1904.04.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49

τῆς 24 Ἀπριλίου 1904.

(Σάββατον).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Χατζίσκου).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρα 10 καὶ 50′ π. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§2Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν τῇ δευτέρᾳ σελίδι τῶν πρακτικῶν ἀναγράφονται τὰ λεχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ ἐπὶ ἐπερωτήσεως, ἣν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς κ. Ῥοῦφος ἀπηύθυνε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, περὶ ναυτῶν τινων, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ τοῦ πλοίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι τεταγμένοι· ἀλλ’ ἡ ἀναγραφὴ δὲν εἶναι ἀκριβής. Ἀναγράφεται εἰς τὰ πρακτικὰ (ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Θ. Π. Δηλιγιάννης εἶπεν, ὅτι ἐπὶ τῆς τελευταίας ταύτης ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ῥούφου πρέπει νὰ δοθῶσιν ἐξηγήσεις, ἵνα πληροφορηθῇ ἡ Βουλή, πῶς συμβαίνει τοιοῦτον ἄτοπον». Δὲν εἶπον τοῦτο. Ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ῥούφου παρετήρησα, ὅτι ἡ τάξις πρέπει νὰ τηρῆται πανταχοῦ καὶ πάντοτε, διότι δὲν εἶναι τακτικὸν νὰ ἀναγράφωνται εἰς τὰς μισθοδοτικὰς καταστάσεις ὡς παρόντες ἐπὶ τοῦ πλοίου ναῦται, οἵτινες ὑπηρετοῦσιν ἀλλαχοῦ.» Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά. Ἀλλὰ προσέτι ἐν τῇ ὀγδόῃ σελίδι, γενομένης μνείας τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνα εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μονοπωλίας τῆς πυρίτιδος καὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ἀναγράφεται, ὅτι «λεπτομερῶς ὁμιλήσας ἀντέκρουσα τὸ νομοσχέδιον, ὡς μὴ παρέχον ἀσφαλεῖς πόρους εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης». Δὲν εἶπον, ὅτι οἱ πόροι δὲν εἶναι ἀσφαλεῖς· εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ μονοπωλίας ἐκρηκτικῶν ὑλῶν «δὲν παρέχει ἀσφαλῆ ἔσοδα εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης», καὶ διὰ τοῦτο ἀντέκρουσα αὐτό.

§3ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐν σελίδι τετάρτῃ, προκειμένου περὶ τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα περὶ τῶν ἐν Φιλιατροῖς φαρμακείων, παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις «ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν» αἱ λέξεις «νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν». Ἐπίσης ἐν τῇ αὐτῇ σελίδι καὶ ὀλίγον κατωτέρω ἀναγράφεται, ὅτι ἐπηρώτησα τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὴν κατάργησιν Ὑποθηκοφυλακείου ἐν Γόρτυνι. Δὲν εἶπον περὶ Ὑποθηκοφυλακείου Γόρτυνος, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐν Φιλιατροῖς Ὑποθηκοφυλακείου.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀντελήφθη καλῶς ὁ πρακτικογράφος. Θὰ γείνωσιν αἱ δέουσαι διορθώσεις. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Οἱ κάτοικοι Τρικκάλων διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν ὑπὸ τοῦ κυρίου Γιαννακίτσα ὑποβληθεῖσαν πρότασιν νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐπιβολῆς δασμοῦ ἐπὶ τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου σίτου». Τὴν αὐτὴν παράκλησιν διαβιβάζει διὰ τηλεγραφήματός του ὁ γεωργικὸς λαὸς Λαρίσης.

§5ΗΛ. ΜΠΑΣΔΕΚΗΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ αὕτη.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Γ. Δημόπουλος, κατάδικος ἐν ταῖς φυλακαῖς Παλαμηδίου, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν παρακαλεῖ νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ βασιλικὴ χάρις. Ὁ βουλευτὴς Καλαμῶν κ. Δαμηλάτης ὑποβάλλει ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τίνα λόγον ἐν τῷ ἄρθρῳ 40 τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ὁ ἀριθμὸς τῶν Μοιραρχιῶν ὁρίζεται κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 16, ἀντὶ τῶν ἤδη ὑπαρχουσῶν 26, διότι ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὐδαμοῦ ἀναφέρεταί τι σχετικόν.» Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς ὑποβάλλει σύστασιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐγκρίνῃ ταχέως τὸν ὑπὸ τοῦ νομομηχανικοῦ Μεσσηνίας ὑποβληθέντα αὐτῷ προϋπολογισμὸν δαπάνης πρὸς ἐπισκευὴν καὶ διαπλάτυνσιν τῆς ἐν Καλάμαις ἐπὶ τοῦ χειμάρρου Νέδοντος γεφύρας Σταματελάκη, ἥτις συνδέει τὴν δημοσίαν ὁδὸν Καλαμῶν–Τριπόλεως καὶ δι’ ἧς ἀποκλειστικῶς ἐνεργεῖται ἡ κυκλοφορία τῶν ἁμαξῶν καὶ ὑποζυγίων, διότι ἐκ τῆς μεγάλης χρήσεως τὸ ξύλινον αὐτῆς κατάστρωμα κατεστράφη σχεδὸν, καὶ διατρέχουσι κίνδυνον οἱ διαβαίνοντες, τὸ δὲ πλάτος αὐτῆς δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας.» Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§7ΗΛ. ΜΠΑΣΔΕΚΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ τηλεγράφημα τοῦ γεωργικοῦ λαοῦ Λαρίσης.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι περιττόν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι γνωστόν, κύριε Βουλευτά, τὸ ζήτημα.

§10ΑΘΩΣ ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κρίνω καθῆκόν μου ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλήν, μεθ’ ὅσα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, ὅτι προχθὲς ἐτέθη τέρμα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, τὰς διεξαχθείσας μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Πύλης πρὸς διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος τῆς ἱκανοποιήσεως διὰ τὰ ἐν Σμύρνῃ συμβάντα τῆς 10 Ἀπριλίου. Ὁ ἀναπληρωτὴς τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Σμύρνης Ἀσὴμ βέης, μεταβὰς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Προξενεῖον, ἐξέφρασε πρὸς τὸν διευθύνοντα τὸ Γενικὸν Προξενεῖον κ. Παπαγεωργιάδην, τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου προαχθέντος εἰς τὴν θέσιν τοῦ Γενικοῦ Προξένου καὶ διπλωματικοῦ πράκτορος ἐν Κεττίγνῃ, τὴν λύπην τῶν Ὀθωμανικῶν ἀρχῶν διὰ τὰ γεγονότα τῆς 10 Ἀπριλίου. Προσέθεσε δὲ, ὅτι ἡ ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ἀφιχθεῖσα ἐπιτροπὴ προβαίνει εἰς ἀνακρίσεις πρὸς τιμωρίαν τῶν ἐνόχων. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τούτων ἐπανελήφθησαν αἱ σχέσεις μεταξὺ τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Σμύρνης καὶ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Ἀϊδινίου, ἐθεωρήθη δὲ τὸ ἐπεισόδιον ὡς λῆξαν. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις προέτεινε τὴν λύσιν ταύτην πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὴν 21 Ἀπριλίου (τὴν παρελθοῦσαν Τετάρτην), ἐδήλωσε δὲ, ὅτι, ἐπιθυμοῦσα νὰ διατρανώσῃ τὰ φιλικὰ αὑτῆς αἰσθήματα πρὸς τὴν Ἑλλάδα, προτείνει τὴν λύσιν ταύτην πρὶν ἢ ἔτι ἐξακριβωθῶσι τὰ γεγονότα ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν ἔκρινεν ἀναγκαῖον ν’ ἀποστείλῃ εἰς Σμύρνην, καὶ μολονότι αἱ παραστάσεις τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ ἦσαν ἀντίθετοι πρὸς τὰς ἀφηγήσεις τῶν προξενικῶν ἡμῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ἀνεκοινώσαμεν πρὸς τὴν Πύλην. Ἐποιήσατο δ’ ἐν ταὐτῷ ἔκκλησιν ἡ Πύλη πρὸς τὴν σύνεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι, προτείνουσα νὰ τεθῇ ἀμέσως καὶ ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀναβολῆς ἐκποδὼν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπεθύμει ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι περὶ πολλοῦ ποιεῖται τὰς φιλικὰς μετὰ τῆς Ἑλλάδος σχέσεις. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο αὐτῇ, λαμβανούσῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ σπουδαιότατα συμφέροντα τῶν ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ Ἑλλήνων, ν’ ἀποκρούσῃ τὴν λύσιν ταύτην, καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅπως ἀμέσως τὴν ἑπομένην (τὴν προτεραίαν τῆς Βασιλικῆς ἑορτῆς) γείνῃ ἡ ἐπίσκεψις αὕτη, καὶ δοθῶσιν αἱ συμπεφωνημέναι ἐξηγήσεις, δέχεται τὴν προταθεῖσαν λύσιν. Κανονισθέντος τοῦ ζητήματος τῆς ἱκανοποιήσεως, μένει ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος. Ἀμέσως δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπετάθη πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις, καὶ ἐζήτησεν, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον δίδει ἀφορμὴν διαρκῶς εἰς συγκρούσεις μεταξὺ τῶν Ἑλληνικῶν προξενικῶν ἀρχῶν καὶ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν τῆς Τουρκίας, λυθῇ ἄνευ ἀναβολῆς διὰ διαιτησίας, καὶ προσέθεσεν, ὅτι θεωρεῖ ὡς ἐνδεδειγμένον πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος τὸ διαρκὲς διαιτητικὸν Δικαστήριον τῆς Χάγης.

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὶν ἢ προβῶ εἰς τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν σκοπῶ νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας, αἵτινες εἶναι χρησιμώταται, ὅπως ἡ Βουλὴ σχηματίσῃ γνώμην ἐπὶ τῶν γενομένων, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι, κατ’ αὐτόν, ἡ σπουδή, μεθ’ ἧς ἐγένετο καὶ ἐκοινοποιήθη ἡ μετάθεσις τοῦ Γενικοῦ Προξένου Σμύρνης ἀπὸ Σμύρνης εἰς Κεττίγνην, ἦτο καὶ αὕτη ἐκτέλεσις ἀπαιτήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Ὑψηλὴ Πύλη ἀπηύθυνε, καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ὁποίας ἔστερξε νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Καὶ τῷ ὄντι ἡ σπουδὴ ἦτο κατάδηλος, διότι τὴν 22 Ἀπριλίου προεκλήθη Βασιλικὸν Διάταγμα, δι’ οὗ μετετίθετο εἰς Κεττίγνην ὁ Γενικὸς Πρόξενος Σμύρνης κύριος Ἀντωνόπουλος. Τὴν αὐτὴν ἡμέραν πρὶν ἢ δημοσιευθῇ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τὸ Διάταγμα, καὶ ἐνῷ ἡ πρᾶξις τῆς μεταθέσεως τοῦ κυρίου Ἀντωνοπούλου δὲν ἦτο ἔτι ἀρτία, διότι ἀρτία ἤθελε κατασταθῇ μόνον μετὰ τὴν δημοσίευσιν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔσπευσε τηλεγραφικῶς νὰ ἀναγγείλῃ τοῦτο εἰς τὴν Ὑψ. Πύλην καὶ εἰς τὸν διορισθέντα ἀναπληρωτὴν τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου. Ὡσαύτως ὀφείλω νὰ παρατηρήσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὁ κ. Ἀντωνόπουλος δὲν προεβιβάσθη Πολιτικὸς Πράκτωρ, ὡς ἔλεγε πρὸ μικροῦ πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, διότι ἔλαβε θέσιν Γενικοῦ Προξένου, ἣν εἶχε καὶ ἐν Σμύρνῃ, εἰς ταύτην δὲ προσετέθη ὁ ἐπίτιμος βαθμὸς τοῦ Πολιτικοῦ Πράκτορος, κατὰ τὰ δημοσιευθέντα ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων· ἑπομένως δὲν ἐγένετο πρᾶξίς τις, ἡ ὁποία παρέχει ἀμοιβὴν εἰς τὸν κ. Ἀντωνόπουλον.

