1911.04.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66.

Τῆς 6ης Ἀπριλίου 1911

(Τρίτη)

Προεδρία κ. Νικολάου Ἀ. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 11 π. μ. ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ παρόντων 185 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν· 1) Ἀναφορὰν τῶν συγγενῶν τῶν ὑπαξιωματικῶν τῶν ἐπιτυχόντων καὶ μὴ εἰσαχθέντων εἰς τὴν Σχολὴν κατὰ τὸ τρέχον σχολικὸν ἔτος 1910–1911, παρακαλούντων ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ἄνευ συμμετοχῆς εἰς τὸν ἤδη προκηρυχθέντα διαγωνισμόν 2) Ὁ βουλευτὴς κ. Παρασκευόπουλος ζητεῖ ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς 15 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς 18 τρέχοντος διὰ τὸ Ἐξωτερικόν. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ τῷ παραχωρηθῇ;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. 1) Ἀντικείμενον αὐτῆς· Ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος καὶ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος.

§4Ι. ΜΑΜΑΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ ἄρθρον, διὰ νὰ ἴδωμεν πῶς εἶναι διατετυπωμένον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδού. Τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς, ὅπως ἐτροπολογήθη: Ἄρθρον 70. — «Ὅπως ἐκλεχθῇ τις Βουλευτής, ἀπαιτεῖται νὰ εἶναι πολίτης Ἕλλην ἔχων συμπεπληρωμένον τὸ 25ον ἔτος καὶ τὴν νόμιμον ἱκανότητα τοῦ ἐκλέγειν. Βουλευτὴς στερηθεὶς τῶν προσόντων τούτων ἐκπίπτει αὐτοδικαίως τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος. Ἐγειρομένων περὶ τούτου ἀμφισβητήσεων, ἀποφασίζει ἡ Βουλή». Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο ὅπως ἀνεγνώσθη λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Παρακαλοῦνται νὰ ἔλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κύριοι Κουλουμβάκης καὶ Κυπριόλος. (Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑξῆς πρωτόκολλον):

Ἐψηφοφόρησαν 204, ἐξ ὧν 162 εἶπον ναί, 24 ὄχι καὶ 19 ἠρνήθησαν ψῆφον· κατὰ συνέπειαν τὸ ἄρθρον 70 ἐγένετο δεκτόν, ὡς ἀνεγνώσθη. Ὑπάρχει ὑπεβεβλημένον σχέδιον ψηφίσματος τῆς Βουλῆς ἔχον ὡς ἑξῆς: «Αἱ μέχρι τοῦδε ἀποφάσεις τῶν Βουλῶν περὶ τῆς νομίμου ἡλικίας τῶν ἑκάστοτε ἐκλεγέντων Βουλευτῶν, τῶν ὁποίων ἐπεκυρώθησαν αἱ ἐκλογαί, ἀποτελοῦσι δεδικασμένον». (Διαμαρτυρίαι).

§6ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί εἶναι αὐτά;

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ κατὰ καθῆκον θὰ ἀνακοινώσω τὰ ὑπάρχοντα, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ.

§8ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἡμεῖς θὰ διαμαρτυρηθῶμεν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δικαίωμα παντὸς Βουλευτοῦ νὰ διαμαρτυρηθῇ. Ὑπάρχει ἕτερον σχέδιον ψηφίσματος τοῦ Βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Γόντικα, ἔχον οὕτως: «Αἱ ἀποφάσεις τῶν μέχρι τοῦδε Βουλῶν διὰ τὴν ἡλικίαν τῶν Βουλευτῶν ἀποτελοῦσι δεδικασμένον». Ἐπίσης ἕτερον σχέδιον ψηφίσματος ὑπογεγραμμένον ὑπὸ πολλῶν Βουλευτῶν ὑπὲρ τοὺς 80 ἔχον οὕτως: «Ἡ διπλῆ Βουλὴ ψηφίζει ὅτι: Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 70 δὲν ἀφορᾷ τοὺς μέχρι τοῦδε χρηματίσαντας Βουλευτάς, οἵτινες θεωροῦνται ὡς ἔχοντες τὴν νόμιμον ἡλικίαν ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν ὑπὸ τῶν Βουλῶν γενομένην ἐξέλεγξιν ἐκρίθησαν ὡς ἔχοντες ταύτην.

§10Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἐντολὴν νὰ ψηφίζωμεν τοιαῦτα πράγματα.

§11ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται λόγος περὶ αὐτῶν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ σχέδια ταῦτα ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῶν κ. Βουλευτῶν καὶ ἀνεπτύχθησαν τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ κ. Κλάδη, τὸ δὲ ὑπὸ τοῦ κ. Γόντικα. Ἑπομένως θὰ τὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν.

§13Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος ὁρίστε.

§15ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσι τοιαῦτα ψηφίσματα. Λέγεται περὶ τοῦ ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι τὰ πάντα δύναται νὰ μεταβάλῃ πλὴν τοῦ ἄρρενος εἰς θῆλυ καὶ τοῦ θήλεος εἰς ἄρρεν. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἡ ἑλληνικὴ Βουλὴ καὶ τοῦτο θὰ πράξῃ.

§16ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπεστήριξα τὸ 25ον ἔτος ὡς ὅριον ἡλικίας τοῦ ἐκλογίμου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἀντίκειται καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτοῦ ἡ καθιέρωσις προνομίων. (Χειροκροτήματα). Νομίζω ὅτι διὰ βοῆς πρέπει ν’ ἀπορριφθῶσι τὰ ψηφίσματα ταῦτα. (Χειροκροτήματα).

§17Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, φρονῶ, ὅτι τὸ ψήφισμα χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας καὶ τοῦ γοήτρου τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ γίνῃ δεκτόν. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§18ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν παρευρίσκομαι ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο εἰσῆλθον ἐνίοτε, κατ’ ἐπιεικῆ κρίσιν, νομιζόμενοι ἀνήλικοι. Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς εἰσῆλθον οὐδέποτε ἔπειτα ἐπετράπη συζήτησις ἐντὸς τῆς Βουλῆς περὶ τῆς ἡλικίας αὐτῶν· διότι καταισχύνη τῆς Βουλῆς ἤθελεν εἶναι αὕτη φανερὰ νὰ ἀναγνωρίζῃ ὅτι παρέβη τὸν νόμον δι’ ἄλλους λόγους δεχθεῖσα ἀνηλίκους. Πάντες οἱ ἐνταῦθα εἶναι ἐνήλικες, καὶ περὶ ἀνηλίκων οὐδεὶς ἐπιτρέπεται λόγος. Εὐθὺς δ’ ὡς τοιαύτη ἀμφισβήτησις ἐγείρεται γίνεται σκάνδαλον· διότι ἐρχόμεθα ἐνταῦθα νομοθετοῦντες λύσιν ἀμφισβητήσεως νὰ δεσμεύσωμεν ἐκείνους, οἵτινες μεθ’ ἡμᾶς θὰ ἔλθωσιν αὔριον ὡς ἀντιπρόσωποι νὰ ἐξετάσωσι τὸ ζήτημα τῆς ἡλικίας. Εὐθὺς ὡς τὸ ζήτημα ἐλύθη ἐνταῦθα εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται μεθ’ ἡμᾶς ἐκλογικὸν δικαστὴν νὰ ἐπιληφθῇ ἀντιθέτως τῆς ἐξετάσεως αὐτοῦ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐπιτρέψητε, κύριοι, εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ κάμῃ μίαν σύστασιν πρὸς τὴν Βουλήν, ἵνα τερματισθῇ τὸ ζήτημα ταχύτερον. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις ψηφισμάτων, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιζητῇ νὰ κυρώσῃ γενομένας πράξεις της, εἶναι πρότασις ἀφαιροῦσα τὴν ἰσχὺν τῶν ὑπ’ αὐτῆς γενομένων πράξεων, διότι τοιουτοτρόπως θὰ παρασταθῇ ἡ Βουλὴ ὡς ὁμολογοῦσα ἢ ὅτι παρεπείσθη καὶ ἐπεκύρωσε παράνομον ἐκλογὴν ὡς ἔγκυρον ἢ ὅτι ἐν γνώσει ἐπεκύρωσεν ἄκυρον τοιαύτην. (Χειροκροτήματα).

§20ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἐπιδοκιμασίαι.)

§21ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πάντες ἐνταῦθα κατὰ τεκμήριον εἶναι ἐν ἡλικίᾳ, δὲν ἐπιτρέπεται δὲ νὰ δεσμεύσωμεν ἡμεῖς ἐκ τῶν προτέρων τὴν γνώμην τῶν Δικαστηρίων.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φρονῶ ὅτι ψηφίσματα κυρώσεως προηγουμένων ἀποφάσεων τοῦ κοινοβουλευτικοῦ Σώματος μᾶλλον ὡς μείωσις ἢ ὡς ἐνίσχυσις τοῦ κύρους τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν. Ἐν τούτοις κατὰ καθῆκον ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ὑποβληθέντα ψηφίσματα παρὰ τὸ πλημμελὲς αὐτῶν, διότι τὸ ὀρθὸν εἶναι προφανῶς ν’ ἀφεθῇ εἰς τὸ Δικαστήριον ἡ ἀπόφασις, θὰ ζητήσω δ’ ὅπως ἐπὶ τούτων ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§23Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐκφέρω γνώμην ἢ δικαιολογίαν ἐπὶ τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω ἐν καιρῷ, φρονῶ ὅμως ὅτι, ὅτε 80 συνάδελφοι ὑπέγραψαν μίαν πρότασιν, δὲν ἐπιτρέπεται διὰ φωνῶν εἰς τοὺς ἄλλους νὰ ἀποδοκιμάζωσι τὴν πρότασιν ταύτην. Πρέπει νὰ σεβώμεθα τὴν γνώμην τῶν ὑπογραψάντων. (Θόρυβος). Ἐπιβάλλεται περισσοτέρα ἡσυχία εἰς συζήτησιν θέματος, τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη ἀπὸ 80 συναδέλφους. Διὰ τοῦ θορύβου δὲν ἀποδεικνύομεν ὅτι εὐλαβούμεθα τὰς ὑπογραφὰς ἐκείνων. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀντικοινοβουλευτικὸν ὁ ἕτερος τῶν ἀγορευσάντων συνάδελφος, εἶναι κοινοβουλευτικώτατον· ἂν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς ἀνέτρεχεν εἰς τὰ γινόμενα ἐν ξένοις Κοινοβουλίοις, θὰ εὕρισκε καὶ τοῦτο, ὅτι, ὁσάκις παρουσιάζεται αὖθις ζήτημα προσόντων ἐκλεγέντος ἤδη καὶ ἄλλοτε Βουλευτοῦ, τὰ Κοινοβούλια ἠρνήθησαν νὰ συζητήσωσιν ἐκ νέου τὸ πρᾶγμα, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι προσβάλλεται ἡ προτέρα ἀπόφασις τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια αὐτοῦ, ἂν θελήσῃ νὰ θέσῃ ὑπὸ συζήτησιν ἐκ νέου ζήτημα ἀποφασισθὲν ἤδη ἅπαξ. Ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, καὶ βεβαίως θὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Δικαστήριον, τὸ ὁποῖον, προσβάλλον τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἀπόφασίς του περὶ τῶν προσόντων τῆς ἐκλογιμότητος ὡρισμένων προσώπων εἶναι παράνομος. Πᾶν Δικαστήριον θὰ σεβασθῇ τὴν ἀπόφασιν τῶν Κοινοβουλίων, τὸ κοινοβουλευτικὸν δεδικασμένον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐμπνεύσῃ ἴσον, ἂν μὴ μείζονα, σεβασμὸν πρὸς τὸ δικαστικὸν δεδικασμένον, καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν εἶναι περιττὸν ἴσως τὸ ὑποβαλλόμενον ψήφισμα.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως.

§25Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Οὐδεὶς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀντετάχθησαν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν ψηφισμάτων τούτων, ὑπέλαβεν ὅτι ἀποδοκιμάζει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὸ ψήφισμα. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ἀποδοκιμαζόντων, ἀλλ’ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι, ὅταν εἰς τὴν Βουλὴν ἐρχώμεθα νὰ δημιουργήσωμέν τι προνομιοῦχον, τὰ δεδικασμένα ὑπάρχουσι. Τὰ δεδικασμένα εἶναι νομοθετημένα. Περὶ τῶν δεδικασμένων δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος. Οὐδὲ δυνάμεθα νὰ δημιουργήσωμεν σήμερον αὐτὸ τὸ δεδικασμένον καὶ τὸ ἕτερον δεδικασμένον. (Ἐπιδοκιμασίαι). Δημιουργοῦμεν οὕτω τάξιν προνομιοῦχον, τάξιν προσωπικῶν ὠφελημάτων. (Χειροκροτήματα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Ὑπάρχουσιν αἱ ἑξῆς προτάσεις· ἡ ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Κ. Κατηφόρη, Δ. Πλαπούτα, Χρ. Καρᾶ, Γ. Βλάχου, Λ. Κογεβίνα, Ἀ. Σκιαδαρέση, Ἀ. Περρωτοῦ, Ἀ. Βαθυλοπούλου, Β. Μιχαλέα, Γ. Ἐξαρχοπούλου, Γ. Νοταρᾶ, Ν. Φραγκίστα, Δ. Δεδούση κλπ. περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς πρώτης προτάσεως ψηφίσματος. Ἀποσύρεται ἡ πρότασις αὕτη, καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀποφανθῇ αὕτη δι’ ἀναστάσεως ἐπὶ τῆς πρώτης τῆς ὑπογεγραμμένης ὑπὸ πολλῶν Βουλευτῶν προτάσεως ψηφίσματος. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Ἀπορρίπτει ἐπίσης ἡ Βουλὴ δι’ ἀναστάσεως ἐρωτηθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Κλάδη ἑτέραν ὁμοίαν πρότασιν ἢ ψήφισμα ἔχουσαν οὕτως: «Αἱ μέχρι τοῦδε ἀποφάσεις τῶν Βουλῶν περὶ τῆς νομίμου ἡλικίας τῶν κατ’ αὐτὰς ἐκλεγέντων Βουλευτῶν, ὧν ἐπεκυρώθησαν αἱ ἐκλογαί, ἀποτελοῦσι δεδικασμένον». (Ἀπορρίπτεται ἐπίσης ἡ ὑποβληθεῖσα τρίτη ὁμοία πρότασις ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Γόντικα ἔχουσα οὕτως: «Αἱ ἀποφάσεις τῶν μέχρι τοῦδε Βουλῶν διὰ τὴν ἡλικίαν τῶν ἐκλεγέντων Βουλευτῶν ἀποτελοῦσι δεδικασμένον»).

§27Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀπόρριψις σημαίνει ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις τοῦ 71 ἄρθρου τοῦ κειμένου τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκεται ὑπὸ τοῦ Γραμματέως τὸ ἄρθρον): Ἄρθρον 71. «Ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, δήμαρχοι, δημαρχικοὶ πάρεδροι, συμβολαιογράφοι, φύλακες ὑποθηκῶν καὶ μεταγραφῶν καὶ δικαστικοὶ κλητῆρες δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι Βουλευταί, ἐὰν μὴ παραιτηθῶσι τῶν ἀξιωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν τούτων δεκαπέντε ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς. Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ ἔργα τοῦ διοικητοῦ, ὑποδιοικητοῦ, διευθυντοῦ, ὑποδιευθυντοῦ, μέλους διοικητικοῦ συμβουλίου, ὑπαλλήλου καὶ ἐμμίσθου δικηγόρου ἐκδοτικῶν, βιομηχανικῶν ἢ ἐμπορικῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἀπολαυουσῶν εἰδικῶν προνομίων ἢ τακτικῆς ἐπιχορηγήσεως τοῦ Κράτους δυνάμει εἰδικῶν νόμων ἢ συνδεομένων μετὰ τοῦ Κράτους διὰ παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν. Οἱ διατελοῦντες εἴς τινα τῶν κατηγοριῶν τούτων ὀφείλουσιν ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς αὑτῶν νὰ δηλώσωσιν ἐπιλογὴν μεταξὺ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος ἢ τῶν ὡς ἄνω ἔργων. Ἐν παραλείψει δὲ τῆς τοιαύτης δηλώσεως ἐκπίπτουσιν αὐτοδικαίως τοῦ ἀξιώματος τοῦ Βουλευτοῦ. Δὲν δύνανται δὲ νὰ ὦσι Βουλευταὶ οἱ συνδεόμενοι μετὰ τοῦ Κράτους διὰ συμβατικῶν παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν».

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθηνογένης ἔχει τὸν λόγον.

§30Ι. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ. Ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ, κύριοι Βουλευταί, παρακάθηνται καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, εἰς οὓς εἶναι ἐμπεπιστευμένη ἡ διαχείρισις μετοχικῶν συμφερόντων, μεταξὺ δ’ αὐτῶν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταλέγωμαι καὶ ἐγώ. Καὶ ἐπειδὴ φρονῶ ἐν πεποιθήσει ὅτι ἡ εὐσυνείδητος ἐκπλήρωσις τῆς ἐντολῆς τῶν μετόχων συμπολιτεύεται ὡς ἄριστα μετὰ τῆς εὐόρκου ἐκπληρώσεως τῆς ἐντολῆς τῶν ἐκλογέων, οὐδαμῶς διστάζω ν’ ἀποκρούσω τὸ ἀσυμβίβαστον, οὗτινος τὴν εἰσαγωγὴν ἐν τῷ Συντάγματι προτείνει ἡ ἐπιτροπή. Καὶ ἐν πρώτοις ἐξεταστέον τίνες λόγοι ὑπαγορεύουσι τὴν ἐπιψήφισιν τοιαύτης ἐξαιρετικῆς διατάξεως. Ὅτε, μελετῶν τὸ σχέδιον τῶν ἓξ ἐντίμων Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν, ἔφθασα εἰς τὸ 71ον ἄρθρον καὶ εἶδον ὅτι δι’ αὐτοῦ προτείνεται ἡ καθιέρωσις ἀσυμβιβάστου μεταξὺ τῶν καθηκόντων τοῦ Βουλευτοῦ καὶ τῶν ἔργων διευθυντοῦ ἢ συμβούλου πάσης οἱασδήποτε ἀνωνύμου ἑταιρείας, ἔστω καὶ τῆς μᾶλλον ἀβλαβοῦς, φέρ’ εἰπεῖν τῆς «Ἑλληνικῆς Ἐκδοτικῆς Ἑταιρείας», κατεπλάγην, καὶ πρὸς στιγμὴν ὑπέλαβον ὅτι εὑρίσκομαι ἐν Πορτογαλλίᾳ, ἔνθα, ὡς γνωστόν, τὰ πρό τινος ἐκραγέντα φοβερὰ σκάνδαλα, εἰς τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναμεμιγμένοι διευθυνταὶ πιστωτικῶν ἱδρυμάτων, οἵτινες ἐτύγχανον καὶ Βουλευταί, προυκάλεσαν τὴν ἐξέγερσιν, ἥτις κατέληξεν εἰς τὴν τελευταίαν ἐπανάστασιν Ἐπιθυμῶν νὰ διασκεδάσω τὴν ἔκπληξίν μου ταύτην, προσέφυγον εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τῶν ὑποβαλόντων τὸ προσχέδιον ἓξ Βουλευτῶν, ἵνα ἴδω πῶς δικαιολογοῦσι τὴν πρότασίν των ἐκείνην, εὗρον δὲ τοῦτο μόνον: «Ἀλλ’ ὁμοίως ἡ νομοθετικὴ συνείδησις τῆς χώρας ἐπαρκῶς ἐξεδηλώθη ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως καὶ ἄλλων τινῶν ἀσυμβιβάστων, ἅτινα περιελάβομεν ἐν τῷ μεταρρυθμιζομένῳ ἄρθρῳ 71». Ἀτυχῶς ἡ περιέργειά μου οὐδόλως ἱκανοποιήθη ἐκ τῆς ἀνωτέρω δικαιολογίας, ἥτις καὶ ἐντελῶς ἀόριστος εἶναι καί, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἥκιστα ἀκριβής. Διότι τί σημαίνει νομοθετικὴ συνείδησις; Ἢ δὲν ἐννοῶ οὔτε τὴν καθαρεύουσαν — καὶ δηλῶ ἐν παρόδῳ ὅτι δὲν ἐννοῶ παντάπασι τὴν μαλλιαρὴν — ἢ νομοθετικὴ συνείδησις σημαίνει τὴν συνείδησιν τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, διότι περὶ τοῦ Ἀνευθύνου παράγοντος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας οὐδεὶς δύναται νὰ γίνῃ λόγος. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ πάντοτε μέχρι τοῦδε ἐδείχθη δυσμενὴς πρὸς τὰς περὶ ἀσυμβιβάστου προτάσεις, αἵτινες, εἶναι ἀληθές, ὅτι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐνεφανίζοντο πρὸ αὐτῆς, ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν τοῦ σεβαστοῦ φίλου μου καὶ προέδρου τῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅστις ὑπῆρξεν εἰσηγητὴς τῆς τελευταίας ἀπορριφθείσης τοιαύτης προτάσεως πρό τινων ἐτῶν.

§31Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι ἀπορριφθείσης, μὴ συζητηθείσης. Ὑπέβαλον τὴν πρότασιν τετράκις ἢ πεντάκις, ἀλλὰ προσέκρουεν εἰς τὰς γνώμας τῆς Βουλῆς.

§32ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μήπως συνέβαινε συχνὰ νὰ εἶναί τις Ὑπουργὸς σύμβουλος ἑταιρειῶν;

§33ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω πρόσωπα, ἀλλὰ πράγματα. Εἶχον αὐτὴν τὴν γνώμην, ἣν ὑπέβαλον τετράκις, ἐπίσης δὲ ἠγόρευσα καὶ κατὰ τὸ 1908, καὶ πάλιν πέρυσιν ὡς Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλον νομοσχέδιον, ὅπερ δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ.

§34Ι. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ. Ἐκ πάντων τούτων ἀποδεικνύεται ὅτι ἐν τῷ παρελθόντι ἡ Βουλὴ δυσμενῶς ὑπεδέχετο τὰς τοιαύτας προτάσεις, τινὰς τῶν ὁποίων οὐδὲ κἂν συνεζήτησεν. Ὅθεν μέχρι ταύτης τῆς ὥρας δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεγόμενον ὅτι ἡ νομοθετικὴ δῆθεν συνείδησις ἐπαρκῶς ἐξεδηλώθη ὑπὲρ τοῦ ἀσυμβιβάστου τούτου, ἐκτὸς ἄν τις ἰσχυρισθῇ ὅτι τὴν συνείδησιν τοῦ Κοινοβουλίου ἐκπροσωπεῖ ἡ μειονοψηφία, τοῦθ’ ὅπερ ἤθελεν εἶσθαι λίαν κολακευτικὸν διὰ τὴν σημερινὴν Ἀντιπολίτευσιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος περιώρισε κατά τι τὰς περιπτώσεις τοῦ ἀσυμβιβάστου, πλὴν ἀτυχῶς κατ’ ἐλάχιστον. Ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς ἀναγινώσκω ὅτι θεωρεῖ μὴ δυναμένους νὰ ἀσκήσωσι βουλευτικὰ καθήκοντα ἅπαντας τοὺς ἐπιτετραμμένους τὴν διοίκησιν τῶν Τραπεζῶν καὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, αἵτινες δι’ εἰδικῶν νόμων ἀπολαύουσι προνομίων ἢ τακτικῶν ἐπιχορηγήσεων παρεχομένων αὐταῖς ὑπὸ τοῦ Κράτους, εἴτε συνδέονται μετὰ τούτου διὰ παραχωρήσεων καὶ ἐργολαβιῶν. Ἡ δὲ καινοφανὴς αὕτη ἀπαγόρευσις ἐπεκτείνεται ἐπί τε τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν ἐμμίσθων δικηγόρων τῶν ἀνωτέρω μετοχικῶν καταστημάτων. Τὸ πρῶτον ἵδρυμα τὸ ὑπαγόμενον εἰς τὴν ὡς εἴρηται κατηγορίαν εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος. Ὀφείλω νὰ γνωρίσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐσχάτως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διὰ τοῦ Καταστατικοῦ αὑτῆς ἀπηγόρευσεν εἰς τοὺς διοικητάς, ὑποδιοικητὰς καὶ πάντας ἐν γένει τοὺς ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους ὑπαλλήλους αὑτῆς τὸ πολιτεύεσθαι, ἐξαιρέσασα, λίαν εὐλόγως, τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης τοὺς ἑαυτῆς συμβούλους καὶ δικηγόρους. Τὴν διάταξιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος περὶ ἀσυμβιβάστου τῶν ἐμμίσθων δικηγόρων θεωρῶ ἐντελῶς ἀπαλειπτέαν, ἀλλ’ ἀφήνω τὴν γνώμην ταύτην νὰ ὑποστηρίξωσιν εὐγλωττότερον καὶ ἁρμοδιώτερον ἐμοῦ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι οἱ ἀσκοῦντες τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα, περιορίζω δ’ ἐγὼ τὸν λόγον εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τοὺς διευθυντὰς καὶ συμβούλους. Εἰκάζω ὅτι τὴν ἰδέαν τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τῆς Βουλῆς τῶν διοικούντων τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἔλαβεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκ τῆς γαλλικῆς νομοθεσίας· ἀλλ’ ἴσως θὰ ἦτο ἐνδιαφέρον νὰ γνωσθῇ διατί ἐκεῖ ἐψηφίσθη τοιαύτη διάταξις. Πρὸ δεκαπενταετίας συνεζητεῖτο ἐν τῷ γαλλικῷ Κοινοβουλίῳ ἡ ἀνανέωσις τοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας· ἡ ἄκρα ἀριστερὰ κατεπολέμησε ζωηρῶς τὴν ἀνανέωσιν ταύτην, ἀλλὰ δὲν ἐπέτυχε τοῦ σκοποῦ της.

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀνανέωσις ἦτο ὑπὲρ τοῦ Κράτους· εἶχεν ὅρους πολὺ εὐνοϊκοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ.

§36Ι. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ. Ἀδιάφορον ἡ ἐπίθεσις κατὰ τοῦ προνομίου ἐγένετο σφοδρὰ καί, ἐπειδὴ ἡ ἄκρα ἀριστερὰ δὲν ἐνίκησεν, ἐκδικουμένη οὕτως εἰπεῖν τὴν Τράπεζαν, ἧς ὁ τότε διοικητὴς ἐτύγχανε γερουσιαστὴς ἰσόβιος, κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ψήφισιν νόμου, δι’ οὗ ἐκλείοντο αἱ πύλαι τῶν Βουλῶν εἰς τοὺς διοικοῦντας τὴν περίπυστον Τράπεζαν τῆς Γαλλίας. Οὐδ’ εἶναι δυσχερὲς νὰ μαντεύσῃ τις τὰς σκέψεις, ἀφ’ ὧν ὁρμηθὲν τὸ γαλλικὸν Κοινοβούλιον ἐθέσπισε τοιοῦτον μέτρον, ὅταν ἀναλογισθῇ τὸν χαρακτηρισμόν, ὃν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἔδωκεν εἰς τὴν Τράπεζαν διάσημος ῥήτωρ καὶ ἐπιφανέστατος σοσιαλιστής, δὶς ἔκτοτε γενόμενος Ὑπουργὸς καὶ κατέχων ὑπέροχον θέσιν ἐν τῇ Βουλῇ, ὁ Ἀλέξανδρος Millerand, ὅστις τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας ἀπεκάλεσε «Βασιλείαν χρυσίου συμπεριφερομένην πρὸς τὴν Δημοκρατίαν ὡς ἴση πρὸς ἴσην». Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν οὔτε Δημοκρατία ὑφίσταται οὔτε χρυσός, ἀφοῦ διατελοῦμεν ὑπὸ τὸ σύστημα ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· πασίγνωστον δὲ τυγχάνει ὅτι οὐδέποτε ἡ βασιλεία τοῦ χαρτονομίσματος προσηνέχθη μεθ’ ὑπεροψίας πρὸς τὸ χαρτοβασίλειον τοῦτο. (Γέλωτες). Τοὐναντίον, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα φέρεται πρὸς τὴν ἑλληνικὴν Πολιτείαν ὡς θυγάτηρ φιλόστοργος, παρέχουσα αὐτῇ πολυτίμους ἐκδουλεύσεις καὶ προθύμως ἐπικουροῦσα εἰς στιγμὰς οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, μάλιστα δ’ ἔσχε τὸ ἀτύχημα νὰ ὑποστῇ οὐ σμικρὰς ζημίας κατὰ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, εἰς οὗ τὰ χρεόγραφα ὑπερβολικὴν ἐπεδείξατο ἐμπιστοσύνην. Εἶναι ὡσαύτως ἐπάναγκες νὰ ὑπομνήσω ὅτι πρὸ μικροῦ εἰσέτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀνέθηκε τὴν σύναψιν ἐξωτερικοῦ δανείου πρὸς πλήρωσιν ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας, καὶ εἶναι ἀληθῶς παράδοξος ἡ λογικὴ τοῦ Κράτους τούτου νὰ ἐμπιστεύηται εἰς τοὺς διοικοῦντας τὴν Τράπεζαν τὴν πίστιν αὑτοῦ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ τὴν ὑπογραφήν του, ἀλλὰ νὰ μὴ ἐμπιστεύηται εἰς αὐτοὺς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἑαυτοῦ νόμων. Τέλος δὲν πρέπει νὰ ἀποσιωπηθῇ ὅτι ἐν τῷ παρελθόντι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα λαμπρῶς ἀντεπροσωπεύθη ἐν ταύτῃ τῇ αἰθούσῃ ὑπ’ ἀνδρῶν, οἵτινες καὶ τὰ βουλευτικὰ ἑδώλια ἐτίμησαν καὶ τὰς ὑψηλοτέρας ἕδρας, εἰς ἃς ἀνεβίβασεν αὐτοὺς ἐνταῦθα ἡ ἐμπιστοσύνη τῶν συναδέλφων των, ἀρκοῦμαι δὲ ν’ ἀναφέρω δύο μόνον ὀνόματα, ἀνήκοντα ἤδη εἰς τὴν Ἱστορίαν, τὸ ὄνομα τοῦ ἀοιδίμου Κεχαγιᾶ καὶ τὸ τοῦ ἀειμνήστου Καλλιγᾶ.

§37Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Τὸν Στρέϊτ τὸν λησμονεῖτε;

§38Ι. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ. Περιορίζομαι εἰς τοὺς τεθνεῶτας. Ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπὴ φοβεῖται ὅτι κατὰ τὰς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις περὶ παραχωρήσεων ἢ προνομίων οἱ Βουλευταὶ οἱ ὄντες σύμβουλοι ἢ δικηγόροι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ ἄλλης τινὸς ἑταιρείας δὲν θέλουσιν ἔχει ψῆφον ἀνεπηρέαστον. Ἀλλ’ ὡς γνωστόν, Κύριοι, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐψηφίσθη ἐνταῦθα νόμος παρέχων εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα προσθέτου ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων, εἶναι δ’ ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ τοιαύτη ἐπέκτασις τοῦ προνομίου οὐδεμίαν, οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην, ἔδωκεν ἀφορμήν, ὅπως τυχὸν παρεξηγηθῇ ἡ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πολιτεία τῶν συναδέλφων ἐκείνων, οἵτινες διετέλουν συγχρόνως σύμβουλοι ἢ δικηγόροι τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν Τραπέζης.

§39Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θέτετε ὅμως ὡς βάσιν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πρὸς συζήτησιν.

§40Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λησμονεῖτε διαρκῶς τὸν κ. Καλογερόπουλον. (Ἱλαρότης).

§41Ι. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ. Ἠρξάμην τῆς συζητήσεως ἀπὸ τῶν ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν, καί, ἐπειδὴ μετὰ ἐννέα ἔτη μία καὶ μόνη τοιαύτη θὰ ὑπάρχῃ, διὰ τοῦτο ἀσχολοῦμαι περὶ αὐτῆς ἀποκλειστικῶς. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀσχοληθῶ περὶ ἄλλων ἑταιρειῶν ἐκ φόβου μήπως ἔν τινι τούτων συναντήσω ἐμαυτόν, καθότι, ὡς εἶπον πρὸς τὴν Βουλήν, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, τυγχάνω μέλος διοικητικῶν τινων συμβουλίων, ἀλλ’ οὔτε θεωρῶ ἀπαραίτητον διὰ τὴν συζήτησιν νὰ πράξω τοῦτο. Ἀνομολογῶ ὅτι ἔν τινι μέτρῳ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαίῳ προτείνουσα περιπτώσεις τινὰς ἀσυμβιβάστου. Ζήτημα ἀξιοπρεπείας, περὶ οὗ ὁμιλεῖ ἐν τῇ ἐκθέσει της, γεννᾶται τότε μόνον, ὅταν ἡ ἑταιρεία λαμβάνῃ τακτικὴν ἐπιχορήγησιν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου. Βεβαίως, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, φρονῶ καὶ ἐγὼ ὅτι προτιμότερον εἶναι, ὅπως οἱ μετέχοντες τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρείας ἐκείνης μὴ ὦσι μέλη τοῦ Κοινοβουλίου· ὅθεν ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 71 ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο συντεταγμένην. Ἐπίσης ἀποδέχομαι ὡς ὀρθὴν τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, καθ’ ἣν δὲν δύνανται νὰ ὦσι Βουλευταὶ οἱ συνδεόμενοι μετὰ τοῦ Κράτους διὰ συμβάσεων παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν. Ἀρκοῦσι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, αὗται αἱ περιπτώσεις ἀσυμβιβάστου. Ἐὰν καὶ πέρα τούτων προβῶμεν, ὑπάρχει κίνδυνος βλάβης καὶ οὐχὶ ὠφελείας τῶν δημοσίων συμφερόντων. Δι’ ὃ καὶ ἐλπίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, σταθμίζουσα ψυχραίμως τὰς παρατηρήσεις, ἃς ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω αὐτῇ, δὲν θέλει στέρξει ν’ ἀπομακρύνῃ τοῦ Κοινοβουλίου ὁλόκληρον τάξιν Ἑλλήνων πολιτῶν, καὶ δὴ ἐκείνην, ἥτις ὡς ἐκ τῶν γνώσεων αὐτῆς καὶ τῆς πείρας δύναται νὰ ἔχῃ πεφωτισμένην καὶ ἔγκυρον γνώμην ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν, βιομηχανικῶν καὶ οἰκονομικῶν ἐν γένει προβλημάτων τῶν ἀπασχολούντων ἑκάστοτε τὴν χώραν καὶ τὴν Βουλήν. (Χειροκροτήματα).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου εἰσὶν ἐγγεγραμμένοι πρὸς ἀγόρευσιν περὶ τοὺς 20 συναδέλφους, καθ’ ὅσον δὲ ἀντιλαμβάνομαι, ὑπάρχουσιν ἀντιθέσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐδάφια τοῦ ἄρθρου τούτου τὰ μὴ σχετιζόμενα πρὸς ἄλληλα, ἤθελον παρακαλέσει τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ μοὶ δηλώσωσιν ἕκαστος ἐπὶ ποίου θέματος θέλει ἀγορεύσει, ἵνα μὴ συγχυσθῇ ἡ συζήτησις, θὰ ἦτο δὲ καὶ εὐρυθμότερον νὰ συνεπυκνοῦτο ἡ ὅλη συζήτησις.

§43Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν τραπεζικῶν.

§44Γ. ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ὡσαύτως.

§45Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν.

§46Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Γενικῶς.

§47Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν.

§48ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ ἄρθρου.

§49ΠΕΛ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀσυμβιβάστου.

§50Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ τῶν τραπεζικῶν.

§51Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐπίσης.

§52Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§53Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῶν τραπεζικῶν.

§54Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπίσης.

§55ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡσαύτως. (Οἱ λοιποὶ ἀναγνωσθέντων τῶν ὀνομάτων των ἦσαν ἀπόντες).

§56ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Χαρακτηριστικὰ τῆς διαφορᾶς τῶν καιρῶν παρέχουσιν ἔνθεν μὲν τὸ ψήφισμα τῆς 18ης Φεβρουαρίου 1910, ἀντιστοίχως δὲ ἡ πρότασις τῶν ἓξ Βουλευτῶν ἐν τῇ αἰτιολογίᾳ, ἣν περιέχει, περὶ τοῦ ἀσυμβιβάστου, περὶ οὗ ἐγένετο πρὸ ὀλίγου λόγος ὑπὸ τοῦ καταβάντος τοῦ βήματος. Διότι, ἐνῷ ζήτημα τοιοῦτον ἦτο τεθειμένον εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν, τοιοῦτον, οἷον ἔρχεται ταύτην τὴν ὥραν ἐνταῦθα, ἐνῷ δὲ ἡ τελευταία εἰς ἔκτακτον Σύνοδον συνέλευσις τῆς Βουλῆς τῆς ΙΗʹ Περιόδου ἔκρινεν ἀπαραίτητον νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν ἐπὶ τῶν ἄρθρων 71 καὶ 72 ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς συγκαλουμένης, οὐδὲν εἶπε περὶ αὐτοῦ τοῦ θέματος, ὅπερ κατ’ ἐμὲ εἶναι τὸ πρώτιστον. (Ἀναγινώσκει:) «Ἐν ταῖς διατάξεσι τῶν ἄρθρων 71 καὶ 72 περὶ ἀσυμβιβάστου τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος δέον νὰ καθορισθῶσιν ἐπακριβῶς καὶ περιοριστικῶς αἱ περιπτώσεις τοῦ ἀσυμβιβάστου, καὶ περιληφθῶσιν ἐν αὐταῖς οἱ ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ οἱ ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικοὶ ἐν γένει». Τοῦτο μόνον ἐθεώρησεν ἄξιον ἀναθεωρήσεως ἡ Βουλὴ τοῦ 1910 ἀντιθέτως ἐκτιμῶσα τὰ πράγματα. Κατὰ τὸ φύσημα τῶν νέων ἰδεῶν ἡ αἰτιολογικὴ πρότασις τῶν ἓξ Βουλευτῶν λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἀλλ’ ὁμοίως ἡ νομοθετικὴ συνείδησις τῆς χώρας ἐπαρκῶς ἐξεδηλώθη ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως καὶ ἄλλων τινῶν ἀσυμβιβάστων, ἅτινα περιελάβομεν ἐν τῷ μεταρρυθμιζομένῳ ἄρθρῳ 71». Καὶ τῳόντι ἐν ἄρθρῳ 71ῳ τὸ τὸ φύσημα τῶν νέων ἰδεῶν ἤγαγε τοὺς προτείναντας τὸ σχέδιον μέχρι καὶ ὑπερβασίας, διότι ἡ πρότασις ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει:) «Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ καθήκοντα τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου, ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης παντὸς βαθμοῦ κλπ. κλπ. καὶ πρὸς τὰ ἔργα μέλους τῶν διοικητικῶν συμβουλίων ἢ τοῦ διευθυντοῦ καὶ ὑποδιευθυντοῦ Τραπεζῶν καὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν». Περιλαμβάνει δηλονότι ἡ πρότασις ἁπάσας τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας, ἅπαντας τοὺς διοικητὰς καὶ συμβούλους τῶν ἑταιρειῶν τούτων. Ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν ζητεῖται, διότι, ἂν τοιοῦτό τι ἐγίνετο, ἠθέλομεν ἀποκλείσει ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου καὶ τοὺς ἀσχολουμένους εἰς ἔργα καθ’ ἑαυτὰ τίμια, ἄνευ δ’ οὐδεμιᾶς ἀντιθέσεως πρὸς τὰ συμφέροντα ἐκεῖνα τοῦ Δημοσίου, ἅτινα εἰσερχόμενοι ἐνταῦθα θὰ ὑπεστήριζον, μὴ κωλυόμενοι ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν τούτων τῶν ἰδιωτικῶν. Διότι πᾶν ὅ,τι δὲν εἶναι εἰς σχέσιν πρὸς τὰ δημόσια κατά τινα λόγον ἐξ ἐκείνων, οὓς θέλομεν μετ’ ὀλίγον θίξει, ἀναφέροντες τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου τούτου, πᾶν ἔργον τοιοῦτον μὴ προσκροῦον εἰς κώλυμα ἐκ τοιούτου τινὸς λόγου, οὐδένα λόγον γεννᾷ ὑπαγορεύοντα νὰ ἀποκλείσωμεν τὸν διεξάγοντα αὐτὸ τοῦ Βουλευτηρίου. Ὅπως δὲν ἀποκλείεται ὁ ἔμπορος, ὁ δικηγόρος, ὁ ἰατρός, οὕτω δὲν πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ ὁ τραπεζίτης, ἢ πᾶς ὅστις ἁπλῶς ἐν ἀνωνύμῳ ἑταιρείᾳ ἐργάζεται ὡς ἀντιπρόσωπος κεφαλαίων. Τούτου οὕτω τεθειμένου, ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τὰ τοῦ ἀσυμβιβάστου μετὰ πάσης αὐστηρότητος διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν, ἀλλὰ μετὰ πάσης αὐστηρότητος διακρίσεως τῶν ἔργων τῶν διεξαγομένων καὶ μὴ δυναμένων νὰ συμβιβασθῶσι πρὸς ἀντίστοιχα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τῶν ἔργων, ὧν ἡ ἐπιμέλεια συμβιβάζεται μετὰ τοῦ καθήκοντος τοῦ ἀντιπροσώπου, διότι δὲν προσκρούουσιν οἱ ταῦτα διεξάγοντες εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἐκλεγόμενοι Βουλευταὶ ἀναδέχονται νὰ κηδεμονεύσωσι τὰς ὑποθέσεις τὰς δημοσίας ἀσχέτως πρὸς ἄλλα συμφέροντα. Καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἄρθρον 71ον διετυπώθη ἐν παραγράφῳ 2ᾳ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ ἔργα διοικητοῦ, ὑποδιοικητοῦ, διευθυντοῦ, ὑποδιευθυντοῦ, μέλους διοικητικοῦ συμβουλίου, ὑπαλλήλου καὶ ἐμμίσθου δικηγόρου ἐκδοτικῶν, βιομηχανικῶν ἢ ἐμπορικῶν ἀκόμη ἑταιρειῶν, ἀπολαυουσῶν εἰδικῶν προνομίων ἢ τακτικὰς ἐπιχορηγήσεις τοῦ Κράτους δυνάμει εἰδικῶν νόμων ἢ συνδεομένων μετὰ τοῦ Κράτους διὰ παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν». Ἡ συντομωτέρα ἀλλὰ καὶ πειστικωτέρα δικαιολογία τῆς διατάξεως ταύτης εὕρηται ἐν κειμένῳ ἐκκλησιαστικῷ· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δουλεύῃ τις ἐν ταὐτῷ «καὶ Θεῷ καὶ Μαμμωνᾷ», δουλεύει δέ τις καὶ τῷ Θεῷ καὶ τῷ Μαμμωνᾷ, ὅταν ἐν τοῖς ἔργοις, ἅτινα πρέπει νὰ ἐργάζηται κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἀποκλειστικῶς, λόγῳ τῶν σχέσεων αὑτοῦ πρὸς τὸν Μαμμωνᾶν, ὅστις παρεμπίπτει, καὶ ἄκων δουλεύει τῷ Μαμμωνᾷ, ἀγωνιζόμενος μὲν νὰ φανῇ καὶ εἰς τὸ ἐν τῇ Βουλῇ ἐκπληρούμενον καθῆκον ἐπαρκὴς καὶ εἰς τὸ μὴ δημόσιον συμφέρον εὐάρεστος, ἀλλ’ ἀδυνατῶν νὰ κατορθώσῃ καὶ τοῦτο. Διότι δὲν ἠδυνάμην ἐγὼ νὰ φαντασθῶ ὅτι ὑπάρχει ἄνθρωπος ἐν τῷ κόσμῳ, ἢ ὅτι ὑπῆρξέ ποτε, καὶ ἂν οὗτος ὀνομάζηται Ἀριστείδης, ὅστις εἰς στιγμὰς ὡρισμένας εὑρίσκεται εἰς θέσιν καὶ ἔχει δύναμιν νὰ λύσῃ τὸ προτιθέμενον εἰς αὐτὸν ζήτημα κατὰ τρόπον ὥστε καὶ τὰ συμφέροντα ἐκεῖνα, ἅτινα ὀφείλει ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Πολιτείας νὰ ὑπηρετήσῃ ἐνταῦθα, νὰ μείνωσιν ἀκέραια, καὶ τὰ ἀντίθετα συμφέροντα, ἅτινα ἀντιπροσωπεύει ἐν ἄλλαις αἰθούσαις, νὰ μὴ βλαφθῶσιν.

§57Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Φαίνεται ὅτι δὲν δέχεσθε εὐσυνειδήτους ἀνθρώπους.

§58ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δέχομαι· ἀλλὰ δὲν δύνασθε βεβαίως νὰ ἔχητε τὴν ἀξίωσιν νὰ κρίνω περὶ ἐμαυτοῦ αὐστηρότερον ἢ ὅ,τι κρίνω περὶ τῶν ἄλλων. Αἰσθάνομαι δὲ κρίνων περὶ ἐμοῦ αὐτοῦ ὅτι, ἂν ἐγὼ ἤμην εἰς τοιαύτην θέσιν, ἤθελον ἐξελεγχθῆ ταχέως ἐν τῇ συνειδήσει μου παραβάτης τοῦ καθήκοντος.

§59Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει εἶσθε μέτοχος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ἀπεκλείεσθε;

§60ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι.

§61Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Τότε πῶς δουλεύετε καὶ τῷ Θεῷ καὶ τῷ Μαμμωνᾷ;

§62ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Τοῦτο εἶναι ἐντελῶς διάφορον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ ἄνθρωπος ἐν πάσῃ στιγμῇ θὰ εὑρίσκετο ἐν ποιᾷ τινι στενοχωρίᾳ· οὐδὲ θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ εἶναι μέτοχος Τραπέζης. Καθ’ ἣν ὥραν ψηφίζομεν φορολογικοὺς νόμους, κτυπῶμεν ἕκαστος τὰ συμφέροντα ἡμῶν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει τρόπος δυνατὸς νὰ γίνῃ ἄλλως τὸ πρᾶγμα. Κατ’ ἀνάγκην ἄνθρωποι θὰ εἴμεθα ἐνταῦθα μεθ’ ἁπασῶν τῶν ἀνθρωπίνων ἀτελειῶν καὶ μετὰ τῶν ἐλαττωμάτων ἐκείνων, ἅτινα παρακολουθοῦσι τὸν ἄνθρωπον. Ἀλλ’ ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ ἰδίου ἑκάστου συμφέροντος, τοῦ μεμονωμένου, ἐκεῖ ἡ εὐσυνειδησία μὴ στενοχωρουμένη καθ’ ὃν τρόπον στενοχωρεῖται ἐν ταῖς αἰθούσαις τῶν μεγάλων καταστημάτων ἢ τῶν συμβούλων καὶ τῶν διοικητῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ τῶν ἄλλων, ἐκεῖ ἡ εὐσυνειδησία δύναται νὰ ἐξέλθῃ ἄτρωτος, διότι σκέπτεταί τις ἐλευθέρως περὶ τῶν ἑαυτοῦ, δὲν σκέπτεται δὲ καθ’ ὃν τρόπον ἐκεῖνος, ὅστις εἶναι δεδεσμευμένος ἀπέναντι τοῦ ἱδρύματος, ὅπερ ἀντιπροσωπεύει, καὶ αἰσθάνεται ὁπόσην ἔχει εὐθύνην, ἂν ἐν τῇ Βουλῇ συντελέσῃ πρὸς σπουδαίαν αὐτοῦ βλάβην.

§63Γ. ΠΩΠ. Ἕκαστος ἔχει ἀντίληψιν τοῦ δικαίου, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ εἶναι ἀπὸ ἁγνοτάτης προθέσεως ὑπὲρ τοῦ ἱδρύματος....

§64ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως ὀλισθαίνει τις ἀσυναισθήτως. Περὶ τούτου μάταιον νὰ συζητῶμεν· ὅσας συζητήσεις καὶ ἂν διεξαγάγωμεν, δὲν θὰ εὕρωμεν λύσιν ἀρτίαν, οὐδὲ καὶ ταῦτα ψηφίζοντες θέλομεν δώσει τὴν λύσιν ἀρτίαν.

§65Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Δὲν παραδέχεσθε εὐσυνειδήτους....

§66ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ παρακαλέσω νὰ ἐπιφυλαχθῆτε νὰ ἀπαντήσητε ἔπειτα. Ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς πλέον ἢ ἅπαξ ἀνθρώπους ἀξίους πάσης τιμῆς, ἀνήκοντας καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ἀνήκοντας καὶ εἰς ἑταιρείας, τοιαύτην νὰ ἔχωσιν ἔλλειψιν συναισθήσεως, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο νὰ ὁμιλῶσιν ὅπως ὡμίλουν πρὸς τὴν Βουλήν, ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος, ὥστε νὰ ὁμιλῶσι μὴ συναισθανόμενοι—μὴ ἔχοντες ἀληθῶς τὴν συνείδησιν πεπωρωμένην—, ἀλλὰ μὴ συναισθανόμενοι ὅτι τὸ πραττόμενον ἦτο κακόν, νὰ ὁμιλῶσιν ὡς ἀληθεῖς δικηγόροι τῶν ἱδρυμάτων, ἅτινα ἀντεπροσώπευον ὡς σύμβουλοι ἢ διοικηταὶ ἢ ὑποδιοικηταί (χειροκροτήματα). Ἦτο τὸ θέαμα δι’ ἐμὲ ἐξαιρετικῶς ψυχολογικόν. Καὶ βεβαίως μὲν οὐδ’ ἐσκέφθην τοὺς τοιούτους ἄνδρας οὕτως ἀγορεύοντας νὰ καταδικάσω ἐπὶ ἀνηθικότητι, διότι οὐδὲ τοιαύτη προαίρεσις ὑπῆρχε παρ’ αὐτοῖς· ἀλλ’ ὤικτειρα αὐτοὺς διὰ τὴν θέσιν ἐν ᾗ εὑρίσκοντο καὶ εἶπον ὅτι, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ παρασυρθῶ εἰς τὸ νὰ συνάψω καὶ ἐγὼ δύο τοιαῦτα ἀντίθετα λειτουργήματα, τὸ ἐκεῖ καὶ τὸ ἐδῶ, ἤμην βέβαιος ὅτι βεβαίως θὰ ἐξέδιδον κατ’ ἐμαυτοῦ ἀπόφασιν μηδ’ ἐπὶ στιγμὴν πλέον νὰ παραμείνω ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Ὁ Βουλευτὴς Ἀρκαδίας παρέστη μάρτυς τούτων ὅσα λέγω....

§67Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μάλιστα.

§68ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ πράξωμεν τὰ ὑπεράνθρωπα καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ πράξωμεν τὰ ὑπεράνθρωπα κατὰ τοὺς χρόνους τούτους, καθ’ οὓς αἱ Πολιτεῖαι ὑπετάχθησαν εἰς τὸ χρῆμα ἁπανταχοῦ, πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ ἐγείρωμεν ἄμυναν κατὰ τοῦ κινδύνου, ὅστις εἰσέβαλεν ἤδη καὶ εἶναι ἐντὸς τῶν τειχῶν, δὲν εἶναι ἔξω τῶν τειχῶν (χειροκροτήματα). Κύριοι, μέγα ὄνομα ἐν Ἰταλίᾳ κατελήφθη ἐπ’ αὐτοφώρῳ —καὶ κατεστράφη τὸ περαιτέρω στάδιον αὐτοῦ—, ὅτε ἐπραγματεύετο τὰς δημοσίας ὑποθέσεις λαμβάνων ἁδροτάτους μισθοὺς ἀπὸ ἑταιρειῶν, αἵτινες ἦσαν συνδεδεμέναι μετὰ τοῦ Δημοσίου κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ζημιοῦται τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, διότι ὠφελοῦντο αὐταί.

§69ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ἆ! εἰς τὴν Ἰταλίαν.

§70ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἡ Ἰταλία νομίζετε ὅτι εἶναι κατωτέρα ἡμῶν; Ἡ Ἰταλία εἶναι Κράτος ἄξιον θαυμασμοῦ.

§71ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Περὶ τῆς Ἑλλάδος ἔχω καλλιτέραν ἰδέαν.

§72ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους δὲν γνωρίζω Κράτος, ὅπερ νὰ ἐπετέλεσε τοσαύτας κολοσσιαίας προόδους, ὁποίας ἐπετέλεσεν ἡ Ἰταλία, καὶ κολοσσιαίας προόδους ἰδιαίτατα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ οἰκονομικοῦ· εἶναι παράδειγμα εἰς ὅλον τὸν κόσμον ἡ Ἰταλία δι’ ὅ,τι κατώρθωσεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν τε δημοσίων καὶ τῶν κοινωνικῶν οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι ἡ Ἰταλία, ἡ τοιαύτη, ὅτε τοῦτο ἀνεκαλύφθη, ἐκηλιδώθη· ἂν δὲ δὲν εἶχε τὴν δύναμιν τὸ Ἰταλικὸν ἔθνος νὰ παραμερίσῃ ἐκείνους, ὧν τὰ πρόσωπα οὕτως ἐξελεγχθέντα ἐκηλίδουν αὐτό, βεβαίως θὰ ἔμενεν εἰς τὴν Ἰταλίαν στίγμα. Ἀλλ’ ἀπεμάκρυνεν αὐτούς, καὶ ἐν τούτῳ ἔγκειται τὸ μεγαλεῖον. Ἡ δὲ Ἰταλία ἐφρόντισεν ἐπὶ πλέον καὶ νὰ ἔχῃ ἤδη νόμον ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἔχω πρόχειρον ἐνταῦθα σημείωμα, ὅπερ ἀπὸ τοῦ 1899 εὑρίσκεται ἐν τῷ φακέλῳ τούτῳ· ἐν ἔτει 1895 ὁ Ἰταλικὸς ἐκλογικὸς νόμος τῆς 28 Μαρτίου ἐν ἄρθροις 84 καὶ 93, ἐδαφίῳ γʹ, λέγει τὰ ἑπόμενα: «Ἀπαγορεύεται πρῶτον ἡ ἐκλογὴ διευθυντῶν, διοικητῶν ἀντιπροσώπων παντὸς ἐν γένει ἀμειβομένου ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἑταιρείας καὶ βιομηχανικῆς ἐπιχειρήσεως προικοδοτουμένης ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐπὶ συμβάσει διαρκεῖ ἢ ἀσφαλείᾳ προϊόντων ἢ κερδῶν, ἂν αἱ τοιαῦται προικοδοτήσεις δὲν ἐγένοντο δυνάμει γενικοῦ νόμου. Δεύτερον· ὡσαύτως δικηγόροι συνήθως ἐργαζόμενοι ὑπὲρ τοιούτων ἑταιρειῶν ἢ ἐπιχειρήσεων» (ὄχι ἐπὶ μισθῷ ἁπλῶς δικηγόροι). Ἄρθρον 93, ἐδ. γʹ. Παῦσις τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος εὐθὺς ὡς ὑπάρχουσι τὰ ἀσυμβίβαστα ταῦτα.

§73Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐν τῷ Συντάγματι ἀναφέρονται αὐτά;

§74ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι ἐν νόμῳ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὅσα βλέπομεν περὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἀναγκάζουσι νὰ θέσωμεν τοῦτο ἐν τῷ Συντάγματι· πρέπει διὰ τοῦ Συντάγματος νὰ δακτυλοδεικτήσωμεν τί ἀπαγορεύεται νὰ εἰσέλθῃ ἐνταῦθα, καὶ καθ’ ἣν ὥραν ἔρχεται καὶ δίδει εἰς ἡμᾶς τὸ παράδειγμα τὸ πρῶτον τῶν οἰκονομικῶν ἱδρυμάτων, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα — εὐθὺς ὡς πρόσωπον τῆς ἀξίας καὶ τῆς μορφώσεως τῆς ἠθικῆς τοῦ κ. Βαλαωρίτου ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν αὐτῆς —, τὸ παράδειγμα, ὅπερ ἔσπευσεν αὐτὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δώσῃ, δείξασα ὅτι καὶ αὐτὴ πιστεύει ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἑαυτῶν καθηκόντων οἱ ἀντιπροσωπεύοντες αὐτὴν νὰ περιβάλλωνται ἐνταῦθα ἐντολὴν ἐκπληρώσεως ἀντιθέτου καθήκοντος καὶ ἐκδοῦσα τὴν ἀπαγόρευσιν διὰ τὸ ἀσυμβίβαστον. Τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦτο ὑπάρχει ἀληθῶς καθιερωμένον καὶ ἐν νόμῳ· διότι κατὰ τὸν νόμον τῶν καταστατικῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τοὺς ὑποδιοικητὰς ἔχομεν ὡρισμένους δημοσίους λειτουργούς, διότι καὶ ὁρίζονται ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν· ἀλλὰ παρελείφθη τὸ αὐτὸ νὰ λεχθῇ καὶ περὶ τοῦ διοικητοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο ἐξαίρεσις αὐτοῦ· ἀλλ’ ἐγένετο καὶ ἡ ἀντίθετος ἐξαίρεσις, διὰ τοῦτο καὶ εἴδομεν εἰσελθόντας ἐνταῦθα ὑποδιοικητὰς τῆς Τραπέζης ἄνδρας ἄλλως ἀξίους πάσης τιμῆς, ἀλλὰ πλανωμένους ἐν τούτῳ, διὰ τὸ τοσοῦτον ἀλληλένδετον τῶν συμφερόντων Κράτους καὶ Τραπέζης, ὥστε πολλάκις νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσιν ἄνευ παραβάσεως τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ καθήκοντος. Σήμερον δὲ ἡ Τράπεζα εἶναι συνδεδεμένη κατὰ τοιοῦτον τρόπον πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον ὄχι μόνον ὡς ἴση πρὸς ἴσον, ἀλλὰ καὶ ὡς ὑπερτέρα ἐκτὸς τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, κατόπιν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου, ὥστε βεβαίως θὰ ἦτο πλάνη δεινή, ἂν ἐνομίζομεν ὅτι ἐπιτρέπεται κατ’ ἐξαίρεσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῆς νὰ εἰσέρχωνται καὶ ὡς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ἐνταῦθα. Τοῦτο κατενόησεν ὁ διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ διὰ τοῦτο ἐθέσπισεν ἐν τῇ Τραπέζῃ ὅ,τι θέλομεν καὶ ἡμεῖς θεσπίσει ταύτην τὴν ὥραν ἐνταῦθα.

§75Ι. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ. Νομίζω ὅτι, ὅτε ἐλάβετε ἐντολὴν νὰ σχηματίσητε Κυβέρνησιν, ἀπηυθύνθητε πρὸς τὸν κ. Βαλαωρίτην νὰ λάβῃ μέρος εἰς αὐτήν.

§76ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω· καὶ δὲν θὰ λησμονήσω ὁποίας συνδρομῆς χρηστότητος καὶ ἱκανότητος ἐτύχομεν, ὅτε τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἀντεπροσωπεύετο ἐν ταὐτῷ καὶ ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης καὶ ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως ἐν Παρισίοις. Ἐκεῖ τότε τὰ συμφέροντα τοῦ τε Δημοσίου καὶ τῆς Τραπέζης τὸν αὐτὸν δρόμον ἔβαινον, ἤρχετο δὲ παράπλευρος ἡ Τράπεζα αὐξάνουσα τὴν πίστιν τοῦ Δημοσίου, στηρίζουσα τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τοῦ Δημοσίου. Ἄνευ τῆς Τραπέζης τὸ Κράτος τότε θὰ ἐβαρύνετο ἴσως 30 ἀντὶ 20· ἀλλ’ ἡ προσθήκη τῆς Τραπέζης καὶ ἡ ἐργασία αὐτῆς ἐν τῷ θέματι, ἐνῷ οὐδένα κίνδυνον μεταβολῆς τῶν ὅρων ἐνεῖχεν ἐπὶ τὸ ἐπιβλαβέστερον, ἀπ’ ἐναντίας προσέθετε τοιαύτην δύναμιν πίστεως, ὥστε συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐξασφάλισιν ὅρων ἐπωφελῶν εἰς τὸ Κράτος, ἐν τῇ Γαλλικῇ ἀγορᾷ καθ’ ὃν χρόνον πρωτεύων τις πολιτευόμενος τῶν Γάλλων ἔλεγεν ὅτι ἡ ὥρα ἦτο τοιαύτη, ὥστε καὶ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ δανείσωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὴν σήμερον τὸ πᾶν κυβερνᾶται ὑπὸ τοῦ χρηματιστῶν, καὶ οὐδὲν εἶναι δυνατόν, καὶ ἂν τυχὸν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας νὰ βοηθήσῃ εἰς ζητούμενον ἔξωθεν δάνειον, ἂν ἐκ τῶν προτέρων δὲν προασφαλισθῇ σύμπραξις καθ’ ὅλον τὸν μέγαν ἐκεῖνον κύκλον τῆς ἀγορᾶς, ὅστις εἶναι ὁ πάροχος τοῦ χρήματος. Διὰ τοὺς προεκτεθέντας λόγους ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπεν ἐν τῷ Συντάγματι νὰ τεθῶσιν οἱ φραγμοὶ οὗτοι, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ πειρασμὸς εἰς πολιτευομένους ἔχοντας ἐλευθεριώτερον τὸν περὶ τούτων τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι διὰ νόμου ἔπειτα νὰ μεταβάλωσι τὰ διὰ νόμου θεσπιζόμενα. Ἐντὸς τούτου τοῦ κύκλου τῶν αὐστηρῶν ἰδεῶν πρέπει καὶ συμφέρει ἐν τῷ μέλλοντι σταθερῶς νὰ τηρηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ πολιτεία καὶ πρὸς αὐτὸν οἱ νόμοι νὰ προσαρμοσθῶσιν. Ἀρκετὰ θέλουσιν ἀντιπροσωπεύεσθαι ἐν τῇ Βουλῇ τὰ συμφέροντα τῶν τοιούτων ἱδρυμάτων λόγῳ τῆς ἐν αὐτῇ παρουσίας μετόχων καὶ ἄλλων εἰς τὰ ἔργα αὐτῶν ἰδιωτικῶς ἐνδιαφερομένων, οἵτινες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμερισθῶσι κατὰ τὴν δοθεῖσαν ἤδη ἀπόδειξιν. Ἀρκεῖ αὕτη ἡ ἀναπόφευκτος ἀνάμιξις· μὴ προβῶμεν περαιτέρω. Διότι εἰς τὴν πλάστιγγα τιθέμενα τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου θέλουσι κινδυνεύσει ποτὲ νὰ εὑρεθῶσιν ἐλαφρότερα τοῦ συμφέροντος τῶν Τραπεζῶν ἢ τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἢ τῶν οἱωνδήποτε ἄλλων ἐκείνων καταστημάτων, τῶν ἐν τῷ ζητήματι ἀντιτιθεμένων πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα.

