1905.05.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

τῆς 19 Μαΐου 1905.

(Πέμπτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Σπ. Κ. Ρώμα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοίνωσις ἀναφορῶν. Ἀναφορὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν δημοσίων καὶ δημοτικῶν ἔργων, παρακαλούσης νὰ μὴ καταργηθῇ τὸ ὑφιστάμενον ὑποτελωνεῖον Κυμασίου. Ἀναφορὰ τῆς Διαμάντως Πέτρου, παρακαλούσης νὰ τῇ χορηγηθῇ βοήθημα. Ἀναφορὰ τῶν δημοτῶν Μακρακώμης, παρακαλούντων νὰ μὴ καταργηθῇ τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον Βαρυμπόπης. Ἀναφορὰ Δημοσθένους Μπαρτζίλα, καταδίκου ἐν ταῖς φυλακαῖς Συγγροῦ, παρακαλοῦντος νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ βασιλικὴ χάρις. Ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Φύλλου τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης, ἐκφράζοντος τὴν εὐχὴν νὰ μὴ καταργηθῇ τὸ Πρωτοδικεῖον Καρδίτσης. Ἀναφορὰ κατοίκων τῶν δήμων Μακρακώμης καὶ Τυμφρηστοῦ, παρακαλούντων νὰ μὴ καταργηθῇ τὸ Εἰρηνοδικεῖον Μακρακώμης. Τηλεγράφημα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λαρίσης, παρακαλοῦντος νὰ μὴ καταργηθῇ τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσης. Τηλεγράφημα κατοίκων τινῶν τῶν Γαργαλιάνων, ἐκφραζόντων τὴν εὐχὴν νὰ ληφθῇ μέριμνα προστατευτικὴ διὰ τοὺς ταχυδρομικοὺς καὶ τηλεγραφικοὺς βοηθούς. Ἀναφορὰ τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Πλαταμώδους, παρακαλούντων νὰ μὴ καταργηθῇ τὸ Πρωτοδικεῖον Κυπαρισσίας. Παρακαλεῖται ὁ βουλευτὴς Λακεδαίμονος κ. Κοπανίτσας, ἐὰν ἦναι παρών, νὰ προσέλθῃ, ἵνα ὁρκισθῇ. (Προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ ἄρτι ἀφικόμενος βουλευτὴς Λακεδαίμονος Στέφανος Κοπανίτσας). Εἴκοσι τρεῖς Βουλευταὶ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ͵ΒϠΜΒʹ νόμου τοῦ 1903 περὶ ταμείων καὶ ὑποταμείων. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 167). Ὁ βουλευτὴς Κυθήρων κ. Δελακοβίας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 168). Ὁ βουλευτὴς Ναυπλίας κ. Θ. Φαρμακόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἀγροφυλάκων καὶ ὑδρονομέων». Ἡ πρότασις νόμου αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μεθ’ ὃ θέλει ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 169). Ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Νέγρης.

§2ΦΩΚ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἤθελον νὰ συστήσω λίαν θερμῶς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἀναφορὰν τῆς Ἑταιρείας τῶν δημοσίων καὶ δημοτικῶν ἔργων. Ὡς γνωστὸν, ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἐξάγει σπουδαίας ποσότητας λευκολίθου, τὰς μὲν εἰς κατάστασιν φυσικὴν, τὰς δὲ εἰς κατάστασιν πεφρυγμένην. Διὰ νὰ ἐξάγῃ δὲ τὰς ποσότητας ταύτας εἰς κατάστασιν πεφρυγμένου λευκολίθου, εἶναι ἠναγκασμένη νὰ προμηθεύηται σάκκους ἐξ Εὐρώπης, τοὺς ὁποίους ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν της σήμερον ἐν τῷ ὑποτελωνείῳ Κυμασίου ὑπὸ διαμετακόμισιν, καὶ τοιουτοτρόπως δύναται ἐπιτυχῶς νὰ κάμνῃ τὸ ἐμπόριον τοῦ πεφρυγμένου λευκολίθου. Καταργουμένου τοῦ ὑποτελωνείου τούτου, ἀμέσως ἡ εὐκολία αὕτη παύει, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ἐπέλθωσι μεγάλαι δυσκολίαι εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Τὴν σήμερον ἡ Ἑταιρεία αὕτη πρὸς κατασκευὴν πλίνθων μεταχειρίζεται λιθάνθρακας ἑλληνικούς, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς προόδου ἐν γένει τῆς βιομηχανίας εἶναι ἠναγκασμένη ν’ ἀκολουθήσῃ τὸ παράδειγμα διαφόρων ἄλλων ἐργοστασίων τῆς Εὐρώπης, καὶ νὰ ἀλλάσσῃ τὰς ἑστίας αὐτῆς, πρὸς τοῦτο δ’ εἶναι ἠναγκασμένη νὰ μεταχειρίζηται λιθάνθρακας εὐρωπαϊκούς. Ἀλλ’ ὅπως μεταχειρισθῇ τούτους, πρέπει νὰ ἔλθωσι τὰ φορτία κατ’ εὐθεῖαν εἰς Κυμάσιον. Καὶ ἐν ὅσῳ μὲν εἶναι ὑποτελωνεῖον ἐκεῖ, βεβαίως δύναται νὰ ἐκφορτώνῃ τὰ φορτία αὐτῆς· εὐθὺς ὅμως ὡς τὸ ὑποτελωνεῖον μετατραπῇ εἰς τελωνοσταθμαρχεῖον, ἡ ἐκφόρτωσις ἐμποδίζεται, Ὥστε ἡ μετατροπὴ τοῦ ὑποτελωνείου εἰς τελωνοσταθμαρχεῖον οὐ μόνον εἰς δυσχερῆ θέσιν θὰ φέρῃ τὴν Ἑταιρείαν, ἀλλ’ ἴσως καταστήσῃ ἀδύνατον καὶ τὴν περαιτέρω ἐργασίαν αὐτῆς.

§3Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐγένετο τοῦτο μέχρι τοῦδε· πρόκειται περὶ τοῦ μέλλοντος.

§4Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δὲν ἐγένετο, ἀλλὰ πρόκειται νὰ γείνῃ λίαν προσεχῶς. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι σήμερον φορτώνονται περὶ τοὺς 30,000 τόννοι, καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸ εἰσόδημα τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν δικαιωμάτων ἀγκυροβολίας ἀνέρχεται εἰς 7 ἕως 8 χιλιάδας φράγκα χρυσᾶ, ἡ δὲ οἰκονομία, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς μετατροπῆς τοῦ ὑποτελωνείου Κυμασίου εἰς τελωνοσταθμαρχεῖον, εἶναι ἀσήμαντος, ἀνερχομένη εἰς ὀλίγας ἑκατοντάδας δραχμῶν.

§5Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς 240 μόνον δραχμὰς κατ’ ἔτος.

§6Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, λαμβάνων ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, θὰ συναινέσῃ νὰ διατηρηθῇ τὸ ὑποτελωνεῖον Κυμασίου.

§7Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Θὰ ἐξετάσω τὸν λόγον τὸν μέλλοντα, ὁ ὁποῖος μοὶ ἦτο ἄδηλος.

§8Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἐκ μόνων τῶν σάκκων, οἵτινες σήμερον μένουσιν ὑπὸ διαμετακόμισιν, ἐπιβάλλεται ἡ διατήρησις τοῦ ὑποτελωνείου.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλογερόπουλος ἔχει τὸν λόγον σχετικῶς.

§10Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ ὑποστηρίξω παρὰ τῷ κυρίῳ Ὑπουργῷ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑποτελωνεῖον Κυμασίου. Πρὸ τριῶν μηνῶν ἐπεσκέφθην ἐπιτοπίως τὰς ἐγκαταστάσεις, τὰς ὁποίας ἵδρυσεν ἐκεῖ ἡ Ἑταιρεία τῶν δημοσίων καὶ δημοτικῶν ἔργων, καὶ ἀντελήφθην τὴν σημασίαν τῆς βιομηχανίας, τῆς ἐκεῖ λειτουργούσης, εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ ὑποτελωνείου Κυμασίου εἰς τελωνοσταθμαρχεῖον, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐργασίας τὰς ἐμπορικάς, τὰς ὁποίας ἡ Ἑταιρεία αὕτη διεξάγει ἐκεῖ, θὰ ἔχῃ καταστρεπτικὴν διὰ τὰς ἐργασίας αὐτῆς ἐπιρροήν. Ἡ σημασία τῆς βιομηχανίας διὰ τὸν τόπον αὐτὸν εἶναι μεγίστη, διότι λειτουργοῦσι κλίβανοι εὐρωπαϊκοί, κατηρτισμένοι ἐπιστημονικώτατα, μετὰ δαπάνην ἴσως ἡμίσεος ἑκατομμυρίου. Τὰ ὀρυχεῖα τοῦ λευκολίθου, τὰ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἀνήκοντα, διὰ τοῦ τρόπου τούτου μόνον δύνανται νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν ἐπιτηδείως, διότι μόνον διὰ τῆς ἐκκαμινεύσεως καὶ φρύξεως μεγάλων ποσοτήτων λευκολίθου δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ πλήρης ἐκμετάλλευσις τῶν ὀρυχείων καὶ συνεπῶς ἡ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἀπόδοσις καὶ τῶν δαπανῶν, εἰς τὰς ὁποίας προέβη διὰ τὰς ἐγκαταστάσεις αὐτῆς. Θὰ ἦναι φοβερὸν, ἐὰν ἡ Ἑταιρεία, ἕνεκα τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας θ’ ἀπαντήσῃ, ἀναγκασθῇ νὰ διακόψῃ τὰ ἔργα τῆς ἐκκαμινεύσεως,—ἅτινα καὶ ἐγὼ ἔμαθον ὅτι λίαν προσεχῶς πρόκειται νὰ τροποποιήσῃ συμφώνως πρὸς τὰς προόδους τῆς βιομηχανίας ταύτης,—θὰ ἦναι, λέγω, φοβερὸν νὰ ἀναγκάσωμεν τὴν Ἑταιρείαν νὰ διακόψῃ τὰ ἔργα τῆς ἐκκαμινεύσεως, ἵνα γείνῃ οἰκονομία εἰς τὸ Δημόσιον 240 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Δυστυχῶς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παρεμβῇ ἡ Ἑταιρεία διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς δαπάνης· ἀλλ’ ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ τοῦτο ἡ Ἑταιρεία, πολὺ εὐχαρίστως θ’ ἀνελάμβανε τὴν καταβολὴν τοῦ ποσοῦ τῆς ἐπιδιωκομένης οἰκονομίας, ἵνα μὴ ὑποστῇ τὴν καταστροφὴν, ἡ ὁποία τὴν ἐπαπειλεῖ. Εἶμαι βεβαιότατος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, πληροφορούμενος τὰ συμβαίνοντα, δὲν θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν τοιαύτην τροποποίησιν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§12Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ Κράτος οὐδεμίαν συνδρομὴν ἐπιτρέπεται νὰ λάβῃ οὔτε παρ’ ἀτόμων οὔτε παρ’ ἑταιρειῶν. Παρέλκει λοιπὸν τοῦτο, λεχθὲν παρ’ ὑμῶν μάλιστα. Τὸ ζήτημα εἶναι, νὰ μελετήσω καὶ ἐξετάσω τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον θεωρῶ σπουδαιότερον, καὶ ἂν ἤθελον πεισθῆ περὶ τῆς ἀκριβείας αὐτοῦ, —καίτοι δὲν δύναμαι νὰ ἀμφιβάλλω, ἀφοῦ ὑμεῖς οἱ δύο τὸ βεβαιοῦτε,— δὲν θέλω μεταβάλει τὸ καθεστώς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφώνως τῇ ἀποφάσει τῆς Βουλῆς κατήρτισα τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις θὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῆς ποινικῆς διατιμήσεως καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐπιδόσεως τῶν ποινικῶν δικογράφων καὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως καὶ πληρωμῆς τῶν μαρτυρικῶν δικαιωμάτων», ἐκ τῶν ἑξῆς κυρίων βουλευτῶν: Ν. Δαούτη, Ἁγ. Φικιώτου, Ν. Γαρδικιώτου, Ι. Τσιριμώκου, Ν. Δελακοβία, Γ. Καφαντάρη, Γ. Ἀναστασοπούλου, Μιχ. Στελλάκη καὶ Ν. Α. Στράτου. Ὁ κύριος Φίλιππας ἔχει τὸν λόγον.

§14Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ Ἀδελφᾶτον τοῦ Νοσοκομείου καὶ Ὀρφανοτροφείου Λευκάδος μοὶ ἐγνώρισε τηλεγραφικῶς, μὲ τὴν παράκλησιν νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὰ ἑξῆς. Πρὸ μηνὸς σχεδὸν τὸ Ἀδελφᾶτον διὰ δημοπρασίας προέβη εἰς τὴν ἐνοικίασιν τοῦ ἰχθυοτροφείου τοῦ δήμου. Ἐγένετο ἡ δημοπρασία, καὶ ἐπεκυρώθη τὸ ἀποτέλεσμα ὑπὸ τοῦ Ἀδελφάτου, κατόπιν ὅμως ἡ Νομαρχία ἐνέκρινε τὴν ἐνοικίασιν εἰς τὸν μειοδότην. Μετὰ τὸ διοικητικὸν αὐτὸ πραξικόπημα προσήνεγκεν εἰς ἄλλος δι’ αἰτήσεώς του ποσὸν ἀνώτερον κατὰ 500 δραχμὰς, ἀλλὰ καὶ μετὰ τοῦτο ἡ Νομαρχία, οὐδόλως λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν ταύτην, προέβη εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν ἐγγράφων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, γνωμοδοτοῦσα ἵνα ἐγκριθῇ ἡ δημοπρασία ἐπ’ ὀνόματι τοῦ μειοδότου. Λέγω ταῦτα, ἵνα ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ κυρώσῃ πρᾶξιν τῆς Διοικήσεως, ἥτις ἐν πολλαῖς ἐνεργείαις αὑτῆς καὶ ἰδίως λογιστικαῖς, ἔχει ὁδηγὸν τὴν αὐθαιρεσίαν, νὰ συστήσῃ δὲ εἰς αὐτὴν περισσότερον σεβασμὸν πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν καὶ τῶν νομικῶν προσώπων καὶ πρὸς τοὺς νόμους. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω χάριτας πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι διὰ τοῦ νόμου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως καταργεῖται καθεστώς, τὸ ὁποῖον θύει καὶ ἀπολύει, ὑπῆκον εἰς τοπικὰς ἐπιρροὰς καὶ κομματικὰς σχέσεις καὶ πάθη.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Τσαρλαμπᾶς ἔχει τὸν λόγον σχετικῶς.

§16Ε. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐγὼ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου γνωρίζω, ὅτι ἐγένετο πράγματι δημοπρασία πλειοδοτική, καὶ εἷς προσήνεγκε 50 δραχμὰς περισσότερον τῶν ἄλλων. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐπλειοδότησε τὰς 50 αὐτὰς δραχμὰς, εἶναι ὀφειλέτης εἰς τὸ Ἀδελφᾶτον 10,000 ἢ 14,000 δραχμῶν. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν ἔλαβον, ὅτι ὁ πλειοδοτήσας εἶναι υἱὸς τοῦ ὀφειλέτου, καὶ ὁ ὀφειλέτης εἶναι ἐγγυητὴς αὐτοῦ. Ἐγὼ μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ συνέστησα εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον νὰ κατακυρωθῇ ἡ ἐνοικίασις εἰς ἐκεῖνον, ὅστις θὰ δώσῃ ἀσφαλῆ ἐγγύησιν. Σᾶς λέγω ὅμως, ὅτι καὶ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἐνέκριναν τὴν ἐνοικίασιν εἰς τὸν προσενεγκόντα 50 δραχμὰς ὀλιγώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον προσήνεγκεν ὁ τελευταῖος πλειοδότης.

§17Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Εἶναι διαφορὰ 500 δραχμῶν.

§18Ε. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐγὼ περὶ 50 γνωρίζω, δὲν γνωρίζω περὶ 500. Ἐδῶ πρόκειται περὶ τοῦ ποῖος εἶναι ὁ ἀσφαλέστερος ἐνοικιαστής. Ἐγὼ δὲν ἔχω συμπάθειαν ἢ ἀντιπάθειαν οὔτε διὰ τὸν ἕνα οὔτε διὰ τὸν ἄλλον. Ἐγὼ θέλω, τὸ Ἀδελφᾶτον νὰ λάβῃ ὅ,τι ἔχει νὰ λάβῃ· ὄχι νὰ κάμνῃ δημοπρασίαν, καὶ ὕστερα νὰ χαρίζῃ. Δι’ αὐτὸ ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἐπληροφόρησα, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχον, ὅτι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὰς ἐξοχὰς καὶ δὲν ἐνοχλοῦνται ἀπὸ αὐτὰς τὰς μανέστρας (γέλωτες), ἐπεκύρωσαν τὴν δημοπρασίαν εἰς ἐκεῖνον, ὅστις εἶναι μειοδότης κατὰ 50 δραχμὰς, ἀλλὰ φερέγγυος. Ἡ Κυβέρνησις ἂς ἐξετάσῃ, ἂν ἡ ἰδική μου σύστασις ἦτο κομματικὴ ἢ ἐμπαθὴς, ἢ εἰλικρινὴς καὶ συμφέρουσα εἰς τὸ Ἀδελφᾶτον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλιππας ἔχει τὸν λόγον σχετικῶς.

§20Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται βεβαίως νὰ δώσω συμβουλὴν πρὸς τὸν γηραιὸν συνάδελφον. Ἐὰν ἐπετρέπετο, θὰ συνεβούλευον αὐτὸν, ὅπως τὴν ἐπιφανῇ ὄντως θέσιν αὑτοῦ παρὰ τῇ Κυβερνήσει μὴ μεταχειρίζεται πρὸς θεραπείαν κομματικῶν παθῶν καὶ ἐκδικήσεων, ἀλλὰ πρὸς συνδρομὴν τῶν συμφερόντων τῆς ἐπαρχίας του, ἅτινα κινδυνεύουν. Φαίνεται ὅτι εἰς ἡμᾶς τοὺς Λευκαδίους, καὶ ἰδίᾳ εἰς τὸν κύριον Τσαρλαμπᾶν, συμβαίνει ὅ,τι περὶ τῶν κοχλιῶν ἀναφέρεται ἐν τῷ μύθῳ τοῦ Αἰσώπου: «τῶν οἰκιῶν ἡμῶν ἐμπιπρωμένων ἡμεῖς ᾄδομεν!»

§21ΠΕΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Παρατηρῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι καὶ οἱ τρεῖς ἀντιπρόσωποι τῆς Λευκάδος εἴμεθα σύμφωνοι, σπάνιον μεταξὺ ἡμῶν τῶν δύο καὶ τοῦ κ. Τσαρλαμπᾶ – καὶ οἱ τρεῖς, λέγω, εἴμεθα σύμφωνοι, ἵνα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δώσῃ προσοχὴν εἰς τὸ πραξικόπημα, ὅπερ ἐγένετο ὑπὸ τοῦ νομάρχου Λευκάδος. Ἐγένετο δημοπρασία ὑπὸ τοῦ Ἀδελφάτου τοῦ Νοσοκομείου καὶ Ὀρφανοτροφείου, ὀνόματι τοῦ τελευταίου πλειοδότου. Ἀγνοῶ, ἂν πρόκειται περὶ διαφορᾶς 50 ἢ 500 ἢ 1000 δραχμῶν, ἀλλ’ αὐτὸς εἶναι ὁ πλειοδότης. Τὸ Ἀδελφᾶτον, συμφώνως μὲ εἰδικὸν νόμον, εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν προσφορὰν τοῦ πλειοδότου, καὶ ν’ ἀποστείλῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δημοπρασίας εἰς τὸν νομάρχην, ἵνα οὗτος τὸ διαβιβάσῃ πρὸς τὰ ἑπτὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τῆς νήσου, ὅπως ταῦτα ἀποφανθῶσιν, ὡς ὁρίζει ὅτι εἰδικὸς νόμος, ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀδελφάτου. Ἀγνοῶ διὰ τίνας λόγους, ὁ κ. νομάρχης, ἀντὶ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, καὶ σεβασθῇ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ἐνόμισε καλὸν, μετὰ τῆς προφορᾶς τοῦ πλειοδότου νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια καὶ τὴν προσφορὰν τοῦ μειοδότου, καὶ ἐγένετο μεγάλη ἐνέργεια, κύριε Πρόεδρε, ἵνα παραπλανηθῶσι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, τινὰ τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν, — διότι ὁμολογῶ, ὅτι, ἐκτὸς τοῦ δήμου Λευκαδίων καὶ τοῦ δήμου Εὐγήρου, τὰ λοιπὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, παραπλανηθέντα ὑπὸ τῶν κακῶν εἰσηγήσεων τῶν ἀνθρώπων, οὓς ἀπέστειλεν ἐπίτηδες, κύριε Πρόεδρε, ὁ νομάρχης Λευκάδος, ἀπεδέχθησαν τὴν προσφορὰν τοῦ μειοδότου, χωρὶς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν προσφορὰν τοῦ πλειοδότου. — Σημειωτέον δὲ, ὅτι ὁ κ. νομάρχης δὲν ἔλαβεν οὐδὲ τὸν κόπον ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τὴν ἐγγύησιν τοῦ μειοδότου, ἵνα ἴδωσι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ἂν ἀληθῶς ὁ μειοδότης ἔχει ἀρκετὰς ἐγγυήσεις διὰ τὴν προσφορὰν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, τῶν 16,000 δραχμῶν περίπου. Ὁ πλειοδότης, μαθὼν ὅτι ὁ κ. νομάρχης δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸν ὅρον τοῦ εἰδικοῦ νόμου, ἔκαμε νέαν προσφορὰν, κατὰ 500 δραχμὰς ἀνωτέραν τῆς πρώτης· ἀλλ’ ὁ κ. νομάρχης, καίτοι τὸ Ἀδελφάτον ἀνεκοίνωσεν αὐτῷ τὴν νέαν ταύτην προσφορὰν, παραβλέπων ὕψιστα συμφέροντα τοῦ φιλανθρωπικωτάτου ἱδρύματος, δὲν ἔλαβεν αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλ’ ἀπηυθύνθη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ζητῶν ἵνα τοῦτο ἐγκρίνῃ τὴν κακῶς καὶ παρανόμως γενομένην ὑπὸ τοῦ νομάρχου ἐπικύρωσιν ἐπ’ ὀνόματι τοῦ μειοδότου. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐνδιαφέρομαι οὔτε ὑπὲρ τοῦ πλειοδότου, οὔτε ὑπὲρ τοῦ μειοδότου, ἐνδιαφέρομαι μόνον ὑπὲρ τῶν δικαίων καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Νοσοκομείου καὶ Ὀρφανοτροφείου Λευκάδος, τῶν ὁποίων τὸ μόνον ἔσοδον εἶναι τὸ ἰχθυοτροφεῖον Λευκάδος. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ φαντασθῶ, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀδελφάτου καὶ τὰ μέλη αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντιμότατα μέλη τῆς κοινωνίας Λευκάδος, ἤθελον τηλεγραφήσει, ὡς ἐτηλεγράφησαν εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὸν συνάδελφόν μου κ. Φίλιππαν, περὶ τῆς τερατώδους — ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ λέξις — ἐνεργείας τοῦ κ. νομάρχου, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ προφανοῦς καταδολιεύσεως τοῦ νόμου, πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τῶν εἰρημένων φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων. Κρίνω λοιπὸν καθῆκον νὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐπιστήσῃ σοβαρῶς τὴν προσοχήν του ἐπὶ τῆς πράξεως ταύτης — τῆς παρανόμου ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις — τοῦ κ. νομάρχου Λευκάδος.

§22Ε. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Τουτέστι, κύριε Βουλευτὰ, ζητεῖτε νὰ ἐγκριθῇ ἡ δημοπρασία ἐπ’ ὀνόματι τοῦ πλειοδότου, ὅστις εἶναι ὀφειλέτης τοῦ Ἀδελφάτου!

§23ΠΕΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι ὁ πλειοδότης, ὅστις χρεωστεῖ εἰς τὸ Ἀδελφάτον· εἶναι οἱ συγγενεῖς τοῦ πλειοδότου, οἱ ὁποῖοι χρεωστοῦσιν 6,000 δραχμὰς, ἀλλ’ ἔχουσιν ὡς ἐγγύησιν κτήματα ἀξίας 55,000 δραχμῶν. Ἄλλως, ἐπὶ τῆς δημοπρασίας τοῦ ἰχθυοτροφείου ἐδόθη νέα ἐγγύησις ἐκ δραχ. 10,000, διὰ τῆς ὁποίας ἐξασφαλίζεται τὸ Ἀδελφάτον.

§24Ε. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Καίτοι δὲν εἶμαι πολὺ ἱκανὸς περὶ τὰ λογιστικὰ, θέλω νὰ μοὶ εἴπητε, ἂν ἡ ἰδική σᾶς πρότασις ἔχει βάσιν ἢ ἡ ἰδική μου. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν πρέπει ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀκούσῃ τοὺς λόγους τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου. Πρέπει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Νομαρχία, ποῖος δίδει τὴν μᾶλλον ἀσφαλῆ ἐγγύησιν, καὶ ἐπ’ ὀνόματι ἐκείνου νὰ ἐγκριθῇ ἡ δημοπρασία. Διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, — καὶ ἐλπίζω νὰ ἐκτελέσῃ τὴν παράκλησίν μου, — ἵνα ἐξελεγχθῇ ἡ διαχείρισις τοῦ Ἀδελφάτου, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον ἐπιμένει, ἵνα κατακυρωθῇ ἡ δημοπρασία ὑπὲρ τοῦ μὴ παρέχοντος μεγαλειτέραν ἀσφάλειαν ἐγγυήσεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθὸν, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ἐξετασθῇ ποῖος εἶναι ὁ φερεγγυότερος, καὶ εἰς ἐκεῖνον νὰ κατακυρωθῇ ἡ δημοπρασία. Ἐγὼ δὲν ἐνδιαφέρομαι διὰ κανένα, — ἀμφότεροι, καὶ ὁ πλειοδότης καὶ ὁ μειοδότης, εἶναι φίλοι σας, κύριε Βαλαωρίτη· — ἐνδιαφέρομαι μόνον ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων Λευκάδος, καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ τόπου μου γνωρίζω καλῶς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔφθασε τὸ Νοσοκομεῖον. Δὲν πρέπει νὰ κατακυρωθῇ ἡ δημοπρασία ὑπὲρ τοῦ πλειοδοτοῦντος, διότι ἔπειτα τὸ Ἀδελφάτον θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ἐπαναλάβῃ ὅ,τι προηγουμένως ἔκαμε, δηλαδὴ τὰς δωρεάς. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ νὰ ἐξελεγχθῇ ἡ διαχείρισις τοῦ Νοσοκομείου, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω αὐτὴν τὴν ἐπιμονὴν τοῦ νὰ μὴ γείνῃ ἐξέλεγξις· φαίνεται ὅτι κάποια κατάχρησις ὑπάρχει ἐν τῷ μέσῳ.

§25ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ τριλογία.

§26ΠΕΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Καὶ πάλιν τὴν λέξιν «κατάχρησιν» ἐπαναλαμβάνει ὁ σεβαστὸς συνάδελφος. Τὸν παρακαλῶ νὰ μὴ μεταχειρίζεται τόσον συχνὰ αὐτὴν τὴν λέξιν, διότι θίγει συμφέροντα ὕψιστα, ὑπολήψεις τιμίων μελῶν τοῦ Ἀδελφάτου, μελῶν τὰ ὁποῖα περιποιοῦσι τιμὴν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας. Καὶ ἄλλοτε παρεκάλεσα τὸν σεβαστὸν συνάδελφον ν’ ἀποφεύγῃ αὐτὴν τὴν λέξιν τῆς καταχρήσεως, ἵνα μὴ δίδῃ ἀφορμὴν εἰς συζητήσεις. Διὰ νὰ παύσῃ δὲ αὐτὴ ἡ τριλογία, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, παρακαλῶ πολὺ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὸν φάκελον τῶν ἐγγράφων τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἵνα ἴδωμεν ἐπὶ τέλους τὴν ἐνέργειαν τοῦ κυρίου νομάρχου, καὶ ἂν ἀληθῶς ὑπάρχει κατάχρησίς τις, προσέτι δὲ νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς δημοπρασίας, ἵνα μὴ ἐπὶ 16,000 δραχμῶν προσγένηται ζημία 5,000 δραχμῶν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἀδελφάτου. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν δύναται αὐτὸ τὸ δυστυχὲς Νοσοκομεῖον νὰ συντηρηθῇ, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἥτις ζημιώνει ὕψιστα συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας.

§27Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν γνωρίζω ποία εἶναι ἡ ἐνέργεια τοῦ νομάρχου Λευκάδος ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς πρόκειται. Θεωρῶ ὅμως καθῆκόν μου νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κύριος νομάρχης Λευκάδος εἶναι εἷς τῶν τιμιωτέρων καὶ τῶν μᾶλλον ἀκεραιοτέρων ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους συνήντησα εἰς τὸν βίον μου.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κυνουρίας κ. Ι. Καλούτσης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ͵ΒΤΜΘʹ καὶ ͵ΒΤϞΖʹ περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Ἡ τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 170). Ὁ κύριος Πονηρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§29ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ἑνὸς πίνακος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ τῇ αἰτήσει μου, ἀφορῶντος εἰς τὰ πρὸς τοὺς παρὰ τοῖς καπνεργοστασίοις εἰσπράκτορας ἀποδιδόμενα ποσοστὰ διὰ τὴν πώλησιν ταινιῶν καὶ σιγαροχάρτου, ἐξάγεται ὅτι διὰ τὴν πώλησιν ταινιῶν καὶ σιγαροχάρτου κατὰ τὸ δωδεκάμηνον διάστημα τοῦ 1904 ἀπεδόθησαν ποσοστά: ἐν τῷ καπνεργοστασίῳ Ἀθηνῶν δραχ. 7,614, ἐν τῷ καπνεργοστασίῳ Πύργου δραχμαὶ 2,322, ἐν τῷ καπνεργοστασίῳ Σύρου δραχμαὶ 2,069.28, ἐν τῷ καπνεργοστασίῳ Βόλου δραχμαὶ 2,056, καὶ ἐν τῷ καπνεργοστασίῳ τῶν Καλαμῶν δραχμαὶ 2,475.45. Τὸν πίνακα τοῦτον ἐζήτησα, Κύριοι, ἵνα πληροφορηθῶ καὶ ἐγὼ, πληροφορηθῇ καὶ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς δαπάνης, ἣν τὸ δημόσιον ταμεῖον ὑφίσταται διὰ τὴν τόσον ἁπλῆν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν καθ’ ἑκάστην ἓν μόνον ἄτομον διεξάγει, εἷς καὶ μόνος δημόσιος εἰσπράκτωρ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν ἀνεύρεσιν τοῦ ὀφειλέτου καὶ τὴν καταδίωξιν αὐτοῦ, ἵνα εἰσπράξῃ τὰ δημόσια χρήματα, ὅτε βεβαίως ἡ ἐργασία θὰ ἦτο ἐπίπονος, καὶ δεδικαιολογημένη ἡ ἁδρὰ ἀμοιβή. Δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ εἰσπράκτωρ νὰ πράττῃ τοῦτο ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀλλὰ καθήμενος ἔν τινι γραφείῳ τοῦ ἐργοστασίου ἐπὶ μίαν ἢ δύο ὥρας καθ’ ἑκάστην, καὶ ἐργαζόμενος τὴν πρωίαν συνήθως, δέχεται τοὺς καπνοπώλας καὶ πωλεῖ εἰς αὐτοὺς ταινίας καὶ σιγαρόχαρτον. Ἐκ τοῦ πίνακος τούτου, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν μόνον τοῦ καπνεργοστασίου τῆς πρωτευούσης, προκύπτει, ὅτι ὁ ἐν αὐτῷ εἰσπράκτωρ ἀμείβεται διὰ μισθοῦ 650 δραχμῶν κατὰ μῆνα! Ἀμφιβάλλω, ἂν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Κράτει ἀνώτεροι ὑπάλληλοι, οἵτινες, παρέχοντες ὑπηρεσίας πολυτίμους, μετὰ κόπους, μελέτας, σπουδὰς καὶ δαπάνας μεγάλας, ἀμείβονται ὡς ἀμείβεται ὁ εἰσπράκτωρ τοῦ καπνεργοστασίου Ἀθηνῶν. Ἐν τῇ ὑποσημειώσει τοῦ πίνακος εὑρίσκω σημείωσιν τοῦ ἁρμοδίου τμήματος, ὅτι ἐν τῷ καπνεργοστασίῳ Ἀθηνῶν ὑπηρετοῦσι δύο τοιοῦτοι εἰσπράκτορες ἄμισθοι, καὶ τοῦτο, ἵνα φαίνηται ἠλαττωμένη ἡ ἀμοιβή. Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη, ἡ τόσον ἁπλῆ, ἡ τόσον εὐχερής, ἡ συνισταμένη εἰς πώλησιν εἰδῶν καπνοπωλείου, εἶναι λίαν ἐπικερδής. Ἔφερα τὸν λόγον, Κύριοι, διότι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα οἰκονομιῶν, αὐστηρῶν οἰκονομιῶν· οἰκονομίαι ἐκ περιορισμοῦ τῆς κατωτέρας Δικαιοσύνης,—πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θίγει τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρων ἐπαρχιῶν, —οἰκονομίαι αὐστηραί, συνιστάμεναι, ὡς χθὲς διὰ μακρῶν ἀπεδείχθη, εἰς τὸ ψαλίδισμα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἐπιστημόνων ἰατρῶν καὶ εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν δύο δραχμῶν τῶν μαρτύρων εἰς μίαν, καὶ οὐδεμία σκέψις περὶ σοβαρωτέρας τινὸς οἰκονομίας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους μέχρι τοῦδε ἠκούσθη προβαλλομένη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν εἶναι δυνατόν, Κύριοι, ν’ αὐταπατώμεθα πλέον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφιβάλλωμεν, ὅτι εἷς εἰσπράκτωρ δημόσιος, καταβάλλων 3,000 δραχμὰς ἐγγύησιν ἐν Ἀθήναις, δύναται λίαν εὐχαρίστως νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἐπὶ μισθῷ 200 μόνον δραχμῶν, καὶ οὕτω νὰ προκύψῃ ἐκ ταύτης καὶ μόνης τῆς θέσεως οἰκονομία εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ δραχμῶν 5,400 ἐτησίως. Ἡ αὐτὴ ἀναλογία καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων καπνεργοστασίων δύναται νὰ γείνῃ. Ἐκ τοῦ πίνακος ἐμφαίνεται, ὅτι ὁ εἰσπράκτωρ ἀποζημιοῦται διὰ 600 ἢ 650 δραχμῶν κατὰ μῆνα. Νομίζω ὅτι ἀρκεταὶ θὰ ἦσαν 100 ἢ 200 τὸ πολὺ δραχμαὶ ὡς μισθοδοσία τακτική. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, καὶ νομίζω ὅτι δύνανται αἱ σκέψεις αὗται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν οἰκονομίαν ἐξόδων τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ σχετικὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεων τῶν νόμων περὶ ταμείων καὶ ὑποταμείων.

§30Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀναγνωρίζω τὴν ὀρθότητα τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τριφυλίας, ἣν δὲν μοὶ εἶχε δοθῆ ἀφορμὴ νὰ γνωρίσω, καὶ διὰ τοῦτο εὐχαριστῶ αὐτὸν καὶ πάντα ἄλλον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἤθελε μοὶ ὑποδείξει οἰκονομίαν, ἣν τυχὸν παρέλειψα ἐκ πλάνης· διαβεβαιῶ δὲ αὐτὸν, ὅτι θέλει γείνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε, διότι πράγματι τὸ ποσόν, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι μέγα, καὶ δύναται νὰ περιορισθῇ. Ἔχω ὅμως πληροφορίας, ὅτι ἐν τῷ Καπνεργοστασίῳ Ἀθηνῶν εἷς εἰσπράκτωρ δὲν εἶναι ἐπαρκής. Ἐν τούτοις εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὅριόν τι μεγαλείτερον ἡ ἀμοιβή, ὥστε νὰ μὴ δύνανται αὐτοὶ νὰ ἔχωσι καὶ ἄλλα ὀφέλη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θέλω εἰσαγάγει νομοσχέδιον, περιορίζον μέχρι τοῦ ὀρθοῦ τὰ ποσοστὰ τῶν εἰσπρακτόρων.

§31Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 11 παρελθόντος μηνὸς Ἀπριλίου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, τί γίνεται τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας ὅπλων καὶ τηλεβόλων διὰ τὸν στρατόν. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲν ηὐδόκησε μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης νὰ ἀπαντήσῃ. Νομίζω ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι τόσον ἀνάξιον προσοχῆς, ὥστε νὰ μὴ δίδηται μία πληροφορία, καὶ ἕνεκα τούτου νὰ κυκλοφορῶσι φῆμαι διάφοροι. Ἐλπίζω ὅτι τὴν φορὰν ταύτην θ’ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§32ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ὑπῆρξεν ἀμέλεια ἐκ μέρους μου, διότι γινώσκω καλῶς τὰ καθήκοντά μου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τῶν ὅπλων δὲν ἐπερατώθη εἰσέτι, πρόκειται δὲ νὰ περατωθῇ μετ’ οὐ πολύ, ἐνόμισα ὅτι ἠδυνάμην νὰ ἀναβάλω τὴν ἀπάντησίν μου μέχρις ὅτου ἐντελῶς περατωθῇ, ὅτε θὰ ἦμαι εἰς θέσιν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν θετικὰς καὶ ὡρισμένας πληροφορίας.

§33Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Παρακαλῶ. Δὲν ἠθέλησα νὰ ὑπομνήσω τὰ καθήκοντά του εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀλλὰ παρῆλθον τόσαι ἡμέραι, καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ πληροφορία, ὅτι πρόκειται νὰ λυθῇ ὁσονούπω τὸ ζήτημα τῶν ὅπλων. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰ πυροβόλα, παρ’ ὅλας τὰς κυκλοφορούσας φήμας, δὲν ἔχομεν καμμίαν πληροφορίαν, ἵνα μάθωμεν, ἂν εἶναι ἀληθεῖς ἢ μὴ αἱ κυκλοφοροῦσαι φῆμαι, ὅτι κινδυνεύει νὰ ὁπλισθῇ ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς μὲ ἄχρηστα πυροβόλα.

§34ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διαβεβαιῶ τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν πυροβόλων εἰσέτι δὲν ὡρίμασε. Πρόκειται πρωτίστως νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τῶν ὅπλων, τῶν τυφεκίων δηλαδή, καὶ κατόπιν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῶν πυροβόλων. Ὥστε περὶ πυροβόλων δὲν πρόκειται νῦν.

§35Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν ὁπλισμὸν τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔρχωνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι τὸ ζήτημα τοῦ ὁπλισμοῦ, ἐκτιθέμενον ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, δύναται νὰ ἔχῃ δυσάρεστα ἀποτελέσματα ἐπὶ ὑψίστων συμφερόντων τῆς πατρίδος.

§36Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, καὶ ἵνα μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν, καταθέτω γραπτὰς τὰς ἑξῆς ἐπερωτήσεις (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, ὅπως εὐαρεστούμενος ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐξ οὗ νὰ ἐμφαίνηται, τίνες οἱ δῆμοι, οὓς ἀφορᾷ ἡ βʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 1, καὶ τίνες οἱ οὓς ἀφορᾷ ἡ γʹ παράγραφος τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀστυνομικοῦ νομοσχεδίου. Παρακαλεῖται ἐπίσης ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, ὅπως εὐαρεστούμενος ὑποβάλῃ πίνακα τοῦ ἀριθμοῦ, κατ’ ἐπαρχίαν, τῶν ἐκλεκτέων Βουλευτῶν, συμφώνως τῷ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ.» Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν: 1) πίνακα ἐμφαίνοντα τὸ ποσὸν τῶν τελωνιακῶν τελῶν, τὸ εἰσπραχθὲν παρὰ τῶν ἐκ Βελγίου εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων, καὶ κατ’ ἔτος, ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως μέχρι τέλους τοῦ 1904, σημειουμένου παραπλεύρως τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἤθελεν εἰσπραχθῆ, ἂν μὴ εἶχε συνομολογηθῆ ἡ σύμβασις· 2) πίνακα περὶ τῶν εἰς Βέλγιον εἰσαγομένων ἑλληνικῶν προϊόντων. 3) Νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ποίαν ἀξίαν ἀντιπροσωπεύουσι τὰ ἐκ Βελγίου εἰς Ἑλλάδα εἰσαγόμενα προϊόντα, καὶ ποίαν τὰ εἰς Βέλγιον εἰσαγόμενα ἑλληνικὰ τοιαῦτα. Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, ὅπως εὐαρεστούμενος καταθέσῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀπολογισμῶν τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν, 1) τὰ ἔσοδα ἑκάστου δήμου, 2) τὰς διὰ τὴν διοίκησιν δαπάνας αὐτοῦ, 3) τὸ ποσὸν τὸ καταβαλλόμενον διὰ τόκον καὶ χρεωλύσιον κατ’ ἔτος ὑπὸ τῶν δήμων, οἵτινες ἔχουν συνομολογήσει δάνεια. Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργός, ὅπως εὐαρεστούμενος ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ ὑφ’ ἑκάστου δήμου δαπανώμενα διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν.»