§12Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Μοὶ ἐπιτρέπετε; Δὲν ὑπάρχει θέσις Πολιτικοῦ Πράκτορος, ὑπάρχει μόνον θέσις Γενικοῦ Προξένου, δίδεται δὲ ἐπὶ τιμῇ, εἴτε ἐπὶ αὐξήσει μισθοῦ, καὶ ὁ ἐπίτιμος βαθμὸς τοῦ Πολιτικοῦ Πράκτορος.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ ἐγνώριζον, καὶ διὰ τοῦτο ἠπόρησα, ὅτε εἴπετε, ὅτι προεβιβάσθη Πολιτικὸς Πράκτωρ. Ἡ ἀκριβολογία ἥρμοζεν εἰς ὑμᾶς, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὰ λαβόντα χώραν ἐν Σμύρνῃ κατὰ τὴν 10 Ἀπριλίου, τὰ ὁποῖα ὠνομάσθησαν ὑπὸ τῆς δημοσιογραφίας «ἐπεισόδιον τῆς Σμύρνης», ταῦτα εἶχον ἀφορμὴν τὴν διάρρηξιν τῶν σφραγίδων, τὰς ὁποίας ἡ Τουρκικὴ ἀρχὴ εἶχεν ἐπιθέσει ἐπί τινος ἐμπορικοῦ καταστήματος πολίτου Ἕλληνος ἐν Σμύρνῃ· εἶχον ὡσαύτως ἀφορμὴν τὴν κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς Ἑλληνικῆς ἀρχῆς ἐπίθεσιν τοῦ ἀστυνόμου Σμύρνης, βοηθουμένου ὑπὸ στρατιωτῶν, προσέτι δὲ τὴν προσβολὴν τὴν γενομένην κατ’ ἀντιπροσώπου τοῦ Ἕλληνος Προξένου καὶ τὴν κακοποίησιν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς ὁ ὑποπρόξενος ὑπέστη καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ μεταβάντες εἰς τὸ κατάστημα τοῦ ἐμπόρου, τοῦ πολίτου Ἕλληνος. Ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ αἰτία πασῶν τούτων τῶν πράξεων ἦτο τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὸ Γενικὸν Προξενεῖον νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν βίαν, διὰ ν’ ἀναιρέσῃ πράξεις, τὰς ὁποίας ἡ Ὀθωμανικὴ ἀρχὴ εἶχε διαπράξει, ὅπως ἀναγκάσῃ τὸν πολίτην Ἕλληνα νὰ ὑποβληθῇ εἰς φόρον ἐπιτηδεύματος, τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχεν ἀναγνωρίσει ὡς νομίμως ἐπιβαλλόμενον. Διὰ τοῦτο ἡ πρώτη ἐπιθυμία, ἡ ὁποία γεννᾶται ἐν ἐμοί, εἶναι νὰ ζητήσω νὰ μάθω, ποῖαι ἦσαν αἱ ὁδηγίαι, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τὴν Προξενικὴν ἀρχὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ὁποίων ὁ Γενικὸς Πρόξενος ἐν Σμύρνῃ ἀπέστειλε τὸν γραμματέα τοῦ Προξενείου, τὸν διερμηνέα αὐτοῦ καὶ τοὺς καβάσηδες τοῦ Προξενείου, ἵνα προβῶσιν εἰς τὰ μέτρα, εἰς τὰ ὁποῖα προέβησαν. Διὰ τοῦτο ἡ πρώτη ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι καὶ τὴν ὁποίαν δηλῶ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ν’ ἀποβλέψῃ εἰς αὐτήν, εἶναι νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «τὰ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1904 μέχρι τοῦδε ἐπισταλέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἔγγραφα καὶ τηλεγραφήματα πρὸς τὸ ἐν Σμύρνῃ Γενικὸν Προξενεῖον τῆς Ἑλλάδος, δι’ ὧν ἐδίδοντο αὐτῷ ὁδηγίαι περὶ τῆς στάσεως καὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ κατὰ ἐνδεχομένην περίπτωσιν, καθ’ ἥν ἡ τοπικὴ ἀρχὴ ἤθελε προβῆ εἰς μέτρα καταναγκασμοῦ τῶν Ἑλλήνων πρὸς πληρωμὴν τοῦ εἰρημένου φόρου ἐπιτηδεύματος.» Τῆς πληροφορίας ταύτης ἔχω ἀνάγκην, διὰ νὰ σχηματίσω πεποίθησιν, ἂν εἶναι ἀκριβῆ τὰ διαδοθέντα καὶ δημοσιευθέντα ὑπὸ ἐφημερίδων περὶ τῶν ὁδηγιῶν, αἵτινες περὶ τοῦ θέματος τούτου ἐδόθησαν εἰς τὸν Γενικὸν Πρόξενον Σμύρνης. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἀρχικὴ αἰτία πάντων τούτων εἶναι ὁ ὑπὸ τῆς Τουρκίας ἐπιβληθεὶς φόρος ἐπιτηδεύματος, τὸν ὁποῖον ἡ Ὑψηλὴ Πύλη ἠξίου νὰ ἐπιβάλῃ καὶ ἐπὶ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, ἐνῷ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐφρόνει καὶ φρονεῖ, ὅτι δὲν ὑπόκεινται εἰς φόρον ἐπιτηδεύματος οἱ πολῖται Ἕλληνες, οὕτω δὲ ὑπάρχει πλήρης διαφωνία γνωμῶν μεταξὺ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης καὶ τῶν Κυβερνήσεων τῆς Ἑλλάδος, διὰ τοῦτο ἔχω ἀνάγκην νὰ μάθω, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ καταθέσῃ προσέτι εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει) «πᾶσαν τὴν μετὰ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικῆς Πρεσβείας ἀλληλογραφίαν, τήν τε ταχυδρομικὴν καὶ τὴν τηλεγραφικὴν, τὴν ἀνταλλαγεῖσαν ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1904 μέχρι τοῦδε, περὶ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος· ἤτοι πάντα τὰ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἔγγραφα, δι’ ὧν ἐδίδοντο ὑπὸ μὲν τοῦ Ὑπουργείου ὁδηγίαι περὶ ἐνεργειῶν ἢ παραστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας παρεκαλεῖτο ἡ Πρεσβεία νὰ προβῇ, ὅπως πείσῃ τὴν Ὑψηλὴν Πύλην νὰ παύσῃ ἀπαιτοῦσα παρὰ τῶν Ἑλλήνων φόρον ἐπιτηδεύματος, ὑπὸ δὲ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας πληροφορίαι περὶ τῶν ὑπ’ αὐτῆς γενομένων ἐνεργειῶν ἢ παραστάσεων.» Χρησιμώτατον θὰ ἦτο, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ καταθέσῃ ὡσαύτως (ἀναγινώσκει), «πάσας τὰς κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα ὑποβληθείσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀναφορὰς ἢ ἐκθέσεις τοῦ Γενικοῦ Προξένου, ταχυδρομικὰς καὶ τηλεγραφικὰς, περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος πραγματευομένας.» Ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου ἄρχονται αἱ διαπραγματεύσεις. Δὲν πρέπει ἐγὼ νὰ ἀφηγηθῶ τὰ γενόμενα κατὰ τὴν δεκάτην Ἀπριλίου ἐν τῇ πόλει τῆς Σμύρνης, καὶ τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ὑψ. Πύλης καὶ οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἤδη ταῦτα γνωστά. Ὀφείλω ὅμως νὰ ἐξακριβώσω λεπτομερέστερον, διὰ νὰ σχηματίσῃ ἡ Βουλὴ γνώμην, τὰ συμβάντα κατὰ τὴν δεκάτην Ἀπριλίου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει) «πάντα τὰ περὶ τῶν διαδραματισθέντων ἐν Σμύρνῃ κατὰ Ἀπρίλιον ἐνεστῶτος ἔτους ἀνταλλαγέντα μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Σμύρνης ἔγγραφα καὶ τηλεγραφήματα, ὡς καὶ τὰ ἀνταλλαγέντα περὶ τούτου ἔγγραφα καὶ τηλεγραφήματα μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας, καὶ μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῶν παρὰ ταῖς ἐν Εὐρώπῃ Αὐλαῖς Πρεσβειῶν τῆς Ἑλλάδος, δι’ ὧν ἀνηγγέλλοντο τὰ γεγονότα, ἢ ἐδίδοντο αὐταῖς ὁδηγίαι περὶ ἐνεργειῶν ἢ παραστάσεων.» Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι διὰ τῆς τροπῆς, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, καὶ διὰ τῆς λύσεως τοῦ δυσαρέστου τούτου ζητήματος, εἰς τὴν ὁποίαν προσεχώρησεν, ἐπετεύχθη ἡ δήλωσις τῆς Ὑψ. Πύλης περὶ τῶν φιλίων αἰσθημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει πρὸς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῆς, ὅπως ταῦτα διατηρηθῶσι καὶ καλλιεργηθῶσι περισσότερον. Ἐπὶ τούτου παρακαλῶ νὰ μὴ ἀξιώσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῇ περισσότερον· ἑπομένως νομίζω, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κρίνωμεν περὶ αὐτοῦ. Ἡ Ὑψ. Πύλη εἶναι Κράτος ἀνεξάρτητον, τὸ ὁποῖον ἔχει δικαιώματα καὶ συμφέροντα· ὁ Ἡγεμὼν τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας διαχειρίζεται ταῦτα, εἰς αὐτὸν δ’ ἀνήκει νὰ χαράξῃ τὴν πολιτείαν, τὴν ὁποίαν θέλει μετέλθει ἀπέναντι ἑκάστου τῶν Κρατῶν. Μέχρι δὲ τῆς 10 Ἀπριλίου δὲν εἶχε δοθῆ ἀφορμή τις, ἵνα μεταβληθῇ ἡ κατάστασις τῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας. Ἐὰν ἐδόθη ἀφορμὴ πρὸς μεταβολήν τινα τούτων κατὰ τὴν 10 Ἀπριλίου, τοῦτο ἰδίως πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, διότι συμφέρον ἔχομεν κατὰ ταύτην τὴν περίοδον, τὴν ὁποίαν διανύομεν, νὰ μὴ δημιουργῶμεν ἄνευ ἀπολύτου ἀνάγκης περιπτώσεις καὶ περιπλοκὰς, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπενέγκωσι διατάραξιν τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς οἱονδήποτε Κράτος, καὶ ἰδίως πρὸς ἐκεῖνα τὰ Κράτη, ἅτινά εἰσιν ὅμορα τῆς Ἑλλάδος. Πρὸς λύσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐχρησίμευσεν ὑπάλληλός τις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ τμηματάρχης κ. Παπαγεωργιάδης. Ὁ κ. Παπαγεωργιάδης ὑπῆρξεν ἄλλοτε ὑπάλληλος ἐν τῷ Γενικῷ Προξενείῳ τῆς Ἑλλάδος ἐν Σμύρνῃ, εἶχε δὲ περιέλθει ἐκεῖ εἰς ὑπηρεσιακὰς δυσχερείας. Δὲν καλοῦμαι νὰ δώσω γνώμην ἐπὶ τῆς πολιτείας του ἐκείνης, ἀλλὰ καὶ ἡ πολιτεία του ἐκείνη εἶναι γνωστὴ ἐν Σμύρνῃ, καὶ αὐτὸς γνωρίζει τὴν Σμύρνην. Ἦτο λοιπὸν σύμπτωσις, ἡ ὁποία δὲν προσεδοκᾶτο, σύμπτωσις, ὁ κ. Παπαγεωργιάδης νὰ εὑρεθῇ ἐν Μιτυλήνῃ, καὶ ἑπομένως νὰ ἦναι εὔκολος ἡ ταχίστη μετάβασις αὐτοῦ εἰς τὴν Σμύρνην — ἐὰν ἀληθεύωσι τὰ διαδιδόμενα, ὅτι ὁ κ. Παπαγεωργιάδης ἦτο εἰς τὴν Μιτυλήνην. — Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ μάθω, διὰ τίνων πράξεων ἐπετράπη εἰς τὸν κ. Παπαγεωργιάδην νὰ καταλίπῃ τὴν ὑπηρεσίαν του ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπετράπη, διότι ὁ κ. Παπαγεωργιάδης ἐζήτησεν ἄδειαν ἀπουσίας, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἔδωκεν αὐτῷ ἄδειαν ἀπουσίας, καὶ διετέλει ἐπ’ ἀδείᾳ ἐν Μιτυλήνῃ, καὶ οὕτως ἐγένετο δυνατὸν νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του καὶ νὰ χρησιμεύσῃ ἐν Σμύρνῃ; Ἢ μήπως ὁ κύριος Παπαγεωργιάδης ἐξετέλει ὑπηρεσίαν, ἀπομακρυνθεὶς ἀπὸ τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ εὑρισκόμενος ἐν Μιτυλήνῃ ἢ ἐν Σμύρνῃ; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «τὰ περὶ τῆς ἀναχωρήσεως ἀπ’ Ἀθηνῶν τοῦ τμηματάρχου κ. Παπαγεωργιάδου σχετικὰ ἔγγραφα, ἤτοι τὴν περὶ χορηγίας ἀδείας ἀπουσίας ἀναφορὰν αὐτοῦ, καὶ τὸ περὶ τούτου ἔγγραφον πρὸς αὐτὸν τοῦ Ὑπουργείου, ἂν ἀπεμακρύνθη τῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπηρεσίας του δι’ ἀδείας ἀπουσίας, ἢ τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, δι’ ἧς παρηγγέλλετο νὰ ἀπέλθῃ τῶν Ἀθηνῶν δι’ ὑπηρεσίαν, ἂν ὄντως ἐν ἀποστολῇ ἐτύγχανεν ὅτε κατέλιπε τὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπηρεσίαν του.» Ὁ κ. Παπαγεωργιάδης, ἕνεκα λόγων ἀναγομένων εἰς τὸ παρελθόν, — τοὺς ὁποίους δὲν καλοῦμαι νὰ ἐξετάσω, — δὲν ἐθεωρεῖτο persona grata τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, διεδόθη δὲ εἰς τὴν πόλιν, ὅτι εἴτε συνεπείᾳ ὁδηγιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴτε ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικὴ Πρεσβεία συνέστησεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας νὰ μὴ προβάλῃ ἀντίρρησίν τινα, ἵνα ἀνατεθῇ ἡ διοίκησις τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Σμύρνης εἰς τὸν κ. Παπαγεωργιάδην, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας μετὰ τῆς φιλόφρονος διαθέσεως, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει αὐτόν, ἔστερξε τὴν σύστασιν ταύτην, καὶ ἐξεδόθη κατὰ συνέπειαν ὁ διορισμὸς τοῦ κ. Παπαγεωργιάδου, ὡς διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Προξενείου τῆς Σμύρνης. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὅλη αὐτὴ ἡ σπουδὴ ἐγένετο διὰ νὰ κατορθωθῇ, ὥστε ὁ μουαβὶν Ἀσὴμ βέης, ἀξιόλογος ὑπάλληλος, τὸν ὁποῖον ἐγνωρίσαμεν ἐν Ἀθήναις ὡς πρέσβυν τῆς Τουρκίας, ὅτε μετέβη εἰς τὸ Γενικὸν Προξενεῖον, εἴτε διὰ νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην του διὰ τὰ συμβάντα τῆς 10 Ἀπριλίου, εἴτε, ὡς ἐν Ἀθήναις λέγουσι, — τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, διότι δὲν τὸ γνωρίζω — διὰ ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὸ Γενικὸν Προξενεῖον, ὅτι ἔστερξεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Πύλης εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Παπαγεωργιάδου εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀναπληρωτοῦ τοῦ Γενικοῦ Προξένου, νὰ κατορθωθῇ, λέγω, νὰ εὕρῃ ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ Γενικοῦ Προξένου τὸν κ. Παπαγεωργιάδην, καὶ οὐχὶ τὸν κ. Ἀντωνόπουλον. Ἐπὶ τούτου δὲν ἔχω γραπτὴν ἐπερώτησιν, —δηλῶ ταῦτα προφορικῶς.—Δὲν ἔχω δὲ γραπτὴν ἐπερώτησιν, διότι δὲν ἔχω διδόμενα, ὅπως βεβαιώσω τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοὺς διαδιδομένους. Ἐμνημόνευσα δὲ τούτου, διὰ νὰ ζητήσω προφορικῶς ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀνακοινώσῃ, ὅταν θὰ καταθέσῃ καὶ τὰ ἄλλα ἔγγραφα, προφορικὰς πληροφορίας, πῶς περὶ τούτου ἔχουσι τὰ πράγματα. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ Γενικὸς Πρόξενος Σμύρνης ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας διέταξε τὸν Γραμματέα τοῦ Προξενείου νὰ μεταβῇ εἰς τὸ κατάστημα τοῦ πολίτου Ἕλληνος Βασιλακάκη καὶ νὰ διαρρήξῃ τὰς σφραγῖδας, ἢ ἂν δὲν τὸ ἔπραξεν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, ἀλλὰ τὸ ἔπραξε κατ’ ἐντολὴν καὶ ἐκτελῶν ὁδηγίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ὑπόθεσις δὲν ἦτο ὑπόθεσις τῆς ἁπλῆς ἁρμοδιότητος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ ὑπόθεσις ἦτο κυβερνητική, ἑπομένως βεβαίως ἐγένετο λόγος, εἴτε πρὶν ἢ δοθῶσιν ὁδηγίαι εἰς τὸν Γενικὸν Πρόξενον Σμύρνης, εἴτε μετὰ τοῦτο, ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, καὶ ἀφοῦ ἐδόθησαν αἱ ὁδηγίαι, ἢ ἀφοῦ συνέβησαν τὰ συμβεβηκότα, βεβαίως ἡ ὑπόθεσις περιῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, διότι ἡ ἁρμοδιότης τῶν Ὑπουργῶν εἶναι μὲν ἡ διοίκησις τοῦ κλάδου αὐτῶν, κατὰ τὸ Διάταγμα τῆς 3 Ἀπριλίου 1833 «περὶ ἁρμοδιότητος τῶν Γραμματειῶν», ἀλλ’ ὅταν αἱ πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ, αἱ ἀναγόμεναι εἰς τὴν κυρίως διοίκησιν τοῦ κλάδου του, θίγωσι γενικὰ συμφέροντα καὶ δύνανται νὰ ἐνασκήσωσιν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς ἐπικρατείας, βεβαίως ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ πράττῃ καὶ ἐνεργῇ ὅ,τι βούλεται, εἰμὴ ἀφοῦ προηγουμένως δώσῃ τὴν ἔγκρισίν του τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, μετὰ συνεννόησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, (ἀναγινώσκει): «νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀντίγραφα τῶν πρακτικῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῶν συνεδριάσεων, καθ’ ἃς τὸ Συμβούλιον ἠσχολήθη αʹ) περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἐν Τουρκίᾳ Προξενικῶν ἀρχῶν, ὅπως ἡ Ὀθωμανικὴ ἀρχὴ μὴ ἐπιμείνῃ, ἀπαιτοῦσα παρὰ τῶν Ἑλλήνων φόρον ἐπιτηδεύματος, βʹ) περὶ τῶν μέτρων ἢ ἐνεργειῶν αὐτῶν, ὅπως ἀποτραπῶσιν ἢ ἀποσοβηθῶσιν αἱ πρὸς ἀπαίτησιν τοῦ φόρου ἢ πρὸς καταναγκασμὸν τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων πρὸς πληρωμὴν αὐτοῦ ἐνέργειαι τῶν κατὰ τόπους Ὀθωμανικῶν ἀρχῶν.» Καὶ ταῦτα μὲν ἐν περιλήψει καὶ κεφαλαιωδῶς μοὶ συνέβη νὰ ἐπιθυμήσω, ἵνα κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως δυνηθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἐγὼ μετ’ αὐτῆς νὰ σχηματίσωμεν πλήρη πεποίθησιν, οὐ μόνον περὶ τῶν αἰτιῶν, αἵτινες προὐκάλεσαν τὰ συμβάντα τῆς 10 Ἀπριλίου, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐνεργειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ὅπως ἐξομαλυνθῶσιν αἱ ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι ἕνεκα τῶν διαπραχθέντων κατὰ τὴν 10 Ἀπριλίου ἐπῆλθον. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἔχω νὰ ἐνοχλήσω κατά τι καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἀπευθύνων πρὸς αὐτὸν ἰδίαν παράκλησιν. Ἀφορμὴν ἔχω ὄχι μόνον τὰς διαδόσεις ἐν Ἀθήναις, τὰς κατακλυσάσας τὴν πόλιν καὶ κατὰ τὴν νύκτα τῆς 10 Ἀπριλίου καὶ κατὰ τὴν 11 Ἀπριλίου καὶ κατὰ τὴν 12 Ἀπριλίου καὶ κατὰ τὴν 13 Ἀπριλίου, ἀλλὰ καὶ τὰ συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον χώραν καθ’ ἑκάστην τῶν ἡμερῶν τούτων, τὰ ὁποῖα προσέθετον εἰς τὰ στήθη τοῦ κοινοῦ δυσφόρητον βάρος, καὶ τὰ ὁποῖα ἐβεβαιοῦντο διὰ τῆς ἀντιλήψεως τῶν πολιτῶν. Φαίνεται, ὅτι αἱ ναυτικαὶ δυνάμεις τοῦ Κράτους δὲν εἶχον ἐγκαταλειφθῆ ὅλως ἕνεκα τῶν κατὰ τὴν 10 Ἀπριλίου λαβόντων χώραν ἐν Σμύρνῃ· φαίνεται ὅτι ἐπῆλθεν ἰδέα νὰ γένηται προσφυγὴ εἰς αὐτάς. Διὰ τοῦτο τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κινήσεις διηνεκεῖς καὶ κἄπως σπασμωδικαί, διαταγαί, συσκέψεις μετ’ ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ἐν τοῖς κόλποις τῆς Κυβερνήσεως, ὅλα ταῦτα κατέστησαν εἰς τὸ κοινὸν γνωστόν, ὅτι κἄτι συνέβαινεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν. Διὰ τοῦτο (ἀναγινώσκει) «παρακαλεῖται ὁ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς διαταγὰς πρὸς τὸ Διευθυντήριον τοῦ Ναυστάθμου, τὰς ὁποίας ἐξέδωκε τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ τοὺς μῆνας Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον, περὶ παρασκευῆς πλοίων τοῦ πολεμικοῦ στόλου διὰ συμπληρώσεως τοῦ ἀναγκαίου ὑλικοῦ, εἴτε πολεμικοῦ, εἴτε σκευῶν καὶ ἐπίπλων, εἴτε τροφῶν καὶ ἀνθράκων, ὡς καὶ τὰς ἀναφορὰς ἢ ἐκθέσεις πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Διευθυντηρίου τοῦ Ναυστάθμου, δι’ ὧν τοῦτο ἀπεκρίνετο εἰς τὰς εἰρημένας διαταγάς.» Ταῦτα μόνον εἶχον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως μεταδοθῶσιν αἱ παρακλήσεις μου εἰς τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα.