§77ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν διακόπτομεν;

§78ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐλάχιστα θὰ εἴπω.

§79Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ ὁμιλία σας εἶναι ἐκ τῶν σπανίως ἀκουομένων ἐνταῦθα, παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ συνεχίσωμεν μετὰ τὴν διακοπήν.

§80ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πιστεύσατέ μοι παρακαλῶ· ἡ καλλίστη ἀγόρευσις θὰ δειχθῇ ἡ ψήφισις τοῦ ἄρθρου τούτου. Οὐδὲν θέλει ὑπάρξει διδακτικώτερον παρὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ψηφιζόμενον, καί, ἂν τοῦτο πρόκειται νὰ ψηφισθῇ, οἱ περισσότεροι λόγοι ἀποβαίνουσιν ἐντελῶς μάταιοι. Ἐκ τῶν λεχθέντων βλέπετε ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο παραμερίζονται μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες εὑρίσκονται ἐν τοιαύτῃ σχέσει συμφερόντων πρὸς τὸ Δημόσιον, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ συμβιβασθῶσι τὰ πράγματα ἀζημίως καὶ διὰ τὸ ἵδρυμα καὶ διὰ τὸ Κράτος, οὗτινος τὰ συμφέροντα ἐνταῦθα ἀντιπροσωπεύονται. Οἱ ἀνήκοντες εἰς τοιαύτας ἐργασίας πρέπει νὰ ἀποφασίσωσι νὰ ἐνεργήσωσιν ἐπιλογήν. Ὑπάρχουσιν ἄνδρες ἐντιμότατοι, χρηστότατοι, χρήσιμοι εἰς τὰ ἱδρύματα, ἐὰν ἔχωσι τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ παρουσία αὐτῶν ἐκεῖ εἶναι ἀπαραίτητος, πρέπει νὰ ἀποφασίσωσι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν αἴθουσαν ταύτην· ἐὰν ἔχωσι τὴν πεποίθησιν ὅτι χρησιμώτερον εἶναι νὰ προτιμήσωσι τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἐνταῦθα τῶν δημοσίων συμφερόντων, πρέπει μετὰ προθυμίας νὰ θυσιάσωσι τὴν θέσιν, ἣν ἔχουσιν ἐν τοιούτοις ἱδρύμασι. Καὶ ἐντεῦθεν ἐὰν ἀπέλθωσι, θὰ εὑρεθῶσιν οἱ ἀντικαταστάται· καὶ ἐκείνας τὰς θέσεις ἂν ἐγκαταλείψωσι, δὲν θὰ ἀπολεσθῶσι τὰ ἱδρύματα. Πρέπει ὅμως αὐτοὶ νὰ ἀποφασίσωσιν ἢ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Ἂς εἰσέλθῃ ἐνταῦθα ἀντ’ αὐτῶν ἄλλος οἱοσδήποτε· ὁ ἀδελφός, ὁ πρῶτος ἐξάδελφος· οἱοσδήποτε. Ἢ, ἂν αἰσθάνωνται ἑαυτοὺς ὅλως ἀφωσιωμένους εἰς τὸ συμφέρον ἐκεῖνο, ὑπὲρ οὗ ἔταξεν αὐτοὺς ἀντιπροσώπους ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἂς περιορίζωνται εἰς αὐτό, μὴ ἀναμιγνυόμενοι εἰς ἄλλα ὅσον εἶναι ἀνθρωπίνως δυνατόν.

§81Γ. ΠΩΠ. Παρελείψατε ὅμως μέγα ἵδρυμα καὶ ἐξαιρεῖτε αὐτὸ ἀντιθέτως πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἴχετε εἰσηγηθῆ εἰς τὴν Βουλήν.

§82ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἤγουν;

§83Γ. ΠΩΠ. Δύο μεγάλας Τραπέζας, τὰς ὁποίας τίθετε ἐκτὸς τῆς ἀπαγορεύσεως.

§84ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι ἐπεκράτησεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἡ ἀρχὴ νὰ περιλάβωμεν μόνον ἐκείνας, αἵτινες συνδέονται διὰ τῶν τοιούτων, οἵους ἔδειξα, δεσμῶν.

§85Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ Συντάγματος ἄλλως τε.

§86ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν ὑπάρξῃ τι τὸ δυνάμενον διὰ νόμου νὰ προστεθῇ — διότι καὶ αἱ σχέσεις τῶν ἱδρυμάτων μεταβάλλονται —, βεβαίως πρέπει ὁ νόμος νὰ ἔλθῃ εἰς συμπλήρωσιν. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζω καὶ ἂν τὰ ἱδρύματα, ἅτινα ὑπαινίττεσθε — τὸ ἓν τοὐλάχιστον ὑποθέτω ὅτι ἐνόησα ...

§87Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κατὰ τὸ σχέδιον τοῦτο τοιουτοτρόπως ἀποκλείεται νόμος τοιοῦτος.

§88ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὸ θὰ εἴπω. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ ἵδρυμα, ὅπερ φαντάζομαι ὅτι ἐννοεῖτε, ὅτι τοῦτο δὲν ἀποκλείεται, διότι εἶναι τοιοῦτοι οἱ δεσμοί, ἂν ὄχι οἱ ἄμεσοι, οἱ ἔμμεσοι πρὸς τὸ Δημόσιον...

§89Λ. Θ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἔχει τὸ τέταρτον τῶν κεφαλαίων τῆς Προνομιούχου.

§90ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι τοιοῦτοι οἱ δεσμοί, ὥστε βεβαίως θέλει κριθῇ τὸ ζήτημα αὐτῶν αὐστηρότερον κατὰ τὸ κείμενον τῆς διατάξεως ταύτης.

§91Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ ἐτόλμησα νὰ σᾶς διακόψω, διότι ἡ εἰσήγησις τῶν νομοσχεδίων σας κατὰ τὸ παρελθὸν ὡς βάσιν εἶχεν οὐχὶ ἀνωμαλίας τινὰς τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν, ἀλλ’ ἀνωμαλίας ἄλλων Τραπεζῶν, εἴτε μὴ ὑπαρχουσῶν σήμερον εἴτε καὶ ὑπαρχουσῶν. Συνεπῶς ἡ σκέψις, ἡ ὁποία σᾶς ὡδήγει τότε εἰς ἀπαγόρευσιν, ἦτο εὐρυτέρα, ἀλλὰ καὶ διάφορος ἴσως.

§92ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εὐρυτέρα. Ἀλλά, διότι ἦτο εὐρυτέρα, εἶχε τὸ ἐλάττωμα, ὅπερ ἔχει σήμερον καὶ ἡ πρότασις τῶν ἓξ Βουλευτῶν. Πρέπει νὰ ζητήσωμεν τὰ δυνατά. Ἂν δυνηθῶμεν νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸν κύκλον, πάντως πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτόν· ἐγὼ πρῶτος θέλω ψηφίσει, ἀλλὰ πρέπει πάντοτε νὰ ζητήσωμεν τὰ δυνατὰ καὶ ἐπιδεκτικὰ ψηφίσεως.

§93ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Διὰ συνταγματικῆς διατάξεως.

§94ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ συνταγματικῆς διατάξεως. Ὁ νομοθέτης ἔπειτα μένει ἐλεύθερος νὰ ἐπεκτείνῃ ἐφ’ ὅσον θέλει καὶ δύναται. Μετὰ ταῦτα, Κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω περισσότερα. Εἰς πάντα τὰ Κράτη ἐσκέφθησαν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ πολλαχοῦ ἐψηφίσθησαν νόμοι ἀνάλογοι πρὸς ἐκείνους, οὓς βλέπομεν ψηφιζομένους ἐνταῦθα. Παρακολουθοῦντες τοὺς ἄλλους καὶ μιμούμενοι πολλάκις ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ ταύτην τὴν στιγμὴν παρακολουθήσωμεν αὐτοὺς καὶ μιμηθῶμεν ἐφ’ ἃ δεῖ. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν τρίτην καὶ ἡμίσειαν μετὰ μεσημβρίαν. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 1 καὶ 5′ μ. μ.). Μετὰ τὴν διακοπήν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίσις. Ὁ κ. Δεμερτζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§97Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§98Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ πρὸ μικροῦ καταθὰς ἀπὸ τοῦ βήματος ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς ἔθιξε τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν μορφήν, ἡ ὁποία παρουσιάζει τὰς μεγαλειτέρας πράγματι δυσχερείας καὶ ἡ ὁποία πανταχοῦ παρουσίασε τὰς μεγαλειτέρας δυσχερείας διὰ τὴν ἐπίλυσιν προβλήματος ἐκ τῶν δυσκολωτάτων. Εἶναι ἀδιαφιλονείκητον ὅτι ἔγκειται ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ πολιτεύματος τὸ νὰ ἀντιπροσωπεύηται πᾶς ὁ λαός, πᾶσαι αἱ τάξεις, πάντα τὰ ἐπαγγέλματα, αὐτὰ τὰ συμφέροντα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀδιαφιλονείκητον ὅτι δύναταί τις νὰ ἐπαναλάβῃ διὰ τὴν σύνθεσιν τοῦ συνεδρίου τοῦ ἐθνικοῦ τὸ λεχθὲν διὰ τὴν ἐντιμότητα τῆς συζύγου τοῦ Καίσαρος, ὅτι δὲν πρέπει μόνον νὰ παρίστανται ἐν αὐτῷ οἱ πράγματι ἀμέτοχοι παντὸς ἰδιωτικοῦ συμφέροντος, οἱ παρέχοντες πράγματι τὰς ἐγγυήσεις, ὅτι ἐν συγκρούσει ἰδιωτικοῦ καὶ ἐθνικοῦ συμφέροντος, ἤθελον προκρίνει τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, ἀλλὰ πρέπει συνάμα νὰ εἶναι ἡ σύνθεσις αὐτοῦ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀποκλείηται ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ ἡ ὑπόνοια ἡ ἐλαχίστη ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίθετος ἐκδοχή. Καὶ ἡ δευτέρα αὕτη σκέψις, ἡ ἐξυψοῦσα καὶ ἐξαίρουσα τὴν σύνθεσιν τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ ἄγουσα αὐτὸ εἰς τὴν περιωπήν, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ εἶναι παρὰ τῷ λαῷ, ἡ δευτέρα αὕτη ὄψις ἐπρυτάνευσεν ἀλλαχοῦ καὶ πρέπει νὰ πρυτανεύσῃ παρ’ ἡμῖν, συζητούσης τῆς Βουλῆς τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ἡ ὑπεπιτροπή, ἧς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος, ἐμελέτησε καὶ ἐβασάνισε τὸ ζήτημα ἐπὶ πολύ, εὑρέθη δὲ πρὸ τῆς δυσχερείας, ὅτι Κράτος μικρόν, μὴ ἔχον νὰ ἐπιδείξῃ πολλοὺς τοὺς δυναμένους νὰ συνεισφέρωσι τὰ φῶτα αὐτῶν καὶ ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ καὶ ἔξω αὐτοῦ πρὸς τὴν πρόοδον τῶν μεγάλων κοινωνικῶν συμφερόντων, τῶν χρηματικῶν καὶ παραγωγικῶν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ πρόοδος τοῦ ἔθνους, ὅτι Κράτος, λέγω, μικρὸν τοιοῦτο ἔπρεπε μετὰ πολλῆς περισκέψεως νὰ προβῇ εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν περιπτώσεων ἀσυμβιβάστου, ἐν πιθανῇ συγκρούσει τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων πρὸς τὰ ἐθνικά. Ἀλλ’ ἐπίσης ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἔλαβε τὴν κοινὴν συνείδησιν, ἥτις ἀπαιτεῖ κατὰ τρόπον ἀνεπίδεκτον ἀμφιβολίας, ὅπως ἡ σύνθεσις τοῦ συνεδρίου τοῦ ἐθνικοῦ γένηται καθ’ ὃν τρόπον ἐξέθηκα πρὸ ὀλίγου. Πρὸ τοιούτων ἀκροτήτων εὑρισκομένη ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἡ ὑπεπιτροπή δὲν ἠσπάσθη μὲν τὴν ἀπολυτωτέραν γνώμην, τὴν ἄγαν ἐκτενῆ ὑποτύπωσιν, τὴν ὁποίαν τὸ προσχέδιον τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, δὲν ἠθέλησεν ὅμως νὰ ἀπόσχῃ τελείως ἀπὸ τῆς καθιερώσεως ἀσυμβιβάστων, ὡς ἤδη ὑπάρχουσιν ἐνδεδειγμένα ἐκ τῆς πείρας τοῦ παρελθόντος, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀρίστης συνθέσεως τοῦ συνεδρίου τοῦ ἐθνικοῦ, δὲν ἠθέλησε νὰ ἀποκλείσῃ ταύτην, καὶ κατέληξεν εἰς τὴν ὑποτύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἕνεκα τούτου τὰ ἤδη νενομοθετημένα ἀσυμβίβαστα τῶν συμβολαιογράφων, φυλάκων ὑποθηκῶν καὶ μεταγραφῶν, δικαστικῶν κλητήρων καὶ ἀξιωματικῶν, ἐθεώρησε καλὸν ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι ἔπρεπε νὰ θέσῃ ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ Συντάγματι. Δὲν δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἄνθρωποι ἐπιτετραμμένοι τοιαύτας δημοσίας ὑπηρεσίας πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν εὐχέρειαν νὰ νομίζωσιν ὅτι θὰ δύναται νὰ μεταβληθῇ ἡ διάταξις τοῦ νόμου καὶ νὰ ἔχωσιν ἐν ἑαυτοῖς τὴν ἐλπίδα ὅτι δύνανται νὰ ἐκθέσωσιν ὑποψηφιότητα πρὸ τοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι εἶτα τὸ σῶμα τὸ κρῖνον τὰ πολιτικὰ προσόντα ἤθελεν ἐπιεικῶς κρίνει, νομίζον ἴσως ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὁ ἀποκλείων τοὺς εἰρημένους ὑπαλλήλους, ὡς ὑπεστηρίχθη καὶ ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ παλαιοῦ νομοθετικοῦ καὶ συνταγματικοῦ καθεστῶτος, εἶναι ἀντισυνταγματικός, εἴτε πολιτικὸν εἶναι ἐν τῷ μέλλοντι τὸ Σῶμα τοῦτο εἴτε δικαστικόν, ἐν τῇ περιπτώσει καθ’ ἣν τοῦτο θὰ ὁρισθῇ συνταγματικῶς, ὡς μέλλον νὰ δικάζῃ καὶ τὰ πολιτικὰ προσόντα τῶν ἐκλογίμων. Πρὸς τούτοις δὲν ἠδύνατο ἡ ἐπιτροπὴ νὰ μὴ θίξῃ καὶ ἐξετάσῃ ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἀλλαχοῦ ἐξητάσθη, τὸ τοῦ ἀσυμβιβάστου, περὶ οὗ προνοεῖ τοῦ ἄρθρου 71 ἡ δευτέρα παράγραφος, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα ὅσα ἐγένοντο ἐν ἄλλοις Κράτεσιν, ὄχι διότι πρέπει νὰ μιμηθῶμεν ταῦτα γενικῶς καὶ ἀπολύτως, ἀλλὰ διότι καὶ τὸ προσχέδιον τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν Βουλευτῶν ὑπεδείκνυεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ διότι πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν ὑπεσχέθημεν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, ὅτι ἤθελον ληφθῆ ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, ὅτε τὸ πρῶτον ἐζητοῦμεν τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ καὶ πρόσωπα, μετέχοντα τῆς ἐπιτροπῆς καὶ πολλὴν πεῖραν ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἀποκομίσαντα ἐκ τῶν συζητήσεων τοῦ συνεδρίου τούτου, ὑπέδειξαν εἰς ἡμᾶς περιπτώσεις ἀτοπημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα περιέπιπτον λεληθότως πρόσωπα, ἅτινα ἔπρεπε νὰ ἵστανται ὑψηλὰ ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει, κατὰ τὰς συζητήσεις, τὰς διεξαγομένας ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ καὶ ἀφορώσας ἐν δεδομένῃ περιπτώσει συνάμα συμφέροντα ὑψηλότερα χρηματικά, ἀλλὰ καὶ συμφέροντα ἐθνικά. Λαβοῦσα ταῦτα ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιτροπὴ κατέφυγεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πορισμάτων τῆς πείρας τῆς παρ’ ἡμῖν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἐξέτασιν τῶν πορισμάτων, ὅσα ἡ πεῖρα εἶχε νομοθετικῶς διατυπώσει εἰς ἄλλα Κράτη. Ἐξήτασε τοὺς νόμους τοὺς ἐν Ἰταλίᾳ ἰσχύοντας, τῆς 13 Μαΐου 1887, τῆς 10 Αὐγούστου 1890, τῆς 23 Αὐγούστου 1893 καὶ τῆς 28 Μαρτίου 1895, δι’ ὧν καθιεροῦνται ἀσυμβίβαστα, πλεῖστα, δύναταί τις εἰπεῖν, πολλῷ πλείονα ἢ ὅσα τὸ ἄρθρον τὸ ὑπὸ συζήτησιν καθιεροῖ. Δὲν ἠθελήσαμεν ὅμως νὰ φθάσωμεν μέχρι τῶν ἀκροτήτων, τὰς ὁποίας ἐκεῖ ἐδέχθησαν, λαβόντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς ἔθνος ὀλιγάριθμον ὀλίγα σχετικῶς ἔχον πρόσωπα δυνάμενα νὰ συνεισφέρωσι τὰ φῶτά των εἰς τὸ ἐθνικὸν συνέδριον, δὲν ἦτο συμφέρον, δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ φανῇ ἀποκλεῖον πληθὺν αὐτῶν, ὡς θὰ ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἔθνος μέγα, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἵνα μὴ εἴπω ἀπὸ ἑκατονταετηρίδων, προηγμένον ἐν τῷ πολιτισμῷ καὶ τοῖς γράμμασιν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ψηφιζομένου τοῦ ἄρθρου τούτου, ἀποκλείονται ἐκ τῆς Βουλῆς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ συνεισφέρωσι πολύτιμον τὴν εἰσφορὰν αὑτῶν διὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων ἐν γένει, ὅτι θὰ στερηθῶμεν ἴσως ἀδίκως πολυτίμων συνεργατῶν, ἀλλὰ τὸ ἄτοπον τοῦτο δὲν παρετηρήθη μόνον παρ’ ἡμῖν. Εἰς τὸ 1877 τὸ πρῶτον, πρὸς καθῃσύχασιν τῆς κοινῆς γνώμης, τῆς κοινῆς συνειδήσεως, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐξύψωσιν τοῦ ἐπιπέδου, ἐφ’ οὗ ἵστατο τὸ Κοινοβούλιον τὸ Ἰταλικόν, ἀπεφάσισε καὶ εἰσήγαγε διὰ νόμου τὸ ἀσυμβίβαστον, καὶ τότε ἐστερήθη δύο τῶν ἀρίστων οἰκονομολόγων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δι’ οὓς ἐλυπήθησαν αὐτοὶ οὗτοι οἱ ψηφίσαντες τὸν νόμον, ἐστερήθη τοῦ Ῥουμπαντίνο καὶ τοῦ Γκαλιζέντι, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἔπρεπε νὰ ἀποκλεισθῶσι καὶ δύο ἢ πλείονες ἄριστοι, ἵνα στερεωθῇ παρὰ τῷ λαῷ ἀδιάσειστος ἡ συνείδησις, ὅτι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια ὅτι παρακάθηνται πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ προκρίνωσι τὰ ἀτομικὰ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅμως, Κύριοι, ὅτι τὸ πρόβλημα θὰ παραμείνῃ ἄλυτον πάντοτε, ἄλυτον καὶ ὑπὸ τὰς δύο αὐτοῦ ὄψεις, ἃς παρουσιάζει ἡ δυσχέρεια τῆς λύσεως αὐτοῦ, καὶ ὑπὸ τὴν μίαν ὄψιν, καθ’ ἣν ἐπέρχεται ἡ βλάβη, ὅτι διὰ τῆς μεγάλης σχετικῶς κατηγορίας τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει τὸ ἄρθρον, θὰ στερηθῶμεν προσώπων περισσοτέρων καὶ πολιτιμοτέρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα νομίζομεν ὅτι θὰ ἀποκλεισθῶσι, παραμένει ἄλυτον καὶ ὑπὸ τὴν ἑτέραν αὑτοῦ ὄψιν, καθόσον εἶναι δυνατὸν ἐπίσης ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ποθοῦμεν, τὸ ἀνεπηρέαστον δηλονότι τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, νὰ μὴ εἶναι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τελείως ἐξησφαλισμένον ἀπὸ τῆς ῥοπῆς τῶν ἔξω τῶν γενικῶν κειμένων παντοίων ἄλλων συμφερόντων. Ἀλλ’ οὐδὲν ἀνθρώπινον ἔργον, Κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐντελές. Δικαίως ἀποκλείωμεν τοὺς διοικητὰς καὶ ὑποδιοικητὰς, διευθυντὰς καὶ ἐμμίσθους ὑπαλλήλους τῶν Τραπεζῶν καὶ ἐκείνων τῶν ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπολαύουσιν εἰδικῶν προνομίων, μολονότι οὑτωσὶ ἀποκλείωμεν μίαν σειρὰν προσώπων, ἴσως ἐπωφελῶν εἰς τὸ ἐθνικὸν συνέδριον, διότι ταῦτα, διαχειριζόμενα τὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία προσδίδεται αὐτῆς ὑπὸ τῶν καταστατικῶν τῶν ἑταιριῶν, τῶν σκοπουσῶν τὴν προαγωγὴν συνολικῶν χρηματικῶν συμφερόντων, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ διαχειρήσει ταύτης, διαχειρίσει ἥτις ἐπάγεται δρᾶσιν, διαχειρίσει, ἥτις ἐπάγεται εὐθύνας, ἀπέναντι ἐκείνων, οἵτινες ἐνεπίστευσαν αὐτοῖς τὴν διαχείρισιν τῶν συμφερόντων, δὲν εἶναι δυνατὸν, λέγω, ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ νὰ ἀποσκορακίσωσι τελείως τὴν ἰδιότητα τοῦ διαχειριστοῦ, ἐν συζητήσεσιν, ὅπου ἀναμίγνυνται τὰ διαχειριζόμενα συμφέροντα πρὸς τὰ γενικά, ἀλλά, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι καὶ ταύτην ἔχουσι τὴν ὑψίστην ἀρετήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχωσιν εἰς τοὺς ἀκροωμένους ἀνύποπτον πεποίθησιν, καίπερ ὑποστηρίζοντες πράγματα, ὄντα ἴσως δίκαια, ἀλλὰ προάγοντα τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουσιν ἰδιαιτέρως, δὲν εἶναι δυνατὸν ἀτυχῶς νὰ πιστευθῶσιν ὅτι, ταῦτα λέγοντες καὶ ταῦτα συμβουλεύοντες ἐν τῷ συνεδρίῳ θὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ εἱλικρινείᾳ, ἡ δὲ ὑπόνοια αὕτη Κύριοι, θὰ ἦτο βαρεῖα, ὄχι μόνον διὰ τὸ ἐθνικὸν συνέδριον, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐκείνους ἔτι, τοὺς ὁποίους ἀποβλέπει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν. Ἀλλ’ εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, οὐχὶ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, φαίνεται ὅτι δὲν πρέπει, ὡς ἐκ τοῦ προορισμοῦ, ὡς ἐκ τῆς τῆς φύσεως τοῦ λειτουργήματος αὐτῶν, νὰ ἀποκλείσωμεν προσέτι καὶ τὴν κατηγορίαν τῶν προσώπων. τὰ ὁποῖά εἰσι μέλη τῶν διοικητικῶν συμβουλίων, διότι τὰ διοικητικὰ συμβούλια δίδουσιν ἁπλῶς τὰς συμβουλὰς αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι τείνουσιν εἰς περιορισμόν τινα τῆς ἐξουσίας τῶν διαχειριστῶν...

§99Γ. ΠΩΠ. Συνήθως δὲν δίδουσι συμβουλάς, διότι δὲν δύνανται νὰ δώσωσιν.

§100ΑΝΔΡ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Ψαρῶν διὰ τῆς εὐφυοῦς διακοπῆς του προσήνεγκεν, εἶναι ἐπιχείρημα καταλῆγον ὑπὲρ τῆς ἐκδοχῆς τῆς ἐμῆς, διότι, ἂν δὲν δίδωσι συμβουλὰς τὰ πρόσωπα ταῦτα δὲν ἔχουσι καὶ τὴν εὐθύνην τὴν ἐκ τῶν συμβουλῶν καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι θέλοντα τὴν εὐθύνην ταύτην νὰ προασπίσωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἠδύναντο νὰ παρίδωσιν γενικώτερα συμφέροντα. Ἀλλά, ὅταν δίδωσι συμβουλάς, αἱ συμβουλαὶ αὗται, ἀκριβῶς σκοπὸν ἔχουσι τὸν περιορισμὸν τῆς ἀπολύτου ἐξουσίας τῶν διαχειριστῶν, δὲν ἐπάγονται δὲ ἀνωμαλίαν, ὡς προκειμένου περὶ τῶν διαχειριστῶν. Οἱ διαχειρισταὶ ἐν τῷ ζήλῳ αὐτῶν, τοῦ νὰ προαγάγωσι τὰ συμφέροντα τὰ οἰκονομικά, τὰ ὁποῖα ἐνεπίστευσαν εἰς αὐτοὺς οἱ μέτοχοι, εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶσιν εἰς ἅλματα δυνάμενα νὰ ἀποβῶσι καταστρεπτικὰ διὰ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρείας, καὶ δι’ αὐτὸ τίθενται τὰ διοικητικὰ συμβούλια, ὅπως παρεμβάλωσι πέδας εἰς τὴν διοίκησιν τῶν διαχειριστῶν. Νομίζω λοιπόν, Κύριοι, ὅτι, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ μέλη τῶν διοικητικῶν συμβουλίων εἶναι πολυάριθμα· ὅτι ἐν τῷ τόπῳ τῷ μικρῷ, ὅπως εἶναι ὁ ἡμέτερος, πλεῖστοι καλοῦνται νὰ συνεισφέρωσι τὰ φῶτα εἰς τραπέζας, εἰς οἰκονομικὰ συνέδρια ἢ ἐπιτροπὰς, καὶ ἂν λάβωμεν ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, πρέπει νὰ ἀπαλείψωμεν ἀπὸ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου τὴν κατηγορίαν τῶν μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, κατηγορίαν, ἥτις δὲν δύναται νὰ παράσχῃ ἐμπόδιον εἰς τὸ ἀπρόσκοπτον ἔργον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, δύναται ὅμως νὰ στερήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν θεσμοθετηθῇ διὰ τοῦ Συντάγματος, πολυτίμων συνεργατῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Φοβοῦμαι, Κύριοι, ὅτι κινδυνεύομεν, ἐπεκτείνοντες ὑπερμέτρως τὸν κύκλον τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θέλομεν νὰ ἀποκλείσωμεν, νὰ πάθωμεν ὅ,τι ἔπαθε Κοινοβούλιον μᾶλλον προηγμένον ἡμῶν εἰς παλαιοτέραν ἐποχήν. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ ἐν Ἀγγλίᾳ, καθ’ ἣν ἐνομίσθη, ὅτι οἱ συνεισφέροντες τὰς νομικὰς αὐτῶν γνώσεις εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν ἰδιωτικῶν ἢ συνολικῶν συμφερόντων ἦτο δυνατὸν εἰσερχόμενοι εἰς τὸ Κοινοβούλιον νὰ μὴ παράσχωσιν εἰλικρινεῖς γνώμας διὰ τὰ ἐθνικὰ πράγματα καὶ σκεφθέντες οἱ Βουλευταὶ ὅτι οἱ συνεισφέροντες τὰς νομικὰς ταύτας γνώσεις ἔπρεπε νὰ ἀποκλεισθῶσιν ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον ἐψήφισαν ἐπὶ Ἑρρίκου τοῦ Δʹ κατὰ τὸν 15ον αἰῶνα συνταγματικὴν διάταξιν ἐν Ἀγγλίᾳ, ἥτις ἀπέκλειε τελείως τοὺς νομικοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνικῶν συνεδρίων. Ὑπῆρξε, Κύριοι, τάσις ἥτις ἔφερεν εἰς ὑπερβασίαν καὶ τάσις ἥτις ἴσως ἀπαντᾷ καὶ σήμερον ἐν τῇ ὁρμῇ, ἥτις κατέχει ἡμᾶς, πρὸς ἀρίστην συγκρότησιν τοῦ ἐθνικοῦ συνεδρίου, ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἡ Ἱστορία, ἡ κρίνασα τὰ γενόμενα, καὶ ἡ Ἱστορία ἐχαρακτήρισε τὸ Κοινοβούλιον ἐκεῖνο τὸ Ἀγγλικὸν διὰ τοῦ τίτλου lack learning parliament διὰ τοῦ τίτλου δηλαδὴ «Κοινοβούλιον τῶν ἀμαθῶν». Τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο, Κύριοι, ἐχαρακτήρισαν ἐκεῖ ὡς Κοινοβούλιον τῶν ἀμαθῶν, φοβοῦμαι ὅτι ἐν τῇ μερίμνῃ, ὑφ’ ἧς κατεχόμεθα πάντες, ἀπὸ χρηστοῦ τοῦ συνειδότος, θέλοντες νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὸ ἔθνος, νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν καλλιτέραν συγκρότησιν τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὸ μέλλον, ἂν δὲν θέσωμεν εἰς τὰς σκέψεις ἡμῶν χαλινούς τινας, καὶ ἂν δὲν δυνηθῶμεν νὰ ὑπολογίσωμεν πόσα εἶναι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν διὰ τὴν καλλιτέραν μόρφωσιν τοῦ Κοινοβουλίου, θὰ ὑποστῶμεν εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τὴν Ἱστορίαν ἐπίκρισίν τινα, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἤθελον νὰ φανῶμεν αὐστηροὶ μὲν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς διαχειριζομένους συμφέροντα ἀλλότρια, ἀλλ’ ὀλιγώτερον αὐστηροὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἁπλῶς συνεισφέρουσι τὰς συμβολὰς αὐτῶν. Διὰ τοῦτο, μολονότι εἶμαι ἐπίσης ὑπὲρ τῆς ἰδέας ὅτι οἱ ἔμμισθοι δικηγόροι τῶν τοιούτων ἱδρυμάτων πρέπει νὰ ἀποκλείωνται, διότι ἐνδέχεται νὰ ὑποληφθῶσιν ἐπιλανθανόμενοι τῆς ἰδιότητος τοῦ ἐθνικοῦ ἀντιπροσώπου, ἕνεκα τῆς διηνεκοῦς ὑπερασπίσεως συμφερόντων, τὰ ὁποῖα συνήθως ὑπερασπίζονται ἐπὶ τακτικῷ μισθῷ, ἐνῷ λέγω, τοῦτο δέχομαι καὶ εἰσηγήθην τοῦτο πρῶτος ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἐνῷ εἶμαι τῆς ἰδέας ὅτι οἱ τοιοῦτοι ὑπερασπισταὶ πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσι, δὲν εἶμαι ὅμως τῆς ἰδέας ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλείωνται τὰ μέλη τῶν διοικητικῶν συμβουλίων, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα πρὸς ἡμᾶς. Ἀλλά, Κύριοι, ἂν διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον εἴτε καθ’ ὃν τρόπον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ πρὸς ἡμᾶς εἴτε καθ’ ὃν τρόπον ἡ Βουλὴ θὰ κρίνῃ, πάντως πρέπει δι’ ἐπισήμου ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ τὸ Σῶμα τοῦτο, νὰ κατασταθῇ δῆλον ὅτι τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἄρχηται, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ παύῃ, εἰμὴ ἀφ’ οὗ χρόνον ἄρχεται, καὶ καθ’ ὃν χρόνον λήγει τὸ ἔργον τὸ ἐπαγόμενον τὸ ἀσυμβίβαστον τῶν προσώπων τῶν φερόντων τὰς ἰδιότητας ταύτας πρὸς τὰ ἔργα τοῦ Βουλευτοῦ. Ἡ ἑρμηνεία αὕτη πρέπει νὰ γίνῃ σαφῶς εἴτε διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς εἰσηγουμένου τῆς πλειονοψηφίας, εἴτε διὰ δηλώσεως καὶ αὐτοῦ τούτου τοῦ Σώματος.

§101Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Πῶς τὸ ἐννοεῖτε;

§102ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπῆρξα ἀρκετὰ σαφής, κύριε συνάδελφε. Προσέξατε νὰ τὸ ἀντιληφθῆτε. Τὸ ἄρθρον ἔχει· «δὲν δύνανται δὲ νὰ ὦσι Βουλευταὶ οἱ συνδεόμενοι μετὰ τοῦ Κράτους διὰ συμβατικῶν παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν». Ἔληξεν ἡ ἐργολαβία· πρέπει σαφῶς νὰ δηλωθῇ ὅτι δὲν παραμένει κανὲν ἀσυμβίβαστον.

§103ΙΩ. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχητε Βουλὴν ὑπὸ ἐκκαθάρισιν διαρκῶς;

§104ΙΩ. ΜΑΜΑΗΣ. Ὁ δεῖνα κατὰ Δημοσίου περιλαμβάνεται εἰς τὸ ἀσυμβίβαστον;

§105ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν συνδέηται διὰ συμβατικῆς παραχωρήσεως ἢ ἐργολαβίας, περιλαμβάνεται. Ἂν δὲν συνδέηται, εἶναι πλέον δικαστικὸν ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον θὰ κριθῇ ἀπὸ Σῶμα ἐντελῶς ἀνεξάρτητον τοῦ νομοθετικοῦ, καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν ἐν τῷ ἐθνικῷ συνεδρίῳ Βουλευτῶν ἐχόντων δικαστικὰς διαφορὰς μετὰ τοῦ Δημοσίου. Ἐπειδή, Κύριοι, γνωρίζω ὅτι εἰς τὸ μέλλον αἱ ἑρμηνεῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ὦσι διάφοροι, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει σαφέστερον νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ πρότασις αὕτη, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ὑλικὸν ἑρμηνείας κατάλληλον.

§106ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἴσως εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσητε τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη σήμερον καὶ ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς τοὺς ὀφείλοντας ἐξ ἐργολαβιῶν.

§107Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει αὐτήν, κύριε συνάδελφε.

§108ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι ὁ ὀφείλων ἐξ ἐργολαβίας συνδέεται.

§109Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Καὶ ὅταν λήξῃ ἡ ἐργολαβία, ἀρκεῖ ὅτι συνδέεται· δύναται νὰ εἶναι ὀφειλέτης.

§110Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἂν εἶναι ὀφειλέτης, δὲν ὑπάρχει ἀσυμβίβαστον, διότι ὀφείλει· τοῦτο εἶναι γεγονός, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ μεταβολὴν πλέον, ἀλλά, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ ἐργολαβία, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι μεταβολαί.

§111Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον καθιεροῖ ἀσυμβίβαστον ἢ ἀκυρότητα ἐκλογῆς;

§112ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Οἱ δικηγόροι οἱ ἔχοντες ὑποθέσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου θὰ ἀποκλείωνται;

§113Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι, διότι οἱ δικηγόροι οἱ ἔχοντες ὑποθέσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀσκοῦσι δημόσιον λειτούργημα καὶ ἐκτελοῦσι δημοσίαν ὑπηρεσίαν.

§114Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, Κύριε συνάδελφε, ἀλλὰ πρέπει νὰ σημειώσητε ὅτι οἱ δικηγόροι οἱ ἔχοντες ὑποθέσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου ἢ τὰ ἄτομα τὰ ἔχοντα αὐτὰς πρόκειται νὰ κριθῶσιν ἀπὸ τὸν δικαστικὸν Σῶμα, Σῶμα ἐντελῶς ἀνεξάρτητον τοῦ νομοθετικοῦ. Ἡ πρόνοια, ἡ ὁποία θὰ ληφθῇ, εἶναι διὰ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν πρόκειται διὰ τὸ νομοθετικὸν Σῶμα νὰ ληφθῶσι μέτρα φέροντα εἰς σύγκρουσιν τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα τὰ μεμονωμένα ἀπὸ τὰ καθολικὰ καὶ ἐθνικὰ τοιαῦτα.

§115ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τῶν ἰατρῶν τῶν ὑπηρετούντων ἐμμίσθως εἰς τοιαύτας ἑταιρείας;

§116ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, διότι δὲν εἶσθε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα σοφῶς ὑποδείξητε ὅτι ἔπρεπε καὶ αὐτὴ ἡ περίπτωσις νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Παρ’ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ἀδιαφιλονείκητον ὅτι τὸ πρόβλημα εἶναι τραχὺ ὑπὸ τὴν ὄψιν τῆς στερήσεως πολυτίμων παραγόντων διὰ τὸ ἐθνικὸν συνέδριον, παραγόντων, τοὺς ὁποίους ὑπέδειξε καὶ αὐτὸς ὁ τοσοῦτον στερρῶς προμαχήσας ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας πολιτευτὴς καὶ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπείας ὑπὲρ τῆς θεσμοθετήσεως τοῦ ἄρθρου, παραγόντων, οἵτινες, καίπερ διαχειριζόμενοι ὕψιστα ἰδιωτικὰ ἢ συνολικὰ συμφέροντα, οὐδέποτε ἐπελάθοντο τοῦ καθήκοντος αὑτῶν, ὥστε νὰ θέσωσιν ἐν ἥσσονι μοίρᾳ τὸ συμφέρον τὸ ἐθνικόν, ἐν συγκρούσει ἐνίοτε ἐρχόμενον πρὸς τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα, ἅτινα διεχειρίζοντο. Καὶ τὸ πρόβλημα μένει ὑπὸ τὴν ἑτέραν ὄψιν ἄλυτον, ὡς καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὑπὸ τὸν τύπον ἀμφιβολίας ὑπεδείξαμεν πρὸς ἀλλήλους. Ἀποκλείομεν τοὺς δικηγόρους τοὺς ἐμμίσθους τοιούτων ἱδρυμάτων, ἅτινα εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι συμφέροντα ἀντιτιθέμενα πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, δὲν ἀποκλείομεν δέ, διότι δὲν δυνάμεθα τὰ πάντα νὰ ἀποκλείσωμεν, τοὺς δικηγόρους τοὺς προσφέροντας οὐχὶ ἐπὶ μισθῷ, ἀλλὰ συνεχῶς τὰς ὑπηρεσίας αὑτῶν εἰς τοιαῦτα ἱδρύματα. Ἐν Ἰταλίᾳ ἀκόμη καὶ τούτους ἀποκλείουσι, καὶ τοὺς συνεχῶς ὁπωσδήποτε προσφέροντας τὰς ὑπηρεσίας αὑτῶν εἰς τοιαῦτα ἱδρύματα, ἀνεξαρτήτως ἂν τοῦτο γίνεται ἐπὶ μισθῷ, ἀποκλείουσι τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο καὶ εἰς ἡμᾶς; Ἂν ὑπῆρχεν ἀρκετὸν διαθέσιμον ὑλικόν, ὥστε νὰ δυνάμεθα ἀφθόνως νὰ ἐκλέξωμεν ἐκείνους, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐνταῦθα, θὰ ἠδυνάμεθα πάντας ἐκείνους νὰ ἀποκλείσωμεν, δι’ οὓς ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἔστω καὶ ἀβάσιμος ὑπόνοια ὅτι δὲν θὰ ἐξυπηρετῶσι πρεπόντως ἐνίοτε τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Καὶ πάλιν θὰ παραμένῃ ἄλλη τις δυσχέρεια, τὴν ὁποίαν καὶ ἐκεῖ ἐσκέφθησαν, καὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προλάβωσι δι’ οὐδενὸς τρόπου· παραμένει ἡ κατηγορία τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα χωρὶς νὰ φαίνωνται ὅτι ἀνήκουσιν ἐπὶ μισθῷ εἰς ἑταιρείας, χωρὶς νὰ λαμβάνωσιν ἀμοιβὴν ἐπὶ χρήμασιν ἀπὸ τὰς ἑταιρείας, ἐν τούτοις χρησιμεύουσιν ὡς ὑπερασπισταὶ τῶν συμφερόντων ἐκείνων ἐπὶ ἀνταλλάγμασι κρυφίοις. Ποία λοιπὸν εἶναι ἡ μόνη ἐγγύησις, παρ’ ὅσα ἄρθρα καὶ ἂν θεσμοθετήσωμεν; Ποία εἶναι ἡ μόνη ἐγγύησις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀπομείνῃ πρὸς τὴν τελειοτέραν διαρρύθμισιν τῆς συγκροτήσεως τοῦ ἡμετέρου συνεδρίου! Κατ’ ἐμὲ εἶναι μία καὶ μόνη, καὶ αὕτη εἶναι ἡ δημοσία συνείδησις, ἡ συνείδησις τῶν ἐκλογέων. Ἐκείνη θὰ εἶναι πάντοτε ὁ ἄριστος καθαρτὴρ καὶ ἐκείνη θὰ λέγῃ ποῖοι εἶναι οἱ κατάλληλοι, ἵνα ὑπερασπίσωσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, καὶ ἐκείνη πάντοτε δύναται νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ἔχοντας μερίμνας περὶ ἰδιωτικῶν συμφερόντων καὶ παρορῶντας τὰ γενικὰ πολιτευτάς· «οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ Μαμμωνᾷ». (Χειροκροτήματα).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον· εἶναι ἀντιλέγων;

§118Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ὑποστηρίζει τὸ ἄρθρον;

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἀντελήφθην ὅτι ὑποστηρίζει τὸ ἄρθρον. Ἕπεται ὁ κ. Βοζίκης, ὁ κ. Παπαναστασίου, ὁ κ. Ἀγαπητός, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀντιλέγων.

§120ΣΠ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Τὸ Κράτος, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν παρουσιάζεται ὑπὸ τὰς δύο αὑτοῦ μορφάς, ἀφ’ ἑνὸς ὡς πρόσωπον νομικὸν ἐκπροσωποῦν ὡρισμένον συμφέρον, τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὡς ἐκπροσωποῦν τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους τὰ γενικά, ὑπὸ τὴν γενικὴν αὑτῶν μορφήν. Ὑπὸ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἄποψιν ἀπαγορεύει εἰς τοὺς ὑπαλλήλους του νὰ πολιτεύωνται, καὶ ἀναμφισβητήτως δικαιοῦται ν’ ἀπαγορεύσῃ τοῦτο, ὅπως πᾶς ἰδιώτης δύναται νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους του τοῦτο, καὶ ὡς ἀπηγόρευσεν, ὡς ἐλέχθη ἐντεῦθεν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν καὶ ἰδιῶται πολλοί. Ἑπομένως ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου οὐδεμίαν ἀντίρρησιν ἔχω, διότι εἶναι δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους του νὰ ἀπασχολῶνται μὲ τὴν πολιτικήν. Ἴσως θὰ ἠδύνατο νὰ προσθέσῃ τις μετὰ τὰς λέξεις «δήμαρχοι καὶ δημαρχικοὶ πάρεδροι» καὶ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ νόμου θὰ ἀφωμοιοῦντο μὲ τοὺς δημάρχους καὶ τοὺς δημαρχικοὺς παρέδρους λόγῳ τοῦ τεθησομένου εἰς ἐφαρμογὴν νόμου περὶ κοινοτήτων, ἢ νὰ δοθῇ ἡ ἐξήγησις αὕτη τουλάχιστον. Κατὰ τὰ ἄλλα οὐδεμία ἀντίρρησις ὑπάρχει. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν παράγραφον αὕτη δύναται νὰ δώσῃ νὰ ὑποτεθῇ ὅτι τὸ Κράτος νομίζει ὅτι πρέπει εἰς μερικοὺς πολίτας νὰ ἀπαγορευθῇ νὰ προσέρχωνται εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην διὰ τὸν λόγον ὅτι εἶναι δυνατὸν Βουλευταὶ γινόμενοι οἱ πολῖται οὗτοι νὰ εὑρεθῶσιν ἀντιμέτωποι δύο διαφόρων συμφερόντων, τοῦ συμφέροντος εἴτε τοῦ ἀτομικοῦ των εἴτε ἄλλων ὁμάδων, τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύουσι. Δὲν ἔχω τὴν αὐτὴν ἀντίληψιν. Μὲ τὸ κείμενον τῆς ἐπιτροπῆς συμφωνῶ σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου ὑπὸ τὸν ὅρον ὅπως ἡ φράσις «δυνάμει εἰδικῶν νόμων», ἡ ἀναφερομένη εἰς τὸ πρῶτον μέρος, τεθῇ εἰς τὸ τέλος ἀμφοτέρων τῶν περιπτώσεων. Δηλαδὴ τότε νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀσυμβίβαστον, ὅταν αἱ ἑταιρεῖαι, εἰς ἃς ἀνήκει ὁ Βουλευτής, ἔχωσι παραχωρήσεις ἢ ἐργολαβίας δυνάμει εἰδικῶν νόμων, διότι ἄλλως, ἂν ἡ φράσις «δυνάμει εἰδικῶν νόμων» δὲν ἀναφέρηται καὶ εἰς αὐτούς, θέλουσι χαρακτηρισθῆ ὅλαι αἱ ἑταιρεῖαι ὡς ὑπαγόμεναι εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν τοῦ ἀσυμβιβάστου· π. χ. μία ἑταιρεία ἀτμοπλοϊκὴ μικρὰ δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὴν μεταφορὰν τοῦ Ταχυδρομείου. Ἄρα πάντες οἱ ὑπάλληλοι αὐτῆς θὰ ὑπάγωνται εἰς τὸ ἀσυμβίβαστον. Τροποποιουμένου τοῦ ἄρθρου ὡς προτείνω, τὸ ἀσυμβίβαστον τότε θὰ παρουσιάζηται μόνον εἰς τὰς μεγάλας ἑταιρείας, ὡς π. χ. οἱ σιδηρόδρομοι, οἱ ὁποῖοι σχεδὸν ἀποτελοῦσιν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους καὶ θὰ ἀνῆκον εἰς τὸ Κράτος, ἂν τὸ Κράτος ἠδύνατο νὰ διαχειρισθῇ αὐτούς· ἐπίσης καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θ’ ἀπετέλει τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν τὸ Κράτος ἠδύνατο νὰ διαχειρισθῇ μίαν τοιαύτην ἐργασίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἰδιώτας ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου λέγει· «δὲν δύνανται δὲ νὰ ὦσι Βουλευταὶ οἱ συνδεόμενοι μετὰ τοῦ Κράτους διὰ συμβατικῶν παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν». Θεωρῶ ὅτι ἡ παράγραφος αὕτη ἡ ἀφορῶσα τὰ ἄτομα τὰ ἐπὶ κεφαλῆς ἰδιωτικῶν ἐργασιῶν εἶναι πολὺ ἀόριστος καὶ πολὺ ἐπικίνδυνον νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογήν, διότι δι’ αὐτῆς τῆς παραγράφου θέλομεν φθάσει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἀπαγορεύσωμεν σχεδὸν εἰς ὅλους τοὺς ἐργαζομένους νὰ δύνανται νὰ ὦσι Βουλευταί. Ἤθελον προτείνει δὲ τὸ ἑξῆς, ὅπως ἡ παράγραφος αὐτὴ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν προηγουμένην, δηλαδὴ νὰ τεθῶσιν οἱ ἐπὶ κεφαλῆς ἰδιωτικῶν ἐπιχειρήσεων εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ τεθῶσι καὶ αἱ ἑταιρεῖαι, καὶ τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ Βουλευτοῦ νὰ ἰσχύῃ μόνον εἰς ἣν περίπτωσιν ὁ ἰδιώτης αὐτὸς συνδέεται μετὰ τοῦ Κράτους διὰ συμβάσεως ἢ διὰ παραχωρήσεως, ἡ ὁποία γίνεται δι’ εἰδικοῦ νόμου καὶ ὄχι εἰς οἱανδήποτε περίστασιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κανονισθῇ ἐκ τῶν προτέρων. Ἐξ ἄλλου δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ λόγος νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ ἡ χρησιμότης καὶ ἡ εὐθύτης ἀτόμων, ἐργαζομένων μετὰ τοῦ Κράτους ἄνευ μεγάλων συμβάσεων, διότι καὶ αἱ ἐξαιρέσεις δὲν γίνονται διὰ τὸν λόγον αὐτόν· ἂν ἐξαιροῦμεν τοὺς Βουλευτὰς ἀπὸ τῶν τοιούτων θέσεων, βεβαίως τοῦτο γίνεται λόγῳ εὐπρεπείας καὶ ὄχι λόγῳ ἀμφιβολίας· διότι βεβαίως ὁ τοιοῦτος ἀνταγωνισμὸς Βουλευτῶν καὶ Κράτους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βλάψῃ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Εἰς τὴν Βουλὴν ἔχομεν καθ’ ἑκάστην ἀντιμαχόμενα συμφέροντα πολεμοῦντα αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, ἀλλ’ οὐδέποτε ὑπερίσχυσαν οὔτε τὰ ἀτομικὰ οὔτε τὰ ἐπαρχιακὰ οὔτε τὰ ἐπαγγελματικὰ οὔτε ἄλλα συμφέροντα, διότι τὸ σύνολον τῆς ἑλληνικῆς Βουλῆς ἀντεπεξέρχεται ἑκάστοτε κατ’ αὐτῶν, ὥστε, καὶ ἂν εὑρεθῇ τὸ συμφέρον μιᾶς ἐπιχειρήσεως, ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὁποίας τυχὸν νὰ εἶναι εἷς Βουλευτής, νὰ εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον, τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ κίνδυνον κατὰ τοῦ Κράτους, διότι θὰ εὑρεθῇ ἀπέναντι αὐτοῦ ἡ ἄλλη Βουλὴ ὡς καὶ ὁσάκις μέχρι τοῦδε παρουσιάσθη συμφέρον ἐπαρχιακὸν ἢ ἐπαγγελματικὸν ἢ ἀτομικὸν ὑποστηριζόμενον ὑπὸ ἑνὸς Βουλευτοῦ, τοῦτο δὲν ἀπετέλεσε κίνδυνον διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἂν ἰδιῶταί τινες ἐπὶ κεφαλῆς ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως ἢ ἐνδιαφερόμενοι δι’ ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν τύχωσι νὰ εὑρεθῶσιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, καὶ συμβῇ ἀκουσίως καὶ ἀσυνειδήτως ἢ ἔστω καὶ ἑκουσίως νὰ ὑπερασπίσωσι τὸ συμφέρον αὐτῶν τὸ ἰδιωτικόν, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει, διότι ὑπάρχει ὁλόκληρος ἡ Βουλή, διὰ ν’ ἀντιταχθῇ. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως καὶ διὰ τὰ ἄτομα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αὐτὴ διάταξις, ὅτι τότε μόνον θὰ ἐξαιρῶνται, ὅταν συνδέωνται μὲ τὸ Κράτος δι’ εἰδικοῦ νόμου. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· ἡ δὲ δευτέρα παράγραφος καὶ ἡ τρίτη νὰ γίνωσι μία, ὡς ἑξῆς: «Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ ἔργα τοῦ διοικητοῦ, ὑποδιοικητοῦ, διευθυντοῦ, ὑποδιευθυντοῦ, μέλους διοικητικοῦ συμβουλίου, ὑπαλλήλου καὶ ἐμμίσθου δικηγόρου ἐκδοτικῶν, βιομηχανικῶν ἢ ἐμπορικῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, ἢ πρὸς τὴν ἰδιότητα μέλους καὶ ὑπαλλήλου ἑτερορρύθμων καὶ ὁμορρύθμων ἑταιρειῶν ἢ πρὸς τὴν ἰδιότητα ἰδιοκτήτου, διευθυντοῦ ἢ ὑπαλλήλου ἀτομικῆς ἐπιχειρήσεως, ἐφ’ ὅσον αἱ ἑταιρεῖαι ἢ αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται θ’ ἀπολαύωσι δυνάμει εἰδικῶν νόμων προνομίων ἢ ἐπιχορηγήσεων ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ἢ παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν».

§121Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Προνομιοῦχος εἶναι καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα;

§122ΣΠ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Βεβαίως· ἄλλως τε εἶπον ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι σχεδὸν τμῆμα τοῦ Κράτους, εἶναι ὑπηρεσία δημοσία, καὶ ὅτι τὸ Κράτος δύναται νὰ ἔχῃ ἐνδιαφέρον νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ πολιτεύωνται, ἵνα εὐδοκιμήσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὅπως καὶ εἰς τοὺς σιδηροδρόμους, διότι εἶναι τμήματα τοῦ Κράτους. Ἂν τὸ Κράτος ἔχει ἀναθέσει εἰς ἑταιρείας δυνάμει εἰδικοῦ νόμου τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν, τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς ἀδυναμίας του νὰ ἐκτελέσῃ μόνον του, διότι μόνον του ὤφειλε νὰ ἐκμεταλλεύηται αἴφνης τὴν συγκοινωνίαν καὶ ὄχι δι’ ἑταιρειῶν. Ταῦτα συνδέονται ἀμέσως ἐξ αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο τὸ Κράτος καὶ δαπάνας δι’ αὐτὰ ὑφίσταται καὶ ἐπιβλέπει τὰς λειτουργίας των ἐπιβάλλον ὅρους. Ὁριζομένου ὅθεν τοῦ ἀσυμβιβάστου μόνον διὰ τοὺς πολίτας τοὺς ἐργαζομένους εἰς ἐπιχειρήσεις ἀποτελούσας δυνάμει εἰδικοῦ νόμου παραρτήματα οὕτως εἰπεῖν τοῦ Κράτους, δίδεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ δικαιολογία ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο λαμβάνεται ἐκ μερίμνης πρὸς τὴν καλὴν λειτουργίαν τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων καὶ ὄχι ἐξ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς ὡρισμένην κατηγορίαν πολιτῶν.

§123Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπισκοπήσῃ κανεὶς τὸ ἄρθρον 71, θὰ ἴδῃ ὅτι δὲν εἶναι ἀθῷον· μέχρι τοῦδε ὑπῆρξαν περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὁπωσδήποτε ἔπαιξε τὸν ρόλον του εἰς τὰ πολιτικὰ ὄργια, διότι πολλὰ ἐκ τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ἐξεμεταλλεύθησαν ἀσεβῶς τόσον τὰς λαϊκὰς ἀδυναμίας, ὅσον καὶ πολλάκις—ἂς τὸ εἴπωμεν—ἐξεμεταλλεύθησαν τὴν θέσιν αὐτῶν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Πολλάκις ἑταιρεῖαι διάφοροι ἔχουσαι συμφέρον, ὁσάκις ἔβλεπον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου προέχον καὶ φερόμενον ἐναντίον τῶν ἑταιρειῶν, ἀλλὰ προέχον πάντοτε, κατώρθουν καὶ τὸ ἐπαγίδευον, οὕτως ὥστε καὶ τῷ ὑπέσχοντο ὅτι θὰ λάβῃ μέρος ὡς μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου δι’ ἁδρᾶς, ἁδροτάτης ἀμοιβῆς. Ἔχομεν δεδομένα καὶ ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου τούτου ὅτι πολλάκις Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι ἦλθον εἰς διαφόρους διαπραγματεύσεις μετὰ διαφόρων ἑταιρειῶν, κατὰ τὴν λῆξιν τῆς ὑπουργίας των ἀμέσως προεχειρίσθησαν καὶ ἔλαβον τὸ χρῆμα τοῦ μέλους τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου. Ὥστε δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ ἄρθρον μέχρι τοῦδε ἦτο ἀθῷον. Σημειωτέον δὲ ὅτι, ὁσάκις μέλος τι τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ἐξετίθετο εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, ἐπήρχετο καὶ πλαστογραφία τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αἱ ἑταιρεῖαι, καθὼς γνωρίζετε, ἔχουσι μέσα νὰ διαθέτωσι καὶ ὑλικὰ καὶ ἠθικά. Εἶχον λοιπὸν συμφέρον ἀναπόδραστον χάριν τῶν συμφερόντων ὄχι βεβαίως τοῦ Κράτους, ἀλλὰ χάριν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ μέλος ἐκεῖνο τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, καὶ προσεπάθουν πάσῃ θυσίᾳ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ ἐθνικὸν συνέδριον. Θὰ εἴπητε πρὸς ἐμὲ ὅτι πᾶς τις ὢν μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, ὢν δὲ καὶ μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρθῇ ἐν τῇ συνειδήσει καὶ τῇ σκέψει πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, νὰ ἀποβλέψῃ περισσότερον εἰς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρείας; Κύριοι, γνωρίζομεν ὅλοι τὰς ἀνθρωπίνας ἀδυναμίας, μάλιστα ὁσάκις περιβαλλόμεθα καὶ ὑπὸ ὑλικῶν στενοχωριῶν. Βεβαίως τὸ συμφέρον τῆς χώρας καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ἐξαίρηται καὶ νὰ ἵσταται ἐξ ἀποστάσεως πολὺ μεγάλης ἀπὸ τὸ συμφέρον μιᾶς ἑταιρείας. Ἀλλ’ ὁσάκις πιεζόμεθα ἀπὸ οἰκονομικὰς στενοχωρίας, χάριν τῆς αὐτοσυντηρήσεως, χάριν τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας ἡμῶν χάριν τῆς ὑποστάσεώς μας τῆς ἀνθρωπίνης, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑποκύψωμεν μοιραίως εἰς τὴν ἠθικὴν διαφθορὰν τὴν ἀπορρέουσαν ἐκ τῆς ὑλικῆς βίας. Ἐὰν παρατηρήσωμεν τὰ διάφορα διοικητικὰ συμβούλια τῶν διαφόρων ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι μέλη τῶν διοικητικῶν συμβουλίων εἰσὶν οἱ προέχοντες εἰς χρυσόν, οἱ προέχοντες εἰς ὄνομα, οἱ προέχοντες εἰς τὸ Κοινοβούλιον, δηλαδὴ κατώρθουν αἱ διάφοροι ἑταιρεῖαι πᾶσαν δύναμιν ἠθικήν, πᾶσαν δύναμιν ὑλικήν, πᾶσαν δύναμιν μορφώσεως νὰ τὴν αἰχμαλωτίσωσιν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ μὴ ἔχωσιν οὔτε θέλησιν, οὔτε γνώμην, οὔτε σκέψιν, οὔτε κρίσιν, οὔτε λόγον κατὰ πεποίθησιν περὶ τῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Καὶ εἴδομεν πάλιν τὸ θέαμα τὸ ἐλεεινόν, πολλάκις εἰσαχθέντος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συζητηθέντος τοῦ ζητήματος τῶν διαφόρων ἑταιρειῶν ἄνδρες πολιτικῆς περιωπῆς μεγάλης, ἔχοντες καὶ σθένος καὶ μόρφωσιν καὶ ἀρετὰς πολλάς, ὅτε δυστυχῶς ἐρρίφθη ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ ὑπαινιγμός τις ἢ ἐν γένει ὑπόθεσις, ἡ ὁποία δὲν θὰ περιεποίει τιμὴν εἰς τὴν ἑταιρείαν ἐκείνην, οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι τοῦ σθένους, τῆς πυγμῆς, τῆς περιωπῆς, τῆς ἀρετῆς τῆς μεγάλης, ἐβωβάθησαν, ἐφιμώθησαν, ἀπεσβολώθησαν εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα. Ὥστε ἐξηγεῖται τρανῶς καὶ ἀπεριφράστως καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας τοῦ Κοινοβουλίου τούτου ὅτι δυστυχῶς τὸ κεφάλαιον ἔχει τὴν δύναμιν, ὥστε νὰ ἐπιβάλληται εἰς τοὺς μεγαλειτέρους χαρακτῆρας, τοὺς ἀτιθάσους, εἰς τὰς μεγαλειτέρας πεφωτισμένας διανοίας καὶ νὰ ἀποσβολώνωσιν αὐτάς, καὶ ἐν γένει νὰ καθιστῶσιν αὐτὰς τελείως χαύνους καὶ νὰ τὰς ῥίπτωσιν εἰς ἀφασίαν. Εὐχῆς λοιπὸν ἔργον ἦτο, καὶ ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐθέσπισε τοιαύτην διάταξιν, ἡ ὁποία διάταξις πραγματικῶς εἶναι ἀπόρροια καὶ πείρας μακρᾶς καὶ ἐπισταμένης ἀντιλήψεως σχετικῶς μὲ τὰ κρατοῦντα μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ τὰ λαβόντα χώραν ἐν τοῖς παρασκηνίοις τῶν διαφόρων ἑταιρειῶν. Ἂν βεβαίως ἡ ἐπανάστασις ἔκαμνε τὸ καθῆκον αὐτῆς, ἐὰν ἡ πλατεῖα τοῦ Συντάγματος — καὶ μὴ ἀπορήσητε — μετεβάλλετο κατ’ ἐμέ, καὶ ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ εἰς πλατεῖαν τῆς Γραίβης, βεβαίως δὲν εἴχομεν ἀνάγκην νὰ περιλάβωμεν τοιαύτην διάταξιν. Δυστυχῶς ἡ ἐπανάστασις, ὁ ῥυθμὸς μᾶλλον τῆς ἐπαναστάσεως ὑπῆρξεν ἄτολμος καὶ δειλός, καὶ ὄχι συντηρητικός, διότι συντηρητικὸς ἐν τῇ ἰδέᾳ τῆς ἐπαναστάσεως σημαίνει ἀνωφελὴς πολυτέλεια. Ἐπὶ πλέον δὲ λέγω καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἐπανάστασις, ἀλλὰ μᾶλλον ἓν ἐξάνθημα στασιαστικὸν ὑπῆρξε, διότι ποῦ ἠκούσθη ἡ ἐπανάστασις νὰ ἀναθέτῃ τὴν δημιουργίαν μιᾶς καλλιτέρας καταστάσεως πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς εἰς τοὺς δημιουργοὺς τοῦ ἀπαισίου παρελθόντος; Εἶναι μία κατάστασις τόσον ἀκατανόητος καὶ τόσον ἀσύλληπτος, ὥστε μόνον εἰς τὸ Κράτος τοῦτο ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔγινεν. Ἄλλως τε ἐπανάστασις, ἡ ὁποία, κατ’ ἀρχὴν ἀναλλοίωτον τοῦ δικαίου, κρατεῖ τῶν πάντων καὶ πασῶν τῶν ἐξουσιῶν, ἡ ἐπανάστασις ἐκείνη τὴν ἑπομένην τοῦ γεγονότος τῆς 15 Αὐγούστου ἐλιποψύχησε καὶ ἐζήτησεν ἀμνηστίαν ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐθεώρει ἐνόχους εἰς τὴν συνείδησίν της.