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Καρυστίας κ. Π. Λεβέντης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, ͵ΒΡΟΒʹ τῆς 20 Φεβρουαρίου 1893». Ἡ πρότασις νόμου αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μεθ’ ὃ θέλει ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 171).

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχε κατατεθῆ καὶ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας, «περὶ διαθέσεως τῶν ¾ ἐκ τῶν ἐτησίων εἰσπράξεων τοῦ τρέχοντος ἔτους καὶ τῶν ἐφεξῆς ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βονίτσης, Παληοχαλιᾶ καὶ Ἀκτίου διὰ τὴν διοχέτευσιν ποσίμου ὕδατος εἰς τὴν πόλιν Βονίτσης.»

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 172). Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Καρδίτσης, τῆς ἐνεργηθείσης ἐν τῷ Βʹ ἐκλογικῷ τμήματι τοῦ δήμου Ἀργιθέας. (Ἀναγινώσκεται ἡ ἔκθεσις τοῦ τμήματος). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἀναγνωρίζεται νόμιμος βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης ὁ κ. Λάμπρος Καταφυγιώτης, ἔχων τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας». Ὁ κύριος Στράτος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§40Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, κύριοι Βουλευταί, ἀποτελοῦν μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀστυνομικῆς διοικήσεως καὶ τοῦ περὶ καταργήσεως τῶν Πρωτοδικείων τὸν ἀκρογωνιακὸν λίθον τῶν πολιτικῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ κυβερνῶντος κόμματος πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀποτυποῖ ἀκριβῶς τὰς ἐπαγγελίας ταύτας ἐν ἄρθροις νόμου, ὑποβεβλημένου ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Δεῖται τούτου ἕνεκα ἐξετάσεως εὐρείας καὶ λεπτομεροῦς, καθόσον τὸ ζήτημα τῶν Δικαστηρίων, τῶν νομῶν καὶ τῶν ἀστυνομιῶν ἀπετέλεσεν ἐπὶ ἑξαετίαν ὁλόκληρον τὸ κύριον θέμα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ μεταξὺ τοῦ κρατοῦντος νῦν κόμματος καὶ τοῦ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει εὑρισκομένου.

§41Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν Νομαρχιῶν, συναντῶνται εἰς τὰς γνώμας τὸ νῦν κρατοῦν κόμμα καὶ τὸ κόμμα τὸ τέως κρατοῦν. Τὸ κόμμα τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ ὑπερεθεμάτιζε μάλιστα εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ νῦν κρατοῦντος κόμματος, περιστέλλον τὰς διοικήσεις εἰς 10· ἑπομένως εἰς τοῦτο εἶναι σύμφωνος ὁλόκληρος ἡ Βουλή.

§42Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐὰν ἔχητε ὀλίγην ὑπομονὴν, θὰ τὰ ἀκούσητε ὅλα. Παρακαλῶ δὲ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ καμμίαν διακοπήν. Μόνον χάριν τοῦ κυρίου Γάτσου ἐδέχθην νὰ μὲ διακόψῃ.

§43Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Εὐχαριστῶ.

§44Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, εἶπον, Κύριοι, δεῖται ἐξετάσεως λεπτομεροῦς ἐν πάσαις ταῖς ἐπόψεσι, τὰς ὁποίας παρουσιάζει. Βεβαίως, ὡς ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, ἄνευ ἐκθέσεως εἰσηγητικῆς ἐκ μέρους τοῦ εἰσαγαγόντος τοῦτο ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν δίδει εἰς τὴν Βουλὴν σαφῆ εἰκόνα τῶν σκέψεων, αἵτινες καθοδηγοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως καταρρίψῃ ὁλόκληρον τὸ διοικητικὸν οἰκοδόμημα, ἀνιδρύσῃ δ’ ἕτερον οἰκοδόμημα διοικητικόν. Οὐχ ἧττον ὅμως, ὅπως φωτισθῶμεν περὶ τοῦ συζητουμένου σήμερον νομοσχεδίου, δικαιούμεθα νὰ ἔχωμεν πρὸ ἡμῶν ὅσας ἐπαγγελίας ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν ταῖς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀγορεύσεσι τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κυβερνῶντος κόμματος ἠκούσαμεν, νὰ λάβωμεν δ’ ὑπ’ ὄψιν συγχρόνως τὴν ἔκθεσιν τὴν εἰσηγητικὴν τοῦ ὑποβληθέντος ἐν ἔτει 1903 νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, φέροντος τὴν ὑπογραφὴν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Κυριακούλη Π. Μαυρομιχάλη, ἐκδηλοῦντος δὲ προφανῶς τὰς σκέψεις τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ὑπεστήριζε. Δυνάμεθα δὲ βεβαίως ἀσφαλῶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκείνῃ ἐκθέσει ἐκτιθεμένας σκέψεις τοῦ τότε καὶ νῦν κυβερνῶντος κόμματος, καθόσον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἐκείνην ἔκθεσιν παρετίθετο, εἶναι τὸ γνήσιον πρωτότυπον, οὗτινος ἀκριβὲς ἀντίγραφον παρουσιάζεται τὸ νῦν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ὑποβαλλόμενον. Ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκείνῃ ἐκθέσει εὑρίσκω τὴν σκέψιν καὶ δικαιολογίαν, ὅτι «ἡ εἰς 26 νομοὺς διαίρεσις τοῦ Κράτους, ἡ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1899 καθιερωθεῖσα, αὐθαίρετος καὶ πολυτελής, ἄνευ πολιτικῆς σκοπιμότητος καὶ παρὰ τὰς ἱστορικὰς σχέσεις καὶ τὰ ἐμπορικὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπέτυχε, καταδειχθέντος διὰ πολλοστὴν φορὰν, ὅτι ἡ εἰς νομοὺς καὶ ἐπαρχίας διοικητικὴ διαίρεσις εἶναι ἡ προσφυεστέρα διὰ τὴν Ἑλλάδα.» Διὰ τῆς παραγράφου ταύτης τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως θίγονται προφανῶς τρεῖς ἐπόψεις, πρὸς ἃς προσβλέπει ἡ νέα ὑποβαλλομένη νομοθεσία. Θίγεται ἡ ἔποψις ἡ οἰκονομικὴ, διότι ὁ ἰσχύων νῦν νόμος κρίνεται διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως ὡς πολυτελὴς, θίγεται ἡ ἔποψις ἡ γεωγραφικὴ, καὶ τέλος ἡ ἔποψις ἡ διοικητική. Θὰ προσπαθήσω, Κύριοι, νὰ ἐξετάσω τὸ νομοσχέδιον καὶ ὑπὸ τὰς τρεῖς ταύτας ἐπόψεις. Προέχει πάσης ἄλλης ἐξετάσεως ἡ ἔρευνα τῆς ἐπόψεως τῆς οἰκονομικῆς. Λέγω δὲ ὅτι προέχει ἡ ἔρευνα τῆς οἰκονομικῆς ἐπόψεως, διότι ἀκριβῶς περὶ τὴν οἰκονομικὴν βάσιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου διεξήγετο ἐπὶ ἑξαετίαν ὅλην, ὡς προεῖπον, ἡ πολιτικὴ πάλη μεταξὺ τῶν δύο κομμάτων, πάλη, καθ’ ἣν τὸ μὲν κόμμα τὸ εἰσηγησάμενον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐν ἔτει 1899 τὸν νῦν ἰσχύοντα νόμον ὑπεστήριζε πάντοτε, ὅτι ἐλαχίστας διὰ τούτου μεταβολὰς οἰκονομικὰς ἐπήγαγεν εἰς τὰ μέχρι τοῦδε οἰκονομικὰ δεδομένα ἐκ τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, τὸ δὲ νῦν ἐν τῇ Κυβερνήσει κόμμα, τότε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει εὑρισκόμενον καὶ καταπολεμοῦν τὸν νῦν ἐν ἰσχύϊ νόμον, ἐξήγγελλε τὰς ἀντιθέτους γνώμας αὐτοῦ ἐπὶ μακρὸν καὶ πεισματωδῶς, ἐν δυσὶν ἐκλογικοῖς ἀγῶσι καταγγεῖλαν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, ὅτι βάραθρον ἀνεῴχθη εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐκ τῆς διαιρέσεως αὐτοῦ εἰς 26 νομοὺς καὶ τῆς συναφοῦς ταύτη αὐξήσεως τῶν Πρωτοδικείων. Ἠκούσθη δὲ ἐπανειλημμένως καὶ ἐτονίσθη ἡ λέξις σπατάλη, καὶ ὑπελογίσθη ἡ σπατάλη ὡς ἀνερχομένη εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν. Ὑπῆρξε δὲ τοσοῦτον πεισματώδης ἡ περὶ σπατάλης κατ’ ἐπανάληψιν κατηγορία, ὥστε ὀλίγου δεῖν αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς καὶ ἐφαρμοστής τοῦ ἐν ἰσχύϊ διοικητικοῦ συστήματος νὰ πιστεύσῃ, ὅτι πράγματι διὰ τούτου ἐτερατούργησε κατὰ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος, αὐξήσας τοὺς νομοὺς τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ 16 εἰς 26. Ἔχω πρὸ ἐμοῦ, Κύριοι, πίνακα δαπανῶν, ὅστις κατὰ τὴν λήξασαν περίοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς συνετάχθη ὑπὸ τοῦ τότε εἰσηγητοῦ τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς βουλευτοῦ Νάξου κυρίου Πρωτοπαπαδάκη. Ὁ πίναξ οὗτος βάσεις ἔχει τὰς ἑξῆς. Ἀφ’ ἑνὸς ἀναγράφει τὰς δαπάνας τὰς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1896, ἔτους διοικήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἔτους, ὅπερ μετὰ τοῦ συναφοῦς ἔτους 1895 τῆς διοικήσεως τοῦ αὐτοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παρουσιάζεται πάντοτε ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κυβερνῶντος κόμματος ὡς τὸ πρότυπον τῆς διοικήσεως, τὸ πρότυπον τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν ἀρχῶν τοῦ ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν του κόμματος. Ἀφ’ ἑνὸς λοιπὸν ἀναγράφονται ἐν τῷ πίνακι τούτῳ πᾶσαι αἱ δαπάναι αἱ διοικητικαί, αἱ ἀφορῶσαι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, συμφώνως πρὸς τὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 ἐγγραφάς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὑπάρχουσι παρατεθειμέναι αἱ δαπάναι ἐκεῖναι, αἵτινες συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, τὸν νῦν ἐν ἰσχύϊ εὑρισκόμενον, τὸν ἀναβιβάζοντα τοὺς νομοὺς εἰς 26, ἀνεγράφησαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1904. Βλέπω λοιπόν, ὅτι ἐν συνόλῳ ἡ ἐτησία δαπάνη τῆς διοικήσεως τῶν νομῶν διὰ τὸ ἔτος 1896, περιλαμβάνουσα νομάρχας, διευθυντὰς Νομαρχιῶν, γραμματεῖς αʹ καὶ βʹ τάξεως, καὶ κλητῆρας, ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν δραχ. 330,600, ἡ δὲ δαπάνη ἡ ἐν ἔτει 1904 ἀναγεγραμμένη ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 330,480, ἤτοι ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον ἐν ταύτῃ δραχμῶν 120. Ὑπάρχουσιν ὅμως ἕτεραι ἐπίσης δαπάναι, καθιστῶσαι μείζονα τὴν διαφοράν· ἡ δαπάνη τῶν ἐπιμισθίων τῶν νομαρχῶν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 30,600 ἐτησίως, ἡ δαπάνη τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἡ δαπάνη τῶν Μοιραρχιῶν. Ἐν συνόλῳ ἐκ τοῦ πίνακος τούτου, τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν λήξασαν περίοδον τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἐξάγεται, ὅτι ἡ ἐπὶ πλέον καθαρὰ διαφορὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1904 ὑπὲρ τὰς δαπάνας τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 29,980. Ἀφ’ ἧς συνετάχθη ὁ πίναξ οὗτος προέκυψαν μετατροπαὶ εἰς τὰς δαπάνας ἕνεκα νεωτέρου νόμου, ἀσχέτου καὶ πρὸς τὸν παλαιὸν νόμον περὶ διοικήσεως τῶν νομῶν καὶ πρὸς τὸν νέον νόμον, τὸν νῦν ἐν ἰσχύϊ εὑρισκόμενον. Εἶναι δ’ οὗτος ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅστις τροποποιεῖ τὰ περὶ στρατολογικῆς ὑπηρεσίας καὶ τὰ περὶ χωροφυλακῆς τέως ἰσχύοντα, καὶ κατὰ συνέπειαν τοῦ ὁποίου οὐδ’ αἱ Μοιραρχίαι καὶ ὑπομοιραρχίαι, οὐδὲ τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα ἔχουσι σχέσιν τινὰ πρὸς τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους. Ἑπομένως αἱ ἀφορῶσαι τὰς ὑπηρεσίας ταύτας δαπάναι δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὐδὲ δίκαιον, νὰ σχετίζωνται πρὸς τὴν διὰ τοῦ ἰσχύοντος διοικητικοῦ νόμου γενομένην αὔξησιν δαπανῶν τοῦ Κράτους. Ἄλλως τε δὲ διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ αἱ τῆς χωροφυλακῆς καὶ τῆς στρατολογικῆς ὑπηρεσίας δαπάναι ὑπεβιβάσθησαν ἐν σχέσει πρὸς τὰς πρὸ τοῦ νόμου τούτου καὶ συμφώνως πρὸς τὸ διοικητικὸν καθεστὼς τῶν 26 νομῶν ἀπαιτουμένας, ἡ ἐλάττωσις δ’ αὕτη σχεδὸν ἰσοζυγίζει πρὸς τὴν ἐκ τοῦ ἰσχύοντος διοικητικοῦ νόμου ἐπελθοῦσαν αὔξησιν δαπάνης ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ πίνακος τούτου, ποιουμένου σύγκρισιν μεταξὺ τῶν ἐν ἔτει 1896 καὶ τῶν ἐν ἔτει 1904 ἐγγραφῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, αὐτὸς ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Προϋπολογισμὸς, ἢ μᾶλλον αἱ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δηλώσεις, αἱ ὑποβληθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸ ἔτος 1905, παρέχουσι τὸ μέτρον τοῦ ὑπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν, συγκρινομένων τῶν ἐκ τοῦ ἰσχύοντος νόμου πρὸς τὰς ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος καὶ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τεθειμένου νομοσχεδίου προερχομένας. Διὰ τῶν δηλώσεων τούτων ἐπέρχονται προφανῶς οἰκονομίαι. Ὑπολογίζω δὲ τὰς οἰκονομίας ταύτας, οὐχὶ, ὡς αἱ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δηλώσεις ἀναγράφουσι, δι’ ἓν ἑξάμηνον, ἀλλ’ ὑπολογίζω ταύτας δι’ ἓν ἔτος ὅλον, ὡς θέλουσιν ἀναγραφῆ διὰ τὸ ἔτος 1906, ἂν ψηφισθῇ καὶ ἐφαρμοσθῇ τὸ νῦν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου, περιέχοντος θέσεις 26 νομαρχῶν ἐπὶ μισθῷ δραχμῶν 400 μηνιαίως, 26 γραμματέων αʹ τάξεως ἐπὶ μισθῷ δραχμῶν 240 μηνιαίως, 17 γραμματέων βʹ τάξεως ἐπὶ μισθῷ 190 δραχμῶν μηνιαίως, 26 πρωτοκολλητῶν αʹ καὶ βʹ τάξεως, 43 γραφέων αʹ καὶ βʹ τάξεως καὶ 26 κλητήρων, τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν τοῦ προσωπικοῦ τῆς διοικήσεως τῶν νομῶν ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 330,480. Διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου ἀφ’ ἑτέρου ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου οἱ νομάρχαι περιορίζονται εἰς 16, αὐξάνεται ὅμως ὁ μισθὸς αὐτῶν εἰς 450 δραχμὰς μηνιαίως, οἱ γραματεῖς αʹ τάξεως ὁρίζονται εἰς 16, αὐξανομένου τοῦ μισθοῦ αὐτῶν εἰς δραχμὰς 280 μηνιαίως, οἱ γραμματεῖς βʹ τάξεως, τιτλοφορούμενοι ὑπογραμματεῖς, ὁρίζονται εἰς 16, ἐπὶ μισθῷ 150 δραχμῶν μηνιαίως, ἐλαττουμένου οὕτω τοῦ μισθοῦ τῶν πρώην γραμματέων βʹ τάξεως κατὰ δραχμὰς 40 μηνιαίως, οἱ πρωτοκολληταὶ ὁρίζονται εἰς 16, ἐπὶ μηνιαίῳ μισθῷ δραχμῶν 90, οἱ γραφεῖς εἰς 32, ἐπὶ μισθῷ μηνιαίῳ δραχμῶν 60, καὶ οἱ κλητῆρες εἰς 16, ἐπὶ μηνιαίῳ μισθῷ δραχμῶν 50. Ἐν συνόλῳ δὲ ἡ δαπάνη δι’ ἓν ἔτος τοῦ προσωπικοῦ κατὰ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ἀνέρχεται εἰς ποσὸν δραχ. 218,880. Ἐπέρχεται λοιπὸν μείωσις δραχ. 111,600 ἐκ τοῦ διοικητικοῦ προσωπικοῦ τῶν νομῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας τῶν νομαρχιακῶν γραφείων, κατὰ τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δαπάνη δραχ. 19,440, κατὰ δὲ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον καθορίζεται αὕτη παγίως, διότι ὁρίζεται διὰ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι «διὰ τὰ ἔξοδα τῆς γραφικῆς ὕλης, τοῦ φωτισμοῦ καὶ τῆς θερμάνσεως τῶν Νομαρχιῶν ἀναγράφεται ἐν τῷ ἐτησίῳ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους πίστωσις δέκα καὶ ὀκτὼ χιλιάδων δραχμῶν, κατανεμομένη ἑκάστῃ τῶν Νομαρχιῶν ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς δι’ ἀποφάσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου». Ἐπίσης διὰ λογιστικὰ βιβλία ἔχομεν δαπάνην 1500 δραχμῶν, περιοριζομένην διὰ τῶν δηλώσεων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς 1000 δραχμάς· διὰ μισθώματα νομαρχιακῶν καταστημάτων δραχμὰς 64,000, συμφώνως τῷ ἰσχύοντι νόμῳ, περιοριζομένας διὰ τῶν δηλώσεων εἰς δραχ. 40,000· διὰ σκεύη καὶ ἔπιπλα δραχμὰς 6,000, περιοριζομένας εἰς δραχ. 5,000· δι’ ὁδοιπορικὰ 8,000 δραχμάς, αὐξανομένας εἰς 11,300, τῆς αὐξήσεως ταύτης προερχομένης, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι ἐκ τοῦ ὄγκου τῶν νέων νομῶν αἱ δι’ ὑπηρεσίαν ὁδοιπορίαι τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων θὰ ἀποβῶσι συχνότεραι καὶ εἰς μακροτέρας τείνουσαι ἀποστάσεις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι ὁρίζεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐτησία ὑποχρεωτικὴ περιοδεία ἑκάστου νομάρχου ἀνὰ τὸν ὑπὸ τὴν διοίκησίν του νομὸν ἐπὶ ἀμοιβῇ δραχμῶν 300 δι’ ἑκάστην περιοδείαν. Κατὰ συνέπειαν τούτου τὰ ἔξοδα τοῦ προσωπικοῦ, καταστημάτων, γραφείων καὶ ὁδοιπορικῶν, κατὰ μὲν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1904 ἀνήρχοντο εἰς δραχμὰς 428,420, κατὰ δὲ τὰς ὑποβληθείσας δηλώσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1905, ὑπολογιζομένας ὅμως δι’ ἓν ὁλόκληρον ἔτος, εἰς δραχμὰς 294,180. Ἐπέρχεται δηλονότι μείωσις δαπανῶν ἐκ δραχμῶν 135,240. Ἀλλὰ δίκαιον εἶναι ἐν τῷ ζητήματι τοῦ ὑπολογισμοῦ τῶν οἰκονομιῶν νὰ διακρίνωμεν ποῖαι ἀκριβῶς ὑπάρχουσιν αἱ οἰκονομίαι αἱ προερχόμεναι ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν νομῶν, καὶ ποῖαι αἱ οἰκονομίαι αἱ προερχόμεναι ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν μισθῶν. Διότι τὴν ἐλάττωσιν τῶν μισθῶν δύναται νὰ εἰσηγηθῇ πᾶσα οἱαδήποτε Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐν τῷ πολιτικῷ αὐτῆς προγράμματι ἀναγεγραμμένην τὴν ἐλάτωσιν τῶν νομῶν. Αὐτὴ δ’ ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Θεοτόκη, διὰ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν τῆς ΙϚʹ Περιόδου νομοσχεδίου, ὑπὸ χρονολογίαν 19 Ἰανουαρίου 1904, εἰσηγήσατο τὴν κατάργησιν τῶν ἐπιμισθίων τῶν νομαρχῶν, συνεπάγουσαν μετ’ ἐλαφρῶν τροποποιήσεων εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν Νομαρχιῶν οἰκονομίαν δραχμῶν 38,760 ἐτησίως, ἥτις ὅμως δὲν ἐπραγματοποιήθη, μὴ ψηφισθέντος τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Αἱ ἐλαττώσεις λοιπὸν τῶν μισθῶν, αἱ ἄσχετοι ἐντελῶς πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν, ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν δραχμῶν 24,960, ὑπολογιζομένων 7,680 δραχμῶν δι’ ἐλάττωσιν μισθοῦ 16 ὑπογραμματέων, δραχμῶν 5,760 δι’ ἐλάττωσιν μισθοῦ 16 πρωτοκολλητῶν, καὶ δραχμῶν 11,520 δι’ ἐλάττωσιν μισθοῦ 32 γραφέων. Τὸ σύνολον ἄρα τῶν πράγματι ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν ἐπιτυγχανομένων οἰκονομιῶν ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 110,280...

§45ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὸ ὅλον τῶν ἐλαττώσεων ἐκ μειώσεως τῶν μισθῶν;

§46Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δραχμαὶ 24,960. Εἰς τὸν ἐν γένει ὑπολογισμόν μου δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν τῶν ἐπιμισθίων, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 30,600 ἐτησίως, διότι ἡ κατάργησις τῆς δαπάνης ταύτης ἀνάγεται εἰς ἐλαττώσεις τῶν μισθῶν, εἶναι δ’ ἐντελῶς ἄσχετον τὸ ποσὸν πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν· προϋπέδειξε δ’ ἄλλως τε ταύτην αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἄλλη τις ἐλάττωσις δαπάνης, τὴν ὁποίαν ὑπελόγισα, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τεύχους τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1905, διότι ἐν ταῖς ὑποβληθείσαις δηλώσεσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου δὲν εἶδον τὴν οἰκονομίαν ταύτην ἀναγεγραμμένην. Εἶναι ἡ οἰκονομία ἡ προκύψουσα ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§47Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δαπάνη τῶν δημοσίων ἔργων δὲν ἐπηρεάζει;

§48Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι. Διότι ἑκάστη ἐπαρχία ἔχει μηχανικοὺς, ἐν τοῖς πλείστοις δὲ τῶν νομῶν ὑπάρχουσι μηχανικοὶ ἁπλοῖ καὶ οὐχὶ νομομηχανικοί.

§49Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ γραφεῖα δὲν θὰ τὰ καταργήσητε;

§50Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ ἐνοίκια θὰ κατεβάλλοντο πάντοτε, διότι ὅπου εἶναι πρωτεύουσα καταργουμένου ἤδη νομοῦ προϋπῆρχε καὶ θὰ ὑπάρξῃ πάλιν ἕδρα ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ. Προκειμένου λοιπὸν περὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου ἐγκαθιδρύθησαν 26 θέσεις ἐπιθεωρητῶν, ὁρισθέντος ἑνὸς ἐπιθεωρητοῦ κατὰ νομόν, ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ ὑπουργικοῦ γραμματέως πρώτης τάξεως. Καταργουμένων ὅμως διὰ τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου τῆς 8 Ἰουλίου 1899, κατ’ ἀνάγκην ἐπανάγονται ἐν ἰσχύϊ αἱ διατάξεις περὶ νομαρχιακῶν ἐπιθεωρητῶν, αἱ πρὸ τοῦ 1899 ἰσχύουσαι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1895. Οὕτω λοιπὸν θέλομεν ἔχει, ἀντὶ τῶν νῦν 26 ἐπιθεωρητῶν ἐπὶ μισθῷ καὶ βαθμῷ ὑπουργικοῦ γραμματέως πρώτης τάξεως, 14 ἐπιθεωρητὰς ἐπὶ μισθῷ καὶ βαθμῷ τμηματάρχου δευτέρας τάξεως, ὀλιγωτέρους κατὰ δύο τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν, διότι ὁ τροποποιηθεὶς καὶ νῦν ἐν ἰσχύϊ ἀποκαθιστάμενος νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔτασσε δύο κοινοὺς ἐπιθεωρητὰς ἐν δυσὶ νομοῖς ἑκάτερον, ὑπάγων τὸν νομὸν Ζακύνθου ὑπὸ τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας, καὶ τὸν νόμον Ἄρτης ὑπὸ τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ νομοῦ Κερκύρας. Ἀλλὰ συγχρόνως προστίθεται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ ἡ δαπάνη τῶν ἓξ βοηθῶν, περὶ ἧς προέβλεπεν ὁ διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ διοικητικοῦ νόμου τροποποιηθεὶς νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως...

§51ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Καὶ προβλέπει.

§52Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Αἱ διατάξεις αὗται θὰ ἐπανέλθωσιν ἐν ἰσχύϊ.

§53Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προσετέθησαν καὶ θέσεις ἐπισκόπων καὶ ἱεροκηρύκων;

§54Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰς καταργεῖτε τώρα;

§55Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα.

§56Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μετατίθενται μόνον εἰς τὰς κενὰς θέσεις τῶν διατηρουμένων ἐπισκοπῶν οἱ κατέχοντες τὰς τῶν καταργουμένων.

§57Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἦναι κεναὶ θέσεις, τὸ ἴδιον εἶναι.

§58Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν συνόλῳ λοιπὸν ἔχομεν ἐλάττωσιν δαπανῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας ἐκ δραχμῶν 19,680 ἐτησίως, μὴ ἀναγεγραμμένην ἐν ταῖς δηλώσεσι τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1905, καὶ ἐλάττωσιν δαπανῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκ δραχμῶν 110,280, προκύπτουσαν ἐκ τῶν ἐν ταῖς δηλώσεσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1905 ἐγγραφῶν, ἤτοι ἐν ὅλῳ ἔχομεν πραγματικὴν οἰκονομίαν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν 10 νομῶν ἀνερχομένην εἰς δραχμὰς 129,060. Συμπεραίνω λοιπὸν διὰ τῆς παραθέσεως τῶν συγκριτικῶν ἀριθμῶν, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῶν δέκα νομῶν, ἀσχέτως πρὸς τὴν μείωσιν τῶν μισθῶν, ἐπιτυγχάνεται οἰκονομία οὐχὶ πλέον πολλῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ μόνον ἑκατὸν εἴκοσιν ἐννέα χιλιάδων ἑξήκοντα δραχμῶν. Ὅταν δὲ ἡ μεταξὺ τοῦ ἑνὸς διοικητικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ περιέπει ἡ Κυβέρνησις, καὶ τοῦ ἑτέρου συστήματος τοῦ διοικητικοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσηγήθη ὁ νῦν ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως οἰκονομικὴ διαφορά...

§59Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσχάτως;

§60Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅτε ἦτο ἐν τοῖς πράγμασιν. Ὅταν, λέγω, ἡ οἰκονομικὴ αὕτη διαφορὰ ἀνέρχηται μόνον εἰς δέκα καὶ τρεῖς περίπου δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν, βεβαίως δὲν δύναται νὰ προκύψῃ συζήτησις σοβαρὰ, ἀλλ’ οὐδὲ κατηγορία σπουδαία περὶ σπατάλης τοῦ δημοσίου πλούτου. Διότι, προκειμένου περὶ διοικητικῶν ἰδίᾳ, ἀλλὰ καὶ παντὸς εἴδους ἄλλων νόμων, προέχει τοῦ ζητήματος τῆς ἐπὶ σπατάλῃ κατηγορίας ἡ ὑπὲρ τῆς σκοπιμότητος τῶν νόμων τούτων ἄμυνα. Ἐὰν ὑπὸ σύστημα διοικητικὸν, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ πρὸς ἐφαρμογήν του δαπάνας πλείονας τῶν δαπανῶν ἑτέρου συστήματος, ἐὰν ὑπὸ σύστημα τοιοῦτον ἡ διοίκησις τοῦ Κράτους ἐξυπηρετῆται κάλλιον ἄλλου συστήματος, βεβαίως ὁ εἰσηγητὴς τοῦ συστήματος τούτου δύναται ν’ ἀντιτάξῃ εἰς πᾶσαν περὶ σπατάλης κατηγορίαν, ὅτι τὸ σύστημα τὸ σκοπιμώτερον τεῖνον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς διοικήσεως προκαλεῖ μὲν αὔξησιν δαπανῶν, ἀλλὰ προκαλεῖ καὶ ἄδηλον αὔξησιν ἐσόδων ἀνυπολόγιστον, ἐφ’ ὅσον διὰ τῆς σκοπίμου διοικήσεως, διὰ τῆς ἀκριβοῦς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων καὶ διὰ τῆς συχνῆς καὶ ἀδιασπάστου ἐποπτείας τῶν κατωτέρων διοικητικῶν ὀργάνων εἶναι κρείττων καὶ ἀσφαλεστέρα ἡ λειτουργία τῶν νόμων καὶ ἡ προστασία τῶν πολιτῶν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν κοινωνικῶν αὐτῶν ἔργων. Ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ κατηγορία περὶ σπατάλης, ὅταν τοσοῦτον φανερὰ ἦναι ἡ διαφορὰ τῶν δαπανῶν. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ἐν ἰσχύϊ εὑρισκόμενον καὶ νῦν τροποποιούμενον, ὑπῆρξε πράγματι τὸ σκοπιμώτερον; Τοῦτο εἶναι τὸ ἐξεταστέον ζήτημα, καὶ τοῦτο δέον νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τὰς δύο αὐτοῦ ἐπόψεις, τὴν γεωγραφικὴν καὶ τὴν διοικητικήν. Ἡ πολιτικὴ γεωγραφία τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ ἔτους 1833 καὶ ἐντεῦθεν ἔχει ὑποστῆ πλείστας μεταβολάς. Πρῶτον τὸ Διάταγμα τῆς 3 Ἀπριλίου 1833 διῄρεσε τὸ Κράτος εἰς 10 νομοὺς καὶ 42 ἐπαρχίας. Ἐπῆλθε τὸ Διάταγμα τοῦ 1836, ὅπερ, δικαιολογοῦν, ὅτι ἕνεκα τῆς βραδύτητος περὶ τὴν διοίκησιν, τὴν ὁποίαν συνεπήγετο ἡ συγκέντρωσις τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας καὶ ὁ μέγας ὄγκος τῶν διοικητικῶν κύκλων, ἦτο ἀναγκαία ἡ ἐλάττωσις τῆς διοικητικῆς περιφερείας, ὥστε νὰ ἀποβαίνῃ ταχυτέρα ἡ ἐπίβλεψις ἐπὶ τῆς διοικήσεως, διῄρεσε τὸ Κράτος εἰς 30 διοικήσεις καὶ 17 ὑποδιοικήσεις. Ἐπῆλθε ῥαγδαῖον μετὰ δύο ἔτη, ἐν ἔτει 1838, ἕτερον Διάταγμα, ὁρίζον τὰς διοικήσεις εἰς 24, καὶ τὰς ὑποδιοικήσεις εἰς 7. Μετ’ ὀλίγον, κατὰ τὸ 1845, ὁ νόμος τῆς 5 Δεκεμβρίου ὁρίζει 10 νομοὺς καὶ 49 ἐπαρχίας, λόγῳ οἰκονομιῶν. Οἱ δέκα νομοὶ ηὐξήθησαν εἰς 13 διὰ τῆς προσαρτήσεως τῆς Ἑπτανήσου, καὶ εἰς 16 διὰ τῆς προσαρτήσεως τῶν δύο νομῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ τοῦ νομοῦ τῆς Ἄρτης. Ἔρχεται κατόπιν ὁ νόμος τοῦ 1887, ὅστις καταργεῖ ἄρδην τὸ ἐπαρχιακὸν σύστημα, καὶ ἐγκαθιστᾷ νομαρχιακὴν διοίκησιν ἐν τοῖς 16 νομοῖς. Ὁ νόμος τοῦ 1889 τῆς 1 Μαΐου καταργεῖ τοῦτον, καὶ ἐπαναφέρεται ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος τοῦ 1845, σὺν τοῖς 16 νομοῖς καὶ ταῖς 72 ἐπαρχίαις. Ἡ τροποποίησις ἡ γεωγραφική, ἡ δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ἐπελθοῦσα εἰς τὸ μέχρι τοῦδε καθεστὼς, ἦτο, ὅτι ἡ Κέρκυρα, ἡ ἀποτελουμένη τέως ἐκ τριῶν ἐπαρχιῶν, ἀπετέλεσε μίαν ἐπαρχίαν καὶ ἕνα νομὸν, ἡ δὲ Ἄρτα, ἡ ἀποτελουμένη ἐκ τῶν δύο ἐπαρχιῶν Ἄρτης καὶ Τζουμέρκων, ἀπετέλεσεν ἕνα νομὸν, καὶ ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ καὶ Φαρσάλων διῃρέθη εἰς δύο ἐπαρχίας, τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ καὶ τὴν ἐπαρχίαν Φαρσάλων. Ἐπίσης δὲ τὰ Κύθηρα ὑπήχθησαν εἰς τὸν νομὸν Ἀργολιδοκορινθίας. Ἐπῆλθεν εἶτα νεώτερος νόμος, ὁ τοῦ 1892, ὅστις διετήρησε μὲν τὴν αὐτὴν διαίρεσιν εἰς νομοὺς καὶ ἐπαρχίας, κατήργησεν ὅμως τὰς διοικήσεις τῶν ἐπαρχιῶν ἀπὸ διοικητικῆς ἐπόψεως. Ἐν τέλει ἐπῆλθεν ὁ νόμος τοῦ 1899, ἱδρύσας 26 νομοὺς, καὶ μετὰ τοῦτον τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1903, τὸ εἰσαχθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Κ. Π. Μαυρομιχάλη, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπαναφέρετο ἡ παλαιὰ διοικητικὴ διαίρεσις εἰς 16 νομοὺς καὶ 70 ἐπαρχίας. Μετ’ αὐτὸ ἐπῆλθε τὸ νέον νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως Θεοτόκη, τὸ ὑποβληθὲν κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς ληξάσης Περιόδου, δι’ οὗ προετείνετο ἡ διαίρεσις τοῦ Κράτους εἰς 10 νομοὺς, καὶ τελευταῖον τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐλησμόνησα νὰ ἀναφέρω ἐν τῇ ἀπαριθμήσει τῶν διαφόρων νόμων καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ἐν ἔτει 1865 ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Ἀλεξάνδρου Κουμουνδούρου, νομοσχέδιον, δι’ οὗ διῃρεῖτο τὸ Κράτος εἰς 26 διοικήσεις καὶ ὅπερ εἶχε τύχει τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, καὶ μετὰ τὴν ἔγκρισιν αὐτοῦ εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1865. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι δὲ, μέλος τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας μεταξὺ τῶν ὑποστηρικτῶν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἦτο καὶ ὁ νῦν ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Μεταξὺ τῶν 26 νομῶν καὶ τῶν 16 κρίνω προτιμοτέραν τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὸ σύστημα τῶν 16 νομῶν. Ἡ διαίρεσις τοῦ Κράτους εἰς 26 νομοὺς εἶχε κύριον καὶ μόνον λόγον τὴν ἐξασφάλισιν μείζονος ἐποπτείας ἐπὶ τῆς διοικήσεως, συντονωτέρας καὶ ταχυτέρας ἐνεργείας τῶν διοικητικῶν ὑπηρεσιῶν. Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νόμου τούτου, ὁ ἔντιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς καὶ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰσάγων τὸ νομοσχέδιον περὶ διαιρέσεως τοῦ Κράτους εἰς 10 νομοὺς, δὲν ἐδίστασε ν’ ἀνομολογήσῃ, ὅτι ἔσχε πολλὰς τὰς ἀτελείας ἡ διαίρεσις τοῦ Κράτους εἰς 26 νομοὺς ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον συνέβαλε κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν οὐχὶ τελείαν ἐφαρμογὴν τῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους εἰς 26 νομοὺς, ἦτο ἡ ἔλλειψις τῆς πληθύος τῶν καταλλήλων προσώπων, μεταξὺ τῶν ὁποίων νὰ ἔχῃ τὴν εὐχέρειαν ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἐκλέξῃ τὰ ἁρμόδια πρόσωπα διὰ τὴν θέσιν τοῦ νομάρχου. Διότι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν 5 ἢ 50 ἢ 100 νομοὺς, ἐὰν δὲν ἔχωμεν ὅμως ἀριθμὸν ἐπαρκῆ καταλλήλων προσώπων, ἵνα μεταξὺ τούτων ἐκλέξωμεν τοὺς ἡγέτας τῆς νομαρχιακῆς ὑπηρεσίας, οἱονδήποτε διοικητικὸν σύστημα εἶναι καταδεδικασμένον εἰς ἀποτυχίαν...

§61Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν στρατολογῶνται οἱ νομάρχαι...

§62Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ κατηγορία εἶναι κοινὴ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν καὶ ἀδιαίρετος δι’ ὅλα τὰ κόμματα.

§63Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§64Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ λέγω ἐγώ. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ πληθυσμοῦ τῶν νομῶν, βλέπομεν ὅτι ἡ συγκρότησις αὐτῶν εἶναι ἀνάλογος, ἐν σχέσει πρὸς τὸν ὅλον πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, πρὸς τὴν ἀλλαχοῦ συγκρότησιν τῶν νομῶν. Διότι ἐν τοῖς 16 νομοῖς τοῦ νέου συστήματος παρουσιάζονται νομοὶ μετὰ πληθυσμοῦ 85,000 κατοίκων, καὶ ἄλλοι μετὰ 230,000 κατοίκων, ὁ τῆς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας μετὰ 340,000, ὁ τῆς Ζακύνθου μετὰ 45,000 κατοίκων, καὶ ὁ τῆς Ἄρτης μετὰ 39,000 κατοίκων...

§65Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 41,000.

§66Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων καὶ οὐχὶ τῶν δημοτῶν. Εἶναι περίπου ἡ αὐτὴ ἀναλογία τοῦ πληθυσμοῦ τῶν νομῶν σχετικῶς πρὸς τὸν ὅλον πληθυσμὸν τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία τηρεῖται εἰς πάντα τὰ Κράτη. Εὐτυχῶς δὲ καὶ ἡ ἐπαύξησις τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη δὲν καθιστᾷ ἐντελῶς ἀπροσίτους, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Διοίκησιν, τὰς πόλεις καὶ τὰς κώμας ἐκείνας, ὧν ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τῶν κέντρων ἐν ἄλλαις ἐποχαῖς ἐστέρει τοὺς κατοίκους πάσης διοικητικῆς προστασίας καὶ ἐπιβλέψεως. Ὥστε, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ γεωγραφικὸν, ἐγὼ τοὐλάχιστον συντάσσομαι πρὸς τὴν νέαν διοικητικὴν διαίρεσιν, συντάσσομαι δὲ ἀπὸ ἐπόψεως θεωρητικῆς καὶ ἐκ πεποιθήσεως, χωρὶς οὐδὲν συμφέρον ἐπαρχιακὸν νὰ μὲ συνδέῃ οὔτε πρὸς τοῦτο οὔτε πρὸς ἐκεῖνο τὸ σύστημα. Φρονῶ ὅμως, ὅτι ἔν τισι τὸ νομοσχέδιον δεῖται τροποποιήσεως. Νομίζω, ὅτι ἡ περὶ Θεσσαλίας διάταξις τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ τροποποιηθῇ, προτιμωμένης τῆς περὶ Θεσσαλίας διατάξεως, τῆς ὑπαρχούσης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ὑποβληθέντι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Θεοτόκη κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς ληξάσης Περιόδου τῆς Βουλῆς. Καὶ ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῆς Θεσσαλίας καὶ τὸ ἑνιαῖον τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τὰ φυσικὰ αὐτῆς ὅρια, ἀλλὰ καὶ ἡ ἰδιάζουσα θέσις αὐτῆς ἐν τοῖς ὁρίοις τῆς Ἐπικρατείας ἐνδεικνύουσι τὴν διοικητικὴν συγκέντρωσιν εἰς ἕνα νομὸν, ὑπὸ νομάρχην ἐπαρκῶς ὑπὸ τοῦ νόμου προστατευόμενον, ὑπὸ ἄνδρα εὐμοιροῦντα ὑψηλοτέρας σημασίας τῶν συνήθων νομαρχῶν τῶν κατὰ πληθυσμὸν καὶ γεωγραφικὴν θέσιν μικροτέρων καὶ ἥττονος σπουδαιότητος διοικητικῶν περιφερειῶν...