§14Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ μακρᾶς ἐπερωτήσεως ἐζήτησεν, ὅπως κατατεθῶσι τὰ ὑπ’ αὐτοῦ ζητηθέντα ἔγγραφα, ἐζήτησε δὲ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων τούτων, ἀφ’ ἑνὸς, ὅπως δυνηθῇ νὰ μορφώσῃ γνώμην σαφῆ περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ζητήματι, περὶ τοῦ ὁποίου ἐποιήσατο λόγον, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ὅπως διασκεδασθῶσι διαδόσεις, ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἐπαναλαμβανόμεναι. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τῆς ὑπουργικῆς εὐθύνης, ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ἡ Κυβέρνησις ἐπολιτεύθη καλῶς, ἂν ἐπολιτεύθη, ὅπως ἔπρεπε νὰ πολιτευθῇ. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται ἡ γνῶσις τοῦ ὅλου ζητήματος, καὶ γεννᾶται ἀμέσως τὸ ἐρώτημα: εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ γένηται συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου; Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐζήτησε νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἅπαντα τὰ ἔγγραφα περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ οὐσιαστικοῦ, περὶ τοῦ ζητήματος δηλ. τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, νὰ προσαχθῶσιν ἅπαντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι σήμερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀποσταλέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, τὸ ζήτημα τοῦτο ἐγεννήθη ἆρά γε τὴν 1 Ἰανουαρίου; Οὐχί· τὸ ζήτημα τοῦτο ἐγεννήθη πρὸ εἰκοσαετίας, καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔχομεν ἐνέργειαν ὅλων τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκυβέρνησαν τὴν χώραν ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι σήμερον. Ὅπως μορφώσωμεν λοιπὸν γνώμην σαφῆ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, πρέπει ν’ ἀνατρέξωμεν πολὺ εἰς τὸ παρελθόν. Καὶ ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν Κυβερνήσεων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἄνευ βλάβης αὐτοῦ τοῦ ζητήματος; Δεύτερον, ζητεῖτε νὰ μάθητε, ποῖαι αἱ ὁδηγίαι, αἱ δοθεῖσαι εἰς τὴν Προξενικὴν ἀρχὴν Σμύρνης πρὸ τῶν συμβάντων τῆς 10 Ἀπριλίου. Ἀλλὰ πρῶτον, ἐδόθησαν ὁδηγίαι; καὶ ἂν ἐδόθησαν τοιαῦται, εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν αἱ ὁδηγίαι αὗται; Ἐξέτασις τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ; Εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν σήμερον περὶ τῶν λαβόντων χώραν γεγονότων; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάσωμεν, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἐδόθησαν ὁδηγίαι, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάσωμεν, κατὰ τίνα τρόπον ἐξετελέσθησαν αἱ ὁδηγίαι, αἱ τυχὸν δοθεῖσαι; Καὶ νομίζετε, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα δύνανται σήμερον νὰ συζητηθῶσιν ἐν τῇ Βουλῇ; Κατ’ ἐμέ, πᾶσα συζήτησις δὲν δύναται ἢ νὰ βλάψῃ ἐθνικὰ συμφέροντα ἢ νὰ βλάψῃ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν διὰ διαιτησίας. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀποκρούω σήμερον τὴν συζήτησιν, καθῆκον ἔχω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἀπόλυτον δικαίωμα, ἵνα ἐκ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα γινώσκει, ἐκφέρῃ γνώμην περὶ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀδυνατῶ νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ἔγγραφα, ἀδυνατῶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτε, ὅπως ἀνήγγειλεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας πρόκειται ὑπὸ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων νὰ ἐξετασθῇ, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων συζήτησις. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ καταδικάσῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς λύσεως, ἣν ἀπεδέχθη, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ καταδικάσῃ αὐτὴν, διότι δὲν συναινεῖ, ὅπως σήμερον συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, βεβαίως ἔχει ἀπόλυτον ἐλευθερίαν νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει ὑποκύψει εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνθυμοῦμαι σάτυραν τοῦ Ἀλεξάνδρου Σούτσου. Φαίνεται κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ποιητὴς Σοῦτσος ἔζη, ἐλαμβάνοντο μέτρα ἀδυσώπητα κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ Τύπου, ἔγραψε δὲ τότε ἐκεῖνος σάτυραν, ἥτις ἤρχετο ἀπὸ τῶν στίχων τούτων: «Εἶναι ἐλεύθερος ὁ Τύπος, φθάνει μόνον νὰ μὴ γράφῃ.» Εἶναι ἐλευθέρα ἡ Βουλὴ νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ποῦ στηριζομένη; ἐπὶ τῶν διαφόρων γεγονότων. Ποῖα εἶναι τὰ γεγονότα; πῶς ταῦτα διεπράχθησαν; Ἀρνεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ χορηγήσῃ τὰ ἀναγκαιοῦντα φῶτα εἰς τὴν Βουλήν. Ἑπομένως, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελεν οὕτως, ἄνευ ἐγγράφων, ἐπιλάθηται τῆς συζητήσεως πρὸς ἔλεγχον τῆς πολιτείας τοῦ Ὑπουργείου, κατὰ πᾶν συμβεβηκός, τὸ ὁποῖον ἤθελον ἐπικαλεσθῆ οἱ Βουλευταὶ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἤθελον ἔχει τὴν εὐκολίαν ἢ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀρνῶνται τὴν ἀλήθειαν τοῦ συμβεβηκότος, ν’ ἀμφισβητῶσι τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως θέλουσιν οὕτως ἀναιρεῖ τὰς βάσεις καὶ τῆς συζητήσεως καὶ τοῦ ἐν τῇ Βουλῇ ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ διατὶ ἤθελεν ἀποβῆ ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα ἡ δημοσίευσις τῶν ἐγγράφων ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐκανονίσθη ἤδη, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει πλέον, τὸ ὁποῖον μετέστη ἤδη εἰς τὴν ἱστορίαν; Ἢ κατὰ τί ἤθελε ζημιωθῆ ἡ ὑπόθεσις τοῦ ἐκκρεμοῦς ἔτι ζητήματος, τοῦ ζητήματος περὶ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος — ἂν δηλ. ὑπόκεινται εἰς τὸν φόρον τοῦτον οἱ πολῖται Ἕλληνες, — ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐπιθυμήσει νὰ μάθῃ, τί ἔπραξε τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα ἀποδείξῃ τὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων, ἵνα ἐνισχύσῃ τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτοῦ, ἵνα πείσῃ τὴν Ὑψ. Πύλην, ὅτι αἱ ἀξιώσεις αὐτοῦ εἶναι δίκαιαι καὶ βάσιμοι; Δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ καλῶς ἢ κακῶς τὸ Συνέδριον τῆς Χάγης ἡ γνῶσις τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῶν παραστάσεων τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς; Μήπως αἱ παραστάσεις τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐγίνοντο καὶ ἐτελοῦντο κρύφιαι καὶ μυστικαὶ, καὶ δὲν γνωρίζει ὅλος ὁ κόσμος, ὅτι ὁ πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος προέβαλε παραστάσεις, ὅτι ὁ νόμος περὶ φόρου ἐπιτηδεύματος δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι οἱ ὑπήκοοι Ἕλληνες δὲν ὑπόκεινται εἰς αὐτόν; Μήπως πρόκειται ἡμεῖς νὰ ἐλέγξωμεν τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι ταῦτα ἦσαν ἀσθενῆ καὶ ἀβάσιμα, ἢ ἦσαν ἰσχυρὰ καὶ ἔγκυρα; Βεβαίως αἱ Κυβερνήσεις ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἀρνῶνται ν’ ἀποκαλύπτωσι τὰ μυστήρια τῶν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, ὅταν ἡ ἀποκάλυψις τῶν λεπτομερειῶν ἤθελε βλάψει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ ὀφείλουσι νὰ ἀποδεικνύωσιν, ὅτι τῷ ὄντι βλάπτονται τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, διότι ἄλλως ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων βλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, εἶναι πρόχειρον μέσον εἰς πάντας νὰ ἀρνῶνται νὰ φωτίζωσι τὴν Βουλὴν περὶ τῶν συμβεβηκότων. Ἀλλὰ προσέτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ, ὅτι ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων ἤθελε περιορίσει τοὺς ἀγορεύοντας εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν γενομένων, καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν διαδιδομένων· διότι, ἐὰν δὲν κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλήν, θέλουσι προταθῆ πρὸς συζήτησιν πᾶσαι αἱ διαδόσεις, αἱ ἐν τῇ πόλει κυκλοφορήσασαι κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, πάντα τὰ ὑπὸ τῆς δημοσιογραφίας ἀνακοινωθέντα, τότε δὲ ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθῃ ἴσως βλάβη εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, ἐὰν μὴ ὑπῆρχε ποτε πιθανότης, ὅτι ἡ ἀποκάλυψις τῶν πραγμάτων ἤθελεν ἀποβῆ ἐπιζήμιος. Βεβαίως περὶ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος δὲν εἶναι μόνον ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα, ἡ ὁποία καθῆκον εἶχε νὰ ἐνεργήσῃ. Ἐγὼ αὐτός, ὅτε ὁ διορισθεὶς κατὰ τὸ ἔτος 1903 πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἐν Κωνσταντινουπόλει μοὶ παρέσχε τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἔλθῃ νὰ μὲ χαιρετίσῃ εἰς τὸν οἶκόν μου καὶ νὰ μὲ προκαλέσῃ γὰ δώσω αὐτῷ γνώμας ἢ ὁδηγίας, εἶπον πρὸς αὐτόν, ὅτι τὴν μόνην ὁδηγίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ δώσω εἰς αὐτόν, εἶναι νὰ ἀσχοληθῇ, ἵνα ἐξομαλυνθῇ ἡ δυσχέρεια αὕτη, ἵνα ἀρθῇ ἡ διαφωνία, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων· διότι, ἐν ὅσῳ ζητήματα τόσον καίρια μένουσιν ἐκκρεμῆ, ὑπάρχει ὑπὸ τὴν στάκτην σπινθήρ, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ προκαλέσῃ πυρκαϊάν. Δὲν γνωρίζω τί ἄλλο ἔπραξαν. Ἐνδέχεται καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ ἐπράξαμεν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πράξωμεν. Ἐὰν δὲ τοῦτο διενοεῖτο νὰ ἐνδείξῃ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡμεῖς δὲν ἀποδειλιῶμεν νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς ἔλεγχον διὰ τὰς πράξεις ἢ παραλείψεις ἡμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἤδη ὅμως ἔχομεν δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν νὰ μάθωμεν, τί ἔπραξεν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις. Βεβαίως τὸ ζήτημα χρονολογεῖται ἀπὸ ἐτῶν, ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν ἕπεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ τὸ ἐγκαταλείψῃ. Ἑπομένως ἔχομεν δικαίωμα, ἐπαναλέγω, καὶ καθῆκον νὰ μάθωμεν, τί ἔπραξεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν, ὅπως εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος καὶ κατορθώσῃ νὰ ἀγάγῃ αὐτὸ εἰς πέρας. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς συνταγματικόν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς δράσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς γνώμης, ἣν ἡ Βουλὴ ἤθελε σχηματίσει μετὰ τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεων τῶν κυβερνητῶν, ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον παρέχει τὴν ἀφορμὴν ὅλων τούτων, τοῦ ζητήματος τοῦ φόρου τοῦ ἐπιτηδεύματος ἢ τοῦ κοινῶς λεχθέντος ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης, ἤθελον ἀδιστάκτως εἰπεῖ τὴν ἐμὴν γνώμην. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι τοσοῦτον λεπτὸν καὶ εὐαίσθητον, ὥστε ἐπ’ αὐτοῦ οὐδεμία πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ψῆφος ἢ γνώμη Βουλευτοῦ, ἐπιδοκιμάζουσα τὴν ἀπαισίαν λύσιν τῆς ἀξιοθρηνήτου πλοκῆς τῆς 10 Ἀπριλίου. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τοὺς φίλους μου νὰ μὴ ζητήσωσι ψηφοφορίαν, ἵνα μὴ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ νομίζωσιν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ὑπουργικὸν, ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῆς Κυβερνήσεως, σπεύσωσι δὲ νὰ ψηφοφορήσωσι καὶ ἐγκρίνωσι καὶ ἐπιδοκιμάσωσι καὶ ἐπικροτήσωσι τὴν ἀπαισίαν λύσιν αὐτοῦ. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν τὸ εἶπεν ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς γεγωνυίᾳ τῇ φωνῇ διὰ φράσεων καὶ λέξεων ἀποκεκαλυμμένως, διότι εἶχε τὴν συνείδησιν τοῦ πράγματος· τὸ εἶπεν ἐντὸς τῶν σιαγόνων του, ἐντὸς τῶν ὀδόντων του, ὅτε ἔλεγεν, ὅτι παρουσίαζεν εὐχάριστον ἀποτέλεσμα, ὅτι ἐδόθη ἀφορμὴ εἰς τὴν Ὑψηλὴν Πύλην νὰ ἐκφράσῃ τὰ αἰσθήματα τῆς εἰλικρινοῦς φιλίας, τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς ἡμᾶς ἡ Ὑψηλὴ Πύλη καὶ τὸ Ὀθωμανικὸν Κράτος. Ἀλλὰ περὶ τούτου εἶπον, ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ ἔχῃ ὁποίαν ἤθελεν ἐγκρίνει πολιτικήν, σύμφωνον πρὸς τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματά του. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ παραπονεθῶμεν, ἂν ἔχει ἡ Ὑψηλὴ Πύλη φίλια αἰσθήματα πρὸς ἡμᾶς, ἢ ἂν δὲν ἔχει τοιαῦτα· ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἶναι νὰ μὴ εὑρίσκηται ἐν διαστάσει πρὸς τὴν γείτονα Αὐτοκρατορίαν. Καὶ διὰ τοῦτο, ὅτε ἐτυγχάνομεν ἐν τῇ Κυβερνήσει, προσεπαθήσαμεν νὰ δώσωμεν ἀποδείξεις, ὅτι τοιαύτην εἴχομεν γνώμην περὶ τῶν σχέσεων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας. Ἐὰν αὗται αἱ σχέσεις ὑπελήφθη ὅτι συνεταράχθησαν, δὲν πρέπει διὰ τοῦτο νὰ εὐθύνηται ἡ Ἑλλάς· ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ εὐθύνη, αὕτη βαρύνει ἴσως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι αὐτοβούλως καὶ ἰδιορρύθμως προέβησαν εἰς πράξεις, εἰς ἃς δὲν ἔπρεπε νὰ προβῶσιν. Ἑπομένως τὸ ἀπόκτημα, τὸ ὁποῖον εἶπε μὲ ἄτολμον φωνὴν ὁ εἰρημένος Ὑπουργὸς, ὅτι ἀπεκτήσαμεν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπολύτως εἶναι εὐχάριστον, δὲν εἶναι ἀπόκτημα, τὸ ὁποῖον κατωρθώθη διὰ τῶν ἐνεργειῶν καὶ προσπαθειῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τοῦτο ἦτο τὸ καθεστὼς, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας μέχρι τῆς 10 Ἀπριλίου. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἐπηρεάζουσι τὴν ἀξίωσιν ἡμῶν. Διὰ τοῦτο ἐξακολουθοῦμεν νὰ φρονῶμεν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει συνταγματικὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα παρ’ αὐτοῦ νὰ καταθέσῃ.

§16Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως τοῦ ἐντίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, θέλω προσθέσει ὀλίγας μόνον λέξεις. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ ἄρνησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καταθέσῃ ἐν γένει ἔγγραφα, καὶ ὅπως διὰ πληροφοριῶν δώσῃ βάσιν συζητήσεως εἰς τὴν Βουλὴν θετικῆς καὶ εὐκρινοῦς, ἀποδεικνύει, ὅτι οὐδεμίαν αἰσθάνεται πεποίθησιν, ὅπως ὑποστῇ πλήρη ἔλεγχον, ἀνεξαρτήτως τῆς δυνάμεως τῆς κοινοβουλευτικῆς, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ παρατάξῃ καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ λυθῇ δι’ ἁπλῆς ψηφοφορίας. Ἄν ἦτο τοιοῦτον, βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἤθελε προβῆ εἰς πρόκλησιν συζητήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων καὶ τῶν πληροφοριῶν, διότι, ἂν ἤθελε θεωρήσει τὸ ζήτημα ζήτημα ψηφοφορίας, ἤθελε βεβαίως ἀπόσχει, ἀφοῦ οὐδὲν συμφέρον ἤθελεν ἀποκομίσει ἐκ τῆς συζητήσεως. Ἵνα ἀρνῆται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν κατάθεσιν τῶν ζητουμένων ἐγγράφων, πρέπει βεβαίως νὰ αἰσθάνηται, ὅτι ἐκεῖνα τὰ σημεῖα, ἐφ’ ὧν ἐσκόπουν αἱ καταθέσεις τῶν ἐγγράφων νὰ διαφωτίσωσι τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβῶσιν ὑπὲρ αὐτοῦ. Ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπιτηδεύματος ἐν Τουρκίᾳ ἐπὶ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1904. Τῶν ἐγγράφων τούτων ἔχομεν ἀνάγκην οὐχὶ ἵνα μάθωμεν, ἂν εἶχε δίκαιον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἢ ἡ Ὀθωμανικὴ, ὑποστηρίζουσαι ἡ μὲν, ὅτι δὲν ὀφείλομεν, ἡ δὲ, ὅτι ὀφείλομεν φόρον ἐπιτηδεύματος. Διότι ταῦτα εἶναι ἀδύνατον ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ νὰ συζητηθῶσι, καθόσον εἶναι δύσκολον νὰ εὑρεθῇ Βουλευτὴς ἐν τῇ Βουλῇ, ὅστις, καὶ ἂν τυχὸν ἤθελεν αἰσθάνεσθαι, ὅτι ὑπάρχει εὔλογόν τι ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς ἐναντίας γνώμης, ἤθελεν ὁμολογήσει τοῦτο. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἁρμόδιοι νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂν δηλ. ὀφείλουσιν οἱ ἐν Τουρκίᾳ Ἕλληνες ὑπήκοοι νὰ καταβάλλωσι φόρον ἐπιτηδεύματος ἢ δὲν ὀφείλουσι. Τὸ ζήτημα τοῦτο ὀφείλουσι νὰ διεξαγάγωσιν αἱ Κυβερνήσεις ἢ μεταξὺ αὐτῶν, ἢ ἀπέναντι τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἂν ἤθελον κληθῆ πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων εἶναι ἀναγκαία ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα ἴδωμεν, κατὰ πόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἦτο προειδοποιημένον ἐκ τῶν ἀξιώσεων καὶ τῶν διαθέσεων τῆς Ὑψηλῆς Πύλης, ὅτι αὕτη δὲν ἦτο πρόθυμος νὰ δεχθῇ ὑποχώρησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ ἂν τοιαύτη ἐκ τῶν ἐγγράφων προκύπτῃ διάθεσις τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως, ἀνεξαρτήτως τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ ἀντιτάξωμεν, ἔπρεπε νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι θ’ ἀπαντήσωμεν παρὰ τῇ Πύλῃ ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα νομίζει ὅτι δικαιοῦται νὰ ἐνασκήσῃ κατὰ τῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἑλλήνων ὑπηκόων, ἀντίστασιν δι’ ὅλων τῶν μέσων, δι’ ὧν ἀνθίσταται πᾶσα Κυβέρνησις, πιστεύουσα ὅτι ἔχει τὸ δίκαιον καὶ τὸ νόμιμον ὑπὲρ ἑαυτῆς. Ἐννοῶ, ἂν ἀπέναντι ἡμῶν ὑπῆρχε Κυβέρνησις Τουρκικὴ χαλαρὰ, διστάζουσα περὶ τοῦ δικαίου αὑτῆς, νὰ ἔρχηται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τῶν Προξενικῶν ἀρχῶν καὶ νὰ ζητῇ νὰ ἐκβιάσῃ τὰ προσπεποιημένα αὐστηρὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις μετέρχεται κατὰ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ἀπέναντι ἡμῶν Κυβέρνησιν κατεχομένην ὑπὸ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι ἔχει ὑπὲρ ἑαυτῆς τὸ δίκαιον καὶ τὸ νόμιμον, Κυβέρνησιν ἀποφασισμένην νὰ ἐπιμείνῃ εἰς αὐτὸ, διότι δὲν περιορίζεται ἐκ συνθηκῶν καὶ συνεννοήσεων μετὰ τῆς Ἑλλάδος, βεβαίως δὲν ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς ἐναντίας ἐνεργείας ἐντὸς τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους μετὰ τοσούτου θάρρους καὶ ἄνευ περισκέψεως. Διὰ τοῦτο νομίζω ἀναγκαίαν τὴν κατάθεσιν τῶν εἰρημένων ἐγγράφων πρὸς αὐτὸν μόνον τὸν σκοπὸν, καὶ οὐχὶ ἵνα σχηματίσωμεν γνώμην περὶ τοῦ δικαίου ἢ νομίμου τοῦ φόρου αὐτοῦ. Τοῦτο εἶναι στοιχεῖον ἀναπόφευκτον πρὸς σχηματισμὸν πεποιθήσεως περὶ τῶν γενομένων. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἕτερον ἄρθρον τῶν προτάσεων τοῦ ἐντίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ὅπως κατατεθῶσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἔγγραφα, ἐξ ὧν θὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ σχηματίσῃ γνώμην περὶ τοῦ ἂν κατ’ ἐντολὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνήργησεν ἡ Προξενικὴ ἀρχὴ Σμύρνης ἢ αὐτοβούλως, εἶναι ἐπίσης ἀναγκαῖον, ἀπαιτούμενον πρὸς σχηματισμὸν γνώμης τῆς Βουλῆς περὶ εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ κατ’ ἐμὲ, οὐδεμίαν θὰ εἶχον ἀνάγκην ἐγγράφων, ὅπως μορφώσω γνώμην περὶ τούτου, διότι τοσαύτην ἔχω πεποίθησιν εἰς τὰ φῶτα καὶ τὴν πεῖραν τοῦ Γενικοῦ Προξένου Σμύρνης, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἄνευ ἐντολῆς καὶ αὐτοβούλως προέβη εἰς τὸ μέτρον, εἰς ὃ προέβη, οἷον ἡ παραβίασις τῶν σφραγίδων καὶ ἡ διὰ τῆς βίας ἐπαναφορὰ τῶν πραγμάτων εἰς τὴν πρὸ τῆς σφραγίσεως κατάστασιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοιαύτης ὑποθέσεως νὰ διεξαχθῇ συζήτησις, διότι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀπόδειξις, ἂν ἄνευ ἐντολῆς ἢ μετ’ ἐντολὴν ἐνήργησεν ὁ Γενικὸς Πρόξενος Σμύρνης. Πῶς θέλετε νὰ ἐκφράσωμεν περὶ τούτου γνώμην, ἂν τυχὸν ἤθελεν εἰς ψηφοφορίαν περιέλθει τὸ ζήτημα, μὴ ἔχοντες καὶ αὐτὸ τὸ στοιχεῖον, ὅπερ εἶναι ἀναπόφευκτον, ὅπως κρίνωμεν, πῶς ἐγένοντο τὰ πράγματα καὶ ποία ὑπάρχει ἡ εὐθύνη ἑνὸς ἑκάστου; Ἀλλ’ ἀσχέτως τῆς εὐθύνης καὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐνόμισεν ὅτι ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν πραγμάτων, αὕτη εἶχε καθῆκον νὰ ζητήσῃ ἱκανοποίησιν, διότι, ἂν τὰ πράγματα εἴτε μοιραίως εἴτε ἐκ προπαρασκευῆς συνέβησαν, βεβαίως ἱκανοποίησις ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις παραγνωρίζῃ ἐντελῶς τὴν θέσιν αὐτῆς, καὶ δὲν ὑπολογίζῃ ἐπὶ τῶν πραγματικῶν δυνάμεων, ἐπὶ τῶν πραγματικῶν μέσων αὑτῆς, ἀλλὰ προβαίνει εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι, ἐνῷ δεινώνουν τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος, ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν εἶναι ἢ μία ἐπιβολὴ πρὸς Δυνάμεις ἄλλας ἢ ἐκείνας, αἵτινες εἶναι αἱ κυβερνητικαὶ δυνάμεις καὶ ἐφ’ ὧν δέον νὰ στηρίζηται, τότε ἡ Κυβέρνησις ἠμάρτησε. Νομίζω, ὅτι ἡ εὐθύνη τότε εἶναι μεγάλη. Τίς ἀμφιβάλλει, ὅτι ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τῶν Δυνάμεων, καὶ παρεμβάσεως προκαλουμένης ἄλλοθεν ἢ ἐκ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὀφειλομένης μᾶλλον οὐχὶ εἰς ἡγεμονικάς, ὅσον εἰς συγγενικὰς σχέσεις, θὰ ἦσαν τὰ πράγματα λίαν δυσχερῆ καὶ θὰ ἦγον εἰς ἀποτελέσματα χείρονα ἐκείνων, εἰς ἃ κατέληξαν; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, ὅπως ἡ Βουλή, καὶ διὰ τῆς Βουλῆς τὸ ἔθνος μορφώσῃ γνώμην περὶ τῶν γενομένων, γνώμην, ἥτις δὲν θὰ ἦναι ἀναγκαία μόνον διὰ τὸν καθορισμὸν τῆς εὐθύνης ἐκ μέρους τῶν σημερινῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ θὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς παράδειγμα καὶ ὁδηγὸς εἰς τὰς μελλούσας Κυβερνήσεις, πρέπον εἶναι νὰ μὴ ἀφεθῇ ἄνευ ἐπισήμων πληροφοριῶν καὶ φωτὸς περὶ τῶν γενομένων ἡ Βουλή, ὅπως δυνηθῇ ἐν γνώσει νὰ συζητήσῃ αὔριον, καὶ μὴ βασισθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς μόνα τὰ ἐν ταῖς ἐφημερίσι γραφέντα, προερχομένη εἰς κρίσεις καὶ ἐπικρίσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι εὔλογον ἴσως νὰ ἐκφρασθῶσιν. Ἐπειδὴ δὲ τότε δύναται εἰς τοιαύτην συζήτησιν νὰ μὴ δοθῇ σπουδαιότης ἐκ μέρους καὶ τῶν ἐντὸς καὶ τῶν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, φρονῶ, ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις, καὶ χάριν τῆς ὑπολήψεως τοῦ τόπου καὶ χάριν τῆς ἰδίας αὑτῆς ὑπολήψεως, νὰ χορηγήσῃ πάντα τὰ μέσα καὶ τὰ φῶτα καὶ τὰ ἔγγραφα, ὧν ἡ Βουλὴ ἔχει ἀνάγκην, ὅπως ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος τοῦ πράγματος ἐκφράσῃ τὴν γνώμην αὑτῆς. Δι’ ὃ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς καταθέσεως τῶν αἰτηθέντων ἐγγράφων.

