1911.04.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 67.

Τῆς 18ης Ἀπριλίου 1911.

(Δευτέρα)

Προεδρία κ. Ν. Ἀ. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ.

ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 187 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ Πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς τελευταίας πρὸ τῆς διακοπῆς ἔχουσι κυρωθῆ καὶ δὲν δύνανται νὰ ἀναγνωσθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλά, ἐπειδὴ πρέπει νὰ εἴμεθα ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, θέλουσι διανεμηθῆ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς ἐντὸς τῆς αὔριον, καὶ παρακαλῶ αὐτούς, ὅπως ἐξελέγξωσι ταῦτα, καὶ ὅστις ἔχει ἀντίρρησιν ἐπὶ τῆς διατυπώσεως τῶν ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντων ἐν τοῖς Πρακτικοῖς νὰ δώσῃ σχετικὴν σημείωσιν εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐπὶ τῇ προσωπικῇ μου ἐπιστασίᾳ γένηται ἀναθεώρησις περὶ τῆς ἀποδόσεως τῶν ἐννοιῶν ἑκάστου καὶ διανεμηθῶσιν ἐκ νέου πλέον, περιληφθῶσι δὲ εἰς τὸν τόμον τὰ Πρακτικὰ μετὰ τὰς διορθώσεις τὰς γενησομένας. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν: 1) Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνακοινοῖ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι διὰ Β. Διατάγματος τῆς 4 Ἀπριλίου ἐ. ἔ., δημοσιευθέντος ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 84 τῆς 13 ἰδίου μηνὸς φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἀνετέθη ἡ διεύθυνσις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, Ἐμπορίου καὶ Βιομηχανίας προσωρινῶς εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν κ. Ἐ. Ῥέπουλην. 2) Ὁ κτηματικὸς σύνδεσμος Κυμαίων ὑποβάλλει ὑπόμνημα· 3) Ἡ κοινότης Μπούγα τοῦ δήμου Ἀνδανείας ζητεῖ, ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος· 4) Ἡ κοινότης Μαντζαρὶκ τῆς Ἀνδανείας ζητεῖ, ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος· 5) Ἡ κοινότης Ζευγολατίου τῆς Οἰχαλίας ζητεῖ, ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος· 6) Ἡ κοινότης Κωνσταντίνων τῆς Ἀνδανείας ζητεῖ, ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος· 7) Μοναχοὶ Μονῆς Ὁσίου Σεραφεὶμ ζητοῦσι τὴν κατάργησιν τοῦ περὶ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου νόμου· 8) Ὁ Ἰ. Καραπαναγιώτης δηλοῖ ὅτι δὲν ἐκλήθη ὑπὸ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος ἐπιτροπῆς· 9) Ὁ Ἀ. Παπαγιαννόπουλος, κτηματίας, ὑποβάλλει διαφόρους σκέψεις του περὶ Ἐνικῆς καὶ ἐκριζώσεως τῶν σταφιδαμπέλων· 10) Ἡ Ἑλληνικὴ Γεωργικὴ Ἑταιρεία ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος· 11) Τὸ Δημοτ. Συμβούλιον τοῦ δήμου Εὐρωστίνης ζητεῖ ἀπαλλαγὴν τοῦ φόρου τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων· 12) Ὁ Κ. Δεληγιάννης, ἐργοστασιάρχης, ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ πρωτοτύπου συστήματος ἐκλογικῆς κάλπης· 13) Ὁ δήμαρχος Καρδίτσης καταγγέλλει τὸν δασάρχην ὅτι κατέσχε τὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα καὶ ὅτι συνεπείᾳ τούτου οἱ γεωργοὶ εὑρίσκονται ἐν ἀπελπισίᾳ· 14) Ὁ λαὸς τοῦ δήμου Μυρτουντίων ἐκφράζει εὐχήν, ὅπως μὴ ἐπιβληθῇ φόρος ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἀλεύρων· 15) Ὁ κατάδικος Κ. Γκουντουλόπουλος ζητεῖ χάριν· 16) Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Ἄριος τῶν Καλαμῶν ζητοῦσι τὴν ψήφισιν νόμου διὰ τὸ ἄπροικον· 17 Ὁ Κ. Χατζιάρης, κάτοικος Ἀμπελακίων τῆς Ἀμβρακίας, ζητεῖ, ὅπως πληρωθῇ ζημία γενομένη αὐτῷ ὑπὸ κακοποιῶν στοιχείων· 18) Ὁ Γ. Τούντας ὑποβάλλει ἀναφορὰν ζητῶν τὴν παροχὴν τῶν μέσων πρὸς συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν του· 19) Ἡ κοινότης Κούρταγα τῆς Ἀνδανείας ζητεῖ, ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος· 20) Ὁ ἐκ Ῥηγινίου τῆς Λοκρίδος Δ. Νικαλέξης καταγγέλλει ὅτι ὁ ἀστυνομικὸς σταθμάρχης Η. Δρούλιας, ὑπενωμοτάρχης, διαπράττει διαφόρους παρανομίας· 21) Ἡ κοινότης Λουτρῶν Οἰχαλίας ζητεῖ, ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος· 22) Οἱ κρεοπῶλαι Ζακύνθου ζητοῦσιν, ὅπως τοῖς ἐπιτραπῇ ἡ πώλησις κρέατος καὶ ἐκτὸς τῶν κρεοπωλείων. Κύριοι Βουλευταί, ἀνεκοινώθη σήμερον εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ὅτι ἡ Βουλὴ ἐστερήθη καὶ ἑτέρου ἐπιλέκτου μέλους αὑτῆς, τοῦ ἀοιδίμου Ξενοφῶντος Σταυρουλοπούλου, βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἀποβιώσαντος χθὲς ἐν Αἰγίῳ. Ἡ κηδεία τοῦ συναδέλφου ἡμῶν ἐγένετο τὴν πέμπτην ὥραν σήμερον ἐν Αἰγίῳ. Μόλις ἔλαβον γνῶσιν τοῦ θανάτου τοῦ συναδέλφου ἡμῶν ἔσπευσα ἀμέσως νὰ παρακαλέσω τὸν δήμαρχον Αἰγίου, ἵνα ἐξ ὀνόματος τῆς Βουλῆς καταθέσῃ στέφανον ἐπὶ τῆς σοροῦ τοῦ ἀποβιώσαντος συναδέλφου ἡμῶν. Κατὰ τὸ ἔθος τῆς Βουλῆς, ὁσάκις Βουλευτὴς ἀπέθανεν ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἀνεκοινώθη δὲ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ θάνατος αὐτοῦ, πρὸ τῆς τελέσεως τῆς κηδείας ἡ Βουλὴ πάντοτε διέκοψε τὰς ἐργασίας αὐτῆς εἰς ἔνδειξιν πένθους, ὁσάκις δὲ Βουλευτὴς εἶχεν ἀποβιώσει, καὶ ὁ θάνατος αὐτοῦ ἀνεκοινώθη μετὰ τὴν συντέλεσιν τῆς κηδείας του, ὁπότε τὸ πένθος θεωρεῖται λῆξαν, ἡ Βουλὴ προέβη εἰς τὰ ἔργα της. Ἐπὶ τούτῳ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει συναινέσει, ἵνα εἰς ἔνδειξιν πένθους διακόψῃ τὴν συνεδρίαν τῆς σήμερον ἐπὶ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ:

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Κουλουμβάκης ὑπέβαλεν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Διατί δὲν κατετέθη ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀντιστρατήγου κ. Κ. Σμολένσκη σχετικῶς πρὸς ἀνωμαλίας τινάς, παρατηρηθείσας ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης». Τοιαύτης φύσεως ἐπερωτήσεις προτάσσονται κατὰ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου πάσης ἄλλης, δὲν εἶναι δ’ ἐγγεγραμμένη ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, διότι ὑπεβλήθη τὸ ἀπόγευμα τοῦ Σαββάτου, ὅτε ἡ Ἡμερησία Διάταξις εἶχεν ἐκτυπωθῆ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει συναινέσει, ὅπως προταχθῇ αὕτη.

§4Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἂν καὶ σήμερον κατατεθῇ ἡ ἔκθεσις ἢ καὶ πρόκειται νὰ κατατεθῇ, ἐγὼ οὐδένα λόγον ἔχω.

§5ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁρίστε, σᾶς παρακαλῶ. Δὲν προετιθέμην νὰ τὴν καταθέσω, ἀλλ’ εἶναι πιθανὸν νὰ τὴν καταθέσω σήμερον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῇ ἀποδοχῇ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ προτάσσεται ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Κουλουμβάκη.

§7Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πρὸ μηνὸς περίπου, κύριοι Βουλευταί, πρὸ μηνὸς καὶ ἐπέκεινα, ἔσχον πληροφορίαν, ἣν δὲν ἐδικαιούμην νὰ θεωρήσω κατὰ πάντα ἀκριβῆ, ἀλλὰ καὶ τὴν ὁποίαν δὲν μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ θεωρήσω κατ’ ἀρχὴν καὶ ἀπολύτως ἀνακριβῆ. Ἔσχον πληροφορίαν, λέγω, ὅτι ἀνωμαλίαι ἐγένοντο καὶ παρετηρήθησαν κατὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διὰ τὸ ὁποῖον ταμεῖον, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν σκοπῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ἱδρύθη τὸ Κράτος τοῦτο, ὁ Προϋπολογισμὸς ἔχει ὑποστῆ σπουδαῖον ἀκρωτηριασμόν· αἱ πληροφορίαι μου δὲν ἦσαν τοσοῦτον λεπτομερεῖς ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἐγένοντο αἱ ἀνωμαλίαι ἐκεῖναι, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα τὰ ὑπεύθυνα. Ἡ μόνη ἐνδιαφέρουσα λεπτομέρεια ἦτο ὅτι τὰς ἀνωμαλίας ἐκείνας δι’ ἀναφορᾶς αὐτοῦ ἀνέφερε πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὁ Ἀντιστράτηγος κ. Κωνσταντῖνος Σμολένσκης. Μὴ ἔχων τὸ δικαίωμα, ἐπαναλαμβάνω, ὡς ἐκ τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔδωκε τὰς πληροφορίας, νὰ θεωρήσω τὰ εἰς ἐμὲ λεχθέντα εἴτε ἀκριβῆ ἐντελῶς εἴτε ἀνακριβῆ παντελῶς ὑπέβαλον εἰς τὸ Προεδρεῖον αἴτησιν, ὅπως προσαγάγῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ἀντιστρατήγου Σμολένσκη ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ἐκ τῆς ἀναγνώσεως δὲ τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης ἤθελον σχηματίσει τοιαύτην ἢ τοιαύτην γνώμην. Ἐνόμισα ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω τὴν κατάθεσιν τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, ἐφ’ ὅσον αἱ πληροφορίαι μου ἦσαν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ διαχειριστικῶν ἀνωμαλιῶν τοῦ ταμείου τῆς Ἀμύνης. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τονίζω, περὶ ἀνωμαλιῶν, περὶ τῶν ὁποίων αἱ πληροφορίαι μου δὲν ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει ὡρισμένον χρόνον, καθ’ ὃν ἐτελέσθησαν, καὶ ὡρισμένα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὑπεῖχον τὴν εὐθύνην. Ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον καὶ ἐντὸς τῶν δικαιωμάτων τοῦ Βουλευτοῦ νὰ ζητήσω τὴν κατάθεσιν τῆς ἐκθέσεως, ἀφοῦ αἱ πληροφορίαι μου λέγουσιν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ διαχειριστικῶν ἀνωμαλιῶν. Καὶ δὲν γνωρίζω ἄλλο μεγαλείτερον δικαίωμα τῆς Βουλῆς καὶ περισσότερον ἀνεγνωρισμένον ὑπὸ τοῦ πολιτεύματος ἀπὸ τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν καὶ τῆς ἐλαχίστης λεπτομερείας τῆς ἀφορώσης τὴν διαχείρισιν δημοσίων χρημάτων.

§8Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Ὅταν τὸ ἐπιτρέπωσι τὰ γενικὰ συμφέροντα.

§9Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρήλθεν ὁλόκληρος μὴν ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐπρωτοκολλήθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Προεδρείου ἡ αἴτησίς μου, καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὐ μόνον δὲν κατέθηκε τὴν αἰτηθεῖσαν ἔκθεσιν, ἀλλὰ δὲν ἐθεώρησε καὶ ἐπιβεβλημένον εἰς αὑτόν, ἐπιβλητικῶς ἐπιβεβλημένον, τοὐλάχιστον νὰ πληροφορήσῃ οὐχὶ ἐμέ, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατί δὲν κατέθεσε τὴν αἰτηθεῖσαν ἔκθεσιν. Ἐπὶ τούτου καὶ μόνον συνίσταται, ἐπὶ τούτου καὶ μόνον περιορίζεται ἡ σημερινὴ ἐπερώτησις, «διατί ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὐ μόνον δὲν κατέθηκε τὴν ἔκθεσιν τὴν αἰτηθεῖσαν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἔδωκε λόγον πρὸς τὴν Βουλήν, ὡς ὤφειλε καὶ ὑπεχρεοῦτο, διατί ἐμπροθέσμως δὲν κατέθηκε τὴν ἔκθεσιν. Ἐπὶ τούτου καὶ μόνον περιορίζεται ἡ ἐπερώτησις, τοῦτο καὶ μόνον ἀποκλειστικῶς, ἀποκλειστικώτατα, εἶναι τὸ θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου σήμερον ἐγὼ φέρω τὴν συζήτησιν. Καὶ λέγω ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, διότι εἶπον καὶ ἐπανέλαβον, ἀλλὰ καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω ἀκόμη περισσότερον, οὐδ’ εἶχον οὐδ’ ἔχω γνῶσιν, ἂν ἐγένοντο ἀνωμαλίαι, πότε ἐγένοντο αἱ ἀνωμαλίαι, ποῖον εὐθύνουσιν αἱ ἀνωμαλίαι. Καὶ λέγω ταῦτα ἀκόμη περισσότερον, κύριοι Βουλευταί, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, ἐγὼ καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ἐκτὸς αὐτῆς ἔχω γνώμας μεμονωμένας, ἀπολύτως μεμονωμένας, καὶ σχηματίζω τὰς γνώμας μου καὶ ἐκπληρῶ τὰ καθήκοντά μου ὑπὸ ἐντυπώσεις ἀπολύτως μεμονωμένας, ἀνεξαρτήτως ἐντελῶς καὶ καθ’ ὁλοκληρίαν πάσης συνεννοήσεως, πάσης συνεργασίας καὶ πάσης συνενεργείας. Ὅστις ἤθελεν ὑπονοήσει τὸ ἐναντίον, νὰ μείνῃ εἰς τὰς ὑπονοίας αὐτοῦ. Ἀλλά, ὅστις ἤθελεν ἐνδείξει τὸ ἐναντίον, ἔχει ὑποχρέωσιν ἀπέναντί μου τιμῆς, ἵνα ἀποδείξῃ τοῦτο. Ἔχει, λέγω, ὑποχρέωσιν τιμῆς, καὶ θὰ ἀπαιτήσω τοιαύτην ὑποχρέωσιν τιμῆς, ἐὰν καὶ ἐλαχίστη γένηται ἔνδειξις περὶ οἱασδήποτε ἐμοῦ συνεννοήσεως ἢ συνεργασίας χωρὶς τὰς προσηκούσας ἀποδείξεις.

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κανεὶς δὲν εἶπε τοιοῦτό τι.

§11Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Λέγω τοῦτο, διότι ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, ὅτι τὸ θέμα τῆς σημερινῆς ἐπερωτήσεώς μου εἶναι τοῦτο καὶ μόνον: «διατί ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ ὁλόκληρον μῆνα ἠμέλει ἀπέναντι οὐχὶ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ἧς εἶμαι μέλος καὶ ἧς ἐκπληρῶ ἐλάχιστον καθῆκον, νὰ καταθέσῃ τὴν αἰτηθεῖσαν ἔκθεσιν καὶ διατί τοὐλάχιστον δὲν ἔδιδεν, ὡς εἶχεν ὑποχρέωσιν, λόγον πρὸς τὴν Βουλήν, διατί δὲν καταθέτει τὴν αἰτηθεῖσαν ἔκθεσιν».

§12ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς πρὸ μηνὸς περίπου ἐζήτησεν, ὅπως καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ἀντίγραφον ἀναφορᾶς ἢ ἀναφορὰν ὑποβληθεῖσάν μοι ὑπὸ τοῦ ἀντιστρατήγου προέδρου τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ καὶ καταγγέλλουσαν τὴν μὴ τελείαν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης. Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι σκοπὸν εἶχον νὰ μὴ εἰσακούσω τὴν αἴτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λακωνίας καὶ νὰ μὴ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ζητουμένην ἀναφορὰν ἔχων δικαίωμα πρὸς τοῦτο, διότι δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἶναι νὰ μὴ προσάγῃ ἐνώπιον τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος τὴν ὑπηρεσιακὴν ἀλληλογραφίαν τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων καὶ ἐπαλλήλων ἀρχῶν, ὁσάκις νομίζει, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἐπιβάλλει τοῦτο. Ἰδιαίτατα δ’ ἐνόμιζον ὅτι ἴσχυε τοῦτο προκειμένου περὶ ἀλληλογραφίας μεταξὺ στρατιωτικῶν καθαρῶς ἀρχῶν, ἀλληλογραφίας, τῆς ὁποίας ἡ προσαγωγὴ ἐνώπιον τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος καὶ ὁ δημόσιος ἔλεγχος ἐπὶ τῆς διαφορᾶς τῶν γνωμῶν, ἡ ὁποία φαίνεται ἐνυπάρχουσα μεταξὺ τῶν διαφόρων ἀρχῶν ἐν τῇ ἀλληλογραφίᾳ ταύτῃ, ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀπήχησιν, ἡ ὁποία δὲν ὑπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἀλλά, κύριοι Βουλευταί, ὅ,τι προετιθέμην, μὴ προσάγων τὴν ἀναφορὰν ταύτην τοῦ Ἀντιστρατήγου καὶ προέδρου τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, ὅ,τι προετιθέμην, καὶ προετιθέμην τοῦτο, νὰ μὴ προκληθῇ δημόσιος ἔλεγχος ἐπὶ τῶν ἐν τῇ ἀναφορᾷ ταύτῃ τοῦ Ἀντιστρατήγου, δὲν κατωρθώθη νὰ ἐπιτευχθῇ, διότι ὁ Ἀντιστράτηγος καὶ πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, μὴ ἀρκεσθεὶς εἰς τὴν πρώτην ἐκείνην ἀναφοράν, ὑπέβαλε καὶ καταγγελίαν, τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον εἶναι αὐτὸ τοῦτο περίπου τὸ τῆς πρώτης ἀναφορᾶς μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι ἐζητεῖτο ἤδη καὶ ὑπεύθυνος ἄλλος παρὰ τὸν προϊστάμενον τοῦ Ὑπουργείου, ὁ γραμματεὺς τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Ἀμύνης, προσκεκολλημένος ἄλλως ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ἀντιστρατήγου καὶ προέδρου τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς μηνύσεως ταύτης κατηγγέλλετο ὡς παραβάτης καθηκόντων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 487 τοῦ κοινοῦ Ποινικοῦ Νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἔνοχος τιμωρεῖται διὰ χρηματικῆς ποινῆς τοὐλάχιστον 100 δραχ., ἣν ποινὴν ἐπακολουθεῖ ἡ ἔκπτωσις ἐκ τοῦ ἀξιώματος, ἡ ἀφαίρεσις τοῦ βαθμοῦ του. Καὶ πάλιν, ἐνῷ ἡ μήνυσις αὕτη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μάθητε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι παρεδόθη εἰς τὸν ὑπασπιστήν μου, κατεχωρίσθη εἰς τὸ ἐμπιστευτικὸν πρωτόκολλον καὶ ἀμέσως παρεδόθη εἰς χεῖράς μου, ὅστις τὴν παρέδωκα πρὸς τὸν προσωπάρχην, ἡ μήνυσις, λέγω, αὕτη, ἐνῷ τοιαύτην ἠκολούθησεν ὁδόν, ὥστε νὰ εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ γνωσθῇ τίποτε περὶ αὐτῆς δημοσίᾳ, ἡ μήνυσις, λέγω, αὕτη ἐγένετο γνωστὴ δημοσίᾳ, ὁ τύπος ἔκαμε μακρὸν λόγον περὶ αὐτῆς, στηριχθεῖσα δ’ ἐπὶ τῆς μηνύσεως ταύτης μερὶς τοῦ Τύπου κατήγγειλε καὶ ἐνώπιον τῆς κοινῆς γνώμης τὰς μεγάλας καταχρήσεις τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι φυσικὰ ἔθιγον τὸν ὑπεύθυνον Ὑπουργόν. Ἀφοῦ τὰ πράγματα ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, θὰ ἐννοήσητε διατί ἡ ἀρχικὴ ἀπόφασίς μου, ὅπως μὴ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ζητηθεῖσαν ἀναφοράν, μεταβάλλεται σήμερον, καὶ προσέρχομαι, ὅπως καὶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν μήνυσιν τὴν ὑποβληθεῖσαν τὸ Σάββατον, διότι αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ δώσω ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ ἅπαξ δημοσίᾳ ἐγένετο κατηγορία περὶ τῆς διαχειρίσεως, νὰ δώσω ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μάθῃ τί συμβαίνει.

§13Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἐπεθύμει νὰ ἀκούσῃ ἀπὸ τοῦ στόματος ἡμῶν, ἂν προέβητε εἰς τὴν τιμωρίαν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ Ἀντιστρατήγου τῆς Ἑλλάδος.

§14ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιφυλαχθῆτε, παρακαλῶ.

§15Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐπειδὴ κατήγγειλεν ὑπευθύνως;

§16ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου, τοῦ τελευταίου, νομίζω, δεκαημέρου τοῦ Φεβρουαρίου, ὁ Ἀντιστράτηγος πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, ὅστις, ὡς γνωστόν, εἶναι κατὰ νόμον καὶ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς διαχειριζομένης τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης, παρετήρησεν ὅτι, καθ’ ἃ ἔμαθε, τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῇ βάσει προηγουμένης ἀποφάσεως ληφθείσης ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Ἀμύνης κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 15 Ἰανουαρίου καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἐξουσιοδοτεῖτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν προμήθειαν ἀριθμοῦ τινος—δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀναφέρω ἀριθμούς—πτυοσκαπανῶν, ἔμαθεν ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς μεταξὺ διαφόρων συστημάτων πτυοσκαπανῶν, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἶχεν ἐκλέξει ὡρισμένον εἶδος, τὸ ὁποῖον μάλιστα εἶχεν ὑποβάλει εἷς τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἡμετέρων, ἰδικῆς του ἐφευρέσεως, ἠρώτησε δ’ ὁ Ἀντιστράτηγος πῶς, ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἂν ἐξελέχθη τὸ εἶδος τοῦτο τῆς σκαπάνης, πῶς ἐξελέχθη ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, ἵνα αὐτὸ ἐκλέξῃ καὶ τὴν ποιότητα τῆς σκαπάνης. Παρετήρησα ἀμέσως ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων εἰς τοῦτο τοὐλάχιστον ἀνακύπτει ἡ ἐλευθερία τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, μὴ περιοριζομένη πλέον ἐκ τῶν περιορισμῶν αὐτῶν νόμου, τὸν ὁποῖον κατήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρό τινων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς ὡς μὴ ἐντελῶς σύμφωνον πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος, καὶ παρετήρησα, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων, ὅτι τοιαύτην τοὐλάχιστον τὴν ἐλευθερίαν ἔπεπε νὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργός, διὰ νὰ ἔχῃ καὶ ἡ Βουλὴ τὸν ὑπεύθυνον ἐνώπιον αὑτῆς, ἂν ἤθελεν ἀποδειχθῇ ὅτι κακῶς εἶχον ἐκλέξει τὴν ποιότητα αὐτὴν τῆς σκαπάνης. Ὁ Ἀντιστράτηγος ἐστηρίζετο εἰς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης του εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου περὶ συστάσεως τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ διοικητικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ Ταμείου ἔχει τὰ ἑξῆς δικαιώματα καὶ καθήκοντα (ἀναγινώσκει): «δεύτερον ὁρίζει τὸ εἶδος, τὸ ποσὸν καὶ τὸν τρόπον τῆς προμηθείας τοῦ ὑλικοῦ καὶ τὰ ἐκτελεστέα ἔργα, ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ ἄρθρου 3 ἐγκρινομένου προϋπολογισμοῦ». Ἠξίου λοιπὸν ὁ Ἀντιστράτηγος ὅτι, ἀφοῦ κατὰ τὸν νόμον ἡ ἐπιτροπὴ ὁρίζει ὄχι μόνον τὸν τρόπον καὶ τὸ ποσόν, ἀλλὰ καὶ τὸ εἶδος τῶν προμηθειῶν, ὅτι ταύτης δικαίωμα ἦτο νὰ ὁρίζῃ καὶ τὴν ποιότητα τοῦ ἀγοραζομένου εἴδους. Ἐγὼ δ’ ἠξίωσα ὅτι ὁ νόμος οὐδὲν ἄλλο ὁρίζει ἢ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἀποφανθῇ ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη λόγου χάριν 100,000 στολῶν, 2,000 σπαθῶν, 40,000 πτυοσκαπανῶν· τοῦτο ἀποτελεῖ ὁρισμὸν καὶ τοῦ εἴδους τῶν πτυοσκαπανῶν, ἐνδυμασιῶν ἤ τινος ἄλλου καὶ τοῦ ποσοῦ αὐτῶν, ἀλλὰ τί ὕφασμα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποτελέσῃ τὴν στολήν, ποία θὰ εἶναι ἡ ποιότης τῆς σκαπάνης, καὶ ὅλα τὰ ἄλλα αὐτὰ πλέον ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα οὐχὶ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Ἀμύνης, ἀλλ’ εἰδικῆς ὑπηρεσίας, ἐν προκειμένῳ τοῦ τεχνικοῦ συμβουλευτικοῦ τμήματος τοῦ μηχανικοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μελετῶν τῆς ὁποίας ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ὑπευθύνως θὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ διαφόρων συστημάτων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται. Ὁ Ἀντιστράτηγος πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ δὲν ἤθελε νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀποβλέπων, κύριοι Βουλευταί, ὄχι ἁπλῶς εἰς τὴν ἡλικίαν τοῦ Ἀντιστρατήγου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ παρελθὸν αὐτοῦ, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο, ἀποβλέπων ἄλλως τε καὶ εἰς τὴν ταχεῖαν διεκπεραίωσιν τῆς ὑποθέσεως, ἐνόμισα λέγω ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ δηλώσω ὅτι καίπερ ἐπιφυλάσσων ἀκεραίαν τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ ἄρθρου 3 ἤμην πρόθυμος νὰ ζητήσω καὶ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, σημειωτέον δ’ ὅτι ἀκόμη δὲν εἶχον παραγγείλει τὰς πτυοσκαπάνας· αὐταὶ παρηγγέλθησαν μετὰ πάροδον 50 ὅλων ἡμερῶν. Ἐζήτησα ἑπομένως καὶ προσήχθησαν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τὰ σχέδια τῶν πτυοσκαπανῶν, αἱ ἐκθέσεις τοῦ τεχνικοῦ συμβουλευτικοῦ τμήματος τοῦ μηχανικοῦ, ἀνεγνώσθησαν, καὶ κατέληξεν ἡ ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως ἀναγνωρίζουσα ὅτι τὸ ἐκλεχθὲν ὑπόδειγμα ἦτο τὸ ἄριστον καὶ ἑπομένως τοῦτο ἔπρεπε νὰ παραγγελθῇ. Ὁ Ἀντιστράτηγος πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἐπὶ παρατηρήσει μου ὅτι τὰ πράγματα διεξάγονται ὁμαλῶς, καὶ ὅτι νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ γεννῶνται ζητήματα, ἀπήντησεν ὅτι δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῆς πτυοσκαπάνης, τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι δὲν εἶχε καλῶς, ἀλλὰ καὶ ἄλλα τινὰ ζητήματα. Μανθάνω, προσέθηκεν, ὅτι ἐζητήσατε νὰ ἔλθῃ νὰ ἐξελέγξῃ τὴν διαχείρισιν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης ἓν μέλος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τοῦτο εἶναι παράνομον, διότι κατ’ ἄλλο ἄρθρον τῶν ἀφορώντων τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης κατὰ μῆνα Μάρτιον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐκλέγει τρία ἐκ τῶν μελῶν του, ὅπως ἐξελέγξωσι τὸν ἀπολογισμὸν καὶ τὸν ἰσολογισμὸν τῆς προηγουμένης χρήσεως τοῦ Ταμείου, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν ἐν καιρῷ, δηλ. πρὸ τοῦ Μαρτίου, ὁπότε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν ταύτην. Ἀντιπαρετήρησα εἰς τὸν Ἀντιστράτηγον ὅτι ἡ ἐνέργειά μου εἰς οὐδεμίαν σύγκρουσιν εὑρίσκετο πρὸς τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τοῦ νόμου. Ἐξέθηκα εἰς αὐτὸν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει ἀνωμαλιῶν, τὰς ὁποίας παρετήρησα ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης καὶ ἐν τῇ διακρίσει τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῇ βάσει, λέγω, τοιούτων ἀνωμαλιῶν, ἀνωμαλιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκίνησαν ἀμέσως τὸ ἐνδιαφέρον μου, ὅπως φθάσω νὰ ἐξακριβώσω ἂν πρόκειται μόνον περὶ τυπικῶν ἀνωμαλιῶν ἢ καὶ περὶ οὐσιαστικῶν, ἀνωμαλιῶν ἄλλως τε, αἱ ὁποῖαι ὡς συνέπειαν ἔσχον ὅτι οὔτε ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1909, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ μέχρι τέλους Φεβρουαρίου τοῦ 1910, εἶχεν ὑποβληθῇ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὥστε νὰ δυνηθῇ τοῦτο νὰ ἐξασκήσῃ τὰ ἐκ τοῦ νόμου καθήκοντα αὐτοῦ, ἀλλ’ οὔτε ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1910 καὶ ὁ ἰσολογισμὸς αὐτοῦ, ὅστις ἔπρεπε νὰ εἶναι ἕτοιμος μέχρι τέλους Φεβρουαρίου 1911, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ, ἀφοῦ δὲν ὑποβάλλεται ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ προηγουμένου ἔτους καὶ ἕνεκα ἀνεπαρκείας, τὴν ὁποίαν δὲν διστάζω νὰ ὁμολογήσω ἐντεῦθεν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, εἶχον τὴν γνώμην ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ἐγκαίρως νὰ καταρτισθῇ ὁ ἀπολογισμὸς καὶ τοῦ ἔτους 1909 καὶ τοῦ 1910, καὶ ἐζήτησα ἐνίσχυσιν τῆς ἀνεπαρκοῦς ὑπηρεσίας μου, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ παράσχῃ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐκαλεῖτο ἐν καιρῷ νὰ ἀποφανθῇ, ἐφαρμοζομένων τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, καθ’ ἃς ὁρίζεται τριμελὴς ἐπιτροπή, ἵνα ἐξετάσῃ τοὺς ἀπολογισμοὺς καὶ ἰσολογισμούς. Ἐνόμισα μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὅτι ὁ ἐνιστάμενος καὶ παρατηρῶν θὰ ἀνεγνώριζε τὴν ὀρθότητα τῆς ἐνεργείας μου καί, ἂν δὲν ἔφθανεν εἰς τὸ νὰ μὲ συγχαρῇ διὰ τὴν πρόνοιάν μου ταύτην, θὰ ἀπέσυρε τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἐνεργείας μου· ἀλλ’ ὁ Ἀντιστράτηγος ἐπέμεινεν ὅτι ἐν γένει νομίζει ὅτι ὑπάρχουσιν ἀνωμαλίαι τινὲς καὶ ἄλλαι. Παρεκάλεσα τότε τὸν Ἀντιστράτηγον νὰ εἰδικεύσῃ τὸ πρᾶγμα. Εἶπον· πολὺ καλά· μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἔχομεν πράγματα τὰ τῶν πτυοσκαπανῶν καὶ τοῦ ἐλέγχου. Τώρα λέγετε ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἀνωμαλίαι. Παρακαλῶ νὰ εἰδικεύσητε καὶ αὐτάς, διὰ νὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὰς ἀναιρέσω, ἂν εἶναι δυνατόν, ἢ νὰ τὰς ἀναγνωρίσω ὡς ὀρθὰς καὶ πράξω ἀναλόγως. Ὁ Ἀντιστράτηγος δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ εἰδικεύσῃ τὰς ἄλλας παρατηρήσεις καὶ εἶπεν ὅτι δὲν θὰ ἦτο δύσκολον νὰ τὰς ἐκθέσῃ ἐγγράφως καὶ ἀνέλαβεν, ὅπως δι’ ἐγγράφου μοὶ ἀνακοινώσῃ τὴν ἑπομένην καὶ ποίας ἄλλας παρατηρήσεις εἶχε νὰ φέρῃ διὰ τὰ ἀφορῶντα τὴν λειτουργίαν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης. Συνεπείᾳ τούτου ὁ Ἀντιστράτηγος πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ τὴν 26 Φεβρουαρίου — νομίζω ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ τρίτη ἡμέρα μετὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης — μοὶ ὑπέβαλε τὴν ἤδη κατατιθεμένην ἀναφοράν, τῆς ὁποίας τὴν κατάθεσιν ἐζήτησεν ὁ κ. ἐκ Λακωνίας Βουλευτής, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναφέρει τὰ ἑξῆς...