§67Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὁ νόμος δὲν πταίει.

§68Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ νόμος βεβαίως πταίει... Διότι οὐχὶ ἡ διαίρεσις εἰς δύο νομοὺς, ἀλλ’ ἡ συγκέντρωσις εἰς ἕνα καὶ μόνον νομὸν τῆς Θεσσαλίας ὅλης θέλει συντελέσει εἰς τὸν σκοπὸν, ὃν ὑποδεικνύω. Ἐπίσης δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον τῆς διαιρέσεως τῆς Κερκύρας εἰς τρεῖς ἐπαρχίας. Ἠκούσαμεν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τὴν μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συζήτησιν. Οὐδεὶς βεβαίως ἐπείσθη, — τοὐλάχιστον ἐγὼ οὐδόλως ἐπείσθην, — ὅτι λόγοι διοικήσεως τοῦ νομοῦ ἢ λόγοι γεωγραφικῆς ἀνάγκης ἐπιβάλλουσι τὴν διαίρεσιν εἰς τρεῖς ἐπαρχίας, ἀφοῦ μάλιστα ἑκάστη τούτων θὰ στερῆται ἐπάρχου, θὰ χρησιμεύῃ δὲ μόνον ὡς ἐκλογικὸν κέντρον. Ὑπὸ ἔποψιν λοιπὸν διοικήσεως, μὴ καθιερουμένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ προσώπου τοῦ διοικοῦντος τὴν ἐπαρχίαν, ἡ διαίρεσις τῆς Κερκύρας εἰς τρεῖς ἐπαρχίας οὐδένα ἔχει λόγον, καὶ οὐδεμίαν ἀνάγκην ἐξυπηρετεῖ. Ἐπίσης δὲν βλέπω τὸν λόγον τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ νομοῦ Ἄρτης εἰς δύο ἐπαρχίας. Ἡ ὑποδιαίρεσις εἰς ἐπαρχίαν Ἄρτης καὶ εἰς ἐπαρχίαν Τζουμέρκων οὐδένα λόγον ἐξυπηρετεῖ. Δὲν ἀπομένει λοιπὸν εἰμὴ ὡς μόνη ἀνάγκη, δικαιολογοῦσα τὴν διαίρεσιν καὶ τῆς Κερκύρας εἰς τρεῖς ἐπαρχίας καὶ τῆς Ἄρτης εἰς δύο ἐπαρχίας, καὶ τὴν διαίρεσιν εἰς ἐπαρχίας ἄνευ ἐπάρχου, δὲν ἀπομένει εἰμὴ ἡ ἐπαφὴ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου πρὸς τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ ἡ ἐξυπηρέτησις ἐκλογικῶν συμφερόντων. Πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἐκλογικῆς περιφερείας, καὶ περὶ οὐδενὸς ἑτέρου. Ἐὰν ἀντιπαρέλθωμεν, Κύριοι, τὸ γεωγραφικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου, θέλομεν ἀποβλέψει ἀμέσως εἰς τὰ ζητήματα τὰ διοικητικὰ, τῶν ὁποίων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἅπτεται. Τὰ ζητήματα τὰ διοικητικὰ εἶναι πολλαπλᾶ, εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον, ὅτι προκειμένου περὶ συζητήσεως νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει ἓν διοικητικὸν καθεστὼς, εἰσάγον νέον, εἶναι ἀνάγκη τοῦ μελετῶντος τὰ εἰσαγόμενα ἢ τοῦ μελετήσαντος τὰ ὑφιστάμενα, εἶναι ἀνάγκη, λέγω, νὰ ἐρευνήσῃ κυρίως τὰς διοικητικὰς ἐπόψεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἡ νέα νομοθεσία ἐπαγγέλλεται νὰ βελτιώσῃ τὸ καθεστώς. Ὑπῆρχεν ἐν τῷ πρώτῳ διανεμηθέντι νομοσχεδίῳ διάταξίς τις, ἡ ὁποία διεγράφη κατὰ τὴν ἀνατύπωσιν, ἡ διάταξις, δι’ ἧς ὁ νομάρχης πλὴν τῆς ἐπαρχίας τῆς ἐγκαθιδρυομένης ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ νομοῦ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἀπ’ εὐθείας διοίκησιν καὶ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ. Ἡ διάταξις αὕτη διεγράφη, δὲν δύναταί τις δὲ, ἀφοῦ ἐγένετο ἡ διαγραφὴ αὐτῆς, νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη προέδιδε πάντως μελέτην τοῦ ζητήματος, ἂν ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ὑπάλληλοι διοικητικαὶ ὑπηρεσίαι μία ἢ δύο. Ἐν τοῖς πλείστοις τῶν Κρατῶν, ἰδίως τῶν Κρατῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι διοικητικὴν διαίρεσιν σύμφωνον πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν, ὑπάρχουσι καθιερωμέναι αἱ δύο ὑπάλληλοι διοικητικαὶ ὑπηρεσίαι. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουσιν 87 νομοὶ (départements), καὶ 362 ὑπονομαρχίαι, εἶδος ἐπαρχίας (arrondissement), ὑπὸ ἰδίους διοικητικοὺς ὑπαλλήλους δι’ ἑκάστην κατηγορίαν διοικητικῶν περιφερειῶν...

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι βαθμὸς ἡ ἐπαρχία.

§70Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἄλλο ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐθίξατε. Μετ’ ὀλίγον θὰ ἐξετασθῇ καὶ τοῦτο. Ἐν Πρωσσίᾳ ὑπάρχουσι 14 ἐπαρχίαι (provinzen), ὡς πρῶτος διοικητικὸς κύκλος, 36 διαμερίσματα διοικήσεως (bezirke), ἀποτελοῦντα τὸν δεύτερον διοικητικὸν ὑπάλληλον κύκλον. Ἐν Βελγίῳ ἐπίσης ἡ ἐπαρχία (province)— καὶ ὑπάρχουσιν 9 τοιαῦται, — εἶναι ἡ πρώτη, ἡ μεγίστη διοικητικὴ περιφέρεια, ἡ δὲ νομαρχία (département) ἡ δευτέρα. Ἡ διαίρεσις τῶν διοικήσεων τῶν Κρατῶν τούτων εἰς δύο διοικητικὰς ὑπηρεσίας ἔσχε λόγον σπουδαιότατον, τὴν συνύπαρξιν, τὸν σύνδεσμον τῆς ἀνάγκης, εἰς ἣν εὑρίσκετο τὸ Κράτος, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἀνάπτυξιν τὴν ἱστορικὴν ὡρισμένων περιφερειῶν αὐτοῦ, τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ συνάμα τῆς ἀνάγκης τῆς διοικητικῆς, ἡ ὁποία ἐπέβαλλεν, ἵνα μὴ τὰ διαμερίσματα τὰ διοικητικὰ εὑρίσκωνται ἐν τοιαύτῃ γεωγραφικῇ καὶ διοικητικῇ συγκεντρώσει, ὥστε νὰ καθίστανται ἀδιοίκητα. Ἐν Πρωσσίᾳ ὁ σχηματισμὸς τῶν διοικητικῶν περιφερειῶν ἔσχε χαρακτῆρα διφυᾶ, χαρακτῆρα ἱστορικὸν καὶ χαρακτῆρα θεωρητικόν. Παρατηρεῖται ἐν Πρωσσίᾳ τὸ ἀντίστροφον ἐκείνου, ὅπερ ἐν Ἑλλάδι συμβαίνει. Τὴν σφραγῖδα τῆς ἱστορικῆς ἀναπτύξεως φέρουσιν ἐν Πρωσσίᾳ αἱ μεγάλαι περιφέρειαι, αἱ ἐπαρχίαι, ἃς ἐμόρφωσεν ἡ βαθμιαία καὶ ἱστορικὴ ἐξέλιξις τοῦ Πρωσσικοῦ Βασιλείου. Ἡ διοικητικὴ ἀνάγκη ἀφ’ ἑτέρου ἵδρυσε τὰς διοικήσεις, τὰ διαμερίσματα, πρὸς διευκόλυνσιν τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους ἐν γένει καὶ τῶν ἐπαρχιῶν ἰδίᾳ. Ἐν Βελγίῳ ἐπίσης ἐσχηματίσθησαν ἐννέα ἐπαρχίαι (provinces), ἔχουσαι ἱστορικὴν τὴν καταγωγὴν καὶ τὴν φύσιν, καὶ ὑπ’ αὐτὰς ὑπάγονται οἱ νομοὶ, οἵτινες εἶναι ὑποδιαιρέσεις διοικητικαὶ τῶν Βελγικῶν ἐπαρχιῶν, πρὸς ἐξυπηρέτησιν χρησιμεύουσαι τῶν διοικητικῶν ἀναγκῶν. Ἐν Γαλλίᾳ συνέβη τὸ ἀντίθετον ὅλως, ὅπερ καὶ ἡμεῖς ἀπεμιμήθημεν. Ἐν Γαλλίᾳ βάσις τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως ὑπῆρξεν οὐχὶ σύνδεσμος ὁμοιομόρφου πνεύματος συμφερόντων καὶ ἰδεῶν κοινῶν, ἀλλ’ ἡ ῥυμοτομία, κατὰ τὴν προσφυῆ φράσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Διότι ἐρυμοτομήθησαν ἐν Γαλλίᾳ οἱ νομοὶ, καὶ ὑπ’ αὐτοὺς ἀμυδρὰ ὑποφώσκει ἡ ἀνάμνησις τῶν παλαιῶν Γαλλικῶν ἐπαρχιῶν. Ἐν Ἑλλάδι εὑρέθημεν μιμηταὶ αὐτοῦ τούτου τοῦ συστήματος τοῦ Γαλλικοῦ, καὶ ἐρρυμοτομήσαμεν πράγματι νομοὺς, ἀλλ’ εὐτυχῶς μετὰ ῥυμοτομίας ἧττον κανονικῆς τῆς Γαλλικῆς, διότι εὐτυχῶς ἐν Ἑλλάδι ἐν τοῖς πλείστοις ἐσεβάσθημεν τὰ φυσικὰ καὶ τὰ ἱστορικὰ ὅρια τῶν ἐπαρχιῶν, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ ἐν Ἑλλάδι νομοὶ ἀποτελοῦσι μὲν περιφέρειαν διοικητικὴν καθαρῶς θεωρητικὴν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν θεωρητικὴν ταύτην, τὴν δογματικὴν, τὴν διοικητικὴν ταύτην περιφέρειαν, λανθάνει καὶ ἡ ἐκδήλωσις τοῦ ἐπαρχιακοῦ πνεύματος. Διότι, ὡς ὑπάρχουσι κατηρτισμένοι οἱ νομοὶ καὶ αἱ ἐπαρχίαι, ἔχουσι σύνδεσμόν τινα πρὸς ἀλλήλας, σύνδεσμον βασιζόμενον ἐπὶ τοῦ ὁμοφύλου καὶ τῆς κοινότητος τῶν ἰδεῶν καὶ συμφερόντων...

§71ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὐχὶ κατὰ κανόνα.

§72Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶπον, ἐν τοῖς πλείστοις. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἐξεταζομένου τοῦ πράγματος, εἶναι, ζήτημα, Κύριοι, ἂν ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀπαραίτητον καὶ ἀναγκαῖον τὸ σύστημα τὸ ἐπαρχιακὸν, ὑπὸ ἔποψιν διοικητικὴν, διότι ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἡ μεγάλη σπουδαιότης ἀπεδόθη κυρίως εἰς τὴν διοίκησιν τῶν νομῶν. Τὸ γενικὸν πνεῦμα καὶ τῆς Πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας ἐξύψωσεν ἰδίως ἐν Ἑλλάδι τὴν διοίκησιν τὴν νομαρχιακὴν, διότι αὕτη, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα, δὲν συνεκρούσθη πρὸς τοὺς λόγους τοὺς καθαρῶς ἱστορικούς, οἵτινες θεμελιοῦσι τὴν ὕπαρξιν τῆς ἑλληνικῆς ἐπαρχίας. Αἱ ἐπαρχίαι ὅμως οὐδέποτε ἀπετέλεσαν περιφέρειαν διοικητικὴν, πρὸς ἣν ἀπεδόθη ἐξαιρετικὴ σπουδαιότης ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, τὰ συμφέροντα τῆς ὁποίας ἐξυπηρετήθησαν ἰδιαιτέρως, ἡ ἀνάπτυξις τῆς ὁποίας ἰδιαιτέρως ἐνισχύθη διὰ τῶν καταλλήλων νομοθετημάτων. Διότι αἱ ἑλληνικαὶ ἐπαρχίαι ἔτυχον τῆς καθαρῶς τοπικῆς διοικήσεως τῶν ἐπάρχων, αἱ περὶ ἐπάρχων δὲ ἀναμνήσεις εἶναι ἀρκοῦσαι διὰ πάντα Ἕλληνα πολιτευόμενον, ὅπως οὐδὲ λόγος γείνῃ πλέον περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ συστήματος ἐπαρχιακῆς διοικήσεως ἐν Ἑλλάδι, ὁσαδήποτε προσόντα καὶ ἂν τεθῶσιν εἰς διοικητικὸν ὑπάλληλον, ἔχοντα δικαιοδοσίαν, βαθμὸν καὶ τίτλον παρεμφερεῖς τῷ ἐπάρχῳ. Κατὰ τοῦ διοικητικοῦ ἀξιώματος καὶ τοῦ τίτλου τοῦ ἐπάρχου ὑπάρχει ἡ γενικὴ καταδίκη, καταδίκη, ὁμολογῶ, τῶν ἐνσαρκωσάντων τὸν θεσμὸν, ἡ ὁποία ὅμως δὲν δύναται ἢ νὰ καταλήξῃ εἰς τὴν γενικὴν καταδίκην τοῦ θεσμοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αἱ ἀναμνήσεις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συστήματος, αἵτινες καταδικάζουσι τὴν ἐπανίδρυσιν τοῦ συστήματος τούτου ἐν Ἑλλάδι. Ὑπάρχει καὶ ἕτερόν τι, σπουδαιότερον, καὶ τὸ σπουδαιότερον τοῦτο εἶναι, ὅτι οἱ ἔπαρχοι δὲν ἐξυπηρέτησαν ποτὲ σκοπὸν διοικητικὸν, ὡς δὲν ἐξυπηρέτησαν ποτὲ διοικητικὸν σκοπὸν ἐν Ἑλλάδι αἱ ἐπαρχίαι, ὡς διοικητικαὶ περιφέρειαι. Ἠθελήσαμεν πάντοτε νὰ διατηρήσωμεν τὸ ἐπαρχιακὸν σύστημα ἐν Ἑλλάδι, ὡς σύστημα καθαρᾶς ἱστορικῆς ἀναπτύξεως καὶ ἐξελίξεως ὡρισμένων περιφερειῶν, τῶν μικρῶν ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν· ἀλλ’ ὅταν διατηρῆται σύστημά τι λόγῳ ἱστορικῶν λόγων, λόγῳ ἱστορικῆς ἐξελίξεως, προικίζονται πάντοτε αἱ περιφέρειαι ἐκεῖναι, ὧν τὴν διατήρησιν ἐνδεικνύει ἡ ἱστορία, προικίζονται αἱ ἐπαρχίαι καὶ διὰ θεσμῶν τοιούτων, ὥστε διὰ τῆς ἐξελίξεως τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν θεσμῶν τῶν τοπικῶν, διὰ τῆς μορφώσεως τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ ἐνδείκνυται, πρώτιστα ἡ ἀνάγκη τῆς διατηρήσεως τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ ποία ὑπῆρξεν ἡ τοπικὴ ἐπαρχιακὴ διοίκησις ἐν Ἑλλάδι; Μήπως ὑπῆρξεν ἰδιάζουσα ἡ διοίκησις τῶν ἐπαρχιῶν καὶ ἐξαιρετική; μήπως ὑπῆρξεν αὕτη προσφυὴς πρὸς τὴν ἱστορίαν ἑκάστης ἐπαρχίας, πρὸς τὰς εἰδικὰς τοπικὰς ἀνάγκας αὐτῆς, πρὸς τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἐπαρχιακῆς κοινωνίας, πρὸς τὸ ἰδιοφυὲς πνεῦμα τῶν κατοίκων ἑκάστης ἐπαρχίας; Τοῦτο οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ἐν Ἑλλάδι, διότι εἶναι ἀληθέστατον, ὅτι, ἐνῷ ἡ διαίρεσις εἰς ἐπαρχίας ὑπῆρξεν ἱστορικὴ, ἐνῷ ἡ διάκρισις καὶ τῶν ὁρίων τῶν ἐπαρχιῶν ἐβασίσθη ἐπὶ ὡρισμένων ἱστορικῶν λόγων, ἡ διοίκησις ὅμως τῶν νομῶν καὶ τῶν ἐπαρχιῶν ὑπῆρξεν ἡ αὐτή, ὁμοιόμορφος εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιφερείας. Ὄταν λοιπὸν μεταξὺ τῶν δύο ὑπαλλήλων διαβαθμίσεων τῆς διοικήσεως οὐδεμία ποτὲ ὑπῆρξε διαφορά, ἐπιβάλλουσα τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως τοῦ κοινοτέρου διοικητικοῦ κλάδου, τῶν ἐπάρχων, ἐν Κράτει μάλιστα, ὅπερ ὡς ἐκ τῆς ἐκτάσεώς του καὶ ὡς ἐκ τοῦ μικροῦ πληθυσμοῦ του δὲν δύναται νὰ ἔχῃ οὔτε μέγιστον οὔτε πολυπληθῆ νομὸν, ἡ ὕπαρξις τῶν ἐπάρχων χρησιμεύει μόνον, ὅπως αὐξήσῃ τὰς δαπάνας καὶ ἐπιβραδύνῃ τὴν λειτουργίαν τοῦ διοικητικοῦ μηχανισμοῦ, οὐχὶ δὲ βεβαίως, ὅπως ἐπαυξήσῃ τὴν ἐπίβλεψιν ἐπὶ τῶν δήμων, ἣν βεβαίως οὐδέποτε ἠδυνήθησαν νὰ ἀσκήσωσιν οἱ ἔπαρχοι, ἐλλείψει ἰδιαζούσης ἐπιβολῆς τοῦ ἀξιώματός των. Τοὐναντίον δὲ δύναμαι καὶ δὲν ἀποδειλιῶ νὰ διακηρύξω, ὅτι ἡ ὕπαρξις τοῦ ἐπάρχου ἐν ταῖς ἑλληνικαῖς ἐπαρχίαις ἐχρησίμευσε πάντοτε πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν δημοτικῶν ἀτασθαλιῶν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, μολονότι εἰς πάντα τὰ Κράτη τὰ πεπολιτισμένα ὑπάρχει καθιερωμένον τὸ σύστημα τῶν δύο ὑπαλλήλων διοικητικῶν περιφερειῶν, ἐν Ἑλλάδι οὐδεμία δύναται νὰ γείνῃ σκέψις περὶ τῆς ἐκ νέου εἰσαγωγῆς αὐτῶν, διότι ἀπέτυχεν ἐπὶ τοσοῦτον ὁ θεσμὸς τῶν ἐπάρχων, ὥστε οἱαδήποτε ἀπόπειρα πρὸς ἐπαναγωγὴν αὐτοῦ θὰ καταπέσῃ ῥιζηδὸν ὑπὸ τὴν γενικὴν κατακραυγήν. Ἀρχήν τινα καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον ἐν ἄρθρῳ 3, ἀρχὴν λίαν ἀναγκαίαν κατ’ ἐμὲ, τὴν ἀρχὴν, ἥτις ἀναγνωρίζεται διὰ τῆς διατάξεως, ὅτι «ἕκαστος νομὸς ἀποτελεῖ νομικὸν πρόσωπον, καταρτιζόμενον κατὰ τὸν περὶ τούτου νόμον». Εἶναι γενική τις ἀρχὴ αὕτη, καθιερωθεῖσα καὶ διὰ τῶν διοικητικῶν νόμων τοῦ 1887 καὶ τοῦ 1899, καθ’ οὓς μάλιστα ἐψηφίσθη καὶ ἐκυρώθη μεθ’ ὅλων τῶν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτῆς λεπτομερειῶν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου γίνεται ἐπανάληψις τῆς ἀρχῆς περὶ ἀναγνωρίσεως τοῦ νομοῦ ὡς νομικοῦ προσώπου, ἀναφερομένου τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον ἀφορᾷ τὸν καταρτισμὸν τοῦ νομικοῦ προσώπου, εἰς τὸν ψηφισθησόμενον προφανῶς ἢ ὑποβληθησόμενον νόμον περὶ διοικήσεως τῶν νομῶν. Ὁ νομὸς ἀνεγνωρίσθη ὡς νομικὸν πρόσωπον τὸ πρῶτον διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1887, τοῦ ὁποίου εἰσηγητὴς ἐγένετο ὁ ἀείμνηστος Χαρίλαος Τρικούπης. Διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Διοίκησιν ἡ ἀναγνώρισις τοῦ νομοῦ ὡς νομικοῦ προσώπου ὑπῆρξεν ἓν γενναῖον βῆμα, κατ’ ἐμὲ, πρὸς τὴν βελτίωσιν τῶν τῆς διοικήσεως τοῦ νομοῦ, ἓν γενναῖον βῆμα πρὸς εἰσαγωγὴν παρ’ ἡμῖν τῆς ἐν εὐρυτέρᾳ τῆς δημοτικῆς περιφερείᾳ τῶν θεσμῶν τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἡ ἔννοια τοῦ νομοῦ, ὡς νομικοῦ προσώπου, καὶ αἱ σχετικαὶ ταύτῃ διοικητικαὶ ἀρχαὶ εἰσι καθιερωμέναι καὶ ἐφηρμοσμέναι τελειότατα κυρίως ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Βελγίῳ, χώραις, ὧν τὸ διοικητικὸν σύστημα προσεγγίζει τῷ ἡμετέρῳ. Ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῆς Γαλλικῆς νομαρχιακῆς διοικήσεως βασίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ὅτι ὁ νομὸς ἀποτελεῖ νομικὸν πρόσωπον, οἱ Γαλλικοὶ δὲ νόμοι ἀναγράφουσιν ἀφθόνους εἰδικοὺς πόρους νομαρχιακούς, καὶ ἐγκαθιστῶσιν εἰδικὰς δαπάνας νομαρχιακὰς, ἐξυπηρετούσας τοπικὰς ἀνάγκας τῶν νομαρχιακῶν περιφερειῶν. Ὁμοίους πόρους ἢ ἀναλόγους δαπάνας ἀναγράφουσιν οἱ Βελγικοὶ καὶ οἱ Γερμανικοὶ διοικητικοὶ νόμοι, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐπαρχίας. Ὁ Γαλλικὸς νομὸς εἶναι πεπροικισμένος διὰ πόρων πραγματικῶν, οὐχὶ ἰδανικῶν. Πόροι αὐτοῦ ὡρίσθησαν τὰ πρόσθετα τέλη ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων (centimes additionnels), ἐξ ὧν τὰ μὲν εἶναι τακτικὰ, ὑποχρεωτικὰ (centimes fixes), ἀναγραφόμενα ἐν τῷ ἐτησίῳ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους καὶ ψηφιζόμενα ὑπὸ τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, τὰ δὲ προαιρετικὰ (centimes facultatifs), ἕτερα εἶναι ἐξαιρετικὰ (centimes extraordinaires), καὶ ἕτερα εἰδικὰ (centimes spéciaux), ψηφιζόμενα τὰ τελευταῖα πάντα ὑπὸ τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, τῶν Conseils généraux, ἅτινα ἐξομοιοῦνται πρὸς τὰ παρ’ ἡμῖν ἱδρυθέντα καὶ καταργηθέντα Νομαρχιακὰ Συμβούλια. Τὰ πρόσθετα δὲ ταῦτα τέλη ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων χρησιμοποιοῦνται ὡς ἔσοδα τῶν Γαλλικῶν νομῶν διὰ διαφόρους τοπικὰς ἀνάγκας, ἰδίως ἀνάγκας συγκοινωνίας, ἐκπαιδεύσεως καὶ φιλανθρωπίας. Παρ’ ἡμῖν ὁ νόμος τοῦ 1887, ὅστις πρῶτος εἰσήγαγε τὴν ἀρχήν, ὅτι ὁ νομός ἀποτελεῖ νομικὸν ἢ ἠθικὸν πρόσωπον, ὁ νόμος οὗτος ἀνέγραψε τὰς προσόδους τὰς νομαρχιακὰς ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς. Ἀνεγράφη ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ ὡς πρόσοδος τῶν νομῶν ποσοστὸν 5% ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐν τῷ νομῷ δήμων, ὧν τὰ ἐτήσια ἔσοδα ὑπερβαίνουσι τὸ ποσὸν 10,000 δραχμῶν, πρόσοδος ὀλίγον ἰδανική, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν πλείστων δήμων τοῦ Κράτους, ἐπίσης δὲ ποσοστὸν ἥμισυ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν λιμενικῶν εἰσπράξεων καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ νομοῦ εἰσπράξεων τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιίας. Ὁ νόμος τοῦ 1889 ὑπῆρξε γενναιότερος, διότι διὰ τοῦ νόμου τούτου ὡρίζετο πρόσοδος τοῦ νομοῦ μέχρι ποσοστοῦ 5% ἐπὶ τῆς σήμερον ἐπιβαλλομένης ἀμέσου δημοτικῆς φορολογίας, — ἐπρόκειτο λοιπὸν περὶ προσόδου μᾶλλον θετικῆς καὶ εἰσπραξίμου, — καὶ ποσοστὸν μέχρις 1% ἐπὶ τῆς σήμερον ἐπιβαλλομένης ἐμμέσου δημοτικῆς φορολογίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔμμεσον δημοτικὴν φορολογίαν, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ, ὅτι ἐν τοῖς πλείστοις τῶν δήμων, ἐν τοῖς δήμοις τοῖς ὀρεινοῖς, ἡ φορολογία αὕτη εἶναι φορολογία ἰδανική, διότι στεροῦνται οἱ δῆμοι οὗτοι εἰσπράξεων ἐξ ἐμμέσων φόρων. Ἐπίσης διετίθετο ὑπὲρ τοῦ νομοῦ καὶ ποσοστὸν μέχρι 5% ἐπὶ τῶν λιμενικῶν εἰσπράξεων. Ἐνῷ δὲ ὑπῆρξεν ὁ νόμος οὗτος γενναιότερος τοῦ νόμου τοῦ 1887, ὅσον ἀφορᾷ τὸν καθορισμὸν τῶν προσόδων τῶν νομῶν, ὑπῆρξε γενναιότερος ἀφ’ ἑτέρου καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔργα καὶ τὰς δαπάνας, ὅσαι ἀνετέθησαν εἰς τὸν νομὸν, — διότι ἀνατίθενται εἰς τὸν νομὸν ἔργα ὁδοποιίας, ἔργα ἐκπαιδευτικὰ καὶ ἔργα γεωργικά, ἀσχολήματα περὶ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἀρχὴ θεωρητικῶς ἀναγνωρίζουσα καὶ ἐγκαθιδρύουσα αὐτοδιοίκησίν τινα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρισθῇ τῆς πρωτίστης ἀνάγκης τῆς αὐτοδιοικήσεως, τῆς οἰκονομικῆς αὐτοτελείας. Ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου, ἐφ’ ὅσον δὲν πλανῶμαι, διαβλέπω σοβαρὰν καθιέρωσιν τῆς ἀρχῆς, τῆς ἀναγνωριζούσης τὸν νομὸν ὡς νομικὸν πρόσωπον. Διαβλέπων ἀρχάς τινας τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως ἐν εὐρυτέρῳ κύκλῳ, τῷ νομαρχιακῷ, νομίζω ὅτι ἀνακαλύπτω ἀρχὰς διοικητικῆς ἀποκεντρώσεως. Βεβαίως δὲ, ἂν ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ἀρχὴ ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ νόμῳ μετὰ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι οἱ μέλλοντες νόμοι θὰ ἐπεκτείνωσι ταύτην ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτῆς, βεβαίως οἱ μέλλοντες περὶ τούτων νόμοι ὡς πρωτίστην ἰδιότητα πρέπει νὰ περιβάλλωνται τὴν ἐγκαθίδρυσιν νομαρχιακοῦ ταμείου. Οὐχὶ δὲ μόνον τὴν ἐγκαθίδρυσιν νομαρχιακοῦ ταμείου δέον νὰ καθιερῶσιν οἱ συναφεῖς νόμοι, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν πλήρους πλέον τοῦ συστήματος τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ἄνευ τῆς συνυπάρξεως τοῦ συλλογικοῦ συστήματος ἐν τῇ διοικήσει. Καὶ ἐνῷ δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ἡ ἰδιότης τοῦ νομικοῦ προσώπου ἐν τῷ νομῷ ἄνευ τῆς συνυπάρξεως τοῦ συλλογικοῦ συστήματος, ἐνῷ ἐν αὐτῷ τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ ἀναγνωρίζεται ἡ ἀνάγκη τοῦ συλλογικοῦ συστήματος δι’ ἀναγραφῆς διατάξεων περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, τὴν πεποίθησιν περὶ τῆς σοβαρᾶς ἀποδοχῆς τῶν ἀρχῶν τούτων ἐκ μέρους τῶν εἰσηγητῶν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου κλονίζει ἡ μακρὰ κατηγορία κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, κατηγορία ἐπὶ ἀποτυχίᾳ τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, διατυπωθεῖσα ὑπ’ αὐτῶν τῶν εἰσηγητῶν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐν ἑτέρᾳ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ ἔτους 1903. Ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ διοικήσεως τῶν νομῶν, ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κυρ. Π. Μαυρομιχάλη, ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς ὑπὸ τὸν κ. Δηλιγιάννην Κυβερνήσεως ἐν ἔτει 1903, ἀναγινώσκω τὰ ἑπόμενα: «Τὴν σύστασιν τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων ἐπηγγέλθησαν οἱ ἡμέτεροι νόμοι ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς ἐγκαταστάσεως τῆς Βασιλείας ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι, ἤτοι πολλῷ πρὶν ἢ κατὰ τὸ 1887 καὶ τὸ 1899 προταθῇ αὕτη. Ἀλλ’ οἱ τότε νομοθετοῦντες ἀλλοδαποὶ οὐδεμίαν εἶχον γνῶσιν τῆς καταστάσεως τῆς χώρας ἢ τῶν ἀναγκῶν τῆς διοικήσεως· ἀλλὰ καὶ οἱ διαδεχθέντες αὐτοὺς ἡμεδαποί, ἐπὶ τὰ εἴκοσι καὶ ἐννέα ἔτη, καθ’ ἃ ὑπὸ τὴν πρώτην Βασιλείαν ἐκυβέρνησαν, δὲν προέβησαν εἰς τοῦ θεσμοῦ τούτου τὴν νομοθέτησιν. Αἱ καινοτομίαι ἐγείρουσι τὴν προσοχὴν τῶν πολλῶν, ἂν δ’ ὑπάρχωσί που καὶ ἀμαθεῖς, καταπλήττουσιν αὐτούς, καὶ θερμαίνουσιν ἐν τῇ χώρᾳ προσδοκίας παρασκευαζομένων ἀγαθῶν. Ἀλλ’ ὁ πλουτισμὸς τῆς νομοθεσίας διὰ νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐκτελέσιμα ἢ ἀποβαίνουσιν ἀνωφελῆ, δὲν καθιστᾷ μόνον αὐτὴν δύσχρηστον, ἀλλὰ καὶ μειώνει τὴν ἐπὶ τὴν σοβαρότητα τῶν διαχειριζομένων τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ.» Ἐνῷ ὅμως ταῦτα ἀναγράφει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ περὶ διοικήσεως τῶν νομῶν νόμου, ἀναμιμνησκομένη ἅμα, ὅτι τὸ πρῶτον ἐν ἔτει 1833 ἐγένετο ἡ ἐπαγγελία περὶ ἱδρύσεως Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, ἐνῷ ταῦτα, λέγω, ἀναγράφει ἡ ἔκθεσις αὕτη, ἥτις ἐκδηλοῖ τὰς γνώμας τοῦ νῦν καὶ τότε ἐν τῇ Κυβερνήσει κόμματος, γεννᾶται ὅμως εὔλογος ἡ ἀπορία, ἂν ἡ ἔκθεσις αὕτη κηρύσσεται ἐναντίον τῆς ἐν τῇ διοικήσει τῶν νομῶν ἐγκαθιδρύσεως τῶν τοπικῶν Συμβουλίων, ἢ καταδικάζει τὰ λεγόμενα Νομαρχιακὰ καὶ οὐχὶ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια. Διότι εὐθὺς συγχρόνως διὰ τῆς ὑποβολῆς τότε νομοσχεδίου περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων ἀνεγνωρίζετο ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ κόμματος ἡ ἀνάγκη συνυπάρξεως Συμβουλίων ἐν τῷ νομῷ, ὅπως ταῦτα παρίστανται ὡς βοηθητικὰ ἐν τῇ διοικήσει. Περὶ διαφορᾶς λοιπὸν θεωριῶν δὲν πρόκειται, ἀφοῦ καὶ ὁ ὑφιστάμενος νόμος ἐγκαθίδρυσε Συμβούλια ἐν τῇ διοικήσει τῶν νομῶν, καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἔτει 1903 εἰσαχθὲν νομοσχέδιον ἐγκαθίδρυε Συμβούλια. Ἡ διαφορὰ ἡ διάκρισις ὑπάρχει μόνον ἐν τῷ ζητήματι, ἂν πρέπει νὰ λέγωνται τὰ Συμβούλια Ἐπαρχιακὰ, δι’ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἰδιάζοντα, ἢ Νομαρχιακὰ, προοριζόμενα διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ ὅλου νομοῦ.

§73Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὑπάρχει μεγάλη διαφορά.

§74Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μεγάλη διαφορά, καθιστῶσα περιττὰ τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια, καὶ ἀναγκαῖα τὰ Νομαρχιακά.

§75Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Διατὶ λοιπὸν λέγετε, ὅτι ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι περὶ τὸν τίτλον;

§76Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν μὲ ἀφίνετε νὰ τελειώσω τὴν σκέψιν μου. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονὴν, καὶ θέλετε ἀκούσει καὶ πεισθῆ, ἐλπίζω. Ὁ σκοπὸς τῶν παρέδρων Συμβουλίων εἶναι σκοπὸς ἐξασφαλίζων τὴν σκοπιμωτέραν διαχείρισιν τῶν προσόδων τοῦ νομοῦ, τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς Διοικήσεως. Ἀκριβῶς δὲ χάριν τῆς ἀναπτύξεως τῆς τοπικῆς διοικήσεως ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐν πάσαις ταῖς ξέναις νομοθεσίαις, ἡ ἀρχὴ τῆς προικοδοτήσεως τῶν νομῶν δι’ εἰδικῶν πόρων, ὅπως οὗτοι χρησιμεύωσι διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς τοπικὰς τοῦ νομοῦ. Λαμβανομένου δ’ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀπετελέσθησαν νομαρχιακὰ ταμεῖα, τὰ ὁποῖα ἐπροικοδοτήθησαν δι’ εἰδικῶν προσόδων, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐπέρχεται ἡ ἀνάγκη, ἵνα παρὰ τῷ νομάρχῃ, ὡς συμπάρεδρα αὐτῷ, παρίστανται τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐκπροσωποῦσι τὰ τοπικὰ συμφέροντα. Ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο ἀρχῶν εἶναι κατὰ φύσιν ἐνδεδειγμένος καὶ ἐκ τοῦ νόμου ἀνεγνωρισμένος ἀρτίως. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ σήμερον ὁ νομάρχης διαχειριζόμενος αὐτοβούλως καὶ ἄνευ ἐλέγχου τῆς διοικήσεως τὰς προσόδους τὰς προωρισμένας πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἀναγκῶν τῆς τοπικῆς διοικήσεως, εἰς τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀναμιχθῇ, καὶ ὡς πρὸς τὰς ὁποίας συμφέρει εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ μὴ ἀναμιχθῇ τὸ Κράτος. Ἀλλὰ τίς συνδυασμὸς ὑπάρχει μεταξὺ τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, τῶν καθοριζομένων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοῦ 1903, καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἡ ὁποία διὰ τοῦ νῦν εἰσαγομένου νομοσχεδίου ἐγκαθιδρύεται ἐν τῷ νομῷ; Ἡ Κυβέρνησις, καθιστῶσα τὸν νομὸν νομικὸν πρόσωπον, προϋποτίθεται ὅτι θὰ προικοδοτήσῃ τοῦτον δι’ εἰδικῶν πόρων. Τί ἀναγράφουσιν αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος καὶ τυχαίως μὴ ψηφισθέντος, τοῦ νομοσχεδίου τοῦ 1903; Ποῖα τὰ κατ’ αὐτὸ καθήκοντα καὶ δικαιώματα τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων; Τὰ καθήκοντα καὶ δικαιώματα αὐτῶν εἰσι τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια καλοῦνται νὰ ἐκφέρωσι γνώμας: αʹ) περὶ τῆς καταστάσεως τῶν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως τῆς ἐπαρχίας καὶ περὶ τῶν ἐν αὐτῇ πλημμελειῶν ἢ ἐλλείψεων· βʹ) περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς ἀγαθοεργῶν καταστημάτων, ἰδίως δὲ περὶ τοῦ εἴδους τῶν ἐσόδων αὐτῶν, περὶ τῆς διαθέσεως καὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν». Ἐγκαθιδρύονται δηλαδὴ οὕτως Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια, οὐχὶ σκοποῦντα τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐπαρχιακῶν ἀναγκῶν καὶ συμφερόντων, ἀλλ’ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια ἐλέγχοντα τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς διοικήσεως, ἀλλ’ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια Κοινοβούλια! Ἐγκαθιδρύεται δηλαδὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὐχὶ πλήρης αὐτοτέλεια τῆς μικρᾶς ἐπαρχιακῆς περιφερείας ἀπὸ τῆς ἐπιρροῆς, ἀπὸ τῆς ἐπιδράσεως τῆς πολιτικῆς, οὐχὶ πλέον ὤθησις πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν τοπικῶν ἀναγκῶν, ἀλλ’ εἰσβολὴ καὶ ἐγκατάστασις τῆς πολιτικῆς συσσώμου ἐν τῷ Ἐπαρχιακῷ Συμβουλίῳ. Διότι τί ἄλλο ὑπάρχει ἢ ἐγκαθίδρυσις τῆς πολιτικῆς, ὅταν εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦτο δίδωται τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς διοικήσεως τῆς ἐπαρχίας καὶ ἀνευρίσκῃ ἐν αὐτῇ τὰς πλημμελείας ἢ ἐλλείψεις; Τίνα δὲ ἄλλα καθήκοντα καὶ δικαιώματα ἔχει; Νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικὴν τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας. Αὐτὰ εἶναι τὰ σπουδαιότερα συμφέροντα, εἰς ὧν τὴν ἐξυπηρέτησιν καλοῦνται τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια, εἰς ὧν τὴν ἐξυπηρέτησιν πιθανὸν νὰ κληθῶσι τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια, ἐὰν, κατὰ τὰς ὑποδείξεις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, εἰσαχθῇ νομοσχέδιον περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, ὅπως συμπληρώσῃ τὰ τῆς διοικήσεως τῶν νομῶν. Ἀπέναντι τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπάρχει ὁ νόμος τοῦ 1899 περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, ὅστις ἀναγράφει διατάξεις πλείστας, ὁμολογουμένως οὐσιαστικὰς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν τῶν νομῶν. Διότι τὸ ἄρθρον 70 τοῦ νόμου τοῦ 1899 ἐγκαθιδρύει τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια μὲ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον (ἀναγινώσκει): «1) νὰ συνιστῶσι γεωργικοὺς σταθμοὺς ἐν τῷ νομῷ· 2) νὰ προμηθεύωνται καὶ διανέμωσι σπόρους, φυτὰ καὶ δένδρα· 3) νὰ ἀναθέτωσι τὴν διδασκαλίαν γεωργικῶν ἀντικειμένων εἰς ἁρμοδίους γεωπόνους· 4) νὰ προμηθεύωνται πρὸς βελτίωσιν τῆς κτηνοτροφίας ἐξωτερικὰ γένη ζώων· 5) νὰ ἐνεργῶσι φυτεύσεις δένδρων, χρησίμων εἰς τὴν βιομηχανίαν· 6) νὰ λαμβάνωσι μέτρα κατὰ τῶν ἐπιζωοτιῶν καὶ τῶν νόσων τῶν φυτῶν· 7) νὰ συνιστῶσιν ἐκθέσεις γεωργικὰς καὶ κτηνοτροφικάς. Προσέτι δὲ νὰ συνιστῶσιν ἐπαγγελματικὰς Σχολὰς καὶ δημοσίας Βιβλιοθήκας κλπ.» Ὁ νόμος οὗτος δηλονότι προνοεῖ περὶ ἐργασιῶν τοιούτων τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, αἱ ὁποῖαι δύνανται καὶ διὰ μικρᾶς δαπάνης κατ’ ἔτος νὰ ἐκτελῶνται, ἀναλόγως πρὸς τοὺς πενιχροὺς πόρους, οὓς δύναται τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῶν τοπικῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ καὶ σωστικαὶ ἐπίσης ν’ ἀποβῶσι διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τοὺς ὑπὸ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου εὑρισκομένους. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἀμφιβολία, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ὅτι ἐν τῷ συστήματι τῆς διοικήσεως, ἀπὸ τῆς καθαρῶς διοικητικῆς ἐπόψεως, τὸ νομοσχέδιον ἐλάχιστα ἢ δειλὰ προβάλλει μέτρα, προδηλοῦντα πρόθεσιν ἢ ἀντίληψιν βελτιώσεως τοῦ διοικητικοῦ καθεστῶτος. Ἐν συμπεράσματι, Κύριοι, τὸ προκείμενον νομοσχέδιον περιέχει τὰ ἑξῆς ἀγαθά. Πρῶτον ἀγαθόν, ὅτι ἐπαναφέρεται ἡ διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους εἰς καθεστὼς μόνιμον. Μετὰ τὴν ἐν ἔτει 1904 μάλιστα ὑποβολὴν ὑπὸ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ καὶ νῦν ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοῦ γνωστοῦ νομοσχεδίου περὶ διαιρέσεως τοῦ Κράτους εἰς 10 νομούς, ὑποθέτω ὅτι ἡ πολιτικὴ γεωγραφία τῆς Ἑλλάδος θὰ καταστῇ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν πλέον μόνιμος, ἐλπίζω δ’ ὅτι δὲν θὰ δοθῇ πλέον ἀφορμὴ πρὸς νέαν ταύτης μεταβολὴν, εἰμὴ ἐὰν εὐτυχεῖς ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις ἐπιβάλωσι τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως τῶν Ἑλληνικῶν νομῶν διὰ τῆς προσαρτήσεως ὑποδούλων νῦν χωρῶν. Δεύτερον ἀγαθόν, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, θέτει τὸ νομοσχέδιον τέρμα καὶ φραγμὸν εἰς τὰς ὀγκώδεις καὶ μεγαλοστόμους περὶ σπατάλης κατηγορίας. Διότι ἐξ αὐτῆς τῆς παραθέσεως τῶν συγκριτικῶν ἀριθμῶν τῶν δηλώσεων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1905 πρὸς τοὺς προηγουμένους Προϋπολογισμοὺς ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ποτὲ περὶ σπατάλης, ὡς εἶχε διατυμπανισθῆ, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ δαπάνης, ἣν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰσηγήσατο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐν τῇ πλήρει πεποιθήσει, ὅτι χρησιμοποιοῦσα μείζονα δαπάνην κατὰ 130,000 δραχμὰς ἐν τῇ διοικήσει τοῦ Κράτους, ὅτι διαιροῦσα τοὺς νομοὺς εἰς 26, ἔθετεν ἐν τούτῳ ἀρχὴν σκοπιμωτέρας διοικήσεως, πολιτικῆς τε καὶ κοινωνικῆς. Ὑπ’ ἀμφοτέρας δὲ τὰς ἐκδοχὰς ταύτας γεννᾶται νῦν τοῦτο τὸ εὐχάριστον ἀποτέλεσμα, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως, ὅταν ψηφισθῇ, τοῦ παρόντος νόμου...