§124ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι τὴν ἑπομένην. Ὅτε ἐξῆλθον εἰς τὸ Γουδί, μόλις εὑρέθησαν ἐκεῖ, συνῆλθον καὶ εἶπον: τώρα τί θὰ πράξωμεν; Τί ἄλλο παρὰ νὰ ζητήσωμεν ἀμνηστίαν; Αὕτη ἦτο ἡ πρώτη των σκέψις.

§125Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ γεγονὸς τῆς 15 Αὐγούστου δὲν ἀνειλίχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, θὰ εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν γνώμην μας. Ἐὰν, λέγω, ἡ ἐπανάστασις ἔπραττε τὸ καθῆκον αὐτῆς, βεβαίως δὲν θὰ ἤμην ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλεγον αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι πρέπει νὰ περιλάβωμεν τὴν διάταξιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πολὺ ὀρθῶς καὶ πολὺ δικαίως καὶ πρεπόντως περιέλαβε καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἓξ Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν ὡς καὶ ἡ συντακτικὴ ἐπιτροπή. Θὰ ἠδύνατό τις ὅμως νὰ ἔλθῃ καὶ εἰς τὴν ἄλλην σκέψιν, ὅτι, ἐὰν περιλάβωμεν τὴν διάταξιν ὅτι δὲν συμβιβάζονται τὰ καθήκοντα τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῶν διαφόρων ἀνωνύμων ἑταιρειῶν μὲ τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ, θὰ ἠδύνατο νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἑξῆς σκέψιν, ὅτι τοὐλάχιστον μέχρι τοῦδε ἐτήρουν οἱ Κύριοι αὐτοί, τὰ μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου καὶ Βουλευταί, τὰ προσχήματα, ὥστε, ὅτε ἐγίνετο ἡ συζήτησις, δὲν συνηγόρουν τοὐλάχιστον ὑπὲρ τῶν ἑταιρειῶν. Τώρα εἶμαι πεπεισμένος ἀπολύτως ὅτι τὸν κ. Καλογερόπουλον ἢ τὸν Α. ἢ τὸν Β.....

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, παύσατε τὰ ὀνόματα.

§127Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἂν εἶσθε συγγενής, κύριε Πρόεδρε, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει καθόλου.

§129Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν εἶναι ἄσυλον τὸ βῆμα τοῦτο.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν ὀνόματι τῆς ἀσυλίας πρέπει νὰ μὴ λέγητε ὀνόματα.

§131Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν εἶναι μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ὁ κ. Καλογερόπουλος;

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε κατὰ προσώπων μὴ δυναμένων νὰ ὑπερασπισθῶσιν.

§133Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τότε ἐγώ, Κύριοι, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, διότι οὕτω φρονῶ ὅτι δὲν ἔχω θέσιν ἐν τῇ Βουλῇ οὔτε εἰς τὸ βῆμα ἐκεῖνο.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι παρεξηγήσατε ἐντελῶς τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου. Σᾶς ἔκαμον τὴν παρατήρησιν, ὅταν πρόκειται νὰ ἀναφέρητε πρόσωπα καὶ νὰ κακίζητε αὐτά, χωρὶς νὰ δύνανται ταῦτα νὰ ὑπερασπισθῶσι. Δύνασθε νὰ ἀναφέρητε πράξεις, χωρὶς νὰ ἀναφέρητε πρόσωπα.

§135Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐφ’ ὅσον καταγγέλλει νομίζω ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ ἀναφέρῃ καὶ πρόσωπα.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί καταγγέλλει; ἀξιοποίνους πράξεις; Τὸ βῆμα εἶναι ἄσυλον, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι πρέπει καὶ νὰ διασύρωνται πρόσωπα χωρὶς νὰ δύνανται νὰ ὑπερασπισθῶσιν.

§137ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι καὶ Δικαστήριον ἡ Βουλή, ὅπου ὑπάρχουσι κατηγορούμενοι, ἵνα ἀπολογηθῶσιν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι Δικαστήριον, εἶναι Βουλή, ἀλλ’ ἐν ταῖς κοινοβουλευτικαῖς συζητήσεσι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διασύρωνται ἄτομα μὴ παριστάμενα ἐνταῦθα. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἔχει τὸν λόγον ἐν πλήρει τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς ἀσυλίας.

§139Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ ἠδύνατό τις νὰ λάβῃ καὶ τὴν ἄλλην μορφὴν τῆς ὑποθέσεως—ὡς μειονοψηφῶν τὸ λέγω αὐτὸ πάντοτε—ὅτι μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον τὰ μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῶν διαφόρων ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ὄντα καὶ Βουλευταὶ ἐτήρουν τὰ προσχήματα, καί, ὁσάκις ἐρρίπτετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζήτησις ἀποβλέπουσα τὰς ἑταιρείας ταύτας, λόγῳ τῶν προσχημάτων ἀπέναντι τῆς κοινωνίας καὶ φοβούμενοι τὴν κοινὴν γνώμην, δὲν συνηγόρουν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρείας, φοβούμενοι παρεξηγήσεις. Ἀλλὰ διὰ τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν θεσπίζομεν, φθάνομεν εἰς τὸ ἄλλο, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τὸν πατέρα, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τὸν θεῖον, θὰ εἶναι ὁ υἱός, ὁ ἐξάδελφος καὶ τὰ λοιπά, οὕτως ὥστε εἶναι ἕν πρᾶγμα καὶ αὐτό, καὶ ἐνῷ, ὡς εἶπον, μέχρι τοῦδε ἐτήρουν τὰ προσχήματα καὶ δὲν ὡμίλουν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν διαφόρων ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, διότι θὰ εἶναι ὑποκατάστατοι αὐτοί, θὰ ἔχωσιν ἐλευθέραν τὴν γνώμην καὶ οὐδεὶς ψυχολογικὸς ἐπηρεασμὸς θὰ εἶναι εἰς τὴν συνείδησίν των τοῦ νὰ μὴ ὁμιλῶσιν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν ἑταιρειῶν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ κλίνω ὑπὲρ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν διετύπωσαν πολὺ ὀρθῶς καὶ πρεπόντως καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πείρας καὶ τῆς μελέτης καὶ οἱ Βουλευταὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν καὶ οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουσι τὴν συνταγματικὴν ἐπιτροπήν. Σημειωτέον δὲ ὅτι εἶμαι δικηγόρος. Πρέπει καὶ ἡμεῖς οἱ δικηγόροι νὰ θυσιάσωμεν ἐν μέρει τὰ ὑλικά μας συμφέροντα, διότι, ὅταν θέλωμεν νὰ λεγώμεθα πολιτικοὶ ἄνδρες, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἵσταται ἐξ ἀποστάσεως ἀφ’ ἡμῶν ἡ ἰδιοτέλεια. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ διετύπωσεν ὅτι ἔμμισθοι κλπ., ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι τῆς ἰδέας ὅτι δύναται νὰ μὴ εἶναι ἔμμισθος, δύναται νὰ εἶναι δικηγόρος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, μιᾶς ἀνωνύμου ἑταιρείας, ἑνὸς καταστήματος ἐκδοτικοῦ κλπ., δύναται νὰ μὴ εἶναι ἔμμισθος, εἶναι ὅμως πάντοτε δικηγόρος. Τί φρονεῖτε σεῖς; Παίζομεν μὲ τὰς λέξεις; Καὶ δύναται ἡ λέξις ἔμμισθος νὰ κρατήσῃ τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ λαοῦ εἰς τὸ ὕψος αὐτῆς; Φρονῶ λοιπὸν ὅτι χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῶν δικηγόρων, τὸ πλεῖστον δὲ τῆς παρούσης Βουλῆς κατὰ ἕνα ὑπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ἔκαμα, ἀποτελεῖται ἐκ δικηγόρων, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτῶν ἐπιβάλλεται νὰ τὸ περιλάβωμεν εἰς τὴν διάταξιν.

§140Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἠξεύρετε ποίους Κυρίους πρέπει νὰ ἀποκλείσωμεν; Ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ἔμμισθοι δικηγόροι Τραπεζῶν, μισθοδοτοῦνται ὡς τοιοῦτοι, καὶ ἐν τούτοις, ἐνῷ γνωρίζομεν ὅτι ἔγιναν καὶ Βουλευταὶ καὶ γίνονται καὶ Ὑπουργοί, οὐδέποτε ἐπάτησαν εἰς Δικαστήρια νὰ δικηγορήσωσιν, οὐδέποτε συνέταξαν ἀγωγήν, οὐδέποτε ἔδωκαν γνωμοδότησιν, ἀλλὰ μισθοδοτοῦνται ὡς ἔμμισθοι δικηγόροι Τραπεζῶν, μόνον διότι εἶναι κληρονομικῷ δικαιώματι Βουλευταὶ καὶ μόνον διότι κληρονομικῷ δικαιώματι γίνονται Ὑπουργοί. Ἐγὼ γνωρίζω ἕνα, ἀλλὰ δὲν ἀναφέρω ὀνόματα, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς τρία τοιαῦτα ἱδρύματα δικηγόρος, ἐνῷ οὐδέποτε ἐπάτησεν εἰς Δικαστήριον, ἴσως ἴσως οὔτε ἅπαξ ἐκ περιεργείας, καὶ ἔγινεν Ὑπουργὸς ἐπανειλημμένως.

§141Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εὐχῆς λοιπὸν ἔργον θὰ ἦτο ἡ Βουλή, ὅπως, ἐκτὸς τῶν ἐμμίσθων δικηγόρων, περιλάβῃ καὶ τοὺς ἄλλους δικηγόρους, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν θὰ εἶναι ἔμμισθοι, ἔχουσιν ὅμως τὴν ἀμοιβήν των, καὶ οὕτω καταντῶμεν πάλιν σχεδὸν εἰς τὸ αὐτό. Ἐν πάσῃ περιπτώσει κηρύσσομαι μὲ τὴν προσθήκην αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν δύναμαι δέ, Κύριοι, νὰ μὴ ὁμολογήσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι διὰ τῆς θεσπίσεως τοιαύτης συνταγματικῆς διατάξεως νέα πολιτικὴ περίοδος ἄρχεται διὰ τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ Κράτος, διότι θὰ τεθῶσιν ἐκποδὼν συμφέροντα ἀτομικά, καὶ πάντες θὰ ἐμπνεώμεθα ἀπὸ τὸ ἓν συμφέρον, τὸ συμφέρον τῆς παμφιλτάτης ἡμῶν πατρίδος.

§142Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸ ἄρθρον τοῦ παλαιοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἰσχύει μέχρι σήμερον, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συνταγματικῆς, ἐν ᾧ βλέπω πῶς θέλει νὰ τροποποιήσῃ αὕτη τοῦτο, καὶ παρατηρῶ, ὅτι ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπὴ ἐπολλαπλασίασε τὰς ἰδιότητας, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται ὡς ἀσυμβίβαστοι πρὸς τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ, καὶ ἐκτὸς τῶν ἄλλων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐγώ, ἀποκλείει πολλοὺς πολίτας, ὅλους ὅσοι μετέχουσιν εἴτε ὡς ὑπάλληλοι εἴτε ὡς διοικητικοὶ σύμβουλοι τῶν πλείστων ἀνωνύμων ἱδρυμάτων, τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ πασῶν τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν, καὶ ἐν γένει πολὺν κόσμον.

§143ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλοι ὅλοι θὰ εἶναι 20.

§144Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ 800. Μόνον οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι 500. Τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦτον, κύριοι Βουλευταί, τὸν θεωρῶ ἄδικον, τὸν θεωρῶ ἀνελεύθερον, τὸν χαρακτηρίζω ὡς προγραφήν, καὶ ἡμεῖς οἱ καθήμενοι ἐνταῦθα δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ προγράψωμεν τόσους πολίτας καὶ μάλιστα πολίτας ἐπιλέκτους, διότι ἐπίλεκτοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καὶ παρ’ ἡμῖν ὡς καὶ ἀλλοῦ κατέχουσι ταύτας τὰς θέσεις.

§145ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θεωρεῖτε προγραφὴν τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τῶν στρατιωτικῶν;

§146Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων· ἐκεῖ ὑπάρχει λόγος, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ μένωσιν εἰς τοὺς στρατῶνάς των. Ἐκεῖ εἶναι τὰ ὑψηλὰ αὐτῶν ἔργα. Ἐκεῖ θὰ ἐθισθῶσι πρὸς τὴν πειθαρχίαν. Πειθαρχία δὲ καὶ πολιτικὴ δὲν συμβιβάζονται. Τὸ ἐπιχείρημα, Κύριοι, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἡ ἐπιτροπή, ὅπως δικαιολογήσῃ τὸν τοιοῦτον ἀποκλεισμόν, δὲν τὸ θεωρῶ ἄξιον προσοχῆς, ἐσχημάτισα δὲ τὴν ἰδέαν τὴν ἀδιάσειστον ὅτι ἡ μόνη ἀφορμή, τὸ μόνον ἐλατήριον, ὅπερ ἐκίνησε τοὺς Κυρίους αὐτοὺς νὰ μᾶς συμβουλεύσωσι νὰ ψηφίσωμεν τοιαῦτα ἀσυμβίβαστα, εἶναι ὁ φθόνος.

§147ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἆ! ἆ! ἆ! ἆ!

§148Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Μάλιστα· ἀφήσατε νὰ σᾶς εἴπω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, καί, ὅστις λέγει ὅτι δὲν τὸ γνωρίζει, προσποιεῖται ὅτι δὲν τὸ γνωρίζει, ὅτι παρ’ ἡμῖν ἐπικρατεῖ μία τάσις, ἡ ὁποία αὐξάνει καθ’ ἡμέραν, ὀλεθρία τάσις, τοῦ νὰ μὴ βλέπωμεν μὲ καλὸν ὄμμα, τοῦ νὰ μὴ χωνεύωμεν πάντα ἔχοντα προκοπήν τινα, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἔχωμεν. Τὴν τάσιν αὐτὴν τὴν κακίστην, ἂν θέλωμεν νὰ διορθώσωμεν τὰ πράγματα, πρέπει νὰ τὴν περιστείλωμεν καὶ ὄχι νὰ τὴν περιθάλπωμεν, διότι, ἂν τὴν ἀφήσωμεν νὰ προοδεύσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, δὲν θὰ μᾶς φέρῃ εἰς καλὸν πέρας· νὰ τὸ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Τώρα, Κύριοι, ἂς ἐξετάσωμεν ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπὴ ποῦ ἐστηρίχθη, διὰ νὰ ἀποκλείσῃ τόσους ἀνθρώπους;

§149Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ χωρίζητε τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶναι μαζί.

§150Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Τὸ προσχέδιον τῶν ἓξ ἐστηρίχθη εἰς τὴν κοινὴν ἐξέγερσιν.

§151ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ οἱ ἄλλοι;

§152Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Οἱ ἄλλοι ἐξεγείρουσι τοὺς Ἕλληνας πολίτας. Ἂν ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν, θὰ ἴδητε ὅτι οἱ ἓξ Βουλευταὶ λέγουσι τὸ ἑξῆς: ὅτι φρονοῦμεν, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη τὸ θέλει, οἱ ἄλλοι ὅμως δὲν εἶπον αὐτό, εἶπον τὸ ἑξῆς· ὅτι πᾶς μετέχων Τραπέζης καὶ ἄλλου ἱδρύματος πρέπει νὰ θεωρῆται ὕποπτος. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δέχομαι ὅτι ὅστις ἔχει συμφέρον πρέπει νὰ θεωρῆται καὶ ὕποπτος, διότι ἐγὼ δέχομαι ὅτι κατὰ κανόνα οἱ ἄνθρωποι εἶναι εὐσυνείδητοι καὶ ὅτι χάριν τῶν κοινῶν συμφερόντων παραβλέπουσι τὸ ἴδιον συμφέρον. Ἀλλοίμονον διὰ τὴν χώραν μας, ἂν συνέβαινε τὸ ἀντίθετον. Ἂν λοιπόν, Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς αὐτό, ὅπερ ἰσχυρίσθη ἡ ἐπιτροπή, ὅτι ὅστις ἔχει συμφέρον, ὅστις τύχῃ νὰ εἶναι ὑπάλληλος Τραπέζης ἢ ἑταιρείας εἶναι καὶ ὕποπτος, τότε, ὅπου εὑρίσκομεν τὸ συμφέρον, πρέπει νὰ ψηφίζωμεν τὸ ἀσυμβίβαστον, διὰ νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς ἑαυτούς. Καὶ θὰ σᾶς φέρω παράδειγμα, τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἐν διακοπῇ εἶπον καὶ πρὸς τὸν κ. πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς: Ποῖος ἔχει μεγαλείτερον συμφέρον, ὁ κάτοχος 100 μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, αἵτινες ἀντιπροσωπεύουσι 400.000 δραχ. ἢ εἷς λογιστής; Ἂν πρόκειται λοιπὸν ἐν τῇ Βουλῇ νὰ κριθῇ μία ὑπόθεσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ποῖος θὰ ἔχῃ νὰ ζημιωθῇ ἢ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς περισσότερον; Βεβαίως ὁ κάτοχος τῶν 100 μετοχῶν.

§153ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν ἔχῃ ἑκατὸν μετοχάς, θὰ εἶναι σύμβουλος.

§154Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Σεῖς δὲν γνωρίζετε περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ὑπάρχουσι πλεῖστοι ἔχοντες καὶ 200 καὶ 300 μετοχὰς καὶ ὅμως δὲν εἶναι σύμβουλοι. Ἀφοῦ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, αὐτὸν τὸν μέτοχον, ὃν δέον κατὰ τὴν γνώμην σας νὰ θεωρῆτε ὕποπτον, διατί δὲν τὸν ἀποκλείετε, ἀφοῦ ἔχει τόσον μέγα συμφέρον, ἀλλ’ ἀποκλείετε τὸν λογιστήν;

§155ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸν δὲν τὸν γνωρίζομεν.

§156Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ὑπάρχουσιν ὀνομαστικαὶ μετοχαί· τὸ ἥμισυ τῶν μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὀνομαστικαί. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου, κύριοι Βουλευταί, διατί δὲν ἀποκλείετε, διὰ νὰ εἶσθε συνεπεῖς πρὸς τὰς θεωρίας σας, τοὺς ὀφειλέτας τῶν Τραπεζῶν, τοὺς ὀφειλέτας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Ἂν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θελήσῃ νὰ ἐξασκήσῃ ἐπιρροήν τινα εἰς τοιαῦτα ζητήματα, ποῖοι θὰ ἐπηρεασθῶσι περισσότερον ὑπ’ αὐτῆς οἱ σύμβουλοί της, οἵτινες εἰκάζεται ὅτι εἶναι καὶ πλούσιοι, ἢ οἱ ὀφειλέται αὐτῆς, οὓς καὶ παντοιοτρόπως δύναται νὰ πιέσῃ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὅμως, καὶ τὸ τονίζω ἐντεῦθεν πρὸς τιμήν της, οὐδέποτε γνωρίζω νὰ ἔπραξαν, οἱ ὀφειλέται τῶν Τραπεζῶν, ἐπαναλαμβάνω, θὰ ἐπηρεασθῶσιν ἢ οἱ λογισταὶ αὐτῆς, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ εὕρωσι καὶ ἀλλαχοῦ θέσιν; Βεβαίως οἱ πρῶτοι. Αὐτά, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω, Κύριοι, εἶναι ὀρθὰ καὶ ἀναμφισβήτητα καὶ πρέπει νὰ τὰ παραδεχθῆτε. Βλέπετε λοιπόν, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι μὲ τὴν ὑποψίαν καὶ μόνον μὲ τὴν ὑποψίαν δὲν πρέπει ἄνθρωποι σοβαροί, ὅπως εἶσθε ὑμεῖς, νὰ θεσπίζωσι συνταγματικὰς διατάξεις τοιαύτας καὶ τόσον σπουδαίας. Ἐγὼ δέχομαι πρὸς στιγμὴν ὅτι δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν ἢ μᾶλλον νὰ ὑπῆρξαν καὶ μεμονωμένα παραδείγματα. Ἀλλὰ τὰ μεμονωμένα γεγονότα δὲν εἶναι κανών, εἶναι ἐξαίρεσις τοῦ κανόνος. Ἔχετε μάλιστα ὑποχρέωσιν, ὅπου εὕρητε πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἐποιήσατο κατάχρησιν τῆς θέσεως αὐτοῦ, — νὰ τὸ πατάξητε, νὰ τὸ καταγγείλητε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλὰ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ στιγματίσητε ὡς ὑπόπτους τόσους ἄλλους ἀνθρώπους, ἁπλῶς καὶ μόνον διότι ἐνασχολοῦνται περὶ τὰ τραπεζικά. Διατί ν’ ἀποκλείσητε ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὸν Ἀβέρωφ, τὸν Μπενάκην, τὸν Τετενέν; διατί; Διότι εἶναι πλούσιοι καὶ διότι ἐμπιστεύονται εἰς αὐτοὺς οἱ μέτοχοι τῶν διαφόρων ἑταιρειῶν τὰ συμφέροντά των, ἡμεῖς πρέπει νὰ τοὺς ἀποκλείσωμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν στιγματίζοντες αὐτοὺς ὡς ὑπόπτους; Ἀλλά, ἂν δεχθῶμεν ὅτι εἶναι τοιοῦτοι, τί ἐμποδίζει ἡμᾶς νὰ προφυλαχθῶμεν καὶ μετ’ ἐπιφυλάξεως ν’ ἀκούωμεν τὰς προτάσεις των, ἀφοῦ μάλιστα πρὸς τοῦτο μᾶς εἶπον νὰ εἴμεθα καὶ προκατειλημμένοι; Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν συμβαίνει, Κύριοι, καὶ διὰ τοῦτο δύναμαι νὰ εἴπω ἀδιστάκτως ὅτι σήμερον ὕποπτοι Βουλευταὶ δὲν ὑπάρχουσιν, ἐνῷ δυστυχῶς μοχθηροὶ ὑπάρχουσιν, ὡς καὶ σᾶς προεἶπον. Ἀλλά, καὶ ἄν ποτε ὑπάρξωσι τοιοῦτοι, θὰ εἶναι τελείως ἀβλαβεῖς ἀπέναντι τοῦ συνόλου τῶν ἄλλων Βουλευτῶν· ἐνῷ, ἂν θεσπίσωμεν τὰ ἀσυμβίβαστα αὐτά, θ’ ἀποκλείσωμεν τόσους ἄλλους πολίτας καὶ ὠφελίμους εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπιλέκτους. Πρέπει νὰ εἴμεθα φιλελεύθεροι, κύριοι Βουλευταί· τοιούτους μᾶς θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ αὐτὸς καὶ μόνον αὐτὸς εἶναι ὁ ἁρμόδιος νὰ κρίνῃ ποῖοι πρέπει νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Βουλήν, καὶ οὐχὶ ἡμεῖς νὰ μειῶμεν διὰ τῶν θεσπίσεων τόσων ἀσυμβιβάστων τὸ δικαίωμα τοῦ λαοῦ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. (Χειροκροτήματα).

§157Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ὅτι ὑπάρχουσι Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῆς ἰδιότητός των ὡς συμβούλων ἢ διευθυντῶν τῶν Τραπεζῶν ἔχουσιν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν τούτων, αὐτὸ δὲν εἶναι λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήθη νὰ ἀναγραφῇ τὸ ἀσυμβίβαστον· τοὐναντίον ἐν τῇ Βουλῇ, ὅπου ἐκ περιτροπῆς λαμβάνονται μέτρα θίγοντα ὅλων τῶν εἰδῶν τὰ συμφέροντα, πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωνται ὅλων τῶν συμφερόντων τὰ εἴδη, νὰ ὑποστηρίζωνται ὅλα, ἐκ τῆς ὑποστηρίξεως δὲ ὅλων τῶν συγκρουομένων πρὸς ἀλλήλας γνωμῶν νὰ ἀνευρίσκωνται αἱ γενικῶς συμφέρουσαι. Δὲν εἶναι δὲ καὶ ξένα τὰ συμφέροντα τῶν Τραπεζῶν πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, οὐδὲ πρέπει νὰ θεωρῶνται ὡς ξένα καὶ νὰ καταδιώκωνται. Τοιαῦται σκέψεις εἰς οὐδένα ὑπηγόρευσαν τὴν προσθήκην ταύτην· ἄλλαι σκέψεις ἤγαγον καὶ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑποθέτω, εἰς τὴν ἀναγραφὴν τοῦ ἀσυμβιβάστου τούτου, τὸ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἐκπροσωπῶν τοιαῦτα συμφέροντα νὰ κρίνῃ, ὅπως πρέπει νὰ κρίνῃ ὡς Βουλευτής, ὅταν τὰ συμφέροντα ταῦτα συγκρούωνται πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Κυρίως δὲ ὤθησεν ἐμὲ εἰς τὸ νὰ ταχθῶ ὑπὲρ τοῦ ἀσυμβιβάστου ὄχι ἁπλῶς τὸ ὅτι ἡ ἰδιότης τοῦ Βουλευτοῦ δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὸ ἀξίωμα τοῦ τοιούτου συμβούλου, ἀλλὰ κυρίως διότι ἐκ τοῦ κύκλου τῶν τοιούτων Βουλευτῶν συμβούλων λαμβάνονται ἑκάστοτε οἱ Ὑπουργοί, ἐκεῖνοι δέ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπικίνδυνοι εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ὅταν συμβαίνῃ νὰ ἐκπροσωπῶσι καὶ συμφέροντα ἑταιρειῶν, εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι γίνονται Ὑπουργοί, καὶ ὄχι οἱ ἁπλοῖ Βουλευταί· διότι ὑπάρχουσιν εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς καὶ σήμερον ἀκόμη πολλοὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι συμβαίνει νὰ εἶναι σύμβουλοι ἑταιρειῶν, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι εἶναι συγχρόνως καὶ εὐσυνείδητοι ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, καὶ ἐκπληροῦσι τὰ καθήκοντά των ὡς πρέπει. Ἐπαναλαμβάνω ὅμως ὅτι θὰ ἐχρειάζετο νὰ τὸ σκεφθῶμεν πολύ, διότι θὰ ἦτο ἐπικίνδυνον, ἂν θὰ ἔπρεπεν ἕνα τῶν Βουλευτῶν τούτων νὰ τὸν ἀναβιβάσωμεν εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ νὰ τῷ ἀναθέσωμεν τὸν κανονισμὸν μιᾶς διαφορᾶς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς ἑταιρείας, ἧς εἶναι σύμβουλος. Ὅταν κατὰ τὸ 1906 μετὰ τοῦ σεβαστοῦ μοι ἐξ Ἀττικῆς φίλου συνυπέγραψα τὴν πρότασιν περὶ ἀσυμβιβάστου, ἀπέβλεψα εἰς τὴν τότε κατάστασιν, οὐχὶ ἁπλῶς ὡς εἰς κατάστασιν ἀφορῶσαν τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα, ἀλλὰ κατάστασιν ἔχουσαν σχέσιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν τὴν τότε. Πρέπει δὲ νὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ γνωρίζῃ ἄλλως, καὶ τί ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς τὴν τοιαύτην πρότασιν. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι εἶχε καταντήσει νὰ ἔχῃ κλονισθῆ τότε ὄχι μόνον τὸ γόητρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Βουλῆς ἕνεκα τῆς διπλῆς ἰδιότητος τῶν Ὑπουργῶν, Ὑπουργῶν καὶ συμβούλων ὑπευθύνων, διευθυντῶν ἑταιρειῶν. Καὶ τόσον ὑπόπτως ἀπέβλεπεν ὁ τύπος καὶ ἡ Βουλὴ εἰς τοὺς τοιούτους Ὑπουργούς, ὥστε, καὶ ὅτε, καὶ πιστεύω ὅτι πάντοτε ἐγίνετο τοῦτο, ὥστε, καὶ ὅτε ἀκόμη ἀπὸ χριστοτάτου τοῦ συνειδότος προέβαινον τοιοῦτοι Ὑπουργοὶ εἰς τὴν συνομολόγησιν καὶ ὑποστήριξιν συμβάσεων μεταξὺ Δημοσίου καὶ ἑταιρειῶν, τὰς ὁποίας συνέβαινε νὰ ἐκπροσωπῶσι, καὶ τότε ἀκόμη ἡ Βουλὴ ὑπόπτως ἔβλεπε τὰς τοιαύτας συμβάσεις, καὶ ὀλίγον ἔλειψε σύμβασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὤφειλε τὸ Κράτος νὰ προβῇ, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ ἑταιρείαν ἀνώνυμον σιδηροδρομικήν, ὀλίγον ἔλειψε τὴν σύμβασιν αὐτὴν νὰ τὴν ἀπορρίψῃ ἡ Βουλή, διότι ἔβλεπε μετὰ ὑποψίας τὸ πρᾶγμα καὶ ἐνόμιζεν ὅτι ἐγίνετο τοῦτο, ὅπως προστατευθῶσι τὰ συμφέροντα Βουλευτῶν ἢ Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον θέσιν ἐν τῷ συμβουλίῳ τῆς ἑταιρείας ἐκείνης. Ἦτο σύμβασις περὶ παροχῆς δανείου τριῶν ἑκατομμυρίων εἰς τὴν ἑταιρείαν σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Πελοποννήσου, ἀπεδείχθη δὲ κατόπιν ὅτι οὐδεμία ὑποστήριξις προσωπικῶν συμφερόντων ἐπεδιώκετο διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ἀληθῶς δ’ ἐπεδιώκετο ἡ ὑποστήριξις τῆς ἑταιρείας, ὑποστήριξις σύμφωνος πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἀναφέρω ταῦτα, διὰ νὰ δείξω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εἶχε φθάσει ἡ ὑποψία μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν καταψήφισιν καὶ σωστικῶν μέτρων ἐπὶ τῇ ὑπονοίᾳ ὅτι ἐν τούτοις κρύπτεται ἰδιωτικὸν συμφέρον. Ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι κατόπιν, καὶ ταῦτα πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ πωλήσεως τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, συνέβη, ὥστε νὰ φέρῃ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Δημοσίου, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τοῦ προέδρου τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς ἑταιρείας ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον, νὰ γεννηθῇ δὲ ὡς ἐγεννήθη τότε τοιοῦτον ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, ὥστε νὰ πιστεύσωσι πάντες ὅτι ἐν τῇ προβολῇ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐζήτει τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ ληφθῶσι προσωρινῶς, ὑπεκρύπτετο ὑλικὸν συμφέρον, καὶ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς καὶ ἡ κοινὴ γνώμη περὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς τότε κατ’ ἀνάγκην ἦτο γνώμη οὐχὶ εὐνοϊκή, ἦτο γνώμη καταρρίπτουσα τῆς Κυβερνήσεως τὸ γόητρον. Καὶ ὅτε πρὸ τούτου συνεζητοῦμεν τὴν σύμβασιν περὶ ἠλεκτροκινήσεως τῶν τροχιοδρομικῶν ἁμαξῶν, καὶ ἐγεννήθησαν ζητήματα ἀφορῶντα τὴν ἠλεκτρικὴν ἑταιρείαν, ἐλέχθησαν τόσον πολλὰ ἐντεῦθεν, ὥστε ἐπεβάλλετο τότε νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον τοῦ νὰ μὴ εἶναι Ὑπουργοὶ οἱ ἔχοντες μέρος εἰς τὴν διοίκησιν τῶν συμβουλίων τῶν τοιούτων ἑταιρειῶν· ὅτε δὲ κατόπιν ἐβεβαιώθη ὅτι καὶ δὲν ἐφηρμόσθησαν αἱ συμβάσεις ὡς ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῶσι, καὶ ἐγένοντο παραλείψεις δι’ ἄλλους λόγους, ἐκορυφώθη ἡ ἀγανάκτησις κατὰ τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι συνέθησαν νὰ ἔχωσι σχέσεις μετὰ τῆς ἑταιρείας, καὶ ἐθεωρήθη ὅτι ἐπίτηδες παρεβιάσθησαν αἱ συμβάσεις, διὰ νὰ προστατευθῶσι τὰ συμφέροντα τῶν ἑταιρειῶν ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Συνέπεσε δέ, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ ληφθῶσι μέτρα σχετικὰ μὲ ἄλλης ἑταιρείας, συνέπεσε νὰ παρουσιασθῇ τοιαύτη ἐξέγερσις Βουλευτῶν ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας, ἀλλὰ καὶ τοιαύτη ἐξέγερσις Βουλευτῶν κατὰ τῆς ἑταιρείας, Βουλευτῶν δυσπιστούντων πρὸς τὴν εἰλικρίνειαν τῆς γνώμης τῶν ἄλλων συναδέλφων, ὥστε νὰ παρουσιάσῃ ἡ Βουλὴ ἓν εἶδος χρηματιστηρίου, νὰ παρουσιάσῃ μίαν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν πᾶς ὁ πονῶν διὰ τὸ Κράτος θὰ ηὔχετο νὰ μὴ βλέπῃ.

§158ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἠγοράσθη καὶ εἷς Ὑπουργὸς τότε ἀντὶ 25 χιλιάδων δραχμῶν.

§159Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν πιστεύω ἐγὼ ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθές.

§160ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως.

§161Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δι’ ἐμὲ ἀρκεῖ ὅτι ἐλέχθη, καὶ τοῦτο διότι δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ζητούντων μόνον νὰ εἶναι ἠθικὴ ἡ Κυβέρνησις ἢ ἠθικὴ ἡ Βουλή, ἀλλὰ ζητῶ καὶ νὰ φαίνηται τοιαύτη· εἶναι ἡ Βουλὴ δι’ ἐμὲ ἡ σύζυγος τοῦ Καίσαρος.

§162ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίζω ὅτι ἐδόθησαν 92 μετοχαὶ πρὸς 280 δραχμὰς ἑκάστη.

§163Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀγνοῶ τοῦτο. Δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον δὲν ἐνδιαφέρει εἰς τὴν συζήτησιν ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές· παραδέχομαι τοῦτο καὶ μόνον τὸ μέρος, ὅτι ἐλέχθη τὸ τοιοῦτον, ὅτι ἀπεδόθησαν τοιαῦτα εἰς Βουλευτήν, καὶ τοῦτο τὸ θεωρῶ ἀρκετόν, διὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου. Ἐνθυμοῦμαι δὲ κατόπιν τῶν τότε γενομένων εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη εἶχεν ἐξεγερθῆ, καὶ ἂν καὶ ἐσχάτως ἐλησμονήθησαν τὰ συμβάντα πρότερον τὰ σχετικὰ μὲ τὸ θέμα, ἐν τούτοις ἀπέμεινε τοσαύτη ἡ ἐξέγερσις τῆς κοινῆς γνώμης, ὥστε νὰ δίδῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς σήμερον τὴν ἐπιθυμίαν τῆς κοινῆς γνώμης καὶ νὰ προτείνῃ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ μόνον ἔδωκεν εὐκαιρίαν εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀποτελέσαντας τότε τὴν Ἰαπωνικὴν ὁμάδα ὄχι νὰ ἐπιτεθῶμεν ἁπλῶς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς τότε, ἀλλὰ μᾶς περιήγαγεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιτεθῶμεν κατὰ τοῦ καθεστῶτος τοῦ τότε, νὰ ὑποσκάψωμεν δὲ ἡμεῖς τὰ θεμέλια αὐτοῦ, διὰ νὰ ἔλθῃ μιὰ ἐπανάστασις νὰ τὸ καταρρίψῃ. Καὶ καυχώμεθα ὅτι συνετελέσαμεν νὰ καταπέσῃ τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο, ἀδιαφοροῦντες ἂν οἱ μὴ γνωρίζοντες τὰ πράγματα ἀπροσέκτως κατηγοροῦσιν ἡμᾶς ὅτι ἀνήκομεν εἰς τὸ παρελθόν. Λέγω ταῦτα, διὰ νὰ δείξω ὅτι ἡ μεγαλειτέρα ἀφορμή, ἡ σπουδαιοτέρα ἀφορμή, ἡ ὁποία μὲ ὤθησε τότε πρὸς ὑπογραφὴν τῆς περὶ ἀσυμβιβάστου προτάσεως, ἦτο ὅτι ἐβλέπομεν ὅτι ἕνεκα τῆς ἀναμίξεως τῶν Τραπεζῶν καὶ ἑταιρειῶν διὰ τῶν συμβούλων των εἰς τὰ κοινὰ εἶχε καταπέσει πᾶσα πρὸς τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὴν Βουλὴν πεποίθησις, εἶχε καταντήσει δὲ αἱ Τράπεζαι νὰ διευθύνωσιν ἔξωθεν καὶ τὰ Ὑπουργεῖα, καὶ εἶδον καὶ ἐπείσθην κατόπιν ὅτι ἔπεσεν Ὑπουργός, διότι ἤθελον αἱ Τράπεζαι νὰ πέσῃ, ἠναγκάσθη εἰς παραίτησιν, διότι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ὁ Ὑπουργός, δὲν ἦσαν σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντα τῶν Τραπεζῶν. (Χειροκροτήματα). Δὲν θέλω νὰ θεωρηθῇ, διότι ἀληθῶς δὲν σκοπεῖται τοῦτο, ὅτι ἡ τοιαύτη πρότασις τότε ἀπετέλει στίγμα, ὡς ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος.

§164Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀποτελεῖ ἐξάγνισιν, ὄχι στίγμα.

§165Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀποτελεῖ πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ λάβῃ καὶ ἡ σημερινὴ Βουλή. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἐὰν ταύτην τὴν διάταξιν δὲν ψηφίσωμεν, οὐδὲν ἐπράξαμεν πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν κοινῶν, ὅτι μόνον ἐὰν ἀφήσωμεν τὰ πρόσωπα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, νὰ ἐκπροσωπῶσι καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἑταιρειῶν καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἀφεύκτως θὰ ὑπερβῶμεν τὸ παρελθόν, καὶ θὰ καταντήσῃ νὰ παραδώσωμεν ἐν τῷ μέλλοντι δέσμιον τὸ Κράτος εἰς τὰς ἑταιρείας. (Εὖγε, εὖγε! Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαγοπάτης ἔχει τὸν λόγον. Εἶσθε ὑπὲρ τοῦ προσχεδίου ἢ ἀντιλέγων;

§167Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἰδίως μίαν ἀπορίαν ἔχω ἐγώ, ἡ λύσις τῆς ὁποίας θὰ μοὶ ὑπαγορεύσῃ νὰ εἶμαι ὑπὲρ ἢ κατά. Πρόκειται περὶ τούτου, Κύριοι: Ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς ἀναγράφονται καὶ ἀσυμβίβαστα καὶ προσόντα πρὸς ἐκλογήν. Εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ γεννηθῇ ἓν ζήτημα, τοῦτο: ὁ νόμος δύναται νὰ περιλάβῃ καὶ ἄλλα προσόντα πρὸς ἐκλογήν;

§168ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§169Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἐὰν τοῦτο φρονῇ ἡ Βουλή, παύω πλέον νὰ ἔχω ἀπορίαν. Ταῦτα λέγω, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως ὑπεστηρίχθη καὶ μετὰ πολλῆς βασιμότητος, ὅτι, ἐφ’ ὅσον τὸ Σύνταγμα ἀποκλειστικῶς ἀνέγραφε τὰ ἀσυμβίβαστα, δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον νὰ περιλάβῃ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐτίθεντο μὲν ὡς κανονίζουσαι προσόντα ἐκλογίμου, πράγματι ὅμως ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὡς καθιεροῦσαι νέα ἀσυμβίβαστα. Καὶ δὲν ἐδέχθην μὲν τὴν γνώμην ταύτην, ἀλλὰ δὲν τὴν εὗρον καὶ ἐστερημένην πολλῆς βασιμότητος. Ἐὰν τῳόντι οὕτω φρονῇ ἡ Βουλή, ὅτι ἀφοριστικὴ εἶναι ἡ διάταξις τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀποκλείει ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὸν νόμον νὰ περιλάβῃ καὶ ἄλλα προσόντα, εἶμαι συμφωνότατος, διότι τέλος πάντων δίδεται μία ὁριστικὴ λύσις.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§171Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Συμβαίνει, Κύριοι, εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ὅ,τι συνέβη εἰς τὰς παλαιὰς Ἀθήνας ἐπὶ Δράκοντος. Ἕνεκα τῆς παραλυσίας ἐν γένει τῆς Πολιτείας ὁ Δράκων ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρῃ νόμους αὐστηροτάτους καὶ νὰ τιμωρῇ καὶ τὴν μικροτέραν παράβασιν διὰ θανάτου. Καὶ ἐνταῦθα, ἐπειδὴ συνέβησαν ἀτοπήματα βεβαίως ἀξιόμεμπτα, ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπεν, ὅπως μὴ συμβῶσι ταῦτα, νὰ ἀποκλείσωμεν, καὶ ὄχι ὀλίγους, τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ πᾶς πολίτης νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸ ἔθνος Καὶ ἐξηγοῦμαι, Κύριοι. Τὸ ἄρθρον 71, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν ἐνοήθη ἀκόμη καλῶς· ἔχει ἔκτασιν πολὺ μεγαλειτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν νομίζομεν. Καὶ ἐλέχθη ἐνταῦθα καὶ πρὸ ἐμοῦ ὅτι περιλαμβάνει ἁπάσας τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λαμβάνουσι τὴν ἐργολαβίαν τῆς μεταφορᾶς τῶν ταχυδρομείων. Ὡς ἐκ τούτου ἀποκλείεται πᾶς ἐφοπλιστής, οὕτως εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης. Οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἔλλειψις τοῦ κλάδου τούτου, ἑνὸς τῶν σπουδαιοτέρων τῆς οἰκονομίας τῆς χώρας, θέλει εἶναι τὰ μάλιστα ἐπαισθητὴ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην.

§172Λ. Θ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Δὲν ἔχουσιν ὅλαι αἱ ἑταιρεῖαι.

§173Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ὅλαι λαμβάνουσιν ἐπιχορηγήσεις.

§174Λ. Θ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἡ ὑπερωκεάνειος δὲν ἔχει.

§175Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καὶ ἂν δὲν τὸ ἔχωσι σήμερον, θὰ τὸ λάβωσιν αὔριον. Ἀλλά, Κύριοι, ὑπάρχει ἄλλη τις τάξις, ἄλλος κλάδος, ὁ τῶν μεταλλείων, τὸν ὁποῖον περιλαμβάνει ἡ ἀπαγορευτικὴ διάταξις καὶ εἰς τὸν ὁποῖον οὐδεὶς ἔδωκε προσοχήν, διότι λέγεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 71, ἐν τῷ ἐδαφίῳ δευτέρῳ, ὅτι ἀποκλείονται ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ἀνήκοντες εἰς ἑταιρείας ὑπαρχούσας δυνάμει εἰδικῶν νόμων ἢ συνδεόμενοι μετὰ τοῦ Κράτους διὰ παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν.

§176ΑΓΑΜ. ΣΛΗΜΑΝ. «Εἰδικῶν νόμων», ὄχι «γενικῶν».

§177Φ. ΝΕΓΡΗΣ. «Εἰδικῶν νόμων» λέγει τὸ πρῶτον καὶ ἔπειτα «ἢ συνδεομένων μετὰ τοῦ Κράτους διὰ παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν». Ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ προσώπων συνδεομένων μετὰ τοῦ Κράτους δι’ ἁπλῆς παραχωρήσεως μεταλλείου. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο ἐξαιροῦνται οἱ ἀντιπρόσωποι πάντες τῆς μεταλλευτικῆς ἐργασίας ἐν Ἑλλάδι.

§178Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ μεταλλευτικαὶ ἑταιρεῖαι δὲν ὑπάγονται, κύριε συνάδελφε.

§179Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔλαβον ὅ,τι ἔλαβον, ἀλλὰ δὲν ἔχουσι κανὲν προνόμιον.

§180ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αἱ παραχωρήσεις ἐκεῖναι ὑποχρεοῦνται εἰς πληρωμὴν φόρου. Εἶναι ἄσχετοι παραχωρήσεις. Δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν.

§181Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς πολὺ ὅτι ἐνοήσατε τὸ ἄτοπον, καὶ διαμαρτύρεσθε ἐναντίον αὐτοῦ.

§182ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐνοήσαμεν τὸ ἄτοπον, ἀλλὰ δὲν περιλαμβάνονται ἐνταῦθα.

§183Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὅπως εἶναι, τοὺς περιλαμβάνει, διότι τὸ μεταλλεῖον παραχωρεῖται, καί, ὅταν ἐνταῦθα ὁμιλῆτε περὶ παραχωρήσεων, βεβαίως, ἂν μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὰ Δικαστήρια θὰ περιλάβωσι καὶ τὰς ἑταιρείας ταύτας. Διὰ τοῦτο, ἂν ἄλλη εἶναι ἡ γνώμη τῶν Βουλευτῶν, νομίζω ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ ἢ νὰ διαγραφῇ. Καί, Κύριοι, ἀκριβῶς πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ διατύπωσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, εἶναι ὅλως διάφορος τῆς διατυπώσεως, τὴν ὁποίαν παραδέχονται ἀλλαχοῦ.

§184Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν συνδέονται διὰ παραχωρήσεων, κύριε Βουλευτά. Ἡ παραχώρησις ἐγένετο, ὅπως συστηθῇ ἡ ἑταιρεία. Μετὰ ταῦτα ἔληξεν ἡ παραχώρησις, ἔληξε πᾶς δεσμός, τὸν ὁποῖον συνέστησαν ἑταιρεία καὶ Κράτος.

§185ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν δύναται νὰ χωρήσῃ.

§186Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Αὐταὶ εἶναι ἑρμηνεῖαι, τὰς ὁποίας δίδετε, καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν θὰ δοθῶσιν ὑπὸ τῶν Δικαστηρίων. Τόσον εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε ἡ διατύπωσις ὑμῶν δὲν εἶναι βεβαίως ἡ διατύπωσις, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν Ἰταλίαν, διότι, ἂν εἶχεν οὕτως εἰς τὴν Ἰταλίαν, θὰ εἴχομεν τὰ αὐτὰ ἐλαττώματα, ἀλλ’ ἡ διατύπωσις, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν Ἰταλίαν, εἶναι ὅλως διάφορος, διότι ἐν Ἰταλίᾳ λέγουσι: «δὲν εἶναι ἐκλεκτοὶ οἱ διευθυνταί, σύμβουλοι ἢ ἀντιπρόσωποι, ἐν γένει πάντες ἐκεῖνοι, ὅσοι ἀμείβονται ἐκ τῶν ἰσολογισμῶν ἑταιρείας ἐπιχειρήσεων μηχανικῶν καὶ ἐμπορικῶν τῶν βοηθουμένων ὑπὸ τοῦ Κράτους μὲ ἐπιχορήγησιν συνεχῆ δι’ ἐγγυήσεως προϊόντων ἢ τόκων, ὅτε τὰ βοηθήματα ταῦτα δὲν ἐχορηγήθησαν ἐπὶ τῇ βάσει γενικῶν νόμων τοῦ Κράτους». Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἡ διατύπωσις εἶναι τελείως ἄλλη. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων νομίζω ὅτι ψηφίζοντες τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει θὰ φθάσωμεν εἰς πολλὰ ἀτοπήματα, νὰ ἀποκλείσωμεν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι θέσιν ἀναμφιβόλως ἐνταῦθα. Κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ ἀποκλείσητε καὶ τοὺς ἐφοπλιστάς, θὰ ἀποκλείσητε καὶ τοὺς διευθυντὰς τῶν μεταλλείων καὶ ἐν γένει τοὺς κατόχους ὅλων ἐκείνων τῶν γνώσεων, τὰς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην ἡ ἡμετέρα ἐργασία, καὶ ἴσως πολλὰ ἄλλα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐνταῦθα δὲν δύναμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐνθυμηθῶ. Νομίζω ὅτι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν πρόκειται περὶ Συντάγματος, δηλαδὴ πρόκειται περὶ τοῦ μέλλοντος ἡμῶν ἐπὶ ἔτη πολλά, δὲν πράττομεν καλὸν ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, καὶ θὰ ἐπράττομεν καλῶς, ἂν ἀνεβάλλομεν καὶ τὴν φορὰν ἀκόμη ταύτην τὸ ζήτημα τοῦτο μέχρις ὅτου μελετηθῇ καλλίτερον.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Νέγρη ὑπολείπονται πλέον δέκα Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὅλοι ὁμόφρονες, ἐκτὸς τοῦ κ. Πὼπ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁμόφρων κατ’ ἐπίτασιν, διότι θέλει περισσότερα ἀκόμη. Λοιπὸν θὰ παρεκάλουν τοὺς Κυρίους νὰ εἶναι τοὐλάχιστον σύντομοι, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐργασίας της. Ἐννοῶ ὅτι ὅλοι θέλουσι νὰ ὁμιλήσωσιν, ἀλλὰ συντομίαν παρακαλῶ, διότι ἔχομεν πολλὴν ἐργασίαν. Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§188Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀπορῶ, Κύριοι, πῶς πολλοὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσιν ὅτι διὰ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ὅπως σημειοῦται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐγένετο προσπάθεια, ὅπως ἀποκλεισθῶσι πλεῖστοι ἀπὸ τῆς Βουλῆς. Διὰ τῆς διατάξεως οὐδεὶς ἀποκλείεται, οὔτε σύμβουλος οὔτε διευθυντὴς ἑταιρείας οὔτε ὑπάλληλος οὔτε ἀξιωματικὸς οὔτε ἄλλος τις; πάντες δύνανται νὰ παραιτηθῶσι τῶν ἀξιωμάτων τούτων καὶ νὰ φωτίσωσι τὴν Βουλήν, ἂν θέλωσι νὰ προτιμήσωσι τὸ ἀξίωμα τοῦτο ἀπὸ τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ. (Χειροκροτήματα). Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς ἔργα τινά, καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα κατὰ πόσον τὰ καθήκοντα αὐτὰ πρέπει νὰ λάβωσι μεγάλην ἢ μικρὰν ἔκτασιν. Τὸ σχέδιον τῶν Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν ἦτο ὑπερβολικὰ αὐστηρόν, διότι ἀπέκλειεν ὅλους, διευθυντὰς καὶ συμβούλους ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, ὁσονδήποτε μικραὶ καὶ ἄσημοι καὶ ἂν ἦσαν ἐκεῖναι αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συνταγματικὴ περιώρισε τὰ ἀσυμβίβαστα αὐτά, ἔστω καὶ ἂν ἐπεξέτεινε κατὰ λέξιν τὸ ἄρθρον αὐτό. Ἐλέχθη ὅτι οἱ περιορισμοὶ ἔπρεπε νὰ ἐκταθῶσι μόνον εἰς τὰς ἑταιρείας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουσιν ἐπιχορηγήσεις, καὶ ὄχι εἰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι χαίρουσι προνομίων τινῶν. Νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι, ὅσον σοβαραὶ καὶ ἂν εἶναι αἱ ἐπιχορηγήσεις, εἶναι πάντοτε μικρότεραι τῶν προνομίων, τῶν ὁποίων χαίρουσι διάφοροι ἑταιρεῖαι, καὶ ἂν φέρω ὡς παράδειγμα τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὰ προνόμια, τῶν ὁποίων χαίρει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, εἶναι βεβαίως πολὺ ἀνώτερα τῶν ἐπιχορηγήσεων, αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς ἀτμοπλοϊκάς τινας ἑταιρείας ἀντὶ παροχῆς ἰδιαιτέρων ὑπηρεσιῶν, ἴσως πρὸς κάλυψιν μόνον τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ὑφίστανται, ἀντὶ τῆς ἐπιχορηγήσεως, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσιν.

§189Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δύνασθε νὰ παραστήσητε τὴν ἀξίαν, ἣν ἔχει ἡ παροχὴ τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου εἰς μίαν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἀριθμητικῶς;

§190Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκτὸς τῶν λοιπῶν προνομίων καὶ τῆς στρατιωτικῆς φρουρᾶς, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἔχει τὸ προνόμιον τῶν δύο λαχειοφόρων δανείων. Καὶ ὅμως ἀναφέρεται ὅτι δὲν ἐδόθη τίποτε· ἐδόθη παρὰ πολὺ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· διὰ τῶν δύο λαχειοφόρων δανείων ἐδανείσθη 60,000,000 διὰ τοῦ ἑνὸς καὶ 20,500,000 διὰ τοῦ ἄλλου, ἀντὶ τόκου 3% καὶ 2½%, διὰ νὰ δανείζῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πρὸς 6% καὶ 7% καὶ 8%. Ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς λόγῳ τῆς ἀδυναμίας, τὴν ὁποίαν ἔχει, λόγῳ τῆς τάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς τὸ κερδοσκοπεῖν, ἐπιδιώκῃ νὰ λαμβάνῃ λαχειοφόρους ὁμολογίας ἀποβλέπων ὄχι εἰς τὸν τόκον, ἀλλ’ εἰς τὸ λαχεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ κερδίσῃ, δὲν ἕπεται ὅτι ἡ Τράπεζα ἐκ τούτου δὲν κερδίζει λόγῳ τῆς παροχῆς, ἡ ὁποία γίνεται ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Ἑπομένως ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψε τὴν σύστασιν τῶν δύο δανείων, τῶν 60,000,000 καὶ τῶν 20,500,000 δραχμῶν, εἶναι προνόμιον ἀνώτερον ἀπὸ μίαν δωρεάν. Ἀλλὰ καὶ τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἔχει, τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος εἶναι πολὺ μέγα. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας ἀντὶ 16,000,000 λιρῶν, τὰς ὁποίας δικαιοῦται νὰ ἔχῃ εἰς χαρτονόμισμα, ἄνευ ἰσοτίμου ποσοῦ εἰς αὐτούσιον χρυσὸν ὑποχρεοῦται νὰ δίδῃ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν 200,000 λίρας κατ’ ἔτος καὶ πρὸς τοῦτο νὰ ἐκτελῇ ὁλόκληρον τὴν ταμειακὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ ἐννοήσῃ ἀντὶ πόσου ποσοῦ ἀξίζει ὁλόκληρος ἡ ταμειακὴ ὑπηρεσία τῆς Ἀγγλίας, ἥτις, ἐπαναλαμβάνω, ἐκτελεῖται ὑπὸ τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας. Καὶ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς Ἑλληνικὰς Τραπέζας, ἀπετέλεσαν σχεδὸν πάντοτε σκάνδαλον. Κατὰ τὸ 1903, δύο ἔτη πρὶν λήξῃ τὸ προνόμιον τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐψήφιζεν ἀνανέωσιν τοῦ προνομίου. Καὶ ἐνῷ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα διεπραγματεύετο νὰ ἐκχωρήσῃ τὸ προνόμιόν της ἐν Ἀγγλίᾳ ἅμα τῇ ψηφίσει τοῦ προνομίου ἐζήτει περισσότερον 80,000 λίρας. Ἐδίδετο δηλαδὴ ἓν δῶρον εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν ἐκ 2,000,000 δραχμῶν, τότε δὲ τὸ δῶρον αὐτὸ εἶχεν ἀξίαν 3,000,000 καὶ πλέον δραχμῶν, χωρὶς νὰ ἐννοῇ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ποίαν παραχώρησιν ἔκαμε. Καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μὴ θέλουσα καὶ αὐτὴ νὰ ὑστερήσῃ ἐξηνάγκαζε τότε τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν νὰ ἀνανεώσῃ τὸ προνόμιον ἀπὸ τοῦ ἔτους 1903, μολονότι τὸ ἐν ἰσχύϊ προνόμιον ἔληγεν εἰς τὰ 1817, ἤτοι 14 ὁλόκληρα ἔτη πρὸ τῆς λήξεώς της, καὶ νὰ τὸ ἀνανεώσῃ ἀπὸ τὸ 1917 ἕως τὸ 1930 ἀντὶ πινακίου φακῆς, διότι μόνον ἀπὸ τοῦ 1920, ὅτε θέλει λήξει τὸ προνόμιον τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ δικαιοῦται νὰ ἐκδώσῃ χαρτονόμισμα 7,000,000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον, ἀπὸ τότε θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δώσῃ 20% μόνον. Καθ’ ὃν χρόνον, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα ἀπέναντι 16,000,000 λιρῶν λαμβάνει 200,000 λίρας κατ’ ἔτος καὶ ὁλόκληρον τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἐκ τῆς μὴ διατηρήσεως τῶν διαφόρων ταμείων, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ ἐπέβαλλον σημαντικωτάτην δαπάνην εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Δημόσιον, τὰ προνόμια εἶναι πολὺ γενναιότερα χορηγία, γινομένη ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, παρὰ ἡ ἐπιχορήγησις ἡ χρηματική, ἂν καὶ φαίνεται, ὅτι τὸ προνόμιον δὲν ἐξάγει χρῆμα ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ὑπολογίζει μία Τράπεζα ἐκ τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος, προέρχεται ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι ἄνευ λόγου οὐδὲν κέρδος δύναται νὰ προκύψῃ.

§191ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Θέλετε νὰ χρεοκοπήσῃ ἡ Τράπεζα, νὰ μὴ κερδίζῃ;

§192Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ τόσον ἐνδιαφέρεσθε, σᾶς παρακαλῶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐκ τοῦ ταμείου τοῦ ἰδικοῦ σας νὰ δίδητε κάτι τι. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ Τράπεζα εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ μὴ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λαμβάνῃ περισσότερα ἀπὸ τὸν λαόν. Τὸ Κράτος τὴν ὑποστηρίζει τόσον πολύ, ὥστε νὰ δύναται εὐκόλως ἄνευ ἀπωλειῶν νὰ τοκίζῃ πρὸς 7% καὶ 8%, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην προνομίου, ὡς εἶναι τὸ δάνειον τῶν δύο λαχειοφόρων.

§193ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Εἶναι καὶ οἱ λαχνοί.

§194Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μάλιστα· εἶναι οἱ λαχνοί, οἵτινες ἀναβιβάζουσι τὸ 2½% καὶ 3% εἰς 3½%, τὸ ὁποῖον ἀπέχει καταπληκτικῶς τῶν 6% καὶ 8% ἀντὶ τῶν ὁποίων δανείζει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος, ἐπειδὴ μὲ διέκοψε, μοὶ ὑπενθύμισε διακοπὴν ἄλλην, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὸν σεβαστὸν πολιτευτὴν ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκλείσωμεν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κἄποια συμφέροντα, ὡς εἰσι πάντες οἱ ἔχοντες μετοχάς. Διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι μετοχάς, νὰ εἶναι ἐνδιαφερόμενοι· ἄλλοι εἶναι οἱ φροντίζοντες διὰ τὰ ἴδια καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποστηρίζωσι τὰ συμφέροντα ἐν γένει ἑταιρείας, ἡ ὁποία τοὺς διατηρεῖ, καὶ πράττουσι τοῦτο, εἴτε διότι πιέζονται ὑπ’ αὐτῆς εἴτε διότι θέλουσι νὰ δείξωσιν ὑπερβολικὴν φιλοτιμίαν· δὲν ἕπεται ὅμως ἐκ τούτου, ὅτι δὲν πρέπει οἱ ἔχοντες συμφέρον νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Βεβαίως, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ σπειρομένων γαιῶν, δὲν ἕπεται ὅτι ἔπρεπε νὰ εὑρίσκωνται ἐνταῦθα μόνον ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι γαίας, ἢ καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν εἰσόδημα. Ὁ φόβος τοιούτου ἀποκλεισμοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατος. Βεβαίως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θὰ γεννῶνται ζητήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐνδιαφέρωσι προσωπικῶς πλείστους Βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἐνδιαφέρωνται δι’ ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναγκάζωσιν αὐτούς, εἴτε δι’ ἀπειλῶν εἴτε δι’ ὑποσχέσεων, ὅπως ὑποστηρίξωσι πλέον τοῦ δέοντος τὰ συμφέροντά των. Οὔτε εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μιχαλακόπουλος, ὅτι μόνον οἱ διευθυνταὶ καὶ ὑποδιευθυνταὶ καὶ οἱ διοικηταὶ καὶ οἱ ὑποδιοικηταὶ πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσιν, οὐχὶ δὲ καὶ οἱ σύμβουλοι. Οἱ σύμβουλοι εἶναι οἱ κατ’ ἐξοχὴν διοικηταὶ μιᾶς ἑταιρείας, καὶ ἐξ αὐτῶν προέρχονται οἱ διευθυνταὶ καὶ οἱ ὑποδιοικηταί.

§195Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οἱ κατ’ ἐξοχὴν ἐξαρτώμενοι.

§196Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ ἂν ἀκόμη φαίνεται ὁ διοικητὴς τῆς Τραπέζης ὑπὸ τῶν μετόχων διοριζόμενος, ἐν τούτοις αὐτὸς διορίζεται πράγματι ὑπὸ τῶν συμβούλων, διότι αὐτοὶ συγκεντροῦσι τὰ ⅘ εἰς ἑκάστην συνέλευσιν. Ἑπομένως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διευθύνεται ἀπὸ ὀλίγους, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὸ διοικητικὸν συμβούλιον, θὰ ἦτο δὲ προτιμότερον εἰς τοὺς διευθυντὰς ἀνωνύμων ἑταιρειῶν νὰ ἐπιτραπῇ νὰ βουλεύωνται καὶ ὄχι εἰς τοὺς ἀποτελοῦντας τὰ διοικητικὰ συμβούλια τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ τεθῇ ὁ ἀποκλεισμὸς αὐτῶν, καθόσον τονίζω καὶ ἐγώ, ὅπως καὶ ἄλλοι ἐτόνισαν, ὅτι διάφοροι ἑταιρεῖαι καταβάλλουσι πᾶσαν προσπάθειαν νὰ ὑποστηρίξωσι τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Διὰ τοῦ φραγμοῦ αὐτοῦ θὰ μάθωσιν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπηρετῶσι τὸ Κράτος καὶ οὐχὶ τὴν ἑταιρείαν, ἢ νὰ ὑπηρετῶσι τὴν ἑταιρείαν καὶ οὐχὶ τὸ Κράτος. Θὰ εἶναι ἐλεύθεροι ἑκάστοτε νὰ προτιμῶσιν ἢ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο. Δύνανται τὴν ἱκανότητα αὐτῶν νὰ τὴν μερίσωσιν, ὅπως ὑποστηρίξωσιν ὁτὲ μὲν τὴν ἑταιρείαν, ὅτε δὲ τὸ Κράτος ἐρχόμενοι ἐνταῦθα ὡς Βουλευταί. Νομίζω, ὅτι ἡ αὐστηρότης τῶν ἀσυμβιβάστων πρέπει νὰ εἶναι μεγαλειτέρα ἐν Ἑλλάδι παρὰ εἰς ἄλλα Κράτη. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχει Κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποκλείῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν θὰ ἐφώτιζον ἑκάστοτε τὴν Βουλὴν διὰ τῶν γνώσεων αὐτῶν, ἀφοῦ εἶναι προωρισμένοι ἀκριβῶς νὰ μορφώσωσι τὰς διαφόρους γενεάς. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ ξένα Πανεπιστήμια, ὅπως εἶναι τὸ Ἀγγλικὸν Πανεπιστήμιον τῆς Ὀξφόρδης, ἀποτελοῦσιν ἐκλογικὴν περιφέρειαν μετὰ τῶν πόλεων καὶ ἀποστέλλουσιν εἰδικοὺς Βουλευτὰς εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον. Ὁ μέγας ἀνὴρ τῆς Ἀγγλίας Γλάδστων ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Ὀξφόρδης ἀπεστάλη Βουλευτὴς εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον. Ἐὰν συμβῇ τοῦτο εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἦτο εἷς λόγος, ὅπως πᾶς τις προσπαθῇ νὰ γίνῃ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὄχι διὰ νὰ διδάξῃ ὡς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλ’ ἵνα ἐπιτύχῃ εὐκολώτερον ὡς Βουλευτής.

§197Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ἠξεύρετε, ὅτι ἐσχάτως εἰς τὴν Γαλλίαν, ὁσάκις ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει συμβάσεις πολεμικῆς χορηγίας, περιλαμβάνεται ἐν αὐταῖς ῥητὴ ῥήτρα, ὅτι ἡ προμήθεια θὰ προέρχηται ἀπὸ ἑταιρείαν, τῆς ὁποίας μέλη δὲν θὰ εἶναι οὔτε ὑπάλληλοι οὔτε Βουλευταί.

§198Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι ὅτι, ἐὰν ἐγκριθῇ σύμβασις μιᾶς ἑταιρείας ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, μέλη δ’ αὐτῆς εἶναι καὶ Βουλευταὶ Ἄγγλοι, αὐτοὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι πρὶν συναφθῇ ἡ σύμβασις νὰ παραιτηθῶσιν ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τοῦ Βουλευτοῦ. Θὰ ἐπεράτουν τὸν λόγον μου ἐνταῦθα, ἂν δὲν εἶχον ἰδιαίτερον λόγον νὰ εἴπω καὶ κάτι τι ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀσυμβιβάστων λόγῳ τῆς ἰδιότητος, τὴν ὁποίαν ἔχω. Νομίζω ὅτι ὡς ἀξιωματικὸς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποστηρίξω τὴν διάταξιν ταύτην, ὅπως ἀποκλεισθῶσιν ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης οἱ στρατιωτικοί. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω τοῦτο ἐγώ, διότι ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ἀκριβῶς, ὅτε συνεκέντρωσαν εἰς χεῖρας αὐτῶν τὴν ἐξουσίαν, διετύπωσαν τὴν ἀξίωσιν αὐτοὶ πρῶτοι, ὅπως ληφθῇ πρόνοια, ἵνα ἀποκλεισθῶσιν ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου τούτου οἱ ἀξιωματικοί, διότι αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐνόησαν ποία ἦτο ἡ ζημία, ἡ ὁποία προσγίνεται εἰς τὸν στρατὸν διὰ τῆς ἀδείας εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πολιτεύωνται. Θέλω μάλιστα ἡ ἀποκλειστικότης νὰ ἐπεκταθῇ μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε οὔτε ἡ πρότασις τοῦ κ. Ν. Κοντογούρη, ὅπως ὀλίγοι ἀξιωματικοὶ ὑπάρχωσιν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, γίνῃ δεκτή, καθόσον μᾶλλον ζημία παρὰ ὠφέλεια θὰ προκύψῃ. Ἀξιωματικοὶ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην θὰ ὑπάρχωσι, διότι δύνανται νὰ παραιτηθῶσι καὶ νὰ πολιτευθῶσιν, ἑπομένως θὰ ὑπάρχωσιν οἱ ἀπόστρατοι, ὥστε καὶ ὁ κλάδος αὐτὸς τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας θὰ ἔχῃ τοὺς ὑποστηρικτάς του ἐνταῦθα. Δὲν εἶναι λόγος σπουδαῖος, ὅπως εἰς κάθε ζήτημα ὅλαι αἱ εἰδικότητες ἔχωσι τοὺς ἀντιπροσώπους των ἐνταῦθα, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελον διατυπώσει τὴν ἀξίωσιν οἱ ἀρχιεπίσκοποι καὶ οἱ ἱερεῖς νὰ παρίστανται ἐνταῦθα.

§199Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος τὸ ἀπαγορεύει καὶ ὄχι τὸ Σύνταγμα.

§200Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν λέγω τοῦτο, ἀλλὰ λέγω ὅτι, ἂν ἔχωσι τοιαύτην ἀπαίτησιν οἱ ἀξιωματικοί, παρομοίαν ἀπαίτησιν θὰ ἔχωσι καὶ οἱ ἀρχιεπίσκοποι καὶ οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ διδάσκαλοι (Χειροκροτήματα).

§201Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Οἱ κύριοι Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἀγορεύσωσιν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ παραιτηθῶσι τῶν ἀγορεύσεών των, διὰ νὰ διευκολύνωσι τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἀποφασισμένη νὰ ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει· πᾶν ὅ,τι γίνεται τὴν στιγμὴν ταύτην εἶναι περιττόν.

§202Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν πρέπει τὸ μέτρον αὐτὸ νὰ τὸ περάσωμεν ὅπως καὶ ὅπως. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι πάντων.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς εἶναι ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ ὡς ἀντιλέγων. Ὅλοι εἶναι σύμφωνοι· μόνον ὁ κ. Πὼπ εἶναι ἐναντίον.

§204Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ εἶμαι ἐγγεγραμμένος, διότι τὸ εὑρίσκω ἀνεπαρκέστατον· δὲν ἐκπληροῖ οὔτε τὸν σκοπὸν τῶν εἰσηγητῶν.

§205Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὅρα Παράρτημα).

§206Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ συνέδριον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ἔδειξε πόσον ἀποτροπιάζεται τὴν διαφθορὰν τῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἀντιπροσώπων. Ἤδη δὲ προκειμένου τὸ συνέδριον τοῦτο νὰ θέση φραγμούς, ὅπως μὴ παρεξηγῆται ἡ νομοθετικὴ ψῆφος αὐτοῦ, δικαίως προκαλεῖ τὴν μελέτην, τὴν προσοχὴν καὶ τὴν ἔρευναν πάντων ἡμῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ καλλιτέρα γνώμη, ὅπως ἐλέχθη ἤδη ὑπὸ ἀξιοτίμου συναδέλφου, εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ ἄρθρου, ὅπως ἀκριβῶς διετυπώθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς προκειμένου νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου δικαίως διήρεσεν αὐτὸ εἰς τρία σημεῖα, εἰς τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τοὺς στρατιωτικούς, εἰς τὸ τραπεζιτικὸν καὶ εἰς τὸ ὑπαλληλικόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ στρατιωτικὸν μέρος διὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, ὅπως διατυποῦται ἐν τῷ προσχεδίῳ, δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν ἢ τὴν ἐποχὴν τοῦ ἀτυχοῦς πολέμου· καὶ πρὸ καὶ μετὰ τοῦτον, ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι εἶδον τὸ μοναδικὸν φαινόμενον, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ ἔσπευδον ζητοῦντες τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν των διὰ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσέφερον δῆθεν εἰς τὸν στρατόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἀποκλεισμὸν τῶν τραπεζιτικῶν ὑπαλλήλων δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε εἰς ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· νομίζω μόνον ὅτι πρέπει νὰ ὑπενθυμίσω τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διατρέχομεν οἱ Πελοποννήσιοι, ἐὰν δὲν λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τούτου, νὰ ἴδωμεν ἐνταῦθα παρακαθημένους ὡς μέλη τῆς Βουλῆς παραστάτας τῆς Ἑνιαίας καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸν ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἀποκλεισμὸν τῶν δημοσίων καὶ δημοτικῶν ὑπαλλήλων δικαίως ἐλέχθησαν ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· ἐγὼ μίαν ἁπλῆν καὶ ὅλως ἀκίνδυνον προσθήκην ὑποβάλλω, ἐρειδόμενος καὶ ἐπὶ τῆς γνώμης πολλῶν συναδέλφων, ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ ἐλπίζω νὰ γίνῃ ἀποδεκτή. (Ἀναγινώσκει): Προσθήκη εἰς τὸ ἄρθρον τῆς πρώτης παραγράφου: «Μεταξὺ τῶν ἀσυμβιβάστων τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος νὰ προστεθῇ ἐπίσης «ὅτι ὁ κατέχων ἀξίωμά τι ἐν τῇ Βουλῇ δὲν δύναται νὰ ἐνασκῇ τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα». Πάντες ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν —δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς σημερινῆς.....

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως δὲν ὁμιλεῖτε περὶ τῆς συγχρόνου ἐποχῆς, διότι ὁ κατέχων τὸ ἀξίωμα τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ἔπαυσε δικηγορῶν, ἀφ’ ἧς στιγῆς ἐξελέχθη.

§208Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πρόκειται διὰ τῆς τροπολογίας νὰ κτυπήσητε κακόν, τὸ ὁποῖον ἔπαυσε νὰ ὑπάρχῃ.

§209Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ πιθανὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ μέλλον. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτε οὐχὶ πρὸ πολλοῦ ἡ προεδρικὴ τήβεννος ἐσύρετο εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ Εἰρηνοδικεῖα τῆς πρωτευούσης· διὰ τοῦτο θέλων νὰ προλάβω τὴν ἐπανάληψιν τοῦ ἀτόπου ἐκείνου προβαίνω εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς τροπολογίας μου. Ἐπίσης ὑποβάλλω, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τοῦτο ἐξ ὀνόματος καὶ συναδέλφων Βουλευτῶν καὶ συναδέλφων δικηγόρων καὶ ἄλλην τινὰ προσθήκην εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο μεταξὺ τῶν ἀσυμβιβάστων (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος γενικῶς μὲν ἐνώπιον ὅλων τῶν ποινικῶν Δικαστηρίων, ὡς πρὸς δὲ τὰ πολιτικὰ μόνον τῶν ἐν τῇ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ, παρ’ ἧς ἐκλέγονται».

§210Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὡραῖα!

§211Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ταράττεσθε, κύριε συνάδελφε.

§212Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαίως ταράσσομαι καὶ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δηλώσω ὅτι εἶναι προσωπικὸν αὐτό.

§213Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§214Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν συμφωνοῦμεν νὰ τὸ ἀνατρέψωμεν καὶ νὰ καθιερώσωμεν τὸ ἀσυμβίβαστον μόνον διὰ τοὺς δικηγοροῦντας εἰς τὰ πολιτικά;

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀριστομένης Θεοδωρίδης.

§216Α. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἔρχομαι νὰ ἐκφράσω τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν χαράν μου βλέπων ἐπικειμένην τὴν ψήφισιν δύο συνταγματικῶν καινοτομιῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἠγωνίσθην καὶ ἐγὼ ἐπὶ μακρὸν χρόνον καὶ αἱ ὁποῖαι καινοτομίαι, τουτέστι τὸ ἀσυμβίβαστον τῶν στρατιωτικῶν μὲ τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα καὶ τὸ τραπεζιτικόν, εἶναι τόσον σοβαραί, ὥστε θὰ ἤξιζον αὐταὶ καὶ μόναι μίαν Ἐθνοσυνέλευσιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς, Κύριοι, ἡ ἰδέα μιᾶς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἡ ὁποία ἠδύνατο ἐγκαιρότερον νὰ διορθώσῃ τὰ πράγματα, διὰ νὰ μὴ φθάσωσιν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἀπεκρούετο ὥς τι τρομερὸν καὶ ἀποτρόπαιον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ φέρῃ καταστροφάς, καὶ ἐν τούτοις ἰδοὺ ὅτι, καίτοι ἡ ἀναθεώρησις ἐνεργεῖται κατόπιν μιᾶς ἐπαναστάσεως βιαίως, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ὁμαλῶς καὶ ἡσύχως, πλησιάζομεν νὰ τελειώσωμεν τὸ ἔργον ἡμῶν ὑπὸ τὰς εὐχὰς τοῦ κόσμου καὶ χωρὶς ἡ ἐλαχίστη βλάβη νὰ προέλθῃ. Εἶπον ὅτι ἐκφράζω τὴν χαράν μου διὰ τὸ γεγονὸς αὐτό, ὅτι συζητοῦμεν σήμερον δύο ἀσυμβίβαστα πρὸ πολλοῦ ἐπιζητούμενα ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης. Θὰ ὁμιλήσω δὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἑταιρειῶν, ὄχι μὲ τὸ ἀσυμβίβαστον τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ θίξω καθόλου, μὴ ὑπαρχούσης σχεδὸν δευτέρας γνώμης περὶ τούτου, καὶ ὑποστηρίζω ὡς πρὸς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας, ὅτι ἔπρεπε γενικωτέρα πρόνοια νὰ ληφθῇ, τοιαύτη δηλαδή, ὁποίαν διαγράφει τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον, τουτέστιν ἀποκλεισμὸς ὅλων τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω, Κύριοι, μὲ δύο λέξεις τὸν λόγον. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συνταγματικὴ ὡρμήθη ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι μόνον ὅταν πρόκειται περὶ προνομίου, μόνον ὅταν πρόκειται περὶ ἑταιρειῶν, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τὸ Δημόσιον, οὐχὶ τὸ Κράτος, καὶ γνωρίζετε καλῶς τὴν διαφοράν, διὰ νὰ μὴ εἴπω περισσότερα, ὅτι μόνον ὅταν πρόκειται περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἐκεῖ εἶναι ὁ κίνδυνος, ἐνῷ ὁ κίνδυνος εἶναι γενικώτερος, εἶναι δ’ ἐξ ἴσου σοβαρός, καὶ ὅταν ἐκτίθενται συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἤτοι τῆς κοινωνίας. Ἐπὶ τοῦ ἐδάφους δὲ τούτου περιλαμβάνονται ὅλαι αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι, περιλαμβάνονται δὲ διὰ τὸν διπλοῦν λόγον, τὸ μὲν διότι πρόκειται περὶ ἐπιβλέψεως τοῦ Κράτους ἐπ’ αὐτῶν, τὸ δὲ διότι ἡ συγκέντρωσις εἰς τὸν περίβολον τοῦτον ἀντιπροσώπων πολλῶν τοιούτων ἑταιρειῶν θὰ δίδῃ τὸν τόνον τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς νομοθεσίας, ἡ ὁποία θὰ προκύπτῃ ἐντεῦθεν καὶ ἥτις ἀφορᾷ τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων φρονῶ ὅτι πρέπει τὸ ἀσυμβίβαστον νὰ εἶναι γενικώτερον ἐφ’ ὅλων ἐν γένει τῶν τοιούτων ἑταιρειῶν. Ἠκούσθησαν, Κύριοι, παρατηρήσεις τινὲς τῶν πολεμίων τοῦ ἀσυμβιβάστου, καὶ ἰσχυρίσθησαν, ὅτι δὲν ἦτο ἡ νομοθετικὴ συνείδησις τῆς χώρας, ὅπως ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, τοιαύτη, ἤτοι ὑπὲρ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν περὶ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας, ἴσως δὲ νὰ ἔχωσι καὶ δίκαιον, διότι ἦτο κάτι περισσότερον· δὲν ἦτο ἡ συνείδησις ἡ νομοθετική, ἦτο ἡ συνείδησις ἡ ἐθνική, ἡ ὁποία ὑπηγόρευε τὰς μεταβολὰς ταύτας. Καὶ οὐχὶ ἀδίκως ἐμορφώθη τοιαύτη συνείδησις τοῦ κοινοῦ, καθόσον γνωρίζετε, Κύριοι, ποῦ ἔφθασαν τὰ πράγματα, διότι ἄλλοι εὐγλώττως προαγορεύσαντες σᾶς ἐξέθεσαν εἰς ποῖον σημεῖον ἔφθασαν αἱ τελευταῖαι Βουλαὶ καὶ πῶς ἐθεώρησαν τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν...

§217Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἡ ἐθνικὴ συνείδησις ἦτο δι’ ὅλας τὰς ἑταιρείας;

§218ΑΡ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Ὁ ἀγὼν ἦτο διά τινας ἐξ αὐτῶν, ἀλλὰ θὰ σᾶς ἐκθέσω καὶ ἐγὼ μερικὰ περιστατικά, ἵνα ἴδητε ὅτι ἡ διαφορὰ δὲν σημαίνει τίποτε, δὲν σημαίνει τὸ προνόμιον, δὲν σημαίνουσιν αἱ σχέσεις μὲ τὰς ἑταιρείας. Ὑπῆρχον καὶ ὑπάρχουσι Τράπεζαι παρακαταθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν εἰς χεῖράς των δεκάδας ἑκατομμυρίων ξένων χρημάτων, αἱ ὁποῖαι διατελοῦσι, καὶ πρέπει νὰ διατελῶσιν, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ Κράτους· ἂν αἱ ἑταιρεῖαι αὐταὶ κατορθώσωσιν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ νὰ ἐπιβάλλωνται, ποῦ ἡ ἐπίβλεψις τοῦ Κράτους: Χρειάζεται ἆρά γε τὸ Δημόσιον νὰ τρέχῃ τὸν κίνδυνον νὰ ζημιωθῇ ἀτομικῶς αὐτό, διὰ νὰ προνοήσῃ καὶ οὐχὶ ὅταν πρόκειται περὶ κινδύνου τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας; Συνέβη, Κύριοι, Τράπεζα τοιαύτη νὰ ὁμολογήσῃ δημοσίᾳ διὰ τοῦ διευθυντοῦ αὐτῆς, ὅτι προέβη εἰς ἐμπορίαν, τὴν μᾶλλον ἐπικίνδυνον, εἰς ἐμπορίαν σταφίδος 20 ὁλοκλήρων ἑκατομμυρίων λιτρῶν, καὶ ὡμολόγησεν ὅτι προέβη εἰς τὴν ἐμπορίαν αὐτὴν δι’ ἕνα ἄλλον σκοπόν, διότι εἶχε μίαν ὑποκατάστατον, μίαν φιλικὴν ἑταιρείαν, μίαν θυγατέρα, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε νὰ σώσῃ, καὶ ἐλέχθη τοῦτο μὲ ὅλην τὴν ἀδιαφορίαν, ὡσανεὶ ἐπρόκειτο διὰ τὸ ἁπλούστερον πρᾶγμα τοῦ κόσμου. Ἰδού, Κύριοι, οἱ κοινωνικοὶ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ προλάβωμεν ἐπεκτείνοντες τὴν ἀπαγόρευσιν. Ἂν ἐπικρατήσῃ πνεῦμα τοιοῦτον, πνεῦμα κεφαλαιοκρατικὸν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν μένουσιν ἔκθετα, σᾶς ἐρωτῶ, ὅλα τὰ λαϊκὰ ζητήματα; Ἂν σήμερον δὲν ἔχομεν νομοθεσίαν ἐργατικήν, νομοθεσίαν γεωργικήν, καὶ γνωρίζετε ἄριστα ὅτι ὑστεροῦμεν καθ’ ὁλοκληρίαν, μήπως πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν τὸν λόγον εἰς τοιαύτας τινὰς ἐπηρείας γενομένας ἐνταῦθα; Μήπως, ὁσάκις ἦλθεν ἐνταῦθα τὸ ζήτημα τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος, τὸ λαϊκώτερον τῶν ζητημάτων, δὲν εὗρεν ἀντιρρήσεις ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι συνεδέοντο μὲ τοιαῦτα ἱδρύματα; Βεβαίως. Μᾶς εἶπον, Κύριοι, ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, ἂν ἐψηφίζετο, θὰ ἐνεῖχε τὴν ἰδέαν ἐχθροπαθείας κατὰ τοῦ κεφαλαίου. Πάντοτε ὑπὸ τῶν πολεμίων πάσης λαϊκῆς ἰδέας ἤχθη εἰς τὸ μέσον τὸ εὔθικτον τοῦ κεφαλαίου, ἡ ἀνάγκη τῆς προστασίας αὐτοῦ, καὶ ἐζήτησαν π. χ. ἀτέλειαν τοῦ κεφαλαίου, καὶ τὴν ἀτέλειαν τὴν ἔχει ἀπὸ μακροῦ τὸ κεφάλαιον· ἐζήτησαν τὸ ἀπεριόριστον τοῦ τόκου, καὶ τὸ ἀπεριόριστον τὸ ἔχουσιν ἐπίσης ἀπὸ μακροῦ καιροῦ, καὶ ὑπεσχέθησαν ὅτι οὕτω πολλὰ καλὰ θὰ ἐγίνοντο. Διατί δὲν ἐπετεύχθησαν αὐτά; Εἶπον ὅτι θὰ εἰσρεύσωσι τὰ κεφάλαια, θὰ εὐεργετηθῇ ὁ τόπος, θὰ γίνῃ ὁ χρυσοῦς αἰών. Ποῖος δὲ εἶναι ὁ χρυσοῦς αἰών, τὸν ὁποῖον ἔφερον αἱ θωπεῖαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ καιροὺς πρὸς τὸ κεφάλαιον; Ὁ χρυσοῦς αἰὼν εἶναι ὁ ἑξῆς· ἦτο 12% ἐπὶ Τουρκοκρατίας, καὶ ἀμέσως εἰς τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἀποκαταστάσεως ὁ τόκος, καὶ κατόπιν μὲ τὰς ἐλπίδας τὰς χρυσᾶς ὅτι θὰ ἴδωμεν τὸν τόκον ὀλιγοστεύοντα τὸν ἐφθάσαμεν εἰς 15 καὶ 20%, καὶ σήμερον ὁ λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν στενάζει ὑπὸ τὸ βάρος τοκογλυφικωτάτων δανείων, ἕνεκα τῶν ὁποίων καθημερινῶς πωλοῦνται αἱ περιουσίαι τοῦ λαοῦ, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν χάριν τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ, τουτέστι τὸ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὸν Θεσσαλικὸν λαὸν διαιροῦντες τὰς μεγάλας ἰδιοκτησίας, τὰ τσιφλίκια, κινδυνεύομεν νὰ τὸ ἴδωμεν ἐξαφανιζόμενον, ποῦ; εἰς τὸν τόπον τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας, εἰς τὴν Πελοπόννησον. Ἡ τάσις ἡ ὑπάρχουσα σήμερον εἶναι αὐτή· ἐκεῖ βαίνει ὁλόκληρος ἡ χώρα, ὥστε νὰ ἴδωμεν ἐξαφανιζομένην τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν· Ἰδού, Κύριοι, ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον φρονῶ ὅτι μεγάλῃ προσοχὴ πρέπει νὰ καταβληθῇ ἐν τῇ συνταγματικῇ αὐτῇ διατάξει, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελέσῃ τὸ θεμέλιον λαϊκωτέρας Βουλῆς, ἑπομένως καὶ τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, νὰ ἐπιτεθῶμεν κατὰ προσώπων· οὐδεὶς ἔχει τι προσωπικόν, καὶ ὅλοι οἱ ὁμιλήσαντες καὶ ἰδίᾳ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας πολιτευτής, ὁ κ. Δραγούμης, κατώρθωσαν διὰ λεπτοτάτων ἐκφράσεων νὰ ἀποφύγωσι πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα, δὲν πρόκειται δὲ ποσῶς περὶ προσώπων, πρόκειται περὶ ἀρχῆς, πρόκειται περὶ ἰδέας. Ἐξ ἄλλου, Κύριοι, ἐλέχθη πολὺ ὀρθῶς, ὅτι, ἂν θέλῃ τραπεζικός τις νὰ πολιτευθῇ, δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἐκλέξῃ καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν τραπεζιτικὴν ἰδιότητα, διότι ἡ σύμπτωσις αὕτη τῶν ἰδιοτήτων γεννᾷ τὸν κίνδυνον, καθ’ οὗ πρέπει νὰ ἐξεγερθῶμεν, ἂν θέλωμεν τὴν χειραφεσίαν τοῦ λαοῦ.

§219Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα τὸ ἔχουσιν ὡς πάρεργον.

§220ΑΡ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Ἄς τὸ παύσωσι καθ’ ὁλοκληρίαν. Συμπεραίνω, Κύριοι, ὅτι ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ γίνωσι δεκτοὶ οἱ περιορισμοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον προυτάθησαν, νὰ ἐξαιρέσωμεν δηλ. τοῦ ἀσυμβιβάστου τὰ συμβούλια τὰ διοικητικά, τοὺς δικηγόρους, ἀλλὰ νὰ μείνωμεν εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιον τῶν ἓξ Βουλευτῶν, ὡς εὐρύτερον τοῦ τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ διὰ τόσων ἐξαιρέσεων στένευσις τοῦ ἀσυμβιβάστου θὰ ὡμοίαζε τὴν τύχην του πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ ἓν ἐπανωφόριον καὶ ἠγόρασε τὸ ἀναγκαιοῦν ὕφασμα, ὅσον ὁ ῥάπτης τῷ εἶπεν, ἤκουσε παρὰ τοῦ ἰδίου ὅτι δὲν ἔφθανε, καὶ θὰ ἔκαμνε μόνον ἔνδυμα, καὶ κατόπιν τὸ περιώρισεν εἰς ἓν πολὺ μικρότερον· ὅτε δ’ ἐνέδωκε καὶ εἰς τοῦτο, ἤκουσεν εἰς τὸ τέλος ὅτι δὲν ἔφθανε τὸ ὕφασμα, παρὰ μόνον διὰ νὰ τῷ κάμῃ μίαν σακκούλαν διὰ καπνόν! Φοβοῦμαι δηλαδὴ ὅτι, ἂν ἀρχίσωμεν ἐξαιρέσεις ἐπὶ ἐξαιρέσεων, τὸ ὕφασμα τὸ εὐρύ, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ καλύψῃ ὅλας τὰς ἀσχημίας, τὸ σχέδιον τουτέστι τῶν ἓξ Βουλευτῶν, θὰ καταντήσῃ νὰ ἐκμηδενισθῇ, ἂν δεχθῶμεν τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας προέτειναν οἱ κύριοι Βουλευταί. Ἐγὼ τοὐναντίον ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ προβαίνουσα περαιτέρω νὰ θέση ἕνα γενικὸν φραγμὸν καὶ νὰ χωρίσῃ τὰ ἐρίφια ἀπὸ τῶν προβάτων.

§221Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπὸ ἀναθεώρησιν ἄρθρον, κύριοι συνάδελφοι, περιλαμβάνει δύο διακεκριμένας περιπτώσεις, τουτέστι περιπτώσεις ἀκυρότητος καὶ περιπτώσεις ἀσυμβιβάστου. Αἱ ἐν τῷ πρώτῳ καὶ τελευταίῳ ἐδαφίῳ περιλαμβανόμεναι περιπτώσεις εἶναι περιπτώσεις ἀκυρώσεως τῶν ἐκλογῶν, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὰ ἐν αὐταῖς περιλαμβανόμενα πρόσωπα δὲν ἤθελον ὑποβάλει ἐμπροθέσμως, ἤτοι ἐντὸς 15 ἡμερῶν, τὴν παραίτησιν αὐτῶν, καὶ οὐχὶ περὶ ἀσυμβιβάστων. Πρόκειται λοιπὸν περὶ προσόντων ἀρνητικῶν. Εἰς τὸ ἄρθρον 70 ἡ Συνέλευσις ἐθέσπισε τὰ θετικὰ προσόντα τοῦ ἐκλεξίμου καὶ παρὰ ταῦτα διὰ τοῦ ἄρθρου 71 θεσπίζει καὶ ἀρνητικὰ προσόντα, ἤτοι ἐκτὸς τῶν ὅσα πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ ἔχῃ ὁ ἐκλέξιμος, διὰ νὰ θεωρηθῇ τοιοῦτος ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἢ ὑπὸ τοῦ Δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, πρέπει συγχρόνως καὶ νὰ μὴ εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος, δηλαδὴ ἀρνητικῶς νὰ μὴ ἔχῃ τὰς ἰδιότητας ἐκείνας, τὰς ὁποίας περιλαμβάνουσι τὸ πρῶτον καὶ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 71, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ἓν μόνον γεννᾶται ζήτημα, ἂν αἱ περιπτώσεις αὗται εἶναι περιπτώσεις ἀποκλειστικαί, ὡς λέγομεν ἡμεῖς οἱ νομικοί, ἢ τοὐναντίον ἐνδεικτικαί, τουτέστιν εἶναι αἱ μόναι περιπτώσεις, τὰς ὁποίας παραδέχεται τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα, ἢ ἐπιτρέπεται καὶ εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον νὰ προσθέσῃ παρὰ ταύτας καὶ ἄλλα τοιαῦτα ἀρνητικὰ προσόντα. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἶναι καθαρῶς ἐνδεικτικαὶ αἱ περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἀναφέρουσι τὰ ἐδάφια ταῦτα, τὸ πρῶτον καὶ τελευταῖον τοῦ ἄρθρου 71, καὶ ὅτι δὲν κωλύεται τὸ παράπαν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὸ μέλλον νὰ δημιουργήσῃ καὶ ἄλλα ἀρνητικὰ προσόντα. Ἐνῷ εἰς τὰ θετικὰ προσόντα δὲν δύναται νὰ προσθέσῃ ἄλλο τι, καὶ νὰ ἀξιώσῃ ἄλλο τι, δὲν ἀποκλείεται ἐν τούτοις, ὥστε εἰς τὸ μέλλον νὰ θεσπίσῃ ἄλλα ἀρνητικὰ προσόντα. Δύναται λόγου χάριν ἐν τῷ μέλλοντι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ ὁρίσῃ ὅτι δὲν παρέχει πλέον τὰ ἐχέγγυα, ὥστε νὰ εἶναι καλὸς ἀντιπρόσωπος τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους ἐκεῖνος, ὅστις ὀφείλει σταθερῶς καὶ μονίμως ὡρισμένον ποσὸν εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ καθυστερουμένων φόρων, νὰ δημιουργήσῃ δηλαδὴ καὶ αὐτὸ τὸ κώλυμα, ἓν ἐπὶ πλέον ἀρνητικὸν προσόν, τὸ προσὸν τοῦ νὰ μὴ ὀφείλῃ ὁ ἐκλέξιμος πρὸς τὸ Δημόσιον ὡρισμένον χρηματικὸν ποσὸν σταθερῶς ἢ ὁπωσδήποτε ἄλλως ἤθελε κρίνει τοῦτο ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Διότι, ἐὰν δὲν δοθῇ ἡ ἑρμηνεία αὕτη εἰς τὸ συζητούμενον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, βεβαίως δεσμεύεται ἐφεξῆς ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ὅπως πράξῃ τι περιπλέον ἀπὸ ὅσα σήμερον θεσπίζομεν διὰ τοῦ ἄρθρου 71. Κατὰ συνέπειαν δὲν περιλαμβάνει τὰς περιπτώσεις τοῦ ἀσυμβιβάστου παρὰ μόνον τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 71, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἠδύνατο καὶ νὰ ἀποτελέσῃ ἴδιον ἄρθρον καὶ νὰ μὴ ἀναμιχθῇ μὲ τὰς ἀκυρότητας, περὶ τῶν ὁποίων προνοοῦσι τὰ δύο ἄλλα ἐδάφια. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται κἂν καὶ περὶ ἀσυμβιβάστου ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησαν νὰ δώσωσι μερικοὶ ἐκ τῶν προαγορευσάντων ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης· πρόκειται μόνον περὶ εἰσαγωγῆς τῆς εὐπρεπείας, διότι ἡ μὲν ἐκλογὴ δὲν θεωρεῖται ποσῶς ἄκυρος· ἁπλῶς μόνον ἐπιτρέπεται εἰς ἐκεῖνον, ὅστις φέρει τὴν διπλῆν ἰδιότητα τοῦ Βουλευτοῦ καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου ἰδιωτικῶν συμφερόντων, νὰ ἐπιλέξηται ποίαν ἐκ τῶν δύο θέσεων προτιμᾷ, διότι ἄλλως θὰ παραστήσῃ τὸ θέαμα ἐκεῖνο ἡ Βουλή, τὸ ὁποῖον διεξετραγώδησαν ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ ὅτι παρέστησεν ἐπανειλημμένως ἡ Βουλή, ὁσάκις τοιοῦτοι ὑπὸ τὴν διπλῆν ταύτην ἰδιότητα ἢ καὶ παρέστησαν ἢ καὶ ὡμίλησαν. Βεβαίως τὸ ζήτημα στασιάζεται καὶ ἐν τῇ ἐπιστήμῃ ἂν καὶ κατὰ πόσον πρέπει νὰ εὐρυνθῇ ἡ κλῖμαξ τῶν ἀσυμβιβάστων τούτων, διότι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι περιπτώσεις ἐκτὸς ἐκείνων, τὰς ὁποίας παρεδέχθη ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συνταγματική, ἐφ’ ὧν γίνεται σκέψις νὰ ἐπεκταθῇ τὸ ἀσυμβίβαστον· ἐν γένει ἡ ἐπιστήμη τείνει νὰ καθιερώσῃ τὸ ἀσυμβίβαστον εἰς πολὺ εὐρυτέραν κλίμακα. Ἀλλὰ βεβαίως, ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιλάβωμεν ὅλα τὰ ἀσυμβίβαστα εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, καὶ δὲν εἶναι βεβαίως τοῦτο εὐχερές, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι ὅλως καθαρῶς ἐνδεικτικὸν καὶ ὅτι δὲν ἀποκλείει τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ δημιουργήσῃ παρὰ ταῦτα καὶ ἄλλα ἀσυμβίβαστα, καὶ τοιαύτην ἑρμηνείαν πρέπει νὰ δώσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀποκλειστικόν, ἀλλὰ περιέχει ἐνδεικτικὰς περιπτώσεις καὶ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν παρὰ ταῦτα νὰ θεσπίσῃ καὶ ἄλλα, ἀκριβῶς ἀποβλέπουσα εἰς τὸ νὰ εὐρυνθῶσιν ἐφεξῆς τὰ ἀσυμβίβαστα ταῦτα. Καὶ ἐὰν αἱ σημεριναὶ συνθῆκαι μόνον τὰς περιπτώσεις ταύτας ἐνέδειξαν, οὕτως εἰπεῖν, ὥστε νὰ τεθῶσιν ἐν τῷ Συντάγματι, τοῦτο τὸ καλόν, τοῦτο τὸ ἀγαθόν, τὸ ὁποῖον προῆλθε, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, παρ’ ἡμῖν ὅτι ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐπανάστασιν καὶ μόνον εἰς τὴν ἐπανάστασιν. Ἄνευ τῆς ἐπαναστάσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ τοιαύτη διάταξις, πολὺ δὲ μᾶλλον, ὡς ἔχω τὴν γνώμην, νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη συνταγματικὴ διάταξις διὰ καταπληκτικῆς πλειονοψηφίας. Δὲν ἐπεκτείνομαι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, καθόσον οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες κατέδειξαν τὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα θὰ προέλθωσιν εἰς τὸ Κράτος, καὶ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον εἰς τὴν συνταγματικὴν ἐπιτροπήν, ὅπως ἐνεργήσῃ τὴν ἀναγραφὴν τῶν ἀσυμβιβάστων τούτων εἰς τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος. Ἔχω μόνον νὰ προσθέσω τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις. Εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον κάμνω τὴν παρατήρησιν ὅτι ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν τάσσει ἡ ἐπιτροπή, τῶν 15 ἡμερῶν, εἶναι μεγάλη, καὶ σχετικῶς δέον νὰ περιορισθῇ· θὰ ἀναφέρω δ’ εἰς ὑμᾶς παράδειγμα Βουλευτοῦ ἐκλεγέντος κατὰ τὴν ἄλλην ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ὁ ὁποῖος τυγχάνων δήμαρχος τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἀνεκηρύχθη ὡς ὑποψήφιος ὑπὸ τῶν ἐκλογέων του, χωρὶς νὰ ἔχῃ γνῶσιν, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλλε τὴν ἐντὸς τῶν 15 ἡμερῶν παραίτησιν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ δημαρχικοῦ ἀξιώματος. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἦλθεν εἰς τὴν Βουλήν, ἡ δὲ Βουλὴ ἠκύρωσε τὴν ἐκλογήν του, μολονότι ὁ δήμαρχος ἐκεῖνος διεμαρτύρετο ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς αὐτὸν πρότερον νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του, καθόσον δὲν εἶχε γνῶσιν ὅτι οἱ ἐκλογεῖς του ἤθελον ὑποβάλει τὴν ὑποψηφιότητά του. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ κατέλθωμεν κάτω τῶν 15 ἡμερῶν καὶ νὰ θέσωμεν 10 ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς, καθ’ ἃς θὰ δίδηται τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς περιλαμβανομένους ἐν τῷ ἐδαφίῳ τούτῳ νὰ ὑποβάλλωσι τὴν παραίτησίν των.

§222Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Ὑπάρχει Ἕλλην, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζει πότε γίνεται ἡ ἐκλογή;

§223Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλάκις ἡ ὑποψηφιότης προβάλλεται μίαν ἡμέραν πρὸ τῆς ἀνακηρύξεως, ἤτοι πρὸ 16 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς, πρὸ 15 δ’ ἀκριβῶς ἡμερῶν τὸ Πρωτοδικεῖον ποιεῖται τὴν ἀνακήρυξιν τῶν ὑποψηφίων, ὁ δὲ ὑπάλληλος ἢ ὁ δήμαρχος ὁ μὴ εὑρισκόμενος ἐν τῇ ἕδρᾳ μανθάνει τοῦτο πολὺ ἀργότερον, ὥστε δὲν ἔχει τὴν ἐκ τοῦ νόμου προθεσμίαν νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του, διότι ἔχουσι παρέλθει αἱ 15 ἡμέραι. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι δέον νὰ κατέλθωμεν εἰς 10 ἡμέρας. Δὲν ζημιοῖ τοῦτο· τοὐναντίον δίδομεν εἰς τὸν δημόσιον ὑπάλληλον τὸν καιρόν, ὥστε νὰ ὑποβάλῃ ἐγκαίρως τὴν παραίτησίν του, ἵνα μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν δυσχερῆ θέσιν νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογή, ἐνῷ ἐκεῖνος ἀπεδέχθη τὴν προβληθεῖσαν αὐτῷ ὑποψηφιότητα.

§224Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Αἱ 15 ἡμέραι ἔχουσιν ἐλαττωθῆ ἀπὸ τὰς 30 ἡμέρας.

§225Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ προθεσμίαι αὐταὶ συνετμήθησαν.

§226Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Ἐπεξετάθησαν.

§227Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν ἀνακήρυξιν ὁμιλῶ.

§228Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Ἐὰν ἀποδέχηται τὴν ὑποψηφιότητα, διατί δὲν παραιτεῖται κατὰ τὴν ἀνακήρυξιν;

§229Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔμαθε ἀργά· αἴφνης μετὰ δύο ἡμέρας.

§230Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Νὰ παραιτηθῇ κατόπιν.

§231Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται, διότι ὁ νόμος λέγει ὅτι ἡ παραίτησις δέον νὰ γίνεται πρὸ 15 ἡμερῶν, δηλαδὴ πρὸ 16–17–20 ἡμερῶν δύναται νὰ παραιτηθῇ· ἐντὸς 14–13–12 δὲν τῷ ἐπιτρέπεται. Λοιπόν, ὅτε ἔλαβε γνῶσιν, ἰσχυρίζετο δὲ ὁ δήμαρχος ἐκεῖνος, ὅτι ἔλαβε γνῶσιν τὴν δεκάτην τρίτην ἡμέραν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, κατὰ συνέπειαν δὲν ἦτο ἐντὸς τοῦ νόμου. Ἵνα τῷ δίδηται λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ σκεφθῇ ἐπαρκῶς τί προτιμᾷ, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ κατέλθωμεν εἰς τὰς 10 ἡμέρας, ἵνα ἔχῃ τὸ διάστημα αὐτὸ ὁ δημόσιος ὑπάλληλος καὶ κάμῃ τὴν ἐπιλογήν. Ὡς γνωρίζετε, εἰς τὴν Θεσσαλίαν οἱ ὑποψήφιοι δὲν προέβαλον ὑποψηφιότητα μόνοι των, ἀλλ’ ὑπεδείχθησαν ὑπὸ τῶν γεωργικῶν συνδέσμων.

§232Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Αὐταὶ εἶναι σπάνιαι περιπτώσεις.

§233Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναται νὰ συμβῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Τὸ δικαίωμα τῆς ὑποβολῆς τῆς ὑποψηφιότητος δὲν εἶναι δικαίωμα τοῦ ἰδίου ὑποψηφίου, ἀλλὰ 12 πολιτῶν Ἑλλήνων, ὡς λέγει τὸ Σύνταγμα. Κατὰ συνέπειαν, ἐφ’ ὅσον τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ὑποβάλῃ ὑποψηφιότητα δὲν ἔχει αὐτὸς οὗτος ὁ ὑποψήφιος, ἀλλ’ οἱ ἐκλογεῖς του, βεβαίως δύναται νὰ εὑρεθῇ οἱοσδήποτε δημόσιος ὑπάλληλος εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ὁ δήμαρχος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδυνήθη νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὸν νόμον καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη. Ἀλλὰ καὶ ἡ λέξις τοῦ ἐμμίσθου δικηγόρου, ἥτις ἀναφέρεται εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ παραλειφθῇ.

§234Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Τοὐναντίον. Εἶναι προσβολὴ διὰ τοὺς δικηγόρους.

§235Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ἂν ἐξηλείφετο ἐντελῶς. Ἐὰν ὅμως πρόκειται νὰ τεθῇ, τότε βεβαίως πρέπει νὰ τεθῇ ἄνευ τοῦ ἐμμίσθου.

§236ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου εἶπεν ὅτι εἶναι προσβολὴ διὰ τοὺς δικηγόρους τοῦτο τὸ γινόμενον. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ ὅτι προσβολὴ διὰ τοὺς δικηγόρους εἶναι, ὅταν γίνωνται ἔμμισθοι, διότι ὁ δικηγόρος ἀσκεῖ τὸ κατ’ ἐξοχὴν ἐλευθέριον ἐπάγγελμα, καί, ἐφ’ ὅσον μένουσι δικηγόροι, ἔπρεπεν οἱ δικηγορικοὶ σύλλογοι νὰ ἀπαγορεύωσιν εἰς αὐτοὺς νὰ γίνωνται ἔμμισθοι ὑπάλληλοι.

§237Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοθέτου εἶναι νὰ ἀποσοβήσῃ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσι σήμερον καὶ τὰ ὁποῖα συνέβαινον κατὰ τὸ παρελθόν, δὲν ἐπιτυγχάνεται τοῦτο, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ Τράπεζαι τοὺς ἐμμίσθους δικηγόρους θὰ τοὺς μεταβάλλωσιν εἰς δικηγόρους ἀμίσθους, θὰ τοὺς ἀποζημιῶσι δηλ. ἑκάστοτε κατὰ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἤθελον προσφέρει. Κατὰ συνέπειαν, ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται νὰ ἀποσοβηθῶσι τὰ κακὰ καὶ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα νομίζομεν ὅτι προλαμβάνομεν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, φρονῶ ὅτι ἢ πρέπει νὰ ἀπαλείψητε τὴν διάταξιν αὐτὴν ἤ, ἐὰν νομίζητε ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσι καὶ οἱ δικηγόροι καὶ νὰ θεωρηθῇ καὶ δι’ αὐτοὺς ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις ἀσυμβιβάστου, νὰ ἀποκλεισθῶσι τόσον οἱ ἔμμισθοι, ὅσον καὶ οἱ ἄμισθοι, ἄλλως τε δὲ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, ὡς γνωρίζετε, ὁ Ἰταλικὸς νόμος ὁμιλεῖ μόνον περὶ δικηγόρων, οὐδεμίαν δὲ διάκρισιν ποιεῖται μεταξὺ ἐμμίσθων καὶ ἀμίσθων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει φρονῶ ὅτι δὲν θὰ γεννηθῇ καμμία ἀμφιβολία εἰς τὴν συνείδησιν τῶν κυρίων Βουλευτῶν ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 71 τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ ψηφισθῇ καὶ ὡς ἔχει, ἔστω καὶ μὲ τὰς ἀτελείας αὐτοῦ, ἀφοῦ δεχθῶμεν κατ’ ἀρχὴν ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ τροποποιήσῃ καὶ νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς περιπτώσεις τῶν ἀσυμβιβάστων, νὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλας ἐνδεικνυομένας ἑκάστοτε ὑπὸ τῶν περιστάσεων καὶ νὰ εὐρύνῃ τὸν κύκλον αὐτῶν, ὡς εἶναι γενικὴ ἐπιθυμία πασιφανῶς ἐκδηλωθεῖσα καὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν καὶ κατὰ τὰς ἔναγχος ἐκλογάς: διότι ἡ Βουλή, ὡς ἐγὼ γινώσκω, κατὰ τὸ παρελθὸν παρουσίασεν οἰκτροτάτην ὄψιν, τελευταίως δὲ ἀκόμη αἱ Τράπεζαι καὶ αἱ πολυώνυμοι ἑταιρεῖαι καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα εἶχον ἀναδείξει ἰδίους ὑποψηφίους, οὓς διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὑτῶν καὶ διὰ παντὸς θεμιτοῦ καὶ ἀθεμίτου μέσου ὑπεστήριξαν καὶ παντοιοτρόπως ἐπεζήτησαν, τίποτε περισσότερον, τίποτε ὀλιγώτερον, νὰ μεταβάλωσι κυριολεκτικῶς καὶ τὸ συνέδριον τοῦτο, ὡς εἶχον μεταβάλει καὶ τὰς προτέρας Βουλάς, εἰς Χρηματιστήριον. Διὰ τοῦτο φρονῶ καταλήγων ὅτι εὐκταῖον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ἐκεῖ ἐπὶ τῆς εἰσοδίου πύλης τοῦ Βουλευτηρίου ἀνεγράφετο τὸ παλαιὸν τῶν προγόνων ἡμῶν ῥῆμα «μηδεὶς ἀγεωμέτρητος εἰσίτω», κῆρυξ δέ, ὡς τὸ πάλαι ὁ τῶν Ἐλευσινίων, παρὰ τὴν θύραν ἱστάμενος νὰ ἀνακράζῃ πρὸς τοὺς ἐγγίζοντας διαχειριστὰς καὶ διευθυντὰς τῶν μεγάλων τραπεζιτικῶν ἱδρυμάτων ἐκτραχύνων τὴν φωνήν· «ἔρρε, βέβηλος, ἑκάς ἑκάς, ὅστις ἀλιτρός...».

§238Γ. ΚΟΣΟΝΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀληθῶς τῶν Κοινοβουλίων πρέπει νὰ μετέχωσιν ὅλαι αἱ τάξεις, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι τῆς ὀρθῆς ταύτης ἀρχῆς εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις ἐν Ἑλλάδι, μεθ’ ὅσα ὅλοι γνωρίζομεν, μεθ’ ὅσα τόσον εὐγλώττως καὶ ζωηρῶς ἐξέθηκε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας πολιτευτὴς ὡς συμβάντα ἐν τῷ παρελθόντι. Ἐὰν δὲ Κράτη ἄλλα, μὴ δυνάμενα νὰ συγκριθῶσι πρὸς τὴν πτωχὴν καὶ μικρὰν Ἑλλάδα, Κράτη μεγάλα ὡς ἡ Ἰταλία, οὐδόλως φοβούμενα τὴν ἐπίδρασιν τῶν κεφαλαιοκρατικῶν συνεταιρισμῶν, δὲν ἐδίστασαν ἐν τούτοις εἰς τὸ Συνταγματικὸν αὑτῶν Χάρτην νὰ καθιερώσωσιν ἀσυμβίβαστα καὶ περιορισμούς, ἀποβλέποντα εἰς τὴν εὔρυθμον καὶ ἀνύποπτον λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν ἀνεπηρέαστον ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων τῶν ἐθνικῶν ἀντιπροσώπων, νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ὑπερβολή, ἂν ἡμεῖς ἐνταῦθα χαρακτηρίσωμεν τὸ ἔργον τοῦτο ὡς ἀνελεύθερον καὶ ἀποφύγωμεν νὰ θέσωμεν τὸν φραγμὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται, διὰ νὰ θέσῃ ὁριστικὸν τέρμα εἰς ὅσα ἐν τῷ παρελθόντι συνέβαινον καὶ τὰ ὁποῖα κατῄσχυναν τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον καὶ κατέθλιψαν τὴν Ἑλληνικὴν ψυχήν. Δὲν θὰ εἴπω πολλά, διότι πολλὰ ἐλέχθησαν, καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ τελειώσω συντομώτατα. Ἡ ἀνάγκη τῆς λήξεως τῶν περιορισμῶν καὶ τῆς ἀποδοχῆς τῶν ἀσυμβιβάστων εἶναι ἀναμφισβήτητος, καὶ διὰ τοῦτο τόσον ἀραιαὶ καὶ τόσον ἀσθενεῖς μέχρι τοῦδε ἠκούσθησαν αἱ φωναὶ τῶν ἀντιφρονούντων. Ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ προσχέδιον τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς ἠδύνατο, λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν τὰ δεδομένα τοῦ παρελθόντος ἐν Ἑλλάδι, ἀφόβως καὶ μὲ πλήρη τὴν πεποίθησιν ὅτι πράττει ἄκρως ἐθνικὸν ἔργον, νὰ ἐπεκτείνῃ ἀντὶ νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀσυμβιβάστων, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀποδέχομαι ὅτι συμφωνότερον πρὸς τὰ πράγματα πληροῖ τὸν σκοπὸν τοῦτον τὸ σχέδιον τὸ κυβερνητικόν. Διότι, ἀφοῦ ἅπαξ θεωρεῖται ἀσυμβίβαστος ἡ ἰδιότης τοῦ διευθυντοῦ ἢ συμβούλου μιᾶς ἀνωνύμου ἑταιρείας, ἀπολαυούσης δι’ εἰδικοῦ νόμου προνόμιον, δι’ οὗ βλέπω καὶ εἶναι ὁ λόγος νὰ μὴ θεωρηθῇ ἀσυμβίβαστος ἡ ἰδιότης διευθυντοῦ ἢ συμβούλου οἱασδήποτε ἀνωνύμου ἑταιρείας. Μήπως ἐλησμονήσαμεν ὅτι ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι ἐν Ἑλλάδι μέχρι προχθὲς κατήρχοντο πάνοπλοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας ἐπεμβαίνουσαι σκανδαλωδῶς εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἐκλογέων, παντοίους τρόπους ἐξευρίσκουσαι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων των; Μήπως ἔπαυσαν αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι ἐν Ἑλλάδι ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν νὰ προέρχωνται εἴτε εἰς φαινομενικὰς εἴτε καὶ εἰς πραγματικὰς παροχὰς ἢ ὑποχωρήσεις, διὰ νὰ διευκολύνωσι τὴν θέσιν ὑποψηφίων ἀρεστῶν καὶ εὐνοουμένων εἰς αὐτὰς καὶ εἰς τοὺς σκοπούς των, προερχομένων δὲ ἐκ τῶν διοικητικῶν συμβουλίων καὶ ἐκ τῶν μετόχων των; Ἐπιβάλλεται ἄρα τὸ τοιοῦτον ἀσυμβίβαστον, ὅπως ἀσφαλίσῃ ἀπὸ πολλῶν ἀτόπων, ὅπως ἀνυψώσῃ τὴν θέσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἀντιπροσώπου ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ αἴρον ἀπὸ τοῦ μέσου καὶ τὴν ἐλαχίστην ὑπόνοιαν ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπός του οὗτος δὲν ἀντιπροσωπεύει τὰ ἐθνικὰ καὶ μόνον τὰ ἐθνικά, ἀλλ’ ἄλλα συμφέροντα ξένα καὶ ἄσχετα καὶ πολλάκις ἀντίθετα πρὸς τὰ ἐθνικά. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἕτερος λόγος, ὁ λόγος τῆς περιφρουρήσεως, ὅσον εἶναι δυνατόν, τῆς ἁγνότητος τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ τῶν ἐπιδράσεων τοῦ χρήματος, τὸ ὁποῖον οἱ συνεταιρισμοὶ οὗτοι, ὅταν θέλωσι νὰ κάμωσι χρῆσιν αὐτοῦ, ἔχουσιν ἄφθονον εἰς χεῖρας αὐτῶν. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐκταθῶμεν καὶ οὐχὶ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο καὶ νὰ δεχθῶμεν τὸ σχέδιον τὸ κυβερνητικόν (χειροκροτήματα).