§17Γ. ΠΩΠ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀναφορά, τὴν ὁποίαν δὲν ἠθέλετε νὰ καταθέσητε διὰ λόγους ἐμπιστευτικούς;

§18ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι διὰ λόγους ἐμπιστευτικούς, ἀλλὰ διότι δὲν ἤθελον νὰ ἔλθῃ εἰς δημοσιότητα συζήτησις μεταξὺ Ὑπουργοῦ καὶ στρατιωτικῶν ἀρχῶν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο χρήσιμον νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα· ἀλλά, ἀφοῦ ἦλθε, δὲν ὑπάρχει λόγος πλέον νὰ ἀποκρυβῶσι τὰ πράγματα. Ἐγὼ μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ἐξηγήσεων ἤλπιζον ὅτι θὰ ἤρετο ἡ διαφωνία, καὶ θὰ ἔλεγον εἰς τὸν κ. Κουλουμβάκην ὅτι ἀπεσύρθη ἡ ἀναφορά, ὅτι δύνασθε νὰ ἴδητε τὸν Ἀντιστράτηγον, ὅστις θὰ σᾶς βεβαιώσῃ ὅτι αἴρονται αἱ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὑτοῦ. Σημειωτέον ὅτι, ὅτε εἶπον εἰς τὸν Ἀντιστράτηγον «παρακαλῶ νὰ εἰδικεύσητε τὰ ἄλλα», εὑρισκόμην ἐνώπιον μιᾶς ἀορίστου καταγγελίας ὅτι καὶ ἄλλαι παραβάσεις ἐγένοντο. Μοὶ ἀπήντησεν ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν προχείρως νὰ γίνῃ καὶ ὅτι θὰ μοὶ τὰ ἔστελλεν ἐγγράφως, Ἦτο φυσικὸν λοιπὸν νὰ ἀναμένω ὅτι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ θὰ περιεῖχεν εἰδίκευσιν τῶν ἀορίστως καταγγελθέντων. Ἐν τούτοις διὰ τῆς ἀναφορᾶς του ὁ Ἀντιστράτηγος καταγγέλλει (ἀναγινώσκει): «Πρῶτον, ὅτι ὡς μέλος τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἔλαβον γνῶσιν ἀποφάσεών τινων ὑμῶν».— Ἐννοεῖται ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ συζήτησις ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῇ, ὅτι ὡς μέλος ἐπιτροπῆς ὁ Ἀντιστράτηγος δὲν ἔλαβε γνῶσιν ἀποφάσεών τινων ἐμῶν· εἶναι πιθανὸν χιλιάδων ἀποφάσεών μου νὰ μὴ ἔλαβε γνῶσιν οὔτε ὁ Ἀντιστράτηγος οὔτε ἄλλο τι ἐκ τῶν ἄλλων μελῶν, διότι πασῶν τῶν ἀποφάσεων, τὰς ὁποίας λαμβάνω ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἔχω οὔτε ὑποχρέωσιν, ἀλλ’ οὔτε καὶ δικαίωμα πολλάκις, νὰ καθιστῶ κοινωνοὺς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον· τὸ δεύτερον (ἀναγινώσκει): «διότι ἐναντίον τοῦ ἐδαφίου βʹ ἀπεφασίσθη προμήθεια, χωρὶς νὰ γνωρίζω τὸ εἶδος αὐτῆς». Τοῦτο ἀφορᾷ τὰς πτυοσκαπάνας· σημειωτέον ὅτι ἦτο ὀρθὸν νὰ ἀναγραφῇ, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκανονίσθη, διότι ἐμείναμεν πάντες σύμφωνοι περὶ τοῦ πράγματος, ἀλλ’ ὁ κ. Ἀντιστράτηγος ἠρκέσθη μόνον νὰ ἀναγράψῃ τοῦτο, ὅτι «ἐναντίον τοῦ ἐδαφίου βʹ ἀπεφασίσθη προμήθεια, χωρὶς νὰ γνωρίζω τὸ εἶδος αὐτῆς», τὴν ποιότητα αὐτῶν ἐπαναλαμβάνει. (Ἀναγινώσκει): «Τρίτον, διότι δὲν συνετάχθη ὁ κατὰ τὸ ἐδάφιον εʹ ἀπολογισμὸς τῶν πραγματοποιηθέντων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ ὁ ἰσολογισμὸς τῆς διαχειρίσεως τοῦ ἔτους». Συμφωνῶ εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν συνετάχθη ὁ ἀπολογισμός, ὅστις ἠδύνατο νὰ συνταχθῇ δύο ἡμέρας βραδύτερον ἐντὸς τῆς νομίμου προθεσμίας, ἐντὸς τοῦ Φεβρουαρίου, ἀλλὰ τίς ὁ πταίων διότι δὲν συνετάχθη ὁ ἀπολογισμός; καὶ μήτοι δὲν παρετηρήθη τοῦτο ἐκ μέρους τοῦ ὑπευθύνως διευθύνοντος ὡς προέδρου τὰ τῆς ἐπιτροπῆς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δὲν ἐλήφθη ἡ πρόνοια, ὅπως καταστῇ δυνατὸν ἐγκαίρως νὰ ὑποβληθῇ ὁ ἀπολογισμὸς μετὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ προηγουμένου ἔτους, ὁ ὁποῖος καθυστερεῖτο, ὅπως ἀμφότεροι ὑποβληθῶσι συγχρόνως; Μετὰ δὲ τὴν ἐξήγησιν ἐπὶ τοῦ πράγματος ὅτι εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου νὰ μοὶ στείλῃ ἓν τῶν μελῶν αὐτοῦ νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις παρεῖλκε καὶ ἐστερεῖτο βάσεως. (Ἀναγινώσκει:) «Τέταρτον, διότι κατὰ τὸ Ϛʹ ἐδάφιον διὰ τὸν ἔλεγχον καὶ κανονισμὸν τῶν λογαριασμῶν τῆς ἀξίας καὶ τῶν ἄλλων δαπανῶν τῆς προμηθείας τοῦ ὑλικοῦ ἐν γένει διατελῶ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἀξίας τῶν μονάδων εἰδῶν τινων». Τώρα, ἂν διετέλει ὁ Ἀντιστράτηγος πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ καὶ μέλος τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἀξίας μονάδων τινῶν, δὲν εἶχε παρὰ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν γραμματέα τῆς ἐπιτροπῆς νὰ τῷ ἀνακοινώσῃ τὰς ἀξίας αὐτῶν· τόσον δ’ ἦτο τοῦτο εὔκολον, ὅσον γραμματεὺς τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο ὁ ἀντισυνταγματάρχης κ. Πίσσας, προσκεκολλημένος συγχρόνως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἀντιστρατήγου προέδρου τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, καὶ εὑρίσκετο συνεπῶς εἰς καθημερινὴν συνάφειαν μετ’ αὐτοῦ καὶ ἠδύνατο ἄριστα νὰ λάβῃ παρ’ αὐτοῦ τὰς πληροφορίας ταύτας.

§19ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Φαίνεται ὅτι δὲν ἔδιδε τὰς πληροφορίας ταύτας εἰς τὸν προϊστάμενόν του, καὶ δι’ αὐτὸ παραπονεῖται.

§20ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἦτο φυσικώτερον, ἂν ἐγίνετο τοιοῦτόν τι, νὰ ἐζητεῖτο ἡ ἀντικατάστασις τοῦ ἀντισυνταγματάρχου κ. Πίσσα ἐκ μέρους τοῦ Ἀντιστρατήγου, διότι δὲν ἦτο πλέον τῆς ἐμπιστοσύνης, ὁπότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ δυσχέρεια, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὁ γραμματεὺς τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο τῆς ἰδικιτέρας ἐμπιστοσύνης πρόσωπον τοῦ Ἀντιστρατήγου καὶ προέδρου τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, ἐφ’ ὅσον ὑπηρέτει παρ’ αὐτῷ, ἦτο φυσικὸν νὰ πιστεύῃ τις ὅτι θὰ παρεῖχεν εἰς αὐτὸν πᾶσαν πληροφορίαν χρήσιμον.

§21Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Αὐτὸν δὲν καταγγέλλει;

§22ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μίαν στιγμὴν παρακαλῶ. Ἐξακολουθεῖ τὸ αὐτό: «τέταρτον, διότι.... καὶ διὰ τὸν ἔλεγχον τῶν τελουμένων ὀχυρωματικῶν ἔργων δὲν ὑπεβλήθησαν οἱ ἀπαιτούμενοι προϋπολογισμοὶ καὶ ἀπολογισμοί, ἵνα ἐγκριθῇ ἡ πληρωμὴ εἰς τοὺς δικαιούχους ἐκ τοῦ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ κατατεθειμένου κεφαλαίου». Κατὰ τὸ μέρος τοῦτο ἡ ἀναφορὰ περιέχει μίαν ἀνακρίβειαν ὅσον ἀφορᾷ τὸ λεγόμενον ὅτι δὲν ὑπεβλήθησαν προϋπολογισμοί· ὑπεβλήθησαν προϋπολογισμοὶ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προϋπολογισμῶν τούτων ἐδόθη τὸ προϋπολογιζόμενον ποσόν· εἶχεν ἄλλως τε δοθῆ ἤδη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ καὶ ἄνευ μάλιστα προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ ἐπεῖγον τότε, ἐπὶ δὲ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κατόπιν ζητηθέντος καὶ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ ηὐξήθη τὸ διὰ τὰ ὀχυρωματικὰ ἔργα ποσὸν κατὰ ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν, αἵτινες ἐδόθησαν καὶ αὐταὶ ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ. Ἀληθὲς εἶναι μόνον ὅτι δὲν ὑπεβλήθη ὁ ἀπολογισμός, διότι δὲν συντελέσθησαν τὰ ἔργα· ὅταν θὰ συντελεσθῶσι ταῦτα, θὰ ὑποβληθῇ ὁ ἀπολογισμὸς καὶ θὰ ἐλεγχθῶσι τὰ κατ’ αὐτόν. (Ἀναγινώσκει ἐκ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς). «Πέμπτον, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ νόμου δὲν ἔλαβον γνῶσιν τοῦ ἐτησίου λογαριασμοῦ τοῦ Ταμείου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κτλ». Πράγματι κατὰ τὸν νόμον μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἔτους ἡ Τράπεζα στέλλει εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης τὸν ἀλληλόχρεον λογαριασμὸν τὸν μεταξὺ αὑτῆς καὶ τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης. Φαίνεται βεβαίως, ἀφοῦ βεβαιοῦται τοῦτο ἀπὸ τὸν Ἀντιστράτηγον, ὅτι δὲν εἶχε λάβει γνῶσιν τῶν λογαριασμῶν, φαίνεται δὲ βεβαιότερον, ὅτι καθυστέρησεν ὁ λογαριασμὸς ὑποβληθεὶς τὴν 22 Φεβρουαρίου, τέσσαρας δηλαδὴ μόλις ἡμέρας προτοῦ γίνῃ αὐτὸ τὸ ἔγγραφον. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποτελέσῃ κεφάλαιον παραπόνων· δὲν ἔλαβε γνῶσιν, ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ νὰ λάβῃ γνῶσιν, ἤ, ἂν καθυστερεῖτο ἡ προσαγωγή, ἠδύνατο δι’ ἑνὸς ἐγγράφου πρὸς τὴν Τράπεζαν νὰ ζητηθῇ ταχέως ὁ ἀλληλόχρεος λογαριασμός. (Ἀναγινώσκει): «Καὶ πρὸς τούτοις ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἐπιτροπῆς διετάχθη ὁ ἔλεγχος τοῦ Ταμείου ὑπὸ μόνον τοῦ ἐλεγκτοῦ Σπαρτίδου, ἐνῷ κατὰ τὸ 20ὸν ἄρθρον τοῦ νόμου ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαρτίου ἑκάστου ἔτους τριμελὴς ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐκλεγομένου ὑπὸ τοῦ Σώματος ἐξελέγχει τόν τε ἀπολογισμὸν καὶ ἰσολογισμὸν κλπ.». Εἰς τὸ τελευταῖον βλέπετε ὅτι ἐπανέρχεται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διὰ τριμελοῦς ἐπιτροπῆς ἐξελέγχει τὸν ἀπολογισμόν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐφρόντισε νὰ ζητήσῃ ἕνα ἐλεγκτήν, ἵνα ἔλθῃ νὰ κυττάξῃ καὶ νὰ εἴπῃ τί τρέχει μὲ τὴν διαχείρισιν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης καὶ τῷ παρασκευάσῃ τὰ στοιχεῖα τοῦ ἀπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, διὰ νὰ ἀποφανθῇ τοῦτο νομίμως ἐπ’ αὐτοῦ. Ἡ κατηγορία ἔφυγεν ἀπὸ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐστρέφετο κατ’ ἀρχάς, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ τοιοῦτος ἔλεγχος πλὴν τοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου καθοριζομένου ὑπὸ τριμελοῦς ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ ἐστράφη εἰς τοῦτο, ὅτι ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐζήτησα τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Ἀμύνης, διὰ νὰ προβῶ εἰς τὸν διοικητικὸν ἔλεγχον, διὰ νὰ φωτισθῶ, νὰ γνωρίζω ἂν οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ταμείου εἶναι ἐπαρκεῖς, ἂν καλῶς διεξάγουσι τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν καὶ ἂν αἱ παρατηρηθεῖσαι ἐλλείψεις εἶναι σοβαραὶ ἢ ὄχι. Ἐζήτει δηλαδὴ ὁ Ἀντιστράτηγος διὰ τῆς ἀναφορᾶς του αὐτῆς νὰ μὲ στερήσῃ τοῦ δικαιώματος ὡς ὑπεύθυνον Ὑπουργὸν νὰ ζητήσω νὰ φωτισθῶ περὶ τῶν διατρεχόντων ἐν τῷ Ταμείῳ τῆς Ἀμύνης, ὅπως περαιτέρω ὑποδείξω τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ληφθῶσι νομίμως ἐν ἀνάγκῃ διὰ παρεμβάσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀναφορά, κύριοι Βουλευταί, τὴν ὁποίαν δὲν ἐσκόπουν νὰ καταθέσω καὶ τὴν ὁποίαν σήμερον ἀναγκάζομαι νὰ καταθέσω. Ἐνόμισα, κύριοι Βουλευταί, ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο νὰ μὴ ἀπαντήσω ἐπισήμως. Δι’ οὓς λόγους ἐδέχθην παρὰ τὴν γνώμην μου, ἐπιφυλάξας μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς, νὰ λάβω τὴν γνώμην καὶ τοῦ Ἀντιστρατήγου προέδρου τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ποιότητος τῶν πτυοσκαπανῶν, διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ ἀποφύγω νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἡ ἀπάντησίς μου δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ φέρῃ περαιτέρω προστριβὴν μετὰ τοῦ Ἀντιστρατήγου προέδρου τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ καὶ ἀρχηγοῦ τοῦ ἐν πολέμῳ στρατοῦ, περαιτέρω προστριβήν, τὴν ὁποίαν βεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι ἐπεθύμουν καὶ ἐπεδίωκον ἐκ παντὸς τρόπου νὰ μὴ προκαλέσω· παρεκάλεσα μόνον τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Πίσσαν γραμματέα τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἰδικιτέρας ἀπολαύοντα ἐμπιστοσύνης παρὰ τῷ Ἀντιστρατήγῳ κ. Σμολένσκῃ—ἐπιμένω εἰς τοῦτο, διότι, ὅτε ἐζήτησα νὰ ἀπομακρύνω ἐκεῖθεν τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Πίσσαν, ὁ Ἀντιστράτηγος καὶ πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ δι’ ἐπανειλημμένων ἐγγράφων του μὲ παρεκάλεσε νὰ τῷ τὸν ἀφήσω, διότι τῷ ἐχρειάζετο ἰδικιτέρως καὶ ἦτο πρόσωπον, μετὰ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο νὰ συνεργάζηται καλλίτερον, εἶχον λοιπὸν πάντα λόγον νὰ ὑποθέτω ὅτι αἱ σχέσεις τοῦ ἀντισυνταγματάρχου κ. Πίσσα μετὰ τοῦ Ἀντιστρατήγου ἦσαν ἄρισται, — παρεκάλεσα, λέγω, τὸν ἀντισυνταγματάρχην νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὸν Ἀντιστράτηγον πρόεδρον τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ περιεχόμενα ἐν τῇ ἀναφορᾷ του δὲν ἔχουσι βάσιν τινὰ νόμιμον, καὶ ἤλπισα ὅτι ἡ παρέμβασις τοῦ προσώπου τούτου τοῦ ἀπολαύοντος, ἐπαναλαμβάνω, τῆς ἰδικιτέρας ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἀντιστρατήγου, θὰ ἔφερεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ θεωρηθῇ λῆξαν αὐτὸ τὸ ἐπεισόδιον. Δυστυχῶς ἀντὶ νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο, τὸ ὁποῖον φαίνεται ἐπιδιώξας ὁ ἀντισυνταγματάρχης κ. Πίσσας, ὡς ἀποτέλεσμα ἐπῆλθεν ὅτι ὁ ἀντισυνταγματάρχης κ. Πίσσας ἔχασε τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἀντιστρατήγου, καὶ ὁ Ἀντιστράτηγος διὰ νεωτέρου ἐγγράφου μονονουχὶ μὲ καταγγέλλει ὡς παρανομοῦντα, διότι διατηρῶ παρ’ αὐτῷ, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ, τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Πίσσαν, ἐνῷ κατὰ νόμον ὁ ὑπάλληλος ὁ ἁρμόδιος παρὰ τῷ Ἀντιστρατήγῳ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ βαθμὸν ταγματάρχου, ὁ δὲ κ. Πίσσας ἔφερε βαθμὸν ἀντισυνταγματάρχου, διότι ὢν ταγματάρχης κατὰ ἀρχὰς εἶχε προαχθῆ ἐν τῷ μεταξὺ εἰς ἀντισυνταγματάρχην. Ἀλλὰ τὸ ὅτι εὑρέθη παρὰ τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ἀντιστρατήγου ἐξηγεῖται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ Ἀντιστράτηγος μετὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ κ. Πίσσα εἰς ἀντισυνταγματάρχην, γενομένην ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀπέστειλεν ἔγγραφον πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου παρεκάλει, ὅπως, καίπερ προαχθεὶς κατὰ βαθμὸν ὁ ἀντισυνταγματάρχης κ. Πίσσας, μείνῃ παρ’ αὐτῷ τοὐλάχιστον ἐπί τινα χρόνον, διότι εἶχεν ἀνάγκην αὐτοῦ. Τὸ ἔγγραφον φέρει χρονολογίαν 13 Ἰουλίου 1910, καὶ εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν παντὸς ἐπιθυμοῦντος νὰ τὸ ἀναγνώσῃ. Ὁ κ. Ζορμπᾶς Ὑπουργὸς τότε τῶν Στρατιωτικῶν ἀπήντησεν ὅτι ἐγκρίνει τὴν παράκλησιν τοῦ Ἀντιστρατήγου, καὶ ὁ κ. Πίσσας παρέμεινεν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ἀντιστρατήγου. Ταῦτα, διὰ νὰ ἐξηγήσω πῶς ἐγὼ εὗρον τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Πίσσαν ὑπάλληλον ἐν τῷ Ἐπιτελείῳ τοῦ Ἀντιστρατήγου. Ἀλλὰ καὶ βραδύτερον, ὅπως εἶπον, ὅτε ἐπεζητήθη νὰ ἀπομακρυνθῇ ἐκεῖθεν ὁ ἀντισυνταγματάρχης, διότι ἔπρεπε νὰ μεταβῇ εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν, ὁ Ἀντιστράτηγος δι’ ἐπανειλημμένων, ἂν δὲν πλανῶμαι, πάντως ὅμως δι’ ἑνὸς ἐγγράφου του καὶ προφορικῶν συστάσεων διὰ τοῦ προσωπάρχου μου διαβιβασθεισῶν μὲ παρεκάλεσε νὰ τὸν ἀφήσω παρ’ αὐτῷ. Ἐζήτει νὰ ἀφήσω δύο, τὸν κ. Πίσσαν καὶ τὸν κ. Βάρβογλην, καὶ ἐκ τῶν δύο ἀπεφάσισα νὰ ἀφήσω τὸν κ. Πίσσαν. Ἔμενε λοιπὸν ὁ ἀντισυνταγματάρχης κ. Πίσσας κατόπιν τῶν ἐπανειλημμένων ὑποδείξεων καὶ ἀξιώσεων τοῦ κ. Ἀντιστρατήγου, καὶ εἰς τὸν κ. ἀντισυνταγματάρχην τοῦτον ἀνέθηκα νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὸν κ. Ἀντιστράτηγον τὸ ἀβάσιμον τῆς ἀναφορᾶς του. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι ἐχάθη ἡ ἐμπιστοσύνη πρὸς τὸν ἀντισυνταγματάρχην, καὶ διὰ τελευταίου του ἐγγράφου πρὸ πέντε ἡμερῶν ζητεῖται κατεπειγόντως ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ ἀντισυνταγματάρχου κ. Πίσσα, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ ἔγγραφον παρανόμως ἔμενε παρ’ αὐτῷ. Ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἦτο μόνον ν’ ἀπολεσθῇ ἡ πρὸς τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Πίσσαν ἐμπιστοσύνη τοῦ κ. Ἀντιστρατήγου· τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο καὶ νὰ διατυπωθῇ ἐγγράφως πλέον καὶ ἐπισήμως καταγγελία ἐκ μέρους τοῦ κ. Ἀντιστρατήγου κατ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἀντισυνταγματάρχου ὡς γραμματέως τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ καταγγελία αὕτη ἐπεδόθη πρὸς τὸν ὑπασπιστήν μου, ὅστις καὶ κατεχώρισεν αὐτὴν εἰς τὸ ἐμπιστευτικὸν πρωτόκολλον. Ἐπεδόθη δέ, κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τῇ ἀξιώσει παραδόσεως ἀποδείξεως παραλαβῆς (αἴσθησις). Καὶ ἡ καταγγελία αὕτη ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀριθ. 28. Ὁ ἀντιστράτηγος Σμολένσκης ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ ἐν πολέμῳ καὶ μέλος τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης· Πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν· Τμῆμα Δικαιοσύνης. Ἐνταῦθα. Μήνυσις κατὰ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου τοῦ μηχανικοῦ Εὐστρατίου Πίσσα, γραμματέως τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος, ἐπείγουσα κλπ.» Περιλαμβάνει δὲ τὰ ἑξῆς: «Κατόπιν τῆς πρὸς τὸν κύριον πρόεδρον τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀναφορᾶς μου ἀπὸ 26 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. «περὶ μὴ ἐκτελέσεως τῶν σχετικῶν νόμων τῶν διεπόντων τὴν λειτουργίαν τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης», περὶ ἧς οὐδὲν ἐνεργήθη μέχρι τοῦδε. Ἐπειδὴ ἡ μὴ σύνταξις ἐντὸς τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν πραγματοποιηθέντων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ τοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς διαχειρίσεως τοῦ προηγουμένου ἔτους, ἵνα γίνῃ ὁ ἔλεγχος καὶ κανονισμὸς τῶν λογαριασμῶν τῆς ἀξίας καὶ τῶν ἄλλων δαπανῶν τῶν προμηθειῶν καὶ ὑλικῶν ἐν γένει καὶ τῶν τελουμένων ἔργων καὶ ἐγκρίνῃ ἡ διοικητικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ ταμείου τὴν πληρωμὴν εἰς τοὺς δικαιούχους ἐκ τῶν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ κατατεθειμένων κεφαλαίων, καὶ πρὸς τούτοις δὲν ἐζητήθη ἐγκαίρως, ἵνα παραδοθῇ δέκα ἡμέρας μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἔτους εἰς τὴν διοικητικὴν ἐπιτροπὴν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὁ μετ’ αὐτῆς λογαριασμὸς μετὰ τῶν ἐξοφλητικῶν ἐπιταγῶν, ἵνα ἐξελεγχθῇ καὶ ἐπανορθωθῇ κατὰ τὰς τυχὸν ὑπαρχούσας διαφορὰς καὶ ἀναγνωρισθῇ ὡς καλῶς ἔχων διὰ πράξεως τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ταμείου καὶ ἀνακοινωθῇ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ δὲν συνετάχθη ἐγκαίρως ὁ ἀπολογισμὸς καὶ ἰσολογισμὸς τοῦ ταμείου». Εἶναι τρίτον αὐτό, ἀλλ’ εἶναι τὸ ἴδιον τὸ πρῶτον. Ἐπάνοδος εἰς τὸ πρῶτον: «δὲν συνετάχθη ἐγκαίρως ὁ ἀπολογισμὸς καὶ ἰσολογισμὸς τοῦ ταμείου καθ’ ὅλα τὰ μέρη αὐτοῦ, ὥστε ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαρτίου τριμελὴς ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐκλεγομένη ὑπὸ τοῦ σώματος νὰ ἐλέγξῃ αὐτούς, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα τοῦ ἐλέγχου νὰ ὑποβάλῃ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὅπερ συνερχόμενον ἐν γενικῇ συνεδριάσει νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω ἀπόφασίν του ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου, καὶ ἡ ἀπόφασις αὕτη μετὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ καὶ ἰσολογισμοῦ τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ δημοσιευθῶσι διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἀντίγραφα δ’ αὐτῶν νὰ διαβιβασθῶσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις νὰ τὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ νομοσχεδίου τοῦ ἀπολογισμοῦ πρὸς κύρωσιν». Ἐπειδὴ λοιπὸν ὑπάρχουσιν αἱ τρεῖς αὗται κατηγορίαι «ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ γραμματέως τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀντισυνταγματάρχου τοῦ μηχανικοῦ Εὐστρατίου Πίσσα, προελθούσης εἴτε ἐξ ἀμελείας εἴτε ἐξ ἄλλης τινὸς αἰτίας ἀποτελούσης παράβασιν καθήκοντος, ἔχουσαν ὡς συνέπειαν τὴν μεγίστην ὑπηρεσιακὴν ἀνωμαλίαν καὶ συσκότισιν αὐτῆς πρὸς ζημίαν τοῦ Κράτους· Διὰ ταῦτα, καταγγέλλω τὸν περὶ οὗ πρόκειται ἀντισυνταγματάρχην τοῦ μηχανικοῦ Εὐστράτιον Πίσσαν ἐπὶ παραβάσει τῶν ἐδαφίων εʹ καὶ ϛʹ, τοῦ 7ου ἄρθρου, παραγράφου βʹ τοῦ 17ου καὶ τοῦ 20οῦ ἄρθρου τοῦ νόμου «περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης», τῶν ἄρθρων 487, 488 καὶ 493 τοῦ κοινοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ ἄρθρου 257 τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας. Μάρτυρα προτείνω τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν κ. Λ. Κορομηλᾶν, καὶ παρακαλῶ νὰ κατασχεθῶσι τὸ ταχύτερον». Ὥστε ἡ μὲν καταγγελία ἐπεδόθη ἐπὶ ἀποδείξει παραλαβῆς, ἐζητήθη δὲ «νὰ κατασχεθῶσι τὸ ταχύτερον ἡ ἀπὸ 26 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. πρὸς τὸν κ. πρόεδρον τοῦ ταμείου καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν περὶ παρανομιῶν ἀναφορά μου, τὸ βιβλίον τῶν Πρακτικῶν τοῦ ταμείου καὶ πᾶν ἕτερον σχετικόν. Ἐν Ἀθήναις κλπ.». Ἐξαίρω τὴν φράσιν «ὅπως κατασχεθῇ ἡ εἰς χεῖράς μου εὑρισκομένη ἀναφορά», διότι φρονῶ ὅτι ἦτο ἀξία ἐξάρσεως.