§77Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐὰν ψηφισθῇ.

§78Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐὰν καὶ ὅταν ψηφισθῇ... Ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως, λέγω, τοῦ παρόντος νόμου θέλομεν πλέον ἀπαλλαγῆ τοῦ ἀποθαρρυντικοῦ θεάματος τῶν προγραμμάτων τῶν ἐν Ἑλλάδι πολιτικῶν κομμάτων, ἀναγραφόντων ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας κρίνω κατωτέρας τοῦ προσήκοντος εἰς πολιτικὰ προγράμματα ὕψους. Διότι τὰ πολιτικὰ κόμματα διέπουσι πρώτιστα πολιτικαὶ ἰδέαι, καὶ προκειμένου περὶ ζητημάτων διοικητικῶν ἐν Ἑλλάδι, προκειμένου περὶ ζητημάτων, ἐν οἷς ἡ Ἑλλὰς εἶναι ὑποδεεστέρα παντὸς ἄλλου Κράτους, ἐπιβάλλεται, ἵνα ἐν τοῖς προγράμμασι τῶν πολιτικῶν κομμάτων προτάσσωνται θεμελιώδεις ἀρχαὶ καὶ θεμελιώδη συστήματα θεραπείας τῶν κακῶς ἐχόντων. Ἀλλ’ οὐδαμοῦ ἠκούσθη ποτέ, ἐν οὐδεμιᾷ Πολιτείᾳ ἠκούσθη πολιτικὸν πρόγραμμα ἀναγράφον ὡς θεμελιώδη ἀρχὴν καὶ σκοπὸν τὴν συντέλεσιν οἰκονομιῶν ἁπλῶς, ὡς εἰ ἐπρόκειτο περὶ ἀντιθέτου προγράμματος, ἀναγράφοντος ὡς σκοπὸν τὴν σπατάλην. Διότι πρόγραμμα σπατάλης οὐδαμοῦ ὑπάρχει, ὡς καὶ πρόγραμμα οἰκονομίας οὐδαμῶς ἐννοεῖται. Καθῆκον πρὸς οἰκονομίας ὑπάρχει διὰ τὴν μίαν πτέρυγα, καθῆκον πρὸς οἰκονομίας ὑπάρχει καὶ διὰ τὴν ἑτέραν πτέρυγα. Πρὸς τὸ καθήκοντι δὲ τῆς οἰκονομίας, τῷ ἐπιβαλλομένῳ καὶ εἰς τὴν μίαν πτέρυγα καὶ εἰς τὴν ἑτέραν πτέρυγα, ἐπιβάλλεται καὶ τὸ καθῆκον τῆς μελέτης καὶ βελτιώσεως τῆς ἐν Ἑλλάδι διοικήσεως ὑπὸ τὸν τύπον τῆς διοικητικῆς σκοπιμότητος· ὑπὸ τὸν τύπον δὲ τοῦτον ἐρευνῶν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἀνευρίσκω ἀρχάς τινας, καθιερούσας ἐπιθυμίαν πρὸς διοικητικὴν πρόοδον ἐν τῇ διοικήσει τῶν νομῶν, ἀρχάς, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα ἐν συνόψει· νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ πρὸς τὴν πρόοδον βῆμα, ὅπερ ἐπιτελεῖ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι βῆμα τελείως δειλὸν καὶ ἀσταθές. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὑπὸ ἔποψιν αὐτοδιοικήσεως, πανταχοῦ μέν, ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι πρὸ πάντων, πᾶν διάβημα νομοθετικὸν δέον νὰ ᾖναι βραδὺ καὶ δειλόν, διότι τὸ σύστημα τῆς αὐτοδιοικήσεως εἶναι ἐπικίνδυνον διὰ λαοὺς στερουμένους πλήρους πολιτικῆς διαπαιδαγωγήσεως, καὶ τὸν κίνδυνον τὸν ἐκ τῆς αὐτοδιοικήσεως ἀπέδειξεν ἐν Ἑλλάδι ἡ κατάστασις τῶν δήμων. Νομίζω ὅμως, ὅτι τὰ βήματα τῆς Κυβερνήσεως, ὅσα διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐπιτελεῖ, αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἀρχαὶ, ὡς διατυποῦνται, εἶναι ὑποδεέστεραι καὶ τοῦ δειλοῦ ἐν τῇ βελτιώσει τῶν τῆς διοικήσεως ἐν Ἑλλάδι, βεβαίως δὲ δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἐξήγγειλεν ὁ Βασιλικὸς Λόγος. Βεβαίως ἁπλῆ διοικητικὴ μεταβολή, περικόπτουσα ἑκατοντάδα περίπου χιλιάδων δραχμῶν, δὲν εἶναι ὁ ἀκριβέστερος καθορισμὸς ἐν τῇ γενικῇ διοικήσει τοῦ Κράτους, ὃν ἐπαγγέλλεται ὁ Βασιλικὸς Λόγος. Διότι ἀκριβέστερος καθορισμὸς ἐν τῇ γενικῇ διοικήσει τοῦ Κράτους, ἐὰν μετὰ γενναιότητος ἐπετελεῖτο, ἤθελε καταλήξει εἰς ἐπιβολὴν χειρὸς θαρραλέας ἐπὶ τῶν ἀληθῶν πληγῶν, αἵτινες καταμαστίζουσι τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν. Ὁ ἀκριβέστερος καθορισμὸς εἰς τὴν γενικὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους ἤθελεν ἀρχίσει ἐφαρμοζόμενος διὰ τῆς ἀνακαθάρσεως τῶν δήμων. Ὑπάρχουσι δῆμοι,—καὶ εἶναι πλέον τῆς ἑκατοντάδος,—οἱ ὁποῖοι οὐδένα ἄλλον ἔχουσι προορισμὸν ἢ μόνον τὴν μισθοδοσίαν τοῦ δημάρχου, τοῦ δημογραμματέως καὶ τοῦ λοιποῦ προσωπικοῦ τοῦ δήμου. Πέραν τῶν μισθοδοσιῶν τούτων τὸ Κράτος ἔρχεται ἀρωγὸν εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ἔρχεται ἀρωγὸν τὸ Κράτος διὰ μεγίστων θυσιῶν. Βεβαίως ὑπεβλήθη νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, προνοοῦν περὶ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν προκαταβολῶν εἰς τοὺς δήμους. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου μόνον. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ψηλαφήσῃ τὰ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν δήμων ἀναγραφόμενα ἔσοδα καὶ ἔξοδα, θὰ σχηματίσῃ τὴν πεποίθησιν ἀναμφισβητήτως, ὅτι οἱ δῆμοι οὗτοι, πλείονες τῶν 100, ἴσως πλείονες τῶν 150,—καὶ ἐπιφυλάσσομαι ἐν προσεχεῖ συζητήσει νὰ φέρω σχετικὸν τούτων πίνακα,—οἱ δῆμοι οὗτοι οὐδένα ἄλλον προορισμὸν ἐξυπηρετοῦσιν ἢ τὸν τῆς μισθοδοσίας τῶν ὀργάνων τῆς δημοτικῆς διοικήσεως. Ἐρωτῶ δέ, ἐξυπηρετοῦσιν οἱ δῆμοι οὗτοι οἰκονομικὸν σκοπόν; Μήπως τοὺς δήμους ἵδρυσεν ἡ δημοτικὴ νομοθεσία, ὅπως αὐξήσῃ τὸ προσωπικὸν τῶν μισθοδοτουμένων ἀργομίσθων; Τοὺς δήμους ἵδρυσεν ἡ δημοτικὴ νομοθεσία, ὅπως ἐξυπηρετῶνται αἱ δημοτικαὶ ἀνάγκαι. Ὅταν δὲ ἐκ τῶν προσόδων αὐτῶν οἱ δῆμοι δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς συντήρησιν ἑαυτῶν, τίς ὁ λόγος τῆς ὑπάρξεως τῶν δήμων τούτων; Ἰδοὺ λοιπόν, ποῦ κατὰ τὴν γνώμην μου δέον νὰ ἐπιβάλῃ τὴν χεῖρα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, καταργοῦσα τοὺς τοιούτους δήμους, καὶ συγχωνεύουσα αὐτοὺς μετὰ τῶν γειτονικῶν. Διότι ἐν τῇ συγχωνεύσει ταύτῃ καὶ τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων θέλουσιν ἐξυπηρετηθῆ καλλίτερον, καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν δήμων θέλει βελτιωθῆ, καὶ τὰ διάφορα κονδύλια, τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἀναγραφόμενα διὰ συνδρομὴν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, θέλουσι μειωθῆ. Ἐν συναφείᾳ δὲ πρὸς τοὺς δήμους, οἵτινες καὶ οἰκονομικῶς κατεστράφησαν, ἀλλὰ καὶ ἠθικῶς ἀποτελοῦσι τὴν ἑστίαν τῆς πολιτικῆς ἐν Ἑλλάδι συναλλαγῆς, σχετικῶς πρὸς τοὺς δήμους δέον ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρα σοβαρὰ περὶ τῆς διοργανώσεως, τῆς μονιμοποιήσεως, τῆς ἀνεξαρτητοποιήσεως, δύναμαι εἰπεῖν, τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ταῦτα εἶναι ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀποτελέσωσι μελέτην, θίγουσιν ὄντως τὸν ἀκριβέστερον καθορισμὸν τῆς γενικῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, καὶ οὐχὶ ἡ συζήτησις περὶ διαιρέσεως τοῦ Κράτους εἰς 16 ἢ 26 ἢ 30 νομούς. Διότι ἐκ τῆς καταστάσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκεται ἡ δημοτικὴ διοίκησις, ἐκ τῆς καταστάσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὑπάρχουσιν αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι, θίγεται αὐτὸ τὸ καθεστώς, τὸ ἐν τῇ Βουλῇ ὑφιστάμενον, οὔτε θὰ ὑπάρξῃ ποτὲ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀνεξάρτητος, ἐντελὴς καὶ φιλελευθέρα ἐν ταῖς σχέσεσιν αὐτῆς πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ἐφ’ ὅσον περισώζεται τὸ καθεστώς, τὸ διοικητικὸν καὶ δημοτικόν, ὅπερ ἀφαιρεῖ τὸ πλεῖστον τῆς ἐλευθερίας τῆς γνώμης τῶν πολιτευομένων. Ἀνέκαθεν ἐμόρφωσα τὴν γνώμην, καὶ ὑποστηρίζω καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ ἀντίληψις τῆς ἐπαρχιακῆς πολιτικῆς εἶναι τοιαύτη σήμερον, ὥστε παρουσιάζει τὸν Βουλευτὴν, οὐχὶ ὡς ἀντιπρόσωπον πλέον τοῦ ἔθνους νομοθετοῦντα, ἀλλ’ ὡς τὸν ἀποστελλόμενον γενικὸν πληρεξούσιον τῶν ἐκλογέων του, ἐντεταλμένον ἵνα φροντίζῃ περὶ ὅλων τῶν ὑποθέσεών των, καὶ ἐμφανιζόμενον ὡς τιμαριοῦχον τῆς ἐπαρχίας ἀπέναντι τῆς Διοικήσεως τοῦ Κράτους. Ἡ τοιαύτη κατάστασις εἶναι καιρὸς νὰ ἐκλίπῃ. Ἵνα μείνωσι δὲ ἀδέσμευτοι ἐν τῷ μέλλοντι αἱ χεῖρες τῶν πολιτευομένων, δέον νὰ σαρωθῇ τὸ σαπρὸν καθεστώς, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τοὺς δήμους ὑποβόσκει, δέον νὰ ἀφεθῶσιν ἐλεύθεροι οἱ ὑπάλληλοι, ἵνα ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των, ἵνα ἐφαρμόζωσιν ἀμερολήπτως τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Τοιοῦτοι νόμοι ἀνεμένετο νὰ εἰσαχθῶσιν ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Καὶ ἀνεμένετο νὰ εἰσαχθῶσι τοιοῦτοι νόμοι, διότι καὶ γενναῖα ἐπηγγέλθησαν καὶ κατὰ τὰς προεκλογικάς των ἀγορεύσεις καὶ διὰ τῶν γενικῶν γραμμῶν τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου οἱ σήμερον κυβερνῶντες, ἀλλὰ καὶ μεγάλην ἔχουσι τὴν δύναμιν τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι ἀποτελοῦσι Κυβέρνησιν ἔχουσαν πλειονοψηφίαν σπανίαν ἐν τοῖς χρονικοῖς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἀπολαύουσαν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Στέμματος, ἀποτελοῦσι Κυβέρνησιν, πρὸς ἣν ἕνεκα τῶν περιστάσεων ὁ λαὸς σύμπας ἀπέβλεπεν ὡς πρὸς τὴν μόνην δυναμένην νὰ βελτιώσῃ τὰ κακῶς ἔχοντα. Ἀλλὰ πᾶσαι αἱ ἐπαγγελίαι, πάντα τὰ προγράμματα, τὰ ἐν τῇ Βουλῇ ἀναπτυχθέντα, κατέληξαν εἰς τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίων, οἷον τὸ περιέχον τὰ δειλὰ ταῦτα βήματα νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, οἷον τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῆς ποινικῆς διατιμήσεως, οἷον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομικῆς διοικήσεως, νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα οὐδὲν ἄλλο προδίδουσιν, εἰμὴ ὅτι ὑπὲρ πᾶσαν γενναίαν ἰδέαν, ὑπὲρ πᾶσαν γενναίαν ὁρμήν, ὑπὲρ πᾶσαν γενναίαν ἐλπίδα, οὐδὲν ἄλλο ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πράττει ἢ νὰ ἐκτελῇ τὰς προσφιλεῖς αὐτῇ παλινδρομικὰς κινήσεις πρὸς τὴν παλαιοντολογίαν τῆς ἐν Ἑλλάδι διοικήσεως.

§79ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Διὰ τοῦ τηλεγράφου μετεδόθη ἡμῖν εἴδησις λυπηρά. Χθὲς τὸ ἑσπέρας ἐγένετο ἀπόπειρα δολοφονίας κατὰ δύο ἀρχηγῶν Κρατῶν, ἀποτυχοῦσα εὐτυχῶς. Ἡ ἀπόπειρα ἐγένετο κατὰ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως τῆς Ἱσπανίας, Κράτους, πρὸς ὃ εἰς φιλικὰς διακείμεθα σχέσεις, καὶ κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, μιᾶς ἐκ τῶν εὐεργετίδων Δυνάμεων, πρὸς ἃς πατροπαράδοτον ὀφείλομεν εὐγνωμοσύνην, Κράτους, πρὸς τὸ ὁποῖον στενοὶ δεσμοὶ φιλίας καὶ πολλαπλαῖ σχέσεις μᾶς συνδέουσι. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτήσητε τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία, δὲν ἀμφιβάλλω, θέλει συμμερισθῇ, ὅπως ἐκφράσῃ τὴν λύπην της ἐπὶ τῷ ἀποπειραθέντι ἐγκλήματι ὡς πρὸς ἀμφοτέρους τοὺς ἀρχηγούς τῶν δύο Κρατῶν, καὶ τὴν χαράν της ἐπὶ τῇ διασώσει αὐτῶν, ἣν θέλει ἐπιφορτίσει ὑμᾶς νὰ διαβιβάσητε καταλλήλως.

§80ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§81ΜΙΛΤ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἤθελον νὰ φέρω πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως καὶ τὸ μετ’ αὐτοῦ συνδεόμενον ἀπὸ ἐκλογικῆς ἐπόψεως, τὸ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, παρουσιάζουσι κενὰ, δεόμενα συμπληρώσεως, διότι προσκρούουσιν εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, εἰς τὸ ἄρθρον 34, κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶσα πρότασις νόμου ἢ πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, συνοδευομένη ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἡ ἔκθεσις εἶναι ἀναγκαιοτάτη, διότι ἐξ αὐτῆς θὰ μάθωμεν τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων γίνεται ἡ μεταβολὴ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νομίζω ὅτι παρουσιάζει καὶ ἄλλην ἀτέλειαν, ὅτι δὲν εἶναι προσυπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἦναι ὑπογεγραμμένον καὶ ὑπ’ αὐτοῦ, διότι ἐν αὐτῷ περιλαμβάνονται διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θίγουσι θέματα ἐκκλησιαστικὰ καὶ ἐκπαιδευτικά, ὡς αἱ διατάξεις περὶ Ἐπισκοπῶν καὶ Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα, νομίζω, ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ὑποβάλλω πρότασιν ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως.

§82ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς προτάσεως ταύτης προσθέτω ἐγὼ τὰ ἑξῆς. Τὸ νομοσχέδιον περιέχει διατάξεις, αἵτινες ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸν νόμον τοῦ 1845 καὶ τὸ σχετικὸν Διάταγμά του εἰσιν ἐντελῶς ἀκατάληπτοι καὶ προκαλοῦσι σύγχυσιν. Διὰ τοῦτο μόνον ἡ προτεινομένη ἀναβολὴ δύναται νὰ φέρῃ θεραπείαν, καὶ διορθωθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως καταστῇ καταληπτόν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται ν’ ἁπλοποιήσῃ τὰς διατάξεις τὰς καταργουμένας. Φρονῶ διὰ τοῦτο, ὅτι δὲν πρέπει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀντιστῇ εἰς τὴν ἀναβολὴν, διότι καὶ κατὰ τύπους εἶναι ἐλλιπὲς τὸ νομοσχέδιον, ὡς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου. Ἐὰν τοιαύτη ἀναβολὴ γείνῃ, δίδεται καιρὸς, ἵνα τὸ νομοσχέδιον συμπληρωθῇ, καὶ τότε δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς.

§83Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δίδει γνώμην, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου δὲν πρέπει ν’ ἀναβληθῇ· διότι, ἐὰν πρόκηται περὶ τῶν δύο τελευταίων ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ταῦτα εἶναι πλημμελῶς συντεταγμένα, ἔχουσι τὸ δικαίωμα πάντες οἱ κύριοι Βουλευταί, ὅταν προταθῇ ἡ συζήτησις αὐτῶν, νὰ φέρωσι παρατηρήσεις, νὰ ἐκφέρωσι τὰς γνώμας των, καὶ νὰ γείνῃ συζήτησις. Τὸ ἄλλο μέρος τοῦ νομοσχεδίου δὲν πρόκειται νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν αὐτὴν ἐξέτασιν. Τὸ ἕτερον ἐλάττωμα, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἐλλείπει ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ἡ ὑπογραφὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ἐδῶ, καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἡ ὑπογραφή του, δύναται νὰ τεθῇ.

§84Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προτείνων τὴν ἀπόρριψιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Σάμης, δὲν εἶναι ἰσχυρά· καὶ δὲν εἶναι ἰσχυρὰ διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους· πρῶτον, ὅτι ἡ ἔλλειψις αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐθεωρήθη ὡς οὐσιωδεστάτη ἔλλειψις. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἄλλοτε ἔλεγεν, ὅτι δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ ἀπαραδέκτου τῶν νομοσχεδίων, ὅταν ταῦτα ὑποβάλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἀλλ’ οὔτε κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου ἀνεπληρώθη ἡ ἔλλειψις τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως δι’ εἰσηγήσεως τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ εἰς τὴν Βουλήν. Ἑπομένως δὲν νομίζω ὅτι μία ἀναβολὴ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅπως ὑποβληθῇ κανονικῶς τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἦναι πρὸς βλάβην τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κυρίως εἶναι κατ’ ἐμὲ σοβαρὸν, εἶναι ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εὗρε πολὺ σπουδαίαν τὴν ἔλλειψιν τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Τίνα λόγον ἔχει ἡ ὑπογραφὴ τῶν Ὑπουργῶν κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν προτάσεων νόμων; Ἡ ὑπογραφὴ τῶν Ὑπουργῶν ἐν ταῖς προτάσεσι νόμων ἔχει λόγον πολὺ σπουδαῖον, διότι στηρίζεται εἰς ἀξίωσιν αὐτοῦ τοῦ πολιτεύματος, ἀξιοῦντος, ἵνα διὰ τῆς ὑπογραφῆς ἀναλάβῃ ὁ Ὑπουργὸς τὴν εὐθύνην τῆς προτάσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἥτις πρότασις γίνεται ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Βασιλέως. Δὲν ἀρκεῖ νὰ παρακάθηται ὁ Ὑπουργὸς, διότι, ἐὰν ἤρκει ὅτι παρακάθηται, ὅπως ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην, καὶ κατὰ τὴν δημοσίευσιν τῶν νόμων θὰ ἤρκει νὰ παρακάθηται, ὅπως ἀναπληρώσῃ τὴν ὑπογραφὴν, τὴν ὁποίαν ἀξιοῖ τὸ πολίτευμα νὰ φέρῃ ὁ νόμος πρὸς ἔγκυρον δημοσίευσιν αὐτοῦ. Θεωρῶ λοιπὸν, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαῖον, διότι σὺν τοῖς ἄλλοις ἡ ἔλλειψις αὕτη ἀποτελεῖ περιφρόνησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς, ἥτις δικαιοῦται νὰ ἀξιοῖ νὰ μὴ ὑποβάλλωνται τὰ νομοσχέδια ἄνευ τῆς προσηκούσης ἐνδείξεως, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην ἐκεῖνος, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν ἁρμοδιότητα ὑπάγονται αἱ μεταρρυθμιζόμεναι διατάξεις. Δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι δυνάμεθα ὅλα νὰ παραβλέπωμεν, ὅταν μάλιστα ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ θίγηται τίποτε, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν θεσμῶν· ἡ ἔλλειψις δὲ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου θίγει καιρίως τοὺς θεσμούς, διότι παραβιάζει τὰς ἀρχὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ πολίτευμα, τουτέστι τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν. Τίς δὲ ὁ λόγος τῆς ἐπιμονῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως μὴ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ μίαν ἢ δύο ἡμέρας; Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἠρχίσαμεν τὰς ἐργασίας μας. Προβαίνομεν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν δικαιολογεῖ βεβαίως εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἰδέαν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ματαιωθῇ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως· τοὐναντίον μάλιστα ἡ Βουλὴ προθυμότατα, καὶ δὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις, σπεύδει, ἵνα συντρέξῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἔργον της. Ἐὰν συζητῇ ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτῆς, καθῆκον ἔχει νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι πρώτιστον καθῆκον ἔχει νὰ καταδείξῃ, ὅτι ἐν ὅλοις τοῖς ἔργοις, τοῖς ὑποβληθεῖσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, οὐδεμία ὑπάρχει πολιτικὴ ἔννοια, οὐδὲν σύστημα οὔτε οἰκονομιῶν, οὔτε κἂν διοικητικὸν πνεῦμα. Ἀλλὰ παρημπόδισε ποτὲ τὴν ψήφισιν οἱουδήποτε νομοσχεδίου; Τίς ὁ λόγος αὐτῆς τῆς ἐπιμονῆς νὰ ἐξακολουθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοθετήματος ἄνευ τῆς ὑποβολῆς ἐκθέσεως αἰτιολογικῆς καὶ τῆς προσυπογραφῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως; Νομίζω ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως, ἐὰν ἐπιμείνῃ, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τίποτε, καὶ θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιμείνῃ εἰς ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα περισσότερον θὰ εὐαρεστήσῃ, ἐὰν δὲν ἐπιμείνῃ.

§85Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Προκειμένου, κύριε Πρόεδρε, νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, ἐὰν ἐπιμείνωσιν οἱ θέσαντες τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς εἰς τὴν γνώμην αὐτῶν, ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχουσι δύο ἐλλείψεις εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἡ ἔλλειψις εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως καὶ ἡ ἔλλειψις τῆς ὑπογραφῆς τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λεβαδείας πείθομαι, ὅτι αἱ ἐλλείψεις αὗται δὲν εἶναι οὐσιώδεις. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι οὐσιῶδες, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, εἶναι ἡ ἐκ τῆς ἀναβολῆς πιθανὴ ματαίωσις τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ νομίζετε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἐν τῇ κρισιμωτάτῃ ταύτῃ στιγμῇ νὰ φέρωμεν ἐμπόδια διὰ λόγους τυπικούς, διὰ λόγους οἱ ὁποῖοι ἴσως εἶναι ἰσχυροὶ διὰ τοὺς ὑποστηρίζοντας τὸ νῦν καθεστώς, καὶ νὰ ματαιώσωμεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις; Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, κύριε Πρόεδρε, γνωρίζει ἄριστα τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου, γνωρίζει ἄριστα τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τούτου, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλονται οἰκονομίας, οἰκονομίας μικρὰς μὲν, ἀλλ’ ἀρκετὰ σπουδαίας, ἀρκετὰ οὐσιώδεις, ὥστε νὰ ἐνισχύσωσι τὸ δημόσιον ταμεῖον, νὰ ἐνισχύσωσι τὴν πίστιν τῆς χώρας. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν, πρόκειται περὶ τοῦ γενικοῦ, πρόκειται περὶ τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας τοῦ τόπου, ἡ ὁποία ὁσημέραι βαίνει κατὰ κρημνῶν. Δὲν εἶναι βεβαίως τῆς παρούσης στιγμῆς νὰ συζητήσωμεν τὸ θέμα τοῦτο. Ὅταν ἔλθῃ ἡ κατάλληλος στιγμή, θέλομεν εἴπει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντες ἔχομεν ἐντὸς τῆς ψυχῆς ἡμῶν, πάντες αἰσθανόμεθα καὶ θέλομεν νὰ ἐκφράσωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν χώραν, πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου. Ὅταν ἔλθῃ, κύριε Πρόεδρε, ἡ κατάλληλος στιγμή, θέλομεν εἴπει καὶ ἡμεῖς τὴν γνώμην ἡμῶν, καὶ θέλομεν συστήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ περιορισθῇ εἰς τὰ μέτρα τὰ ἀτελῆ, τὰ ὁποῖα προσεκόμισεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ νὰ προβῇ εἰς μέτρα γενναῖα, εἰς μέτρα, τὰ ὁποῖα ὄντως θ’ ἀποσοβήσωσι τὴν κρίσιν, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα τὴν στιγμὴν ταύτην, καὶ τὴν ὁποίαν οἱ διαχειριζόμενοι τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν σήμερον γνωρίζουσι κάλλιστα, καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἐζωγράφισε διὰ γραμμῶν ἀρκετὰ ζωηρῶν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ δεξιῶν), διότι ἔχομεν τὸν καιρόν, ἵνα πρὸ τῆς τρίτης συζητήσεως κάμῃ τὴν εἰσήγησιν ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ προσυπογράψῃ τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν τοῦτο ἦναι τόσον σπουδαῖον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Τοῦτ’ αὐτὸ ἐγένετο, νομίζω, καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν. Προκειμένης τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ποινικῆς διατιμήσεως προεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς, καὶ κατόπιν, προτάσει τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἐδέχθη ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, καὶ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ συζητηθῶσιν αἱ προταθεῖσαι τροπολογίαι, ἢ νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ὅπως ἐξετασθῇ. Αὐτὸ τοῦτο δύναται νὰ γείνῃ καὶ σήμερον.

§86Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν ἐπὶ τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅτι ἀθετοῦνται αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ὁ ἰσχυρισμὸς εἶναι τὰ μάλιστα σπουδαῖος καὶ σοβαρός, δὲν πρέπει δὲ νὰ παρέρχηται ἄνευ ἀποδείξεως, ὅτι ἡ αἰτίασις εἶναι ἀβάσιμος. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῶν νόμων ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Βουλήν, δηλαδὴ εἰς τοὺς Βουλευτάς; ἐπειδὴ δέ, ἐὰν πρόκηται νὰ εἰσαχθῇ νόμος ὑπὸ Ὑπουργοῦ ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως, ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου καθίσταται ἴσως δυσχερεστέρα, ἢ ἀπαιτεῖ μείζονα προσοχήν, ἡμεῖς, ἐγὼ τοὐλάχιστον συνηθίζω πάντοτε νὰ θέτω τὴν ὑπογραφήν μου εἰς τὰ νομοσχέδια μετὰ τοῦ τίτλου τοῦ Βουλευτοῦ, ὅπως δηλώσω, ὅτι προτείνω τὸ νομοσχέδιον ὡς Βουλευτής, καὶ οὐχὶ ὡς Ὑπουργός. Τοῦτο καὶ πολλοὶ ἄλλοι συνάδελφοι πράττουσιν. Ἐνθυμοῦμαι δέ, ὅτι ἄλλοτέ ποτε μοὶ ἐγέννετο παρατήρησις ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον δικαίωμα νὰ μοὶ ἀπευθύνωσι τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἶχεν εἰσαχθῇ νομοσχέδιον ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ αὐτῶν. Ἐξήγησα τὸν λόγον, ὅτι εἰσήγαγον αὐτὸ ὑπὸ ἰδίαν μου εὐθύνην, ὡς Βουλευτοῦ, καὶ οὐχὶ ὡς Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ κατὰ τί ἄλλο κινδυνεύει τὸ Σύνταγμα; Καθότι δὲν ὑπάρχει ἡ ὑπογραφὴ τοῦ φίλου καὶ συναδέλφου μου κυρίου Καραπάνου, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἦτο ἕτοιμος τότε νὰ τὸ ὑπογράψῃ. Δὲν ἐδόθη καιρὸς νὰ θέσῃ τὴν ὑπογραφήν του, ἀλλὰ θέτει εἰς πᾶσαν στιγμὴν τὴν ὑπογραφήν του, ἐὰν τοιουτοτρόπως μέλλῃ νὰ σωθῇ τὸ Σύνταγμα.

§87ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα εἶναι ἄξιον τοῦ κόπου, ὥστε νὰ προστεθῶσιν ὀλίγαι λέξεις περὶ τινων τῶν ἐπόψεων, ὑφ’ ἃς ἐξήτασε τὸ ζήτημα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω ὅτι οὐδένα κίνδυνον διατρέχει τὸ Σύνταγμα, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἢ καὶ οἱονδήποτε ἄλλο, ὑποβληθῇ οὐχὶ ὑπογεγραμμένον ὑπὸ δύο ἢ τριῶν Ὑπουργῶν, ἀλλ’ ὑφ’ ἑνὸς μόνον Ὑπουργοῦ. Ἡ ἀλληλεγγύη ἡ ὑπουργικὴ εἶναι ἐκείνη, ἥτις στηρίζει τὴν πρᾶξιν. Εὐθὺς ὡς εἷς Ὑπουργὸς ὑποβάλλει νομοσχέδιον ἐπεκτεινόμενον διὰ τῶν διατάξεων αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἁρμοδιότητα ἄλλων Ὑπουργῶν, οἱ ἕτεροι συνάδελφοι αὐτοῦ, οἱ παρόντες καὶ σιωπῶντες καὶ ἐπινεύοντες, θεωρητέοι ὡς ἂν ὑπέγραψαν. Καὶ βεβαίως ἐκ τούτου τὸ νομοσχέδιον, ἐκτὸς ἐλαττώματος παραλείψεως ἢ ἀταξίας τυπικῆς, οὐδεμίαν πάσχει οὐσιαστικὴν ἔλλειψιν. Ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν, ἢ μᾶλλον ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῇ κοινοβουλευτικῇ καὶ τῇ ἱστορίᾳ τῇ νομοθετικῇ τῆς Ἑλλάδος, ἔχομεν πολλὰ ὅμοια παραδείγματα, ἔχομεν δὲ ὄχι μόνον παραδείγματα νομοθετημάτων εἰσαχθέντων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μετὰ τῆς τοιαύτης ἀτελείας, ὅτι δὲν ὑπέγραψαν ἢ δύο ἢ τρεῖς Ὑπουργοί, ἐνῷ πρόκειται περὶ θεμάτων ἀνηκόντων εἰς δύο ἢ τρεῖς κλάδους διοικουμένους ὑπ’ αὐτῶν, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ παραδείγματα νομοθετημάτων κυρωθέντων ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ δημοσιευθέντων καὶ ἰσχυόντων, ἅτινα δὲν ἔφερον ἁπάντων τῶν Ὑπουργῶν τῶν ἁρμοδίων τὰς ὑπογραφάς, ἀλλ’ ἑνὸς καὶ μόνου. Ἐν τῇ Βουλῇ δέ, ἐν ἄλλῃ Περιόδῳ, τὸ ζήτημα ἐξητάσθη εἰς περίστασιν πολὺ σπουδαιοτέραν ἐκείνης, ἥτις ἔδωκεν ἀφορμήν, ὅπως γένηται ἐξέτασις περὶ τοιαύτης ἐλλείψεως σήμερον ἐνταῦθα, ἀνεγνωρίσθη δέ, ὅτι νομοθέτημα φέρον τὴν ὑπογραφὴν μόνου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν π. χ. καὶ περιλαμβάνον καὶ διατάξεις ἀναγομένας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ τῆς Δικαιοσύνης, διότι δὲν φέρει ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὑπογραφὴν ἁπάντων τῶν Ὑπουργῶν, τῶν ἐχόντων ἁρμοδιότητα, διὰ τοῦτο δὲν παύει νὰ ἦναι ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ὑπογεγραμμένον, διότι ἡ ἀλληλεγγύη ἡ ὑπουργικὴ καλύπτει τὸ πᾶν.

§88ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, τὸν λόγον.

§89ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο ἐπρέσβευε καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, καὶ ἐμέ, ἐπὶ τοῦ θέματος ὁμιλήσαντα, ὑπεστήριξεν ὁ ἀείμνηστος ἡμῶν ἀρχηγός. Ἐπὶ τοῦ ἑτέρου θέματος νομίζω ὅτι ἀρκετὰ εἶναι ὅσα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ἵνα ἀποκρούσῃ τὴν ἀνωμαλίαν. Βεβαίως τὸ γεγονός, ὅτι ὑπάρχουσι τροποποιήσεις ἄξιαι νὰ προταθῶσι πρὸς βελτίωσιν τῶν διατάξεων τῶν κατὰ μέρος τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι λόγος, ἵνα ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἡ δὲ παράλειψις τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως βεβαίως ἐν τῷ Κανονισμῷ δὲν ἐτέθη ὑπὸ ὅρον ἀπαραδέκτου τῆς εἰσηγήσεως. Ἐν τῷ Κανονισμῷ, ἐν ᾧ μόνον ἔνδειξις δίδεται εἰς τοὺς εἰσάγοντας τὰ νομοσχέδια νὰ εἰσάγωσιν αὐτὰ μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἐν τῷ Κανονισμῷ, ὅστις δὲν λέγει ὅτι ἡ γραπτὴ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις εἶναι ἀπαραίτητος, ἐνῷ εἶναι τόσον εὔκολον καὶ τόσον ὠφελιμώτερον νὰ γίνεται προφορικὴ ἔκθεσις εἰσηγητήριος τοῦ νομοσχεδίου, ἐν τῷ Κανονισμῷ ὁρισμὸς ἀπαραδέκτου δὲν καθιεροῦται. Καλὸν βεβαίως εἶναι, τὰ νομοσχέδια νὰ παρακολουθῶνται ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἀλλ’ ἴσως εἶναι εὐπρεπέστερον νὰ μὴ προηγῶνται παντελῶς αὐτῶν αἰτιολογικαὶ ἐκθέσεις ὅμοιαι ἐκείνων, ἃς εἴδομεν ἐπὶ ἔτη ἐνταῦθα εἰσαγομένας, καὶ αἵτινες ἔλεγον: «εἰσάγομεν τὸ νομοσχέδιον, διότι εἰσάγομεν τὸ νομοσχέδιον»!

§90ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς; Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§92ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§93ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν εἶναι 15.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐγερθῶσιν οἱ κύριοι.

§95Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι 15. Ἂς γείνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας» λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Σπ. Βελλιανίτου καὶ Α. Ζούζουλα, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 154, ἐξ ὧν 27 ὑπὲρ τῆς προτάσεως καὶ 127 κατὰ τῆς προτάσεως. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς ἐνάτης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 50′ μ. μ.) Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας» ὑπεβλήθησαν ὑπὸ διαφόρων βουλευτῶν ἐξ τροπολογίαι· ἤτοι: 1) ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Κερκύρας κυρίου Σπ. Παϊπέτη· 2) ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν Ἠλείας· 3) ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Σάμης κ. Καβαλλιεράτου· 4) ὑπὸ τῶν βουλευτῶν Καρδίτσης κ. κ. Λ. Παπαποστόλου, Λ. Καταφυγιώτου, Δ. Μαλλιοπούλου, Δ. Λάππα καὶ Δ. Μπούσδρα· 5) ὑπὸ τῶν βουλευτῶν Βόλου κ. κ. Α. Καρτάλη, Ι. Καρτάλη, Κ. Κανταρτζῆ, Ν. Γάτσου καὶ Ν. Σταματιάδου· 6) ὑπὸ τῶν βουλευτῶν Κορινθίας κ. κ. Σπ. Νοταρᾶ, Περ. Μεντζελοπούλου, Ἀναστ. Ἀναγνωστοπούλου, Ἀποστόλου Ζούζουλα καὶ Σωτ. Κροκιδᾶ. Ἅπασαι αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 173–178).