§239Γ. ΠΩΠ. Θὰ ἦτο, Κύριοι, μοναδικὸν ἴσως ἀποτέλεσμα συζητήσεως ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἡ μετὰ τὸ πέρας αὐτῆς ἀπόδειξις ὅτι οὐδὲν ἐπράξαμεν ἐξ ὅσων ἐφαντάσθημεν ὅτι δημιουργοῦμεν ψηφίζοντες ὡρισμένον τι μέτρον, οὗτινος τὴν ἐφαρμογὴν ποθοῦμεν πρὸς ἐπιτυχίαν ὡρισμένου σκοποῦ. Καὶ τοῦτο θὰ συμβῇ καθ’ ἣν περίπτωσιν ψηφίσωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ Συντάγματος. Ἴσως τὴν ἀπορίαν ἐκ τοιούτων παρατηρήσεων θὰ ἔλυε κάλλιον παντὸς ἄλλου ὁ σεβαστὸς πολιτευτὴς Ἀττικῆς, τοῦ ὁποίου εἶναι ἀναμφίβολοι οἱ σκοποί, ἀφ’ ὧν ὁρμώμενος μετὰ τοσούτου ζήλου ἀπὸ σειρᾶς ἐτῶν ἐπιθυμεῖ, ἵνα νομοθετηθῇ τοιαύτη διάταξις. Ἄλλως ὅμως μετεστράφησαν σήμερον τὰ πράγματα, διὰ νὰ εἰσηγηθῇ μέτρον τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον ἐμμέσως καὶ μόνον θὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐσκόπει δι’ ἀμέσου μέτρου νὰ ἐπιτύχῃ. Τὸ θέμα ἔθιξεν ἐν τῇ βάσει αὐτοῦ ὁ κ. συνάδελφος Ἀρκαδίας, ἐκεῖ δὲ κυρίως ἀπέβλεπεν ὁ κ. πολιτευτὴς Ἀττικῆς, ἐκεῖ δὲ καὶ πάντες πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν, ἐὰν ὄντως θέλωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, χωρὶς νὰ χρησιμοποιῶμεν, ἂς μὴ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, τὴν ὑποκρισίαν τῶν λόγων, περιβαλλομένην ὅμως διὰ τοῦ κινδύνου τῆς εἰλικρινείας ἐν λόγοις. Διότι εἶναι κίνδυνος ἡ εἰλικρίνεια ἐν λόγοις, ὅταν δὲν συνοδεύηται ὑπὸ τῆς εἰλικρινείας τῶν πραγμάτων. Μόνον ἡ εἰλικρίνεια τῶν πραγμάτων εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία πράγματι θὰ δυνηθῇ νὰ μᾶς δώσῃ σαφῆ συμπεράσματα καὶ πραγματικὰ ἀποτελέσματα καὶ οὐχὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιζητοῦμεν διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου, τὸ ὁποῖον ἔχει μὲν ἐν ἑαυτῷ τὴν εἰλικρίνειαν τῶν λόγων, ἀλλὰ δὲν ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὴν οὐσιαστικὴν εἰλικρίνειαν τῶν πραγμάτων. Αὐτὸ τοῦτο παρατηρεῖται καὶ ἐν τῷ προσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὅτι παραιτεῖται τοῦ ἰδικοῦ της σχεδίου ἡ Κυβέρνησις. Τὸ ἄρθρον τοῦτο καθ’ ὃν τρόπον ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι ἄλλο τι εἰμὴ ἁπλῆ διάταξις δυναμένη κάλλιστα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος οὐχὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐτροποποιήθη, ἀλλὰ πάντως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος νὰ νομοθετηθῇ. Ἀλλὰ θὰ εἶναι πράγματι πρωτοφανές τι ἡ παράθεσις τῆς διατάξεως ἐν τῷ Συντάγματι. Συνήθως τὰ Συντάγματα παρατίθενται τὰ συμβιβαστὰ δύο ἢ πλειόνων ἀξιωμάτων. Εἶναι συμβιβαστά; Τοῦτο κανονίζεται διὰ τοῦ Συντάγματος· τὸ ἀσυμβίβαστον κανονίζεται πανταχοῦ διὰ νομοθετικῶν μέτρων. Ἐντεῦθεν ὁρμώμενοι εἰς ποίας σκέψεις δυνάμεθα ν’ ἀπολήξωμεν; Θὰ συμπεράνωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεσπίσωμεν ἐν τῷ Συντάγματι τοιαύτην διάταξιν. Ἐπεχειρήθη ἀπὸ τοῦ 1882, ἂν δὲ μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, νὰ νομοθετηθῇ τοιαύτη διάταξις, καὶ εἰσήχθησαν ἔκτοτε διάφοροι προτάσεις νόμου περὶ τοῦ ἀσυμβιβάστου. Δυστυχῶς προτάσεις νόμου ὑπεβάλλοντο, οὐδέποτε δὲ νομοσχέδια. Αἱ προτάσεις δ’ αὐταὶ τοῦ νόμου προσεβλήθησαν, ἀλλ’ οὐδέποτε ἠδυνήθησαν ν’ ἀπορριφθῶσιν ἐπὶ ἀπαραδέκτῳ· διότι παραδεκταὶ ἐγίνοντο καὶ ἑπομένως συνταγματικαὶ ἦσαν. Ἀλλ’ ἢ ἀφήνοντο νὰ καθεύδωσιν ἢ ἐδηλοῦτο εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν πρόνοιαν νὰ εἰσαγάγωσι τοιαύτας, ὡς ὁ σεβαστὸς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας πολιτευτὴς καὶ ὁ ἐξ Ἀρκαδίας ἀξιότιμος συνάδελφος, διότι αὐτοὶ εἶναι, οἱ ὁποῖοι εἰσηγήσαντο νομοθετήματα τοιαῦτα ἐντελῶς συνταγματικὰ καὶ σύμφωνα καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ πρὸς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ ψηφισθῶσιν. Οὐδέποτε εἶδον ταῦτα τὸ φῶς. Διότι δὲν ὑπῆρχε Κυβέρνησις νὰ τὰ υἱοθετήσῃ. Καὶ διατί δὲν τὰ υἱοθέτουν αἱ Κυβερνήσεις; Δι’ οὓς λόγους ἀκριβῶς δὲν υἱοθέτησε τὸ νομοθέτημα αὐτό, καίπερ πιεζομένη κατὰ τὸ δεύτερον στάδιον τῆς ἐπαναστάσεως, ἡ Κυβέρνησις ἡ προεδρευομένη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας πολιτευτοῦ, ἡ ὁποία δὲν ἠδυνήθη νὰ ψηφίσῃ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νομοθέτημα τοιοῦτον, δι’ ὃν λόγον βεβαίως καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν υἱοθετεῖ τὸ εἰς δύο ἀναγνώσεις ψηφισθὲν τοῦτο σχέδιον νόμου περὶ ὁμοίων ἀσυμβιβάστων. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τοιαῦτα δεδομένα ἡ διάταξις αὕτη ἡ συνταγματικὴ οὐδὲν ἄλλο ἀποδεικνύει ἢ τὴν ἀδυναμίαν τῶν χαρακτήρων ἢ τὴν ἀδυναμίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσηγήθησαν διὰ πρώτην φορὰν ὡς κυβερνῆται τοιαύτην διάταξιν, ἡ μὴ ἐπιψήφισις τῆς ὁποίας καὶ νῦν ἢ ἀποτελεῖ ἀνομολόγησιν τῆς ἀδυναμίας τοῦ χαρακτῆρος καὶ αὐτῶν τῶν σήμερον κυβερνώντων ἢ ὅτι κάτι ἰσχυρότερον ὑπάρχει καὶ τοῦ χαρακτῆρος ἡμῶν, ὥστε νὰ θέλωμεν νὰ θωρακίσωμεν τὴν ἀδυναμίαν μας ἀπέναντι τῆς ἐπιβολῆς τοῦ ἀγνώστου, ἀλλὰ πάντως ἀνηθίκου λόγου, ὅστις ἐμποδίζει πᾶσαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ νομοθετῇ τὰ παραίτητα. Ἐνῷ, ἂν εἴχομεν τὸ θάρρος, ἔπρεπε νὰ φέρωμεν τοῦτο ὡς διάταξιν νόμου, ἵνα καὶ εὐρύτερον συζητήσωμεν καὶ καλλίτερον καθορίσωμεν τὰ πράγματα καὶ ἵνα μὴ ἀφήνωμεν ἐκτεθειμένα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα, ὡς ἄριστα ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνεβίβαζον Κυβερνήσεις καὶ καθώριζον ποῖος ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ Ὑπουργὸς ἢ ποῖος ἐπρόκειτο νὰ εἰσελάσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν Βουλευτῶν ὡς τοιούτων, δὲν πρόκειται περὶ τοῦ Βουλευτοῦ τοῦ εἰσερχομένου ἐδῶ καὶ δυναμένου νὰ ἀντλῇ πόρους ζωῆς ἔξωθεν καὶ δὴ ἀπὸ ἑταιρείας, εἴτε διότι εἶναι σύμβουλος εἴτε διότι εἶναι δικηγόρος αὐτῶν. Βεβαίως τοῦτο ἔχει τὴν ἐπίδρασιν αὑτοῦ ἐν τῷ προεκλογικῷ ἀγῶνι, διότι καθιστᾷ ἀνίσους τοὺς κεκανονισμένους ὅρους, κατὰ τοὺς ὁποίους δύνανται δύο πολιτευόμενοι νὰ προσέλθωσιν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, τοὺς ὅρους τῆς προσωπικῆς ἐπιβολῆς. Διότι ὑπάρχουσιν οἱ ὀφείλοντες εἰς Τραπέζας, οἱ ὀφείλοντες εἰς ἑταιρείας, δεσμευόμενοι πρὸς τὰς Τραπέζας καὶ τὰς ἑταιρείας, καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν θὰ ἦτο χρήσιμος διάταξις τοιαύτη. Θὰ ἦτο ἀκόμη χρήσιμος ἡ τοιαύτη διάταξις, ὅπως κανονισθῶσι καὶ παρὰ τῷ λαῷ μερικαὶ σκέψεις καὶ ἰδέαι ὅτι οὐδέποτε εἶναι αἱ Βουλαὶ ἐκεῖναι, αἵτινες πταίουσιν, ἀλλ’ εἶναι πρὸ αὐτῶν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ δύνανται νὰ εἰσαγάγωσι νόμον καὶ δώσωσι τὰ παραδείγματα πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῶν συνειδήσεων, δὲν πράττουσι τοῦτο. Ἀλλ’ ἐκ πάντων τούτων οὐδεὶς προέρχεται κίνδυνος ἐκ τῆς ἐπιδράσεως τῶν Τραπεζῶν καὶ ἑταιρειῶν πρὸς δημιουργίαν πολιτικῆς ζωῆς ἐν τῷ Κράτει. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν κίνδυνον, εἶναι ἡ ἀνάμιξις τοῦ ὑπουργικοῦ χαρτοφυλακίου πρὸς τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ διοικητοῦ, τοῦ ὑποδιοικητοῦ, τοῦ διευθυντοῦ καὶ ὑποδιευθυντοῦ Τραπέζης ἢ ἑταιρειῶν. Μὴ λησμονεῖτε, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μνήμην ἁπάντων ὑμῶν, διότι εἶναι πρόσφατον τὸ γεγονός, ὅτι Ὑπουργὸς κληθεὶς νὰ μετάσχῃ τοῦ Ὑπουργείου ἐκάλει συνάδελφον αὑτοῦ ἀδικηθέντα, ὡς αὐτὸς ἐφρόνει, ἐν τῇ προσλήψει εἰς τὸ κυβερνητικὸν ἐκεῖνο κατασκεύασμα καὶ τῷ ἔλεγεν: «Ἐγὼ μὲν ἔλαβον τὴν θέσιν ταύτην, ἀλλ’ ἔχεις σὺ ἀντάλλαγμα, διότι ἐγὼ παραιτοῦμαι τῆς θέσεως συμβούλου τῆς δεῖνα ἑταιρείας, τὴν ὁποίαν σοὶ παραχωρῶ». Καὶ πρέπει νὰ ῥηθῇ πρὸς τιμὴν τοῦ μὴ γενομένου Ὑπουργοῦ ὅτι ἀπέρριψε τοιαύτην πρότασιν ἀνήθικον καθαρῶς καὶ ἡ ὁποία ἀφεώρα τὴν κατάληψιν τῆς τραπεζικῆς ἐκείνης θέσεως, ἥτις τῷ ἐπροτάθη μετὰ τόσου κυνισμοῦ! (Εὖγε, εὖγε, καὶ χειροκροτήματα). Οὐδέποτε θὰ λησμονήσῃ ἡ Βουλὴ αὕτη ὅτι ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ ἑσπέρᾳ τρεῖς συμβάσεις ἐψηφίσθησαν διὰ τριῶν ἐνδιαφερομένων Ὑπουργῶν. Ποῖος ἦτο ὁ ἀτυχὴς δικηγόρος, ὁ ὁποῖος ἔπραττε τοῦτο; Ἦτο ὁ σύμβουλος τῆς ἑταιρείας, ὁ ἁπλοῦς Βουλευτής, ὁ ἔχων κεφάλαια καὶ ἔχων τὴν φροντίδα νὰ ἐπιτηρήσῃ αὐτά, ἢ μήπως ἦτο ὁ Ὑπουργός; Ἀναμφισβητήτως ἦσαν οἱ Ὑπουργοί. Καὶ ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ 1900 τὴν σύμβασιν τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισίας, τὴν σύμβασιν τοῦ σιδηροδρόμου Μηλεῶν, διὰ τὴν ὁποίαν ἀκόμη πληρώνει τὸ Κράτος 160.000 δραχμῶν ἀποζημίωσιν ἐτησίως, καὶ τὴν σύμβασιν ἄλλου τινὸς σιδηροδρόμου, τῆς μεταβολῆς τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἰς ἠλεκτροκίνητον, ἂν καλῶς ἐνθυμῶμαι. Ποῖοι ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνδιεφέροντο; Ἦσαν ἐκεῖνοι ἀναμφισβητήτως, οἱ ὁποῖοι κατεῖχον τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια, οἱ ὁποῖοι θὰ παραμένωσι καὶ εἰς τὸ μέλλον ὡς Ὑπουργοὶ ἐφ’ ὅσον ψηφίζομεν τοιαύτας συνταγματικὰς διατάξεις.

§240ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι δὲν θὰ ἐγίνοντο Ὑπουργοί, ἂν δὲν ἦσαν Βουλευταί;

§241Γ. ΠΩΠ. Πλανᾶται ὁ κ. συνάδελφος καὶ παρακολουθεῖ τὰ πράγματα ὄχι ἐκ πείρας, ἀλλ’ ἐξ ἰδίων παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Ἀγνοεῖ ὁ κ. συνάδελφος πῶς συνήθως σχηματίζονται αἱ Κυβερνήσεις καὶ ποῖοι λαμβάνονται κυβερνῆται· μὴ λησμονεῖτε ὅτι πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν συνταγματικὴν διάταξιν, περὶ τῆς ὁποίας εἶπον ὅτι ἐλάχιστα θὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ εἰσφέρῃ ἡ Βουλὴ πρὸς σχηματισμὸν τῶν Ὑπουργικῶν Συμβουλίων. Δὲν μᾶς ἐμποδίζει τὸ Σύνταγμα, ὅπως νομοθετήσωμεν· ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος, ἵνα διὰ νόμου ἐπιτελέσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν ἀπέναντι καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Τὰ ἀσυμβίβαστα κανονίζονται διὰ νόμου, ὑπάρχουσι δ’ ἀσυμβίβαστα, τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ ἐμφανισθῶσι μετά τινα καιρόν· ὑπάρχουσιν ἀσυμβίβαστα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἰταλία, διὰ νὰ ἀναφέρω τὴν χώραν αὐτήν, τὴν ὁποίαν πάντες ἀνέφεραν, ἀσυμβίβαστα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο δῆλα ἀφ’ ἧς ἀνέκυψε τὸ σκάνδαλον τῆς Ἰταλικῆς Τραπέζης καὶ ἀφ’ ἧς διεσύροντο Κυρίαι καὶ Ὑπουργοὶ καὶ διάφορα ἄλλα πρόσωπα εἰς τὸν βόρβορον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου τοὺς ἀνέσυρεν ἡ ἐπελθοῦσα ἐκεῖ πραγματικὴ ἀνόρθωσις, ἵνα ἐπανέλθωσιν αἱ ἐξουσίαι εἰς τὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Ἰταλία, καὶ εὑρίσκεται ὅπου εὑρίσκεται σήμερον. Τοιαύτην ὁδὸν πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς. Ἔχομεν καὶ ἐδῶ διάφορα ἀσυμβίβαστα. Μήπως δὲν ὑπῆρξεν ἐποχή, καθ’ ἣν ἔπρεπε νὰ ἐκανονίζοντο ἄλλως τὰ ἀσυμβίβαστα; Καὶ δὲν ἔχομεν κατὰ τὸ 1833 Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας νὰ ἐξασκῶσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ; Καὶ δὲν ἔχομεν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τοὺς δικαστὰς νὰ ἐκτελῶσι καὶ ἔργα δημοδιδασκάλου παρὰ τὰ ἤδη διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων ἀνατεθειμένα αὐτοῖς καθήκοντα; Τὰ ἀσυμβίβαστα εἶναι θέματα τῶν νόμων, καὶ θὰ ἤμην εὐτυχὴς τοὐλάχιστον ἐγώ, ἐὰν ἐκαλούμην, ὅπως διὰ νόμου θεσπίσωμεν ἀσυμβίβαστα εὐρύτερα. Μὴ λησμονεῖτε δέ, καὶ ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν διακόψαντά με, ὅτι πρὸ ὀλίγου ἐκενώθη θέσις τις, θέσις συμβούλου μιᾶς Τραπέζης. Ἆρά γε ἡ θέσις αὕτη τοῦ συμβούλου μιᾶς Τραπέζης εἶναι συμβιβαστὴ δι’ ἐκείνους, οἵτινες κάθηνται ἐκεῖ, ὅπου οὐδεμία ὕποπτος σκιὰ ἔπρεπε νὰ περιβάλλῃ τὸ ἀνεύθυνον; Καὶ ὅμως δὲν λέγετε ὑμεῖς ὅτι θὰ φέρητε νόμον ἀσυμβιβάστου, ὅπως ἀποχωρίσωμεν τὸ γόητρον τῆς ἀνευθύνου ἀρχῆς ἀπὸ τὴν περιβολὴν χρηματιστικῶν σκανδάλων καὶ θεωρήσωμεν ἴσην αὐτὴν πρὸς τὸ ὄνομα τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας θεσπίζοντες νόμον, καθ’ ὃν δὲν θὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς ἱσταμένους ἐγγὺς τοῦ Στέμματος νὰ κατέχωσι θέσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι θέσεις χρηματιστικαὶ (εὖγε εὖγε, καὶ χειροκροτήματα). Δὲν θέλω νὰ ὑπομνήσω καὶ εἰς τὴν νῦν Κυβέρνησιν ὅτι οὐδέποτε ἀπέφυγε τὰ ἐκεῖθεν προερχόμενα μέσα τῆς ἐπιβολῆς, ὁσάκις εἴτε ἐμφανίζεται ἑταιρεία τις εἴτε πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ ἑταιρεία τις. Ὀφείλομεν νὰ περιφρουρήσωμεν βεβαίως τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὸ καθῆκον νὰ περιφρουρήσωμεν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς ἀνευθύνου ἀρχῆς. Τοῦτο δὲν πράττομεν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν νὰ παρενθέσωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα. Θὰ πράξωμεν τοῦτο ὑπὸ μίαν καὶ μόνην ἔννοιαν, ἐν ᾗ περιπτώσει παραλείψωμεν τὴν διάταξιν ταύτην καὶ θεσπίσωμεν διὰ νόμου ἀσυμβίβαστα οὐ μόνον πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα, ἀλλὰ καὶ πρὸς πάντας, οἵτινες εὑρίσκονται ἐγγὺς πρὸς τὴν ἑτέραν ἐξουσίαν, ἥτις καλεῖται μεθ’ ἡμῶν νὰ νομοθετῇ καὶ κυροῖ τὰς ἀποφάσεις ἡμῶν (χειροκροτήματα). Ἄν θέλωμεν νὰ ἀντλήσωμεν παραδείγματα ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου πᾶν ὅ,τι ἐγένετο ἐγένετο κατόπιν πείρας τῶν πραγμάτων καὶ παρατηρήσεων, καὶ ν’ ἀποφασίσωμεν ἐκεῖθεν διδασκόμενοι, πρέπει τότε οὐχὶ νὰ θεσπίσωμεν συνταγματικὴν διάταξιν, ἀλλὰ νὰ νομοθετήσωμεν ἀσυμβίβαστα καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν ἔκτασιν, εἴτε ὡς κωλύματα ἐκ τῆς εἰσόδου ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται νὰ φθάσωσιν ἕως ἐδῶ, εἴτε ὡς κωλύματα συμμετοχῆς εἰς κερδοσκοπικὰ ἔργα τῶν κατεχόντων ἐξαιρετικὰς ἄλλας θέσεις. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν σκανδάλων τῶν παρασήμων ἐν Γαλλίᾳ ἐγένοντο τοιαῦτα ἀσυμβίβαστα καὶ ἐτιμωροῦντο ἀκόμη οἱ Βουλευταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρενέβαινον, εἴτε ὅπως παράσχωσι παράσημα εἴτε ὅπως παράσχωσι θέσεις ἐπὶ δώροις καὶ ἀνταλλάγμασι. Καὶ αὐτὸ οὐδένα προσέβαλλε, διότι δὲν εἶναι προσβολὴ τὸ νὰ περιφρουρῇ τις τὴν ἐθνικὴν αὐτοῦ τιμήν, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ ἡ ἀντιπροσωπεία, οὔτε ἑπομένως κατηργήθη ὁ νόμος ἐκεῖνος, ἐπειδὴ δὲν εἶναι συνταγματικὴ διάταξις. Ἐγὼ διακόπτων τὸν ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον ὑπέδειξα αὐτῷ ἤδη τὴν γνώμην μου ταύτην καὶ τῷ εἶπον ὅτι, καὶ ἂν δύναται ἀκόμη ὁ δικηγόρος ἑταιρείας τινὸς Βουλευτὴς ὤν, δύναται οὐχὶ ὡς ἐκπροσωπῶν συμφέροντα μετόχων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πίστεως νὰ εὑρεθῇ εἰς ἀντιδικίαν πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον. Οὗτος ἐκπροσωπῶν συμφέροντα ἔχει μίαν ἐντολήν. Ἐκπροσωπῶν καὶ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἔχει ἑτέραν ἐντολήν. Ἐν τῇ ἐμμονῇ του ὅτι τὸ δίκαιον κεῖται πρὸς τοὺς μετόχους εὑρίσκεται ἐν ἀντιδικίᾳ πρὸς τὴν ἑτέραν αὐτοῦ ἐντολήν. Καὶ ἐκ τούτου ἀκριβῶς προκύπτουσιν, ἐκ τῆς ἐννοίας αὐτῆς τῆς καθαρῶς ἠθικῆς, προκύπτουσι τὰ περὶ ἀσυμβιβάστου τῶν οὕτως ἀναμεμιγμένων μὲ ὑποθέσεις ἑταιρειῶν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ Ὑπουργῶν δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἔχοντες ἀναπεπαυμένην τὴν συνείδησίν μας ὅτι ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν, ὅτι ἐπετελέσαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἡ συνείδησις ἡμῶν ἐζήτει, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπανάστασις ἐζήτει, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὰ δύο προσχέδια ἐμμέσως ἐπιζητοῦσιν. Ἂν δὲν θέσωμεν διάταξιν συνταγματικήν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἀπαγορεύηται οὐχὶ ἔστω ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, ἀλλ’ ἐν ἄλλῳ — τῷ 77 ἴσως—νὰ παραθέσωμεν ῥητὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἀπαγορεύηται εἰς διατελέσαντα σύμβουλον ἑταιρείας, διατελέσαντα δέ, ἀφιεμένων τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ παρελθόντος, διατελέσαντα ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ψηφίζεται τὸ ἄρθρον τοῦτο, διατελέσαντα σύμβουλον οἱασδήποτε ἑταιρείας καὶ οἱασδήποτε ἐπιχειρήσεως χρηματιστικῆς, οἱασδήποτε ἄλλης τάξεως συμπήξεως κεφαλαίων πρὸς κερδοσκοπικὸν σκοπόν, ἡ ἀνάρρησις εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα. Ἂν δὲν θέσωμεν τὴν διάταξιν ταύτην, βεβαίως δὲν θὰ πράξωμεν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν, ἀλλά, ἂν παραθέσωμεν οὕτως ἀσυμβίβαστον Βουλευτῶν μόνον καὶ ἀφήσωμεν τὴν συνταγματικὴν διάταξιν ὡς ἀνεθεωρήθη, δὲν ἠξεύρω ἂν ἐμπαίζομεν τοὺς ἄλλους, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως ἐμπαίζομεν ἡμᾶς αὐτούς.

§242ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ψαρῶν φαίνεται ὅτι ἀπετάθη εἰς τὸ κενόν· διότι ἐγὼ ἰσχυρίσθην ὅτι ἐν τῷ κειμένῳ τῷ σήμερον ὑπὸ συζήτησιν περιλαμβάνονται ὀλιγώτερα ἐκείνων, ἅτινα περιελαμβάνοντο ἐν τῷ κειμένῳ, ὅπερ μετὰ τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἀρκαδίας συναδέλφου ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν ὡς νομοθέται. Περιλαμβάνονται κατὰ τοῦτο ὀλιγώτερα—καὶ περὶ τούτου ὡμίλησα— ὅτι ἐκεῖ ἐξετεινόμεθα ἐφ’ ἁπασῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, ἐν ᾧ ἐνταῦθα περιωρίσθημεν εἰς μόνους ἐκείνους, οἵτινες συνδέονται διὰ παροχῆς προνομίων κτλ. Τοῦτο μόνον εἶναι τὸ περιορισθὲν σήμερον· κατὰ τὰ λοιπὰ οὐδὲν περιείχετο ἐξ ἐκείνων, ἅτινα ὁ Βουλευτὴς ἐκ Ψαρῶν ἐμνημόνευσεν ἐνταῦθα. Διότι ἐκεῖ δὲν ὡμιλοῦμεν περὶ Ὑπουργῶν· ὡμιλήσαμεν περὶ δημοσίων ὑπαλλήλων, ἀλλὰ περὶ Ὑπουργῶν παντελῶς. Ὥστε ἐνταῦθα ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς οὐδὲν ἔπραξα ὀλιγώτερον ἐκείνου, ὅπερ περιείχετο εἰς τὴν πρότασιν νόμου ἐκείνην, ἥτις συνυπεβάλλετο μετὰ τοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας. Τὸ μόνον διάφορον εἶναι ὅτι περιωρίσαμεν σήμερον τὸν κύκλον τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν εἰς μόνας τὰς προνομιούχους. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται ἐνταῦθα λόγος περὶ παραλείψεως τῶν Ὑπουργῶν, περὶ παραμελήσεως τῶν Ὑπουργῶν, ὅπως ἀσχοληθῶμεν διὰ μόνους τοὺς ἔχοντας βουλευτικὸν ἀξίωμα ἐπὶ κεφαλαίου, ἐφ’ οὗ ἡ ἐπιτροπή, καθὼς καὶ ἡ Βουλή, ἔχει μόνον δικαίωμα καὶ ἐντολὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς Βουλῆς; Εὑρισκόμεθα ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἐπιγραφομένου περὶ τῆς Βουλῆς, καὶ εὑρισκόμεθα πρὸ ἄρθρου προνοοῦντος περὶ τοῦ ἀσυμβιβάστου τοῦ ἀξιώματος τοῦ βουλευτικοῦ πρὸς ἄλλας ἰδιότητας. Περὶ τούτου ἀποφαινόμεθα, ἂν δὲ περὶ τούτων μόνον ἀπεφάνθημεν, οὕτως ἐπράξαμεν, διότι δὲν ἐπετρέπετο νὰ τραπῶμεν ἐπὶ ἄλλου ἐδάφους. Ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ ἔδαφος ἐκεῖνο, ἐφ’ οὗ δύναται νὰ τεθῇ τὸ θετικὸν ἐξαγόμενον τοῦ Φιλιππικοῦ τοῦ ἐκ Ψαρῶν Βουλευτοῦ, τότε βεβαίως θὰ συζητήσωμεν. Θὰ ἀναμείνωμεν τὴν πρότασιν, ἣν αὐτὸς οὗτος θὰ ὑποβάλῃ, καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ἂν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ θέμα ὑπὸ τὸν τύπον τὸν αὐστηρόν, ὑφ’ ὃν διετύπωσεν αὐτὸς ὁ Βουλευτὴς Ψαρῶν. Διότι ὁ Βουλευτὴς ἐκ Ψαρῶν ἔφθασε μέχρι τούτου τοῦ παραδόξου, ὅτι εἰς τὸν ἁμαρτήσαντα κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ δεχθέντα νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς σύμβουλος ἑταιρείας οὔτε καὶ τὸ βραβεῖον τῆς μεταμελείας ἐπιτρέπει: θέλει νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς τὸν ὑπηρετήσαντα εἰς τοιαύτας ὑπηρεσίας τὴν εἴσοδον εἰς τὴν Βουλήν.

§243Γ. ΠΩΠ. Δὲν εἶπον αὐτό· ἐγὼ μάλιστα ἔδωκα ἀμνηστίαν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἶπον ἀπὸ τοῦ σημείου, ὅπου θὰ ψηφίσωμεν τὴν συνταγματικὴν διάταξιν καὶ εἰς τὸ μέλλον.

§244ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἀπὸ σήμερον εὑρίσκεταί τις, ὅστις δέχεται τοιαύτην ὑπηρεσίαν καὶ εἶναι ἐν ταὐτῷ καὶ σύμβουλος ἑταιρείας· τοῦτον καταδικάζετε ἐσαεὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὸ ἑδώλιον ἐκεῖνο, ὅπερ πάντες ἡμεῖς ἐνταῦθα μετὰ πολλοῦ ζήλου διώκομεν (ἱλαρότης): τὸν καταδικάζετε ἐσαεὶ κατὰ τρόπον παράδοξον, ὡς ἂν ἐλέγετε εἰς τὸν ἁμαρτωλὸν τὸν κοινὸν θνητόν, ὅστις ἡμάρτησεν ἁμάρτημα κοινόν, ὅτι ἀρνεῖσθε αὐτῷ τὴν μεταμέλειαν, ἥτις εἰσάγει εἰς μοναστήριον! Τοῦτο μοὶ ἐφάνη παράδοξον, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν συνάδελφον νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἠδίκησεν ἀκουσίως καὶ τοὺς συντάξαντας τὸ σχέδιον τοῦτο καὶ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τὸν Βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας, καὶ νὰ ἐπιφυλάξῃ τὴν ὀργὴν αὐτοῦ εἰς τὰ κατόπιν ἄρθρα, ὅτε θὰ εἶναι δυνατὸν ἴσως νὰ συζητήσωμεν ἐπικαίρως ἐπὶ θέματος, ὅπερ ταύτην τὴν ἑσπέραν τοσοῦτον εὐγλώττως ἀνέπτυξεν.

§245ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ δηλώσω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἔχω τὴν γνώμην περὶ τοῦ ὅτι ὄχι μόνον ὀρθῶς ἔχουσιν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου τούτου, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Βουλευτάς, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ ὅτι πρέπει αἱ διατάξεις αὗται νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ Συντάγματι, διότι ἐνόμισα, ὅτι θὰ εὑρισκόμην ἔν τινι ἀνακολουθίᾳ λέγων ὅτι ἀποδέχομαι τὰς διατάξεις ταύτας, ἀλλὰ δὲν ἀποδέχομαι νὰ τεθῶσιν ἐν τῷ Συντάγματι. Ἂν λοιπὸν ἀντελήφθην, ἐκ τῆς συζητήσεως ἀντιρρήσεις τινὲς ὑπῆρξαν τὸ μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέλη τῶν διοικητικῶν συμβουλίων τῶν ἑταιρειῶν, τὸ δὲ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐμμίσθους αὐτῶν δικηγόρους. Καὶ περὶ τῶν μὲν καὶ περὶ τῶν δὲ δὲν πρόκειται τόσον περὶ ἐκείνων, οἵτινες κατέχοντες τὰς θέσεις ἐκείνας γίνονται Βουλευταί, ὅσον περὶ ἐκείνων, οἵτινες γενόμενοι Βουλευταὶ ἁλιεύονται ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης. Διότι συμβαίνει, κύριοι Βουλευταί, τὸ ἑξῆς: ὑπάρχει τις Βουλευτής, ὅστις πιθανὸν νὰ εἶναι ἀξιόλογος κατὰ πάντα τὰ ἄλλα, ἀλλὰ βεβαίως δυσχερῶς θὰ ἐλάμβανε βαθμὸν ἀνώτερον τοῦ μηδενός, ἐὰν ἐξητάζετο ἐπὶ τῶν τεσσάρων πράξεων τῆς ἀριθμητικῆς, δι’ ἀριθμῶν μονοψηφίων, ὅστις νὰ ἁλιεύηται ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης ὡς μέλος διοικητικοῦ συμβουλίου μεγάλης ἀνωνύμου ἑταιρείας, ὅπου πρέπει νὰ εἶναι κάτοχος γνώσεων τραπεζιτικῶν, ὅπου πρέπει νὰ εἶναι εἰς πλήρη ἱκανότητα νὰ ἐξελέγχῃ λογαριασμοὺς πολυπλοκωτάτους, ὅπου πρέπει νὰ εἶναι εἰς ἐντελῆ ἱκανότητα νὰ παρακολουθῇ σπουδαίας τραπεζιτικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ νὰ ἐκτιμᾷ τὸ περιεχόμενον σπουδαιοτάτων συμβάσεων μεταξὺ τῆς Τραπέζης ἐκείνης καὶ ἄλλων Τραπεζῶν, ἢ μεταξὺ τῆς Τραπέζης ἐκείνης καὶ τοῦ Κράτους, καὶ ἁλιεύεται ὡς μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου· διατί; διότι τακτικώτατα ἐκλέγεται Βουλευτής, καὶ ὄχι σπανίως διορίζεται Ὑπουργός. Συμβαίνει ὅμως ἄλλος τις νὰ μὴ ἔχῃ κεφάλαια καὶ νὰ μὴ ἔχῃ ἴσως καὶ τόσας σχέσεις, ὅπως ἁλιευθῇ ὡς μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, διορίζεται τότε ἔμμισθος δικηγόρος, καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ νὰ ἔχωμεν ἕνα Ὑπουργὸν μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, ἕτερον Ὑπουργὸν νομικὸν σύμβουλον ἢ ἔμμισθον δικηγόρον, ἀρχηγὸν κόμματος ἢ μέλος τῆς οἰκογενείας τοῦ ἀρχηγοῦ κόμματος μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ἢ ἔμμισθον δικηγόρον, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἔχωμεν ὅλους τοὺς διευθύνοντας τὰ τῆς Βουλῆς ἁλιευθέντας ὡς μέλη διοικητικῶν συμβουλίων ἢ ὡς ἐμμίσθους δικηγόρους. Ὑποθέτω ὅτι πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ πᾶς τις ὅτι δὲν ἁλιεύονται δι’ ἄλλο τι, παρὰ μόνον ἵνα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑποστηρίξωσι τὰ συμφέροντα τῶν ἑταιρειῶν ἐκείνων, ὅστις δὲ θὰ ἔλεγε τὸ ἐναντίον δὲν θὰ εὑρίσκετο ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Καὶ συμβαίνει καὶ ἓν ἄλλο ἄτοπον· τὰ μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τὰ τοιουτοτρόπως ἁλιευόμενα ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης κατὰ τὰς ἐκλογὰς μεταβαίνουσι καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ ὁ διευθυντὴς τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑποκλινέστατος, οἱ ὑπάλληλοι ἐν γένει ὑποκλινέστατοι, αἱ δὲ συναλλαγαὶ τῶν φίλων τῶν ἑαυτῶν κομμάτων διεξάγονται εὐχερέστατα μετὰ τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Τραπέζης, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀνάγκη εἶναι νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ θέμα τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἡλικίαν, ὅτε εἴπομεν ὅτι ὑπάρχουσιν ἀρκετοὶ ὅροι ἀνισότητος ἐν τῇ συμμετοχῇ εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ δημιουργήσωμεν καὶ ἄλλους. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον, κύριοι συνάδελφοι, διότι δὲν πρέπει νὰ εἴπῃ τις ὅτι πρόκειται περὶ δύο, τριῶν, τεσσάρων, διότι ἀρκεῖ εἷς, διὰ νὰ δημιουργήσῃ πολιτικὴν ἐπιρροὴν εἰς ἕνα νομόν, εἰς ὁλόκληρον εὐρεῖαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τοιαύτην ἐπιρροήν, ἥτις νὰ κανονίσῃ τὰ ἀποτελέσματα ἐν γένει τῶν ἐκλογῶν. Θὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ σεβαστοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας πολιτευτοῦ ὅτι βεβαίως πρέπει σχετική τις διάταξις νὰ περιληφθῇ καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ Ὑπουργῶν, ὡς ἐπίσης θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ συμφωνήσω ἐπὶ ἄλλου ζητήματος καὶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ψαρῶν Βουλευτοῦ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τὸ Κράτος, τὸ Ὑπουργεῖον δηλ., εἰς τὸ μέλλον νὰ σκεφθῇ καὶ περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἐγγύτατα εὑρίσκονται πρὸς τὸν θρόνον, ἀλλὰ κατὰ τρόπον διάφορον, οὐχὶ κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, διότι οἱ μὲν στρατιωτικοί, αὐλικοὶ ὄντες, ὑπόκεινται εἰς ὅλους τοὺς περιορισμούς, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπόκεινται οἱ ἐν γένει στρατιωτικοί, οἱ δὲ μὴ στρατιωτικοὶ δὲν διορίζονται κατὰ τὸ Σύνταγμα, δὲν διορίζονται κατὰ τοὺς νόμους, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ λεχθῇ κἄν, ὅπως τεθῇ σχετικὴ συνταγματικὴ διάταξις. Ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, εἶναι τοῦτο: Νομίζω, ἔλεγον καὶ πρὸ ἡμερῶν, ὅτι πρέπει τέλος πάντων νὰ κατανοήσωμεν καὶ μεριμνήσωμεν, ὅπως εἰς τὸ μέλλον μὴ γίνωνται Ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες πολὺ θὰ ἦτο ἂν διωρίζοντο καὶ κατώτεροι ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν διεύθυνσιν θὰ ἐκαλοῦντο. Θὰ εἶναι ἄτοπον εἰς τὸ μέλλον νὰ διορίζωνται πρεσβευταὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες πολὺ θὰ ἦτο ἂν διωρίζοντο καὶ θαλαμηπόλοι πρεσβευτῶν, καὶ θὰ εἶναι ἀτοπώτατον νὰ ὑπάρξωσι τοιαῦται Κυβερνήσεις εἰς τὸ μέλλον, αἵτινες νὰ ἐπιτρέψωσιν, ὅπως ἐπανέλθῃ πλησίον εἰς τὸν Θρόνον πασίγνωστός τις ἠλίθιος, μόνον διότι ἔχει χρήματα, ὅπως ἐπανέλθῃ ἐπισήμως πλέον καὶ διὰ τῆς ὁδοῦ τοῦ πρεσβευτοῦ. Ὅταν τοιουτοτρόπως κανονισθῶσι τὰ παρ’ ἡμῖν πράγματα, κανονίζῃ δὲ τὰς πράξεις τῶν κυβερνώντων ἡ ἰσχὺς ἡ πραγματικὴ τῆς βουλήσεως καὶ ὄχι ἡ ἰσχὺς τῆς φλογερᾶς ἀπαγγελίας λόγων καὶ ἀνεκπληρώτων ὑποσχέσεων, τότε αἱ ἐπαγγελίαι, τὰς ὁποίας κάμνομεν εἰς τὸν λαόν, δὲν θὰ ἀποδειχθῶσι πομφόλυγες, τότε δὲ βεβαίως τὸ Κράτος θὰ ὁδεύσῃ πράγματι πρὸς τὰ ἐμπρός.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σουλτάνης.

§247ΕΠ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Φρονῶ ὅτι πεπλανημέναι ἰδέαι καὶ ὑπερβολὴ περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτῆς ὡδήγησαν τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὸ νὰ δημιουργήσῃ τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦτο. Τολμῶ μετὰ θάρρους καὶ μετ’ ἀκραδάντου πεποιθήσεως νὰ διακηρύξω ὅτι τὸ δικηγορικὸν σῶμα ἐν τῇ εὐσυνειδήτῳ δράσει του κατέστησεν ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει τὴν πεποίθησιν ὅτι πολλάκις προσέφερεν ὑπὲρ τῆς Πολιτείας καὶ τῶν συμφερόντων αὐτῆς ὑπηρεσίας πολυτίμους, τὰς ὁποίας καὶ ἡ Πολιτεία αὐτὴ ἐξετίμησε. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀδικώτατον ἐξ ἀσυστάτων ὅλως ἀφορμῶν νὰ ἐκφράζηται τοιαύτη ὑπόνοια διὰ τὸ δικηγορικὸν σῶμα, πολὺ δὲ περισσότερον νὰ συστηματοποιῆται τοιαύτη ὑπόνοια καὶ νὰ τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι τοιοῦτον ἀσυμβίβαστον, καὶ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ μετ’ ἀγανακτήσεως θὰ ἀπαλείψῃ ἀπὸ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τὴν τοιαύτην διάταξιν.

§248ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κάθε ἄλλο, κάθε ἄλλο.

§249Τ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν αὐτὴν μετὰ τοῦ προλαλήσαντος ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου γνώμην, ὅτι ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἐμμίσθων δικηγόρων τῶν ἑταιρειῶν ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος θίγει τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ δικηγορικοῦ σώματος, στηριζομένη ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ὅτι εἶναι δυνατὸν δικηγόρος εἰσερχόμενος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ νὰ ἀπεμπολήσῃ τὴν συνείδησιν αὐτοῦ χάριν τῆς ἀμοιβῆς, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἀπέναντι τῆς ἐπιστημονικῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν προσφέρει τῇ ἑταιρείᾳ. Ἀποκρούω πάσῃ δυνάμει τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, νομίζω δὲ ὅτι λίαν ἀστόχως ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς ὁ δικηγόρος ὁ παρέχων τὴν ἐπιστημονικὴν αὐτοῦ ἐργασίαν εἰς τινα ἑταιρείαν ἐξομοιοῦται πρὸς ὑπάλληλον τῆς ἑταιρείας. Οὐδεμία ἀναλογία ὑπάρχει μεταξὺ ὑπαλλήλου τῆς ἑταιρείας καὶ δικηγόρου, ὅστις ἔστω καὶ ἐπὶ μισθῷ παρέχει τὴν ἐπιστημονικὴν αὐτοῦ ἐργασίαν, διότι ὁ δικηγόρος οὗτος δὲν εἶναι ἀφωσιωμένος ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἑταιρείας, ἐλεύθερος ὢν νὰ διαθέτῃ κατὰ βούλησιν τὰς ὥρας αὐτοῦ, τὸ γεγονὸς δὲ ὅτι μεταξὺ τῶν πελατῶν αὐτοῦ συγκαταλέγει καὶ ἑταιρείαν τινὰ δὲν μεταβάλλει αὐτὸν εἰς ὑπάλληλον τῆς ἑταιρείας ταύτης. Οὔτε δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἐπιρροήν τινα τὸ ἔμμισθον. Διότι οἱ γινώσκοντες τὰ πράγματα δύνανται νὰ μαρτυρήσωσιν ὅτι οἱ καθ’ ὑπόθεσιν ἀμειβόμενοι δικηγόροι ἀμείβονται πολλῷ ἁδρότερον τῶν ἐπὶ μηνιαίῳ μισθῷ ἀμειβομένων. Ἡ μετατροπὴ τῆς ἀμοιβῆς εἰς μισθὸν δὲν εἶναι πρὸς ὄφελος τῶν δικηγόρων, ἀλλὰ πρὸς ὄφελος τῶν ἑταιρειῶν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὑφ’ οἱονδήποτε τύπον λαμβανομένη ἡ ἀμοιβὴ δὲν δύναταί ποτε νὰ καταστήσῃ τὸν δικηγόρον ἐπὶ τοσοῦτον ὑποχείριον τῇ ἑταιρείᾳ, ὥστε νὰ ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ θυσιάσῃ οὗτος τὰ κοινὰ συμφέροντα χάριν τῶν συμφερόντων αὐτῆς. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ζητῶ τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως ταύτης, ἥτις, κατὰ τὴν γνώμην μου, θίγει καιρίως τὴν ὑπόληψιν τοῦ δικηγορικοῦ σώματος.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουράκος ἔχει τὸν λόγον.

§251Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταί· ὀλίγα τινὰ ἔχω νὰ εἴπω, διότι θεωρῶ τὸ ζήτημα ἐξηντλημένον. Κηρύσσομαι ἐναντίον τοῦ ἄρθρου τούτου, καὶ ὡς διετυπώθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ τρεῖς λόγους· πρῶτον, διότι θεωρῶ αὐτὴν ταύτην τὴν βάσιν τοῦ τροποποιηθέντος ἄρθρου ἀντιστρατευομένην πρὸς αὐτὴν ταύτην τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀτόμου, ὅπως τὴν νοῶ ἐγώ, καὶ ὄχι ὅπως ἴσως νοοῦσιν αὐτὴν ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶναι ὑπὲρ τῶν νέων ἀρχῶν καὶ τῶν νέων ἰδεῶν, ἐνῷ ἔχουσιν ὑπερβῇ πρὸ πολλοῦ τὴν μέσην ἡλικίαν· δεύτερον, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱοσδήποτε, εἴτε σύμβουλος ἑταιρείας εἴτε σύμβουλος Τραπέζης, καὶ ἂν ἔλθῃ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρείας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει, ἐναντίον τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους.

§252ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ παρελθόν, τὸ παρελθόν.

§253Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ τοῦτο, διότι ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 150 Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ βουλεύωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ ἔχῃ 149, οἱ ὁποῖοι θὰ τὸν ψέξωσιν, οἱ ὁποῖοι θὰ τὸν ἀποδοκιμάσωσιν· ἀλλ’ ἐάν, Κύριοι, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ὑπάρχωσιν 149, οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν ἀποδοκιμάσωσι, νομίζετε ὅτι ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης εὑρισκόμενος δὲν θὰ διαφθείρῃ ἕνα ἐπὶ πλέον, διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν 150; Δὲν θὰ διαφθείρῃ, λέγω, ἀντὶ 149 ἑκατὸν πεντήκοντα; Τρίτον, διότι θεωρῶ αὐτὴν ταύτην τὴν διάταξιν ὡς προσβάλλουσαν αὐτὴν ταύτην τὴν ἀξιοπρέπειαν ἡμῶν καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν ἡμεῖς· διότι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θὰ ἐλησμόνησε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ προσθήκη τῶν συμβολαιογράφων ἐγένετο ἀκριβῶς διὰ τὸν ἐκ Λαρίσης πρώην Βουλευτὴν κύριον Δάλλαν, καί, διὰ νὰ δικαιολογηθῇ ἐκεῖνος, προσετέθησαν κατόπιν καὶ οἱ δικαστικοὶ κλητῆρες. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι προσβολὴ κατὰ τῆς ἀξιοπρεπείας τῶν καθημένων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ καὶ κατὰ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Συντάγματος ὁμιλοῦντος περὶ ἀσυμβιβάστου τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος πρὸς τὸ ἀξίωμα συμβολαιογράφου ἢ δικαστικοῦ κλητῆρος, ἀφοῦ ἄλλως τε ἡ προσθήκη ἐκείνη ἐγένετο ἀκριβῶς διὰ νὰ δικαιολογηθῇ μία πρᾶξις, εἰς ἣν προέβη ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μόλις πρό τινος; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφον, ὁ ὁποῖος, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του, ἐπεκαλέσθη τὰ γινόμενα καὶ ἰσχύοντα ἐν Ἰταλίᾳ· ἀλλ’ ὁ κύριος συνάδελφος βεβαίως γνωρίζει κάλλιστα ὅτι τὸ Ἰταλικὸν Σύνταγμα δὲν περιέχει διάταξιν ὁρίζουσαν τὸ ἀσυμβίβαστον, ἀλλ’ ἐψήφισεν ἡ Ἰταλία εἰδικοὺς νόμους, τῶν ὁποίων ὁ εἷς εἶναι αὐστηρότερος τοῦ ἄλλου. Δι’ αὐτῶν τῶν λόγων, Κύριοι, ἀντικρούω τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου σχετικῶς πρὸς τὰ ἐν Ἰταλίᾳ κρατοῦντα. Ἀλλ’ ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου τὸν ἔντιμον ἐκ Ψαρῶν συνάδελφον καταγγέλλοντα ὡρισμένας πράξεις πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἐκληροδότησεν 160,000 φράγκα κατ’ ἔτος, τὰ ὁποῖα πληρώνομεν εἰς τὴν ἑταιρείαν ἐκείνην τοῦ σιδηροδρόμου Βόλου–Μηλεῶν, χωρὶς νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τὴν ἐλαχίστην λέξιν, οὐδὲ νὰ προβάλωμεν τὴν παραμικρὰν ἀντίρρησιν, καὶ θὰ τὰ πληρώνωμεν ἐπὶ 90 ἔτη. Βεβαίως ἴσως δὲν ἀγνοεῖτε πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ὅτι πρώην Ὑπουργὸς παρῃτήθη δῆθεν τῆς διευθύνσεως Τραπέζης, καὶ ἐντὸς μιᾶς τῶν αἰθουσῶν ἐκείνης ἔχει τὰ γραφεῖά του. Κανεὶς ἐξ ὑμῶν ἴσως δὲν θὰ ἀγνοῇ ὅτι παρακαθήμενος εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο ἔχει γαμβρόν, ὁ ὁποῖος εἶναι διευθυντὴς ἑταιρείας. Τί θὰ εἴπωμεν, Κύριοι, ἂν ἀντιστρατευόμενοι πρὸς αὐτὴν ταύτην τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀτόμου ἀπαγορεύσωμεν τὸ νὰ εἰσέλθωσιν οἱ διοικηταὶ καὶ σύμβουλοι τῶν Τραπεζῶν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης; Οὐδὲν ἀπολύτως. Διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι αὐτὸς βεβαίως θὰ ἔχῃ καταντικρὺ αὐτοῦ τὸν ἀριθμὸν ἐκεῖνον, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου, καὶ δὲν θὰ τολμᾷ νὰ ἐνεργῇ ἀναφανδὸν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρείας ἐναντίον τῶν τοῦ Κράτους, ἐνῷ ἐκτὸς αὐτῆς εὑρισκόμενος θὰ ἔχῃ τὰ μέσα, ἵνα τὰ διαθέτῃ ἀνέτως πρὸς ὑποστήριξιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τυχὸν θὰ ἔχωσιν ἀναλάβει τὴν ὑποστήριξιν τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρείας. Ὥστε τώρα θὰ μὲ ἐρωτήσητε: Σεῖς τί προτείνετε ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἀπολύτως τίποτε δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι Βουλευταί, νὰ γίνῃ, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὴν ἀδυναμίαν τοῦ χαρακτῆρος νὰ πατάξωμεν τοὺς κακοήθεις ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζομεν ὅτι ὑπεστήριξαν τὰ συμφέροντα τῶν ἑταιρειῶν καὶ τοῦ θυλακίου των παρὰ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει, εἶναι ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐστηρότατος νόμος ἀπαγορεύων εἰς τὰς ἑταιρείας καὶ τὰς Τραπέζας νὰ ἀγρεύωσιν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην τοὺς διοικοῦντας συμβούλους καὶ τοὺς δικηγόρους αὐτῶν.

§254ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐζήτησα, Κύριοι, τὸν λόγον πρῶτον διὰ νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου 71. Κατὰ τὸ πρῶτον ἐδάφιον: «Ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, δήμαρχοι, δημαρχικοὶ πάρεδροι, συμβολαιογράφοι, φύλακες ὑποθηκῶν καὶ μεταγραφῶν καὶ δικαστικοὶ κλητῆρες δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι Βουλευταί, ἐὰν μὴ παραιτηθῶσι τῶν ἀξιωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν τούτων δέκα πέντε ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς». Διὰ τῆς διατυπώσεως αὐτῆς περιλαμβάνονται καὶ οἱ στρατιωτικοί. Προκειμένου ὅμως περὶ στρατιωτικῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλείψῃ τὸ πρὸς ἐκλογὴν αὐτῶν κώλυμα οὐ μόνον ἐν περιπτώσει παραιτήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει ἀποστρατεύσεως.

§255ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ τότε.

§256ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ τότε. Ἀλλὰ πότε πρέπει νὰ μὴ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ; Ἡ παραίτησις πρέπει νὰ γίνῃ καὶ κατὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου πρὸ δεκαπέντε ἡμερῶν· ἡ μετάβασις εἰς τὴν κατάστασιν τῆς μὴ ἐνεργείας δι’ ἀποστρατεύσεως δὲν πρέπει νὰ γίνῃ καὶ αὕτη ἀναλόγως πρὸ 15 ἡμερῶν; Πρέπει, νομίζω, νὰ προσδιορισθῇ τὸ χρονικὸν σημεῖον, κατὰ τὸ ὁποῖον δέον νὰ γίνῃ ὁπωσδήποτε ἡ μετάβασις ἀπὸ τῆς μιᾶς καταστάσεως εἰς τὴν ἄλλην, ἤτοι ἀπὸ τῆς καταστάσεως τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας εἰς τὴν τῆς ἀποστρατεύσεως. Ὅθεν νομίζω ὅτι πρέπει μετὰ τὰς λέξεις «παραιτηθῶσι τῶν ἀξιωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν τούτων», νὰ προστεθῇ ἡ ἑξῆς φράσις: «εἰδικῶς δὲ οἱ στρατιωτικοί, ἂν μὴ ἀποστρατευθῶσιν ἢ παραιτηθῶσι 15 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς». Αὐτὸ τὸ ὑποβάλλω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς μᾶλλον ὡς ἀφορμὴν σκέψεως ἢ ὡς διατύπωσιν, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ γίνῃ δεκτή. Κατὰ δεύτερον λόγον θέλω ἐπίσης, κύριοι Βουλευταί, νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Εἰσαγομένων διὰ τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου ἐδαφίου ὡρισμένων ἀσυμβιβάστων δύναται νὰ γεννηθῇ τὸ ἑξῆς ζήτημα, ἂν τὰ ἀσυμβίβαστα αὐτὰ θὰ περιλάβωσι καὶ τὰ μέλη τῆς ὑπαρχούσης Βουλῆς ἢ ὄχι.

§257Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποτέ.

§258ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἀναμφιβόλως ὄχι, διότι ἡμεῖς βεβαίως νομοθετοῦμεν διὰ τὸ μέλλον.

§259Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐξελέχθησαν ὑπὸ ἄλλο καθεστώς.

§260ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Βεβαίως ἐξελέχθησαν ὑπὸ ἄλλο καθεστώς. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, Κύριοι, καίτοι καὶ ἡ διατύπωσις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου δύναται νὰ δώσῃ λαβὴν εἰς τὴν ὀρθὴν ταύτην ἑρμηνείαν, ὑπέβαλον εἰς τὸ Προεδρεῖον σχέδιον ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου σαφηνίζεται τοῦτο: ὅτι ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἰδιότητος, ἡ ὁποία εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα καὶ ἡ ὁποία ἤδη προϋπάρχει τῆς θέσεως εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου τούτου, ὅτι ἡ ἰδιότης αὕτη δὲν δημιουργεῖ ἀσυμβίβαστον διὰ τὸ μέλος τῆς παρούσης Βουλῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρωθῶσι δι’ ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν τὰ ἐκπίπτοντα τῆς βουλευτικῆς των ἰδιότητος μέλη τῆς παρούσης Βουλῆς. Αὐτὰς τὰς δύο παρατηρήσεις εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τῶν παρατηρήσεων, Κύριοι, τοῦ κ. Πετμεζᾶ ἐξαντλεῖται ὁ κατάλογος τῶν ἐγγεγραμμένων καὶ ζητησάντων νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τῶν ἀσυμβιβάστων τῶν σχετιζομένων πρὸς τὰς τραπεζιτικὰς ἰδιότητας. Τώρα ἔρχονται οἱ ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ἀσυμβιβάστου, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται.

§262Π. ΙΑΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου εἶμαι καὶ ἐγώ.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε. Κατόπιν εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§264Π. ΙΑΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι: ἐγὼ εἶμαι ἐπὶ τοῦ πρώτου.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ εἴπετε ἐδῶ ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§266Π. ΙΑΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐξακριβωθῇ. Εἶναι μία κατηγορία συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐνεγράφησαν διὰ τὰ τραπεζιτικά, καὶ εἶναι μία κατηγορία συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐνεγράφησαν διὰ τὰ στρατιωτικά. Ἐπίσης εἶναι καὶ ἡ σειρὰ ἐνταῦθα συναδέλφων, οἵτινες ἐνεγράφησαν, διὰ νὰ ὑποβάλωσι παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ ἄρθρου—ἐπὶ τῆς προθεσμίας, ἐπὶ τῆς διατυπώσεως τῶν ἄρθρων—, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὑμεῖς, διότι ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀνεκοινώσατε ἐδῶ, ἀφορᾷ τὴν προθεσμίαν. Λοιπὸν εἶναι ἡ ἰδία κατηγορία αὐτή, καὶ ἐγένετο τοῦτο, διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ σύγχυσις.

§268Γ. ΠΩΠ. Ἀφῆκα νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις, διὰ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λέξεις σχετικὰς πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος κ. Δραγούμης. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ παρατηρήσῃ ὅτι ἐγὼ εἰσῆλθον εἰς τὴν συζήτησιν ἀσυμβιβάστου διὰ τοὺς Ὑπουργούς, ἐνῷ δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοιούτου τινός. Ἐγὼ τοῦτο τὸ ἐχρησιμοποίησα ἀκριβῶς ὡς βάσιν ὁλοκλήρου τῆς παρατηρήσεώς μου. Ἠρύσθην δὲ τὴν παρατήρησιν ταύτην ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς γνώμης τῆς διατυπωθείσης ἐκ μέρους τοῦ κ. Δραγούμη ἀγορεύοντος τὴν πρωίαν καὶ εἰπόντος εἴς τινα διακοπὴν ὅτι εὑρέθη πολλάκις εἰς τὴν ἀνάγκην ὁ ἴδιος, ἵνα συνάδελφον αὐτοῦ Ὑπουργὸν παρακαλέσῃ νὰ ἀπόσχῃ συζητήσεως ἀφορώσης τὴν ἔρευναν τῆς διαχειρίσεως ἱδρύματός τινος ἑταιρικοῦ, διότι δὲν ᾐσθάνετο ὅτι ὁ συνάδελφός του ἐκεῖνος εἶχεν ἐντελῶς ἀπηλλαγμένην ἐπηρεασμοῦ τὴν συνείδησιν.

§269Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τίποτε.

§270Γ. ΠΩΠ. Ναί, κύριε συνάδελφε, ὅτε ἐγένετο παρατήρησις εἰς διακοπήν τινα.

§271Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐδέποτε μοὶ συνέβη νὰ ἔχω τοιοῦτον συνάδελφον.

§272Γ. ΠΩΠ. Τότε θὰ εἴπῃ ὅτι παρερμηνεία ἐγένετο, διότι ἐγὼ ἠθέλησα ἁπλῶς ἀγορεύων νὰ εἴπω ὅτι δι’ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον πράττομεν, δὲν φθάνομεν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ σεῖς ἐπεδιώξατε ἄλλοτε, ἀλλ’ ὅτι δημιουργοῦμεν ἁπλῶς συνταγματικὴν διάταξιν, ἥτις ἠδύνατο νὰ εἶναι ἀντικείμενον νόμου, καὶ ἀντικείμενον νόμου τοιούτου, ὁ ὁποῖος νὰ συζητηθῇ εὐρύτατα, καθ’ ὃν τρόπον ἥρμοζεν. Ἐνῷ σήμερον, γνωστοῦ ὄντος ὅτι εἶναι πιθανὸν τὰ ἀσυμβίβαστα νὰ μεταβληθῶσι κατὰ τὸ μέλλον, ἀποκλείομεν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τὴν ἀνεύρεσιν ἄλλου ἀσυμβιβάστου, καί, ἐὰν δὲν τὴν ἀποκλείωμεν οὕτω, θὰ τὴν ἀποκλείσωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὸ συμφέρον πρὸς τοῦτο. Αὐτὴ ἦτο ἡ συνέχεια τῶν παρατηρήσεών μου· βεβαιότατα δὲ καθ’ ἣν περίπτωσιν ἔλθῃ τὸ εἰδικὸν ἄρθρον περὶ ἀσυμβιβάστου τοῦ ἀξιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ πρὸς τὰ τοῦ συμβούλου ἢ μέλους ἑταιρείας τινός, ἐγὼ πρῶτος θὰ συνηγορήσω, θὰ ἐκπλαγῶ δὲ ἰδιαζόντως, ἐὰν δὲν εὕρω πρωτοπορεῖαν αὐτὸν τοῦτον τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτὴν ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ δὲν ἔχω κανένα δισταγμὸν νὰ πιστεύω ὅτι ἐν τῷ βάθει τῆς ψυχῆς του εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ εἶπον, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ διακόψωμεν διὰ τὴν δεκάτην ὥραν;

§274ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Μανωλίτσης ἔχει τὸν λόγον.