§23Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀρκετὰ αὐτά, κύριε Πρόεδρε;

§24Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἀκόμη. Ἐνόμισα, κύριοι Βουλευταί, ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο, διότι προσεδόκων, ὡς ἦτο φυσικόν, ὅτι ἤθελε προκληθῇ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία γίνεται ταύτην τὴν ὥραν ἐνταῦθα, διότι ἦτο φυσικὸν μετὰ τὰ γραφέντα ἐν ταῖς ἐφημερίσι νὰ προεκαλούμην, ὅπως δώσω ἐξηγήσεις, διατί δὲν προσήγαγον τὴν ἀναφορὰν τοῦ κ. ἀντιστρατήγου, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεργείας μου ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς. Καὶ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνακοίνωσιν, ὅτι ἐπερατώθη ἡ ἐνέργειά μου ἐπὶ τῆς μηνύσεως διὰ τῆς ἐκδόσεως προβουλεύματος, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκτίθεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων περὶ συστάσεως Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τοῦ σχετικοῦ Διατάγματος τοῦ ἐκτελεστικοῦ τοῦ νόμου τούτου, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἀνωμαλίαι ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, αὗται οὐδαμῶς δύνανται νὰ θεωρηθῶσι βαρύνουσαι τὸν γραμματέα τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὁ ὁποῖος διευθύνει μόνον τὸ διοικητικὸν μέρος τοῦ γραφείου, ἀλλ’ ἀφορῶσι τὸν ταγματάρχην τὸν διευθύνοντα τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης, ὁ ὁποῖος κατὰ τὰς ῥητὰς διατάξεις τῶν κειμένων νόμων εὐθύνεται διὰ τὸ λογιστικὸν καὶ ταμειακὸν μέρος. Ταῦτα ἀναφέρω, ἵνα μηδεμία μείνῃ ἀμφιβολία ὅτι ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν σύνταξιν τῶν προϋπολογισμῶν, τῶν ἀπολογισμῶν καὶ πάσης λογιστικῆς ὑπηρεσίας εἶναι ὁ ταμίας καὶ ὅτι ὁ γραμματεὺς οὐδεμίαν ὑπέχει εὐθύνην, διὰ ταῦτα ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο διὰ προβουλεύματος τούτῳ τῷ λόγῳ ν’ ἀπορρίψω τὴν μήνυσιν καὶ ἀναγγείλω τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα μηδὲν ἴχνος κατηγορίας μένῃ κατὰ τοῦ κ. ἀντισυνταγματάρχου. Τοῦτο ἀσχέτως πρὸς τὸ γεγονὸς ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὰς παραβάσεις ταύτας δὲν καταγγέλλεται ὡς ἐνεργήσας ἐκ δόλου ἐπὶ σκοπῷ νὰ βλάψῃ τὴν Ἐπικράτειαν ἢ ἰδιώτην ἢ ὠφελήσῃ ἑαυτὸν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 487 τοῦ Ποιν. Νόμου, ἀδίκημα ποινικὸν δὲν ὑπῆρχε. Ταῦτα εἶναι, κύριοι Βουλευταί, ὅσα ἐνόμισα ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ἐν σχέσει καὶ πρὸς τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἀντιστρατήγου Σμολένσκη, τὴν περιέχουσαν καταγγελίαν περὶ παρανομιῶν, καὶ πρὸς τὴν μήνυσιν αὐτοῦ κατὰ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου Πέσσα. Ἀλλ’ ὅσα ἐξέθηκα πρὸς τὴν Βουλὴν θὰ ἦσαν ἀτελῆ καὶ δὲν θὰ παρεῖχον εἰς αὐτὴν τὴν προσήκουσαν εἰκόνα τῆς καταστάσεως τῶν ἐν τῷ Ταμείῳ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καταστάσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι λαμπρά, ἂν μή, συνεχίζων ὅσα εἶπον, ἐξέθετον εἰς ὑμᾶς τινα περὶ τῶν ἐν τῷ ταμείῳ τούτῳ. Τὴν 27 Νοεμβρίου 1910...

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη, κύριε Πρόεδρε;

§26ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῶσιν· οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ μὴ λεχθῶσιν.

§27Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου δὲν ἀπηντήσατε.

§28ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀπήντησα πρὸ πολλοῦ, ἀλλὰ πέρα τῆς ἀπαντήσεως ταύτης, καθ’ ὃ ἔχω δικαίωμα, συνεχίζω τὸν λόγον μου. Τὴν 27 Νοεμβρίου 1910 ἐστάλησαν ἐντεῦθεν ἐπὶ τῆς ἐμῆς ὑπουργίας 273.000 δραχμῶν ἢ φράγκων χρυσῶν εἰς τὸ ἐν Ἵρτεμβεργ κατάστημα Keller, τὸ ὁποῖον εἶχε προμηθεύσει εἰς τὸν στρατὸν ἡμῶν φυσίγγια. Τὴν 27 Νοεμβρίου ἐγένοντο ταῦτα. Τὴν 9 Δεκεμβρίου ὁ ταγματάρχης κ. Γουβέλης εὑρισκόμενος ἐκεῖ καὶ παρακολουθῶν τὴν κατασκευὴν τῶν φυσιγγίων ἐπιστρέφει τὴν ἐπιταγὴν τοῦ ποσοῦ τούτου μετ’ ἐγγράφων τοῦ καταστήματος Keller λέγοντος ὅτι ἐκπλήττεται, διατί ἀπεστάλησαν πρὸς αὐτὸ 273.000 φράγκων πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ λογαριασμοῦ του, ἐνῷ ὁ λογαριασμὸς οὗτος εἶναι ἐξωφλημένος ἤδη. (Αἴσθησις καὶ ψιθυρισμοί). Ἐννοεῖτε ποία ὑπῆρξεν ἡ ἐντύπωσις παρ’ ἐμοί. Μόλις ἔφθασεν ἡ ἀπάντησις αὕτη εἰς ἐμὲ καὶ ἔλαβον ἀφορμὴν ν’ ἀποφασίσω ἐπ’ αὐτῆς τὴν 20 Δεκεμβρίου. Τὴν αὐτὴν ἡμέραν, τὴν 20 Δεκεμβρίου, ἔστειλα τὴν ἐπιταγὴν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν παρακαλῶν νὰ ἀκυρωθῇ, διότι εὑρέθη ὅτι δὲν ὠφείλομεν τὰ χρήματα ταῦτα, ἀλλὰ ταυτοχρόνως τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἔστειλα καὶ πρὸς τὸν συνάδελφόν μου τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ὑπὸ τὴν αὐτὴν χρονολογίαν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου παρεκάλουν αὐτόν (ἀναγινώσκει): «Κύριε συνάδελφε, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, ὅπως εὐαρεστηθῆτε νὰ διατάξητε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ν’ ἀποστείλῃ ἓν τῶν μελῶν αὐτοῦ πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν ἐν τῷ Ταμείῳ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀνωμαλιῶν καὶ πρὸς ὑπόδειξιν τῶν καταλλήλων μέτρων πρὸς τακτοποίησιν τῆς διαχειρίσεως». Ἐνόμισα ὅτι εὑρεθεὶς ἐνώπιον τοιαύτης ἀνωμαλίας τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἐμύνης ὤφειλον νὰ σπεύσω νὰ ζητήσω νὰ ἔλθῃ εἷς ἄνθρωπος ἔξω τοῦ στρατιωτικοῦ κύκλου, ὁ ὁποῖος δὲν μοὶ παρεῖχεν εὐρὺ περιθώριον πρὸς ἐκλογὴν προσώπου δυναμένου νὰ κάμῃ αὐτὸν τὸν ἔλεγχον, διὰ τὸν λόγον ὅτι ἀπεκλείοντο πολλοὶ ἕνεκα τῶν γενομένων καταδιώξεων καὶ ἄλλοι ἐκωλύοντο ἕνεκα τῶν ἀνατεθειμένων αὐτοῖς ὑπηρεσιῶν. Καὶ μὴ ἔχων διαθέσιμον στρατιωτικὸν προσωπικὸν ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ ζητήσω νὰ μοὶ σταλῇ εἷς τῶν ἐλεγκτῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ μὲ διαφωτίσῃ περὶ τῆς καταστάσεως καὶ περὶ τῶν ληπτέων μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσιν ὅμοια συμβάντα καὶ θὰ ἐπετυγχάνετο ἡ κατάθεσις τῶν ἀπολογισμῶν τῶν καθυστερουμένων καὶ συγχρόνως ἡ δικαιολογία ἐνταλμάτων ἀνερχομένων εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἑκατομμύρια, ἐκδοθέντων ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ, τὰ ὁποῖα ἀφεώρων τὸν πρῶτον ταμίαν τοῦ ταμείου τούτου, τὸν ἀποβιώσαντα Πλατάνην, ἀφήσαντα ἀδικαιολόγητον τὴν δαπάνην 600.000 δραχμῶν. Ὀφείλω νὰ βεβαιώσω ὅτι οὐδένα λόγον ἔχω νὰ πιστεύω ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητος ἡ δαπάνη αὕτη. Τὰ χρήματα ἐδόθησαν καὶ ἀπεστάλησαν, ἀλλ’ ἡ διαχείρισις ἦτο τόσον ἀνώμαλος, ὥστε συνέβη ν’ ἀποθάνῃ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς καὶ μετὰ τὸν θάνατόν του νὰ εὑρεθῶσι δικαιολογητικὰ τριῶν ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ νὰ μὴ εὑρεθῶσι μέχρι σήμερον τὰ δικαιολογητικὰ διὰ τὸ ποσὸν τῶν 600.000 δραχμῶν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ ἀνήγγειλε τάχιστα ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διέθεσε πρὸς τοῦτο τὸν κ. Σπαρτίδην, ὁ ὁποῖος, σημειωτέον, ἦτο ὁ ἐντεταλμένος ἐν τῷ Συνεδρίῳ τὴν εἰσήγησιν τῶν διαχειρίσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Πρέπει νὰ ἀναφέρω τοῦτο, ἵνα ἐξηγηθῇ, διατί τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ὥρισε τὸν κ. Σπαρτίδην, διότι δὲν ἐζητήθη ὑπ’ ἐμοῦ ὡρισμένος ὑπάλληλος. Ἐκ τῶν ὑστέρων κρίνων τὸ πρᾶγμα ὑποθέτω ὅτι διώρισε τὸν κ. Σπαρτίδην, διότι ἀπὸ ἐτῶν οὗτος εἶναι ὁ ἐντεταλμένος τὴν εἰσήγησιν τῶν διαχειρίσεων τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ εἴπω ὅτι λέγω τοῦτο, διότι ἐγράφη, ἂν δὲν ἐλέχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ὁ κ. Σπαρτίδης ἐζητήθη ὀνομαστί, διότι ἦτο χρήσιμος, καθόσον ἔχει συγγένειάν τινα μὲ τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Πίσσαν καὶ ἑπομένως θὰ ἠδύνατο νὰ συγκαλύψῃ τὰς καταχρήσεις τοῦ κ. Πίσσα, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε καμμίαν διαχείρισιν. Ὁ κ. Σπαρτίδης ἤδη τὴν 4 Φεβρουαρίου μοὶ ὑπέβαλε μακρὰν ἔκθεσιν, εἰκοσασέλιδον περίπου, διὰ τῆς ὁποίας, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν τῷ ἔδωκα, μοὶ εἰσηγεῖται νομοσχέδιον περὶ διαρρυθμίσεως τῶν τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης κατὰ τρόπον ἐπαρκέστερον πρὸς τὰ πράγματα καὶ δυνάμενον νὰ προλαμβάνῃ τὴν ἐπανάληψιν ἐν τῷ μέλλοντι ὁμοίων γεγονότων, τῆς ἀποστολῆς δηλαδὴ ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν μὴ ὀφειλομένων ἢ τῆς μὴ δικαιολογίας πληρωμῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου προτείνεται ὁ χωρισμὸς τοῦ ταμείου ἀπὸ τοῦ λογιστηρίου τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, διότι ἡ ἐν τῷ αὐτῷ προσώπῳ σύμπτωσις τῶν δύο ἰδιοτήτων ὑπῆρξεν ἐν μεγάλῳ μέτρῳ ἡ ἀφορμὴ ὅλης αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας καὶ τῆς ἀκαταστασίας ἡ ὁποία ἐξηκολούθει κρατοῦσα καὶ ἐξακολουθεῖ ἴσως κρατοῦσα μέχρι σήμερον. Τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη, ὅπως εἶπον ὑμῖν, τὴν 4 Φεβρουαρίου. Συνέστησα ἀμέσως ἐπιτροπὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν περιέλαβον καὶ ἀντιπροσώπους τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας τῆς Στρατιωτικῆς ἀρχῆς, ἵνα ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἤδη μηνὸς ἕτοιμον ἐντελῶς πρὸς ὑποβολὴν ἐνώπιον ὑμῶν καθυστέρησε νὰ ὑποβληθῇ ἕνεκα τῆς ἀργίας, ἡ ὁποία ἐλήφθη, νὰ μὴ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ περὶ ἄλλα μὴ ἐκτάκτως ἐπείγοντα χάριν τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος. Θὰ δικαιολογηθῶ, νομίζω, ἂν εἰς τοῦτο ἐξικομένων τῶν πραγμάτων καταθέσω σήμερον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον τετυπωμένον ἤδη ἔκτοτε πρόκειται νὰ διανεμηθῇ καὶ εἰς ὑμᾶς ταύτην τὴν στιγμήν. Καταθέτω συγχρόνως πλὴν τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία συνοδεύει τὸ νομοσχέδιον, τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Σπαρτίδου, ἡ ὁποία εἶναι διαφωτιστικὴ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τυχὸν δὲν θὰ ἐθεώρουν ἐπαρκεῖς τὰς ἐξηγήσεις ταύτας καὶ ἤθελον ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα τις πρὸς συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεώς των ταύτης, ὁπότε εἶναι ἀναγκαῖον, ὅπως ἔχωσι πάντα τὰ στοιχεῖα, ἵνα διεξαγάγωσι τὸν ἔλεγχον αὐτῶν. Ἀλλὰ καταθέτω συγχρόνως ἄλλην ἔκθεσιν τοῦ κ. Σπαρτίδου, φέρουσαν χρονολογίαν 14 Ἀπριλίου, δοθεῖσάν μοι τὴν 15, ἀποτελοῦσαν μελέτην ὁλόκληρον ἑξηκοντασέλιδον καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐκτίθεται ἡ ὅλη κατάστασις τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συστάσεώς του καὶ ἐνδείκνυνται πλὴν τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρὸ μικροῦ ἔκαμον λόγον, καὶ ἄλλα τινὰ μέσα χρήσιμα, ὅπως κατορθωθῇ ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως αὐτοῦ.

§29ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις αὕτη.

§30ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποφάσει τῆς Βουλῆς θέλει τυπωθῆ.

§32Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αἱ δύο.

§33ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀναφορὰ μετὰ τῆς καταγγελίας νὰ μὴ τυπωθῶσι.

§34ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§35Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Αἱ δύο ἐκθέσεις μόνον.

§36ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιτρέψατε, ἡ ἀπόφασις περὶ ἐκτυπώσεως νὰ εἶναι ὑπὸ εὐεργέτημά τι ἀπογραφῆς· ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναθεωρήσω τὴν ἔκθεσιν ταύτην τὴν δευτέραν, ἵνα ἴδω ἂν ὑπάρχει τι, τὸ ὁποῖον δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῇ, ὁπότε δύνανται οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ λάβωσι γνῶσιν τούτου ἐκ τοῦ χειρογράφου.

§37Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι περιττὴ ἡ ἐκτύπωσις τῆς ἐκθέσεως. Πρέπει νὰ ἱδρύσωμεν δεύτερον τυπογραφεῖον· δὲν ἐπαρκεῖ.

§38ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν· ἂς μὴ τυπωθῇ. Θὰ τὴν ἀφήσω ἐδῶ εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς ὅσον χρόνον θέλετε, ἵνα λάβωσι γνῶσιν πάντες οἱ κύριοι Βουλευταί.

§39ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§40ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Συγχρόνως, κύριοι Βουλευταί, ἔχω νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι κατωρθώθη διὰ τῆς ἐργασίας τοῦ κ. Σπαρτίδου νὰ παρασκευασθῇ ὁ ἀπολογισμὸς καὶ ὁ ἰσολογισμὸς τοῦ 1909, ὁ ὁποῖος, δοθεὶς πρὸς τὸν κ, Ρεντινιώτην, τὸν τότε ὑπεύθυνον διὰ τὴν διαχείρισιν αὐτήν, ὑπεγράφη ὑπ’ αὐτοῦ, καὶ δὲν γνωρίζω ἂν ἐστάλη ἤδη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλά, ἂν δὲν ἐστάλη, θὰ σταλῇ αὔριον. Συγχρόνως παρεσκευάσθη καὶ ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1910, ὁ ὁποῖος παρεδόθη εἰς τὸν νῦν ταμίαν τὸν ὑπεύθυνον διὰ τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἀκόμη δὲν τὸν ὑπέγραψε, διότι θέλει νὰ τὸν μελετήσῃ. Ἔχω καθῆκον ἀκόμη νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐγράφη ὅτι ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἐζητήθη ἡ ψήφισις κατεπειγόντως νομοσχεδίου τινὸς πρό τινων ἡμερῶν, ἀφορῶντος εἰς ὀχυρωματικὰ ἔργα ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ὅτι ἡ ψήφισις αὐτοῦ ἐσχετίζετο πρὸς μεγάλας καταχρήσεις τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, ἀνερχομένας εἰς ἑκατομμύριά τινα, καὶ ἐπεζητεῖτο νὰ συγκαλυφθῶσιν αἱ καταχρήσεις αὗται διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐξαπατήσας τὴν Βουλὴν κατώρθωσα νὰ πείσω αὐτήν, ὅπως τὸ ψηφίσῃ.

§41Γ. ΠΩΠ. Περὶ καταχρήσεων δὲν ἔγραψαν.

§42Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Οὕτως ἐγράφη, ὅτι ἐξηπάτησε τὴν Βουλήν.

§43ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐλέχθη ὑπό τινος ἀξιοτίμου συναδέλφου διακόπτοντός με, ὅτι δὲν ἐγράφη τι περὶ καταχρήσεων.

§44Γ. ΠΩΠ. Δὲν τὸ εἶδον αὐτό.

§45ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῆς δημοσίας γνώμης, ἄρχεται ὡς ἑξῆς: «Εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς κύκλους ὡς βόμβα ἐξερράγη χθὲς ἡ εἴδησις, ὅτι εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀνεκαλύφθησαν μεγάλαι καταχρήσεις, διαπραχθεῖσαι κατὰ τὰς τελευταίως γενομένας ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως προμηθείας ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ. Προσετίθετο μάλιστα, ὅτι τὰς καταχρήσεις ταύτας, αἱ ὁποῖαι ἀνεβιβάζοντο ὑπό τινων εἰς ἑκατομμύρια ὁλόκληρα, ἀνεκάλυψεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ κ. Σμολένσκης, ἀντιστράτηγος, ὅστις προέβη εἰς καταγγελίαν ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ κ. Βενιζέλου, ὑπέχοντος τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὡς προέδρου αὐτοῦ». Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἐλέχθη ὅτι πρόκειται περὶ καταχρήσεων ἑκατομμυρίων.

§46Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Καὶ περαιτέρω, κύριε Πρόεδρε, ἐκφράζει ὁ ἀρθρογράφος τὴν λύπην του διὰ τὴν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἀπουσίαν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι μόνοι θὰ ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ ἐπιμεληθῶσι τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους!

§47ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι πεισθεῖσα εἰς τὴν αἴτησίν μου, ὅπως ψηφίσῃ κατεπειγόντως τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, δὲν ἐπρόκειτο νὰ συγκαλύψῃ καμμίαν κατάχρησιν, διότι, καὶ ἂν τοιαύτη ὑπῆρξε, δὲν θὰ συνεκαλύπτετο διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶχε τοιοῦτον σκοπόν, καὶ ἑπομένως οὐδένα τοιοῦτον σκοπὸν ἐπέτυχε. Τὸ νομοσχέδιον τὸ σχετικόν, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἐπεζήτει νόμον ψηφισθέντα πέρυσιν, ἀλλ’ ἔχοντα χρονικὴν ἰσχὺν διὰ τὸ περυσινὸν μόνον ἔτος, νὰ καταστήσῃ μόνιμον καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ τρέχον ἔτος καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέλλον διὰ τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἐπρόκειτο περὶ κατασκευῆς ὀχυρωματικῶν καὶ συναφῶν πρὸς ταῦτα ἔργων. Τοῦτο ἐπρόκειτο μόνον νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Αἱ τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπήχθησαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου μεταβάλλουσαι τὸν πέρυσιν ἰσχύοντα νόμον, εἶναι αἱ ἑξῆς. Ὅτι τὰ ἔργα γίνονται καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἄνευ δημοσίου διαγωνισμοῦ, ὅπως ὥριζε καὶ ὁ πέρυσι ψηφισθεὶς νόμος, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκτελοῦνται ταῦτα καθ’ ὃν τρόπον ἤθελε θεωρήσει καταλληλότερον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ ὁ περυσινὸς νόμος ἔλεγε καθ’ ὃν τρόπον κρίνει καταλληλότερον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἡ διαφορὰ δηλαδὴ ἔγκειται εἰς τοῦτο, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἔχω ἀνάγκην νὰ συγκαλέσω τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἵνα μερισθῇ τὴν εὐθύνην, ἀναλαμβάνω αὐτὴν πλήρη ἐγώ. Αὕτη εἶναι ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν εὕρομεν εἰς τὸ ἄρθρον 1. Ἡ δὲ σπουδαιοτέρα τροποποίησις εἶναι ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται τοῦ λοιποῦ ἡ προσαγωγὴ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συνεπῶς ἡ δημοσίευσις τῶν σχετικῶν πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν ἐγγράφων, προϋπολογισμῶν καὶ σχεδίων, ἣν προσαγωγὴν ἀπήτει ὁ περυσινὸς νόμος. Ἀλλὰ συγχρόνως διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁρίζεται ὅτι αἱ διατάξεις αὐτοῦ ἰσχύουσι καὶ διὰ τὰ δικαιολογητικὰ τῶν δαπανῶν τῶν ἔργων, τῶν ἐκτελουμένων δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ περυσινοῦ. Διὰ τούτου δὲ οὐδὲν ἄλλο ἐπιτυγχάνεται παρὰ μόνον ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς προσαγωγῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκ τῶν ὑστέρων τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν σχεδίων τῶν ἐκτελεσθέντων ἔργων, διότι, ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιολογητικὰ τὰ ἄλλα τῆς δαπάνης, ταῦτα ἔμειναν ἐντελῶς ὅπως εἶχον καὶ πέρυσι, διότι ταῦτα ὁρίζει ὁ λογιστικὸς νόμος.