§98Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ τὰς ἀναγνώσητε, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ τὰς ἀκούσωμεν;

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ τὰς ψηφίσωμεν. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου θ’ ἀναγνωσθῶσι.

§100Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διὰ νὰ γνωρίζωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τὰ καθέκαστα.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι, θὰ λάβητε γνῶσιν αὐτῶν. Τώρα πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κύριος Καταφυγιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§102Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Χθές, κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον δύο αἰτήσεις τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Δολόπων τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. Διὰ τῶν αἰτήσεων τούτων παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν δι’ ὑμῶν οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Δολόπων νὰ ὑπαχθῶσι διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς εἰς τὸν νομὸν Καρδίτσης, εἶχον δὲ τὴν προϋπόθεσιν οἱ κάτοικοι οὗτοι, ὅτι θὰ ὑφίσταται νομὸς Καρδίτσης.

§103Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν πιάνεται αὐτὸ, κύριε Πρόεδρε (ἱλαρότης).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε τροπολογίαν;

§105Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἔχομεν ὑποβάλει τροπολογίαν, ἀλλ’ ὑποβάλλω καὶ τὰς αἰτήσεις ταύτας, παρακαλῶ δὲ νὰ ἀναγνωσθῶσι, διότι ἔχουσι λόγους βασίμους.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος ν’ ἀναγνωσθῶσι.

§107Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Τότε παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ἵνα οὗτοι λάβωσι γνῶσιν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, δύνανται νὰ τυπωθῶσι. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§109Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Μπουφίδης ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§111Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ ἐν πάσῃ εὐρύτητι, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὸ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔσχε τὴν πρόνοιαν νὰ μὴ συνοδεύσῃ αὐτὸ δι’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς καὶ πάντα τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως οὐδεμίαν ἐκπροσωποῦσι πολιτειακὴν ἔννοιαν, διότι οὐδένα ἐξυπηρετοῦσιν ὡρισμένον σκοπὸν, οὔτε οἰκονομικὸν οὔτε κοινωνικὸν, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ ὑπηρεσιακὸν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε καθῆκον εἶχεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ συνοδεύσῃ αὐτὸ δι’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἧς ἡ ἔλλειψις ἀποδεικνύει, ὅτι οὐδὲν θὰ ἠδύνατο ὁ συντάκτης αὐτοῦ νὰ ἐπικαλεσθῇ ἐπιχείρημα πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιωκομένου κρυφίου σκοποῦ. Καὶ τῇ ἀληθείᾳ, ὅταν ἀναγινώσκῃ τις τὸ νομοθέτημα τοῦτο, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην νὰ ἐρωτήσῃ: πρὸς τίνα ἆρά γε σκοπὸν ἡ Κυβέρνησις ἐπιζητεῖ τὴν μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος διοικητικοῦ συστήματος; Ἔχει ἀνώτερόν τινα πολιτειακὸν λόγον; Δὲν διαφαίνεται ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τοιοῦτος. Ἔχει τοὐλάχιστον οἰκονομικὸν λόγον; Ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν δηλώσεων τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν παρατηρῶ, ὅτι πρόκειται περὶ φαινομένης οἰκονομίας 84,000 δραχμῶν, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ὁ λόγος οὗτος, ὁ δυνάμενος νὰ ἐπιβάλῃ εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν τοιαύτην μεταβολήν. Κατὰ τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν Προϋπολογισμὸν τὰ ἔξοδα τῶν νομῶν ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 479,700, κατὰ τὰς δηλώσεις δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περιορίζονται, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοθετήματος τούτου, εἰς δραχμὰς 395,530, ἑπομένως ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον δραχ. 84,470. Περὶ αὐτοῦ λοιπὸν τοῦ ποσοῦ πρόκειται. Καὶ ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τοσούτου ποσοῦ, εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις, ὅτι οἰκονομικοὶ λόγοι ἠνάγκασαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος διοικητικοῦ συστήματος; Βεβαίως ὄχι. Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀναζητήσωμεν ἄλλον τινὰ λόγον δικαιολογητικόν. Καὶ ἐξετάζων τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τῆς πολιτειακῆς ἐπόψεως οὐδένα εὑρίσκω πρὸς τοῦτο ἀποχρῶντα λόγον, δικαιολογοῦντα τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ. Μήπως ἆρά γε πρόκειται διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐξυπηρετηθῶσι κοινωνικὰ συμφέροντα; Ὄχι μόνον δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ τοὐναντίον μάλιστα πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ καταστραφῶσι μεγάλα καὶ πολλὰ κοινωνικὰ συμφέροντα, διότι καταφέρεται δι’ αὐτοῦ καίριον τραῦμα εἰς πόλεις μόλις διαγεννηθείσας διὰ τῆς δημιουργίας τοῦ καθεστῶτος συστήματος, ὅπερ ἔδωκε ζωὴν κοινωνικὴν καὶ κίνησιν ἐμπορικὴν εἰς αὐτὰς, καὶ κατέστησεν αὐτὰς ἱκανὰς νὰ ἁμιλλῶνται νῦν πρὸς τὰς μεγαλειτέρας πόλεις τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου ἐπιζητεῖται νὰ μεταβληθῶσιν αἱ πόλεις ἐκεῖναι εἰς χωρία, οὕτω δὲ θὰ ἐπέλθῃ τελεία δι’ αὐτὰς καταστροφὴ, διότι δὲν θ’ ἀποτελῶσιν εἰς τὸ ἑξῆς ἢ μικροὺς χωρικοὺς δήμους τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἂν πάντα ταῦτά εἰσιν ἀληθῆ, εἰς ὁποίας ἄγει σκέψεις ἡ ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω καθαρὰ–καθαρὰ, ὅτι ἡ ὑποβολὴ τοιούτου νομοθετήματος μόνον λόγον ἔχει τὸ κομματικὸν συμφέρον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ἆρά γε ἐκπροσωπεῖ τὸ νομοθέτημα τοῦτο τὰς ἀρχὰς τῶν κυβερνώντων; Ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν, Κύριοι, ἐξεταζομένου τοῦ πράγματος, θὰ φανῇ ὑμῖν παράδοξον, ἐὰν μάθητε, ὅτι αἱ ἀρχαὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, αἱ πλειστάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναπτυχθεῖσαι, εἶναι ἀντικρὺς ἀντίθετοι πρὸς τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας διατυποῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους. Διότι δύο μέλη τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα πλειστάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀνέπτυξαν τὰς γνώμας αὐτῶν, προσπαθοῦντα νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν, ὅπως παρακολουθήσῃ ταύτας, ὑπεστήριξαν δι’ ἁδροτάτων ἐπιχειρημάτων, ὅτι ἡ προϋπάρξασα διοικητικὴ διαίρεσις, ὁμοία καθ’ ὅλα πρὸς τὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προβαλλομένην, δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, διότι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοιαύτης διαιρέσεως, ἔλεγον, οὐχὶ μόνον χωλαίνει ἡ διοίκησις, ἀλλὰ κινδυνεύει καὶ ἡ δημοσία ἀσφάλεια· καὶ ἐπεκαλοῦντο ῥαγδαῖα τὰ ἐπιχειρήματα, ὅπως πείσωσι τὴν Βουλὴν ν’ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τοιούτου καθεστῶτος. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἄλλοτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ κατάργησις τῶν Ἐπαρχείων, ὅτι μακρὰ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐγένετο συζήτησις, καὶ ὁ ἡγέτης τότε τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νῦν δὲ Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς διατηρήσεως τῶν Ἐπαρχείων, καίτοι τὰ Ἐπαρχεῖα δὲν ἐθεωροῦντο αὐτοτελεῖς διοικητικαὶ ἀρχαί, ἐπεκαλεῖτο ὑπὲρ αὐτῶν τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, στηριζόμενος εἰς τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἦτο ἀτελὴς ἡ λειτουργία τῆς διοικήσεως διὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν Ἐπαρχείων, ἐν τούτοις ὑπῆρχε πάντοτε παροῦσα ἡ διοίκησις, ἔστω καὶ ὡς σκιά, καὶ διὰ τῆς παρουσίας τῆς σκιᾶς μόνον τῆς διοικήσεως ἐθεώρει ὅτι προσεγίνετο εἰς τὸ Κράτος καὶ τὰς πόλεις, ἐν αἷς ἥδρευον τὰ Ἐπαρχεῖα, τοσαύτη ὠφέλεια, ὥστε δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατάργησιν αὐτῶν. Τότε διερρήγνυε τὰ ἱμάτιά του ὁ κύριος Πρωθυπουργός, διαμαρτυρόμενος κατὰ τῆς προθέσεως τοῦ εἰσαγαγόντος τὸ νομοθέτημα ἐκεῖνο, καὶ ἔλεγεν, ὅτι δεκαπλάσια θέλει ζημιωθῇ ἡ Πολιτεία καὶ τὸ Κράτος καὶ ἐκ τῆς διασαλεύσεως τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἐκ τῆς μὴ ἐπιτηρήσεως πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν νόμων καὶ ἐκ τῆς παραλύσεως, ἡ ὁποία θέλει ἐπέλθει ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων τῶν φόρων. Τοιαῦτα τότε ἔλεγον οἱ σήμερον τὸ νομοθέτημα τοῦτο προβάλλοντες. Καὶ διὰ νὰ μὴ ὑποθέσητε, Κύριοι, ὅτι λέγω λόγους κενοὺς, θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ὑμετέραν προσοχὴν εἰς αὐτὰς ταύτας τὰς λέξεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἃς ἐκ τοῦ ἐπισήμου κειμένου θέλω σᾶς ἀναγνώσει...

§112Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κατὰ ποίαν ἐποχήν;

§113Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κατὰ τὸ 1892 (ἀναγινώσκει): «Τί δὲ» (ἔλεγε τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς) νὰ εἴπω περὶ τῆς καταργήσεως τῶν Ἐπαρχείων; Καὶ ἐπὶ ταύτῃ ἐνεκαλέσθημεν, ὅτι ἐσπαταλήσαμεν τὰ δημόσια χρήματα, καὶ ὅτι ἀνυπολογίστως καὶ ἐπαισθητῶς ηὐξήσαμεν τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους. Ὑπὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ αὖθις εἶχε νομοθετηθῇ τῇ εἰσηγήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου κατὰ τὸ 1888, ἐδαπανῶντο πρὸς συντήρησιν τῶν Νομαρχιῶν δραχ. 658,600, μετὰ δὲ τὴν σύστασιν τῶν Ἐπαρχείων ἐδαπανῶντο 705,720· ὅθεν ηὐξήσαμεν διὰ τῆς συστάσεως τῶν Ἐπαρχείων τὰ ἔξοδα κατὰ δραχ. 47,120...» Προσέξατε, παρακαλῶ, νῦν εἰς αὐτὴν τὴν περίοδον τοῦ λόγου τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἵνα ἐντεῦθεν διακρίνητε τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐκράτει παρ’ αὐτῷ, προκειμένου περὶ τῆς ἀμέσου παρουσίας τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς εἰς τὰς διαφόρους πόλεις τῆς Ἑλλάδος. Λέγει λοιπὸν κατὰ συνέχειαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς (ἀναγινώσκει): «Ἐνδεχόμενον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ πρῶτος πιστώσεις πρὸς αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου αὑτοῦ ἕνεκα τῆς καταργήσεως τῶν Ἐπαρχείων, διότι καὶ τῶν φυγοδίκων καὶ τῶν φυγοποίνων ὁ ἀριθμὸς θέλει αὐξήσει, καὶ ἄλλοι κλάδοι τῆς διοικήσεως θέλουσιν αἰσθανθῆ τὰς συνεπείας, ἕνεκα τῆς ἀτελοῦς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων, καὶ ἰδίως κατὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων· ἡ δὲ ἔλλειψις τῆς ἐπιτηρήσεως ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς ἐπαρχίας θέλει βεβαίως ἐπιφέρει χρηματικὰς ζημίας οὐχὶ 47,120 δραχμῶν, ἀλλὰ πολλαπλασίου ποσοῦ.» Ἠκούσατε, Κύριοι, τίνα γνώμην εἶχε περὶ τῶν μικρῶν διοικητικῶν κέντρων ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι, ἐὰν τὰ μικρὰ διοικητικὰ κέντρα καταργηθῶσιν, ἡ δημοσία ἀσφάλεια θέλει παραλύσει, αἱ εἰσπράξεις τῶν φόρων θέλουσι μειωθῆ, τὸ Κράτος ὅλον θέλει εὑρεθῆ εἰς κατάστασιν παραλύσεως, ἡ ἐγκληματικότης θέλει αὐξήσει ἕνεκα ἐλλείψεως ἐπιτηρήσεως περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἔλεγε τότε ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅπως περιστείλῃ πάντα ταῦτα τὰ κακὰ, θέλει ἀναγκασθῆ νὰ ζητήσῃ πιστώσεις πολὺ μείζονας ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δαπανῶνται χάριν τῆς συντηρήσεως τῶν μικρῶν διοικητικῶν κέντρων, ἐντεῦθεν δὲ διὰ τῆς καταργήσεως, ἀντὶ ὠφελείας, θέλει ἐπέλθει ζημία εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους! Τοιαύτην δ’ ἔχων ἰδέαν ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ τοιαῦτα λέγων τότε, παρίσταται σήμερον ἀπαρνούμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἰδέας του, καὶ προσέρχεται ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους, καὶ ζητεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ ἀντίθετα τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἄλλοτε ὑποστηριζομένων, προβάλλων τὴν κατάργησιν τῶν μικρῶν διοικητικῶν κέντρων. Καὶ ταῦτα πάντα ζητεῖ παρ’ ὑμῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς πολιτικῆς ἐννοίας, ἄνευ οὐδενὸς λόγου οἰκονομικοῦ, ἀλλὰ μόνον διότι ὑπῆρξαν ἄλλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν ταῦτα! Τοιαύτη ὑπῆρξε πάντοτε ἡ τακτικὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· ὁσάκις ἐκλήθη ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, τὸ πρῶτον μέλημα αὐτοῦ ὑπῆρξε νὰ καταστρέψῃ ὅ,τι οἱ ἄλλοι ἐδημιούργησαν! Ἦτο λοιπὸν δυνατόν, κατεχόμενος ὑπὸ τοιούτων διαθέσεων καταστροφῆς, νὰ γένηται ποτὲ πρόξενος ἀγαθοῦ τινος εἰς τὸν δυστυχῆ τοῦτον τόπον; Ναὶ, κύριοι Βουλευταί, ὅταν ἡ πολιτική ἱστορία τῆς Ἑλλάδος γραφῇ, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ σελὶς περιλαμβάνουσα μίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀγαθὴν πρᾶξιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ μεταβολὴ τῆς γνώμης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπῆρξε τάχα τοσοῦτον ἀδιάφορος ἀπέναντι τῶν συναδέλφων αὐτοῦ; Τοὐναντίον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέσυρεν εἰς τὴν παλιμβουλίαν καὶ ἄλλους πολιτικοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι ὕψωσαν ἄλλοτε τὴν σημαίαν τῶν μικρῶν διοικητικῶν κέντρων, καὶ βλέπομεν αὐτοὺς καθημένους σιωπηλοὺς παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι συναισθάνονται τὴν ἔννοιαν, τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ μεταβολὴ γνωμῶν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἀξιοῦσι νὰ διευθύνωσι τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος. Πρὶν ἤ, Κύριοι, εἰσαχθῇ τὸ νομοθέτημα, περὶ τοῦ ὁποίου προηγουμένως ἀνέφερα, καὶ ἐφ’ οὗ τὸν λόγον εἶχεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τὸ 1892, ἄλλη ὁμὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διευθυνομένη τότε ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἔχουσα τὸν ἐγωϊσμὸν νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἀπετέλει τὸ κόμμα τῶν προοδευτικῶν, ἐθεώρησεν ἐπάναγκες νὰ ἀναπτύξῃ πολιτικὸν πρόγραμμα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι, ἐάν ποτε ἤθελεν κληθῆ ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, θέλει ἐφαρμόσει ἰδέας, αἱ ὁποῖαι θέλουσι παράσχει τὴν εὐδαιμονίαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ τίνες ἦσαν αἱ ἰδέαι αὗται; Προκειμένου περὶ τοῦ συστήματος τοῦ διοικητικοῦ, τίνα γνώμην εἶχεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ τότε ἀρχηγὸς τῶν προοδευτικῶν; Διότι, Κύριοι, ἦτο ἀδιάφορον, ἂν ἦσαν πολλοὶ ἢ ὀλίγοι οἱ ὀπαδοὶ τοῦ κόμματος· ἤρκει ὅτι εἶχον τὴν ὑπερηφάνειαν ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδιαίτερον κόμμα, καὶ νὰ ἀξιῶσιν, ὅτι δικαιοῦνται ν’ ἀπαγγέλλωσι προγράμματα, ἀπευθυνόμενοι πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τοῦτο δὲ ἤρκει, ἵνα γεννήσῃ παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ τὴν ἀξίωσιν, ὅπως οἱ τοιαύτας ἐπιδεικνύοντες βλέψεις ἐπιδείξωσιν ἐμμονὴν εἰς τὰς γνώμας αὐτῶν, ἐὰν ἐπίστευον ἀληθῶς εἰς αὐτάς. Τί ἔλεγε δὲ τότε ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης; (ἀναγινώσκει): «...Ἐὰν δὲ ἡ ὕπαρξις τῶν τε 16 Νομαρχιῶν καὶ τῶν 47 Ἐπαρχειῶν...»

§114Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὑπῆρχον τοιαῦται ἰδέαι καὶ παρὰ τῷ κ. Θεοτόκῃ, καὶ κατόπιν οὗτος τὰς ἐγκατέλειψε.

§115Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κύριος Θεοτόκης ἐγκατέλειψε τὰς ἰδέας αὐτοῦ, καὶ διατὶ τὰς ἐγκατέλειψε· γνωρίζω ὅμως τοῦτο διὰ τὸν ὁμιλοῦντα τὴν στιγμὴν ταύτην ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι αὐτός, ὅστις ὁμιλεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, δὲν ἐγκατέλειψέ ποτε τὰς ἰδέας αὐτοῦ, καὶ ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας ἐγκατέλειψε τὰς ἰδέας αὐτοῦ, καίτοι ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοθετήματος τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας δὲν περιέχει ἐγκατάλειψιν τῶν ἰδεῶν του, καθόσον συνδέεται μὲ γενικωτέραν πολιτικὴν ἔννοιαν, τὴν εὐρεῖαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, μ’ ὅλα ταῦτα ἐγὼ ἐδήλωσα πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν Κερκύρας, ὅτι θέλω εἶμαι ἐναντίος τοῦ συστήματος, καὶ θέλω καταψηφίσει αὐτό, τασσόμενος ὑπὸ τὴν σημαίαν ἐκείνου, ὅστις θέλει ἀναλάβει τὸν ἀγῶνα τῆς ὑποστηρίξεως τῶν ἰδεῶν, ἃς πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀνέπτυξα. Αὗται εἶναι αἱ ἀρχαί μου, καὶ ἐφ’ ὅσον εἰς ταύτας ἐγὼ ἐμμένω οὐδὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐπικαλῆσθε μεταβολὴν γνώμης τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας, ὅταν μάλιστα γνωρίζητε, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας δὲν ἐγκατέλειψε τὰς ἰδέας του, ἀλλὰ παρεσκεύασε σύστημα πλῆρες, συνδυάσας τὴν διοικητικὴν πρὸς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν.

§116Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὡς πρὸς αὐτὸ ἔχετε δίκαιον.

§117Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁμιλεῖτε διὰ λογαριασμόν σας.

§118Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Βεβαίως ὁμιλῶ διὰ λογαριασμόν μου, διότι οὐδέποτε ἠξίωσα νὰ ὁμιλῶ ἐν ὀνόματι ἄλλων· σᾶς ἀποδεικνύω δέ, ὅτι σέβομαι τὰς ἐμὰς πεποιθήσεις, ἐνῷ ἄλλοι, ἀξιοῦντες νὰ διευθύνωσι καὶ τὰ κοινά, ἀποδεικνύεται ὅτι ἤλλαξαν πεποιθήσεις χάριν πολιτικῶν συμφερόντων.

§119Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ τιμᾷ τὸν κύριον Βουλευτήν, κύριε Πρόεδρε!

§120Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ποῖος ἤλλαξε φρόνημα;

§121Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἔλεγε λοιπὸν ὁ νῦν κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης — καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε, διότι σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι θὰ σᾶς διασκεδάσῃ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Καραπάνου — (ἀναγινώσκει): «... Ἐὰν δὲ ἡ ὕπαρξις τῶν τε 16 Νομαρχιῶν καὶ 47 Ἐπαρχειῶν εἶναι ὑπερβολική, ὁ περιορισμὸς ὅμως τῆς διοικήσεως εἰς μόνας τὰς 16 Νομαρχίας καθιστᾷ ἀνεπαρκῆ τὴν λειτουργίαν αὐτῆς. Διὰ τῶν 16 Νομαρχιῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διοικηθῇ ὁ τόπος ἐπωφελῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς. Ἐν ταῖς πλείσταις τῶν Νομαρχιῶν ἡ ὑπὸ μόνου τοῦ νομάρχου διοίκησις αὐτῶν θέλει καταστήσει αὐτὴν ὅλως ἀνεπαίσθητον καὶ σχεδὸν ἀνύπαρκτον διὰ τὰς μακρὰν τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ κειμένας ἐπαρχίας αὐτοῦ. Τίνα π. χ. σημασίαν καὶ δρᾶσιν θὰ ἔχῃ ὁ νομάρχης Μεσολογγίου διὰ τοὺς κατοίκους τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας, ἢ ὁ νομάρχης Ἀρκαδίας διὰ τοὺς κατοίκους τῆς ἐπαρχίας Γόρτυνος; Πολλαὶ ὑπάρχουσιν ἀνάγκαι διοικητικαί, ὑποχρεοῦσαι τοὺς κατοίκους ἀπομεμακρυσμένων ἐπαρχιῶν νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Νομαρχίας καὶ δαπανῶσι καὶ χρήματα καὶ χρόνον δυσανάλογον πρὸς τὴν σημασίαν ἑκάστης τῶν ἀναγκῶν τούτων. Δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν 16 Νομαρχιῶν νὰ διοικηθῇ ἡ Ἑλλὰς ἄνευ ἀποτελεσμάτων ἐπιζημίων καὶ διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ διὰ τὴν πρόοδον τῆς κοινωνίας...» Πρὸς Θεοῦ! Δύνασθε νὰ φαντασθῆτε πολιτικὸν ἄνδρα τοιαῦτα λέγοντα καὶ τοιαῦτα πιστεύοντα κατὰ τῆς συστάσεως 16 μόνον διοικητικῶν κέντρων, καὶ ὅμως ἐρχόμενον ἄνευ συγκινήσεως,—ἵνα μή τι χεῖρον εἴπω,—νὰ ζητήσῃ παρ’ ὑμῶν τὴν καταψήφισιν καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη συμφώνως πρὸς τὰς γνώμας του ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐνῷ διὰ τόσων ἐπιχειρημάτων ἐπεζήτει νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν 16 νομῶν νὰ διοικῆται ἡ Ἑλλάς; Ἀλλ’ ἂς ἐξακολουθήσωμεν, διὰ νὰ θαυμάσωμεν περισσότερον. Προσέξατε, παρακαλῶ (ἀναγινώσκει): «Παραδεχόμενοι (ἐξακολουθεῖ ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς) ἕνεκεν οἰκονομικῶν λόγων τὴν περιστολὴν τῶν διοικητικῶν κέντρων, ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν τοῦτο κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως καὶ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων. Τοῦτο ἀπαιτεῖ οὐ μόνον ἡ καλὴ διοίκησις τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ τὰ οἰκονομικὰ αὐτοῦ συμφέροντα, διότι ἄνευ καλῆς διοικήσεως δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καλὰ οἰκονομικά. Τὰς 200,000 δραχμὰς, ἃς ζητοῦμεν νὰ οἰκονομήσωμεν, θὰ τὰς χάσωμεν πολλαπλασίως, καὶ ἀμέσως καὶ ἐμμέσως, ἂν ἡ διοίκησις δὲν λειτουργῇ καλῶς.» Ἠκούσατε, λοιπὸν, Κύριοι, τίνα γνώμην εἶχεν ὁ νῦν κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης περὶ τῆς καταργήσεως οὐχὶ μικρῶν νομαρχιακῶν κέντρων, ἀλλὰ μικρῶν ἐπαρχιακῶν κέντρων· γνωρίζετε δὲ ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ ἐπάρχου καὶ νομάρχου. Καὶ τί προέτεινεν ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τότε; τί, νομίζετε, προέτεινεν, ὅπως ἀποφύγωμεν αὐτὰ τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα προέβλεπεν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν Ἐπαρχείων; Ἀκούσατε, παρακαλῶ, τί προέτεινεν (ἀναγινώσκει): «Πρὸς ἀποφυγὴν τοιαύτης βλάβης (ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς) νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συσταθῶσιν 28–30 διοικητικὰ κέντρα. Δύνανται νὰ ὀνομασθῶσι ταῦτα ἢ Νομαρχίαι ἢ Ἐπαρχεῖα ἢ Διοικήσεις. Τοῦτο δὲν ἔχει πρακτικήν τινα σημασίαν. Πρέπει δὲ τοσοῦτο μᾶλλον νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ὑπὸ διοικητικῆς ἀνάγκης ἐπιβαλλομένην ταύτην αὔξησιν τῶν κέντρων, μεταρρυθμίζοντες τὰ ὅρια τῶν σήμερον ὑφισταμένων νομῶν...» Σταματῶ ἐδῶ πρὸς στιγμὴν, κύριοι Βουλευταὶ, διὰ νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι οἱ ὑφιστάμενοι τότε νομοὶ, τῶν ὁποίων τὰ ὅρια ἤθελε νὰ μεταρρυθμίσῃ, εἶναι αὐτοὶ οἱ δημιουργούμενοι διὰ τοῦ νομοσχεδίου (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «...καθόσον ἡ αὔξησις αὕτη δὲν θὰ ἐπιφέρῃ οὐσιώδη ἄμεσον αὔξησιν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, θὰ ἐπιφέρῃ δὲ βεβαίως καὶ ἄμεσον καὶ ἔμμεσον αὔξησιν τῶν ἐσόδων αὐτοῦ. Θέλει δὲ παρέξει εἰς τὸν τόπον τὸ εὐεργέτημα βελτίονος διοικήσεως, ἥτις θέλει συντελέσει καὶ εἰς τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως καὶ εἰς τὴν πρόοδον τῆς χώρας.» Ἐπεθύμουν νὰ ἐγνώριζον, Κύριοι, ὁποῖον γεννᾶται ἐν τῇ ψυχῇ ὑμῶν συναίσθημα τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἐπεθύμουν νὰ ἐγνώριζον, πῶς εὑρίσκετε τὴν θέσιν ὑμῶν πλησίον ἀνδρῶν οὕτως ἀρνουμένων ἑαυτοὺς καὶ τὰς γνώμας αὐτῶν, χάριν δὲν γνωρίζω ποίων σκοπῶν! Κύριοι, τί πλέον δύναμαι νὰ εἴπω ἐγὼ, ὑποστηρίζων τὸ καθεστὼς σύστημα; Τί πλέον ἠδυνάμην νὰ εἴπω ἐγὼ, πολεμῶν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ ὤφειλε νὰ ἦναι καὶ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως; Ἠδυνάμην νὰ ἔχω μείζονα ἐπιχειρήματα τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης; Καὶ τί δύναται νὰ εἴπῃ τις πλέον πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ καθεστῶτος ἀπέναντι τῶν ὅσα εἶπον οἱ δύο ἐπιφανεῖς πολιτευταί, οἱ διοικοῦντες τὴν Ἑλλάδα; Κύριοι, ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχω καμμίαν τοιαύτην ἀξίωσιν, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι θὰ ἐντρεπόμην, ἂν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀνεγινώσκοντο τοιοῦτοι λόγοι ὑπὲρ νομοθετήματος, τοῦ ὁποίου τὴν κατάργησιν ἐπρόκειτο νὰ ζητήσω, καὶ ἀντὶ νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ψήφισιν τοιούτου νομοθετήματος, θὰ ἔκυπτον τὴν κεφαλὴν καὶ θὰ ἔλεγον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ θέση αὐτὸ εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τί θέλετε νὰ προσθέσω ἐγὼ ἐπὶ πλέον πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ τύχῃ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς; Μήπως διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοθετήματος, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις οἰκονομίας τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι νὰ δικαιολογῶσιν αὐτὴν τὴν καταστροφήν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὧν καταργοῦνται τὰ διοικητικὰ κέντρα; Εἶπον προηγουμένως εἰς πόσον ποσὸν ἀνέρχονται αἱ οἰκονομίαι, αἱ προκύπτουσαι ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑποβληθέντος. Ἀλλ’ ἆρά γε τὰς οἰκονομίας πρέπει νὰ ζητήσωμεν εἰς τὴν καταστροφὴν τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, καὶ δὴ εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς διοικήσεως, ἧς ἡ μεταβολὴ θὰ ἐπενέγκῃ τόσα κακὰ, ὅσα πάντες ὑμεῖς κατανοεῖτε, ἰδιαιτέρως δὲ ὑμεῖς οἱ ἐκ τῶν πόλεων, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἀφαιρεῖται τὸ διοικητικὸν κέντρον; Ὑπάρχουσι, Κύριοι, ἀξιώματα ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἐπιστήμῃ, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουσιν εἰς πάντας τοὺς πολιτευομένους συμφώνως πρὸς ταῦτα νὰ πολιτεύωνται καὶ συμφώνως πρὸς ταῦτα νὰ νομοθετῶσι, καὶ τὰ διδάγματα ταῦτα θὰ μεταδώσω ὑμῖν διὰ τοῦ στόματος τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ ἴδητε, τίνα γνώμην εἶχεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης περὶ τῶν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν θέσεων οἰκονομιῶν, διὰ νὰ θαυμάσητε τὴν εὐκολίαν, μετὰ τῆς ὁποίας μεταπηδᾷ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς δόγματος εἰς τὸ ἄλλο, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ, δὲν γνωρίζω, τίνας ἰδέας, τὰς ὁποίας διατηρεῖ κρυφίας. Ἀκούσατε, τί ἔλεγεν ὅτε ἐπεζητεῖτο ἡ κατάργησις διαφόρων μικρῶν θέσεων. Προσέξατε, παρακαλῶ, διότι θὰ ἀκούσητε κἄτι τι σχετιζόμενον μὲ τὴν σύστασιν τῶν Δικαστηρίων· καὶ ἐπειδὴ συμπίπτει νὰ ἦναι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὁ ὑποβαλὼν τὸ νομοθέτημα περὶ καταργήσεως τῶν Δικαστηρίων, παρακαλῶ ὄχι μόνον τοὺς ἐνδιαφερομένους τοπικῶς, ἀλλὰ πάντας τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, νὰ προσέξωσιν ἰδιαιτέρως εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο τῆς ἀγορεύσεως τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης (ἀναγινώσκει): «Σπουδαῖαι» (εἶναι διδασκαλία οἰκονομολογικὴ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ) «σπουδαῖαι καὶ θετικαὶ καὶ ἐπωφελεῖς συνάμα οἰκονομίαι δύνανται νὰ ἐπιτευχθῶσιν, ἀλλὰ μόνον δι’ ὀργανικῶν μεταρρυθμίσεων τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τοιαύτας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης διὰ ῥιζικῶν μεταρρυθμίσεων· οὐχὶ ἐν τῇ καταργήσει Δικαστηρίων, ἥτις δὲν εἶναι οὔτε εὔκολος, οὔτε ἐπωφελής· π. χ. ἐν τῇ ἐλαττώσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν, ἥτις δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ συστήματος, ὅπερ πλεῖστοι παραδέχονται σήμερον ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἰδίως ἐν Ἰταλίᾳ, τῶν μονομελῶν Πρωτοδικείων...» Ἀκούετε; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ὑπὲρ τοῦ συστήματος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου εἶμαι καὶ ἐγώ, ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῶν μονομελῶν Πρωτοδικείων, συστήματος, τὸ ὁποῖον ἴσχυεν ἄλλοτε ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς διάφορα μέρη τῆς Εὐρώπης σήμερον. Ἀλλ’ εἶναι σφόδρα κατὰ τῆς καταργήσεως τῶν Δικαστηρίων, διότι ἰσχυρίζεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητήσωμεν οἰκονομίας ἐν τῇ καταργήσει αὐτῶν, ἀλλ’ ἐν τῇ ὀργανικῇ μεταρρυθμίσει τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, καὶ κατωτέρω σαφέστερον ἀκόμη ἐξηγεῖ τὰς ἰδέας του (ἀναγινώσκει): «Δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν οἰκονομίας καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐν τῷ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τελειοτέρας τινὸς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, κατὰ τὰς γνώμας, αἵτινες ἀνεπτύχθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν Ἐπαρχείων...» Βλέπετε ὅτι ἐπιμένει εἰς τὸ σύστημα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τῶν νομῶν εἰς 28 ἢ 30. Ἡμεῖς εἴχομεν 26 νομούς, εἴχομεν κατὰ 2 ἢ κατὰ 4 ὀλιγωτέρους ἐκείνων, οὓς ἐπρότεινεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἴχομεν παρακολουθήσει τὰς ἰδέας του, καὶ εἴχομεν δημιουργήσει μικρότερα διοικητικὰ κέντρα, κατὰ τὴν ἀξίωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα οὕτως ἐξασφαλίσωμεν τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, καὶ δώσωμεν ὤθησιν πρὸς τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου διὰ τῆς ἀμέσου καὶ ἐγκαίρου εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ διὰ τῆς βελτιώσεως ἐν γένει τῆς διοικήσεως (ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς (ἔλεγε τότε ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης περὶ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ) ζητεῖ νὰ πραγματοποιήσῃ σπουδαίας οἰκονομίας εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, ἄνευ ῥιζικῆς μεταβολῆς τῶν ἰσχυόντων ὀργανισμῶν αὐτῶν...» Τί ζητεῖ νὰ πράξῃ σήμερον ἡ Κυβέρνησις; Ζητεῖ νὰ μεταβάλῃ τὸν ὀργανισμόν; Ὄχι. Ζητεῖ νὰ ἀποκόψῃ μέλη τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, χωρὶς νὰ δημιουργήσῃ ὀργανισμοὺς νέους, δι’ ὧν καὶ τὰς ὑπηρεσίας νὰ ἐνισχύσῃ καὶ τονώσῃ, καὶ οἰκονομίας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ ἐπιφέρῃ. Τοῦτο πράττει σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ὅπερ διὰ τόσων ἐπιχειρημάτων ἐπέκρινε καὶ κατηγόρει τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. «Ἀλλὰ τίς ἀγνοεῖ», λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, —δὲν γνωρίζω, ἂν εἶναι κανεὶς ἐκ τῆς πλειονοψηφίας, ὁ ὁποῖος νὰ ἀγνοῇ αὐτό, διὰ τὸ ὁποῖον ἀπορεῖ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, — «τίς ἀγνοεῖ, ὅτι πᾶσαι αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Κράτους, ὅπως λειτουργήσωσιν ἐπωφελῶς, κατὰ τοὺς ἰσχύοντας ὀργανισμοὺς αὐτῶν, καὶ ἐξυπηρετήσωσι τοὺς σκοπούς, δι’ οὓς συνέστησαν, ἔχουσιν ἀνάγκην, οὐχὶ ἐλαττώσεως, ἀλλ’ ἐνισχύσεως, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ποιότητος τῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν; Ἂν θέλωμεν νὰ λειτουργήσωσι καλῶς τὰ Δικαστήρια κατὰ τὸν σημερινὸν ὀργανισμόν των, ἂν θέλωμεν νὰ ἴδωμεν βελτιουμένην τὴν στρατιωτικὴν παρασκευήν, τὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἐν γένει διοίκησιν τῆς χώρας κατὰ τοὺς λειτουργοῦντας ὀργανισμούς, ὀφείλομεν νὰ συμπληρώσωμεν καὶ ἐνισχύσωμεν τὰς ὑπηρεσίας αὐτάς...» Καὶ ὑμεῖς τί πράττετε σήμερον; Ἀποκόπτετε, ἀκρωτηριάζετε, ῥυμοτομεῖτε, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ταύτας, εἰς τρόπον ὥστε καθιστᾶτε αὐτὰς ἀνικάνους πρὸς οἱανδήποτε λειτουργίαν (ἀναγινώσκει): «Πράττομεν δὲ τοῦτο ἐν στιγμῇ, καθ’ ἣν πάντες οἱ κλάδοι τῆς διοικήσεως ἀτελέστατα λειτουργοῦσιν. Ἐξασθενίζοντες διὰ τοῦ εἴδους τῶν οἰκονομιῶν, ἃς ζητοῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, τὰς ὑπηρεσίας ταύτας, παραλύομεν τὴν διοίκησιν, ἐμποδίζομεν τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον τῆς χώρας, καὶ δεινοῦμεν ἔτι μᾶλλον τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν.» Αὐτὰ, Κύριοι, ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, πότε; Καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν ἐπρόκειτο νὰ καταλυθῇ ἡ Δικαιοσύνη εἰς ὡρισμένας χώρας τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ἔλεγε ταῦτα, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἐξαλειφθῇ ἡ μεσάζουσα ἀρχὴ μεταξὺ τῆς δημοτικῆς διοικήσεως καὶ τῆς ἐν γένει τοῦ Κράτους διοικήσεως;—διότι ὁ θεσμὸς τῶν Ἐπαρχείων δὲν εἶναι κἄν βαθμὸς διοικητικός, δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῶν τριῶν βαθμῶν τῆς διοικήσεως. Τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους ἀσκοῦσιν ὁ Ὑπουργὸς εἰς ἀνωτάτην κλίμακα, ὁ νομάρχης καὶ ὁ δήμαρχος. Ὁ ἔπαρχος εἶναι ἡ διαβιβαστικὴ ἀρχὴ μεταξὺ δημάρχου καὶ νομάρχου, οὐδὲν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας δυνάμενος νὰ πράξῃ καὶ μὴ δυνάμενος νὰ ἐκτελέσῃ οὐδὲ τὰ παραγγέλματα τοῦ Διατάγματος τοῦ 1845, εἰς τὸ ὁποῖον μετὰ τόσης στοργῆς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς προσκολλᾶται, ἔστω καὶ ἂν παρῆλθεν ἀπὸ τότε ἕως τώρα ὁλόκληρος αἰών. Τότε λοιπὸν ἐλέγετε ταῦτα, ὅτε δὲν ἐπρόκειτο νὰ κολοβωθῇ ἡ Δικαιοσύνη. Σήμερον δὲ τί δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν, ὅταν βλέπωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τοιαῦτα ὑποστηρίζουσαν, οὐχὶ ὡς πραγματικὰ περιστατικά, ἀλλ’ ὡς ἀρχὰς ἀναλλοιώτους, αἱ ὁποῖαι δὲν μεταβάλλονται, μεταβαλλομένων τῶν καιρῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν μεταβάλλονται διὰ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουσιν εἰς πάντα πολιτικὸν ἄνδρα νὰ κανονίζῃ τὴν πορείαν αὑτοῦ συμφώνως πρὸς τὰ δόγματα ταῦτα; Ἔ! Κύριοι, ἐὰν ἐγὼ τοιαῦτα εἶχον ἀπαγγείλει πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ πρὸς τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, δὲν ἤθελον ἀπαρνηθῆ τὰς ἀρχάς μου χάριν ἐλεεινοῦ χαρτοφυλακίου, ἔστω καὶ ἂν τοῦτο ἦτο Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης ἢ Προέδρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἵνα μὴ ἀκούσω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς λεγόμενα ὑπ’ ἄλλου εἰς βάρος μου ὅσα ἐγὼ εἶπον τὴν ἑσπέραν ταύτην. Δύνασθε νὰ λάβητε τὴν ψῆφον τῆς πλειονοψηφίας ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐν τῇ συνειδήσει τῶν φίλων ὑμῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ καταδικασθῆτε, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἀναγνωρίσωσι καὶ αὐτοί, ὅτι, παραβαίνοντες τὰς ἀρχὰς ὑμῶν, ἀπαρνούμενοι τὰς ἰδέας ὑμῶν, προβαίνετε ἄνευ λόγου εἰς πράξεις οὐδεμίαν ἐχούσας δικαιολογίαν. Ἀλλὰ τί λέγω; Δὲν ἔχει ἆρά γε δικαιολογίαν τινὰ τὸ νομοθέτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης; Ἔχει. Ἐγὼ διαβλέπω μίαν. Διαβλέπω τὴν ῥυμοτομίαν τῆς Κερκύρας καὶ τὴν ῥυμοτομίαν τῆς Ἄρτης· διαβλέπω ὅτι κατ’ ἀντίφασιν τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζει εἰς τὴν γʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 2, ὑποστηρίζει ἀκριβῶς τὰς ἀντιθέτους εἰς τὴν ϛʹ καὶ ιγʹ παράγραφον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δημιουργεῖ μεγάλας περιφερείας διοικητικὰς διὰ τῆς γʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2, δὲν ἀποστέργει νὰ σμικρύνῃ τὰς δύο μεγάλας περιφερείας Κερκύρας καὶ Ἄρτης διὰ τοῦ ιγʹ καὶ ϛʹ ἐδαφίου τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου. Καὶ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ μετὰ τόσης στοργῆς περιεπτυχθεὶς τὸ Πρωτοδικεῖον αὐτοῦ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μείνῃ ἄθικτον ἀπὸ τὴν ἐπιδρομὴν τῆς ῥυμοτομίας τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἔδειξε τὸ αὐτὸ ἐνδιαφέρον διὰ τὸν νομὸν αὐτοῦ, ἵνα μὴ διαιρεθῇ εἰς δύο ἐπαρχίας; Ἀληθῶς, Κύριοι, εἰς τὸν πρῶτον ἀναγινώσκοντα τὸ ἐδάφιον ϛʹ τοῦ ἄρθρου 2, διὰ τοῦ ὁποίου ῥυμοτομεῖται ἡ Ἄρτα, γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν διεμαρτυρήθη κατ’ αὐτοῦ τοῦ πραξικοπήματος; Ἀλλ’ ἐὰν ἔχῃ τις ὀλίγην πονηρίαν, καὶ ἀνατρέξῃ εἰς τὴν τελευταίαν στατιστικὴν τοῦ Κράτους, θὰ ἴδῃ, ὅτι διὰ τῆς ῥυμοτομίας ταύτης, γινομένης νέας ἀπογραφῆς τῶν κατοίκων, ὁ νομὸς Ἄρτης ἀντὶ τριῶν θὰ δίδῃ τέσσαρας Βουλευτάς.