§17Α. ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. (Διαμαρτυρίαι ἑκατέρωθεν).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἄλλου ζητήματος ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Στάϊκος.

§19Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, διότι μὲ τὴν κατάπληξιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Βουλὴ, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ.

§20ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ποίαν κατάπληξιν;

§21Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἐγὼ, ἐν τῇ συναισθήσει τῶν ἐμῶν δυνάμεων, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, —καὶ βεβαίως ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν,— παραιτοῦμαι τοῦ ἀξιώματος τοῦ Βουλευτοῦ.

§22Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, εἶναι φύσεως τοιαύτης, ὥστε τὸ ἀνάστημά μου εἶναι πολὺ μικρὸν, ἵνα ἀναμιχθῶ εἰς αὐτό. Ἀλλ’ ἐὰν ἦναι μικρὸν τὸ ἀνάστημά μου ν’ ἀναμιχθῶ εἰς τὸ ζήτημα ὡς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι ἱκανόν, ἵνα ἀναμιχθῶ ὡς μέλος τοῦ Πανελληνίου. Τὸ θέμα τοῦτο δὲν ἐνδιαφέρει μόνον τὴν Βουλήν, ἐνδιαφέρει ὅλην τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὅταν ἐνδιαφέρῃ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφήσῃ νὰ πιστεύωνται πάντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν, καὶ νὰ πιστεύωνται ἀκόμη πάντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐγράφησαν. Δὲν θέλω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν, οὔτε νὰ εἴπω πρὸς αὐτὴν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐγράφησαν. Εἶναι ταῦτα τοιαῦτα, ὥστε πάντες ἔχετε αὐτὰ ἐν νῷ. Καὶ διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ὑπάρχουσι σημεῖα, ἐφ’ ὧν δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀρνηθῇ νὰ δώσῃ φῶς εἰς τὴν Βουλήν, καὶ διὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Πανελλήνιον, παρὰ μόνον ἐὰν περιφρονῇ καὶ Βουλὴν καὶ Πανελλήνιον. Περὶ τοῦ γεγονότος τοῦ λαβόντος χώραν ἐν Σμύρνῃ καὶ κληθέντος τὸ ἐπεισόδιον τῆς Σμύρνης, σχετικῶς πρὸς τοὺς λόγους τοὺς προκαλέσαντας τοῦτο, καὶ περὶ τῆς λύσεως, ἥτις ἐδόθη εἰς αὐτὸ, εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῶσι πληροφορίαι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ ἔθνος, διότι δὲν ἐννοῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφεθῇ τὸ ἔθνος ν’ ἀκούῃ νὰ ψιθυρίζωνται εἰς τὰ ὦτά του πράξεις καὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι καταισχύνουσιν οὐχὶ πλέον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἀλλὰ τὸν ἄνθρωπον. Προέτεινεν ὁ κ. ἐκ Κυνουρίας Βουλευτὴς νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ παραμείνωμεν ἐνταῦθα, μέχρις ὅτου ἀκούσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντῶντα.

§23Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησε καὶ ἀπαντᾷ, ὅτι ἐπιμένει εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν, ἐπιμένει μάλιστα μεθ’ ὅσα εἴπετε. Διότι ἔχει τὴν πεποίθησιν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ ἀπάντησις, ἡ ὑπ’ αὐτοῦ δοθεῖσα, εἶναι ὀρθή. Ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι, γινώσκων τὴν φρόνησιν καὶ τὴν πεῖραν τοῦ κ. Προξένου, νομίζει, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβῇ ὁ Πρόξενος αὐτοβούλως εἰς τὸ μέτρον, εἰς τὸ ὁποῖον προέβη. Διὰ τῆς δηλώσεως ταύτης τί ἀποδεικνύει ὁ κύριος Βουλευτὴς Μεσολογγίου; Καταδικάζει τὸ μέτρον. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τὸ ληφθὲν κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην ἐν Σμύρνῃ δὲν ἐλήφθη κατὰ πρώτην φορὰν παρ’ Ἕλληνος Προξένου. Αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ἔδοσαν πάντοτε διαταγὰς, ἵνα οἱ Πρόξενοι ὑπὸ ἰδίαν αὐτῶν εὐθύνην, προβαίνωσιν εἰς ὅλα τὰ μέτρα, μετέρχωνται ὅλα τὰ μέσα, ὅπως δυνηθῶσιν οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι νὰ ἀποφύγωσι τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, τὸν ὁποῖον ἅπασαι αἱ Κυβερνήσεις ἐθεώρησαν, ὅτι, δυνάμει τῶν ἰσχυουσῶν συμβάσεων, οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι δὲν εἶναι ὑπόχρεοι νὰ πληρώσουν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενικῶν τούτων ὁδηγιῶν προέβη κατὰ τὸ 1902 ὁ ἐν Βρυούλοις Ἕλλην Πρόξενος εἰς τὸ μέτρον, εἰς ὃ προέβη ὁ ἐν Σμύρνῃ Γενικὸς Πρόξενος, ἀποτέλεσμα δὲ τοῦ μέτρου ἐκείνου ὑπῆρξεν, ὅτι ἔπαυσαν αἱ κατὰ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐνέργειαι τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν ἐν Βρυούλοις πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων. Δὲν εἶναι λοιπὸν πρωτοφανὲς τὸ μέτρον, δὲν εἶναι δὲ δυνατόν, ἵνα ἐν τῇ Βουλῇ συζητηθῶσι τὰ τῶν μέτρων τούτων. Ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ προκαλέσητε, δὲν δύναται ἢ νὰ βλάψῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα.

§24ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὰ διωρθώσατε! (Θόρυβος).

§25Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ διωρθώσαμεν, λέγετε· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, διατὶ διωρθώθησαν, ὡς διωρθώθησαν, πρὸς δὲ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, ποῖα εἶναι τὰ αἴτια τῆς καταστάσεως, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Βεβαίως αἱ Κυβερνήσεις εἶναι ὑπεύθυνοι, ὅταν τοιαῦτα ἀτυχῆ συμβάντα παρουσιάζωνται, ἀλλὰ πρὸς ἀκριβῆ ἐκτίμησιν τῆς εὐθύνης πρέπει νὰ ἐξετάζωμεν, τίνα εἶναι τὰ μέσα, ὁποῖα δύνανται νὰ διαθέσωσι.

§26ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι.

§27Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Προκαλεῖτε συζήτησιν, προκαλεῖτε τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ, διατὶ προέβη εἰς ἑτοιμασίαν τῶν πλοίων. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἤξευρεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς ποίαν θέσιν ἤθελον εὑρεθῆ οἱ ὑπήκοοι Ἕλληνες ἐν Σμύρνῃ; ἤξευρεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν θὰ παρίστατο ἀνάγκη νὰ συνδράμῃ τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους ἐν Σμύρνῃ; Μὴ ζητεῖτε, ἵνα ἐν τῇ Βουλῇ συζητηθῶσι τὰ θέματα ταῦτα. Ἀποβλέψατε εἰς τὰ μέσα ἡμῶν, καὶ πρὸς τὰ μέσα ταῦτα ἀποβλέποντες, μὴ ἐπιμένετε εἰς συζητήσεις, ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθῇ τὸ γόητρον τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἔσφαλεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην· εὑρέθη ἐνώπιον μέτρων ἐκβιαστικῶν, τῶν ὁποίων ἡ Πύλη ἀπὸ καιροῦ ποιεῖται χρῆσιν κατὰ τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων, καὶ κατὰ τῶν ὁποίων πάντοτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, πάντοτε αἱ ἐν Τουρκίᾳ προξενικαὶ ἀρχαὶ διεμαρτυρήθησαν· ἐὰν δ’ ἐπῆλθον δυσάρεστα ἀποτελέσματα, καὶ ἐὰν ἡ ἱκανοποίησις ἡ δοθεῖσα θεωρῆται παρ’ ὑμῶν οὐχὶ ἐπαρκὴς, καταδικάσατε τὴν Κυβέρνησιν· ἀλλὰ παρακαλῶ ὑμᾶς, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους, νὰ μὴ συζητήσητε περὶ τῶν θεμάτων τούτων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς δὲν προέβημεν εἰς συζήτησιν περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως, ἡ ὁποία ἐδόθη, ἀλλὰ συζητοῦμεν περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως. Πᾶσα Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ μὴ πράττῃ ὅ,τι κρίνεται πιθανὸν ὅτι δύναται νὰ παραβλάψῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἐὰν ὑπῆρχε φόβος, ὅτι ἐν Σμύρνῃ ἤθελον κακοποιηθῆ οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, τὸ προχειρότερον, τὸ ἀμεσώτερον, τὸ τελεσφορώτατον μέτρον ἦτο νὰ διαπραχθῇ αὐτὴ ἡ κωμῳδία, ἡ ὁποία διεπράχθη ἐν μέσαις Ἀθήναις, ὅτε ἐζητεῖτε ν’ ἀγοράσητε 300 τόννους γαιανθράκων, — διότι δὲν εἴχετε οὔτε γαιάνθρακας, — ὅτε ἐζητεῖτε νὰ κινήσητε πλοῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν εὐκίνητα; Καὶ ὅτε προσεφύγετε εἰς μέσα τοιαῦτα, δὲν ἐσυλλογίζεσθε, ὅτι ἡ χρῆσις τοιούτων μέτρων, ἡ ἐπίδειξις πρὸς χρῆσιν τῶν τοιούτων μέτρων ἤθελεν ἀποτελέσει ὕβριν, τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ Ὑψηλὴ Πύλη, καὶ νὰ μὴ ζητήσῃ νὰ ἱκανοποιηθῇ διὰ τῆς θυσίας τοῦ γοήτρου τῆς Ἑλλάδος; Διατὶ ἐσταματήσατε, ἀφοῦ ἠρχίσατε; Ἐσταματήσατε, διότι ἐπῆλθεν ἄλλοθεν ἀντίθετος κρίσις;

§29Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Πόλεμον ἠθέλατε νὰ κηρύξωμεν; (Θόρυβος).

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε, μὴ ὁμιλεῖτε. Νὰ ὁμιλῆτε μόνον, ὅταν ἔχητε δικαίωμα. Εἶναι ἀταξία, εἰς τὴν ὁποίαν πάντοτε περιπίπτετε· ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ κ. Πρόεδρος ἀνέχεται τὴν ἀταξίαν ταύτην.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ, κύριε Βουλευτά.

§32Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Μᾶς ἐδιδάξατε! (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§33Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν οἱ ἀσθενεῖς καὶ οἱ μικροὶ προβαίνωσιν εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι μαρτυροῦσι τὴν πρόθεσιν αὐτῶν νὰ προσφύγωσιν εἰς τὴν βίαν, καὶ πράττωσι τοῦτο ἀπέναντι ἰσχυροτέρων, βεβαίως οἱ ἰσχυρότεροι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ θεωρήσωσι τοῦτο ὡς ὕβριν, διότι τὰ Κράτη δὲν δέχονται τὰς ἀπειλάς. Ἐὰν τὰ ἀσθενῆ Κράτη καταδικάζωνται νὰ δέχωνται ὕβρεις, ὑφίστανται αὐτὰς τὰ ἀσθενῆ, οἱ ἰσχυροὶ ὅμως δὲν δέχονται τὰς ὕβρεις. Ἀλλὰ ὑμεῖς διατὶ προσεφύγετε εἰς τὰς τοιαύτας ἐπιδείξεις, καὶ δὲν προσεφύγετε εἰς τὰς Κυβερνήσεις τὰς ξένας; Καὶ ἂν ἡ Τουρκία διὰ τῆς βίας ἤθελε πειραθῆ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους νὰ πληρώσωσι φόρον, τὸν ὁποῖον δὲν ὀφείλουσι, διατὶ δὲν προσεφύγετε εἰς τὰς ξένας Δυνάμεις, ἵνα ζητήσητε παρ’ αὐτῶν νὰ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ὅπως ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις ἐν Σμύρνῃ, καὶ φροντίσωσι νὰ δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἑλλάδος, τοὺς ἐκεῖ τόσον βαναύσως περιϋβρισθέντας; Καὶ ζητεῖτε ἀπὸ ἡμᾶς νὰ σᾶς ἀποκριθῶμεν, τί ἔπρεπε νὰ πράξητε, ἵνα μὴ περιέλθητε εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἵνα μὴ ἀναγκασθῆτε νὰ ὑποβληθῆτε εἰς τὴν τοιαύτην λύσιν, τὴν ὁποίαν ἐθεωρήσατε ὡς τοσοῦτον ἱκανοποιητικὴν, ὥστε τὴν ἀνηγγείλατε ὡς εὐφρόσυνον γεγονός! Ἰδοὺ λοιπὸν, τί θέλομεν νὰ ἐξετάσωμεν. Θέλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, διατὶ ἐδόθησαν ὁδηγίαι εἰς τὸν Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῶν μέτρων, εἰς τὰ ὁποῖα προέβη, χωρὶς συγχρόνως νὰ προπαρασκευασθῆτε διὰ τὴν ἐνδεχομένην περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ τοιαύτη διαγωγὴ τοῦ Γενικοῦ Προξένου ἤθελε προκαλέσει ἀντίδρασιν ἰσχυροτέραν τῆς δράσεως τοῦ Προξένου. Διατὶ, ἀφοῦ συνετελέσθησαν τὰ γεγονότα τῆς 10 Ἀπριλίου, δὲν ἐζητήσατε παρὰ τῶν Δυνάμεων νὰ πιέσωσι τὴν Τουρκίαν, ἵνα ἱκανοποιήσῃ τὴν ὕβριν, τὴν γενομένην εἰς τὴν Ἑλλάδα; Καὶ ἔχετε τοσοῦτον θάρρος νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι διὰ τῆς λύσεως, τὴν ὁποίαν ἐδόσατε, ἐσώσατε τὸ γόητρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ! Δὲν γνωρίζω, εἰς ποίαν θέσιν θέλουσι περιαχθῆ οἱ Πρόξενοι τῆς Ἑλλάδος πανταχοῦ τῆς Ἀνατολῆς, ὅταν συλλογίζωνται, ὅτι ὅσα ἔπαθεν ὁ Γενικὸς Πρόξενος ἐν Σμύρνῃ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ πάθωσι καὶ αὐτοὶ, ὅταν, μετὰ τὰ παθήματα τοῦ Γενικοῦ Προξενείου τῆς Σμύρνης, μᾶς ἀναγγέλλητε λύσιν, δοθεῖσαν τῇ συναινέσει τῆς Κυβερνήσεως, λύσιν, ἥτις δὲν εἶναι προσβλητικὴ, ἀλλ’ εἶναι ὑβριστική. Θέλετε λοιπὸν νὰ μὴ ἐξετάσωμεν ταῦτα; Θέλετε νὰ μὴ ἐξετάσωμεν τὴν διαγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς Σμύρνης, καὶ προβάλλετε, ὅτι, ἂν προβῶμεν εἰς τοιαύτην ἐξέτασιν, παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους; Ἡ ἄρνησις ὑμῶν ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα, ἡμεῖς δὲ ζητοῦμεν νὰ ὑποταχθῆτε εἰς τὸ Σύνταγμα.

§34Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ὑπαχθῶμεν εἰς διάταξιν μὴ ὑπάρχουσαν ἐν τῷ Συντάγματι, διότι οὐδαμοῦ τοῦ Συντάγματος ἀναφέρεται, ὅτι Κυβέρνησις, ἥτις νομίζει, ὅτι ἡ προσαγωγὴ ἐγγράφων δύναται νὰ βλάψῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, εἶναι ὑποχρεωμένη, ἵνα τὴν ἀπαίτησιν τῆς προσαγωγῆς αὐτῶν ἐκτελέσῃ. Κατηγορεῖτε ἡμᾶς, ὅτι δὲν προσεφύγαμεν εἰς τὰς Δυνάμεις. Καὶ ποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐγένετο προσφυγή;

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πότε;

§36Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀμέσως.

§37Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ δὲν ἠρκέσθητε εἰς τοῦτο;

§38Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι δὲν ἠξεύρομεν, τί ἠδύνατο νὰ συμβῇ ἐν Σμύρνῃ κατόπιν τῶν λυπηρῶν συμβάντων τῆς 10 Ἀπριλίου, καὶ εἴχομεν καθῆκον νὰ προβλέψωμεν καὶ νὰ παρασκευασθῶμεν. Εἶναι ἄδικον λοιπὸν νὰ κατηγορῆτε ἡμᾶς ἐπὶ τούτῳ. Θεωρῶ, ἐπαναλαμβάνω, πᾶσαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐπιβλαβῆ εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἓν μάθημα δύναται νὰ προέλθῃ ἐκ τοῦ ζητήματος, καὶ τὸ μάθημα τοῦτο εἶναι, ὅτι πρέπει πρὸ παντὸς — καὶ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ κατηγορήσω οὐδένα — νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τὸ ἔθνος, ἐὰν θέλῃ νὰ ἔχῃ ἐξωτερικὴν πολιτικήν, εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς περισυλλογῆς τῶν δυνάμεών του, εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς συντάξεως τῶν στρατιωτικῶν αὐτοῦ δυνάμεων. Αὐτὸ εἶναι τὸ μάθημα, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἐκ τοῦ ζητήματος τούτου, πᾶσα δὲ συζήτησις εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ. Θεωρεῖτε τὴν Κυβέρνησιν ὑπεύθυνον, καὶ νομίζετε ὅτι δὲν ἐπολιτεύθη καλῶς. Ἀφήσατε τὰ ἔγγραφα, προβῆτε εἰς τὴν καταδίκην αὐτῆς, ἀλλὰ μὴ ἐπιμένετε εἰς συζήτησιν τοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ γοήτρου.