§48Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀποστέλλονται λοιπὸν τὰ δικαιολογητικὰ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον;

§49ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅλα βεβαίως, διότι ὅλων τούτων τῶν δαπανῶν, ὡς εἶναι δαπάναι τινὲς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ δικαστικὸς ἔλεγχος γίνεται εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ταῦτα ἦσαν, κύριοι Βουλευταί, ὅσα εἶχον νὰ εἴπω ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀνεκινήθη ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας καὶ ἐξ ὅσων ἐγράφησαν καὶ ἐλέχθησαν κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας. Ὡς βλέπετε, κύριοι Βουλευταί, αἱ ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσιν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν τοῦ ταμείου, εἶναι ἐντελῶς ἄλλαι παρ’ ἐκείνας, τὰς ὁποίας διέγνωσεν ὁ Ἀντιστράτηγος πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, ἦσαν δὲ ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι ἐλπίζω νὰ ἀνομολογήσητε ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς σύντονον προυκάλεσαν τὴν προσοχήν μου καὶ μοὶ ἐπέβαλον τὴν λῆψιν ὅλων ἐκείνων τῶν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων ἦτο δυνατὸν ἐπαρκῶς διαφωτιζόμενος νὰ προβῶ εἰς τὴν πλήρη διαλεύκανσιν τῶν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, ἔχω δὲ πεποίθησιν ὅτι διὰ τὰς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σήμερον ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, καὶ δι’ ἄλλων διοικητικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω σχετικῶς πρὸς τὸ προσωπικὸν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, αἱ ἀνωμαλίαι αὗται τάχιστα θὰ λείψωσιν ἐντελῶς. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ἀνωμαλιῶν αὐτῶν τῶν ἐν τῷ Ταμείῳ τῆς Ἀμύνης, ἀλλοίων ἐντελῶς ἀπὸ τὰς καταγγελθείσας καὶ αἱ ὁποῖαι προυκάλεσαν ἄμεσον καὶ σύντονον τὴν προσοχήν μου ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι τινὲς ἀνωμαλίαι σχετικαὶ πρὸς τὴν διοίκησιν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης καὶ πρὸς τὴν δρᾶσιν ὅλων τῶν μελῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν διοικητικὴν τοῦ ταμείου ἐπιτροπήν, ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν νὰ ἀνακοινωθῶσι καὶ μέχρι τοῦ Τύπου προκειμένου περὶ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἐπεδόθη εἰς τὸ ἐμπιστευτικὸν πρωτόκολλον ἐπὶ ἀποδείξει παραληφθέν, τὸ ὁποῖον ἔγγραφον δὲν ἐξῆλθεν ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ ὑπασπιστοῦ μου, ἐμοῦ καὶ τοῦ προσωπάρχου μου. Οὐ μόνον δὲ ταῦτα ἀνεκοινώθησαν, ἀλλὰ συνεντεύξεις ἐδόθησαν εἰς τὸν Τύπον σήμερον, οὐχὶ ἵνα διαψευσθῶσι τὰ καταγγελλόμενα περὶ καταχρήσεων ἀνερχομένων εἰς ἑκατομμύρια, οὐχὶ τοῦτο, συνεντεύξεις δ’ ἀντιτιθέμεναι πρὸς ῥητὴν καὶ αὐστηρὰν ἀπαγορευτικὴν ἐγκύκλιόν μου, ἀπειλοῦσαν κατὰ τοῦ παραβάτου τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμου. Ἐλπίζω νὰ ἀναγνωρίσητε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ ὅλη ἐνέργειά μου ἐν ὅλῃ ταύτῃ τῇ ὑποθέσει ὑπῆρξεν ὁποία ὤφειλε νὰ εἶναι, σύμφωνος πρὸς τοὺς νόμους, κηδομένη τῶν συμφερόντων τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, ἐπιδιώκουσα τὴν κατάπαυσιν τῶν ἀνωμαλιῶν τῶν ἐκ τοῦ παρελθόντος ὑφισταμένων καὶ τὴν πρόληψιν τῆς ἐπαναλήψεως αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἀκόμη τὴν Βουλὴν ὅτι πλὴν τῆς ἐπανορθώσεως τῶν ἀνωμαλιῶν τούτων τῶν διαχειριστικῶν θέλω ἐπανορθώσει καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀνωμαλίαν, περὶ τῆς ὁποίας ἔκαμον λόγον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§50ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐντὸς τῆς Βουλῆς βεβαιότατα ὄχι, ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἀναμφιβόλως θὰ ὑπάρξωσιν οἱ ἔξυπνοι ἄνθρωποι, οἵτινες θὰ νομίσωσιν, ὅτι δὲν ἀνέμενον τοιαύτην, οἵα ἐπῆλθεν, ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ! Τὰ πράγματα ἁπλούστατα καὶ σημαντικώτατα ἔχουσιν οὕτω: Τὴν 17ην Μαρτίου ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς ἐπρωτοκολλήθη ἡ αἴτησίς μου ἐντὸς ἕξ ἡμερῶν, ἤτοι μέχρι τῆς 23ης Μαρτίου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ κατὰ τὸ Σύνταγμα τῆς Βουλῆς, ὑπεχρεοῦτο νὰ καταθέσῃ τὴν ζητηθεῖσαν ἔκθεσιν, ἢ νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν προφθάνει ἐντὸς τῶν ἕξ ἡμερῶν νὰ καταθέσῃ ταύτην, ἢ νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν θὰ καταθέσῃ ταύτην διὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν λόγον. Μετὰ τὴν πάροδον τῶν ἕξ ἡμερῶν φαίνεται ὅτι οἱ κανόνες τῆς καλῆς ἀνατροφῆς εἰς ἐμὲ ἐπέβαλλον νὰ μεταβῶ καὶ νὰ εἴπω: «τέλος πάντων θὰ κατατεθῇ ἡ ἔκθεσις κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς;». Ὅταν, κύριοι Βουλευταί, δὲν τηρῆται ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, τὸ Σύνταγμα τῆς Βουλῆς, ἑπόμενον βεβαίως εἶναι νὰ ὑπολογισθῇ ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι, ἐὰν δὲν κατατεθῇ ἡ ἔκθεσις, θὰ ὑπάρξῃ τὸ παράπονον διατί δὲν κατετέθη, καὶ θὰ εὑρεθῇ ἡ Βουλὴ πρὸ τῶν ἐκτρόπων καὶ ἀτόπων συμβάντων, ὡς καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην. Καὶ ἤκουσα καὶ ἀνέγνωσα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πολλάκις ἀπηγγέλθησαν κατηγορίαι χωρὶς νὰ ἐπιτραπῶσιν ἀπολογίαι. Ἀλλὰ πρώτην φορὰν εἰς τὸν βίον μου εἶδον νὰ ὑπάρξῃ ἀπολογία, χωρὶς νὰ προϋπάρξῃ κατηγορία. Καὶ ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ ἀπολογία χωρὶς νὰ προϋπάρξῃ κατηγορία, διότι πάντοτε ἐκ καχυποψίας σκεπτόμενοι ἐνόμισαν, ὅτι ἡμεῖς ἠθέλομεν ἀπαγγείλει τοιαύτην ἢ τοιαύτην κατηγορίαν. Καὶ ἀφοῦ ὑπῆρξεν ἀπολογία ἄνευ κατηγορίας, τί ἐπηκολούθησεν; Ἀκόμη χειρότερον, διὰ τὴν τακτικήν, ἥτις εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὸ μέλλον ἑπομένως τοῦ τόπου, ἐπηκολούθησε κατηγορία δεινοτάτη, χωρὶς νὰ ὑπάρξωσιν οἱ ἀπολογούμενοι. Ὑπῆρξεν ἑπομένως πρῶτον μία παράβασις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὑπῆρξεν ἀκολούθως μία παράβασις ἄλλων κανόνων, τοὺς ὁποίους εἰς τὰ σχολεῖα ἀναγράφει ἡ παιδαγωγική, ὑπῆρξεν ἀκολούθως ἀπολογία ἄνευ κατηγορίας καὶ μετὰ ταῦτα κατηγορία, χωρὶς νὰ ὑπάρχωσιν οἱ κατηγορούμενοι ἐνώπιον τοῦ κατηγόρου. Τοιαύτη, ἐπαναλαμβάνω, τακτική, ἐρχομένη ἐνταῦθα κατὰ παράβασιν τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, στεροῦσα ἡμᾶς τῶν στοιχείων ἐκείνων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν, τακτικὴν κατὰ σύστημα ἀνεξαίρετον, ἀποτελεῖ δημοκοπίαν, τὴν ὁποίαν πρώτην φορὰν εἶδεν οὐχὶ ἡ Ἑλλάς, ἀλλ’ ὅλα τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη, βεβαίως δὲ πρέπει νὰ ἐμβάλῃ εἰς τρόμον τὸν τόπον, διότι ἄγνωστον ποῦ θέλει καταλήξει. Κατετέθη, νομίζω, ἡ ἀναφορὰ τοῦ στρατηγοῦ, κύριε Πρόεδρε;

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· τὴν θέλετε;

§52Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα. Βλέπετε; Ἀπεκρούσθη ἡ ἀναφορὰ τοῦ στρατηγοῦ, κατεξηυτελίσθη, ἀνετράπη, ἀπεστάλη εἰς τὸ γραφεῖον, διότι οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ἐγίνετο συζήτησις, ἀναφορά, ἡ ὁποία ἐψέχθη, καὶ διατί ἀκόμη; Διότι δὲν περιέχει λεπτομερείας, δὲν περιέχει εἰδικὰς καταγγελίας! Πῶς θέλετε νὰ περιέχῃ τοιαύτας εἰδικὰς καταγγελίας, ἀφοῦ ὁμολογεῖτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι δὲν παρείχετε εἰς τὸν στρατηγὸν τὰς λεπτομερείας, τῶν ὁποίων εἶχε δικαίωμα νὰ ἔχῃ γνῶσιν ἐκ τῶν διατάξεων τῶν ῥητῶν τοῦ νόμου; Ἀλλ’ ἡμεῖς διαχειριστικῶς εἴμεθα ἄσπιλοι—βέβαια, βέβαια ἀπαντῶσιν οἱ Βουλευταί —, καί, ἀφοῦ διαχειριστικῶς εἴμεθα ἄσπιλοι, πῶς τολμᾶτε νὰ μᾶς ἐγκαλῆτε διὰ παραβάσεις τῶν νόμων, ὅτι δὲν συνετάχθησαν προϋπολογισμοί, δὲν συνετάχθησαν ἀπολογισμοί; Ἔχομεν τοιαύτην ἰδέαν ἡμεῖς περὶ τῆς ἑρμηνείας καὶ ἐννοίας τῶν διατάξεων τοῦ νόμου! Ὁ νόμος διατάσσει τρεῖς ἐλεγκταὶ νὰ ἐξελέγξωσι τὴν διαχείρισιν τῆς ἐπιτροπῆς· ἐγὼ ἐνόμισα ἀνεπισήμως καλὸν νὰ διορίσω ἕνα μόνον, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι μόνον παράβασις τοῦ νόμου καί, ἐφ’ ὅσον διαχειριστικῶς εἶμαι ἄσπιλος, τίς δικαιοῦται ν’ ἀσχολῆται περὶ τῶν ἄλλων παραβάσεων τῶν νόμων;

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἐλέχθησαν τοιαῦτα πράγματα.

§54ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τοιαῦτα ἐπακριβῶς ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου, ἐγὼ δ’ ἀνακοινῶ τὴν ἰδίαν μου ἀντίληψιν πρὸς τὴν Βουλήν, ἡ Βουλὴ θὰ σχηματίσῃ τὴν γνώμην της, ἀλλὰ θὰ σχηματίσῃ καὶ ἄλλος τις τὴν γνώμην του, ἐκεῖνος, ὅστις ἵσταται ὑπεράνω τῆς Βουλῆς. Καὶ οὗτος εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅστις βεβαιότατα δὲν ἐνδιαφέρεται μόνον νὰ παρέχῃ ἐμπιστοσύνην ἐκεῖ, ὅπου παρέχει ἡ Βουλή, ἀλλ’ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν τήρησιν πάντων τῶν νόμων, πασῶν τῶν διατάξεων πάντων τῶν νόμων. Ἀλλ’ ἦτο ἀνάγκη, δοθείσης ἀφορμῆς, νὰ ἀπαγγείλωμεν πάλιν τὸ δριμύτατον κατηγορητήριον κατὰ τοῦ παρελθόντος, τοῦ ὁποίου ἐγὼ ἔχω ἀπαγγείλει πολὺ δριμύτερον, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἀγνοῶ ποῖος συνεχίζει κατ’ ἔκδοσιν βεβελτιωμένην καὶ ἐπηυξημένην! Ἔπρεπε νὰ ἀπαγγείλωμεν τὸ κατηγορητήριον ἐκεῖνο, ἔπρεπε νὰ δημοκοπήσωμεν καὶ μίαν ἄλλην φορὰν καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ θάρρος, τὴν εὐλάβειαν πρὸς τὴν Βουλήν, νὰ μείνωμεν εἰς τὴν θέσιν ἡμῶν καὶ νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν. Αὐτοὶ εἶναι κανόνες νέοι βεβαίως, αὐτοὶ εἶναι κανόνες, οἱ ὁποῖοι ἐτηρήθησαν καὶ κατὰ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν αἴτησίν μου καὶ κατὰ τὴν παρακολούθησιν τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν εὑρισκόμενος ἐντὸς τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ διεξάγω. Διότι, εἶπον πρὸς ὑμᾶς καὶ ἐπαναλαμβάνω, τοῦτο καὶ μόνον ἦτο τὸ θέμα τῆς σημερινῆς συζητήσεως: «Διατί ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐντὸς τῶν ἓξ ἡμερῶν, τῶν ἐπιτασσομένων ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν κατέθηκε τὴν αἰτηθεῖσαν ἔκθεσιν». Πέρα τοῦ θέματος τούτου πᾶν ὅ,τι ἐλέχθη, ἐλέχθη μὴ προσηκόντως, ἐλέχθη πρὸς δημοκοπίαν ἀπαραδειγμάτιστον.

§55Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Περιορίσατε τὸ ζήτημα, διὰ νὰ συζητήσωμεν καὶ πάλιν, διότι βεβαίως πρέπει νὰ συζητήσωμεν, διότι δὲν γνωρίζομεν τί κατετέθη.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἡσυχάζετε ὀλίγον, κύριε Κλάδη;

§57ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅτε τοιαύτην, κύριοι Βουλευταί, προυκάλεσα ἐγὼ συζήτησιν, ἐγὼ καὶ μόνον καὶ οὐδεὶς ἄλλος, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον περιωρισμένου θέματος, καὶ ἀκολούθως τοιαύτη ἐδόθη ἀπάντησις, δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀπουσιάζῃ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὴν ἀπουσίαν του ἐγὼ ἔχω ὅλον τὸ δικαίωμα νὰ τὴν χαρακτηρίσω ὡς ἄτακτον φυγήν, ὡς φυγὴν ἀνθρώπου καὶ πολιτικοῦ, ὅστις ἠσθάνετο ὅτι παρέβη πολλοὺς κανονισμούς, τοὺς ὁποίους ἐγὼ ἐνέδειξα καὶ ῥητῶς ὠνόμασα. Ὅτε δὲ πρόκειται περὶ παραβατῶν τοιούτων κανόνων, ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ καταδεχθῶ νὰ συνεχίσω τὴν συζήτησιν. Ἡ Βουλὴ ἂς χειροκροτῇ.

§58Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἐκεῖνο, ὅπερ συνέβη σήμερον, εἶναι σκανδαλῶδες. Δὲν ἔχομεν στοιχεῖα, διὰ νὰ ἀπαντήσωμεν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν συναινεῖ ἡ Βουλή, ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν ἡ μεταπροσεχὴς Πέμπτη;

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Παναιγειρατικοῦ Συλλόγου «Ἡ πρόοδος», ὅπως κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία. Ἡ συζήτησις εἶναι γενικὴ κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Κλάδης εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασίς σας ὑπὸ δέκα Βουλευτῶν; Δὲν ὑποστηρίζεται. Λοιπὸν δὲν δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε τὴν πρότασίν σας. Ὁ κ. Κατσιμπίρης. Ἀπών. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς.

§62Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εἶναι καὶ ἄλλαι ἀναφοραὶ περὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, ὄχι μόνον τοῦ Παναιγειρατικοῦ Συλλόγου.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἵποντο αἱ ἄλλαι, κ. συνάδελφε.

§64Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Προηγεῖτο ἄλλη ἀναφορά, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἤμην ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσω.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε πρέπει νὰ φέρωμεν ὅλους τοὺς πίνακας τῶν ἐπερωτήσεων, διὰ νὰ κάμωμεν ἔλεγχον. Οὔτε πρέπει νὰ γίνωνται τοιαῦται ἐξελέγξεις, αἱ ὁποῖαι θέτουσιν εἰς ἀμφιβολίαν τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ Προέδρου. Μόνον εἰς τὴν ἰδικήν μας Βουλὴν ἀπό τινος βλέπω τοιαύτας παρατηρήσεις.

§66Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε. Δὲν πρόκειται περὶ παρατηρήσεων.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαιότατα. Ὅτε ἀμφισβητεῖτε τὴν ἀκρίβειαν τῆς σειρᾶς τῶν ἐπερωτήσεων, ἐννοεῖτε προφανῶς, ὅτι ἐγὼ μεροληπτῶ.

§68Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· εἶναι καὶ ἄλλαι, εἶπον.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ κατὰ σειρὰν ἐνέγραψα ἐγὼ ὁ ἴδιος.

§70Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐγγεγραμμένος καθ’ ὁλοκληρίαν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ γνωρίζετε ἂν σᾶς ἔχω ἐγγράψει εἰς τὴν ἀρχήν; Βλέπετε ὅτι ἐξακολουθεῖτε νὰ ἐλέγχητε τὸν κατάλογον τοῦ Προέδρου! Παύσατε χάριν ὑμῶν αὐτῶν, παρακαλῶ.

§72Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Πάντες γνωρίζομεν, κύριοι συνάδελφοι, πῶς μέχρι τοῦδε ἐσκέπτοντο αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, αἵτινες διηύθυνον τὸν ἀτυχῆ τοῦτον τόπον. Τὸ κυβερνᾶν, ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, τὸ ἐθεώρουν εἴτε ὡς ἱκανοποίησιν τῆς προσωπικῆς αὑτῶν φιλοδοξίας εἴτε ὡς ἀπόλαυσιν τῶν θελγήτρων τῆς ἐξουσίας· μάλιστα δ’ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ἐπίσης ὅτι τοὐλάχιστον οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν τὰς ὥρας, κατὰ τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ σκεφθῶσι πρὸς δημιουργίαν Κράτους καὶ πρὸς βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καὶ ἠθικῆς καταστάσεως τοῦ λαοῦ, οἱ Κύριοι αὐτοὶ διήρχοντο τὰς ἑσπέρας αὑτῶν εἰς τὰ ἄντρα τῆς Τύχης πέριξ τῆς πρασίνης τραπέζης, καὶ γνωρίζομεν προγενεστέραν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν διήλθομεν Σύνοδον ὁλόκληρον μὲ ἓν καὶ μόνον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους, ὁ νόμος περὶ δικηγορικῶν συλλόγων. Ἀλλά, ὅτε ἀπεφάσιζον οἱ κατὰ καιροὺς κυβερνῆται τέλος πάντων νὰ νομοθετήσωσι διὰ τὸν ἀτυχῆ τοῦτον λαόν, δύο εἰδῶν νομοσχέδια ὑπέβαλλον κατὰ καιροὺς πρὸς τὴν Βουλήν. Πρῶτον εἶναι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπέβλεπον εἰς ἐξυπηρέτησιν προσωπικῶν συμφερόντων καὶ μόνον αὐτῶν, καὶ φρονῶ ὅτι ἔχομεν πληθὺν νόμων τοιούτων, τῶν λεγομένων προστατευτικῶν. Πάντες γνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχουσι καὶ λειτουργοῦσι νόμοι λεγόμενοι προστατευτικοί, διὰ τῶν ὁποίων τὸ μὲν Κράτος παραβλάπτεται σοβαρῶς, διότι ἀτελῶς δῆθεν εἰσάγονται τὰ εἴδη τῆς πρώτης ὕλης, ἢ καὶ δεύτερον παρεβλάπτοντο σοβαρῶς τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ λόγῳ τῆς ἐλλείψεως τοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐφ’ ὅσον τέλος πάντων ἀπεφασίσαμεν νὰ ἀνατάμωμεν μίαν νέαν πολιτικὴν λεωφόρον καὶ νὰ ἀναβαπτισθῶμεν ὡς Κράτος καὶ ὡς φυλή, ὁ ἀρχηγὸς τῶν φιλελευθέρων καὶ ἐν ταὐτῷ ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας πρὸ παντὸς νὰ ἐπιτείνῃ τὴν προσοχὴν αὑτῆς εἰς τοὺς λεγομένους προστατευτικοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους παραβλάπτουσι σοβαρῶς καὶ τὰ τῶν πολιτῶν ἐπίσης. Ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ ἑτέρα κατηγορία νόμων, Κύριοι, οἱ νόμοι οἱ λεγόμενοι τῶν περιστάσεων. Οὐδέποτε ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἐν ψυχραίμῳ καταστάσει, ἐν μελέτῃ τῶν πραγμάτων φωταυγεῖ καὶ σοφῇ ἀπεφάσισε τὴν δημιουργίαν νομοθετημάτων, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελεν ἐπέλθει βελτίωσίς τι; τῆς καταστάσεως τοῦ λαοῦ. Ὁσάκις κοινωνικαὶ ἐξεγέρσεις παρετηροῦντο, ὁσάκις κοινωνικὴ ἀναρχία προεσημαίνετο διὰ τῶν κοινωνικῶν στάσεων λόγῳ τῆς ἀπογνώσεως τῆς οἰκονομικῆς τοῦ λαοῦ, ἡ Πολιτεία ἐν νευρικῇ καταστάσει διατελοῦσα προέβαινεν εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν νόμων τοιούτων, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὁποίων ἀπεδεικνύετο πλήρης ἡ ἀτέλεια αὐτῶν. Πρόκειται, Κύριοι, νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν καὶ εἰδικώτερον κατὰ πόσον ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία, ἥτις ἀνέλαβε τὴν προστασίαν τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου, ὑπῆρξε καλῆς πίστεως καὶ κατὰ πόσον πράγματι ἐτήρησε τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Κράτους. Ἐκ τῆς ὅλης, Κύριοι, μικρᾶς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἐγὼ τοὐλάχιστον ὡς ἁπλοῦς παρατηρητὴς παρετήρησα ἐν τῇ κινήσει τῆς ἑταιρείας ταύτης, δύναμαι νὰ εἴπω μετὰ θάρρους ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης καὶ μὲ ὅλην τὴν εὐθύνην τῶν λόγων μου, ὅτι μέχρι τοῦδε ἄνθρωποι ἄστεγοι, πλὴν ἐπιτήδειοι, κατώρθωσαν νὰ εἶναι μεγάλοι τραπεζῖται καὶ πλουτοκράται συνεπεία τῆς παραβιάσεως τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ τῆς ἀφαιμάξεως τοῦ ἐντίμου ἱδρῶτος τοῦ ἀτυχοῦς Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§73Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη τί ἔκαμνεν;

§74Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῆς. Δὲν ὑπῆρχε τίποτε εἰς τὸν τόπον, κύριε Βουλευτά. Ποινικὴ δικαιοσύνη; Τὴν εἶχον ἐκπορνεύσει καὶ αὐτήν. Νὰ κρυπτώμεθα δηλαδή; Καὶ τολμᾶτε νὰ συζητῆτε ὑμεῖς ὁ τόσον φιλελεύθερος περὶ ἐξουσιῶν πρὸ τῆς 8 Αὐγούστου;

§75Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐὰν τοιοῦτόν τι συμβαίνῃ, πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ βουλεύματα τῆς Ποινικῆς Δικαιοσύνης.

§76Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἔχομεν, ἔχομεν.

§77Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὑπάρχουσιν;

§78Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὑπάρχουσιν. Ἀλλ’ ὑποθέσατε ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν. Τώρα ὅμως θὰ τὰ ἀναφέρω. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ἀπεκόμισα ἐκ τῆς μικρᾶς μου παρατηρήσεως, εἶναι ὅτι ἕως χθὲς ἄνθρωποι τελείως ἀνέστιοι κατώρθωσαν σήμερον διὰ τῆς ἐπιτηδειότητος αὑτῶν νὰ ἀποκτήσωσι μεγάλας περιουσίας, καὶ ὀφείλω ὡσαύτως νὰ δηλώσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι, ὅτε κατήλθομεν εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν πολιτικὸν εἰς τὰς δύο Περιόδους, τῆς 8 Αὐγούστου καὶ 28 Νοεμβρίου, ἂν εὕρομεν ἀμειλίκτους ἐχθροὺς καὶ πολεμίους ἐν τῇ πολιτικῇ ἡμῶν ζωῇ καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ ἡμῶν κινήσει, οὗτοι ὑπῆρξαν τὰ ὄργανα τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας, διότι ἡ ἑταιρεία αὕτη ἔχει τὰ ὄργανά της, διότι ἔχει τὰ μέσα ἐπαρκῆ, τὰ ὁποῖα ἀπορρέουσιν ἀπὸ τὸν ἔντιμον ἱδρῶτα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶχον παραστήσει τὰ ὄργανά της ἐπίτηδες ὅτι, ἂν ἔλθωμεν ἡμεῖς καὶ γίνωμεν Βουλευταί, θὰ σκεφθῶμεν σοβαρῶς κατὰ πόσον πρέπει ἡ ἑταιρεία αὕτη νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἀφαιμάσσῃ τὸ αἷμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ νὰ πλουτῇ εἰς βάρος τοῦ Κράτους ἔτι. Ἔχομεν λοιπὸν πρόσφατον τὴν μεγαλειτέραν ἐπίθεσιν, καὶ δὲν διστάζω νὰ καταγγείλω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης πράκτορα τῆς ἑταιρείας ταύτης, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ πράκτορα πολιτικόν, ὁ ὁποῖος μετῆλθεν ὅλα τὰ μέσα καὶ μέχρις αἰσχρᾶς καὶ ἀνηθίκου συκοφαντίας ἀκόμη καθ’ ἡμῶν, οἵτινες εἴχομεν κατέλθει χωρὶς νὰ φέρωμεν τὴν πανοπλίαν τοῦ πλούτου, ἀλλὰ τὴν πανοπλίαν τῆς τιμῆς, καὶ ὡς τοιοῦτον καταγγέλλω τὸν ἐν Ἀμαλιάδι πράκτορα, Κύριοι, τῆς Προνομιούχου, Σπυρίδην καλούμενον. Ἀλλὰ τέλος πάντων ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις αὕτη. Ἀνέμενεν ἀνακούφισιν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Περιέμενε μετ’ ἀγωνίας τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συμβάσεως ταύτης, διότι ἤλπιζεν ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτῆς ἤθελε τοὐλάχιστον ἀνακουφισθῆ οἰκονομικῶς. Ἀλλ’ ἡ ἑταιρεία αὕτη, Κύριοι, διὰ τῆς ἀπολύτου αὐτῆς ἐπιτηδειότητος καὶ πανουργίας, ἀντὶ νὰ ἐνισχύσῃ οἰκονομικῶς τὸν ἀτυχῆ σταφιδοπαραγωγόν, ἀντὶ νὰ ἐνισχύσῃ οἰκονομικῶς τὸν σταφιδικὸν κόσμον, ὄχι δι’ ἄλλου μέσου, τοὐλάχιστον διὰ τῆς καλῆς αὐτῆς πίστεως, κατώρθωσε νὰ ἐξοντώσῃ ἔτι καὶ ἑτέραν πλουτοπαραγωγὸν δύναμιν, τὴν δύναμιν τῶν ἀμπέλων, καὶ ἐντεῦθεν ἡ Σταφιδικὴ κρίσις καὶ ἐντεῦθεν, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Σκιαδαρέσης, ἡ ἀναρχία καὶ ὁ ἐξ ἀσιτίας θάνατος πολλῶν ἐν Λευκάδι τελευταίως λόγῳ τῆς οἰνικῆς κρίσεως.

§79Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Μάλιστα.

§80Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡ ἑταιρεία αὕτη κατώρθωσε διὰ τῶν πρακτόρων, τοὺς ὁποίους εἶχε συστηματοποιήσει, νὰ δημιουργήσῃ Κράτος ἐν Κράτει. Δυστυχῶς ἡ Πολιτεία εὑρεθεῖσα πρὸ ἑταιρείας κακοπίστου εἰς μίαν στιγμὴν ἐσκέφθη νὰ ἐπεμβῇ, διὰ νὰ ἴδῃ κατὰ πόσον ἡ ἑταιρεία αὕτη τηρεῖ τὴν σύμβασιν τὴν μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Κράτους διενεργηθεῖσαν. Ὑπῆρξε πολίτης, ὅστις κατήγγειλεν ὅτι ἡ ἑταιρεία αὕτη παρέβαινε ῥητὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως· ἐπελήφθη ἡ δικαιοσύνη τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἡ ὁποία μετὰ μακρὰν ἐξέτασιν καὶ ἔρευναν προσώπων καὶ πραγμάτων παρουσίασε πρὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸ βούλευμα τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ ἑταιρεία αὕτη πράγματι παρέβη τὴν σύμβασιν αὐτήν.

§81Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τί βούλευμα εἶναι;

§82Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Βούλευμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ ἑταιρεία ἐγένετο παραβάτις τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ Πολιτεία τότε λόγῳ τῆς ψυχολογικῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν διετέλει, δὲν ἠδυνήθη ἢ μᾶλλον δὲν προυνόησε νὰ διαγράψῃ διάταξιν τοιαύτην, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας οἱ παραβάται τῆς διατάξεως ἐκείνης νὰ περιλαμβάνωνται εἰς ὡρισμένην ποινικὴν διάταξιν. Παρεπέμφθησαν εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ εἶναι νόμον δὲν ἐτιμωρήθησαν.

§83Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι ἐκκρεμὲς εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου;

§84Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὄχι· εἶναι τὸ βούλευμα τοῦ Συμβουλίου τῶν Πλημμελειοδικῶν Πύργου.

§85Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλεῖ περὶ τοῦ βουλεύματος τῶν Καλαμῶν ὁ Κύριος.

§86Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὄχι.

§87Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνα ἀριθμὸν φέρει;

§88Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. 296.

§89Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Τί λέγει τὸ βούλευμα αὐτό;

§90Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Γραμματέα νὰ τὸ ἀναγνώσῃ. (Ἀναγινώσκεται ὑπὸ τοῦ Γραμματέως κ. Γ. Νοταρᾶ τὸ βούλευμα).

§91Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀπεδείχθη;

§92Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἀπεδείχθη; Ἀπορῶ πῶς ὑπάρχουσιν Ἕλληνες Βουλευταὶ λέγοντες τοιαῦτα. Γνωρίζω τὰ ἐλατήρια καὶ δι’ αὐτὸ ἀπορῶ.

§93Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὀφείλετε νὰ τὰ εἴπητε τὰ ἐλατήρια. Εἶναι κακοήθης συκοφαντία νὰ ἀποδίδητε ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχετε τὴν τόλμην νὰ κατονομάσητε.

§94Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§95Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἐναντίον τῆς ἐκπτώσεως. Ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ἔχω ἐλατήριον; Μετέβην εἰς τὴν Ζάκυνθον, καὶ μοὶ τὰ εἶπον οἱ ἔμποροι.

§96Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ μᾶς εἴπητε τὰ ἐλατήρια.

§97Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω. Ἐπὶ τέλους πρέπει νὰ ἀρθῇ ἡ αὐλαία, διὰ νὰ ἴδῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποίους θέλει νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§98Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ ἄρητε τὴν αὐλαίαν τώρα.

§99Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Καθίσατε κάτω.

§100Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ καθίσω, ὁπόταν θέλω· δὲν θὰ μὲ διατάξητε σεῖς.

§101Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὑπονομεύοντες τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως μεταβῆτε πρὸ τῆς Ἀειπαρθένου νὰ κλαύσητε πικρῶς διὰ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἔχετε διαπράξει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§102Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὴν τὴν εὐθύνην τὴν φέρω.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ βουλεύματος. (Συνεχίζεται ὑπὸ τοῦ Γραμματέως ἡ ἀνάγνωσις τοῦ βουλεύματος).

§104Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Φαντασθῆτε, Κύριοι, Ἑλληνικὴν Πολιτείαν, ἡ ὁποία, ὅτε ἐσκέφθη νὰ νομοθετήσῃ ἢ μᾶλλον νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν σύμβασιν διὰ τὸν κόσμον τὸν σταφιδικόν, φαντασθῆτε, λέγω, ὅτι δὲν ἔλαβε τὴν πρόνοιαν τέλος πάντων νὰ ἀποκλείσῃ τουλάχιστον διὰ νὰ μὴ διαφθαρῶσι μέλη τοῦ Κοινοβουλίου.

§105Ι. ΒΑΒΒΑΝΑΚΟΣ. Ἡ σταφὶς εἶχεν ἑξήκοντα δραχμάς...

§106Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Αἱ συζητήσεις δὲν ἤρχισαν καλῶς, καὶ θὰ ἀναγκάσωμεν πάντα Κύριον νὰ τεθῇ εἰς τὴν θέσιν του.

§107Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ ἡσυχία, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, καὶ ὁ ῥήτωρ πρέπει νὰ ἔχῃ ἡσυχίαν.

§108Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τόσον σοβαρόν, ὥστε οἱ περισσότεροι Βουλευταὶ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἐὰν θέλωσι, δύνανται διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ δημιουργήσωσι τοιαῦτα πράγματα εἰς τὴν Πολιτείαν, ὥστε τὸ Κράτος νὰ εὑρεθῇ πρὸ καταστάσεως οὐχὶ εὐχαρίστου. Ἀναμένει μετ’ ἀγωνίας τοῦτο ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τοὐλάχιστον ὁ νομὸς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος.

§109Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Τοῦτο εἶναι ἀληθές.

§110Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Λοιπὸν ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ νὰ μὴ συμπεριλαμβάνωνται εἰς τὰς τάξεις τῶν συμβούλων καὶ Βουλευταί. Διότι τί φρονεῖτε ὑμεῖς, ὅταν εἶσθε μέλη μιᾶς ἑταιρείας τοιαύτης καὶ συγχρόνως εἶσθε καὶ Βουλευταί; Φρονεῖτε, ὅτι θὰ προστατεύσητε τὰ συμφέροντα τῆς Ἑταιρείας ἢ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ μάλιστα ὅταν πρόκειται οἱ σύμβουλοι νὰ μισθοδοτῶνται ἀπὸ τὰ τυχὸν ὑπάρξοντα κέρδη τῆς Ἑταιρείας.

§111Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὑπῆρξαν σύμβουλοι Βουλευταί;

§112Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Βεβαίως· ἐπὶ ἓξ συναπτὰ ἔτη. Ἀλλ’ εἴπομεν ὅτι τὸ Κράτος, ὁσάκις συνέλαβε τὴν δημιουργίαν νόμων, τὴν συνέλαβεν εἰς κατάστασιν μιᾶς κοινωνικῆς ἐκρυθμότητος, καὶ συνεπῶς δὲν εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθῇ νὰ συμπεριλάβῃ διάταξιν τοιαύτην, ὥστε ἡ ἐφαρμογὴ νὰ εἶναι πλήρης καὶ οἱ ὅροι νὰ ἐγγυῶνται περὶ τῆς καλῆς ἐφαρμογῆς καὶ τῶν δύο παραγόντων, καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἑτέρου. Μάλιστα δέ, Κύριοι, τόσον ἀνόητον καὶ ἠλίθιον καὶ μωρὸν ὑπῆρξε τὸ Κράτος αὐτό, ὥστε, ἐνῷ διὰ τῆς μιᾶς χειρὸς ἐλάμβανεν ἀπὸ τὸν σταφιδικὸν κόσμον τὴν σταφίδα καὶ τὴν ἐθεώρει ὡς παρακράτημα, διὰ τῆς ἑτέρας χειρὸς εἶχεν ἐπιτρέψει τὴν δημιουργίαν φυτειῶν, ὥστε διὰ τῆς μιᾶς χειρὸς ἐκράτει τὸ παρακράτημα, διὰ τῆς ἑτέρας δὲ ἐφύτευε χιλιάδας στρεμμάτων, καὶ οὕτω πως οὐδὲν παρακράτημα ἐπήρχετο, ἀλλ’ ἐπήρχετο ἐπέκτασις τῆς παραγωγῆς.

§113Ε. ΠΑΓΚΑΡΑΣ. Τοῦτο οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει, διότι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ πᾶσα παραγωγὴ πρὸς αὔξησιν τῆς ποσότητος τῆς σταφίδος, εἶναι διάφορα. Ἐὰν παύσῃ ἡ λειτουργία, ἔχομεν τὰ χημικὰ λιπάσματα.

§114Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε...

§116Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Συνεπείᾳ τῆς συμβάσεως αὐτῆς ἀπαγορεύεται νὰ ἔρχηται ἡ ἑταιρεία εἰς συνεταιρισμὸν μετὰ ἐμπόρου, εἴτε ἡ ἑταιρεία ἀπ’ εὐθείας εἴτε οἱ πράκτορες αὐτῆς. Ἐβεβαιώθη καὶ εἶναι ἐξηκριβωμένον καὶ ὑπάρχουσι συμβόλαια ἐπίσημα εἰς τὰ διάφορα συμβολαιογραφεῖα τῆς Ἀμαλιάδος, διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται τρανῶς καὶ προφανέστατα ὅτι ὁ ἐκεῖ πράκτωρ κ. Σπυρίδης εἶχε συνάψει διάφορα συμβόλαια πρὸς προμήθειαν ἑκατομμυρίων ὅλων σταφιδοκάρπου μὲ τοὺς ἐμπόρους Meyer καὶ λοιπούς. Ὥστε εἶναι παράβασις αὐτή, Κύριοι, ἢ ὄχι;

§117Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἀναγινώσκετε πρῶτον τὸ ἄρθρον τὸ σχετικὸν τῆς συμβάσεως, διὰ νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλή; Τὸ ἄρθρον 17, ἐδάφιον 4.

§118Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. (ἀναγινώσκει:) «Ἀπαγορεύεται πρὸς τούτοις ἡ ἄμεσος ἢ ἔμμεσος ὑπὸ τῆς ἀναδόχου κλπ.».

§119Γ. ΠΩΠ. Ἡ Κυβέρνησις διατί δὲν ἐκήρυξεν ἔκπτωτον τὴν ἑταιρείαν;

§120Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ ἀπαντήσω πρὸς τὸ εὐφυὲς ἐρώτημα τοῦ ἐντίμου ἐκ Νέων Ψαρῶν Βουλευτοῦ, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά του. Ὅτε λοιπόν, Κύριοι, ἀποδεικνύεται συνεπείᾳ συμβολαίων ὅτι ὁ ὑπάλληλος τῆς ἑταιρείας αὐτῆς—καὶ τὸν κατονομάζω —εἶχε συνάψει συμβόλαια, διὰ τῶν ὁποίων εἶχε προμηθεύσει ἑκατομμύρια ὅλα —εἶναι καὶ ἄλλοι, ἀλλ’ ἐγὼ τουλάχιστον αὐτὸν ἀναφέρω —, εἶχε προμηθεύσει ἑκατομμύρια ὅλα σταφιδοκάρπου εἰς ἐμπόρους, τότε λέγεται τοῦτο παράβασις ἢ ὄχι, ἐφ’ ὅσον περιλαμβάνεται εἰς τὸ ἄρθρον 17 τὸ σχετικὸν ἐκεῖνο ἐδάφιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται ἡ προμήθεια σταφιδοκάρπου; Δὲν ἀρκεῖ, Κύριοι, ὅτι γίνονται παραβάται τοῦ ἄρθρου 17, ἀλλὰ πολλάκις πολλοί, πλεῖστοι ἐκ τῶν συμπολιτῶν μας μᾶς παρεπονέθησαν ῥητῶς, ὅτι, ἐὰν μὲν εἶναι εὐνοούμενοι, προσφέρωσι θυμίαμα καὶ ἐν γένει ἔχωσι κηρυχθῆ ἐν τῇ ἀγορᾷ ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας καὶ τῶν πρακτόρων της, οἱ πράκτορες τὸ ζυγίζουσι μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι θὰ λάβωσι τὴν σχετικὴν μερίδα, ἀλλ’ εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Α ἢ Β σταφιδοπαραγωγὸς μεταβῇ πρὸς ἐναποθήκευσιν τοῦ σταφιδοκάρπου εἰς τοὺς κυρίους πράκτορας, 30 καὶ 35 καὶ 40% εἶναι ἐλάχιστον, ἐὰν εἴπω ὅτι τὸ παραλαμβάνουσιν εἰς βάρος τοῦ ἀτυχοῦς σταφιδοπαραγωγοῦ. Μάλιστα δὲ μᾶς συνέστησαν—καὶ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν — νὰ διορίσῃ εἰς βάρος τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου ἐπόπτην, ὁ ὁποῖος νὰ παρίσταται κατὰ τὴν ζύγισιν τοῦ σταφιδοκάρπου, ὅταν παρέρχηται πρὸς τὸ Κράτος, μὲ παρεκάλεσαν καὶ μὲ ἐξώρκισαν καὶ εἶπον ὅτι δέχονται νὰ εἶναι εἰς βάρος των, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ὑποστῶσιν ὀλιγωτέραν δαπάνην παρ’ ὅ,τι ἤδη τοῖς ἀφαιρεῖται ἐκ μέρους τῶν κυρίων πρακτόρων. Ὅτι οἱ κύριοι πράκτορες γίνονται καταχρασταὶ γενναίων ποσῶν, γενναιοτάτων, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ἑξῆς: Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν τότε διευθυνταὶ τῶν ἀποθηκῶν καί...

§121Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁμιλεῖτε ἐπὶ τοῦ δευτερεύοντος ζητήματος καὶ ὅτι τὸ πρῶτον ζήτημα εἶναι ἐν γένει ἐπὶ τῆς Ἑνιαίας, ἂν εἶναι ἐπὶ τῆς συμβάσεως ἢ ὄχι. Τὸ δεύτερον ζήτημα εἶναι τὸ τῶν ὑπαλλήλων.

§122Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Γενικῶς ὁμιλῶ.

§123Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐξηγήσητε εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ πόσον εἶναι ἐπιζημία εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς ἡ παράβασις τοῦ ἄρθρου 17, ἐδαφίου 4;

§124Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὅλα θὰ τὰ εἴπω· ἄλλως τε θὰ ὁμιλήσωσι καὶ 60 ἀκόμη Βουλευταί. Ὥστε ἐφ’ ὅσον, Κύριοι, ἔχομεν βούλευμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται τρανῶς καὶ κατηγορηματικώτατα, ὅτι ἡ ἑταιρεία ἐγένετο παραβάτις τῆς συμβάσεως καὶ ἔπρεπε κατὰ τὰ κρατοῦντα ἐν τῇ συμβάσει νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος, ἐκτὸς ἂν δὲν ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν δικαιοσύνην τῆς πατρίδος μας, θὰ μὲ ἐρωτήσητε καὶ πολὺ ὀρθῶς μὲ ἠρώτησεν ὁ ἔντιμος ἐκ Νέων Ψαρῶν Βουλευτής, διατί τὸ Κράτος δὲν προβαίνει εἰς τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρείας.

§125Γ. ΠΩΠ. Δὲν προέβη, διότι τώρα παρῆλθεν ἡ προθεσμία.

§126Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἂς ἐπικαλεσθῶσιν οἱ συνήγοροι τὴν παραγραφήν, καὶ ἡμεῖς δὲν ἀρνούμεθα.

§127Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ ἐπικαλεσθῶ τίποτε· ἐρωτῶ μόνον ἂν ἔχετε πληροφορίας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§128Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν παραγραφὴν ἡ ἑταιρεία, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι τόσον ἐπιεικής, ὥστε νὰ τὴν κρατήσῃ πάλιν εἰς τὴν θέσιν της.

§129Γ. ΠΩΠ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἐλέγχου κυβερνητικοῦ....

§130Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Περὶ ἐλέγχου κυβερνητικοῦ; κάθε ἄλλο. Τί πταίει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§131Γ. ΠΩΠ. Ποῖος πταίει; Σεῖς τὰ ἐκάματε;

§132Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Συζητοῦμεν ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Παναιγειρατικὸς σύλλογος.

§133Γ. ΠΩΠ. Τὸ γνωρίζω.

§134Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Λοιπόν, τί ἔλεγχος; Συζητοῦμεν κατὰ πόσον οἱ συμπολῖταί μας ἔχουσι δίκαιον.

§135Γ. ΠΩΠ. Ἐπειδὴ μοὶ ἔκαμεν ὁ κ. συνάδελφος τὴν τιμὴν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐρώτησίν μου, δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ πληροφορηθῶ ἂν πρόκειται νὰ ἐξασκηθῇ ἔλεγχος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ θὰ περιορισθῇ ἁπλῶς εἰς ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναφορᾶς, διὰ νὰ δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ παρακολουθήσωμεν ἢ νὰ μετάσχωμεν, ἂν πρόκειται περὶ ἐλέγχου. Ἀλλά, ἂν πρόκειται περὶ ἀκαδημαϊκῆς συζητήσεως ἀσχέτου πρὸς ἀποτέλεσμα πρακτικόν, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μετάσχωσι καὶ ἄλλοι.

§136ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ βούλευμα καὶ τὴν καταγγελίαν, ἵνα κρίνῃ ἂν ἡ Ἑνιαία παρέβη τὸν νόμον ἢ ὄχι.

§137Γ. ΠΩΠ. Μὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις τοῦ νόμου κατὰ τὸ ἄρθρον 15, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἧς ἐποχῆς παρέλθῃ ἔτος ἀφ’ ὅτου διεπράχθη ὡρισμένη παραβίασις τῆς συμβάσεως παύει πλέον τὸ δικαίωμα τῆς ἐκπτώσεως. Αὐτὸ ἤθελον νὰ μάθω· ποίας Κυβερνήσεως λάθος εἶναι τὸ ὅτι δὲν ἐκηρύχθη ἐν καιρῷ ἔκπτωτος ἡ ἑταιρεία.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πὼπ, παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§139Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν πέντε λεπτά, διότι διὰ τῆς διακοπῆς τοῦ κ. Βοζίκη βεβαίως ὁ ῥήτωρ δὲν εἶναι ἐντὸς τοῦ θέματος, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἐταράχθη ὁ ῥήτωρ.

§140Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν ταράσσομαι ἐγὼ ποσῶς. Ἐκεῖνο, Κύριοι, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαῖον, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι, ὅταν πρόκειται περὶ μικροζητημάτων, καὶ ὁ ῥήτωρ εἶναι θυμώδης, εἴτε διότι ἐπικρίνει τὴν Κυβέρνησιν εἴτε διότι λέγει κάτι τι, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τὴν περιέργειαν, ἀμέσως ὅλοι τείνομεν τὸ οὖς. Ὅταν πρόκειται περὶ γενικῶν ζητημάτων, διότι εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον θὰ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν εἶναι τόσον τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, εἶναι γενικώτερον, εἶναι καθαρῶς ἐθνικόν, διότι ἀπαρτίζει τὸ ⅓ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ὅταν τοιοῦτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον μάλιστα ἀνεβλήθη δι’ εἰδικὴν ἡμέραν, ἀντιπαρέρχεται ἡ Βουλὴ τοσοῦτον ἐλαφρῶς, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ φθάσωμεν.

§141Γ. ΠΩΠ. Αὐτὸ θέλομεν ὅλοι, νὰ φθάσωμεν.

§142Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μὰ δὲν θέλετε.

§143Γ. ΠΩΠ. Ὄχι δά.

§144Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Σημειωτέον δὲ τὸ ἑξῆς, ὅτι, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πὼπ συζητουμένου ἂν πρέπει νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἢ ὄχι, πρέπει νὰ τονίσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν τὸ ἑξῆς: Τουλάχιστον ὁ ἰδικός μας νομός, δὲν γνωρίζω τί λέγουσι τὰ Νέα Ψαρά, διότι ἡμεῖς εἴμεθα πρὸ παντὸς ἐντολεῖς τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας...

§145Γ. ΠΩΠ. Εἴπετε ὅτι εἶναι ἐθνικόν, καὶ ἐπιτρέπεται καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ ἐπεμβῶμεν, ἂν καὶ δὲν ἔχομεν σταφίδας.

§146Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. .. πρὸ παντὸς μᾶς εἶπεν ὁ λαὸς ἐκεῖνος νὰ μὴ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ὑπεύθυνος. Ὅταν βεβαίως λήξῃ τὸ συντακτικὸν μέρος τῆς ἐργασίας μας καὶ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν κανονικὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἡμεῖς πρῶτοι θὰ τὴν ἐλέγξωμεν διὰ πᾶσαν παρεκτροπήν, ἀλλὰ προτοῦ λήξῃ τὸ ζήτημα τὸ συντακτικὸν οὔτε μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ συζητήσωμεν περὶ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου καθ’ ἣν στιγμὴν μᾶς ὑπολείπονται ὀλίγοι μῆνες, καθὼς εἶδον καὶ εἰς τὸ περίπυστον φύλλον, τοῦ ὁποίου ἔχετε τὴν τιμὴν νὰ διευθύνητε τὰς ἐργασίας. Συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ ἐλέγχωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοιαῦτα ζητήματα. Ἀποδεικνύεται λοιπόν, Κύριοι, ἐκ τοῦ βουλεύματος, τὸ ὁποῖον παρουσίασα πρὸ ὑμῶν, ὅτι ἡ ἑταιρεία αὕτη ἐγένετο παραβάτις τῆς συμβάσεως· συνεπῶς δὲν δυνάμεθα ἤ, ἂν εὑρισκώμεθα ἐν τῷ κύκλῳ τῆς νομιμότητος, νὰ κηρύξωμεν ἔκπτωτον τὴν ἑταιρείαν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐπλούτησαν ἀθεμίτως ἐκ τῆς παραβάσεως διαφόρων ἄρθρων καὶ ἰδίᾳ τοῦ 17 ἄρθρου τῆς συμβάσεως ταύτης οἱ διέποντες τὰ τῆς ἑταιρείας κατεβρόχθιζον καὶ 15,000 λίρας ἐτησίως.

§147ΑΘ. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. 10,000.

§148Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἐγὼ τὰς ὑποβιβάζω εἰς 5. Ὑπάρχει ἓν κονδύλιον ἀπὸ 10,000 λίρας, τὸ ὁποῖον ἔχει καθιερωθῆ, ὅπως γίνῃ διαφήμισις τῆς σταφίδος, ἀνοιχθῶσι νέαι ἀγοραί, ἀποβλέψωμεν εἰς νέους ὁρίζοντας καταναλώσεως, καὶ οὕτω πως τὸ προϊόν τῆς σταφίδος λάβῃ ἀνωτέραν ἀξίαν τῆς σημερινῆς. Τουλάχιστον ἐκ τῶν δεδομένων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, ἀποδεικνύεται ὅτι ὄχι μόνον νέαι ἀγοραὶ καὶ νέοι ὁρίζοντες δὲν ἠνοίχθησαν, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἀντὶ νὰ αὐξηθῇ ἡ κατανάλωσις, μειοῦται ἐπαισθητῶς. Μειοῦται, πρῶτον διότι οὐδεμία ἐγένετο διαφήμισις καὶ ὅλον τὸ χρῆμα κατεβροχθίσθη ὑπὸ τῶν ἀναλαβόντων.

§149Γ. ΜΠΟΥΤΟΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ ἀναλαβόντες;

§150Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡ ἑταιρεία τοὺς γνωρίζει. Οὐδεμία διαφήμισις ἐγένετο πρὸς κατανάλωσιν τῆς σταφίδος. Μάλιστα ὁ βουλευτὴς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Δελακοβίας μοὶ διηγεῖτο ὅτι εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν ἐπισκεφθεὶς ἐμπορικόν τι μουσεῖον μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀντικειμένων εἶδεν ἐντὸς ὑαλίνων δοχείων σταφίδα ξηροτάτην, τὴν ὁποίαν δὲν κατώρθωσε νὰ γνωρίσῃ ἐκ πρώτης ὄψεως καὶ ἐζήτησε νὰ μάθῃ τί ἦτο, διότι ἀναμφιβόλως ἡ σταφὶς αὕτη θὰ ἦτο 15 ἕως 20 ἐτῶν. Ὅτε λοιπὸν ἔχετε τοιαῦτα δεδομένα, ὅτε καταβροχθίζονται 10,000 λίραι εἰς βάρος τοῦ λαοῦ, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἑταιρεία δὲν εὑρίσκεται ἐν καλῇ πίστει. Καταθέτω τὸ βούλευμα.

§151ΕΠ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Ποίου συμβουλίου εἶναι τὸ βούλευμα;

§152Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τῆς Ἠλείας.

§153ΕΠ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Δὲν ἐγένετο ἀνακοπή;

§154Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ὑφίσταται ἀδίκημα, διότι δὲν ὑπάρχει ποινικὴ διάταξις τιμωροῦσα, καίτοι κατὰ τὰς ἀσθενεῖς μου νομικὰς γνώσεις δύναται τὸ ἀδίκημα νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν γενικὴν διάταξιν τῆς ἀπάτης.

§155Γ. ΠΩΠ. Πότε ἐξεδόθη τὸ βούλευμα;

§156Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὴν 6ην Ἰουνίου 1910. Σημειωτέον ὅτι τόσον κακόπιστος εἶναι ἡ ἑταιρεία, ὥστε ἀποδεικνύεται ὅτι κατὰ τὸ 1907 προεπώλησε 40,000,000 σταφιδοκάρπου.

§157Ι. ΒΑΒΒΑΝΑΚΟΣ. Μήπως καὶ πρὸ τῆς ἑταιρείας....

§158Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Πρέπει νὰ διατηρηθῇ ἡ τάξις, διότι ἄλλως εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ συμπεριφερθῶμεν διαφορετικώτερον. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐξῆλθον τῶν ὁρίων.

§159Ι. ΒΑΒΒΑΝΑΚΟΣ. Ποίων ὁρίων; Καὶ ποῖοι συνάδελφοι;

§160Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Σεῖς ἐξήλθετε τῶν ὁρίων τῆς ἀξιοπρεπείας.

§161Ι. ΒΑΒΒΑΝΑΚΟΣ. Σεῖς εἶσθε ἀναξιοπρεπής.

§162Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ διακόπτητε τὸν ῥήτορα.

§163Ι. ΒΑΒΒΑΝΑΚΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος εἶναι ἁρμόδιος νὰ κανονίζῃ τὴν συζήτησιν.

§164Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἐν τούτοις δὲν τὸ πράττει.

§165ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς καὶ νὰ συστήσω, ὅπως ὅλαι αἱ γνῶμαι εἶναι σεβασταί. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀποδίδωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ μομφὰς εἰς τοὺς ἐναντία φρονοῦντας.

§166Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡ ὑπόθεσις ἔχει πολὺ ῥυπαρὰ παραπετάσματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀνασυρθῶσιν.

§167ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς εἶναι ὑπαίτιος, διότι δέχεται διακοπάς.

§168Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Παρακαλῶ χάριν τῆς συζητήσεως αὐτῆς νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν.

§169ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ κ. ῥήτωρ ζητεῖ διακοπήν;

§170Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μάλιστα.

§171ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τότε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν δεχθῶμεν.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10ην. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν διακοπεῖσαν ἀγόρευσίν του.

§174Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἀπεδείχθη, Κύριοι, τρανῶς καὶ κατηγορηματικῶς ἐκ τοῦ θεάματος, τὸ ὁποῖον παρουσίασα πρὸ ὑμῶν, ὅτι ἡ ἑταιρεία αὕτη ἐγένετο παραβάτις τῆς συμβάσεως, ἥτις συνήφθη μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Κράτους. Παρακαλῶ ἰδιαιτέρως τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐν ταὐτῷ τὰ ἔντιμα μέλη τοῦ αὐτοῦ Συμβουλίου, ὅπως δώσωσιν ἰδιαιτέραν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, διότι τοῦτο δὲν εἶναι ἐκ τῶν ζητημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παρέλθωσιν ἀπαρατήρητα ἢ ἁπλῶς νὰ συζητηθῶσιν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. Τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἀποτελεῖ ἴσως τὴν βάσιν καὶ τὸ ἔρεισμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐν ταὐτῷ πρὸς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἔχει, κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀμέριστον τὴν ἐμπιστοσύνην, διότι ἔχει πεποίθησιν ὅτι ἵστασθε εἰς ἀπόστασιν ἀπὸ πάσης ἐπιδράσεως ψυχολογικῆς, ἀπὸ παντὸς δεσμοῦ ἀνηθίκου, καὶ οὐδὲν περιβάλλον δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς ἁγνῆς σας ψυχῆς. Ὑπῆρξαν ἐποχαί, καθ’ ἃς οἱ κυβερνῆται τῆς χώρας ταύτης θέλοντες νὰ διευκολύνωσι τὴν συγκράτησιν τῆς πλειονοψηφίας αὐτῶν διώριζον συμβούλους τῆς ἑταιρείας ταύτης μέλη τοῦ περιβόλου τούτου. Βεβαίως ὑπῆρξαν καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔπραξαν τὸ καθῆκον αὐτῶν, ἀλλ’ ὑπῆρξαν καὶ πολλοί, οἱ ὁποῖοι, καίτοι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἶχον νὰ ἐπιδείξωσι μόνον τὸν τετριμμένον αὐτῶν μανδύαν, ἤδη εὑρίσκονται εἰς οἰκονομικὴν εὐρωστίαν τοιαύτην, ὥστε νὰ κάμνωσι καὶ ταξίδια εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἕως χθὲς εὑρίσκοντο εἰς οἰκτροτάτην οἰκονομικὴν θέσιν, καὶ δὲν ἀποκρύπτω, Κύριοι, ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ἐμὸς συμπολίτης Βουλευτὴς Πατρῶν, διατελῶν ἐν οἰκτροτάτῃ οἰκονομικῇ θέσει, ὅτε εἰσῆλθεν εἰς τὸ πολιτικὸν στάδιον, ἱστάμενος εἰς ἀπόστασιν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἀπὸ πάσης πελατείας, ὁ συμπολίτης μου αὐτὸς γενόμενος Βουλευτὴς ἐγένετο ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν σύμβουλος τῆς ἑταιρείας ταύτης καὶ ἤδη μεταβαίνει εἰς Εὐρώπην, ἵνα τύχῃ εὐρυτέρας ἐπιστημονικῆς πολιτικῆς μορφώσεως! Τὸν γνωρίζομεν.....

§175ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§176Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὸν γνωρίζομεν.

§177ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι;

§178Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὁ κ. Γκότσης. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἀπεδείχθη κατηγορηματικῶς ὅτι ἡ ἑταιρεία αὕτη ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὰς ἡνίας τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος οὐδὲν ἀπολύτως ἔπραξε πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἑπομένης ἡμέρας τῆς συστάσεως αὐτῆς συνέλαβε τὸ καταχθόνιον σχέδιον τοῦ πλουτισμοῦ τῶν ὀλίγων εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ μελετήσῃ σπουδαίως κατὰ πόσον πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ εἰρημένη ἑταιρεία βασανίζουσα τὸν σταφιδικὸν κόσμον, πλουτοῦσα εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς ἐμπαιγμὸν τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀληθές, τοὐλάχιστον κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἔδωκε διὰ τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν καθιέρωσεν εἰς τὸν Συνταγματικὸν Χάρτην, ὡρισμένην κατεύθυνσιν. Εἶναι ὅμως ἐπιβεβλημένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας ταύτης, ἐφ’ ὅσον ἔδωκεν ὡρισμένην κατεύθυνσιν εἰς μίαν τῶν πλουτοπαραγωγικῶν δυνάμεων τῆς ἡμετέρας χώρας, νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς, πῶς νὰ δώσῃ ὡρισμένην κατεύθυνσιν εἰς τὴν μεγαλειτέραν πλουτοπαραγωγικὴν δύναμιν τῆς ἡμετέρας χώρας, τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ λησμονῶμεν ὅτι ὑπῆρξαν ἐποχαί, κατὰ τὰς ὁποίας αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις τῆς χώρας ταύτης λόγῳ πολιτικῆς ἀσεβοῦς κερδοσκοπίας κατὰ τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν ἐπηγγέλλοντο τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ἂν ἡ σύμβασις αὕτη ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ πλεῖστα ὅσα τρωτά, ἂν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ, ὅτι εἶναι τελείως ἀμελέτητος, τοῦτο προῆλθε ἐκ τοῦ ὅτι ἐγένετο ὑπὸ περιστάσεις οἰκονομικῆς ἀνωμαλίας. Ἡ κρίσις ἡ σταφιδικὴ εἶχεν ἐκραγῆ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, πολιτικὴ κρίσις, κοινωνικὴ ἀναρχία· ἡ Πολιτεία ἡ Ἑλληνικὴ πάντοτε ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας νομοθετοῦσα, μόνον καὶ μόνον ὅτε ἐξηγείρετο ὁ Ἑλληνικὸς λαός, συνέλαβε τὴν σκέψιν νὰ δημιουργήσῃ νομοθετήματα περιστάσεως, ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία εὑρεθεῖσα εἰς τοιαύτην στιγμὴν ψυχολογικήν, παρατηρήσασα τὴν κοινωνικὴν ἀναρχίαν, τὴν ὁποίαν ἠπείλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐσκέφθη νὰ δημιουργήσῃ νομοθέτημα, διὰ τοῦ ὁποίου δυστυχῶς δὲν ἔδιδεν ὁριστικὴν κατεύθυνσιν εἰς τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία νὰ μετέδιδε τὴν λύσιν τοῦ ὅλου κοινωνικοῦ προβλήματος. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης μόνον ὀλίγα ἄτομα πλουτοῦσιν. Ἂν, κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑποβάλητε ψήφισμα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, θὰ σᾶς εἴπῃ ῥητῶς καὶ ἀπεριφράστως, ὅτι προκειμένου νὰ βασανίζωνται καθ’ ὃν τρόπον βασανίζονται μερικαὶ τάξεις καὶ καθ’ ὃν τρόπον πλουτοῦσι μερικαὶ ὀλιγαρχικαὶ τάξεις, εἶναι προτιμότερον νὰ σαρώσητε τὴν σύμβασιν ταύτην. Ἴσως βεβαίως εἴπῃ τις ἐκ τῶν ἐντίμων συναδέλφων, ὅτι κηρύττοντες ἔκπτωτον τὴν ἑταιρείαν ταύτην πάντες ἀναπεταννύομεν τὴν σημαίαν τῆς κοινωνικῆς ἀναρχίας! Ἀλλ’ ὅτε, Κύριοι, διὰ τοῦ βουλεύματος τούτου ἡ ἑταιρεία αὕτη λέγει: «δὲν ἔχετε δικαιοσύνην», διότι τί σημαίνει ὅταν ἐκδίδητε ἓν βούλευμα, διὰ τοῦ ὁποίου λέγετε «προβῆτε», ἀλλὰ δὲν ἔχετε ποινικὴν διάταξιν νὰ τὴν ἐφαρμόσητε, τί ἄλλο σημαίνει ἢ ὅτι δὲν ἔχετε δικαιοσύνην ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ; Δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς χειροτέραν οἰκονομικὴν κατάστασιν, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα τῆς ἰδέας, ὅτι θὰ ἀνοίξωμεν εὐρύτερον ὁρίζοντα καὶ περισσοτέρας ἀγορὰς πρὸς κατανάλωσιν τῆς σταφίδος, ἂν ἡ ἑταιρεία αὕτη ἤθελεν ἐκπέσει. Ἡ πόλις τῶν Πατρῶν, Κύριοι, μέχρι τινὸς διετέλει εἰς καλλιτέραν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἡ πόλις τῶν Πατρῶν διετέλει ἐν κοινωνικῇ ζωῇ λίαν εὐχαρίστῳ, δυστυχῶς ὅμως οἱ ἐπιδρομεῖς κατώρθωσαν νὰ ἀπορροφήσωσι τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος. Διὰ τοὺς λόγους τούτους πρέπει πάντως ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ἥτις ἐσκέφθη νὰ ῥυθμίσῃ ῥιζικώτερον τὰ πράγματα τῆς ἡμετέρας χώρας, πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν πάντως καὶ διὰ τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικόν, διότι δὲν ἀρκεῖ ὅτι οἱ διέποντες τὰ τῆς ἑταιρείας κατέστησαν τραπεζῖται τόσῳ διὰ τῆς παραβάσεως τῆς συμβάσεως, ὅσῳ κυρίως ἐκ 300,000 δραχμῶν ἀπορρεουσῶν ἐκ τοῦ τιμίου ἱδρῶτος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, αἵτινες καταβροχθίζονται ἀπὸ μέρους τῶν ἐπιτηδείων.

§179Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ποῖαι 300,000 δραχμῶν;

§180Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τῆς διαφημίσεως. Ὁ οἶκος Βουρλούμη καὶ εἷς ἕτερος οἶκος εἶχον ἀναλάβει τὴν διαφήμισιν τῆς σταφίδος μὲ τὸ ποσὸν αὐτό.

§181Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Τὸ βεβαιοῦτε αὐτό;

§182Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω μετὰ πεποιθήσεως· σεῖς δύνασθε νὰ τὸ βεβαιώσητε.

§183Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἂν δὲν ἔχητε πεποίθησιν περὶ ἑνὸς γεγονότος, νὰ μὴ τὸ βεβαιοῦτε.

§184Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν τὸ βεβαιῶ, πιστεύεται ὅμως ὅτι ὁ οἶκος Βουρλούμη ἔχει ἀναλάβει τὴν διαφήμισιν τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ δεδόσθω ὅτι δὲν εἶναι ὁ οἶκος Βουρλούμη· λαμβάνομεν ὡς δεδομένον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς βεβαιοῖ ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀχαΐας πολιτευτής, ὅτι εἶναι ὁ Β· ἐρωτῶ ὑμᾶς: ἠνοίχθησαν ὁρίζοντες πρὸς κατανάλωσιν τῆς σταφίδος, ἐγένοντο νέαι ἀγοραί; Πρέπει, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἐν ταὐτῷ τῶν Ἑλλήνων νὰ σκεφθῇ, ὅπως δώσῃ ὡρισμένην κατεύθυνσιν εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, διότι, ἄν τις ἐξ ὑμῶν διέλθῃ τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς καὶ ἔλθῃ εἰς ἐπικοινωνίαν μετ’ αὐτῶν, θὰ βεβαιωθῇ παρ’ αὐτῶν ὅτι ἡ πίεσις καὶ ἡ νοθεία ἔχει φθάσει μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε, ἂν ἐξακολουθήσῃ παρατεινομένη ἡ κατάστασις αὕτη, ἐντὸς ὀλίγου εἶμαι πεπεισμένος ἀδιστάκτως ὅτι θὰ ἴδωμεν ἀναπεταννυμένην τὴν σημαίαν τῆς κοινωνικῆς ἀναρχίας, καὶ τότε θὰ φέρωσι τὴν εὐθύνην οἱ δημιουργοὶ τῆς καταστάσεως ταύτης.

§185ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὡμιλήσατε περὶ πολλῶν καὶ μεγάλων καθηκόντων ἐπιβεβλημένων κατὰ τὴν γνώμην σας. Ἂν ὑπάρχωσιν οἱ παραβάται τῶν μεγάλων καὶ ἐπιβεβλημένων καθηκόντων κατὰ τὴν γνώμην σας πάντοτε, θὰ ἐξακολουθῆτε νὰ καίητε λιβανωτὸν πρὸ αὐτῶν;

§186Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὤδινεν ὄρος καὶ ἔτεκε μῦν! (ἱλαρότης).

§187Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικόν, κύριοι Βουλευταί, εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν γνώμην πάντων ὑμῶν, ὡς διαβλέπω, τὸ οὐσιωδέστερον τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα μέλλει νὰ συζητήσῃ ἡ παροῦσα Βουλή. Δὲν εἶναι ζήτημα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συζητοῦνται ἐν μιᾷ στιγμῇ· εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησεν ἐπὶ ἔτη μακρὰ τὴν Βουλὴν ταύτην, ζήτημα, τὸ ὁποῖον προσεπάθησεν ἡ Βουλὴ πολλάκις νὰ ἐπιλύσῃ καὶ δυστυχῶς δὲν κατώρθωσε νὰ ἐξεύρῃ τὴν λύσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀπῄτησε καὶ ἀπαιτεῖ ὁ σταφιδικὸς πληθυσμός. Εἶμαι ἠναγκασμένος, Κύριοι, νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δώσῃ μεγάλην προσοχήν, ἔχει δὲ ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, καὶ πρὸ παντὸς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος αὐτῆς νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, διότι δὲν διατελεῖ ἐν γνώσει τοῦ ζητήματος τούτου, δὲν διατελεῖ ἐν γνώσει οὐδὲ τῆς ἀξίας τῆς μεγάλης αὐτοῦ, καθόσον πρώτην φορὰν τὸ σταφιδικὸν ζήτημα συζητεῖται ἐνταῦθα, ἀφ’ ἧς ἐκλήθη ἵνα κυβερνήσῃ τὴν χώραν.

§188Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ συζήτησις. Τί συζητοῦμεν;

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Κουλουμβάκη, ἡ ὁποία ἐπεξετάθη κατόπιν τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἐδήλωσεν ὅτι ἐδέχθη τὴν γενίκευσιν, σεῖς ἐζητήσατε τὸν λόγον πρὸ τοῦ κ. Μιχαλέα καὶ δὲν σᾶς τὸν ἔδωκα, διότι τὸν ἐζητήσατε καθ’ ἣν ὥραν δὲν εἶχε γενικευθῆ ἡ συζήτησις.

§190Γ. ΠΩΠ. Θὰ ὁμιλήσω περὶ ἀναβολῆς τοῦ θέματος, διότι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη ἡ ὑπόθεσις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, εὗρεν ὅλους ἡμᾶς ἀπαρασκεύους ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Τὸ θέμα δέ, ἂν περιωρίζετο εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁρίζει ὁ Κανονισμὸς μεταξὺ ἐπερωτῶντος Βουλευτοῦ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ ἐλάμβανε τὰς διαστάσεις, ἃς ἔλαβε, διότι θὰ ἐξηγοῦντο ἁπλῶς τίνες οἱ λόγοι τῆς μὴ ὑποβολῆς τῶν ἐκτεθέντων ἐγγράφων. Αἱ διαστάσεις δ’ αὗται ἀναμφισβητήτως συγκινοῦσιν ἡμᾶς ἰδιαιτέρως. Εἰς τὴν ψυχὴν ἡμῶν, νεωτέρων καὶ πρεσβυτέρων, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἰσέτι τὸ ὄνομα τοῦ στρατηγοῦ παρέχει παλμοὺς εἰλικρινοῦς συγκινήσεως. (Χειροκροτήματα). Εἰς στιγμὴν ἀληθοῦς πανωλεθρίας καὶ ἀγωνίας πατριωτικῆς, εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνομίζομεν ὅτι ἐσύρετο τὸ ὄνομα τῆς πατρίδος ἡμῶν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἦτο προωρισμένον νὰ συρθῇ ἀπὸ τὴν Ἱστορίαν τοῦ παρελθόντος, ἦλθε τοῦ στρατηγοῦ ἡ γενναία μορφὴ καὶ ἀνερρίπισε τὰ αἰσθήματα ἡμῶν καὶ μᾶς ἔκαμε νὰ ὀνειροπολήσωμεν μέλλον αἰσιώτερον καὶ μεστὸν ἐλπίδων καὶ παρηγόρησε τὴν ψυχὴν ἡμῶν ἐν τῇ βαθυτάτῃ ὀδύνῃ της. Ἀπὸ τῆς ἐντυπώσεως ἐκείνης οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἠδύνατο νὰ ἐξέλθῃ τοὐλάχιστον ἡ ἰδική μου ψυχή, καὶ βεβαίως ἀπὸ τῆς ἐντυπώσεως ἐκείνης δὲν ἐξῆλθεν ἡ ψυχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτε ἐν χειροκροτήμασι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τῇ προτάσει αὐτοῦ τούτου τοῦ εὑρισκομένου σήμερον ἐπὶ τῆς προεδρικῆς ἕδρας ἀνετέθη εἰς τὸν στρατηγὸν Σμολένσκην ἡ διεύθυνσις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν ὥραν μέλλοντος πολέμου. Ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ συζήτησις αὕτη πρὸ μικροῦ, δὲν ἐμείωσε παντάπασιν οὔτε τὴν εὐλάβειαν πρὸς τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον οὔτε τὸν σεβασμὸν πρὸς τὴν ἱστορίαν αὐτοῦ καὶ πρὸς τὴν ἰσχὺν τῶν ψυχικῶν καὶ διανοητικῶν αὐτοῦ δυνάμεων. Ἐθλίβην εἰλικρινῶς, διότι ἠκούσαμεν νὰ συνοδεύσωσι μειδιάματα εἰρωνείας παρατηρήσεις τινὰς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τῆς θλίψεώς μας ἐκείνης παρατήρησις εἶναι ἐκείνη, ἥτις γίνεται. Ἔχομεν συνεπῶς ἀνάγκην ἡμεῖς, ἵνα παραμείνῃ τὸ γόητρον τοῦ στρατηγοῦ, ὁ ὁποῖος ἴσως αὔριον κληθῇ νὰ ἡγηθῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὁδηγουμένου πρὸς ἀγῶνα τιμῆς, νὰ ζητήσωμεν, ὅπως τὸ κῦρος αὐτοῦ παραμείνῃ ἀπαραμείωτον. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως ἡ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου συζήτησις ἀναβληθῇ, ἵνα λάβωμεν γνῶσιν τῶν πραγμάτων, διότι, ἂν μὲν πιθανὸν καὶ ἀναμφισβήτητον ἴσως, διότι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, δὲν πρόκειται περὶ καταχρήσεων, πρόκειται ὅμως ἀναμφισβητήτως περὶ παρανομιῶν καὶ παραβάσεων, τὰς ὁποίας καταγγέλλει ὁ στρατηγὸς ἐκεῖνος καὶ αἱ ὁποῖαι φαίνονται καθ’ ὅλην τὴν ἔκθεσιν τῆς ἀναφορᾶς, τῆς ὁποίας ταύτην τὴν στιγμὴν ἐλάβομεν γνῶσιν, θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν χάριν αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅστις ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτοῦ ἀρχηγὸν μὲ πλῆρες τὸ κῦρος τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ, ὀφείλομεν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν περαιτέρω συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νόμου καὶ τῶν παραβάσεων, τὰς ὁποίας καταγγέλλει ὁ τετιμημένος στρατηγός. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν θεωρείων).

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐδήλωσα ὅτι ἀποδέχομαι τὴν ἀναβολήν. Ἐδήλωσα ὅτι δὲν ζητῶ ἐκ συναρπαγῆς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Δύναται νὰ ὁρισθῇ ἡ συζήτησις δι’ ἄλλην ἡμέραν, ἀφοῦ λάβητε γνῶσιν ὅλων τῶν κατατιθεμένων ἐγγράφων, καὶ ἀφοῦ νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησίς σας.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλέας.

§193Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§194Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§195Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Διὰ τοῦτο τολμῶ καὶ πάλιν νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τὸν κ. Πρόεδρον αὐτῆς, ὅπως δώσῃ μεγάλην προσοχὴν καθ’ ἅπασαν τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ μὲ διακόπτῃ, διότι δὲν θὰ δεχθῶ διακοπάς, ἀλλά, καὶ ἂν μὲ διακόπτῃ τις, ἂς μὴ στενοχωρηθῇ μηδὲ λυπηθῇ, ἂν ἀναγκασθῶ νὰ τῷ δώσω τὴν ἀπάντησιν τὴν προσήκουσαν.

§196ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀπειλή.

§197Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Οὐδένα ἀπειλῶ, διότι σέβομαι καὶ τὸν ἑαυτόν μου καὶ ὑμᾶς. Ὅτε ἐξηγέρθη, κύριοι Βουλευταί, ὁ σταφιδικὸς κόσμος, εἶχεν ἓν μέγα δίκαιον, διότι ἐπεζήτει νὰ δοθῇ μία λύσις ὑπὸ τῆς Πολιτείας εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, καθόσον ὁ κόσμος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε τόσον πλοῦτον, τὸν ὁποῖον δὲν εἶχεν ἡ Πολιτεία, εἶχε δίκαιον νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Πολιτείαν προστασίαν καὶ ὑπεράσπισιν τῆς περιουσίας αὐτοῦ, διότι ἐκ τοῦ μηδενὸς ὁ κόσμος ὁ σταφιδικὸς παρήγαγε πλοῦτον ἀνεκμετάλλευτον, πλοῦτον πολύτιμον, τὸν ὁποῖον ἡ Πολιτεία οὐδέποτε ἐξετίμησε, καίτοι ὁ πλοῦτος, τὸν ὁποῖον ἐδημιούργησεν ὁ παραγωγός, εἶναι καὶ πλοῦτος τοῦ Κράτους. Ἔπρεπε νὰ γνωρίζητε, ὅσοι δὲν γνωρίζετε τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκετο ἡ Πελοπόννησος προτοῦ ἡ ἀπέραντος ἐκείνη ἔκτασις φυτευθῇ διὰ τῆς σταφίδος. Αἱ πόλεις, τὰς ὁποίας βλέπετε, ὅσοι ἐπισκέπτεσθε τὴν Πελοπόννησον καθ’ ὅλην αὐτῆς τὴν γραμμήν, αἱ κωμοπόλεις καὶ τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα ἤνθουν ἄλλοτε καὶ τὰ ὁποῖα δυστυχῶς πένονται σήμερον, ὅλα αὐτὰ εἶναι δημιούργημα τῆς σταφίδος, καὶ ἂν ἐν τῇ Πελοποννήσῳ βλέπετε ἀκόμη ἀνθοῦσαν τὴν παραγωγήν, ἂν βλέπετε ἀκόμη ἀνθοῦν τὸ ἐμπόριον, ὅλη αὐτὴ ἡ ἐργασία ὀφείλεται εἰς τὴν πλουτοπαραγωγικὴν δύναμιν τῆς καλλιεργείας τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον καὶ πλοῦτος τῆς Πελοποννήσου, ἀλλ’ ἦτο, ὡς εἶπον, καὶ πλοῦτος τοῦ Κράτους, διότι πρέπει νὰ πιστεύσητε πάντες, ἐπειδὴ δὲν εἶναι ψεῦδος, εἶναι ἀλήθεια, ὅτι τὸ τρίτον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ὀφείλεται εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς σταφίδος, διότι ἐκτὸς τοῦ φόρου τοῦ ἀμέσου, τὸν ὁποῖον πληρώνει, ἐκτὸς τῶν ἄλλων εἰσοδημάτων, τὰ ὁποῖα παρέχει, τὸ περισσότερον εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον κατὰ μέσον ὅρον εἶναι ἐκ τῆς σταφίδος 50–60 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται εἰς τὸ Κράτος σήμερον, ἐνῶ πρότερον εἰσήγοντο ὑπὲρ τὰ 100 ἑκατομμύρια, αὐτὸ δὲν διατίθεται μόνον διὰ τὴν εὐημερίαν τοῦ πληθυσμοῦ ἐκείνου, ἀλλὰ διατίθεται καὶ διὰ τὴν ἐνίσχυσιν καὶ τὴν κραταίωσιν τοῦ δημοσίου πλούτου. Δι’ αὐτὸ ἐπεκαλέσθην τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ὅταν καταπαύσῃ ἡ δύναμις ἡ πλουτοπαραγωγικὴ αὐτή, θὰ ἴδητε ὅτι κατὰ πολὺ θὰ πέσῃ καὶ αὐτὴ ἡ δύναμις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἐπῆλθεν ὀξεῖα ἡ κρίσις τῆς σταφίδος εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὸν πόλεμον κατὰ τῆς φυλλοξήρας ἐν Γαλλίᾳ, χρησιμευσάσης ὡς μέσον ἵνα πλουτήσῃ ὁ τόπος ἡμῶν, ἀφοῦ ἐβελτιώθη ἡ κατάστασις τῶν ἀμπελώνων τῆς Γαλλίας. Ἐπεζήτησεν ἀμέσως ὁ παραγωγικὸς παρ’ ἡμῖν κόσμος τὴν προστασίαν τῆς Πολιτείας. Ἂς τὸ εἴπωμεν εἰλικρινῶς, καὶ τὸ γνωρίζετε πάντες, ὅσοι ὑπήρξατε Βουλευταὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ εἶσθε καὶ σήμερον, ὅτι οὐδέποτε ἡ Πολιτεία ἐμερίμνησε, διότι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀρχηγῶν τῶν δύο ἐκείνων πολιτικῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν διηύθυναν τὴν χώραν ἡμῶν, οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἔδωκε τὴν ἐμπρέπουσαν προσοχήν. Εἶπεν ὁ εἷς τῶν πολιτευομένων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· «μόνον ἡ σταφὶς διὰ τῆς σταφίδος». Ἡ ῥῆσις αὕτη ἦτο ἓν δόγμα, τὸ ὁποῖον ἴσως νὰ εἶχε παρήγορόν τινα ἐλπίδα, ἀλλὰ μαζὶ θὰ εἶχε καὶ συντριβὴν μεγάλην. Διεκήρυξεν ὁ ἕτερος τῶν πολιτευομένων πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον, ὅτε ἐζητεῖτο ἡ ἀρωγή του, καὶ ἔλεγεν· «ἐγὼ δὲν ἐφύτευσα ἄμπελον». Αὕτη ἦτο ἡ μέριμνα τῆς Πολιτείας ὑπὲρ τοῦ κόσμου ἐκείνου τοῦ παραγωγικοῦ. Καὶ ἐζήτει ἄπελπις ὁ κόσμος μόνος του νὰ εὕρῃ προστασίαν, ὅτε ἔβλεπεν ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν ἐμερίμνα ὑπὲρ τῶν δικαίων αἰτημάτων του, καὶ ἐν τῇ στενοχώρῳ θέσει, ἐν ᾗ εὑρίσκετο ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖνος, ἐδημιούργησεν ἓν τεχνητὸν μέσον, τὴν παρακράτησιν, διότι ἐνόμισεν ὄχι ἀπὸ ἐπιστημονικῆς ἀπόψεως, ἀλλ’ ἀπὸ ἁπλῶς τεχνικῆς, ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖνος, ὅτι, ἂν ἀφῃρεῖτο τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πλεονάζει, τότε θὰ ὑπῆρχεν ἰσορροπία μεταξὺ τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, καὶ ἐγένετο τὸ παρακράτημα τῇ βίᾳ τοῦ παραγωγικοῦ κόσμου, ἄνευ τῆς θελήσεως τῆς Πολιτείας, διότι οὐδεμίαν γνώμην εἶχεν ἡ Πολιτεία. Λέγω ταῦτα, ἵνα τὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν τὰ γνωρίζει. Καί, ὅτε ἡ Πολιτεία ἐθέσπισε τὸν νόμον ἐκεῖνον τῆς παρακρατήσεως, διώρισεν ὑπαλλήλους, ἵνα φυλάττωσι τὸ παρακράτημα. Ἐνθυμεῖσθε δὲ πάντες, ὅσοι ἦσθε ἐδῶ Βουλευταί, καὶ εἶσθε καὶ τώρα, τί ἐγίνετο μὲ τὰ ὄργανα ἐκεῖνα τῆς Πολιτείας, δηλαδὴ τί ἔπραττεν ἡ Πολιτεία. Διώριζεν ὑπαλλήλους πρὸς εἴσπραξιν καὶ φύλαξιν τοῦ παρακρατήματος, καὶ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Δημοσίου συνεδυάζοντο μετὰ τῶν ἐμπόρων, καί, ἀντὶ νὰ εἰσάγωσι παρακράτημα ἐκ σταφίδος εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ παρακρατήματος, εἰσῆγον ἄλλας οὐσίας, ἄνθρακας καὶ ἄμμον· ἑπομένως τὸ πλεόνασμα ὑπῆρχε πάντοτε. Τοῦτο εἶναι βέβαιον, διότι ἡ Πολιτεία συνέλαβεν ἐπὶ τέλους τοὺς καταδολιεύοντας τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, τοὺς εἰσήγαγεν ἐνώπιον τῶν Κακουργιοδικείων, καὶ ἐτιμωρήθησαν καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ οἱ ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι εἶχον συνεταιρισθῆ μετ’ αὐτῶν. Μετὰ τοῦτο νέα ἀπογοήτευσις τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν ἐπεζήτησαν τὴν ἵδρυσιν Σταφιδικῆς Τραπέζης δι’ ἰδίων κεφαλαίων, πηγαζόντων ἐκ τοῦ παρακρατήματος. Ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, Κύριοι, ἦτο μία δύναμις μεγάλη, διότι πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι κανὲν ἵδρυμα τραπεζιτικὸν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν εἶχε τόσην ἰσχύν, ὅσην ἡ Τράπεζα ἐκείνη, καθότι οὐδὲν ἄλλο πιστωτικὸν κατάστημα ἐν Ἑλλάδι εἶχεν εἰσόδημα 2,000,000 δραχ. κατ’ ἔτος. Καὶ ὅμως, Κύριοι, ἐνῷ τὸ κατάστημα ἐκεῖνο εἶχεν ἓν ἐτήσιον εἰσόδημα 2,000,000 δραχ., τὸ κατάστημα ἐκεῖνο διευθυνόμενον ὑπὸ τῆς Πολιτείας καὶ ὄχι ὑπὸ τῆς παραγωγῆς ἐχάθη, ἐπειδὴ κατώρθωσεν ἡ Πολιτεία νὰ εἰσέλθῃ αὐτή, ὅπως τὸ διευθύνῃ, καὶ ὄχι ἡ παραγωγή, ἡ ὁποία εἰργάζετο ὑπὲρ αὐτοῦ, ἡ Πολιτεία διὰ τῶν ὀργάνων αὐτῆς, οἱ πολιτικοὶ δηλαδή, οἱ διευθύνοντες τότε τὸ Κράτος, καὶ οἱ φίλοι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διηύθυνον τὸ Κράτος ἐκεῖνο, ἀπετέλουν μίαν συμμαχίαν καὶ ἐλυμαίνοντο τὰ πάντα. Οὐδ’ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἠδυνήθη νὰ σταθῇ, καὶ ὅτε ἓν κατάστημα τοιοῦτον μὲ μίαν συνδρομὴν ἐτησίαν 2,000,000 δραχ. εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἀγοράσῃ εἰς ἓν σταφιδικὸν ἔτος τὸ πλεόνασμα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἔχῃ χρήματα, καί, διὰ νὰ κατασυντριβῇ τὸ κατάστημα ἐκεῖνο τὸ πιστωτικόν, εὑρέθησαν αἱ Τράπεζαι, ἡ Ἐθνικὴ καὶ ἡ Ἀθηναϊκή, αἱ ὁποῖαι ἐχορήγησαν ἓν δάνειον· τόσην δὲ κατάπτωσιν εἶχεν ἡ Τράπεζα ἐκείνη μὲ τὸ εἰσόδημα τὸ μέγα, ὥστε δι’ ἓν ποσὸν 5,000,000 δραχ. ἠναγκάσθη νὰ ἐγγυηθῇ καὶ αὐτὸ τὸ Κράτος. Ἀφοῦ ἡ Τράπεζα ἐκείνη ὡς ἐνέχυρον παρέδιδε περιουσίαν κολοσσιαίαν πρὸς τὰς Τραπέζας ἐκείνας, ἠναγκάσθη νὰ ἐγγυηθῇ τὸ Κράτος. Παρῆλθεν ὀλίγος χρόνος, καὶ ἡ Τράπεζα ἐκείνη ἐχρεοκόπησε. Δὲν ἦτο ἀνάγκη βεβαίως ἐπισήμως νὰ χρεοκοπήσῃ, ὅτε δὲν εἶχε πλέον κεφάλαια.