§277Π. ΜΑΝΩΛΙΤΣΗΣ. Φωνὴ προβλέψεως μὲ παρακινεῖ, κύριοι Βουλευταί, καὶ μοὶ ἐπιβάλλει νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς συζητουμένης διατάξεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ στρατιωτικὸν αὐτῆς μέρος. Τόσον ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ προσχεδίῳ αὐτῆς, ὅσον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῷ ἐπεξεργασθέντι αἰτιολογοῦσιν, ὅτι εἶναι πόθος τοῦ τε στρατοῦ καὶ τοῦ λαοῦ, καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον τοῦτο. Τίς ὅμως ἐγγυᾶται, κύριοι Βουλευταί, ὅτι αἱ μεταγενέστεραι γενεαὶ θὰ σεβασθῶσι τὸν πόθον ἡμῶν, ὁπότε παρακαλῶ νὰ σκεφθῆτε τίνι τρόπῳ, τίνι μέσῳ θὰ ἐπανακτηθῶσι τὰ δικαιώματα ταῦτα; Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι αἱ τεθεῖσαι περιοριστικαὶ διατάξεις ἔχουσι δώσει λίαν εὐάρεστα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔχετε ἐνώπιόν σας ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ὑπὸ συζήτησιν διατάξεως. Διότι ἐν διπλῇ Βουλῇ ἔχετε ὀκτὼ στρατιωτικοὺς Βουλευτάς, ἄρα ἐν τακτικῇ ἠθέλετε ἔχει τέσσαρας μόνον καὶ οἵτινες ἴσως εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὡς ἔχοντες πολλὰς ὑποχρεώσεις πρὸς τὰς πολιτικάς των παραδόσεις οὐδόλως θὰ ἐπηρεασθῶσιν ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἐγώ, ἵνα μὴ εἴπω ὅτι εἶμαι διαβάτης τῆς Βουλῆς, ὡς βλέπετε, ἀπὸ τὴν ἀνατολὴν ἔχω στρέψει πρὸς τὴν δύσιν. Τίνα ἄρα θὰ ἀποκλείσητε; Πρὸς ποῖον πόθον ἀποκρίνεσθε; Θεωρεῖτε ἀνωφελῆ τὴν φωνὴν ἑνὸς συνταγματάρχου, ἑνὸς στρατηγοῦ ἐν τῇ Βουλῇ; Καὶ δὲν ἐφείλκυσαν τὴν προσοχὴν ὑμῶν τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Σπετσῶν κ. Γκίνη λεχθέντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ναυτικὰ ἡμῶν πράγματα; Καὶ δὲν διεκρίνετε τὸ κενὸν τῆς συζητήσεως τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων καὶ Διαταγμάτων κατ’ αὐτάς; Εἶναι ἀληθές, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πολλάκις ἐλέχθη ἡ ἀπορία ἔν τε τῷ στρατῷ καὶ τῇ Πολιτείᾳ: Τί ἔκαμον τόσοι στρατιωτικοὶ Βουλευταὶ ἐπὶ τόσα ἔτη ἐν τῇ Βουλῇ; Εἶναι ὅμως ἀληθές, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ παρελθόντος ἦτο τοιαύτη, δηλαδὴ τόσον ἀδιάφορος καὶ τόσον ἀφελής, ὥστε καὶ αἱ μᾶλλον βαρυσήμαντοι δηλώσεις διῆλθον ἀπαρατήρητοι. Καί, ἵνα μὴ ἀνατρέξω εἰς ἀπωτέραν ἐποχήν, ἀναφέρομαι μόνον κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον, ἀναφέρομαι κατὰ τὴν περίοδον τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ὁπότε ἔφεραν τὸν λόγον δύο νῦν στρατηγοί, οἵτινες ἐλπίζω ὅτι μοὶ ἐπιτρέπουσι νὰ φέρω τὰ ὀνόματά των ἐνταῦθα, οἱ κύριοι Θ. Λυμπρίτης καὶ Κ. Κουμουνδοῦρος ὡς καὶ ὁ καλὸς συνάδελφός μου κ. Κρίτσας, οἵτινες ὅμως ἐξελήφθησαν, οὐδὲν πλέον, οὐδὲν ἔλαττον, ὡς ἀντιδυναστικοί. Λέγω τὴν λέξιν, κύριοι Βουλευταί, καὶ αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι εὐλαβέστατος πρὸς τὴν ὑψηλὴν ἔννοιαν τὴν ἐκπροσωποῦσαν τὴν πατρίδα μας. Ἐρείδονται ἐπὶ τοῦ ἐκφρασθέντος πόθου, οὐδένα ὅμως συνδυασμὸν κάμνουσι μὲ τὸ εὐμετάβλητον. Καὶ μήπως, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἦτο πόθος τοῦ στρατοῦ, πόθος τοῦ λαοῦ χάριν τῆς τότε Κυβερνήσεως παρὰ τὰς προβλέψεις ἐνίων, ἵνα ἀγγελθῇ πρὸς τὴν Α.Β.Υ. τὸν Διάδοχον μία δωρεά, τὴν ὁποίαν ὅμως ἠκολούθει καὶ ποτήριον πλῆρες πικρίας; Μήπως, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἦτο πόθος τοῦ στρατοῦ, πόθος τοῦ λαοῦ, ἵνα ἡ Α.Β.Υ. ὁ Διάδοχος τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἀσυντάκτου χώρας, καὶ ὅμως ἠκολούθει καὶ δεύτερον καὶ πικρότερον δοκιμασίας ποτήριον; Μήπως, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἦτο πόθος τοῦ στρατοῦ, πόθος τοῦ λαοῦ, πεποίθησις τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ἐν τῷ προσώπῳ τῆς Α.Β.Υ. τοῦ Διαδόχου θὰ ἐτίθετο ὁ θεμέλιος λίθος τοῦ στρατιωτικοῦ ἡμῶν οἰκοδομήματος; Καὶ ὄντως, πλὴν ἠκολούθει καὶ τρίτον καὶ φοβερώτερον δοκιμασίας ποτήριον! Διὰ τίνα ἄρα προπαρασκευάζετε τὸ νέον; Διὰ τὴν Α.Β.Υ. τὸν Διάδοχον; Δὲν πιστεύω ἡ τύχη νὰ τῷ ἐπιφυλάσσῃ καὶ ἄλλην δοκιμασίαν, ἐκτὸς ἂν συμβουλεύσωσι σμίκρυνσιν τῆς ὑφισταμένης ἀποστάσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μετὰ πόνου λέγω καὶ εὔχομαι νὰ μὴ γίνῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον καὶ μέχρις ὅτου ἡ ἀποστολὴ δώσῃ τὴν κατεύθυνσιν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων (Εὖγε). Ἄρα, λέγω, διὰ τίνα προπαρασκευάζετε τὸ νέον αὐτὸ ποτήριον; βεβαίως ὡς προβλεπτικὸν διὰ τὸν Διάδοχον τοῦ Διαδόχου! Ἄν, κύριοι Βουλευταί, ἀνατρέξητε εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ἀναζητήσητε τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὰ δικαιώματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐτέθησαν ἐν τῷ Συντάγματι ὡς διάταξις, ἄν, λέγω, τοὺς λόγους ἐκείνους φέρητε πρὸς τὴν εὐκολίαν, μὲ τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ τὰ καταργήσητε, ἐν συνδυασμῷ δὲ καὶ πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ποτὲ ἐπανακτήσεως τῶν δικαιωμάτων τούτων, θὰ ἀναγνώσητε εὐκρινέστατα τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας τότε διὰ λογαριασμόν μας θὰ εἴπωσιν... «ἁμαρτίαι γονέων». Μή, κύριοι Βουλευταί, φράσσετε στεγανῶς ἐκρηκτικὰς ὕλας ἐν περιωρισμένῳ χώρῳ. Ἀρκεσθῆτε εἰς τὰ εὐάρεστα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι δώσει αἱ ἐν ἰσχύϊ περιοριστικαὶ διατάξεις. Καὶ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχει ὡς πρὸς τὴν διάταξιν ταύτην, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀποκρίνεται πρὸς ἐκφρασθέντα πόθον, ἐκφρασθέντα καὶ ἐν στιγμῇ ὑπερτάτου πατριωτικοῦ πόνου, ἀλλ’ ἐν στιγμῇ ὑπερβολικωτάτου ἐνθουσιασμοῦ πρὸς παραχώρησιν δικαιωμάτων ἀνηκόντων εἰς μεταγενεστέρας γενεάς, ἐκλιπαρῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς διατάξεως ταύτης, ἀλλά, καὶ ἂν ἤθελε πράξει τοῦτο, τὴν παρακαλῶ, ὅταν θὰ φέρῃ τὴν διάταξιν ταύτην πρὸς κύρωσιν ἔνθα δεῖ, νὰ μὴ λησμονήσῃ νὰ εἴπῃ ὅτι τὴν παρακολουθεῖ ἡ πονετικὴ καὶ προβλεπτικὴ φωνή μου. (Χειροκροτήματα).

§278Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη κυρώσεως.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κάβουρας ἔχει τὸν λόγον.

§280Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Εἰς τὰς τόσας καινοτομίας, κύριοι Βουλευταί, τὰς ὁποίας προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τοῦ προσχεδίου, ἤθελον νὰ κάμω καὶ ἐγὼ δι’ ἐλαχίστων ὀλίγας παρατηρήσεις. Λέγω δὲ καινοτομίας, διότι διὰ τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς καθιεροῦνται ἀνικανότητες περὶ τὸν ἐκλέγεσθαι, αἵτινες μέχρι σήμερον δὲν ὑπῆρχον, διότι διὰ τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς καθιεροῦνται ἀσυμβίβαστα πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα, τὰ ὁποῖα ἐπίσης μέχρι σήμερον δὲν ὑπῆρχον καὶ τὰ ὁποῖα ἀπεκρούσθησαν εἰσαχθέντα ποτὲ εἰς τὴν Βουλήν, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτὴς τὴν πρωΐαν ἀνέφερε πρὸ ἡμᾶς. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι Βουλευταί, τὰ ἀσυμβίβαστα ταῦτα θεωρῶ περιττὸν νὰ εἴπω τι πρὸς ὑμᾶς κατόπιν τῶν ὅσα ἀξιότιμοι συνάδελφοι διὰ μακρῶν ἀνέπτυξαν πρὸς τὴν Βουλήν. Θὰ ἔπραττον ὅμως παράλειψιν, ἂν δὲν ἤθελον τονίσει ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ καθιερώσωμεν τὰ ἀσυμβίβαστα ταῦτα χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ τοῦ Κοινοβουλίου, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῶν προσώπων ἐκείνων καὶ τῶν ἱδρυμάτων, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ζητοῦσι τὰ ἀσυμβίβαστα ταῦτα. Διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ κρατεῖ ἡ πεποίθησις ὅτι δὲν δύνανται τὰ πρόσωπα ταῦτα παρακαθήμενα ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἐκφράσωσι τὰς γνώμας αὐτῶν καὶ τὰς πεποιθήσεις ἀνεπηρεάστως, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ κρίνωσι περὶ πραγμάτων ἀντιτιθεμένων πρὸς τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα τῶν ἱδρυμάτων καὶ τῶν Τραπεζῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουσιν. Εἶναι ἄλλως τε γνωστόν, Κύριοι, ὅτι παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ κρατεῖ ἡ πεποίθησις, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν ἱδρυμάτων τούτων καὶ τῶν Τραπεζῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὅτι τὰ ἱδρύματα ταῦτα, λέγω, ἀσκοῦσι τοιαύτην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, ὥστε κατήντησεν ἐσχάτως νὰ δημιουργηθῇ Κράτος ἐν Κράτει διὰ τῆς ἐπιρροῆς ταύτης. Καὶ προέλαβεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀρκαδίας νὰ εἴπῃ, ὅτι διὰ τῆς ἐπιρροῆς τῶν ἱδρυμάτων τούτων Βουλευτὴς θέλων νὰ εἰσαγάγῃ καινοτομίας, αἵτινες ἀντετίθεντο εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ἱδρυμάτων τούτων, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραιτηθῇ, διότι τὰ συμφέροντα τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν ἱδρυμάτων ἀντιτίθενται πρὸς τὰ συμφέροντα καὶ πρὸς τὰς καινοτομίας, τὰς ὁποίας ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος, Ὑπουργὸς ὤν, ἐπρόκειτο νὰ εἰσαγάγῃ ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀφοῦ λοιπὸν τοιαύτη πεποίθησις ὑπάρχει παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου νὰ δεχθῇ ἄνευ ἄλλης ἀντιρρήσεως τὰ ἀσυμβίβαστα ταῦτα τὰ ζητούμενα διὰ τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι Βουλευταί, τὰς ἀνικανότητας, αἵτινες ζητοῦνται διὰ τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, ὅσον ἀφορᾷ δηλαδὴ τὸν ἀποκλεισμὸν ἐκ τῆς ἐνεργοῦ πολιτικῆς τῶν στρατιωτικῶν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἔχω ἄλλην γνώμην ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς ὁλόκληρος, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὁ στρατὸς ἐξεδήλωσε, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἐγὼ, ὅτι χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ στρατοῦ, χάριν τῆς ἐν τῷ στρατεύματι πειθαρχίας ἐπιβάλλεται νὰ θεσπίσωμεν τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ἐκ τῆς ἐνεργοῦ πολιτικῆς. Καίτοι ὅμως ἔχω, κύριοι Βουλευταί, τὴν ἰδέαν ταύτην, θεωρῶ ἀπαραίτητον, θεωρῶ ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ κάμωμεν ἐξαίρεσίν τινα, θεωρῶ ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον καὶ σκόπιμον ἐκ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τούτου νὰ ἐξαιρέσωμεν τάξεις τινὰς τῶν ἀξιωματικῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι σκόπιμον νὰ ἐπιτραπῇ, ἵνα ἐν τῇ Βουλῇ εἰσέρχωνται ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ἀπὸ τοῦ συνταγματάρχου, ἔστω καὶ ἀπὸ τοῦ ὑποστρατήγου, καὶ ἄνω.

§281ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά, ὄχι δά.

§282Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Οὐδεμίαν εἶχον ἀμφιβολίαν, Κύριοι, ὅτι ἤθελον ἀκούσει τὰς ἀποδοκιμασίας ταύτας, οὐχ ἧττον ἐξακολουθῶ νὰ ὑποστηρίζω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν πεποιθήσει φρονῶ.

§283ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκ πλάνης.

§284Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Εὑρίσκομαι ἐν πλάνῃ, οὐχ ἧττον θὰ ὑποστηρίξω μεθ’ ὅλης τῆς διαμαρτυρίας τῆς προερχομένης ἐξ ὑμῶν τὴν πεποίθησίν μου ταύτην, διότι νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἀκούηται ἡ φωνὴ τῶν εἰδικῶν ἐκείνων περὶ τὰ εἰδικὰ ταῦτα ζητήματα. Καὶ ἂν καθιερώσωμεν, κύριοι Βουλευταί, τὰς ἐξαιρέσεις ταύτας, δὲν ἀντιτίθενται αὗται πρὸς τὰς προϋποθέσεις ἐκείνας, αἵτινες ὑπηγόρευσαν τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου τούτου χάριν τῆς πειθαρχίας. Διότι δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι παρεβιάζετο ἡ πειθαρχία, ἂν εὑρίσκοντο ἐνταῦθα ὑποστράτηγοι καὶ ἀντιστράτηγοι, ὡς ἂν εὑρίσκοντο ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ὑπολοχαγοί, οἵτινες ἤλεγχον τὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, οὐδὲ θεωρῶ ὅτι εἶναι ἀναγκαία χάριν τοῦ στρατοῦ ἡ ὑπηρεσία τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ἡ διαρκὴς ἐν τῷ στρατῷ, καί, ἐνῷ οὐδεμία βλάβη δύναται νὰ ἐπέλθῃ, ἂν ἐξαιρέσωμεν τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, οὐχ ἧττον σπουδαία ὠφέλεια δύναται νὰ ἐπέλθῃ, διότι θὰ διαφωτίζωσι τὴν Βουλὴν διὰ τῶν εἰδικῶν αὑτῶν γνώσεων ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε ἀναφυομένων ζητημάτων. Καὶ εἶναι δυνατόν, Κύριοι, οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἑτέρου πολεμικοῦ Ὑπουργείου θέλοντες νὰ λάβωσι μέτρα εἰδικὰ ἢ νὰ συντάξωσι νομοσχέδια νὰ συμβουλεύωνται τοὺς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ εἰδικούς. Οὐχ ἧττον ὅμως τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν, ἥτις θὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, διότι εἶναι δυνατὸν τὰ μέτρα ταῦτα τὰ ὑποβαλλόμενα ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν νὰ μὴ εἶναι σκόπιμα, καὶ τίς θὰ εἶναι ὁ εἰδικὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποκρούσῃ ταῦτα ἢ θὰ ἐλέγξῃ τὰ μέτρα ταῦτα, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχουσιν εἰδικοὶ ἀξιωματικοὶ ἀσχολούμενοι καὶ ἔχοντες εἰδικὰς γνώσεις, ἵνα διαφωτίσωσι τὴν Βουλὴν περὶ τῶν μέτρων τούτων; Διὰ τοῦτο, Κύριοι, νομίζω ὅτι εἶναι σκόπιμον, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ μὴ ἀποκλείσωμεν τελείως τοὺς ἀξιωματικούς, ἀλλὰ νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τοὺς ἀνωτάτους νὰ εἰσέρχωνται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Καὶ προτοῦ κατέλθω τοῦ βήματος θεωρῶ ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ σκόπιμον νὰ προτείνω, ἵνα ἡ παροῦσα Βουλὴ παράσχῃ ἀμνηστίαν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἵτινες εἰς τὰς δύο τελευταίας ἐκλογικὰς περιόδους ἐξετέθησαν ὡς Βουλευταί, εἴτε ἐπέτυχον εἴτε ἀπέτυχον, διότι θὰ εἶναι ἄδικον, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νῦν τὸ πρῶτον νὰ ληφθῶσι μέτρα ῥιζικά, νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τοῦ νόμου τοῦ 1906 οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, ὅστις νόμος ἐπολεμήθη καὶ ὡς ἀντισυνταγματικός, καὶ εἶναι ζήτημα ἂν εἶναι ἢ δὲν εἶναι τοιοῦτος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δώσῃ ἀμνηστίαν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτοὺς νὰ πολιτευθῶσιν ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς, ἀλλὰ νὰ ὑφίστανται τὰς συνεπείας τοῦ νόμου. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἐπολιτεύθησαν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου τοῦ παλαιοῦ πρέπει νὰ προαχθῶσιν, ὡς προήχθησαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι αὐτῶν.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκίνης. Ἀπών. Ὁ κ. Βρατσᾶνος. Ἀπών. Ὁ κ. Μπρισιμιτζάκης. Ἀπών. Ὁ κ. Π. Πετροπουλάκης.

§286Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θὰ ἦτο περιττόν, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀφοῦ κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν ἡ γνώμη ἡμῶν εἶναι δεδηλωμένη, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ εἶναι ἀλλοία ἡ γνώμη ἡμῶν, ὅταν αὐτοὶ οὗτοι οἱ στρατιωτικοί, αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἀξιωματικοὶ τοσοῦτον πανηγυρικῶς ἐξήνεγκον τὴν γνώμην καὶ τὴν κρίσιν των ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ προκειμένου. Ἔχομεν ἐπισήμως ἐκδεδηλωμένην τὴν γνώμην τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἔκριναν ἑαυτοὺς καὶ τὰ ἔργα αὐτῶν ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ ἔργα τῶν πολιτευομένων. Νομίζω ὅτι ἡ κρίσις αὐτῶν ὑποχρεοῖ ἡμᾶς νὰ τὴν σεβασθῶμεν, τιμᾷ δ’ ἀληθῶς τοὺς Ἕλληνας ἀξιωματικούς. Τὸ παρελθὸν μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν παρακαθήμενοι εἰς τὰς ἕδρας τὰς βουλευτικὰς ἐκτήσαντο βαθμοὺς καὶ δὴ ἀνωτέρους τοιούτους, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξέλθωσιν οὐχὶ ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῶν βουλευτικῶν ἑδωλίων κατέχοντες τὸν βαθμὸν τοῦ στρατηγοῦ, καὶ ὅμως εἶναι εἰς ἡμᾶς γνωστόν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἐπιστήμη δὲν μανθάνεται μόνον ἐν τοῖς βιβλίοις καὶ ἐν τῇ θεωρίᾳ, εἶναι ἐπιστήμη, ἀλλ’ ἅμα καὶ τέχνη, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ εἰδικὴν καὶ πρακτικὴν ἐξάσκησιν, πρακτικήν, ἥτις ἐπιτυγχάνεται μόνον εἰς τοὺς στρατῶνας, μόνον εἰς τὰς καθ’ ἡμέραν στρατιωτικὰς ἀσκήσεις, τῶν ὁποίων βεβαίως στεροῦνται οἱ καθήμενοι εἰς τὰς βουλευτικὰς ἕδρας. Ἂν ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, θὰ ἴδωμεν, ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι μακρὰν τῆς πολιτικῆς, εἶναι μακρὰν τῆς πολιτικῆς ὁ στρατός, ὄχι διότι ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ παρακαθήμενος ὁ ἀξιωματικὸς ὁ βουληφόρος δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ συμβουλεύῃ καὶ νὰ δίδῃ πεφωτισμένην κρίσιν καὶ γνώμην ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων, ὡς εἰδικώτερος, ἀλλὰ διότι ὁ πολιτευόμενος δυστυχῶς ἔχει πολλαπλᾶ καθήκοντα, πολλαπλᾶς ὑποχρεώσεις ὡς Βουλευτὴς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὡς πολιτικὸς ἐν τῇ πολιτικῇ, ὑποχρεώσεις ἀρχηγοῦ κόμματος ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ αὑτοῦ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ, καὶ ἀρχηγὸς κόμματος, ὁσονδήποτε μικροῦ, δὲν θὰ δύναται παρὰ νὰ περισπᾶται εἰς μερίμνας καὶ ἀσχολίας, εἰς τὰς ὁποίας βεβαίως εἷς ἀξιωματικὸς δὲν πρέπει νὰ περισπᾶται. Ἀξιωματικός, ὅστις ἐγκατέλιπε τὸν στρατόν, ὅστις ἐγκατέλιπε τοὺς στρατῶνας καὶ τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις καὶ ῥίπτεται πρὸς τὴν πολιτικὴν καὶ θεραπεύει τὰ συμφέροντα τῶν ἐκλογέων, τό γε νῦν ἔχον μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς παρούσης, ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν στρατιωτικὴν ἀντίληψιν καὶ τὴν στρατιωτικὴν ψυχήν· θὰ εἶναι μᾶλλον πολιτευόμενος ἢ στρατιώτης. Αἱ τοιαῦται σκέψεις μὲ ἤγαγον εἰς τὸ συμπέρασμα, ὥστε ἀκραδάντως φρονῶ ὅτι πρέπει τελείως νὰ ἀποκλεισθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκ τῆς πολιτικῆς. Ἀλλὰ θὰ γεννηθῇ τὸ ἐρώτημα· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πῶς θὰ ἔχωμεν τοὺς εἰδικοὺς ἄνδρας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, οἵτινες θὰ δύνανται νὰ μᾶς διαφωτίσωσι διὰ τῶν εἰδικῶν αὐτῶν γνώσεων ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων; Ἡ ἀπάντησις εἶναι ἁπλουστάτη καὶ φυσική, καὶ κρίνω περιττὸν νὰ τὴν δώσω πρὸς ὑμᾶς, διότι πάντες ὑμεῖς τὴν γνωρίζετε. Μήπως ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς μᾶς ἀπαγορεύει ἀπὸ τοῦ νὰ διευθύνῃ, ὅτε ἤθελε κριθῇ τοῦτο ἄξιον καὶ πρέπον, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀξιωματικός; Ἢ μήπως ἐμποδίζεται ἡ Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ, ὅταν πρόκειται περὶ νομοθετικῶν μέτρων, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ εἰδημόνων ἀνδρῶν, ἐπιτροπὴν ἐκ στρατιωτικῶν καὶ παραπέμψῃ ταῦτα ὑπὸ τὴν μελέτην αὐτῶν καὶ νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην των; Ἄλλως τε ἔχομεν τὸ Ἐπιτελεῖον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§287Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας.

§288Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἔχομεν τόσα μέσα, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὰ φῶτα ἐκείνων, τὰ φῶτα τῶν εἰδημόνων ἀνδρῶν, χωρὶς ἐξ ἀντιθέτου νὰ ἔχωμεν τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψωσιν εἰς τὸ Κράτος ἐκ τῆς ἀναμίξεως τῶν στρατιωτικῶν ἐν τῇ πολιτικῇ· θεραπεύεται λοιπὸν καὶ τὸ ἄτοπον τοῦτο. Ἀλλὰ πλὴν τούτου μήπως ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς στρατιωτικούς, ὅταν οὗτοι ἐγκαταλείψωσι τὴν ἐνεργὸν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, νὰ ἔλθωσιν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ δώσωσι τὰ φῶτα αὐτῶν; Καὶ τοῦτο δὲν ἀπαγορεύεται, καὶ τότε μάλιστα θὰ εἶναι ὡριμώτεροι, θὰ ἔχωσι πεῖραν περισσοτέραν, καὶ τὰ φῶτα αὐτῶν θὰ εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνώτερα. Ἕνεκα τούτων φρονῶ ὅτι, ἂν προτιθέμεθα νὰ παρασκευάσωμεν στρατὸν ἄξιον τῆς ἀποστολῆς του, στρατὸν ἱκανὸν πρὸς ἄμυναν τῆς χώρας, βεβαίως πρέπει τὸν στρατὸν ἐκεῖνον νὰ τὸν ἀπομακρύνωμεν τελείως ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, διότι ἡ πολιτικὴ θὰ εἶναι ἡ λύμη ἐκείνη, ἡ ὁποία οὐδέποτε θὰ ἀφήσῃ τὸν στρατὸν νὰ ἀφοσιωθῇ εἰς τὰ ἔργα του.

§289Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Ἠξεύρω ὅτι οἱ λόγοι εἰς τοιαύτας περιστάσεις εἶναι ὡς τὰ συλλυπητήρια ἢ συγχαρητήρια. Οὔτε τὰ μὲν ἐλαφρύνουσι τὸν πόνον οὔτε τὰ δὲ μεγαλώνουσι τὴν χαράν. Ἀλλὰ τί νὰ κάμῃ κανείς; Ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις πρέπει νὰ κάμῃ κανεὶς τὸν τεμενᾶν εἰς τὸν μαῦρον εἴτε εἰς τὸν λευκόν, διὰ νὰ δείξῃ ὅτι ἔκαμε τὸ χρέος του. Τώρα ἀκριβῶς ἐγὼ μὴ ἔχων τι νὰ κάμω καλλίτερον, ἴσως διότι δὲν εἶμαι ἱκανὸς νὰ κάμω κάτι καλλίτερον, καταγίνομαι ἐδῶ εἰς ἀνθρωπολογικὰς καὶ ψυχολογικὰς μελέτας. Καὶ ἀκριβῶς αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον σημεῖον, τὸ ὁποῖον μὲ ὤθησε νὰ εἴπω δύο λέξεις, ἵνα ὑποβάλω μίαν ψυχολογικὴν μελέτην, τὴν ὁποίαν ἔκαμον τὰς τελευταίας δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ἐθνῶν καὶ τῶν λαῶν εἶναι, ὡς πρέπει νὰ εἶναι, πάντοτε πολὺ ἀνώτεροι ἀπὸ τὰς ὁμάδας, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων εὑρίσκονται. Οὕτως εἶναι καὶ μεταξύ μας, καὶ οὕτως ἔπρεπε νὰ εἶναι. Ἀλλὰ παρατηρῶ ἓν πρᾶγμα περίεργον, ὅτι, ἐνῷ αἱ ὁμάδες, αἱ ὁποῖαι περιστοιχίζουσι τοὺς ἀρχηγούς, ἑλκυόμεναι καὶ συρόμεναι ἀπὸ τὸ μεγαλεῖον, ἀπὸ τὴν ἕλξιν τοῦ μεγαλείου αὐτῶν βαίνουσι πρὸς πρόοδον, οἱ ἀρχηγοί, τὰ σώματα αὐτὰ τὰ ἔχοντα τὴν δύναμιν τῆς ἕλξεως μένουσι στάσιμα. Ἴσως αὐτὸ θὰ ἔχῃ μίαν ἐξήγησιν πολὺ λογικωτάτην, διότι τὰ σώματα τὰ ἔχοντα τὴν δύναμιν τῆς ἕλξεως θὰ ἔχωσι φθάσει εἰς τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς τελειότητος καὶ δὲν ἔχουσι ποῦ περαιτέρω νὰ προβῶσιν, ἐνῷ οἱ ἄλλοι κατώτεροι ὄντες ἔχουσι στάδιον ἀρκετὸν προόδου. Διὰ τοῦ λόγου τούτου καὶ μόνου ἐξήγησα εἰς τὸν ἑαυτόν μου τὰς ἡμέρας ταύτας μερικὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἄλλως θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐξηγήσω. Ἕν ἀπὸ τὰ ἐγκαρδιωτικὰ σημεῖα εἶναι ὅτι βλέπω καὶ ἐγὼ εἰς τὸ σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, νὰ γίνεται κάποια πρόοδος πρὸς τὰς νέας ἰδέας, καὶ καλλίτερον πρὸς τὰς ὀρθὰς ἰδέας. Ἐν τούτοις σημεῖά τινα, πρὸς τὰ ὁποῖα θὰ ἠδυνάμεθα περαιτέρω νὰ προβῶμεν, δὲν προέβημεν. Ἔτυχε νὰ μὴ προβῶμεν τοὐλάχιστον, ἴσως διότι δὲν ἠθέλησε νὰ μᾶς ἕλξῃ ἡ δύναμις ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ εἶχε τὴν ἰσχὺν νὰ μᾶς ἕλξῃ πρὸς περαιτέρω πρόοδον κατὰ τὰ σημεῖα αὐτά. Δὲν δύναται ἄλλως νὰ ἐξηγηθῇ διατί μερικὰ ζητήματα αὐτὰς τὰς ἡμέρας ἐλύθησαν κατὰ τρόπον—λεληθότως, χωρὶς ἕκαστος νὰ θέλῃ νὰ τὸ ὁμολογήσῃ οὔτε ἴσως εἰς τὸν ἑαυτόν του—, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἀφήνει τὴν ἰδέαν, ὅτι ἦτο δυνατὸν καὶ καλλίτερον νὰ λυθῶσιν. Ἕν ἀπὸ τὰ σημεῖα καὶ τὰ ζητήματα αὐτὰ εἶναι καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπόψε προβάλλει ὑπὸ τὴν κρίσιν σας, τὸ ζήτημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῶν στρατιωτικῶν. Λέγεται ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ λέγεται ὅτι πρὸς τῷ ὀρθῷ εἶναι καὶ πρέπον, διότι αὐτοὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι τὸ ἐζήτησαν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐξεταστέον ἂν εἶναι ὀρθόν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἂν ὄντως τὸ ἐζήτησαν, καί τι πλέον, ἂν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸ ἐζήτησαν, τὸ ἐζήτησαν ἐν ἐπιγνώσει, εἶχον τὴν ἐπίγνωσιν, ἡ ὁποία θέλει νὰ εἴπῃ «τὸ ὀρθῶς γιγνώσκειν καὶ τούτου λόγον ἔχειν δοῦναι»· ἂν θὰ ἤξευρον νὰ δώσωσι καὶ τὸν λόγον διατί τὸ ἐζήτησαν, ἂν ὄντως τὸ ἐζήτησαν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι οὔτε ἀπολύτως ὀρθὸν εἶναι, οὔτε ὀρθόν, ὅπως ὑποβάλλεται εἰς τὴν κρίσιν σας, οὔτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸ ἐζήτησαν, ἂν τὸ ἐζήτησαν—διότι ἐγὼ δὲν ἠξεύρω ἐπισήμως ἂν συνέβη οὕτω —οὔτε αὐτοὶ ἤξευρον τί ἔκαμνον, ὅτε τὸ ἐζήτουν, διότι, χωρὶς νὰ πιάνωμε ἀπὸ ’ψηλὰ τὸν χαβᾶ, σᾶς ἐρωτῶ ποῖος λόγος πράγματι ὀρθὸς ὑπὸ ἐσωτερικὴν ἔννοιαν θὰ ἦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπηγόρευεν ὡς μέτρον φρόνιμον, σωστικὸν τὸ νὰ ἀποκλεισθῶσιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν οὐ μόνον οἱ κατώτεροι στρατιωτικοί, οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ οἱ ὑπολοχαγοί, οἱ διμοιρῖται ἐν γένει, οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ στρατῷ εὑρίσκονται ἔτι εἰς σχολικὴν τάξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκπαιδεύονται, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ; Πραγματικῶς κατήντησε τὰς δύο τελευταίας αὐτὰς ἡμέρας, παίρνοντες ὀλίγον τὸν κατήφορον, νὰ θεωρηθῶμεν ἐδῶ μέσα ὅτι εὑρισκόμεθα ἀπομεμονωμένοι εἰς αὐτὸ τὸ τεῖχος, ὅτι ἡμεῖς μόνοι εἴμεθα ἐπὶ τοῦ γλόμπου καὶ γύρω μας, δὲν εὑρίσκεται κανεὶς ἄλλος, καὶ οἱονεὶ νὰ κάμνωμεν τὸν κώδικα τῆς ζωῆς μας καὶ τὴν διαθήκην τῆς κληρονομίας μας ἀνεξαρτήτως πάσης ἄλλης ψυχῆς ζώσης. Ὅλοι μᾶς βλάπτουσιν· ὅλοι μᾶς εἶναι ἄχρηστοι, καὶ ἐπὶ τέλους ὅμως πρὸς τοὺς κάμνοντας διαθήκην πτωχοὺς ὁρίζομεν καὶ ἀφήνομεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν τίποτε νὰ ἀφήσωμεν. Εἰς τὸ ἴδιον ἄρθρον φαινόμεθα ὅτι μᾶς παρέχουσι πράγματα οἱ τραπεζῖται, οἱ διευθυνταὶ Τραπεζῶν, οἱ διευθυνταὶ καταστημάτων, τέλος πάντων καὶ οἱ δικηγόροι αὐτῶν, καὶ οὕτω πως δὲν ἠξεύρω ποῦ θὰ φθάσωμεν· θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ μᾶς ἐμποδίζωσιν ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι σχέσεις μὲ τοὺς ἔχοντας τὴν τσέπην γεμάτην, ἐν ἀντιθέσει πρὸς πολλοὺς ἀπὸ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι τὴν ἔχομεν ἄδειαν, καὶ πολλὰ ἀπὸ τὰ γενόμενα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωσιν αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, ὅτι δηλαδὴ εἰς τὰς σκέψεις αὐτὰς δὲν δύναταί τις νὰ ἀχθῇ παρὰ ἐκ τῆς ἀντιθέσεως τοῦ ἀμυδροῦ φωτὸς τοῦ λύχνου τοῦ ἐλαίου ἡμῶν τῶν πτωχῶν πρὸς τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς τὸ ἔκπαγλον τῶν πλουσίων. Οὕτω λοιπὸν δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσιν οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, διότι εἰς ὡρισμένας περιστάσεις δύνανται νὰ ὦσι χρησιμώτατοι εἰς τὴν Βουλήν. Εἶπον δύο ἢ τρεῖς ἐκ τῶν προλαλησάντων ὅτι τὴν χρησιμότητα αὐτήν, τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ παράσχωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀνώτεροι τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, δύνανται νὰ τὴν παράσχωσι καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, εἰς τὰς ὁποίας ὑπηρετοῦσι. Κάποιος, νομίζω, μάλιστα εἶπεν ὅτι καὶ διὰ τῆς δημοσιογραφίας· δηλαδὴ ὁ στρατιωτικὸς πρέπει νὰ πληρώσῃ εἰς τὰς ἐφημερίδας, διὰ νὰ δημοσιεύσῃ τὰς γνώμας του, ὅπως διαφωτίσῃ τὸ κοινὸν καὶ τὴν πατρίδα. Ἰδοὺ σκέψεις! διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται, ὄχι περὶ ἐκείνων δά, τὰ ὁποῖα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ψηφίσωμεν· διότι ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι τόσον ἀφελής, ὥστε νὰ νομίζω ὅτι, καὶ ἂν σᾶς εἴπω τὸ ὀρθόν, ὑμεῖς θὰ εἴχετε τὴν διάθεσιν νὰ τὸ ἀναγνωρίσητε ὑπ’ ἐμοῦ λεγόμενον. Ἐγὼ λέγω τί δύνασθε μεταξὺ ὑμῶν νὰ σκεφθῆτε, νὰ κάμητε ἔκκλησιν πρὸς τὸν ἑαυτόν σας σκεπτόμενοι ἂν εἶναι τὸ ἴδιον τὸ νὰ δύνανται νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Βουλὴν ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ ἢ ἔξωθεν αὐτῆς νὰ δίδωσι τὴν γνώμην των, ἂν τὰς ἰδίας ὑπηρεσίας δύνανται νὰ παράσχωσι, καὶ ὅταν τὰς παρέχωσι θύραθεν, εἴτε διὰ τῆς δημοσιογραφίας εἴτε ἐκ τῶν τάξεων, ἐν αἷς ὑπηρετοῦσι, καὶ ὅταν εὑρίσκωνται εἰς τὴν Βουλὴν ὡς πολιτευόμενοι, πρώτιστον καθῆκον ἔχοντες ἀπέναντι τῆς πατρίδος καὶ τῆς κοινωνίας νὰ διαφωτίζωσιν αὐτήν. Δύναταί τις πολὺ καλὰ νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα, ἀλλ’ εἶναι πολλὴ διαφορὰ ἀπὸ τοῦ νὰ ὀφείλῃ ἁπλῶς νὰ τὴν ὑπηρετήσῃ εἰς τὸ νὰ κέκληται νὰ τὴν καθοδηγήσῃ καὶ νὰ τὴν διαφωτίσῃ. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ — ἂς τὸ εἴπω καὶ ἐγὼ — παρὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἡ ἰδέα αὐτὴ εἶναι ὀρθοτάτη, τόσον ὀρθή, νομίζω, ὥστε δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν — ὅπως ἐπράξαμεν εἰς ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα, πρὸς τὰ ὁποῖα ἐξωθήθημεν κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας ὀρθῶς ἢ ἐσφαλμένως, — νὰ εὕρωμεν ἀντίθετον λόγον, ἀναδιφῶντες τὰ διεθνῆ κιτάπια. Ὑποθέτω, — ἐγὼ δὲν εἶμαι καὶ ἐκ τῶν ἐπαϊόντων εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, — ἀλλὰ καὶ δὲν ἔχω ἀκούσει εἰς κανὲν μέρος νὰ ἔχῃ γίνει αὐτό, οὔτε εἰς τὴν Ἰταλίαν τὴν τόσον μαλλιοσυρθεῖσαν αὐτὰς τὰς ἡμέρας ἐδῶ μέσα, οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν, οὔτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν, οὔτε εἰς τὴν Γερμανίαν, ὥστε νὰ μὴ δύνανται οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματικοί, οἱ γενικοὶ ἀξιωματικοὶ τῶν στρατῶν αὐτῶν τῶν Κρατῶν, νὰ μὴ δύνανται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῆς πατρίδος αὐτῶν νὰ διαφωτίζωσι καὶ νὰ καθοδηγῶσιν αὐτὴν τουλάχιστον εἰς τὰ σχετικὰ πρὸς τὸ ἔργον των ζητήματα, καὶ νὰ ἔχῃ θεωρηθῆ ἐκεῖ ὅτι παντελῶς δὲν δύνανται νὰ παράσχωσι τὰς ὑπηρεσίας αὐτῶν εὑρισκόμενοι συγχρόνως εἰς τὴν ἐφαπτομένην τῆς πολιτικῆς καὶ τοῦ στρατοῦ, ἔχοντες δηλαδὴ τὸν ἕνα πόδα ἐπὶ τοῦ σώματος τοῦ Στρατοῦ, ἑνὸς σώματος τόσον τεχνικοῦ, τεχνικωτέρου καθημερινῶς καθισταμένου, καὶ τὸν ἄλλον πόδα ἐπὶ τοῦ βήματος τοῦ Κοινοβουλίου τῆς πατρίδος, ὅπου δύνανται καὶ συμβουλὰς νὰ δώσωσι καὶ νὰ δώσωσι καὶ τὸν λόγον διατί νὰ δίδωσιν αὐτὰς τὰς συμβουλὰς. Ἔπειτα θὰ ἦσαν ἴσως καὶ περιστατικοί τινες λόγοι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπηγόρευον αὐτὸ τὸ μέτρον ἀνεξαρτήτως ὅλων αὐτῶν τῶν θεωριῶν, τὰς ὁποίας δὲν εἶπον ἐγὼ μόνον· θὰ ἦσαν λόγοι περιστατικοὶ καὶ τοπικοί, οἱ ὁποῖοι πολλάκις θὰ μᾶς κάμωσι νὰ ἀναμνησθῶμεν μετὰ μετανοίας τινὸς ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὴ ἡ ἐπιβολὴ τοῦ μέτρου τούτου οὕτως ἀπεριορίστως. Διότι γίνεται λόγος εἰς τὴν δέλτον τῶν ἀπαιτήσεων, τὰς ὁποίας ἐπεκαλέσθητε, τοῦ στρατοῦ, μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀπαιτήσεων, καὶ περὶ τῆς ἀπαιτήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει τὰ δύο στρατιωτικὰ Ὑπουργεῖα νὰ διοικῶνται ἀπὸ στρατιωτικούς. Τώρα πρὸς στιγμὴν διὰ λόγους πάλιν περιστατικωτέρους τῶν περιστατικῶν ἀνεστάλη ἡ ἐκπλήρωσις τῆς ἀπαιτήσεως αὐτῆς προσωρινῶς· ἀλλὰ τέλος πάντων ἦτο μία ἀπαίτησις. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς ἀπαιτήσεως αὐτῆς ὑπάρχει ἡ χρησιμότης τοῦ μέτρου, διότι ὄχι μόνον εἶναι χρήσιμον νὰ διευθύνωνται τὰ στρατιωτικὰ Ὑπουργεῖα ἀπὸ στρατιωτικούς, ἀλλ’ ἴσως εἶναι καὶ ἀναγκαῖον καὶ διὰ πλείστους λόγους τεχνικούς, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον πρὸ πάντων, τὸν λόγον τῆς χειρὸς τῆς στιβαρᾶς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ κρατῇ τὸν κέλητα, τὸν θυμοειδῆ ἵππον, ὅπως εἶναι ὁ στρατός, ὁ ὁποῖος εὐκόλως δύναται νὰ ἀφηνιάζῃ. Τώρα σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ἡ χεὶρ αὕτη δύναται εὐκόλως νὰ εὑρίσκηται παρὰ τοῖς πολίταις τοῖς πολιτικοῖς, νὰ εὑρίσκηται ἑκάστοτε, διότι εὑρέθη σήμερον; Θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι: Θὰ εὑρίσκηται καὶ παρὰ τῷ στρατῷ; Μὰ νὰ σᾶς εἰπῶ: ἐπὶ τέλους ἂς κουρεύεται ὁ στρατός, ἂν δὲν εὑρεθῇ (διαμαρτυρίαι). Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς εἴπω ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν τὸ λέγω αὐτό. Ἐγὼ λέγω ὅτι, ὅταν ὁ στρατὸς δὲν θὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν δύναμιν, ὅταν δὲν θὰ εὑρίσκηται ἐν ἑαυτῷ ἡ χεὶρ ἡ στιβαρά, ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ τὸν διοικῇ, τότε δὲν θὰ ἔχητε κανένα τῶν κακῶν ἀντικτύπων, δὲν θὰ ζητῆται ἡ εὐθύνη ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ζητῆται ὁσάκις ὁ ἵππος οὗτος ἀφηνιάζει καὶ δὲν ἔχει τὴν στιβαρὰν χεῖρα νὰ τὸν θέσῃ εἰς τὴν εὐθεῖαν. Ἄλλως τε κατὰ τεκμήριον ὑποτίθεται ὅτι εἰς τὸν στρατιωτικόν, ἀκριβῶς διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν στρατιωτικόν, τοὐλάχιστον ἐξ ἔθους, ἐξ ἀσκήσεως ἁπλῆς, ἐξ ἀνατροφῆς ὑπάρχει ἡ δύναμις καὶ ἡ γνῶσις τοῦ διευθύνειν καὶ τοῦ δαμάζειν τὸν ἵππον. Τέλος πάντων καταλήγων λέγω ὅτι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σκόπιμον, ἀλλ’ ἀντιστρόφως εἶναι πολὺ ἄσκοπον νὰ ἀποκλεισθῶσι παντελῶς οἱ στρατιωτικοὶ ἀπὸ τὴν πολιτικήν· ὅτι εἶναι φρόνιμον, εἶναι ὀρθόν, εἶναι πρέπον καὶ φιλελεύθερον ἀκόμη νὰ ἐπιτραπῇ τὸ πολιτεύεσθαι εἰς τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς ἢ ἔστω εἰς τοὺς γενικοὺς ἀξιωματικοὺς μόνον.

§290Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἂς παραιτηθῶσιν, ἵνα πολιτεύωνται.

§291Δ. ΚΟΥΛΟΥΜΠΑΡΔΟΣ. Ὡραῖα! Αὐτὸ ὁμοιάζει μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγουσι τὰ μικρὰ παιδία· «νὰ σὲ κάψω, Γιάννη, νὰ σ’ ἀλείψω μέλι». Ἀλλ’ ὁ Γιάννης δὲν θέλει νὰ τὸν κάψῃς, διὰ νὰ τὸν ἀλείψῃς μέλι· θέλει νὰ τὸν ἀλείψῃς μέλι χωρὶς νὰ τὸν κάψῃς. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ τὸ λεγόμενον ὅτι δύνανται οἱ στρατιωτικοί, ἂν θέλωσι καὶ ἔχωσι τὴν διάθεσιν, νὰ πολιτεύωνται, ὅταν πλέον ἀπὸ τὴν ποδάγραν καὶ ἀπὸ τοὺς ῥευματισμοὺς ἀναγκάζωνται νὰ λαμβάνωσι τὴν ἀποστρατείαν των καὶ νὰ πηγαίνωσιν εἰς τὸ σπίτι των. Τοῦτο δὲν τὸ εὑρίσκω καθόλου ὀρθόν, διότι τότε πλέον δὲν ἀξίζουσι τίποτε· εἶναι τσανάκια σπασμένα. Δι’ αὐτὸ τελειώνων λέγω ὅτι, ἂν ἤθελον ὀπισθοχωρήσει οἱ τὰς ἰδέας αὐτὰς θέλοντες νὰ ἐπιβάλωσι, δὲν θὰ ἔφερον καμμίαν ἐντροπήν. Βεβαίως ἐντροπὴν δὲν θὰ ἔφερον, ἂν αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐθεώρουν ἕως τώρα ἴσως ὀρθά, ἔβλεπον ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὰ καὶ ἐγκαίρως ὑπεχώρουν. Τοιαύτη ἔγκαιρος ὑποχώρησις οὐδεμίαν ἐντροπὴν δύναται νὰ φέρῃ, ἀλλὰ μᾶλλον σύστασιν καὶ ἔπαινον (χειροκροτήματα).

§292Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ λαμβάνω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, κυρίως ὄχι διὰ νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τοῦ ἀσυμβιβάστου ἢ κατὰ τοῦ ἀσυμβιβάστου τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ ἔχουσι τὴν γνώμην ὅτι πρέπει ν’ ἀποκλεισθῶσι τῆς πολιτικῆς, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσι τῆς πολιτικῆς οἱ ἀξιωματικοί. Ὅτε τὸ πρῶτον ἐν ἔτει 1865 ἐγένετο τὸ Σύνταγμα ἡμῶν, ὁ στρατὸς διευθύνων καὶ τότε τὰ τῆς ἐπαναστάσεως ἐκανόνισεν, ὅπως μετέχωσιν ἐνεργῶς οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς πολιτικῆς, καὶ ἐπὶ ὁλόκληρον τεσσαρακονταετίαν ὁ στρατὸς μετεῖχε τῆς πολιτικῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι, ἂν ἀνατρέξῃ τις εἰς τὴν Ἱστορίαν, θέλει ἴδει ὑπερόχους στρατιωτικοὺς ἄνδρας μετασχόντας τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, διευθύναντας τὰ κοινά, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀγωνισκμένους ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν, ἀγωνισκμένους ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Ἐν τοσούτῳ παρὰ τὰ ὑπέροχα προσόντα, τὰ ὁποῖα οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι ἐπεδείξαντο, παρὰ τὸ μεγαλεῖον τοῦ νοῦ καὶ τὴν πληθὺν τῶν γνώσεών τινων τῶν ἀνδρῶν τούτων, παρ’ ὅλα ταῦτα, τὰ κακὰ τὰ ἐπελθόντα ἐκ τῆς ἀναμίξεως τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ πολιτικῇ, οὐχὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνεμιγνύοντο ἀφ’ ὑψηλοῦ καὶ οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ εἶναι καὶ ἦσαν χρήσιμοι εἰς τὴν Πολιτείαν ἀναμιγνυόμενοι ἐν τῇ πολιτικῇ, ἀλλ’ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐχρησιμοποίουν τὴν πολιτικὴν καὶ ὡς μέσον λήψεως μακρῶν ἀδειῶν, ὡς μέσον κομματικῆς ἐνισχύσεως κατὰ τόπους, τὰ κακὰ τὰ ἐπελθόντα ἦσαν μεγαλείτερα τῶν ἀγαθῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ χρόνου μακροῦ ἐμορφώθη ἡ γνώμη ὅτι ἔπρεπεν οἱ ἀξιωματικοὶ ν’ ἀπομακρυνθῶσι τῆς πολιτικῆς. Οὕτω διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1882 ἐτέθησαν περιορισμοί, μετὰ ταῦτα δὲ διὰ νόμου νεωτέρου ἐτέθησαν αὐστηρότεροι ἔτι περιορισμοὶ καὶ τελευταῖον ἐπῆλθεν ὁ νόμος τοῦ 1906, ὁ ὁποῖος ἀπηγόρευσε τελείως εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὸ πολιτεύεσθαι. Ἡ ἐπανάστασις ἡ ἐπελθοῦσα διευθυνομένη καὶ αὖθις ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν ἔκρινεν ὄχι ὅπως ἔκριναν οἱ συνάδελφοι αὐτῶν ἐν ἔτει 1864, ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἐπέστη ἡ στιγμὴ νὰ παραδώσῃ τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων εἰς τὴν κυριαρχίαν τοῦ λαοῦ ἔθηκεν ὡς ὅρον καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ τῆς Πολιτείας τὴν ἀπομάκρυνσιν πάντων τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς. Δὲν γνωρίζω ἂν μόνον τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀντετάχθησαν κατὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπάρχουσιν ἢ δύναταί τις καὶ ἄλλα ν’ ἀντιτάξῃ ὑποστηρίζων ὅτι εἶναι χρήσιμος ἐν πολλαῖς περιστάσεσιν ἡ παράστασις τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ πάντα ταῦτα τὰ ἐπιχειρήματα δὲν δύνανται νὰ πείσωσί τινα ὅτι πρέπει ἤδη νὰ ὀπισθοδρομήσῃ ἡ Πολιτεία καὶ νὰ μὴ ἀποκλείσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, διότι τὰ ἐλπιζόμενα ἀγαθὰ ὑποτίθεται ὅτι θὰ εἶναι πολὺ μεγαλείτερα τῶν δυσαρέστων συνεπειῶν, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ ὁ τέλειος ἀποκλεισμός τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς. Τούτου λοιπὸν δεδομένου, ἡ ἐτυμηγορία ἐξεδόθη· ἡμεῖς εἴμεθα ἐκτελεσταὶ τῆς ἐθνικῆς ἀποφάσεως. Ὅσον καὶ ἂν συνηγορήσωμεν ὑπὲρ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης γνώμης, δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, διότι εἶναι ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ἔθνος ὁλόκληρον πρωτοστατοῦντος τοῦ στρατεύματος. Ὁ ἀποκλεισμὸς ὅμως τῶν ἀξιωματικῶν ἔχει συνεπείας, τὰς ὁποίας πρέπει ἡ διπλῆ αὕτη Βουλὴ νὰ προλάβῃ. Ἔχει συνεπείας δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ κατὰ τὰς πρώτας ἐκλογὰς τῆς διπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς ἐξέθηκαν κάλπην καὶ μετέσχον τῆς Βουλῆς ἐκείνης, καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπολιτεύθησαν κατὰ τὴν περίοδον ταύτην καὶ ἀπέτυχον ἢ ἐπέτυχον καὶ συμπαρεδρεύουσι μεθ’ ἡμῶν. Ὁ νόμος τοῦ 1906 εἶναι ἐν ἰσχύϊ, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον πάντες, ὅσοι ἐξέθηκαν κάλπην, δὲν δύνανται τοῦ λοιποῦ νὰ προαχθῶσιν, ἀπώλεσαν τελείως τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς αὐτῶν καὶ οἱ ἐξερχόμενοι ὅσοι ἐπέτυχον, καὶ οἱ ἐξελθόντες ἐντεῦθεν ὅσοι ἀπέτυχον ἤδη, ἐπέτυχον ὅμως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν διπλῆν Βουλήν, καὶ ἐκεῖνοι ὅσοι ἐξέθηκαν μόνον κάλπην, ἐν τῷ στρατεύματι θὰ παραμείνωσι μὲ τὸν αὐτὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον εἶχον ἰσοβίως. Ἀλλὰ θὰ εἴπῃ τις· ἀφοῦ ἴσχυεν ὁ νόμος τοῦ 1906, διατί οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ κατῆλθον εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα; Ἂς ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τῆς ἀσυνέτου αὐτῶν πράξεως. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὑπὸ ποίας περιστάσεις ἐνεργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ τῆς διπλῆς ταύτης Βουλῆς τὸ πρῶτον κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ παρελθόντος ἔτους. Εὑρίσκετο τὸ Κράτος ἐν ἐπαναστατικῇ κινήσει, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἰς τὴν πρώτην ἐκείνην Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν μέγιστος ἀριθμὸς Βουλευτῶν ἦτο κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς γνώμης ὅτι ἡ κληθεῖσα Βουλὴ δὲν ἦτο Ἀναθεωρητική, ἀλλὰ Συντακτικὴ Συνέλευσις. Καί, ὅτε τοιαύτη πεποίθησις ἐκράτει παρὰ τοῖς πολλοῖς, δὲν πρέπει νὰ ἀξιῶμεν ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μετέσχον τοῦ ἀγῶνος, νὰ μὴ ἔχωσι τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθωσιν εἰς Βουλήν, διὰ τὴν ὁποίαν ἴσχυεν ὁ νόμος τοῦ 1906, ἀλλ’ εἰς Συντακτικὴν Συνέλευσιν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ νόμος εἶχεν ἀργήσει. Ὑπὸ τὰς ἰδέας αὐτὰς τὰς ἐπαναστατικάς, τὰς ἴσως ἐκτρόπους, ἐπολιτεύθησαν καὶ ἐκεῖνοι, φρονοῦντες ὅτι δὲν ἔπραττον παράνομον πρᾶξιν. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον νὰ παραμείνωσιν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου τούτου καὶ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας αὐτοῦ. Εἶναι εὔλογον ἡ Βουλὴ εὐθὺς ὡς ψηφίσει τὸ ἄρθρον 71 νὰ ψηφίσῃ καὶ ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μετέσχον εἰς τὴν παρελθοῦσαν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μετέχουσι τῆς παρούσης, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξετέθησαν ἁπλῶς, δὲν ὑφίστανται τὰς συνεπείας τοῦ νόμου τοῦ 1906, ἀλλ’ ἐπανερχόμενοι εἰς τὸ στράτευμα θέλουσι λάβει τὴν τάξιν αὐτῶν καὶ θέλουσι προαχθῆ ὡς οἱ συνάδελφοι αὐτῶν, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς προαγωγῆς των. Ἂν ὅμως τινὲς τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν ἐπιτυχόντων καὶ τῶν λαβόντων μέρος κατὰ τὴν Βουλὴν ταύτην νομίζωσιν ἑαυτοὺς χρησίμους εἰς τὴν πολιτικήν, νομίζωσιν ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον συνεζυμώθησαν μετὰ τῆς πολιτικῆς, ὥστε διὰ τῆς ἐπανόδου των εἰς τὸ στράτευμα δὲν ἤθελον ἀποβῆ ὠφέλιμοι οὔτε εἰς ἑαυτοὺς οὔτε εἰς τὴν πατρίδα, καὶ ἂν νομίζωσιν ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθῶσι προσφέροντες τὰς ὑπηρεσίας αὐτῶν εἰς τὴν Πολιτείαν, μετέχοντες τῆς πολιτικῆς, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὸ μέσον, νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν εὐκαιρίαν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσιν, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθοῦσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ταύτης ἢ καὶ ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν λῆξιν αὐτῶν, ὅπως ἀποστρατευθῶσιν, ἀποστρατευόμενοι δὲ λάβωσι τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ, καθ’ ὃν τρόπον ἔλαβον τὴν σύνταξίν των πάντες μέχρι τοῦδε, καὶ καθ’ ὃν τρόπον ἅμα συμπληρώσωσι τὰ ἐν τῷ νόμῳ καθοριζόμενα ἔτη θὰ λάβωσιν αὐτήν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τρίτη συνέπεια, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἄρωμεν. Ἀφοῦ ἀποξενοῦνται πλέον οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς πολιτικῆς, ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1882, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπηρετῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς οὓς νομοὺς ἐπολιτεύθησαν ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ὁλόκληρα, δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἰσχύουσα· πρέπει νὰ δώσωμεν τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὰς ὑπηρεσίας τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, ὅπως τοποθετῶσι τοὺς ἀξιωματικοὺς κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, μὴ δεσμευομένης ὑπὸ τοῦ νόμου ἐκείνου, διότι δὲν ἔχει πλέον οὗτος λόγον ὑπάρξεως. Ἔπαυσεν ὑφισταμένη ἡ αἰτία, ἐξ ἧς προέκυψεν ἡ ἀνάγκη τοῦ νόμου, διότι, ἀφοῦ δὲν θὰ πολιτεύωνται οἱ ἀξιωματικοί, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ μὴ τοποθετῶνται εἰς τὰ μέρη, ὅπου ἐπολιτεύοντο μέχρι τοῦδε. Μὲ τοιαύτας σκέψεις, κύριοι Βουλευταί, ὑποβάλλω ψήφισμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον αὐτὴ θέλει κρίνει εὐθὺς μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ 71 ἄρθρου, διὰ νὰ προλάβῃ δυσαρέστους συνεπείας καὶ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συμβῶσιν.

§293ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πρόκειται, μοὶ φαίνεται, περὶ ἐλαχίστου ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἐν πάσῃ περιπτώσει, μολονότι δὲν θὰ προαχθῶσιν εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμὸν μένοντες ὀλίγα ἔτη εἰς τὸ στράτευμα, ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα συντάξεως τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ. Πρόκειται δηλαδὴ νὰ λάβωσι μίαν σύνταξιν σήμερον, τὴν ὁποίαν ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ λάβωσι μετὰ ἓν ἔτος ἢ δύο ἔτη.

§294Γ. ΠΩΠ. Ἀναγνώσατε, κύριε Τσιριμῶκε, τὸ ψήφισμα.

§295Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ Βʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ἀσκοῦσα τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς πρὸς ἀναθεώρησιν καὶ μεταρρύθμισιν τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, Ψηφίζει Διὰ τοὺς ἐκλεγέντας Βουλευτὰς εἰς μίαν τῶν δύο τελευταίων Ἀναθεωρητικῶν Βουλῶν ἢ καὶ τοὺς ἐκθέσαντας βουλευτικὴν ὑποψηφιότητα διὰ τὰς ὡς ἄνω εἴρηται Βουλὰς ἀξιωματικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ δὲν ἰσχύει ὁ νόμος ΓΡΙʹ—3110 —τῆς 28 Μαΐου 1906 μετὰ τὴν γενομένην μεταρρύθμισιν τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος. Οἱ δὲ ἐκλεγέντες Βουλευταὶ εἰς μίαν τῶν ἀνωτέρω δύο Βουλῶν ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, βαθμοῦ κατωτέρου τοῦ συνταγματάρχου, οἱ ὑποστάντες ἕνεκα τούτου τὰς συνεπείας τοῦ ΓΡΙʹ νόμου τῆς 28 Μαΐου 1906, ἐὰν ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος ψηφίσματος ἐξαιτήσωνται τὴν ἀποστράτευσίν των, εἴτε ἔχουσιν εἴτε μὴ συμπεπληρωμένον τὸν πρὸς ἀποστράτευσιν δι’ ἀρχαιότητα ὑπηρεσίας νενομισμένον χρόνον, λαμβάνουσι τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμὸν ἐκείνου, ὃν θὰ κέκτηνται κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος ψηφίσματος καὶ τὴν εἰς αὐτὸν ἀντιστοιχοῦσαν σύνταξιν μετὰ τῶν ἐκ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ καὶ τοῦ Ταμείου τῶν ἀποστράτων τοῦ Β. Ναυτικοῦ νενομισμένων διὰ τοὺς ἕνεκεν ἀρχαιότητος ὑπηρεσίας ἀποστράτους ἀξιωματικοὺς δικαιωμάτων. Οἱ δὲ μὴ ἐξαιτησάμενοι ἐντὸς τῆς κατὰ τὴν προηγουμένην παράγραφον μηνιαίας προθεσμίας τὴν ἀποστράτευσίν των ὑπόκεινται εἰς τὰς συνεπείας τοῦ ΓΡΙʹ νόμου τῆς 28 Μαΐου 1906. Ὁ νόμος ϠΞΒʹ τῆς 15 Μαΐου 1882 περὶ τῶν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐκτιθεμένων ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν στρατοῦ δὲν ἰσχύει ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος ψηφίσματος καὶ διὰ τοὺς ὑπὸ τὸ Κράτος αὐτοῦ ἐκθέσαντας βουλευτικὴν ὑποψηφιότητα, ἀνακηρυχθέντας ἢ μὴ ὡς ὑποψηφίους Βουλευτάς, καθὼς καὶ διὰ τοὺς ἐκλεγέντας ἢ μὴ τοιούτους, οἵτινες δύνανται ἐφεξῆς νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν οἱᾳδήποτε ἐπαρχίᾳ κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος ψηφίσματος ἄρχεται ἀπὸ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ, ὅπερ θέλει δημοσιευθῆ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως». Ἐν Ἀθήναις τῇ 4 Ἀπριλίου 1911.

§296ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω· ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸν νόμον στρέφεται καὶ τὸν καταργεῖ;

§297Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὄχι· δὲν καταργεῖ νόμον. Οὕτως ἔχει τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§298ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί· τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ὑπὸ ἀναθεώρησιν ἄρθρου προυκάλεσε μακρὰν συζήτησιν, τὸ ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ τῶν ἀσυμβιβάστων. Ἡ συζήτησις ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ ἦτο τόσον μακρά, ἐὰν ἐξ ἀρχῆς ἀπεφασίζομεν ὅτι τὰ ἀσυμβίβαστα, τὰ ὁποῖα θὰ καθιερώσωμεν διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Συντάγματος, δὲν εἶναι περιοριστικά, δὲν εἶναι ἀποκλειστικά, ὅτι δηλαδὴ καθιεροῦμεν μόνον ἐκεῖνα τὰ ἀσυμβίβαστα, περὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ διπλῆ γνώμη σήμερον, ἀφήνομεν δὲ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὅπως τοῦ λοιποῦ καὶ ἄλλα ἀσυμβίβαστα, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, καθιερώσῃ. Ἐκεῖνα τὰ ἀσυμβίβαστα, περὶ τῶν ὁποίων νομίζω ὅτι ὑπάρχει μεμορφωμένη ἤδη γνώμη καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ καὶ ἔξω αὐτῆς, εἶναι ἐκεῖνα, περὶ τῶν ὁποίων νομίζω ὅτι προνοεῖ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία κυρίως εἶναι διατύπωσις ὡς ἀποτελοῦσα τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως τῆς γενομένης ἐνώπιον ἡμῶν. Κατὰ τὴν διατύπωσιν ταύτην «τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ ἔργα τοῦ διευθυντοῦ ἢ ἄλλου ἀντιπροσώπου, διοικητοῦ ἢ ἐμμίσθου νομικοῦ συμβούλου καὶ ὑπαλλήλου ἐμπορικῶν ἑταιρειῶν ἢ ἐπιχειρήσεων ἀπολαυουσῶν εἰδικῶν προνομίων ἢ τακτικῆς ἐπιχορηγήσεως δυνάμει εἰδικοῦ νόμου». Ἡ τοιαύτη διατύπωσις δὲν ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸ δεύτερον ἐδάφιον τὸ διατυπωθὲν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς παρὰ μόνον κατὰ τοῦτο, ὅτι, ἀντὶ νὰ ὁμιλῶμεν περὶ διοικητῶν καὶ ὑποδιοικητῶν, διευθυντῶν ἢ ὑποδιευθυντῶν, ὅλα αὐτὰ περιλαμβάνονται διὰ τῆς ἐκφράσεως «διευθυντοῦ ἢ ἄλλου ἀντιπροσώπου» ἕνεκα συντομεύσεως τῆς ἐκφράσεως.

§299Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὰ διοικητικὰ συμβούλια περιλαμβάνονται;

§300ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ περιλαμβάνω. Ἄλλη τροποποίησις εἶναι ὅτι ἀφαιρεῖται τὸ «ἐκδοτικῶν», διότι ἀναφέρομεν τὰς ἑταιρείας, τὰς ἀπολαυούσας εἰδικῶν προνομίων, καὶ τοιαῦται εἶναι καὶ αἱ ἐκδοτικαὶ τράπεζαι.

§301Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὰ δικονομικὰ προνόμια τὰ περιλαμβάνετε;

§302ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ τῆς ἐκτελέσεως; Θὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῶν. Ἀντὶ «βιομηχανικῶν ἢ ἐμπορικῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν» γίνεται χρῆσις τῆς ἐκφράσεως «ἐμπορικῶν ἑταιρειῶν».

§303Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀνωνύμων.

§304ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν κάμνω λόγον περὶ ἀνωνύμων, ἀλλὰ περὶ ἐμπορικῶν ἑταιρειῶν καὶ ἐπιχειρήσεων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀνήκωσι καὶ εἰς ἓν μόνον πρόσωπον. Διότι, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἐπιχορηγήσεως, ἡ ὁποία λαμβάνεται δι’ εἰδικοῦ νόμου, βεβαίως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀσυμβίβαστον καὶ διὰ τὸν κύριον τῆς ἐπιχορηγήσεως αὐτῆς. Ἀφῃρέθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ἔκφρασις; «ἢ συνδεομένων μετὰ τοῦ Κράτους διὰ παραχωρήσεων ἢ ἐργολαβιῶν». Ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τοῦτο, ἡ διατύπωσις, ὅπως εἶχεν ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν εἶναι πλήρης, διότι δύναται νὰ ἀγάγῃ μακρὰν τοῦ σκοποῦ τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ὑπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Δὲν δυνάμεθα ἐν γένει νὰ εἴπωμεν ὅτι πᾶσα ἀνάληψις ἐργολαβίας σχέσιν ἔχουσα πρὸς τὸ Δημόσιον δύναται νὰ δημιουργῇ λόγον ἀσυμβιβάστου, διότι, ὅπου πρόκειται περὶ ἐργολαβίας, ἡ ὁποία ἀναλαμβάνεται κατόπιν δημοσίου διαγωνισμοῦ, βεβαίως ἀσυμβίβαστον δὲν δύνασθε νὰ καθιερώσητε· μόνον ἐὰν ἡ ἐργολαβία εἶναι κατόπιν συμβάσεως, τότε δύναται νὰ καθιερωθῇ ἀσυμβίβαστον, ὄχι ὅμως ὅταν εἶναι πόρισμα δημοσίου διαγωνισμοῦ. Κατὰ τὴν διατύπωσιν ταύτην οὐ μόνον αἱ ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρεῖαι, ἀλλὰ καὶ ὅλοι οἱ ἐφοπλισταὶ θὰ ἀπεκλείοντο τοῦ περιβόλου τούτου, διότι ὅλοι ἔχουσιν ἀναλάβει τὴν μεταφορὰν τῶν φακέλων τῶν ταχυδρομικῶν ἐργολαβικῶς ἀντὶ ἐλαττώσεως τῶν φαρικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα πληρώνουσιν, ἡ ὁποία ἐλάττωσις ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὴν ἐπιχορήγησιν, ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς διὰ τὴν ἐργολαβίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἀναλάβει. Εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὡς ἔχει. Ἐπειδὴ χρήζει μακροτέρας μελέτης, θὰ ἀνατεθῇ ἡ καθιέρωσις τοῦ ἀσυμβιβάστου τούτου εἰς τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν δύναταί ποτε νὰ περιλάβῃ τοιαύτην διάταξιν. Αὗται εἶναι αἱ τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας εἰσάγω εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο. Νομίζω ὅτι κάτι μὲ ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας.

§305Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἄν περιλαμβάνωνται μεταξὺ τῶν προνομίων τὰ προνόμια ἐκτελέσεως.

§306ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι εἰδικὰ προνόμια· περὶ τούτων προνοεῖ γενικὸς νόμος. Κατὰ τὰ λοιπὰ τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου μένει ὡς ἔχει: «Οἱ διατελοῦντες εἴς τινα τῶν κατηγοριῶν τούτων ὀφείλουσιν ἐντὸς 8 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς αὑτῶν νὰ δηλώσωσιν ἐπιλογὴν μεταξὺ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος ἢ τῶν ὡς ἄνω ἔργων. Ἐν παραλείψει δὲ τῆς τοιαύτης δηλώσεως ἐκπίπτουσιν αὐτοδικαίως τοῦ ἀξιώματος τοῦ Βουλευτοῦ». Εἰς τρίτον ἐδάφιον ἀντὶ τοῦ νῦν τιθεμένου, τὸ ὁποῖον, ἐὰν μείνῃ, πάλιν θὰ ἀποκλείσῃ ὅλας τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρείας καὶ ὅλους τοὺς ἐφοπλιστάς, νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ τεθῇ τοῦτο: «Νόμος δύναται νὰ καθιερώσῃ τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος καὶ πρὸς ἕτερα ἔργα».

§307Γ. ΠΩΠ. Ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον, ἀποκλείει πλέον πᾶν ἄλλο.

§308ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν νομίζω ὅτι ἡ τοιαύτη διατύπωσις ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἀντιρρήσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας φοβούμεθα ὅτι περιοριστικῶς τίθενται, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ πλέον ἀνησυχία ἐν τῷ μέλλοντι, διότι ἀφήνομεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ διορθώσῃ τὰ πράγματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσιν ἀντιρρήσεις, περιλαμβάνομεν δὲ μόνον σήμερον ἐκείνας, περὶ τῶν ὁποίων δὲν φαίνονται ὑπάρχουσαι σπουδαῖαι ἀντιρρήσεις.

§309Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἰς τὸ προσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς γράφεται «ἐμμίσθου δικηγόρου», ὑμεῖς δὲ λέγετε «ἐμμίσθου νομικοῦ συμβούλου»· τίς εἶναι ἡ διαφορά;

§310ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὴν διαφορὰν δὲν θὰ εἶναι εὔκολον νὰ τὴν εὕρω, ἀλλὰ νὰ σᾶς εἴπω ἀπὸ ποίας ἰδέας ἀνεχώρησα. Εἶπον: τὸ «ἔμμισθος δικηγόρος» δὲν ὁρίζει τίποτε, διότι, ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ κατάχρησις τοῦ πράγματος, δὲν θὰ τὸ περιορίζῃ ἡ λέξις «ἔμμισθος». Θὰ δίδωνται αὐτῷ μία ἢ δύο ὑποθέσεις, καὶ τὴν πρώτην τοῦ ἔτους δύναται νὰ στέλληται ὑπὸ τύπον ἑνὸς δώρου πρωτοχρονιάτικου ἡ ἀμοιβή. Νομίζω ὅτι, ἐὰν διετυποῦτο κατὰ τοιοῦτόν τινα τρόπον, δὲν θὰ ἐπετυγχάνομεν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Φαίνεται δὲ μάλιστα ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν ἐμμίσθων νομικῶν συμβούλων εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀνταποκρίνεται περισσότερον πρὸς τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἐπαρουσιάσθη ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποφασίσωμεν νὰ ἀποκλείσωμεν ἐν γένει ὅλους τοὺς δικηγόρους, τοὺς σχετιζομένους πρὸς τὰς ἑταιρείας αὐτάς, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο πολὺ — πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν, νομίζω —, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν διατύπωσιν ἀφήνοντες τὸν νόμον, ἐὰν ἡ περαιτέρω πεῖρα μᾶς ἀποδείξῃ ὅτι καὶ τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ, νὰ τὸ περιλάβῃ.

§311Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον δὲν φρονεῖτε νὰ περιληφθῇ μετὰ τὸ «δημόσιοι» «καὶ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι»;

§312ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ. Ἐγὼ δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον. Ἐν τῷ πρώτῳ ἐδαφίῳ νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ φράσις «δημαρχικοὶ πάρεδροι». Δὲν νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀποκλείσωμεν τῆς Βουλῆς τοὺς δημαρχικοὺς παρέδρους, οἱ ὁποῖοι σπανίως καὶ εἰς ὅλως ἐξαιρετικὰς περιστάσεις δύνανται νὰ ἀντικαθιστῶσι τὸν δήμαρχον. Ἴσως ὅμως, ἀντὶ τῶν δημαρχικῶν παρέδρων, θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ περιλάβωμεν τῇ παρατηρήσει καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων τοὺς ἐμμίσθους δημοτικοὺς ὑπαλλήλους.

§313Γ. ΠΩΠ. Θὰ καταντήσῃ ἐντελῶς προσωπικὴ πλέον ἡ διάταξις.

§314ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διατί προσωπική;

§315Γ. ΠΩΠ. Ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ δῆμοι;

§316ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ λόγος περὶ δικαστικῶν κλητήρων. Νὰ λείψωσιν οἱ δημαρχικοὶ πάρεδροι καὶ νὰ μείνωσιν οἱ δικαστικοὶ κλητῆρες;

§317ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θεωρεῖτε ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπές;

§318ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὁ δικαστικὸς κλητὴρ δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἐνασκῇ τὰ ἔργα του.

§319ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅταν εἶναι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ μένωσιν εἰς τὰς ἕδρας των, ἵνα ὁ πολίτης εὑρίσκῃ αὐτούς.

§320Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Τὸν δικαστικὸν κλητῆρα δύναται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ὀψέποτε θελήσει νὰ τὸν παύσῃ.

§321ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐκτὸς ὅτι δύναται νὰ τὸν ἐπηρεάσῃ εὐκολώτερον, τὸ ὁποῖον εἶναι εἷς λόγος, δι’ ὃν ἀποκλείονται οἱ δημόσιοι ἔμμισθοι ὑπάλληλοι, ἀλλὰ καὶ διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἀναλογία εἰς τὴν νομοθεσίαν. Ἀφοῦ ἀπεκλείσαμεν τοὺς συμβολαιογράφους καὶ τοὺς φύλακας τῶν ὑποθηκῶν καὶ μεταγραφῶν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλείσωμεν καὶ τοὺς δικαστικοὺς κλητῆρας. Νομίζω ὅτι ὡς ἔχει διατυπωθῆ τὸ ἄρθρον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς καὶ εἰδικῶς καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς τοῦτο δ’ ἀποτείνομαι πρὸς τὸν πρόεδρον αὐτῆς.

§322ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατ’ οὐσίαν οὐδὲν μεταβάλλει. Ἔχομεν τὸ εὐεργέτημα τὸ ἀγαθὸν ὅτι δὲν γίνεται παρεξήγησις ὡς πρὸς τὰς ἑταιρείας, τὰς διὰ δημοσίου διαγωνισμοῦ ἀναλαβούσας τὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας, αἵτινες λαμβάνουσιν ἀντίστοιχον ἀμοιβήν, τὴν ἔκπτωσιν τῶν τελῶν, καὶ ἔχομεν τὸ ἀγαθὸν ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ αὔξησις τῶν ἀσυμβιβάστων διὰ νόμου. Ἑπομένως δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει διαφορά τις.

§323Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀποκλεισθῶσι καὶ οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ Δημόσιον κατόπιν συμβάσεως.

§324ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἂς τὸ κανονίσῃ ὁ νόμος. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν εἰς αὐτό. Τώρα μοὶ ὑπολείπεται νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω πολλὰς λέξεις, κύριοι Βουλευταί. Τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν στρατιωτικῶν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τὸν ἐζήτησεν ὁ στρατός. Ἐπαναλαμβάνω τὴν διαβεβαίωσιν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Ζακύνθου, ὁ ὁποῖος ἐφάνη μὴ πιστεύων ὅτι τὸ πρᾶγμα ἔχει οὕτως, ὅτι, ὅταν ἡ ἐπανάστασις ἡ στρατιωτικὴ ἐπρόκειτο νὰ ἀποσυρθῇ ἐντελῶς καὶ νὰ διαλυθῇ ὁ στρατιωτικὸς σύνδεσμος, ἀπεφασίσθη δὲ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον νὰ συγκληθῇ διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ὁ στρατιωτικὸς σύνδεσμος ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἔργον τῆς διπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς οὐδεμίαν ἄλλην διετύπωσεν ἀξίωσιν παρὰ μόνον νὰ λάβῃ τὴν ὑπόσχεσιν τῶν διευθυνόντων τότε τὰ τῆς Βουλῆς ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι ὑπετίθετο ὅτι θὰ διηύθυνον καὶ τὰς ἐργασίας τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ὅτι θὰ ψηφισθῇ μὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐκείνης ἀναθεώρησις τοῦ ἄρθρου 71 πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν, ὅτι δὲ οἱ ἀναλαβόντες τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην θὰ ἐφρόντιζον καὶ ἐν τῇ Ἀναθεωρητικῇ Βουλῇ νὰ ὑποστηρίξωσιν, ὅπως ἀποκλεισθῶσιν ἐντελῶς ἀπὸ τῆς Βουλῆς οἱ στρατιωτικοί. (Χειροκροτήματα). Ἔχω καθῆκον μάλιστα νὰ ἀναφέρω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι, ὅτε ἀπεφασίσθη τὸ πρᾶγμα τοῦτο, παρετήρησα, παριστάμενος εἰς τὴν συζήτησιν τὴν σχετικήν, ἡ ὁποία διεξήχθη ὑπὸ τῶν διευθυνόντων τότε τὰ τῆς ἐπαναστάσεως, ὅτι ἴσως θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ μὴ ἀποκλεισθῶσιν, ἂν μὴ οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, τοὐλάχιστον οἱ γενικοὶ ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ κατέρχωνται εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ μιᾷ φωνῇ ὅλοι οἱ διευθύνοντες τότε τὰ τῆς ἐπαναστάσεως παρετήρησαν, ὅτι τὸ κακὸν ἔπρεπε νὰ κοπῇ ἀπὸ τῆς ῥίζης, καὶ δὲν θὰ ἐκόπτετο, ἂν ἀφήσωμεν τὴν κορυφήν, διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ μικρόβιον τῆς πολιτικῆς ὀλίγον ἐνωρίτερον, θὰ ἤρχιζε νὰ ἀποβλέπῃ εἰς αὐτὴν εὑρισκόμενος εἰς τοὺς κατωτέρους ἀκόμη βαθμούς, ὅπερ θὰ εἶχε συνεπείας ἰδίως ἐπὶ τῆς διασαλεύσεως τῆς πειθαρχίας, διότι, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὰς ἐκλογάς, θὰ εἶχεν ἀνάγκην νὰ περιποιῆται πολλοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι θὰ τῷ ἐχρησίμευον κατὰ τὸ στάδιον τῶν μελλουσῶν ἐκλογῶν. Ἀνέφερα ὡς ἐπιχείρημα ἀρκετόν, διὰ νὰ μὴ νομίσω ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ἀσχοληθῶ περισσότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὴν κρίσιν τοῦ στρατοῦ, διότι τὴν νομίζω καὶ κρίσιν ἐπαϊόντων, ἀλλὰ καὶ κρίσιν ἀμερόληπτον. Προφανῶς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ στρατὸς διὰ λόγον ἀντίθετον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ ἐπιδιώκει νὰ ἀποκλείσῃ ἑαυτὸν ἀπὸ τὴν πολιτικήν, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ στρατὸς δὲν ἠξεύρει τίνα κακὰ ἔφερεν εἰς τὸν στρατὸν τὸ γεγονός, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἠδύναντο νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὰς πολιτικὰς διαμάχας καὶ τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας. Ἐνόμισα ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ λεχθῶσι ταῦτα, διότι, φαίνεται, ὅτι δὲν τὰ γνωρίζουσι πάντες, ἀφοῦ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου ἐφαίνετο μὴ πιστεύων ταῦτα. Διότι ἀληθῶς νομίζω ὅτι τιμᾷ ἐξαιρέτως τὴν στρατιωτικὴν ἐπανάστασιν τὸ γεγονὸς τοῦτο, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν τῆς ὑπάρξεως αὑτῆς τοῦτο ἠξίωσε πρὸς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος, ἠθέλησε νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς ἑαυτήν, ὅτι τοῦ λοιποῦ οἱ τοῦ στρατοῦ δὲν θὰ θελήσωσι νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας ἐπὶ βλάβῃ ἀκριβῶς τοῦ στρατεύματος. Ἂν δὲ τοῦτο ἐν ἄλλῃ ἐποχῇ ἐζητεῖτο ἐπιμόνως, νομίζω, ὅτι σήμερον οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἶναι τὸ πρᾶγμα ἐπιβεβλημένον, ὅτε παριστάμεθα εἰς τὴν σοβαρωτέραν ἀπόπειραν, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, ὅπως κατορθώσωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν πάντοτε ἑτοιμοπόλεμον τὴν δύναμιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπιτρέπουσιν οἱ πόροι ἡμῶν, ἡ ὁποία θὰ δύναται νὰ ἀμύνηται πάντοτε ὑπὲρ τῆς τιμῆς τοῦ ἔθνους καὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Γεννᾶται μόνον ἀληθῶς κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος. Νομίζω ὅτι κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁριστικῶς χωρίζεται ὁ στρατὸς ἀπὸ τὴν πολιτικήν, κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἠμποροῦμεν, καὶ ὀφείλομεν, νὰ λάβωμεν ἓν μέτρον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέχρι τοῦδε καθεστῶτος, καίπερ ἀνήκοντες εἰς τὸν στρατόν, ἐπολιτεύθησαν ἐν τούτοις συγχρόνως, εἴτε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν εἴτε κατὰ τὴν παροῦσαν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ὡς ἐκ τούτου τὰς συνεπείας ἑνὸς νόμου, τοῦ ὁποίου τὸ ἀπολύτως συνταγματικὸν εἶναι τοὐλάχιστον ἀμφισβητήσιμον, καὶ οἱ ὁποῖοι βλέποντες σήμερον ὅτι τὰ δύο ταῦτα στάδια χωρίζονται ἐντελῶς ἀπ’ ἀλλήλων καὶ συναισθανόμενοι, ὅτι τὸ στρατιωτικόν, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε δὲν τοὺς εἵλκυεν ἀποκλειστικῶς, τοῦ λοιποῦ θ’ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὰς εὐγενεστάτας τῶν προθέσεών των, θὰ ἦσαν διατεθειμένοι νὰ ἀποχωρισθῶσιν ἀπὸ ἡμᾶς, διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, δι’ ἐκείνους θὰ ἦτο δίκαιον νὰ ὁρισθῇ διὰ διατάξεως θετικῆς, ὅτι αὐτοὶ ἐπανερχόμενοι εἰς τὸν στρατὸν δὲν ἔχουσι νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἔχει ψηφισθῆ κατὰ τὸ 1906. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις ὅτι εὑρίσκονται ὑπὸ νέας ἐντελῶς περιστάσεις ἐκεῖνοι ἐκ τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐξέθεσαν ὑποψηφιότητα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν καὶ τὴν παροῦσαν Βουλήν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον κρίνει ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς αὐτοὺς νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸν στρατὸν μᾶλλον παρὰ νὰ ἐμμείνωσιν εἰς τὴν πολιτικήν, ὀρθὸν εἶναι νὰ ἀπαλλαγῶσι τῶν συνεπειῶν τοῦ νόμου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ ἐκεῖνος νόμος περιστατικὸς προσπαθῶν διὰ βεβιασμένης ἴσως ἑρμηνείας τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος νὰ ἀποτρέψῃ ἐμμέσως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποτρέψῃ ἀμέσως. Ἐπίσης δύναται νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν σταδίων ἤθελον προκρίνει τὸ πολιτικὸν καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἔμενον μεταξὺ ἡμῶν, καὶ δι’ ἐκείνους νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται μία ἰδιαιτέρα πρόνοια σήμερον, ἀφοῦ διὰ τοσούτους ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἐκ τοῦ στρατοῦ, ἀκόμη καὶ διὰ τοὺς ἐκκαθαρισθέντας ἐλήφθη ὁμοία πρόνοια. Ὑπόσχομαι δὲ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι θὰ εἰσαγάγω σχετικὴν πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ διαρρυθμίσω ταῦτα, καὶ ὑπόσχομαι νὰ ψηφισθῇ αὕτη πρὸ τοῦ πέρατος τοῦ ἀναθεωρητικοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ μὴ δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι δύναται νὰ παραμεληθῇ τὸ πρᾶγμα. Ὑποθέτω ὅτι μετὰ τὰ λεχθέντα δύναται νὰ φθάσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τὴν ὥραν ταύτην εἰς τὸ νὰ ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον αὐτό, διότι οὕτω θὰ κατορθώσωμεν νὰ ψηφίσωμεν καὶ τὰς ἐπιλοίπους διατάξεις, ὥστε ἀπερχόμενοι αὔριον, ἵνα ἑορτάσωμεν τὸ Πάσχα, νὰ ἔχωμεν τὴν συνείδησιν ὅτι ἠδυνήθημεν νὰ ἐκτελέσωμεν ὄχι ὅσα ἔπρεπεν, ἀλλ’ ὑπὸ τὰς περιστάσεις αὐτὰς ὅσον ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελέσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§325Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Θὰ μὲ συγχωρήσῃ ἡ Βουλή, ἄν, προκειμένου νὰ δώσω καὶ ἐγὼ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἄρθρου, εἴπω δύο λέξεις. Διατελῶ, ὁμολογῶ, ἐν ποιᾷ τινι συγκινήσει. Ἀναπολῶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὅλας τὰς στρατιωτικὰς φυσιογνωμίας, αἵτινες παρῆλθον ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης, τὰς πολλὰς των ὑπηρεσίας ἐν τῇ πολιτικῇ αὐτῶν δράσει καὶ εἰς ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται ὁριστικῶς νὰ τεθῇ τέρμα εἰς μίαν ἀνωμαλίαν, ἥτις ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὑφίσταται, ὅσον ἀφορᾷ τὸν στρατόν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι στιγμαὶ ἀπωλείας ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ καταναλίσκει μελετῶσα ὅσον οἷόν τε μετὰ προσοχῆς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θέλομεν διαρρυθμίσει. Ἀναμφιβόλως ὁ μετὰ τὴν διακοπὴν πρῶτος ὁμιλήσας ἀξιότιμος ἐκ Κεφαλληνίας συνάδελφος δὲν διηρμήνευσε κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὴν γνώμην τῆς στρατιωτικῆς ἐπαναστάσεως.

§326Π. ΜΑΝΩΛΙΤΣΗΣ. Ἐγὼ εἶπον τὴν γνώμην μου.

§327Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἡ ὑμετέρα γνώμη δὲν εὑρίσκετο ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος· τοὐναντίον εὑρίσκετο ἐν ἀπολύτῳ ἀντιθέσει πρὸς τὴν γνώμην καὶ θέλησιν στερρῶς διατυπωθεῖσαν εἰς ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησιν αὑτοῦ εἰς τὰ πολιτικὰ ζητήματα ὁ στρατός. Οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἕτερος ἀξιότιμος συνάδελφος ἐντεῦθεν ἐξήνεγκεν, ἡ γνώμη, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος εἶπεν, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀποκλείεται τὸ πολιτικὸν στάδιον ἀπὸ τοὺς στρατιωτικούς, νὰ διατηρηθῇ τοῦτο ἀνοικτὸν εἰς τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, βεβαίως καὶ ἡ γνώμη αὕτη δὲν εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὄχι δὲ μόνον πρὸς τὴν συνείδησιν τοῦ στρατοῦ, ἡ ὁποία ἠδύνατό τις νὰ ἐκλάβῃ ὅτι ἐν στιγμῇ ἐνθουσιασμοῦ ἠξίωσεν ὅ,τι ἠξίωσεν, ἀλλὰ διίσταται καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων καὶ πρὸς τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων. Ἄν, ἀποκλειομένου τοῦ σταδίου τοῦ πολιτικοῦ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ἔμενε καὶ ἡ ἐλαχίστη θύρα ἀνοικτὴ εἰς τοὺς ἡγουμένους τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, δὲν θὰ ἐδημιουργεῖτο τίποτε ἄλλο εἰμὴ θὰ ἐθεσπίζετο ἡ στρατιωτικὴ συναλλαγὴ ἀκριβῶς ἐκεῖ, ὅπου τὸ κακὸν ἐμφωλεύει καὶ ἀπὸ ὅπου τοῦτο ἐκπορεύεται. Οὐδέποτε, ἀξιότιμοι Κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ ἡ πολιτικὴ δρᾶσις ἑνὸς κατωτέρου ἀξιωματικοῦ. Ἡ δρᾶσις τοῦ κατωτέρου ἀξιωματικοῦ ἡ πολιτικὴ βλάπτει αὐτὸν τοῦτον τὸν ἀξιωματικὸν καὶ ἀντιβαίνει εἰς τὸ στρατιωτικόν, τὸ καθαρῶς στρατιωτικόν, πνεῦμα. Ἀντιθέτως ἡ δρᾶσις ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ θὰ ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα πᾶς ἀνώτερος στρατιωτικὸς ἀρχηγὸς διαθέτει, διὰ τῆς ἐπιρροῆς, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἐν τῇ στρατιωτικῇ οἰκογενείᾳ καὶ τὴν ὁποίαν ἔχει, θὰ ἠδύνατο ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ καλλιεργῇ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν τὴν μέλλουσαν αὐτοῦ πολιτικὴν δρᾶσιν. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ οἱ κατώτεροι αὐτοῦ, οἱ προσεγγίζοντες πρὸς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνωτέρου, βλέποντες ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ λάβωσι καὶ οὗτοι τὸ δικαίωμα τοῦ πολιτεύεσθαι, ἔχοντες τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, ὄντες ἀρχαῖοι λοχαγοὶ ἢ πλησιάζοντες εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου καὶ ἔχοντες ἐν νῷ νὰ ἀκολουθήσωσι τὸ πολιτικὸν στάδιον, βεβαίως θέλουσιν ἐξασκεῖ ὀλεθρίαν ἐπιρροὴν ἐπὶ πάντων ἐκείνων τῶν ζητημάτων, τῶν ἐχόντων ἀπόλυτον ἀνάγκην αὐστηροτάτης πειθαρχίας καὶ ἀρτίας τῶν πειθαρχικῶν ὅρων ἀντιλήψεως ἐκ μέρους πάντων, ὅσοι πρὸς τὰ ζητήματα ταῦτα σχετίζονται. Ἠδίκησεν ἔν τινι σημείῳ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Μεσσηνίας πολλοὺς ἐκ τῶν δρασάντων ἐν τῇ πολιτικῇ στρατιωτικῶν, εἰπὼν ὅτι διὰ τῆς ἀναμίξεως αὐτῶν ἐν τῇ πολιτικῇ ἀπώλεσαν οὗτοι ὅ,τι μεθ’ ἑαυτῶν εἶχον, στρατιωτικὴν ἀντίληψιν καὶ σθένος. Ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα, ἔχομεν σειρὰν στρατιωτικῶν φυσιογνωμιῶν ἀνδρῶν οὐ μόνον ἀναμιχθέντων ἁπλῶς εἰς τὴν πολιτικήν, ἀλλὰ καὶ κυβερνησάντων τὸ Κράτος αὐτό, ἔχομεν σειρὰν ἀνεξάντλητον, δύναταί τις εἰπεῖν, στρατιωτικῶν ἀνδρῶν ἐργασθέντων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἀγωνισθέντων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐπανελθόντων εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἐνδόξως διεξαγαγόντων τὸ καθῆκον αὑτῶν καὶ ἐκεῖ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω ἀποθανόντας ἢ ζῶντας διαπρεπεῖς στρατιωτικούς, οἵτινες τόσον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὅσον καὶ ἐν τῇ στρατιωτικῇ αὐτῶν δράσει ὑπῆρξαν παραδείγματα ἀνθρώπων ἱκανῶν καὶ ἀφωσιωμένων εἰς τὸ ἑαυτὸν καθῆκον. Ἂν ὅμως τοῦτο εἶναι ἀληθές, δὲν παύει οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ πολιτικὴ δρᾶσις αὐτῶν, ἐντελῶς ἄσχετος πρὸς τὴν ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων, ἐπὶ τῆς ἱκανότητος αὐτῶν ἐπίδρασιν, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτῶν δρᾶσις ἐπέδρασεν ὀλεθρίως, δύναταί τις εἰπεῖν, ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Καὶ ἕνεκα τούτου ἡ στρατιωτικὴ ἐπανάστασις, ἡ ὑπὸ πολλῶν τοσοῦτον δριμέως κατηγορηθεῖσα καὶ ἐπὶ ἄλλαις μὲν πράξεσιν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἀποβλέψει εἰς προσωπικὰς ἀδυναμίας, διὰ τῆς ἀξιώσεως αὐτῆς ὅπως ἐν τῇ μελλούσῃ ἀναθεωρήσει τοῦ Συντάγματος περιληφθῇ ἡ διάταξις ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν θ’ ἀπεκλείοντο οἱ στρατιωτικοὶ τῆς πολιτικῆς, ἀπέδειξε μεταξὺ ἄλλων καὶ τοῦτο, ὅτι πᾶν ἄλλο ἢ προσωπικὰ συμφέροντα ἠθέλησε νὰ ἐπιδιώξῃ. Θὰ ἀπορήσῃ ἴσως ἡ Βουλή, διότι, καίτοι ἔχω τὴν γνώμην ταύτην τὴν ἀδιάσειστον περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τῆς Βουλῆς, καίτοι συμφωνῶ ὁλοψύχως πρὸς τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ ἀνέπτυξεν ἐντεῦθεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, καίτοι συμφωνῶ πρὸς πάντα ταῦτα, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν θὰ ἀπορήσῃ ὅμως ἡ Βουλὴ περὶ τούτου, ὅταν βεβαιώσω αὐτήν, ἐν ὅλῃ μου τῇ στρατιωτικῇ συνειδήσει, ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς προκειμένης διατάξεως πρόκειται νὰ ἐπιτελέσωμεν, δὲν εἶναι ἁπλοῦν, ὡς ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη, τὴν ὁποίαν ποσάκις διάφοροι ἐπικαλοῦνται, εἶναι ῥευστή τις ἔννοια, ἡ ὁποία, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνον νὰ λαμβάνηται μετὰ τοσαύτης σπουδῆς ὑπ’ ὄψιν, ὅταν πρόκειται νὰ θεμελιωθῇ αὐτὸ τοῦτο τὸ πολίτευμα τῆς χώρας. Εἶναι πολὺ ὀλισθηρὸν τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εὑρισκόμενοι λαμβάνομεν τὰς ἀποφάσεις, ἁπλῶς διότι ἡ κοινὴ γνώμη ἀποδέχεταί τι, καὶ εἶναι ἀνάξιον ἡμῶν μόνον διὰ τὸν λόγον αὐτὸν νὰ μονιμοποιήσωμεν καὶ τοῦτο ἐν τῷ πολιτεύματι ἡμῶν· εἶναι ἐκτάκτως ὀλισθηρὸν τὸ ἔδαφος τοῦτο, καὶ παρακαλῶ εὐλαβῶς τὴν Βουλήν, ὅπως μὲ παρακολουθήσῃ εἰς τὰς ἐπὶ τούτου σκέψεις μου. Βεβαίως ἡ κατάστασις, ἥτις ἐδημιουργήθη ἐκ παντοίων λόγων, κατωρθώθη νὰ ἐξηγηθῇ πρὸς τὸν λαόν, ἄγνωστον πῶς, διὰ τῆς πρὸ τοῦ λαοῦ παραστάσεως ὡρισμένων τινῶν ἀφορμῶν. Μεταξὺ τῶν ἀφορμῶν τούτων, ὀρθὴ ἄλλως καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν τῆς ὁποίας δὲν ἀντιλέγω ἀπολύτως, εἶναι καὶ αὕτη, ἡ παρουσία τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀφορμὴ ὅμως ἐπιρριφθεῖσα πρὸς τὸν λαόν, ἵνα δικαιολογήσῃ τὰ ἀδικαιολόγητα. Καὶ λέγω ἵνα δικαιολογήσῃ τὰ ἀδικαιολόγητα, διότι, ὡς πρὸ ἡμερῶν εἶπον, οὐδέποτε ἐτολμήθη τὸ κακὸν νὰ ζητηθῇ ἐκεῖ, ὅπου ὄντως ὑπάρχει. Καὶ φέρων τότε ἓν παράδειγμα εἶπον ὅτι μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 97, μεταξὺ τῶν θεραπειῶν τῆς καταστάσεως καὶ τῶν ἐπειγουσῶν δῆθεν διορθώσεων τοῦ κακοῦ — καὶ τοῦτο, ἵνα δικαιολογήσωσι τὰ σφάλματα — ὑπὲρ πᾶν ἄλλο περιέλαβον τὴν ἀλλαγὴν τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ πεζικοῦ καὶ τὴν πομπώδη ἐνέργειαν πρὸς ἐγκατάλειψιν τοῦ Γκρᾶ καὶ ἐξοπλισμὸν τοῦ στρατεύματος διὰ τοῦ ὅπλου Μάλινχερ! Οὕτως, ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, ἐκήρυξαν καὶ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ὁ στρατὸς ὑφίσταται, καὶ τὴν παραλυσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν οὗτος εὑρίσκεται ἕνεκα τῆς παρουσίας τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ Βουλῇ. Εἶμαι ἐνθερμότατος ὑποστηρικτὴς καὶ ὀπαδὸς τῆς ἰδέας ταύτης, τὴν ὁποίαν ἄλλως καὶ πρὸ πολλοῦ εἶχον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι πρέπει νὰ συγχέωμεν τὰ πράγματα. Ἂν οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν πρέπει νὰ πολιτεύωνται, τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων δὲν θὰ ὑποπέσῃ πιθανώτατα καὶ εἰς ἀστόχους ἀποφάσεις, ἐν περιπτώσει πλήρους ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης ἀπουσίας τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσητε πῶς εἶναι δυνατόν, ὢν τῆς γνώμης ὅπως οἱ ἀξιωματικοὶ μὴ πολιτεύωνται, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παρεδρεύωσιν ἐνταῦθα στρατιωτικοί. Πρὸ τούτου ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω τοῦτο, ὅτι διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς Βουλῆς θέλουσι δημιουργηθῆ ἀφ’ ἑαυτῶν ζητήματα ἐν τῷ μέλλοντι, ζητήματα τὰ ὁποῖα, ἐν δεδομένῃ στιγμῇ, θέλουσι δημιουργήσει ἀληθῆ προβλήματα. Πρῶτον τοιοῦτον πρόβλημα θὰ εἶναι ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ παρουσία ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ στρατιωτικοῦ Ὑπουργοῦ. Εἶναι ζήτημα, Κύριοι, σπουδαιότατον κατ’ ἐμέ. Ἕτερον σοβαρώτατον ζήτημα εἶναι ὅτι ἐπὶ ἑνὸς εὐρυτάτου διοικητικοῦ κλάδου, ὡς εἶναι ὁ στρατός, δὲν θὰ ὑπάρχῃ ὁ ἔλεγχος ἐκεῖνος, ὁ ἀπολύτως ἀναγκαῖος, ἀπολύτως χρήσιμος, ὁ ἀπολύτως καρποφόρος. Δὲν νομίζετε, Κύριοι, ὅτι δὲν προήχθη ἐπαρκῶς ἡ Ἑλλάς, ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς αὐτῆς ἀπόψεως, ὅτι δὲν ἀπηλλάγη ἀκόμη τῶν ὀλεθρίων ἐκείνων προλήψεων καὶ συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκομένη ἐξακολουθεῖ νὰ ἀγωνίζηται, δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μὴ εἰσέτι ἀπηλλαγμένη πάντων τούτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν διοίκησιν ἑνὸς ὁλοκλήρου διοικητικοῦ κλάδου ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν ἀνεξέλεγκτον διεύθυνσιν καὶ ἐνέργειαν τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; Ὅτε τοιαύτη τις ἀντίρρησις ἐν ἰδιαιτέρᾳ ὁμιλίᾳ ἐλέχθη πρὸ μικροῦ μεταξὺ δύο συναδέλφων, τρίτος πληρεξούσιος ὑπέδειξε τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἀλλοίμονον ἄν, προκειμένου νὰ ψηφίσωμεν Σύνταγμα μέλλον, ὡς ἐλπίζομεν, νὰ κανονίσῃ τὰς σχέσεις καὶ τὰς δικαιοδοσίας ὅλων τῶν ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ ν’ ἀποτελέσῃ τὸ θεμέλιον τῆς μελλούσης νομοθεσίας, ἐπίσης ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἀλλοίμονον ἄν, τούτων οὕτως ἐχόντων, λησμονῶμεν ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῶσιν ἐν τῷ στρατῷ, νὰ τὰ λησμονῶμεν ἕνεκα τῆς εὐτυχοῦς κατὰ τὴν σήμερον παρουσίας τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἔλειψαν αἱ φωναί, δὲν ἔλειψαν αἱ σποραδικαὶ γνῶμαι, ὅτι καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Αὐστρίᾳ συμβαίνει τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι τὴν στιγμήν, καθ’ ἥν, ἀναμιμνησκομένη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἀλλαχοῦ, πρόκειται νὰ ψῃφίσῃ ὅ,τι ψηφίζει, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἡ παράδοσις τοῦ στρατιωτικοῦ πνεύματος, ὅτι ἡ παράδοσις τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης, ὅτι αἱ παραδόσεις ἐν γένει τῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς τῶν Κρατῶν ἐκείνων εἶναι τοιαῦται, ὥστε αἱ Βουλαὶ σχεδὸν περὶ οὐδενὸς ἑτέρου ἔχουσι νὰ ἀσχολῶνται εἰμὴ μόνον περὶ τῆς ἀναγνωρίσεως ἢ μὴ ἀναγνωρίσεως τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν ζητοῦσιν· ἡ παράδοσις, λέγω, ἡ στρατιωτικὴ τῶν Κρατῶν ἐκείνων, τὴν ὁποίαν διερμηνεύει καὶ ἐκπροσωπεῖ εἰς ὅλα τὰ καλῶς στρατιωτικῶς συντεταγμένα Κράτη ἡ ὑπηρεσία ἡ ἐπιτελική, ὑπηρεσία ἐξασφαλίζουσα ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς ἀκμῆς τῶν Κρατῶν ἐκείνων τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν, τὴν ὁμαλὴν πρόοδον τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων, τὴν ἀπὸ τοῦ καλοῦ εἰς τὸ βέλτιον μεταφορὰν ὅλων ἐκείνων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐμπεπιστευμένα εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἡ παράδοσις αὕτη εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα εἶναι τοσοῦτον ἐρριζωμένη εἰς τὴν συνείδησιν τὴν στρατιωτικὴν οὐ μόνον τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ τῶν ἐξουσιῶν τῶν πολιτειακῶν, τῶν ἀρχηγῶν τῶν Κρατῶν ἐκείνων, τῶν Βουλῶν ἐκείνων, ὥστε οὐδεὶς ἀπολύτως κίνδυνος δύναται νὰ ἀπειλήσῃ τὰ στρατιωτικὰ πράγματα τῶν χωρῶν ἐκείνων ἐκ τῆς ἀνόδου ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τούτου ἢ ἐκείνου ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν· οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα ἀπὸ τῆς αὐστηρᾶς στρατιωτικῆς ἀπόψεως οὐδὲν ἕτερόν εἰσιν ἢ φωνογράφοι τῶν στρατιωτικῶν Ἐπιτελείων. Παρ’ ἡμῖν δὲν συμβαίνει δυστυχῶς τοῦτο· παρ’ ἡμῖν, ἵνα μὴ ἐν μεγαλειτέρᾳ λεπτομερείᾳ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθόν, καὶ σήμερον ἀκόμη, καὶ ἴσως ἐπὶ δεκαετηρίδας τινὰς ἀκόμη, θὰ ἐξακολουθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἐξακολουθῇ ἡ διοίκησις ἡ στρατιωτικὴ νὰ εὑρίσκηται ὑποχείριος ὅλων ἐκείνων τῶν περὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἑαυτῶν γνώμη εἶναι ἡ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην καλή. Τοῦτο τὸ λέγω ἐν ἀπολύτῳ γνώσει τοῦ πράγματος, ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ στρατεύματος ἐξαρτᾶται παρ’ ἡμῖν ὄχι ἐκ τῆς ἐπιστημονικῆς, ὄχι ἐκ τῆς μακρᾶς καὶ ὄχι ἐκ τῆς φυσικῆς καὶ ὁμαλῆς ἐξελίξεως τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα διευθύνει κατ’ εὐφημισμὸν τὸ λεγόμενον Ἐπιτελεῖον, ἀλλ’ ἡ διοίκησις τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων ἐξαρτᾶται δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν ἐκ τῆς πρωτοβουλίας ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ἀναποφασιστικότητος ἀφ’ ἑτέρου τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου Ὑπουργοῦ. Ἐφ’ ὅσον τοῦτο εἶναι ἀληθές, καὶ ἐφ’ ὅσον μία ὄψις ἁπλῶς τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὄψις τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας δὲν εἶναι ἀκόμη ἀπηλλαγμένη τῶν ὀλεθρίων πολιτικῶν ὑπολογισμῶν καὶ δὲν θὰ εἶναι ἐπὶ σειρὰν ἀκόμη ἐτῶν, διότι τὰ κακὰ καὶ τὰ βαθύτατα ἐρριζωμένα ἐλαττώματα δὲν ἐκριζοῦνται τόσον εὐκόλως, ἐφ’ ὅσον τοῦτο, λέγω, εἶναι ἀληθές, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ὑπὲρ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς τοιαύτης καταστάσεως τὸ γεγονὸς ὅτι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ θὰ παύσῃ ὑπάρχων οἱοσδήποτε πραγματικὸς ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν πράξεων ἐν τῷ στρατιωτικῷ ζητήματι. Οὐδεμία ἀνάγκη θὰ ὑπῆρχεν ἐλέγχου ἐκείνων, τὰ ὁποῖα, καίπερ ἀλλαχοῦ μικρὰ ὄντα, ἐνταῦθα δυστυχῶς εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κυρίως ἐπηρεάζουσι τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα, ἂν ὑπῆρχεν ἐλπὶς ἀκαριαίως νὰ μεταβληθῶσι τὰ πολιτικὰ ἤθη. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ πιστεύωμεν εἰς θαύματα, ἤθελον λάβει τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδιαιτέρως τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως, εἰ δυνατόν, μὲ παρακολουθήσῃ εἰς τὴν διατύπωσιν μιᾶς γνώμης, ἡ ὁποία δυνατόν, εἰς τοιαύτην νυκτερινὴν ὥραν λεγομένη ἐνώπιον Βουλευτῶν ἐπὶ τοσοῦτον ἐξηντλημένων καὶ ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας πάντες διατελοῦντες νομίζομεν ὅτι ἐξ ἅπαντος τὸ ἔθνος θὰ σωθῇ, ἂν ἀποκλεισθῶσιν ἐντελῶς οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τῆς Βουλῆς, ἐκ πρώτης ὄψεως φαινομένη αὕτη δυνατὸν νὰ φανῇ ἀναμφιβόλως πρωτότυπος, καὶ ἀναμφιβόλως ἀντίθετος πρὸς ἐννοίας καὶ ἰδέας, τὰς ὁποίας πλήρως καὶ ἐγὼ ἀποδέχομαι, ἀλλὰ ἥτις εἶναι γνώμη, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἀκράδαντον ἐμοῦ πεποίθησιν, ἄν ποτε ἐπραγματοποιεῖτο καὶ ἄν ποτε ἐφιλοξενεῖτο ὑπὸ τῆς Βουλῆς ταύτης διὰ τῆς ἀποδοχῆς αὐτῆς, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ἔβλαπτεν εἰς τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ὅλοι κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀσχολούμεθα. Ἡ γνώμη μου, Κύριοι, εἶναι ἡ ἑξῆς. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθήσῃ πλέον τὸ θέαμα αὐτὸ τῶν ἀξιωματικῶν ἀσχολουμένων εἰς τὴν πολιτικήν, ἀξιωματικῶν ψηφοθηρούντων, ἀξιωματικῶν ἐξευτελιζομένων ἐνώπιον τῶν ἐν τῇ ἱεραρχίᾳ ὑποδεεστέρων, ἵνα ἐπιτύχωσι τὰς ψήφους τῶν συγγενῶν ἢ καὶ αὐτῶν τῶν ἰδίων, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθήσῃ πλέον τὸ θέαμα αὐτό, οὔτε τὸ θέαμα τῶν ἄλλων ἐκείνων τῶν συναφῶν πρὸς τὴν ψηφοθηρίαν ἐνεργειῶν. Δὲν εἶναι ἀφ’ ἑτέρου δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ κάτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἴσως τις ἐξ ὑμῶν πιστεύει ὅτι θὰ εἴπω, δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ὁ στρατὸς αὐτὸς νὰ ὑποδεικνύῃ ὡς ἀντιπροσώπους του πρόσωπά τινα. Τοῦτο θὰ ἦτο χείριστον, τοῦτο θὰ ἦτο ἔτι μᾶλλον ὀλέθριον, ἔτι μᾶλλον καταστρεπτικόν, ἔτι μᾶλλον ἀποσυνθετικὸν διὰ τὸν στρατόν. Οὔτε τοῦ ἑνὸς ὄντος δυνατοῦ οὔτε τοῦ ἄλλου, ἓν μόνον θὰ ἔμενε, κατ’ ἐμέ, ἡ Βουλὴ νὰ ἀνεγνώριζεν ἐν τῷ συλλογισμῷ αὐτῆς τὸν στρατόν, ἀποτελούμενον, ὡς γνωστόν, ἐξ ὑπερδεκακισχιλίων Ἑλλήνων πολιτῶν ἐν εἰρήνῃ, νὰ τὸν ἀνεγνώριζεν οὕτως εἰπεῖν ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν.

§328ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διατί; τριακοντακισχιλίων.

§329Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἄς ἐλπίσωμεν.

§330ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι «ἂς ἐλπίσωμεν». 27,000 εἶναι σήμερον.

§331Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Νὰ θεωρήσῃ λοιπὸν αὐτὸν ἡ Βουλὴ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ὅτι ἡ ἐκλογικὴ αὕτη περιφέρεια, ἡ ὁποία κατὰ τὰς ἐκλογὰς δὲν θὰ συμμετέχῃ καὶ εἶμαι ὁ πρῶτος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἤμην ἔνθερμος ὀπαδὸς τῆς ἰδέας τῆς παρακωλύσεως τῆς ψήφου ἀπὸ οἱουδήποτε ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικοῦ —, ἡ ὁποία δὲν θὰ συμμετέχῃ τῶν ἐκλογικῶν ἀγώνων, ἀλλ’ ἥτις ἐκ τῶν σπλάγχνων της θὰ ἔδιδε κατ’ ἴδιον τρόπον ὀλίγους ἀντιπροσώπους. Διότι ἄνω τῶν 30,000 ἀνδρῶν κατὰ τὴν ἐπίκαιρον διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ μένωσιν ἄνευ ἐξασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου — καὶ πρέπει νὰ μένωσιν ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχωσι τὴν στρατιωτικὴν στολήν —, ἀντιπροσωπεύοντες δὲ πληθυσμὸν ὄχι πλέον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀρκεῖ, ἵνα ἀναδείξῃ ἕνα Βουλευτήν, ἀλλὰ πληθυσμὸν δεκαπλασίως μεγαλείτερον. Τὴν στιγμὴν δέ, καθ’ ἣν οὕτως ἡ ἀντίληψις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ, θὰ ἀνεγνώριζεν ὁ στρατὸς ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν ἀληθῶς ὡς ἀντιπροσωπεύοντες τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, ὡς ἀντιπροσωπεύοντες τὴν γνώμην τὴν ἐπιστημονικήν, τὴν τεχνικήν, τὴν μᾶλλον ἔγκυρον, θὰ ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ὡρίζοντο ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐν στρατεύματι νὰ ὑπάρχῃ κἂν ζήτημα ψηφοθηρίας, θὰ προέτεινον εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ θάρρους νὰ ἐδέχετο, ὅπως τρεῖς ἐκ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, οἱ ἀρχαιότεροι κατὰ βαθμόν, ἐλάμβανον διὰ τοῦ Συντάγματος τὴν τιμὴν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ συμπαρεδρεύωσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ. Ἐπίστευον καὶ πιστεύω ὅτι ἡ παρουσία τριῶν ἐκ τῶν ἀρχαιοτέρων ἀξιωματικῶν δικαιωματικῶς — καὶ τὸ δικαιωματικῶς αὐτὸ θὰ ἐδίδετο ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως — δὲν θὰ ἦτο ἀντισυνταγματική, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Συνέλευσις διὰ τοῦ Συντάγματος ὥριζε τοῦτο, ὅτι διὰ τῆς παρουσίας τριῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς, διὰ τῆς ἀρχαιότητος αὐτῶν προσδιοριζομένων, οὐχὶ δὲ δι’ ἐκλογῆς, ὡς καὶ τριῶν ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ, ὅτι διὰ τῆς παρουσίας τῶν ἓξ αὐτῶν προσώπων βεβαίως δὲν θὰ εἶχε νὰ ζημιωθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Κατὰ τὴν ὀρθὴν στρατιωτικὴν ἀντίληψιν οἱ ἀρχαιότεροι ἀξιωματικοὶ εἶναι καὶ οἱ ἱκανώτεροι, οἱ ἐμπειρότεροι, οἱ δυνάμενοι νὰ ἔχωσι τὴν κρείσσονα γνώμην. Διὰ ν’ ἀντιπροσωπευθῶσιν ἑπομένως αἱ ὀρθαὶ στρατιωτικαὶ γνῶμαι ἐν τῷ ἐθνικῷ Κοινοβουλίῳ, ὁ στρατὸς διὰ τοῦ πολιτεύματος, διὰ τοῦ Συντάγματος στερούμενος λίαν εὐλόγως τῆς ψήφου, θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποστέλλῃ ὡς Βουλευτὰς τοὺς ἐν τῇ γενικῇ ἀρχαιότητι ἀρχαιοτέρους ἐκ τῶν μαχίμων ἀνωτέρων ἑκάστου βαθμοῦ. Ὁ τρόπος οὗτος, ἐξασφαλίζων τὸν σκοπόν, θ’ ἀπεμάκρυνε τὰ μέγιστα ἄτοπα τῆς ἀναμίξεως τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὴν πολιτικήν.

§332Π. ΓΚΙΝΗΣ. Κύριοι Βουλευταί· ἡ ζωηρὰ ἐπιθυμία πάντων ἡμῶν, ὅπως οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὰ ἴδια αὐτῶν ἔργα, ὑπῆρξε τὸ ἐλατήριον, ἐξ οὗ ὡρμήθη τόσον ἡ Κυβέρνησις, ὅσον καὶ ἡ ἐπὶ τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπή, ἵνα θεωρήσωσι τὴν θέσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν τοῦ Βουλευτοῦ. Πρὸς τὴν γνώμην ταύτην τάσσομαι, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἐμὲ νὰ δεχθῶ, ὅτι εἶναι ὠφέλιμον τόσον εἰς τὸν στρατόν, ὅσον καὶ εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ εἰσέρχηται ἐκ τῆς μιᾶς θύρας τῆς Βουλῆς ἀνθυπολοχαγὸς καὶ ἐκ τῆς ἄλλης νὰ ἐξέρχηται στρατηγός. Διότι φρονῶ ὅτι οὔτε εἰς τὸν στρατὸν θὰ εἶναι οὗτος τοῦ λοιποῦ χρήσιμος ὡς ἐκ τῆς συνεχοῦς ἐκ τοῦ στρατοῦ ἀπομακρύνσεως αὐτοῦ, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τὴν Βουλὴν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ τὴν ἐκ τοῦ στρατοῦ πεῖράν του διὰ τὸν αὐτὸν λόγον. Ἄλλως ἐκ τοῦ στενοῦ κύκλου, εἰς ὃν ζῶμεν, τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ ὡς ἐκ τῆς μοιραίας ἀναμίξεως τοῦ Βουλευτοῦ ἔχον καθιερωθῆ πρὸς ἐξυπηρέτησιν παρ’ αὐτοῦ τῶν ἀναγκῶν τῶν ὁπλιτῶν, ὅσον καὶ τῶν πολιτῶν, εἶχε προσδώσει εἰς τὸν πολιτευόμενον ἀξιωματικὸν εἰς τὰ ὄμματα τῶν ἀδυνάτων χαρακτήρων αἴγλην τινά, ἡ ὁποία, δὲν εἶναι ὑπερβολὴ νὰ τονίσω, δὲν ἐχρησιμοποιεῖτο πρὸς δημόσιον ὄφελος, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἐγέννα ἐπιρροὰς ἐπιβλαβεῖς, διὰ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὴν προστριβήν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπόκειται ὁ πολιτευόμενος ἀξιωματικός...

§333Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἰδίᾳ τοῦτο.

§334Π. ΓΚΙΝΗΣ. Μάλιστα. ...πρὸς τοὺς ὁπλίτας ἐκλογεῖς, δὲν εὑρίσκω ἀδικαιολόγητον τὴν ἐν συνειδήσει ἡμῶν μόρφωσιν τῆς γνώμης, ἥτις ἀπεκρυσταλλώθη εἰς τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος. Παρ’ ὅλην ὅμως τὴν δημοτικότητα, τὴν ὁποίαν ὁ προτεινόμενος θεσμὸς ἔχει εἰς ὅλα τὰ στρώματα τῆς κοινωνίας, παρ’ ὅλον τὸν κίνδυνον, ὃν διατρέχω, νὰ εὑρεθῶ μόνος ὑποβάλλων σκέψεις μού τινας ἀντιστρατευομένας πιθανῶς πρὸς τὰς ἐσχηματισμένας πεποιθήσεις τῶν κορυφῶν τῆς Πολιτείας, νομίζω ὅτι τὸ καθῆκον μοὶ ἐπιβάλλει νὰ ἐκθέσω ταύτας μὲ τὴν παράκλησιν νὰ αἰσθανθῇ ὅτι μόνον ἁγνὸς πόθος προφυλάξεως τοῦ ἔθνους ἀπὸ παντὸς κινδύνου, ὅστις διὰ τοῦ μέτρου τούτου δύναται νὰ δημιουργηθῇ εἰς τὸ ἔθνος, καὶ μόνον αὐτὸς μὲ φέρει εἰς τοῦτο. Οὐδεμίαν δὲ ὑστεροβουλίαν, ἂς μοι ἐπιτραπῇ νὰ τονίσω, ὅτι προσωπικῶς ἔχω δι’ ὅσα θὰ εἴπω. Ἄλλα ὄνειρα κύριοι Βουλευταί, ἔχω, ὅπως ἱκανοποιήσω τὰς φιλοδοξίας μου ἐπὶ ἄλλου πεδίου, ἐκεῖ ὅπου μὲ καλοῦσιν αἱ ἀναμνήσεις καὶ ὑποχρεώσεις τοῦ βαθμοῦ μου. Ὁ κίνδυνος, ὃν διαβλέπω διὰ τοῦ προτεινομένου μέτρου εἶναι ὅτι ἐκ τῆς πληθώρας ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων εἰδικῶν γνωμῶν μεταπίπτομεν ἀποτόμως εἰς τὴν παντελῆ ἔλλειψιν πάσης τοιαύτης. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: εἶναι παρεσκευασμένη ἡ Βουλή, εἶναι παρεσκευασμένοι οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων νὰ ἀναλάβωσι τοιαύτην βαρεῖαν εὐθύνην; Ἐγὼ φρονῶ ἀδιστάκτως ὄχι, διότι, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ πράγματα, εἶναι δυνατὸν μεταξὺ τῶν πολιτευομένων νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσι τὰ εἰδικὰ ἐκεῖνα ἐφόδια, τὰ τόσον ἀναγκαῖα, ὅπως ἐπιλαμβάνωνται τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων. Ἐξ ὅσων δ’ ἐξ ἰδίας πείρας γνωρίζω, ὁμιλῶ ἰδίως διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐτίθεντο ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐδείκνυον πνεῦμα ἀπολύτου περιφρονήσεως πρὸς τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες ὑπὸ τῶν κειμένων νόμων ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ ἔχωσιν ὑπευθύνως καὶ ἐγκύρως τοιαύτην. Καί, ὅπως ἀποδείξω τοῦτο, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἑξῆς λεπτομέρειαν. Πρὸ τριῶν ἐτῶν λειτουργεῖ τὸ ναυτικὸν Ἐπιτελεῖον. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὰ Ἐπιτελεῖα εἰς ὅλον τὸν κόσμον εἶναι ὁ νοῦς, διὰ τοῦ ὁποίου σκέπτεται ὁ προϊστάμενος Ὑπουργός, καὶ ὁ ὀφθαλμός, διὰ τοῦ ὁποίου βλέπει. Δὲν θὰ σᾶς εἴπω ὑπερβολήν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν δὲν εἶχον συνεργασθῆ μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ ναυτικοῦ Ἐπιτελείου περισσότερον τῶν τριῶν ὡρῶν ἐν τῷ συνόλῳ. Οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν, ὅπως κολακεύσωσι τὸν ἐγωισμόν των, ὅπως ἐπιδεικνύωσι γνώσεις εἰδικάς, δὲν ἐδυσκολεύοντο νὰ δεχθῶσι καὶ νὰ οἰκειοποιῶνται καὶ νὰ υἱοθετῶσι γνώμας ἀνευθύνως καὶ παρασκηνιακῶς ὑποβαλλομένας εἰς αὐτοὺς ὑπὸ γνωστῶν πρακτορείων σχεδόν, οὕτως εἰπεῖν, κατασκευῆς ὑπομνημάτων καὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα οἱ Κύριοι αὐτοὶ ὑπέβαλλον εἰς αὐτοὺς κατ’ ἀποκοπὴν καὶ διὰ πᾶσαν προσωπικὴν ἀσφάλειαν καὶ εἰς τοὺς μέλλοντας ὑποψηφίους Ὑπουργοὺς τῶν Ναυτικῶν.

§335Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀξιωματικοί;

§336Π. ΓΚΙΝΗΣ. Ὄχι.

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλλίτερον μέχρι τῆς ἐπαναστάσεως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ τὸ καλύψῃ ἡ λήθη.

§338Γ. ΠΩΠ. Διατί;

§339Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Ἐκτὸς τῶν πιστώσεων ποῖα ἄλλα στρατιωτικὰ ζητήματα συζητοῦνται ἐντὸς τῆς Βουλῆς;

§340Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Οἱ ὀργανισμοὶ τοῦ στρατοῦ.

§341Π. ΓΚΙΝΗΣ. Ἡ κατὰ τὸ παρελθὸν κατάστασις αὐτὴ τοῦ στρατοῦ ἔφερε τὴν δυσφορίαν ἐκείνην, ἥτις ἐξεδηλώθη κατὰ τὸν γνωστὸν ἡμῖν τρόπον. Ὁμοία δυσφορία, Κύριοι, κατὰ διάφορον τρόπον ἐγεννήθη ἐναντίον Ὑπουργοῦ μεγάλης ναυτικῆς Δυνάμεως, τοῦ ὁποίου ἡ δρᾶσις κατὰ τὴν ὁμολογίαν πάντων τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Δυνάμεως ἐκείνης ἦτο ὀλεθρία διὰ τὸ ναυτικὸν ἐκεῖνο. Γνωρίζετε τί ἔπραξαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι; Συνέλεξαν μέγα χρηματικὸν ποσόν, διὰ τοῦ ὁποίου ἔκαμον ἐκλογικὴν ἐκστρατείαν καὶ ἐπέτυχον τὴν ἀποτυχίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ συνεπῶς τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτοῦ ἐκ τῆς ἐπιζημίου δράσεώς του. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, κύριοι Βουλευταί· ποῖον ἀντίκειται περισσότερον εἰς τὴν πειθαρχίαν, ποῖον κλονίζει περισσότερον αὐτήν, τὸ νὰ παρακάθηνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπὸ τῆς πείρας αὐτῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δίδωσιν αὐθεντικὰς καὶ πεφωτισμένας γνώμας ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων μας ἢ νὰ συνέρχωνται εἰς ἰδιαίτερα δωμάτια, νὰ συσκέπτωνται καὶ νὰ συλλέγωσι χρηματικὸν ποσόν, ὅπως πολεμήσωσιν εἴτε διὰ τοῦ τύπου εἴτε δι’ ἄλλων μέσων τὸν κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν ἀνίκανον Ὑπουργόν; Θὰ μοὶ εἴπωσί τινες ὅτι καὶ εἰς ἄλλα Κοινοβούλια ἐλλείπουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκ τούτων. Εἰς τοὺς Κυρίους αὐτοὺς ἔχω νὰ ἀπαντήσω, ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ἐφ’ ὅσον γνωρίζω, ἐκεῖ οἱ ἀξιωματικοὶ παρακάθηνται εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἄλλως τε ἐκεῖ ὑπάρχει ἀπόλυτος σεβασμὸς πρὸς τὴν γνώμην τῶν ὑπευθύνων ὑπηρεσιῶν. Ἄλλως τε ἐκεῖ ὑπάρχουσι πολῖται πολιτευταί, εἰδικῶς καταγινόμενοι εἰς εἰδικὰς μελέτας ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, ὥστε αἱ γνῶμαί των αὗται νὰ γίνωνται ἀντικείμενον καὶ μελέτης καὶ σεβασμοῦ παρ’ ὅλων τῶν εἰδικῶν, τὸ τοιοῦτον δὲ οὔτε ὡς παράδειγμα δύναται νὰ σημειωθῇ παρ’ ἡμῖν. Ὑπὸ τοιαύτας δὲ συνθήκας διευθύνσεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων κατὰ τὸ παρελθὸν τίς μοι ἐγγυᾶται ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ τοῦτο καὶ εἰς τὸ μέλλον; Νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἐξεύρῃ μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐλευθέρα βάσανος ὑπὸ τῶν εἰδικῶν τῶν ἑκάστοτε ὑποβαλλομένων στρατιωτικῶν μέτρων. Εἰς ὑμᾶς δὲ νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ θελήσητε νὰ πεισθῆτε, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι παρεσκευασμένη νὰ δεχθῇ τοιοῦτον μέτρον, ὅτι τοῦτο θὰ ἐπιδράσῃ ἐπιβλαβῶς εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ καὶ συνεπῶς τῆς χώρας ἡμῶν, διαβλέπω δὲ κίνδυνον μεγαλείτερον τούτου ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως εἰδικῶν γνώσεων εἰς ἐκείνους, οἵτινες τίθενται συχνάκις ἐπὶ κεφαλῆς τῶν πολεμικῶν ἡμῶν Ὑπουργείων. Τὸ ἀδύνατον δὲ τῆς μορφώσεως παρ’ ἀμφοτέροις, ἤτοι τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν, εἰδικῆς γνώμης παρ’ ὅλην τὴν ἀγαθὴν αὐτῶν πιθανὴν προαίρεσιν, νομίζω ὅτι θὰ γεννήσῃ κατάστασιν, τὴν σοβαρότητα τῆς ὁποίας ἔχομεν πάντες τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μελετήσωμεν αἴροντες τὰ αἴτια αὐτῆς. Ἡ προδιάθεσις τῆς Βουλῆς δὲν μοὶ ἐπιτρέπει νὰ φέρω πρότασιν περὶ ἐξαιρέσεώς τινων τοὐλάχιστον διὰ τοὺς ἀνωτάτους βαθμούς. Καὶ διὰ τοῦτο θέτων, Κύριοι, τὸ συμφέρον τῆς χώρας ὑπεράνω τῆς ἐπικρατήσεως τῶν προσωπικῶν μου γνωμῶν εὔχομαι, ὅπως τὸ προτεινόμενον μέτρον ἀποβῇ λυσιτελὲς εἰς τὴν πατρίδα.

§342ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ θὰ ἀποβῇ.

§343Π. ΓΚΙΝΗΣ. Ὁ Θεὸς νὰ δώσῃ. Ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι μήπως ἡ ἐκ τῆς ὑπαρχούσης νομοθεσίας ἄκρα ἐλευθεριότης τοῦ νὰ παρίστανται ὅλοι οἱ βαθμοφόροι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μεταπηδήσῃ εἰς τὸ ἕτερον ἄκρον· ἐφ’ ὅσον πρότερον δὲν προετοιμασθῶμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸν τοιοῦτον ῥιζικὸν νεωτερισμὸν δι’ ἄλλων μέτρων, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἡ καλλιτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα ὁδός, ἣν θ’ ἀκολουθήσωμεν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν μας συμφερόντων. (Χειροκροτήματα).

§344ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτόν, διότι ἀνατρέπει ἐντελῶς τὰς βάσεις τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει νὰ παρεμβάλῃ ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ καὶ μέλη, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ προέρχωνται ἐξ ἐκλογῆς καὶ μάλιστα ἐκ τῆς καθολικῆς ψήφου αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο θὰ εἶναι ἀνατροπὴ καὶ αὐτοῦ τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν. Θὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι τὸ λεγόμενον ὅτι ὁ στρατός, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπον, ἀποτελεῖ μεγαλείτερον ἀριθμὸν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν ἀντιπροσωπεύεται τάχα εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι ἀληθές, διότι ὁ στρατὸς ἀντιπροσωπεύεται, διότι οἱ μὲν ὁπλῖται, ἐὰν δὲν ψηφίζωσιν εἰς τὸ μέλλον, δὲν θὰ ψηφίζωσιν, διότι οἱ ὁμήλικες αὐτῶν ἐκτὸς τοῦ στρατοῦ δὲν θὰ ψηφίζωσιν, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ ψηφίζουσι. Δὲν στερεῖται λοιπὸν ὁ στρατὸς γνώμης ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων. Ἀλλά, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ κώλυμα τοῦτο τῆς παραδοχῆς, διότι ἀντιτίθεται εἰς τὰς βάσεις τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν ἡ πρότασις αὕτη, ἐρωτῶ· αὐτοὶ οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματικοί, οἱ ἀρχαιότεροι, τοὺς ὁποίους θέλει νὰ παρεμβάλῃ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εἰς τὴν Βουλήν, θὰ εἶναι βεβαίως ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ; Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αὐτοὶ θὰ εἶναι καὶ οἱ διοικοῦντες τὸν στρατὸν προφανῶς. Ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἄλλοι οἱ διοικοῦντες τὰς μεγάλας μονάδας τοῦ στρατοῦ.

§345Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Δὲν ἐνόουν αὐτό. Ἐνόουν νὰ εἶναι ὁ ἀρχαιότερος τῶν μαχίμων συνταγματαρχῶν καὶ ἀντισυνταγματαρχῶν.

§346ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι οἱ στρατηγοί. Ὥστε ἀπὸ τὴν ἱεραρχίαν ὄχι τὴν ἀνωτάτην, τὴν ἀνωτέραν ἁπλῶς. Τὸ πρᾶγμα θὰ περιπλέκηται χειρότερον. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἐζητήσατε τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικούς, ἀλλὰ δι’ αὐτῶν θέλομεν νὰ διοικήσωμεν τὸν στρατὸν καὶ δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἀπομακρύνωμεν ἀπὸ τὴν διοίκησιν τῶν μεγάλων μονάδων, τῶν μεραρχιῶν, καὶ νὰ τοὺς ἔχωμεν ἐδῶ βουλευομένους. Ἀλλ’ ἔχω νὰ προσθέσω καὶ ὀλίγα τινὰ πρὸς ἀπάντησιν ὅσων εἶπον οἱ κύριοι Βουλευταὶ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ Σπετσῶν. Ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν πρόκειται νὰ μὴ ἀκούηται ἡ φωνὴ τῶν εἰδικῶν. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι κανονικῶς εἰς τὰ πολεμικὰ Ὑπουργεῖα δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν Ὑπουργοὶ ἐντελῶς εἰδικοί, ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου, ἐκτὸς τοῦ γεγονότος τούτου ὅτι καὶ οἱ μὴ κατ’ ἐπάγγελμα εἰδικοί, ὅταν ἐπιθυμῶσι νὰ ἀφοσιωθῶσιν εἰς τὴν μελέτην τῶν εἰδικῶν ζητημάτων, δύνανται, ἐὰν δὲν καταστῶσιν ἱκανοὶ νὰ διοικήσωσι τὸν στρατὸν ἐν πολέμῳ ἢ ἐν εἰρήνῃ, νὰ ἀντιπροσωπεύωσιν ἄριστα τὰ συμφέροντα αὐτοῦ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἰδιαιτέρως, ἐκτὸς τούτου τίποτε δὲν κωλύει, καὶ πολλάκις θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐφαρμόσωμεν τοῦτο ψηφιζομένης τῆς σχετικῆς διατάξεως, ἥτις περιείχετο κατὰ τὸ σχέδιον τῶν Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἄρθρον 58 καὶ ἥτις ἐφάνη προτιμότερον ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 78, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη, τίποτε δὲν κωλύει νὰ προσέρχωνται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ μετέχωσι τῶν συζητήσεων αὐτῆς εἰδικὰ πρόσωπα. Τίποτε δὲν θὰ κωλύῃ συζητουμένων κατ’ ἐξοχὴν στρατιωτικῶν ζητημάτων, ὅπως τῇ προτάσει τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν, προσέρχωνται ἐνταῦθα καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τοῦ Ἐπιτελείου τοῦ στρατοῦ καὶ μετέχωσι τῆς συζητήσεως, ὁσάκις τὰ φῶτά των κριθῶσιν ἀναγκαῖα.

§347Π. ΓΚΙΝΗΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι οἱ μέλλοντες νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὡς εἰδικοὶ δὲν θὰ ἔχωσιν ἐλευθέραν τὴν γνώμην, διότι θὰ εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους. Ἄλλως θὰ ἔχωμεν τὸ θέαμα ἀρχηγοῦ ἐπιτελείου διαφωνοῦντος πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν. Δὲν νομίζετε ὅτι τοῦτο θὰ εἶναι μεγάλη εἰρωνεία πρὸς τὴν πειθαρχίαν καὶ ὅτι τοῦτο θὰ μᾶς ἐκθέσῃ εἰς τὰ ὄμματα τῶν Εὐρωπαίων, ὅταν συζητοῦντες δημοσίᾳ εὑρίσκωνται ἐν ἀντιθέσει γνωμῶν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου; Διότι ἄλλη εἶναι ἡ ἐν τῷ γραφείῳ διαφωνία.

§348ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μήπως ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι κατὰ τὸν μέχρι σήμερον κρατοῦντα τρόπον δὲν εὑρίσκοντο πλειστάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ ἢ τῆς θαλάσσης εἰς διαφωνίαν μὲ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν; Ἡ ἐνδεχομένη ἀντίθεσις εἶναι φυσικὴ καὶ λογικωτάτη. Εἶναι πιθανὴ καὶ ἡ διαφωνία μεταξὺ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ ἐπιτελείου καὶ τοῦ διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ ἢ ἀμφοτέρων πρὸς τὸν Ὑπουργόν.

§349Π. ΓΚΙΝΗΣ. Ἄλλην ἐντύπωσιν κάμνει διὰ τὴν πειθαρχίαν, ὅταν Βουλευτὴς διαφωνῇ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἢ ὅταν ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου διαφωνῇ πρὸς αὐτόν.

§350Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐν κεφαλαίῳ δὲ νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄλλο τι ἢ ὅ,τι φαίνεται ἀποφασισμένη νὰ κάμῃ ἡ Βουλή.

§351Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ διαφωνία εἶναι ἀδύνατος, διότι θὰ συζητήσῃ ὁ εἰδικὸς ἐπὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβάλῃ ὁ Ὑπουργός.

§352Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἄλλοτε ἡ παρουσία τῶν στρατιωτικῶν Βουλευτῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ βεβαίως ἦτο ἀναγκαία, διότι δὲν ὑπῆρχον οὔτε Ἐπιτελεῖον οὔτε εἰς τὰ πολεμικὰ Ὑπουργεῖα τὰ κατάλληλα πρόσωπα, οὕτως ὥστε τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια παρεσκευάζοντο ὑπὸ τοῦ πρώτου τυχόντος, παρεδίδοντο πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν καὶ προσήγοντο ἐνταῦθα, μόνον δὲ διὰ τῆς ἐδῶ συζητήσεως διεσκευάζοντο, ἀπεκρυσταλλοῦντο καὶ ἐψηφίζοντο ὡς νόμοι. Ἤδη ὅμως ἔχομεν τὸ Ἐπιτελεῖον, τὸ ὁποῖον, ὡς γνωστόν, εἶναι ὁ ὀφθαλμὸς τοῦ στρατεύματος, τοῦτο δὲ συμφώνως πρὸς τὰς ἀναφυομένας ἀνάγκας θέλει παρασκευάζει τὰ κατάλληλα νομοθετήματα, ἅτινα ἐπεξεργαζόμενα καὶ ὑπὸ τοῦ συσταθησομένου Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας θὰ εἰσάγωνται πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Δέον νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὅτι εἰς ἀμφότερα τὰ στρατιωτικὰ Ὑπουργεῖα ὑπάρχουσι μυστικὰ τῆς ὑπηρεσίας, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, ἤτοι σχέδια ἐπιστρατεύσεως, σχέδια ὀχυρώσεων, σχέδια ἐφοδιασμοῦ κλπ. Ταῦτα πλὴν ὡρισμένων ἀξιωματικῶν τοῦ Ἐπιτελείου ἀγνοοῦσιν οἱ λοιποί. Καταρτιζομένων ὅθεν τῶν νομοσχεδίων ὑπὸ τῶν εἰδικῶν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν καὶ ὡς βάσις χρησιμεύουσι πάντα ταῦτα, ἤτοι τὰ σχέδια ὀχυρώσεως, ἐπιστρατεύσεως καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅταν δὲ προσκομίζωνται ἐδῶ τὰ νομοσχέδια, τὰ οὑτωσὶ καταρτισθέντα ὑπὸ τῶν εἰδικῶν τοῦ Ἐπιτελείου, δὲν θὰ μένῃ πλέον τίποτε ἄλλα ἢ ἡ κύρωσις τῆς Βουλῆς. Οἱ στρατιωτικοί, ὡς ἐρρήθη ἄλλοτε, ἦσαν ἀναγκαῖοι ἐνταῦθα, ἤδη ὅμως εἶναι προτιμότερον νὰ παραμένωσιν εἰς τοὺς στρατῶνας αὐτῶν. Ἴσως νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι μόνον ἕνα συνταγματάρχην ἔχομεν εἰς τὸ πεζικόν, φαντασθῆτε δ’ ὅταν μορφώσωμεν ἐπὶ τέλους τινὰς συνταγματάρχας, ἂν θελήσωσιν οὗτοι νὰ ἐγκαταλείψωσι τοὺς στρατῶνάς των, ἵνα ἔλθωσιν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ὁποῖος κλονισμὸς θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ στράτευμα.

§353Π. ΓΚΙΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἤλθετε εἰς λεπτομερείας, παρακαλῶ νὰ μοὶ λύσητε τὰ ἑξῆς ζητήματα. Ἔχομεν δέκα συνταγματάρχας τοῦ πυροβολικοῦ, τρία δὲ εἶναι τὰ Συντάγματα τοῦ πυροβολικοῦ, ἑπομένως ἐκ τῶν δέκα συνταγματαρχῶν τρεῖς ἔχουσιν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν πραγματικῶς, οἱ δ’ ἄλλοι ἑπτὰ εἶναι φρούραρχοι Ἀθηνῶν, πρόεδροι Ἀναθεωρητικῶν κλπ.

§354Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἂν εἶναι περιττοί, ἂς τεθῶσιν εἰς διαθεσιμότητα ἢ ἂς μετατεθῶσιν εἰς τὸ πεζικόν, ὡς ἐγένετο ἐν Γαλλίᾳ. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ὅλοι οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ εἶναι ἄμοιροι τῆς νεωτέρας στρατιωτικῆς τέχνης, διότι οὐδέποτε διῴκησαν μικτὰς μονάδας, στεροῦνται δὲ πείρας, ἤδη δέ, ὅτε ἐπὶ τέλους ἦλθεν ἡ ξένη ἀποστολή, καὶ πρόκειται νὰ διδαχθῶσιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ παραμείνωσιν εἰς τὸ στράτευμα, διότι ἂν ἐγκαταλείψωσιν αὐτό, ἐρχόμενοι ἐνταῦθα, οὐδὲν θὰ διδαχθῶσιν, ἐπανερχόμενοι δ’ εἰς τὸ στράτευμα μετὰ τρία ἢ τέσσαρα ἔτη δὲν θὰ εἶναι κἂν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν, ὅτε ἀπεχώρησαν ἐκεῖθεν, διότι οὔτε τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης θὰ παρακολουθήσωσι κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα, κατατριβόμενοι δ’ εἰς τὰ πολιτικὰ θὰ ἀποβάλωσι πᾶν στρατιωτικὸν προσόν, ὅπερ εἶχον. Ἐπιστρέφοντες εἰς τὸ Σύνταγμά των δὲν θὰ δύνανται νὰ τὸ διοικήσωσι, καὶ τὸ Σύνταγμα θὰ μεταβληθῇ εἰς ῥάκος. Εἰς ἄλλα στρατιωτικώτερα ἡμῶν Κράτη, ὡς εἶναι ἡ Γαλλία, ἰσχύουσι τὰ ἑξῆς. Κατὰ τὸν νόμον τῆς 30 Νοεμβρίου 1875, ἄρθρον 7, οὐδεὶς ἀξιωματικὸς διατελῶν ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης δύναται, οἱοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὁ βαθμός του ἢ ἡ ὑπηρεσία του, νὰ ἐκλεγῇ ὡς Βουλευτής. Ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τῶν ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν». Ἡ Σερβία προέβη καὶ περαιτέρω. Διὰ τοῦ ἄρθρου 86 τοῦ Συντάγματος ἀπηγόρευσε καὶ αὐτὸ τὸ ψηφίζειν εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἢ διαθεσιμότητι ἀξιωματικούς, ὡς καὶ εἰς τοὺς ὑπὸ τὰς σημαίας ὁπλίτας. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν πρόκειται νὰ ἀποκλεισθῶσιν ὁλοσχερῶς οἱ στρατιωτικοί, καθόσον δύνανται νὰ ἐκλεγῶσιν οἱ ἀπόστρατοι, οἱ ἐν ἐφεδρείᾳ καὶ οἱ παραιτηθέντες ἀξιωματικοί, ταυτοχρόνως δέ, ὡς ἠκούσατε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, θὰ ἐπιτρέπηται νὰ ἔρχωνται ἐνταῦθα καὶ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ἐπιτελείου, οἵτινες θὰ διαφωτίζωσι τὴν Βουλὴν περὶ πάσης ἀναφυομένης ἀπορίας.

§355Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Βεβαίως ὅμως δὲν θὰ ἔρχωνται νὰ ἐλέγξωσι τὴν Κυβέρνησιν. Θὰ ἔρχωνται τῇ προσκλήσει τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§356Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Βεβαίως θὰ ἔρχωνται τῇ προσκλήσει τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ θὰ διαφωτίζωσι πρεπόντως καὶ ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ στρατεύματος τὴν Βουλήν, καὶ ἑπομένως καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἂν καθ’ ὑμᾶς εἶναι ἐπάναγκες νὰ παρίστανται ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἀξιωματικοὶ Βουλευταί, διατί ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ μὴ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τοὺς καθηγητὰς νὰ προσέλθωσιν ἐνταῦθα; καὶ οἱ καθηγηταὶ εἶναι χρήσιμοι. Ἂν εἶναι ἀναγκαῖα τὰ φῶτα τῶν στρατιωτικῶν, ἐπίσης ἀναγκαῖα εἶναι καὶ τὰ φῶτα τῶν καθηγητῶν, καὶ ἐν τούτοις ἀποκλείονται. Ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς πολιτικῆς ὑπῆρξεν ὁμόθυμος εὐχὴ τοῦ στρατεύματος, ὅπερ ὄντως τιμᾷ αὐτό. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὅπως «ὁ ἀρχαιότερος ἑκάστου βαθμοῦ τῶν μαχίμων ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης εἶναι αὐτοδικαίως Βουλευτής», ἀντίκειται πρὸς τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος, ἔχοντος οὕτως· «Ἡ Βουλὴ σύγκειται ἐκ Βουλευτῶν ἐκλεγομένων κατὰ νόμον ἐκ τῶν ἐχόντων δικαίωμα πρὸς τοῦτο πολιτῶν, δι’ ἀμέσου, καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἡ Βουλή, Κύριοι, σήμερον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος περὶ τῶν ἀσυμβιβάστων πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα ἐπεδείξατο ἀληθῆ πατριωτισμόν. Ἐπωφελούμενος τῶν ἐνδείξεων τούτων λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν ἓν ἔτι ἀσυμβίβαστον πρὸς τὰ καθήκοντα τῶν ἐπιθυμούντων νὰ βουλεύωνται τὰ τῶν κοινῶν. Τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦτο καὶ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ἐθεσπίζετο: «Τὸν ὀφείλοντα τῷ δημοσίῳ μὴ πολιτεύεσθαι». Δι’ ὃ ἐγγράφως ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν ἔχουσαν ὧδε (ἀναγινώσκει): «Δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι Βουλευταὶ οἱ ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας ὀφείλοντες πρὸς τὸ Δημόσιον ποσὸν ἄνω τῶν δραχμῶν 500. Ἡ ὀφειλὴ δέον νὰ ᾖ ἐκκαθαρισμένη καὶ ληξιπρόθεσμος».

§357ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§358Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ψηφίσατε τὴν πρότασιν ταύτην· ἐδῶ θέλω τὸν πατριωτισμόν σας. (Ἐπευφημίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαϊτᾶνος.

§360Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί...

§361ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐφωτίσθημεν, ἐφωτίσθημεν.

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, Κύριοι.

§363Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ...

§364ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά. (Θόρυβος).

§365Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Καλὸν ἦτο νὰ μὴ ὁμιλήσῃ, ἀλλά, ἀφοῦ θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τῷ ἐμποδισθῇ ὁ λόγος· θὰ τὸν ἀκούσωμεν καὶ αὐτὸν ὅπως ἠκούσαμεν καὶ τόσους ἄλλους. Πρέπει νὰ τὸν προστατεύσητε, κύριε Πρόεδρε. «Ἐφωτίσθημεν» θὰ καθιερώσωμεν ἐδῶ;

§366Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί· ὅτε ἐζήτησα τὸν λόγον τὴν πρωίαν τῆς σήμερον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, ἐσκόπουν νὰ ἀναπτύξω διὰ μακρῶν τὴν ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην μου, καθόσον, καίπερ ξένος ἐντελῶς ὢν εἰς τὰ τραπεζιτικὰ καὶ χρηματιστικά, ἔλαβον ἐν τούτοις πολλάκις ἀφορμὴν καὶ πολλὰ νὰ ἀκούσω καὶ πολλὰ νὰ ἀντιληφθῶ καὶ ἔτι πλείονα νὰ ἐξακριβώσω ἐκ πηγῶν θετικῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη διὰ τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῶν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο παρελθόντων, θὰ περιορισθῶ νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην μου διὰ βραχέων πρὸς δικαιολογίαν τῆς ψήφου μου, δηλῶν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι τάσσομαι καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τοῦ ἄρθρου, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς, προκειμένου μάλιστα μεταξὺ τῶν ἄλλων νὰ ἀποκλεισθῶσιν ἐφεξῆς τῆς Βουλῆς, ἐπιψηφιζομένου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου, καὶ οἱ κατέχοντες τὰς θέσεις διοικητῶν, διευθυντῶν καὶ συμβούλων Τραπεζῶν ἢ ἄλλων ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, ἐν συμβάσεσι μετὰ τοῦ Κράτους εὑρισκομένων. Τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος, κύριοι Βουλευταί, δι’ ἧς, πλὴν τῶν ἄλλων ἐν αὐτῇ κατονομαζομένων ἀσυμβιβάστων, κηρύσσονται ἀσυμβίβαστα καὶ τὰ ἔργα τῶν τοιαύτας κατεχόντων θέσεις πρὸς τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ, θεωρῶ σκοπιμωτάτην καὶ ὑπὸ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἱστορίας τοῦ τόπου ἐπιτακτικῶς ἐπιβαλλομένην, καθόσον, ὡς καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτῆς δέχεται καὶ ὡς ἀνεπτύχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δι’ ἀκαταμαχήτων ἐπιχειρημάτων ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων, πολλῷ ἐμοῦ εἰδικωτέρων περὶ τὴν πραγμάτευσιν τοιούτων συνταγματικῶν θεμάτων, τοιαῦτα ἱδρύματα, οἷα αἱ Τράπεζαι καὶ αἱ ἑταιρεῖαι, ἕνεκα τῶν μετὰ τοῦ Κράτους συναλλακτικῶν σχέσεων αὑτῶν θεωροῦνται καὶ εἶναι ὄντως συνδεδεμένα μετὰ τοῦ ὅλου ὀργανισμοῦ αὐτοῦ. Κατ’ ἀκολουθίαν ὀρθὸν καὶ δίκαιον εἶναι ὁ διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἰσχύων ἀπαγορευτικὸς λόγος νὰ ἐφαρμόζηται καὶ νὰ ἰσχύῃ καὶ διὰ τοὺς διευθυντὰς καὶ συμβούλους τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν ἑταιρειῶν, διότι ἀδύνατον εἶναι ἀνθρωπίνως τὸ δυσὶ κυρίοις δουλεύειν, τῇ Πολιτείᾳ δηλαδὴ καὶ τοῖς πιστωτικοῖς καὶ κερδοσκοπικοῖς ἱδρύμασιν, ὧν τυγχάνουσι φρουροὶ ἄγρυπνοι. Ὀρθότατα ἄρα ἡ συντακτικὴ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε τὴν τοιαύτην αὐτῶν ἰδιότητα ὡς ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα, ἡ ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀποχὴ αὐτῶν, ἐνῷ οὐδεμίαν ζημίαν πρόκειται νὰ φέρῃ εἰς τὸ πολιτειακὸν τῆς χώρας καθεστώς, θὰ ἄρῃ ἀναμφιβόλως, ἐπ’ ὠφελείᾳ ἠθικῇ αὐτῶν τούτων μεγίστη—ἐὰν καὶ ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα— πᾶσαν ὑπόνοιαν ἐπικρατοῦσαν παρὰ τῷ φύσει φιλυπόπτῳ Ἑλληνικῷ λαῷ περὶ ἐπηρεασμοῦ τῆς νομοθετικῆς αὐτῶν ψήφου, ἐφ’ ὅσον αὕτη σχετίζεται πρὸς προνόμια καὶ συμβάσεις τῶν ὧν προΐστανται πολυμόρφων πιστωτικῶν ἱδρυμάτων καὶ ἄλλων ποικιλωνύμων ἐπιχειρήσεων. Χαίρω, κύριοι Βουλευταί, βλέπων ὅτι ἡ μεγάλη τῆς Βουλῆς πλειονότης ἐνθουσιωδῶς ἀποδέχεται τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ πέποιθα ὅτι παμψηφεὶ σχεδὸν θὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο πρὸς τιμὴν ὑψίστην τῆς Ἀναθεωρητικῆς ταύτης Βουλῆς καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἡγέτου τῆς πλειονοψηφίας, οὕτω δὲ τὸ πολιτεύεσθαι ἐφεξῆς, ἔν τισιν ἐπαρχίαις ἰδίᾳ, δὲν θὰ εἶναι μόνον ἀποκλειστικὸν τῶν πλουτοκρατῶν προνόμιον, ὡς ἐκινδύνευε νὰ γίνῃ κατὰ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ θ’ ἀποβῇ εὐγενὲς ἀγώνισμα, εἰς τὸ ὁποῖον πάντες οἱ ἱκανοὶ καὶ ἔχοντες τὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενα ἠθικὰ ἐφόδια θὰ δύνανται νὰ λαμβάνωσι μέρος. Ἐὰν ὁ χρόνος ἐπέτρεπέ μοι νὰ ὁμιλήσω καὶ διὰ παραδειγμάτων, πολλὰ τοιαῦτα θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω ὑμῖν καὶ ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν, κυρίως δ’ ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας μου ἐπαρχίας, ἥτις ἐπὶ τριακονταετίαν ὁλόκληρον συνεσφίγγετο ἐντὸς χρυσοῦ δικτύου, ὅπερ ἐδέησε νὰ ἐπέλθῃ μία ἐπανάστασις ἵνα διαρραγῇ. Κρίνω περιττόν, κύριοι Βουλευταί, νὰ προχωρήσω περαιτέρω, ἀλλ’ οὐδὲ θέλω νὰ πράξω τοῦτο, ἵνα μὴ θεωρηθῶ ὅτι ὁμιλῶ ἀποβλέπων εἰς πρόσωπα ὡρισμένα. Ἄλλως τε πάντες ὑμεῖς, ἐν Ἰερουσαλὴμ παροικοῦντες, καλῶς γνωρίζετε καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα, ἅτινα ἤγαγον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ληφθῶσι τέλος διὰ τοῦ ἐπ’ αἰσίοις ἀναθεωρουμένου συνταγματικοῦ ἡμῶν χάρτου μέτρα περιοριστικά, οἷα τὰ ἐν τῷ παρόντι ἄρθρῳ ἀναγραφόμενα. (Χειροκροτήματα καὶ ἐπιδοκιμασίαι).

§367Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐκουράσθη καὶ ἐκορέσθη ἡ Βουλή, Κύριοι, ἐκ τῆς μακροτάτης συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ὑπὸ ἀναθεώρησιν ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἐγὼ ὅμως δὲν θὰ προσθέσω εἰς τὸν κάματον τῆς Βουλῆς μακρηγορῶν περὶ ὅσων ἐγένετο ἤδη λόγος καὶ τῶν θεμάτων, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος. Ἐπὶ ἄλλων ἀντικειμένων θὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἀξίων, νομίζω, τῆς προσοχῆς αὐτῆς, καὶ διὰ νὰ ἀπομακρυνθῶ τελείως ἀπὸ τὰ θέματα, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο μέχρι τοῦδε ὁ λόγος, ὀφείλω νὰ εἴπω μὲ δύο λέξεις μόνον ὅτι ὡς πρὸς τὸν ἀποκλεισμόν τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ Βουλῆς δὲν εὑρίσκω παντάπασιν εὔλογον τὴν διάκρισιν τὴν γενομένην μεταξὺ κατωτέρων καὶ ἀνωτέρων ἢ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν· τοὐναντίον φρονῶ ὅτι, ἂν ἤθελεν ἐπιτρέψει ἡ Βουλὴ τὸ πολιτεύεσθαι εἰς ἀνωτέρους καὶ ἀνωτάτους ἀξιωματικούς, ἡ ζημία ἡ ἐντεῦθεν μέλλουσα νὰ προκύψῃ εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ ἰδίως εἰς τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος ἤθελεν εἶσθαι πολὺ μεγαλειτέρα ἀπὸ τὴν ζημίαν, ἥτις θὰ προσεγίνετο, ἂν ἐπετρέπετο εἰς τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικοὺς τὸ πολιτεύεσθαι, δὲν νομίζω δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῇ εἰς ἐπικουρίαν τῆς ἀποφάσεως, εἰς ἣν θὰ προέλθῃ μετ’ ὀλίγον ἀποκλείουσα, ὡς πιστεύω, τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πολιτεύεσθαι, τὰς γνώμας καὶ τὰς κρίσεις τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῶν, οἷαι διετυπώθησαν εἴτε ὑπὸ τοῦ Στρατιωτικοῦ Συνδέσμου εἴτε ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ μέρος· ἀρκεῖ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ κρίσις καὶ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν αὐτὴ αὕτη ὁλόκληρον ἔχει ἑδραίαν τὴν πεποίθησιν, ὅτι πρέπει εἰς τὸ μέλλον νὰ παύσῃ ἡ ἀταξία, ἥτις μέχρι τοῦδε κρατεῖ, καὶ ἂν καὶ μόνον τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα ἤθελε περιορισθῆ νὰ ἔχῃ ἡ ἐπανάστασις ἡ πρὸ διετίας ἐκραγεῖσα, τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τὸν περιορισμὸν αὐτῶν εἰς τὰ καθαρῶς στρατιωτικὰ ἔργα, θὰ ἦτο ἀξία ἐπικροτήσεως διὰ τοῦτον καὶ μόνον τὸν λόγον. Ἀλλ’ ὀφείλω, ὡς εἶπον, Κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπ’ ἄλλων τινῶν θεμάτων σχετικῶν καὶ συναφῶν πρὸς τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα πραγματεύεται τὸ ἄρθρον 71. Τὸ ἄρθρον τοῦτο καθιεροῖ δύο κωλύματα πρὸς τὸ εἶναί τινα Βουλευτήν, κωλύματα, ὧν ἕνεκεν ἡ ἐκλογὴ τοῦ ὑποψηφίου θεωρεῖται ἄκυρος, κωλύματα πρὸς τὴν ἐκλογὴν αὑτοῦ καὶ ἕτερα κωλύματα καθιστῶντα ἀσυμβίβαστον τὴν ἐκτέλεσιν τῶν βουλευτικῶν ἔργων πρός τινας ἰδιότητας, τὰς ὁποίας ἤθελον τυχὸν ἔχει οἱ ἐκλεγέντες Βουλευταί. Ἐκ τοῦ πρώτου τούτου μέρους τοῦ ἄρθρου, Κύριοι, παρατηρῶ, ὅτι ὁ νομοθέτης πάνυ καλῶς βεβαίως ἀποφαίνεται ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι Βουλευταὶ ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, δήμαρχοι, δημαρχικοὶ πάρεδροι, συμβολαιογράφοι κ.λ.π., ὁ λόγος δέ, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἐν τῷ Συντάγματι τῷ μέχρι τοῦ νῦν ἰσχύοντι καὶ ἐν τῷ σχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑπ’ ὄψει ἡμῶν ἔχομεν, καθιεροῦται τὸ κώλυμα, εἶναι προφανής, καὶ δὲν χρειάζεται περαιτέρω ἐξήγησις. Ἀλλ’ ὁ λόγος κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν εἶναι διφυής, εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ ἐπηρεασμός, τὸν ὁποῖον δύνανται οἱ ἐν τῷ Συντάγματι κατονομαζόμενοι δημόσιοι ὑπάλληλοι νὰ ἀσκήσωσιν ἐπὶ τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων καὶ νὰ παρασκευάσωσιν αὐτοῖς εὐμενεῖς ὑπὲρ ἑαυτῶν, ποιούμενοι κατάχρησιν τῆς ἑαυτῶν ἐξουσίας καὶ τῆς δυνάμεως, ἥτις ἐδόθη εἰς αὐτοὺς χάριν τῶν γενικωτέρων σκοπῶν τῆς Πολιτείας, χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ἐξ ἄλλου δ’ ὁ φόβος μὴ τυχὸν πρόσωπα δημόσια, ὡς τὰ κατονομαζόμενα ἐν τῷ ἄρθρῳ τοῦ Συντάγματος, γενόμενα Βουλευταὶ καταστῶσιν ὑποχείρια τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων καὶ ἐξηρτημένα ἀπὸ τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐστερημένα συνεπῶς τῆς ἐλευθέρας γνώμης, τῆς ἐλευθέρας κρίσεως, τῆς ἐλευθέρας συνειδήσεως, τὴν ὁποίαν πρέπει ἀκεραίαν νὰ φέρῃ ὁ Βουλευτὴς βουλευόμενος περὶ τῶν κοινῶν. Οὕτω δ’ ἔχοντος τοῦ πράγματος, νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὴν ἔννοιαν τῆς διατάξεως μέχρι τοῦ χρονικοῦ ὁρίου, τὸ ὁποῖον θέτει τὸ σχέδιον τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς ἢ καὶ τὸ σχέδιον τῶν Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν. Διότι ποῖον ὅριον ἔθεσε καὶ τὸ πρῶτον σχέδιον καὶ τὸ ἕτερον; Ἔθεσεν ἓν ὅριον 15 ἡμερῶν, ἐντεῦθεν τοῦ ὁποίου, ὅταν παύσῃ ἡ ἰδιότης τοῦ ὑπαλλήλου, ὅταν ἐκλείψῃ ὁ δημόσιος χαρακτήρ, τὸν ὁποῖον φέρει ὁ ὑποψήφιος, ὁ ὑποψήφιος αὐτὸς καθίσταται ἀκίνδυνος εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ δύναται συνεπῶς νὰ ἐκλεχθῇ Βουλευτής. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εὑρίσκω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὁ ἕτερος τῶν ἀποτελούντων τὸ κώλυμα λόγων, διὰ τὸν ὁποῖον περιελήφθη ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 1864 καὶ ἐν τῷ σχεδίῳ τούτῳ, ἐκλείπει βεβαίως, διότι, ἐκλειπούσης τῆς ἰδιότητος τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, ἐκλείπει συγχρόνως καὶ ὁ φόβος ἐπηρεασμοῦ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ φόβος τῆς κακῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων αὐτοῦ τῶν βουλευτικῶν, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἐκλείπει ὁ κίνδυνος τοῦ ἐπηρεασμοῦ τοῦ δημοσίου φρονήματος, ὅστις ἀποτελεῖ τὸν μεγαλείτερον κίνδυνον, πρὸς νόθευσιν τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος, ὁ κίνδυνος τοῦ ἐπηρεασμοῦ τοῦ δημοσίου φρονήματος διὰ τῆς καταχρήσεως τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ἡ Πολιτεία ἐνεπιστεύθη εἰς τὸν δημόσιον ὑπάλληλον. Διότι τί σημαίνει ἂν 15 ἡμέρας πρὸς τῆς ψηφοφορίας ὁ φέρων τὸ δημόσιον ὑπούργημα παραιτηθῇ τούτου καὶ κατέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα, ὅτε ἀπὸ μακροῦ χρόνου, ἀποβλέπων εἰς τὸ ἀξίωμα τὸ βουλευτικόν, παρεσκεύασεν αὐτό, καὶ παρεσκεύασεν αὐτὸ καθ’ ὃν τρόπον οἱ ὑπάλληλοι οἱ μὴ ἔχοντες ἐπίγνωσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν παρασκευάζουσι τὸ ἔδαφος διὰ τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα; Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει ν’ ἀπομακρύνωμεν καὶ τὸν κίνδυνον τοῦτον καὶ ὅτι κατ’ ἀπομίμησιν καὶ ξένων πολιτευμάτων ἀκόμη δυνάμεθα καὶ πρέπει νὰ καθιερώσωμεν ἀνάλογον πρὸς τὴν τοιαύτην ἀνάγκην διάταξιν ἐν τῷ πολιτεύματι ἡμῶν. Διότι δὲν εἶναι ἄγνωστον εἰς ὑμᾶς ὅτι καὶ ἐν ἄλλοις πολιτεύμασιν ἔχουσι καθιερωθῆ τοιαῦται διατάξεις, καί, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐν τῷ γαλλικῷ Συντάγματι ὑπάρχει διάταξις ἀπαγορεύουσα εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους τὸ πολιτεύεσθαι, ἂν δὲν μεσολαβήσῃ ἑξάμηνον διάστημα ἀπὸ τῆς ἀπομακρύνσεώς των ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου συζήτησις, Κύριοι, μοὶ ἐγέννησε τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ ἄλλη τις προσθήκη θὰ ἦτο ἴσως ἀναγκαία πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου, πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἐννοίας τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου τούτου, τῆς ἀφορώσης τὸ ἔγκυρον ἢ τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς. Καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν πρόκειται νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρωτότυπόν τινα ἰδέαν· πρόκειται νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν γνώμην, ἥτις καὶ ἀλλαχοῦ ἐκράτησε καὶ ἐνομοθετήθη ἐν Συντάγμασι, καὶ δὴ ἐν τῷ γαλλικῷ καὶ τῷ βελγικῷ· τὴν γνώμην ὅτι ἡ πολλαπλῆ ὑποψηφιότης εἶναι ζημία τοῦ δημοσίου συμφέροντος, εἶναι ζημία κοινωνική, εἶναι νόθευσις τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ μέν, ὡς βεβαίως γνωρίζετε, κυρίαν ἔσχεν ἀφορμὴν ἡ νομοθέτησις τοιαύτης τινὸς διατάξεως εἰδικοὺς διὰ τὴν Γαλλίαν λόγους. Ὅτε τὸ πρῶτον ἐνομοθετήθη ἡ διάταξις αὕτη διὰ τοῦ νόμου τῆς 18 Ἰουλίου 1889, εἶχε κορυφωθῇ ὁ κίνδυνος τοῦ πολιτεύματος τῆς δημοκρατίας, τὸν ὁποῖον ἐδημιούργησε κατάστασις ἔκτροπος ἐν τῷ τόπῳ ὡς ἐκ τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ στρατηγοῦ Boulanger, ἀλλὰ δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι, μολονότι ἐν Γαλλίᾳ εἰδικαὶ περιστάσεις προυκάλεσαν τὴν νομοθέτησιν τοιαύτης τινὸς διατάξεως ἀπαγορευούσης τὰς πολλαπλᾶς ὑποψηφιότητας, δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι οὐσιώδης, οὐσιωδεστάτη καὶ γενικὴ ἀρχὴ λογικῆς συντρέχει, ἵνα πολεμηθῶσιν αἱ τοιαῦται τάσεις, διότι νόμος τοιοῦτος κυρίως ἀπὸ τῆς ἰδέας τοῦ γενικοῦ συμφέροντος ἀπορρέει καὶ τὸ γενικὸν συμφέρον ὑπηρετεῖ, καί, ὅταν τις νομοθετῇ περὶ Συντάγματος, δὲν πρέπει ν’ ἀποβλέπῃ μόνον εἰς τὰ πρὸ τῶν ποδῶν κείμενα, ἀλλ’ ἐκτείνων τὸ βλέμμα καὶ πέρα τοῦ ὁρίζοντος τοῦ ἐνεστῶτος καὶ εἰς τὸ μέλλον ἀποβλέπων ὀφείλει νὰ προΐδῃ πάντας τοὺς κινδύνους τοὺς πιθανούς, κινδύνους τοὺς ὁποίους ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ δημιουργήσῃ μία προσωπικότης ὑπὲρ ἢ κατ’ ἀξίαν ἐπιβαλλομένη, ὑπὸ ἀχαλινώτου φιλοδοξίας ἐλαυνομένη, μὴ ἐμφορουμένη δὲ ἀπὸ πατριωτικὴν καὶ πλήρη ἐπίγνωσιν καθήκοντος τοῦ πολίτου πρὸς τὴν πατρίδα. Καί, μολονότι τὸ παράδειγμα δὲν ταυτίζεται πρὸς τὴν περίπτωσιν ταύτην, θὰ ἠδυνάμην ν’ ἀναφέρω τὸ παράδειγμα τὸ προχειρότατον τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἀπὸ ἑνὸς ἔτους ὑπὸ τόσης περιεβλήθη, δικαίως ἴσως, ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν ἀγάπης καὶ ἐκτιμήσεως, ὥστε θὰ ἦτο δυνατόν, εἰ μὴ πιστῶς καὶ ἀπερισπάστως ἦτο προσκεκολλημένος εἰς ἀρχὰς συντηρητικὰς ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος, προβάλλων τὴν ἰδίαν ὑποψηφιότητα εἰς πάσας τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας τοῦ Κράτους καὶ προκαλῶν οὕτω δημοψήφισμα γενικόν, νὰ γίνῃ ὁ ἀπόλυτος κυρίαρχος τοῦ τόπου ἡμῶν. Εἰς τοιοῦτον κίνδυνον δύναται ν’ ἀγάγῃ ἐπεκτεινομένη ἐπὶ τὸ ἄπειρον ἡ πολλαπλῆ ὑποψηφιότης καὶ τοιοῦτον κίνδυνον προυτίθετο ν’ ἀποσοβήσῃ ἡ νομοθέτησις παρομοίας διατάξεως ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸ 1889. Ἀλλ’ ἐλέχθη ὅτι, μολονότι ἐκεῖ συντρέχουσιν εἰδικοὶ λόγοι, δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον ὑπαγορεύει τὴν ἀπαγόρευσιν τοιαύτης ὑποψηφιότητος. Διότι, ὡς ἔλεγεν ὁ γερουσιαστὴς Wallon τῷ 1889 ἐν τῇ Γαλλικῇ Γερουσίᾳ, «ὅταν θέτῃ τις τὴν ἰδίαν ὑποψηφιότητα εἰς πεντήκοντα ἐκλογικὰ διαμερίσματα συγχρόνως, δὲν ἐπιδιώκει ἁπλῶς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἐπιδιώκει νὰ τεθῇ ὑπεράνω αὐτῆς καὶ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸν τόπον διὰ μέσων, ἅτινα τὸ Σύνταγμα ἀποδοκιμάζει». Εἶναι ἄξιον λοιπόν, νομίζω, τὸ θέμα τοῦτο τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς καὶ ἱκανῶς δικαιολογεῖ τὴν καθιέρωσιν τῆς γνώμης ταύτης τηρουμένης ἐν τῷ Συντάγματι ἡμῶν πρὸς πρόληψιν ἐνδεχομένων ζημιῶν ἐθνικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν αἱ ζημίαι αὗται αἱ μεγάλαι, αἱ θέτουσαι ἐνδεχομένως εἰς κίνδυνον τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τῆς ἡμετέρας πατρίδος, δὲν ὑπῆρχον, καὶ ἄλλοι ταπεινότεροι λόγοι, λόγοι ἀσφαλείας ἡμῶν, λόγοι δημοσίου συμφέροντος θὰ ἐπέβαλλον τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς ταύτης καὶ τὴν καθιέρωσιν ἐν τῷ πολιτεύματι ἡμῶν. Ἔχομεν πρόσφατον τὸ παράδειγμα τῆς διπλῆς ἐκλογῆς τριῶν συναδέλφων ἢ τεσσάρων — δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς — εἰς τὴν Βουλὴν τὴν λήξασαν, καὶ εἶναι προφανὴς ἡ ζημία ἡ κοινωνική, ἡ προκύπτουσα ἐκ τοῦ συγχωρητοῦ τῆς πολλαπλῆς ὑποψηφιότητος καὶ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς ἐκλογῆς εἰς τὰς ἐκλογικὰς ἐκείνας περιφερείας, ἔνθα ἔπρεπε νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἐκλογή. Ἐκ πάσης λοιπόν ἀπόψεως νομίζω ὅτι δικαιολογεῖται ἡ ἀναγνώρισις τῆς ἀρχῆς ταύτης καὶ ἡ καθιέρωσις διατάξεως ἐν αὐτῷ τῷ ἄρθρῳ 71 τοῦ Συντάγματος, ἀποκλειούσης τελείως τὴν πολλαπλῆν ὑποψηφιότητα. Ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ καὶ ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι ἡ Βουλὴ ἴσως, κρίνουσα ἀξίαν προσοχῆς καὶ μελέτης τὴν γνώμην ταύτην ἐπὶ τοῦ θέματος, λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτήν, συνέταξα τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀναγνώσω εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τῆς τροπολογίας ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς μεταρρυθμίζεται οὕτως (ἀναγινώσκει): «ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, δημαρχικοὶ πάρεδροι, συμβολαιογράφοι, φύλακες μεταγραφῶν καὶ ὑποθηκῶν καὶ δικαστικοὶ κλητῆρες δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι Βουλευταί, 1ον ἂν μὴ παραιτηθῶσι τῶν ἀξιωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν τούτων τοὐλάχιστον 15 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ 2ον προκειμένης ἐκλογῆς ἐν τῇ περιφερείᾳ, ἐν ᾗ ἤσκησαν τὰ δημόσια αὑτῶν καθήκοντα, ἂν μὴ μεσολαβῇ ἔτος τοὐλάχιστον ἀφ’ ἧς ἔπαυσαν ὁπωσδήποτε ἀσκοῦντες αὐτὰ μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς». Παρεμβάλλεται δὲ εἰδικὴ παράγραφος μεταξὺ τῆς πρώτης καὶ δευτέρας ἔχουσα οὕτως (ἀναγινώσκει): «ἡ σύγχρονος ὑποψηφιότης τοῦ αὐτοῦ προσώπου εἰς πλείονας τῆς μιᾶς ἐκλογικῆς περιφερείας δὲν συγχωρεῖται».

§368Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, ὡς διετυπώθη τοῦτο ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα τονίσω ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι νομοθετοῦμεν καὶ ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ σέβωνται οἱ ἄλλοι πολῖται τοὺς νόμους τοὺς ψηφιζομένους ὑφ’ ἡμῶν, πρέπει πρῶτοι νὰ δίδωμεν τὰ παράδειγμα τῆς ὑπακοῆς πρὸ παντὸς πρὸς τοὺς νόμους· νόμον δ’ ἐνταῦθα ἔχομεν τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὁρίζοντα τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τῶν συζητήσεων. Καὶ ἂν οὐδὲν ἄλλο, κ. Βουλευταί, ἐνομοθέτει ἡ παροῦσα Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ψηφίζουσα ἤδη τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, ὡς διετυπώθη τοῦτο ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἄν, λέγω, μόνον αὐτὸ ἐνομοθέτει, θὰ καθίστατο ἀξία τῶν ἐπαίνων καὶ τῶν εὐχαριστιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ ψήφισις αὐτοῦ θὰ ἀποτελέσῃ μίαν τῶν φαεινοτέρων σελίδων τῆς ἱστορίας τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Συνελεύσεως. Ἀλλ’ ἠκούσθη φωνὴ ἐνταῦθα, ἡ ὁποία διαμαρτυρηθεῖσα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῆς συζητήσεως ἀπεκάλεσε τὰς διατάξεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου καὶ τὴν δι’ αὐτοῦ ἀπαγόρευσιν τοῦ πολιτεύεσθαι, λόγῳ τῆς ἰδιότητός των καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει αὕτη εἰς ὡρισμένην τάξιν πολιτῶν, προγραφήν. Οὐδὲν εἶναι ἀναληθέστερον καὶ ἀδικώτερον τούτου.

§369ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος ἀπεκάλεσε προγραφήν;

§370Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὁ κ. Μεϊτάνης.

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ ἕξ ὡρῶν;

§372Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἀδιάφορον· ἀρκεῖ ὅτι ἐλέχθη ἐντεῦθεν. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι, καὶ ὅσοι δὲν γνωρίζουσι τοῦτο ἂς τὸ ἀκούσωσιν, ὅτι κατὰ τὴν ἐπιστήμην μόνον τὰ ἀτομικὰ δικαιώματα εἶναι ἀναφαίρετα· τὰ πολιτικὰ δικαιώματα δὲν εἶναι ἀναφαίρετα· τὰ πολιτικὰ δικαιώματα καθιεροῦνται καὶ κανονίζονται ὑπὸ τῶν πολιτευμάτων πάντοτε πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ διὰ τὴν πρόοδον τῆς Πολιτείας. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν μία Πολιτεία διὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἤτοι τῆς νομίμου ἀντιπροσωπείας της, ἀναγνωρίζει ὅτι δύνανται νὰ περικοπῶσι καὶ νὰ περιορισθῶσι τὰ πολιτικὰ δικαιώματα δι’ ὡρισμένην τάξιν ἀνθρώπων, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν σκοπιμότητα τὴν πολιτικήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι εἶναι δήμευσις τοῦτο· εἶναι ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος καὶ τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ τῷ Κράτει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ἡ ψήφισις τοῦ ἄρθρου τούτου θὰ ἀπεδείξῃ ἐπιπροσθέτως ὅτι ἀπαρνούμεθα τὸ παρελθὸν καὶ ὅτι βαίνομεν εὐέλπιδες πρὸς τὸ μέλλον. Τὸ μόνον κυρίως ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἀνηρχόμην ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως δι’ ὀλίγων τὸ ἀναπτύξω, ἦτο τὸ ἑξῆς· θὰ ἐθεώρουν ὀρθὸν καὶ θὰ ἤθελον νὰ διατυπωθῇ καὶ νὰ γίνῃ δεκτὸν ἐν τῷ ἄρθρῳ τῷ ὑπὸ ψήφισιν ὅτι δύνανται διὰ νόμου νὰ θεσπισθῶσι καὶ ἄλλα ἀσυμβίβαστα.

§373ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἐτέθη.

§374Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἔχει καλῶς. Ἐπίσης ἤθελον νὰ μοὶ δώσητε τὴν ἐξήγησιν ταύτην: Δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὡς ἐκ τῆς διατυπώσεως τῆς σχετικῆς περικοπῆς, ἐχούσης οὕτως, «ἔργα διευθυντοῦ ἢ ἄλλου ἀντιπροσώπου...», ὅτι μεταξὺ τούτων δὲν συμπεριλαμβάνεται καὶ ὁ ὑποδιευθυντής, διότι ὁ ὑποδιευθυντὴς ἐφ’ ὅσον εἶναι παρὼν ὁ διευθυντής, δὲν εἶναι ἀντιπρόσωπος.

§375ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀντιπρόσωπος; Εἶναι.

§376Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Καλλίτερον ἦτο νὰ διετυποῦτο ἡ περικοπὴ αὕτη ὡς ἑξῆς: «Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ ἔργα τοῦ διευθυντοῦ καὶ τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου», ὅτε οὐδεμία ἀμφιβολία θὰ ἐγεννᾶτο.

§377Δ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, κύριοι Βουλευταί, διὰ βραχυτάτων νὰ ἀναπτύξω μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχετικῶς πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον. Ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον θεωρεῖ ἀσυμβιβάστους πρὸς τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ ἐξαίρεσιν ἡ ὑπηρεσία τοῦ πρεσβευτοῦ, καὶ τοῦτο διότι εἶναι πιθανὸν ἐν ἐνδεχομένῃ περιστάσει εἰς ἓν τῶν ἐπιλέκτων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου νὰ ἀνατεθῇ ἐκτάκτως διπλωματική τις ὑπηρεσία, τακτικὴ ἢ ἔκτακτος. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί τὸ ἐπίλεκτον τοῦτο μέλος νὰ μὴ διατηρήσῃ τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ, τοῦ ὁποίου νὰ κάμῃ χρῆσιν ἐπανερχόμενος ἐδῶ, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον εἶναι πιθανὸν ἡ ὑπηρεσία του νὰ εἶναι βραχυτάτη, καὶ συνεπῶς ταχέως νὰ δύναται νὰ ἐπανέλθῃ. Εἰς τὴν σκέψιν ταύτην ἀφωρμήθην ἐκ δύο γεγονότων, τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὸ παρελθόν. Τῷ 1884, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, παρέστη ἀνάγκη τῆς ἀποστολῆς τοῦ κ. Σκουλούδη ὡς πρεσβευτοῦ εἰς Ἱσπανίαν, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα δὲν συνεβίβαζε τὴν ἰδιότητα, ὡς καὶ τώρα, τοῦ πρεσβευτοῦ μὲ τὴν τοῦ Βουλευτοῦ, ὁ δὲ κ. Σκουλούδης ὢν Βουλευτὴς τότε δὲν ἤθελε νὰ ἀποξενωθῇ τῆς τελευταίας αὐτῆς ἰδιότητος. Καὶ τότε μὲν ἐξευρέθη οἰκονομία τῆς περιστάσεως διὰ τοῦ διορισμοῦ τοῦ κ. Σκουλούδη ὡς πρεσβευτοῦ ἀμίσθου, ἀλλὰ βεβαίως τοῦτο δὲν δύναται νὰ συμβαίνῃ πάντοτε, διότι δὲν θὰ εἶναι ὅλοι πλούσιοι ὡς ὁ κ. Σκουλούδης.

§378Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ παραιτηθῇ τότε ἀπὸ τὴν βουλευτικὴν ἰδιότητα.

§379ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν θέλομεν νὰ ἐπηρεάζῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ. Δύναται νὰ τοὺς ἐπηρεάσῃ, καὶ τοὺς ἐπηρεάζει μὲ μίαν μεγάλην ἐπιχορήγησιν.

§380Δ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν ἐξ ἑτέρου καὶ τὸ ἀκόμη προηγούμενον παράδειγμα τοῦ Ἀρμένη Βράϊλα, ὁ ὁποῖος ἀντιθέτως ὢν πρεσβευτὴς ἐξελέγη καὶ Βουλευτής.....

§381ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ συσσώρευσις τῶν ἀξιωμάτων δὲν εἶναι πολὺ φιλελεύθερος...

§382Δ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν βλέπω τὸν λόγον κατὰ τί ἀντιστρατεύεται τοῦτο εἰς τὸ φιλελεύθερον πνεῦμα. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ δι’ ἄλλους, οὓς ἀναπτύσσω διὰ μακρῶν ἐν τῇ διανεμηθείσῃ τροπολογίᾳ μου, φρονῶ ὅτι πρέπει εἰς τὸ 71ον ἄρθρον μετὰ τὴν φράσιν «ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι» νὰ τεθῇ ἐν παρενθέσει ἡ φράσις «ἐκτὸς τῶν πρεσβευτῶν, τακτικῶν ἢ ἐκτάκτων».

§383Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τῶν ἀσυμβιβάστων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει τὸ ἄρθρον, φρονῶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ ὅτι ἀποκλείονται καὶ οἱ διὰ συμβάσεως...

§384ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἴπομεν αὐτὸ νὰ μείνῃ, ἵνα τὸ ῥυθμίσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία.

§385Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος διὰ τῆς γνωστῆς αὑτοῦ εὐγενείας καὶ λεπτότητος ὑπέβαλε πρότασιν ψηφίσματος, καθ’ ἣν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου τούτου δέον νὰ μὴ ἐφαρμοσθῶσι διὰ τοὺς Βουλευτὰς τοὺς νῦν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ. Ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, ὅστις συγκαταλέγομαι μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες συμπεριλαμβάνονται ἐν ταῖς διατάξεσι τοῦ ἄρθρου τούτου, θεωρῶ τὴν πρότασιν ταύτην ὅλως περιττήν. Ἡ Βουλὴ ἐθεώρησεν ὅτι τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου τούτου, δὲν ἔχουσι τοὐλάχιστον ἀρκετὴν ἐλευθερίαν πνεύματος, ὥστε νὰ ἀποφασίζωσι μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους Βουλευτὰς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἐννοεῖ αὐτήν. Ἡ διάταξις ἡ γενικὴ δι’ ὅλους τοὺς Βουλευτὰς θὰ ἐπιφέρῃ ἐξαίρεσιν δι’ ἡμᾶς τοὺς ὄντας ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τούτου νῦν; Ἐκτὸς ἂν ἡ Βουλὴ θεωρῇ ὅτι εἴμεθα τόσον ἔκτακτα πρόσωπα, ὥστε νὰ μὴ ἐπηρεαζώμεθα ἐκ τῶν θέσεων τούτων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, Κύριοι, τὸ κατ’ ἐμὲ θεωρῶ ὅτι πρέπει ἡμεῖς πρῶτοι νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων καὶ τῆς μὴ ἐξαιρέσεως δι’ ἡμᾶς τοὺς ἰδίους. Ὡς ἐκ τούτου θεωρῶ τὴν διάταξιν ταύτην ὅλως περιττήν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ καταδεχθῶ νὰ χρησιμοποιηθῇ δι’ ἐμὲ εἰδικὴ διάταξις, καὶ θὰ λάβω τότε πάντα τὰ μέτρα μου, ὥστε νὰ συμμορφωθῶ πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ψηφισθησομένου ἄρθρου (χειροκροτήματα).

§386ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Ἡ τροποποίησις τοῦ 71 ἄρθρου ἡ ὑποβληθεῖσα ἀρχικῶς ὑπὸ τῶν ἓξ Βουλευτῶν ἔχει ὡς ἑξῆς: «Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ καθήκοντα τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης παντὸς βαθμοῦ, τοῦ συμβολαιογράφου, τοῦ ὑποθηκοφύλακος καὶ πρὸς τὰ ἔργα μέλους τῶν δημοτικῶν συμβουλίων ἢ τοῦ διευθυντοῦ καὶ ὑποδιευθυντοῦ Τραπεζῶν καὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν». (Ἀποσύρεται). Κατόπιν ἔρχεται τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ κ. Π. Μερλοπούλου ἔχουσα οὕτως: Ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου διασκευαστέα οὕτως: «Ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, δήμαρχοι, δημαρχικοὶ πάρεδροι, συμβολαιογράφοι, φύλακες μεταγραφῶν καὶ ὑποθηκῶν καὶ δικαστικοὶ κλητῆρες δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι Βουλευταί, 1) ἂν μὴ παραιτηθῶσι τῶν ἀξιωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν τούτων τοὐλάχιστον δεκαπέντε ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ 2) προκειμένης ἐκλογῆς ἐν τῇ περιφερείᾳ, ἐν ᾗ ἤσκησαν τὰ δημόσια αὐτῶν καθήκοντα, ἂν μὴ μεσολαβῇ ἔτος τοὐλάχιστον ἀφ’ ἧς ἔπαυσαν ὁπωσδήποτε ἀσκοῦντες αὐτὰ μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς». Πρὸ τῆς ἀκολούθου παραγράφου τοῦ σχεδίου προσθετέα ἡ ἑξῆς παράγραφος: «Ἡ σύγχρονος ὑποψηφιότης τοῦ αὐτοῦ προσώπου εἰς πλείονας τῆς μιᾶς ἐκλογικῆς περιφερείας δὲν συγχωρεῖται». Ἡ ἑπομένη παράγραφος παραμένει ὡς ἔχει ἐν τῷ σχεδίῳ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Μπρισιμιτζάκη ἔχουσα οὕτω: «Δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι Βουλευταὶ οἱ ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας ὀφείλοντες πρὸς τὸ Δημόσιον ποσὰ ἄνω τῶν 300 δραχμῶν. Ἡ ὀφειλὴ δέον νὰ εἶναι ἐκκαθαρισμένη καὶ ληξιπρόθεσμος». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ κ. Τσιγκόλη.