Αὐτὴ εἶναι ἡ παρομοίωσις τοῦ διαπρεποῦς νομικοῦ. Οὐδὲν ἔνδικον μέσον ἔχεις, μοὶ εἶπεν, ἀφοῦ ἠθῳώθης, ἐκτὸς ἐὰν ὁ ἰδιώτης κατήγορος ἀνακόψῃ τὸ βούλευμα, ἀλλ’ ὁ ἰδιώτης κατήγορος δὲν τὸ ἀνέκοψεν. Ἀλλὰ ποῖα ἦσαν, Κύριοι, τὰ ἀποτελέσματα τοῦ βουλεύματος τούτου; Ἂν Κύριοι, ἡ δημοκοπία εἶναι ἐποινείδιστος ἐν τῇ πολιτικῇ σταδιοδρομίᾳ, εἶναι ἐπίσης ἐπαίσχυντος καὶ ἡ διὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἀσκουμένη.

§106Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀπορῶ πῶς, ἐνῷ ἐκφράζεται οὕτως ὁ ῥήτωρ περὶ δικαστικῶν προσώπων, δὲν ἐξεγείρεται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§107Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι ἐπίσης ἐποινείδιστος καὶ ἐπαίσχυντος ἡ δημοκοπία ἡ γινομένη διὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, διότι θέτει τὸν ὄγκον τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς ἀντιμέτωπον πρὸς ἀσθενεῖς πολίτας παραδιδομένους ἀνάνδρως καὶ εἰς τὴν λαϊκὴν καταφρόνησιν.

§108Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν ἐπιτρέπει τοιαύτην τραχύτητα ἐκφράσεων ἄνευ λόγου.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔκαμα τὴν παρατήρησιν.

§110Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὁ προεδρικὸς κώδων ἐσίγησεν, ὅπως ἐσιγήσατε καὶ ὑμεῖς, κ. συνάδελφε, ὅτε προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διεσύροντο ἀπόντες μὴ δυνάμενοι νὰ ἀμυνθῶσιν· ἡ εὐαισθησία σας ἐξηγέρθη, διότι πρόκειται περὶ ἰσαδέλφου φίλου σας. Εἶσθε καλὸς φίλος· αὐτὸ σᾶς τιμᾷ. Εἶναι λοιπὸν ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχὴν νὰ δημιουργῇ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι κολάσιμα, ἵνα κολακεύσῃ τὰς λαϊκὰς ἀδυναμίας; Καὶ νομίζετε ὅτι εἶναι τὸ πρῶτον παράδειγμα τοῦτο, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ δικαστικὴ ἐξουσία διὰ τῶν ὀργάνων αὑτῆς ἐδημιούργησεν ἀδικήματα ἀνύπαρκτα καὶ οἰκονομικὰς καταιγίδας; Ἐλησμονήσατε τὴν κατὰ τὸ 1884 ἐνέργειαν ἑνὸς ἀνακριτοῦ, ὅτε τρεῖς τραπεζῖται ἐσύρθησαν εἰς τὰς φυλακὰς δι’ ἀδικήματα, ἅτινα δὲν εἶχον ὑπόστασιν, προέκυψε δὲ μία κρίσις ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, ἡ ὁποία διήρκεσε δέκα ὅλα ἔτη; Ἐλησμονήσατε τὰ παρακρατητικὰ λεγόμενα, κατὰ τὰ ὁποῖα πολῖται ἔντιμοι ἐφυλακίσθησαν ἐπὶ μῆνας, καί, ὅτε ἔφθασαν ἐνώπιον τῶν ἐνόρκων, ἠθωώθησαν πάντες; Ἐλησμονήσατε τὴν ἀτυχῆ ὑπόθεσιν τῶν γαιανθράκων, ἥτις συνετάραξε τὸ Βασιλικὸν ἡμῶν Ναυτικὸν καὶ ἔφερεν εἰς τὸν τάφον ἕνα τῶν ἐξοχωτέρων ἡμῶν ἀξιωματικῶν; Ἀλλά, Κύριοι, πρέπει νὰ προσέχῃ ἡ δικαστικὴ Ἀρχή, ὅταν πρόκειται περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι γενικὰ καὶ ἰδίᾳ οἰκονομικὰ συμφέροντα, νὰ μὴ παρορᾷ τὰς συνεπείας τῶν ἀποφάσεων αὐτῆς. Καὶ ὅτε εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ κτηματικοῦ καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου μία λανθάνουσα ἐχθρότης, καὶ ἡ ἐχθρότης αὕτη δὲν εἶναι Ἑλληνικόν, ἀλλὰ διεθνὲς φαινόμενον, εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τὴν ἐχθρότητα ταύτην νὰ τὴν ἐνισχύῃ διὰ τοιούτων σκέψεων ἐν ἀπαλλακτικῷ βουλεύματι καὶ νὰ δημιουργῇ ἐν Πελοποννήσῳ ἕνα βίον ἀβίωτον μεταξὺ τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ γεωργικοῦ κόσμου, νὰ διατρέχῃ δ’ ἐντεῦθεν κίνδυνον καὶ ἡ ζωὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ περιουσία τῶν πολιτῶν; Διότι ποῖα ἦσαν τὰ ἄμεσα ἀποτελέσματα τοῦ βουλεύματος τούτου; Ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ Κράτους, ἣν μετὰ τόσης εὐγλωττίας ἀπεικόνισεν ὑμῖν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 17ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ συμπολίτης μου κ. Ῥοῦφος, ἐξέλιπεν ἐν Πελοποννήσῳ. Ὅτι ἐν Φιλιατροῖς ἐρρίφθη δυναμῖτις κατὰ πλοίου ἀνήκοντος εἰς ξένον ὑπήκοον, ὁ ὁποῖος προσέφυγεν εἰς τὴν Πρεσβείαν αὑτοῦ, διὰ νὰ προστατεύσῃ τὴν περιουσίαν του, καὶ ὅτι ἐν Ἀμαλιάδι παρημποδίσθησαν βαγόνια σταφίδος καὶ τραῖνα φορτηγὰ ἀπὸ τὸν ὄχλον, ἐν ἐξεγέρσει διατελοῦντα. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§111ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἦτο ὄχλος, ἦτο λαός.

§112Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία. Δὲν θὰ μὲ διδάξητε σεῖς νὰ σέβωμαι τὸν λαόν, διότι ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐκ τοῦ λαοῦ προέρχομαι καὶ μετ’ αὐτοῦ εὑρίσκομαι εἰς διαρκῆ συνάφειαν. Σεῖς ὑβρίζετε τὸν λαὸν ἀποδίδοντες εἰς αὐτὸν πράξεις τῶν δυναμιτιστῶν καὶ τῶν ἀνατροπέων τῆς τάξεως. Δὲν ἡγεῖτο τοῦ ἀληθοῦς καὶ ἐργαζομένου λαοῦ ὁ βουλευτὴς κ. Φούφας, ὅστις διὰ πολιτικοὺς ἴσως σκοπούς, κατὰ τὰς ἐφημερίδας, ἦτο ὁ προκινδυνεύων κατὰ τῶν μεταφερόντων σταφίδα εἰς Πάτρας. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§113Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μεταξὺ τοῦ ἀγορεύοντος καὶ πολλῶν ἐκ τῶν συναδέλφων ὑπάρχει διαφωνία ὅσον ἀφορᾷ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ πλήθους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην μετέβη νὰ σταματήσῃ τὸ τραῖνον. Ὁ μὲν ῥήτωρ μετεχειρίσθη τὴν λέξιν ὄχλος, οἱ δὲ κύριοι Βουλευταὶ θέλουσι λαός· παρακαλῶ τὸν ῥήτορα νὰ εἴπῃ πλῆθος.

§114Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν, κ. Πρόεδρε.

§115Γ. ΠΩΠ. Αὐτὸ εἶναι χειρότερον.

§116Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Διαμαρτύρομαι, διότι διεμαρτυρήθητε κατὰ τῆς λέξεως ὄχλος, διότι ἀπὸ τὸν ὄχλον εἶμαι καὶ ἐγώ.

§117Γ. ΠΩΠ. Τί ὀχλαγωγία εἶναι αὐτή, καὶ διαμαρτύρεσθε διὰ τὴν λέξιν ὄχλος!

§118Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Χαίρω διὰ τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον οἱ κ. συνάδελφοι δεικνύουσιν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τῆς Ἀμαλιάδος. Βεβαιῶ αὐτοὺς ὅτι καὶ ἐγὼ ὡμίλησα εἰς τὸν λαὸν τῆς Ἀμαλιάδος καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν μετὰ τοῦ αὐτοῦ θάρρους, διότι συνήθισα νὰ λέγω τὰ πρέποντα καὶ οὐχὶ τὰ ἀρέσκοντα. Παραβάσεις τῆς συμβάσεως, κ. συνάδελφοι, ὁμολογῶ ὅτι ἐγένοντό τινες, ἀλλὰ δὲν ἐγένοντο ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας, ἐγένοντο ὑπὲρ τῶν κτηματιῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 19ον τῆς συμβάσεως ἡ ἀνάδοχος δὲν ὑποχρεοῦται νὰ παραλαμβάνῃ σταφιδόκαρπον προσφερόμενον πρὸς ἀποταμίευσιν ἢ πρὸς ἀγοράν, ἐὰν οὗτος δὲν εἶναι δεόντως ἀπεξηραμμένος καὶ ἐπαρκῶς κεκαθαρμένος, ὥστε νὰ εἶναι ἐμπορεύσιμος. Καὶ ἐρωτῶ τοὺς κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι κόπτονται διὰ τὰς παραβάσεις τῆς ἑταιρείας· ἐτηρήθη ποτὲ ὁ ὅρος αὐτὸς τῆς συμβάσεως; Παρέλαβε πάντοτε ἡ ἑταιρεία σταφιδόκαρπον καλῶς κεκαθαρμένον καὶ καλῶς ἀπεξηραμμένον κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως;

§119Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Τοῦ Χαριτάτου, τοῦ Φαρακλοῦ, τοῦ Θεοδωράτου καὶ ἄλλων πολλῶν δὲν παρέλαβε τὸν σταφιδόκαρπον ὁ ἀποθηκάριος Κεφαλληνίας, ἐνῷ ἦτο πρωτίστης ποιότητος, καὶ οὗτοι ἠναγκάσθησαν νὰ τὸν πωλήσωσιν εἰς ἕνα ἔμπορον, ὁ ὁποῖος τὴν ἑπομένην ἡμέραν τὸν ἔδωκεν εἰς τὴν ἑταιρείαν καὶ τὸν παρέλαβε.

§120Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Συμβαίνει πολλάκις σταφὶς τῶν παραγωγῶν μὴ πληροῦσα τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ἀγοραζομένη ἀπὸ τὸν ἔμπορον καὶ ἀναμιγνυομένη μὲ καλλιτέραν ποιότητα, ἢ καθαριζομένη καλῶς, νὰ πληροῖ τοὺς ὅρους, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ παραλαμβάνηται κατόπιν. Ἀλλά, καὶ ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅ,τι λέγετε—δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι πιθανὸν πολλὰ τοιαῦτα νὰ ἐγένοντο—, πρέπει νὰ σκεφθῆτε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ γίνωνται ὑπερβασίαι τινές. Ὅταν ἔχητε ὀργανισμὸν πολυσχιδῆ, ὁ ὁποῖος ἔχει ἑκατοντάδα ὑπαλλήλων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γίνωνται ὑπερβασίαι; Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν ὑπερβασιῶν τῶν ὀργάνων τῆς ἑταιρείας καὶ τῶν παραβάσεων τῆς συμβάσεως ὑπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς ἑταιρείας, ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις. Κατηγορήθη λοιπόν, Κύριοι, ἡ ἑταιρεία, καὶ δὲν ἐφήρμοσε τὸ ἄρθρον 19ον, ὡς σᾶς εἶπον, καὶ ὅτι εἶχε διαμαρτυρίας ἀπὸ τὴν Ἀμερικήν, διότι δὲν ἀποστέλλεται ἐκεῖ καλῆς ποιότητος καρπός· εἶχεν ἐπίσης ἀπειλὰς ὅτι, ἂν δὲν λάβωμεν μέτρα ἐξασφαλιστικὰ τῆς ποιότητος, ἡ Ἀμερικὴ θὰ ἐμποδίσῃ τὴν εἰσαγωγήν, ἠναγκάσθη δὲ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις Θεοτόκη νὰ ὑποσχεθῇ ψήφισιν διατάξεως, ἥτις καὶ ἐψηφίσθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Εὐταξίου, ἵνα ἐξασφαλισθῇ εὐρύτερος ἔλεγχος τῆς ποιότητος. Ἀλλὰ διατί δὲν ἐτηρήθη τὸ ἄρθρον 19ον; Ὑποθέτω ὅτι θὰ ἔχητε πάντες ἀνάμνησιν πλείστων σκηνῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκτυλίσσονται ἑκάστοτε ἐν Μεσσηνίᾳ. Ὁμηρικὴ ἐκεῖ διεξάγεται πάλη μεταξὺ τῆς ἑταιρείας καὶ τῶν ἀποταμιευτῶν, διότι δυστυχῶς ἐν Μεσσηνίᾳ δὲν περιποιοῦνται τὴν ποιότητα ὅπως ἀλλαχοῦ. Δεκαπέντε ἕως εἴκοσιν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ὕδατος μένει εἰς τοὺς κόκκους τῆς σταφίδος εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας ἐκ τῆς ἀτελοῦς ἀποξηράνσεως, διότι ἡ σταφὶς ἐκείνη εἶναι προωρισμένη ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διὰ τὰς ἀποθήκας τῆς παρακρατήσεως, καὶ τὴν ἀφήνουσιν ἐπίτηδες μὴ τελείως ἀπεξηραμμένην.

§121Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Καὶ διατί δὲν τὴν ἀπορρίπτει;

§122Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν θὰ ἐξεγερθῆτε σεῖς οἱ Μεσσήνιοι, ἂν τὸ εἴπω;

§123ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§124Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Διότι ἡ ἑταιρεία δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ μὴ τὴν δεχθῇ, διότι ἐκεῖ βασιλεύει ἡ δύναμις τῆς κουμπούρας καὶ τῆς μαχαίρας, διότι ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν ἡ ἔννοια τοῦ Κράτους ἔλειψεν· εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ προστατεύσῃ τὴν ἑταιρείαν, διότι καὶ κατὰ τὴν ἀποταμίευσιν τῆς παρακρατήσεως καὶ κατὰ τὴν ἐνεχυρίασιν καὶ τὴν ἐξαγωγὴν δὲν εἶναι ἐφαρμόσιμος ἡ σύμβασις. Νομίζετε ὅτι ἔχει συμφέρον ἡ ἑταιρεία νὰ παραλαμβάνῃ γλεῦκος ἀντὶ σταφίδος; Ὅσα εἶπον, κύριοι συνάδελφοι, τὰ εἶπον, διότι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὰ εἴπω, διότι πρέπει νὰ φέρωμεν γαλήνην εἰς τὰ πνεύματα, καί, διὰ νὰ φέρωμεν τὴν γαλήνην ταύτην πρῶτος ἐγὼ θὰ ζητήσω τὸν διορισμὸν ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐρευνήσῃ τὰ τῶν καταγγελλομένων παραβάσεων, καί, ἂν ἀποδειχθῶσι τοιαῦτα, πρῶτος ἐγὼ θὰ ἐπικροτήσω τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρείας. Προκειμένου ὅμως νὰ συζητήσωμεν καὶ τὴν περὶ ἐκπτώσεως σύστασιν τοῦ συλλόγου τῶν Παναιγειρατῶν, ἔχω, Κύριοι, ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς εἴπω ποῖα ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς λειτουργίας τῆς ἑταιρείας. Δὲν θὰ κάμω ἀναδρομὴν ἱστορικήν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Βέρροιος, ἀλλὰ θὰ θέσω πρὸ ὑμῶν τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι χρήσιμα πρὸς μόρφωσιν γνώμης σαφοῦς περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς λειτουργίας τῆς ἑταιρείας. Ἀπὸ τῆς σταφιδικῆς κρίσεως τοῦ 1893, κύριοι Βουλευταί, παρῆλθον 18 ὅλα ἔτη· τὰ 18 ταῦτα ἔτη ἀποτελοῦσι τέσσαρας διακεκριμένας περιόδους. Ἡ πρώτη εἶναι ἡ καθαυτὸ περίοδος τῆς κρίσεως, περιλαμβάνουσα δύο ἐσοδείας, τὴν τοῦ 1893 καὶ τὴν τοῦ 1894· μετ’ αὐτὴν ἔχομεν δευτέραν περίοδον 4 ἐτῶν, καθ’ ἣν ἐφηρμόζετο δι’ ἐτησίου νόμου ἡ παρακράτησις μὲ μόνιμον ποσοστὸν 15%, οὗτινος τὴν διαχείρισιν εἶχε τὸ Κράτος. Τρίτη περίοδος ἑξαετὴς εἶναι ἡ περίοδος, καθ’ ἣν τὸ παρακράτημα διεχειρίσθη ἡ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1899 ἱδρυθεῖσα Σταφιδικὴ Τράπεζα. Τετάρτη δ’ ἑξαετὴς ἡ περίοδος ὑπὸ τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν. Κατὰ τὴν πρώτην περίοδον τῆς κρίσεως, τὴν ἀπροστάτευτον, διότι τὰ ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη προταθέντα μέτρα δὲν ἐψηφίσθησαν—καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐπιτρέψατέ μοι μίαν παρέκβασιν· ἐπανελήφθη καὶ ἐπαναλαμβάνεται εἰς πᾶσαν περίστασιν ὅτι ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἀποφαινόμενος περὶ τῶν ὑπὲρ τῆς σταφίδος προταθέντων μέτρων εἶπεν «ἡ σταφὶς διὰ τῆς σταφίδος». Τοῦτο εἶναι μία legende, εἷς θρῦλος· διότι ὄχι μόνον δὲν ἀπέκρουσε τὴν παρέμβασιν τῆς Πολιτείας ὁ μακαρίτης Τρικούπης, ἀλλὰ καὶ εἰσηγητὴς ἐγένετο μέτρων ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Εἰσήγαγε σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων, ἥτις ἀπεσύρθη ὑπ’ αὐτοῦ ὡς ἐκ τῆς ἀντιδράσεως τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, ὅπερ κατεψηφίσθη διὰ πλειονοψηφίας μιᾶς ψήφου. Εἰσάγων δὲ τὴν ἄνω σύμβασιν τῇ 4 Φεβρουαρίου 1894 ὁ Τρικούπης ἔλεγε: «Δὲν πρέπει ἡ Πολιτεία ν’ ἀφήσῃ τὴν παραγωγὴν ἔκθετον εἰς τὰς ἰδίας αὐτῆς δυνάμεις»· καὶ περαιτέρω: «ἡ σταφιδάμπελος ἀφιεμένη εἰς τὴν μόνην πρόνοιαν τῶν ἰδιοκτητῶν ἤθελε καταστραφῆ». Ἀλλὰ μήπως, Κύριοι, ἡ σταφὶς δὲν ἐσώθη διὰ τῆς σταφίδος; Ἡ σταφὶς ὄχι μόνον ἐσώθη δι’ ἑαυτῆς, ἀλλ’ ἔσωσε καὶ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐφέρετο εἰς τὸν οἰκονομικὸν ὄλεθρον. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι κατὰ τὴν πρώτην περίοδον τῆς κρίσεως ἡ μέση τιμὴ τῆς σταφίδος κατὰ χιλιόλιτρον ὑπελογίσθη στατιστικῶς ὅτι ἀνῆλθεν εἰς 75 δραχ. ἔσχομεν δηλαδὴ κατὰ τὴν διετίαν τῆς κρίσεως ἐπὶ παραγωγῆς 665 ἑκατομμυρίων — 350 τὸ 1893, 315 τὸ 1894–49 σχεδὸν ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἢ φράγκων χρυσῶν 28 ἑκατομμύρια, ἐπὶ τῇ βάσει μέσης τιμῆς συναλλάγματος 1.72. Ἤτοι ἐτησία πρόσοδος εἰς χρυσὸν 14 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὴν δευτέραν τετραετῆ περίοδον, καθ’ ἣν ἤρξατο ἡ λειτουργία τῶν προστατευτικῶν μέτρων — καίτοι κατὰ τὸ 1895 ἡ παρακράτησις, ἣν ἐθέσπισεν ὁ ἀείμνηστος Δηλιγιάννης, ἦτο νόθος, διότι παρακράτημα δὲν ἐλαμβάνετο, ἐὰν αἱ τιμαὶ δὲν κατήρχοντο τοῦ ὁρίου τῶν δρ. 90 ἢ φρ. χρυσῶν 50 κατὰ χιλιόλιτρον — κατὰ τὴν δευτέραν, λέγω, περίοδον τὴν πρὸ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης (1895–1898) ἔσχομεν παραγωγὴν 1339 ἑκατομμυρίων καὶ μετὰ τῶν 23 ἑκατομμυρίων τοῦ ἐν Ἑλλάδι ἀποθέματος ἐκ τῆς ἐσοδείας 1894, 1362 ἑκατομμυρίων, μέσην τιμὴν δρ. 158 κατὰ χιλιόλιτρον καὶ πρόσοδον 210 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἢ φράγκων χρυσῶν 129 ἑκατομ. ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μέσης τιμῆς συναλλάγματος 1.63. Ἐτησία πρόσοδος εἰς χρυσὸν ὑπὲρ τὰ 32 ἑκατομμύρια φράγκων. Κατὰ τὴν τρίτην περίοδον, τὴν ἑξαετῆ, τὴν περίοδον τῆς διαχειρίσεως τοῦ παρακρατήματος ὑπὸ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης (1899–1904), ἔσχομεν παραγωγὴν 1750 ἑκατομ. καὶ σὺν τῷ ἐν Ἑλλάδι ἀποθέματι ἐκ τῆς ἐσοδείας 1898 ἐξ ἑκατομ. 27 ἔσχομεν ἐφόδια 1777 ἑκατομ., μέσην τιμὴν κατὰ χιλιόλιτρον 154 δρ., μὴ ὑπολογιζομένης τῆς ἐσοδείας τοῦ 1900, ὅτε ἡ παραγωγὴ παθοῦσα ἐκ περονοσπόρου ἠλαττώθη εἰς 98 ἑκατομμύρια λιτρῶν, ἀπέδωκεν ὅμως περισσότερον χρῆμα, διότι ἔφθασεν ἡ μέση τιμὴ εἰς 700 δρ. κατὰ χιλιάδα — κατώτερον ὅριον τιμῆς εἴχομεν 250 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον καὶ ἀνώτερον 1100 δρ.—, ὑπολογιζομένου δὲ καὶ τοῦ 1900 ἡ μέση τιμὴ ἀνέρχεται εἰς 190 δρ. κατὰ χιλιάδα. Ὁλικὴ πρόσοδος εἰς δραχμὰς ἀπέδωκεν ἡ ἑξαετία αὕτη 336 ἑκατομμύρια, ἢ χρυσὸν 216 ἑκατομ., ἐτησίαν δηλαδὴ πρόσοδον 36 ἑκατομ. φράγκων, ἐπὶ τῇ βάσει μέσης τιμῆς συναλλάγματος 1.55. Ἡ τετάρτη περίοδος ἡ ὑπὸ τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν, ἐπίσης ἑξαετής (1905–1910), ἔσχε παραγωγὴν 1998 ἑκατομ., δύο δισεκατομμύρια δηλαδὴ λίτρας σχεδόν.