§39Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου, διὰ νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον. Ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι ὑπόχρεοι νὰ δίδωσι λόγον τῶν πράξεών των πρὸς τὴν Βουλήν, εἶναι ἀναπόφευκτος συνέπεια τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ὑπέχουσιν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πῶς ἡ Βουλὴ θέλει δυνηθῆ νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμά της τοῦτο καὶ νὰ ζητήσῃ εὐθύνας, ὅταν δὲν γνωρίζῃ τὰ συμβεβηκότα; Καὶ πῶς θέλετε νὰ γνωρίσῃ τὰ συμβεβηκότα, ὅταν ὑμεῖς δὲν καταθέτητε τὰ ἔγγραφα πρὸς διαλεύκανσιν αὐτῶν; Διὰ τοῦτο φρονῶ πεποιθότως, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἔχουσι συνταγματικὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταθέτωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ δίδωσι τὰς ζητουμένας πληροφορίας, καὶ ὅτι, ἐὰν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ζημιῶνται, ὀφείλουσι ν’ ἀποδεικνύωσι κατὰ τί ταῦτα ἐκ τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων ζημιοῦνται, καὶ ποῖα ἐκ ταύτης ζημιοῦνται συμφέροντα. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐνεθυμήθη μόλις κατὰ τὸ 1904 τὴν πολιτικὴν τῆς περισυλλογῆς τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δυνάμεων. Ἀλλὰ ποῦ ἦσθε ἐπὶ τρία ἔτη, ὅτε ἐκυβερνᾶτε τὴν Ἑλλάδα, σπαταλῶντες τὰ δημόσια χρήματα;

§40Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ποῦ ἦσθε σεῖς, ὅτε διὰ τοῦ πολέμου κατεστρέφετε τὴν Ἑλλάδα; (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις μεταξὺ πολλῶν Βουλευτῶν ἑκατέρωθεν).

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν πόλεμον προεκάλεσεν ἡ Ἐθνικὴ Ἑταιρεία, τῆς ὁποίας μέλη ἦσαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Μήπως ἦσθε καὶ ὑμεῖς μέλος τῆς Ἑταιρείας ἐκείνης;

§42Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν πόλεμον ἐπροκαλέσατε σεῖς.

§43Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἀφοῦ ἐπὶ τρία ἔτη ἐσπαταλήσατε 48 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἔρχεσθε τώρα καὶ λέγετε, ὅτι ἐφαρμόζετε πολιτικὴν περισυλλογῆς τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, καὶ ἐγκαλεῖτε ἡμᾶς διὰ τῶν ὀργάνων σας, ὅτι ἡμεῖς δὲν σᾶς ἀφήκαμεν τὰ μέσα, ἵνα δύνασθε νὰ ἐκστρατεύσητε κατὰ τῆς Τουρκίας! Αὐτοὶ εἶναι λόγοι, τοὺς ὁποίους δύναται νὰ λέγῃ τις εἰς τὰς ἀγυιὰς καὶ τὰ καφενεῖα, διὰ νὰ παραπείθωσι καὶ παραπλανῶσι τοὺς ἁπλουστέρους. Ἐκπλήσσομαι δὲ τῷ ὄντι, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέφυγεν εἰς τοιαῦτα μέσα, προσέφυγεν εἰς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§44ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε. Παρῆλθεν ἡ δωδεκάτη.

§45Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἀληθῶς ἔχομεν κανονίσει, ὅτι περὶ τὴν δωδεκάτην ὥραν θὰ διακόπτωμεν, καὶ εἶναι ἤδη δωδεκάτη. Ἐὰν δὲ καὶ ἓν μέλος τῆς Βουλῆς νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν, ἐγὼ δὲν φέρω ἀντίρρησιν.

§46Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδεὶς φρονεῖ τοῦτο.

§47Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τότε λοιπὸν ζητῶ τὸν λόγον, διὰ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Καὶ ἐν πρώτοις, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, παρατηρῶ εἰς αὐτὸν, ὅτι, ἐνῷ ἠρνήθη νὰ παράσχῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, μόλις ἡ συζήτησις ἤρξατο ἄνευ δημοσίων ἐγγράφων, ἀμέσως ἐξωλίσθησε, καὶ παρέσχε πληροφορίας, εἰπὼν, ὅτι προσέφυγεν εἰς τὰς Δυνάμεις. Ἰδοὺ, Κύριοι, ποῦ θὰ φθάσῃ ἡ συζήτησις ἄνευ καταθέσεως ἐγγράφων! Θὰ ἦτο προτιμότερον, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἤθελον ἐνεργήσει διαλογὴν τῶν ἐγγράφων, ἐν πλήρει πεποιθήσει, ὅτι ταῦτα μὲν, εἶναι ἐπιζήμιον διὰ τὸ Κράτος, ἐὰν ἀνακοινωθῶσιν, ἐκεῖνα δὲ ὄχι, καὶ ἤθελον προσαγάγει τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἐνώπιον ἡμῶν, λέγοντες: «Κύριοι Βουλευταὶ, αὐτὰ εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὸ θέμα, καὶ μόνον ταῦτα δύνανται ν’ ἀνακοινωθῶσιν». Ἐὰν τοῦτο ἐγίνετο, δὲν θὰ ἐλάμβανεν ἡ συζήτησις τοιαύτην εὐρύτητα, τὴν ὁποίαν ἀποκρούει ἡ Κυβέρνησις, θεωροῦσα ἐπιβλαβῆ, οὕτω δὲ δὲν ἤθελε λείψει νὰ παράσχῃ τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἤθελον θέσει περιορισμὸν, οὕτως ὥστε ἡ φαντασία ἑκάστου ἀγορεύοντος νὰ μὴ φθάσῃ μέχρι πραγμάτων καὶ φράσεων καὶ ἐννοιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι μακρὰν τῆς ἀληθείας καὶ μακρὰν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἰδοὺ τί εἶχε συμφέρον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἀντιπροσωπεύουσα ταύτην τὴν στιγμὴν καὶ κηδεμονεύουσα τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, νὰ πράξῃ. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀνακοινωθῶσι, καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι πλέον τούτων δὲν δύναται νὰ καταθέσῃ τι. Γνωρίζω καὶ ἐγὼ, ἀπὸ μακροῦ χρόνου παρακολουθῶν, τὸν εὐαίσθητον χαρακτῆρα τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀκριβῶς αὐτὸ φοβούμενος σπεύδω νὰ δώσω αὐτῷ τὴν συμβουλὴν ταύτην. Δὲν εἶναι ὀρθὸν, διευθύνων τὰς ἐργασίας τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, νὰ ἀφήσῃ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τὴν συζήτησιν ἐντελῶς ἀχαλίνωτον. Χαλινὸς εἶναι τὰ ἔγγραφα, διότι, πᾶς, ὅστις θὰ λάβῃ τὸν λόγον, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ εἴπῃ τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰ πράγματα, διότι τὰ ἔγγραφα θὰ ἦναι ἐνώπιόν μας. Ἀλλ’ ἐρρίφθησαν φράσεις καὶ λέξεις περὶ εὐθυνῶν. Ὑπάρχουσι Βουλευταὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, μὴ ἐνδιαφερόμενοι οὔτε περὶ τῶν εὐθυνῶν, ἃς θὰ ἔχητε δι’ ὅσα συνέβησαν ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ ὑπουργίᾳ ὑμῶν, οὔτε περὶ τῶν εὐθυνῶν, αἱ ὁποῖαι βαρύνουσι τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς οὐδέποτε ἠρνήθη τὴν ἀναζήτησιν τῶν εὐθυνῶν, αἵτινες δύνανται νὰ τῷ αἰτηθῶσι. Δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ ἀποφύγῃ τὴν ἀναζήτησιν τῶν εὐθυνῶν. Ἂς μὴ ἐπικαλούμεθα λοιπὸν τὴν διοίκησιν ἐκείνην, τὴν μὴ ὑφισταμένην, καὶ δὴ ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔλυσεν ἡ συνθήκη μετὰ τῆς ὁμόρου ἐπικρατείας, διὰ νὰ δικαιολογήσωμεν γεγονότα πρόσφατα, τῶν ὁποίων ἡ ἐξέλεγξις δὲν συνετελέσθη καὶ τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀκόμη μεγάλας συνεπείας. Καὶ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, «τί ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν;» Ἐγὼ δίδω ἀμέσως μίαν ἀπάντησιν· νὰ παρασκευασθῶμεν πρότερον δι’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔσπευσε νὰ πράξῃ αὐτοβούλως ἡ Κυβέρνησις. Τί διδασκόμεθα παρὰ τοῦ 1897; Κατὰ τὸ 1897 συνέβησαν πράξεις ἀμφισβητοῦσαι αὐτὰ τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τῆς Ὑψηλῆς Πύλης ἐν Κρήτῃ· ἡ Ἑλλὰς ἀπέστειλε στρατὸν, ὁ ὁποῖος ἠμφισβήτει πλέον αὐτὴν τὴν ἐπὶ τῆς Κρήτης κυριαρχίαν τῆς Τουρκίας. Ἡ Πύλη ἐφάνη, ὅτι δὲν ἠσθάνθη τὴν ὕβριν, ἀπέστελλε δὲ τὸν πρέσβυν αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ διετήρει φιλικωτάτας σχέσεις, ἐνῷ συγχρόνως παρεσκευάζετο, καὶ ὅτε παρεσκευάσθη τελείως, ἔδωκεν ἡμῖν τὸ μάθημα ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου μᾶς ἐδίδαξε νὰ μὴ προβαίνωμεν εἰς πράξεις παρομοίου χαρακτῆρος ἀπαράσκευοι. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς θὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν, ἣν ὑμεῖς θέλετε κρίνει ἐπαρκῆ ἢ μή. Τοῦτο ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν τὴν τότε, ἐὰν ἦτο προτιμοτέρα ἡ συμφορά, ἥτις ἐπῆλθεν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς Ἑλλάδος, ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤθελε συμβῆ, ἐὰν δὲν ἀπεστέλλετο ὁ στρατὸς εἰς Κρήτην. Καὶ πῶς δὲν ἐλαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν σοφὴν ἐκείνην πολιτικὴν τῆς Πύλης, καὶ πῶς δὲν ἠκολουθήσατε ταύτην, ἀλλ’ ἐξετέθητε εἰς σπασμωδικὰς κινήσεις, προκαλοῦντες τὴν γείτονα Δύναμιν μὲ τὸ κάπνισμα τῶν ἀτμοπλοίων;

§48ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἄλλοτε ἐκάπνιζον, τώρα ὄχι.

§49Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἴσως νὰ ἐκάπνιζον οἱ πλοίαρχοι καὶ κυβερνῆται ἢ ἄλλοι τινές, καὶ ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι καπνίζουσι τὰ πλοῖα. Ἴσως καὶ νὰ μὴ εἶχον κάρβουνα διὰ νὰ καπνίσουν!

§50ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπεριμέναμεν νὰ λάβωμεν ἀπὸ σᾶς.

§51Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν εἴμεθα ἀνθρακέμποροι.

§52ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πραγματικοὶ ὄχι, πολιτικοὶ ἴσως ναί.

§53Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Οὔτε πολιτικῶς. Μόνον δ’ εἰς τοὺς ἀνθρώπους τοὺς μὴ σεβομένους τὴν ἀλήθειαν εἶμαι ἄγνωστος, καὶ ὄχι διότι θέλω νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς ὑστεροφημίαν, ἀλλὰ διότι θέλω νὰ γνωσθῶσιν αἱ πράξεις μου, θέλω νὰ ἀκούσω περὶ ἐμαυτοῦ, τί ἔχετε νὰ εἴπητε.

§54Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Βουλευτὰ, δὲν ἔχετε ἀνάγκην πιστοποιητικῶν.

§55Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν θέλω βεβαίως πιστοποιητικόν, ἀλλὰ προκαλῶ πάντα, ὅστις ἔχει ἀμφισβητήσεις, νὰ τὰς προτάξῃ.

§56ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐγὼ δὲν διαμφισβητῶ...

§57Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὅταν ὁμιλῶ ἐγὼ, εἶμαι προσεκτικός.

§58ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπίσης.

§59Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς θέλει ἀναπτύξει τὰς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἤγαγον αὐτὸν νὰ προβῇ εἰς ὅ,τι τότε προέβη. Ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι θέμα μου τοῦτο· ἀλλ’ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸν ὁποῖον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω περισσοτέραν πίστιν, — καίτοι δὲν παύω νὰ ἔχω πλήρη πεποίθησιν εἰς τὴν ἀξιοπιστίαν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ τὴν ἀντίληψιν τῆς οὐσίας τῶν πραγμάτων, — ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅταν λέγῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «ποῦ ἐγνωρίζετε, ποίους κινδύνους ἠδύνατο νὰ διατρέξῃ τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον ἐν Σμύρνῃ, καὶ ἐὰν ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ παραλείψω νὰ φροντίσω περὶ ἐξασφαλίσεως τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ τῶν ἄλλων κατοικούντων ἐν Σμύρνῃ ὁμοεθνῶν;» ἀπέναντι τῆς τοιαύτης δηλώσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἶναι κατηγορηματικὴ καὶ ὁρίζει σαφῶς, — ἀλλ’ ἐνδεικνύει συνάμα καὶ τὰ πατριωτικὰ αὐτοῦ αἰσθήματα, — ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ὁ στόλος προετοιμασθῇ, ἵνα προστατεύσῃ τοὺς κινδυνεύσαντας ὁμοφύλους, τότε βεβαίως περιττὸν κρίνω καὶ αὐτὸ τὸ παρεμπεσὸν ζήτημα, ἂν ἐκάπνισαν ἢ δὲν ἐκάπνισαν τὰ πολεμικὰ ἡμῶν πλοῖα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, ἀφοῦ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ περιήλθομεν, νὰ ἀπειλήσωμεν διὰ τοῦ στόλου ἡμῶν τὴν Σμύρνην, ἐὰν εἰσήρχετο εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος ὁ στρατηγὸς Ἐτὲμ, τί ἠθέλετε μεταχειρισθῆ διὰ νὰ τὸν παρακωλύσητε καὶ τὸν ἀναγκάσητε νὰ σταματήσῃ εἰς τὴν Ὄθρυν ἢ τὴν Οἴτην; Οὐδὲν ἠθέλετε μεταχειρισθῆ, διότι ἔχετε καὶ ἀποθήκας κενὰς, καὶ τοὺς στρατῶνας κενοὺς στρατιωτῶν, καὶ τὴν κεφαλὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διοικοῦσι τὸν στρατὸν, κενωτέραν!

§60Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μίαν ἐξήγησιν, παρακαλῶ, τῆς τελευταίας φράσεώς σας.

§61Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ διὰ σᾶς, καὶ δὲν ἔχω νὰ δώσω ἐξήγησιν. Σεῖς δὲν διοικεῖτε τὸ στράτευμα, διότι ὑμεῖς εἶσθε διεκπεραιωτὴς, σᾶς εἶπον δὲ καὶ ἄλλοτε, ὅτι μετὰ τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι διεκπεραιωτής· λέγω δὲ τοῦτο, διότι καὶ ἐγὼ ἠναγκάσθην ἐπὶ 3 μῆνας νὰ ὑποστῶ τὰ ἐκ τῆς θέσεως ταύτης κακά. Ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ διαχειρίζηται τὸ ἀξίωμα τοῦτο, τοιοῦτο τυγχάνον, βεβαίως δύναται νὰ ἔχῃ ἀντίληψιν ἀλλοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ θέλητε νὰ μὲ πείσητε νὰ μεταβάλω τὰς ἰδέας μου.

§62Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω σαφῶς τὴν γνώμην σας, τί ἐννοεῖτε διὰ τῶν λεχθέντων. Σᾶς γνωρίζω δὲ καὶ μὲ γνωρίζετε, καὶ δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ γνωρίσω, τί ἐννοεῖτε διὰ τῶν λεχθέντων.

§63Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Γνωρίζω, ὅτι εἶσθε Ὑπουργὸς, καὶ κυβερνᾶτε. Μὲ συγχωρεῖτε δὲ νὰ σᾶς εἴπω, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι εἶναι φρόνιμον νὰ δίδητε προσοχὴν εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν γλῶσσαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ πάντα ἀσκοῦντα τοιοῦτον ἀξίωμα, οἷον ὑμεῖς ἀσκεῖτε. Γνωρίζετε, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κυβερνᾷ, ἀλλὰ δὲν διοικεῖ. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ γνωρίζετε, δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ παρεμβαίνητε.

§64Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἔχω δικαίωμα, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Μὲ προσβάλλετε, καὶ πρέπει νὰ διαμαρτυρηθῶ (θόρυβος).

§65Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐπιτρέπω καμμίαν διακοπήν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεμίαν διακοπὴν ἐπιτρέπει ὁ κύριος Λιμπρίτης.

§67Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ (θόρυβος).

§68Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διακόψῃ τὸν ἀγορεύοντα, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὡς τοῦτο καλῶς γνωρίζετε, ὅτι εἶναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος λέγηται, ὅτι εἶναι ἡ κεφαλὴ τοῦ διοικοῦντος τὸ στράτευμα κενωτέρα τῆς τῶν ἄλλων, νὰ διαμαρτυρηθῇ κατὰ τῆς φράσεως. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι δεδικαιολογημένη· διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο εἰς αὐτόν.

§69Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅ,τι εἶπον, ὅπως προσβάλω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§70Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μοὶ δοθῶσιν ἐξηγήσεις· ὅτε δ’ ἔμαθον, ποίαν ἔννοιαν εἶχον αἱ φράσεις ὑμῶν, ἀμέσως ἀπετάθην πρὸς τὴν θορυβοῦσαν ἀριστερὰν πτέρυγα.

§71Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θορυβοῦμεν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ δικαιώματος τοῦ λόγου! Ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τυρνάβου κατέλθῃ τοῦ βήματος, πᾶς τις τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ, κατὰ πρῶτον δ’ ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ κύριοι Ὑπουργοί.

§72Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐμποδίζω τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, διότι τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου εἴπερ τις καὶ ἄλλος σέβομαι, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον ἐνταῦθα νὰ ἐκτελέσω.

§73Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν νὰ εἴπω, ὅτι κεναὶ ἦσαν αἱ ἀποθῆκαι ἡμῶν καὶ κενώτεραι αἱ κεφαλαὶ τῶν διοικούντων τὸν στρατὸν ἡμῶν. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου, ὅστις δ’ ἔχει τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ἂς ἔλθῃ νὰ μὲ ἀντικρούσῃ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν,—καὶ ἂς μὲ διαψεύσῃ πᾶς ὅστις νομίσῃ, ὅτι λέγω τι ἐναντίον πρὸς τὴν ἀλήθειαν, —ἐπαναλαμβάνω λέγων, ὅτι κεναὶ εἶναι αἱ στρατιωτικαὶ ἡμῶν ἀποθῆκαι, κενοὶ οἱ στρατῶνες καὶ κενὴ ἡ διοίκησις· ἡ διοίκησις εἶναι κενωτέρα πάντων, ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι ποδῶν.

§74Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι οἱ πόδες εἶναι καλλίτεροι.

§75Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐάν τις συμπεριλαμβάνῃ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, τί πρὸς τοῦτο; Ἐν πρώτοις, κύριε Ὑπουργέ, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑμῶν δὲν παρέχει τίποτε πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατεύματος. Θέλω εἴπει τι, διὰ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὸν θέλοντα νὰ εἴπῃ, ἂν εἶναι ἐναντίον τῆς ἀληθείας. Ὅταν αὔριον πρόκηται νὰ δαπανηθῶσι 1,000,000 δραχμαί,—ἤδη ἐζητήθησαν 500,000, ἀλλὰ θέλει βεβαίως δαπανηθῆ ἓν ἢ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον,— θὰ δαπανήσητε ταύτας, ἵνα πράξητε τί; ἵνα διαπράξητε γενικὰς ἀσκήσεις, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐκθέσητε τοὺς δυστυχεῖς ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς δυστυχεῖς στρατιώτας εἰς τὰ ὄμματα ὅλων τῶν ξένων στρατιωτικῶν ἀκολούθων, καίτοι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναι στρατιωτικὸς ἀκόλουθος ὁ παρακολουθῶν τὰ γυμνάσια, διότι εἶναι ἀρκετὸν νὰ ἦναι ἀνταποκριτὴς μιᾶς ξένης ἐφημερίδος, ἵνα ἴδῃ τὴν γυμνότητα τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον θέλετε ἀγάγει ἐκεῖ, ὅπως ἐκτελέσῃ μεγάλας ἀσκήσεις, ἐνῷ δὲν ἐξετελέσατε ἀκόμη οὔτε μικρὰς ἀσκήσεις. Ἐγὼ λέγω τὴν ἰδικήν μου γνώμην, καὶ ὅστις θέλει ἂς τὴν ἀκούσῃ. Τίς λοιπὸν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ποιήσηται ἐξαίρεσιν δι’ ἓν πρόσωπον; Βεβαίως κενὴ εἶναι ἅπασα ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ὅπως κενὴ εἶναι ἅπασα ἡ ναυτικὴ ὑπηρεσία· καὶ ὅταν κενὴ ἦναι ἅπασα ἡ στρατιωτικὴ καὶ ναυτικὴ ὑπηρεσία, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρότερον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἦτο ὑπόχρεος νὰ παρασκευασθῇ, ὅπως προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, ἐγὼ δὲν εὑρίσκω ὀρθόν. Ἐγὼ θὰ ἔλεγον εἰς αὐτὸν, ὅτι μᾶλλον ὤφειλε ν’ ἀποταθῇ πρὸς τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρείας, ὅπως ναυλώσῃ μίαν δεκάδα ἢ μίαν εἰκοσάδα ἀτμοπλοίων, καὶ στείλῃ αὐτὰ νὰ σταθμεύωσιν εἰς τὸν λιμένα τῆς Σμύρνης, καὶ εἴπῃ εἰς τὸν Πρόξενον: «εἰδοποιήσατε τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους καὶ τοὺς ὁμοεθνεῖς, ὅτι τὰ ἀτμόπλοια ταῦτα θέλουσι δεχθῆ αὐτοὺς καὶ τὰ ἀντικείμενα αὐτῶν, ὅτι θέλουσι παραλάβει αὐτοὺς ἄνευ ναύλων, καὶ οὕτω θέλουσι τοῖς σώσει τὴν ζωήν» — διότι ὅσον ἀφορᾷ τὴν τιμὴν, ταύτην δὲν θὰ ἔσωζεν ἡ ψευδὴς παρασκευὴ τοῦ στόλου.

§76Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀνέρχομαι, Κύριοι, τὸ βῆμα διὰ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ἀπαντῶν πρῶτον εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτής, ὅτι ἐγὼ παρακωλύω τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, διότι, ὅπως ἐγὼ ἐπιθυμῶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου δι’ ἐμέ, οὕτως ἐπιθυμῶ αὐτὴν καὶ διὰ τοὺς ἄλλους, προσέτι δὲ καὶ τὴν σέβομαι. Ἀλλ’ ἡ ἐλευθερία, Κύριοι, τοῦ λόγου ἔχει καὶ περιορισμούς τινας, ὥστε νὰ μένωμεν πάντοτε ἐντὸς τῆς ἀληθείας. Ὁ κύριος ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι «αἱ ἀποθῆκαι εἶναι κεναὶ, ὅπως εἶναι κεναὶ καὶ αἱ κεφαλαὶ τῶν διευθυνόντων». Βεβαίως ἐπὶ τῆς φράσεως ταύτης εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω νὰ διασαφηνίσῃ τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων του καὶ εἶχον σκοπὸν νὰ ζητήσω τὴν σαφήνειαν τῶν λόγων του διὰ νὰ δώσω τὴν δέουσαν ἀπάντησιν εἴτε ὡς πρὸς τοῦτο εἴτε ὡς πρὸς ἐκεῖνο. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τυρνάβου εἶπεν, ὅτι ἐννοεῖ τὴν Διοίκησιν...

§77Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐννοῶ, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου διοικητοῦ τοῦ στρατεύματος μέχρι τοῦ τελευταίου κενοὶ εἶναι οἱ στρατῶνες καὶ αἱ ἀποθῆκαι καὶ αἱ ὑπηρεσίαι αὐτῶν· διότι κεναὶ εἶναι δι’ ἐμὲ, ὅταν δὲν περιέχωσι τίποτε χρήσιμον διὰ τὸν στρατόν· εἶναι δὲ ἐντελῶς ἀδιάφορον, ἂν ἡ κεφαλὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν περιέχει πολὺν νοῦν· δι’ ἐμὲ οὐδὲν χρήσιμον διὰ τὸ στράτευμα περιέχει.

§78Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Πῶς διακόπτετε σεῖς, ὁ ὁποῖος δὲν δέχεσθε διακοπάς; Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω διακοπάς. Δὲν ἀνατρέχω εἰς τὴν πρὸ πολλῶν ἐτῶν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ παραλαμβάνω τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος ἀπὸ τῆς ὑπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ. Ἐὰν αἱ ἀποθῆκαι ἦσαν κεναὶ τότε, — καὶ δὲν δύναται νὰ τὸ διαμφισβητήσῃ ποσῶς, — βεβαίως τὴν αὐτὴν σύγκρισιν δύναμαι νὰ κάμω καὶ δι’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ὡς πρὸς κεφαλὰς κενὰς, ἐν σχέσει μὲ τὰς ἀποθήκας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν κεναὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§79Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα μεγάλας ἀσκήσεις.

§80Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Μετὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς ὀλιγοχρονίου διοικήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ ἦλθον ἄλλοι εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἤρχισαν τὴν πλήρωσιν τῶν ἀποθηκῶν. Καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς ἐργασίας αὐτῶν ἠκολουθήσαμεν καὶ ἡμεῖς. Ἐὰν δὲ ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ καὶ τῆς ὑπουργίας ὑμῶν ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐγένετο τίποτε, καὶ ἔμειναν ἀποθῆκαι καὶ κεφαλαὶ ἐντελῶς κεναὶ, κατὰ τὴν σύγκρισιν ὑμῶν, τότε ἔρχομαι εἰς τὴν ἐξακολούθησιν, ἔρχομαι εἰς τὴν πρωθυπουργίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ καὶ τὴν ὑπουργίαν τοῦ κ. Κωνσταντινίδου. Ἤρχισε λοιπὸν ἡ ἐργασία, ἤρχισεν ἡ ἀγορὰ ἵππων, ἤρχισεν ἡ ἀγορὰ κλιβάνων, ἤρχισαν τόσαι ἄλλαι ἀγοραί· καὶ ἐπὶ τοῦ προγράμματος ἐκείνου εἰργάσθην καὶ ἐγὼ, καὶ ἔκαμα ἀγορὰς σκηνῶν, ἔκαμα ἀγορὰς ὑλικοῦ στρατοῦ, ἠγοράσθη διὰ τὴν ἀναχορηγίαν τῶν πυρομαχικῶν ὑλικόν, ὅπερ οὐδέποτε ὑπῆρχεν εἰς τὰς ἀποθήκας· προέβην εἰς ἀγορὰν καλύκων, καὶ καταγίνομαι εἰς πλήρωσιν τῶν φυσιγγίων πρὸς πολλαπλασιασμὸν τῶν πυρομαχικῶν τοῦ στρατεύματος. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐργασία ἐξακολουθεῖ, καὶ κατὰ συνέπειαν εἶναι ἀνακριβῆ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τυρνάβου Βουλευτής. Ἐκεῖνο ὅμως, εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ καταλήξω, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἀφίνω ἐμὲ καὶ τὸν κ. ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴν, μετὰ τοῦ ὁποίου ἐγὼ τοὐλάχιστον προσωπικὸν τι δὲν ἔχω, καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν ἀνωτάτην Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν ἐκ τῶν φράσεων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ ἐνοήθη τι διὰ τὴν ἀνωτάτην Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ...

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐνοήθη τοιοῦτόν τι, κύριε Ὑπουργέ. Ἐὰν ἐνοεῖτο τοιοῦτόν τι, τὸ Προεδρεῖον δὲν θὰ τὸ ἐπέτρεπε.

§82Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐὰν λοιπὸν τοιοῦτόν τι ἐνόει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τυρνάβου Βουλευτής....

§83Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐὰν σᾶς συμφέρῃ νὰ κάμητε τοιαύτην ὑπόθεσιν, νὰ τὴν κάμητε.

§84Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Μὴ διακόπτετε, καὶ ἔχετε ὑπομονὴν ν’ ἀκούσητε. Ἀτομικὸν συμφέρον ἐγὼ δὲν ἔχω, διότι εἶμαι ὁ ἀνώτατος ἀξιωματικὸς τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, καὶ δὲν ἔχω νὰ λάβω ἄλλο τι· ὅ,τι ἐπῆρα τὸ ἐπῆρα μὲ τὸ σπαθί μου ἕως τώρα, καὶ τὸ γνωρίζετε πολὺ καλά. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν φθάνωσι μέχρι τοῦ προσώπου τοῦ μέλλοντος Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων αἱ ἔννοιαι τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ, σᾶς λέγω καὶ λέγω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ εὑρεθῇ Βουλευτὴς εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ὁ ὁποῖος νὰ παραδεχθῇ τοιοῦτόν τι. Διότι ὁμολογῶ, ὅτι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐγὼ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ εὑρίσκομαι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσω τὰς ἐργασίας καὶ τοὺς κόπους, οὓς καταβάλλει ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, ὁμολογῶ, ὅτι οἱ κόποι καὶ οἱ μόχθοι αὐτοῦ εἶναι ἀνώτεροι τῶν κόπων καὶ τῶν μόχθων καὶ τοῦ κ. ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ καὶ τῶν ἰδικῶν μου. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ δεξιῶν).

§85Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δύο λέξεις μόνον, κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὴν διακοπήν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§87Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅστις τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος του γνωρίζει, ὅστις περὶ τῆς πατρίδος του μεριμνᾷ, καὶ οὐχὶ περὶ ἐπιδείξεως, βεβαίως τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων μου πληρέστατα συνέλαβε, καὶ ὑμεῖς αὐτὸς, κύριε Πρόεδρε, πληρέστατα ἀντιλαμβάνεσθε τῆς ἐννοίας τῶν λόγων μου. Εἶπον ὅτι ἀπὸ τῆς ἀποθήκης καὶ τοῦ στρατῶνος μέχρι τοῦ ἀνωτάτου σημείου ὁ στρατὸς εἶναι κενὸς, καὶ ἡ Διοίκησις αὐτοῦ κενή. Βεβαίως εἶναι κενὴ ἡ Διοίκησις, διότι, μὴ οὖσα κατηρτισμένη, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, δὲν εἶναι πλήρης· μὴ ἔχουσα τὰ δι’ αὐτὴν ἀναγκαῖα, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, οὐδὲ πλήρης. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κεφαλὴ πλήρης μετὰ ὑπηρεσίας κενῆς; Ὅλα εἶναι σχετικά. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀμυνθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ προσώπου τῆς Α. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου, θὰ ἀπήντων πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὁ μὲν Ὑψηλότατος καὶ Διάδοχος τοῦ Θρόνου εἶναι καὶ ἐκ τῶν συνηθειῶν καὶ ἐκ τῶν συνταγματικῶν ἐθίμων ἀνώτερος πάσης ἐπικρίσεως. Ἐὰν ὅμως πρόκηται περὶ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ, ἤτοι ἑνὸς ὀργάνου τῆς Διοικήσεως, αἱ πράξεις αὐτοῦ ὑπόκεινται εἰς ἔλεγχον. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα, ἂν εἰς τὰς πράξεις αὐτοῦ, εἰς τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ ἠθέλομεν εὕρει πταῖσμα, πῶς δυνάμεθα νὰ ψέξωμεν αὐτόν· ἀλλ’ ὅμως δὲν ὑπάρχει πρᾶξις οἱουδήποτε ὀργάνου τῆς Διοικήσεως μὴ ὑπαγομένη εἰς ἔλεγχον. Καὶ ἑπομένως ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔσπευσε νὰ ἐνθυμηθῇ νῦν, ὅτι συμπίπτει ἡ Διοίκησις νὰ ἔχῃ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς τὸν Διάδοχον, ἀργὰ ἐπῆλθεν εἰς τὴν μνήμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ εἰς τὴν σειρὰν τῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ὁποίου, ὡς κυβερνήτης, εὑρίσκεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ κατερχόμενοι ἀπ’ αὐτοῦ πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἄλλοτε δὲν ἠξεύρω πῶς ἐτιτλοφόρει, τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου, τὴν ὁρατὴν καὶ ἀόρατον χεῖρα, καὶ κατερχόμενοι μέχρι τοῦ δεκανέως, βλέπομεν, ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι κενός· ἐκεῖνος δὲ, ὅστις θέλει νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι ὁ στρατὸς κενὸς, ἐκεῖνος διαπράττει ἁμάρτημα πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, διότι θὰ ὑπάρξωσι καὶ νῦν εὔπιστοι, ὡς καὶ ἄλλοτε ὑπῆρξαν, — καὶ τοῦτο τονίζω ἰδιαζόντως, — οἱ ὁποῖοι θὰ πιστεύσωσιν, ὅτι, ὅταν ὁ ἀνώτατος στρατιωτικὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ ἀξιότιμος κ. Σμολένσκης, ὁ ὑποστράτηγος, ὅστις ἔχει παρελθὸν ἀληθῶς ἔντιμον, ἀληθῶς παρέχον αὐτῷ τὸ δικαίωμα νὰ καυχηθῇ, ὅτι εἶναι ὁ πρῶτος ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ, ἀφοῦ αὐτὸς βεβαιοῖ τὴν ἰσχυρότητα τοῦ στρατεύματος, θὰ πιστεύσωσι, λέγω, τοῦτο, καὶ ἡ πλάνη αὕτη θὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας, καὶ μάλιστα ἐὰν ἐκτὸς τῶν πολλῶν εἰς τὴν πλάνην ταύτην περιπέσωσι καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες διαχειρίζονται τὰ κοινά.

§88Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀλλ’ ἐγὼ εἶπον, ὅτι καταγινόμεθα νὰ βελτιώσωμεν τὰ τοῦ στρατοῦ.

§89ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς τετάρτης ὥρας μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 1 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ. προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ι. Νικολαΐδου). Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος;

§91Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν, ὅτι δύναται νὰ ᾖ ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἐγγράφων, οὐ μόνον τῶν σχετιζομένων μὲ τὸ ζήτημα ἐν γένει τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἀλλὰ καὶ τῶν σχετιζομένων μὲ τὸ εἰδικὸν ζήτημα, τὸ ἀφορῶν τὸ ἐπεισόδιον τῆς προσβολῆς τῆς Ἑλληνικῆς προξενικῆς ἀρχῆς ἐν Σμύρνῃ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ ἀτυχὲς τοῦτο ἐπεισόδιον προῆλθε μὲν ἐκ τοῦ ζητήματος τοῦ φόρου ἐπιτηδευμάτων, ἀποτελεῖ ὅμως ζήτημα ὅλως διακεκριμένον. Τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς φόρου ἐπιτηδευμάτων εἶναι ζήτημα ἐκκρεμὲς ἀπὸ εἰκοσαετίας καὶ πλέον, πρόκειται δὲ ἴσως σήμερον νὰ ὑποβληθῇ εἰς διαπραγματεύσεις οὐσιωδεστέρας. Δύναται ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ μὴ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα πρὸς αὐτὸ, ἐκεῖνα τοὐλάχιστον, τὰ ὁποῖα νομίζει, ὅτι δύνανται νὰ παραβλάψωσι κατά τι τὰς ἐκκρεμεῖς διαπραγματεύσεις. Τὸ ζήτημα ὅμως τῆς γενομένης προσβολῆς εἰς τὴν Προξενικὴν ἀρχὴν Σμύρνης, καὶ τῆς δοθείσης ἱκανοποιήσεως, καίτοι ἀπορρέει ἐκ τοῦ πρώτου, οὐχ ἧττον εἶναι ἀνεξάρτητον, εἶναι δὲ ζήτημα λελυμένον. Δύναται καὶ πρέπει ἑπομένως νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ. Πρέπει δὲ νὰ συζητηθῇ ἐπὶ βάσεων θετικῶν, καὶ ἐπὶ ἐπισήμων πληροφοριῶν. Δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον μένει ἐν τῷ κρυπτῷ καὶ δὲν συζητεῖται· ἀπ’ ἐναντίας συζητεῖται ὑπὸ τῆς δημοσιογραφίας, συζητεῖται ὑφ’ ἁπάσης τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, συζητεῖται δὲ ἴσως ἐπὶ βάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἀσφαλεῖς. Εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ συζητηθῇ ἐπὶ βάσεων καὶ δεδομένων ἀσφαλῶν καὶ ἐπισήμων, διότι συνδέεται μετὰ ζητήματος ἐθνικῆς σημασίας καὶ μεγάλης σπουδαιότητος. Μετὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον τοῦ 1897 ἡ μεγάλη πλειονότης τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους παρεδέχθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀλίγοι ἴσως παρεδέχοντο πρὸ τοῦ πολέμου· παρεδέχθη, ὅτι τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ δύνανται καὶ πρέπει νὰ συμβιβασθῶσι μὲ τὰ συμφέροντα τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας διὰ φιλικῆς συνεννοήσεως καὶ φιλικῆς διεξαγωγῆς ὅλων τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων. Εἶναι δὲ μεγίστης σημασίας ἡ γνώμη, ἣν τὸ ἔθνος δύναται νὰ ἔχῃ καὶ ἔχει ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, διότι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν οἱ πλεῖστοι ἐν Ἑλλάδι ἔχουσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν. Ὁποίαν δὲ σημασίαν καὶ τίνα ἀποτελέσματα δύναται νὰ ἔχῃ ἡ πεφωτισμένη γνώμη τοῦ ἔθνους ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, πάντες ἀντιλαμβανόμεθα. Ἂν δὲ θέλωμεν νὰ καταφύγωμεν καὶ εἰς παραδείγματα ξένων ἐθνῶν, θὰ εὕρωμεν πλεῖστα τοιαῦτα. Ἐν Γαλλίᾳ π. χ. ζήτημα οὐχὶ ὅμοιον, ἀλλ’ ἀνάλογον πρὸς τὸ συμβὰν ἐν Σμύρνῃ, πρὸ ἐτῶν τινων ἐκινδύνευσε νὰ φέρῃ εἰς ῥῆξιν τὴν Γαλλίαν μετὰ τῆς Ἀγγλίας, τὸ ζήτημα τῆς Φασσόδας. Καὶ ἐκεῖ ἐθεωρήθη ὑπὸ τοῦ Γαλλικοῦ ἔθνους ὡς προσβολὴ ἡ συμπεριφορὰ τοῦ ἀγγλικοῦ στρατοῦ ἀπέναντι τοῦ ταγματάρχου Μαρσὰν, τοῦ καταλαβόντος τὴν Φασσόδαν. Ἡ συζήτησις τοῦ ζητήματος τούτου, ἐφ’ ὅσον ἐγίνετο ἐκτὸς τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς, εἶχεν ἐξερεθίσει εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὴν κοινὴν γνώμην ἐν Γαλλίᾳ, ὥστε πάντες ἐφοβήθησαν ῥῆξιν μεταξὺ τῶν δύο ἐθνῶν. Ἡ συζήτησις ὅμως ἐν τῇ Βουλῇ, ἐπὶ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων γενομένη, ἐπήνεγκε τὴν καθησύχασιν τῆς κοινῆς γνώμης, καὶ συνετέλεσεν, ὅπως καλλιεργηθῇ ἡ ἰδέα τῆς συνεννοήσεως, ἥτις ἐπήνεγκε τὴν τελευταίαν μεταξὺ τῶν δύο ἐθνῶν σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐλύθησαν τὰ πλεῖστα καὶ κυριώτερα ζητήματα, ἅτινα συνεχῶς ἔφερον διάστασιν μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας. Ἐπίσης ἐν Ἰταλίᾳ ἡ ἰδέα τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ, ὅτι ἐχθρικῶς διάκειται πρὸς τὴν Ἰταλίαν τὸ Γαλλικὸν ἔθνος, ἐπήνεγκεν ἐχθρικὰς μεταξὺ τῶν δύο ἐθνῶν διαθέσεις· αὗται δὲ συνετέλεσαν καὶ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Τριπλῆς Συμμαχίας πρὸ 20 ἐτῶν καὶ ἐπέκεινα, ὅτε αὕτη εἶχε χαρακτῆρα ἐχθρικὸν πρὸς τὴν Γαλλίαν. Ἡ συζήτησις ὅμως καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς τῶν διαφόρων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα διῄρουν τὰ δύο ἔθνη, συνετέλεσεν, ὅπως τὸ Ἰταλικὸν ἔθνος φωτισθῇ, ὅτι δὲν ὑπῆρχον ἐχθρικαὶ πρὸς αὐτὸ διαθέσεις ἀπὸ μέρους τῆς Γαλλίας, τοῦτο δ’ ἐπήνεγκε τὴν σύμπνοιαν καὶ τὴν φιλίαν, τὴν ὁποίαν βλέπομεν σήμερον ὑφισταμένην μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Γαλλίας. Ἀναφέρω τὰ δύο ταῦτα παραδείγματα πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἰδέας, ἥτις ἴσως δὲν εἶχεν ἀνάγκην παραδειγμάτων, ὅτι ἡ πεφωτισμένη γνώμη τοῦ ἔθνους εἶναι τὸ κυριώτερον στοιχεῖον καὶ ἡ κυριωτέρα βάσις τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν σήμερον θεωροῦμεν ὡς ἀμοιβαίως ἐπωφελῆ, τῆς πολιτικῆς τῆς συνεννοήσεως μετὰ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας καὶ τοῦ φιλικοῦ διακανονισμοῦ τῶν ζητημάτων διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ τῶν συμφερόντων ἀμφοτέρων τῶν Κρατῶν. Τὸ ἀτυχὲς συμβὰν ἐν Σμύρνῃ ἔφερεν ἀναμφισβητήτως ἀνωμαλίαν καὶ ἀμφιβολίας εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἰδέας ταύτης παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ ἔθνει. Ἐφ’ ὅσον δὲ τὸ ζήτημα συζητεῖται ἐπὶ δεδομένων μὴ ἀσφαλῶν καὶ μὴ θετικῶν, πάντες δύνανται νὰ νομίζωσιν, ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ συμβιβασμοῦ τῶν συμφερόντων τῶν δύο Κρατῶν προσκρούει ἴσως εἰς ἀνυπέρβλητόν τινα δυσκολίαν διότι πιστεύουσιν ὅτι, τὰ λαβόντα χώραν ἐν Σμύρνῃ δύνανται ν’ ἀποδοθῶσιν ἐν μέρει καὶ εἰς σφάλμα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ τὴν λύσιν δὲ τοῦ ζητήματος, δὲν νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μνημονευθῇ ἐντεῦθεν καὶ ἡ ἰδέα αὕτη, ἡ ὁποία ἐπαναλαμβάνεται καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ἴσως ἄνευ θετικῆς τινος βάσεως. Τὴν γέννησιν τοῦ ἀτυχοῦς ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης τινὲς ἀποδίδουσιν εἰς σφάλμα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἴτε διότι αὕτη ἔδωκεν ὁδηγίας ὑπερβολικὰς, καὶ ὤθησε τὰ πράγματα, εἴτε διότι αἱ σχέσεις μεταξὺ τοῦ Ἕλληνος Προξένου ἐν Σμύρνῃ καὶ τοῦ Τούρκου Διοικητοῦ ἦσαν τοσοῦτον τεταμέναι, ὥστε πᾶσα ἐνέργεια ἠδύνατο νὰ καταλήξῃ εἰς διάστασιν. Ἄλλοι παραδέχονται, ὅτι, ἂν ἐπῆλθε λύσις, — τὴν ὁποίαν πιστεύω ὅτι πρώτη ἡ Κυβέρνησις δὲν θεωρεῖ ὡς καθ’ ὁλοκληρίαν ἱκανοποιοῦσαν τὴν Ἑλληνικὴν ἀξιοπρέπειαν, — ἂν, λέγω, ἐπῆλθε τοιαύτη λύσις, πταίει πάλιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ἐρεθίσασα τὰ πράγματα δι’ ἀπειλῶν, αἵτινες δὲν ἠδύναντο νὰ ἐκτελεσθῶσι, καὶ αἵτινες ἐκτελούμεναι ἤθελον ἴσως καταλήξει εἰς ὀλέθρια ἀποτελέσματα. Ἄλλοι παραδέχονται, ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει σφάλμα ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅτι αὐθαίρετος πρᾶξις τῆς Τουρκικῆς Διοικήσεως ἐγέννησε τὸ ἀτυχὲς ἐπεισόδιον. Ὁπωσδήποτε ὅμως καὶ ἂν κρίνωμεν τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς γεννήσεως αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς λύσεώς του, ἐφ’ ὅσον ἡ κοινὴ γνώμη δὲν ἔχει θετικήν τινα βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ στηρίξῃ τὴν ἐξήγησιν τῶν συμβάντων, θὰ ὑφίσταται πάντοτε εἷς δισταγμὸς εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς ἰδέας καὶ τῆς πολιτικῆς τῆς συμφερούσης εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Τοιοῦτος δὲ δισταγμὸς θέλει συντελεῖ εἰς τὴν ἐξασθένισιν τῶν ἐνεργειῶν, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ ἡ θετικὴ καὶ ἐπωφελὴς ἐφαρμογὴ τῆς τοιαύτης πολιτικῆς. Καὶ ἕνεκα τῶν λόγων τούτων τῆς γενικωτέρας πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος, καὶ διότι τὸ ζήτημα ἔληξε πλέον, καὶ οὐδένα ἔχει χαρακτῆρα ἐμπιστευτικῶν διπλωματικῶν διαπραγματεύσεων, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῇ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων καὶ τὴν παροχὴν πασῶν τῶν ἀναγκαίων πληροφοριῶν εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως φωτισθῇ αὕτη περὶ τῶν καθέκαστα τοῦ λήξαντος ζητήματος. Καὶ ἂν μὲν ἔπταισεν ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνική, ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, τί πρέπει νὰ γείνῃ· ἂν δὲ ἄνευ πταίσματος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐγένετο ὅ,τι ἐγένετο ἐν Σμύρνῃ, ἂς σκεφθῶμεν τότε, τίνες εἰσὶν οἱ ὅροι καὶ αἱ βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ συντήρησις καὶ ἐπέκτασις τῶν ἀμοιβαίως ἐπωφελῶν φιλικῶν σχέσεων μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀρνούμενος νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, αἵτινες θὰ συντελέσωσιν, ὅπως καθ’ ὁλοκληρίαν καθαρισθῇ τὸ ζήτημα τοῦ ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης καὶ ἐξαλειφθῇ πᾶσα ἐσφαλμένη ἐντύπωσις, δὲν πράττει ἔργον ἐξυπηρετοῦν τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐπιβλαβὲς δ’ ἐπίσης ἔργον πράττει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θέλων νὰ ἀναμίξῃ μετὰ τοῦ ζητήματος τούτου ζητήματα ἄλλα καὶ ἀνεξάρτητα αὐτοῦ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πάντες ἐνθυμούμεθα, παρεκάλεσε τὴν Βουλήν, πολὺ δικαίως καὶ ὀρθῶς, πρὸ μηνῶν, νὰ ἀποφύγῃ αὕτη πᾶσαν συζήτησιν περὶ τῶν εὐθυνῶν τοῦ πολέμου, ἰσχυρισθεὶς ὀρθῶς, ὅτι πάντες εὐθυνόμεθα διὰ τὸν πόλεμον ἐκεῖνον. Σήμερον ὅμως, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ, δὲν ἠξεύρω πῶς, τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης, ἠθέλησε νὰ ἐπιρρίψῃ τὴν εὐθύνην τοῦ πολέμου εἰς ὡρισμένα πρόσωπα, εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ. Διὰ λόγους εὐνοήτους, οὐδεμίαν εἶχε καὶ οὐδεμίαν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ σχέσιν καὶ ἀνάμιξιν τὸ ζήτημα τοῦτο μετὰ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ἔτι δ’ ἐπιβλαβῆ θεωρῶ τὴν ἀνάμιξιν ἑτέρου ζητήματος, τοῦ ζητήματος τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν τῆς Ἑλλάδος. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ πάντες οἱ ἀναμιγνύοντες τὸ ζήτημα τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς καὶ συνδέοντες αὐτὸ μετὰ παντὸς ἄλλου ζητήματος συζητουμένου εἰς τὴν Βουλὴν ἐγκληματοῦσι πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας καὶ πρὸς τὴν σημασίαν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Οὐδεὶς, Κύριοι, ὑπάρχει, οὔτε ἐν τῇ Βουλῇ οὔτε ἐκτὸς αὐτῆς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἦναι ἀποφασισμένος νὰ παράσχῃ πᾶσαν ὑποστήριξιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας, ὄχι διότι νομίζομεν, ὅτι στρατιωτικῶς ὀργανούμενοι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν στρατιωτικὰς δάφνας καὶ βιαίας λύσεις ζητημάτων, ἀλλὰ διότι ἔθνος, τὸ ὁποῖον στερεῖται στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, εἶναι ἔθνος ἀτελές, καὶ ὡς τοιοῦτον δὲν λαμβάνεται ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν εἰς τοὺς συνδυασμοὺς τῶν μεγάλων ἐθνῶν, οἱ ὁποῖοι ἑκάστοτε παρουσιάζονται, τοὺς σχετιζομένους μὲ τὰ διάφορα εὐρωπαϊκὰ ζητήματα, καὶ μὲ τὰ ζητήματα ἑπομένως, τὰ ὁποῖα καὶ ἡμᾶς ἐνδιαφέρουσιν ἀμέσως. Τοῦτο ἀκριβῶς πᾶς Ἕλλην ἐννοῶν, θέλει νὰ ἴδῃ τὴν Ἑλλάδα στρατιωτικῶς ὠργανωμένην. Ἂν δὲ συζητοῦμεν ἡμεῖς τὰ νομοσχέδια τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν στρατιωτικὴν τῆς χώρας ὀργάνωσιν, πράττομεν τοῦτο ἀκριβῶς διότι ἐπιθυμοῦμεν, ὅπως ἡ ὀργάνωσις ᾖ θετικὴ καὶ ἀσφαλής. Δὲν νομίζομεν δὲ, ὅτι ἐπιτυγχάνεται τοῦτο, ἂν μεταβληθῶσιν εἰς νόμους νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἀποβῆ ἀνεφάρμοστα εἴτε ἕνεκα τῶν διατάξεων αὐτῶν τούτων τῶν νομοσχεδίων, εἴτε ἕνεκα δυσαναλογίας καὶ ἀντιθέσεως αὐτῶν πρὸς τὰς δυνάμεις τῆς χώρας. Τοιοῦτοι νόμοι, ἀντὶ νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν ἰδέαν τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας, θὰ συντελέσωσιν ἀπ’ ἐναντίας νὰ καταστήσωσι προβληματικὴν καὶ παρεμποδίσωσιν αὐτήν. Παρεμπόδισιν δὲ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς γενικῆς ταύτης ἐπιθυμίας δύναται νὰ φέρῃ καὶ ἡ καθιερωθεῖσα συνήθεια παρὰ πολλοῖς, ἵνα ἀναμιγνύωσι τὸ ζήτημα τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, τὸ ὑψίστης σημασίας, μετὰ παντὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς τὴν Βουλὴν. Διότι καὶ αὐτὴ ἡ συζήτησις ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἁπλῆς τινος πιστώσεως ἔδωκεν ἀφορμὴν εἴς τινας νὰ εἴπωσιν, ὅτι οἱ συζητήσαντες αὐτὴν δὲν θέλουσι τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν τῆς χώρας. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τοιαύτης τακτικῆς δύναται νὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν γελωτοποίησιν τῆς ἰδέας τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, ὅταν πανταχοῦ θέλωμεν νὰ ἀναμιγνύωμεν αὐτὴν ὡς φόβητρον κατὰ πάσης συζητήσεως. Εἶπον ταῦτα, Κύριοι, περὶ τῶν εὐθυνῶν τοῦ πολέμου καὶ περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ, διότι ὁμολογῶ, ὅτι μετὰ λύπης ἤκουσα ἀναμιγνυόμενα τὰ ζητήματα ταῦτα μὲ τὸ ζήτημα τοῦ ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι θὰ θελήσωμεν καὶ ἡμεῖς, ὡς ἄλλα Κοινοβούλια, νὰ διακρίνωμεν τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ χωρίζωνται, ὅταν συζητῶνται. Κεχωρισμένον δὲ τῶν ἄλλων εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης καὶ τῆς δοθείσης ἱκανοποιήσεως. Λελυμένον δὲ εἶναι τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ οὐδὲν πλέον περιέχει τὸ μυστικόν. Ὀφείλει ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει ἐπισήμων δεδομένων ἐξετάσωμεν αὐτὸ κατὰ τρόπον ἐπανορθοῦντα τὴν ἐπὶ ἐσφαλμένων ἴσως καὶ μὴ βασίμων δεδομένων γιγνομένην συζήτησιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ παραβλάψῃ μεγάλα συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους.

§92Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ἐφανταζόμην, Κύριοι, ὅτε εἶδον ἐγερθέντα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος πολιτευτήν, ὅτι ἤθελε τολμήσει νὰ ζητήσῃ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης, διότι τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο δὲν εἶναι, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ἄσχετον πρὸς τὰ γεγονότα τοῦ 1897, καθόσον τὰ γεγονότα ἐκεῖνα ἀπεγύμνωσαν ὁλοσχερῶς, ἀπὸ ἐπόψεως στρατιωτικῆς, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ τὸ ἔθνος καθόλου, καὶ ἑπομένως ἠδύνατό τις νὰ ἀναμένῃ οὐ μόνον τοιαύτας προσβολὰς κατὰ τῶν διατελούντων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἴσως καὶ χείρονας. Τοὐναντίον ἐπίστευον, ὅτι ἡ μακροχρόνιος πολιτεία του, ὡς ἄλλοτε ὡμολόγησεν ἐντεῦθεν, ἡ πεντηκονταετὴς περίπου, ὅτι ἡ πεῖρα ἐκείνη καὶ τὰ πικρὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων χρόνων, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἐφωτίσθησαν καὶ πάντες οἱ Ἕλληνες, ἤθελον τὸν διδάξει εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἦναι λίαν προσεκτικός, προκειμένου περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θίγουσι τὴν Ἑλληνικὴν τιμήν. Ὅτε, Κύριοι, κατελαμβάνομεν ἔδαφος ξένης Ἐπικρατείας κατὰ τὸ 1897, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐκηρύξαμεν ἐναντίον αὐτῆς τὸν πόλεμον, καὶ ἑπομένως δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπαναπαυώμεθα εἰς τὰς θωπείας καὶ τὰς περιποιήσεις τοῦ τότε παραμένοντος ἐδῶ πρέσβεως τῆς Τουρκίας μέχρις οὗ ἑτοιμασθῇ ἡ Τουρκία, καὶ μᾶς δώσῃ τὸ μάθημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδωκε. Μᾶς ἔρριψε τότε εἰς λήθαργον, ἀναμενόντων ἡμῶν εἴτε ἀποκλεισμόν, ὡς τὸ 1886, εἴτε τὴν ἐπέμβασιν τῶν Δυνάμεων, καὶ ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ἐκείνῃ βεβαίως εἴχομεν σταυρώσει τὰς χεῖρας· διότι, ἐὰν δὲν εἴχομεν σταυρώσει τὰς χεῖρας, θὰ ἐνεργοῦμεν πρὶν ἢ δυνηθῶσιν οἱ Τοῦρκοι νὰ στρατολογήσωσιν ἀπὸ τὰ ἐνδότερα τῆς Ἀσίας τὰ στίφη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν μέχρι Λαμίας κατόπιν. Καὶ ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον κ. Δηλιγιάννην, προεδρεύοντα τότε τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν—νομίζω ὅτι ἦτο ἡ 12 ἢ 15 Νοεμβρίου—: «Θὰ πολεμήσωμεν, κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς Κρήτης, ναὶ ἢ οὔ;» — «Ἀσφαλῶς, μοὶ εἶπεν εἰς ἀπάντησιν, θὰ πολεμήσωμεν, ἐὰν δὲν πάρωμεν τὴν Κρήτην». — «Ἐπιτραπήτω μοι, κύριε Πρόεδρε, τῷ εἶπον, νὰ σᾶς γνωρίσω, ὅτι ἡ παρασκευή, τὴν ὁποίαν κάμνομεν, δὲν μαρτυρεῖ τοῦτο. Μὴ ἐμπιστεύεσθε εἰς τοὺς Τούρκους, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦσι νὰ μᾶς περιποιῶνται, προσποιούμενοι ὅτι θὰ συμβιβάσωμεν τὰ πράγματα καὶ θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα εἰλικρινῶς: Θὰ παρασκευασθῶσι καὶ θὰ μᾶς ἐπιτεθῶσι. Διὰ τοῦτο νομίζω καλόν, ὅπως ἐκ τῶν ἐνόντων καὶ ἐξ Ἀλβανίας καὶ ἐκ Μακεδονίας ἐπιτεθῶμεν ἐναντίον αὐτῶν, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἠθέλομεν νικήσει τὸ πρῶτον, — καὶ βεβαίως θὰ ἐνικῶμεν, διότι τότε ἡ Τουρκία δὲν εἶχε στρατιώτας ἐδῶ — καὶ μᾶς ἐμποδίσωσιν αἱ Δυνάμεις εἰς τὴν γραμμήν, θὰ ἤμεθα ἱκανοποιημένοι». Δυστυχῶς τοῦτο δὲν ἐγένετο, διότι ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ἄλλας σκέψεις. Μετ’ ὀλίγον ἐβομβαρδίζετο ἡ Ἑλλὰς ἐν Κρήτῃ ἀπὸ τοὺς ἡνωμένους στόλους τῶν Δυνάμεων, ἐλέχθη δὲ τότε, ὅτι, «ἀφοῦ αἱ Δυνάμεις μᾶς ἐπετέθησαν, εὑρισκόμεθα ἐν τῷ δικαίῳ, ἐὰν ἀνακαλέσωμεν τὸ στράτευμά μας, καὶ εἴπωμεν, ὅτι βεβαίως ἐσκοποῦμεν νὰ μονομαχήσωμεν ἐναντίον τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ νικήσωμεν, ἀλλὰ δὲν ἐπιστεύομεν ποτέ, ὅτι ἡνωμένη ἡ Εὐρώπη ὁλόκληρος ἤθελε μᾶς ἐπιτεθῇ καὶ παρεμποδίσει ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ νικήσωμεν τὴν Τουρκίαν». Καὶ οὕτω θὰ ἤμεθα πάντες ἱκανοποιημένοι. Καὶ τοῦτο ὅμως δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ τότε Κυβέρνησις ὡς λύσιν αἰσίαν, καὶ ἐπῆλθον τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον. Μετὰ τὴν καταστροφὴν ἐκείνην, μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ κατάπτωσιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μετὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐξόντωσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ ἔθνος, ἔρχεται τώρα τὸ ἐπεισόδιον τῆς Σμύρνης, καὶ ἐρωτώμεθα: «διατὶ ἐδώκατε αὐτὴν τὴν λύσιν, ἡ ὁποία εἶναι κακή;» Καὶ ἐὰν σᾶς ἔλεγεν ἡ Τουρκία: «Κύριε, μὰρς ἀπ’ ἐδῶ! δὲν σᾶς δίδομεν καμμίαν λύσιν», τί ἠθέλετε πράξει;

§93Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ στείλωμεν τὸν στόλον!

§94Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Κυβέρνησιν.

§95Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸ λέγω εἰς σᾶς, οἱ ὁποῖοι ζητεῖτε τὸν λόγον. Ἡ Κυβέρνησις ἔπραξε τὸ καθῆκόν της.

§96Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ θέλομεν νὰ ἴδωμεν ἀκριβῶς, διὰ νὰ ἐπιδοκιμάσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§97Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Λοιπὸν λέγετε: «διατὶ ὁ στόλος νὰ παρασκευασθῇ;»

§98Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν λέγομεν τίποτε ἀπὸ αὐτά. Λέγομεν ὅτι θέλομεν νὰ λάβωμεν ἐπισήμους πληροφορίας, διὰ νὰ ἴδωμεν καὶ ἡμεῖς.

§99Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ στόλος εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ παρασκευασθῇ, καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κάμῃ πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐδίδετο ἡ λύσις, ἡ ὁποία ἐδόθη, κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἱκανοποιητική, σχετικὴ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν ἀδυναμίαν, βεβαίως εἶχε τὸ καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ ὅ,τι ἦτο δυνατόν.

§100Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Τί ἤθελε πράξει;

§101Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς συμβουλεύετε. Διότι αὐτὸ συμβουλεύετε.

§102Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ποῖον;

§103Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Διότι λέγετε: «διατὶ ἐβάλατε τὸν στόλον καὶ ἐκάπνιζε; διατὶ ἠπειλεῖτε;»

§104ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἡμεῖς ἐρωτῶμεν, ἂν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο.

§105Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Οἱ Τοῦρκοι μᾶς γνωρίζουσι κάλλιστα. Μὴ πλανᾶσθε. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμβουλεύω ἐγὼ, εἶναι νὰ ἐπέλθῃ σύνεσις πραγματικὴ καὶ ὀρθή, διὰ τῆς ὁποίας πάντα τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν, νὰ τίθηνται κατὰ μέρος, ὅταν πρόκηται περὶ ζητημάτων ἀφορώντων τὸν ἐξοπλισμὸν τοῦ στρατοῦ κατά τε ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν, καὶ τὰ ζητήματα αὐτὰ νὰ μὴ περιορίζωνται ἐν τῷ κύκλῳ τῆς καθαρῶς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς, διότι ἐφ’ ὅσον οὕτω πολιτευόμεθα, πάντοτε θὰ λαμβάνωμεν τὸ ῥάπισμα, τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν χθὲς ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Προξένου τῆς Ἑλλάδος ἐν Σμύρνῃ. Μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τούτου. Συμβουλεύω λοιπὸν, μὲ τὴν μικράν μου κρίσιν, προκειμένου περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θίγουσι τὴν τιμὴν τοῦ καθόλου Ἑλληνισμοῦ, νὰ τὰ ἀφίνωμεν ὁπωσδήποτε κεκαλυμμένα, ἵνα μὴ δίδωμεν ἀφορμὴν καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μικράν τινα ἰδέαν ἀκόμη περὶ ἡμῶν, νὰ ἀποβάλωσι τὴν ἰδέαν ταύτην, καὶ ἀπελπιζόμενοι ὁλοσχερῶς, νὰ τραπῶσιν ἄλλοι μὲν ζητοῦντες τὴν προστασίαν τῶν Βουλγάρων, ἄλλοι τὴν τῶν Σέρβων, καὶ ἄλλοι τὴν τῶν Ῥωμούνων. Αὐτὴ εἶναι ἡ συμβουλή μου. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ πλέον, — ἐφ’ ὅσον δὲν δοθῇ ἀφορμὴ, — περὶ τῶν τοῦ πολέμου τοῦ 1897. Ἐὰν τοιαύτη ἀφορμὴ δοθῇ, θέλω ἐπανέλθει, καὶ ἂς φέρωσι τὴν εὐθύνην ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ δώσωσι τὴν ἀφορμήν.

§106Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀπὸ δύο ἐτῶν περίπου χαραχθεῖσα σώφρων καὶ μεμετρημένη πολιτεία τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, καὶ αἱ φιλικαὶ σχέσεις, ἃς ἐκαλλιέργησαν μετὰ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, ἐπήνεγκον μεγάλα καὶ προφανῆ ἀποτελέσματα διὰ σύμπασαν τὴν Ἀνατολήν. Ἐὰν σήμερον τὸ καθεστὼς ἐν Ἀνατολῇ τηρῆται, μετὰ τὴν ὀξυτάτην κρίσιν, ἣν διῆλθεν αὕτη κατὰ τὸ περυσινὸν θέρος, ἐὰν ἡ Τουρκία ζῇ, βεβαίως τὸ πλεῖστον ἢ μέγα μέρος ὀφείλεται εἰς τὴν εὔνουν καὶ φιλικὴν στάσιν, ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἐπέδειξε πρὸς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν. Οὔτε μετανοεῖ διὰ τοῦτο τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, πρῶτον διότι ἐν τῷ καθεστῶτι εὑρίσκει τὰ συμφέροντα αὐτοῦ ἐξησφαλισμένα, δεύτερον διότι καὶ τὸ πολυάριθμον ἐν τῇ δούλῃ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον, τὰ 10 ἑκατομμύρια ἐκεῖνα, ἅτινα βιοῦσιν ὑπὸ τὰ σκῆπτρα τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, ὡς ἐκ τῆς σώφρονος ταύτης στάσεως τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, ἐβίωσαν βίον ὑποφερτὸν κατὰ τοὺς μῆνας τοὺς παρελθόντας πάντας. Ἔχων σχέσεις καὶ ἀλληλογραφίαν πανταχοῦ τῆς δούλης Ἑλλάδος, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐκθέσεων τῶν Προξένων δύνασθε νὰ πληροφορηθῆτε, ὅτι πανταχοῦ τῆς Ὀθωμανικῆς Ἐπικρατείας, ἔν τε τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ τῇ Εὐρωπαϊκῇ Τουρκίᾳ, τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀνέπνευσε καὶ ἀνεθάρρησε, καὶ ἠδύνατο νὰ συγκεντρώσῃ τὴν διάνοιαν αὐτοῦ πρὸς τοὺς φανατικοὺς καὶ ἀμειλίκτους ἐχθροὺς, οἵτινες ἐκ τοῦ βορρᾶ ἀπειλοῦσιν αὐτὸ διὰ δολοφονιῶν καὶ ἄλλων ἀτίμων μέσων νὰ ἐξοντώσωσι. Μελετήσατε τὰς ἐκθέσεις τῶν Προξένων τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἐρωτήσατε τοὺς ἐκεῖθεν ἐρχομένους. Ἐγὼ, ὁ ὁποῖος πέρυσιν ἐνόμισα καθῆκον, νὰ ὑψώσω τὴν μικρὰν φωνήν μου ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ, ἐκφράζων τὴν ἐπιδοκιμασίαν καὶ τὸν θαυμασμόν μου διὰ τὴν πολιτείαν τὴν χαραχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, ἔλαβον θερμότατα συγχαρητήρια καὶ ἔκφρασιν εὐγνωμοσύνης μετὰ δακρύων καὶ ἐκ Σμύρνης καὶ ἐξ Ἀλβανίας καὶ ἐκ Μακεδονίας. Δὲν εἶναι λοιπὸν μετανοημένον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος διὰ τὴν σώφρονα καὶ μεμελετημένην ταύτην πρὸς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν στάσιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ παραδόξως, καὶ ἀνελπίστως τὸ ἐπισκῆψαν ἐν Σμύρνῃ ἐπεισόδιον ἐνεποίησεν ὀδύνην καὶ πόνον εἰς σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, οὐχὶ τόσον διὰ τὸ περιωρισμένον καὶ μεμονωμένον αὐτὸ περιστατικὸν, ὅσον διότι πολὺ ὑπωπτεύθη, ὅτι ἡ ὅμορος Ἐπικράτεια, ἀφοῦ ἐκανόνισε τοὺς λογαριασμούς της μετὰ τῶν Βουλγάρων, μετὰ τὴν Τουρκοβουλγαρικὴν τουτέστι συνεννόησιν, ὑπετροπίασε πάλιν, ἐπανελθοῦσα εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ Ἀλῆ–πασσᾶ καὶ τοῦ Φουὰτ–πασσᾶ, τῶν δύο μεγάλων θεωρηθέντων Τούρκων πολιτικῶν, οἵτινες, ἐφαρμόζοντες τὸ Μακκιαβελικὸν σύστημα «διαίρει καὶ βασίλευε», ἐνόμιζον, ὅτι προσφέρουσιν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν, δημιουργοῦντες καὶ ζωοποιοῦντες τὴν Βουλγαρίαν, καὶ παρὰ τοὺς κανόνας τῆς Ὀρθοδόξου θρησκείας πλάττοντες Ἐξαρχίαν καὶ Ἔξαρχον Βούλγαρον, καὶ διορίζοντες ἀνὰ τὴν Μακεδονίαν ἐπισκόπους Βουλγάρους, καὶ καταδιώκοντες τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον. Διὰ τοῦτο τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος βαθύτατα ἐκεντήθη ἔτι μᾶλλον ἀπὸ τὸ λυπηρὸν ἐπεισόδιον τὸ ἐν Σμύρνῃ. Ἀλλ’ ἐκ τῶν ὀλίγων καὶ μεμετρημένων λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐμάθομεν τὰς φράσεις, ἃς ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ δείξῃ τὰ φιλικὰ αὑτῆς πρὸς τὴν Ἑλλάδα αἰσθήματα καὶ τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει εἰς τὸ νὰ διατηρῇ φιλικὰς μεθ’ ἡμῶν σχέσεις. Τοῦτο δὲ πείθει ἡμᾶς, ὅτι τὸ ἐν Σμύρνῃ ἐπεισόδιον ὀφείλεται κυρίως καὶ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν προσωπικὴν ἐνέργειαν Ἀσιανοῦ σατράπου, ὁ ὁποῖος ὡς τίτλον φέρει τὸν μισελληνισμόν. Εἶναι ἔργον προσωπικὸν τοῦ Κιαμὴλ–πασσᾶ.

§107Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι Κύπριος ὁ Κιαμήλ.

§108Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Τόσον τὸ χειρότερον. Γνωρίζετε δὲ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι προκειμένου περὶ φιλελληνισμοῦ καὶ μισελληνισμοῦ, κρινομένου οὐχὶ ὑφ’ ἡμῶν τῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἐξεταζομένου ὡς ὅρου διεθνοῦς, ὅσον ὁ φιλελληνισμὸς ἐμφαίνει φύσιν ὑψηλόφρονα, διάνοιαν ὑπέροχον καὶ προνομιοῦχον, ὅπως ἡ τοῦ Βύρωνος, ἡ τοῦ Κάνιγγος, ἡ τοῦ Γλάδστωνος, καὶ διανοητικὴν ἀνάπτυξιν ὑπέροχον καὶ ἔκτακτον, καὶ εἶναι τίτλος διὰ τὸν φέροντα ὁ φιλελληνισμὸς, τίτλος εὐγενείας καὶ ἀριστοκρατίας καὶ ἐξοχότητος τοῦ πνεύματος καὶ τῆς διανοίας, τόσον ὁ μισελληνισμὸς εἶναι στίγμα καὶ τεκμήριον κτηνώδους ψυχῆς καὶ διανοίας ἀκαλλιεργήτου. Καὶ τοῦτο παρατηρεῖται οὐ μόνον εἰς τὰ ἄτομα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἔθνη. Ὅπου ὑφίσταται φιλελληνισμός, ἔχετε πεποίθησιν, ὅτι ὑπάρχει πολιτισμὸς καὶ ἀνθρωπισμός· ὅπου ὑπάρχει μισελληνισμός, οὗτος εἶναι ὡς μία ἀγέλη κτηνώδης, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ἀτενίσῃ πρὸς τὸν ἥλιον. Ἀπὸ τοιοῦτον λοιπὸν σατράπην Ἀσιανὸν τὰ πάντα ἠδύνατό τις νὰ περιμένῃ, ὄχι μόνον ὕβρεις κατὰ τῶν προσώπων, τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, καὶ κατὰ παντὸς ὁσίου καὶ ἱεροῦ, ἀλλὰ καὶ πολλῷ δεινότερα, καὶ χειροπέδας καὶ ἀνασκολοπισμοὺς καὶ γενιτσαρισμούς. Ἐχάρην, εἶπον, πολύ, ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις φαίνεται ἀμέτοχος πρὸς τοὺς τοιούτους βανδαλισμοὺς καὶ ἀποδοκιμάζουσα αὐτούς. Ἵνα δὲ μὴ μακρηγορῶ, ἐγὼ τὸ ζήτημα τοῦτο θεωρῶ ἀρκετὰ μὲν σπουδαῖον, ἀλλὰ δευτερεῦον, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτής, ὅστις ὡμίλησε σχετικῶς πρὸς τὸ ἄλλο ζήτημα. Θεωρῶ δὲ ἀσύνετον, ἵνα μὴ εἴπω ἀποτρόπαιον, χάριν ἑνὸς προσώπου, νὰ διακινδυνεύωσιν αἱ σχέσεις αἱ φιλικαὶ δύο ἐθνῶν, τῶν ὁποίων καὶ τὰ συμφέροντα καὶ οἱ κίνδυνοι καὶ ἡ ὕπαρξις ἔχουσι κοινὰς τὰς ἐλπίδας καὶ τὰς δυνάμεις. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, χωρὶς νὰ θελήσω νὰ συγχαρῶ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν λύσιν ταύτην, —ὅπερ βεβαίως οἱ φίλοι αὐτῆς δύνανται πολὺ δικαίως νὰ πράξωσι, —λέγω, ὅτι τὸ νὰ λυθῇ διαφορὰ μεταξὺ Τουρκίας καὶ οἱουδήποτε ἔθνους, μικροῦ ἢ μεγάλου, ἐντὸς ἡμερῶν δὲν εἶναι μικρὸν κατόρθωμα, καὶ ἂν ἔτι ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἦτο ἡ Γαλλικὴ ἢ ἡ Ἀμερικανικὴ ἀκόμη. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν μοὶ ἐπετρέπετο, ἤθελον συγχαρῆ τὴν Ὀθωμανικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν σύνεσιν καὶ τὴν πολιτικὴν περίνοιαν, ἣν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπέδειξεν· ἐὰν δὲ μεγαλειτέραν ἤθελε δώσει ἱκανοποίησιν, ἐὰν δηλ. ἀπεδείκνυεν ἀρτίαν τὴν συναίσθησιν τῶν συμφερόντων αὐτῆς καὶ τῆς ἐκτιμήσεως ἐπὶ τῆς φιλίας τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ἤθελεν οὐ μόνον παύσει τὸν Κιαμὴλ πασσᾶν, ἴσως καὶ ἀνθισταμένη εἰς τὴν προστασίαν αὐτοῦ ὑπὸ ἰσχυρᾶς Δυνάμεως, —διότι καὶ ἐκεῖ τὰ πάντα γίνονται, —ἀλλ’ ἤθελε συνάμα λύσει καὶ τὸ φλέγον ζήτημα τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἤθελον τηλεγραφικῶς συγχαρῆ αὐτῇ ἐπὶ φρονήσει καὶ πολιτικῇ περινοίᾳ. Ὡς πρὸς ἡμᾶς δέ, ἤθελον εὐχηθῆ, τὸ κατὰ τοῦ ἀντιπροσώπου ἡμῶν ῥάπισμα νὰ γείνῃ σοβαρὸν μάθημα διὰ τὸ μέλλον, καὶ νὰ μὴ ἐξαντλώμεθα εἰς λόγους κενοὺς καὶ φράσεις καὶ ἀγῶνας ἀγόνους. Πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ σωφρονήσωμεν, νὰ συνετισθῶμεν, τῆς μὲν μιᾶς πτέρυγος μὴ ὑπεικούσης εἰς τοῦ κόμματος τὰς ἀπαιτήσεις, τῆς δὲ ἑτέρας μὴ θελούσης δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο νὰ ἐπιδιώξῃ.

§109Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθωμεν ἕν πρᾶγμα· ἂν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἂν δυνάμεθα ἐλευθέρως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ ὁμιλῶμεν, καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλησε πρὸ μικροῦ περὶ τοῦ μέλλοντος Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων, ὁ κύριος Λιμπρίτης. Ἐνθυμεῖσθε, τί εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κύριος Λιμπρίτης περὶ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ περὶ ὅλων ἐν γένει τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ εἶναι περιττὸν, οὔτε πρέπει νὰ τὸ ἐπαναλάβω. Φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται τοιαῦται ὁμιλίαι ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τοῦ μέλλοντος Βασιλέως, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον οἱ λόγοι τοῦ κ. Λιμπρίτου δὲν εἶναι δίκαιοι, οὔτε ἀληθεῖς. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐγὼ δὲν κολακεύω, εἶναι γνωστόν, ὅτι τοὐναντίον ἐγενόμην πάντοτε θῦμα τοῦ χαρακτῆρός μου, χαρακτῆρος ξένου πρὸς τὴν κολακείαν, ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ ἤμεθα δίκαιοι, ὀφείλομεν νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι καὶ ὁ Διάδοχος καὶ ὁ ἐν Κρήτῃ πρίγκηψ ἐργάζονται εἰλικρινῶς μετὰ ζήλου καὶ νοημοσύνης ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποκρούσῃ τοὺς λόγους τοῦ κ. Λυμπρίτου, διὰ νὰ μὴ καθιερωθῇ νὰ ὁμιλῶμεν ἐνταῦθα κατὰ τοιοῦτον τρόπον περὶ τοῦ μέλλοντος Βασιλέως, διότι θὰ θελήσουν καὶ ἄλλοι ἴσως νὰ δείξουν ἀνεξαρτησίαν φρονήματος καὶ νὰ ὁμιλήσουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, καὶ δὲν γνωρίζω ποῦ οὕτω δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι δὲν ἐννοῶ. Πολλοὶ Βουλευταὶ πολλάκις ἠθελήσαμεν νὰ ἐλέγξωμεν στρατιωτικὰ πράγματα, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπράξαμεν, διότι γνωρίζομεν, ὅτι, ὁσάκις ἠθέλησέ τις νὰ πράξῃ τοῦτο, ἐξανέστησαν σύσσωμοι οἱ ἀξιωματικοὶ ὅλοι, ὅτι ὑβρίζομεν τοὺς ἀξιωματικούς, ὅτι ὑβρίζομεν τὸ στράτευμα, ὅτι ὁμιλοῦμεν ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος. Εἶμαι δὲ περίεργος νὰ ἴδω, τί θὰ γείνῃ τώρα, ὅτε εἷς ἀνώτερος ἀξιωματικὸς ἔρχεται καὶ λέγει καὶ κηρύττει ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου διοικητοῦ αὐτοῦ μέχρι τοῦ τελευταίου δεκανέως, εἶναι κεφαλαὶ κεναί, εἶναι ἄχρηστοι καὶ ἀνίκανοι νὰ ἐκτελέσωσί τι ὑπὲρ τοῦ στρατεύματος. Ἀλλὰ διὰ νὰ λέγῃ τοιαῦτα ὁ κ. Λυμπρίτης, ἐννοεῖ βεβαίως, ὅτι αὐτὸς ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν. Τὸν κ. Λυμπρίτην τὸν γνωρίζω καλῶς, τὸν γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἐν τῇ πολεμικῇ αὐτοῦ δράσει, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἶναι ἀξιωματικὸς γενναῖος, —τὸν εἶδον εἰς περιστάσεις κρισίμους μὴ φοβηθέντα, — ἀλλὰ δὲν ἔχει ἡρωϊκὰ καὶ στρατηγικὰ κατορθώματα, δυνάμενα νὰ δίδουν αὐτῷ τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ αὐτὴν τὴν στάσιν καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι ὅλοι οἱ ἀξιωματικοί, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου μέχρι τοῦ κατωτάτου καὶ μέχρι τοῦ τελευταίου δεκανέως, εἶναι κεναὶ κεφαλαί, ἄχρηστοι καὶ ἀνίκανοι, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ στάσιν Κολοκοτρώνη καὶ Καραϊσκάκη, Μαυρομιχάλη καὶ Παπαφλέσσα. Διὰ νὰ ