1909.12.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 74.

τῆς 29 Δεκεμβρίου 1909.

(Τρίτη).

Προεδρία κ. Ἀλ. Σ. Κ. Ῥώμα.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 11 π. μ. ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ παρόντων 99 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ Πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως θ’ ἀναγνωσθῶσι τὸ ἀπόγευμα. Ἀνακοινῶ ἤδη πρὸς τὴν Βουλήν: Ὁ δήμαρχος Προσχίου ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ παρ’ αὐτῷ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ὑπὲρ τῆς παροχῆς πιστώσεως διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς βατῆς ἀλλ’ ἐπὶ σχεδίου ἁμαξιτοῦ ὁδοῦ Πλατάνου–Πιτσινέϊκα· Ἐπιτροπὴ τῶν κατοίκων Πλατάνου (Ἠλείας) παρακαλεῖ, ὅπως ψηφισθῇ ἡ μετὰ τῆς Προνομιούχου σύμβασις· Φαρμακέμποροι Ζακύνθου παρακαλοῦσιν, ὅπως γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία ἐν τῷ περὶ φαρμακείων νομοσχεδίῳ καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς πρακτικοὺς φαρμακοποιοὺς νὰ ἐκτελῶσι συνταγὰς τῇ ἐποπτείᾳ ἰατροῦ· Ἡ βιβλιοδετικὴ συντεχνία «Ὁ Γουτεμβέργιος» παρακαλεῖ, ὅπως ἐπιβληθῇ φόρος ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων χρυσοδέτων βιβλίων· Σταφιδοκτήμονες Ὀλυμπίων παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ ἡ μετὰ τῆς Προνομιούχου σύμβασις· Ὁ δήμαρχος Ἀμβρακίας ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ παρ’ αὐτῷ Δημοτικοῦ Συμβουλίου παρακαλοῦντος, ὅπως διαταχθῇ ἡ μεταστάθμευσις ἐν Ἀμφιλοχίᾳ τμήματος στρατοῦ· Οἱ πρόεδροι τῶν συλλόγων Πύργου παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ ἡ μετὰ τῆς Προνομιούχου σύμβασις μὲ τὰς δι’ ὑπομνήματος ὑποδειχθείσας μεταρρυθμίσεις ὑπὸ τῶν Συλλόγων Πύργου· Κάτοικοι Ἀμαλιάδος παρακαλοῦσιν, ὅπως μετριασθῶσιν αἱ ὑπὸ τῶν κ. Βουλευτῶν ὑποδειχθεῖσαι τροποποιήσεις ἐπὶ τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Προνομιούχου· Ἰατροὶ Βόλου παρακαλοῦσιν, ὅπως ὑποβληθῇ καὶ ψηφισθῇ νομοσχέδιον περὶ ἰατρῶν· Ὁ δήμαρχος Ἱστιαίων ὑποβάλλει ὑπόμνημα τῶν ἰατρῶν Ξηροχωρίου περὶ καθορισμοῦ τῶν ἀμοιβῶν τῶν ἰατρικῶν ἐπισκέψεων· Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῶν φυλάκων τοῦ Φρενοκομείου Κερκύρας· Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καταθέτουσι νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον φοιτώντων ἐφέδρων ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ πυροβολικοῦ ἀπὸ τῆς ἐν τῷ Ἀκαδημαϊκῷ Γυμναστηρίῳ ἀσκήσεως εἰς τὴν Γυμναστικὴν καὶ ὁπλομαχητικήν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 784–785). Ἀνακοινῶ ἤδη τὸ κάτωθι τηλεγράφημα· «Πρόεδρον Βουλῆς Ἀθήνας Τρέφων πάντοτε εὐμενὲς ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν σταφυλῶν Σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρόθεσίν μου ὅπως ὑποβάλω προτάσεις ὁμάδος σπουδαίας κεφαλαιούχων, δι’ ὧν δίδεται τέρμα εἰς τὴν κρίσιν πρὸς τὸ συμφέρον τῶν παραγωγῶν καὶ τοῦ ἔθνους. Προτίθεμαι ν’ ἀναχωρήσω ἀμέσως. Εὐαρεστήθητε νὰ τηλεγραφήσητε: Δημήτριον Δεληγιάννην, 33 Park Lane». Πολλοὶ Βουλευταὶ ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου περὶ βιβλίου ἐγγραφῆς ἀνακοπῶν καὶ ἐφέσεων· Οἱ κ. Λ. Καλλιφρονᾶς, Θ. Λέκας καὶ Φ. Μοσχούλας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας· Οἱ κ. Θ. Ῥετσίνας καὶ Θ. Λέκας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παροχῆς ἐτησίας συνδρομῆς εἰς σχολάς, γυμνάσια κτλ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 786–788). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον ὅπως ὑποβάλῃ νομοσχέδιον «περὶ κοινοτήτων».

§2ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ προσωρινῶς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μετὰ τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, περὶ ἐνοριακῶν ναῶν, ὅπερ σήμερον μέλλει νὰ ψηφισθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καλεῖσθε νὰ συζητήσητε καὶ ψηφίσητε τὸ «περὶ κοινοτήτων» νομοσχέδιον, ὅπερ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νῦν εἰς ὑμᾶς. Ἡ ἐνορία καὶ ἡ κοινότης εἶναι οἱ δύο ἀκρογωνιαῖοι λίθοι τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐὰν δὲ ὁ ἐνοριακὸς θεσμός, ὡς ἔχει οὗτος διαμορφωθῇ ἰδίᾳ παρ’ Ἄγγλοις, εἶναι θεσμὸς τῶν νεωτέρων χρόνων, ὁ κοινοτικὸς ὅμως εἶναι θεσμὸς πανάρχαιος καὶ κατ’ ἐξοχὴν Ἑλληνικός, ἔχει δ’ ὡς τοιοῦτος συνυφανθῆ, οὕτως εἰπεῖν, μετὰ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν βίου διὰ μέσου τῶν αἰώνων, καθ’ οὓς ἐμφανίζεται αὐτὸς ὑπὸ διαφόρους μορφάς. Εἰς τὸν κοινοτικὸν θεσμὸν ὀφείλει κατὰ μέγα μέρος ἡ ἀρχαία Ἑλλὰς τὴν ἀκμὴν καὶ τὸ μεγαλεῖόν της. Εἰς αὐτὸν κυρίως ὀφείλει ὁ Ἑλληνισμὸς τὴν σωτηρίαν του ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἀλλεπαλλήλων βαρβαρικῶν ἐπιδρομῶν καὶ ὑποδουλώσεων, εἰς ἃς ἔχει ἐκτεθῆ ἀπὸ χιλιετηρίδων ἤδη. Δυστυχῶς ὅμως, Κύριοι, ὁ κοινοτικὸς ἡμῶν βίος, ὁ τόσον εὐεργετικὸς ἀποδειχθεὶς διὰ τὸ ἔθνος ἡμῶν ὑπὸ τὸν τουρκικὸν ἰδίως ζυγόν, μετὰ τὴν ἀποτίναξιν τούτου καὶ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ νέου Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἀπέβαλε τὴν πρὶν σπουδαιότητα καὶ σημασίαν του. Εἰς τοῦτο συνετέλεσαν δύο κυρίως λόγοι. Ἐν πρώτοις μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ νέου Ἑλληνικοῦ Βασιλείου οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη παρ’ ἡμῖν περὶ νομοθετικῆς τῶν κοινοτήτων διαρρυθμίσεως καὶ προσαρμογῆς εἰς τὰς νέας πολιτικὰς καὶ κοινωνικὰς συνθήκας. Εἶτα δὲ διὰ τοῦ δημοτικοῦ θεσμοῦ, ὅστις τὸ πρῶτον τότε εἰσήχθη παρ’ ἡμῖν, κατ’ ἀπομίμησιν ἰδίως τῆς Γαλλίας, κατηνέχθη κατὰ τῶν κοινοτήτων καίριον τραῦμα. Κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ περὶ συστάσεως τῶν δήμων νόμου τῆς 27 Δεκεμβρίου 1833 (ἀναγινώσκει)· «ἑνωθέντων πλειοτέρων χωρίων εἰς ἕνα δῆμον, ἐπιφυλάττεται εἰς ἕκαστον αὐτῶν ἡ ἰδιοκτησία του, ἡ ἀπόλαυσις τῆς περιουσίας, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἔχει τυχὸν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἑνώσεως ἡ ἰδιαιτέρα αὐτῆς διαχείρισις». Ἐκ τῆς διατάξεως, Κύριοι, ταύτης ἐσχηματίσθη ἡ γνώμη ὅτι κοινότητες, ὡς ἴδια νομικὰ πρόσωπα, ἀνεγνωρίσθησαν οὕτω πως μόνα τὰ χωρία, τὰ πρὸ τοῦ περὶ δήμων νόμου κεκτημένα ἰδίαν περιουσίαν, ὅτι δ’ ἔκτοτε γένεσις κοινότητος, ἀποκτησάσης ἐν τῷ μεταξὺ περιουσίαν, ἦτο ἀδύνατος, διὸ ἔπρεπεν ἡ τυχὸν ἀποκτηθεῖσα περιουσία νὰ περιέρχηται εἰς τὴν κυριότητα τοῦ οἰκείου δήμου. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθησαν πολλὰ τὰ ἄτοπα, μεταξὺ τῶν ὁποίων, ἐπιτρέψατέ μοι, παρακαλῶ, νὰ ἐξάρω νῦν τὰ ἑξῆς δύο. Ἐν πρώτοις, Κύριοι, πολλὰ κληροδοτήματα καὶ δωρεαί, γενόμεναι ἔκτοτε πρὸς διαφόρους κοινότητας, μὴ κεκτημένας πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ δήμων νόμου ἰδίαν περιουσίαν, ἢ διεξεδικήθησαν καὶ ἐλήφθησαν παρὰ τῶν οἰκείων δήμων ἢ ἐλλείψει κυρίου, ὡς ἐκ τῆς μὴ ἀναγνωρίσεως τῶν οἰκείων κοινοτήτων ὡς νομικῶν προσώπων, ἐγένοντο ἕρμαιον παντοίων καταχρήσεων. Εἶτα δὲ καὶ αὐταὶ αἱ πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ δήμων νόμου κεκτημέναι ἰδίαν περιουσίαν κοινότητες, αἱ διατηρηθεῖσαι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 6 αὐτοῦ, παρέμειναν νομοθετικῶς ἀνοργάνωτοι, ἐντεῦθεν δ’ ἐγεννήθησαν ἀμφισβητήσεις ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διοικήσεώς των καὶ προσφυγαὶ εἰς τὰ δικαστήρια πρὸς ἐπίλυσιν αὐτῶν, κατ’ ἀκολουθίαν τῶν ὁποίων παρεδόθησαν αὐταὶ πρὸς διοίκησιν καὶ διαχείρισιν ὁτὲ μὲν εἰς τὰς δημοτικὰς Ἀρχάς, ὁτὲ δὲ εἰς τὰς περὶ συγκροτήσεως τῶν ῥωμαϊκῶν δημοτικῶν συμβουλίων διατάξεις τοῦ ῥωμαϊκοῦ δικαίου. Καὶ ἐν τῇ μιᾷ δὲ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ περιπτώσει ἀπωλέσθησαν μεγάλαι κοινοτικαὶ περιουσίαι, ὡς ἐκ τῆς ἀνικανότητος ἢ τῆς ἰδιοτελείας τῶν διαχειριζομένων αὐτάς. Πλὴν τούτου, Κύριοι, ἡ ἔλλειψις νόμου, ἀναγνωρίζοντος τὰς κοινότητας ὡς νομικὰ πρόσωπα καὶ ὀργανοῦντος αὐτὰς συμφώνως πρὸς τὰς σημερινὰς πολιτικὰς καὶ κοινωνικὰς συνθήκας, ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα ὅτι αὐταὶ περιέστησαν εἰς πλήρη ἀδράνειαν ἀδυνατοῦσαι νὰ μεριμνήσωσι περὶ αὐτῆς τῆς εὐημερίας των, ἔστιν ὅτε δὲ νὰ ὑπερασπισθῶσι καὶ τὰ συμφέροντά των ἐκτεθειμένα ἑκάστοτε εἰς παντοίους κινδύνους. Τούτου ἕνεκεν ἀπὸ πολλοῦ ἔχει γίνει παρ’ ἡμῖν αἰσθητὴ ἡ ἀνάγκη τῆς νομοθετικῆς ὀργανώσεως τῶν κοινοτήτων ἐπ’ ἀγαθῷ οὐ μόνον τοπικῶν, ἀλλὰ καὶ γενικωτέρων συμφερόντων, αὕτη δὲ παρέσχεν ἀφορμὴν εἰς διαφόρους ἀποπείρας πρὸς μερικώτερον καὶ γενικώτερον νομοθετικὸν διακανονισμὸν τῶν κοινοτήτων ἐν Ἑλλάδι. Ἐν τῇ ἐκθέσει, Κύριοι, τῇ προταττομένῃ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἀναφέρονται λεπτομερῶς πάντα τὰ σχετικὰ νομοθετήματα καὶ νομοσχέδια. Δι’ ἐκείνων ἐκανονίσθησαν τὸ πρῶτον μονομερῶς τὰ τῶν κοινοτήτων Κερκύρας, Κεφαλληνίας, Λευκάδος καὶ Ζακύνθου, βραδύτερον δὲ τὰ τῶν κοινοτήτων τῶν νομῶν Λαρίσης καὶ Ἄρτης, τῶν ἐπαρχιῶν Καλαμπάκας καὶ Ξηροχωρίου, τῆς Λίμνης καὶ τοῦ δήμου Ἀνακτορίων. Γενικώτερα νομοθετήματα ὑπῆρξαν τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν παραχώρησιν πρὸς τὰς κοινότητας λιβαδίων πρὸς βόσκησιν. Τὸ πρῶτον γενικὸν νομοσχέδιον περὶ ὀργανώσεως πασῶν τῶν Ἑλλάδι κοινοτήτων ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τῷ 1875 ὑπὸ τοῦ Χ. Τρικούπη. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ καὶ πάντα τὰ βραδύτερον ἐπακολουθήσαντα νομοσχέδια περὶ κοινοτήτων δὲν ἔτυχον τοῦ νομοθετικοῦ κύρους. Κατὰ τὴν σύνταξιν, Κύριοι, τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἐχρησιμοποιήθησαν μὲν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ διδάγματα τῆς μέχρι τοῦδε πείρας τόσον τῶν ἄλλων, ὅσον καὶ τῶν νομοθετικῶς ὠργανωμένων κοινοτήτων, ἐλήφθησαν δὲ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ προηγούμενα νομοσχέδια. Θεμελιώδης πλημμέλεια τῆς κρατούσης νομοθεσίας περὶ κοινοτήτων, ἰδίως δὲ τοῦ νόμου ᾼΡΠʹ τοῦ 1884 ὑπῆρξεν ὅτι, προκειμένου περὶ θεσμοῦ κατ’ ἐξοχὴν ἀποκεντρωτικοῦ, ὁποῖος ὁ τῶν κοινοτήτων, δυστυχῶς τόσον ἡ ὕπαρξις, ὅσον καὶ ἡ καθόλου δρᾶσις καὶ λειτουργία αὐτῶν ἐξηρτήθη ἐκ τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν τοῦ Κράτους, ὑπαχθείσης τοιουτοτρόπως τῆς διοικήσεώς των ὑπὸ σύστημα συγκεντρωτικόν. Αὐτή, Κύριοι, ἡ νόμιμος ὕπαρξις τῶν κοινοτήτων ἐξηρτήθη κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν ἐκ τῆς κρίσεως τῆς διοικήσεως. Πᾶσα ἀπόφασις κοινοτικοῦ συμβουλίου ὑπόκειται εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ἁρμοδίου δημοτικοῦ συμβουλίου, οὗτινος ἡ ἀπόφασις ἐκκαλεῖται ἐνώπιον τοῦ Νομάρχου. Ὁ τε προϋπολογισμὸς καὶ ὁ ἀπολογισμὸς ἑκάστης κοινότητος χρήζουσι τῆς ἐγκρίσεως τῶν οἰκείων δημοτικῶν συμβουλίων, μετὰ δὲ τὴν ἐπεξεργασίαν των ὑπὸ τῆς διοικήσεως ἐφεσιβάλλονται ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὑπὸ τοιοῦτο σύστημα, ἀνατρέπον ἄρδην αὐτὴν τὴν βάσιν τοῦ κοινοτικοῦ θεσμοῦ, εἰς ὃν ὁ νομοθέτης ἐζήτησεν, ὡς φαίνεται, ἐν στενωτέρῳ μόνον κύκλῳ νὰ ὑποκαταστήσῃ τὸν δημοτικὸν θεσμόν, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ἐκλίπῃ πᾶσα αὐτοτέλεια τῶν κοινοτήτων. Πᾶσα ἐνέργεια τούτων, προερχομένη ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, προσκρούει συνήθως εἰς τὴν ἀντίδρασιν τῆς διοικήσεως, ἥτις ἕρμαιον οὖσα τῇ ἑκάστοτε κρατούσῃ φατρίας δύναται νὰ ματαιώσῃ πᾶσαν ἀπόφασιν ἑνὸς κοινοτικοῦ συμβουλίου, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι αὐτὴ ὀρθὴ καὶ δικαία καὶ ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἐξυπηρετῇ τὰ κοινοτικὰ συμφέροντα, ἐνῷ τοὐναντίον οὐ μόνον δὲν παρακωλύει, ἀλλὰ καὶ προκαλεῖ ἀποφάσεις ἀδίκους καὶ ἐπιβλαβεῖς εἰς τὰ συμφέροντα ταῦτα καὶ διευκολύνει καὶ ἐπισπεύδει ἐκ παντὸς τρόπου τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Διὰ τοῦ προκειμένου, Κύριοι, νομοσχεδίου καθιεροῦται ἐπὶ τῶν κοινοτήτων πλήρης ἀποκέντρωσις καὶ αὐτοδιοίκησις. Κατ’ αὐτὸ πᾶσα πόλις, κώμη καὶ πολίχνη, ἀπαρτίζουσα ἰδίαν κοινότητα, καθίσταται δυνάμει τοῦ νόμου ἴδιον πρόσωπον, ἔχον πλήρη νομικὴν αὐτάρκειαν, ἵνα διοικήσῃ καὶ διαχειρισθῇ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ περιουσίαν. Εἰς τὴν διοίκησιν ἐπιφυλάττεται μόνον τὸ δικαίωμα τῆς ἐποπτείας καὶ τοῦ ἐλέγχου, προσέτι δὲ καὶ τῆς δικαστικῆς καταδιώξεως πρὸς ἀστικὰς καὶ ποινικὰς εὐθύνας ἐναντίον τῶν μελῶν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου. Τὸ δικαίωμα τοῦτο χορηγεῖται καὶ εἰς πᾶν ἐνεργὸν μέλος τῆς κοινότητος, δυνάμενον νὰ καταγγείλῃ ἁρμοδίως καὶ ν’ ἀσκήσῃ ὑπὲρ τοῦ κοινοτικοῦ ταμείου τὴν κατ’ αὐτῶν προσήκουσαν ἀγωγὴν ὑπὲρ τῆς κοινότητος. Ὑπὸ τοιαύτας, Κύριοι, ἐγγυήσεις χειραφετεῖται τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον ἀπὸ πάσης ἐπηρείας τῆς διοικήσεως. Οὐδεμία ἀπόφασις αὐτοῦ χρῄζει τῆς ἐγκρίσεως τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ὅπερ ξένον πρὸς τὰς τοπικὰς ὑποθέσεις καὶ ἀνάγκας μιᾶς κοινότητος ἔχει πολλάκις συγκρουόμενα πρὸς αὐτὴν συμφέροντα. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη ἀδείας ἢ ἐγκρίσεως τοῦ Νομάρχου ἢ ἄλλης διοικητικῆς Ἀρχῆς τόσον ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἀπολογισμὸν, ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τῆς κοινοτικῆς περιουσίας καὶ τὴν δικαστικὴν παράστασιν καὶ ὡς πρὸς πᾶσαν ἄλλην δρᾶσιν τῆς κοινότητος. Ἑκάστη, Κύριοι, κοινότης διοικεῖται ὑπὸ πενταμελοῦς συμβουλίου, ἐκλεγομένου κατὰ σχετικὴν πλειονοψηφίαν ἀνὰ πᾶσαν τετραετίαν. Αὐτὸ διοικεῖ τὴν κοινότητα καὶ διαχειρίζεται τὴν περιουσίαν της. Ἐπὶ σπουδαίων δὲ ἀποφάσεων, ἀφορωσῶν εἰς ζωτικὰ τῆς κοινότητος συμφέροντα, περὶ ὧν γίνεται ἰδιαίτερος λόγος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, μὴ θεωρουμένης ἐπαρκοῦς τῆς κρίσεως καὶ ἀποφάσεως τοῦ συμβουλίου, συγκαλεῖται κοινοτικὴ συνέλευσις, ἥτις καὶ μόνη ἀποφασίζει. Ἑτέρα, Κύριοι, ἐπίσης θεμελιώδης πλημμέλεια τῆς κειμένης περὶ κοινοτήτων νομοθεσίας εἶναι ὅτι αὐτὴ ἀναγνωρίζει ὡς νομικὰ πρόσωπα μόνας τὰς κοινότητας, αἵτινες ἐκέκτηντο περιουσίαν καθ’ ὃν χρόνον ἐφηρμόσθη αὐτή. Ἐνῷ δὲ οὕτω πως πᾶσαι αἱ κοινότητες, αἱ ἀποκτήσασαι ὕστερον περιουσίαν, ἀπεκλείσθησαν τοῦ τοιούτου δικαιώματος, οὐχ ἧττον ἐπετράπη εἰς τὴν διοίκησιν ἐπὶ τῇ βάσει ἁπλοῦ πιστοποιητικοῦ τοῦ οἰκείου δημάρχου βεβαιοῦντος τὴν ἀνυπαρξίαν περιουσίας κοινότητός τινος νὰ διαγραφῇ αὕτη ἐκ τῆς βίβλου τῶν ζώντων. Ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀναιρεῖται ὅλως ὁ θεσμὸς τῶν κοινοτήτων. Καὶ ἡ πλημμέλεια αὕτη τῆς κειμένης νομοθεσίας αἴρεται νῦν διὰ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Πᾶσα πόλις, κώμη ἢ χωρίον, ἥτις δὲν ἀπαρτίζει μόνη ἴδιον δῆμον, ἔχουσα ἢ κτωμένη περιουσίαν, συνιστᾷ ἰδίαν κοινότητα, ἥτις ἀποτελεῖ νομικὸν πρόσωπον. Τὸ νομικὸν τῆς κοινότητος πρόσωπον ὑφίσταται ἀφ’ ἧς ἡ πλειονοψηφία τῶν ἐνεργῶν αὐτῆς μελῶν δηλώσῃ ἐν συμβολαιογραφικῇ πράξει τὰ στοιχεῖα τῆς ὑπαρχούσης κοινοτικῆς περιουσίας. Πᾶσα ἀμφισβήτησις περὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς κοινότητος ὡς νομικοῦ προσώπου λύεται ὑπὸ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων». Περιττὸν ὑπολαμβάνω νὰ εἰσέλθω νῦν εἰς πλείονας λεπτομερείας, ἐπεξηγηματικὰς τῶν καθ’ ἑκάστην διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Παραπέμπων δι’ αὐτὰς εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ ἐξάρω τὴν ἀνάγκην καὶ σκοπιμότητα τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὑπὸ ἄλλας τινὰς ἐπόψεις. Ἂν θέλητε, Κύριοι, νὰ ἔχωμεν ἀληθῆ ἀποκέντρωσιν καὶ αὐτοδιοίκησιν ἐν Ἑλλάδι, πρέπει νὰ ψηφισθῇ καὶ γίνῃ αὐτὸ νόμος. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἶναι τὸ ἀναγκαῖον συμπλήρωμα δύο ἄλλων νομοσχεδίων, τοῦ περὶ ἐνοριῶν καὶ τοῦ περὶ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δήμων. Ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις θὰ μείνῃ ἑτεροσκελὴς μὲ μόνον τὸν ἐνοριακὸν θεσμόν. Ἐὰν δὲ καὶ πρὶν ἦτο ἀναγκαῖος ὁ κοινοτικὸς θεσμός, θὰ καταστῇ οὗτος αὐτόχρημα ἀπαραίτητος μετὰ ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ εὐρύνεται ἡ δικαιοδοσία τῶν δήμων, περιοριζομένου τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν. Ὁ θεσμός, Κύριοι, τῶν κοινοτήτων θὰ συντελέσῃ εἰς ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας. Ἅμα ἐφαρμοσθέντος αὐτοῦ, δυνάμεθα νὰ μεταρρυθμίσωμεν καὶ τὸν νόμον περὶ ἀγροφυλακῆς ἀναθέτοντες εἰς τὰ ἑκασταχοῦ κοινοτικὰ συμβούλια τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀγροφυλάκων ὑπ’ εὐθύνην των καὶ ἐπὶ μισθῷ. Αὐτὰ θὰ εἰσπράττωσι τότε τὰ δικαιώματα τῶν ἀγροφυλάκων παρὰ τῶν γεωργικῶν μελῶν τῆς κοινότητος ἐν εἴδει ἀσφαλίστρων, θ’ ἀποζημιώνωσι δ’ αὐτὰ διὰ τὰς ἀγροζημίας εἰς βάρος τῶν ἀγροφυλάκων, ὅταν οὗτοι δὲν ἀποδείξωσι τίς ὁ προξενήσας τὴν ἀγροζημίαν. Τὸ σύστημα, Κύριοι, τοῦτο ἐφαρμοσθὲν ἤδη ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι διὰ συλλόγων γεωργικῶν, οἵτινες συνεστάθησαν διὰ συμβολαιογραφικῆς πράξεως τῶν μελῶν των, ἀπέδωκε μέχρι τοῦδε λαμπροὺς καρποὺς καὶ ἐκίνησεν εἰς ἀπομίμησιν καὶ ἄλλας γειτονικὰς κώμας καὶ χωρία. Πανταχοῦ, ὅπου ἐφηρμόσθη αὐτό, ἔπαυσαν σχεδὸν αἱ ἀγροζημίαι. Πέποιθα ὅτι, ἐὰν αὐτὸ ἐγενικεύετο καθιστάμενον ὑποχρεωτικὸν διὰ νόμου ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰ κοινοτικὰ συμβούλια, ἅτινα θ’ ἀντικαθίστων ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ διοικητικὰ συμβούλια τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος γεωργικῶν συλλόγων, θ’ ἀπεκτῶμεν οὕτω πως πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος ἀληθῆ ἀγροτικὴν ἀσφάλειαν. Τέλος, Κύριοι, ὁ θεσμὸς τῶν κοινοτήτων θὰ συντελέσῃ τὰ μάλιστα καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως παρ’ ἡμῖν. Ὅταν ἔχωμεν κοινότητας φερεγγύους μὲ νόμιμον ἐκπροσώπησίν των, τότε θὰ εἶναι εὔκολον αὐταὶ διὰ τῶν κοινοτικῶν των συμβουλίων νὰ συνομολογῶσι κατ’ ἔτος μετὰ τῆς Τραπέζης ἓν μέγα δάνειον καλλιεργίας καὶ νὰ τὸ διανέμωσιν εἶτα εἰς τὰ μέλη των, τὰ ἔχοντα ἀνάγκην αὐτοῦ καὶ ὄντα φερέγγυα. Τὰ κοινοτικὰ συμβούλια εἰσπράττοντα εἶτα ἐν καιρῷ τὰ ὀφειλόμενα θὰ τὰ καταβάλλωσιν εἰς τὴν Τράπεζαν. Δὲν θ’ ἀναγκάζηται οὕτως ἕκαστος γεωργὸς νὰ ὑποβάλληται κατ’ ἔτος εἰς κόπους, δαπάνας καὶ ἡμεραργίας, ἵν’ ἀπέλθῃ εἰς τὴν ἕδραν τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Τραπέζης πρὸς συνομολόγησιν καὶ ἐξόφλησιν δανείου καλλιεργίας. Δὲν θὰ παρεμβάλλωνται τότε εἰς αὐτὸν τὰ προσκόμματα, τὰ ὁποῖα ἀπαντᾷ τὴν σήμερον καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἀναγκάζεται πολλάκις νὰ ἐπιστρέφῃ εἰς τὰ ἴδια ἄπρακτος. Θὰ ἔχωμεν, Κύριοι, οὕτω πως ἓν εἶδος ἀγροτικῶν τραπεζῶν κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Ῥαϊφάϊζεν, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον εὐδοκιμεῖ ἐν Γερμανίᾳ ἰδίως καὶ ἐν τῇ βορείῳ Ἰταλίᾳ. Ὅ,τι ἐκεῖ γίνεται δι’ ἑκουσίων συνεταιρισμῶν, πρέπει ἐν Ἑλλάδι νὰ τὸ εἰσαγάγωμεν νομοθετικῶς διὰ τῶν κοινοτήτων, ἀφοῦ δυστυχῶς τὰ ἤθη ἡμῶν δὲν εἶναι τόσον προηγμένα, ὅσον ἐν ταῖς μνημονευθείσαις χώραις. Ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν ὁ θεσμὸς τῶν κοινοτήτων, καθιερούμενος ἐν Ἑλλάδι καθ’ ὃν τρόπον ὑποδεικνύομεν ἡμεῖς, θὰ ἀποβῇ εὐεργετικώτατος ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν καὶ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία νέου κοινωνικοῦ, πολιτικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ βίου διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σάκκης.

§4Π. ΣΑΚΚΗΣ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινοτήτων νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καθῆκον ἔχει νὰ ζητήσῃ τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων, διότι εἶναι ἀνάγκη, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινοτήτων, νὰ ἔχωμεν διοικητικοὺς ὑπαλλήλους ἀρτίους, ἵνα ἐπιβλέπωσι τὴν λειτουργίαν τῶν τοιούτων σωμάτων. Δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν πλέον, νὰ γίνωνται νομάρχαι διάφοροι ξυλοσχίσται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς γʹ συζητήσεως τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ τῆς περιουσίας αὐτῶν, περὶ προσόντων τῶν ἐφημερίων καὶ μισθοδοσίας αὐτῶν». Ἐμείναμεν εἰς τὸ ἄρθρον 9ον. Ἐπὶ τούτου τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βοζίκης.

§6Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν χθὲς κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει ν’ ἀποτελῶσι τὴν ἐνορίαν, καὶ μεθ’ ὅσας ἐγένοντο πρὸς ἡμᾶς παραστάσεις περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς τροποποιήσεως τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου, ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι ἱκανοποιεῖ πάσας τὰς γνώμας, ὅσαι χθὲς ἐξεδηλώθησαν καὶ πληροῖ πάσας τὰς ἀνάγκας. Διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὡς ἔχει, δηλαδὴ ἐλάχιστον ὅριον νὰ εἶναι 400 οἰκογένειαι, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ συντηρηθῶσιν οἱ ἱερεῖς ἔχοντες τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα διὰ τὰς ἄλλας πρωτευούσας τοῦ Κράτους, ὅτι ἐκεῖ ὁ ἀριθμὸς τῶν 400 οἰκογενειῶν θὰ εἶναι ὑπερβολικὸς καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ κατέλθωμεν κάτι τι. Ἐσχημάτισα τὴν γνώμην ὅτι διὰ τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν πλέον τῶν 10.000 δυνάμεθα νὰ κατέλθωμεν εἰς τὰς 300 οἰκογενείας, ν’ ἀφήσωμεν δὲ τὰς 200 διὰ τὰς μικροπόλεις καὶ διὰ τὰ ἐφεξῆς ὡς ἔχει τὴν διατύπωσιν τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς. Τοιουτοτρόπως νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ὅτι πᾶσαι αἱ ἀνάγκαι ἱκανοποιοῦνται καὶ τὸ νομοσχέδιον καθίσταται πλῆρες. Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς διατυπῶ τὸ ἄρθρον (ἀναγινώσκει)· «Ἄρθρον 9. Ἕκαστος ἐνοριακὸς ναὸς περιλαμβάνει 200 τοὐλάχιστον οἰκογενείας ἐνοριτῶν. Ἐξαιροῦνται οἱ ἐνοριακοὶ ναοὶ κωμῶν καὶ χωρίων, ἔνθα οἰκοῦσιν ἐλάσσονες τῶν 200 οἰκογενειῶν, ὅτε ὁ ἐνοριακὸς ναὸς περιλαμβάνει ἁπάσας τὰς οἰκογενείας τῶν ἐνοριτῶν, ὅσον ὀλίγαι καὶ ἂν ὦσιν αὗται. Τὴν διαίρεσιν τῶν πόλεων καὶ κωμῶν καὶ χωρίων εἰς περισσοτέρας τῆς μιᾶς ἐνορίας, ὡς καὶ τὴν σύμπτυξιν περισσοτέρων ἐνοριῶν εἰς μίαν ἐπὶ ταῖς ἄνω βάσεσιν, ὡς καὶ τοὺς ὅρους τῆς συμπτύξεως, κανονίζει Β. Διάταγμα, προκαλούμενον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἁρμοδίου Νομάρχου, στηριζομένῃ εἰς ἀπόφασιν τοῦ οἰκείου Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν μετ’ αὐτὴν συμβουλευτικὴν γνωμοδότησιν τοῦ οἰκείου Ἐπισκόπου». Ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ ὑπέδειξεν ὅτι 300 οἰκογενείας πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ ἐνορία καὶ ἐπὶ πόλεων πλέον τῶν 5.000 κατοίκων καὶ οὐχὶ 10.000.

§7ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἄνω τῶν 5.000.

§8Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μάλιστα· τὸ δέχομαι.

§9Π. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὴν ἑξῆς περίπτωσιν· ὑπάρχουσι χωρία τὰ ὁποῖα θ’ ἀποτελέσωσιν ἐνορίας καὶ τῶν ὁποίων κατὰ τὸ θέρος οἱ ἡμίσεις κάτοικοι μεταβαίνουσι καὶ παραθερίζουσιν εἰς ἄλλα χωρία. Τί θὰ γίνῃ τότε; Πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν.

§10Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Διὰ τὴν Ἑπτάνησον ἐγένοντο παραστάσεις ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9 μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκογενειῶν, ὅσας ἀναγράφει διὰ λόγους ὅτι ἐκεῖ εἶναι πολλαὶ ἐνοριακαὶ ἐκκλησίαι μὲ μικρὸν ἀριθμὸν οἰκογενειῶν καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ σύμπτυξις τῶν ἐνοριῶν μὲ τὰς βάσεις τοῦ νομοσχεδίου. Ἕνεκα τούτου ἀνεγράψαμεν ἐκ συμφώνου μετὰ πολλῶν συναδέλφων ἑπτανησίων τὴν ἑξῆς διάταξιν ὡς ἐδάφιον δʹ τοῦ ἄρθρου τούτου (ἀναγινώσκει)· «Ἡ διαίρεσις καὶ ἡ σύμπτυξις τῶν ἐνοριῶν ἐν Ἑπτανήσῳ δύνανται νὰ γίνωσι χωρὶς νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῶν ἄνω διοικητικῶν καὶ δημοτικῶν Ἀρχῶν ὁ ἐν τῷ παρόντι ἄρθρῳ ἀριθμὸς τῶν οἰκογενειῶν». Ἐπίσης μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐξ Ἑπτανήσου ἐσκέφθημεν κατὰ πόσον οἱ κτητορικοὶ καὶ συναδελφικοὶ ναοὶ τῆς Ἑπτανήσου πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ παρόντος νόμου, ἐμείναμεν δὲ σύμφωνοι ἵνα ἀναγραφῇ τελευταία διάταξις ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου οἱ ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ ἀλλαχοῦ κτητορικοὶ καὶ συναδελφικοὶ ναοί, ἐκτὸς ἐὰν ζητήσωσι τοῦτο ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει οἱ κτήτορες ἢ οἱ ἀδελφοί, ὅτε μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ ἁρμοδίου Ἐπισκόπου προκαλεῖται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὸ ἀναγκαῖον Β. Διάταγμα». Κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, εἴτε τεθῇ εἴτε δὲν τεθῇ ἡ διάταξις αὕτη, ὁ νόμος οὗτος δὲν δύναται νὰ ἰσχύσῃ προκειμένου περὶ κτητορικῶν ἢ συναδελφικῶν ναῶν, διότι ἐνταῦθα νομοθετοῦμεν περὶ ἐνοριακῶν ναῶν. Ἀλλ’ οἱ κ. συνάδελφοι ἠξίωσαν νὰ γραφῇ, θὰ τεθῇ δὲ ὡς τελικὴ διάταξις. Ἀπομένει τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Βαρβιτσιώτης, τὸ ὁποῖον εἶναι σοβαρὸν καὶ περὶ τοῦ ὁποίου θὰ λάβωμεν πρόνοιαν εἰς τὰς τελικὰς διατάξεις.

§11Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἐκ τῶν ἐντυπώσεων τὰς ὁποίας ἔχω ἐκ τῶν συζητήσεων τῶν γενομένων χθὲς ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ μὴ παραδοχὴ τῶν ἰδεῶν τῶν ἄρθρων τῆς ἐπιτροπῆς ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἔχει τὸν λόγον ὅτι θέλει νὰ κάμῃ τὰς ἐνορίας μεγαλειτέρας, ἵνα ἔχῃ οὕτως ἐπαρκέστερον τὸν κλῆρον. Αὐτὴν τοὐλάχιστον τὴν ἐντύπωσιν ἐσχημάτισα καὶ αὐτὴν τὴν ἀντίρρησιν προέτεινεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ εἰς τὰ ἄρθρα 10 καὶ 11 τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου βλέπω ὅτι ἡ ἀντίρρησις αὕτη δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, διότι, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἕκαστος ἐνοριακὸς ναὸς περιλαμβάνει 400 τοὐλάχιστον οἰκογενείας, κατὰ τὸ ἄρθρον 11 κυμαίνεται ὁ ἀριθμὸς ἀπὸ 200 οἰκογενειῶν μέχρι 50.

§12Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἄλλο εἶναι τὸ ἓν καὶ ἄλλο εἶναι τὸ ἄλλο.

§13Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Λέγετε ὅτι θέλετε 400 οἰκογενείας τοὐλάχιστον, διὰ νὰ εἶναι ἐπαρκεῖς αἱ ἐνορίαι ὅπως μισθοδοτῶσι τὸν ἱερέα. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· ἐὰν 400 οἰκογένειαι εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ μισθοδοτῶσι δύο ἱερεῖς κατὰ τὸ κατωτέρω ἄρθρον, καταστρέφετε ὅλην τὴν οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαφύγητε τὴν λογικήν, ἡ ὁποία συνεπάγεται ἐκ τῆς μελέτης τῶν δύο τούτων ἄρθρων.

§14Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ ἐκ τῆς συγχύσεως τῶν δύο τούτων ἄρθρων.

§15Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· οὐδεμία ὑπάρχει σύγχυσις τῶν δύο ἄρθρων. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκανόνισεν ὅτι αἱ ἐνορίαι ἀποτελοῦνται ἐκ 200 οἰκογενειῶν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι δὲν τὸ δέχεται. Διατί; Διότι θέλει ὥστε ἑκάστη ἐνορία ν’ ἀποτελῆται ἀπὸ περισσοτέρας οἰκογενείας, διὰ νὰ δύναται ἐπαρκῶς νὰ μισθοδοτῆται ὁ Κλῆρος. Ἀλλ’ αἱ 400 οἰκογένειαι μισθοδοτοῦσαι δύο ἱερεῖς δὲν θὰ ἔχωσι τὰ αὐτὰ ἔξοδα μὲ μίαν ἐνορίαν 200 οἰκογενειῶν, ἡ ὁποία θὰ μισθοδοτῇ ἕνα ἱερέα;

§16Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Αἱ ἄλλαι δαπάναι;

§17Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παύσωσιν αἱ ἄλλαι δαπάναι. Μὴ τὸ φαντασθῆτε αὐτό. Καὶ ἡ συντήρησις τῶν ναῶν θὰ γίνεται καὶ αἱ ἐπισκευαὶ θὰ γίνωνται καὶ ἡ ἱερουργία θὰ γίνεται εἰς τοὺς λοιποὺς ναούς. Αὐταὶ αἱ δαπάναι θὰ εἶναι μεῖον τῶν διὰ τοὺς ψάλτας. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι αὔριον θὰ εὕρητε μεγάλην ἀντίδρασιν· ὁ κόσμος ἔχει συνηθίσει ὁ καθεὶς μὲ τὴν ἐνορίαν του· λοιπὸν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρας πρέπει νὰ κάμητε τὰς ἐνορίας σας, ἐὰν θέλητε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιόν σας.

§18Π. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Μεταξὺ τῶν σκοπῶν τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀκριβῶς καὶ ὁ περιορισμὸς σὺν τῷ χρόνῳ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐφημερίων. Ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω τί συμβαίνει καὶ ἀλλαχοῦ, μεταξὺ ὁμοταγῶν Κρατῶν, παρετήρησα δ’ ὅτι εἰς τὴν Σερβίαν, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι περίπου ὁ αὐτός, ὑπάρχουσιν ἐν συνόλῳ 997 ἱερεῖς, ἐν Ἑλλάδι δ’ ἔχομεν 6,000 ἱερεῖς. Ἐζητήσαμεν λοιπὸν διὰ τοῦ νομοσχεδίου σὺν τῷ χρόνῳ νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐφημερίων. Διὰ τοῦτο κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν εἶπον πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι βεβαίως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρόκειται ν’ ἀποδώσῃ ὅλους τοὺς καρποὺς εὐθὺς ἀμέσως, διότι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσιν ἐν ζωῇ τόσοι ἐφημέριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ῥίψωμεν εἰς τοὺς δρόμους. Ὅταν ἔχητε 6,000 ἱερεῖς, εἶναι δύσκολον νὰ εὕρητε τοὺς ἱερεῖς αὐτούς, ὅπως προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, εἶναι δ’ ἔτι δυσκολώτερον νὰ τοὺς μισθοδοτήσητε. Ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφημερίων ἐξακολουθῇ παραμένων ὁ αὐτός, βεβαίως οὐδέποτε θὰ δυνηθῇ ὁ τόπος νὰ μισθοδοτῇ αὐτοὺς τοὺς ἱερεῖς.

§19Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Καὶ πῶς θὰ ἐμποδίσητε τοὺς ἀρχιερεῖς νὰ χειροτονῶσι;

§20Π. ΖΑΪΜΗΣ. Ὑπάρχει κατωτέρω διάταξις.

§21Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὸ νὰ καθορισθῇ ὁ πληθυσμὸς εἰς 10,000, διότι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὰς δυσχερείας αὐτάς, τὰς ὁποίας ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος.

§22ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βοζίκη ὡς πρὸς τὰς πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς εἶμαι σύμφωνος. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου διίσταμαι εἶναι ἡ πρὸς τὰς κωμοπόλεις, εἰς τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐνοριακοὺς ναοὺς παλαιόθεν ὑφισταμένους. Ἐὰν λάβωμεν ὡς ὅριον 200 οἰκογενείας, τότε εἰς μίαν κωμόπολιν ἡ ὁποία ἔχει τέσσαρας ναοὺς καὶ 750 οἰκογενείας καταργεῖται εἷς ναὸς καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι ὑπάρχουσιν ἔθιμα καὶ θὰ ἐπαναστατήσωσιν οἱ ἐνορῖται. Πρέπει λοιπὸν νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ εὕρῃ κάποιαν λύσιν.

§23Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὅσον ἁπλοῦν καὶ ἀφελὲς καὶ ἂν φαίνηται, ἔχει μεγίστην σπουδαιότητα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του, προκειμένου νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετάσωσι τοῦτο μετὰ πολλῆς προσοχῆς. Δύο γνῶμαι κρατοῦσιν, ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅπως ἀπολαμβάνωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερον μισθὸν οἱ ἱερεῖς, διὰ νὰ παρουσιάζωνται ἀξιοπρεπῶς, καὶ ἡ ἄλλη γνώμη ἡ ὁποία τείνει ὁπωσδήποτε εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἱερέων. Ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη αὐτὴ ὀφείλεται εἰς πρόθεσιν ἀγαθήν, διότι ἐπιδιώκει νὰ προλάβῃ συγχύσεις καὶ συνεπείας δυσαρέστους, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψωσι κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Διὰ τοῦτο καὶ αἱ δύο γνῶμαι εὑρίσκονται ὁπωσδήποτε ἐν τῷ δικαίῳ, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ ἡ λύσις ἡ συμβιβαστικὴ ὅπως διευκολυνθῇ ἡ θέσις τῶν ἱερέων. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς πόλεως Ἀθηνῶν ἢ Πειραιῶς μόνον, ὅπου ὁ συνοικισμὸς τῶν ἐνοριτῶν εἶναι ποικίλος, ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετῶνται ὑπὸ τῶν ἱερέων αἱ 400 οἰκογένειαι, τὰς ὁποίας ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, βεβαίως οὐδεμία ἔνστασις θὰ ὑπῆρχε περὶ τούτου. Πρόκειται ὅμως περὶ τῶν πόλεων ἐκείνων τῶν ἀριθμουσῶν μέχρι 10.000 κατοίκων. Αἱ πόλεις αἱ ἀριθμοῦσαι τὸν ἀριθμὸν τοῦτον τῶν ἐνοριτῶν δὲν εἶναι πόλεις αἱ ὁποῖαι ἐνεφανίσθησαν διὰ μιᾶς καὶ παρουσίασαν τὸ φαινόμενον τῶν 10.000 κατοίκων μὲ ὡρισμένας ἐνορίας, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον κρίνεται ἐφαρμοστέον ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, καὶ εἰς τὰς πόλεις ταύτας, διότι αὗται προήχθησαν βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν δὲ τὴν βαθμιαίαν αὐτῶν ἀνεπτύσσοντο καὶ αἱ ἐνορίαι, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦνται ἄλλαι ἐξ 150 οἰκογενειῶν, ἄλλαι ἐκ 200 καὶ ἄλλαι ἐκ 250, κατὰ μέσον δὲ ὅρον πάντως ἀπὸ ὀλιγωτέρους ἐνορίτας τῶν 400 οἰκογενειῶν. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ μέτρον τοῦτο καὶ εἰς τὰς πόλεις ταύτας, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταλύσωμεν ὡρισμένους ναούς. Δὲν πρόκειται περὶ ἱερέων· πρόκειται περὶ ἐνοριῶν. Ἐνταῦθα ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Βουλῆς, πόσον εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ τολμήσωμεν νὰ καταργήσωμεν ἐνορίας καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν διὰ νόμου εἰς τὸ χριστιανικὸν πλῆθος νὰ μεταβαίνῃ ἀπὸ τῆς μιᾶς ἐκκλησίας εἰς τὴν ἄλλην· τοῦτο εἶναι ἱκανὸν νὰ προκαλέσῃ πλήρη ἐξέγερσιν.

§24ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Εἰς τὰ χωρία ἰδίως.

§25Π. ΖΑΪΜΗΣ. Ὑπάρχει ἄλλη διάταξις διὰ τὰ χωρία.

§26Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη ν’ ἀποβάλωμεν τὸν κίνδυνον. Ἐὰν δ’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὸν σκοπὸν καὶ μόνον τοῦ νὰ δώσωμεν μεγαλετέραν μισθοδοσίαν εἰς τοὺς ἱερεῖς, θὰ τὴν ἀφαιρέσωμεν ἐντελῶς, διότι θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἐνορίαν ταύτην νὰ ἐγκαταλίπωσι καὶ τοὺς ἱεροὺς ναούς. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὴν ἄλλην κατηγορίαν, τὴν κατηγορίαν τῶν κωμῶν καὶ τῶν χωρίων, ὅπου πολὺ ὀρθῶς καὶ τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ συνεφώνησαν ὥστε νὰ ἀποτελῆται ἡ ἐνορία ἀπὸ ὁσασδήποτε οἰκογενείας ἀριθμεῖ ἡ τοιαύτη κώμη ἢ τὸ τοιοῦτο χωρίον, καὶ ἐνταῦθα εἶμαι σύμφωνος. Ἀλλὰ σύμφωνοι ὄντες εἰς τοῦτο φαινόμεθα ἀνακόλουθοι κατόπιν εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἱερέων, διότι πρέπει νὰ τονισθῇ τοῦτο, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐνοριῶν πεπυκνωμένων· θὰ εὑρεθῶμεν τοὐλάχιστον εἰς πολλὰ μέρη πρὸ ἐνοριῶν διεσκορπισμένων, καί, ἂν θελήσωμεν ν’ ἀφήσωμεν μίαν ἐνορίαν, θὰ διατρέξωμεν τὸν κίνδυνον νὰ μὴ ἔχωμεν παντάπασιν ἐκκλησίαν. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει καὶ ἐγὼ διὰ μὲν τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ νὰ μείνῃ τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον τῶν 400 ἐνοριτῶν, διὰ δὲ τὰς πόλεις τὰς μέχρι 10.000 κατοίκων νὰ μείνῃ τὸ ὅριον τῶν 200 οἰκογενειῶν, διὰ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ συντήρησις τῶν ἐνοριῶν. Ἐγὼ ἐκφράζω τὴν γνώμην μου τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ ἐπιβάλω, ἀλλὰ θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ σκανδάλου. Ὅσον ἀφορᾷ ἤδη τὰς κώμας καὶ τὰ χωρία, παρακαλῶ, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ τεθῇ, ὅπως ἐπὶ 150 οἰκογενειῶν εἶναι δυνατὸν νὰ διορίζωνται δύο ἱερεῖς, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ ἐκκλησία, καθόσον θὰ πρόκειται ὁ εἷς ἱερεὺς νὰ μεταβῇ εἰς ἀπόστασιν ½ ὥρας καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν αὐτὸς θὰ εὑρίσκηται ἐκεῖ ὁ ἄλλος θὰ ἐπιτελῇ ἄλλο καθῆκον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν αὐτὸς νὰ προλάβῃ.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Λέκας.

§28Θ. ΛΕΚΑΣ. Ἂν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ καὶ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς ἐπαρχίας, παρὰ μόνον ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ. Θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ βάσει τίνος ὑπολογισμοῦ ἐκανόνισεν ὅτι ἕκαστος ἐνοριακὸς ναὸς θὰ ἔχῃ 400 οἰκογενείας. Φυσικὰ θὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψει του πόσοι ἐνοριακοὶ ναοὶ ὑπάρχουσιν ἐν Ἀθήναις καί, ἂν ὑπελόγισε τοῦτο, πόσον πλήρωμα χριστιανικὸν θὰ μείνῃ ἄνευ ἐνοριῶν, ἄνευ ἱερέων. Θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τίνα ὑπολογισμὸν ἔκαμε, διὰ νὰ εὕρῃ ὅτι πᾶσα ἐνορία, πᾶς ναὸς ἔχει τετρακοσίας οἰκογενείας. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ὅταν εἰς ἕκαστον ἐνοριακὸν ναὸν ὑπάρχωσι τέσσαρες ἢ πέντε ἱερεῖς, τί γίνεται πλέον εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους; Ὅλα ἔπρεπε νὰ γίνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν ἐπισήμων, ὥστε νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κρίνωμεν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τίνος ὑπολογισμοῦ ὁρίζετε τοὺς μισθούς.

§29Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῶμεν. Δὲν ἦτο ἀνάγκη ὑπολογισμῶν. Πρέπει νὰ διακρίνωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκογενειῶν αἱ ὁποῖαι θ’ ἀποτελέσωσι τὴν ἐνορίαν ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐφημερίων οἱ ὁποῖοι θὰ διορισθῶσιν εἰς ἑκάστην ἐνορίαν. Εὕρομεν ὅτι ἑκάστη ἐνορία πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα τοὐλάχιστον ἱερέα· ἐνορία μὲ 500 οἰκογενείας πρέπει νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον δύο ἱερεῖς, καὶ ἐκάμαμεν λογαριασμὸν ὅτι, ἂν θὰ πληρώνωσι πρὸς ἓξ δραχμὰς ἡ οἰκογένεια, αἱ τετρακόσιαι οἰκογένειαι θὰ πληρώνωσι 2.400 τὸν χρόνον. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ζήσωσι δύο ἱερεῖς, διότι ἕκαστος αὐτῶν θὰ ἐλάμβανε 1200, ἤτοι 100 δραχμὰς μηνιαίως. Ἀλλ’ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9 δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 10, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἱερέων. Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 10, θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐφημερίων, καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει γνώμη ὅτι πέρα τῶν 150 οἰκογενειῶν πρέπει νὰ διορίζηται δεύτερος ἐφημέριος, ἄλλοι ὑποστηρίζουσι πέρα τῶν 200 οἰκογενειῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖ θὰ ὁρισθῇ τὸ πρᾶγμα. Ἐδῶ εἰς τὸ ἄρθρον 9 ὁρίζονται αἱ ἐνορίαι καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουσι τετρακόσιαι οἰκογένειαι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑπάρχῃ εἷς ἱερεύς.

§30ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ὑπάρχει μία κωμόπολις ἡ ὁποία ἔχει τέσσαρας ἐνοριακοὺς ναούς, καθόσον εἶναι διῃρημένη εἰς τέσσαρας συνοικίας, ἑκάστη δὲ συνοικία φέρει τὸ ὄνομα τοῦ ἐνοριακοῦ ναοῦ, καὶ ἑκάστη συνοικία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὰς 200 οἰκογενείας, ἀλλ’ ἔχει τὰς 180. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί θὰ γίνῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγχωνεύσητε ἐκκλησίας καὶ νὰ καταργήσητε ἐκκλησίας, ἐκ τῶν ὁποίων ἑκάστη συνοικία φέρει τὸ ὄνομα αὐτῆς.

§31Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Βεβαίως ἀναγνωρίζομεν ἡμεῖς ὅτι οἱ ἐνορῖται εἶναι στενῶς συνδεδεμένοι μετὰ τῆς ἐκκλησίας των καὶ τῆς ἐνορίας των. Εἶναι ἓν εἶδος ἰδιαιτέρου τοπισμοῦ, καὶ ἔχομεν τὰς διαιρέσεις τῶν ἐνοριτῶν καὶ διαίρεσιν ζωηρὰν ἐνίοτε μέχρι κομματισμοῦ. Προκειμένου περὶ συνοικισμῶν εἶναι ἐξεταστέον ἂν αἱ συνοικίαι αὗται ἀποτελοῦσι συνοικισμοὺς ἀνεξαρτήτους ἀπ’ ἀλλήλων, δηλ. ἀποτελοῦσι χωρία ἀπέχοντα ἀπὸ τοῦ κέντρου, ἢ εἶναι συνοικίαι ἐντὸς τῆς αὐτῆς πόλεως.

§32ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Εἶναι συνοικίαι, ἀλλ’ ἀπέχουσιν ἡ μία τῆς ἄλλης κατὰ ἓν τέταρτον ἢ ἡμίσειαν ὥραν, θεωροῦνται ὅμως πᾶσαι ἀποτελοῦσαι τὴν αὐτὴν κωμόπολιν.

§33Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐταὶ ἀποτελοῦσιν ἰδιαιτέρας κώμας καὶ ὑπόκεινται εἰς τὴν εἰδικὴν διάταξιν.

§34ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Δὲν ἀποτελοῦσιν ἰδιαιτέρας κώμας.

§35Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὅταν ἀπέχωσι τόσον πολύ, ἀποτελοῦσιν ἰδιαιτέραν κώμην.

§36ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ὄχι, ὄχι. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν ἐμὴν ἐπαρχίαν. Ἕκαστον χωρίον τῆς ἐπαρχίας μου ἔχει συνοικίας αἱ ὁποῖαι ἀπέχουσιν ἡ μία τῆς ἄλλης περὶ τὰ ¾ ἢ ἡμίσειαν ὥραν, ἑκάστη δὲ συνοικία φέρει τὸ ὄνομα τῆς ἐκκλησίας.

§37Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶναι συνοικία αὐτή· εἶναι κωμόπολις. Ἀλλά, ἂν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία τις, θ’ ἀρθῇ αὕτη ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 9, καθ’ ἥν, προκειμένου περὶ διαιρέσεως καὶ συμπτύξεως ἐνοριῶν, εἶναι οἱ ἐπίτροποι, εἶναι ὁ νομάρχης, εἶναι ὁ Ἐπίσκοπος, οἱ ὁποῖοι θὰ κρίνωσιν ἂν ὁ ἅγιος Δημήτριος π. χ. ἀποτελῇ ἰδιαιτέραν κώμην ἢ συνοικίαν, καὶ θὰ λύσωσιν ὅλα τὰ ζητήματα καὶ θὰ προτείνωσι τὴν ἕνωσιν ἢ τὴν διαίρεσιν. Τοιουτοτρόπως δὲν θὰ γίνῃ τίποτε κακόν. Ὁ φόβος τὸν ὁποῖον ἔχετε εἶναι ὑπερβολικός. Αἱ τοπικαὶ Ἀρχαὶ αἱ ὁποῖαι γνωρίζουσι τὰς συνθήκας τὰς ἐκεῖ θὰ λύσωσι τὸ ζήτημα.

§38ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 9, § 2, δὲν δύναται νὰ τεθῇ «ἐξαιροῦνται οἱ ἐνοριακοὶ ναοὶ κωμῶν καὶ συνοικιῶν»; Νὰ τεθῇ ἡ λέξις «συνοικιῶν», διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κατορθώνομεν συμβιβασμόν.

§39Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τί θὰ εἴπῃ «συνοικιῶν»;

§40Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ἄρθρον 11 λύει τὴν ἀπορίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, διότι λέγει· «Διὰ Β. Διατάγματος κανονισθήσονται ἐφάπαξ αἱ ἐνοριακαὶ περιφέρειαι χωρίων μὴ κεκτημένων τὸν νόμιμον ἀριθμὸν οἰκογενειῶν».

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 9 ψηφίζεται ὡς ἑξῆς· Ἐδάφιον αʹ (ἀναγινώσκει): «Ἕκαστος ἐνοριακὸς ναὸς ἐν Ἀθήναις μὲν καὶ ἐν Πειραιεῖ περιλαμβάνει 400 τοὐλάχιστον οἰκογενείας ἐνοριτῶν, ἐν ταῖς πόλεσι δὲ ταῖς ἐχούσαις πληθυσμὸν πλέον τῶν 5.000 περιλαμβάνει 300 τοὐλάχιστον οἰκογενείας, καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς 200 τοὐλάχιστον.» Ἐδάφιον βʹ, τὸ τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐξαιροῦνται οἱ ἐνοριακοὶ ναοὶ κωμῶν καὶ χωρίων, ἔνθα οἰκοῦσιν ἐλάσσονες τῶν 200 οἰκογενειῶν, ὅτε ὁ ἐνοριακὸς ναὸς περιλαμβάνει ἁπάσας τὰς οἰκογενείας τῶν ἐνοριτῶν, ὅσον ὀλίγαι καὶ ἂν ὦσιν αὗται». Ἐδάφιον γʹ, ἐπίσης τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει): «Τὴν διαίρεσιν τῶν πόλεων, κωμῶν καὶ χωρίων εἰς περισσοτέρας τῆς μιᾶς ἐνορίας, ὡς καὶ τὴν σύμπτυξιν περισσοτέρων ἐνοριῶν εἰς μίαν, ἐπὶ ταῖς ἄνω βάσεσιν, ὡς καὶ τοὺς ὅρους τῆς συμπτύξεως κανονίζει Β. Διάταγμα προκαλούμενον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἁρμοδίου νομάρχου, στηριζομένῃ εἰς ἀπόφασιν τοῦ οἰκείου δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ τὴν μετ’ αὐτὴν συμβουλευτικὴν γνωμοδότησιν τοῦ οἰκείου Ἐπισκόπου». Ἔπειτα ἔρχεται ἐδάφιον δʹ, τὸ προταθὲν ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς κ. Βοζίκη (ἀναγινώσκει)· «Ἡ διαίρεσις καὶ ἡ σύμπτυξις τῶν ἐνοριῶν ἐν Ἑπτανήσῳ δύνανται νὰ γίνωσι χωρὶς νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῶν ἄνω διοικητικῶν καὶ δημοτικῶν Ἀρχῶν ὁ ἐν τῷ παρόντι ἄρθρῳ ἀριθμὸς τῶν οἰκογενειῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 10, τὸ 11 τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκεται)

§42ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου. Πρόκειται περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν οἰκογενειῶν, εἰς ἃς θ’ ἀναλογῇ εἷς ἱερεύς. Λοιπὸν τὸ μὲν ὑπουργικὸν νομοσχέδιον καθορίζει 200 οἰκογενείας, τὸ δὲ τῆς ἐπιτροπῆς 150· εἶναι ἀδύνατον νὰ διατηρηθῇ ἱερεὺς ἐπὶ τῇ βάσει 150 οἰκογενειῶν, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸ ἄρθρον τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ θέσωμεν «τοὐλάχιστον ἀνὰ διακοσίας οἰκογενείας». Εἰς τὰς πόλεις, ὅπου ἐλπίζομεν νὰ ἔχωμεν ἱερεῖς πτυχιούχους, νὰ ὁρίσωμεν τοὐλάχιστον 200 οἰκογενείας.

§43ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ὁρισθῇ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων.

§44ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. Βοζίκης ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9, καὶ ἥτις ἐψηφίσθη, ὡρίσθη ὅτι ἐπὶ πληθυσμοῦ ἄνω τῶν 5.000 κατοίκων ἕκαστος ἐνοριακὸς ναὸς πρέπει νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον 300 οἰκογενείας. Διὰ τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου καθορίζεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 ὅτι πρέπει τοὐλάχιστον 200 οἰκογένειαι ν’ ἀπαρτίζωσι τὴν ἐνορίαν.

§45Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ δευτέρου ἱερέως.

§46Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον διὰ τὸν δεύτερον ἱερέα ἀπαιτεῖ τριακοσίας οἰκογενείας, ἤτοι ἀναλογεῖ εἰς ἕκαστον ἐφημέριον ἀριθμὸς οἰκογενειῶν ἑκατὸν πεντήκοντα. Ἐὰν θέσωμεν τὴν βάσιν τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου καὶ διὰ τὸν δεύτερον ἱερέα, τότε θὰ ζητῶμεν ἀριθμὸν οἰκογενειῶν ἑκατὸν πεντήκοντα.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ ποῖον ἐκ τῶν δύο ἄρθρων ψηφίζομεν.

§48ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν οἰκογενειῶν τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι θὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «διακόσιαι τοὐλάχιστον».

§49Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διὰ νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς τὸ ψηφισθὲν ἄρθρον 9, πρέπει νὰ ὁρίσωμεν τριακοσίας τοὐλάχιστον οἰκογενείας. Οὕτω δὲ τὸ ἄρθρον 10 πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς· «Παρ’ ἑκάστῳ ἐνοριακῷ ναῷ διορίζεται εἷς ἐφημέριος ἀνὰ 300 οἰκογενείας ἐνοριτῶν. Ὅπου δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν οἰκογενειῶν ἐνοριτῶν εἶναι ἐλάσσων τῶν 300, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ τῶν 50, διορίζεται οὐδὲν ἧττον εἷς ἐφημέριος. Ἐὰν ἔν τινι ἐνοριακῷ ναῷ αἱ οἰκογένειαι τῶν ἐνοριτῶν ὑπερβαίνωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν 300, διορίζεται καὶ δεύτερος ἐφημέριος· ἐὰν δ’ ὑπερβαίνωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν 500, καὶ τρίτος, καὶ κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν τῶν 200 ἐπὶ πλέον οἰκογενειῶν καὶ τέταρτος, καὶ οὕτω καθεξῆς».

§50ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀντὶ «διορίζεται» νὰ τεθῇ «δύναται νὰ διορισθῇ καὶ δεύτερος ἐφημέριος κλπ.». Νὰ ἐπιτρέπηται δηλαδὴ εἰς τὸν Ἐπίσκοπον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ διορίζῃ καὶ ἄλλον ἐφημέριον.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 11. Ποῖον ἄρθρον ν’ ἀναγνωσθῇ; Τὸ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ἢ τὸ τῆς ἐπιτροπῆς;

§52ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου.

§53Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι ὅμοια.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἄρθρον 11 ἀναγινώσκεται τὸ 12 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει)· «Διὰ Β. Διατάγματος κανονισθήσονται ἐφάπαξ αἱ ἐνοριακαὶ περιφέρειαι χωρίων μὴ κεκτημένων τὸν νόμιμον ἀριθμὸν οἰκογενειῶν. Χωρία ἔχοντα κάτω τῶν πεντήκοντα οἰκογενειῶν δὲν δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν ἐνορίαν, ἀλλὰ συνδυάζονται πρὸς ἕτερον παρακείμενον χωρίον. Τοιαύτη ἕνωσις χωρίων ἐν μιᾷ ἐνορίᾳ δύναται καὶ ἐπὶ χωρίων κεκτημένων πλείονας τῶν πεντήκοντα οἰκογενειῶν νὰ διαταχθῇ, ἐὰν ὡς ἐκ τῆς ἀποστάσεως δὲν καθίσταται δύσκολος ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐφημερίου. Διὰ τὸν διὰ Β. Διατάγματος κανονισμὸν τῶν ἐνοριῶν χωρίων μὴ κεκτημένων τὸν νόμιμον ἀριθμὸν οἰκογενειῶν ὁ οἰκεῖος δήμαρχος μετὰ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου διὰ λεπτομεροῦς καὶ δεδικαιολογημένης ἐκθέσεως προτάσσει τίνα τῶν χωρίων τῶν ἐχόντων ἐλάσσονας τῶν πεντήκοντα οἰκογενειῶν πρέπει νὰ ἑνωθῶσιν εἰς μίαν ἐνορίαν. Τὴν περὶ τούτου ἔκθεσιν ὑποβάλλει ὁ δήμαρχος εἰς τὸν ἁρμόδιον Ἐπίσκοπον καὶ τὸν νομάρχην. Οὗτοι δὲ μετὰ τῶν οἰκείων παρατηρήσεων ἀποστέλλουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τῇ βάσει τούτων θὰ προκαλέσῃ Β. Διάταγμα περὶ κανονισμοῦ τῶν ἐλασσόνων ἐνοριῶν. Πάσης καθολικῆς ἢ μερικῆς τροποποιήσεως τοῦ κανονιστικοῦ Β. Διατάγματος πρέπει νὰ προηγηθῇ ὁμοία ἔκθεσις τοῦ ἁρμοδίου δημάρχου καὶ δημοτικοῦ συμβουλίου, γνωμοδότησις τοῦ ἁρμοδίου Ἀρχιερέως καὶ νομάρχου. Ἡ τροποποίησις θὰ γίνηται διὰ νέου Β. Διατάγματος».

§55Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ὅμοιον μὲ τὸ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, μὲ μόνον τὴν προσθήκην ὅτι (ἀναγινώσκει)· «Χωρία ἀποτελούμενα ἐξ οἰκογενειῶν ὀλιγωτέρων τῶν 50 καὶ ἀπέχοντα ἀπ’ ἀλλήλων κατ’ ἀποστάσεις καθιστώσας, κατὰ γνωμοδότησιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ἀδύνατον τὴν ἐκ τούτου κατάρτισιν ἐνορίας ἐξαιροῦνται διὰ Β. Διατάγματος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος νόμου, δικαιοῦνται δὲ νὰ διατηρήσωσιν ἱερέα, ἀποζημιοῦντα τοῦτον κατὰ τὴν ὑφισταμένην τοπικὴν συνήθειαν». Τὸ ἀνωτέρω ἐδάφιον ὁμιλεῖ περὶ χωρίων ἐχόντων κατοίκους κάτω τῶν πεντήκοντα οἰκογενειῶν, τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται ν’ ἀποτελέσωσι μίαν ἐνορίαν συμπτυσσομένην. Ἀλλ’ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, ὅτι ὑπάρχουσι χωρία τόσον ἀπέχοντα ἀπ’ ἀλλήλων, ὥστε ἡ συγκρότησις δι’ αὐτῶν μιᾶς ἐνορίας νὰ εἶναι ἀδύνατος. Εἶναι ἀραιοὶ οἱ συνοικισμοὶ εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη, καὶ ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ δοθῇ δι’ αὐτὰ τὰ χωρία, τὰ μὴ δυνάμενα κατὰ γνωμοδότησιν τῶν δημοτικῶν συμβουλίων ν’ ἀποτελέσωσιν ἐνορίαν, νὰ δοθῇ, λέγω, τὸ δικαίωμα νὰ διατηρῶσιν ἱερέα, ἀποζημιοῦντα αὐτὸν κατὰ τὴν ἐπικρατοῦσαν συνήθειαν, ὅπως καὶ ἤδη πράττουσιν.

§56ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἀκριβῶς τοῦτο τὸ καθεστὼς νὰ μεταβάλωμεν, διότι μέχρι τοῦδε ὑπάρχουσι χωρία, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἱερεῖς, καὶ ἐπειδὴ δὲν δύνανται νὰ τοὺς συντηρήσωσιν, οἱ ἱερεῖς οὗτοι καταντῶσι νὰ εἶναι ἐπαῖται παρὰ ἱερεῖς τοῦ Ὑψίστου.

§57Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Οὐδεὶς ἱερεὺς εἶναι ἐπαίτης.

§58ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πολλοὶ ἱερεῖς εἰς τὰ χωρία, ἐὰν δὲν μετήρχοντο τὸν γεωργόν, θὰ ἦσαν ἐπαῖται, καὶ δι’ αὐτὸ διὰ τῆς συμπτύξεως τῶν μικρῶν ἐνοριῶν εἰς ἐνορίας μεγάλας θέλομεν νὰ βελτιωθῇ ἡ θέσις αὐτῶν. Εἶναι δυνατὸν ὁ αὐτὸς ἱερεὺς νὰ λειτουργῇ τὴν μίαν Κυριακὴν εἰς τὸ ἓν χωρίον καὶ τὴν ἄλλην Κυριακὴν εἰς τὸ ἄλλο.

§59Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Τὸ καθῆκον τοῦ ἱερέως δὲν εἶναι μόνον νὰ λειτουργῇ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξομολογῇ καὶ νὰ μεταλαμβάνῃ.

§60ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅταν πρόκειται περὶ χωρίων ἀπομεμακρυσμένων, θὰ κανονισθῶσι τότε ἄλλως.

§61Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τοῦτο θὰ γίνῃ ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἀδύνατος ὁ συνοικισμός.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 11 μετὰ τῆς προσθήκης τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 12. Ἀναγινώσκεται ὡς ἄρθρον 12 τὸ ἄρθρον 13 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει)· «Ἄρθρ. 12. Οἱ ἐφημέριοι τῶν ἐνοριακῶν ναῶν διορίζονται ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ἐπισκόπου, τῇ προτάσει τῶν ἐνοριτῶν, ἀποφαινομένων κατὰ πλειονοψηφίαν, συνερχομένων δὲ πρὸς τοῦτο τῇ προσκλήσει τοῦ Ἐπισκόπου ἐν τῷ ἐνοριακῷ ναῷ. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἀναγκαία, εἴτε πρόκειται περὶ διορισμοῦ διὰ χειροτονίας εἴτε περὶ μεταθέσεως ἤδη κεχειροτονημένου πρεσβυτέρου ἢ διακόνου. Ἐπὶ μεταθέσεως εἶναι ἀναγκαία ἡ συναίνεσις τοῦ μετατιθεμένου, δηλουμένη ἐγγράφως πρὸς τὸν Ἐπίσκοπον. Τὴν πρότασιν τῶν ἐνοριτῶν δύναται ν’ ἀκυρώσῃ ὁ Ἐπίσκοπος, ἐὰν ὁ προταθεὶς δὲν φέρῃ τὰ κανονικὰ ἢ τὰ ἐκ τοῦ νόμου τούτου προσόντα, δι’ ἐγγράφου ἀποφάσεώς του, ἀποστελλομένης πρὸς τοὺς ἐπιτρόπους τοῦ ναοῦ. Ὁ μετατιθέμενος ἐξ ἄλλης Ἐπισκοπῆς χρῄζει καὶ ἀπολυτικῆς ἐπιστολῆς τοῦ ἐκεῖσε Ἐπισκόπου». Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ προστεθῇ τελευταία παράγραφος, ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Τοὺς ψάλτας καὶ νεωκόρους προτείνουσιν οἱ ἐπίτροποι ἐν συμπράξει μετὰ τοῦ ἐπισκοπικοῦ ἐπιτρόπου, διορίζει δὲ ὁ Ἐπίσκοπος κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ προηγουμένου ἐδαφίου».

§63Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ κανονίζεται ὁ τρόπος τῆς χειροτονίας τοῦ ἐφημερίου. Ἀλλ’ ὡς κανονίζεται ὁ τρόπος ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ εἶναι ἐντελῶς πρωτότυπος. Διότι φαντασθῆτε, ὅτι μεταξὺ τόσων ἄλλων ἐκλογῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, συμπεριλαμβάνεται τώρα καὶ ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐφημερίων. Φαντασθῆτε τί θὰ συμβῇ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ γίνῃ ἐκλογὴ ἱερέως, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ εἶναι μόνιμος καὶ θὰ ἔχῃ σχετικῶς μισθὸν καλὸν καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ διαιρεθῶσι πόλεις καὶ χωρία εἰς δύο στρατόπεδα. Περὶ τούτου ἔκαμα λόγον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ διεφώνησα. Νομίζω ὅτι πρέπει τὸ ἤδη ὑφιστάμενον ἔθιμον νὰ διατηρηθῇ, δηλαδὴ οἱ ἐνορῖται συνερχόμενοι νὰ ζητῶσι δι’ ἀναφορᾶς των τὸν διορισμὸν τοῦ ἱερέως καὶ οὐχὶ δι’ ἐκλογῆς. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ἀναφέρεται ἂν ἡ ἐκλογὴ θὰ ἐνεργῆται διὰ σφαιριδίων ἢ διὰ ψηφοδελτίων. Ἐὰν θέλωμεν νὰ μὴ ναυαγήσῃ ὁ νόμος αὐτὸς κατὰ τὴν ἐφαρμογήν του, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὰ ὑπάρχοντα ἤθη, δηλαδὴ οἱ ἐνορῖται δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὸν Ἐπίσκοπον νὰ ζητῶσιν ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θέλουσιν ὡς ἱερέα, ὁ δὲ Ἐπίσκοπος ἐκτιμῶν τὰ προσόντα εἴτε τὰ πνευματικὰ εἴτε τὰ κοσμικὰ τοῦ ὑποψηφίου θ’ ἀποφαίνηται περὶ τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ, διότι, ἐὰν ἐπιμένωμεν νὰ καθιερώσωμεν σύστημα ἐκλογῶν, θὰ γεννήσωμεν σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα ταχέως θὰ καταργήσωσι τὸν νόμον τοῦτον.

§64Π. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συνεζητήθη τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐπιτρόπων, ἀπεφασίσθη δὲ νὰ γίνεται δι’ ἐκλογῆς ὑπὸ τῶν ἐνοριτῶν. Ἡμεῖς ζητοῦμεν ἀκριβῶς ν’ ἀποφύγωμεν ὅλα τὰ ἄτοπα καὶ ὅλας τὰς καταχρήσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας. Σήμερον συντάσσεται μία ἀναφορά, ἡ ὁποία περιέρχεται δεξιὰ καὶ ἀριστερά, εἰς αὐτὴν δὲ ὑπάρχουσι πολλάκις καὶ πλασταὶ ὑπογραφαὶ καὶ ὑπογραφαὶ ἀγραμμάτων, διὰ νὰ λείψῃ δὲ καὶ πᾶσα ὑπόνοια κατὰ τοῦ Ἐπισκόπου, ὅτι δῆθεν λαμβάνει χρήματα διὰ χειροτονίαν ἱερέως, ὡς πάντες ἐκ πείρας γνωρίζομεν ὅτι συμβαίνουσι τοιαῦται συκοφαντίαι κατ’ αὐτῶν, δι’ αὐτὸ καθιεροῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἡ ἐκλογὴ τῶν ἱερέων γίνηται διὰ ψηφοφορίας ὑπὸ τῶν ἐνοριτῶν.

§65Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐνοριτῶν. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ δώσωμεν δικαίωμα εἰς τὸν Ἐπίσκοπον, ἐὰν θέλῃ, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τῶν ἐνοριτῶν.

§66Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὴν γνώμην σας ἀπέρριψεν ἡ ἐπιτροπή.

§67ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπιτρέπεται νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετρίδου, διότι αὕτη ἀντιβαίνει εἰς θεμελιώδεις διατάξεις.

§68Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προστεθῇ διάταξις, καθ’ ἣν ἀπαγορεύεται τὸ ἐκ μέρους τῶν Ἐπισκόπων κλείσιμον τῶν ἐκκλησιῶν, ὁσάκις οὗτοι, δὲν ἠξεύρω διὰ τίνας λόγους, διατάσσουσι τὸ κλείσιμον αὐτῶν εἰς βάρος τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις δὲν πταίει καθόλου.

§69Μ. ΑΝΝ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τροπολογία μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, καθ’ ἣν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτους ναοὺς ἐπιτρέπεται νὰ ἱερουργῶσιν ἱερεῖς καλούμενοι ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου, διότι, ὅταν ὑποχρεωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης νὰ καλῇ τοὺς ἐκ τῆς ἐνορίας του ἱερεῖς, δὲν θὰ δύναται νὰ λειτουργήσῃ ποτέ.

§70Ι. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰσάγοντες τὸ σύστημα τῆς ὑπὸ τῶν ἐνοριτῶν ἐκλογῆς τῶν ἱερέων λησμονεῖτε τὰ διάφορα ἐγκλήματα καὶ τὰ ὄργια τὰ λαμβάνοντα χώραν ἐν Ἑλλάδι κατὰ πᾶσαν ἐκλογὴν καὶ κατ’ αὐτὴν ἀκόμη τὴν τῶν ἀγροφυλάκων. Πῶς διεξάγονται, Κύριοι, αἱ ἐκλογαὶ τῶν ἡγουμενοσυμβούλων εἰς διαφόρους Μονάς; Εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Μ. Σπηλαίου κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἡγουμενοσυμβουλίου γίνονται ἔκτροπα καταρρίπτοντα τὸ γόητρον τοῦ Κλήρου.

§71Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ ἐκλογὴ τῶν ἱερέων θὰ γίνεται κατὰ 40 ἔτη.

§72Ι. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον, ὡς ἐνεργεῖται ἡ χειροτονία τῶν ἱερέων, εἶναι καλλιτέρα, διότι πανταχοῦ ὑπάρχουσι τοὐλάχιστον δύο ὑποψήφιοι, οἱ ὁποῖοι, ἐπειδὴ ὑποβλέπουσι καὶ παραφυλάττουσιν ἀλλήλους, προλαμβάνουσι πᾶν ἔκτροπον.

§73ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σήμερον αἱ ὑπογραφαὶ συλλέγονται ὅπως ὅπως διὰ τὴν ὑπόδειξιν ἐφημερίων.

§74Ι. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δήμαρχος δύναται νὰ ἐπικυρώνῃ τὸ γνήσιον τῶν ὑπογραφῶν ἐν ταῖς ἀναφοραῖς.

§75Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Αἱ ἀναφοραὶ ἀποδεικνύουσιν ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος δὲν δύναται νὰ ἐκλέξῃ ἢ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θέλουσιν οἱ ἐνορῖται. Δὲν πρόκειται λοιπὸν κατ’ οὐσίαν περὶ μεταβολῆς τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς.

§76Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Συζητουμένου τοιούτου νομοσχεδίου εἶναι ἀνάγκη νὰ γένηται μεγαλειτέρα ἡσυχία, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνονται διατάξεις αἵτινες, ἂν δὲν συζητηθῶσιν ἐπαρκῶς, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσωσι μεγίστας ζημίας εἰς τὸ χριστιανικὸν ποίμνιον τῆς Ἑλλάδος. Πρέπει λοιπὸν νὰ τηρηθῇ ἀπόλυτος ἡσυχία, διότι ἡ Βουλὴ τὴν στιγμὴν ταύτην ἔχει ὄψιν Χρηματιστηρίου. Ἀλλὰ συγχρόνως φρονῶ ὅτι αἱ συζητήσεις αἱ μακραὶ δὲν εἶναι ἐπωφελεῖς. Ἕκαστος δύναται νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του ἐν ὀλίγοις, διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἐλάχισται συνεδριάσεις ὑπολείπονται μέχρι τέλους τοῦ ἔτους. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι δύνανται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς νὰ παραταθῶσιν; Ὑπάρχουσι σπουδαιότατα νομοσχέδια ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, ἡ σύμβασις τοῦ δανείου, ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ κλπ. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ γίνεται ἠρέμως καὶ μετ’ ὀλιγολογίας, ὥστε νὰ λήξωσιν, εἰ δυνατόν, αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς μέχρι τέλους τοῦ ἔτους.

§77ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πῶς θὰ λήξωσιν;

§78Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐὰν συζητῶμεν, χωρὶς νὰ κάμνωμεν κατάχρησιν τοῦ λόγου.

§79Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Σεῖς κάμνετε τώρα κατάχρησιν.

§80Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Σεῖς ὅμως εἶσθε ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου, διότι ἐπεμβαίνετε εἰς πᾶσαν συζήτησιν.

§81Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Φυσικά, ἀφοῦ εἶμαι Βουλευτὴς Σκοπέλου!

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλούρης ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συνταξίμου ὑπηρεσίας ἀλλοδαπῶν κτηνιατρικῶν ἀξιωματικῶν». (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 788.). Νομίζω καλὸν νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν μέχρι τῆς 5ης μ. μ. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 30 τῆς μεσημβρίας. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5 καὶ 45′ προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Βρασίδα Λεωπούλου). Μετὰ τὴν διακοπὴν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐνοριακῶν ναῶν κλπ.» τῆς ἐπιτροπῆς, 13 δὲ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ;

§84Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 12 ὁ Ἐπίσκοπος δύναται νὰ ἀκυρώσῃ ἐκλογὴν ἐφημερίου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν καθ’ ἣν νὰ ἐπιτρέπηται ἔφεσις τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐπισκόπου ἐνώπιον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, διότι δύναται ὁ Ἐπίσκοπος νὰ μὴ κρίνῃ ἀσφαλῶς.

§85Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Προσκρούομεν οὕτως εἰς τοὺς θείους κανόνας, κατὰ τοὺς ὁποίους τὴν κρίσιν περὶ τῶν προσόντων τοῦ χειροτονηθησομένου ἱερέως ἔχει ἐλευθέραν καὶ ἀνεξέλεγκτον ὁ Ἐπίσκοπος. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπετε ἴσως εἶναι ὀρθόν, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, ἀλλὰ πρέπει ἡμεῖς νὰ τολμήσωμεν νὰ καινοτομήσωμεν ἐπὶ τῶν κανόνων;

§86Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου.

§87Γ. ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 12 αἱ γνῶμαι τῆς Βουλῆς εἶναι διῃρημέναι ἐξ ἴσου, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ εὕρωμεν τὴν μέσην ὁδὸν κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ὑποδεικνύωνται τρεῖς ἐφημέριοι, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ ἐκλέγηται ὁ εἷς.

§88Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ ὑποβάλω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ προσέξῃ, διότι νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις εἶναι ὀρθή. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 12 τῆς ἐπιτροπῆς ὁ τρόπος τῆς προτάσεως διὰ ψηφοφορίας τῶν ἐνοριτῶν ὁρίζεται προκειμένου καὶ περὶ μεταθέσεως ἱερέως. Τὸ πρᾶγμα εἶναι καταφανῶς ἀντίθετον μὲ τὴν ὀφειλομένην καὶ ὑπάρχουσαν ἀνεξαρτησίαν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, νομίζω δ’ ὅτι κατὰ παραδρομὴν ἐτέθη τοῦτο καὶ ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ διάταξις καθ’ ἥν, διὰ νὰ μετατεθῇ ἀπὸ μιᾶς ἐνορίας εἰς ἄλλην, χρειάζεται νὰ γίνῃ ψηφοφορία καὶ ἐκλογή. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀναγκαία προκειμένου περὶ διορισμοῦ ἢ χειροτονίας, οὐχὶ δὲ περὶ μεταθέσεως ἤδη κεχειροτονημένου πρεσβυτέρου.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἔχει καὶ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον.

§90Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ συζητῶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εὑρίσκω τοῦτο ὄχι μόνον ὡς ἀντικείμενον εἰς τοὺς καθεστῶτας νόμους καὶ δὴ εἰς τὸν καταστατικὸν νόμον τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία διατηρεῖ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως τῶν ναῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀντικείμενον εἰς τὴν εὐκοσμίαν καὶ τὸ συμφέρον ἑκάστου ναοῦ, νὰ λέγῃ ὁ νόμος ὅτι διὰ μίαν μετάθεσιν τὴν ὁποίαν κρίνει ὁ Ἐπίσκοπος ἀναγκαίαν ἀπὸ ἑνὸς ναοῦ εἰς ἄλλον εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§91Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐπαναλάβῃ κατὰ λέξιν τὸ ἄρθρον τοῦ ὑπουργικοῦ σχεδίου, ἐπειδὴ εὕρομεν ὅτι τὸ ὑπουργικὸν σχέδιον ἔχει ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο καλῶς, διότι κατὰ τοὺς θείους καὶ ἱεροὺς κανόνας ἡ μετάθεσις ἐγίνετο ὑπὸ τοῦ Ἐπισκόπου εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡ Ἐκκλησία ἀπετέλει κάτι τι χωριστόν, οὐδέποτε δ’ ἐγίνετο ἡ μετάθεσις ἄνευ τῆς συναινέσεως τοῦ μετατιθεμένου. Εἰς τὰ καθ’ ἡμᾶς αὐτὴ ἡ ἐλευθερία τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ Ἐπίσκοπος νὰ μεταθέτῃ μετέπεσεν εἰς εἶδος ποινῆς καὶ ἔχομεν τελευταῖον παραδείγματα κατὰ τὰ ὁποῖα οἱ Ἐπίσκοποι, ἵνα τιμωρήσωσιν ἱερεῖς, μετέθετον αὐτοὺς ἄνευ τῆς θελήσεώς των.

§92Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομοθετικῶς εἶναι πάντως ἀναμφισβήτητον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ἐπίσκοπον.

§93Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ νεωτέρα νομοθεσία δὲν λέγει τίποτε περὶ μεταθέσεως, ἐρχόμενοι δὲ σήμερον νὰ νομοθετήσωμεν, ἐπειδὴ ἔχομεν ὡς βάσιν ὅτι τὸν ἐφημέριον ἐκλέγουσιν οἱ ἐνορῖται, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν ὅτι καὶ ἡ διὰ μεταθέσεως συμπλήρωσις θέσεως πρέπει νὰ γίνῃ δι’ ἐκλογῆς, διότι ἄλλως, ἐὰν κενωθῇ μία θέσις, ὁ Ἐπίσκοπος δύναται νὰ ματαιώσῃ τὸ δικαίωμα τῶν ἐνοριτῶν μεταθέτων ἕνα ἐκ Μονῆς ἢ ἐξ ἄλλου ναοῦ.

§94Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν κενωθησομένην θέσιν θὰ προταθῇ ὁ ἱερεὺς ὑπὸ τῶν ἐνοριτῶν· πῶς θὰ ἐπιτραπῇ νὰ μεταθέσῃ ὁ Ἐπίσκοπος ἄλλον;

§95Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν.

§96ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον, νὰ δικαιοῦται ὁ Ἐπίσκοπος νὰ λαμβάνῃ ἕνα ἱερέα καὶ νὰ τὸν στέλλῃ ὅπου θέλει χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τοὺς ἐνορίτας εἶναι κατάχρησις εἰς τὴν ὁποίαν ἔρχεται νὰ θέσῃ τέρμα τὸ νομοσχέδιον.

§97Μ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Βοκοτόπουλος ἔχει τοσοῦτο μᾶλλον δίκαιον, καθόσον αὐτὸ ὅπερ σεῖς εἴπετε ἀντίκειται εἰς τὸ ἄρθρον 18, διότι, ἐνῷ τὸ ἄρθρον 12 λέγει ὅτι ἡ μετάθεσις γίνεται προτάσει τῶν ἐνοριτῶν, κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τιμωρεῖται ὁ Ἐπίσκοπος, ὅταν γίνῃ ἀντικανονικῶς ἡ μετάθεσις. Πρέπει αὐτὰ τὰ δύο ἄρθρα νὰ συμβιβασθῶσι.

§98Π. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Σύρου, ὥστε ὁ Ἐπίσκοπος νὰ δικαιοῦται νὰ μεταθέσῃ τὸν ἐφημέριον ὁπόταν θέλῃ, τότε καταστρέφεται τὸ δικαίωμα τῶν ἐνοριτῶν τοῦ νὰ προτείνωσιν αὐτοὶ τὸν ἐφημέριον αὐτῶν, κατὰ τὴν γνώμην σας δὲ τότε δὲν θὰ γίνῃ ἐκλογή.

§99Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ μεταθέσεως κεχειροτονημένου ἱερέως.

§100Π. ΖΑΪΜΗΣ. Ἀλλ’ ἀναιρεῖται τὸ δικαίωμα τῶν ἐνοριτῶν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§101Π. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ὅλοι οἱ νόμοι περὶ ὅλων τῶν ὑπαλληλικῶν κλάδων λαμβάνουσι πρόνοιαν περὶ ὁρίου ἡλικίας, πέρα τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ τις ὡς ὑπάλληλος. Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ ἐνταῦθα περὶ ἑνὸς ὁρίου ἡλικίας, διότι εἰς τὸν κλάδον τῶν ἱερέων ἀνατίθενται πολὺ ὑψηλότερα καθήκοντα;

§102Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει δίκαιον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Σάμης ὅτι συγκρούεται τὸ ἄρθρον 12 πρὸς τὸ ἄρθρον 18, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι τιμωρεῖται ὁ Ἐπίσκοπος, ὅταν παραβῇ τὸν νόμον, δηλ. νὰ μεταθέσῃ ἱερέα ἐναντίον τῶν νομίμων διατάξεων· δὲν βλέπω ποῦ ὑπάρχει ἡ ἀντίφασις.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μ. Ἀνν. Καβαλλιεράτου.

§104Π. ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 12 ὑπάρχει μία προσθήκη τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, καθόσον διὰ ταύτης προστίθεται διάταξις ἥτις ἀντίκειται πρὸς τοὺς ἱεροὺς ἀποστολικοὺς κανόνας, ἑπομένως καὶ πρὸς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος τηρεῖ ἀπαρασαλεύτως τοὺς ἱεροὺς κανόνας καὶ τὰς ἱερὰς παραδόσεις. Ἡ διάταξις αὕτη ἔχει οὕτω· «Τοὺς ψάλτας καὶ νεωκόρους προτείνουσιν οἱ ἐπίτροποι ἐν συμπράξει μετὰ τοῦ ἐπισκοπικοῦ ἐπιτρόπου, διορίζει δὲ ὁ Ἐπίσκοπος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προηγουμένου ἄρθρου.

§105Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Οὐδόλως ἀντίκειται ἡ διάταξις αὕτη πρὸς συνταγματικὴν διάταξιν.

§106Π. Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Πρό τινος χρόνου, πρὸ ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν, ἐγεννήθη ἔρις μεταξὺ τοῦ Ἐπισκόπου Δημητριάδος καὶ τῶν ἐπιτρόπων ἑνὸς τῶν ἐν Βόλῳ ναῶν. Οἱ ἐπίτροποι εἶχον διορίσει ἱεροψάλτας τοὺς ὁποίους ὁ Ἐπίσκοπος δὲν ἐδέχετο· ἡ ὑπόθεσις ἤχθη ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων καὶ τέλος ἔφθασεν ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἡ ὁλομέλεια τοῦ ὁποίου, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τοὺς ἱεροὺς κανόνας καὶ τὸ Σύνταγμα, ἀπεφάνθη ὅτι τοὺς ἱεροψάλτας καὶ νεωκόρους ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ ὁ Ἐπίσκοπος.

§107Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀρθῶς καὶ νομιμώτατα.

§108Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σεῖς προυκαλέσατε ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἀπόφασιν, οἱ δὲ ἀρεοπαγῖται ὁμολογοῦσιν ὅτι ἡ ἀπόφασις αὕτη εἶναι ἀστεία.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βοζίκης.

§110Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀπροόπτως ἔλαβε, φαίνεται, καὶ ἐμελέτησεν ἐσχάτως τὰ τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων καὶ ἀνῆλθε τὸ βῆμα, ἵνα ἀποκρούσῃ μίαν προσθήκην ἡ ὁποία δὲν ἔπρεπε νὰ γεννήσῃ τὸν θόρυβον τὸν ὁποῖον ἐγέννησεν. Εἰς ἐμὲ ἰδιαιτέρως εἶναι γνωσταὶ αἱ ἐνέργειαι τῶν Ἐπισκόπων, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ψαλτῶν καὶ τῶν νεωκόρων, εἶναι δὲ γνωστὴ καὶ εἰς ὅλους ὑμᾶς ἡ ὅλη ἱστορία τοῦ ζητήματος· ἀλλ’ εἶναι γνωστὴ καὶ ἡ ἐνέργεια τῶν Ἐπισκόπων, ὅπως ἐπιτύχωσιν ἵνα καθιερωθῇ ὅτι ἡ ἰσχὺς τῶν ἱερῶν κανόνων ἐπιβάλλεται ἐκ διατάξεως συνταγματικῆς. Τὸ ζήτημα τοῦ διορισμοῦ τῶν ψαλτῶν καὶ νεωκόρων ἐγεννήθη ἀπὸ ἐτῶν, εἶχε δ’ ἀποφανθῆ συναινέσει τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι τούτους διορίζει τὸ Ἐκκλησιαστικὸν συμβούλιον, λαμβάνον τὴν γνώμην τοῦ Ἐπισκόπου, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ γνώσεων εἰδικῶν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ψάλτας, γνώσεων ψαλτικῶν, τὰς ὁποίας τὰ συμβούλια δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωσιν. Ἀλλ’ ἐσχάτως οἱ Ἐπίσκοποι ἠθέλησαν νὰ οἰκειοποιηθῶσι τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τῶν ψαλτῶν πλήρως· ἦλθε τότε τὸ ζήτημα εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον ὁ ὁποῖος ἐξέδωκεν ἀπόφασιν διὰ τῆς ὁποίας εἶπεν ὅτι διορίζουσιν αὐτοὺς οἱ Ἐπίσκοποι. Ἀλλ’ εἶπε τοῦτο χωρὶς νὰ ἐπικαλεσθῇ οὔτε τὸ Σύνταγμα οὔτε τοὺς ἱεροὺς κανόνας· ἁπλῶς ἑρμηνεύσας μόνον τὸν δημοτικὸν νόμον ἐξήγησεν ὅτι ἡ λέξις διοίκησις σημαίνει διαχείρισιν. Εἰς ἐμὲ εἶπον οἱ ἀρεοπαγῖται ὅτι ἐπίτηδες δὲν ἐμνημόνευσαν ἐν τῇ ἀποφάσει τοὺς ἱεροὺς κανόνας καὶ τὸ Σύνταγμα, διότι δὲν ἠθέλησαν νὰ δεχθῶσι τοιαύτην ἑρμηνείαν, ἀλλ’ ἔπραξαν οὕτως, ἵνα μὴ ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν τοὺς ψάλτας καὶ νεωκόρους ὡς δικαίωμα τῶν δημάρχων, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ δὲν ἐποιοῦντο καλὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ὁ Ἄρειος Πάγος λοιπὸν οὐδόλως ἀνέμιξεν ἐν τῇ ἀποφάσει τὰς συνταγματικὰς διατάξεις, ἀλλ’ οἱ Ἐπίσκοποι θέλουσι νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Συντάγματος ἐπιβάλλει τὴν ἰσχὺν τῶν ἀστικῶν καὶ ἱερῶν κανόνων. Πλήν, ὅταν δοθῇ τοιαύτη ἑρμηνεία ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τότε θὰ ἴδητε τί φωτιὰ θ’ ἀνάψῃ. Τότε θὰ σᾶς εἴπωσιν ὅτι τοὺς Ἐπισκόπους δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ ὁ Βασιλεὺς καὶ τὸ Ὑπουργεῖον. Ἔφθασεν ἡ ἀξίωσίς των μέχρι τοῦ νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἰσχύουσαι συνταγματικῶς ὅλαι αἱ διατάξεις τῶν ἱερῶν κανόνων. Καὶ εἶπον πρὸς αὐτούς· πῶς δέχεσθε νὰ εἶσθε Ἐπίσκοποι, ἀφοῦ εἶσθε διωρισμένοι ὑπὸ τῆς Πολιτείας; Καὶ εἶπον πρὸς τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, τὸν κ. Τζιβανόπουλον· πῶς τολμᾷς νὰ εἶσαι Ἀντιπρόεδρος τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρείας, ὅτε ἔχεις κανόνας, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιβάλλεται ἡ καταστροφὴ τῶν ἀγαλμάτων καὶ ὅλων τῶν ἀρχαίων μνημείων; Ταύτην τὴν ἰσχὺν τῶν κανόνων, τὴν ἰσχὺν τὴν συνταγματικήν, ζητοῦσι νὰ ἐπιτύχωσιν οἱ Ἐπίσκοποι. Ἐὰν πρόκειται εἰδικῶς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τοῦ διορισμοῦ τῶν ψαλτῶν, ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, ὅτι τότε ἴσχυε διάταξις, καθ’ ἣν τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τῶν ψαλτῶν εἶχε τὸ ἐκκλησιαστικὸν συμβούλιον, ἔλεγον δὲ οἱ Ἐπίσκοποι ὅτι τὸ Ἐκκλησιαστικὸν συμβούλιον ἔκαμνε κακὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ καὶ ἔπρεπε νὰ τὸ λάβωσιν ὀπίσω. Ἀλλὰ σήμερον δὲν ἔχομεν ἐκκλησιαστικὸν συμβούλιον διοριζόμενον ὑπὸ τοῦ δημάρχου· ἔχομεν ἐκκλησιαστικὸν συμβούλιον ἐκλεγόμενον ὑπὸ τῶν ἐνοριτῶν καὶ τοῦτο ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τὸν ἐφημέριον καὶ ἡμεῖς θέλομεν νὰ μὴ δώσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ψάλτας καὶ νεωκόρους. Δι’ ἐμὲ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει ἀξίαν ἂν διορίζει τοὺς ψάλτας ἀμέσως ὁ Ἐπίσκοπος ἢ τῇ προτάσει τῶν ἐπιτρόπων, ἀλλ’ ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα ἀντικρούσω τὰ λεχθέντα περὶ τῆς ἰσχύος τῶν κανόνων καὶ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τίνα τρόπον ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις ἐκείνη τοῦ Ἀρείου Πάγου, διὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀρεοπαγῖται ἐντρέπονται νὰ λέγωσιν ὅτι ἐξεδόθη ὑπ’ αὐτῶν. Ἐλησμόνησα νὰ προσθέσω ὅτι δράστης ὅλων αὐτῶν εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σύρου κ. συνάδελφος, τότε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἐκάλεσε τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου νὰ γνωμοδοτήσῃ καὶ ἐγνωμοδότησεν ἐπὶ τῇ βάσει ἑτέρου ἐγγράφου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, χωρὶς νὰ ἔχῃ δικαίωμα ν’ ἀλληλογραφῇ.

§111Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Μὴ συμφωνῶν μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Χ. Βοζίκη ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ γνωμοδότησις τοῦ Ἀρείου Πάγου δὲν ἀντέβαινε πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς ἱεροὺς κανόνας καὶ ὅτι ὀρθῶς ἐξέδωκε τὴν ἐν σχέσει μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπόφασίν του. Ὑποστηρίζει κατόπιν τὴν ἰδέαν ὅτι, ὅπως ἡ Ἐπισκοπὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ τὸν ἱερέα, οὕτω ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ καὶ τὸν ψάλτην, ἀφοῦ καὶ ὁ καταστατικὸς νόμος τῆς Ἐκκλησίας ὁρίζει ὅτι τὰ τῆς ἐσωτερικῆς λατρείας ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον). (Ὅρα πλήρη ἀγόρευσιν ἐν Παραρτήματι).

§112Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα οὔτε ὑπὸ τὴν συνταγματικὴν αὐτοῦ ἔποψιν οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἱερῶν κανόνων τῆς Ἐκκλησίας. Ἔχω νὰ ἐξετάσω τοῦτο ὑπὸ τὴν πρακτικὴν αὐτοῦ ὄψιν καὶ ἐν σχέσει πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σύρου συνάδελφος. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Σύρου ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ λειτουργία οὐδὲν ἄλλο εἶναι παρὰ ἓν δρᾶμα, μία παράστασις τῆς ἐξωτερικῆς λατρείας, καὶ ὅτι, ἐνῷ ἔχομεν τὸ πρωταγωνιστοῦν πρόσωπον τοῦ δράματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ἱερεύς, διοριζόμενον ὑπὸ τοῦ Ἐπισκόπου, δὲν βλέπει τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ διορίζῃ τὸν ψάλτην ὁ Ἐπίσκοπος. Καὶ ἐνταῦθα εὗρεν ἀνακολουθίαν ἐν τῷ ἄρθρῳ περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι πολὺ ἐσφαλμένως εὗρε τοιαύτην ἀνακολουθίαν, διότι ποῖον εἶναι τὸ ἄρθρον τῆς ἐπιτροπῆς, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται; Εἶναι τὸ ἄρθρον 12, κατὰ τὸ ὁποῖον. «Οἱ ἐφημέριοι τῶν ἐνοριακῶν ναῶν διορίζονται ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ἐπισκόπου τῇ προτάσει τῶν ἐνοριτῶν». Καὶ ἐνταῦθα ἀπεδέχθη καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ ἡ Βουλὴ τὸ ἐδάφιον τοῦτο, ὅτι οἱ ἐφημέριοι πρέπει νὰ διορίζωνται τῇ προτάσει τῶν ἐνοριτῶν, ἤτοι τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον πρωταγωνιστεῖ ἐν τῷ δράματι τούτῳ, ὡς ἐχαρακτήρισε τοῦτο ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Σύρου. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐνταῦθα παραδέχεται τὸ ἄρθρον τὴν πρότασιν τῶν ἐνοριτῶν, τί ἄλλο λέγει τὸ τρίτον ἐδάφιον; «Τοὺς ψάλτας καὶ νεωκόρους προτείνουσιν οἱ ἐπίτροποι ἐν συμπράξει μετὰ τοῦ ἐπισκοπικοῦ ἐπιτρόπου, διορίζει δὲ ὁ Ἐπίσκοπος». Ἐνταῦθα προστίθεται καὶ ἡ γνώμη τοῦ ἐπισκοπικοῦ ἐπιτρόπου, οὐδόλως δὲ παραλλάσσει κατὰ τὰς ἄλλας διατυπώσεις. Ἐρωτῶ λοιπόν ποῦ εὗρε τὸ ἐπιχείρημα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Σύρου τῆς ἀνακολουθίας τοῦ ἐδαφίου γʹ πρὸς τὸ ἐδάφιον αʹ τοῦ ἄρθρου περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται; Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, Κύριοι, ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ὁ Ἐπίσκοπος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐν τῇ ἕδρᾳ του εἰς ἀπόστασιν πολλάκις πολὺ μεγάλην ἀπὸ τῶν ἐνοριῶν, κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαγινώσκῃ τοὺς καταλλήλους ψάλτας; Θὰ εἶναι εἰς θέσιν κρείττονα αὐτός, ὁ τόσον μακρὰν εὑρισκόμενος, ὁ μὴ ἔχων λόγον νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ περὶ τοῦ τίς εἶναι ὁ καταλληλότερος ψάλτης, ἀπὸ τοὺς ἐνορίτας οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ ἄριστον ἐνδιαφέρον, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται περισσότερον διὰ τὴν εὐπρεπῆ παράστασιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων;

§113Ι. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ θέτῃ ὑπὸ δοκιμασίαν αὐτοὺς πρῶτον.

§114Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἀλλά, ἐὰν πρόκειται περὶ τοιαύτης δοκιμασίας, ἔχει τὸν ἐπισκοπικὸν ἐπίτροπον, ὁ ὁποῖος ἐκ παραλλήλου μετὰ τῶν ἐνοριτῶν δύναται ν’ ἀποφανθῇ καλλίτερον. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μείνῃ τὸ ἐδάφιον ὡς ἔχει, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ δικαιότερον καὶ τὸ ὀρθότερον.

§115Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤμην ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστηρίξαμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁσάκις ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ τίς ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ διορίζῃ τοὺς νεωκόρους καὶ ψάλτας, καὶ ἀνεγνωρίσαμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο ὡς ἀνῆκον εἰς τοὺς Ἐπισκόπους. Ἀλλ’ εἶχον τὴν γνώμην ταύτην, ἐφ’ ὅσον ἐτίθετο ὡς βάσις ὅτι τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα μέρος τῆς ἱερᾶς λειτουργίας, τὰ οὐσιωδῶς συντελοῦντα εἰς τὴν τέλεσιν αὐτῆς, εἶναι πρόσωπα ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι πρόσωπα ἀναγόμενα εἰς τὴν τάξιν τῶν κληρικῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχουσιν ἀπόλυτον ἐξουσίαν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν διορισμόν, ἔχει ὁ Ἐπίσκοπος. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ· ποῖον ἄλλο πρόσωπον ἐκτὸς τοῦ ἱερέως δύναται νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν τάξιν τῶν κληρικῶν; Ποῖον ἄλλο πρόσωπον, ἐκτὸς τοῦ ἱερέως, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς τὸ οὐσιωδέστατον ὄργανον πρὸς τέλεσιν τῆς ἱερᾶς λειτουργίας; Οὐδὲν βεβαίως. Καὶ ἀφοῦ διὰ τοῦ νόμου τούτου ἀναγνωρίζομεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἐνορίτας τοῦ νὰ προτείνωσι τοὺς διοριστέους νεωκόρους καὶ ψάλτας, οἵτινες θὰ διορίζωνται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ἐπισκόπου, διατί τάχα παραβαίνομεν τοὺς θείους καὶ ἱεροὺς κανόνας; Καὶ κατὰ τί προσκρούομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τῶν Ἐπισκόπων, ἀφοῦ οὗτοι οἱ Ἐπίσκοποι θὰ διορίζωσι τοὺς ψάλτας καὶ νεωκόρους; Ἂν διὰ τὸν διορισμὸν τῶν ἱερέων ἐδέχθημεν πρότασιν τῶν ἐνοριτῶν, διὰ τὸν διορισμὸν τῶν ψαλτῶν καὶ νεωκόρων ἀπαιτεῖται πρότασις τῶν ἐπιτρόπων ἐν συμπράξει μετὰ τοῦ ἐπισκοπικοῦ ἐπιτρόπου. Διατί ἐκαινοτόμησε κατὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπή; Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν συνεζητήσαμεν τὸ ζήτημα καὶ εἴπομεν ὅτι δι’ ἓν τόσον μικρὸν ζήτημα, διὰ τὸν διορισμὸν ἑνὸς ὑπηρέτου τῆς ἐκκλησίας ἢ ἑνὸς ψάλτου, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καλῆται ὁλόκληρος ἡ συνέλευσις τῶν ἐνοριτῶν πρὸς ἐκλογὴν τοιούτων, καὶ εἴπομεν ὅτι εἶναι ἐπουσιῶδες τὸ πρᾶγμα, ὅτι εἶναι ἐντελῶς μάταιον, καὶ ἀντὶ τῆς τοιαύτης ἐκλογῆς καλὸν εἶναι ν’ ἀναθέσωμεν τὴν πρότασιν τούτων εἰς τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς ἐπιτρόπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι τρόπον τινὰ πληρεξούσιοι τῶν ἐνοριτῶν. Ἡ βάσις ὅμως καὶ ἡ ἀρχὴ εἶναι αὕτη, ὅτι τουτέστιν ἀναγνωρίζεται τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἐνορίτας τοῦ προτείνειν τοὺς διοριστέους ψάλτας καὶ νεωκόρους, εἰς δὲ τὸν Ἐπίσκοπον τὸ διορίζειν καὶ κυροῦν διὰ τῆς ὑπογραφῆς του τὰς προτάσεις τῶν ἐνοριτῶν. Τοῦτο τὸ ζήτημα ἠγέρθη καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου. Αὐτὸ τηρεῖται ἀνέκαθεν. Τί περισσότερον ἐζητήσαμεν; Καὶ ἀπορῶ πῶς διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σύρου συναδέλφου ὅτι ἡ τελευταία αὕτη παράγραφος ἔρχεται ἐν πλήρει συμφωνίᾳ πρὸς τὸ προκείμενον. Τώρα βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀντίθετον γνώμην. Πιθανὸν νὰ ἐπιμείνῃ καὶ νὰ ψηφισθῇ ἡ γνώμη της. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἔρχεται εἰς τελείαν ἀντίφασιν καὶ φρονῶ ὅτι ἐπὶ ματαίῳ ἀγωνιζόμεθα ἐνταῦθα δι’ ἐπουσιῶδες ζήτημα, ἐνῷ ἤδη ἀφῃρέσαμεν ἀπὸ τοὺς Ἐπισκόπους τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ διορίζωσιν ἀπ’ εὐθείας τοὺς ἱερεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶναι τὸ κυριώτερον ὄργανον τῆς θείας λειτουργίας, ἄνευ τῆς προτάσεως τῶν ἐνοριτῶν.

§116Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Σύρου παρακαλῶ ν’ ἀκούσῃ αὐτὰ τὰ ὀλίγα τὰ ὁποῖα ἔχω νὰ εἴπω. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Σύρου, ἀφοῦ ἐξ ἑνὸς φαίνεται ὑποστηρίζων τὰ δικαιώματα τῶν Ἐπισκόπων, ἐξ ἄλλου θέλει νὰ τοὺς πολεμήσῃ. Βεβαίως καταχθόνιος εἶναι αὐτὴ ἡ πρότασις, διότι οἱ ἱεροψάλται καὶ οἱ νεωκόροι πρέπει νὰ ὑποδεικνύωνται ἀπὸ τὰ ἐκκλησιαστικὰ συμβούλια, διότι ταῦτα γνωρίζουσι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ ἐνοριακοῦ ναοῦ, καὶ ἑπομένως θὰ προτείνωσι ψάλτας συμφώνως πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ ναοῦ. Ἐὰν ὁ Ἐπίσκοπος, ὁ ὁποῖος ἔχει μίαν περιφέρειαν ἐκτεταμένην, διορίσῃ εἰς τὴν Α κώμην ἕνα ψάλτην μὲ 100 δραχ. καὶ ἕνα νεωκόρον μὲ 60 δραχ., τίς θὰ πληρώσῃ ἀμφοτέρους; Τί θὰ συμβῇ λοιπόν; Ἔρις μεταξὺ ἐνοριτῶν καὶ Ἐπισκόπων. Διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ ἐφρόντισε πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Ἐπίσκοπος νὰ μείνῃ ὑψηλότερον καὶ νὰ μὴ ἀναμιγνύηται εἰς τὰ κοσμικά, διότι αὐτὰ δὲν εἶναι πλέον καθήκοντα αὐτοῦ. Ὁ Ἐπίσκοπος βεβαίως, ὅταν ἴδῃ τὸν ἱερέα παρεκτρεπόμενον, ἔχει δικαίωμα νὰ τὸν τιμωρῇ, ἀλλ’ εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα πρέπει νὰ ἔχῃ γνώμην, ἀλλ’ οὐχὶ τὴν ἀπόλυτον. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Σύρου δὲν ἔχει δίκαιον.

§117Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γυθείου δὲν δύνανται νὰ κλονίσωσι παντάπασι τὴν ὀρθότητα τῶν ὅσα εἶπον περὶ τῶν Ἐπισκόπων, διότι ὁ προϋπολογισμὸς ἑκάστου ναοῦ θ’ ἀναφέρῃ τὰς μισθοδοσίας καὶ θὰ λέγῃ «μισθοδοσία δεξιοῦ ψάλτου τόσον, ἀριστεροῦ τόσον». Τὰ πρόσωπα δέ, τὰ ὁποῖα μέλλουσι νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις αὐτάς, θὰ πληρωθῶσι συμφώνως πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Πῶς θὰ ἐπέλθῃ διαφωνία καὶ σύγχυσις, ὅταν θὰ γνωρίζῃ ὁ διοριζόμενος ὅτι τὸν μισθὸν θὰ τοῦ τὸν κανονίζῃ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ οὐχὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ τὸν διορίζῃ;

§118Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι πάντοτε προϋπολογισμός, ἀλλὰ τὰ εἰσπραττόμενα δὲν εἶναι πάντοτε ἴσα πρὸς τὸν προϋπολογισμόν· ἑπομένως ἡ διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ εἶναι ἡ δυναμένη νὰ γνωρίζῃ τί ποσὸν δύναται νὰ ἔχῃ εἰς χεῖράς της. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὡμίλησε περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἀναγράφομεν ἐδῶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 124.000.000, ἀλλὰ τὰ εἰσπραττόμενα εἶναι 110.000.000. Διατί; Διότι δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ εἰσπράξωμεν. Ἐκεῖνοι λοιπόν, οἱ ὁποῖοι τὰ διαχειρίζονται, εἶναι δυνατὸν νὰ κανονίζωσι τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα τοῦ ἐνοριακοῦ ναοῦ.

§119Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Μ’ ἐξέπληξε τῇ ἀληθείᾳ πῶς εἶναι δυνατόν, εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ ἀποκεντρωτικοῦ συστήματος, νὰ θέλωμεν ἐπὶ τοῦ κατ’ ἐξοχὴν ζητήματος, τὸ ὁποῖον δίδει χώραν εἰς ἀποκέντρωσιν, νὰ θέλωμεν νὰ ἔχωμεν τὴν συγκέντρωσιν, τὴν ὁποίαν καταδικάζει ἡ κοινωνία ὁλόκληρος καὶ καταδικάζει καὶ ἡ σημερινὴ ἐπιστήμη. Ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας, ὅπου πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πλήρης καὶ τελεία ἀποκέντρωσις, ἀπορῶ πῶς εὑρίσκονται συνάδελφοι ὑποστηρίζοντες ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν λόγον αὐτῆς ἡ Πολιτεία, ἡ διοικητικὴ Ἀρχή. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀκόμη εὐρύτερον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ νὰ δοθῶσιν ἀκόμη μεγαλείτερα δικαιώματα, διὰ νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ εὐθύνη εἰς τὸν Κλῆρον, εἰς τὸν ἀνώτατον Κλῆρον, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἔχῃ τὴν διεύθυνσιν καὶ τῆς περιουσίας τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀκούῃ καθ’ ἑκάστην μομφὰς ἡ Πολιτεία ὅτι δὲν φροντίζει περὶ τοῦ Κλήρου, ὅτι μετὰ περισσῆς ἀστοργίας φέρεται κτλ. Ν’ ἀφεθῇ ὁ Κλῆρος ν’ αὐτοδιοικηθῇ, διότι τότε μόνον θέλει ἀποδειχθῇ ἂν ἔχομεν Κλῆρον δυνάμενον νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ. Τέλος πάντων πρέπει νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις αὕτη ἡ ἀνιαρὰ καὶ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ προχωρήσωμεν, διότι πλησιάζομεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς καὶ δὲν κατωρθώθη νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου τοσοῦτος ἠγέρθη θόρυβος. Διὰ τοῦτο θὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ, καὶ ἀποδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§120Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι δὲν ἔπρεπεν οὔτε λόγος κἂν νὰ γίνῃ περὶ τοῦ τίς ἔδει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τῶν ψαλτῶν καὶ νεωκόρων, καθόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καθώρισε τὸ ζήτημα κατὰ τρόπον μὴ ἐπιδεχόμενον καμμίαν ἀμφισβήτησιν, ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος δέον νὰ εἶναι μακρὰν πάσης διαχειρίσεως, εἰς τρόπον ὥστε εἰς μηδένα νὰ ἐπιτρέπηται ν’ ἀποδίδῃ τὴν ἐλαχίστην μομφὴν κατ’ αὐτοῦ. Ἄλλως τε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας ἐξεδόθη ὁλόκληρον τεῦχος πραγματευόμενον περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, οὐδέποτε δὲ καὶ οὐδαμοῦ ἀνετέθη εἰς τοὺς Ἐπισκόπους τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς ψάλτας καὶ νεωκόρους. Λοιπὸν φρονῶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει λόγον νὰ ἐπιμείνῃ ὥστε τὸ δικαίωμα αὐτὸ ν’ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς ἀρχιεπισκόπους, παρὰ ν’ ἀφήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ ἔχωσιν αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν ἐνοριῶν, ἀφοῦ μάλιστα εἰς αὐτὰς ἀνετέθη πολὺ μεγαλείτερον δικαίωμα, ἡ ἐκλογὴ τῶν ἱερέων καὶ ἡ διεύθυνσις τῆς περιουσίας τῶν ναῶν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ παρὰ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§121Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ συμβιβάσωμεν τὸ πρᾶγμα κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Ἐπειδὴ ὁ κ. Βουλευτὴς Σύρου ἔχει τὴν γνώμην ὅτι, ὡς ἔχει ἡ διάταξις, δὲν ἔχει καλῶς, διότι εἶναι δυνατὸν ὁ ψάλτης ἢ ὁ νεωκόρος νὰ δειχθῇ ἀνεπαρκὴς καὶ νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ἐπίσκοπος νὰ τὸν διατηρῇ, παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ἐν τέλει τοῦ τελευταίου ἐδαφίου· «καὶ ἀπολύει αὐτούς, ἐὰν καταδειχθῶσιν ἀνεπαρκεῖς περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν».

§122Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος θὰ τοὺς κρίνῃ;

§123Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ ἴδιος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12 μετὰ τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς αὕτη ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Βοζίκη).

§124Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τί ἔγινε διὰ τὸν διορισμόν; Διορίζονται τῇ προτάσει τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ συμβουλίου;

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐδάφιον μένει ὡς τὸ ἔχει ἡ ἐπιτροπή, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι προσετέθη εἰς τὸ τέλος ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βοζίκη.

§126Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ τοὺς διορίσῃ;

§127Π. ΖΑΪΜΗΣ. Θὰ τοὺς κρεμάσωμεν!

§128Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θέλομεν νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ ἐνοριτῶν καὶ Ἐπισκόπων ἀγάπη καὶ σεβασμός.

§129Θ. ΛΕΚΑΣ. Νὰ σημειωθῇ ὅτι ὑποχρεοῦται ὁ Ἐπίσκοπος ν’ ἀποδέχηται τὰς προτάσεις τῶν ἐνοριτῶν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὸ ἐδάφιον τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς.

§131Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, θὰ γίνεται ἔφεσις ἐνώπιον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Εἰς τὸ ἄρθρον 24 ὑπάρχει διάταξις περὶ τῆς ἐφέσεως.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει)· «Ἄρθρον 13. Ὁ ἅπαξ διορισθεὶς ἐφημέριος δὲν παύεται, εἰμὴ δι’ ἐγκλήματα, δι’ ἃ κατεδικάσθη εἰς καθαίρεσιν ἢ εἰς ἀργίαν πλέον τῶν δύο ἐτῶν ἢ εἰς ἀξιόποινον πρᾶξιν συνεπαγομένην ἔκπτωσιν. Ἡ ἀναπλήρωσις τοῦ εἰς ἀργίαν κατωτέραν τῆς διετοῦς καταδικασθέντος γίνεται μετὰ πρότασιν τῶν ἐπιτρόπων καὶ ἀπόφασιν τοῦ Ἐπισκόπου διὰ μεταθέσεως καὶ οὐχὶ διὰ νέας χειροτονίας». Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁ κ. Καβαλλιερᾶτος προτείνει νὰ προστεθῇ τρίτη παράγραφος ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Ἐν τοῖς ἰδιοκτήτοις ναοῖς τὰ τῆς ἱερουργίας τελεῖ ἱερεὺς ἐν ἐνεργείᾳ, καλούμενος ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς μετὰ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Καβαλλιεράτου προτεινομένης προσθήκης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 14. Ὡς ἄρθρον 14 θ’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει)· «Οὐδεὶς διορίζεται ἐφημέριος ἐν τοῖς ἐνοριακοῖς ναοῖς τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν καὶ πόλεων ἐχουσῶν πλείονας τῶν πέντε χιλιάδων ψυχῶν, ἐὰν δὲν ἔχῃ δίπλωμα τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἢ ἄλλης ὁμοταγοῦς Θεολογικῆς Σχολῆς. Μόνον ἐλλείψει διδακτόρων τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς ἐπιτρέπεται διορισμὸς ἀποφοίτων τοῦ γυμνασίου ἢ τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς».

§133ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 14 καλὸν εἶναι νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Ἄρθρον 14. Διορίζονται ἐφημέριοι ἐν τοῖς ἐνοριακοῖς ναοῖς τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν καὶ πόλεων ἐχουσῶν πλείονας τῶν πέντε χιλιάδων ψυχῶν, κατὰ σειρὰν προτιμήσεως, πρῶτον οἱ διδάκτορες τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἢ ἄλλης ὁμοταγοῦς Ὀρθοδόξου Θεολογικῆς Σχολῆς, δεύτερον οἱ πτυχιοῦχοι τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς, τρίτον οἱ πτυχιοῦχοι τῶν Ἱερατικῶν Σχολῶν, τέταρτον οἱ τῶν Γυμνασίων καὶ Διδασκαλείων ἀπόφοιτοι».

§134Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι καλλίτερον θὰ ἦτο, ἀντὶ «διδάκτορες», νὰ τεθῇ «πτυχιοῦχοι». Ἀδιάφορον ἂν εἶναι προλύται ἢ διδάκτορες· ἀρκεῖ νὰ εἶναι πτυχιοῦχοι.

§135ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 14, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§137Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διωρθώθη;

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἄρθρον 15 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι ὅμοιον μὲ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει)· «Ἄρθρον 15. Ἐν μικροτέραις πόλεσι καὶ κώμαις μέχρι τοὐλάχιστον χιλίων κατοίκων οἱ διορισθησόμενοι ἱερεῖς πρέπει νὰ φέρωσιν ἀπολυτήριον Γυμνασίου καὶ μετὰ διετῆ σπουδὴν πτυχίον μιᾶς Ἱερατικῆς Σχολῆς».

§139Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κατὰ λάθος τυπογραφικὸν εἰς τὴν τρίτην σειρὰν τοῦ ἄρθρου τούτου ἐτέθη «καὶ μετὰ διετῆ σπουδήν». Τὸ ὀρθὸν εἶναι «ἢ μετὰ διετῆ σπουδήν».

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Θὰ διορθωθῇ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 15, ὡς διωρθώθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 16 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι ὅμοιον μὲ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει)· «Ἐν μικροτέροις ἔτι χωρίοις ὁ διορισθησόμενος ἐφημέριος πρέπει νὰ ἔχῃ πάντως ἀπολυτήριον Ἑλληνικοῦ σχολείου. Οἱ χειροτονούμενοι κατὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ παρόντος νόμου ὡς ἱεροδιάκονοι καὶ μὴ κεκτημένοι κατὰ τὸν παρόντα νόμον προσόντα δύνανται νὰ χειροτονηθῶσιν ἐφημέριοι εἰς τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο χωρία».

§141Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἀντὶ «οἱ χειροτονούμενοι» πρέπει νὰ τεθῇ «οἱ χειροτονημένοι».

§142Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐπίσης ἀντὶ τῶν λέξεων «καὶ μὴ κεκτημένοι» νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ ἂν μὴ ἔχωσι κεκτημένα».

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· θὰ διορθωθῇ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 16, ὡς διωρθώθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 17 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι ὅμοιον μὲ τὸ 18 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): «Ἐφημέριος διωρισμένος ἐν χωρίῳ δὲν δύναται νὰ μετατεθῇ εἰς δευτερεύουσαν ἢ πρωτεύουσαν πόλιν μὴ κεκτημένος τὰ προσόντα ἐφημερίου δι’ ἐκκλησίαν πόλεως πρώτης ἢ δευτέρας τάξεως, οὐδὲ ἐφημέριος δευτερευούσης πόλεως εἰς ἐνορίαν πρωτευούσης πόλεως, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὰ προσόντα ἐφημερίου πρωτευούσης πόλεως». Ἄρθρον 18 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι ὅμοιον μὲ τὸ 19 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): Μέχρις οὗ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφημερίων περιορισθῇ εἰς τὸν κατὰ τὸν νόμον τοῦτον ὁρισθέντα κατὰ ἐνοριακὸν ναὸν ἀριθμόν, πᾶσα χειροτονία ἐφημερίου ἐν ἐνοριακοῖς ναοῖς, εἰς ἀντικατάστασιν ἀποβιωσάντων ἢ παυθέντων ἢ παραιτηθέντων, ὑπεραρίθμως, ἀπαγορεύεται. Ὁ ὑπεραρίθμως χειροτονηθεὶς δὲν θεωρεῖται διορισθεὶς ἐν ᾗ ἐκκλησίᾳ ἐπεκηρύχθη, καὶ μένει ἀργὸς ἀπὸ πάσης ἱερουργίας. Τὸ αὐτὸ ἰσχύει καὶ περὶ τοῦ ὑπεραρίθμως μετατεθέντος ἐν ἄλλῃ ἐνορίᾳ. Ἐπίσκοπος χειροτονήσας πρεσβύτερον ὑπεραρίθμως τιμωρεῖται δι’ ἀργίας ἑνὸς μέχρι δύο ἐτῶν, ὁ ὑπεραρίθμως δὲ χειροτονηθεὶς ἢ μετατεθεὶς δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν παρὰ τοῦ Ἐπισκόπου. Διὰ τὴν ἀπαίτησιν δὲ ταύτην δὲν εἶναι ἀκατάσχετον τὸ ἐπίδομα τοῦ Ἐπισκόπου μέχρι τοῦ ἡμίσεος. Ἐπίσκοπος δὶς καὶ πλέον χειροτονήσας ὑπεραρίθμους ἐφημερίους, ἢ διὰ μεταθέσεως διορίσας ὑπεραρίθμους ἐφημερίους, τιμωρεῖται δι’ ἰσοβίου ἀργίας, καὶ στερεῖται τῆς Ἐπισκοπῆς αὐτοῦ, ἀντ’ αὐτοῦ δὲ χειροτονεῖται ἐν αὐτῇ, θεωρουμένῃ χηρευούσῃ ἕδρᾳ, ἕτερος».

§144Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι ἡ ποινὴ βαρεῖα.

§145Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν εἶναι βαρεῖα· χρειάζεται βαρυτάτη.

§146ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι βαρεῖα.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 18 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 19 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, ὅμοιον μὲ τὸ 20ὸν τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει)· «Αἱ διατάξεις τῆς παραγράφου 1 τοῦ ἄρθρου 19 ἐφαρμόζονται ἀναλόγως καὶ ἐπὶ χειροτονίας ἐφημερίου μὴ κεκτημένου τὰ νόμιμα προσόντα ἢ μετατεθέντος παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς παραγράφου».

§148Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ φράσις «αἱ διατάξεις τῆς παραγράφου 1 τοῦ ἄρθρου 19» νὰ διορθωθῇ ὡς ἑξῆς: «Αἱ διατάξεις τῆς παραγράφου 1 τοῦ ἄρθρου 18». Ἐπίσης εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου, ἀντὶ «ἢ μετατεθέντος παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς παραγράφου», νὰ τεθῇ «ἢ μετατεθέντος παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς αὐτῆς παραγράφου». Εἶναι τυπογραφικὰ λάθη.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Θὰ διορθωθῶσιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 19, ὡς διωρθώθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 20 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, ὅμοιον μὲ τὸ 21 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): «Οἱ ὑπάρχοντες ἐφημέριοι καὶ μὴ κεκτημένοι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου προσόντα διατηροῦνται ἐν ταῖς θέσεσιν αὑτῶν διὰ βίου».

§150Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ ὡς ἑξῆς: «Οἱ ὑπάρχοντες ἐφημέριοι, καὶ ἂν μὴ ἔχωσι κεκτημένα τὰ ὑπὸ τοῦ παρόντος νόμου ὁριζόμενα προσόντα, διατηροῦνται ἐν ταῖς θέσεσιν αὑτῶν».

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Θὰ διορθωθῇ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 20, ὡς διωρθώθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 21 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει): «Μόνον ὁ διορισθεὶς κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ παρόντος νόμου καὶ κεκτημένος τὰ νόμιμα προσόντα δύναται ν’ ἀξιώσῃ μισθοδοσίαν κατὰ μῆνα. Ἡ μισθοδοσία τῶν οὕτω διοριζομένων ἐφημερίων εἶναι δραχμαὶ 100–300 κατὰ μῆνα ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους, ἐν ταῖς λοιπαῖς δὲ πόλεσι, μέχρι 3,000 κατοίκων τοὐλάχιστον, ἡ μισθοδοσία τῶν ἐφημερίων ὁρίζεται ἀπὸ 100 –200 δραχμῶν, κάτω δὲ τῶν 3,000 κατοίκων ὁρίζεται μέχρι δραχ. 150. Τὰ καλούμενα τυχηρὰ τῶν ἐφημερίων δὲν καταργοῦνται διὰ τῆς μισθοδοσίας. Οὐδεὶς ἐφημέριος, ἐγκαταλιπὼν τὴν θέσιν του αὐτοβούλως ἢ λαβὼν κανονικὴν ἄδειαν τοῦ Ἐπισκόπου πλέον τοῦ μηνὸς μισθοδοτεῖται».

§152Π. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ ἓν μέτρον διὰ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν ἱερέων.

§153Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ὑπάρχει διάταξις τοιαύτη ἐν ἄρθρ. 24.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 21 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 22 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, ὅμοιον σχεδὸν μὲ τὸ 23 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): «Ὁ μισθὸς τῶν ἐφημερίων παρ’ ἑκάστῳ ἐνοριακῷ ναῷ ὁρίζεται κατὰ τοὺς πόρους τούτου μεταξὺ τοῦ ἐλαχίστου καὶ ἀνωτάτου ὅρου ὑπὸ τῶν ἐπιτρόπων. Ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐπικυροῦται ἢ τροποποιεῖται ὑπὸ τοῦ Ἐπισκόπου καὶ τοῦ Νομάρχου, καὶ ἐν διαφωνίᾳ τούτων, ἢ κατ’ ἔφεσιν τῶν ἐπιτρόπων, ἐν περιπτώσει συμφώνου τροποποιήσεως ὑπὸ τῶν αὐτῶν, ὁρίζεται αὐτὴ ἀμετακλήτως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν».

§155Γ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὡς ἔχει συνταχθῆ τὸ ἄρθρον τοῦτο δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρερμηνείαν εἰς βάρος τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου. Ὁρίζεται δι’ αὐτοῦ ὁ μισθὸς τῶν ἐφημερίων παρ’ ἑκάστῳ ἐνοριακῷ ναῷ μεταξὺ τοῦ ἐλαχίστου καὶ ἀνωτάτου ὅρου παρὰ τῶν ἐπιτρόπων, οὐχὶ δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πόρων τοῦ ναοῦ, ὥστε, ἐὰν δὲν ἐπαρκῇ, νὰ δίδηται ἐπαρκὴς μισθοδοσία ἀναλόγως τῶν δυνάμεων τοῦ ταμείου τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ. Κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ γεννηθῶσι πολλαὶ περιπλοκαὶ εἰς τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον καὶ θὰ καταστῇ τοῦτο ἀνεπαρκές, δηλαδὴ θὰ συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμβαίνει καὶ εἰς τοὺς ἀπόρους δήμους. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ σαφῶς, ὅτι οἱ ἐφημέριοι δὲν δύνανται ν’ ἀξιῶσι μισθὸν ἀνώτερον ἐκείνου ὁ ὁποῖος εἶναι ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ ἐγκριθέντι προϋπολογισμῷ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δύνανται ν’ ἀξιώσωσι μισθὸν ἑκατὸν πεντήκοντα ἕως ἑκατὸν ἐνενήκοντα δραχμῶν. Ἐρωτῶ· ἐὰν τὸ ταμεῖον τοῦ ναοῦ δὲν ἐπαρκῇ νὰ δώσῃ τὸν ἐλάχιστον ὅρον τοῦ μισθοῦ, τί θὰ συμβῇ; Ἀναμφιβόλως θὰ γεννηθῶσιν ἀξιώσεις τῶν ἱερέων κατὰ τοῦ ναοῦ, ὅπως συμβαίνει καὶ εἰς τοὺς δήμου;. Πρέπει ν’ ἀναγραφῇ ῥητῶς, ὅτι ὁ ἐφημέριος δὲν δύναται ν’ ἀξιώσῃ μισθὸν ἀνώτερον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ ἐγκριθέντι προϋπολογισμῷ.

§156Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ ἀντίρρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου συνεζητήθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀλλ’ εὕρομεν ὅτι εἶναι πιθανόν, ἀφοῦ ὡρίσθη διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ πρώτου ἔτους ὁ μισθὸς τῶν ἐφημερίων, κατόπιν οἱ ἐπίτροποι τοῦ ναοῦ εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος ν’ ἀναγράψωσι τὸν μισθὸν τοῦ ἱερέως.

§157Γ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Θὰ γεννήσητε ἀπαιτήσεις τοῦ ἐφημερίου κατὰ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου.

§158Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ μισθὸς τοῦ ἐφημερίου κανονίζεται ἀναλόγως τῶν πόρων τοῦ ναοῦ. Ἐφέτος ἐκανονίσθη ἀπὸ μηδὲν ἕως ἑκατὸν πεντήκοντα· κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος οἱ ἐπίτροποι, ἐὰν δὲν ἔχωσι πόρους, δύνανται ν’ ἀναγράψωσι πέντε δραχμὰς κατὰ μῆνα.

§159Γ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἐκεῖ πρέπει νὰ περιορισθῶμεν καὶ ὄχι νὰ δημιουργήσωμεν ἐλλείμματα εἰς βάρος τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου. Θὰ συμβῇ ὅ,τι συμβαίνει καὶ μὲ τοὺς ἀπόρους δήμους.

§160Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐὰν λάβητε ὅλα τὰ ἄρθρα καὶ τὰς διατάξεις, θὰ ἴδητε, ὅτι οἱ ἐπίτροποι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ κανονίσωσι τὴν μισθοδοσίαν ἀναλόγως τοῦ πόρου τοῦ ναοῦ. Ἐὰν δὲν ἔχῃ πόρους ὁ ναός, δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθῇ ὁ ἐφημέριος διότι τῷ ἐκανονίσθη μισθὸς ἐλάχιστος. Διὰ τοῦ νόμου τούτου καταργοῦνται τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶχε μέχρι τοῦδε ὁ ἐφημέριος, τοιουτοτρόπως δὲ ὁ ἐφημέριος δὲν δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὰ ἐνοριακά, τὰ ὁποῖα εἰσπράττει τὸ ἐνοριακὸν ταμεῖον, ἐὰν δὲ δὲν τῷ πληρώνητε καὶ τὸν μισθόν, τότε πῶς θὰ ζήσῃ; Ἀφοῦ τοῦ ἀφαιρέσητε τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἀπὸ τὸν λαόν, θὰ ζήσῃ μόνον μὲ τὰ τυχηρά.

§161Γ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Νομίζω ὅτι οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου ἔλαβον ἀρκετὰς ἐγγυήσεις διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ βεβαίωσιν τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων ἑκάστου ταμείου καὶ ἐνέγραψαν καὶ τὸν ἔλεγχον κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνωνται οἱ προϋπολογισμοὶ οἱ ἐτήσιοι τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου, καὶ μάλιστα ἔδωκαν τόσην εὐρύτητα εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὥστε ἔδωκαν εἰς πάντα ἐνορίτην ἔχοντα ψῆφον τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ τὴν γνώμην του εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ περιφρουροῦνται τὰ δικαιώματα τοῦ ἐφημερίου. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἔχομεν τὸν ἔλεγχον εὐρύτατον, διότι ἡ ἐξέλεγξις τοῦ προϋπολογισμοῦ φθάνει μέχρι τοῦ Νομάρχου καὶ τοῦ Ἐπισκόπου, ὥστε δὲν διατρέχει κανένα κίνδυνον νὰ ἴδῃ ὁ ἐφημέριος, ὅτι παρορᾶται τὸ δικαίωμά του, ἐνῷ, ὅταν δημιουργηθῶσιν ἐλλείμματα, τότε αὐτὰ θὰ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε θὰ εἶναι ἐντελῶς τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον ἀνεπαρκὲς νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν μέγαν προορισμὸν τὸν ὁποῖον προβλέπει τὸ Δημόσιον. Πρὸς κάλυψιν δὲ τῶν δημιουργηθησομένων ἐλλειμμάτων θὰ εἶναι ἀνάγκη ἐξευρέσεως νέων πόρων, θὰ ἐρχόμεθα δὲ ἐδῶ καὶ θὰ λέγωμεν ὅτι ὁ ναὸς αὐτὸς ἐχρεοκόπησε καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ εὕρωμεν νέα βάρη διὰ τὸν λαὸν πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων.

§162Π. ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν σήμερον, ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν οἰκογενειῶν κατὰ ἐφημέριον· ἑπομένως ἔχομεν κανονίσει ἕνα ἐφημέριον διὰ διακοσίας οἰκογενείας. Πρέπει νὰ ἴδωμεν πόσα θὰ εἰσφέρωσιν εἰς τὸ ταμεῖον τὸ ἐκκλησιαστικὸν αἱ διακόσιαι οἰκογένειαι. Κατὰ τὴν γνώμην μου αἱ διακόσιαι οἰκογένειαι θὰ δίδωσιν ἑκατὸν δραχμὰς τὸν μῆνα.

§163Γ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Δὲν ὑπολογίζετε τοὺς νεωκόρους καὶ τοὺς ψάλτας.

§164Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν θὰ λάβωμεν ὅμως τὰς ἀποδοχὰς τοῦ ἱερέως, διὰ νὰ τὰς δώσωμεν εἰς αὐτούς.

§165Π. ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγομεν, ὅτι οἱ δίσκοι ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν καταργοῦνται.

§166Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἄριστα καταρτισθῆ. Οἱ συντάκται αὐτοῦ εἶχον ὑπ’ ὄψει, ὅτι πρέπει νὰ περιφρουρηθῶσι τὰ δικαιώματα τοῦ ἱερέως, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀμείψωσι καταλλήλως οἱ ἐπίτροποι τοὺς ἱερεῖς καὶ διὰ τοῦτο ἐτέθη τὸ ἀνώτατον ὅριον καὶ τὸ κατώτατον ὅριον, εἶναι δὲ ἐνδεχόμενον οἱ ἐπίτροποι νὰ τοῖς ὁρίσωσι δέκα δραχμὰς τὸν μῆνα καὶ δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ χάσῃ τὰ δικαιώματά του ὁ ἱερεύς. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι κατηρτισμένον ἄριστα καὶ νὰ μὴ ἐπιμένητε.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 22, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 23 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει)· «Οἱ ἐφημέριοι οἱ νῦν ὑπάρχοντες, ἀλλὰ μὴ κεκτημένοι τὰ κατὰ τὸν παρόντα νόμον προσόντα, δικαιοῦνται εἰς μισθοδοσίαν δραχμῶν μέχρις 120 κανονιζομένων ὑπὸ τῶν ἐπιτρόπων».

§168Σ. ΠΟΛΥΖΩΗΣ. Δι’ ἑτέρας διατάξεως περὶ μισθοδοσίας τῶν ἱερέων τῶν ἐχόντων προσόντα σύμφωνα μὲ τὸν νόμον κανονίζεται ὁ μισθὸς τοῦ ἱερέως ἀπὸ ἑκατὸν δραχμὰς ἕως τριακοσίας, ἀφοῦ προηγουμένως ἐθεωρήθη ἀναγκαία ἡ παραμονὴ τῶν παλαιῶν ἱερέων καίπερ μὴ ἐχόντων τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ μισθὸς εἶναι ἀπὸ μηδὲν ἕως ἑκατὸν εἴκοσι δραχμάς. Νομίζω ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ θὰ προκαλέσῃ διακρίσεις, αἱ ὁποῖαι διακρίσεις κατὰ συνέπειαν θὰ φέρωσι μίση μεταξὺ τῶν ἱερέων μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἐνορίας, καὶ τὰ μίση ταῦτα θὰ ὦσιν εἰς βάρος τῶν ἐνοριτῶν καὶ τοῦ θρησκεύματος. Τὸν ἱερέα ἀπολύτως δὲν καθιστᾷ ἱκανὸν ἡ ἐπιστημονικὴ αὐτοῦ μόρφωσις, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ πολλὰ προσόντα, ἤδη μάλιστα, ὅτε διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου πρόκειται νὰ λείψωσιν οἱ αἰδεσιμώτατοι καὶ νὰ ἔχωμεν μόνον τοὺς πανοσιωτάτους. Γνωρίζετε δὲ ποία εἶναι ἡ διαφορά; Αἰδεσιμώτατοι εἶναι οἱ ἔγγαμοι καὶ πανοσιώτατοι οἱ ἄγαμοι· καταλαμβάνετε λοιπὸν τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους διατρέχει ἡ κοινωνία. Καὶ οἱ σιμωνιακοὶ ἀρχιερεῖς ἦσαν πεπαιδευμένοι καὶ ἐπιστημονικῶς μεμορφωμένοι, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἐδημιούργησαν κοινωνικὰ σκάνδαλα. Νομίζω ὅτι, ἐφ’ ὅσον κρίνομεν ἀναγκαίαν τὴν διατήρησιν τῶν ἤδη ὑπαρχόντων ἱερέων, ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ μέτρον τῆς μισθοδοσίας, διότι ὁ ἱερεύς, ὅστις δὲν θὰ στερῆται τῶν προσόντων τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτόν, θὰ αἰσθάνηται μειουμένην τὴν θέσιν αὐτοῦ ἀπέναντι τῶν συναδέλφων του, ἐὰν ἔχῃ μικρότερον μισθόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν θὰ θελήσῃ νὰ δεχθῇ, ὅπως ἡ μισθοδοσία αὐτῶν φθάνῃ μέχρι τῶν δραχμῶν 200.

§169Π. ΖΑΪΜΗΣ. Τότε θὰ καταλήξωμεν οἱ ἱερεῖς νὰ λαμβάνωσι 10 δρ. κατὰ μῆνα.

§170Σ. ΠΟΛΥΖΩΗΣ. Νὰ ἐπιμείνητε τότε εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ 50 δρ. μέχρις 150.

§171ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ παντελοῦς παραγνωρίσεως τῆς ἀνάγκης τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει προσωρινότητος. Ἔχομεν τώρα 6.000 ἱερέων, προκειμένου δὲ τὰ ἔσοδα ταῦτα νὰ διανεμηθῶσι μεταξὺ αὐτῶν, ὁ μισθός των εἶναι γλίσχρος. Καθόσον ὅμως σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ἐκλείψωσιν οἱ ὑπεράριθμοι καὶ θ’ ἀναπτυχθῶσιν αἱ ἐνορίαι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου, βεβαίως θ’ αὐξάνωσι καὶ τὰ ἔσοδα τῶν ἐφημερίων. Δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ κανονίσωμεν τὰ ζητήματα ταῦτα μέχρι τῶν λεπτομερειῶν· θὰ κανονισθῶσι ταῦτα ἀφ’ ἑαυτῶν καὶ διὰ τῆς πείρας, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ σὺν τῷ χρόνῳ, καὶ τότε δύναται νὰ γίνῃ διὰ νομοσχεδίου ἄλλου ἡ ἀναθεώρησις τοῦ παρόντος νόμου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμένητε. Παρακαλῶ δέ, κύριε Πρόεδρε, ἀντὶ «μέχρις 120 δραχ.» νὰ τεθῇ «μέχρις 150».

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 24 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει)· «Ἐφημέριοι διαρκῶς ἀνίκανοι γενόμενοι πρὸς ἱεροπραξίαν εἴτε ἕνεκα γήρατος εἴτε ἕνεκα ἀσθενείας λαμβάνουσι τὸ ἥμισυ τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν διὰ βίου. Πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἀνικάνου γενομένου διορίζεται ἕτερος ἐφημέριος βοηθός, λαμβάνων τὸ ἥμισυ τῆς μισθοδοσίας αὐτοῦ καὶ καρπούμενος τὰ ἐκ τοῦ λειτουργήματος τυχηρά· μετὰ δὲ τὸν θάνατον ἢ τὴν ὁριστικὴν παῦσιν τοῦ ἐφημερίου θεωρεῖται αὐτοδικαίως τακτικὸς ἐφημέριος. Καὶ διὰ τὸν βοηθὸν ἐφημέριον ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου. Ὁ Ἐπίσκοπος, μετὰ τὴν ὁμόφωνον γνωμοδότησιν δύο ἐπιστημόνων ἰατρῶν, ὁρκιζομένων ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, ἀποφαίνεται περὶ τῆς ἐπελθούσης ἀνικανότητος τοῦ ἐφημερίου. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἐπιτρέπεται ἔφεσις ἐνώπιον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ὁ Ἐπίσκοπος, κηρυχθέντος τοῦ τακτικοῦ ἐφημερίου τελεσιδίκως ἀνικάνου, προβαίνει εἰς τὸ διορισμὸν βοηθοῦ ἐφημερίου».

§173Π. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ἀφοῦ ἀναφέρει τὸ ἄρθρον τοὺς καθισταμένους διαρκῶς ἀνικάνους λόγῳ γήρατος, πρέπει νὰ προστεθῇ ὅριον ἡλικίας 68 ἕως 70 ἐτῶν.

§174Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Οἱ κληρικοὶ δὲν εἶναι στρατιωτικοί. «Πόσων ἐτῶν εἶσαι;» «Ὅσων φαίνομαι», λέγει ἡ παροιμία. Δύναταί τις νὰ εἶναι γέρων, ἀλλὰ νὰ εἶναι καὶ ἱκανός, ἢ ἄλλος νὰ εἶναι νέος, ἀλλ’ ἀνίκανος.

§175Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὑπάρχει εἰδικὸς τρόπος, δι’ οὗ διαπιστοῦται ἡ ἀνικανότης. Ἀποφαίνεται ὁ Ἐπίσκοπος μετὰ γνωμοδότησιν δύο ἐπιστημόνων ἰατρῶν ὁρκιζομένων ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου. Οὐδεὶς δὲ ἱκανὸς ἐφημέριος θὰ ζητήσῃ νὰ κηρυχθῇ ἀνίκανος, διότι ἐκτὸς τοῦ μισθοῦ ὁ ἐν ἐνεργείᾳ ἱερεὺς ἔχει καὶ τὰ τυχηρά.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 24 ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 25 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει)· «Ἡ μισθοδοσία τῶν ἱερέων εἶναι ἀκατάσχετος». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 25 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 26 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει)· «Αἱ διατάξεις τοῦ δημοτικοῦ νόμου, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀντίκεινται εἰς τὸν παρόντα νόμον, διατηροῦνται ἐν ἰσχύϊ».

§177Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Προτείνω νὰ προστεθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ δευτέρα παράγραφος ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Ἐπίσης διατηροῦνται ἐν ἰσχύϊ αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 2, ἐδαφίου δʹ καὶ τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου ͵ΓΥΙΔʹ (3414) τῆς 16 Νοεμβρίου 1909, περὶ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου». Ἡ προσθήκη αὕτη εἶναι ἀναγκαία, ἵνα μὴ θεωρηθῇ ὅτι καταργοῦνται αἱ διατάξεις τοῦ νόμου αὐτοῦ περὶ μισθοδοσίας τῶν ἱερέων καὶ περιθάλψεως τῶν πασχόντων ἐκ τῶν περισσευμάτων τοῦ ταμείου αὐτοῦ.

§178ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 26 μετὰ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Βοζίκη προτεινομένης προσθήκης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 27 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει)· «Ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἐπιτροπὴ μεταξὺ τῶν ἄλλων βιβλίων τηρεῖ καὶ βιβλίον τῶν γεννήσεων, γάμων καὶ θανάτων, συντασσόμενον ὑπὸ τῶν ἐφημερίων κατὰ τοὺς ὁρισθησομένους διὰ Β. Διατάγματος τύπους. Κατὰ τὴν εἰς τὸ βιβλίον τοῦτο ἐγγραφὴν τῶν γάμων σημειοῦται καὶ ὁ ἀριθμὸς καὶ ἡ χρονολογία τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀδείας».

§180Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Διὰ νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἄρθρον καὶ ν’ ἀποτελῇ πλήρη ἀπόδειξιν ἡ διάταξις, εἶναι ἀνάγκη, μετὰ τὰς ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου λέξεις «ἐκκλησιαστικῆς ἀδείας» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «συντασσομένης ἐπὶ τοῦ κεκανονισμένου χαρτοσήμου».

§181Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Σήμερον εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουσιν ἐκκλησιαστικὰ βιβλία εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ὅπου οἱ ἱερεῖς ἀναγράφουσι τὰς γεννήσεις, τὴν ἡλικίαν, τοὺς γάμους καὶ τοὺς θανάτους τῶν ἐνοριτῶν. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν ἐν τῷ σχετικῷ ἄρθρῳ, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἀπόδειξιν ἀσφαλῆ. Τὸ βιβλίον λοιπὸν ἐφ’ οὗ θὰ σημειοῦνται ταῦτα, ὡς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, πρέπει νὰ εἶναι βιβλίον ἠριθμημένον, μονογραφημένον, σεσημασμένον καὶ κεκυρωμένον. Ὅταν τοιαῦτα βιβλία ὑπάρχωσι, τότε θὰ ἔχωμεν ἀπόδειξιν ἀσφαλῆ.

§182ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ βιβλίον τοῦτο ἀποτελεῖ πλήρη ἀπόδειξιν, ἐφ’ ὅσον δὲν προσβάλλεται ὡς πλαστόν.

§183Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι ὀρθὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, ἀλλ’ ἡμεῖς ἐλάβομεν πρόνοιαν, ἵνα τὸ βιβλίον τηρῆται κατὰ τοὺς ὁρισθησομένους διὰ Β. Διατάγματος τύπους καὶ εἰς τὸ Β. Διάταγμα βεβαίως θ’ ἀναγραφῶσιν οἱ τύποι. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς καταχωρίσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀδείας τοῦ γάμου, ὡς γνωστόν, κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν τὴν ἄδειαν ἐκδίδει ὁ Ἐπίσκοπος ἐπὶ χαρτοσήμου. Ἡ ἄδεια εἶναι ἔγγραφον πρὸς τὸν ἱερέα, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὸν νὰ τελέσῃ τὴν ἱεροτελεστίαν τοῦ γάμου, καὶ ὁ ἱερεὺς τελεῖ τὸν γάμον, βεβαιῶν ὑπὸ τὴν ἄδειαν ὅτι ἐξετελέσθη ὁ γάμος, καὶ ἐπιστρέφει ταύτην εἰς τὸν Ἐπίσκοπον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν ἱερέα νὰ ἐλέγξῃ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ χαρτοσήμου, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἄδειαν. Ἐὰν ἔτυχε νὰ ἐκδοθῶσιν ἄδειαι οὐχὶ ἐπὶ χαρτοσήμου, νομίζω ὅτι εἶναι κακὸν τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυσθεράπευτον, διότι δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ ἐξέλεγξιν ἐπὶ τῶν ἀδειῶν γάμου, ἵνα ἴδῃ ἂν ἐγένετο ἡ ἀνάλογος χαρτοσήμανσις ἢ οὔ. Ἡμεῖς δὲν πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ τρόπου τῆς χορηγήσεως τῆς ἀδείας. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καθιερώσωμεν βιβλία, ἀφοῦ ὑπάρχουσι τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία ἀπὸ τοῦ 1856, ἵνα ὑπάρχῃ μία πρόσθετος ἀπόδειξις τῶν πράξεων τῶν ἀναγομένων εἰς τοὺς γάμους, τὰς γεννήσεις, τοὺς θανάτους. Ἀδιάφορον, ἂν δὲν τηρηθῇ ὁ νόμος τοῦ 1856, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν κῦρος πλειότερον τῆς ἁπλῆς ἀποδείξεως εἰς τὰ βιβλία ταῦτα, διότι τοῦτο εἶναι διάταξις ἀναγομένη εἰς τὸν ἀστικὸν νόμον περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων, τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ βιάσωμεν ἐν τῷ τοιούτῳ νομοσχεδίῳ. Νομίζω ὅτι, ὡς ἔχει ἡ διάταξις, πληροῖ τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνεγράφη.

§184Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι ἀρκετόν. Ὡς ἐγὼ τὸ διατυπῶ, εἶναι συμπλήρωσις τοῦ ἄρθρου· μετὰ τὴν λέξιν «ἀδείας», νὰ τεθῇ «συντασσομένης ἐπὶ τοῦ κεκανονισμένου χαρτοσήμου».

§185Π. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Προκύπτει ἐκ τοῦ νόμου.

§186Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν προκύπτει. Ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης τὸ Δημόσιον θὰ ὠφεληθῇ, διότι θὰ τηρῶνται τὰ βιβλία ἐν τάξει καὶ θὰ πληρώνηται τὸ ἀνάλογον χαρτόσημον.

§187Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐκτὸς τούτου εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθῃ ἓν ἀπρόοπτον εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Ἐπισκόπου καὶ τὸ βιβλίον ἐκεῖνο νὰ καταστραφῇ καὶ ἐκ τούτου νὰ ἐγερθῶσιν ἀγωγαὶ περὶ ἀκυρότητος διαφόρων γάμων, ἀποδείξεις δὲ περὶ τοῦ κύρους δὲν θὰ ὑπάρχωσιν, ἐνῷ, ὅταν εἶναι εἰς τὸ ἐκκλησιαστικὸν συμβούλιον ἢ εἰς τὸν ναὸν ἓν βιβλίον, μαρτυροῦν τοὺς γάμους οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο, τὰς γεννήσεις, τὰς βαπτίσεις, καὶ τοὺς θανάτους, χρησιμεύει καὶ ὡς ληξιαρχικὴ πρᾶξις καὶ ὡς ἐγγύησις διὰ τοὺς τελεσθέντας γάμους, βαπτίσεις κλπ.

§188Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Βοζίκης, ὁ ὁποῖος συμπίπτει νὰ εἶναι καὶ δικηγόρος, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ πόσαι δίκαι ἐκ στρεψοδικίας ἠγέρθησαν.

§189Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἑκατομμύρια.

§190Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Πολλοὶ ὀφειλέται, θέλοντες ν’ ἀποφύγωσι τὴν πληρωμὴν τῶν ὑποχρεώσεών των, ὑποβάλλουσιν ἐνστάσεις, ὅτι εἶναι ἀνήλικοι, ὅτι ἀπέθανον, ὅτι ὁ γάμος αὐτῶν δὲν ἐγένετο εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἣν ὁ ἀντίδικος ἐπικαλεῖται, καὶ τὸ δικαστήριον εἶναι ὑποχρεωμένον, τοιούτων ἐνστάσεων ὑποβαλλομένων, νὰ διατάξῃ ἀποδείξεις ἐμμαρτύρους, διότι δὲν ὑπάρχει ληξιαρχικὸν βιβλίον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὁ δανειστής, ὑποβληθείσης τῆς τοιαύτης στρεψοδίκου ἐνστάσεως, νὰ καταφύγω καὶ νὰ λάβω ἐπίσημον ἀπόδειξιν τοῦ πράγματος, δυνάμει τῆς ὁποίας θ’ ἀπορριφθῇ ἡ στρεψόδικος αὐτὴ ἔνστασις, ἥτις πολλάκις καὶ μέχρι τοῦ Ἀρείου Πάγου ἔφθασε, διότι τότε πλέον θὰ ὑπάρχῃ ἐπίσημος ἀπόδειξις. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πρέπει διὰ τοῦ νόμου νὰ ὁρισθῇ τοῦτο.

§191Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ δὲν θ’ ἀρνηθῆτε ὅτι εἶναι ἀντικείμενον τοῦ νόμου περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων.

§192Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Δυνάμεθα καὶ ἐνταῦθα νὰ τῷ δώσωμεν κῦρος νόμου.

§193Κ. ΑΙΓΕΙΑΛΙΔΗΣ. Λησμονεῖ ὁ κ. συνάδελφος, καίτοι νομικός, ὅτι ὁ νόμος περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων ἔχει πλείστας ὅσας διατάξεις καὶ προβλέπει σωρείαν περιπτώσεων, δὲν δυνάμεθα δὲ ἡμεῖς ταύτην τὴν στιγμὴν νομοθετοῦντες νὰ δώσωμεν ἰσχὺν νόμου ἀστικοῦ, ὡς ὁ περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων, εἰς ἕνα νόμον ὁ ὁποῖος κανονίζει τὰ τῆς μισθοδοσίας καὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν ἱερέων· δὲν δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν ἐνταῦθα δικονομικὰς διατάξεις καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν σύγχυσιν εἰς τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν· διότι βεβαίως οὐδεὶς θὰ φαντασθῇ ὅτι ἐν τῷ νόμῳ περὶ ἐνοριῶν ὑπάρχουσι διατάξεις ἀφορῶσαι τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν καὶ μεταρρυθμίζουσαι αὐτήν.

§194Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ μὴ δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργός, ἵνα προστεθῶσιν αἱ λέξεις τὰς ὁποίας ἐπρότεινα. Ἐπεθύμουν δὲ νὰ γνωρίζω τίνες οἱ λόγοι, δι’ οὓς δὲν δέχεται τοῦτο καὶ θὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν συνδρομὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Συμβαίνει τὸ ἑξῆς· ὡς γνωρίζετε, τὸ Δημόσιον δαπανᾷ κατ’ ἔτος μέγα ποσὸν χαρτοσήμου διὰ τὰς ἀδείας γάμων, αἵτινες συντάσσονται ἐπὶ δεκαδράχμου χαρτοσήμου, καὶ δύο δραχμὰς διὰ τὸ πιστοποιητικὸν γίνονται 12 δραχμαί. Δυστυχῶς τὸ τέλος αὐτὸ δὲν περιέρχεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀφοῦ συμπεριελήφθη εἰς τὸν νόμον διάταξις καθ’ ἣν θὰ τηρῆται βιβλίον, χωρὶς βεβαίως τοῦτο ν’ ἀποτελῇ ἀπόδειξιν καὶ νὰ λαμβάνηται ἡ ἄδεια ἡ ἐπισκοπική, πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ διάταξις ὅτι ἡ ἄδεια αὕτη θὰ συντάσσηται ἐπὶ τοῦ ἀναλόγου χαρτοσήμου.

§195Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τοῦ κεκανονισμένου χαρτοσήμου.

§196Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Μάλιστα· τοῦ κεκανονισμένου. Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, νὰ τὸ δεχθῆτε.

§197Π. ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ δέχομαι.

§198Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὲ τὴν προσθήκην ὅτι «πᾶσα παράλειψις περὶ τὴν σύνταξιν καὶ τήρησιν τῶν διατάξεων τούτων τιμωρεῖται ὡς παράβασις καθήκοντος», διὰ νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ κύρωσις.

§199Π. ΖΑΪΜΗΣ. Πολὺ καλά.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 27 μὲ τὰς τροπολογίας τῶν κ. Τσιτσάρα καὶ Βοζίκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§201Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Πρὸ αὐτοῦ, κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ πλείστων Βουλευτῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν ζητεῖται νὰ προστεθῇ ἄρθρον 28, σύμφωνον ἄλλως μὲ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ διορισθῇ ἐφημέριος μὴ ὢν ἔγγαμος, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν εἰς τὰ χωρία νὰ ἔχωμεν ἀγάμους ἱερεῖς, τοῦτο δ’ ἀντίκειται καὶ εἰς τὴν θρησκείαν.

§202ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§203Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης.

§204ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐννοῇ ν’ ἀποκλείσῃ τοὺς ἱερομονάχους, πρέπει νὰ δηλώσῃ τοῦτο, διότι, ἂν ὡς ἀγάμους θεωρῇ τοὺς στερουμένους συζύγων, τότε ἀποκλείει ὅσους εἶχον τὸ ἀτύχημα ν’ ἀπολέσωσι τὰς συζύγους των.

§205Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ ἑξῆς· ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε διπλωματούχους τῆς Θεολογικῆς σχολῆς ἱερεῖς, διότι διὰ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ὦσιν ἔγγαμοι τοῖς ἀποκλείετε τὸ ἀνώτερον στάδιον τοῦ Ἐπισκόπου. Αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Εὐρυτανίας, νὰ καθορισθῇ διὰ τὰ χωρία.

§206ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱ ἱερομόναχοι δύνανται νὰ γίνωσιν ἱεροκήρυκες ἢ καθηγηταὶ τῶν ἱερῶν μαθημάτων.

§207Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Νὰ μείνῃ ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον.

§208Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ἡ πρότασις ἡ ἐκ μέρους πολλῶν Βουλευτῶν ὑποβληθεῖσα, ἐν οἷς συγκαταριθμοῦμαι καὶ ἐγώ, πρόκειται νὰ συμπληρωθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον ὡς ἄρθρον 28, κατὰ τὸ ἄρθρον δὲ τοῦτο ἀποκλείεται πλέον ὁ ἄγαμος ἱερεὺς ἐν τοῖς ἐνοριακοῖς ναοῖς πᾶσι, νὰ γίνῃ μία προσθήκη καθ’ ἣν νὰ ἐξαιρεθῶσιν οἱ ἱερομόναχοι, οἱ ὁποῖον δικαιοῦνται οὐχὶ πλέον εἰς τοὺς ἐνοριακοὺς ναοὺς τῶν χωρίων ἢ τῶν πόλεων, ἀλλὰ τῶν ἐνοριῶν τῶν ἐν ταῖς Μοναῖς ἐκκλησιῶν εὑρισκομένων, νὰ παραμένωσιν ὡς ἐφημέριοι. Τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ.

§209Π. ΖΑΪΜΗΣ. Προκειμένου περὶ τροπολογίας τοῦ κ. Τσιτσάρα νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα ἐκ τοῦ προχείρου νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀγαμίας τοῦ κλήρου.

§210Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως· πῶς εἶναι δυνατόν; Πρῶτον, κύριε Πρόεδρε, ἡ πρότασις φέρει ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἀπαραδέκτου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοῦτο καὶ μόνον τὸ ζήτημα, ὅτι καθορίζει διὰ τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν ἄνω τῶν 5.000 κατοίκων ὡς προσὸν ἐφημερίου τὸ δίπλωμα τῆς Θεολογικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου. Καὶ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸν· εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ὅτι θ’ ἀνεύρῃ πτυχιούχους τῆς Θεολογικῆς σχολῆς ὡς ἐφημερίους, ὅτε διὰ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ ἐγγάμου βίου ἀποκλείομεν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τοῦ Ἐπισκόπου; διότι βεβαίως ἐπιστήμων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις ὅτι κατηνάλωσεν ὁλόκληρον τὸν βίον αὐτοῦ διὰ νὰ γίνῃ ἐφημέριος. Ὅταν δὲ κλείσωμεν τὴν θύραν τοῦ Ἐπισκόπου ἀπὸ τοὺς ἀποφοίτους τῆς Θεολογικῆς σχολῆς, τότε ἐγείρομεν οἰκοδόμημα ἐρειδόμενον ἐπὶ τῆς ἀστειότητος καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῆς ἄμμου κἄν. Ἡ παρατήρησις τῶν κ. συναδέλφων περὶ ἀναγραφῆς τῆς περὶ ἐγγάμων διατάξεως, ἂν ἐπιμένῃ εἰς ταύτην ἡ Βουλή, πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὰς κωμοπόλεις καὶ τὰ χωρία, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι κάτω τῶν 5.000 κατοίκων, καίτοι εἶμαι τῆς γνώμης ν’ ἀπορριφθῇ ἐντελῶς ἡ διάταξις, διὰ δὲ τὰς πόλεις ἔνθα ἔχει καθορισθῆ ὡς προσὸν τὸ δίπλωμα τῆς Θεολογικῆς σχολῆς ἐκεῖ νὰ μείνῃ ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ὑπενθυμίζω τὸ ἀπαράδεκτον.

§211ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται, νομίζω, περὶ παρεξηγήσεως. Οἱ ἄγαμοι ἔχουσι τὴν θέσιν των ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς καθηγηταὶ τῶν ἱερῶν μαθημάτων καὶ ὡς ἱεροκήρυκες καὶ νὰ γίνωσιν ἐφημέριοι. Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐνόουν τὸν ἀποκλεισμόν τῶν ἱερομονάχων. Πᾶς γενόμενος μοναχὸς κατὰ τὰς διατάξεις τῆς Ἐκκλησίας ἀποτάσσεται τῷ κόσμῳ καὶ ἀφιεροῖ ὁλόκληρον τὸν βίον αὑτοῦ εἰς τὴν Μονήν. Αὐτὸς δύναται νὰ μετατεθῇ ἀπὸ Μονῆς εἰς Μονήν, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸν κόσμον. Περὶ τούτου πρόκειται, περὶ ἱερομονάχων, οἵτινες ἀφιεροῦσιν ἑαυτοὺς εἰς μίαν Μονήν· αὐτοὶ πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσιν, οὐχὶ δὲ πάντες οἱ ἄγαμοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ τρέξωσιν ἄλλο στάδιον εἴτε ὡς Ἐπίσκοποι εἴτε ὡς Μητροπολῖται. Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι πρόκειται ν’ ἀποκλεισθῶσιν οἱ ἱερομόναχοι, νὰ μὴ φέρωμεν δηλαδὴ ἐφημερίους ἐκ τῶν Μονῶν, καὶ αὐτὸ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ δεχθῇ.

§212Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀφήσωμεν καί τινας ἐπαρχίας μὲ τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμά των. Νομίζω ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι σπουδάζουσι θὰ εὕρωσι πόλεις μεγάλας, εἰς τὰς ὁποίας δύνανται νὰ ζήσωσι.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ τροπολογία ἀποσύρεται.

§214Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ περὶ ἱερομονάχων γίνεται δεκτὸν ὡς διετύπωσεν αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§216ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δηλαδή;

§217ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κλπ.). Ἰδοὺ πῶς (ἀναγινώσκει)· «Ἄρθρον 28. Ἀπαγορεύεται ὁ διορισμὸς ἱερομονάχων ὡς ἐφημερίων».

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 28, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§219Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη ἤδη, κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ τελευταίου ἄρθρου νὰ προστεθῶσιν ἄρθρα τινά, διὰ τῶν ὁποίων θὰ κανονισθῶσι διάφορα ζητήματα. Καὶ πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν κτητορικῶν καὶ συναδελφικῶν ναῶν τῆς Ἑπτανήσου διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προστεθῇ ἄρθρον 29, ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρ.29. Δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου οἱ ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ ἀλλαχοῦ κτητορικοὶ καὶ συναδελφικοὶ ναοί, ἐκτὸς ἂν ζητήσωσι τοῦτο ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει οἱ κτήτορες ἢ ἀδελφοί, ὅτε μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ ἁρμοδίου Ἐπισκόπου προκαλεῖται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὸ ἀναγκαῖον Β. Διάταγμα». Εἶναι προσθήκη ἄρθρου συνταχθέντος μετὰ συνεννόησιν τῶν συναδέλφων ἐξ Ἑπτανήσου, ἵνα κανονισθῇ ἡ θέσις τῶν τοιούτων ναῶν. Ἕτερον ζήτημα ἐκινήθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Λακεδαίμονος κ. Βαρβιτσιώτου, τὸ ὁποῖον εἶναι καλὸν ἐπίσης νὰ κανονισθῇ. Ὑπάρχουσι συνοικισμοί, χωρία καὶ κῶμαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι διπλῆν τὴν ἕδραν, μίαν χειμερινὴν καὶ ἑτέραν θερινήν, καὶ ἢ μετοικοῦσιν ὁλόκληροι μετὰ τοῦ ἱερέως ἀκόμη, ἢ δὲν μετοικοῦσι πάντες, ἀλλὰ τὸ πλεῖστον μέρος. Τὰ τῶν ἐφημερίων τῶν χωρίων τούτων ἔπρεπε νὰ κανονισθῶσι κατὰ τρόπον διάφορον. Συνέταξα λοιπὸν ὡς ἄρθρον 30 τὴν ἑξῆς προσθήκην (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρ.30. Ὅπου ὑπάρχουσι κῶμαι καὶ χωρία ἔχοντα διπλῆν ἕδραν χειμερινὴν καὶ ἐαρινήν, ὁ ἐφημέριος παρακολουθεῖ τοὺς ἐνορίτας. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν μετοικῶσι πάντες, ἀπομένῃ δὲ μονίμως ἐγκατεστημένος εἰς τὴν μίαν τῶν ἑδρῶν ἀριθμὸς οἰκογενειῶν δυνάμενος ν’ ἀποτελέσῃ ὑπὸ τοὺς ὅρους τῶν ἄνω ἄρθρων ἐνορίαν, δύναται νὰ διορισθῇ καὶ δεύτερος ἐφημέριος δι’ αὐτούς· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ Ἐπίσκοπος κανονίζει τίς τῶν δύο ἐφημερίων θὰ παρακολουθήσῃ τοὺς μετοικοῦντας ἐνορίτας. Ἐὰν δὲ ἡ μετοίκησις γίνεται εἰς ἄλλην κώμην ἢ χωρίον, ἔνθα ὑπάρχει ἐφημέριος, δὲν διορίζεται διὰ τοὺς μετοικοῦντας δεύτερος τοιοῦτος». Διότι ὑπάρχουσι καί τινες κῶμαι, αἱ ὁποῖαι μετοικοῦσιν εἰς ἄλλα χωρία κατῳκημένα. Ἐπίσης εἶναι ἀνάγκη καὶ ἕτερον ἄρθρον νὰ προσθέσωμεν, ὑπ’ ἀριθ. 31, διότι παρελείψαμεν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν εἰς τὸ περὶ ἐκλογῆς τῶν ἐπιτρόπων μέρος περὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἁρμοδίας, ἵνα καλῇ τοὺς ἐνορίτας εἰς τὴν ἐκλογήν, περὶ τοῦ χρόνου τῆς ἐκλογῆς καὶ περὶ τῆς ἐκδικάσεως τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς. Πρὸς τοῦτο συνέταξα ὡς ἄρθρον 31 τὴν ἑξῆς προσθήκην (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρ.31. Διὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς διὰ ψηφοδελτίων μυστικῆς ψηφοφορίας ἐκλογῆς τῶν ἐπιτρόπων συγκαλοῦνται οἱ ἐνορῖται ὡς καὶ οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 ἐπίτροποι τῶν ὀρθοδόξων ἐνοριακῶν ναῶν τῆς νήσου Τήνου, διαταγῇ τοῦ Ἐπισκόπου, τὸ πρῶτον δεκαήμερον τοῦ Σεπτεμβρίου. Τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς δικάζει ὁ εἰρηνοδίκης· ἐν περιπτώσει δ’ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ἐπαναλαμβάνεται αὕτη ἐντὸς δεκαημέρου ὡς ἄνω. Ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐκλεχθέντων ἄρχεται τῇ 1 Ὀκτωβρίου. Ἐὰν κενωθῇ ἐν τῷ μεταξὺ θέσις τις ἐπιτρόπου, συγκαλοῦνται ἐπίσης οἱ ἐνορῖται, ὡς καὶ οἱ ἐπίτροποι τῶν εἰρημένων ναῶν τῆς νήσου Τήνου, ἐντὸς μηνὸς πρὸς ἐκλογὴν τοῦ ἀντικαταστάτου, ὅστις, ἐκλεγόμενος διὰ τὸν ὑπόλοιπον μέχρι τέλους τῆς τριετίας χρόνον, ἀναλαμβάνει ὑπηρεσίαν ἅμα τῇ ἐπικυρώσει τῆς ἐκλογῆς του ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου».

§220Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νὰ προστεθῇ, ὅτι ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς θὰ ἐποπτεύωσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι ἢ ὑποδιδάσκαλοι.

§221Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, διότι τὴν περίπτωσιν ταύτην θὰ κανονίσῃ τὸ Β. Διάταγμα. Ἐνόμισα ἐπίσης ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος μία διάταξις ἀφορῶσα εἰς τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου. Ταύτην διετύπωσα ὡς ἑξῆς: «Ὁ χρόνος τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει ὁρισθήσεται διὰ Β. Διατάγματος». Ἡ διάταξις αὕτη οὐδεμίαν φέρει δυσκολίαν· διευκολύνει μᾶλλον τὸν Ὑπουργὸν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, εἴτε κατὰ πόλεις καὶ χωρία εἴτε κατ’ ἄρθρον.

§222Π. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Μάλιστα.

§223Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Ἐλησμονήσατε ἕν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Εἴς τινας τῶν νήσων καὶ μάλιστα τῶν Κυκλάδων ἐν τῷ αὐτῷ συνοικισμῷ ὑπάρχουσι δύο ἢ πλείονες ἐκκλησίαι αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποτελέσωσι δυνάμει τοῦ νόμου δύο ἐνορίας. Ὑπάρχει δὲ συμφωνία μεταξὺ τῶν κατοίκων, καθ’ ἣν τὴν μίαν Κυριακὴν ἐκκλησιάζονται οἱ ἄνθρωποι εἰς τὸν ἕνα ναὸν καὶ τὴν ἄλλην εἰς τὸν ἄλλον· περὶ τούτου πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§224Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ ἐνόμισα ὅτι ἀνάγεται εἰς τὸ ζήτημα τῆς συμπήξεως τῶν περισσοτέρων ἐνοριῶν. Μεταξὺ δὲ τῶν ὅρων τῆς συμπήξεως δύναται ν’ ἀναγραφῇ τοῦτο ἐν τῷ ἐκκλησιαστικῷ Διατάγματι. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Βοζίκη προταθέντα καὶ ἀναγνωσθέντα ἄρθρα 29, 30 καὶ 31).

§225Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ψηφίζοντες τὸ σχετικὸν ἄρθρον περὶ ἐκλογῆς τῶν ἐφημερίων παρελείψαμεν νὰ ὁρίσωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς αὐτῶν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ περὶ τούτου διάταξις.

§226Π. ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα προστίθεται ἄρθρον 32 καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Τὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ παρόντος νόμου ἐν γένει καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων, τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτρόπων διὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐλεγκτῶν, τὰς προτάσεις τῶν ἐνοριτῶν πρὸς διορισμὸν ἐφημερίων καὶ διακόνων, τὴν τήρησιν βιβλίων καὶ τὰς λεπτομερείας τῆς διαχειρίσεως τῆς κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας τοῦ ναοῦ κανονισθήσονται διὰ Β. Διατάγματος». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 33 καὶ τελευταῖον εἶναι τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Χ. Βοζίκη προταθέν·

§228Π. ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς αὐτὸ νὰ προστεθῇ καὶ ὅτι: «Πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται».

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 33 διετυπώθη ὡς ἑξῆς· «Πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται. Ὁ χρόνος τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει ὁρισθήσεται διὰ Β. Διατάγματος». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 33 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§230Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ καὶ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ».

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 1–9 τοῦ νομοσχεδίου). Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§232Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔχω, Κύριοι, τὴν εὐτυχίαν νὰ εἶμαι στρατιωτικὸς καὶ νὰ γνωρίζω τὰ θέματα ἐκεῖνα ἐφ’ ὧν πρόκειται ν’ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλή, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὑπάρχουσι ζητήματα ἐν τῷ νομοθετήματι τούτῳ ἀντιληπτὰ εἰς πάντας τοὺς κ. Βουλευτάς, θέματα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἀπαιτοῦνται βεβαίως εἰδικαὶ γνώσεις, ἵνα μορφώσῃ τις γνώμην καὶ ἐκφράσῃ αὐτήν, πείσῃ δ’ οὕτω ὅτι ἔν τισι τῶν ἄρθρων τούτων δὲν ἐπεκράτησε τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἐπικρατήσῃ διὰ τὴν καλὴν διασκευὴν τοῦ ἐν γένει ὀργανισμοῦ τοῦ στρατεύματος (θόρυβος).

§233Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ταύτην τὴν στιγμὴν συζητοῦμεν τὸ σπουδαιότερον νομοσχέδιον, εἰς τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ὁποίου ἡμέραν τινὰ ἡ Ἑλλὰς θὰ στηρίξῃ τὰς ἐλπίδας της, καὶ ὅμως δὲν εἶναι κατάστασις αὐτὴ ἡ ὁποία παρουσιάζεται ταύτην τὴν στιγμὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ ἡσυχάσωσιν.

§235Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ σεβαστοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Καρδίτσης ἔπρεπε νὰ κάμωσιν ἐντύπωσιν εἰς τοὺς κ. συναδέλφους. Πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸ σοβαρώτερον τῶν νομοσχεδίων, τὸ ἀφορῶν εἰς αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τῆς χώρας καὶ εἰς τὸ μέλλον αὐτῆς καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου. Καὶ ἐνῷ συζητοῦμεν τοῦτο ἐγείρεται θόρυβος δεξιά, θόρυβος ἀριστερά, ὡσεὶ πρόκειται περὶ παρωνυχίδος.

§236Μ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Φυσικὸν εἶναι, ὅταν εἰς τοιαύτας στιγμὰς ἔρχωνται τοιαῦτα νομοσχέδια πρὸς συζήτησιν.

§237Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἀφήσατε, παρακαλῶ, νὰ ἔχω τὴν γνώμην μου, διότι, ἐὰν δὲν εἴχετε καιρὸν ν’ ἀναγνώσητε τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι πρέπει νὰ παρακωλύσητε καὶ τοὺς ἄλλους νὰ ἐκφράσωσι τὴν γνώμην των. Ἂν εὑρισκόμεθα ὑπὸ διαφόρους περιστάσεις, ἐκ τούτου δὲν ἕπεται ὅτι καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὅπως ὅπως τὸ νομοσχέδιον. Εἶμαι ἐν τούτοις διατεθειμένος, Κύριοι, νὰ κατέλθω τοῦ βήματος, ἐὰν ἡ Βουλὴ δείξῃ ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ ἐπὶ τούτου νὰ γίνῃ συζήτησις.

§238ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἆ! ὄχι, ὄχι· θὰ συζητήσωμεν.

§239Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ὑπάρχουσι παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἐγὼ τουλάχιστον ἔχω πατριωτικὸν καθῆκον ν’ ἀναπτύξω εἰς τὴν Βουλήν. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ διατάξεως ἀφορώσης τὸν Ἀρχιστράτηγον τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, καὶ προκειμένου περὶ τοιαύτης διατάξεως ἔπρεπε τὸ νομοσχέδιον νὰ εἶναι συντεταγμένον κατ’ ἄλλον τρόπον, καὶ οὐχὶ καθ’ ὃν ἔχει συνταχθῆ, διότι, ἐνῷ τὸ ἄτομον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Πολιτεία πρόκειται ν’ ἀναθέσῃ ἐν καιρῷ δράσεως, ἐν καιρῷ πολέμου, ὅλην τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ περιβάλῃ αὐτὸ δι’ ὅλων τῶν εὐθυνῶν τῶν παρομαρτουσῶν εἰς μίαν τοιαύτην ἀρχηγίαν, τὸ πρόσωπον τοῦτο, λέγω, κατὰ τὸ διάστημα τῆς εἰρήνης ἔχομεν κεκλεισμένον εἰς τὸ ἀναθεωρητικὸν δικαστήριον, ἄμοιρον καὶ ἀμέτοχον ὅλων ἐκείνων τῶν λεπτομερειῶν, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην νὰ εἶναι κάτοχος ὁ μέλλων ἀρχηγὸς τοῦ στρατεύματος, ἵνα ἐν ἐπιγνώσει ὁδηγήσῃ τὸ στράτευμα αὐτοῦ εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν· τὸ πρόσωπον τοῦτο, πρὸς τὸ ὁποῖον τὸ ἔθνος πρέπει ν’ ἀποβλέπῃ μετὰ τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ πεποιθήσεως, ἥτις θέλει δώσει ἀποτελέσματα τοιαῦτα, ὥστε ἡ πατρὶς ἡμῶν οὔτε τῶν δαπανῶν νὰ φεισθῇ οὔτε τὰς θυσίας τοῦ αἵματος νὰ ὑπολογίσῃ, τὸ πρόσωπον τοῦτο κατὰ τὸ διάστημα τῆς εἰρήνης, τῆς προπαρασκευῆς δηλαδὴ αὐτοῦ, τὸ θέτομεν ἐκτὸς πάσης ἐνεργείας, ἐγκεκλεισμένον εἰς τοὺς τέσσαρας τοίχους τοῦ ἀναθεωρητικοῦ δικαστηρίου, εἰς οὐδὲν συμβούλιον λαμβάνον μέρος, εἰς οὐδεμίαν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατεύματος, παρὰ τὴν τελευταίαν στιγμήν, ὅταν θέλῃ κηρυχθῆ ἡ ἐπιστράτευσις, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει καλέσει αὐτὸ καὶ τῷ εἴπει· νὰ τεθῇς ἐπὶ κεφαλῆς καὶ νὰ ὁδηγήσῃς τὸν Στρατὸν ἐκεῖ, ὅπου τὸ καθῆκον καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς πατρίδος καλοῦσιν αὐτόν! Καὶ ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τοιαύτης διοικήσεως; Πᾶς τις δύναται νὰ ὑπολογίσῃ τὰς συνεπείας. Εἶναι δὲ πρωτοφανὲς καὶ πρωτάκουστον ὁ Ἀρχιστράτηγος νὰ εὑρίσκηται ἐκτὸς τοῦ κέντρου τῆς δράσεως, ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, καὶ μόνον καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ὑψηλὰ αὐτοῦ καθήκοντα πρὸς τὴν πατρίδα, μόνον τότε καλεῖται νὰ φροντίσῃ περὶ τοῦ στρατεύματος αὐτοῦ. Ἐν καιρῷ εἰρήνης εἶναι ὄργανον τοῦ ἐπιτελάρχου. Ὁ ἐπιτελάρχης καθιστᾷ εἰς αὐτὸν γνωστὸν τὸν τρόπον τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸν τρόπον τῆς συγκεντρώσεως καὶ ὅλας τὰς λεπτομερείας τοῦ στρατεύματος τὰς πολυποικίλους καὶ πολυσχεδεῖς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπεν ὁ Στρατάρχης, ὁ μέλλων νὰ ὁδηγήσῃ τὸ στράτευμα, νὰ ἔχῃ λεπτομερεστάτην γνῶσιν καὶ νὰ δύναται νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ἔχῃ πεποίθησιν ἐπὶ τῶν στελεχῶν ἐκείνων, ἅτινα καλοῦνται νὰ ὁδηγήσωσι τὰς μεγάλας μονάδας καὶ τὰς μικρὰς μονάδας ἐπὶ τῶν πεδίων τῶν μαχῶν. Οὔτε εἰς τὰ συμβούλια, οὔτε εἰς τὴν ἐπιθεώρησιν ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης ἔχει θέσιν ὁ Ἀρχιστράτηγος. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ προσώπων· πρόκειται περὶ θεσμοῦ. Διὰ τοῦ καταστατικοῦ τούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θέλει ἐντὸς ὀλίγου γίνει νόμος τοῦ Κράτους, καθιεροῦμεν τοιαύτας ἀρχάς, τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ χαρακτηρίσω ἐκτρόπους καὶ καταστρεπτικὰς διὰ τὸ στράτευμα καὶ μὴ δυναμένας νὰ ἐμπνεύσωσιν ἐμπιστοσύνην. Δηλοῦσιν αὗται ὅτι δὲν σκεπτόμεθα σπουδαίως καὶ σοβαρῶς περὶ καταρτισμοῦ στρατεύματος ἀνταξίου καὶ τῶν περιστάσεων καὶ τῶν ἀπαιτήσεων τῆς πατρίδος. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεταρρυθμίσῃ τὴν διάταξιν ταύτην, τὴν ἀφορῶσαν τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀρχιστρατήγου, διότι, ἐὰν μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, βεβαίως θέλομεν ἔχει ἀποτελέσματα οἰκτρά. Ἔχετε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μέλος τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸν Ἀρχιστράτηγον! Ἔχετε ἄλλα πρόσωπα ὑποδεέστερα ἐν τῇ ἱεραρχίᾳ τοῦ στρατεύματος, τὸν δὲ Ἀρχιστράτηγον, εἰς τὸν ὁποῖον θέλετε ἀναθέσει τὴν εὐθύνην τοῦ στρατεύματος, τὴν εὐθύνην τοῦ νὰ ἔλθῃ νικητὴς ἢ νὰ πέσῃ εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, τὸν θέλετε Πρόεδρον τοῦ ἀναθεωρητικοῦ δικαστηρίου καὶ μόνον κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν καλεῖτε Αὐτὸν ν’ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν. Εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ ἔχωμεν στράτευμα ὑπὸ τοιούτους ὅρους; Δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἔχωμεν τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα εἴχομεν κατὰ τὸ 1897, ὁπότε εἴχομεν ἀρχηγοὺς φιλοτίμους, πεπαιδευμένους, ἱκανούς, γενναίους, ἀλλ’ ἄνευ προεκπαιδεύσεως· διότι βεβαίως, ἐὰν κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897 ὑπῆρχεν ἡ ἐκπαίδευσις ἐκείνη, ἥτις ἀπαιτεῖται εἰς τοιαύτας περιστάσεις, θὰ εἴχομεν ἀποτελέσματα πολὺ διάφορα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔσχομεν. Διὰ τοῦτο συνιστῶ, ὅπως μεταρρυθμισθῇ τὸ ἄρθρον, ὅπως εἶναι εἰς θέσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὸ μεταρρυθμίσῃ ἐν ἐπιγνώσει καὶ τῶν ἐπιστημονικῶν συνθηκῶν καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατεύματος.

§240Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, Κύριοι, ἵνα διὰ βραχέων ὁμιλήσω, διότι δὲν μοὶ ἐπιτρέπει ἡ κατάστασις τῆς φωνῆς μου δυστυχῶς...

§241ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ποῖος σοῦ λέγει νὰ φωνάζῃς τόσον πολύ;

§242Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶμαι ἀσθενὴς ἐκ τῶν θυμῶν τοὺς ὁποίους μοὶ προκαλεῖ ἡ ἐπιμονή σας, κύριε Ὑπουργέ. Εἶμαι, λέγω, ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον τὸ σχετικὸν τοῦ ὀργανισμοῦ, βεβαίως εἰσάγει τι καινοφανὲς ἐν τῇ καθόλου στρατιωτικῇ νομοθεσίᾳ, οὐ μόνον τῇ ἡμετέρᾳ, ἀλλὰ καὶ τοῖς ξένοις, εἰδικῶς διὰ τὴν θέσιν τοῦ Ἀρχιστρατήγου. Παρ’ ἡμῖν τὸ καινοφανὲς εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ θέσις τοῦ Ἀρχιστρατήγου εἶναι ἡ θέσις τοῦ ἀξιωματικοῦ τοῦ ἐνδεδειγμένου διὰ τὴν διοίκησιν, τοιοῦτοι δὲ ἀξιωματικοὶ δὲν ζητοῦνται μεταξὺ τῶν κατεχόντων θέσεις δικαστικάς, διότι ἔδει νὰ συνηθίσωμεν τὸν στρατιώτην νὰ βλέπῃ Ἀρχιστράτηγον διοικοῦντα καὶ ἐπιθεωροῦντα οὐχὶ δὲ δικάζοντα ἀναθεωρήσεις. Τοῦτο ἐν οὐδεμιᾷ στρατιωτικῇ νομοθεσίᾳ ὑπάρχει. Εἰς τὰ Κράτη τὰ μοναρχούμενα οἱ Ἀρχιστράτηγοι ἀνήκουσιν εἰς τὸ μεγαλεῖον τῆς Βασιλικῆς ἁλουργίδος, εἰς δὲ τὰ Κράτη τὰ δημοκρατούμενα εἶναι ἐνδεδειγμένος ὁ Ἀρχιστράτηγος, ἔσχον δὲ τὴν τιμὴν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ Ἀρχιστράτηγος ἦτο ἐπὶ πολὺν χρόνον ὁ Φρούραρχος τῶν Παρισίων. Τὸ ἄρθρον τοῦτο λοιπὸν εἶναι καινοφανές, διότι ἡμεῖς ἐνταῦθα, ἀφοῦ ἐστερήσαμεν τὸν ἑλληνικὸν στρατόν, καὶ ἡ ἱστορία θὰ κρίνῃ περὶ αὐτοῦ, τοῦ θεάματος τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ὑπὸ τῆς Βασιλικῆς ἁλουργίδος ἐν καιρῷ πολέμου, θέλομεν στερήσει τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν καὶ τοῦ θεάματος πραγματικοῦ Ἀρχιστρατήγου. Ὁ Ἕλλην στρατιώτης, ἐὰν ἡ διάταξις αὕτη γένηται δεκτή, ὡς φοβοῦμαι ὅτι θὰ γίνῃ, θὰ γνωρίζῃ μόνον ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ θέλει ὁδηγήσει τοῦτον ἐν καιρῷ πολέμου, ἀλλὰ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ δὲν θὰ δύναται νὰ ἴδῃ, διότι εἶναι πρόσωπον δικαστικόν, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται οὔτε ἐπὶ τοῦ πεδίου τῶν ἀσκήσεων νὰ ἵσταται, ὡς μὴ ἔχον μηδεμίαν δικαιοδοσίαν. Τὸ νομοσχέδιον δὲ τοῦ ὀργανισμοῦ, ἀφαιροῦν ἐντελῶς πᾶσαν τοιαύτην δικαιοδοσίαν, εἶναι ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἄδικον δι’ αὐτὸ τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀρχιστρατήγου κατὰ τοῦτο· τὸ νομοσχέδιον παρέχει εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον μόνον δικαιώματα ἀναμίξεως ἐν καιρῷ εἰρήνης εἰς τὰ ζητήματα τῆς παρασκευῆς τῶν ὑλικῶν τοῦ στρατοῦ, οὐχὶ δὲ καὶ τοῦ προσωπικοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὕδρας συνάδελφος ὑπέπεσεν εἰς λάθος εἰπὼν ὅτι δὲν μετέχει ὁ Ἀρχιστράτηγος τοῦ συμβουλίου τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, διότι πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐψηφίσαμεν νομοσχέδιον ἐν τῷ ὁποίῳ περιελάβομεν διάταξιν καθ’ ἣν ἀντὶ τοῦ Γεν. Διοικητοῦ τοῦ Στρατοῦ μετέχει τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, εὑρίσκεται δὲ ἐν τῷ δικαίῳ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας μὴ ἀντιληφθεὶς τὸ πρᾶγμα, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη ἀσυζητητὶ καὶ ἀμφιβάλλω ἄν τις ἄλλος, ἐκτὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἐμοῦ, ἀντελήφθη τοῦτο. Ὥστε τὸ νομοθέτημα τοῦτο, τὸ ψηφισθὲν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν ὀργανισμόν, παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον ἵνα γνωμοδοτῇ περὶ τῶν ὑλικῶν τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ μὴ ὁ Ἀρχιστράτηγος ἐν καιρῷ πολέμου θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἔλλειψιν ὑλικῶν ἢ διὰ τὴν κακὴν προμήθειαν τῶν ἵππων; Τὴν εὐθύνην ἡ ἱστορία θὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν Ἀρχιστράτηγον διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος, καὶ τὴν εὐθύνην ταύτην συμμερίζονται οἱ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Στρατάρχου ἀξιωματικοί. Καὶ δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ· πῶς θέλετε νὰ ζητήσητε εὐθύνας παρὰ τοῦ Ἀρχιστρατήγου, ὅταν τοποθετῆτε ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτοῦ ἀξιωματικοὺς περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐξήνεγκε γνώμην ἂν πρέπει νὰ προαχθῶσι; Καὶ δύναται νὰ καλυφθῇ ἡ εὐθύνη ὄπισθεν τῆς γνώμης τῶν μεράρχων, οἵτινες εἶναι ὑποτεταγμένοι; Τοῦτο εἶναι ἄδικον. Ἀλλ’ ἔχει καὶ ἕτερον ἄδικον τὸ νομοσχέδιον. Πῶς θὰ γνωρίζῃ ὁ Ἀρχιστράτηγος τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ τίνες εἶναι οἱ ἱκανοὶ ἀξιωματικοὶ διὰ νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις τοῦ Ἐπιτελείου; Ἡ ἐπιφοίτησις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος θέλει φωτίσει τοῦτον; Ἐφ’ ὅσον δίδομεν εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον τὸ δικαίωμα νὰ ὑποδείξῃ τὰ κατάλληλα διὰ τὸ Ἐπιτελεῖον πρόσωπα, εἶναι ὀρθὸν νὰ δίδωμεν εἰς αὐτὸν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ προεδρεύῃ τοῦ συμβουλίου τῶν μεράρχων, διότι προεδρεύων τοῦ συμβουλίου τῶν μεράρχων καὶ παρακολουθῶν τὴν ἄσκησιν τῶν ἀξιωματικῶν δύναται νὰ εἶναι γνώστης οὐχὶ ἁπλῶς μόνον τῆς ἱκανότητος ἑκάστου ἀξιωματικοῦ λόγῳ γνώσεων, ἀλλὰ καὶ λόγῳ χαρακτῆρος καὶ λόγῳ ἰδιαζούσης χρησιμότητος ἑκάστου ἀξιωματικοῦ, διότι δύναται εἷς ἀξιωματικὸς νὰ εἶναι κάτοχος πληρέστατα θεωρητικῶς τῆς πολεμικῆς τέχνης, νὰ μὴ εἶναι δὲ κατάλληλος διὰ διοίκησιν πραγματικήν. Ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνον συγχρόνως ἀρχὴν εἰσάγομεν στεροῦντες τὸν Ἀρχιστράτηγον τοῦ δικαιώματος ὅπως γνωμοδοτῇ περὶ τῶν λοιπῶν ἀξιωματικῶν, ἐπιβάλλοντες δὲ εἰς αὐτὸν τὴν ὑποχρέωσιν ἵνα γνωμοδοτῇ περὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου. Γνωρίζω τοὺς λόγους δι’ οὓς ταῦτα ἐκανονίσθησαν καὶ δὲν ἀξιῶ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ ἐντίμου καὶ πεπειραμένου στρατιώτου, ὅστις οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι, ἂν ἐξ ὑπαρχῆς ἤθελεν αὐτὸς καὶ μόνος ἀσχοληθῆ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀλλοίας διατάξεις ἤθελεν εἰσαγάγει. Ἀλλ’ οὗτος κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν εὑρέθη ἐνώπιον συντεταγμένου ἔργου, τὸ ὁποῖον μόλις προέλαβε νὰ διορθώσῃ ἐν πολλοῖς, δὲν ἀναμένω δὲ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δηλώσῃ οὔτε νὰ προσεπικυρώσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγὼ εἶπον. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ παρ’ ἡμῖν αὐτοῖς ἐνταῦθα ἡ δυσπιστία πρὸς τὰ ἴδια ἡμῶν ἔργα, διότι ἐγένετο ἡ κατάργησις τῆς Γενικῆς Διοικήσεως καὶ δὲν ἐπιστεύθη ὅτι ἡ κατάργησις ἐψηφίσθη. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εἶχεν ὡριμάσει ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει ἡ ἰδέα τῆς καταργήσεως τῆς Γενικῆς Διοικήσεως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς τὰ ἔργα ἡμῶν. Ἀκριβῶς δὲ φοβοῦμαι ὅτι εἰς τὴν λοξοδρομίαν ταύτην, περὶ τὸν καθορισμὸν τῆς θέσεως τοῦ Ἀρχιστρατήγου, ὁδηγεῖ ἡμᾶς καὶ τοὺς συντάκτας τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν Βουλὴν ἡ ἔλλειψις ἀσφαλείας ὅτι ἡ κατάργησις τῆς Γενικῆς Διοικήσεως δὲν θέλει ἐπαναφέρει τὸ αὐτὸ σύστημα δι’ ἄλλου τινὸς θεσμοῦ. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὁρίζεται Ἀρχιστράτηγος ὡς Πρόεδρος στρατιωτικοῦ δικαστηρίου μόνον δύνανται νὰ λάβωσι τὴν προεδρίαν οἱ ἐκ τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατεύματος δυνάμενοι νὰ δικάσωσι. Φοβοῦμαι λοιπὸν μὴ ἐδημιουργήθη ἡ θέσις τοῦ Ἀρχιστρατήγου ὡς Προέδρου Ἀναθεωρητικοῦ μόνον καὶ μόνον ὡς θέσις ἀσφαλείας ἐναντίον τοῦ κινδύνου τὸν ὁποῖον διαβλέπουσι πολλοὶ περὶ ἐπαναφορᾶς θεσμοῦ καταργηθέντος, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ δὲν διαβλέπω, διότι ἐψηφίσθη ὁ νόμος ὡς ἀπόρροια τῆς κοινῆς συνειδήσεως. Διὰ τοῦτο δὲ κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου εἰσηγούμενος τὸ θέμα, εἶπον καὶ τότε, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον, ὅτι δύναται νὰ λάβῃ ὁ νομοθέτης οἱονδήποτε μέτρον ἀσφαλίζον ὅτι δὲν προτίθεταί τις νὰ ἐπαναφέρῃ θεσμὸν καταργηθέντα, ἀλλά, διὰ νὰ θεσπίσωμεν ὀρθῶς, ὀφείλομεν ἵνα εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον, ἄνδρα ἐκ τοῦ λαοῦ προερχόμενον καὶ κατὰ τοὺς νεωτέρους νόμους ἀποκτήσαντα τὸ ἀνώτατον ἀξίωμα, παράσχωμεν τὴν προσήκουσαν στρατιωτικὴν δικαιοδοσίαν ἀποφεύγοντες βλαπτικὰς διὰ τὸ στράτευμα λοξοδρομίας. Πρὸς τοῦτο λοιπὸν θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως δεχθῇ ἵνα ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ Ἀρχιστράτηγος μετέχῃ τοῦ συμβουλίου τῶν μεράρχων καὶ μετέχῃ καὶ τῶν εὐθυνῶν καὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐπιθεωρήσεως, ὥστε ὡς θὰ ὑπέχῃ αὐτὸς καὶ μόνος τὰς εὐθύνας τῶν ἐν πολέμῳ ἀποτυχιῶν, οὕτως αὐτὸς καὶ μόνος θὰ μετέχῃ τῶν δαφνῶν τῶν ἐπιτυχιῶν. Ἐπίσης δὲ ζητῶ ἵνα καθορισθῇ διὰ τὸν Ἀρχιστράτηγον ἡ θέσις εἴτε γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ εἴτε ἄλλου οἱουδήποτε τιτλούχου, ἀλλὰ νὰ δημιουργηθῇ θέσις στρατιωτικωτέρα, μὴ παράσχωμεν δὲ ἡμεῖς τὸ θέαμα μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν Κρατῶν ὅτι ἡμεῖς δημιουργοῦμεν στρατὸν δαπανῶντες ἑκατομμύρια καὶ ἐνταῦθα συνερχόμενοι ὑπὸ ἐξαιρετικοὺς ὅρους ὅπως ὀργανώσωμεν τὰς δυνάμεις ἡμῶν ἀποφεύγομεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν ἀλήθειαν ἐν τῷ σπουδαιοτάτῳ ζητήματι τῆς ἀνωτάτης διοικήσεως τοῦ στρατεύματος καὶ νομοθετοῦμεν ὡσεὶ κλονιζόμενοι καὶ φοβούμενοι τὰ ἴδια ἡμῶν ἔργα.

§243Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Ὅσα οἱ δύο προλαλήσαντες κύριοι Βουλευταί, εἶπον ἐπὶ τοῦ ζητήματος ὅτι δὲν δύναμαι, παρὰ στρατιωτικῶς εἰς αὐτὰ ἀποβλέπων καὶ ὄχι κατὰ τὰ ὑπονοούμενα καὶ ὄχι κατὰ τὰ ὑπαινισσόμενα, δὲν δύναμαι, λέγω, παρά, δικαιοσύνην αὐτοῖς ἀποδίδων, ν’ ἀποδεχθῶ, διότι θεωρῶ αὐτὰ ὀρθότατα. Ἀλλὰ πρὸς καθορισμὸν τῆς στρατιωτικωτέρας θέσεως, ὅπως τὴν παρουσίασεν ὁ ἐκ Βάλτου Βουλευτής, ἀπαιτεῖται μελέτη ἐμβριθεστάτη, ἀπαιτοῦνται σκέψεις ἐκτετομέναι ἐξ ὧν ἐν τῷ ἐλαχίστῳ χρονικῷ διαστήματι ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ περιορισθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς δὲν δύνανται νὰ ἐξαχθῶσι τὰ ποθούμενα συμπεράσματα. Δι’ αὐτὸ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρακαλέσω τοὺς Κυρίους τούτους νὰ μὲ ἀπαλλάξωσι τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκαν, διὰ νὰ διαρρυθμίσω τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐντύπωσιν περὶ ἧς εἶπον, ὅτι ὁ στρατὸς θὰ βλέπῃ τὸν Ἀρχιστράτηγόν του ἐξερχόμενον ἐκ τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, σήμερον ἔχομεν τὸ εὐτύχημα νὰ τὴν καλύπτωσιν αἱ δάφναι τοῦ Βελεστίνου καὶ τοῦ Ῥεβενίου.

§244Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οὐδεμίαν εἶχον ἀμφιβολίαν ὅτι ὁ ἔντιμος καὶ εἰλικρινὴς στρατιωτικὸς ὅστις προΐσταται τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἤθελε δικαιώσει τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις ἃς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλήν, εὐελπιστῶ δ’ ὅτι, ἂν δοθῇ καιρὸς νομοθετικῆς ἐργασίας, ὅστις οὕτως ἐδικαίωσε δύο Βουλευτὰς μὴ εἰδικούς, θέλει προβῇ εἰς ἐκτέλεσιν μετὰ σκέψιν ὥριμον καὶ μελέτην τοῦ πράγματος, εἰς ἐκτέλεσιν τῶν ὅσα ἡμεῖς ἐζητήσαμεν καὶ αὐτὸς ἐπηγγέλθη. Εἰς τὸ ὀλίγον χρονικὸν διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον διευθύνει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο ἀδύνατον νὰ παρασκευάσῃ ὁλόκληρον ὀργανισμὸν καὶ εὑρέθη ἀπέναντι ἐργασίας ἑτοίμης καὶ πρὸ περιωρισμένου χρόνου ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Πρὸς τοῦτο λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐτροποποίησεν ὅσον ἐδυνήθη τὸν ὀργανισμὸν καὶ ὑπέβαλεν αὐτὸν εἰς τὴν Βουλήν. Εὐελπιστῶν λοιπὸν ὅτι θέλουσι τύχει ἐφαρμογῆς ἐν πρώτῃ εὐκαιρίᾳ αἱ παρατηρήσεις ἡμῶν ἀπεκδέχομαι καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ διόρθωσις ἡ γενομένη ἐν τῷ ὀργανισμῷ οὐδεμίαν θέλει φέρει ζημίαν ἐν τῷ στρατῷ, δεδομένου ὅτι ὁ Ἀντιστράτηγος εἶναι ὁ φέρων τὰς δάφνας τοῦ Βελεστίνου καὶ τοῦ Ῥεβενίου, καὶ τὸν ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς αἰσθάνεται καὶ ἂν δὲν τὸν ἔχῃ ἐντὸς τῶν τάξεων αὐτοῦ.

§245Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10 ἐπίσης τὰ ἄρθρα 11–16).

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17 (ἀναγινώσκεται)·

§247Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Μίαν διόρθωσιν ἐδῶ. Εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον (σελ. 6) τὸ ἄρθρον 17 λέγει· «Οἱ ἐν τῷ πίνακι τούτῳ τυπογράφοι καὶ λιθογράφοι ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας κλπ.», ἐνῷ πρόκειται περὶ ἑνὸς τυπογράφου καὶ λιθογράφου.

§248Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Μάλιστα· λάθος εἶναι. Νὰ διορθωθῇ. (Γίνεται δεκτόν, ὡς διωρθώθη τὸ ἄρθρον 17. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 18–22).

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 23 (ἀναγινώσκεται):

§250Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον 23, κ. Πρόεδρε, ἀφορᾷ τὴν σύστασιν τοῦ σώματος τοῦ πυροβολικοῦ.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§252Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἔχω ὑποβάλει δύο τροπολογίας ἀφορώσας τὴν θέσιν τοῦ ἐν τῷ σχετικῷ πίνακι τῆς συνθέσεως τοῦ ἐπιτελείου τοῦ Πυροβολικοῦ, περὶ μεταβολῆς τοῦ λοχίου πεταλωτοῦ εἰς ἐπιλοχίαν ἀρχιπεταλωτήν. Ἐπίσης ἔχω ἑτέραν τροπολογίαν ἐπὶ τῆς συνθέσεως τοῦ τμήματος τοῦ συντάγματος τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ τμήματος τοῦ ὀρειβατικοῦ. Παρακαλῶ, ἐὰν ἐγκρίνῃ ταύτας τὰς τροπολογίας, νὰ τὸ δηλώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§253Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ τροποποίησις ἡ ἀφορῶσα τοὺς ἀρχιπεταλωτὰς ἐγένετο εἰς τοὺς πίνακας καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φαίνηται ἐν τῷ ἄρθρῳ, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς ἀνθυπασπιστὰς δέχομαι τὴν τροπολογίαν.

§254Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Ὥστε καὶ τὰς δύο τροπολογίας ἐδέχθητε.

§255Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Ὑπάρχει εἰς τοὺς πίνακας· κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν θὰ τὸ ἴδητε.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 24 (ἀναγινώσκεται)·

§257Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀπαλείψῃ ἀπὸ τὴν σύνθεσιν τὸν πυροσβεστικὸν λόχον, διότι ὁ λόχος αὐτὸς κακῶς σήμερον ἀποτελεῖ μέρος τῆς ὑπηρεσίας. Οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν. Δι’ αὐτὸ νὰ διαγραφῇ τὸ ἐδάφιον ἢ καὶ νὰ προστεθῇ ἄρθρον 24 δὶς ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Ἀποτελεῖται ἐκ τοῦ λόχου τοῦ πυροσβεστικοῦ κλπ.». Γνωρίζετε καλῶς τίνα εἶναι τὰ αἴτια τὰ προκαλοῦντα τὴν τοιαύτην μεταβολήν, διότι ὁ λόχος τῶν πυροσβεστῶν δίδει ἀφορμὴν εἰς πολλὰς παρεκτροπάς. Προεβιβάσθησαν ἀνθυπασπισταὶ τοῦ Μηχανικοῦ δυνάμει τοῦ νόμου καὶ κατελογίσθησαν ὡς ἀνθυπολοχαγοὶ τοῦ Μηχανικοῦ. Τοιοῦτοι σήμερον εἶναι δεκατρεῖς, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἶναι μόνον τέσσαρες, δύνανται δὲ νὰ φθάσωσι μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ συνταγματάρχου. Ὅταν ἀποχωρισθῇ ἀπὸ τὸ Μηχανικὸν ὁ πυροσβεστικὸς λόχος, αἴρεται τὸ αἴτιον τῶν ἀνωμαλιῶν ἴσως ἐν τῷ μέλλοντι, ἐὰν δὲ θελήσητε καλλίτερον νὰ κρίνητε τὸ πρᾶγμα, δύνασθε τὸν λόχον αὐτὸν νὰ πέμψητε καὶ ἀλλαχοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι σήμερον δὲν κάμνει τίποτε· οὔτε ἐκπαίδευσις γίνεται οὔτε πραγματικὴ ὑπηρεσία τοῦ πυροσβεστικοῦ λόχου.

§258ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ προσωρινῶς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εὑρίσκομαι εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῶν διαφόρων πρακτόρων καὶ ἀσφαλιστικῶν ἑταιρειῶν, ἐλπίζω δὲ λίαν ταχέως νὰ καταλήξω εἰς συμπεράσματα εὐχάριστα καὶ νὰ ὑποβάλω ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τοῦ πυροσβεστικοῦ σώματος.

§259Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον.

§260ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐντὸς τριῶν ἕως τεσσάρων ἡμερῶν.

§261Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τότε δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω.

§262Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐλύθη τὸ ζήτημα.

§263Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Ἀπορῶ μὲ τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν φρονῶν ὅτι δύνανται ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν νὰ περατωθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν τέσσαρας μῆνας καθ’ οὓς ἐργαζόμεθα ἡμέραν καὶ νύκτα μετ’ εἰλικρινείας καὶ αὐταπαρνήσεως καὶ ἐνομίζομεν, ὅτι μέχρι σήμερον ἤθελον περατωθῆ αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ παρατηρεῖ πᾶς τις ῥίπτων ἓν βλέμμα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ὅτι ἔχομεν ἀκόμη ἑκατὸν πεντήκοντα νομοσχέδια, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ περισσότερα πρέπει νὰ ψηφισθῶσι. Τί ἐννοεῖτε ἄνευ διακοπῆς; Θὰ παραμένωμεν ἐνταῦθα, ἵνα ψηφίζωμεν ἐπ’ ἄπειρον; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δηλῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνω· σᾶς τὸ λέγω δὲ αὐτό, διὰ νὰ σᾶς προλάβω νὰ μὴ ἔχητε αὐτὴν τὴν ἰδέαν.

§264Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ὁμολογήσω πρὸς τιμὴν τῆς Βουλῆς ὅτι εἰργάσθημεν ὑπερανθρώπως καὶ μετὰ μεγάλης αὐταπαρνήσεως καὶ ἐψηφίσθησαν, ἐὰν δὲν μ’ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, πλέον τῶν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα νομοσχεδίων. Ἡ ἐπιθυμία ὅλων ὑμῶν καὶ ἡμῶν προπάντων, νὰ τὸ πιστεύσητε, εἶναι νὰ λήξωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Ἐφ’ ὅσον ὅμως φαίνεται, τοῦτο δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πρὸ τῶν ἑορτῶν, ἐνῷ τοιαύτη ἦτο ἡ ἐπιθυμία μας, οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἔστερξαν, ὅπως συνεχισθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς καὶ μετὰ τὰς ἑορτάς, ἐξεφράσθη δὲ ἡ ἐπιθυμία ἐξ ἀμφοτέρων, νομίζω, τῶν πτερύγων, ὅπως διακόψωμεν τὰς συνεδριάσεις αὔριον καὶ δυνηθῶσιν οἱ Βουλευταί, ὅσοι ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των δι’ ὀλίγας ἡμέρας, ἐπαναλάβωμεν δὲ μετά τινας ἡμέρας τὰς συνεδριάσεις, ὅπως περατώσωμεν τὸ ἔργον μας. Ἐὰν ἡ Βουλὴ συναινῇ καὶ εἶναι σύμφωνος, εἶναι δυνατὸν νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τὴν αὔριον καὶ νὰ ἐπαναληφθῶσι τὴν Δευτέραν ἢ ὅταν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θὰ γνωρίσῃ, ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς ἀριθμὸς Βουλευτῶν πρὸς συμπλήρωσιν ἀπαρτίας.

§265Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Μετ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐφρόνουν, ὅτι ἤθελον ἐξακολουθήσει αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τοῦτο ἐδέχθημεν, ὅπως συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ καὶ τὴν Κυριακήν. Ὑπῆρξε μάλιστα καὶ ἀπόφασις ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ὅπως συνεδριάσῃ καὶ αὐτὴν τὴν ἡμέραν τῶν Χριστουγέννων. Τώρα ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην περισσοτέρου χρόνου διὰ παρασκευὴν νέων ἔργων...

§266Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι νέων ἔργων.

§267Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. .. ἀναμφισβητήτως οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ εἰς τὴν πρότασιν περὶ διακοπῆς τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ ἐφρόνουν, ὅτι ἔπρεπε νὰ συνεχισθῶσιν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Εἶναι μάλιστα νομοσχέδια ἐπείγοντα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἔχωσι ψηφισθῆ. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου, ἔχομεν τὸν Προϋπολογισμόν, ἔχομεν ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπίσης ἐπείγοντα. Ἠδυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν νομοσχέδια κατὰ μέρος τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τόσον σπουδαῖα καὶ τόσον ἐπείγοντα, καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν σπουδαίων νομοσχεδίων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, γενομένου λόγου περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἀναπληρωματικῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔλεγεν, ὅτι θὰ ἔχῃ συνομολογήσει τὸ δάνειον μέχρι τέλους τοῦ ἔτους. Εὑρισκόμεθα εἰς τὴν 29 Δεκεμβρίου καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ συνομολογήσεως δανείου δὲν προσήχθη ἀκόμη εἰς συζήτησιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θεωρῇ ὅτι ἔχει ἀνάγκην περισσοτέρου χρόνου καὶ θεωρῇ ἀναγκαίαν τὴν διακοπὴν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ν’ ἀντείπωμεν, θεωροῦμεν ὅμως ὅτι εἶναι ἀσυνεπὴς πρὸς τὰς ἀποφάσεις τὰς ὁποίας ἔλαβε μέχρι σήμερον.

§268Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι, ἂν πρόκειται ἡ Βουλὴ ν’ ἀσχοληθῇ περὶ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὅλοι μιᾷ φωνῇ θεωροῦσιν ὡς ἐπείγοντα καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ψηφισθῶσι, καλὸν εἶναι νὰ μὴ ἐπέλθῃ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ νομοσχέδια ταῦτα; Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, εἶναι τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν, ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ ἡ ἄδεια πρὸς συνομολόγησιν δανείου. Αὐτὰ εἶναι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἔπρεπε νὰ ἔχωσι τὴν πρώτην θέσιν ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει. Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις φρονῇ ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ ψηφίσῃ, φρονῶ καὶ ἐγώ, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ ἐπέλθῃ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, διότι ὑπάρχει ἐλπὶς ἵνα ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, ἐὰν πρόκειται μόνον περὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων, κατορθωθῇ ἡ ἐπιψήφισις αὐτῶν, ἐὰν ὅμως προβαίνωμεν, ὡς μέχρι τοῦδε προέβημεν, τότε ὑπάρχει κίνδυνος παρατάσεως πολὺ μεγαλειτέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ τότε πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις ἄν, ἀπέναντι τοῦ κινδύνου τῆς μεγάλης παρατάσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀριθμὸν ἐπαρκῆ Βουλευτῶν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Οὕτω θέτω τὸ ζήτημα καὶ θὰ ἦτο καλόν, νομίζω, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ ἔχωμεν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως.

§269Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἐξέφρασα πρὸ μικροῦ καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν εὑρίσκεσθε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι δὲν πρέπει νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι, ἀλλ’ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ συνεχισθῶσιν. Ἐπειδὴ ὅμως πρὸ τῆς πρώτης τοῦ νέου ἔτους φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ τὰ συναφῆ πρὸς αὐτὸν καὶ ἀπαραίτητα ἐκεῖνα μέτρα, ὧν ἔχομεν ἀπαραίτητον ἀνάγκην, εἶπον ὅτι θὰ ἦτο ἴσως προτιμότερον αὔριον νὰ διακόψωμεν δι’ ὀλίγας, ὀλιγίστας ἡμέρας τὰς ἐργασίας, εἰς τρόπον ὥστε οἱ κ. συνάδελφοι ὅσοι ἤθελον νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἑστίας των διὰ τὰς ἑορτὰς νὰ δύνανται νὰ ἐπανέλθωσι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ὅτε θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰς ἐργασίας καὶ περατώσωμεν τὸ ἔργον ἡμῶν· ἐλπίζω δ’ ὅτι ἡ παράτασις αὕτη δὲν θὰ εἶναι πολὺ μεγάλη, καθ’ ὅσον θ’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωροῦμεν ἀπαραίτητα. Ἡ Βουλὴ βεβαίως εἶναι ἐλευθέρα ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι ἂν ἐγκρίνῃ, ἐνόμισα ὅμως ὅτι ἡ αὔριον εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς τελευταία ἡμέρα τῶν συνεδριάσεων, κατὰ τὴν Δευτέραν δέ, ἐὰν συναινῇ ἡ Βουλὴ νὰ συνέλθωμεν, ὅπως περατώσωμεν τὸ ἔργον ἡμῶν.

§270Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη νὰ δώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἦτο ἀνεπαρκὴς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐρώτησιν ἣν ἔκαμον· διότι, ἐὰν ἡ Βουλὴ πεισθῇ ὅτι διά τινων συνεδριάσεων θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ ἔργον της νὰ περατωθῇ, δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην τῆς διακοπῆς, καθόσον εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους, ὅτι, ὅταν ἐπέρχηται διακοπή, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας πρὸ τῆς 15 Ἰανουαρίου. Ἡ πεῖρα τῶν πραγμάτων αὐτὸ ἀπέδειξεν. Ἐὰν πρόκειται περὶ ὡρισμένων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα καθώρισα ἐγώ, τότε βεβαίως δὲν πρέπει νὰ γίνῃ διακοπή, διότι κινδυνεύομεν νὰ βραδύνωμεν παραπολὺ εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν. Ἐὰν ὅμως πρόκειται καθ’ ἑκάστην νὰ ὑποβάλλωμεν νομοσχέδια, τότε ἀπαιτεῖται πολὺς χρόνος, καὶ γεννᾶται τότε τὸ ζήτημα ἂν εἶναι δυνατὸν ἄνευ διακοπῆς νὰ παραταθῶσιν αἱ ἐργασίαι κατὰ τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς ψήφισιν ὅλων τῶν ὑποβαλλομένων καθ’ ἑκάστην νομοσχεδίων. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγὼ ἐνόμισα ἀναγκαῖον ν’ ἀκούσω τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θὰ ἐπιθύμουν νὰ ἔχω τὴν ἀπάντησιν, διότι διὰ τῆς ἀπαντήσεως θὰ καθορισθῇ τί τὸ ὀρθὸν νὰ γίνῃ.

§271ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριοι, μεθ’ ὅλην τὴν καταβαλλομένην προσπάθειαν προβλέπομεν ὅτι εἶναι ἀδύνατον καὶ αὐτὰ τὰ ἀπαραίτητα νομοσχέδια μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ψηφισθῶσι μέχρι τῆς παραμονῆς τοῦ νέου ἔτους.

§272Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως.

§273ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τούτων· μετὰ τὰς ἐπελθούσας ἐπιψηφίσεις διαφόρων νομοσχεδίων καὶ φορολογικῶν καὶ ἄλλων πρόκειται νὰ ἐπέλθωσι πολλαὶ καὶ ποικίλαι μεταβολαὶ εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὡς δηλώσεις. Τὰς δηλώσεις ὅμως ταύτας πρέπει νὰ ἐπεξεργασθῶ μόνος, διότι ἐγὼ ἔχω ὑποβάλει τὰ νομοσχέδια τὰ πλεῖστα καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὁποῖαι μεταβολαὶ πρέπει νὰ ἐπέλθωσιν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Ὅστις καὶ ἂν ἠσχολήθη εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ πιστεύω νὰ συνομολογήσῃ μετ’ ἐμοῦ, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὴ ἐργασία ἣν δύναμαι, ὡς λέγεται, ἐπὶ τοῦ γόνατος νὰ συντάξω ἐντὸς ὀλίγων ὡρῶν ἢ καὶ ἡμερῶν. Θὰ καταβάλω πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἐντὸς 4 ἡμερῶν, ἐργαζόμενος ἀποκλειστικῶς εἰς τοῦτο, παρασκευάσω τὰς δηλώσεις. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δέχηται νὰ διακόψωμεν τὴν παραμονὴν τοῦ νέου ἔτους, τὴν ἡμέραν τοῦ νέου ἔτους, τὸ Σάββατον καὶ τὴν Κυριακήν, μέχρι τῆς Δευτέρας ἐλπίζω νὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ προσαγάγω τὰς δηλώσεις. Εὑρίσκομαι δυστυχῶς πρὸ τῆς ἐλλείψεως τοῦ ἀπαιτουμένου χρόνου, μὲ ὅλην τὴν προθυμίαν τὴν ὁποίαν ἔχω, νὰ μὴ δύναμαι νὰ συντάξω τὰς δηλώσεις ταύτας ταχύτερον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐργασθῶμεν αὔριον καὶ νὰ διακόψωμεν μέχρι τῆς Δευτέρας, ὁπότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν συγχρόνως τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβεβλημένων ἤδη καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ μετὰ τὰς γενησομένας δηλώσεις, διότι ἄνευ αὐτῶν ὁ Προϋπολογισμός, ψηφιζόμενος ὡς ἔχει, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐὰν λοιπὸν ἀναγνωρίζῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀνάγκην εἰς ἣν εὑρίσκομαι, παρακαλῶ νὰ συγκατατεθῇ, ὅπως διακόψωμεν μέχρι τῆς Δευτέρας.

§274Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐξάγεται τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει ἀνάγκην τεσσάρων ἡμερῶν, ὅπως καταρτίσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν συμφώνως πρὸς τοὺς ἤδη ψηφισθέντας νόμους, καὶ φρονεῖ ὅτι μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν δηλώσεων τούτων αἱ ἀσχολίαι τῆς Βουλῆς δὲν θέλουσιν ἐξακολουθήσει πέρα τῆς μιᾶς ἑβδομάδος. Τότε φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ διακοπή, διότι ἡ διακοπὴ αὐτὴ θὰ ἔχῃ τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπως συνεδριάσωμεν πάλιν ταχέως καὶ ἄνευ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀδυνατοῦντος νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς πρὸ τῶν 4 ἡμερῶν, προκειμένου μάλιστα περὶ νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ συζητηθῶσιν ἄνευ τῆς παρουσίας αὐτοῦ· ἐπιβάλλεται ἡ διακοπὴ ἐπὶ 4 ἡμέρας καὶ ἑπομένως ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας της τὴν προσεχῆ Δευτέραν, ἀφοῦ συνεδριάσωμεν καὶ αὔριον, ἵνα μὴ ἀπολέσωμεν ἐπὶ ματαίῳ μίαν ἡμέραν.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 24, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται εἶτα τὰ ἄρθρα 25–28 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 29). Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Γ. Καραϊσκάκη ἔχουσα οὕτως: Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 29 προστίθενται τὰ ἑξῆς· «Διορίζονται πρὸς τούτοις διὰ Β. Διατάγματος τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἰδιῶται κατάλληλοι πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν χρεῶν τοῦ ἐθνοκήρυκος ἐν τῷ στρατεύματι. Ἐπὶ τοῦ παρόντος διορίζεται εἷς τοιοῦτος, δυναμένου βραδύτερον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπαυξήσῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, ἐὰν τὸ τοιοῦτον κριθῇ ἀναγκαῖον. Οἱ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ ἐθνοκήρυκες ἐξομοιοῦνται πρός τε τὸν μισθὸν καὶ τὴν σύνταξιν πρὸς τοὺς λοχαγοὺς πρώτης τάξεως. Τὰ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν καθηκόντων αὐτῶν ὡς καὶ τὰ τοῦ τρόπου προσλήψεώς των ὁρισθήσονται διὰ Β. Διατάγματος». Ἐπίσης τροπολογία τοῦ κ. Θ. Λέκα....

§276Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Λέκα ἀποδέχομαι, τὴν δὲ τοῦ κ. Καραϊσκάκη ἀποδέχομαι οὕτω μετερρυθμισμένην: «Διορίζονται πρὸς τούτοις διὰ Β. Διαταγμάτων τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐθνικοὶ ποιηταὶ προσενεγκόντες ἀνεγνωρισμένας ἐθνικὰς ὑπηρεσίας καὶ ἀπηλλαγμένοι τοῦ ἰδιώματος τοῦ μαλλιαρισμοῦ κλπ.». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 29 οὕτω τροποποιημένον, τὸ ἄρθρον 30 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 31).

§277Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 31 εἶχον ὑποβάλει ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὑπεβλήθη ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, τροπολογίαν, καθ’ ἣν οἱ ἐν τοῖς Στρατοδικείοις καὶ ἐν τῷ Ἀναθεωρητικῷ γραμματεῖς καὶ ὑπογραμματεῖς καὶ γραφεῖς εἶναι ἰδιῶται καὶ διορίζονται μετὰ διαγωνισμὸν καὶ ἔχουσιν οἱ μὲν μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως πρώτης τάξεως, οἱ δὲ ὑπουργικοῦ γραμματέως δευτέρας τάξεως, οἱ δὲ ὑπουργικοῦ γραφέως πρώτης τάξεως. Εἶναι καὶ δίκαιον, διότι τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν διεξάγουσιν ἔκπαλαι· ἄλλως τε ἀξιωματικὸς ἢ ὑπαξιωματικός, ὁ ὁποῖος θὰ παραμείνῃ ἐπ’ ἄπειρον ὡς γραμματεύς, δὲν δύναται νὰ εἶναι τοιοῦτος, ἐνῷ οἱ ἤδη ὑπάρχοντες ἰδιῶται καὶ οἱ μέλλοντες νὰ ὑπάρξωσιν ὡς ἐκ τῶν γνώσεών των, διότι εἶναι οἱ περισσότεροι ἐπιστήμονες, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι οἱ καταλληλότεροι πρὸς τοῦτο. Ἡ σύστασις αὕτη εἶναι δικαιοτάτη καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Τὴν τροπολογίαν μου ἔχω διατυπώσει ὡς ἑξῆς· Ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ τρίτη παράγραφος καὶ νὰ τεθῇ· «Πάντες οἱ ἐν τοῖς Στρατοδικείοις καὶ τῷ Ἀναθεωρητικῷ γραμματεῖς, ὑπογραμματεῖς καὶ γραφεῖς εἰσιν ἰδιῶται καὶ διορίζονται κατόπιν διαγωνισμοῦ καὶ ἔχουσιν οἱ μὲν τὸν μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ τάξεως, οἱ δὲ ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως καὶ οἱ γραφεῖς ὑπουργικοῦ γραφέως αʹ τάξεως. Διὰ Β. Διατάγματος ἐφάπαξ ἐκδοθησομένου ὁρισθήσονται τὰ προσόντα, αἱ ὑποχρεώσεις αὐτῶν, ὁ τρόπος τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ τῆς προαγωγῆς των ὡς καὶ τὰ περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν καὶ ἀπολύσεώς των. Οἱ ὑπηρετοῦντες ἤδη ὑπάλληλοι διατηροῦνται εἰς τὰς θέσεις των, καὶ ἂν ἄλλως κανονισθήσονται τὰ προσόντα των διὰ τοῦ ἐκδοθησομένου Β. Διατάγματος».

§278Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ μίαν διαφοράν, ὅτι θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπιμείνω νὰ μείνωσιν οἱ στρατιωτικοί, ἀφοῦ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν ἐν τῷ σώματι τῆς Χωροφυλακῆς ὑπάρχουσι πολλοὶ διδάκτορες τῆς Νομικῆς, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ἄριστα.

§279Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αἱ θέσεις εἶναι ἤδη κατειλημμέναι ὑπὸ ἰδιωτῶν, ὥστε δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει.

§280Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Νὰ κανονισθῇ ἡ μισθοδοσία.

§281Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Διὰ τοὺς ἰδιώτας, τοὺς ὁποίους ἔχομεν καὶ τοὺς ὁποίους ἐνδεχόμενον νὰ χρησιμοποιήσωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἰδοὺ τί ὁρίζομεν. Ἀφήνω τὴν παράγραφον, ἡ ὁποία μοὶ λέγετε ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ, καὶ προσθέτω τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ μηνιαῖος μισθὸς τῶν ἰδιωτῶν ὑπαλλήλων ὁρίζεται τοῦ μὲν γραμματέως τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ εἰς δρ. 220, τῶν γραμματέων τῶν Στρατοδικείων εἰς δρ. 200, τῶν ὑπογραμματέων τοῦ τε Ἀναθεωρητικοῦ καὶ τῶν Στρατοδικείων εἰς δρ. 130 καὶ τῶν γραφέων ἐν γένει εἰς δρ. 100, αὐξάνεται δὲ κατὰ πενταετίαν ὁ μισθὸς τῶν γραμματέων Ἀναθεωρητικοῦ καὶ Στρατοδικείων ἀνὰ δρ. 20, τῶν ὑπογραμματέων ἀνὰ 15, τῶν γραφέων ἀνὰ 10 ἐπὶ δύο μόνον πενταετίας, συνυπολογιζομένης πρὸς τούτοις καὶ τῆς μέχρι τοῦδε ὑπηρεσίας τῶν ἤδη ἐν ὑπηρεσίᾳ διατελούντων». Ἐλπίζω ὅτι τοῦτο ἱκανοποιεῖ τὴν γνώμην σας.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 31, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται εἶτα τὰ ἄρθρα 32, 33 καὶ 34). Ἄρθρον 35 (ἀναγινώσκεται).

§283Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου 35 ὁρίζεται ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ ἡ ἐπιστράτευσις. Καὶ λέγει τὸ ἄρθρον 35· ὁ ἐν εἰρήνῃ στρατὸς ἐπιστρατεύεται διὰ Β. Διατάγματος προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καί, ἂν μὲν ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν αὐθημερὸν ν’ ἀνακοινώσῃ τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ δὲν συνεδριάζῃ, ὀφείλει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ καλέσῃ προηγουμένως τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου καλεῖται εἰς ἐπιστράτευσιν ὁ στρατός. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὑπάρχει τι κενὸν καὶ εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ εὑρεθῶμεν εἰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προβλέψῃ ὁ νόμος, διότι, ἂν μὲν ὑπάρχῃ ἡ Βουλὴ ἐν τῇ ζωῇ, εἶναι πολὺ εὔκολον ὁ Βασιλεὺς νὰ καλέσῃ αὐτήν, ἂν ὅμως ἔχῃ ἀποθάνει, τότε πῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ ἄρθρου 35; Ἐν ᾗ περιπτώσει πρόκειται νὰ κηρυχθῇ ἡ ἐπιστράτευσις, ποίαν Βουλὴν θέλετε καλέσει; Θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ κενοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν οὔτε ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου οὔτε ὁλόκληρος ἡ σοφία τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ πληρώσῃ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τί γενήσεται; Θὰ παρακάμψωμεν τὸ ζήτημα καὶ δὲν θὰ γίνῃ ἐπιστράτευσις ἢ ἡ ἐπιστράτευσις θὰ φέρῃ ἅπαντα τὰ στοιχεῖα τῆς παρανόμου συνθέσεως; Διὰ τοῦτο προκαλῶ εἰς τοῦτο τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνιστῶ νὰ τροποποιήσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἄρθρον τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μετὰ τοῦ στρατεύματος. Πρόκειται περὶ διατάξεως πολιτικῆς, δύναμαι εἰπεῖν, πρέπει δὲ νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ διατάξεως καταλλήλου νὰ παρακάμψῃ τὸν σκόπελον, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξα καὶ πρὸ τοῦ ὁποίου θὰ προσκρούσῃ ἐν ᾗ περιπτώσει ἔληξεν ἡ ζωὴ τῆς Βουλῆς.

§284Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τί προτείνετε;

§285Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναλάβω εὐθύνην διατυπώσεως τοιαύτης, ἡ ὁποία δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἀνήκει οὔτε εἰς ἐμὲ ὡς Βουλευτήν, ἀλλ’ ἀνήκει ἢ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ εἰς τὸν κ. εἰσηγητήν.

§286Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατυπώσατε σεῖς τὴν γνώμην σας.

§287Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Διατυπώσατέ την σεῖς, ὅστις εἶσθε καὶ στρατιωτικός.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θὰ γίνῃ τέλος πάντων;

§289Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Κουντουριώτης ἀπηύθυνεν ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον χρήζει ἀπαντήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§290Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διαγραφῇ αὐτὴ ἡ παράγραφος ὡς περιττεύουσα.

§291ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Νὰ διακόψωμεν 5 λεπτά.

§292Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἄν θεωρῆται ἀπαραίτητος ἡ παράγραφος αὐτή, δὲν δύναται νὰ διαγραφῇ.

§293Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Βεβαίως εἶναι ἀπαραίτητος, διότι θέλετε χρήματα.

§294Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ἄρθρον 35 εἶναι οὕτω συντεταγμένον, ἀφ’ ἧς εἰσήχθη τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ τῶν ἐπιστρατεύσεων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν ποτὲ νὰ ἐξετάσω τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι ὀρθή, δὲν ἀνήκει δὲ βεβαίως εἰς ἐμὲ νὰ ἐκφέρω γνώμην, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς τοὺς πολιτικοὺς συναδέλφους μου.

§295Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς· ἐὰν μὲν ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν τῇ ζωῇ, νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι αἱ ἀποφάσεις αὗται θὰ ληφθῶσι διὰ Β. Διατάγματος καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν θ’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην καὶ θὰ ἔχῃ τὸ θάρρος ν’ ἀναλάβῃ τοιαύτην εὐθύνην. Ἐὰν εἶναι παροῦσα ἡ Βουλή, τότε ζήτημα δὲν ὑφίσταται· θ’ ἀποφασίσῃ αὕτη.

§296Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας διετύπωσεν ἐρώτημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τοῦ ὁποίου τὴν σοβαρότητα ἀνεγνώρισεν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, μὴ σπεύσασα, ὅπως τινὲς τῶν κ. συναδέλφων, ἐντὸς δύο δευτερολέπτων νὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν, ἀλλὰ σκεφθεῖσα ἐπὶ τῶν ἑδρῶν της καὶ μὴ δοῦσα ἀκόμη ἀπάντησιν. Καὶ παρακαλῶ ἀκόμη τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ ἐπὶ τῶν δεδομένων ἐκ τοῦ θέματος. Εὑρίσκεται ἐντὸς κύκλου περιεργοτάτου. Τὸ ἄρθρον 35 τοῦ νομοσχεδίου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Ὁ ἐν εἰρήνῃ στρατὸς ἐπιστρατεύεται διὰ Β. Διατάγματος ἐκδιδομένου τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Παρούσης τῆς Βουλῆς τὸ εἰρημένον Β. Διάταγμα ἀνακοινοῦται αὐτῇ αὐθημερόν, ἀπούσης δὲ ταύτης ἐκδίδεται τὸ Διάταγμα μετὰ προηγουμένην τῆς Βουλῆς σύγκλησιν καὶ ἀνακοινοῦται εἰς αὐτὴν εὐθὺς ὡς συνέλθῃ». Αἱ διατάξεις αὗται, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν εἶναι διατάξεις νέαι, διότι αἱ διατάξεις αὗται ἀναγράφονται πάντοτε ἀπαράλλακτοι ἐν τοῖς ὀργανισμοῖς τοῖς στρατιωτικοῖς καὶ τοῖς νόμοις περὶ ἐπιστρατεύσεως. Ἀλλὰ τίς ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως ταύτης; Ἡ διάταξις ἀνεγράφη ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ Στρατοῦ, ἵνα προκειμένου περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τῶν θεμάτων τῶν δρώντων τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας ἔχῃ καὶ ἡ Βουλὴ τὴν εὐθύνην, διότι ὑπάρχει συνταγματικὴ διάταξις, ἡ τοῦ ἄρθρου 32, ἥτις ὁρίζει ὅτι ὁ Βασιλεὺς κηρύσσει πόλεμον, συνομολογεῖ συνθήκας εἰρήνης, συμμαχίας καὶ ἐμπορίας, ἀνακοινώνει δ’ αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τῶν ἀναγκαίων διασαφήσεων, ὅταν τὸ συμφέρον καὶ ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους τὸ ἐπιτρέψωσιν. Ἐννοεῖται ὅτι εἶναι δι’ ἡμᾶς τελείως περιττὸν ν’ ἀκούσωμεν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ἂν μὴ ὑπάρχῃ ἡ Βουλή, θ’ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν εὐθύνην· ὅτε ἡ συνταγματικὴ διάταξις ἀναγράφει ὅτι ὁ Βασιλεὺς κηρύσσει τὸν πόλεμον, τὴν εὐθύνην ἔχει ἀκεραίαν ἡ Κυβέρνησις ὡς σύμβουλος Αὐτοῦ· κατὰ συνέπειαν δὲν πρόκειται περὶ εὐθύνης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρόκειται περὶ συνευθύνης τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Κατὰ συνέπειαν αἱ μὲν διατάξεις αἱ ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ Στρατοῦ ὀρθῶς ἔχουσι, διότι, ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα, ἀνακοινοῦται τὸ Β. Διάταγμα εἰς αὐτήν, ἀπούσης δὲ ταύτης ἐκδίδεται τὸ Διάταγμα μετὰ προηγουμένην τῆς Βουλῆς σύγκλησιν καὶ ἀνακοινοῦται εἰς αὐτὴν τὸ Διάταγμα εὐθὺς ὡς συνέλθῃ. Ὡς ταῦτα κανονίζονται, ἀναγνωρίζεται τοῦτο, ὅτι ἔχει μὲν ὁ ἀνώτατος ἄρχων τὸ δικαίωμα τῆς κηρύξεως τοῦ πολέμου ὑπὸ τὴν εὐθύνην τῆς συνταγματικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλὴ λαμβάνουσα γνῶσιν τοῦ Διατάγματος τῆς ἐπιστρατεύσεως, ὅπερ εἶναι τὸ παρασκευαστικόν, συμμετέχει καὶ αὕτη τῆς εὐθύνης διὰ πράξεως τόσον σπουδαίας. Καὶ δὲν πρόκειται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἡμεῖς νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι φρονῶ ὅτι οὐδεμία διάταξις τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ διαγραφῇ. Τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἔθηκεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας εἶναι τόσον σαφές, ὥστε πρέπει λίαν περικεκαλυμμένως ν’ ἀναπτύξωμεν τοῦτο. Τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἂν τοιοῦτο νομοθέτημα εἰσάγουσα καὶ τοιαύτας συνταγματικὰς διατάξεις ἔχουσα ἀναλλοιώτους καὶ ἀμεταβλήτους ἔχει ὑπ’ ὄψει δεδομένα τινὰ καὶ τὴν πιθανὴν ἐξέλιξιν καὶ τί θέλει συμβῆ· διότι ὑπάρχουσι περιστάσεις καθ’ ἃς τυγχάνει, ὥστε αἱ Βουλαὶ ὄχι μόνον νὰ εἶναι ἀποῦσαι, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ δύνανται νὰ εἶναι παροῦσαι. Ὥστε πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ταῦτα ὑπ’ ὄψει καὶ διὰ τοῦτο διετυπώθη τὸ ἐρώτημα, ὅπως δώσῃ τὴν δέουσαν κατεύθυνσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ζητήματος οὑτωσὶ σπουδαιοτάτου. Τὸ δυνάμενον νὰ συμβῇ εἶναι τόσον τεράστιον, ὥστε οὐδεὶς ὑπάρχει ἐνταῦθα τὸ ἀνάστημα τόσῳ μέγας, ὥστε νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην τῆς Βουλῆς. Εἶναι δ’ ἀναγκαῖον νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις, διότι οὐδεὶς ἡμῶν ἐνταῦθα ἀγνοεῖ ὅτι τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως εἶναι κοινός τις τύπος, ἀλλ’ ὑπὸ τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως ὑπάρχουσι πιστώσεις καὶ ἔκτακτοι προμήθειαι, ἔστω καὶ ἂν προνοοῦν τὸ Κράτος ἔχει κανονίσει τὰς προμηθείας, τὰς ἀπαιτουμένας ἐκ τῶν προτέρων. Εἶναι λοιπὸν ὀρθὸν ν’ ἀναλογισθῶσι πάντες ὅτι μεγίστη περίσκεψις πρέπει νὰ καταβληθῇ, ὅπως ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει εὑρεθῶσιν ἡ ἀνεύθυνος Ἀρχὴ ἀλλὰ καὶ συμφέροντα μεγάλα τοῦ Κράτους παραδεδομένα εἰς πρόβλημα, τοῦ ὁποίου τὴν ἐξέλιξιν ἢ τὴν ἐπίλυσιν οὔτε τὸ Σύνταγμα δεικνύει οὔτε τὸ νομοσχέδιον καθιστάμενον νόμος οὔτε αἱ περιστάσεις, ἐφ’ ὅσον εἰς ταύτας δὲν δίδεται κατεύθυνσις ὅσον οἷόν τε σκόπιμος. Καὶ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, ἵνα μὴ συμβῇ ποτὲ μετὰ πέντε ἔτη ἢ πέντε ἡμέρας νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς διατάξεις τὰς συνταγματικὰς καὶ ἐλλείπῃ ἀπ’ αὐτὴν ὁ κυριώτερος συνταγματικὸς παράγων, ὁ καλύπτων τὰς εὐθύνας ἀλλὰ καὶ παρέχων τὰ μέσα.

§297Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ βαυκαλίζομαι καὶ ἐλπίζω ὅτι τὸ κακὸν δύναται νὰ πληρωθῇ διὰ τῆς ἑξῆς διατυπώσεως· «μὴ ὑπαρχούσης Βουλῆς ἀνακοινοῦται τοῦτο εἰς τὴν νέαν Βουλήν, ἅμα τῷ σχηματισμῷ αὐτῆς». Οἱ νομικοὶ καὶ οἱ συνταγματολόγοι ἃς ζυγίσωσι τὴν διατύπωσιν ταύτην καὶ ἃς φέρωσι τὰς γνώμας των.

§298Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ πρῶτον ἡ λύσις ὑπάρχει ἐν τῷ Συντάγματι· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν περίπτωσιν τὴν ὁποίαν κεκαλυμμένως ὑπέδειξεν ὁ κ. Στράτος εἶναι ἀρκοῦσα ἡ λύσις τὴν ὁποίαν εὗρεν ὁ κ. Ὑπουργός. Δύο περιπτώσεις δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς· ἢ διαρκούσης τῆς περιόδου νὰ ἔχῃ λήξει ἡ Σύνοδος ἢ ληξάσης τῆς Περιόδου, νὰ μὴ ὑπάρχῃ Βουλή. Καὶ καθ’ ὅσον ἔχει λήξει ἡ Σύνοδος δύναται νὰ συγκληθῇ ἡ Βουλὴ ἀμέσως εἰς Σύνοδον νέαν καὶ πληροῦται ἡ διάταξις τοῦ νόμου, εἰ δὲ πρόκειται περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἕνεκα οἱουδήποτε λόγου, ἐν τῷ Διατάγματι τῷ καλοῦντι τοὺς ἐκλογεῖς εἰς ἐκλογὴν νέων Βουλευτῶν ἀναγκαίως ὑπάρχει ἡ διάταξις περὶ συγκλήσεως τῆς Βουλῆς.

§299Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ φυσικοῦ θανάτου τῆς Βουλῆς καὶ ἠκούσαμεν πάντες ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀθεράπευτον.

§300Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφήσατέ το ὅπως εἶναι.

§301Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ σκοπὸς τῆς συζητήσεως εἶναι κατ’ ἐμὲ ὡς διετύπωσα τοῦτο, οὐχὶ νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία ὀρθῶς ἔχει, ἀλλ’ ἀκριβῶς νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν δυναμένων γενέσθαι καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν δεόντων γενέσθαι. Νομίζω δ’ ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἀσαφῶς διετυπώθη ὑπ’ ἐμοῦ τὸ πρᾶγμα, ἡ Κυβέρνησις ἀντελήφθη περὶ τίνος πρόκειται σαφέστατα καὶ καλῶς ποιοῦσα σιωπᾷ καὶ σκέπτεται.

§302ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ μείνῃ ὡς ἔχει· πρόκειται περὶ ἄρθρου τὸ ὁποῖον ἀνέκαθεν ἀπαντᾷ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ νομοθεσίᾳ. Τώρα προκειμένου περὶ πιθανῶν ἢ ἀπιθάνων ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ εὑρεθῇ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ βεβαίως θὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν της.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 35 καὶ 36 τοῦ νομοσχεδίου). Ἄρθρον 37 (ἀναγινώσκεται)· Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλε τὰς ἑξῆς τροπολογίας· Μετὰ τὴν 20ὴν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 37 (σελ. 19) προστίθεται ἡ ἑξῆς παράγραφος· «Ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ παρόντος νόμου παύει ἡ ἰσχὺς τοῦ πίνακος ὑποψηφίων ἀνθυπιάτρων ὡς καὶ τοῦ τῶν ἀνθυποφαρμακοποιῶν. Τὰ περὶ προσόντων δὲ καὶ διαγωνισμοῦ πρὸς κατάληψιν τῆς θέσεως ἀνθυπιάτρου καὶ ἀνθυποφαρμακοποιοῦ, ἐφεξῆς κανονισθήσονται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος». Ἐπίσης ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὑπάρχουσιν αἱ ἑξῆς τροπολογίαι· Ἡ τοῦ κ. Ν. Γεωργακοπούλου ἔχουσα ὡς ἑξῆς· Ἡ 6η παράγραφος τοῦ ἄρθρου 37 τοῦ νομοσχεδίου νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς· «Οἱ προβιβασμοὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐνεργοῦνται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων περὶ προβιβασμοῦ, καταργουμένων πασῶν τῶν ἐν τῷ νόμῳ ΓΡΞΖʹ (3167) τῆς 11 Ἰουλίου 1906 περιλαμβανομένων διατάξεων περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν Γεν. Ἐπιτελῶν». Ἡ τοῦ κ. Ν. Στράτου ἔχουσα ὡς ἑξῆς· Εἰς τὴν παράγραφον 27 τοῦ ἄρθρου 37 τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ» προστίθεται τὸ ἑξῆς ἐδάφιον· «Οἱ δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ὑπηρετοῦντες ἤδη ἐν τῷ στρατεύματι ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ὑπολοχαγοί, ἐὰν ἔχωσι συμπεπληρωμένην εἰκοσιπενταετῆ ἐν ὅλῳ καὶ πενταετῆ ἐν τῷ βαθμῷ των ὑπηρεσίαν, ἀποστρατευόμενοι ἕνεκεν ὁρίου ἡλικίας, λαμβάνουσι σύνταξιν οἱ μὲν ἀνθυπολοχαγοὶ λοχαγοῦ, οἱ δ’ ὑπολοχαγοὶ ταγματάρχου». Ἐπίσης τοῦ κ. Θ. Λέκα ἔχουσα οὕτως· Εἰς τὸ ἄρθρον 37 καὶ μετὰ τὴν παράγραφον 19 προστίθενται τὰ ἑξῆς· «Οἱ ὑπολοχαγοὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοί, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας των δὲν συμπληροῦσι τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ὑπηρεσίας εἰς τὸν βαθμὸν ὃν κέκτηνται, ἔχοντες ὅμως 12ετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς βαθμοὺς τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ ἀξιωματικοῦ, ἀποστρατευόμενοι λαμβάνουσι καὶ οὗτοι τὴν σύνταξιν τοῦ λοχαγοῦ».

§304Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ καμμίαν ἐξ αὐτῶν.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αἱ τροπολογίαι αὗται τῶν κ. Βουλευτῶν ἀπορρίπτονται. Ἐπίσης ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Θ. Παπαϊωάννου ἔχουσα οὕτως· «Εἰς τὸ ἄρθρον 37, ἐδάφιον 7, μετὰ τὰς λέξεις «ἤθελε κριθῆ τρὶς» νὰ προστεθῇ «ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου».

§306Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Δέχομαι αὐτήν.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Θ. Παπαϊωάννου γίνεται δεκτή. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 37, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ὑπὸ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Θ. Παπαϊωάννου, ἥτις ἐγένετο δεκτή, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 38, ὡς καὶ τὸ 39). Ἄρθρον 40 (ἀναγινώσκεται). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 40, εἶτα δὲ τὰ ἄρθρα 41 –43). Ἐπὶ τῶν πινάκων ὑπάρχουσιν αἱ ἑξῆς τροπολογίαι τῶν βουλευτῶν κ. Γ. Καραϊσκάκη, Γ. Λαναρᾶ, Σ. Δεληγιάννη καὶ Γ. Καρπετοπούλου. «Οἱ σχετικοὶ πίνακες τῆς συνθέσεως τῶν συνταγμάτων Πυροβολικοῦ καὶ Ἱππικοῦ τροποποιοῦνται ὡς ἑξῆς· Ἀντὶ τῶν λέξεων ἐν ἑκάστῳ τούτων «λοχίας ἀρχιπεταλωτής», τίθενται αἱ λέξεις «ἐπιλοχίας ἀρχιπεταλωτής».

§308Ι. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀποδέχομαι τὰς τροπολογίας ταύτας. (Γίνονται δεκταὶ αἱ τροπολογίαι αὗται, συναινούσης τῆς Βουλῆς).

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα τὸ σύνολον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου μετὰ τῶν πινάκων, ὡς ἐτροποποιήθησαν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα τὸ ὑπ’ ἀριθ. 12.

§310ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. Κατὰ τὴν σειράν.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 12 δὲν ἔχει ἀντίρρησιν, καὶ τὸ θέλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§312Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς συζητηθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 12.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 12: 1η συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ΧΝΘʹ νόμου περὶ ναυτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας, ὡς ἐτροποποιήθη τοῦτο διὰ τοῦ νόμου ͵ΓΡΜΕʹ, καὶ περὶ τῆς ἰσχύος ἐν τῇ ναυτικῇ ποινικῇ δικαιοσύνῃ τοῦ νόμου ͵ΒΣΞΒʹ τοῦ μεταρρυθμίσαντος διατάξεις τινὰς τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῇ τὸ 28;

§314ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Τὸ 2ον, «περὶ καταργήσεως τῆς στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων καὶ συστάσεως ταμείου ἀμύνης ὑπὲρ τῆς οἰνοπαραγωγῆς».

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ μακρὰν συζήτησιν.

§316Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν τὸ θέλῃ ἡ Βουλὴ, ἂς τὸ ἀπορρίψῃ.

§317ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις νὰ ψηφισθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας.

§318Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 2ον συνδέεται μετὰ τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶναι τὸ μόνον ἀνακουφιστικὸν νομοσχέδιον μετὰ τόσην βαρεῖαν φορολογίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο.

§319ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπειδὴ ὁπωσδήποτε θὰ ἐγείρῃ συζήτησίν τινα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἀπόψε ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν σειρὰν τὴν ὁποίαν ἔχομεν τώρα, διὰ νὰ ψηφίσωμέν τινα νομοσχέδια. Προκειμένου ὅμως περὶ τοιούτου νομοσχεδίου, πρέπει, εἰ δυνατόν, ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ.

§320Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον περὶ οἰνοπνεύματος, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ψηφισθῇ καὶ τοῦτο, διότι συνδέεται πρὸς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο. Αὐτὸ δ’ ἔλεγε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ οἰνοπνεύματος καὶ νὰ προχωρήσωμεν κατόπιν εἰς τὰ ἀλληλένδετα.

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 164 (θόρυβος). Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ καθορισμοῦ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ συμβατικοῦ τόκου». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ψιθυρισμοὶ καὶ θόρυβος).

§322ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ· τὸ 2ον, ἀφοῦ ἐπιμένουσι.

§323Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσωμεν τώρα;

§324Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ὅτι τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἐπιδέχονται ὁπωσδήποτε μακρὰν συζήτησιν πρέπει νὰ τίθενται πρῶτα ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει καὶ δι’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἦτο πρῶτον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει συνεζητήθη εὐρέως καὶ ἐψηφίσθη. Οὕτω πως πρέπει νὰ πράξωμεν καὶ αὔριον· νὰ θέσωμεν ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει πρῶτα τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ συζητηθῶσι καὶ τὰ ὁποῖα θὰ προκαλέσωσι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα μακροτάτην συζήτησιν. Δι’ αὐτὸ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ μὴ ματαιωθῇ ἡ σημερινὴ συνεδρίασις, ν’ ἀκολουθήσωμεν σειρὰν οὐχὶ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων τὰ ὁποῖα προκαλοῦσι συζήτησιν, ἀλλὰ ἐκείνων τὰ ὁποῖα δὲν προκαλοῦσι. Λοιπόν, ἐὰν ἤθελεν εὐαρεστηθῆ ἡ Βουλή, καλὸν θὰ ἦτο νὰ ψηφίσωμεν τὰ τοπικὰ νομοσχέδια καὶ τὸ περὶ ἀντινομίας εἰς βʹ ἀνάγνωσιν καὶ κατόπιν νὰ ψηφισθῶσιν αἱ συμβάσεις.

§325ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὴν σειράν, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§326Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 34 δὲν θ’ ἀπαιτήσῃ συζήτησιν.

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δημοτικῆς διαμετακομίσεως τοῦ μετουσιωμένου σίτου». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον).

§328Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τί ἐψηφίσθη; Ἡμεῖς δὲν ἀκούομεν τίποτε.

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ὑπὸ διαμετακόμισιν σίτου.

§330Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Σεῖς τὸ ἐδέχθητε· ὄχι ἡ Βουλή!

§331Ν. ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Τί εἶναι αὐτά; Θὰ ὑποβάλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§332ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ περὶ σίτου ἐψηφίσθη ἢ ὄχι;

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη.

§334Ν. ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλομεν ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§335Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθότερον νὰ λύσητε τὴν συνεδρίασιν παρὰ νὰ παρουσιάζωμεν τὸ θέαμα αὐτό;

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας· ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος).

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 10 καὶ 30′ μ. μ.).