§125Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Πόσων ἐτῶν;

§126Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἕξ ἐτῶν. Ἡ μέση τιμὴ τῆς ἑξαετίας ταύτης ἦτο 170 δρ. τὸ χιλιόλιτρον καὶ ἀπόδοσις εἰς δραχμὰς μὲν 341 ἑκατομ., εἰς χρυσὸν δὲ 320 ἑκατομ. ἢ ἐτησίαν πρόσοδον 53 ἑκατομ. φράγκων ἐπὶ τῇ βάσει μέσης τιμῆς συναλλάγματος 1.06½. Τὸ σύνολον τῆς προσόδου τῆς δεκαεξαετοῦς παρακρατητικῆς ἐποχῆς (1895–1910) εἶναι 972,000.000 δραχμ., ὑπολογιζομένης καὶ τῆς ἐκ δρ. 85 ἑκατομμυρίων βιομηχανικῆς ἀξίας τοῦ πλεονάσματος καὶ παρακρατήματος, τὸ ὁποῖον ἀνῆλθε καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν ἐποχὴν εἰς 1060 ἑκατομμύρια λιτρῶν, ἐξ ὧν τὰ 950 ἑκατομ. καὶ κατειργάσθησαν βιομηχανικῶς μέχρι σήμερον. Ἡ μέση ἐτησία λοιπὸν πρόσοδος κατὰ τὴν δεκαεξαετίαν τὴν παρακρατητικὴν ἀνῆλθεν εἰς 61 ἑκατ. δραχμῶν, ἡ δὲ τῆς τετάρτης περιόδου, τῆς ὑπὸ τὴν Προνομιοῦχον, εἰς 64 ἑκατομ., διότι κατ’ αὐτὴν ἡ σταφὶς μετὰ τῆς ἀξίας τοῦ παρακρατήματος ἀπέδωκε 384 ἑκατομ. δραχ. ἢ φράγκα 360 ἑκατ. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἐλαμβάνετο τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, καὶ αἱ τιμαὶ ἐξηκολούθουν μικραὶ καὶ χαμηλαί, ὅπως ἦσαν καὶ κατὰ τὰ δύο ἔτη τῆς κρίσεως, ἐννοεῖτε ποία θὰ ἦτο ἡ διαφορά. Θὰ προέκυπτε μόνον πρόσοδος 383 ἑκατομ. περίπου ἀπέναντι τῶν 972 ἑκατομ. Θὰ εἴχομεν δηλαδὴ ἓν ἔλλειμμα 589 ἑκατομ. δραχμῶν. Σᾶς τὸ ἀναφέρω μόνον ὡς μαθηματικὸν πόρισμα, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ παραγωγὴ νὰ μείνῃ εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον τῶν δύο ἐτῶν τῆς κρίσεως καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐσοδείας καὶ ὑπὸ ἔποψιν τιμῶν, διότι θὰ ἐλειτούργει ὁ φυσικὸς νόμος. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποδόσεως τῆς ὑπὸ τὴν Προνομιοῦχον παρακρατητικῆς ἐποχῆς ἡ κατὰ στρέμματα ἀκαθάριστος πρόσοδος τῆς σταφιδαμπέλου, ὑπολογιζομένης τῆς καλλιεργουμένης ἐκτάσεως εἰς 700.000 στρέμματα, εἶναι 91 δραχμαὶ κατὰ στρέμμα. Δὲν γνωρίζω ποία εἶναι ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος τῶν δημητριακῶν καρπῶν· ἴσως θὰ ὑπάρχωσιν ἐνταῦθα συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ μᾶς τὸ εἴπωσιν· ἀνατρέχων ὅμως εἰς μίαν ἔκθεσιν τοῦ Ἄγγλου ἐπιτετραμμένου τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου κ. Χάρβεϋ, δημοσιευθεῖσαν κατὰ τὸ 1905, εὑρίσκω ὅτι ἡ κατὰ στρέμμα ἀκαθάριστος πρόσοδος τῶν δημητριακῶν καρπῶν εἶναι δέκα δραχμαὶ καὶ ἡμίσεια.

§127Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα· δέκα δραχ. περίπου.

§128Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Σᾶς ἀναφέρω τοῦτο, διὰ νὰ ἴδητε ποία εἶναι ἡ ἀπόδοσις τῆς σταφιδαμπέλου ὑπὸ τὴν Προνομιοῦχον ἐν σχέσει πρὸς τὴν καλλιέργειαν τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Μέγα μέρος τῆς προσόδου ταύτης ἀπορροφᾷ βεβαίως ἡ δαπάνη τῆς καλλιεργείας, ἀλλ’ ἡ δαπάνη τῆς καλλιεργείας περιέρχεται εἰς Ἑλληνικὰς χεῖρας, εἶναι ἀμοιβὴ Ἑλληνικῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία μένει εἰς τὸν τόπον, καὶ ἡ ὁποία θέτει ἐμπόδιον εἰς ὅλας ἐκείνας τὰς ἀθλιότητας καὶ τὰς μεμψιμοιρίας, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν κάποτε ἀπὸ τὸν ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφον κ. Σχινᾶν, ὅτε ὡμίλει περὶ λιμωττόντων ἐν Θεσσαλίᾳ προσφύγων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδύναντο νὰ εὕρωσιν, ὡς ἔλεγεν, ἐργασίαν, καὶ τοὺς ὁποίους προεκαλέσαμεν νὰ μεταβῶσιν εἰς Πελοπόννησον ἢ ὅπου ἀλλαχοῦ ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο νὰ τοῖς δώσῃ ἐργασίαν. Εἰς τὸ ἔσοδον αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, δὲν περιλαμβάνω τὰ διάμεσα κέρδη τοῦ ἐμπορίου τοῦ ἐξαγωγικοῦ, τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου, τῶν κιβωτοποιῶν, τῶν λεμβούχων, τῶν μεσιτῶν, τοῦ τραπεζίτου, οὔτε τοὺς δημοτικούς, λιμενικοὺς καὶ δημοσίους φόρους, διότι αἱ τιμαί, τὰς ὁποίας ἀνέφερον, εἶναι τιμαὶ λαμβανόμεναι ἀπὸ τὸν παραγωγόν· ἡ τιμὴ εἶναι ἐλευθέρα παντὸς βάρους, διότι ἡ παρακράτησις καταβάλλεται ἀπὸ τὸν ἐξαγωγέα, ὅπως καὶ οἱ δημοτικοὶ φόροι, εἰς πολλὰ μέρη. Ὁ φόρος τοῦ Δημοσίου, τὸν ὁποῖον εἰσέπραξε τοῦτο ἀπὸ τὴν Προνομιοῦχον κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετῆ περίοδον, τὴν δεδουλευμένην, ἀνῆλθεν εἰς 20,859,841,05, καὶ μὲ τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια περίπου, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράξῃ ἐφέτος, ἔχομεν 24,859,841,05· εἰσέπραξεν ὅμως τὸ Δημόσιον καὶ ἄλλα 4 ἑκατομμύρια ὀφειλόμενα αὐτῷ ἀπὸ τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν· ἐπλήρωσε δηλαδὴ ἡ Προνομιοῦχος τῷ Δημοσίῳ κατὰ τὴν ἑξαετίαν 29,000,000 περίπου δραχμῶν ὡς ἔγγειον φόρον. Σᾶς ἀναφέρω πάντα ταῦτα, ὄχι διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια ἐξῆλθον ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῆς Προνομιούχου, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω κατὰ πόσον ἡ ἑταιρεία αὕτη συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ λειτουργήσῃ ὁμαλῶς τὸ ἔργον τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ ὁμαλῶς καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ ὁ προϋπολογισμὸς αὐτῶν ἔτι τῶν δήμων καὶ τῶν λιμένων. Καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα τὸ ἑξαετές, κ. συνάδελφοι, ἡ ἑταιρεία ἐπλήρωσε 40,029,856 δραχμὰς εἰς φόρους τοῦ Δημοσίου, εἰς χρέη τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, εἰς ἀγορὰν πλεονάσματος καὶ δαπάνας διαφημίσεως.

§129Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Δὲν μᾶς εἴπετε τί εἰσέπραξε.

§130Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Διατί βιάζεσθε; Εἰσέπραξεν ἀπὸ τὸ ἑπτάδραχμον μόνον 12,089,927.55, τὸ δὲ ὑπόλοιπον συνεπλήρωσεν ἀπὸ τὴν ἀξίαν τοῦ παρακρατήματος, ἀπὸ τόκους τῶν κεφαλαίων αὐτῆς καὶ ἓν μέρος δυστυχῶς ἀπὸ τὰς ἰδίας αὐτῆς σάρκας. Ναί, κ. συνάδελφοι, ἀπὸ τὰς χρυσᾶς αὐτῆς σάρκας, διότι τὸ κεφάλαιόν της, τὸ ὁποῖον ἦτο 20,000,000 φράγκων, ἐμειώθη κατὰ φράγκα χρυσᾶ 591,579, 20. Ὄχι μόνον δηλαδὴ οἱ μέτοχοι δὲν ἐξεμύζησαν τὸν ἱδρῶτα καὶ τὸ αἷμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τὴν πομπώδη ἔκφρασιν ἑνὸς τῶν συναδέλφων...

§131Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἀφοῦ δὲν τὴν συμφέρει, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μένῃ.

§132Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ἔχασαν καὶ ἀπὸ τὰ κεφάλαια τῶν 591.000 δραχμῶν χρυσῶν. Τί ἔλαβον δὲ οἱ μέτοχοι, κύριε συνάδελφε, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εὐτυχῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαός;

§133Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Εἶναι.

§134Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Οἱ μέτοχοι εἶναι μία τάξις τοιαύτη, ἡ ὁποία πάντοτε ἀπορροφᾷ.

§135Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ μέτοχοι οἱ οὐδὲν ἀπορροφήσαντες, ἀλλ’ ἀποστραγγισθέντες, κύριε Γκλαβᾶ, εἶναι ἀλλοεθνεῖς καὶ δὲν λαμβάνουσιν οὔτε ἰκμάδα ἀπὸ τὸ αἷμα τοῦ λαοῦ σας. Τοὐναντίον ἐμειώθη τὸ κεφάλαιόν των κατὰ 591.000 δραχμῶν. Τί δὲ ἔλαβον κατὰ τὴν ἑξαετίαν ταύτην ὡς μέρισμα; Ἔλαβον 3%. Καὶ ποία εἶναι ἡ σημερινὴ ἀξία τῶν μετοχῶν των; Ἐπλήρωσαν τὰς μετοχάς των κατὰ τὴν ἔκδοσιν καὶ ἐγγραφὴν πρὸς 258 φράγκα ἑκάστην· κατὰ τὰ ἔτη τῆς ὑπερπαραγωγῆς κατῆλθον αὗται μέχρις 170 καὶ 160 φρ, ἐφέτος δὲ χάρις εἰς τὴν τυχαίαν παρέμβασιν τοῦ περονοσπόρου ἀνετιμήθησαν καὶ τιμῶνται σήμερον 225, δηλαδὴ 33 φρ. ἔλασσον τῆς ἀξίας, τὴν ὁποίαν ἐπλήρωσαν, κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ἐν συνόψει εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ γενικώτερα. Τὰ μερικὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα συνίστανται εἰς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν παραγωγήν, εἶναι ὅλαι ἐκεῖναι αἱ εὐκολίαι, αἱ ὁποῖαι παρεσχέθησαν διὰ τῆς συμβάσεως, καὶ αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὰ ἐνέχυρα, τὰς προκαταβολὰς ἐνεχύρων, τὸν τόκον τῶν δανείων κτλ. Πρὸ τῆς ἑταιρείας, κύριοι συνάδελφοι, καὶ εἰς μακροτέραν πρὸ αὐτῆς ἐποχήν, ὁ τόκος εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα Ἠλείαν εἶχεν ἐξιχθῇ εἰς ὕψη δυσθεώρητα. Ὁ τόκος εἶχε φθάσει 15% ἕως 40%. Ποῖος δὲ ἦτο ὁ τραπεζίτης; Ἦτο ὁ σαραγιάντες. Ὁ σαραγιάντες ἦτο ἔμπορος ἐν ταὐτῷ καὶ τραπεζίτης· ἐκέρδαινεν ἀπὸ τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα ἔδιδεν εἰς τοὺς κτηματίας ἐπὶ πιστώσει, ὑπερτετιμημένα, καὶ ἐξεμεταλλεύετο τὸν χωρικὸν καὶ ὡς τοκογλύφος, μὲ τὰς ὀλίγας δραχμάς, ἃς τῷ ἔδιδε, διὰ νὰ καλλιεργήσῃ. Δὲν ἦσαν ἀσυνήθη δάνεια πρὸς 12% διδόμενα κατὰ Ἰούνιον, διὰ νὰ ἐπιστραφῶσι τὸν Αὔγουστον, δηλαδὴ πρὸς 72% κατ’ ἔτος. Ὁ τύπος οὗτος τοῦ σαραγιάντε ὑφίσταται ἴσως ἀκόμη λανθάνων καὶ καραδοκῶν τὴν πτῶσιν τῆς Προνομιούχου, ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον του. Τὸν τύπον αὐτὸν διέσωσεν ἡμῖν, ὡς πρὸς τὰς Ἰονίους νήσους, ὁ Ἄγγλος συνταγματάρχης Νάπιερ, διοικητὴς τῆς Κεφαλληνίας κατὰ τὸ 1830, ὅστις ἔγραφεν εἰς μίαν ἔκθεσίν του: «ὁ Γεράσιμος (ὁ Κεφαλλὴν σταφιδοπαραγωγὸς δηλαδὴ) κλέπτεται ἀπὸ τὸν σαραγιάντε καὶ εἰς τὴν προκαταβολὴν καὶ εἰς τὸν τόκον καὶ εἰς τὸ ζύγι». Αὐτὸν τὸν τύπον λοιπὸν τοῦ ἀρχεγόνου τραπεζίτου ἔθεσεν ἐκποδών, ἐν Πελοποννήσῳ τοὐλάχιστον, ἡ Προνομιοῦχος. Πρὸ αὐτῆς οὐδεμία Τράπεζα ἐδέχετο σταφιδόκαρπον ἐπὶ ἐνεχύρῳ, οὐδεμία. Θὰ ἐνθυμῶνται οἱ ἀσχοληθέντες εἰς τὰ τῆς σταφίδος, ἰδίᾳ ὁ κ. Θεοδωρίδης, ὁ ὁποῖος εἰδικῶς εἶχεν ἀσχοληθῆ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὅτι κατὰ τὸ 1896 ἐψηφίσθη νόμος περὶ Γενικῶν ἀποθηκῶν, ὅστις οὐδέποτε ἐφηρμόσθη, διότι οὐδεὶς ἔδιδε προκαταβολὴν ἐπὶ καρποῦ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε τιμήν τινα βεβαίαν καὶ ἠγγυημένην. Ἡ ἑταιρεία λοιπὸν ἔδωκεν εἰς τὴν παραγωγὴν τόκον εὐθηνότατον—τραπεζικὸν—καὶ ἄλλας ἰδεώδεις διὰ σύστημα Γενικῶν ἀποθηκῶν εὐκολίας, διότι οἱ κτηματίαι καὶ οἱ ἀποταμιευταὶ ἐνεχυριάζουσι τὸν καρπόν των, χωρὶς νὰ πληρώνωσιν οὔτε ἐνοίκιον οὔτε ἀσφάλιστρον, περιπλέον δὲ βαρύνονται μὲ ἐλαχίστην φύραν 1% ἐτησίως, ἐνῷ γνωρίζετε πάντες ὅτι ἡ σταφὶς εἶναι καρπὸς εὐκόλως φθειρόμενος, καρπὸς ὑποκείμενος εἰς τὴν ἀτμοσφαιρικὴν ἐπήρειαν καὶ ὁ ὁποῖος πάντως ἔχει ἔλλειμμα πολὺ ὑπέρτερον τοῦ 2% ἐτησίως. Καὶ αὐτὸ τὸ ἔλλειμμα, διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπεύθυνοι οἱ ἀποθηκάριοι ἀπέναντι τοῦ ἀποταμιευτοῦ, ἄγει εἰς τὰς πιθανὰς καταχρήσεις, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι· διότι, ὡς προεῖπον ὑμῖν, Κύριοι, δὲν εἶμαι διατεθειμένος ν’ ἀρνηθῶ ὅτι γίνονται καταχρήσεις καὶ ὑπερβασίαι ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἑταιρείας. Διότι δυνατὸν νὰ ἔχωσι καὶ θὰ ἔχωσι περισσεύματα οἱ ἀποθηκάριοι, τὰ περισσεύματα δὲ ταῦτα τὰ πιθανὰ τῶν ἀποθηκαρίων, τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι οὔτε νὰ βεβαιώσω οὔτε ν’ ἀμφισβητήσω, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διεγείρουσιν εἰς ἄλλους μὲν τὸν φθόνον, εἰς ἄλλους δὲ πόθους· καὶ αὐτὰ ἴσως γεννῶσιν εἰς πᾶν κέντρον τῆς ἑταιρείας τοὺς ἐχθροὺς αὐτῆς καὶ πάσας ἐκείνας τὰς διαμαρτυρίας, καὶ πάσας ἐκείνας τὰς ἐξεγέρσεις, τὰς ὁποίας κατὰ περιόδους ἀκούομεν. Σᾶς ἐξέθηκα πρὸ μικροῦ, Κύριοι, ὅτι ἡ ἑταιρεία κατὰ τὴν περίοδον τὴν πενταετῆ ἔδωκε προκαταβολὰς ἐπὶ ἐνεχύρῳ 289 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος, ἀνελθούσας εἰς 27,000,000 δραχμῶν, ἔθηκε δηλ. ἐκτὸς τῆς ἀγορᾶς τριακόσια περίπου ἑκατομμύρια λίτρας, τὰ ὁποῖα συσσωρευόμενα εἰς αὐτὴν θὰ προεκάλουν τὴν ἀθρόαν προσφοράν, δι’ ἣν διεμαρτυρόμεθα πάντες ἄλλοτε, καὶ θὰ προεκάλουν μέγαν κλονισμὸν αὐτῆς καὶ τὰς ἐκπτώσεις τῶν τιμῶν. Σήμερον ἡ σταφὶς ἐγένετο διὰ τοῦ δελτίου καὶ τοῦ ἐνεχυρογράφου χαρτονόμισμα.