§122Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι ἀκριβές.

§123Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τώρα θ’ ἀκούσητε, ἂν εἶναι ἀκριβές. Διότι ἡ ἐπαρχία τῆς Ἄρτης ἔχει 20,600 κατοίκους· ὑπολείπονται 400 κάτοικοι, ἵνα δώσῃ δύο Βουλευτάς. Καὶ θὰ εὑρεθῶσιν αὐτοὶ οἱ 400, διότι καὶ θὰ ὑπάρχωσιν ἤδη, μετὰ παρέλευσιν τόσων ἐτῶν. Ἀπὸ δὲ τὴν ἐπαρχίαν Τζουμέρκων ἐλλείπει ἀριθμὸς 2,000 ψυχῶν, διὰ νὰ δώσῃ αὕτη δύο Βουλευτάς. Καὶ θὰ εὑρεθῶσι καὶ ὑπάρχουσιν αἱ 2,000 ψυχαί. Μετὰ τὴν πρώτην μέλλουσαν ἀπογραφὴν λοιπὸν ἡ Ἄρτα θὰ δώσῃ τέσσαρας Βουλευτάς. Οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξηγηθῇ ἄλλως ἡ παραδοχὴ τῆς διαιρέσεως τῆς Ἄρτης εἰς δύο ἐπαρχίας, ἂν δὲν προέκυπτε τὸ πολιτικὸν αὐτὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξα.

§124Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἐξαίρεσις.

§125Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἐνῷ διαιρεῖται ἡ ἐπαρχία Ἄρτης εἰς δύο ἐπαρχίας, ἡ ἐπαρχία τῆς Ἀττικῆς ἀληθὴς ὑδροκέφαλος καθίσταται, διότι εἰς τὴν μεγάλην ἔκτασιν αὐτῆς προσκολλᾶται καὶ ἡ ἐπαρχία τοῦ Πειραιῶς, ἵνα καταστῇ ἀκόμη μεγαλειτέρα. Εἰς τὴν Ἀττικὴν προσκολλᾶται ὁ Πειραιεύς, ἀπὸ τὴν Ἄρταν ἀφαιροῦνται τὰ Τζουμέρκα, ἡ Κέρκυρα ῥυμοτομεῖται τριχῶς. Ἐρωτῶ, εἶναι νομοθέτημα τοῦτο, περιέχον πολιτικήν τινα ἔννοιαν; Ἔχει ἓν σύστημα ἑνιαῖον; ἔχει ἰδέαν δυναμένην νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ γενικὰ τοῦ Κράτους συμφέροντα; Βεβαίως ὄχι. Διότι, ὅταν τοιαῦτα διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁρίζωνται, εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῇ τις, ὅτι τὸ νομοθέτημα τοῦτο ἐγένετο πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Ἀλλὰ μὴ νομίζετε, ὅτι τοῦτο μόνον τὸ περίεργον ἔχει τὸ νομοθέτημα. Εἰς ὅλους τοὺς νόμους τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως προσδιορίζονται αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν. Μόνον διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1845 ἐπετράπη εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἵνα διὰ Διατάγματος προσδιορίσῃ ταύτας. Ἀλλὰ τοῦτο συνέβη τότε, διότι ἦτο ἄγνωστον, τίς ἠδύνατο νὰ ᾖναι ἡ μᾶλλον πρόσφορος πόλις, ὅπως ὀνομασθῇ πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ. Σήμερον ὅμως ὑπάρχει ἀμφιβολία τις περὶ τῆς προσφορότητος τῶν ὑπαρχουσῶν πρωτευουσῶν ὡς πρωτευουσῶν τῶν νομῶν; Δὲν ὑποθέτω νὰ ὑπάρχῃ τις ὁ ἔχων ἀντίθετον γνώμην. Διὰ τίνα λόγον ἐκράτησεν εἰς ἑαυτὴν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίσῃ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, τὰς ὁποίας καὶ δύναται νὰ μεταβάλῃ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τῶν μὴ ὑπαρχόντων Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων; Δὲν ἐξετάζω τὸ δεύτερον τοῦτο μέρος, διότι ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξωσι ποτὲ τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια. Ἀλλὰ διὰ τίνα λόγον ἐκράτησεν εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ προσδιορίσῃ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν; Ὑπῆρχεν ἆρά γε λόγος τις ἢ ἁπλῆ ἀντιγραφὴ τῶν νόμων τοῦ 1845, εἰς τοὺς ὁποίους νόμους τοσαύτην ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς στοργὴν καὶ ἀφοσίωσιν, ὥστε δὲν θέλει ν’ ἀποχωρισθῇ αὐτῶν οὐδ’ ἐπὶ στιγμήν, καίτοι δεκάδες ἐτῶν χωρίζουσιν ἡμᾶς ἀπὸ τῶν νόμων ἐκείνων; Διὰ τοῦτο δικαιοῦμαι νὰ ἐρωτήσω καὶ ἐπαναλαμβάνω ἐντόνως τὴν ἐρώτησιν, διατὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ἀνεγράφησαν αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν; Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐπῆλθε μεταβολὴ Κυβερνήσεως μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου, — διότι τὰ πολιτικὰ πράγματα εἶναι ἐφήμερα, — καὶ ὑποθέσατε ὅτι ἀνατίθεται εἰς ἐμὲ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους. Ἐγὼ ἔχω ἰδιαιτέραν ἀδυναμίαν εἰς τὸν Βόλον, διότι συνδέομαι στενώτατα μετὰ τῶν Βουλευτῶν Βόλου, καὶ εἶναι δυνατὸν ἔξαφνα ν’ ἁρπάξω τὴν πρωτεύουσαν τῆς Θεσσαλίας ἀπὸ τὴν Λάρισαν καὶ νὰ τὴν μεταφέρω εἰς τὸν Βόλον. Τίς θὰ μὲ ἐμποδίσῃ νὰ πράξω τοῦτο, ἀφοῦ δυνάμει Διατάγματος ἔχω δικαίωμα νὰ τὸ πράξω; Καὶ ἂν μὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελέσῃ τὸν νόμον τοῦτον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, πιθανὸν νὰ μὴ τρέξῃ οὐδένα κίνδυνον ἡ Λάρισα, καὶ νὰ ἦναι ἥσυχοι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς. Ἐὰν ὅμως συμβῇ, ὃ μὴ γένοιτο, ἄλλη Κυβέρνησις νὰ ἐκτελέσῃ τὸν νόμον, τότε προσέξατε καλῶς, κύριοι ἀντιπρόσωποι τῆς Λαρίσης, διότι κινδυνεύετε νὰ χάσητε τὴν πρωτεύουσαν τῆς Θεσσαλίας. Αὐτὴ ἡ ἀφοσίωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τοὺς παλαιοὺς νόμους καὶ τὰ παλαιὰ Διατάγματα εἶναι τοσαύτη, ὥστε ἐν τῇ διατάξει τοῦ ἄρθρου 8, κατ’ ἀντιγραφὴν τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ νόμου τοῦ 1845, ἀνεγράφη, ὅτι «εἰς τοὺς νομάρχας ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ περιοδεύωσιν ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ τοῦ νομοῦ, ὅπως ἐκτελῶσιν ἐπὶ τόπου πάντα τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ περὶ καθηκόντων τῶν νομαρχῶν Διατάγματι καὶ πρωτίστως τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 10». Ὅτε εἶδον, ὅτι πρωτίστως τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 πρέπει νὰ ἐκτελῇ ὁ νομάρχης, ὑπέθεσα ὅτι θὰ πρόκειται περὶ ἐξαιρετικῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νομάρχου, ὅπως ἰδιαιτέραν μέριμναν ἐπιδαψιλεύσῃ εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὧν τὴν διοίκησιν ἀνέλαβε, καὶ ἔσπευσα νὰ ἀνεύρω τὸ Διάταγμα, ἵνα ἴδω, τί τέλος πάντων ἰδιαιτέρως ἐπιβάλλεται νὰ πράττῃ περιοδεύων ὁ νομάρχης εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ὁμολογῶ, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἄρθρου ἐμειδίασα. Διότι ἠδύνατο τὸ ἄρθρον 10 νὰ ἦναι κατάλληλον διὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἐνομοθετήθη, ἀλλὰ σήμερον θὰ γελάσητε, ἐὰν σᾶς εἴπωσιν, ὅτι ὁ νομάρχης θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας, διὰ νὰ μεριμνήσῃ, «ὅπως ἐξαπλωθῶσιν αἱ κοινωφελεῖς γνώσεις καθὼς καὶ ἐν γένει αἱ συντείνουσαι εἰς τὴν εὐζωίαν· νὰ φροντίζῃ διὰ τὸν ἐξευγενισμὸν τοῦ ἀνθρώπου διὰ τῆς διαδόσεως συγγραμμάτων καὶ ἄλλων πρὸς τοῦτο καταλλήλων μέσων, διὰ τὴν κατάπαυσιν τῶν ἐπιβλαβῶν προλήψεων, διὰ τὴν ἀναζωογόνησιν τῶν βαναύσων καὶ ὡραίων τεχνῶν καὶ διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν ὅλων, ὅσα ἐμποδίζουσι τὴν ἀκμὴν τῆς ἐθνικῆς εὐδαιμονίας». (Γέλωτες ἐν τῇ ἀριστερᾷ). Ὁμολογῶ, ὅτι, ὅτε ἀνέγνωσα τὰ καθήκοντα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἰδιαιτέρως ἐπιβάλλει τὸ ἄρθρον 10 εἰς τὸν νομάρχην, εἶπον: ἆρά γε ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἀνέγνωσεν ἐκ νέου τὸ Διάταγμα ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὥστε νὰ μὴ ἐπιστήσῃ πρωτίστως τὴν προσοχὴν τοῦ νομάρχου εἰς τὰ καθήκοντα ταῦτα;

§126Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Θεωρεῖτε σπουδαῖον καθῆκον τῶν νομαρχῶν νὰ γυρίζουν τὰ Μοναστήρια, ἢ νὰ ἐκλέγουν τοὺς δημοτικοὺς εἰσπράκτορας;

§127Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ θεωρῶ αὐτὸ σπουδαῖον καθῆκον, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς τὸ ἀναφέρω. Ὅταν δὲ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας ὁ νομάρχης, νὰ τῷ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν του, ὅπως μεριμνήσῃ πρὸς ἐξάλειψιν τῶν προλήψεών σας.

§128Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσιν ἐκεῖ προλήψεις· ἀλλ’ εἰς τὴν Ἀρκαδίαν ἠδύνατο εἷς νομάρχης νὰ ἐξαλείψῃ τὸν Νυμφωνισμὸν.

§129Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ ἦσθε καὶ τότε ἀντιπρόσωπος, καὶ θὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχὴν τοῦ νομάρχου ἐπ’ αὐτῶν.

§130ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Εἶσαι ἀνηλεής!

§131Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ἐπιστηθῇ πρωτίστως ἡ προσοχὴ τοῦ νομάρχου πρὸς ἐκτέλεσιν τοιούτων καθηκόντων, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν διαφόρων ἄλλων καθηκόντων, τὰ ὁποῖα τὸ Διάταγμα τοῦ 1845 ἐπιβάλλει εἰς αὐτόν. Γνωρίζετε ἴσως ἐκ τῆς μακρᾶς ὑμῶν πείρας, ὅτι οὐδέποτε οἱ νομάρχαι μετέβαινον εἰς περιοδείαν, ὅτε ὑπῆρξαν αἱ εὐρεῖαι καὶ μεγάλαι περιφέρειαι, ἵνα μεριμνήσωσι περὶ τῶν διαφόρων ἀναγκῶν τῶν ἐπαρχιῶν. Μόλις κατωρθοῦτο διὰ τῶν μικρῶν νομαρχιακῶν περιφερειῶν νὰ ὑπάρχῃ ἐκ μέρους τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς μικρὰ ἐπίβλεψις καὶ φροντὶς περὶ τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως καὶ περὶ τῶν ἐν γένει ἀναγκῶν τῶν δήμων, καὶ θὰ κατορθωθῇ νῦν καλλίτερον διὰ τῆς εὐρύνσεως τῆς περιφερείας; Ἤκουσα ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὸν ἀγαπητὸν φίλον μου καὶ ἀρχηγόν μου κύριον ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴν παραπονούμενον, ὅτι οἱ νομάρχαι δὲν ηὐδοκίμησαν, ὡς ἐπεθύμει, διότι δὲν εὕρισκε τὰ κατάλληλα πρόσωπα.

§132Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶχε μέγα δίκαιον.

§133Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι καταλληλότερα τῶν εὑρεθέντων; Διωρίζοντο ἄλλοτε ὁ Λόντος, ὁ Χρηστίδης καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖοι ἄλλοι ἐπιφανεῖς ἄνδρες νομάρχαι, ἀλλὰ τότε ἐλάμβανον 500 δραχμὰς μηνιαίως, ἀντιστοιχούσας πρὸς 3000 δραχμὰς τῆς σήμερον. Ἐὰν σήμερον δοθῶσι 1000 δραχμαὶ εἰς οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν, ὅταν δὲν ἀσχολῆται εἰς ἄλλα ἔργα, δύναται ἐξαιρετικῶς νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς νομάρχης. Ἀλλὰ μὲ 400 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι διὰ τῆς ἀποκοπῆς λόγῳ τῶν συντάξεων κατέρχονται μέχρι τῶν 350 δραχμῶν, ὁποίους νομάρχας θέλετε νὰ ἔχητε, καὶ παραπονεῖσθε, ὅτι δὲν ἀνταπεκρίθησαν πρὸς τὸν προορισμόν των; Ἐὰν ἔχητε ἀξιώσεις νὰ ἔχητε νομάρχας εἰς τὴν περιωπὴν, εἰς ἣν ἔθετο αὐτοὺς ἡ νομοθεσία, πρέπει ν’ ἀποφασίσητε νὰ δαπανήσητε...

§134ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὀλίγους καὶ καλούς.

§135Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. .. Διότι ἄνευ καλῆς ἀμοιβῆς δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε καλοὺς ὑπαλλήλους. Καὶ ὅμως διὰ τῶν τοιούτων νομαρχῶν, τῶν μὴ εὑρισκομένων εἰς ἣν περιωπὴν εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ εὑρίσκωνται, ἐξυπηρετήθησαν τὰ συμφέροντα τῆς διοικήσεως. Ἀλλὰ διὰ τῶν 400 δραχμῶν, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ δίδητε, θὰ ἔχητε νῦν καλλιτέρους νομάρχας; Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε καλλιτέρους, διότι εἰς τὰ δάκτυλα ἀριθμοῦνται οἱ ἄριστοι διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι παραμένουσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, μόνον διότι ἔχουσιν ὑπηρετήσει ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς ἄλλα ἔργα. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ εὕρητε ἕνα ἐπιστήμονα, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ κάμῃ τὸ στάδιόν του εἰσερχόμενος εἰς τὴν νομαρχιακὴν ὑπηρεσίαν, ὅταν τόσον γλισχρότατον μισθὸν δίδητε εἰς αὐτόν. Καὶ ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης μισθοδοσίας εἴχετε νομάρχας καλλιτέρους, καὶ τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιβλέψεως τῆς διοικήσεως ἐπὶ τῆς κινήσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας τὰ ἔχετε ψηλαφητά. Μὴ ἀσχάλλετε, ἂν εἴς τινα ἐπαρχίαν τοῦ Κράτους συνέβη νὰ διορισθῇ νομάρχης τις, ὁ ὁποῖος παρεξετράπη. Διότι εἰς ὅλας τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας ὑπάρχουσι πρόσωπα παρεκτρεπόμενα, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν παραγνωρίζονται πάντα τὰ πρόσωπα τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Καὶ ἐν τῇ δικαστικῇ ὑπηρεσίᾳ ὑπάρχουσι μεμονωμένα φαινόμενα διεφθαρμένων προσώπων, ἀλλ’ ἐν τῷ συνόλῳ ἡ δικαστικὴ ὑπηρεσία παρέχει ἀξιομίμητον παράδειγμα εὐθύτητος καὶ ἐντιμότητος. Καὶ ἐν πάσῃ ἄλλῃ ὑπηρεσίᾳ ὑπάρχουσι πρόσωπά τινα μεμονωμένα, ἅτινα δὲν ἀνταπεκρίθησαν πρὸς τὸν σκοπόν, δι’ ὃν ἐκλήθησαν, ἀλλ’ αἱ ὑπηρεσίαι δὲν εἶναι καταδικαστέαι διὰ τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο καθῆκον ἠκούσατε ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸν νομάρχην, τὸ καθῆκον νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας, ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πάντοτε ἐπεκαλέσθη ἐν τοῖς λόγοις καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἀπειράκις δὲ ἠκούσαμεν αὐτὸν λέγοντα, ὅτι πᾶσαν θυσίαν πρέπει νὰ κάμῃ τὸ Κράτος, ἵνα δώσῃ ὤθησιν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς διὰ τῆς προστασίας τῆς γεωργίας, διὰ τῆς ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων, διὰ τοῦ κανονισμοῦ τῆς κοίτης χειμάρρων καὶ ποταμῶν καὶ δι’ ὅλων τῶν μέσων, δι’ ὧν παρέχεται ἐνίσχυσις εἰς τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν». Ἐνθυμοῦμαι ἀγορεύοντα κατὰ τὴν 18 Φεβρουαρίου 1904 τὸν τότε ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νῦν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπικρίνοντα τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτήν, διότι ἠλάττωσε τὴν πίστωσιν πρὸς ἐνίσχυσιν κλάδων τινῶν τῆς παραγωγῆς κατὰ δραχ. 30,500. Ὁ τότε ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «...Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἑπόμενον ἦτο νὰ ἐλαττώσῃ τὰς πιστώσεις ταύτας, ἀφοῦ, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συνέχαιρεν ἄλλοτε τὴν χώραν διὰ τὴν εὐμάρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν προήχθη, καὶ τὴν πρόοδον τὴν οἰκονομικήν, εἰς ἣν βαίνει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἐγὼ δὲν ἔχω τοιαύτην γνώμην, φρονῶν ὅτι πρέπει μετ’ ἐπιμονῆς ν’ ἀσχοληθῶμεν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς (χρυσοῖ λόγοι!), τῆς ὁποίας κλάδος οὐσιώδης καὶ μέγας εἶναι ἡ γεωργία· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ διαγραφῇ ἡ πίστωσις αὕτη, διότι δὲν εἶναι οἰκονομίαι αἱ ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα προορίζονται πρὸς προστασίαν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, καθῆκον δὲ ἐπιβαλλόμενον εἰς πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται εἰς τὴν διοίκησιν, εἶναι νὰ διατηρήσωσι καὶ ἐνισχύσωσι τὴν οἰκονομικὴν ἐργασίαν τῆς κοινωνίας.» Καὶ τὸ συμπέρασμα; Ὅτι ἀποκόπτεται διὰ τῶν δηλώσεων ἡ πίστωσις πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας κατὰ τὸν ἐφετεινὸν Προϋπολογισμὸν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι καταργοῦνται δύο ἢ τρεῖς γεωργικοὶ σταθμοί, προωρισμένοι πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας καὶ βελτίωσιν αὐτῆς! Ἀλλὰ τοιαύτη ἀντίφασις ἰδεῶν, τοιαύτη μεταβολὴ γνωμῶν καὶ ἀποφάσεων εἶναι ὄντως χαρακτηριστική. Νομοθετήματα δὲ τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα οὐδένα σκοπὸν ἐκλήθησαν νὰ ἐξυπηρετήσωσι, δημιουργήματα πολιτικῆς ἐμπαθείας, δὲν εἶναι προωρισμένα νὰ ζήσωσι. Θὰ ἔλθῃ δὲ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ πνεύσῃ ἄνεμος πολιτικῆς ἠθικῆς, καὶ τότε βεβαίως θέλουσι σαρωθῆ. (Εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§136Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰσερχόμενος πρὸ μικροῦ εἰς τὸ Βουλευτήριον συνήντησα τὸν κ. ἐκ Βάλτου Βουλευτὴν, καὶ ἐδήλωσα αὐτῷ, ὅτι εὐχαρίστως ἤκουσα τῆς ἀγορεύσεως, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τέλος τοῦ πρώτου τμήματος τῆς συνεδριάσεως. Ἡ φιλοπονία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βάλτου διαφέρει πολὺ τῆς φιλοπονίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λεβαδείας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βάλτου προσέφυγεν εἰς ἐπιστημονικὰς μελέτας, ἐξέθηκε θεωρίας περὶ διοικήσεως. Δὲν λέγω ὅτι εὑρίσκω αὐτὰς ὀρθάς, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ὁμολογῶ, ὅτι ἠδυνήθη νὰ ὑψωθῇ ὑπεράνω τῶν μικροτήτων, τῶν στενῶν ἐκείνων σκέψεων τοῦ χωρίου, ἢ τοῦ δήμου, τοῦ μικροῦ ἀνταγωνισμοῦ, ἀπηλλαγμένος τῶν ἰδιοτήτων, τὰς ὁποίας δύναται νὰ δίδῃ τις ἐν τῇ ἀγορεύσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λεβαδείας. Ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας, ὅτι ἤθελεν ἐντραπῆ, ἐὰν ἤθελεν εἰπεῖ ὅσα ἐγὼ εἶπον περὶ διοικήσεως, ἂν εἶχεν εἰσαγάγει νομοσχέδιον, ὅμοιον μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἰσήγαγον. Γνωρίζω τὴν αἰδημοσύνην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας, εἰμὶ δὲ βέβαιος, ὅτι, ἐὰν περιέπιπτεν εἰς τὰς ἀντιφάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἰσχυρίσθη ὅτι ἐγὼ περιέπεσα, τὸ ἐρύθημα ἤθελε καλύψει τὰς παρειὰς αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι ἐλυπήθην, ὅτε εἶδον ἄνδρα Βουλευτήν, σταδιοδρομήσαντα κατὰ τὸν πολιτικὸν βίον, ἀνυψωθέντα εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ συμβούλου τοῦ Στέμματος, νὰ ὁμιλῇ περὶ διοικήσεως, νὰ ἀπαγγέλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν θεωρίας, τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζω ποία φυλλάδα εἶχεν ἀναγράψει, ἢ κείμενα νόμων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄγνωστον, τίς ἀνεκάλυψε καὶ καὶ συνηρμολόγησε. Δὲν γνωρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα καλοῦνται νὰ ἐκτελέσωσι τοὺς νόμους τοὺς διοικητικοὺς, δὲν γνωρίζει τοὺς ὀργανικοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι κατέστησαν καὶ κανονίζουσι τὴν διοίκησιν, καὶ ἐκφέρει γνώμας περὶ συστήματος διοικητικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει 16 Νομαρχίας, ἢ περὶ συστήματος διοικητικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει 26 Νομαρχίας, ἢ περὶ συστήματος διοικητικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει 10 μόνον Νομαρχίας. Δὲν θαυμάζετε τὴν ἐπιστημονικὴν θεωρίαν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου; Διοίκησις εἶναι ἡ πρόνοια ἡ πολιτειακὴ, ἡ σκοποῦσα νὰ συμβουλεύσῃ τὸν πολίτην, νὰ καθοδηγήσῃ τὸν ἄνθρωπον ἵνα ἐργάζηται καὶ παρασκευάζῃ τὴν εὐημερίαν αὑτοῦ, τὴν βιωτικὴν εὐζωΐαν του, τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξίν του, νὰ καθοδηγήσῃ αὐτὸν εἰς τὴν ἐκμάθησιν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ ὡς πολίτου, τὴν κατανόησιν τῶν καθηκόντων αὐτοῦ ὡς μέλους τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ οἱ νομάρχαι δὲν εἶναι διοικηταὶ, καὶ οὐ μόνον οἱ νομάρχαι, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ διοριζόμενοι καὶ τοιαῦτα καθήκοντα νομαρχιακὰ ἀναλαμβάνοντες, τὰ ἄλλα ὄργανα τῆς διοικήσεως, δὲν εἶναι διοικηταί. Μήπως νομίζετε, ὅτι οἱ νομάρχαι εἶναι διοικηταί; Τὰ διοικητικὰ λεγόμενα συστήματα, κατὰ δυστυχίαν, ἐσύγχισάν τινες, οὐδὲ διέγνωσαν, ὅτι ἄλλο σύστημα εἶναι τὸ διοικητικὸν, ἄλλο δὲ σύστημα εἶναι τὸ σύστημα τὸ νομαρχιακόν. Σύστημα διοικητικὸν εἶχεν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1836, ὅτε ἀπῆλθεν ἡ Ἀντιβασιλεία, ἀνέλαβε δὲ ὁ ἀείμνηστος Βασιλεὺς Ὄθων τὰς ἡνίας τοῦ Κράτους. Τὸ διοικητικὸν ἐκεῖνο σύστημα ἐνομοθετήθη, καταργηθέντος τότε τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἶχε συσταθῆ κατὰ τὸ 1833, ἅμα τῇ ἀφίξει εἰς τὴν Ἑλλάδα τοῦ Βασιλέως. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, Κύριοι, ἀφοῦ ἀναγκάζομαι νὰ ἀναδράμω εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος ἡμῶν, ὅτι πολλὰ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιβασιλείας ἦσαν ἄνθρωποι ἐπιστήμονες καὶ σοφοὶ, οἵτινες, καίτοι ἡ πατρὶς ἡμῶν πρὸ μικροῦ τότε εἶχεν ἐξέλθει τοῦ πολέμου, ἀφοῦ εἶχε διέλθει διὰ τῶν καταστροφῶν, τὰς ὁποίας ὁ πόλεμος ἐπήνεγκεν ἐπὶ τὴν χώραν, ἅμα ἀφικόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατεδήλωσαν τὴν πρόθεσιν, τὴν ἐπιθυμίαν αὑτῶν, νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, συστήσαντες τότε τὰς Νομαρχίας. Τὸ πρῶτον λοιπὸν διοικητικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐνομοθετήθη ἐν τῇ χώρᾳ, ἦτο τὸ σύστημα τὸ νομαρχιακόν. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ, καίτοι οἱ ἄνδρες τῆς Ἀντιβασιλείας ἀπετάθησαν πρὸς τοὺς μεγαλειτέρους ἄνδρας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ διώρισαν αὐτοὺς νομάρχας. Τότε δημοτικὴ διοίκησις δὲν ὑπῆρχε, διότι οἱ νομάρχαι δὲν εἶναι διοικηταὶ, εἶναι ἐπίσκοποι, εἶναι ἐπιτηρηταὶ τῆς διοικήσεως, ἡ ὁποία ἦτο ἀνατεθειμένη εἰς τοὺς δήμους, καὶ ἐνησκεῖτο ὑπ’ αὐτῶν. Τὸ νομαρχιακὸν σύστημα εἶναι σύστημα φιλελεύθερον, εἶναι ὄντως διδακτικὸν τοῦ λαοῦ καὶ προπαρασκευαστικὸν πρὸς τὴν αὐτοδιοίκησιν, διότι ἡ λειτουργία αὐτοῦ παρασκευάζει πολίτας γνωρίζοντας τὰ δικαιώματα αὑτῶν καὶ τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν. Ὑπὸ τὸ νομαρχιακὸν σύστημα ἀνατίθεται ἡ διοίκησις εἰς τοὺς ἐκλεκτοὺς τοῦ λαοῦ, τοὺς δημάρχους, τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ ἐκλεγομένους, εἰς δὲ τὸν νομάρχην ἀνατίθεται ἡ ἐποπτεία, ἡ ἐπισκόπησις τῆς διοικήσεως τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἡ ὑπ’ αὐτῆς ἐνάσκησις τῆς διοικήσεως, ἡ ἐπιτήρησις τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων, ὅπως ἐν παραβάσει τυχὸν τῶν νόμων ἐπιβληθῇ ἡ τιμωρία εἰς τοὺς παραβάτας. Τοῦτο εἶναι τὸ νομαρχιακὸν σύστημα. Ὁ νομάρχης δὲν εἶναι διοικητής, εἶναι ἐπιτηρητὴς τῶν δημάρχων, οἵτινες εἶναι οἱ διοικηταὶ τοῦ τόπου. Εἰς τοὺς δημάρχους ἀνετέθη ἡ ἐκτέλεσις τῶν νόμων, εἰς αὐτοὺς ἀνετέθη ἡ φροντὶς περὶ τῆς τοπικῆς ἀστυνομίας ἐν τῇ μικρᾷ ἐκείνῃ περιφερείᾳ, τὴν ὁποίαν διοικοῦσι, καὶ ἡ τοπικὴ ἀστυνομία ὡσαύτως ἀνετέθη εἰς αὐτοὺς, ἥτις περιλαμβάνει πάντα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα σκοποῦσι τὴν ἀτομικὴν εὐημερίαν, τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ λαοῦ, τὴν κοινωνικὴν εὐρυθμίαν. Ἀλλ’ ὅτε ἡ Ἀντιβασιλεία ἀπῆλθεν ἐντεῦθεν, ἐκλήθη ἀρχικαγγελάριος Βαυαρὸς, ὁ ὁποῖος ἦτο ὑποδεέστερος τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἀνετίθεντο εἰς αὐτόν. Ὁ ἀρχικαγγελλάριος οὗτος κατήργησε τὸ νομαρχιακὸν σύστημα, καὶ κατέστησεν ἀντ’ αὐτοῦ τὸ σύστημα τῆς διοικήσεως. Οἱ διοικηταί εἰσι πράγματι διοικηταὶ, διαχειριζόμενοι αὐτοὶ τὴν διοίκησιν, καὶ ἀσχολούμενοι αὐτοὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, αἱ δὲ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐτέθησαν ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτῶν. Τὸ σύστημα λοιπὸν τὸ διοικητικὸν εἶναι σύστημα δυσπιστίας πρὸς τὸν λαὸν, ἐνῷ τὸ σύστημα τὸ νομαρχιακὸν εἶναι σύστημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν λαόν. Τὸ νομαρχιακὸν σύστημα ἀποκατεστάθη αὖθις κατὰ τὸ 1845, ὀφείλω δὲ νὰ ἀναμνησθῶ μετ’ εὐλαβείας τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Τρεῖς ἐθεωροῦντο ἡγέται τῶν κομμάτων, δὲν δύναμαι δ’ ἐγὼ νὰ ἔχω τὴν τόλμην νὰ ἀμφισβητήσω τὸν πατριωτισμὸν οὐδενὸς ἐξ αὐτῶν. Εἷς ἐξ αὐτῶν ἦτο ὁ Κωλέττης, Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, αὐτὸς δὲ προέτεινε τὸ σύστημα τὸ νομαρχιακὸν εἰς τὴν τότε Βουλήν. Κατεστάθησαν τότε δέκα Νομαρχίαι, διότι τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ διοικητικὴ διαίρεσις τῆς Ἐπικρατείας καὶ κατὰ τὴν πρώτην περίοδον, ὅτε κατὰ τὸ 1833 εἶχον συσταθῆ αἱ Νομαρχίαι. Οἱ συντάξαντες τὸ νομαρχιακὸν σύστημα τοῦ 1833, εἶπον πρὸ μικροῦ πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἦσαν ἄνθρωποι σοφοὶ, ἠσχολήθησαν νὰ μάθωσι τὴν ἱστορίαν τῆς χώρας, ἀνεζήτησαν νὰ μάθωσι καὶ κατανοήσωσι τὰς σχέσεις καὶ τὰς διαφορὰς τῶν ἐθίμων ἢ τῶν συμβεβηκότων ἢ τῶν συμφερόντων, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἐν ἑκάστῃ περιφερείᾳ, ἀνεμόχλευσαν τὰς λεπτομερείας τῆς ἱστορίας τοῦ πολέμου καὶ τῆς ἱστορίας τῆς χώρας πρὸ τοῦ πολέμου, εὐλαβεῖς δὲ πρὸς πάσας ταύτας τὰς παραδόσεις, διῄρεσαν τὴν Ἐπικράτειαν εἰς νομοὺς, καὶ κατέστησαν τοὺς νομοὺς τοιούτους, ὁποῖοι καὶ σήμερον ὑπάρχουσι. Δὲν ἠγέρθη τότε φωνὴ παραπόνου, διατὶ ὁ νομὸς Ἀκαρνανίας περιέλαβε τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες νῦν ἀποτελοῦσι αὐτὸν, δὲν ὑπῆρξε παράπονον, διατὶ ὁ νομὸς τῆς Φθιώτιδος περιέλαβε τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες νῦν ἀποτελοῦσιν αὐτόν, δὲν παρεπονέθη τις ἐπὶ ἀδικήματι, διότι ὁ νομὸς τῆς Ἀρκαδίας περιέλαβε τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες νῦν ἀποτελοῦσιν αὐτόν. Ἡ κατανομὴ τῆς χώρας, ἡ διανομὴ τοῦ τόπου, ὑπῆρξεν ἐπιτυχὴς, καὶ οἱ νομοὶ οὗτοι διετηρήθησαν ἀπὸ τοῦ 1845 μέχρι τοῦ 1866, ὅτε ἐπῆλθε τὸ εὐτυχὲς γεγονὸς τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου, ὅτε προσετέθησαν εἰς τοὺς δέκα νομοὺς τρεῖς ἕτεροι νομοὶ, εἰς τοὺς ὁποίους διῃρέθησαν αἱ ἑπτὰ νῆσοι τοῦ Ἰονίου πελάγους. Οὕτως ἐγένοντο δέκα καὶ τρεῖς οἱ νομοί. Ὅτε δ’ ἐπῆλθε τὸ ἄλλο εὐτυχὲς συμβεβηκὸς τῆς ἑνώσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπειρωτικῆς χώρας, προσετέθησαν τρεῖς ἄλλοι νομοί, καὶ οὕτω συνετελέσθη ὁ ἀριθμὸς τῶν δέκα καὶ ἕξ νομῶν. Οἱ δέκα καὶ ἓξ λοιπὸν νομοὶ, οἵτινες ὑπῆρχον, ἀπετελέσθησαν ἀπὸ τοὺς δέκα, εἰς τοὺς ὁποίους διῃρέθη ἡ Ἐπικράτεια ἡ Ἑλληνικὴ κατὰ τὸ 1833, ἀπὸ τοὺς τρεῖς, οἱ ὁποῖοι προσετέθησαν κατὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Ἑπτανήσου, καὶ ἀπὸ τοὺς ἄλλους τρεῖς, οἵτινες συνεστάθησαν κατὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπειρωτικῆς χώρας. Ἀλλὰ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, ἰδίως κατὰ τὸ 1845, ὅτε τῇ προτάσει τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, τοῦ ἀειμνήστου Κωλέττη, κατηργήθη τὸ διοικητικὸν σύστημα καὶ ἀντικατεστάθη διὰ τοῦ νομαρχιακοῦ, συνεστάθησαν τὰ Ἐπαρχεῖα. Τὰ Ἐπαρχεῖα δὲν εἶναι δευτέρου βαθμοῦ διοίκησις, ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ οἱ ἀγορεύσαντες, ὅσοι δὲν γνωρίζουσι, τί ἐστι διοίκησις· διήρουν αὐτὴν εἰς βαθμούς, ὡς τυγχάνουσι διῃρημένα τὰ Δικαστήρια, εἰς δεύτερον βαθμὸν τὸ Ἐφετεῖον, εἰς πρῶτον δὲ τὸ Πρωτοδικεῖον, ἐνῷ ἡ Διοίκησις δὲν ἔχει βαθμὸν πρῶτον καὶ δεύτερον. Τὰ καθήκοντα τῶν ἐπάρχων προσδιωρίσθησαν, εἰσὶ δὲ ἤδη γνωστά. Τὰ καθήκοντα τῶν ἐπάρχων συνίσταντο νὰ βοηθῶσι τὴν Νομαρχίαν, ἐπιτηροῦντες τοὺς δημάρχους, δίδοντες ὁδηγίας εἰς τοὺς δημάρχους πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν, φωτίζοντες αὐτούς, ἀλλὰ καὶ ἀνακοινοῦντες πρὸς τὸν νομάρχην τὴν κατάστασιν τῆς διοικήσεως καὶ τῶν πράξεων αὐτῶν, ἵνα ὁ νομάρχης ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων ἐπισκοπῇ καὶ ἐλέγχῃ, ἐνασκῶν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιτηρήσεως. Ὁ θεσμὸς λοιπὸν τῶν Ἐπαρχείων ἦτο ἀναγκαία συνέπεια τῆς καταστάσεως τῆς χώρας, διότι ἡ χώρα δὲν ἐκρίνετο τοσοῦτον προκεχωρηκυῖα, δὲν ἐκρίνετο ὅτι εἶχεν ἀποκτήσει πλήρη τὴν ἱκανότητα, ἵνα ἀφεθῇ εἰς τὴν διοίκησιν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν, καὶ ἐθεσμοθετήθη ὁ θεσμὸς τοῦ ἐπάρχου, ὡς βοηθοῦ τοῦ δημάρχου καὶ ὡς βοηθοῦ τοῦ νομάρχου. Ὅτε ὅμως ἐγνώσθη, ὅτι ἡ χώρα εἶχε προαχθῆ καὶ πνευματικῶς καὶ πολιτικῶς, οἱ ἔπαρχοι κατήντησαν πλέον περιττοὶ, καὶ κατηργήθησαν, ἔμεινε δὲ μόνον ὁ νομάρχης, ἐπισκοπῶν καὶ ἐπιτηρῶν τὴν διοίκησιν, ἥτις ἀφέθη ἀποκλειστικῶς εἰς χεῖρας τῶν δημάρχων. Ἐνῷ δὲ οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις τῶν Νομαρχιῶν, καὶ ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ αὐξηθῶσιν αἱ Νομαρχίαι ἀπὸ δέκα καὶ ἓξ εἰς εἴκοσι καὶ ἕξ· διατί; διὰ νὰ διαιρεθῶσιν αἱ περιφέρειαι αἱ μικρότεραι, νὰ διορισθῶσι νομάρχαι καὶ εἰς κέντρα μικρότερα, καὶ νὰ διοικῶνται καλλίτερον τὰ μικρὰ ταῦτα κέντρα. Ἐθεώρησαν τὸν νομάρχην ὡς διοικητὴν, καὶ τὸν κατεβίβασαν ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ἐπισκοποῦντος καὶ ἐλέγχοντος εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἐργαζομένου τὴν διοίκησιν. Ἐγὼ τότε ἀντέστην, καὶ ὡμίλησα κατὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Νομαρχιῶν, τὴν γνώμην μου δὲ ταύτην ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅτε κατὰ τὸ 1892 ἤμην ἐν τῇ διοικήσει, καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κύριος Μαυρομιχάλης εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπὸ εἴκοσι καὶ ἓξ περιωρίζοντο εἰς δέκα καὶ ἓξ αἱ Νομαρχίαι. Αἱ ἰδέαι αὗται μὲ ἠνάγκασαν νὰ ὑποβάλω καὶ νῦν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας ἀπεκάλυψεν, ὅτι κατά τινα περίοδον χρόνου ἐγὼ ὡμίλησα ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῶν διοικήσεων. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, ὅτε ἤμην σύμβουλος τῆς Ἐπικρατείας. Τότε ἦσαν τὰ δύο πρῶτα ἔτη, ἀφ’ ἧς ὁ Βασιλεὺς εἶχε φθάσει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἦσαν τὰ δύο πρῶτα ἔτη μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1862· ἡ διοίκησις εἶχε χαλαρωθῆ, οἱ διαχειριζόμενοι αὐτὴν, αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί, εἶχον ὑπερχαλαρωθῆ, ἡ ἐπισκόπησις τῶν νομαρχῶν δὲν ἦτο τελεία, δὲν ἦτο πλήρης, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα ἡ χώρα δὲν διῳκεῖτο. Ἐν τῷ Συμβουλίῳ τῆς Ἐπικρατείας ἐγὼ τότε, τυγχάνων μέλος αὐτοῦ, συνεβούλευσα νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸ σύστημα τὸ διοικητικὸν, νὰ διορίσωμεν διοικητὰς, ἀντὶ τῶν νομαρχῶν, ὅπως ἐπαναγάγωμεν τὰ πράγματα εἰς ὁμαλὴν κατάστασιν, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς Νομαρχίας. Αὐτὸ παρέστησεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας ὡς ἀντίφασιν, καὶ ἔλεγεν, ὅτι θὰ ἐντρέπετο, ἂν αὐτὸς εἶχε περιπέσει εἰς τοιοῦτόν τι! Ἐὰν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Βάλτου, μελετῶν τὴν διοικητικὴν νομοθεσίαν, δὲν διέκρινεν εὐκρινῶς τὴν ἰδιότητα τοῦ νομάρχου, καὶ ἐξέλαβεν αὐτὸν διοικητὴν, τοῦτο δὲν μὲ ἠμπόδισεν ἀπὸ τοῦ νὰ συγχαρῶ αὐτὸν διὰ τὴν φιλοπονίαν του· εἶναι λάθος, εἰς τὸ ὁποῖον πάντες οἱ ἄνθρωποι, οἱ νεώτεροι, ὅταν κατ’ ἀρχὰς ἐγκύψωσιν εἰς μελέτην ἐπιστημονικῶν ὀργανισμῶν, δύνανται νὰ ὑποπέσωσιν. Ἀλλ’ αἱ θεωρίαι τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας δὲν γνωρίζω ποῖον αἴσθημα δύνανται νὰ ἐμποιήσωσι πρὸς ὑμᾶς. Ἐὰν ἄλλος τις τὰς ἀπήγγελλεν ἀπὸ τοῦ βήματος, τοιοῦτος ὢν, οἷος εἶναι ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας, ἤθελεν ἆρά γε ἐντραπῆ, ἢ ἤθελεν ἀναγνωρίσει, ὅτι παρέστησε γνώμας καὶ θεωρίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἁρμόζουσιν εἰς ἐκείνους, οἵτινες βαίνουσι νὰ πολιτευθῶσιν ἐν ταῖς πρώταις τάξεσι; Κατὰ τὴν σύστασιν τῶν διοικητικῶν ὀργανισμῶν — οὐχὶ τῆς νομαρχιακῆς διοικήσεως — δὲν ὡδηγοῦντο οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ τὰς σκέψεις, ἂν πρόκειται νὰ προοδεύσῃ πόλις τις ἢ ἐπαρχία τις· ἡ πρόοδος τῆς χώρας, ἡ πρόοδος τῆς πόλεως, ἡ πρόοδος τῆς κωμοπόλεως, τῶν χωρίων, ἀκολουθεῖ ἄλλους ὅρους, ἄλλους κανόνας· εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς καταστάσεως τῆς ἐν αὐταῖς παραγωγῆς. Ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ κατανάλωσίς εἰσιν οἱ δύο ὅροι, οἵτινες προάγουσι τὰς πόλεις καὶ τὰς χώρας· δὲν προάγει αὐτὰς ἡ δημοσία διοίκησις, δὲν τὰς προάγει ἡ ἐγκατάστασις δημοσίων ἀρχῶν, οὐδὲ προσήκει νὰ ζητῆται ἡ ἐγκατάστασις ἀρχῶν, διὰ νὰ προοδεύσῃ ἡ πόλις ἢ ὁ δῆμος· καὶ ἀπορῶ, μανθάνων ὅτι ἐν τῇ πατρίδι μου ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀνεπτυγμένοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ παραπονῶνται, διότι τὸ Κράτος μεριμνᾷ νὰ μεταβάλῃ τὴν τάξιν τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἢ τῇ πόλει δημοσίων ὑπαλλήλων, οἵτινες ἐργάζονται ἐν ταῖς πόλεσιν αὐτῶν. Αὐταὶ εἶναι πρωτοφανεῖς θεωρίαι. Ἐνθυμοῦμαι ἀγαπητὸν φίλον μου, τοῦ ὁποίου πολλάκις ἀναμιμνήσκομαι, καὶ οὗτινος ἐθρήνησα ἀληθῶς τὸν θάνατον, διότι ἦτο εἰλικρινὴς πατριώτης· οὗτος μοὶ ἐδήλου πάντοτε μίαν ἐπιθυμίαν, τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μετατεθῇ σύνταγμα ἱππικοῦ εἰς τὸν τόπον του, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ πόλις, εἰς ἣν ἀνῆκε, νὰ προαχθῇ, διὰ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ, εὑρίσκουσα τὴν κατανάλωσιν τοῦ συντάγματος τοῦ ἱππικοῦ.

§137ΠΟΛΛΟΙ. Ὁ Γεωργαντᾶς.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τώρα ἔχομεν ἀνάγκην νὰ συστήσωμεν Πρωτοδικεῖα ἐν τῇ πατρίδι, διὰ νὰ προαχθῇ· νὰ ἐγκαταστήσωμεν Νομαρχίας, ἵνα ἀναπτυχθῇ ὁ τόπος. Καὶ ἀκούομεν κραυγὰς καὶ φωνὰς καὶ παράπονα καὶ προπηλακισμούς, καὶ ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι γνωστοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐνισχύουσι καὶ παρακελεύουσιν εἰς τοιαύτας παρεκτροπὰς, ἀποπλανῶντες τοὺς εὐπλανήτους συμπολίτας των καὶ ὠθοῦντες αὐτοὺς εἰς ἐγκληματικὰς πράξεις! (χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία εἰς τὰ ἀκροατήρια.

§140Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ, Κύριοι, τέλος πάντων, μᾶς ἐρωτῶσι, ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμά σας; Διατί δὲν ἔχετε αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἀθετεῖτε οὕτω τὸ Σύνταγμα; Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἐνώπιον Δημοτικοῦ τινος Συμβουλίου ἠδύνατό τις νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτας παρατηρήσεις. Νὰ συνοδεύσωμεν τὸ νομοσχέδιον δι’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, διὰ νὰ εἴπωμεν τί; Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὰ βεβαίως εἰς πάντα τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ἅτινα ὑπῆρξαν Βουλευταὶ κατὰ τὰς παρελθούσας Περιόδους, καὶ τὰ ὁποῖα μόνοι οἱ κατὰ τὴν παροῦσαν Περίοδον ἐκλεχθέντες νέοι Βουλευταὶ δὲν γνωρίζουσιν. Ἀλλὰ δὲν ἠθέλομεν μετάσχει τῆς συζητήσεως; δὲν ἠθέλομεν ἐκθέσει τὰς γνώμας ἡμῶν; δὲν ἠθέλομεν δικαιολογήσει τὰς προτάσεις ἡμῶν; Καὶ ταῦτα πάντα δὲν ἤθελον γείνῃ πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ἵνα ὁδηγήσωσι τοὺς κυρίους Βουλευτάς, διὰ νὰ δώσωσι λευκὴν ἢ μέλαιναν ψῆφον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου; Καὶ ἐθάρρησαν νὰ ἐπαναλάβωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τοιαῦται ἐλλείψεις ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸ Σύνταγμα! Ἐνόμιζον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιθυμήσω, ἵνα πάντες οἱ περὶ τὰ δημόσια πράγματα ἀσχολούμενοι μελετῶσι τοὺς νόμους καὶ τὰ Διατάγματα καὶ γνωρίζωσι τὰς ἰσχυούσας διατάξεις, τὰς ὀργανικὰς καὶ κανονιστικάς. Αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα ὁμολογῶ ὅτι τὸ ἔχω, καὶ εὔχομαι νὰ ἔχωσιν αὐτὸ πάντες οἱ φίλοι μου καὶ πάντες οἱ συμπολῖται καὶ πάντες οἱ πολιτευόμενοι· διότι τότε, ἐὰν ἤθελον ἀκούσει τοὺς χλευασμοὺς τοῦ περὶ καθηκόντων τῶν νομαρχῶν Β. Διατάγματος, οἱ ὁποῖοι ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἤθελον βεβαίως ἐκπλαγῆ, πῶς εὑρέθη ἄνθρωπος, καὶ δὴ νομικὸς, ὁ ὁποῖος ἔκρινεν ὡς μωρὰς καὶ ἀνοήτους τὰς θεωρίας, τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῷ Διατάγματι ἐκείνῳ. Τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο εἶναι ἔργον σοφόν· ἐν αὐτῷ διδάσκεται ἕκαστος, τί ἐστὶ διοίκησις, ἐν αὐτῷ μανθάνει, ποῖα καθήκοντα ἔχει ἡ Πολιτεία πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς χώρας, ἐν αὐτῷ διδάσκεται ἕκαστος, ἂν ἦναι δημόσιος ἄνθρωπος, ὁποίας φέρει ὑποχρεώσεις, διαχειριζόμενος τὰ κοινά. Ὑπῆρξαν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τινὲς συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἐξεκαρδίζοντο ἀπὸ τὰ γέλια, ὅτε ἤκουον ἀναγινωσκόμενον ἄρθρον τοῦ Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐντέλλονται οἱ νομάρχαι νὰ ἀσχολῶνται, ἵνα ἐξαλείψωσιν ἀπὸ τὸν λαὸν προλήψεις τινάς, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι παρ’ αὐτῷ. Τὸ πρᾶγμα παρεστάθη ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευτοῦ ὡς γελοῖόν τι καὶ ἄξιον περιφρονήσεως. Παρεστάθη δὲ μάλιστα ὑπ’ αὐτοῦ, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν καλλιτέρους νομάρχας, ἐὰν ἐδίδομεν εἰς αὐτοὺς χιλίας δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὅτι δὲν εὑρίσκομεν καλοὺς νομάρχας, διότι δὲν πληρώνομεν αὐτοὺς ἐπαρκῶς. Καὶ ἐλάμβανον οἱ νομάρχαι μισθὸν μέχρι τοῦ 1900 καὶ 1901 δραχμὰς 480 κατὰ μῆνα, καὶ ἀπὸ τοῦ 1901 ὑπῆρξαν νομάρχαι, οἱ ὁποῖοι ἐλάμβανον 600 δραχμάς. Ποία ὑπῆρξεν ἡ βελτίωσις ἀφ’ ὅτου ἐλάμβανον 600 δραχμάς; Ποῖοι εὑρέθησαν κρείττονες, ἵνα γένωνται νομάρχαι; Δὲν πρέπει νὰ κατέλθω εἰς τὸ στάδιον τοῦτο, ἀφοῦ ἠδυνήθη ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας νὰ λησμονήσῃ ἕνα νομάρχην, ὃν εἶχεν ἐν Λεβαδείᾳ, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλεν εἰς φορολογίαν τοὺς δήμους, διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὰ ἔπιπλα τοῦ γραφείου του!

§141Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὰ ὁποῖα, ὅτε ἔφυγεν ἐκεῖθεν, ἐπῆρε μαζί του!

§142Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό.

§143Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἐγκύκλιοι, τὰς ὁποίας ἔχω.

§144Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἔχετε ὅμως καὶ τὸ πρωτόκολλον τῆς παραδόσεως.

§145Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ναί· ἀλλὰ οἱ δῆμοι δὲν ἦσαν ὑπόχρεοι νὰ πληρώσωσι διὰ τὰ ἔπιπλα τοῦ κυρίου νομάρχου, ἐνῷ οὗτος εἶχε λάβει χρήματα δι’ ἐνταλμάτων ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου. Δὲν θέλω ν’ ἀναφέρω τὸ ὄνομα ἄλλου νομάρχου, ὁ ὁποῖος εἶχε κατορθώσει νὰ προαχθῇ ἀπὸ κατωτάτου ἔργου τοῦ κοινωνικοῦ βίου καὶ ἀναβιβασθῇ εἰς τὴν θέσιν τοῦ νομάρχου.

§146Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἦτο καφετζῆς!

§147Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁμολογῶ δέ, ὅτι ὁ κύριος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς ἔλεγεν ἀληθῆ, ὅτε ἔλεγεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν καλοὺς νομάρχας· ἀλλὰ περιέπεσεν εἰς λάθος, διότι, ἐνῷ ἐγνώριζεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν καλοὺς νομάρχας, ηὔξησε τὸν ἀριθμὸν τῶν νομαρχῶν εἰς εἴκοσι καὶ ἕξ, καὶ ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ πρόσωπα, τῶν ὁποίων μνείαν ἐποιησάμην, καίτοι ἴσως δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ πράξω, διότι δὲν ἦσαν ἄξιοι τῆς τιμῆς ταύτης. Νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἐπαναλάβω γνώμας, τὰς ὁποίας πολλάκις ἀπήγγειλα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ πατρὶς ἡμῶν ἀποτελεῖ Κράτος, τοῦ ὁποίου τὰ μέσα δὲν ἐπαρκοῦσιν, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ, ἔχει δὲ μεγάλας καὶ βαρείας ὑποχρεώσεις, καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἐμάθετε αὐτὰς ἤδη, ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἐβεβαίου προχθές, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς! (ἱλαρότης). Ἐφρόνουν ἀληθῶς καὶ ἐτύγχανον πεπεισμένος, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τοὺς κλάδους τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς διὰ παντὸς μέσου. Τοῦτο ἀνέφερε μετ’ εἰρωνείας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας, ὅτι ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀποξηρανθῶσι τὰ τέλματα καὶ τὰ ἕλη. Ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποξηρανθῶσι τὰ τέλματα καὶ τὰ ἕλη, εἶναι ἀνάγκη ἑκατοστύων χιλιάδων δραχμῶν...

§148Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἑκατομμυρίων.

§149Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. .. τὰς ὁποίας δυστυχῶς ὁ κ. Γουναράκης δὲν ἔχει ἐν ταμείῳ αὑτοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατάγεται ἐκ Μεσολογγίου, ὑποθέτω δέ, ὅτι θὰ εἶδε μακρόθεν καὶ τὸ τέλμα τοῦ Λεσινίου, διότι ἐγώ, ὁ ὁποῖος εἶμαι Ἀρκάς, μετέβην εἰς τὴν Κατοχήν, καὶ εἶδα τὸ Λεσίνιον. Ἔκτασις ἑκατοντάδων χιλιάδων στρεμμάτων εἶναι τέλμα, τοῦ ὁποίου ἡ ἀποξήρανσις ἤθελε πρὸ παντὸς ἀσφαλίσει τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ζωὴν τῶν περιοίκων, οἵτινες μαστίζονται ὑπὸ τῶν πυρετῶν, ἀλλὰ καὶ ἤθελε παράσχει εἰς τὴν γεωργίαν 80,000 ἢ 100,000 στρέμματα πρὸς καλλιέργειαν. Ὁ Τρίνασσος ἐν Λακωνίᾳ εἶναι τέλμα, τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν ἀπεξηράνθη. Δὲν πρέπει νὰ σᾶς ἀναφέρω πάντα τὰ τέλματα καὶ τὰ ἕλη, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐν τῇ χώρᾳ. Μάλιστα δ’ ἐγώ, ἕνεκα τούτου, λαβὼν πληροφορίας περὶ ἑνὸς μηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐν ὑπηρεσίᾳ ἀλλαχοῦ, οὐχὶ ἑλληνικῇ, συνωμολόγησα συμβόλαιον, καὶ ἐμίσθωσα αὐτὸν, καὶ τυγχάνει νῦν οὗτος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ, διότι ἀπέβλεψα πρὸς αὐτόν, ὅτι ἤθελε δυνηθῆ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς μελέτας καὶ ἐργασίας ἀποξηράνσεως τελμάτων καὶ ἑλῶν. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν θέλετε μὲ κατακρίνει, διότι δὲν ἔπραξά τι, ἀφοῦ πέντε μόνον μῆνας κατὰ τὸ 1903 ἔμεινα ἐν τῇ ἀρχῇ, ἀνετράπη δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τότε, διότι δὲν εἶχον προσαρτήσει εἰς τὸ Κράτος τὴν Μακεδονίαν, ὡς ἔλεγόν τινες ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐπανέλαβον αἱ ἐφημερίδες! (γέλωτες καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης). Βεβαίως, Κύριοι, τὸ Κράτος ἔχει μεγάλας ὑποχρεώσεις, τὰ δὲ μέσα αὐτοῦ δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τούτων· καὶ ὄχι μόνον δὲν ἐπαρκοῦσιν, ἀλλὰ καὶ περιήχθημεν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον εἰς πάντα πολίτην νὰ συντελέσῃ, ἵνα ἀρθῶσι τὰ δεινὰ τὰ οἰκονομικὰ, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι πολλὰ ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀναπνεύσωμεν ἐν τῷ μέσῳ τῶν στενοχωριῶν, εἰς τὰς ὁποίας περιήλθομεν. Τί ἐλέγομεν ἡμεῖς, ὅτε ἤμεθα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει; τί ἐλέγομεν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, ὅτε ἠγορεύομεν πρὸς αὐτοὺς κατὰ τὸ 1902 ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἐν Ἠπείρῳ καὶ ἐν Πελοποννήσῳ; Ἐλέγομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα. Τί νὰ πράξωμεν, ὅταν ἔχωμεν ἀνάγκας χρηματικὰς, ὅταν τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, δὲν ἐπαρκῶσι; Νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους; Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θὰ εἶχον τὸ θάρρος νὰ προτείνω νέους φόρους, ἢ τὴν αὔξησιν τῶν ὑπαρχόντων φόρων, ἐὰν ἠγνόουν τὰς στενοχωρίας, εἰς ἃς εὑρίσκονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ὑποχρεωθῆ νὰ πληρώσωσι τοὺς φόρους. Ἡμεῖς διὰ τοῦτο ἐκρίναμεν, ὅτι ἔπρεπε πρὸ παντὸς νὰ πείσωμεν αὐτὸν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι προσπαθοῦμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα, ὅσον εἶναι δυνατὸν, ἐὰν δὲ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων δὲν ἠθέλομεν δυνηθῆ ν’ ἀποκαταστήσωμεν οἰκονομικὴν ἄνεσιν, τότε ἠθέλομεν εὐπροσώπως εἰπεῖ πρὸς τὸν λαὸν: «Φίλοι συμπολῖται, δὲν ἐπηρκέσαμεν διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων, νὰ παρασκευάσωμεν οἰκονομικὴν ἄνεσιν· ἔλθετε νὰ εἰσφέρητε φόρους.» Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ προηγηθῇ τῶν ἐξόδων ἡ ἐλάττωσις. Ἦτο ὀρθὸν νὰ ὑπολάβῃ τις, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποταθῇ πρὸς τὸν λαὸν καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ἐπιβάλῃ νέους φόρους, ἢ νὰ αὐξήσῃ τοὺς ὑπάρχοντας; (χειροκροτήματα). Προσεπαθήσαμεν λοιπὸν, ἀφοῦ ἐκλήθημεν αὖθις εἰς τὴν ἀρχὴν, προσεπαθήσαμεν ν’ ἀποταθῶμεν πρὸς τὸν λαὸν, καὶ νὰ πείσωμεν αὐτὸν περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ πράγματα τῆς πατρίδος ἡμῶν. Διὰ τοῦτο παρεκαλέσαμεν τὸν Ἡγεμόνα νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐμφανισθῶμεν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, καὶ νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτὸν: «Ἐκλήθημεν εἰς τὴν ἀρχὴν, καθῆκον δ’ ἔχομεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, δι’ αὐτοὺς καὶ ἐκείνους τοὺς λόγους. Ἐὰν ἀποδέχησθε τὰ γνώμας ἡμῶν ταύτας, στέρξατε νὰ μᾶς ὑποστηρίξητε, δότε τὰς ψήφους σας εἰς τοὺς φίλους ἡμῶν· ἐὰν δὲν ἐγκρίνητε τὰς γνώμας ἡμῶν, εἰπέτε το, διὰ νὰ καταλίπωμεν τὴν ἀρχὴν καὶ ὑπάγωμεν εἰς τὰς ἑστίας μας.» Δὲν γνωρίζω, ἂν εἰς τοὺς νέους ἄνδρας, οἵτινες ἤρχισαν πρὸ μικροῦ νὰ μεριμνῶσι περὶ τῶν πολιτειακῶν πραγμάτων, περὶ τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος ἡμῶν, δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἰς τὰ στήθη αὐτῶν ὑπάρχῃ πῦρ, ἂν τὸ πῦρ αὐτὸ δὲν ἀνέρχεται μέχρι τῆς κεφαλῆς αὐτῶν, καὶ ἂν δὲν εἶναι ἀνυπόμονοι νὰ κληθῶσιν εἰς τὴν ἀρχὴν, διὰ νὰ κυβερνήσωσι καὶ αὐτοὶ τὴν πατρίδα. Τοὺς συγχαίρω, καὶ εὔχομαι εἰς πάντας τοὺς πολιτευομένους, ὅσοι ἔχουσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα των, νὰ φλέγωνται τὰ στήθη αὐτῶν ὑπὸ τοιούτου πάθους, ὑπὸ τῆς φιλοδοξίας, ὑπὸ τοῦ εὐγενοῦς τούτου πάθους, ὑπὸ τοῦ πόθου νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἡμεῖς ἤδη ἐγηράσαμεν· ἑπομένως δυνάμεθα καὶ ν’ ἀποχωρήσωμεν εἰς τὸν οἶκον ἡμῶν, καὶ ἐκεῖθεν νὰ φιλοσοφῶμεν. Διὰ τοῦτο δὲν θερμαίνει ἡμᾶς ὁ πόθος, πῶς νὰ ἀναβῶμεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἢ πῶς νὰ συγκρατηθῶμεν εἰς αὐτὴν, πῶς νὰ παρατείνωμεν τὸν βίον ἡμῶν ἐν τῇ ἀρχῇ. Ἐὰν τυγχάνομεν ἐν τῇ ἀρχῇ καὶ ἂν ἐδέχθημεν νὰ μείνωμεν ἐν τῇ ἀρχῇ, μάλιστα μετὰ τὰς δοκιμὰς καὶ τὰ πειράματα τοῦ 1903, τοῦτο πράττομεν, διότι νομίζομεν ὅτι ἔχομεν καθῆκον, καὶ ὅτι ἠθέλομεν κατηγορηθῆ ὡς λιποτάκται, ἐὰν ἐγκατελιμπάνομεν τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἐπιστεύετο ἴσως, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἤμεθα χρήσιμοι εἰς αὐτά. Ὅτε ἀπετεινόμεθα πρὸς τὸν λαὸν, πρὸς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἐλέγομεν πρὸς αὐτὸν τὴν ἀλήθειαν, οὐχὶ μόνον ὡς πολῖται, ἀλλὰ καὶ ὡς χριστιανοί. Καὶ ὅτε τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν κατεδήλωσαν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τὰς γνώμας ἡμῶν,—διότι δὲν ἀναμιγνύομεν τὰ πρόσωπα ἡμῶν, —μετὰ θάρρους προέβημεν, καὶ ἐσπεύσαμεν νὰ ἐκτελέσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὑπεσχέθημεν. Τί δ’ ἐλέγομεν πρὸ τῶν ἐκλογῶν; ὅ,τι ἐλέγομεν πρὸς τὴν Βουλὴν, ἄλλων κυβερνώντων· ὅτι πρέπει νὰ καταργήσωμεν τοὺς περισσεύοντας νομοὺς, ὅτι πρέπει νὰ καταργήσωμεν τὰ περισσεύοντα Πρωτοδικεῖα, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα, μεταβάλλοντες, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, τοὺς ὀργανισμούς, ὅτι πρέπει ν’ ἀποκόψωμεν καὶ αὐτὰ τὰ μικρὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ αὐτὰς τὰς χιλίας δραχμὰς τῶν γραφικῶν ἐξόδων καὶ τὰς περιορίσωμεν εἰς ἑξακοσίας. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ ταμείου. Καὶ ἤλθομεν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ μᾶς διδάσκουσι νέας θεωρίας οἱ Κύριοι, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλὰ τὰς θεωρίας ταύτας ἔπρεπε νὰ τὰς εἴπωσι πρὸς τὸν λαόν· ἐὰν δὲ εἶπον αὐτὰς πρὸς τὸν λαόν, εἴδετε ποίαν ἀπάντησιν ἔδωκεν ὁ λαός. «Δὲν θέλομεν, λέγουσι, νὰ καταργηθῶσι τὰ Πρωτοδικεῖα· δὲν θέλομεν νὰ καταργηθῶσιν αἱ Νομαρχίαι· δὲν δεχόμεθα νὰ μεταβάλητε τὴν νομοθεσίαν τῶν ταχυδρομείων καὶ τῶν τηλεγράφων· δὲν δεχόμεθα νὰ μεταβάλητε τὴν ἀστυνομικὴν νομοθεσίαν». Λοιπὸν ποία καὶ ἐν τίνι θέλει ἐπενεχθῆ ἐλάττωσις ἐξόδων; Διὰ τίνων; Ἀλλ’ ὁ φίλος μου κύριος Καραπᾶνος, ὁμιλῶν περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως κατὰ τὸ 1892, οὕτως ἐσκέπτετο, καὶ νῦν μετέβαλε τὰς σκέψεις του. Πολὺ καλά. Οὕτως ἐσκέπτετο ὁ ἄνθρωπος, καὶ νῦν μετέβαλε τὰς σκέψεις του. Διὰ τοῦτο εἶναι ἄξιος μομφῆς; Καὶ μεταβάλλονται νῦν τὰ ζητήματα ἀπὸ ζητημάτων πολιτικῶν εἰς ζητήματα προσωπικά! Καὶ μὲ ἤλεγξεν ὁ κύριος Βουλευτὴς Λεβαδείας, ὅτι ἐγώ, ὁ ὁποῖος ὡμίλουν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας, περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐνισχύσεως τῆς παραγωγῆς, ἦλθον καὶ ἀφήρεσα 40,000 δραχμὰς ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμόν, προωρισμένας δι’ ἔξοδα γεωργικά, καὶ κατέλυσα δύο ἢ τρεῖς γεωργικοὺς σταθμούς. Κύριοι, ἡ ἱστορία εἶναι πρόσφατος· δὲν ἔχω λόγον νὰ τὴν ἀποκρύψω, δύναμαι δὲ καὶ νὰ τὴν ἐπιζητῶ. Κατὰ τὰ ἔτη 1895 καὶ 1896 τὸ πολιτικὸν κόμμα, τοῦ ὁποίου διευθύνω τὰς ἐργασίας, εἶχε κληθῆ εἰς τὴν ἀρχήν, ἐτύγχανε δὲ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ φίλος μου κ. Κυριακούλης Π. Μαυρομιχάλης, ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Μετ’ αὐτοῦ συνειργάσθην, συνενοήθημεν καὶ παρεσκευάσαμεν ἀπὸ κοινοῦ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον εἰσηγάγομεν εἰς τὴν Βουλήν, περὶ ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας. Ὑπῆρχον ἕως τότε δύο γεωργικοὶ σταθμοί, ὁ γεωργικὸς σταθμὸς τῆς Βυτίνης καὶ ὁ γεωργικὸς σταθμὸς τοῦ Ἁλμυροῦ· ἐπειδὴ δὲ ἀναγκάζομαι νὰ ποιήσωμαι μνείαν τῶν τότε ὑπαρχόντων γεωργικῶν σταθμῶν, ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι γνωστόν, ὅτι τὸν γεωργικὸν σταθμὸν τῆς Βυτίνης συνέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅστις τότε ἔτυχεν ἐν τῇ Κυβερνήσει, ὁ κ. Δραγούμης, καὶ συνεστάθη ὁ γεωργικὸς σταθμὸς τῆς Βυτίνης οὐχὶ διὰ χρημάτων τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ διὰ τῶν τόκων τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Τριανταφυλλίδου, ὁ ὁποῖος ἐγεννήθη ἐν τῇ Βυτίνῃ, κατήγετο ἐκ τῆς Βυτίνης, καὶ τὴν περιουσίαν αὑτοῦ ἐκληροδότησε διὰ φιλανθρωπικοὺς σκοπούς. Ἀναφέρω ταῦτα, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ Βυτίνης, ἵνα μὴ ἐκληφθῇ, ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι πατρίς μου, ἔπραξα ἐγὼ πρὸς αὐτὴν χαριστικὴν πρᾶξιν. Ὑπῆρχε καὶ ὁ γεωργικὸς σταθμὸς Ἁλμυροῦ, δι’ ἄλλων κληροδοτημάτων ἄλλων φιλοπροόδων ἀνθρώπων ἱδρυθείς. Οἱ δύο σταθμοὶ εἰργάζοντο· ὁ γεωργικὸς σταθμὸς τῆς Βυτίνης, ὃν μοὶ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ὀργανώσω κατόπιν, περιεῖχε τρία τμήματα, τὸ δασονομικόν, τὸ λεπτοξυλουργικὸν καὶ τὸ γεωργικόν. Ἀλλ’ ἔχουσι καὶ τὰ τμήματα τῆς Σχολῆς ταύτης τὸ ἀτύχημα, ὁσάκις πρόκηται νὰ κατέλθω τῆς ἀρχῆς, νὰ παραλύωσιν, ὁσάκις δὲ πρόκηται νὰ ἀνέλθω εἰς αὐτὴν, νὰ ἐπανέρχωνται εἰς τὴν θέσιν των, ὡσεὶ ἐπρόκειτο περὶ κτήματος ἰδικοῦ μου. Τέλος πάντων ἡ Γεωργικὴ Σχολὴ τῆς Βυτίνης παρέσχεν ὑπηρεσίαν τινὰ, διότι συνετέλεσε νὰ διατηρηθῶσι τὰ δάση ἐν πάσαις ταῖς περιοχαῖς αὐτῆς. Εἶπον τότε τῷ συναδέλφῳ κ. Μαυρομιχάλη, ὅτι τὸ σύστημα τῶν γεωργικῶν σταθμῶν ἠδύνατο νὰ χρησιμεύῃ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας. Παρεσκευάσαμεν λοιπὸν τοιοῦτο νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ γεωργικοὺς σταθμοὺς εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἐνομίζομεν, ὅτι ἕκαστος σταθμὸς θὰ ἦτο μία ἑστία φωτὸς, εἷς διδάσκαλος, ὁ ὁποῖος ἔμελλε νὰ διδάσκῃ τοὺς περιοίκους οὐχὶ μόνον περὶ τῆς γεωργίας, ἀλλὰ καὶ πῶς νὰ σώζωσι τὰ δένδρα κατὰ τῶν νόσων, καὶ πῶς νὰ γίνεται χρῆσις τῶν γεωργικῶν ὀργάνων, καὶ πῶς νὰ ὠφελῆται οὕτως ἡ γεωργία. Ἡμεῖς ἀπήλθομεν τῆς ἀρχῆς, καὶ οἱ γεωργικοὶ σταθμοὶ συνεστήθησαν, δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι, κατὰ τὰς πεποιθήσεις μου, τὸ σύστημα ἀπέτυχεν.

§150ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τελείως.

§151Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εὗρον γεωργικοὺς σταθμοὺς ἐπανελθὼν, εἶχον δὲ καταντήσει οὗτοι εἰς μικρὰς ἑστίας συναλλαγῆς καὶ ῥουσφετίων. Ἐργάται ἔκτακτοι ἀνεγράφοντο ἐν καταστάσεσιν, ἐργάται τακτικοὶ, μὴ ἐργαζόμενοι, εἰς ἐλάχιστα δὲ μέρη ὑπῆρξεν ἐργασία εὐσυνείδητος καὶ προσπάθεια εἰλικρινής. Ἀφοῦ δὲ οὕτως ἔχουσιν οἱ πλεῖστοι τῶν γεωργικῶν σταθμῶν, ἔκρινα ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον ἔχομεν ἀνάγκην οἰκονομίας καὶ ἑκατοντάδων δραχμῶν, ἠδυνάμην νὰ προβῶ εἰς τὴν κατάργησίν τινων σταθμῶν, οὐχὶ πάντων, καὶ μάλιστα σταθμοῦ τινος, ὁ ὁποῖος ἔτυχε νὰ ἦναι ἐν τῇ πόλει τῆς Λεβαδείας, οὗτινος οἱ λειτουργοὶ εἶχον ἔλθει εἰς τοιαύτην ῥῆξιν, ὥστε ὁ εἷς ἐφοβεῖτο τὸν ἄλλον, μήπως τὸν κακοποιήσῃ, καὶ ἐζήτουν συνδρομήν!

§152Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἦτο δυνατὸν ν’ ἀλλάξουν τὰ πρόσωπα, καὶ νὰ μὴ καταργηθῇ ὁ σταθμός. Ἀλλὰ τοῦτο ἔγκειται εἰς τὴν ἰδιαιτέραν ἀγάπην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν Λεβαδείαν!

§153Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας της πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας, ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει τὸ παρίδει, θέλει τὸ ἐκπληρώσει μετὰ παντὸς τοῦ ζήλου. Προσπαθοῦντες νὰ βελτιώσωμεν τὸ ὑπάρχον σύστημα, ἢ νὰ φέρωμεν τελειότερον αὐτοῦ, ἐλπίζομεν ὅτι θέλουσιν ἐνισχύσει ἡμᾶς αἱ συμβουλαὶ ἀνδρῶν εἰδικῶν, τὰς ὁποίας θέλομεν ζητήσει, ὅταν ἀρχίσωσιν αἱ ἐργασίαι ἡμῶν. Εἶπον, Κύριοι, πρὸς ὑμᾶς, ὅτι αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ παρήγαγον ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα μᾶς μετέδωκαν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐνέκρινε τὸ πρόγραμμα ἡμῶν. Τὸ πρόγραμμα ἡμῶν εἶναι ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων, διότι βεβαίως πρέπει διὰ τῶν ἐλαττώσεων νὰ μὴ παραλύσωμεν τὴν διοίκησιν, ἀλλὰ πρέπει τὰς ἐλαττώσεις ταύτας νὰ ἐντείνωμεν τοσοῦτον, ὥστε νὰ φθάσωμεν μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου, μέχρι τοῦ ὁποίου δύναταί τις νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ φέρῃ ζημίαν εἰς αὐτό. Ὁ Προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ἐπροτείναμεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ὑπὸ τὴν μελέτην αὐτῆς· εὐχόμεθα δὲ νὰ δυνηθῶμεν νὰ θέσωμεν αὐτὸν εἰς ἐφαρμογὴν κατὰ τὰ τέλη τοῦ πρώτου ἑξαμήνου, δηλαδὴ κατὰ τὰ μέσα τοῦ Ἰουνίου, ὥστε νὰ γένηται δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ ἔτους· διότι, ἐὰν κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν αἱ ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφομεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀνέρχωνται εἰς ἐλαττώσεις ἐξόδων 5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, θέλομεν δυνηθῆ τοὐλάχιστον νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐλάττωσιν τῶν 2½ ἑκατομμυρίων, ἐφαρμόζοντες τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ ἔτους. Ἀλλὰ, Κύριοι, κυριώτερος ὅρος καὶ κυριώτερον χρέος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν, νὰ συστήσωμεν εἰς αὐτὴν καὶ νὰ ἐπιμείνωμεν, ἵνα ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσηγάγομεν καὶ διὰ τῶν ὁποίων προτείνεται ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ ψηφίσῃ καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν, βεβαίως θέλομεν ἐμμείνει ὑπηρετοῦντες καὶ ἀγωνιζόμενοι, ἵνα προσφέρωμεν ὡς οἷόν τε περισσοτέρας καὶ θερμοτέρας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ μεταβάλῃ γνώμην, ἐὰν ἡ Βουλὴ πεισθῇ ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι σήμερον αὐτὰ εἶναι μάταια, καὶ ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα δὲν θέλουν συντελέσει εἰς διάσωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, ἡμεῖς, Κύριοι, μετ’ ἀγαθῆς προθέσεως καὶ ἄνευ λύπης θέλομεν ἐγκαταλείψει τὰς θέσεις ἡμῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στάης ἔχει τὸν λόγον.

§155ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε. Εἶναι 12 ἡ ὥρα.

§156Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἄγομεν τὴν 19 Μαΐου, ὑπολείπονται δ’ ὀλίγαι ἡμέραι μέχρι τοῦ τέλους τοῦ μηνός· ἔρχεται ὁ Ἰούνιος, ἐπέρχονται αἱ θέρμαι τοῦ θέρους. Ἀναγκαῖαι ἐργασίαι κτηματικαὶ πιέζουσιν ἴσως τὰ πλεῖστα τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ δυνηθῶσι νὰ μείνωσι μέχρι τέλους τοῦ Ἰουνίου. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια.

§157ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἐσκόπουν, Κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· ἀλλ’ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι πρὸ ἡμερῶν ἐπετίμα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι παρακαίρως προεκάλουν πολιτικὰς συζητήσεις, σήμερον, λησμονήσας τὰς ἐπιτιμήσεις ἐκείνας, προεκάλεσεν ἡμᾶς εἰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι βεβαίως εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος, διότι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησε περὶ καθηκόντων τῶν νομαρχῶν καὶ περὶ καθηκόντων διοικητῶν καὶ περὶ διαφορᾶς μεταξὺ αὐτῶν, καὶ περὶ καθηκόντων τῶν ἐπάρχων, ἀλλὰ βεβαίως ὡμίλησεν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐκτὸς τοῦ θέματος τῆς συζητήσεως. Ἠθέλησε πρὸ πάντων νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἄλλον λόγον, ὅτι ἕνα σκοπὸν ἔχει, ἐρχόμενος ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, τὰς ὑποσχέσεις περὶ τῶν οἰκονομιῶν· τοῦτο δὲ νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν θέμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν.

§158Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Στάη, μὴ ὁμιλεῖτε πρὸ κενῶν ἑδωλίων. Ἀπουσιάζει καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις!

§159ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Νὰ κάμωμεν μικρὰν διακοπὴν, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ ἦναι παροῦσα καὶ ἡ Κυβέρνησις.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀκούουσιν οἱ κύριοι Βουλευταί. Θὰ ἔλθωσι καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοί.

§161ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στάης ὑπέβαλεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Μιλτ. Ἀννίνου Καβαλλιεράτου καὶ Ἐπαμ. Ν. Δηλιγιάννη, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες 130. Ὁ κύριος Στάης ἔχει τὸν λόγον.

§163ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§164Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§165ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§166ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προετιθέμην, Κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι σκοπὸν εἶχον νὰ φέρω εὐρύτερον τοῦτον κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν τούτοις ἀναγκάζομαι νὰ πράξω τοῦτο, ἵνα διὰ βραχέων καὶ καθ’ ὅσον ἡ ὥρα ἐπιτρέπει ἐκθέσω γνώμας μού τινας, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐπιβάλλουσι νὰ μὴ εὑρεθῶ σύμφωνος πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὰς ἰδέας αὐτοῦ περὶ τοῦ προγράμματός του, τοῦ ἀναπτυχθέντος ἐσχάτως, πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Οὐδένα, Κύριοι, προτίθεμαι νὰ ἐλέγξω· προτίθεμαι ὅμως νὰ ὑποδείξω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἀληθὲς εἶναι, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐνήσκησε τὸ ἐκλογικὸν αὑτοῦ δικαίωμα, καὶ παρέσχε τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτοῦ εἰς ἐκείνους, οἵτινες σήμερον κυβερνῶσι τὸ Κράτος, ἔχων ὑπ’ ὄψει πρόγραμμα οἰκονομιῶν ἀορίστως ἀναπτυχθέν, πρόγραμμα περισυλλογῆς, πρόγραμμα στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς συντάξεως τῆς χώρας, μὴ ἔχων ὅμως ὑπ’ ὄψει πρόγραμμα, οἷον τὸ σήμερον προβαλλόμενον, ὅπερ ἀνατρέπει τὸ διοικητικὸν καὶ δικαστικὸν καθεστώς. Εἶπον, Κύριοι, ἐν ἀρχῇ, ὅτι μίαν καὶ μόνην γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρόκειται ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει νὰ ἀντικρούσω, ἐπιφυλασσόμενος ἵνα κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν ἀναπτύξω ἐκτενέστερον τὰς περὶ τούτου ἰδέας μου. Εἶπεν ἡμῖν πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ λαὸς ἐν ἐπιγνώσει τοῦ προγράμματος αὑτοῦ, ἀναπτυχθέντος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἴσως δὲ καὶ ἐν ἀγορεύσεσιν αὐτοῦ προεκλογικαῖς, ἐν ἐπιγνώσει αὐτοῦ τοῦ προγράμματος ἐψηφοφόρησεν. Ἀληθῶς ὁ νῦν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1899 νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους μετὰ συστάσεως τεσσάρων ἢ πέντε, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, Πρωτοδικείων, — διότι περιλαμβάνετο καὶ ἡ διαίρεσις τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας, καὶ ἡ αὐτοτέλεια τῆς ἐπαρχίας Γόρτυνος, καθισταμένης νομοῦ, — ὁ νῦν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λέγω, ἀντετάχθη τότε κατὰ τοῦ μέτρου τούτου καὶ δι’ ἀγορεύσεώς του ἐπολέμησεν αὐτό, κυρίως ὡς δαπανηρὸν, διαβλέπων, ὡς ἔλεγεν, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν ἐπέτρεπον τὴν προσθήκην τοιούτων δαπανῶν. Καὶ κατὰ πόσον μὲν ἡ γνώμη αὕτη, καὶ τότε καὶ νῦν ἐκφερομένη, συνᾴδει πρὸς τὰ πράγματα, κατὰ πόσον ἡ σύστασις τῶν νέων νομῶν καὶ Πρωτοδικείων ἐπεβάρυνε σοβαρῶς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐπιφέρῃ τὸν οἰκονομικὸν κλονισμόν, ἐν τῷ ὁποίῳ σήμερον εὑρισκόμεθα, τοῦτο ἐπαρκῶς μέχρι τοῦδε ἐξητάσθη, ἐρευνηθήσεται δ’ ἐκτενέστερον ἐν τῇ μελλούσῃ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ θίξω, καὶ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦδε, εἶναι, ὅτι ὁ καὶ νῦν ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὰς ἐξενεχθείσας κατὰ τὸ ἔτος 1899 γνώμας αὑτοῦ, καὶ μετὰ πάροδον τριετίας ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, περιεβλήθη διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ, ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν καὶ παρέμεινεν εἰς αὐτὴν ἐπὶ ἑπτάμηνον ὁλόκληρον. Ἀνέπτυξεν, ὡς Πρωθυπουργὸς καὶ ἡγέτης κόμματος, πλῆρες τὸ πρόγραμμά του, περιέχον πλείστας ὅσας μεταρρυθμίσεις, ἀφορώσας τὰ οἰκονομικά, τὸν ὀργανισμὸν στρατοῦ καὶ στόλου, καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ ἀγώτερον στρατιωτικὸν καθεστώς, ἀλλὰ νομοσχέδιον ἀφορῶν τὴν κατάργησιν τῶν Πρωτοδικείων λόγῳ οἰκονομίας ἢ ἕνεκα ἄλλων λόγων δὲν εἴδομεν ὑποβεβλημένον, σοβαρὰ δὲ σκέψις περὶ διοικητικῆς συγκεντρώσεως δὲν ἐγένετο τότε....

§167Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ὑπεβλήθη, κύριε Πονηρόπουλε.

§168Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα τότε ὑπεβλήθησαν, ἵνα πεισθῆτε, ὅτι ἔχω δίκαιον (ἀναγινώσκει)...

§169Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἐπλανήθη ἡ Ἀντιπολίτευσις τότε, ὅτι εἶναι αὐτό. Ἐκ τῆς ἐπιγραφῆς πλανηθέντες καὶ ὑμεῖς, ἐνομίσατε ὅτι ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ, ἀλλ’ εἶναι ἄλλο νομοσχέδιον.

§170Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι κατὰ τοῦτο, ὅτι εἶναι ἄλλο νομοσχέδιον.

§171Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι τῆς 3 Μαΐου 1903. Ὑπογραφὴ Κυριακούλης Π. Μαυρομιχάλης· εἶναι νομοσχέδιον τυπωμένον.

§172Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀληθῶς ἀφορᾷ εἰς τὴν κατάργησιν Νομαρχιῶν, ἀλλ’ ὑπεβλήθη συγχρόνως καὶ νομοσχέδιον περὶ ἀνασυστάσεως τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, ὅπερ προήγγελλε τὴν κατὰ νέον σύστημα διοικητικὴν ἀποκέντρωσιν.

§173Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἄλλο αὐτό. Τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, ἔχον ἄρθρα 17, εἶναι τῆς 3 Μαΐου 1903.

§174ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς Κυβερνήσεως ὑπεβλήθη.

§175Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατόν, ὁ λαὸς, ὁ ἐκλέγων κατὰ τὸ 1905 τοὺς Βουλευτὰς αὐτοῦ, νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, ἐπὶ ἑπτάμηνον ὁλόκληρον παραμείνασα ἐν τῇ ἀρχῇ, δὲν ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν Πρωτοδικείων, θὰ ἐνέμενεν εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ κατάργησις τῶν Πρωτοδικείων θὰ φέρῃ σπουδαίας οἰκονομίας, καὶ ὅτι, ἀφοῦ τότε δὲν ἐνέμεινεν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν Νομαρχιῶν, ἤθελεν ἀσπασθῆ νῦν σύστημα συγκεντρώσεως. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω, προκειμένου περὶ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀκριβῶς τὸ ἐπίσημον αὐτῆς πρόγραμμα, τὸ ἐν τῇ Βουλῇ ὑπὸ τῆς τότε καὶ νῦν Κυβερνήσεως ἐξαγγελθὲν, δὲν περιεῖχε τοιαύτας συγκεντρωτικὰς ἰδέας. Τοὐναντίον μάλιστα ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τοῖς ὑποβληθεῖσι κατὰ τὴν Σύνοδον ἐκείνην βλέπομεν νομοσχέδιον περὶ ἀνασυστάσεως τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων· ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δ’ ἐκείνῳ γίνεται μνεία περὶ ἐπάρχων καὶ ἐπαρχιῶν, ἥτις προαγγέλλει τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν σύστημα. Καὶ τοῦτο δὲν μὲ ἐξέπληξε· διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν θεσμὸν τῶν ἐπάρχων καὶ ἐπαρχιῶν περὶ πολλοῦ ποιούμενος, ἐπανέφερεν αὐτὸν ὅτε πάλιν ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ ἔτους 1890, καὶ ἀνεγνώρισε διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ θεσμοῦ τούτου τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον παρήχθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1886 ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν ἐπαρχείων καὶ τῆς συγκεντρώσεως τῆς διοικήσεως. Ἀνεγνώρισεν ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ προσέγγισις τοῦ διοικοῦντος πρὸς τὸν διοικούμενον, καὶ ἐπειδὴ δὲν διενοήθη νὰ διαιρέσῃ τοὺς νομοὺς εἰς μικροτέρους, ὡς συνέβη κατόπιν ὑπὸ τῆς διαδεχθείσης αὐτὸν Κυβερνήσεως, ἐσκέφθη, ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ δημιουργήσῃ τὴν διάμεσον ἐκείνην ἀρχὴν τῶν ἐπάρχων, εἰς τὴν ὁποίαν ἠδύνατο ὁ πολίτης νὰ προσφύγῃ διὰ πᾶσαν ἀδικίαν, προσγιγνομένην αὐτῷ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ὀργάνων τῆς Πολιτείας. Βλέπομεν λοιπὸν, ἀνασκοποῦντες τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὗται δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς διοικητικῆς συγκεντρώσεως, ἀλλὰ μᾶλλον ὑπὲρ τῆς διοικητικῆς ἀποκεντρώσεως. Ἴσως λόγοι ἀνεξάρτητοι τῆς θελήσεώς του κατὰ τὴν ἑπομένην Περίοδον τῆς πρωθυπουργίας αὐτοῦ, τῶν ἐτῶν 1896 καὶ 1897, καὶ βεβαίως λόγοι τοιοῦτοι, διότι τὸ ἔτος 1897 ἦτο τὸ ἀτυχὲς ἔτος τοῦ πολέμου, δὲν ἐπέτρεψαν εἰς αὐτὸν νὰ διαρρυθμίσῃ τὰ τῆς διοικήσεως καθ’ ὃν τρόπον ἐνόμιζεν αὐτὸς κρείσσονα, ὡς καὶ πρότερον. Ἑπομένως οὐδαμῶς ἀρχαὶ διοικητικῆς συγκεντρώσεως χαρακτηρίζουσι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὐδαμῶς ἀρχαὶ δικαστικῆς συγκεντρώσεως δύνανται ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς αὐτόν. Πέποιθα δὲ ὅτι, ἑπόμενος ταῖς ἀρχαῖς αὑτοῦ, καὶ μελετῶν τὸ ζήτημα τοῦτο βαθύτερον, θὰ συμμερισθῇ τὰς γνώμας ἡμῶν, οἵτινες καθῆκον ἡμῶν θεωροῦμεν νὰ ὑποβοηθήσωμεν διὰ τῶν γνωμῶν ἡμῶν τὴν Κυβέρνησιν.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§177Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δύο λέξεις μόνον θὰ εἴπω...

§178ΑΠ. ΖΟΥΖΟΥΛΑΣ. Δὲν νομίζετε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα;

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρῆλθε.

§180ΑΠ. ΖΟΥΖΟΥΛΑΣ. Ἄλλως τε τοιοῦτο νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ συζητῆται μὲ κενὰ τὰ ἑδώλια. Ὑποβάλλω ἔνστασιν, κύριε Πρόεδρε.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Ζούζουλα, ὡς ψηφολέκτης. Νὰ εἰδοποιηθῶσιν οἱ κύριοι Βουλευταί, ἵνα προσέλθωσιν. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ἀντ. Καρτάλη καὶ Ν. Α. Στράτου, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων Βουλευτῶν 128. Ὁ βουλευτὴς Πυλίας κ. Σάκκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. Ὁ κύριος Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§182Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Κατεψήφισα τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐκ τούτου δὲ πιστεύω, ὅτι ἐπείσθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν σκοπῶ νὰ φέρω πρόσκομμα εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς. Τοῦτο ὅμως μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ κάμω παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ κάμω. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶχε παραστήσει εἰς ποίαν σήμερον εὑρίσκονται τὰ πράγματα κατάστασιν. Ὑποχρεώσεις ἔχομεν πολλάς, ἀλλ’ ἡ πρώτη εἶναι νὰ μὴ κλείσῃ τὸ ταμεῖον. Πάντες βεβαίως δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ αἰσθανώμεθα ἄλγος, βλέποντες ὅτι ἐν τοιαύταις κρισίμοις περιστάσεσι γίνεται ἀγὼν μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ ποῖος ὁ λόγος τοῦ ἀγῶνος; — διότι οὐδεὶς ὑμῶν βεβαίως δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι πάντες ἔχομεν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ φθάσωμεν εἰς αἴσιον ἀποτέλεσμα.— Ὁ λόγος εἶναι, ὅτι παρεισέφρησεν εἰς τὸ νομοσχέδιον διάταξις ἔχουσα προσωπικὸν χαρακτῆρα. Ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει ἀνέπτυξε τὸ ἐπιβλαβὲς τῆς ἐκλογικῆς διαιρέσεως τοῦ νομοῦ Κερκύρας, ἀνέγνωσε δὲ περικοπήν τινα παλαιᾶς ἀγορεύσεως τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, δι’ ἧς οὗτος ὑπεστήριζεν, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ συγχωνευθῶσιν αἱ τότε ὑπάρχουσαι ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Τοῦτο βεβαίως ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς πλείστους ἐξ ἡμῶν, καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ νομίσωμεν, ὅτι κομματικοὶ λόγοι ὑπαγορεύουσι τὴν μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος ἐν Κερκύρᾳ. Θεωρῶ λοιπὸν καθῆκόν μου, — οὐδὲν ἄλλο ἐπιζητῶν, εἰμὴ νὰ εὐκολύνω τὴν ἄρσιν τοῦ δυσχεροῦς τῆς καταστάσεως, ἵνα οὕτως εἰσέλθωμεν εἰς ὁμαλὴν συζήτησιν, —νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἵνα ἀφαιρέσῃ τὴν διάταξιν ταύτην, εἰς ἣν ἀποδίδεται κομματικὴ χροιά. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι, ἐὰν ἡ διάταξις αὕτη ἀφαιρεθῇ, αἱ συζητήσεις εἰς τὸ μέλλον θέλουσι βαίνει ὁμαλῶς, πρὸς μέγα ὄφελος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§183Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐκβίασιν ζητεῖτε!

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἐπικράτεια διαιρεῖται διοικητικῶς εἰς δέκα καὶ ἓξ νομοὺς, καὶ εἰς ἐπαρχίας ἑβδομήκοντα καὶ δύο. Ἑκάστη δὲ τῶν ἐπαρχιῶν διαιρεῖται εἰς δήμους, τῶν ὁποίων ἡ σύστασις, ἡ περιφέρεια καὶ ὁ σχηματισμὸς κανονίζονται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ δήμων νόμου, ἐὰν δι’ αὐτῶν δὲν μεταβάλλωνται τὰ ὅρια τῶν ἐπαρχιῶν.»

§185Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ ὅρος «ἐπαρχία» εἶναι ὅρος συνθηματικὸς, καὶ δικαιολογεῖται μόνον, ὅταν ἐννοῆται ὅτι ὑπάρχει περιφέρειά τις, ἐκπροσωποῦσα ὡρισμένην διοικητικὴν περιφέρειαν, ἐν ᾗ ἑδρεύει διοικητικὸς ὑπάλληλος, ὀνομαζόμενος ἔπαρχος. Ἀλλ’ ἀφοῦ σήμερον δὲν ὑπάρχουσι διοικητικαὶ περιφέρειαι τοιαῦται, ἀλλὰ μόνον ἐκλογικαὶ, δὲν νομίζω ὅτι εἴμεθα ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, ὀνομάζοντες τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας ἐπαρχίας.

§186Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Καὶ τὸ Σύνταγμα τί γίνεται;

§187Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ Σύνταγμα εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὸ Διάταγμα τοῦ 1845, τὸ ὁποῖον ὥριζεν ἐπαρχίας. Δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἐπαρχία χωρὶς νὰ ἐννοηθῇ διοικητικὴ περιφέρεια. Ὑποθέτω λοιπὸν, ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει σας εὑρίσκετε ἀληθῆ τὰ λεγόμενά μου· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ Σύνταγμα ἀναφέρει ἐπαρχίας, νομίζετε ὅτι δὲν δύνασθε νὰ τὰς ἀλλάξητε. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μὲ ὑμᾶς. Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν πλέον διοικητικὰς περιφερείας, ἤτοι ἐπαρχίας, ἐξαίρετα δυνάμεθα νὰ μεταχειρισθῶμεν τὸν ὅρον «ἐκλογικὰς περιφερείας», καὶ ὄχι τὸν ψευδῆ ὅρον «ἐπαρχίας».

§188ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τί σημαίνει ἡ φράσις «ἐὰν δι’ αὐτῶν δὲν μεταβάλλωνται τὰ ὅρια τῶν ἐπαρχιῶν», ἀφοῦ τὰ ὅρια αὐτῶν εἶναι ὡρισμένα; Δὲν ἔχει σημασίαν ἡ περίοδος αὕτη.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχουσι πολλαὶ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ συζητηθῶσι κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἔχουσιν ἔτι τυπωθῆ. Σήμερον ἔχομεν ἐνταῦθα προχείρους τέσσαρας τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀναγνωσθῶσιν, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά των.

§190ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ ἐδάφιον ιʹ, ὑπάρχει νομίζω, τροπολογία, σχετικὴ μὲ τὴν ἐπαρχίαν Ἰθάκης.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει τροπολογία τῶν βουλευτῶν Κραναίας κυρίων Βενιεράτου, Σβορώνου καὶ Λουκάτου, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσιν, ἵνα ἐκ τοῦ ἐδαφίου ιʹ τοῦ ἄρθρου 2 ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ τὴν ἐπαρχίαν Ἰθάκης» καὶ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἐδάφιον ιδʹ, ὡς εἶχεν ἐν τῷ ἀρχικῷ νομοσχεδίῳ τὸ ἐδάφιον ιδʹ.

§192Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἔχει ζητήσει δηλαδὴ ἡ ἐπαρχία Ἰθάκης νὰ μὴ περιλαμβάνηται εἰς τὸν νομόν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἀλλ’ εἰς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§194Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Ὡς ἔλεγον χθὲς, ἐποιησάμην σύστασιν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ὑπαχθῇ ἡ ἐπαρχία Ἰθάκης εἰς τὸν νομὸν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Τὴν πρότασιν ταύτην ὑπέβαλον, ὄχι διὰ λόγους προσωπικοὺς, ἤτοι χάριν ἰδίας πολιτικῆς ὠφελείας, διότι τὴν πολιτικὴν θεωρῶ ὡς ὑποχρέωσιν βαρεῖαν καὶ ὡς καθῆκον, καὶ μόνον ὑπείκων εἰς τὴν θέλησιν τῶν συμπολιτῶν μου πολιτεύομαι. Πρὶν ὑποβάλω τὴν σύστασιν ταύτην πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐζήτησα τὴν γνώμην τῶν συμπολιτῶν μου, καὶ τηλεγραφικῶς ἔλαβον πληροφορίας. Ἡ ἐπαρχία Ἰθάκης ἔχει τέσσαρας δήμους, ἐκ τούτων δὲ μόνον ὁ εἷς τῶν δημάρχων ἐζήτησε νὰ ὑπαχθῇ ἡ ἐπαρχία Ἰθάκης εἰς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας, οἱ δὲ λοιποὶ δήμαρχοι ἐθεώρησαν προσφορώτερον νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν νομὸν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ τοῦτο διότι ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Ἰθάκης καὶ Πατρῶν εἶναι καὶ εὔκολος καὶ ταχεῖα, διότι τὸ ἀτμόπλοιον ἀναχωρεῖ ἀπ’ εὐθείας ἐξ Ἰθάκης εἰς Πάτρας. Ἐν τούτοις ἐγὼ, προσχωρῶν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν κυρίων συναδέλφων μου ἐκ Κεφαλληνίας, θυσιάζω τὰς εὐκολίας τῆς πλειονότητος τῶν συμπολιτῶν μου. Πράττω δὲ τοῦτο διὰ δύο λόγους. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι παρατήρησις, ἥτις μοὶ ἐγένετο ἐκ μέρους συναδέλφου ἐκ Πατρῶν, ὅτι θὰ πολλαπλασιασθῇ ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ὑπηρεσία τῆς Νομαρχίας Ἀχαΐας, ὥστε θὰ χρειασθῇ πρόσθετον προσωπικὸν, καὶ ἑπομένως αὔξησις δαπάνης· ὁ δεύτερος λόγος, ὁ καὶ σπουδαιότερος, εἶναι ὁ λόγος ὁ ἱστορικὸς, εἶναι ὁ σύνδεσμος, ὁ ὁποῖος συνέδεσε τὴν τύχην τοῦ Ἰθακησίου λαοῦ μὲ τὴν τύχην τοῦ λαοῦ τῆς Κεφαλληνίας. Συνεπῶς ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν τῶν κυρίων συναδέλφων ἐκ Κραναίας.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν κυρίων Βουλευτῶν Κραναίας, ὅπως ὑπαχθῇ ἡ Ἰθάκη εἰς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπάρχει τετυπωμένη καὶ ἡ τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ Λευκάδος κ. Βαλαωρίτου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἡ παράγραφος εʹ τοῦ ἄρθρου 2 τροπολογεῖται, ἀπαλειφομένων τῶν λέξεων «καὶ τὴν ἐπαρχίαν Λευκάδος». Ἐκ τῆς παραγράφου ιγʹ ἀπαλείφονται αἱ λέξεις «πλὴν τῆς Λευκάδος», πρὸ δὲ τῶν λέξεων «καὶ τὴν ἐπαρχίαν Παξῶν» προστίθενται αἱ λέξεις «τὴν ἐπαρχίαν Λευκάδος».

§196ΠΕΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Πρὸ μικροῦ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ἵνα ἡ Ἰθάκη μὴ ἀποχωρισθῇ τῆς Κεφαλληνίας. Ἔρχομαι καὶ ἐγὼ, ὡς ἀντιπρόσωπος ἑτέρας Ἰονίου νήσου, νὰ παρακαλέσω πρῶτον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, δεύτερον τοὺς δύο συναδέλφους καὶ τρίτον ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν, νὰ δεχθῶσιν, ὅπως ἡ Λευκὰς ὑπαχθῇ εἰς τὴν Νομαρχίαν Κερκύρας. Πρὸ ἐτῶν πολλῶν, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ 1866, ἐπὶ ἕν μόνον ἔτος κατηργήθη τὸ Πρωτοδικεῖον Λευκάδος, καὶ ἡ Λευκὰς ὑπήχθη καὶ διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς εἰς τὴν Κέρκυραν...

§197ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πότε ἐπανῆλθε τὸ Πρωτοδικεῖον;

§198ΠΕΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Εἰς τὰ 1867... Συνεπῶς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν καὶ πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1899, ὅτε ἡ Λευκὰς ἐγένετο ἐπαρχία, πάντοτε διοικητικῶς ἀνήκομεν εἰς τὴν Νομαρχίαν Κερκύρας. Κατὰ τὸ πρῶτον σχέδιον τοῦ νόμου ἡ Λευκὰς εἶχεν ὑπαχθῆ εἰς τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν παρεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἵνα ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστὼς, δηλαδὴ εἰς τὸν νομὸν Κερκύρας· τὴν ἑσπέραν δ’ ἐκείνην ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπήντησεν «εὐχαρίστως», ἀλλὰ τὴν ἑπομένην εἶδον ἑτέραν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἀντὶ νὰ ὑπαχθῶμεν εἰς Μεσολόγγιον, ὑπαγόμεθα εἰς Πάτρας. Τότε, κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν, ἥν ταύτην τὴν στιγμὴν συζητοῦμεν, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ θελήσῃ ν’ ἀποχωρίσῃ τὰς δύο ἀδελφὰς ἔπειτα ἀπὸ συμβίωσιν ἑνὸς αἰῶνος. Καὶ πρὸ καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν πάντοτε εἰς τὴν Κέρκυραν ὑπηγόμεθα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου.

§199Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐφρόνουν, ὅτι ἡ Λευκὰς προσήκει νὰ ὑπαχθῇ μᾶλλον εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν, καὶ οὐχὶ εἰς ἄλλον τόπον. Ἐφρόνουν δὲ τοῦτο οὐχὶ ἐκ γνώσεως τῶν τοπικῶν περιστάσεων, οὔτε ἐκ μελέτης τῶν γνωμῶν ἢ τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν κατοικούντων τὴν Λευκάδα, ἀλλὰ διότι ἡ Λευκὰς παράκειται τῇ Στερεᾷ Ἑλλάδι. Διὰ τοῦτο ἐνέγραψα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἡ Λευκὰς νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς μοὶ εἶπεν, ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ ὑπαχθῇ ἡ Λευκὰς εἰς τὰς Πάτρας· ἀμέσως μετέβαλον γνώμην, καὶ ἐτροποποίησα τὸ νομοσχέδιον, ἐγγράψας εἰς αὐτό, ὅπως ἡ Λευκὰς ὑπαχθῇ εἰς τὰς Πάτρας. Ὁ κύριος Βαλαωρίτης φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν Κέρκυραν. Δὲν γνωρίζω, τί φρονεῖ ὁ κύριος Φίλιππας...

§200Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Εἶπον καὶ προχθές, ὅτι λόγοι πολιτικοὶ ἐπιβάλλουσι νὰ ὑπαχθῇ ἡ Λευκὰς εἰς τὴν Κέρκυραν· ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποστάσεως. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει σημασίαν.

§201Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε καλὸν εἶναι ν’ ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§202ΠΕΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ὁ νομὸς Κερκύρας εἶναι μικρότερος τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, δὲν ὑπάρχει δὲ ἀμφιβολία, ὅτι, ἐὰν μεταβαίνωμεν εἰς Πάτρας, βεβαίως θὰ ἔχωμεν πολλὰς δυσκολίας πρὸς ταχεῖαν διεκπεραίωσιν τῶν ὑποθέσεών μας ἕνεκα τοῦ μεγάλου ὄγκου τῶν ὑποθέσεων τῶν διεξαγομένων ὑπὸ τῆς Νομαρχίας Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἐνῷ ὁ νομὸς Κερκύρας εἶναι μικρότερος.

§203Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ γνώμη αὕτη εἶναι ὀρθή. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἀντιστῶ εἰς αὐτήν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι εὐπρεπέστερον ν’ ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§204ΠΕΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην σας, ἀλλὰ ζητῶ τὴν συνδρομήν σας.

§205Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Διερμηνεύων τὸν πόθον τῆς ἐπαρχίας Κυθήρων, τὸν ὁποῖον αὕτη ἐξεδήλωσε καὶ διὰ ψηφισμάτων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀμφοτέρων τῶν δήμων, θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑπαγάγῃ τὴν ἐπαρχίαν Κυθήρων διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς εἰς τὸν νομὸν Ἀττικῆς, διότι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦσι πρὸς τοῦτο, εἶναι σπουδαιότατοι. Ἡ νῆσος τῶν Κυθήρων ἔχει συγκοινωνίαν μόνον μὲ τὸν Πειραιᾶ, δὲν ὑπάρχει δὲ πλέον ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Κυθήρων καὶ Ναυπλίου, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἄλλοτε· θὰ ἦναι ἑπομένως ἀδίκημα διὰ τὴν ἐπαρχίαν Κυθήρων νὰ ὑπαχθῇ πάλιν εἰς τὴν Ἀργολίδα.

§206Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τὴν ἐπαρχίαν Ἰθάκης, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§208ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἐπαναφέρονται εἰς τὴν ζωὴν τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια...

§209Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§210ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Διότι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι ἐφαρμόσιμος, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ καὶ νόμος περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων.

§211Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὔριον θὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§213ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ ἄρθρον 6, κατὰ τὸ διανεμηθὲν εἰς τοὺς Βουλευτὰς νομοσχέδιον, περιέχει καὶ πρῶτον ἐδάφιον. Ἀπηλείφθη τὸ ἐδάφιον τοῦτο; — διότι δὲν τὸ ἤκουσα ἀναγινωσκόμενον.

§214Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπηλείφθη τὸ πρῶτον ἐδάφιον, διότι ἦτο ἐσφαλμένον, καὶ ἐτυπώθη ἐκ νέου τὸ νομοσχέδιον ἄνευ τοῦ πρώτου ἐδαφίου. Τὸ ἄρθρον 6 νῦν ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν ἑκάστῃ Νομαρχίᾳ διορίζονται εἷς γραμματεύς, ἔχων βαθμὸν τμηματάρχου βʹ τάξεως, ὅστις πρὸς τοῖς ἄλλοις θέλει ἀναπληροῖ τὸν νομάρχην, ἀπόντα ἢ κωλυόμενον, εἷς ὑπογραμματεύς, ἔχων βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως, εἷς πρωτοκολλητής, ἔχων βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραφέως βʹ τάξεως, δύο γραφεῖς ἐπὶ βαθμῷ ὑπουργικοῦ γραφέως γʹ τάξεως, καὶ εἷς κλητήρ.»

§215ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τίποτε ἄλλο;

§216Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τίποτε.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πεταλᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6.

§218Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν· ἂν ὁ γραμματεύς, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ βαθμὸν τμηματάρχου βʹ τάξεως, θὰ ἔχῃ καὶ τὰ προσόντα τμηματάρχου βʹ τάξεως, ἢ θὰ ἔχῃ τὰ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον προσόντα.

§219Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἔχῃ τὰ προσόντα τοῦ τμηματάρχου βʹ τάξεως.

§220Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ὡς πρὸς τοὺς γραφεῖς, κύριε Πρόεδρε, γίνεται μεταβολή τις;

§221Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι· μένουσιν ὅπως εἶναι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7).

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§223ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ἐπιβάλλεται ὑποχρέωσις εἰς τὸν νομάρχην, τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ. Ὑποχρεοῦται δηλονότι ὁ νομάρχης νὰ κάμνῃ περιοδείαν κατ’ ἔτος ἐν ἑκάστῃ τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ (ἐξακολουθεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ ὁμιλῇ περὶ ἐπαρχιῶν, ἐνῷ ταύτας καταργεῖ)· ὁρίζει δὲ τὸ ἄρθρον νὰ γίνηται ἡ περιοδεία κατὰ τοὺς μῆνας Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον, καὶ νὰ ὑποβάλλῃ ἔκθεσιν ὁ νομάρχης περὶ τῶν ἐκ τῆς περιοδείας ἐντυπώσεών του.

§224Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον.

§225ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχετε τὸ παλαιὸν νομοσχέδιον, κύριε Ποταμιᾶνε.

§226ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Καὶ εἰς τὸ νέον νομοσχέδιον, τὸ ἀνατυπωθὲν, τὸ αὐτὸ περιέχεται. Ἐπαρχίας τὸ νομοσχέδιον ἐννοεῖ τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας; Ἀλλ’ αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι, εἰς τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ περιοδεύῃ ὁ νομάρχης, δὲν ἔχουσι πρωτευούσας, εἰς ἃς νὰ μεταβῇ, ὡς θέλει τὸ νομοσχέδιον. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ὑπάρχουσι πρωτεύουσαι, ἐρωτῶ, ὀφείλει ὁ νομάρχης νὰ περιοδεύῃ ὅλους τοὺς δήμους;

§227Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως.

§228ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ τότε δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὸν νομάρχην οὔτε ἡ ἀμοιβὴ τῶν τριακοσίων δραχμῶν, οὔτε ὁ πρὸς ἐπιθεώρησιν τασσόμενος χρόνος, καθ’ ὃν ὑποχρεοῦται νὰ κάμῃ τὴν περιοδείαν. Διὰ νὰ κάμῃ π. χ. περιοδείαν εἰς νομὸν ἔχοντα 30 δήμους, δὲν τῷ ἀρκοῦσιν οἱ δύο μῆνες, οἱ τασσόμενοι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐκτὸς ἐὰν νομοθετῶμεν διὰ νὰ μὴ ἐφαρμόζηται ὁ νόμος· διότι, ἐὰν τὸ ἀφήσητε ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ δὲν ἐκτελῆται, τότε διατὶ νὰ ὑποχρεῶται ὁ νομάρχης νὰ ὑποβάλλῃ ἔκθεσιν; Ὑποθέσατε, ὅτι ὁ νομάρχης πρέπει νὰ κάμῃ περιοδείαν εἰς τὸν νομὸν Ἀττικῆς· ἔχει νὰ μεταβῇ εἰς τόσους δήμους. Ἐπίσης εἰς τὸν νομὸν Ναυπλίας. Πρέπει νὰ περιέλθῃ ὅλα τὰ χωρία, ἢ τουλάχιστον τοὺς δήμους καὶ δὴ τὰς πρωτευούσας αὐτῶν;

§229Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνόησα ὅσα λέγετε. Ἀλλὰ σᾶς κάμνω μίαν παρατήρησιν. Αἱ ἐπαρχίαι εἶναι τμήματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸν νομόν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν, εἶναι, ὁ νομάρχης νὰ μὴ μένῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, τὰς Ἀθήνας π. χ., καὶ νὰ γράφῃ, ὅτι ἐτελείωσε τὴν περιοδείαν, ἀλλὰ νὰ ἐπισκέπτηται πράγματι ὅλας τὰς ἐπαρχίας, δηλ. τὰ τμήματα τῶν νομῶν, ἢ τὰς πρωτευούσας ὅλων τῶν δήμων ἑκάστου νομοῦ.

§230ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κατ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν ἡ διάταξις· διότι ἀρκεῖ νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια τῆς μιᾶς ἐπαρχίας καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἄλλην, καὶ εἶτα νὰ γράψῃ, ὅτι ἐτελείωσε τὴν περιοδείαν του.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται).

§232Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συγκατατεθῇ νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ τελευταία περίοδος τοῦ ἄρθρου, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς νομάρχας νὰ κατοικῶσιν ἐντὸς τῆς Νομαρχίας, ὅταν ἡ Νομαρχία ἦναι δημόσιον κατάστημα. Διότι ἡ τοιαύτη διάταξις συντελεῖ εἰς τὸ νὰ ὑποβιβάζῃ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ νομάρχου τοὐλάχιστον κατὰ 150 δραχμὰς τὸν μῆνα, καθόσον, ὅταν τὰ νομαρχιακὰ καταστήματα δὲν ἦναι κατάλληλα πρὸς κατοικίαν, οἱ νομάρχαι εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἐνοικιάζωσιν ἰδίαν οἰκίαν, ἀνάλογον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν, τὴν ὁποίαν τοῖς ἐπιβάλλει τὸ ἀξίωμα. Νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησίς μου αὕτη εἶναι ἀξία τῆς προσοχῆς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ μελετήσῃ ταύτην καὶ νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§233Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τοὺς νομάρχας πρέπει νὰ δίδηται ἰδιαίτερον ποσὸν χρηματικὸν δι’ ἐνοίκιον τῆς κατοικίας των.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10). Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§235Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ ἄρθρῳ 11, παρακαλῶ, ἡ φράσις «τέσσαρα πρῶτα μέρη» νὰ μεταβληθῇ εἰς «τρία πρῶτα μέρη». Ἑπομένως τὰ στοιχεῖα τῶν μερῶν αὐτῶν θὰ ἦναι Αʹ, Βʹ καὶ Γʹ, ἀφαιρουμένου τοῦ μέρους Δʹ, καὶ τὰ μέρη θὰ ἦναι τρία, ἀπαλειφομένου τοῦ Δʹ. Ἐπίσης, ἀντὶ «τὰ ἄρθρα 1 μέχρι 12», νὰ τεθῇ: «τὰ ἄρθρα 1 μέχρις 11».

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 11 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Καταργοῦνται τὰ ἄρθρα 1 μέχρις 11, συμπεριλαμβανομένου, τὰ ἀποτελοῦντα τὰ τρία πρῶτα μέρη Αʹ, Βʹ καὶ Γʹ τοῦ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους ͵ΒΧΔʹ νόμου τῆς 8 Ἰουλίου 1899.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§237Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ περίοδος ἡ ἀρχομένη ἀπὸ τῶν λέξεων «καὶ ἐπανάγονται ἐν ἰσχύϊ» προτείνω ν’ ἀπαλειφθῇ· ἑπομένως θ’ ἀπαλειφθῶσιν οἱ ἑξῆς στίχοι (ἀναγινώσκει): «καὶ ἐπανάγονται ἐν ἰσχύϊ πᾶσαι αἱ περὶ Ἐποπτικῶν Συμβουλίων καὶ ἐπιθεωρητῶν διατάξεις τοῦ ͵ΒΤΜΘʹ νόμου τῆς 3 Σεπτεμβρίου 1895, αἱ διὰ τοῦ ͵ΒΧΔʹ νόμου τῆς 8 Ἰουλίου 1899 καταργηθεῖσαι.»

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, μετὰ τὴν διαγραφὴν τῆς εἰρημένης περιόδου, τὸ ἄρθρον 12 ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Καταργοῦνται ὡσαύτως καὶ τὰ ἐν τοῖς διὰ τοῦ ͵ΒΧΔʹ νόμου τῆς 8 Ἰουλίου 1899 σχηματισθεῖσι, διὰ τῆς ἀνωτέρω δὲ διατάξεως τοῦ ἄρθρου 1 καταργουμένοις νέοις νομοῖς ἱδρυθέντα Ἐποπτικὰ Συμβούλια, καὶ αἱ ἐν τοῖς καταργουμένοις νομοῖς προστεθεῖσαι θέσεις ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ πᾶσαι αἱ ἐναντίαι διατάξεις τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ εἰρημένου νόμου.»

§239ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν θέλω νὰ ζητήσω. Μετὰ τὴν τροποποίησιν ταύτην ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας τῶν ἐπιθεωρητῶν θὰ ἐπανέρχηται βεβαίως εἰς τὸ πρώην καθεστώς.

§240Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ προσθέσω ἄρθρον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἐτροποποιήθη).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13...

§242Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω νὰ ψηφισθῇ ὡς ἄρθρον 13 τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ παρὰ τοῖς Ἐποπτικοῖς Συμβουλίοις ἐπιθεωρηταὶ ἔχουσι βαθμὸν καὶ μισθὸν τμηματάρχου βʹ τάξεως, διορίζονται δὲ διὰ Β. Διατάγματος, τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ. Ἐν τοῖς νομοῖς Ζακύνθου καὶ Ἄρτης δὲν διορίζονται ἴδιοι ἐπιθεωρηταί, ἐκπληροῦσι δὲ τὰ καθήκοντα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἐν Ζακύνθῳ ὁ παρὰ τῷ Ἐποπτικῷ Συμβουλίῳ Κεφαλληνίας ἐπιθεωρητής, ἐν δὲ τῷ νομῷ Ἄρτης ὁ παρὰ τῷ Ἐποπτικῷ Συμβουλίῳ Κερκύρας. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 39 τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ τῆς 3 Δεκεμβρίου 1895 ἰσχύει καὶ ἐπὶ τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων τοῦ νομοῦ Ζακύνθου καὶ Ἄρτης.» Εἶναι τὸ αὐτὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ.

§243ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Νομίζω ὅτι περὶ βοηθῶν ἐπιθεωρητῶν δὲν γίνεται λόγος.

§244Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει ἄρθρον ἰδιαίτερον περὶ αὐτῶν, τὸ ὁποῖον θέλω προτείνει εἰς τὴν Βουλήν.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ πρέπει προηγουμένως νὰ ψηφισθῇ αὐτό.

§246Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὡς ἄρθρον 13.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νέον ἄρθρον 13, ὡς ἀνεγνώσθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§248Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ ὡς ἄρθρον 14 νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν τοῖς νομοῖς Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας, Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, Λαρίσης, Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, καὶ Λακωνίας ἐπιτρέπεται, ἵνα διὰ Β. Διατάγματος, τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, διορισθῇ εἷς ἐν ἑκάστῳ νομῷ βοηθὸς ἐπιθεωρητοῦ ὡς ἐπιθεωρητὴς βʹ τάξεως, ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ τάξεως. Ἐπιθεωρηταὶ βʹ τάξεως δύνανται νὰ διορισθῶσι καὶ ἐκ πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων οἱ διδάξαντες ἐπὶ πλήρη δεκαετίαν, ἐὰν κριθῶσι δόκιμοι μετὰ τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 38 τοῦ ͵ΒΤΜΘʹ νόμου δοκιμασίαν.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ νέον ἄρθρον 14, ὡς ἀνεγνώσθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ).

§249ΣΠ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει τροπολογία ἰδική μου εἰς τὸ ἄρθρον 13.

§250ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀνεγνώσθη ἀκόμη.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν προσθήκην τῶν δύο νέων ἄρθρων τὸ ἄρθρον 13 τοῦ νομοσχεδίου γίνεται ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§252Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 σκοπῶ νὰ προτείνω τροπολογίαν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§253ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παράγραφος αὕτη ὁμιλεῖ περὶ Ἐπισκόπων. Δὲν φρονεῖ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλῇ καὶ περὶ Ἐπισκόπων;

§254Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πρὸ τῆς τρίτης συζητήσεως θὰ ὑποβληθῇ τροποποίησις ἐπεξηγηματική. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κατὰ τὴν νέαν τάξιν ἄρθρον 15 τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει).

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 14 τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνει τὴν θέσιν ἄρθρου 16. (Ἀναγινώσκεται).

§256ΜΙΛΤ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Μετὰ τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ τέσσαρες νομοὶ Κερκύρας, Ἄρτης, Ζακύνθου καὶ Κεφαλληνίας ἔχουσι δύο Ἐπιθεωρήσεις, τὸ τελευταῖον τοῦτο ἄρθρον παρέλκει, διότι δὲν ὑπάρχουσιν ἐπιθεωρηταί.

§257ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κατὰ τὴν νέον τάξιν ἄρθρον 16 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει).

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Αὔριον θὰ ἔχωμεν πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸ νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως καὶ καταργήσεως Οἰκονομικῶν τινων Ἐφοριῶν καὶ θέσεων ἐφοριακῶν ὑπαλλήλων, καὶ τὰ λοιπὰ ὡς ἔχουσι.

§259ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀνατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, ὡς ἐτροποποιήθη.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινέσει τῆς Βουλῆς λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 3 π. μ. τῆς ἐπιούσης).