§198Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶχε πολλὰ νὰ λάβῃ;

§199Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν εἶχε νὰ λάβῃ πολλά, διότι τὰ ἔλαβον ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐπιτήδειοι. Τοιαύτη ἦτο ἡ κατάστασις, Κύριοι, τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου ἐπὶ δεκαετίαν ὅλην· κρίσις δεινοτάτη, καὶ ὅμως ὁ λαὸς τῆς Πελοποννήσου, ὁ ἔχων ὑπερηφάνειαν, δὲν ἐζήτει ἀπὸ τὸ Κράτος τίποτε ἄλλο παρὰ ἠθικὴν συνδρομὴν καὶ προστασίαν. Ἐνῷ ἐπένετο, δὲν ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Πολιτείαν νὰ χαρίσῃ αὐτῷ οὔτε τὸν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος· ἐζήτει ἁπλῶς συνδρομὴν ἠθικὴν τοῦ Κράτους καὶ οὐδέποτε εὗρεν αὐτήν. Τὸ Κράτος, ἦτο ἀνίσχυρον, τὸ Κράτος ἦτο ἀνίκανον νὰ προστατεύσῃ ἓν τοιοῦτον προϊόν, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ φύσει του εἶναι μοναδικόν. Ἂν τὸ προϊόν αὐτὸ εὑρίσκετο εἰς τὰς χεῖρας ἄλλου Κράτους, ὄχι λαοῦ, βεβαίως θὰ ἦτο μία δύναμις μεγίστη πλουτοπαραγωγική. Οὐ μόνον τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον παράγεται σήμερον, θὰ ἐξωδεύετο εἰς τὰς ξένας ἀγοράς, ἀλλὰ θὰ εἴχομεν ἀνάγκην πάντοτε νὰ αὐξάνωμεν τὴν ποσότητα αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡμεῖς διὰ τῶν ἀστόχων ἡμῶν μέσων, διότι οὐδέποτε ἐλάβομεν πρόνοιαν, δὲν ἠδυνήθημεν νὰ συντρέξωμεν τὴν παραγωγήν, ὅπως ἐκείνη εἰργάζετο, ἵνα παραγάγῃ πλοῦτον εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος. Καὶ σᾶς λέγω τοῦτο μόνον, ἵνα ἐννοήσητε τὴν ἀστοργίαν τοῦ Κράτους αὐτοῦ. Ἐν τῇ κρίσει τῇ μεγάλῃ, ὅτε ἐζητεῖτο νὰ γίνῃ σύμβασις μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ῥωσίας, διότι ἓν μέρος τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου κατώρθωσε νὰ εἰσαγάγῃ τὴν σταφίδα εἰς τὴν Ῥωσίαν καὶ ἐζητεῖτο νὰ γίνῃ τοιαύτη τις ἐμπορικὴ σύμβασις, τί ἐπεζήτει, νομίζετε, ἡ Ῥωσία, ἵνα πραγματοποιηθῇ ἡ σύμβασις αὕτη; Νὰ δεχθῶμεν μὲ ἀτέλειάν τινα τὸν σῖτον, ὁ ὁποῖος εἰσάγεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ νὰ ἀγοράζωμεν καὶ τὸ πετρέλαιον ἀπ’ αὐτῆς. Ἀλλ’ οἱ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐμπειρικοὶ ἐκεῖνοι καὶ οὐχὶ ἐπιστήμονες, ἔλεγον ὅτι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν τοιαύτην σύμβασιν, ἀφοῦ θὰ χάσωμεν ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν 700,000 δραχ.; Δὲν εἶναι δυνατόν ποτε· καὶ δὲν ἐφαντάζοντο ὅτι, ἂν ἐγίνετο μία τοιαύτη σύμβασις, θὰ ἦσαν πολὺ περισσότερα τὰ ἔσοδα.

§200Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποδοχὴ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ἐκείνης συνεπάγετο ζημίαν 1,785,000 δραχ. Τοῦτο εἶναι ἐξηκριβωμένον.

§201Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Εἰς τοιαύτην κατάστασιν, Κύριοι, εὑρίσκετο ὁ σταφιδικὸς κόσμος μόνος του· ἐζήτει προστασίαν ἀπὸ τὴν Πολιτείαν καὶ δὲν εὕρισκε τοιαύτην, καὶ μόνος του ἐπιέζετο καὶ προσεπάθει νὰ εὕρῃ κανὲν μέσον, ἵνα ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τῆς μεγάλης αὐτοῦ κρίσεως. Διότι κρίσις εἶναι, καὶ κρίσις μεγάλη, ὅτε βλέπετε ὅτι ὁ παραγωγὸς ἐδαπάνησε πλέον τῶν 1000 δραχ. δι’ ἕκαστον στρέμμα, διὰ νὰ παραγάγῃ πλοῦτον εἰς τὸ Κράτος, καὶ τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἶχε χάσει ὁλόκληρα τὰ κεφάλαια ἐκεῖνα, ὅλους τοὺς καρποὺς τῆς ἐργασίας του, καὶ δὲν εἶχε παντελῶς εἰσόδημα. Τότε, Κύριοι, ἀνεφάνη ὁμολογουμένως ἡ διάνοια ἐκείνη ἡ ἐπιχειρηματικὴ ἡ μεγάλη, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, ὁ μακαρίτης Πεσμαζόγλου, ὁ ὁποῖος ἐκήρυξεν ἀπὸ τοῦ Λονδίνου, διεκήρυξεν ἀπὸ τῶν Παρισίων, ὅτι εὗρεν ἕνα τρόπον, ἓν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ παύσῃ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ κρίσις ἡ σταφιδική, εὗρεν ἕνα τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ κόσμος ὁ παραγωγικὸς τῆς Πελοποννήσου θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν προτέραν αὐτοῦ ὑλικὴν θέσιν καὶ δύναμιν. Βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ συγκινηθῇ πᾶσα καρδία τοῦ παραγωγικοῦ κόσμου καὶ νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι πραγματικῶς ἀπὸ τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιχειρηματικότης ἦτο γνωστή, θὰ ἐπήρχετο μία μεταβολὴ τῆς καταστάσεώς του, καὶ ἐδέχετο μετὰ προθυμίας νὰ ἀναληφθῇ ὑπὸ μιᾶς ἑταιρείας ὑπὸ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ τοῦ ἀνδρὸς ἡ προστασία τῆς σταφίδος. Καὶ εἰς ψυχολογικὴν στιγμὴν ἐψηφίσθη, διότι ψυχολογικὴ ἦτο ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐψηφίζετο ἡ σύμβασις, ψυχολογικὴ ἡ στιγμὴ εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ ἀγροτικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ψυχολογικὴ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἀκόμη ἦτο ἡ στιγμή, καθ’ ἣν ἐψηφίσθη. Γνωρίζετε ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἦσθε Βουλευταὶ τότε, καὶ ποῖα ἄλλα μέτρα καὶ ποῖαι ἄλλαι μέθοδοι ἐτίθεντο ἐν ἐνεργείᾳ, ὅπως ἐφελκύσωσι καὶ συγκρατήσωσι μίαν πλειονοψηφίαν μεγάλην ἐν τῇ Βουλῇ αὐτῇ. Ἐχρησιμοποίησαν τότε μετ’ ἐπιτυχίας τοὺς λεγομένους ἱδρυτικοὺς τίτλους. Ἐν ἀρχῇ τοῦτο ἦτο γνωστόν, ὅτι ἡ ἑταιρεία εἶχε 15,000,000 δραχμὰς καὶ 5, τὰ ὁποῖα προσέφερεν ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, καὶ ὅμως ἐλέγετο ὅτι ὑπῆρχον καὶ τίτλοι ἱδρυτικοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀξίαν τινά.

§202Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὄχι ἐλέγετο· μάλιστα ὑπῆρχον καὶ εἰς τὸ Χρηματιστήριον.

§203Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Αὐτοὶ οἱ τίτλοι οἱ ἱδρυτικοὶ εὑρέθησαν κατόπιν εἰς χεῖρας Βουλευτῶν.

§204ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποίων;

§205Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐλέχθη εἰς τὴν Βουλὴν τοῦτο.

§206Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὀνομάζω πρόσωπα. Λοιπὸν εὑρέθησαν τίτλοι εἰς χεῖρας Βουλευτῶν, διότι ἐδημοσιεύθησαν καὶ ἀποφάσεις δικαστικαὶ διὰ τοὺς τίτλους αὐτούς, διότι ὑπῆρξε καὶ Βουλευτής—ὁ κ. Μερλόπουλος ἴσως νὰ ἐνθυμῆται —, ὑπῆρξε καὶ Βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἐνήγαγε τὴν ἑταιρείαν ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων τῶν Ἀθηνῶν.

§207ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. Κεφαλᾶς.

§208Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἑταιρεία ἐκείνη, ἡ ὁποία ἤθελε νὰ βοηθήσῃ τὸν σταφιδικὸν πληθυσμόν, μετεχειρίζετο καὶ πᾶν μέσον πρὸς ἐπιτυχίαν της καὶ στερέωσίν της· ἄρα εἶχε καὶ προέβλεπε κέρδος οὐ σμικρόν, καὶ δὲν τὴν κατακρίνω διὰ τοῦτο. Τὸ ἀποτέλεσμα λοιπὸν ἦτο ὅτι ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις. Ἡ σύμβασις, κύριοι Βουλευταί, κατ’ οὐσίαν εἶναι καλή, εἶναι συμφέρουσα εἰς τὸν σταφιδικὸν πληθυσμόν· ὅπως ἐψηφίσθη ἦτο συμφέρουσα, διότι περιελάμβανε τὰ ἑξῆς ἐν συνόψει. Ἐγώ, ἡ ἑταιρεία, ἀναλαμβάνω νὰ κρατῶ ὅλον τὸ πλεόνασμα τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, οὕτως ὥστε εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν παραγωγῶν νὰ μὴ μένῃ ἄλλο ποσὸν παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως. Τί ἄλλο εὐεργετικώτερον πρᾶγμα, ὅπως ἀνυψωθῶσιν αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος; Αὐτὸ ἐπεζήτει καὶ ὁ σταφιδικὸς κόσμος, αὐτὸ τοῦτο λέγει καὶ ἡ σύμβασις ῥητῶς. Ὁ σταφιδικὸς κόσμος λοιπὸν ἀνέμενεν εὐλόγως πραγματικὴν σωτηρίαν καὶ ἀληθῆ εὐημερίαν ἐκ τοῦ μέτρου τούτου, ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Ἐγράφετο ἐν τῇ συμβάσει, συμβάσει ἡ ὁποία ἐγένετο διὰ τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἀπέβλεπε τὴν ἑταιρείαν καὶ τὸν σταφιδοπαραγωγὸν καὶ οὐδένα ἄλλον, ὅστις σταφιδοπαραγωγὸς ἦτο ὑπόχρεος νὰ δίδῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν ἑπτὰ δραχμὰς εἰς χρῆμα δι’ ἕκαστον χιλιόλιτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξάγηται, νὰ δίδῃ καὶ 35% διὰ τὸ παρακράτημα καὶ τὸν φόρον εἰς εἶδος. Τί δὲ λαμβάνει ὁ παραγωγὸς ἀπέναντι αὐτῆς τῆς προσφορᾶς εἰς τὴν ἑταιρείαν; Λαμβάνει ἀντισήκωμα ἀληθές· ἡ ἑταιρεία τῷ ὑπόσχεται, ὅτι δὲν θὰ ἀφήσῃ νὰ ὑπάρχῃ πλεόνασμα ἐν τῇ ἀγορᾷ, ἵνα μὴ γίνηται ὑποτίμησις τοῦ προϊόντος του, ἥτις ἐπέρχεται, ὅταν πλεονάζῃ ἡ σταφίς· θὰ δέχηται τὸ πλεόνασμα εἰς τὰς ἀποθήκας της, δὲν θὰ πληρώνῃ ἐνοίκιον, θὰ τῷ δίδῃ καὶ ἀπέναντι τῆς ἀξίας, ἡ ὁποία εἶχεν ὁρισθῆ ἐν τῇ συμβάσει εἰς δύο κατηγορίας ἰδίως, εἰς τὴν κατωτέραν κατὰ χιλιόλιτρον ἀντὶ 115 δραχμῶν, καὶ εἰς τὴν ἄλλην ἀντὶ 130 δραχμῶν. Ἔλεγεν ἡ ἑταιρεία· θὰ δεχθῶ τὸν καρπὸν εἰς τὰς ἀποθήκας μου καὶ θὰ σοὶ δίδω καὶ τὰ ⅘ τῆς ἀξίας αὐτοῦ μὲ τὴν τιμὴν 6%, χωρὶς νὰ πληρώνῃς ἐνοίκιον, καὶ θὰ ἔχῃς τὸ δικαίωμα μέχρι τῆς 15 Ἰουλίου ἑκάστου ἔτους ν’ ἀποσύρῃς τὸ προϊόν αὐτὸ ἀπὸ τὴν ἀποθήκην καὶ νὰ τὸ πωλῇς εἰς οἱανδήποτε τιμὴν θέλεις, θὰ σοὶ δώσω ἐγὼ τὸ ἐνεχυρόγραφον, τὸ ὁποῖον θὰ δύνασαι νὰ ἐκποιῇς, ὁπόταν θέλῃς, καὶ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν 15 Ἰουλίου δὲν ἔλθῃς νὰ τὸ παραλάβῃς, θὰ τὸ κρατῶ ἐγὼ καὶ θὰ σοὶ δίδω τὸ ὑπόλοιπον ἀναλόγως τῆς ποιότητος, καὶ θὰ τὸ κρατῶ εἰς τὰς ἀποθήκας μου, χωρὶς νὰ ἐξάγηται τὸ πλεόνασμα τοῦτο εἰς τὴν κατανάλωσιν. Τί ἄλλο λοιπὸν ἤθελεν ὁ παραγωγός; Αὐτὴ εἶναι ἡ σύμβασις. Ἐτηρήθη, Κύριοι, αὕτη; Ἐτηρήθησαν οἱ ὅροι ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας; Ἐτηρήθησαν οἱ ὅροι ἐκ μέρους τῆς παραγωγῆς; Ὁ παραγωγὸς πιστῶς πληρώνει τὸ ἑπτάδραχμόν του, διότι εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρεία νὰ πληρώνῃ καὶ τὸν φόρον πρὸς τὸ Δημόσιον· τὸ Δημόσιον δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ ποσὸν τῶν 4 ἑκατομμυρίων, τότε δ’ ἀπεφάσισε νὰ γίνῃ καὶ ἡ σύμβασις. Ἐτηρήθησαν οἱ ὅροι αὐτοὶ καὶ ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας; Ὄχι, κύριοι Βουλευταί, διότι εὐθὺς ἀμέσως τὸ ἑπόμενον ἔτος ἐζήτησεν ἡ ἑταιρεία, ἵνα πάντες οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως, οἱ ὁποῖοι ἐφαίνοντο δυσμενεῖς πρὸς ἑαυτήν, τροποποιηθῶσι· δὲν ἠρωτήθη ὁ παραγωγικὸς κόσμος, ἠρωτήθη ὅμως ἡ Βουλή, καὶ ἡ Βουλὴ συγκατένευσε, καὶ ἐδέχθη τοὺς νέους ὅρους, τοὺς ὁποίους ἤθελεν ἡ ἑταιρεία. Καὶ ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι οὗτοι: Τὸ ἑπόμενον ἔτος εὐθὺς ἀμέσως ἀρχίζει ὁ δόλος τῆς ἑταιρείας, ἀρχίζει ἡ παράβασις τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ μὲ τοιοῦτον τύπον, ὥστε νὰ εἶναι καὶ νόμιμος. Σᾶς εἶπον ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρεία διὰ τὸ πλεόνασμα τὸ ἐνεχυριαζόμενον νὰ δίδῃ τὰ ⅘ τῆς ἀξίας· τί ἐζήτησε καὶ ἐπέτυχε τὸ ἑπόμενον ἔτος; Νὰ μὴ δίδῃ τὰ ⅘, ἀλλὰ τὰ 7/10, πρῶτον τοῦτο· δεύτερον, ἐνῷ ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ δέχηται μέχρι τῆς 15 Ἰουλίου πλεόνασμα ἐκ μέρους τῆς παραγωγῆς, ὄχι, λέγει, θὰ μοὶ φέρῃς καὶ θὰ δεχθῶ μέχρι τῆς 1 Μαρτίου, δηλ. εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν κρισιμωτάτην, καθ’ ἣν θὰ εἶναι ἠναγκασμένος ὁ παραγωγὸς νὰ ἐκποιῇ ὑποτιμημένον κατ’ ἀνάγκην τὸ πρᾶγμα. Καὶ τί ἄλλο ἀκόμη σπουδαιότερον: Λέγει εἰς τὸν παραγωγόν: Θὰ εἶσαι ὑποχρεωμένος νὰ παραλάβῃς τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐνεχυριαζομένου τὴν 1 Ἀπριλίου, καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ τὴν 1 Μαΐου, καί, ἂν δὲν τὸ παραλάβῃς, θὰ τὸ ἐκποιῶ διὰ δημοπρασίας. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἄμεσος μεταβολὴ τῶν ὅρων τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀμέσως κατάδηλος ὁ σκοπὸς τῆς ἑταιρείας ὅτι ἤθελε νὰ παραβιάσῃ πᾶν ὅ,τι ἦτο δυσμενὲς δι’ ἑαυτήν; Καὶ ὅμως ἡ Πολιτεία ἐδέχθη τοὺς ὅρους αὐτούς, καὶ διατί τοὺς ἐδέχθη; Διότι ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, ἂν δὲν τοὺς δεχθῶμεν, θὰ πέσῃ ἡ ἑταιρεία, καί, ἂν πέσῃ ἡ ἑταιρεία, θὰ ζημιωθῇ ὁ σταφιδικὸς κόσμος. Αὐτὸ ἐπεζήτει καὶ αὐτὸ ἐπετύγχανε πάντοτε. Κατὰ τὸ 1905 ἐγένετο ἡ σύμβασις, κατὰ τὸ 1906 ἀρχίζει ἡ παράβασις, ἡ ὁποία εἶναι ἐπίσημος, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὴν διαφιλονεικήσῃ κανείς, διότι ὡμολογήθη ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ στόματος τοῦ μακαρίτου Πεσμαζόγλου· θὰ ἀναγνώσω αὐτὸ τὸ μέρος, διὰ νὰ πεισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ἰδοὺ τί ἔλεγεν ὁ Πεσμαζόγλου τῇ 7 Μαΐου 1906 (ἀναγινώσκει): «Ἡ πτῶσις τῆς Προνομιούχου θὰ εἶναι ἄφευκτος διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, καὶ πρὸς πρόληψιν τούτου ἀμυνόμενος προέβην εἰς τὴν ἐξαγωγὴν μεγάλης ποσότητος πλεονάσματος πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἐλαφρύνω τὴν θέσιν τῆς ἑταιρείας». Ἐνῷ ἡ σύμβασις ἀπ’ ἀρχῆς ἀπαγορεύει ῥητῶς ὅτι τὸ πλεόνασμα δὲν θὰ ἐξέρχηται εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως, ἀλλὰ θὰ μένῃ ἐδῶ, ὁ ἴδιος ὁ Πεσμαζόγλου λέγει ὅτι ἐγὼ ὁ ἴδιος ἠγόρασα, διότι, ὅτε λέγει ὅτι ἡ Ἀθηναϊκὴ Τράπεζα ἠγόρασεν, εἶναι τὸ ἴδιον, διότι αὐτὸς ἦτο διευθυντὴς τῆς Ἀθηναϊκῆς Τραπέζης. Ἠγόρασεν 20 ἑκατομμύρια καὶ τὰ ἐξήγαγεν εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως· τὰ ἠγόρασεν εἰς τιμὴν εὐτελεστάτην, ὁποίαν εἶχε τὸ παρακράτημα, καὶ τὰ ἐξήγαγεν εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, καὶ εὐθὺς ἀμέσως ἀρχίζει ἡ παράβασις ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἔτους. Λέγεται ὅτι ἐξήχθη καὶ ποσὸν δολίως ἀπὸ τὴν ἀγορὰν τῶν Καλαμῶν· δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τοῦτο, ὑπάρχει ὅμως ἓν βούλευμα, τὸ ὁποῖον εἶναι παραπεμπτικὸν διὰ τὴν ἑταιρείαν, διὰ τοὺς ὑπαλλήλους αὐτῆς, δι’ ἐκείνους, μετὰ τῶν ὁποίων ἔχει συμμετοχήν, διὰ τὰ πρόσωπα τῆς οἰνοποιητικῆς ἑταιρείας. Ἔχει ἀνακοπῆ τὸ βούλευμα αὐτό, δὲν ἠξεύρω δὲ ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη του. Τῷ 1909, Κύριοι, ἐφάνη ἡ παραβίασις ἡ μεγάλη τῆς ἑταιρείας· τότε ἀπὸ τὸν σταφιδικὸν κόσμον καὶ ἰδίως ἀπὸ τὸν Πύργον ἀνεκαλύφθη ὁλόκληρος ἡ παραβίασις τῆς συμβάσεως, διότι τῷ 1909 ἡ παραγωγὴ ἀνῆλθεν εἰς 460 ἑκατομμύρια· αὐτὸ τὸ ποσὸν ἐλέγετο. Οὐδέποτε, Κύριοι, ἡ παραγωγὴ τοῦ σταφιδοκάρπου ἀνῆλθεν εἰς 460,000,000. Πῶς συνέβη αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Ἰδού, Κύριοι, ὁ ἐμπορικὸς κόσμος ἤρχισεν ἀμέσως νὰ παλαίῃ ὑπὲρ τοῦ συμφέροντός του, κατὰ τῆς συμβάσεως, διότι ὁ ἐμπορικὸς κόσμος ἤθελε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ σύμβασις, ἤθελε νὰ μένῃ ἐν τῇ ἀπολύτῳ ἐλευθερίᾳ τῆς ἀγορᾶς. Δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συντρίψωσι τὴν ἑταιρείαν κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος. Ἡ ἑταιρεία, ἐνῷ εἶχε συμφέρον νὰ εἶναι συνδεδεμένη μετὰ τῆς παραγωγῆς, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο συμφερώτερον νὰ μὴ ἀναμιγνύηται πλέον μὲ τὸν παραγωγικὸν κόσμον τὸν πολύν, ἀλλὰ μὲ τοὺς ὀλίγους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν ἐπιτηδειότητα νὰ προσφέρωσιν εἰς αὐτὴν ὠφελήματα. Ἡ ἑταιρεία λοιπὸν ἡνώθη μὲ τὸ ἐμπόριον· τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, καί, διὰ νὰ πεισθῆτε πῶς ἀνέβη ἡ παραγωγὴ τεχνητῶς εἰς 460,000,000, ἰδοὺ τί συμβαίνει, Κύριοι, ἵνα τὸ ἐννοήσητε καλῶς, παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο. Τὸ πλεόνασμα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἔτος μένει εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς ἑταιρείας, ἀγοράζεται ὑπὸ τῶν ἐμπόρων καὶ τῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησεν αὐτὴ ἡ ἑταιρεία, ἡ ὁποία φαίνεται ὡς ἀγοραστὴς τοῦ πλεονάσματος, τὸ ὁποῖον μένει εἰς τὰς ἀποθήκας της. Οἱ ἔμποροι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀφαιρέσωσι τὸ ποσὸν αὐτὸ ἢ ἄλλως νὰ τὸ ἀφήσωσιν εἰς τὴν ἑταιρείαν. Δὲν τὸ ἀφαιροῦσιν, ἡ ἑταιρεία τὸ κρατεῖ εἰς τὰς ἀποθήκας της, καί, ὅταν ἔρχηται τὸ ἑπόμενον ἔτος τῆς παραγωγῆς, τότε ἐνεχυριάζεται διὰ δευτέραν φορὰν καὶ χρησιμεύει ὡς ἀπόθεμα διὰ τὴν ἄλλην ἐσοδείαν. Οὕτως ἐγένοντο 460 ἑκατομμύρια. Τότε ἐξηγέρθη ὁ λαὸς τῆς Ἠλείας, κατήγγειλε τοὺς πράκτορας τῆς ἑταιρείας καὶ ἐμπόρους, ἐγένοντο ἀνακρίσεις, ἐξηλέγχθησαν τὰ βιβλία τῆς ἑταιρείας ἐν Πύργῳ καὶ ἐξεδόθη βούλευμα, τὸ ὁποῖον εἶναι μὲν παραπεμπτικὸν ἢ μᾶλλον βούλευμα, δι’ οὗ βεβαιοῦται διὰ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ὅτι ἡ ἑταιρεία παρεβίασε τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει νόμος, διὰ νὰ τιμωρηθῇ ἡ ἑταιρεία, διότι εἶχε τὴν πρόνοιαν, ὅτε ἐγένετο ἡ σύμβασις, νὰ μὴ τεθῇ καὶ ὁ ὅρος, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιβάλλῃ ποινὴν εἰς τὴν ἑταιρείαν, παρὰ εἷς καὶ μόνος ὅρος, νὰ κηρύσσηται ἔκπτωτος, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ τὴν κηρύξητε ἔκπτωτον. Ἐγένοντο προανακρίσεις, ἐξεδόθη βούλευμα, ὅπερ σαφῶς καὶ ῥητῶς λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ κατηγορία κατὰ τῆς Ἑνιαίας κλπ». Ὑπάρχει λοιπὸν ἐπίσημον δικαστικὸν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπικυροῦται καὶ ἐπιβεβαιοῦται ἡ παραβίασις τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς ἑταιρείας. Τὸ Δικαστήριον λέγει ῥητῶς, ὅτι ἡ παράβασις εἶναι κατάφωρος, ἀλλ’ ἐγὼ μὲν δὲν ἔχω νόμον νὰ τὴν τιμωρήσω, ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ποινὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὁρίζει ἡ σύμβασις. Ἡ πίστις λοιπὸν ἡ κακὴ τῆς ἑταιρείας ἐδείχθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως· οὐδεμία ἀμφιβολία δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Τώρα γεννᾶται τὸ ζήτημα· ἀφοῦ δυνάμεθα νὰ κηρύξωμεν ἔκπτωτον τὴν ἑταιρείαν, πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ τεθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Συμφέρει δηλαδὴ εἰς τὸν σταφιδικὸν κόσμον νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ ἑταιρεία; Ἐδῶ, Κύριοι, θὰ σταματήσω διὰ μίαν στιγμήν, διότι θὰ σᾶς δείξω καὶ κάτι τι ἄλλο· θὰ σᾶς δείξω πῶς ἡ ἑταιρεία εἶχεν ἐργασθῆ, ὥστε νὰ λάβῃ πᾶσαν πρόνοιαν, ἵνα τὸ δυστυχὲς αὐτὸ Κράτος μὴ ἔχῃ καὶ τὴν τόλμην καὶ τὴν δύναμιν νὰ κηρύξῃ αὐτὴν ἔκπτωτον. Καὶ ἂν ἀκόμη αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἤθελεν ἡ Πολιτεία νὰ εἴπῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν: ἀναγνωρίζω ὅτι παρέβης τὴν σύμβασιν καὶ σὲ κηρύσσω ἔκπτωτον, θὰ δυσκολευθῇ τὸ Κράτος νὰ τὸ κάμῃ. Καὶ διατί; Ὄχι διότι δὲν ὑπάρχει θέλησις εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ὄχι διότι δὲν θὰ ὑπάρξῃ μελέτη πραγματική, ἁρμόζουσα εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ σοβαρόν, ἀλλὰ διότι θὰ εὑρεθῇ πρὸ ἑνὸς μεγάλου ἐμποδίου, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ἡ ἑταιρεία, διότι πάντοτε ἐφρόνει ὅτι κινδυνεύει μίαν ἡμέραν νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος, ὅτι θὰ εὑρεθῇ ἡ περίπτωσις, διότι κατὰ πᾶσαν στιγμὴν παρεβίαζε τὴν σύμβασιν. Τὸ ἐμπόδιον τοῦτο τὸ μέγα, τὸ ὁποῖον ἴσως θὰ ἰσχυρισθῇ μίαν στιγμὴν ἡ Πολιτεία, εἶναι τοῦτο· ἐψηφίσθη ἄλλη σύμβασις ὑπὸ τῆς ἑταιρείας, ἐπιτηδειοτάτη σύμβασις, ἡ ὁποία ἔθεσεν ὑπὸ κηδεμονίαν τὸ Κράτος, σύμβασις, ἡ ὁποία εἶναι ἀπειλητικὴ διὰ τὸ Κράτος. Εἶπεν ἡ ἑταιρεία εἰς τὸ Κράτος: Καλὸν εἶναι νὰ προσφέρωμεν ὑπηρεσίαν μεγαλειτέραν εἰς τὸν σταφιδικὸν πληθυσμόν, ἀφοῦ ἕως τώρα παραπονεῖται ὅτι αἱ τιμαὶ δὲν εἶναι ἱκανοποιητικαί, ὡς δὲν εἶναι πράγματι. Μοὶ ἦλθεν εἰς τὸν νοῦν μία ἄλλη σκέψις, νὰ δανεισθῶ 12.500.000, νὰ ὑποχρεώσω τοὺς παραγωγοὺς μὲ μίαν μικρὰν τιμὴν νὰ κάμωσι μίαν ἐκρίζωσιν, καὶ διὰ τῆς ἐκριζώσεως θὰ ἐλαττωθῇ ἡ ποσότης, ἀλλὰ διὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ἔλθῃς σὺ τὸ Κράτος νὰ ἐγγυηθῇς. Καὶ ἠγγυήθη τὸ Κράτος διὰ ποσὸν 12.500.000, χωρὶς διὰ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐλαχίστη ὠφέλεια εἰς τὴν παραγωγήν. Διότι ἕως τώρα, νομίζω, ἔχουσι δαπανηθῆ 2.000.000 διὰ τὴν ἕως τώρα γενομένην ἐκρίζωσιν, ἀλλὰ μὴ φαντάζεσθέ ποτε ὅτι, καὶ ἂν ὁλόκληρον αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 12.500.000 δαπανηθῇ, θὰ ἐλαττωθῇ ἡ παραγωγή, διότι ποῖοι προσφέρονται, διὰ νὰ ἐκριζώσωσι τὰ κτήματά των; Ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὰ κτήματα δὲν εἶναι παραγωγικά· ἐκριζώνονται δὲ τὰ κτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παράγουσιν 150 λίτρας κατὰ στρέμμα. Καὶ ἂν ἐξοδευθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 12.500.000, δὲν θὰ ἐλαττωθῇ ἡ παραγωγὴ πέρα τῶν 10.000.000. Ἀλλά, ἐὰν κατὰ τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον ἔτος ἐπέλθῃ κάποια σχετικὴ ἀνατίμησις τῆς σταφίδος, ἡ ἔντασις τῆς καλλιεργείας ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος δὲν θὰ αὐξήσῃ ταχέως τὸ ποσόν, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν πάλιν περισσότερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφῃρέσαμεν διὰ τῆς ἐκριζώσεως; Ἰδοὺ διατί λέγω ὅτι ἡ ἐκρίζωσις διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 12.500.000 δὲν δύναται νὰ προσφέρῃ καμμίαν ὠφέλειαν εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγήν. Βλέπετε λοιπὸν εἰς ποίαν θέσιν ἡ ἑταιρεία ἔφερε τὸ Κράτος; Ὄχι μόνον τοὺς δυστυχεῖς παραγωγοὺς μιᾶς κτηματικῆς περιφερείας ὑπεδούλωσεν, ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συμβάσεως ἀπεφάσισε νὰ καταδολιεύηται τὴν σύμβασιν, ἐπ’ ὠφελείᾳ αὐτῆς, ὄχι μόνον ἠθέτησε τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς πρὸς τὴν παραγωγήν, ἐνῷ ἡ παραγωγὴ ἀπαρεγκλίτως ἐτήρει καὶ τηρεῖ ἁπάσας τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς μέχρι σήμερον, ἀλλ’ ἐδέσμευσε καὶ αὐτὸ τὸ Κράτος. Τοιαύτη ἦτο ἡ πολιτεία ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διηύθυνον τὴν χώραν ἡμῶν, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὑμᾶς, ἵνα προσέξητε εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ τὸ θεωρήσητε ὡς τὸ ζωτικώτατον ζήτημα τῆς πατρίδος ἡμῶν. Νὰ μὴ τὸ θεωρήσητε ἐπιπόλαιον, νὰ ἐκτιμήσητε τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι θὰ λεχθῶσιν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ἀλλὰ νὰ ἐκτιμήσητε τοὺς λόγους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πηγάζουσιν ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς ἀγάπης τῆς ἀδόλου καὶ ὄχι τῶν συμφερόντων. Ἀλλά, Κύριοι, ἐπειδὴ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα καθολικοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ ἐπειδὴ πρώτην φορὰν συζητεῖται μετὰ πάροδον ἐτῶν ἀπὸ τῆς συμβάσεως αὐτῆς καὶ διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν γνωρίζει ἐν ἁπάσαις ταῖς λεπτομερείαις τὸ ζήτημα... (ἱλαρότης).