§136Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Χαρτονόμισμα;

§137Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Μάλιστα· ἀπορεῖτε; Ἀμφιβάλλω ἂν ὑπάρχει Κράτος πεπολιτισμένον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ὑπάρχωσι γενικαὶ ἀποθῆκαι πληροῦσαι πάντας αὐτοὺς τοὺς ὅρους τοὺς ἰδεώδεις διὰ τὸν ἀποταμιευτήν. Ἀποθῆκαι ἄνευ ἐνοικίου, ἄνευ ἀσφαλίστρων, μὲ προκαταβολὰς τῶν ἐννέα δεκάτων, μὲ τόκον 6% καὶ φύραν ἐλάσσονα τῆς πραγματικῆς.

§138Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Τί ἀπεκόμισεν ὅμως;

§139Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Σᾶς εἶπον τί ἀπεκόμισαν οἱ μέτοχοί της. Μέρισμα 3% καὶ ἀπώλειαν 2½% ἐκ τοῦ κεφαλαίου. Μόνον δι’ ἔξοδα ἐνοικίων ἡ ἑταιρεία ἐδαπάνησε κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς πενταετίας 1.373.772 καὶ 20)00 δραχμῶν. Κατὰ τὸ 1905 καὶ 1906 ἐδαπάνησε 212,576 καὶ 65)00 δραχμῶν. Κατὰ τὸ 1907 δραχμὰς 242,067 καὶ 85)00, κατὰ τὸ 1908 δραχ. 190,415 καὶ 30)00, κατὰ τὸ 1909 δραχ. 303,936 καὶ 25)00 καὶ κατὰ τὸ 1910 δραχ. 424,776 καὶ 15)00.

§140Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὁ σταφιδοπαραγωγὸς εἶναι θῦμα.

§141Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ποῖος ἔσεται θῦμα θὰ τὸ ἴδητε, ὅταν κατορθώσητε διὰ τῆς πολιτείας σας νὰ ἐκπέσῃ ἡ ἑταιρεία. Καιρὸς ἤδη, Κύριοι, ν’ ἀναφέρω ὑμῖν καὶ τὴν ἄλλην σοβαρὰν εὐεργεσίαν τῆς ἑταιρείας πρὸς τὴν σταφιδοπαραγωγήν· τὴν διαφήμισιν. Εἶναι ζήτημα, ὅπερ ἰδιαζόντως ἐνδιαφέρει τὸν συνάδελφόν μου κ. Γκλαβᾶν (ἱλαρότης). Παρεκάλεσα προχθές, ὅτε ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα τοῦτο, δι’ ἐπιστολῆς μου τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσκομισθῇ ὑπὸ τῆς ἑταιρείας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἡ μετὰ τῶν ἐργολάβων διαφημίσεως σύμβασις αὐτῆς, καθὼς καὶ ἔκθεσίς τις τῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείας, ἀναφερομένη εἰς τὸ διαφημιστικὸν ἔργον τῆς ἑταιρείας καὶ σταλεῖσα τὸ 1907. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν δὲν σκέπτηται νὰ κάμῃ αὐτὸς οὗτος χρῆσιν τῶν ἐγγράφων τούτων, νὰ μοὶ τὰ δώσῃ, διὰ νὰ τὰ χρησιμοποιήσω κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἐν τῷ μεταξὺ, κύριοι συνάδελφοι, ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ ἑταιρεία κατὰ τὸ διάστημα τῆς δεδουλευμένης πενταετίας ἐδαπάνησε διὰ διαφημίσεις ἐν συνόλῳ δραχμὰς 1.811.049 καὶ 10)00. Τ’ ἀποτελέσματα δὲ τῆς διαφημίσεως ὑπῆρξαν ἀπροσδόκητα. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τετραετῆ συγκριτικὸν πίνακα δεικνύοντα τὴν ἐν Ἀγγλίᾳ κατανάλωσιν σταφίδος πρὸ τῆς διαφημίσεως καὶ μετὰ τὴν διαφήμισιν. Πρὸ τούτου ὅμως ὀφείλω νὰ σᾶς ἐξηγήσω ποία ἰδέα ἐκράτησε παρὰ τῇ ἑταιρείᾳ περὶ τῆς σκοπιμωτέρας διαφημίσεως. Κατὰ τὴν κρίσιν, Κύριοι, τὴν σταφιδικὴν δύο ἀντετάχθησαν πρὸς λύσιν αὐτῆς θεωρίαι, ἡ θεωρία τῆς παρακρατήσεως καὶ ἡ θεωρία τῆς διαδόσεως. Ἡ διάδοσις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ τότε τὰς ἐπιθυμίας τῶν κτηματιῶν, καὶ ὁ λαὸς ἠνάγκασε τὰς Κυβερνήσεις ἑκάστοτε, ἑκούσας ἢ ἀκούσας, νὰ ἐφαρμόσωσι τὴν πρώτην θεωρίαν, τὴν τῆς παρακρατήσεως. Ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως ὅμως τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης ἐγένετο ἀπόπειρά τις ἐφαρμογῆς καὶ τῆς θεωρίας τῆς διαδόσεως, ἀποτελέσματα δὲ τῆς ἀποπείρας ταύτης, κάλλιον ἐμοῦ γινώσκων, θὰ σᾶς ἀναπτύξῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἀρ. Θεοδωρίδης, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε καὶ διευθυντὴς τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης.

§142ΙΩ. ΒΑΒΒΑΝΑΚΟΣ. Ἡ πρώτη πρότασις τοῦ κ. Θεοδωρίδου ἦτο ν’ ἀνεγερθῇ μέγαρον τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης.

§143Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Θεοδωρίδης θὰ ἀναπτύξῃ ὑμῖν πάντα τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπεδιώχθη ἡ διάδοσις. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς ποῖον ἔτος, Κύριοι, ἐκλήθην ἀπὸ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, διὰ νὰ δώσω γνώμην περὶ δαπάνης ἑνὸς ποσοῦ πρὸς ἀποστολὴν σταφίδος εἰς τὴν Νότιον Ἀφρικήν. Ἡ γνώμη μου ὑπῆρξεν ἀποφατική. Ἰσχυρίσθην τότε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαδοθῇ ἓν προϊὸν εἰς τόπους, ἔνθα εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστον· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαδοθῇ, ἐὰν οἱ κλιματολογικοὶ ὅροι δὲν συντρέχωσιν εἰς τοῦτο, ἐὰν οἱ δασμολογικοὶ ὅροι δὲν συντρέχωσιν εἰς τοῦτο καὶ ἐὰν δὲν γίνῃ ὀργάνωσις διαφημιστικὴ πλήρης, ἔμμονος, πολυχρόνιος καὶ δαπανηρά. Συνέστησα δὲ τότε νὰ γίνῃ δαπάνη μόνον εἰς τὰς χώρας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι γνωστὸν τὸ προϊὸν καὶ ὅπου εἶναι ἐπιδεκτικὴ αὐξήσεως ἡ κατανάλωσις. Ἔφερον τότε ὡς παράδειγμα χαρακτηριστικὸν τὴν Ὁλλανδίαν, διότι ἡ χώρα αὕτη εἶναι ἡ πρώτη ὑπὸ ἔποψιν καταναλώσεως σταφίδος Πολιτεία. Ἕκαστος Ὁλλανδὸς τρώγει πέντε λίτρας σταφιδοκάρπου κατ’ ἔτος. Καὶ εἶπον εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης· ἐὰν τὰ 50.000.000 κατοίκων τῆς Μεγάλης Βρεττανίας μιμηθῶσι τοὺς Ὁλλανδοὺς καὶ ἀναλίσκωσι πέντε λίτρας σταφιδοκάρπου κατ’ ἔτος, θὰ ἔχωμεν ἐτησίαν κατανάλωσιν ἐν Ἀγγλίᾳ μόνον 250.000.000 λιτρῶν, καὶ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα λύεται τότε ἀφ’ ἑαυτοῦ. Ἐκεῖ πρέπει, εἶπον, νὰ ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας της ἡ Τράπεζα, διότι, ὅταν ἔχῃ τις κάμει χρῆσιν ἑνὸς προϊόντος εἰς ὡρισμένην ποσότητα ἐτησίως, καὶ τῷ παρασταθῇ διὰ τῆς διαφημίσεως ὅτι θὰ ἔχῃ μείζονα ὠφέλειαν, ἐὰν μείζονος ποσοῦ ποιήσηται χρῆσιν, ὑπάρχει μεγαλειτέρα πιθανότης ὅτι θ’ ἀκούσῃ εὐμενῶς τὴν συμβουλήν, ἢ ἐκεῖνος ὅστις τελείως ἀγνοεῖ τὸ προϊόν, διότι οὐδέποτε ἔκαμε χρῆσιν αὐτοῦ. Ἡ γνώμη μου δὲν εἰσηκούσθη, καὶ ἐστάλη σταφιδόκαρπος εἰς τὸ Τρανσβάαλ, ἀλλὰ μετὰ ματαίαν ἀπόπειραν μετεφορτώθη δι’ Ἀγγλίαν, ὅπου καὶ κατηναλώθη, μολονότι εἰς Ν. Ἀφρικὴν γίνεται ἐξ Ἀγγλίας εἰσαγωγή τις χάριν τοῦ Ἀγγλικοῦ πληθυσμοῦ. Ἐκ τοιαύτης πείρας διδαχθεῖσα ἡ Προνομιοῦχος ἠκολούθησε τὸ σύστημα τῆς διαφημίσεως ἐκεῖ, ὅπου ἡ σταφὶς εἶναι γνωστή. Εὗρεν ἡ ἑταιρεία ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Ἀμερικῇ εἶναι ἐπιδεκτικὴ αὐξήσεως ἡ κατανάλωσις κατ’ ἄτομον, καὶ ἐκεῖ ἔστρεψε τὰ βλέμματά της. Ἔκαμε λοιπὸν εὐρεῖαν διαφήμισιν εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καὶ ὁ συγκριτικὸς πίναξ, ὃν θ’ ἀναγνώσω ὑμῖν, θὰ σᾶς ἐκπλήξῃ διὰ τὰ ὄντως ἀπροσδόκητα τῆς διαφημίσεως ἀποτελέσματα. Κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1901 ἕως 1905, ὅτε δηλαδὴ δὲν ὑπῆρχεν ἡ Προνομιοῦχος καὶ ἑπομένως οὔτε ἡ διαφήμισις, κατηναλώθησαν εἰς τὸ ἡνωμένον Βασίλειον τὰ ἑξῆς ποσὰ καὶ εἰς τὰς ἑξῆς τιμάς:

Ἤτοι μέσος ὅρος καταναλώσεως 117,175,000 λίτραι (τόννοι 52, 602) καὶ μέση τιμὴ 14½ σελίνια.

§144Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πόθεν εἶναι αὐτὴ ἡ στατιστική;

§145Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἡ ἐπίσημος στατιστικὴ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἐμπορίου τῆς Ἀγγλίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀμέσως πρὸ τῆς διαφημίσεως καὶ πρὸ τῆς Προνομιούχου τετραετὴς κατανάλωσις. Μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Προνομιούχου καὶ τὴν ἔναρξιν διαφημίσεως ἔχομεν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα:

Ἐκ τοῦ συγκριτικοῦ τούτου πίνακος ἐξάγεται ὅτι ἡ μὲν ὑπερτίμησις εἶναι 52%, ἡ δὲ αὔξησις τῆς καταναλώσεως 10.29%, τὸ ἐτήσιον δὲ πλεόνασμα τὸ ἐν τῷ Ἡνωμένῳ Βασιλείῳ καταναλισκόμενον ἀπὸ τῆς διαφημίσεως καὶ ἐντεῦθεν εἶναι 12,500,000 λίτραι, ἤτοι διὰ τὴν τετραετίαν 50,000,000 λίτραι, ἀξίας δώδεκα ὅλων ἑκατομ. δραχμῶν· ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία δηλαδὴ διὰ δαπάνης 1,811,049,10 δραχμῶν εἰσήγαγεν εἰς τὴν χώραν 12 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἀπέφυγε δὲ δι’ ἑαυτὴν ζημίαν 5 ἑκατομ. δραχμῶν. Ἐὰν δὲν εἶχεν αὐτὴν τὴν αὔξησιν τῆς καταναλώσεως, ἤθελεν εἰσέλθει ὅλον αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 50 ἑκατομ. εἰς τὰς ἀποθήκας της πρὸς ἀγορὰν ὡς πλεόνασμα, καὶ ἤθελεν ἀπαλλάξει τοὺς κ. συναδέλφους καὶ κοπτομένους ὑπὲρ τῆς ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρείας τῆς τοιαύτης μερίμνης. Ἰδοὺ τί ἔγραφε, κ. συνάδελφοι, τὸ ἐν Λονδίνῳ Συμβούλιον τῆς ἑταιρείας, τὸ ὁποῖον διευθύνει τὴν διαφήμισιν, ἐν ἐγγράφῳ αὐτοῦ τῆς 27)9 Σεπτεμβρίου 1910 ἐν σχέσει πρὸς τὴν διαφήμισιν: «Ἐν ἔτει ὀξυτάτου ἀνταγωνισμοῦ μεταξὺ κορινθιακῆς σταφίδος καὶ ὁμοειδῶν προϊόντων, καθ’ ὃ ἡ σουλτανίνα καὶ αἱ Ἱσπανικαὶ σταφίδες ἐπωλοῦντο εἰς τιμὰς χαμηλοτέρας τῶν τῆς κορινθιακῆς καὶ ἐν αἷς ἀκόμη χώραις — ὡς ἐν Γερμανίᾳ καὶ τῷ Ἡνωμένῳ Βασιλείῳ — ὁ δασμὸς τῶν τελευταίων εἶναι ὑπερτριπλάσιος τοῦ τῆς κορινθιακῆς, μὲ ποιότητα δ’ ἐλαττωματικωτάτην, ἡ κατανάλωσις ὑπερέβη κατὰ 4½ καὶ πλέον ἑκατομ. τὸ πρὶν ἀνώτατον αὐτῆς ὅριον, ὅπερ ἦν τὸ τοῦ 1907)8. Τοῦ θαυμασίου τούτου ἀποτελέσματος μία καὶ μόνη εἶναι ἡ δημιουργός, ἡ διαφήμισις. Ὅτι τοῦτο οὕτως ἔχει πλεῖσται ὑπάρχουσιν ἀποδείξεις, ἐξ ὧν ἀρκοῦσιν εἰς ὑπόδειξιν οἱ ἑπόμενοι δύο συγκριτικοὶ πίνακες τῆς κατὰ τὴν διαφήμισιν καὶ πρὸ αὐτῆς τετραετίας, μετὰ τοῦ μέσου ὅρου τῆς κατωτάτης κατ’ ἀμφοτέρας τιμῆς. Οὐδὲν γνωρίζομεν παράδειγμα, καθ’ ὅ, ὅλων τῶν ἄλλων παραγόντων ἴσων ὄντων, ἡ κατὰ 52% ὑπερτίμησις ἑνὸς ἀντικειμένου οὐχὶ πρώτης ἀνάγκης ἤγαγεν εἰς αὔξησιν τῆς χρήσεως αὐτοῦ κατὰ 10% καὶ πλέον, ἐνῷ ὁ μέσος ὅρος τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ μόλις ἀνῆλθεν εἰς 2%. Ταῦτα ἔγραφε τὸ συμβούλιον τῆς ἑταιρείας, ὅτε ἔστελλε τοὺς πίνακας τοὺς συγκριτικούς, οὓς πρὸ μικροῦ ἀνέφερα ὑμῖν, πίνακας ἐξηγμένους ἐκ τῶν ἐπισήμων ἀριθμῶν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἐμπορίου τῆς Ἀγγλίας.

§146Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ν’ ἀναγνώσητε τὸ συμβόλαιον τὸ μεταξὺ τῆς ἑταιρείας τῶν διαφημίσεων καὶ τῆς Ἑνιαίας.

§147Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἰδοὺ αὐτός. Νομίζω ἀναγκαῖον νὰ σπεύσω νὰ πληροφορήσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ὅτι ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία τῆς διαφημίσεως εἶναι ὁ οἶκος Burbrige et Co L)ted καὶ ὄχι ὁ Οἶκος Βουρλούμη. Ὑποθέτω ὅτι πάντες γνωρίζετε, καὶ ἰδίᾳ ὑμεῖς οἱ δημοσιογράφοι, ὅτι ἡ διαφήμισις ἀπαιτεῖ εἰδικὴν ὀργάνωσιν εὐρυτάτην. Δὲν δύναται ὁ τυχὼν ν’ ἀναλάβῃ τοιοῦτον ἔργον, διότι, ὡς θὰ ἴδητε ἐκ τῆς συμβάσεως, ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία χρησιμοποιεῖ 700–800 ἡμερήσια καὶ περιοδικὰ φύλλα ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον πρῶτον (ἀναγινώσκει τὰ τρία πρῶτα ἄρθρα τῆς συμβάσεως).

§148ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὰ τί ἀναγκαιοῦσιν αὐτά;

§149Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἀναγκαιοῦσιν εἰς τοὺς ἔχοντας δισταγμοὺς καὶ ἀπορίας.

§150Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καθὼς φαίνεται, ὁ ῥήτωρ πλησιάζει εἰς τὸ τέλος τοῦ προλόγου τῆς ἀγορεύσεώς του (ἱλαρότης).