§209Γ. ΠΩΠ. Τότε τί Κυβέρνησις εἶναι αὐτή;

§210Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς.

§211Γ. ΠΩΠ. Σεῖς διασύρετε διαρκῶς τὴν Κυβέρνησιν.

§212Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν κατακρίνω, Κύριοι, ἐγὼ τὸ ἐμπόριον τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου. Τὸ ἐμπόριον, ὁμολογῶ, προσέφερεν ὑπηρεσίας εἰς τὸν σταφιδόκαρπον, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅτι πολλάκις καὶ τὸ ἐμπόριον ἔβλαψε τὴν παραγωγήν, ὅταν μάλιστα τὸ ἐμπόριον εἶναι συνδεδεμένον μετὰ τῆς ἑταιρείας, ἡ βλάβη εἶναι ἔτι μεγαλειτέρα. Ἀλλὰ τὸ ἐμπόριον ὄχι μόνον εἶναι συνδεδεμένον μετὰ τῆς ἑταιρείας, διὰ νὰ παραβλάπτωνται τὰ συμφέροντα τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη δύναμις δυναμένη νὰ παραβλάψῃ τὴν παραγωγήν. Ἀνέγνωσά ποτε εἰς τὰς ἐφημερίδας τὴν λέξιν τράστ. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἔχουσι συνδέσμους τοιούτους, τὰ συνδικάτα, τοὺς συνεταιρισμούς, ἀλλ’ ἐκεῖ, καίτοι καταδικάζονται οἱ συνεταιρισμοὶ αὐτοὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς Πολιτείας, διότι καὶ ὁ Ῥοῦζβελτ καὶ ὁ Τὰφτ ἔχουσι καταδικάσει τοὺς συνεταιρισμοὺς αὐτοὺς ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῶν, ἀλλ’ ἐν τούτοις, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῆς ἰδιοκτησίας, τοὺς σέβονται. Ἄλλως τε ἡ Ἀμερικὴ εὐημερεῖ καὶ δὲν εἶναι ὅπως ἡμεῖς. Ἐκεῖ ὁ Ῥοκφέλερ ἔχει τὰς ἑταιρείας τοῦ πετρελαίου, ἔχει τὰς πηγὰς ὅλας καὶ αὐτὸς τὰς διαχειρίζεται καὶ ὁρίζει τὰς τιμάς. Ἀλλ’ ἐδῶ οἱ τοιοῦτοι συνεταιρισμοὶ εἶναι πάντοτε ὀλέθριοι καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῆς παραγωγῆς, διότι, ὅταν ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος δὲν εὑρίσκῃ ἄμυναν ἀπ’ ἐκεῖ, ὅπου ὤφειλε νὰ εὕρῃ, δὲν εὑρίσκῃ δὲ καὶ ἐν τῷ ἐμπορίῳ, φαντασθῆτε πόσος εἶναι ὁ κίνδυνος. Ἔγινεν εἷς συνεταιρισμὸς τῶν ἐμπόρων τῆς πόλεως Πατρῶν· δὲν κατακρίνω τὸν συνεταιρισμόν, εἶναι μάλιστα ἀνεγνωρισμένος ἐπισήμως διὰ συμβολαιογραφικῆς πράξεως· συνεταιρίσθησαν οἱ πλεῖστοι ἐξαγωγεῖς τῆς σταφίδος καὶ εἶπον· Θὰ κάμωμεν ἓν κοινὸν ταμεῖον. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τῶν ἐξαγωγέων θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ καταθέτῃ εἰς τὸ κοινὸν ταμεῖον δρ. τρεῖς δι’ ἕκαστον χιλιόλιτρον ἐξαγωγῆς, ἀπὸ δὲ τὸν λιμένα τῶν Πατρῶν ἐξάγεται τὸ μεγαλείτερον ποσόν, ἐὰν ὑποθέσητε δὲ ὅτι ἐξάγονται, καὶ πραγματικῶς ἐξάγονται, ὑπὲρ τὰ 120.000.000 σταφίδος, τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο ἔχει 360.000 δραχμῶν. Πῶς διανέμεται τὸ χρῆμα αὐτό; Κατὰ τύπον τινά, τὸν ὁποῖον ἔχουσι τὰ μέλη προσδιορίσει. Ἕκαστον τῶν μελῶν ἀναλόγως τῆς ἐργασίας τῆς ἐξαγωγῆς ἔχει ἀναλάβει ἕνα ὡρισμένον ἀριθμόν, δέκα παραδείγματος χάριν πόντους, ἀλλ’ ἕκαστος ἀριθμὸς τοιοῦτος ἀντιπροσωπεύει ἓν ποσὸν χιλιάδων δραχμῶν, καὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους διανέμονται τὰ ποσὰ αὐτά. Ἐντὸς τοῦ συνδέσμου αὐτοῦ, Κύριοι, τοῦ ἐμπορικοῦ, ὑπάρχουσι καὶ ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξάγουσι σταφίδα, καὶ ὅμως ἔχουσιν ἕνα πόντον, διὰ νὰ λάβωσι καὶ αὐτοὶ ἓν ποσοστόν.

§213Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ὅπως εἰς τὸ χαρτοπαίγνιον.

§214Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Τί συμβαίνει τότε; Ἔρχεται ἡ ἐποχὴ τῆς συγκομιδῆς τοῦ σταφιδοκάρπου· προσέρχεται ὁ παραγωγός, διὰ νὰ πωλήσῃ τὸν καρπόν του, δὲν εὑρίσκει τὴν τιμὴν τὴν πρέπουσαν. Ἐὰν θελήσῃ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἀποθήκην τῆς ἑταιρείας, μὲ τὴν ὁποίαν ἔχει συμβληθῆ, διὰ νὰ τὸν ἐνεχυριάσῃ, δὲν θὰ λάβῃ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὡρίζετο ἀπὸ τὴν πρώτην σύμβασιν. Αὐτὸς ἔχει ἀνάγκας. Ἄλλως δὲ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀφήσῃ τὸν σταφιδόκαρπον εἰς τὴν ἀποθήκην τῆς ἑταιρείας, καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ τοῦ Ἀπριλίου, καθ’ ἣν ἡ ἑταιρεία θὰ τῷ εἴπῃ: ἢ ἀποσύρεις τὸν σταφιδόκαρπον ἢ θὰ τὸν πωλήσω ἐγώ. Εἶναι ἠναγκασμένος λοιπὸν ὁ παραγωγικὸς κόσμος νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ ἐμπόριον, καὶ ἀναλόγως τῶν προπωλήσεων, τὰς ὁποίας ἔχουσι κάμει οἱ ἔμποροι, θὰ δοθῇ καὶ μία τιμή, ἡ ὁποία πάντοτε θὰ εἶναι κατωτάτη, διότι βέβαια εἰς τὸ ἐμπόριον ἡ κερδοσκοπία εἶναι ὁ πρῶτος ὅρος· ὁ ἔμπορος πρέπει νὰ ἀγοράζῃ, ὅταν βλέπῃ ὅτι θὰ εἶναι ὕψωσις, καὶ πρέπει νὰ πωλῇ, ὅταν βλέπῃ ὅτι θὰ ἐπέλθῃ πτῶσις. Ἀλλ’ οἱ ἔμποροι αὐτοί, ἐνῷ δὲν ἔχουσι τὸ προϊόν εἰς τὰς χεῖράς των, τὸ προπωλοῦσιν ἀπὸ τοῦ Μαΐου. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν συνδικάτων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν συνδικάτων τῆς Ἀμερικῆς. Τὰ συνδικάτα ἐκεῖ διαχειρίζονται τὸ προϊόν, διότι τὸ ἔχουσι κτῆμα ἰδικόν των· τὸ τρὰστ τῆς Ἑλλάδος τοῦ ἐμπορίου τῶν Πατρῶν, ἐνῷ δὲν ἔχει τὸ προϊόν εἰς τὰς χεῖράς του, τὸ προπωλεῖ, καί, ἐὰν μὲν εἶναι εὐνοϊκὴ ἡ ἐποχή, τὸ προπωληθὲν πρᾶγμα τὸ ἀποστέλλει, ἐὰν ὅμως δὲν εἶναι εὐνοϊκή, δὲν τὸ ἀποστέλλει, ἐπὶ βλάβῃ τῆς παραγωγῆς καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῆς καταναλώσεως. Ἡ δὲ Πολιτεία δὲν ἔλαβεν ἕως τώρα σχετικὸν μέτρον· καὶ τοῦτο τὸ λέγω διὰ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης· δὲν ἠξεύρω ἂν στηρίζεται ἐπὶ νομοθεσίας· ὅταν ὁ ἔμπορος προπωλῇ εἰς τὴν ξένην ἀγορὰν μίαν ποσότητα σταφίδος καὶ δὲν τὴν παραδίδῃ, διότι δὲν εἶναι εὐνοϊκὴ ἡ περίστασις, διὰ νὰ ὠφεληθῇ, βλάπτει τὴν κατανάλωσιν, βλάπτει καὶ τὴν παραγωγήν· δὲν ὑπέχει αὐτὸς μίαν εὐθύνην ποινικήν, διὰ νὰ σωθῇ καὶ τὸ ἄλλο ἐμπόριον τὸ ἔντιμον, τὸ ὁποῖον προπωλεῖ καὶ ἀποστέλλει τὸ πρᾶγμα; Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν νομίζῃ ὅτι χωρεῖ νόμος τις, νὰ εἰσηγηθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸν τοιοῦτον νόμον, νὰ τιμωρῶνται εἰδικῶς οἱ προπωλοῦντες τὸν σταφιδόκαρπον καὶ οἱ μὴ παραδίδοντες αὐτὸν εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως.

§215ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ...

§216Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἤκουσα μίαν φωνήν: πῶς θὰ ἀποδεικνύηται τοῦτο; Τὸ λέγει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ παραλάβῃ τὸ πρᾶγμα· ὅταν γνωρίζῃ μάλιστα ὅτι ἐπιβάλλεται ποινή, καταγγέλλει αὐτὸς τὴν πρᾶξιν. Σᾶς προσθέτω ἀκόμη καὶ τοῦτο, ἵνα ἴδητε τὸν βαθμὸν τῆς παραβιάσεως τῆς συμβάσεως, Κύριοι. Ὅτε εὐθὺς ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους ἐνεχυριάσθη ὁ σταφιδόκαρπος εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς ἑταιρείας, διὰ νὰ θαυμάσητε τὸ θάρρος τῆς ἑταιρείας αὐτῆς διὰ τὴν παραβίασιν, διότι δὲν εἶχε φόβον ἐλέγχου παρ’ οὐδενός, εἰδοποίησε διὰ τῶν πρακτόρων ὅτι ὀφείλουσι νὰ παραλάβωσι τὸν σταφιδόκαρπον, τὸν ὁποῖον ἔχουσιν ἐνεχυριάσει οἱ παραγωγοί· κατόπιν διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου ἐπισήμου ἡ ἑταιρεία τὸν Μάρτιον τοῦ ἔτους ἐκείνου διεκήρυξεν ὅτι, ἐὰν οἱ παραγωγοὶ δὲν σπεύσωσι νὰ ἀναλάβωσι τὸν σταφιδόκαρπον, τὸν ὁποῖον ἔχουσιν ἐνεχυριάσει εἰς τὰς ἀποθήκας μου, ἐπειδὴ ἤρχισεν ἀλλοίωσις αὐτοῦ, θὰ τὸν ἐκποιήσω. Καὶ ὅμως ἔσπευσαν οἱ δυστυχεῖς παραγωγοὶ νὰ πωλήσωσι τὰ ἐνεχυρόγραφα, τὰ ὁποῖα εἶχον, καὶ ἐνῷ, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τῆς ἑταιρείας, ἀνῆκον εἰς αὐτήν, ἐπέτρεψε τὴν ἐξαγωγὴν εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὑπὸ τῆς συμβάσεως ἦτο ἀπηγορευμένον. Βλέπετε διὰ ποίου τρόπου καὶ διὰ πόσων μέσων καὶ διὰ ποίων μεθόδων ἐπιζητεῖ πάντοτε ἡ ἑταιρεία νὰ παραβιάσῃ τὴν σύμβασιν. Εἶναι λοιπὸν βεβαιωμένον, Κύριοι, ὅτι ἡ ἑταιρεία ἔχει παραβιάσει τὴν σύμβασιν καὶ ὅτι ἡ ἐξέγερσις τοῦ σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ εἶναι εὔλογος καὶ δεδικαιολογημένη. Μὴ νομίζετε ὅτι τὰ παράπονα τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου πηγάζουσιν ἐξ ὀλίγων· εἶναι διαμαρτυρία ὁμόφωνος ὁλοκλήρου τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου. Δὲν ἀρνεῖται ὁ σταφιδικὸς κόσμος ὅτι ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμβάσεως ἐπῆλθε σχετικὴ ἀνακούφισις διὰ τὴν παραγωγήν· οὔτε καὶ ἐγὼ ἀρνοῦμαι τοῦτο. Ἴσως οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἑταιρείας θὰ σᾶς παρουσιάσωσι καὶ στατιστικὴν συγκρίσεως, θὰ σᾶς εἴπωσιν ὅτι πραγματικῶς ἡ παραγωγὴ ὠφελήθη ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως. Τὸ ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ τοῦτο, ἐὰν συγκρίνωμεν τὴν διαφορὰν αὐτὴν πρὸς τὴν μεγάλην κρίσιν, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν· ἀλλὰ πάντως δὲν ἐπῆλθε τὸ προσδοκώμενον ἐκεῖνο ὄφελος, τὸ ὁποῖον ἀνέμενε καὶ περιέμενεν ἡ παραγωγή. Καί, ἐνῷ εἶναι βεβαιωμένον ὅτι ὄντως παρεβιάσθη ἡ σύμβασις, εἰς τὸ Κράτος ἀπόκειται νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκπτώσεως αὐτῆς.

§217Γ. ΠΩΠ. Τὸ λέγει ὁ νόμος.

§218Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Καὶ ἐὰν νομίσῃ τὸ Κράτος, ὅπως ἴσως θὰ εἴπωσί τινες, ὅτι θὰ κινδυνεύσῃ ὁ σταφιδικὸς κόσμος ἀμέσως, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἓν χάος, εἶναι δυνατὸν κατόπιν μιᾶς μελέτης εἰλικρινοῦς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, καὶ ἐξευρίσκεται ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν χάνεται ὁ σταφιδικὸς κόσμος διὰ τῆς ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρείας, ὅταν, ἐπαναλαμβάνω, οἱ διοικοῦντες μελετήσωσι τὸ ζήτημα καὶ ἐξεύρωσι λύσιν, καὶ δύνανται νὰ ἐξεύρωσι, διότι ὑπάρχει καὶ ζήτημα, τὸ ὁποῖον λύεται εὐνοϊκῶς ὑπὲρ τῆς σταφίδος.

§219Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατέ το.

§220Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἀντὶ νὰ γίνηται ἡ ἑνιαία διαχείρισις ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται τὴν παραγωγήν, νὰ γίνηται ὑπ’ αὐτῆς τῆς παραγωγῆς, καὶ ἐκεῖνα τὰ δύο ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δίδομεν ἀμέσως πρὸς τὴν ἑταιρείαν, δυνάμεθα νὰ τὰ αὐξήσωμεν εἰς τρία ἑκατομμύρια.

§221Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι Σταφιδικὴ Τράπεζα πάλιν.

§222Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ὅτι χαράσσομεν νέαν ὁδὸν καὶ δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ τὸ παρελθόν, ἵνα διαφθείρῃ ὅ,τι διέφθειρεν. Ἄν τὸ λέγω μετὰ θάρρους τοῦτο, τὸ λέγω πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία, ὅταν χαράξῃ μίαν τοιαύτην ὁδόν, δὲν ὑπάρχει φόβος ὅτι θὰ γίνωσιν ὅσα ἐγίνοντο κατὰ τὸ παρελθόν.

§223Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τότε εἶχον τὰ κόμματα εἰσχωρήσει εἰς τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν.

§224Γ. ΠΩΠ. Δὲν βαρύνεσαι!

§225Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἔρχεται ἡ Πολιτεία καὶ συμβουλεύει τὸν σταφιδικὸν κόσμον δι’ ἐγκυκλίου ἐπισήμου, τὴν ὁποίαν ἀποστέλλει εἰς τὰς διοικητικὰς ἀρχάς, συμβουλεύει τὸν παραγωγὸν νὰ φροντίσῃ, ὥστε νὰ ὡριμάσῃ καλῶς ὁ καρπός, συμβουλεύει τὸν παραγωγὸν νὰ ἀποξηραίνῃ καλῶς τὸν καρπόν, συμβουλεύει τὸν παραγωγὸν νὰ τὸν καθαρίσῃ καλῶς, διὰ νὰ τὸν παραδώσῃ εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν ἑταιρείαν. Καὶ ὄντως ὁ παραγωγὸς ἐκπληροῖ τὸ καθῆκον αὐτό, διότι ἔχει καὶ συμφέρον νὰ τὸ ἐκπληρώσῃ, καὶ ἀποξηραίνει καλῶς τὸν καρπὸν καὶ τὸν παραδίδει εἰς τὸ ἐμπόριον· διότι, ὅταν δὲν εἶναι καλῶς καθαρισμένος, καλῶς ἀπεξηραμμένος, δὲν εἶναι δεκτὸς ὑπὸ τοῦ ἐμπορίου· καὶ ὅμως, ἐνῷ ὁ παραγωγὸς φροντίζει νὰ παρουσιάζῃ ποιότητα ὅσον τὸ δυνατὸν καλὴν εἰς τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς τὸ μέσον τὸ διάμεσον εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως, ἐκείνη ἐπιβουλεύεται. Δὲν διστάζω νὰ τὸ ὁμολογήσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι εἶδον ἰδίοις ὀφθαλμοῖς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀναμεμιγμένην τὴν σταφίδα τῆς ἐσοδείας τῆς τρεχούσης μετὰ παλαιῶν ἐσοδειῶν σταφίδος, ἡ ὁποία δὲν εἶχε τὰ στοιχεῖα καὶ τὰ συστατικὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπῄτει ἡ κατανάλωσις, ἀλλά, διότι ὑπῆρχε μία διαφορὰ εἰς τὴν τιμήν, ὁ προπωλητὴς ἔμπορος ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ στείλῃ ἓν ποσὸν οἱονδήποτε καὶ ὁσονδήποτε καὶ οἱασδήποτε ποιότητος. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο συνέβαινεν, ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω καὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθωσι νὰ συνηγορήσωσιν εἴτε ὑπὲρ τοῦ ἐμπορίου εἴτε ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας· οἱ προπωληταί, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπεζήτησα τὴν ἀρωγὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐτήρουν τὰς ὑποχρεώσεις των, γνωρίζετε τί ἔκαμον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος; Καὶ ἀπορήσατε, Κύριοι! Ἐνῷ ἦσαν ὑποχρεωμένοι κατὰ τὴν συμφωνίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον μὲ τὸν ἔμπορον τῆς καταναλώσεως, νὰ τῷ ἀποστείλωσι χίλια κιβώτια σταφίδος — εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς τὴν κατανάλωσιν τὰ κιβώτια αὐτὰ πόσην ποσότητα ἐμπεριέχουσιν, ἀναντιρρήτως —, διότι ὑψώθη ὀλίγον ἡ τιμή, ἀπέστελλον μὲν τὸν ἀριθμὸν τῶν κιβωτίων, ἀλλὰ τὰ κιβώτια δὲν ἐμπεριεῖχον τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποσχεθῆ. Πᾶν λοιπὸν μέσον, πάντα τρόπον μεταχειρίζεται ὁ δυστυχὴς παραγωγός, ἵνα ἡ ποιότης τοῦ προϊόντος του ᾖ τελειοτέρα, ἀλλ’ ὁ ἔμπορος πρός τε βλάβην τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως διαφθείρει τὴν ποιότητα. Ἀλλὰ καὶ τὸ Κράτος τὸ ἴδιον ἐνίοτε ἡμάρτησεν ἐν ὁμοίᾳ περιπτώσει. Καὶ ἐνταῦθα ἐκφράζω καὶ ἓν παράπονον, καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ ἀξιότιμος κ. Δραγούμης, ὁ ὁποῖος ὡς Πρόεδρος Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν αὐτὸς ὁ ἴδιος δι’ ἐγκυκλίου ἐπέτρεψεν εἰς τὸ ἐμπόριον νὰ γίνῃ τοιαύτη ἀνάμιξις· ἐνῷ συνεβούλευε δι’ ἐγκυκλίου τὸν παραγωγὸν νὰ καθαρίσῃ τὸν καρπόν, νὰ τὸν ἔχῃ ἀπεξηραμμένον, ἔλεγεν εἰς τὸ ἐμπόριον· ἀνάμιξον αὐτὸν κατὰ τὸ συμφέρον σου. Καὶ σᾶς λέγω καὶ τοῦτο ἀκόμη. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰς ἀγορὰν τῆς Γαλλίας ἀπερρίφθη μεγάλη ποσότης σταφίδος μεγάλου ἐμπορικοῦ οἴκου τῶν Πατρῶν ὡς μὴ καλή. Καί, ὅταν ἀπὸ τὰς ξένας ἀγορὰς ἀπορρίπτωνται τὰ προϊόντα τὰ εὐγενῆ τῆς χώρας ἡμῶν, δὲν φαντάζεσθε ὅτι ἀπαιτεῖται χρόνος μακρός, διὰ νὰ εἰσέλθωσιν ἐκ νέου εἰς τὴν ἀγορὰν ἐκείνην, καί, ἵνα εἰσέλθωσιν, ἀπαιτοῦνται κεφάλαια ὑλικά, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς δὲν ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν; Τί λοιπὸν πρέπει νὰ γίνῃ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νοθεύουσι τὸ πολύτιμον τοῦτο προϊόν; Ἰδού, Κύριοι, τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ σταφιδικὸς κόσμος· ζητεῖ προστασίαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πρωτίστως, ζητεῖ προστασίαν ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Βουλὴ νὰ προσφέρῃ συνδρομὴν καὶ ἀρωγὴν εἰς τὸν σταφιδικὸν κόσμον, διότι, ὡς εἶπον, ὁ σταφιδικὸς κόσμος παρέχει πλοῦτον εἰς τὸ Κράτος, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη οὔτε πρέπει οὔτε ἁρμόζει εἰς τὴν Πολιτείαν, ὅτε μάλιστα χαράσσομεν νέαν ὁδὸν πολιτικήν, νὰ ἀφήσωμεν ἐγκαταλελειμμένον τὸν πληθυσμὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησεν 800.000 στρεμμάτων εἰς τόπον, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε οὐδεμίαν ἀξίαν εἶχε, καὶ εἰς τόπον, ὁ ὁποῖος, ἂν ἔμενε καλλιεργούμενος δι’ ἄλλων προϊόντων, οὐδέποτε θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον δίδει διὰ τῆς σταφίδος. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι κατόπιν τῆς ὅλης ἐργασίας καὶ τῆς ὅλης συζητήσεως, ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ ἐντεῦθεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τοῦ ζωτικωτάτου, ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα τῆς παραγωγῆς, ὅτι θὰ μελετήσῃ ἐπισταμένως τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ θεωρήσῃ ὡς ἓν τῶν ζωτικωτάτων διὰ τὸν λαὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐργάζεται καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει ποτίσει τὴν γῆν μὲ τὸν ἱδρῶτα αὐτοῦ, λαόν, ὁ ὁποῖος ἔχει ποτίσει ἕκαστον κλῆμα σταφίδος μὲ τὸ αἷμα αὐτοῦ καὶ τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας του, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ φροντίσῃ νὰ ἀνακουφίσῃ αὐτὸν διὰ τῶν μέτρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει καὶ ἡ σημαντικότης τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀνάγκη κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμὴν (χειροκροτήματα).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 12 καὶ 5 τῆς νυκτός).