§151Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἠκούσατέ τι ἀνωφελὲς ἐξ ὅσων εἶπον.

§152Γ. ΠΩΠ. Τοὐναντίον αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶναι ἄξια μεγίστης προσοχῆς, ἐκ τῆς ὅλης ὅμως ἀγορεύσεώς σας φαίνεται ὅτι θὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μακρόν. Διὰ νὰ μὴ ἐξαντληθῆτε καὶ σεῖς καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ παρακολουθῶμεν, θὰ σᾶς παρακαλέσωμεν νὰ διακόψωμεν τώρα καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν τὴν δεκάτην ὥραν, ἵνα συνεχίσητε.

§153Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ διακόψωμεν τὴν 8½.

§154Γ. ΠΩΠ. Δὲν εἶναι ζήτημα διὰ 10 λεπτά.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνώσωμεν τὰ Πρακτικά.

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κατόπιν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Θὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικὰ τῆς 19ης καὶ 20ῆς τρέχοντος. (Κυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς 19ης καὶ ἀναγινώσκονται τὰ Πρακτικὰ τῆς 20ῆς.)

§159Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ ἐν τῇ σελίδι 5 διάλογος περὶ τοῦ ἀνευθύνου ἄρχοντος δύναται νὰ παραλειφθῇ εἰς τὰ Πρακτικά. Τὸ ἐπεισόδιον τὸ γενόμενον ἐν τῇ ἀγορεύσει ἑνὸς Βουλευτοῦ τὸ πολὺ πολὺ ἠδύνατο ν’ ἀναφέρηται εἰς τὰ Ἐστενογραφημένα Πρακτικά, ὄχι ὅμως εἰς τὰ Ἐπίσημα. Μία τοιαύτη λεπτομέρεια δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀσεβής. Πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ χάριν τοῦ βασιλικοῦ θεσμοῦ καὶ ὄχι τῶν προσώπων.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ Πρακτικὰ κυροῦνται. Ὁ κ. Βουρλούμης καλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§161Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐννοῶ, κύριοι συνάδελφοι, τὴν δυσφορίαν σας, ἀλλὰ δὲν πταίω ἐγὼ διὰ τὸ μῆκος τοῦ λόγου μου. Ἐὰν ἐγίνετο ὁμαλωτέρα καὶ ἄνευ διακοπῶν ἡ συζήτησις, θὰ εἶχον περατώσει πρὸ μακροῦ τὴν ἀγόρευσίν μου, καὶ οὔτε ὑμᾶς οὔτε ἐμαυτὸν θὰ ὑπέβαλλον εἰς κόπωσιν, ἴσως δὲ καὶ ἡ ἀντίληψις τῶν πραγμάτων θὰ ἦτο δι’ ὑμᾶς σαφεστέρα καὶ τὰ πορίσματα τὰ ἐμὰ εὐχερέστερα. Ἐσταμάτησα εἰς τὸ συμβούλιον τῆς διαφημίσεως. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ σᾶς ἀναγνώσω πάντα τὰ ἄρθρα αὐτοῦ. Ὅστις τῶν κυρίων συναδέλφων ἐπιθυμεῖ νὰ τὸ μελετήσῃ, ἂς τὸ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον. Σᾶς ἀνέγνωσα τὰ κυριώτερα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἀκόμη, εἶναι τὸ ἀφορῶν τὸν τρόπον, καθ’ ὃν γίνεται ὁ ἔλεγχος τῶν πληρωμῶν.

§162Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατέ το δι’ ὀλίγων.

§163Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὁ τρόπος τοῦ ἐλέγχου εἶναι ὁ ἑξῆς: Ὁ ἐργολάβος ἀναλαμβάνων τὰς διαφημίσεις διὰ τῶν διαφόρων ἐφημερίδων ἢ ἄλλων διαφημιστικῶν μέσων, ὅταν λαμβάνῃ τὰ τιμολόγια τῶν διαφημιστῶν κατὰ τὸ τέλος ἑκάστου μηνὸς ἢ ἅμα τῇ δημοσιεύσει, δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς πότε, βεβαιώνει τὸ περιεχόμενον αὐτῶν καὶ τὸ ὑποβάλλει ὑπὸ τὸν ἔλεγχον ἐπισήμων λογιστῶν τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ ὀνομαζομένων Chartered accountants. Οἱ ἐλεγκταὶ οὗτοι κάμνουσι τὸν ἔλεγχον τὸν λογιστικὸν καὶ τὸν πραγματικόν, ἀφοῦ δ’ ἐγκρίνωσι τὰ τιμολόγια, τὰ διαβιβάζουσιν εἰς τριμελῆ ἐπιτροπὴν τῆς ἑταιρείας, ἧς πρόεδρος εἶναι ὁ βαρῶνος Ἐρλάγγερ τραπεζίτης, πολλάκις συμβληθεὶς μὲ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, σύμβουλος τῆς ἑταιρείας καὶ ἐκ τῶν ἱδρυτῶν αὐτῆς, μέλη δὲ ὁ διευθυντὴς τῆς Τραπέζης Union Parisienne καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ συλλόγου τῶν μεταπρατῶν ξηρῶν καρπῶν Ἄγγλος Μπάουρον.

§164Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σύμβουλος.

§165Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Σύμβουλος τῆς ἑταιρείας. Αὐτοὶ οἱ τρεῖς λοιπὸν ἀποτελοῦσι τὴν ἐπιτροπήν· σημειώσατε δὲ ὅτι αὐτοὶ εἶναι καὶ οἱ κύριοι ἀντιπρόσωποι τῆς ὁμάδος τῶν μετόχων, οἱ ὁποῖοι κατέβαλον τὰ κεφάλαια τῆς ἑταιρείας, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καὶ τὴν ἠθικὴν εὐθύνην ἀπέναντι τῶν πελατῶν των, μετόχων τῆς ἑταιρείας, τοὺς ὁποίους ἤγαγον εἰς τὴν Ἑλλάδα, διὰ ν’ ἀποταμιεύσωσιν ὅλον ἐκεῖνον τὸν χρυσόν, τὸν ὁποῖον ἐκμυζῶσιν ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα καὶ τὸ αἷμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, κατὰ τὸν λυρικὸν συνάδελφόν μου κ. Γαλαβᾶν. Αὐτοὶ ἔχουσι τὴν εὐθύνην, αὐτοὶ ἐξελέγχουσι, καὶ αὐτοὶ δίδουσιν ἐντολὴν εἰς τὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία κατέχει τὰ χρήματα τῆς ἑταιρείας, διότι τὰ χρήματα μεταβιβάζονται εἰς τὸ ὑποκατάστημα τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν ἐν Λονδίνῳ, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐπισήμων λογιστῶν καὶ τῆς προσυπογραφῆς τοῦ τιμολογίου ἐκ μέρους τοῦ προέδρου ἢ τοῦ ἐντεταλμένου μέλους τῆς ἐπιτροπῆς ἡ Τράπεζα πληρώνει τὰ τιμολόγια. Ἀφοῦ γίνῃ ὅλος ὁ ἔλεγχος οὗτος, στέλλονται τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ ἐξελέγχονται καὶ ἀπὸ τὸ Κέντρον, διότι ὑπάρχει εἰς τὸ συμβόλαιον ὅρος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἑταιρεία, ἀφοῦ ἐξελεγχθῶσι τὰ τιμολόγια ἀπὸ τοὺς ἐπισήμους λογιστάς, προσυπογραφῶσιν ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον τῆς τριμελοῦς ἐπιτροπῆς καὶ καταβληθῶσι τὰ χρήματα ἀπὸ τὸ ὑποκατάστημα τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν ἐν Λονδίνῳ, ἐπιφυλάσσεται τὸν ὁριστικὸν καὶ ἀνέκκλητον τρόπον τινὰ ἔλεγχον ἐν τῷ κεντρικῷ καταστήματι. Τοῦτο συνάγεται ἐξ ἄρθρου ῥητοῦ ἐνυπάρχοντος εἰς τὴν σύμβασιν, ἣν παρέδωκα τῷ κ. Προέδρῳ. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ διαδικασία τῆς δαπάνης τῆς διαφημίσεως, ὅστις δὲ χρειάζεται μείζονα τῆς συνειδήσεώς του διαφώτισιν, δύναται νὰ ζητήσῃ καὶ τὸν ἐν τῷ Κέντρῳ ἔλεγχον. Ἐπιτρέψατέ μοι ἤδη νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἔκθεσιν τῆς ἐν Λονδίνῳ πρεσβείας, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι ἔχει τὴν σημασίαν της καθ’ ὅσον ἀφορᾷ διαφήμισιν γενομένην ἐν Λονδίνῳ κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1907 διὰ μιᾶς ἐκθέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξετέθησαν 9000 εἴδη γλυκισμάτων περιεχόντων σταφίδα. Εἰς αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν παρευρέθη ὁ λόρδος δήμαρχος ὡς πάτρων παίδων ἀναπήρων, εἰς τοὺς ὁποίους παῖδας διενεμήθησαν ὅλα τὰ εἴδη τῶν γλυκισμάτων, ἐδόθησαν βραβεῖα εἰς τὰς μαγειρίσσας ἢ μαγείρους, οἱ ὁποῖοι κατεσκεύασαν αὐτὰ τὰ εἴδη, ἐγένετο μέγας λόγος εἰς ὅλην τὴν Ἀγγλίαν, λόγος βεβαίως διαφημιστικός, πληρωμένος λόγος, ὡμίλησε δὲ ὁ λόρδος δήμαρχος, ὡς βλέπετε ἐκ τῶν συνημμένων εἰς τὴν ἔκθεσιν περικοπῶν ἐφημερίδων. Τότε εἶπεν ὁ λόρδος δήμαρχος κάτι τι, τὸ ὁποῖον, ἂν ἐλέγετο δι’ ἄλλο εἶδος, θὰ ἤξιζε πολλὰς δεκάδας χιλιάδων λιρῶν—, διότι οἱ λόρδοι δήμαρχοι ἀκούονται ἐκεῖ, ὅταν ὁμιλῶσι, καὶ τοὺς πιστεύουσι, διότι δὲν ὁμιλοῦσι συχνά—εἶπεν ὅτι ἐκφράζει τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ ἔκθεσις αὐτὴ «θὰ κάμῃ τὴν σταφίδα δημοφιλεστέραν, διότι εἶναι πολύτιμον προϊόν ὡς τροφή». Αὐταὶ αἱ πληροφορίαι εἶναι ἀπὸ τὰς γνωστὰς ἐν Λονδίνῳ μεγάλας ἐφημερίδας Daily Mail, Daily Telegraph, Evening, Standard κ.λ.π., τὰς ὁποίας θὰ γνωρίζητε οἱ ἐξ ὑμῶν δημοσιογράφοι, διότι δὲν εἶναι ἐφημερίδες λαθρόβιοι, ἀλλ’ ἐφημερίδες, τῶν ὁποίων αἱ διαφημίσεις πληρώνονται πολὺ ἀκριβά (ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν τῆς Πρεσβείας). Ἐγένετο, Κύριοι, ἀπόπειρα διαφημίσεως καὶ ἐν Ἀμερικῇ ἐν μικρᾷ κλίμακι, διὰ νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ τὰ δύο συστήματα τῆς οἰκονομικῆς διαφημίσεως καὶ τῆς δαπανηρᾶς διαφημίσεως. Ἀλλ’ ἀπέτυχεν ἡ ἀπόπειρα αὕτη. Ἐδαπανήθησαν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 50 χιλιάδες δραχ. ἐτησίως ἐπὶ δύο ἢ τρία ἔτη. Εἶχε γίνει συμβόλαιον μὲ ἕνα ἐργολάβον ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἀμείβηται δι’ ὡρισμένον ποσὸν κατὰ τόννον αὐξήσεως καταναλώσεως, ἀλλ’ αὔξησις καταναλώσεως δὲν ἐπῆλθε καὶ ἐξωδεύθη τὸ ποσὸν τῶν 50,000 ἀσκόπως, δι’ ὃ καὶ διεκόπη ἡ διαφήμισις αὕτη. Ἂν ἡ ἑταιρεία εἶχε τὰ μέσα καὶ τὸ κεφάλαιον δὲν εἶχεν ἀρχίσει νὰ σκοροτρώγηται—κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον—καὶ νὰ καταρρέῃ ἡ ἑταιρεία ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, θὰ ἐπεχείρει καὶ διαφήμισιν ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ μόνον δὲν ἐσκέπτετο νὰ εὐρύνῃ τὴν διαφήμισιν ἡ ἑταιρεία, ἀλλὰ πῶς νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀρξαμένην ἤδη διαφήμισιν. Δὲν θὰ φέρω γλαῦκα εἰς Ἀθήνας, Κύριοι, ἂν σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἡ ἐξάπλωσις ἑνὸς προϊόντος ἄνευ διαφημίσεως, ἡ ἐργασία δὲ τῆς διαφημίσεως εἶχε κυρίως ἕνα σκοπὸν ἐν Ἀγγλίᾳ, νὰ εἰσαγάγῃ τὴν σταφίδα εἰς τὸν ἄρτον, διότι μόνον δι’ αὐτῆς τῆς μεθόδου θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ κατανάλωσις ν’ αὐξήσῃ ἐπαισθητῶς. Ἂν ἐν Ὁλλανδίᾳ καταναλίσκωνται 5 λίτραι κατ’ ἄτομον, καταναλίσκονται, διότι ἐν Ὁλλανδίᾳ τρώγουσι τὴν σταφίδα μὲ τὸν ἄρτον καὶ ὄχι μὲ τὰ γλυκίσματα μόνον, ὅπως ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἐγένετο τοιαύτη ἐργασία καὶ εἶχε λαμπρὰ ἀποτελέσματα, διότι ἤρξαντο ἐν Ἀγγλίᾳ νὰ κατασκευάζωσι σταφιδόψωμον, ἐξ αὐτοῦ δὲ τοῦ λόγου ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις ἐν τῇ καταναλώσει. Τοιαύτη ἀπόπειρα ἐγένετο καὶ ἐν Ἀμερικῇ, καὶ ὄντως μερικὰ ἐργοστάσια ἐδοκίμασαν τοῦτο, ἀλλ’ ἐν Ἀμερικῇ ἔχομεν ἕνα δεινὸν ἀνταγωνιστήν, ἔχομεν τοὺς Καλιφορνίους, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν παραλείπουσι, διὰ νὰ μᾶς ἀνταγωνισθῶσιν, ἂν δὲ παρατηρήσητε μίαν πρόσφατον Ἀμερικανικὴν στατιστικήν, θὰ ἴδητε ποίαν καταπληκτικὴν πρόοδον ἔκαμεν ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος ἐν Καλιφορνίᾳ, καὶ θὰ ἐκπλαγῆτε πῶς κατωρθώσαμεν νὰ κρατήσωμεν ἐν Ἀμερικῇ τὸ κεκτημένον ἔδαφος. Κατὰ τὸ 1873, ὅτε ἤρχισε καλλιεργουμένη ἡ σταφίς, ἡ παραγωγὴ ἀνήρχετο εἰς 120,000 λίτρας, κατὰ τὸ 1909 δὲ ἡ παραγωγὴ ἐν Καλιφορνίᾳ ἀνῆλθεν εἰς 140,000 000 λιτρῶν! Βεβαίως δὲν εἶναι ἀπολύτως ὁμοία ἡ σταφὶς τῆς Καλιφορνίας μὲ τὴν ἰδικήν μας, διότι, ἂν ἦτο ὁμοία, δὲν θὰ ἐξωδεύομεν οὔτε μίαν λίτραν, ἀλλ’ εἶναι καρπὸς ὁμοειδής, ὅστις, ὅταν εἶναι εὐθηνότερος, καὶ εἶναι, διότι προστατεύεται μὲ ἕνα δασμὸν εἰσαγωγικὸν 2 σὲντς κατὰ λίτραν, ἤτοι 120 δραχ. κατὰ χιλιάδα, δύναται νὰ εἶναι δεινὸς ἀνταγωνιστής, καὶ πράγματι ἐγένετο τοιοῦτος. Βεβαίως ἂν ἐγίνετο ἡ διαφήμισις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν Ἀγγλίᾳ μὲ δαπάνας πολὺ μεγαλειτέρας, θὰ ηὐξάνομεν ἴσως τὴν κατανάλωσιν, διότι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπῃ, ὡς ζήσας ἐν Ἀμερικῇ, ἂν λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ διαφήμισις ἐν Ἀμερικῇ γίνεται ἐν μεγάλῃ κλίμακι καὶ ἀπαιτεῖ δαπάνας κολοσσιαίας, ἐπὶ τῆς διαφημίσεως δὲ κρατεῖ τὸ ἀξίωμα ὅτι ἢ πρέπει νὰ δαπανήσῃ τις πολλὰ ἢ νὰ μὴ δαπανήσῃ καθόλου, διότι, ἂν δὲν δαπανήσῃ τόσα, ὥστε νὰ ἀσκήσῃ ἡ διαφήμισις ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν καταναλωτῶν, τὰ χρήματα εἶναι ἐντελῶς χαμένα.

§166Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἐχάθησαν αἱ 50.000 δραχμῶν.

§167Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Βεβαίως.

§168Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τὰ καταπότια Πὶγκ πληρώνουσιν 20–30 χιλιάδας δραχμ. δι’ ἔξοδα διαφημίσεως διὰ τὴν Ἑλλάδα, τὸ δὲ κατάστημα σοκολάτας Μενιὲ ἐν Γαλλίᾳ ἔχει κατ’ ἔτος 300.000 δραχ. ἔξοδα μόνον διὰ διαφήμισιν.

§169Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Αὐτὰ εἶναι, Κύριοι, τ’ ἀποτελέσματα τῆς διαφημίσεως, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐπὶ μικρὸν ἔτι, ἀναγινώσκων ὑμῖν τί ἔγραψεν ὁ κ. Young μέλος τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐλέγχου εἰς ἔκθεσίν του, δημοσιευθεῖσαν ἐν τῇ Κυανῇ Βίβλῳ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Young (ἀναγινώσκει): «Ἔντονοι προσπάθειαι κατεβλήθησαν ὑπὸ τῆς ἑταιρείας, ὅπως ἀναπτύξῃ τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος δι’ εὐρείας διαφημίσεως, χάρις δὲ εἰς τὴν δραστηριότητα ταύτην ἡ παγκόσμιος κατανάλωσις ἀνῆλθεν ἀπὸ 112½ χιλιάδας τόννων τὸ 1905)6 εἰς 120 χιλ. τόννων τὸ 1907)8. Ἡ ἑταιρεία ἵδρυσε πρακτορεῖα καὶ εἰς τὴν Ὁλλανδίαν καὶ εἰς τὰς Ἡν. Πολιτείας». Αὐτὸ μοὶ ὑπενθυμίζει ὅτι καὶ ἐν Ὁλλανδίᾳ ἐγένετο ἀπόπειρα διαφημίσεως, ὅπως ἐν Ἀμερικῇ, μὲ δαπάνην 500 λιρῶν, ἤτοι 12½ χιλιάδων δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπῆγαν ἐπίσης χαμέναι. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε ἴσως ἂν ηὔξησεν ἐν τῷ συνόλῳ ἡ κατανάλωσις, καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ηὔξησε, διότι τὸ ἐν Ἀγγλίᾳ κτηθὲν ἔδαφος ἀπωλέσθη ἀλλαχοῦ. Διετηρήσαμεν ὅμως τὴν πρὸ τῆς Προνομιούχου κατανάλωσιν, καίτοι αἱ τιμαὶ ηὐξήθησαν, ὡς εἴδετε, καταπληκτικῶς ἰδίως ἕνεκα τῆς ἐκπτώσεως τοῦ συναλλάγματος. Ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὸν ἐν Ἀμερικῇ ἀνταγωνισμόν, περὶ οὗ σᾶς ὡμίλησα, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν αὔξησιν τῆς ἐσοδείας σουλτανίνας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καὶ τὰς μικρὰς τιμάς, εἰς ἃς πωλεῖται, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὸν διωγμόν, ὃν ὑφίσταται ἡ σταφὶς ὅπου εἰσάγεται ὡς βιομηχανικὴ ὕλη, θὰ ἐκπλαγῆτε, διότι κατωρθώθη νὰ μὴ χάσωμεν ἔδαφος. Τώρα, Κύριοι, σᾶς γεννᾶται μία ἀμφιβολία εὔλογος· θὰ ἐσκέφθητε βεβαίως, ἀφοῦ ἡ ἑταιρεία εἶχε τόσον λαμπρὰ ἀποτελέσματα διὰ τὴν παραγωγήν, ἀφοῦ διεξήγαγε τὸ ἔργον της τόσον ἐπιτυχῶς καὶ μὲ τοιαῦτα εὐχάριστα ἀποτελέσματα, διατί ἆρά γε ἔχομεν ὅλας αὐτὰς τὰς διαμαρτυρίας τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου καὶ διατί ζητεῖται πανταχόθεν ἡ ἔκπτωσις τῆς ἑταιρείας; Ἡ ἀπορία σας θὰ λυθῇ, ὅταν μάθητε ὅτι ὅλος αὐτὸς ὁ θόρυβος ἔχει ἓν καὶ τὸ αὐτὸ περίπου κέντρον. Περὶ τὸν αὐτὸν ἄξονα, περὶ τὴν αὐτὴν ὁμάδα ὀλίγων ἀτόμων εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, δημιουργεῖται μία ἐξέγερσις τεχνητή, ἡ ὁποία παρασύρει πάντοτε καὶ πολλοὺς ἁπλοϊκοὺς καλῆς πίστεως κτηματίας καὶ ἐπιτηδευματίας, καὶ ἡ ὁποία ἄγει εἰς ὅλα αὐτὰ τ’ ἀποτελέσματα, εἰς τὰς μηνύσεις, τὰς ἀνακρίσεις, τὰς κατασχέσεις, τὴν δυναμίτιδα κλπ., διότι πάντοτε δυστυχῶς οἱ δυνάμενοι νὰ θορυβῶσιν ἀκούονται πολὺ περισσότερον ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν θορυβοῦσιν, ἀπὸ τοὺς πραγματικοὺς οἰκοκυραίους, διότι ἐκεῖνοι, ἀφωσιωμένοι εἰς τὸ ἔργον των, οὐδεμίαν ὄρεξιν ἔχουσι ν’ ἀνοίξωσι καυγᾶν μετὰ τῶν θορυβοποιῶν. Τώρα ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ θορυβοποιοὶ καὶ διὰ ποῖον λόγον ἤγειραν σταυροφορίαν κατὰ τῆς ἑταιρείας; Ἡ ἑταιρεία ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της ἐδημιούργησε πολλοὺς ἐχθρούς, διότι ἔθεσεν ἐκποδὼν τοὺς τοκογλύφους — καὶ οὐχὶ πανταχοῦ ἀκόμη δυστυχῶς —, ἔθηκεν ἐκποδὼν τοὺς μεταπράτας, ἔθηκεν ἐκποδών, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, τοὺς προπωλητάς, τοὺς ἀνευθύνους προπωλητὰς τοὺς πωλοῦντας μὲ πρόθεσιν νὰ μὴ παραδώσωσιν, ὅταν προκύψῃ ζημία, διότι δὲν ἔχει πλέον ὁ προπωλητὴς εἰς τὰς ἐσοδείας τὰς πλουσίας στάδιον κερδοσκοπίας, ἀφοῦ γνωρίζει ὅτι δὲν δύναται ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος νὰ κατέλθῃ κάτω τῶν ὡρισμένων ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 10 τῆς συμβάσεως ὁρίων. Περιωρίσθησαν τὰ λεγόμενα ἀδήλωτα, τὰ ὁποῖα ἦσαν καταστροφὴ τοῦ κτηματίου καὶ τὰ ὁποῖα ἤκμαζον πρὸ παντὸς εἰς τὴν Ἠλείαν καὶ τὴν Πυλίαν, ἔνθα, ἅμα ὁ παραγωγὸς συνέλεγε τὸν καρπόν του, τὸν μετέφερεν εἰς τὰς ἀποθήκας ἑνὸς παντοπώλου λαμβάνων ἐλαχίστην προκαταβολήν, καὶ ὁ παντοπώλης τὸν διέθετεν ὅπως ἤθελεν. Ἔδιδεν εἰς τὸν παντοπώλην ὁ κτηματίας τὸ δικαίωμα νὰ διαθέτῃ κατὰ βούλησιν τὸν καρπόν του διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἀδηλώτων, συστήματος τὸ ὁποῖον ἐγέννησε τὸ κερδοσκοπικὸν πνεῦμα τῆς φυλῆς μας, ὡς προεῖπον ὑμῖν. Διότι ὑπάρχουσι κτηματίαι κερδοσκόποι, οἱ ὁποῖοι ἐκράτησαν καὶ ἐπὶ δύο ἔτη τὸν καρπὸν αὐτῶν ἀπώλητον, εἰς τὸν Πύργον δὲ καὶ ἐπὶ τρία ἔτη. Δὲν εἶναι δ’ ἄγνωστον ὅτι κατὰ τὸ 1900, ὅτε ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος ἀνῆλθεν εἰς 1000 δρ. κατὰ χιλιόλιτρον, ὑπῆρξαν κάτοχοι σταφίδος, οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν νὰ πωλήσωσιν εἰς αὐτὴν τὴν μυθώδη τιμήν, ἠγόρασα δ’ ἐγὼ αὐτὸς τὸ 1901 σταφίδα Κορινθίου, ὁ ὁποῖος ἠρνήθη τὸ 1900 νὰ πωλήσῃ ἐπὶ τῇ τιμῇ τῶν 900 δραχ., πρὸς 270 δρ. τὸ χιλιόλιτρον. Μὴ ἀπορεῖτε λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ἂν ἡ ἑταιρεία ἐδημιούργησε πολλὰ στοιχεῖα ἐχθρικῶς διακείμενα πρὸς αὐτήν, διότι ὡς ἐκ τῆς φύσεως καὶ τοῦ σκοποῦ αὐτῆς μοιραίως δημιουργεῖ ἐχθρούς. Ἀφοῦ καὶ μεταξὺ τῶν ἐμπόρων ὑπάρχουσι στοιχεῖα πολλά, τὰ ὁποῖα βαρέως φέρουσι τὴν ἵδρυσιν τῆς ἑταιρείας, διότι σήμερον τὸ ἐμπόριον κινεῖται ἐντὸς περιωρισμένων ὁρίων, λίαν στενῶν ὁρίων, ἀντικειμένων εἰς τὴν ἐλευθερίαν, ἣν τοῦτο ποθεῖ. Οὐ μόνον δὲν ζητοῦσι λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρείας οἱ ἀληθεῖς κτηματίαι, ἀλλὰ καὶ ποθοῦσι πραγματικῶς τὴν διατήρησιν αὐτῆς, τούτου δ’ ἔσχον ἐγὼ αὐτὸς πεῖραν κατὰ τὴν προεκλογικήν μου περιοδείαν. Ὁμολογῶ ὅτι μετέβαινον μετὰ μεγάλου δισταγμοῦ εἰς τοὺς σταφιδοφόρους δήμους, διότι ἤκουον ὅτι ὑπῆρχε καταφορὰ κατὰ τῆς ἑταιρείας καὶ κατὰ τῶν ἐμπόρων τῶν θεωρούντων σωτηρίαν διὰ τὸν τόπον τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς, ὅλοι δὲ οἱ συνάδελφοι ὑποψήφιοι ἐπανερχόμενοι ἐκεῖθεν μοὶ ἀνεκοίνουν τὰς δυσμενεῖς περὶ τῆς ὑποψηφιότητός μου διαθέσεις. Ἀπετόλμησα λοιπὸν μίαν περιοδείαν εἰς δύο ἢ τρεῖς μόνον δήμους καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἤκουσα τὰς ἀπηχήσεις τὰς κατὰ τῆς ἑταιρείας. Προεκάλεσα διαλογικὰς συζητήσεις μετὰ τῶν κτηματιῶν καὶ ἠρώτησα αὐτούς: εἴπατέ μοι διατί ἔχετε παράπονα κατὰ τῆς ἑταιρείας; Πάντες μοὶ ἀπήντησαν ἐν μιᾷ φωνῇ· «δὲν ἔχομεν παράπονα κατὰ τῆς ἑταιρείας, ἔχομεν παράπονα κατὰ τῶν ὑπαλλήλων της, τῶν διευθυντῶν, τῶν ζυγιστῶν, τῶν ἀποθηκαρίων, διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι μᾶς κάμνουσι τοῦτο, μᾶς κάμνουσιν ἐκεῖνο». Θὰ ἐννοήσητε πόσον εὐεξήγητος εἶναι ἡ κατάστασις αὕτη ἡ ψυχολογικὴ τοῦ σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ, ὅταν μάθητε ὅτι ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς τῆς ἑταιρείας μοιραίως ἔρχεται εἰς καθημερινὴν σχεδὸν συνάφειαν καὶ σύγκρουσιν πρὸς τὸν σταφιδικὸν κόσμον. Εἷς κτηματίας νομίζει π. χ. ὅτι εἶναι καταλληλοτάτη ἡ σταφίς του ἵνα εἰσέλθῃ εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ ἐνεχύρου ἢ τοῦ παρακρατήματος καὶ ὁ ἀποθηκάριος νομίζει ὅτι δὲν εἶναι· ἀμέσως δημιουργεῖται εἷς ἐχθρὸς τῆς ἑταιρείας. Ἄλλοτε πάλιν συμβαίνει, σταφίδα, τὴν ὁποίαν ὁ κτηματίας δὲν κατώρθωσε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰς ἀποθήκας, νὰ τὴν εἰσαγάγῃ ὁ ἔμπορος, ὁ ὁποῖος τὴν ἠγόρασεν ἀπὸ τὸν κτηματίαν, εἴτε διότι τὴν ἀνέμιξε μὲ καλλιτέραν ποιότητα ἢ τὴν ἐκαθάρισε κάλλιον. Δυνατὸν νὰ συμβαίνωσι καταχρήσεις, παρετήρησα εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μου, ἀλλὰ δὲν μοὶ λέγετε, γνωρίζετε τί θὰ γίνῃ, ἐὰν λείψῃ ἡ ἑταιρεία; Θὰ πωλήσωμεν, μοὶ ἀπήντησαν, τὴν σταφίδα μας μὲ τὴν καρριάν, δηλαδὴ ὄχι πρὸς τόσον τὴν χιλιάδα, ἀλλὰ πρὸς τόσον τὸ κάρρον. Ἀνεγνώριζον δηλαδὴ ὅτι, ἂν λείψῃ ἡ ἑταιρεία, καταστρέφονται, ἀλλ’ ἐπέμενον παραπονούμενοι κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς ἑταιρείας. Διατί λοιπόν, τοῖς εἶπον, δὲν καταγγέλλετε αὐτούς; Κατηγγείλαμεν, ἀλλὰ δὲν ἐπῆλθε διόρθωσις, μοὶ εἶπον. Ἐὰν κλαπῇ, παρετήρησα αὐτοῖς, μία ἐπιστολὴ ἀπὸ τὸ Ταχυδρομεῖον, θὰ καταργήσωμεν τὰ Ταχυδρομεῖα, ἤ, ἂν χαθῇ ἓν δέμα εἰς τὸ Τελωνεῖον, θὰ καταργήσωμεν τὰ Τελωνεῖα; Αἱ παρατηρήσεις μου ἔκαμον εἰς αὐτοὺς ἐντύπωσιν, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἦτο καλλίτερον ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀνέμενον, καὶ τὸ ὁποῖον ἔσχον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι αὐτοκαλοῦνται ἀντιπρόσωποι καὶ προστάται τῆς παραγωγῆς καὶ ἐπὶ δεκκετίαν συνετάρασσον ὁλόκληρον τὸν σταφιδικὸν κόσμον, καὶ οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐπίσης ὑποψήφιοι, δηλαδὴ ὁ προκαλέσας τὸ περίφημον βούλευμα κ. Παλαμήδης καὶ ὁ κ. Λεονταρίτης, ὁ ὁποῖος μάλιστα ἐστεγάσθη καὶ ὑπὸ τὴν ἄγκυραν τοῦ κόμματος τῶν φιλελευθέρων. Ἐὰν λάβητε τὸν κόπον ν’ ἀναγνώσητε τοὺς φακέλους, τοὺς ὁποίους προσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ὑπηρεσία, δὲν θὰ εὕρητε ἐν αὐτοῖς εἰμὴ ἔγγραφα φέροντα τὰ ὀνόματα τοῦ κ. Παλαμήδου καὶ τοῦ κ. Λεονταρίτου, μηνύσεις ὑπογεγραμμένας ἀπὸ τὸν κ. Παλαμήδην, καταγγελίας ὑπογεγραμμένας ἀπὸ τὸν κ. Λεονταρίτην, λιβέλλους ὑπογεγραμμένους ἀπὸ τὸν κ. Παλαμήδην, λιβέλλους ὑπογεγραμμένους ἀπὸ τὸν κ. Λεονταρίτην.

§170ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ἐστὶ Λεονταρίτης;

§171Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Πρόεδρος συλλόγου τινός, ὅπως ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἐγίναμεν πρόεδροι τώρα. Πάντα τὰ συλλαλητήρια τοῦ Πύργου εἶναι ἔργα αὐτοῦ, πολλάκις δέ, κατὰ πληροφορίας ἀξιοπίστων συμπολιτῶν μου Ἠλείων, τὰ συλλαλητήρια γίνονται κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Συνέρχονται εἰς ἓν καφενεῖον οἱ δύο ἢ τρεῖς ὀργανωταὶ τοῦ συλλαλητηρίου, καὶ ἄλλοι δύο ἢ τρεῖς ῥεπόρτερ ἐφημερίδων καὶ ἐκεῖ συντάσσοντες τὸ σχετικὸν ψήφισμα τηλεγραφοῦσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας: «Ὁ λαὸς συνελθὼν εἰς πάνδημον συλλαλητήριον διαμαρτύρεται.....»

§172ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ τελειώνει: «ὑψώσατε φωνήν».

§173Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἀκριβῶς. Διὰ νὰ ἐννοήσητε περαιτέρω, κύριοι συνάδελφοι, ποῖον θὰ εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἐν περιπτώσει ἄρσεως ἐκ τοῦ μέσου τῆς ἑταιρείας, δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἀναπολήσητε δύο σταθμοὺς τῆς σταφιδικῆς ἱστορίας. Τὸν τοῦ 1894, ὅτε αἱ τιμαὶ κατῆλθον εἰς τὰς 30 δραχμὰς ἐλλείψει μέσων προστατευτικῶν, καὶ τὸν τοῦ 1905, ὅτε δηλαδὴ ἐκυοφορεῖτο ἡ Προνομιοῦχος. Κατὰ τὴν πρώτην ἐποχὴν οἱ κτηματίαι διετέλουν ἐν ἀπογνώσει καὶ δεινὴ κρίσις ἐμάστιζε τὴν χώραν σύμπασαν, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν περίοδον, ἅμα ὑπέβαλεν ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καλογερόπουλος νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κατηργεῖτο ἡ εἰς εἶδος φορολογία, ῥαγδαίως αἱ τιμαὶ ἀπὸ 130 δραχμῶν κατέπεσον εἰς τὰς 60, καὶ ὁ σταφιδικὸς κόσμος θὰ ἔφθανεν εἰς τὴν ἀπόγνωσιν τοῦ 1894, ἐὰν δὲν προσέβλεπεν εἰς τὸν Πεσμαζόγλου ὡς σωτῆρα· ἐθεωρήθη δὲ καὶ οὗτος, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες συνέπραξαν μετ’ αὐτοῦ τότε, ὡς σωτῆρες. Ἂν σήμερον κατήντησε νὰ θεωρῶνται οὗτοι ὑπό τινων ὡς οἱ κακοὶ δαίμονες τῆς παραγωγῆς, βεβαίως δὲν θεωροῦνται ὡς κακοὶ δαίμονες τῆς παραγωγῆς ἀπὸ τοὺς κτηματίας. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο μέσον συγκρίσεως θὰ σᾶς φέρω, ἵνα σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κτηματίαι οἱ ζητοῦντες τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρείας. Ἐνθυμεῖσθε ὅλοι τὴν περιώνυμον σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου, ἰδιαίτατα δὲ θὰ τὴν ἐνθυμῆται καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος τότε ἐμελέτησε τὴν σύμβασιν ἐκείνην καὶ συνηγόρησεν ὑπὲρ αὐτῆς καθὼς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος, πρώην διευθυντὴς τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ὁ κ. Θεοδωρίδης, διότι καὶ ὁ κ. Θεοδωρίδης συνηγόρησε τότε ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου. Τῇ 30 Μαΐου 1903 μάλιστα ὁ κ. Θεοδωρίδης ἔγραφεν εἰς κάποιαν ἐφημερίδα, τὴν «Ἀκρόπολιν», ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι ἐν τῷ μονοπωλίῳ ἔσται ἡ ζωή, καὶ μόνον διὰ τοῦ μονοπωλίου δύναται νὰ σωθῇ ὁ σταφιδικὸς κόσμος. Ποία, Κύριοι, ἦτο ἡ σύμβασις ἐκείνη; Διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἔνοπλος ὁ σταφιδικὸς κόσμος τότε ἐξηγέρθη καὶ ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους ἐβασίλευεν ἡ ἀναρχία ἐν Πελοποννήσῳ, προέκυψε δὲ καὶ πτῶσις κυβερνητική, διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης, λέγω, ἐξησφαλίζοντο εἰς τὴν παραγωγὴν ἐτησίως 40.900.000 δραχ., ἐφ’ ὅσον ἡ ἐσοδεία ἀνήρχετο μέχρι 320.000.000 λιτρῶν. Ἐὰν ἡ παραγωγὴ ὑπερέβαινε τὰ 320.000.000 καὶ ἐὰν ἡ παραγωγὴ τῶν εὐγενῶν ποιοτήτων ὑπερέβαινεν ὡρισμένον τι ποσόν, ἢ ἐὰν τὸ συνάλλαγμα ἐξέπιπτε κάτω ὡρισμένου ὁρίου, ἐπήρχοντο ὡρισμέναι ἐκπτώσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω, διότι στέργω λαμβάνων ὡς ἀσφαλὲς τὸ ποσὸν τῶν 40.900.000 ἐτησίως, ὅπερ τὸ μονοπώλιον θὰ κατέβαλλεν εἰς τὴν παραγωγήν, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ποσόν, ὡς σᾶς εἶπον, εὕρισκεν ὁ κ. Θεοδωρίδης τὴν ζωὴν καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου. Καὶ ἐρωτῶ· ἀφοῦ σήμερον ἔχομεν διὰ τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας, ἐπιτευχθείσης καὶ τῆς ἰσοτιμίας τῆς δραχμῆς πρὸς τὸ φράγκον, ἓν ἐτήσιον εἰσόδημα τοῦ κτηματικοῦ κόσμου —, διότι σᾶς εἶπον προηγουμένως ὅτι εἰς τὰς τιμάς, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνέφερον, δὲν περιλαμβάνω κανὲν διάμεσον κέρδος —, ἀφοῦ ἔχομεν, λέγω, ἓν ἐτήσιον εἰσόδημα 60.000.000 δραχμῶν ἢ φράγκων ἀπέναντι τῶν 40.000.000, ἅτινα θὰ ἔδιδον τὴν ζωὴν εἰς τὸν κτηματίαν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιθυμῇ τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρείας ὁ σταφιδικὸς κόσμος καὶ νὰ ἐξεγερθῇ μάλιστα πρὸς τοῦτο, ὡς καὶ ἠπείλησε συνάδελφός τις, ἀφοῦ σήμερον λαμβάνει 20.000.000 περισσότερα ἐκείνων, ἅτινα ἀλλόφρων καὶ ἔνοπλος ἐζήτει τὸ 1903, ἔρριψε δὲ μίαν Κυβέρνησιν, διότι ἐφρόνει ὅτι ἐγίνετο ἐμπόδιον εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως; Δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον ὅτι οἱ κτηματίαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρείας. Εἶναι ὅλως ἄσχετοι αἱ διαμαρτυρίαι κατὰ τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἑταιρείας πρὸς τὴν ὑπόστασιν αὐτῆς, δὲν νομίζω δ’ ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκ καθήκοντος εἶναι σύμβουλοι τῶν κτηματιῶν, καλῶς πράττουσι μὴ διδάσκοντες τοὺς κτηματίας ὅτι δικαίωμά των εἶναι ν’ ἀπευθύνωσι τὰ παράπονά των καὶ τὰς διαμαρτυρίας των κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς ἑταιρείας εἰς τὸν εἰσαγγελέα, ἀντὶ νὰ στρέφωνται κατὰ τῆς ἑταιρείας ὡς διαχειριστοῦ τῶν τῆς σταφίδος, χωρὶς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας αὕτη παρέχει εἰς τὸ ἔθνος, δύναμαι εἰπεῖν, ἄνευ οὐδενὸς ἀνταλλάγματος εἰς τοὺς μετόχους της, καὶ ἐδημιουργήθη οὕτω μία κατάστασις ἀμφίβολος, καὶ πλανᾶται εἷς γενικὸς δισταγμὸς καὶ εἰς τὸν ἐμπορικὸν καὶ εἰς τὸν κτηματικὸν ὁρίζοντα. Γνωρίζετε πάντες οἱ ἔχοντες, καὶ ἔχετε πάντες, ἰδέαν τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα νὰ ὑπάρχῃ ἀβεβαιότης καὶ δισταγμός, διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ κίνησις ἐμπορική, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ κίνησις κερδοσκοπική, ὅταν ὑπάρχῃ δισταγμὸς περὶ τῆς αὔριον. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἀπομεμακρυσμένη ἡ πιθανότης ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ ἑταιρεία, θὰ παραδεχθῆτε ὅτι πάντως ἔχει ἡ περὶ τούτου συζήτησις τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς· διότι ἀπὸ τῆς ἡμέρας, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἤρξατο ἐν τῇ Βουλῇ ὁ θόρυβος καὶ διεφημίσθη ἓν δῆθεν σταφιδικὸν συνέδριον ἐν μέσαις Ἀθήναις, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος ἐπηρεάσθησαν, καὶ προέκυψεν ἱκανὴ ζημία, καὶ θὰ προκύψῃ ἴσως μεγαλειτέρα ζημία, ἐὰν διαιωνίσωμεν τὴν συζήτησιν ταύτην καὶ δὲν τὴν ἀποπερατώσωμεν ταχέως, λαμβάνοντες τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἀπόφασιν. Καὶ ἐξ ἄλλου, Κύριοι, γεγονότος προκύπτει ὅτι οἱ κτηματίαι πρέπει νὰ εἶναι ηὐχαριστημένοι ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἑταιρείας, καὶ ὅτι τ’ ἀποτελέσματα ταῦτα εἶναι εὐεργετικὰ ἐκ τοῦ φυσικοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον προέκυψε διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς. Ἡ ἑταιρεία εὑρίσκει μίαν παραγωγὴν 320–340 ἑκατομμυρίων λιτρῶν. Κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν ἡ παραγωγὴ ἔφθασε μέχρι 400 ἑκατομμυρίων λιτρῶν ἐτησίως. Πῶς δύνασθε σεῖς νὰ φαντασθῆτε, λογικῶς κρίνοντες, ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξηθῇ ἡ ἀπόδοσις ἑνὸς κτήματος, ἐὰν ἡ εἰς χρῆμα πρόσοδος αὐτοῦ δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὴ διὰ τὸν παραγωγόν, ὥστε νὰ ἐντείνῃ τὴν καλλιέργειαν αὐτοῦ καὶ νὰ βελτιώνῃ αὐτήν; Εἶναι οἱ φυσιολογικοὶ ὅροι τῆς παραγωγῆς· μοιραίως ἓν προϊόν, τὸ ὁποῖον ἱκανοποιεῖ τὸν καλλιεργητήν του, θὰ αὐξήσῃ, καὶ δι’ αὐτὸ ἐγὼ οὐδένα ἔχω δισταγμὸν νὰ δώσω τὴν διαβεβαίωσίν μου, ὅτι τάχιον ἢ βράδιον οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ποθοῦντες τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρείας, θὰ λάβωσιν αὐτὴν τὴν ἱκανοποίησιν διὰ τῆς μοιραίας τῶν πραγμάτων ἐξελίξεως, καὶ τότε θὰ τοῖς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ἐφαρμόσωσιν ὅλα αὐτῶν τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σήμερον ἐν τῷ νῷ, διότι δὲν μᾶς τὰ ἐξέθηκαν ἀκόμη. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, εἶναι μοιραῖον τὸ τέρμα τῆς ἑταιρείας, δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι κεφαλαιώδης πλάνη τὸ νὰ πιστεύωμεν ὅτι μία μετοχικὴ ἑταιρεία, ἱδρυθεῖσα διὰ ξένων κεφαλαίων, δὲν ἔχει κανένα ἄλλον σκοπόν, ἢ μᾶλλον δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ κανένα ἄλλον σκοπὸν παρὰ πῶς νὰ πτωχεύσῃ μίαν ὥραν ἐνωρίτερον, χωρὶς ν’ ἀναμείνῃ τὸ μοιραῖον αὐτὸ τέρμα, ὅπερ ἐγὼ προβλέπω δι’ αὐτήν; Ὁ πόνος τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Θεοδωρίδου ἀνέκαθεν ἦτο ὅτι δὲν κατώρθωσεν ἡ ἑταιρεία ν’ αὐξήσῃ τὰς τιμάς.

§174Α. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε συνάδελφε, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδέχθητε διακοπάς, νὰ μὴ ἔχητε ἐστραμμένην τὴν προσοχὴν εἰς πρόσωπα, ἀλλ’ εἰς τὸ ὅλον;

§175Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Σᾶς μνημονεύω, κύριε συνάδελφε, διότι γνωρίζω τὰς γνώμας σας, καὶ διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ δευτερολογήσω. Δι’ αὐτὸ ἀπαντῶ εἰς ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προβλέπω ὅτι θὰ μεταχειρισθῆτε, ἐκ τῶν προτέρων. Τὸ παράπονον, λέγω, τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἦτο ὅτι δὲν αὐξάνουσιν αἱ τιμαί, αὐτὸς γνωρίζει μέχρι τίνος ὁρίου. Ἀλλ’ ἡ ἑταιρεία δὲν ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην ν’ αὐξήσῃ τὰς τιμάς· ἡ ἑταιρεία ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην νὰ σταματᾷ τὰς τιμὰς εἰς ἓν ὅριον πρὸς τὰ κάτω, διότι ἡ ἑταιρεία δὲν ἠγόρασεν ἐσοδείαν· ὁ κτηματίας εἶναι ἰδιοκτήτης τοῦ καρποῦ του πέρα τῶν ὡρισμένων τιμῶν τοῦ ἄρθρου 10 τῆς συμβάσεως, καὶ μόνον ὅταν δὲν εὑρίσκῃ τιμὰς ἀνωτέρας τῶν ὁρίων προσφεύγει εἰς τὴν ἑταιρείαν. Διότι, ἐὰν ἡ ἑταιρεία ἠγόραζεν εἰς ὑψηλὰς τιμὰς καὶ ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος, τότε οὐ μόνον οἱ κτηματίαι οὐδεμίαν ἀσφάλειαν θὰ εἶχον διὰ τὸ μέλλον, ἀλλ’ ἐντὸς δύο ἐτῶν θὰ ἔπιπτεν ἡ ἑταιρεία καὶ θὰ εἴχομεν πάλιν κλαυθμὸν καὶ ὀδυρμόν.

§176Φ. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅμως κάτω τοῦ ὁρίου κατῆλθον αἱ τιμαί.

§177Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Διότι ἡ ἑταιρεία ἀγοράζει μόνον εἰς ὡρισμένην ἐποχὴν τοῦ ἔτους, ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους μέχρι τῆς 1ης Νοεμβρίου.

§178Φ. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κάτω τοῦ ὁρίου; Τότε ποία προστασία γίνεται;

§179Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἔχουσι τὴν προστασίαν, ἣν παρέχουσι τὰ ἐνέχυρα, διότι δύνανται νὰ κρατήσωσι τὸν καρπόν των μέχρι τῆς 15 Ἰουνίου, ὅτε ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρεία ν’ ἀγοράζῃ πάλιν εἰς τὰ ὅρια. Ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἂν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαλλαγῶμεν τῆς ἑταιρείας. Καὶ νομικῶς μὲν δὲν θὰ ἐξετάσω τοῦτο οὐδ’ εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἐξετάσω. Ἐβεβαίωσα ἐν τούτοις προηγουμένως ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἐκπτώσεως ἡ Κυβέρνησις ἐξ αὐτῆς τῆς συμβάσεως, καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις. Ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Ἠλείᾳ Πλημμελειοδικῶν ἀποφαίνεται ὅτι δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ κηρύξῃ τὴν ἑταιρείαν ἔκπτωτον, ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ ὅτι δὲν δύναται, καὶ ἂν ἔτι παρεβιάσθη τὸ ἐδ. εʹ τοῦ ἄρθρου 17, διότι τὸ ἄρθρον 37 τῆς συμβάσεως, εἰς τὸ ὁποῖον παραπέμπει ὁ νόμος ὁ κυρώσας αὐτὴν διὰ τοῦ ἄρθρ. 26, λέγει τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Διὰ πᾶσαν ὅμως παραβίασιν τῶν διατάξεων τῶν ἄρθρων 2, § βʹ, 9 καὶ 17, § 4, τῆς παρούσης συμβάσεως δύναται ἡ Κυβέρνησις καὶ ἄνευ τῆς ἐπιβολῆς τῶν κατὰ τὰ ἀνωτέρω προστίμων νὰ κηρύξῃ τὴν ἑταιρείαν ἔκπτωτον». Ἀλλὰ κατ’ αὐτὸ τοῦτο τὸ βούλευμα δὲν προέκυψεν ὅτι ἡ ἑταιρεία παρεβίασεν οὔτε τὸ ἄρθρον 2 οὔτε τὸ ἄρθρον 9 οὔτε τὸ ἐδ. δʹ τοῦ ἄρθρου 17, ὅπερ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐκτὸς τῶν κατὰ τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ παρόντος ἄρθρου περιπτώσεων ἀπαγορεύεται εἰς τὸν ἀνάδοχον ἢ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαγωγὴ σταφιδοκάρπου τῶν ἀποθηκῶν τῆς εἴτε ὑπ’ αὐτῆς εἴτε ὑπὸ τρίτου τινὸς διὰ λογαριασμόν της ὡς καὶ ἡ μεταπώλησις τοιούτου πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν». Ἀλλ’ οὐδεὶς κατήγγειλε τοιοῦτόν τι. Κατηγγέλθη μόνον ὅτι παρεβίασεν ἡ ἑταιρεία τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 17, δηλαδὴ ὅτι (ἀναγινώσκει) «ἀμέσως ἢ ἐμμέσως ἡ ἀνάδοχος ἢ οἱ διευθυνταὶ καὶ ὑπάλληλοι αὐτῆς ἠγόρασαν ἢ ἐπώλησαν σταφιδόκαρπον τοῦ ἐμπορίου ἢ δελτία παρακρατήσεως ἐπὶ κερδοσκοπίᾳ». Τὸ βούλευμα ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου ἀσχολεῖται· εἶναι ἐμφανὲς ἑπομένως ὅτι καὶ τὸν νόμον παρηρμήνευσεν, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, ὁ κ. Εἰσαγγελεύς, ἀλλὰ δὲν θ’ ἀσχοληθῶ περὶ τοῦ νομικῶς δυνατοῦ τῆς ἐκπτώσεως. Θὰ ἐξετάσω ἂν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι ν’ ἀπαλλαγῶσι τῆς ἑταιρείας, ἔχουσι τὰ πρὸς τοῦτο μέσα, καὶ ἀπαντῶ ναί. Ἔχουσι δύο μεθόδους· ἔχουσι τὴν μέθοδον τῆς ἐξαγορᾶς κατὰ τὸ ἄρθρον 36 τῆς συμβάσεως. Δύναται τὸ Δημόσιον νὰ προβῇ εἰς ἐξαγορὰν τοῦ προνομίου, μετὰ τὴν δεκαετίαν, δηλαδὴ μετὰ τὴν πάροδον τεσσάρων ἐτῶν; Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ ἑταιρεία κατὰ τὸ τέρμα τῆς δεκαετίας, ἔχω πεποίθησιν ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις προέτεινεν εἰς τοὺς μετόχους τῆς ἑταιρείας νὰ παραιτηθῶσι τοῦ προνομίου, καὶ λυθῇ ἡ σύμβασις, δὲν θὰ εἶχον οὗτοι τὴν ἐλαχίστην δυσκολίαν ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν πρότασιν. Διότι μέτοχοι ἑταιρείας, ἡ ὁποία ἐπὶ ὁλόκληρον τριετίαν οὐδὲν ἔδωκε μέρισμα, μέτοχοι ἑταιρείας, τῶν ὁποίων τὸ κεφάλαιον ἠλαττώθη κατὰ 591.000 δραχ., ἀγνοοῦσι δὲ καὶ τὸ ὑπόλοιπον ἀπὸ τί ἀποτελεῖται — ἂν ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐγκαταστάσεις, ἀπὸ πλάστιγγας, ἀπὸ σταφιδόκαρπον ἢ ἀπὸ μετρητά —, τοιοῦτοι μέτοχοι δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅτι θ’ ἀπεδέχοντο τὴν πρότασιν. Μία γενικὴ συνέλευσις μετόχων, καὶ μάλιστα μετόχων ξένων, οἱ ὁποῖοι ἀναμένουσιν εἰς μάτην τὰ μυθώδη κέρδη, τὰ ὁποῖα ὑπισχνοῦντο αὐτοῖς οἱ ἱδρυταί, δὲν ἔχω, λέγω, τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅτι μετ’ εὐγνωμοσύνης θ’ ἀποδεχθῶσι τὴν πρότασιν τῆς λύσεως τῆς συμβάσεως.

§180Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δι’ ἐξαγορᾶς δὲν θὰ ὑποστῇ ζημίαν τὸ Κράτος;

§181Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Διὰ τῆς ἐξαγορᾶς δὲν θὰ ὑποστῇ καμμίαν ζημίαν τὸ Κράτος, διότι θὰ ὑπολογισθῇ τὸ κέρδος ἐπὶ μίαν πενταετίαν, θ’ ἀφαιρεθῇ τὸ ἀνώτατον καὶ κατώτατον κέρδος, καὶ θὰ σχηματισθῇ εἷς μέσος ὅρος ἐκ τῆς τριετίας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως, ἀφοῦ ὄχι μόνον κέρδος κατὰ τὴν ἑξαετίαν δὲν προέκυψεν, ἀλλ’ οὔτε ὁ τόκος τοῦ κεφαλαίου ἐπληρώθη.

§182Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ πολλαπλασιάσητε ἐπὶ 10 τὸν μέσον ὅρον.

§183Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Τὸ μηδὲν πολλαπλασιαζόμενον ἐπὶ 10, κύριε συνάδελφε, μένει πάλιν μηδέν. (Γέλωτες). Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προσφύγωμεν εἰς τοὺς ἰσολογισμοὺς τῆς ἑταιρείας, διὰ νὰ μάθωμεν ἂν ὑπῆρξαν κέρδη, ἀφοῦ ἔχομεν τὸν ἰσολογισμὸν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἥτις ἦτο κατὰ τὸ τέταρτον μέτοχος τῆς ἑταιρείας. Ποῖα ἀποτελέσματα προέκυψαν ἐκ τοῦ ἰσολογισμοῦ της; ὅτι ἔμεινεν ὀφειλέτης εἰς τὴν Προνομιοῦχον ἐκ τῆς ληψοδοσίας τῶν μετοχῶν αὐτῆς δραχ. 751.000, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§184Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ θέμα εἶναι ἂν ἡ ἑταιρεία παρέβη ἢ ὄχι τὴν σύμβασιν.

§185Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Μάλιστα· καὶ ἀπαντῶν ἀκριβῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπερωτήσεως καὶ τοῦ ἐλέγχου τοῦ κυβερνητικοῦ ἀποφαίνομαι ὅτι δὲν ὑπῆρξε παράβασις, καὶ κατὰ συνέπειαν οὔτε ὁ προηγούμενος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὔτε ὁ νῦν εἶχον τὸ δικαίωμα, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ κηρύξωσιν ἔκπτωτον τὴν ἑταιρείαν, διότι οὔτε πραγματικοὶ λόγοι συντρέχουσιν εἰς τὴν ἔκπτωσιν οὔτε νομικοί, ὡς νομίζω ὅτι ἐπαρκῶς ἀπέδειξα ὑμῖν.

§186Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· λαμβάνετε μίαν βάσιν, ὅτι τὸ μόνον ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ κηρύξῃ τὴν ἑταιρείαν ἔκπτωτον. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι καὶ ἄλλα μέτρα ἠδύνατο νὰ λάβῃ χωρὶς νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἔκπτωσιν· ὑπῆρχον καὶ ἄλλα μέσα πρὸς τιμωρίαν.

§187Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀνέγνωσα τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως.

§188Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὴ θέτωμεν τὸ ζήτημα μόνον ὡς ζήτημα ἐκπτώσεως, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀδύνατον. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα σημεῖα δράσεως.

§189Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Αὐτὸν τὸν ἔλεγχον τὸν κυβερνητικὸν νὰ τὸν κάμητε σεῖς, κύριε συνάδελφε. Ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ συλλόγου τῶν Παναιγειρατῶν, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρείας. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ὡμίλησε καὶ περὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι κυρίως τὸ ἐμπόριον, ἀντιπρόσωπος δὲ τοῦ ἐμπορίου ἐγώ, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ μὴ τὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητα, διὰ νὰ μὴ ἐλεγχθῶ ὅτι ἀφῆκα ἀνυπεράσπιστον ἕνα κλάδον, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκω καὶ ὁ ὁποῖος πάντοτε μοὶ ἔδειξεν ἐμπιστοσύνην, κλάδον ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν ἀρτηρίαν, ἐξ ἧς ῥέει τὸ ζωογονοῦν αἷμα εἰς τὸν ὀργανισμὸν συμπάσης τῆς Πελοποννήσου καὶ αὐτῶν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν νήσων. Ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε περὶ προπωλήσεων, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ προπωλήσεων, διότι εἶναι ἰατρός. Ἂν δὲν ἦτο, θὰ ἐγνώριζεν ὅτι δύο τρόποι ὑπάρχουσιν ἐμπορίας, ἡ προαγορὰ καὶ ἡ προπώλησις.

§190Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένη ἡ βάσις αὐτή, ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ ὁμιλῇ ἐπὶ ἄλλων θεμάτων ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς ἐργασίας του.

§191Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, κ. συνάδελφε, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σέβονται ἑαυτοὺς καὶ τοὺς ἀκροατάς των, δὲν πρέπει ν’ ἀνέρχωνται ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ἐὰν δὲν εἶναι κάτοχοι τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ πραγματευθῶσι, διότι δὲν πρέπει αὐτὸ τὸ βῆμα νὰ χρησιμεύῃ πρὸς ῥητορικὰς ἀσκήσεις, ἀλλὰ πρὸς διαφώτισιν τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐξάγωνται ἐκ τῶν συζητήσεων συμπεράσματα ἀσφαλῆ. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ ἐνεργηθῇ ἐμπορία εἰμὴ διὰ προαγορᾶς καὶ διὰ προπωλήσεως. Τὸ ἐμπόριον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ παρὰ διὰ τῆς προβλέψεως. Ὁ ἔμπορος ὀφείλει νὰ προβλέψῃ ἢ ὕψωσιν τιμῶν, ἐὰν ἔχῃ τὴν δύναμιν τοῦ προβλέπειν, ἢ ἔκπτωσιν τιμῶν. Ὅταν προβλέπῃ ὕψωσιν τιμῶν, θὰ προαγοράσῃ, διὰ νὰ μεταπωλήσῃ ἐπὶ κέρδει· ὅταν προβλέπῃ ἔκπτωσιν τιμῶν, θὰ προπωλήσῃ, διὰ νὰ ἀγοράσῃ πάλιν ἐν καιρῷ ἐπὶ κέρδει. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι συνάδελφοι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δώσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον· περὶ τούτου οὐδεμία ἄλλη ἐπεξήγησις ὑπάρχει.

§192Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ὅτε εἶπον ἐγὼ περὶ τῶν προπωλητῶν, δὲν εἶπον ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ ἐμπόριον νὰ προπωλῇ, ἀλλ’ εἶπον ὅτι ὑπάρχουσι καὶ προπωληταί, οἱ ὁποῖοι ἐνῷ προπωλοῦσιν ὡρισμένας μεγάλας ποσότητας, διὰ νὰ τὰς παραδώσωσιν εἰς ὡρισμένην ἐποχήν, δὲν τὰς παραδίδουσι καὶ ἐκπίπτουσι τὰς τιμὰς αὐτῶν.

§193Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφον, διότι μοὶ παρέχει τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀπαντήσω ἐπὶ τῆς ὀρθοτάτης ταύτης παρατηρήσεώς του. Δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ εἶναι ὅλοι οἱ ἔμποροι ἱκανοὶ νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις των, διότι εἰς πάντα τὰ ἐπαγγέλματα ὑπάρχουσι καὶ οἱ καλοὶ καὶ οἱ κακοί· καὶ εἰς τοὺς δικηγόρους καὶ εἰς τοὺς ἐμπόρους καὶ εἰς τοὺς ἰατρούς. Ὅπως ὑπάρχουσι κακοὶ ἰατροί, οἱ ὁποῖοι πολλοὺς Ἄιδι.... προΐαψαν. (Γέλωτες).

§194Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὄχι ἐκ προθέσεως.

§195Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις των. Εἶμαι δὲ τοσοῦτο μᾶλλον σύμφωνος πρὸς τὸν κ. συνάδελφον, περὶ λήψεως μέτρων κατὰ τῶν ἀνευθύνων προπωλητῶν, ὥστε πρὸ 13 ἐτῶν προέλαβον τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ, καὶ εἰς τὸ δεύτερον σταφιδικὸν συνέδριον, τοῦ ὁποίου προήδρευεν ὁ μακαρίτης Σιμόπουλος, καὶ εἰς τὸ τμῆμα, τοῦ ὁποίου προήδρευεν ὁ ἀείμνηστος Γεροκωστόπουλος, εἰσηγητὴς ὢν ἐγώ, ἔκαμα τὴν ἑξῆς πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη τὸ συνέδριον παμψηφεὶ (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ τοῦ τρίτου θέματος ἡ πλειονοψηφία, καίπερ κρίνουσα ἀτελεσφόρητον καὶ ἀνελεύθερον πᾶν μέτρον κατὰ τῆς ἐνεργείας προπωλήσεων, ἐδέχθη πρότασιν τοῦ κ. Βουρλούμη, καθ’ ἣν ὁ προπωλήσας εἴτε ἐν τῷ Ἐσωτερικῷ εἴτε ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ σταφιδόκαρπον ἢ καὶ τὰ δελτία παρακρατήσεως, καὶ μὴ ἐκπληρώσας τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ καταδιώκεται κατ’ ἔγκλησιν ποινικῶς, τῆς ποινῆς συνεπαγούσης καὶ στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, καὶ τὴν δημοσίευσιν τῆς ἀποφάσεως διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως». Ὁ κ. Γεροκωστόπουλος ἔκαμε τὴν ἑξῆς δήλωσιν: «Ἐπικροτῶ εἰς τὴν ἀνωτέρω πρότασιν τοῦ κ. Βουρλούμη περὶ ποινικῆς καταδιώξεως τῶν προπωλούντων καὶ μὴ ἐκπληρούντων τὰς ὑποχρεώσεις των». Ὁ δὲ κ. Βωβὸς ἐπιδοκιμάζει ἐπίσης τὸ μέτρον τοῦτο κατὰ τῶν ἀνευθύνως πωλούντων, καίτοι ὑπολαμβάνει τὰς προπωλήσεις ἐν γένει ἀπαραιτήτους διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ ἐμπορίου τῶν σταφίδων». Ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν ἐνομοθετήθη καὶ δὲν ἔπρεπε κατὰ τὴν γνώμην, ἣν ἔχω σήμερον, νὰ νομοθετηθῇ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι ἡ πεῖρα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μοὶ ἀπέδειξεν ὅτι ὑπάρχουσι περισσότεροι κτηματίαι, πωλοῦντες καὶ μὴ ἐκπληροῦντες τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν πρὸς τὸ ἐμπόριον, ἢ ἔμποροι προπωλοῦντες καὶ μὴ ἐκπληροῦντες τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, διότι αἱ προπωλήσεις εἰς τὸ Ἐσωτερικὸν εἶναι ἀνάξιαι λόγου. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1906–1907 ἐγὼ αὐτὸς ἔσχον καθυστερήσεις παραδόσεων ὑπὲρ τὰς 500 χιλιάδας λιτρῶν, διότι οἱ κτηματίαι ἐρχόμενοι εἰς τὴν ἀγοράν, ἵνα παραδώσωσιν, εὕρισκον τοὺς μεσίτας καθ’ ὁδόν, οἱ ὁποῖοι τοῖς ὑπέσχοντο 10–15 δραχ. κατὰ χιλιάδα περισσότερον ἀπὸ τὴν τιμήν, εἰς ἣν εἶχον πωλήσει πρὸς ἐμέ, καὶ τὴν μετεπώλουν εἰς ἄλλους ἀγοραστάς· τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ κατὰ τὴν περίοδον 1907–1908, ὅτε αἱ τιμαὶ ὑψοῦντο βιαίως, δι’ αὐτὸ δὲ κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπίσκεψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐν Πάτραις τὸ ἐμπόριον παρεκάλεσεν αὐτόν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ διαιτησιῶν ὁ ἐν Ἀγγλίᾳ ἰσχύων, ἵνα λύωνται εὐχερῶς παρεμφερεῖς διαφοραί· διότι, ὅπως ὑπάρχουσι κτηματίαι ζημιοῦντες, ὑπάρχουσι καὶ ἔμποροι ζημιοῦντες, διότι καὶ οἱ ἔμποροι πολλάκις δὲν παραλαμβάνουσι τὸν καρπόν, ὅταν αἱ τιμαὶ ἐκπίπτωσιν εἴτε διὰ τὸν ἕνα εἴτε διὰ τὸν ἄλλον λόγον. Τελευταῖον, κύριοι συνάδελφοι, θέμα θιχθέν, διὰ τὸ ὁποῖον ἀνάγκη νὰ ἱκανοποιήσω τὴν περιέργειάν σας, εἶναι τὸ ἀφορῶν τὸ τράστ. Τὸ τράστ αὐτὸ ἐγένετο ἀντικείμενον καὶ ἐκλογικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Αὐτὸ τὸ τράστ δὲν εἶναι παρὰ εἷς σύνδεσμος ἀλληλοβοηθείας περιλαμβάνων ἀριθμόν τινα ἐξαγωγέων, ὅπως εἶναι ὅλοι οἱ σύνδεσμοι ἀλληλοβοηθείας, καλεῖται δὲ καὶ σύνδεσμος ἀλληλοβοηθείας ἐξαγωγέων». Ἐπὶ 60–70 ἐξαγωγέων 10–12 εἶναι οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸν τὸν σύνδεσμον. Ἕκαστος αὐτῶν εἶναι ὑπόχρεος νὰ καταθέσῃ εἰς κοινὸν ταμεῖον τρεῖς δραχμὰς κατὰ χιλιάδα ἐξαγομένην, ἵνα καλύπτῃ τὰς ἀπολύτους δαπάνας διαχειρίσεως· εἶναι μία ἀλληλοβοήθεια, οἵα ὑπάρχει εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ζωῆς. Ὁ ἀξιότιμος ὅμως συνάδελφος κ. Βέρροιος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν φαντασίαν ζωηράν, εἶπεν ὅτι αὐτὸς ὁ σύνδεσμος ἔχει ἄλλους κρυφίους καὶ ἀνομολογήτους σκοπούς. Ἀλλὰ πῶς δύνανται οἱ 10 ἢ 15 οὗτοι ἐξαγωγεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὸν σύνδεσμον τοῦτον νὰ ῥυθμίσωσιν, ὅπως προχθὲς ἰσχυρίσθη ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, τὴν ἐμπορικὴν ἀγοράν, ἀφοῦ τὸ σύνολον τῶν ἐξαγωγέων ὑπερβαίνει τοὺς 60 ἢ 70; Ὁ σύνδεσμος οὗτος ἕνα μόνον εἶχε σκοπόν, τὸν σκοπὸν ν’ ἀποφεύγωσι τὰ μέλη αὐτοῦ τὸν ἀμοιβαῖον ἀλληλοσπαραγμόν, διὰ νὰ μὴ καταλήξωσιν εἰς τὴν ψάθαν, ὅπως ἔχουσι καταλήξει, ἀφ’ ἧς ὑπάρχει σταφίς, ὅλοι οἱ ἔμποροι. Ὁ σύνδεσμος οὗτος συνεστάθη δι’ ἐπισήμου συμβολαιογραφικῆς πράξεως, παρέστησαν δὲ ὡς μάρτυρες εἰς αὐτὴν οἱ τρεῖς διευθυνταὶ τῶν Τραπεζῶν Ἐθνικῆς, Ἀθηνῶν καὶ Ἰονικῆς, ὡς διαιτητὰς δὲ διὰ τὴν λύσιν τῶν ἑαυτῶν διαφορῶν ὥρισαν οἱ ἱδρυταὶ αὐτοὺς τούτους τοὺς διευθυντὰς τῶν Τραπεζῶν. Ἐὰν φρονῇ τις ὅτι οἱ προέχοντες ἐξαγωγεῖς τῶν Πατρῶν συνώμοσαν μετὰ τῶν διευθυντῶν τῶν Τραπεζῶν νὰ στήσωσι παγίδας εἰς τὰ συμφέροντα τῆς παραγωγῆς, νομίζω ὅτι ἀδικεῖ τὴν ἑαυτοῦ νοημοσύνην. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐξήντλησα τὴν ὑπομονήν σας, μολονότι σεῖς αὐτοὶ προυκαλέσατε τὰς ἐξηγήσεις τὰς μακράς, ἃς ἔδωκα ὑμῖν. Δὲν ἔχω παρὰ νὰ σᾶς εἴπω ἐν ἐπιλόγῳ ὅτι εἶναι ὕψιστον καθῆκον τῆς Βουλῆς νὰ θέσῃ ἓν τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποῖα ὀρθῶς ἐλέχθη ὅτι κατήντησεν ἀκαδημαϊκή, ἀφοῦ ἀπώλεσε τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἐλέγχου. Διότι, ἐὰν ἐξακολουθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις τῶν λεγομένων παραβιάσεων τῆς ἑταιρείας νὰ συνταράσσῃ τὸν σταφιδικὸν κόσμον, οὐδὲν ἀγαθὸν ἐκ τούτου δύναται νὰ προκύψῃ. Τὸ χάσμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναγκαίως ὑφίσταται μεταξὺ τῶν ἐμπόρων καὶ τοῦ κτηματίου, θὰ εὐρύνηται, καί, ἀντὶ νὰ γίνωμεν ὠφέλιμοι εἰς τὴν παραγωγήν, θὰ γίνωμεν ἐπιζήμιοι. Περὶ ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρείας ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἑταιρεία παρεβίασε τὴν σύμβασιν, ὅτι τὸ βούλευμα δίδει εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ τὴν κηρύξῃ ἔκπτωτον, καὶ ἔχει τι κάλλιον νὰ θέσῃ εἰς τὴν θέσιν τῆς ἑταιρείας αὐτῆς, ἐγὼ πρῶτος θὰ ἐπιδοκιμάσω ὁλοψύχως τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρείας. Ἐὰν ἀφ’ ἑτέρου ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχῃ σχηματίσει γνώμην καὶ θέλῃ νὰ φωτίσῃ τὴν ἑαυτῆς συνείδησιν δι’ εὐρυτέρας τῶν τῆς ἑταιρείας ἐρεύνης, ὀφείλει νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν περὶ διορισμοῦ κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως τὸ συμπέρασμα αὐτῆς νὰ ὑποβληθῇ ταχύτητα καί, εἰ δυνατόν, ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ὀφείλει νὰ κάμῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον παρέλειψε νὰ κάμῃ ἡ ἀνακριτικὴ Ἀρχὴ Πύργου. Διότι, ἐὰν ἡ ἀνακριτικὴ Ἀρχὴ Πύργου, ἀντὶ νὰ ἐξετάζῃ τοὺς περὶ τὸν κ. Παλαμήδην καὶ νὰ κατάσχῃ τὰ βιβλία τῶν μικρεμπόρων τοῦ Πύργου, ἔκαμνεν ἔλεγχον τοῦ κέντρου, θὰ εὕρισκεν ἐκεῖ τὸ ἀδίκημα, ἐὰν ὑπῆρχε. Διότι ὅστις ἐμπορεύεται ἢ θὰ κερδίσῃ ἢ θὰ ζημιωθῇ, καὶ ἐὰν ἡ ἑταιρεία ἐκερδοσκόπησεν ὡς κατηγγέλθη, τὸ κέρδος ἢ ἡ ζημία της θὰ ἐφαίνετο εἰς τὸ ταμεῖον αὐτῆς, ὅπως θὰ ἐφαίνετο καὶ ἡ κίνησις τῶν κεφαλαίων αὐτῆς κατὰ τὴν ἀνάληψιν τῶν ἐνεχύρων, ἐάν, ὡς κατηγγέλθη, διὰ χρημάτων αὐτῆς ἀνελήφθησαν ταῦτα. Ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Κυβέρνησις φρονῇ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμῃ ἡ Βουλὴ ἔργον ἀνακριτοῦ, ἐγὼ ὁλοψύχως θὰ δεχθῶ τὴν γνώμην αὐτῆς, διὰ νὰ χυθῇ πλῆρες φῶς. Ὅπως εἶπον ὑμῖν καὶ πρό τινος, πρέπει νὰ καθαρίσωμεν τὴν ἀτμόσφαιραν τῆς ὑπονοίας, πρέπει νὰ λείψῃ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ καχυποψία, τὸ φάσμα τῆς καταχρήσεως, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μὲν ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἔφθασε μέχρις ὑπερβολῆς, ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ οὐχὶ ἐκ λόγων πραγματικῶν, ἀλλ’ ἐκ τῆς ὀκνηρίας τῆς σκέψεως, ἡ ὁποία μᾶς κατατρύχει. Διότι ἐν τῇ ἐρεύνη τῶν τῆς ἑταιρείας δὲν ἐσκέφθημεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἵδρυσαν τὴν ἑταιρείαν ταύτην, δὲν ἐσκέφθημεν ὅτι οἱ κεφαλαιοῦχοι τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Γαλλίας, οἱ ὁποῖοι, ὡς σᾶς εἶπον, ἔλαβον ἠθικὴν εὐθύνην ἀπέναντι τῶν πελατῶν αὐτῶν διὰ τὰ κεφάλαια, ἅτινα τοῖς ἐνεπιστεύθησαν, δὲν ἐσκέφθημεν, λέγω, ὅτι, ἂν ἠθέλησαν νὰ σώσωσι τὴν ἑταιρείαν ἀπὸ κινδύνου ἐπικειμένου καὶ ἤσκησαν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα πᾶς τις ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ ἐν Ἑλλάδι, τὰ δικαιώματα τὰ ἐκ τῆς συμβάσεως ἀπορρέοντα καὶ ἔσωσαν τὴν ἑταιρείαν ἐκ τοῦ θανάτου, καλῶς ἔπραξαν, καὶ δὲν ἔχετε σεῖς τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἐλέγξητε. Καταλήγω, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω παρὰ νὰ σᾶς εὐχαριστήσω καὶ πάλιν διὰ τὴν ὑπομονὴν καὶ τὴν ἀνοχὴν καὶ τὴν εὐμένειαν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐδείξατε, ἂς πιστεύσωσι δὲ οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὴν πολύωρον ταύτην συζήτησιν, ὅτι, ἂν μὲ διέφυγε ζωηρὰ ἢ τραχεῖά τις ἔκφρασις, τοῦτο ὀφείλεται ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν κοινοβουλευτικήν μου ἀπειρίαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὸ αἴσθημα τῆς ἀγανακτήσεως, ὅπερ διήγειρεν ἐν ἐμοὶ ἄστοχος ἐνέργεια τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, ἥτις θωπεύουσα τὰς ἀδυναμίας τῶν πολλῶν ἐλησμόνησε τὸ ἑαυτῆς καθῆκον. Πρέπει ἐπίσης νὰ σκεφθῶσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι ὅτι προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφός μας, «τὸ τέκνον τοῦ λαοῦ», ἀπετέλεσεν ἔργον δημοσίου κατηγόρου, καὶ ἔθιξε καὶ τὸ ὄνομά μου, τὸ ἔθιξε δέ, ἐνῷ δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ θίξῃ, καὶ δὲν ἤθελε νὰ τὸ θίξῃ, εἶμαι πεπεισμένος περὶ τούτου, διότι εἶναι γενναῖος τὸ φρόνημα, ἀλλὰ τῷ εἶπον νὰ εἴπῃ ὅ,τι εἶπεν, ἢ τὸ ἤκουσε κάπου λεγόμενον, ἐνῷ δὲν τὸ ἐφρόνει, καὶ τὸ ἔρριψεν ἐν τῷ μέσῳ τῆς Βουλῆς. Δὲν μνησικακῶ ὅμως κατὰ τοῦ κ. συναδέλφου· τοὐναντίον εἶμαι εὐγνώμων αὐτῷ, διότι, ἐὰν δὲν ἔρριπτε τὸν ὑπαινιγμὸν ἐκεῖνον κατὰ τοῦ Οἴκου Βουρλούμη, σχετικῶς πρὸς τὴν διαφήμισιν, δὲν θὰ μοὶ ἔδιδε τὴν εὐκαιρίαν νὰ φωτίσω τὰς συνειδήσεις ὑμῶν, καὶ νὰ εἴπω ὑμῖν ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν ποτε ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι προσέφερον ὑπηρεσίας τινὰς εἰς τὴν σταφίδα, νὰ ἐκμυζῶσι τὸ αἷμα καὶ τὸν ἱδρῶτα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ δὲν πρόκειται οὔτε περὶ αἵματος οὔτε περὶ ἱδρῶτος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς αὐτοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὰ δαπανῶσι καὶ διὰ τὰ ὁποῖα εἰς οὐδένα ἔχουσιν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωσι λόγον· διότι τὰ χρήματα τῆς ἑταιρείας εἶναι χρήματα τῶν μετόχων της, δὲν εἶναι χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ μόνη διαφημιστικὴ πρᾶξις, εἰς ἣν ἐνέχεται ὁ Οἶκος Βουρλούμη—ἐπεθύμουν νὰ τὸ ἀποσιωπήσω, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον εἰς ἐμαυτὸν νὰ σᾶς τὸ εἴπω —, εἶναι ἡ ἐπιστολή, τὴν ὁποίαν ὁ ἰατρὸς τοῦ Βασιλέως τῆς Ἀγγλίας Sir Francis Loking ἔστειλε προκληθεὶς εἰς ἕνα τῶν ἀδελφῶν μου καὶ ἥτις ἐχρησίμευσεν ὡς ἄξων τρόπον τινά, περὶ ὃν ἐστράφη ἐν τῷ Ἡνωμένῳ Βασιλείῳ ἡ διαφημιστικὴ ἐργασία τῆς ἑταιρείας· ὅτε δὲ ὁ ἰατρὸς τοῦ Βασιλέως τῆς Ἀγγλίας βεβαιοῖ ὅτι ἡ Κορινθιακὴ σταφὶς εἶναι πολύτιμος θρεπτικὴ οὐσία καὶ συνιστᾷ αὐτὴν ἐνθέρμως εἰς τοὺς ὁμοεθνεῖς του, προτρέπει δὲ τὰς μητέρας νὰ τὴν προσφέρωσιν εἰς τὰ τέκνα των, νομίζω ὅτι μία τοιαύτη σύστασις ἀπὸ ἀπόψεως βιομηχανικῆς, ἀπόψεως διαφημιστικῆς, ἔχει ἀξίαν τινὰ διὰ τὴν σταφίδα, ὥστε ν’ ἀπονέμηται ἔπαινος εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τὴν προεκάλεσεν. Ἂν ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ διὰ τῶν ὑπαινιγμῶν τοῦ κυρίου συναδέλφου, περὶ καταβροχθίσεως χιλιάδων δραχμῶν, ἂς κρίνῃ ἡ Βουλή, ὅπως θὰ κρίνῃ καὶ ποία ἦτο ἡ ὑπὲρ τῆς σταφίδος διαφημιστικὴ ἀξία τῆς ἐπιστολῆς ταύτης. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§196ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω σχέδιον νόμου, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται ἡ μετάκλησις ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν διὰ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ἔχον τὸν τίτλον «περὶ τῆς ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ ὑπηρεσίας ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν καὶ βαθμοφόρων ἐν γένει ὡς καὶ εἰδικῶν προσώπων», ὑπὸ ὅρους ἀναλόγους τοῦ νόμου, δι’ οὗ ἐπετράπη ἡ ὀργάνωσις τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διατάξῃ, ὅπως αὔριον ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ συζητηθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§197ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ συζήτησις διὰ τὴν Ἑνιαίαν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν Δευτέραν.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι 38 ἀκόμη ἐγγεγραμμένοι. Δὲν τελειώνει ἀπόψε.

§199Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Πρέπει νὰ τελειώσωμεν.

§200Γ. ΠΩΠ. Ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι δυνατὸν νὰ καταναλίσκῃ ὅλας τὰς ἡμέρας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου.

§201ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, ἔχω νὰ προτείνω ἓν μέτρον. Δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπαγορεύσῃ τὴν συζήτησιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐπιδιώξει ἐκθέτουσα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τὴν γνώμην της νὰ περιστείλῃ τὴν συζήτησιν, θὰ κατηγγέλλετο βεβαίως ὡς θέλουσα νὰ περιστείλῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§202ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§203ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἡ συζήτησις αὕτη ὡς ἐκ τῆς σπουδαιότητος, τὴν ὁποίαν φαίνεται ἔχουσα ἢ φαίνεται ὅτι ἀποδίδουσιν εἰς αὐτὴν οἱ προκαλοῦντες τὴν συζήτησιν καὶ οἱ παρακολουθοῦντες αὐτὴν μετὰ πλείστου ἐνδιαφέροντος, καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγγεγραμμένων ἤδη ῥητόρων πρόκειται νὰ καταναλώσῃ ἀληθῶς μέγα μέρος τῶν ὑπολοίπων συνεδριάσεων τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Θὰ ἀνομολογήσωσιν, ἐλπίζω, οἱ ἔχοντες τὸ μεγαλύτερον ἐνδιαφέρον εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωμέν τινα μέτρα.

§204Ν. ΚΑΛΒΟΚΟΡΕΣΗΣ. Τὴν Κυριακήν.

§205ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτό. Εἶναι τοιαύτη ἡ ἐργασία ὅλης τῆς ἑβδομάδος, ὥστε ἔχομεν ἀνάγκην ἀπαραίτητον μιᾶς ἡμέρας ἀναπαύσεως. Ἀλλὰ θὰ προέτεινον τοῦτο: νὰ περιορισθῇ ἡ ὥρα τῶν ἀγορεύσεων ὅπως εἶναι διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος. Νομίζω ὅτι εἴκοσι λεπτῶν ἀγόρευσις θὰ ἦτο ἀρκετὴ διὰ τὸν καθένα τοῦ λοιποῦ.

§206ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§207ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἕν αὐτό. Δεύτερον εἰς ἑκάστην τῶν ἑπομένων συνεδριάσεων τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου νὰ μὴ καταναλίσκηται ἢ μόνον μία καὶ ἡμίσεια ὥρα ἢ τὸ πολὺ δύο ἐξ ἑκάστης ἡμέρας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ὥστε, ἀφοῦ περατῶνται αὗται, νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λοιπῶν ἐπερωτήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγεγραμμέναι. Αὐτὰ τὰ μέτρα εἶναι ὅσα εἶχον νὰ προτείνω. Ἐάν τις ἄλλος ἔχῃ ἄλλο τι μέτρον νὰ προτείνῃ, δυνάμενον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ ἀποδεχθῶ.

§208Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὸ μόνον διὰ τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικόν.

§209ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαίως.

§210Γ. ΠΩΠ. Τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἀναμφισβητήτως εἶναι ζήτημα οὐχὶ καθαρῶς Πελοποννησιακόν, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὕψιστον συμφέρον τοῦ Κράτους, διότι συνδέεται μὲ τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν πλοῦτον, καὶ ἀναμφισβητήτως μὲ τὴν ἔννομον τάξιν, ὡς ὀρθότατα παρετήρησε καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ πρὸ μικροῦ λαλήσας, ὁ ὁποῖος διάκειται ὅλως ἀντιθέτως πρὸς ἅπαντας ἴσως τοὺς λοιποὺς ἀξιοτίμους ἐκ τῶν Πελοποννησιακῶν μερῶν συναδέλφους. Ἀλλὰ γεννᾶται ἤδη τὸ ζήτημα: ἐπὶ πόσον χρόνον εἶναι δυνατὸν λόγῳ ἀκριβῶς τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει, νὰ παραταθῇ ἡ συζήτησις; διότι μετέχομεν καὶ ἡμεῖς, βεβαιωθῆτε εἰλικρινῶς, ἀπείρως τοῦ ἐνδιαφέροντος ἀπὸ τῆς γενικωτάτης ταύτης μορφῆς, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Πελοπόννησον, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς τὴν Πελοπόννησον λόγῳ ἐσωτερικῆς τάξεως, ἀνήκει εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα λόγῳ τάξεως καὶ τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς καὶ τῆς ἐθνικῆς της ἐμφανίσεως ἐν τῇ συντηρήσει τῆς δημοσίας τάξεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου φρονῶν ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ παρεξηγηθῇ, ἐν τῇ δειλίᾳ, ἡ ὁποία κατέχει πάντοτε τὴν ἀνορθωτικὴν ἀτυχῶς Κυβέρνησιν ἀπέναντι τῆς δημοσίας γνώμης, φοβούμενος μὴ περιβληθῇ διὰ τινος παρεξηγήσεως προέτεινε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων νὰ γίνωσιν ἀποδεκτά. Τί προέτεινεν εἰς ἡμᾶς; Νὰ ὁμιλῶμεν κατὰ εἴκοσι λεπτὰ τῆς ὥρας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν βούλησιν ἑνὸς ἑκάστου, ἀγνοῶ δὲ ἂν τὸ ἐνδιαφέρον ὑμῶν αὐτῶν, οἵτινες ἀποτελεῖτε μέρος τῆς πλειονοψηφίας καὶ οἵτινες κατάγεσθε ἐκ σταφιδικῶν πληθυσμῶν, θὰ σᾶς ἀρκέσῃ, ἵνα ἐξαντλήσητε αὐτὸ ἐντὸς εἴκοσι λεπτῶν, προτιθέμενοι ἵνα ἐξακολουθήσῃ κατὰ δόσεις δι’ ὅλους ἐν ἑκάστῃ συνεδριάσει ἡ ἄσκησις τῆς ἀκαδημαϊκῆς αὐτῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ προέτεινον ἄλλο τι οὐσιαστικώτερον καὶ σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμόν. Τί κάμνετε ὑμεῖς οἱ συζητοῦντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Ἐλέγχετε τὴν Κυβέρνησιν; Ὄχι. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐλέγχου κυβερνητικοῦ, ἀναμφισβητήτως θὰ εἴχετε τὸ δικαίωμα συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν νὰ ὁμιλήσητε ἐφ’ ὅσην ὥραν ἠθέλετε· ἀλλ’ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς προδιαγράφει ἰδιαίτερα ἄρθρα καὶ διὰ τὰς συστάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὰς ἀναφοράς· τὸ ζήτημα δὲ καθ’ ὃν τρόπον τὸ διετυπώσατε καὶ καθ’ ὃν τρόπον ὡμολόγησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Γκλαβάς δὲν εἶναι ὑπόθεσις κυβερνητικοῦ ἐλέγχου, ἀλλ’ εἶναι ὑπόθεσις καθαρῶς ἀκαδημαϊκή, ὑπόθεσις συστάσεως καὶ ἐρεύνης, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἥτις σιγᾷ κυρίως διὰ τὰ δύο αὐτὰ ζητήματα, περὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ὁμόφωνος γνώμη, διὰ τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως ἀφ’ ἑνός, διὰ τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς τῆς ἐμπορικῆς, διὰ τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς τῆς εἰς χρήματα ἀποτιμωμένης, διὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶπε διαπρεπὴς ἔμπορος, ὁ κ. Βουρλούμης, τὸ ὁποῖον θίγει κυριώτατα τὰς τιμὰς τοῦ προϊόντος, διὰ τὸ ὁποῖον πάντες ὑμεῖς ἐνδιαφέρεσθε καὶ πάντες ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα, ἔπρεπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ παρέλθῃ καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς ὑμᾶς, οἵτινες βεβαίως δὲν θέλετε παρὰ νὰ εἶσθε εἰλικρινεῖς ἀπέναντι τῶν ἐντολέων ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἐξαπέστειλαν νὰ ἀμυνθῆτε ὑπὲρ τῶν συμφερόντων αὐτῶν, νὰ εἴπῃ ὅτι: ὑπάρχει ἡ σύμβασις, καὶ ἐγὼ ὡς Κυβέρνησις ἔχουσα ἐντολὴν στοιχειώδους καθήκοντος ἵνα ἐφορῶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν συμβάσεων δὲν εὗρον πρᾶξίν τινα, ἥτις μοὶ ἐπιβάλλει νὰ ἐφαρμόσω ῥητὴν διάταξιν τῆς μεταξὺ τῆς ἑταιρείας ἐκείνης καὶ τῆς Κυβερνήσεως συμβάσεως, ἢ νὰ εἴπῃ: ὑπάρχει ὄντως παράβασις· διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς Κυβέρνησιν νὰ μὴ γνωρίζῃ εἰς ποῖα σημεῖα παρέβη τὴν σύμβασιν μία ἑταιρεία καὶ εἰς ποῖα σημεῖα δὲν παρέβη ταύτην. Ἐδῶ δ’ ἀναμφισβητήτως κατηγγέλθησαν παραβάσεις, τὰς κατηγγείλατε ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐκλήθητε νὰ ὑποστηρίξητε τὸν φιλελεύθερον ἀγῶνα, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ τὰ πράγματα, διότι καὶ ἐκ τῶν ὑπαλλήλων αὐτοῦ ἀποστέλλονται βασιλικοὶ ἐπίτροποι παρὰ τῷ συμβουλίῳ τῆς ἑταιρείας καὶ διότι τρεῖς ὁλόκληροι ἀντιπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως ἁδρῶς ἀμειβόμενοι ὑπάρχουσι παρὰ τῇ ἑταιρείᾳ ἐκείνῃ, καὶ αὐτοὶ εἶχον καθῆκον καὶ λόγῳ τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ λόγῳ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως νὰ εἴπωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν: ἐπράχθη ὄντως παρανομία τις; Καὶ ἐὰν αὕτη ἐπράχθη καὶ διετυπώθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; Οὕτως ἔπρεπε νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, καὶ θὰ παρεξηγεῖτο ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἥτις ἀνερχομένη ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου θὰ ἔλεγε: Κύριοι, ὄντως μοὶ κατηγγέλθησαν πράξεις, καὶ ἡ σύμβασις μοὶ παρέχει τὸ δικαίωμα, ὅπως καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ πρᾶξις αὕτη συνεπάγεται κατὰ τῆς ἑταιρείας ποινὰς νὰ ἐπιβάλω κατὰ σειρὰν τὰ πρόστιμα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀγάγωσιν εἰς τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρείας, ἢ νὰ εἴπῃ: δὲν εἶναι ἀκριβῆ ταῦτα, τὰ ὁποῖα λέγετε ἀπὸ διοικητικῆς ἀπόψεως, διότι εἶναι καθαρῶς τὸ ζήτημα διοικητικόν, καὶ ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔχει γνῶσιν περὶ τῶν καταγγελλομένων· συνεπῶς τὰ καταγγελλόμενα εἶναι ἀνακριβῆ μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐλεγχθῶσι, καὶ δι’ ἄλλης διοικητικῆς ὁδοῦ καὶ ὄχι διὰ τῆς Βουλῆς θὰ ἐλεγχθῶσιν αἱ καταγγελίαι αὐταί. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τῶν πραγμάτων. Θλίβομαι δὲ ἰδιαζόντως, ὅταν πάντες ὑμεῖς, οἱ κληθέντες ἀκριβῶς ὑπὲρ τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος, εὑρίσκησθε εἰς τὴν συνεχῆ μομφὴν ὅτι δὲν παρέχετε τὰ μέσα τῆς ταχείας διεξαγωγῆς τοῦ κυριωτάτου ἔργου, διὰ τὸ ὁποῖον ἐκλήθημεν πάντες ἐδῶ. Βλέπομεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἑκάστην στιγμήν, ἀνὰ ἑκάστην περίοδον τοῦ νομοθετικοῦ ἡμῶν ἔργου, τοῦ συνταγματικοῦ ἡμῶν ἔργου, τοῦ ἐλέγχου ἡμῶν, τὸν ὁποῖον διατυποῦμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀνερχόμενον ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ μετροῦντα ἄλλοτε μὲν ἐπὶ σειρὰν ὁλόκληρον ἀριθμῶν, σήμερον ὅμως θὰ ἠδύνατο καὶ θὰ ἐμέτρησεν ἀναμφισβητήτως ἐπὶ τῶν δακτύλων τῶν ἰδικῶν του μόνον χειρῶν ἢ καὶ ἐπὶ τῶν δεκατεσσάρων χειρῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν Βουλευτῶν τὸν χρόνον καὶ τὰς ἡμέρας, αἱ ὁποῖαι μᾶς ὑπολείπονται, ἵνα ἐπιτελέσωμεν αὐτὸ τὸ ἀνορθωτικὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον δὲν βλέπομεν, ἀλλὰ βλέπομεν μίαν ἔμμονον προσπάθειαν, ὅπως ἄνευ λόγου τινὸς καὶ ὑπὸ πρόσχημα παρελκύηται τὸ ἔργον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ πράγματα, καὶ πρέπει νὰ ἐννοήσωσι καὶ οἱ ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης, διότι καὶ σεῖς καὶ ἡμεῖς, ἐφ’ ὅσον εὑρισκόμεθα ἐκεῖ, φέρομεν κοινὴν εὐθύνην, ὡς καὶ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς ἀνορθώσεως, διὰ τὸν ἀγῶνα αὐτόν, διὰ τὸν ὁποῖον κατελύθησαν εἴδωλα, κατελύθησαν συμβάσεις, κατελύθησαν σχέσεις ἀπὸ τὴν εὐγένειαν αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, καὶ ἔχομεν ἤδη πέντε μῆνας καὶ φθάνομεν τὸν ἕβδομον μετ’ ὀλίγον χωρὶς νὰ ἔχωμεν οὔτε τὸ Σύνταγμα κἂν ἀναθεωρήσει, οὔτε τὸν ἔλεγχον νὰ διεξάγωμεν (ἀνυπομονησίαι). Θέλετε λοιπὸν νὰ μὴ αἰσθανθῶ πραγματικὴν καὶ εἰλικρινῆ θλῖψιν, ὅτε ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ζητήσαντα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἔξω τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ συνεχισθῇ μία συζήτησις, ἀλλὰ καὶ ἔξω τοῦ καθήκοντος τῆς Κυβερνήσεως νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις αὕτη, ἀλλὰ καὶ ἔξω τῶν ὑποχρεώσεων τῶν στοιχειωδῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς ἰδιαιτέρως, ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις ἐν ὅλῳ, ὅπως κανονίσῃ τὰ πράγματα; Φρονῶ συνεπῶς ὅτι, ἵνα ᾖ συνεπὴς ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αὕτη ἐκθέτει ἑκάστην στιγμήν, ὅπως ᾖ συνεπὴς πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θέλει νὰ λέγῃ ὅτι ὑποστηρίζει, ἵνα ἐπιτελέσῃ τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον αὐτῆς καὶ νὰ μὴ ῥίπτῃ διαρκῶς τὸ φάσμα τῶν κομμάτων τῶν ἐνεδρευόντων, τῶν ἀνθρώπων τῶν ἀορίστων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνώμοσαν ν’ ἀνατρέψωσι τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον, ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν γνώμην αὑτῆς ἐπὶ τῆς Ἑνιαίας, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει οὐδὲν ἄλλο πράττει ἢ σᾶς μὲν τοὺς ἐκ Πελοποννήσου καθιστᾷ ἐχθροὺς αὐτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἀπέστειλαν, διότι, ἐὰν ἡ Ἑνιαία δὲν λάβῃ τὴν τιμωρίαν αὐτὴν ἐνταῦθα, μετὰ περισσοτέρας αὐθαδείας θὰ καταδυναστεύσῃ τὸν λαόν, καὶ διότι σεῖς, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ καθ’ ὅμοιον τρόπον ἡ συζήτησις καὶ νὰ ἐλέγχῃ ἡμᾶς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς προστασίας τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος διὰ τῆς παροχῆς προστασίας πρὸς τὴν ἀνορθωτικὴν Κυβέρνησιν, θὰ καταστῆτε λεληθότως πραγματικοὶ ἐχθροὶ τῶν ἀντιπροσώπων ὑμῶν.

§211Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν Δευτέραν.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 12 καὶ 30′ τῆς νυκτός).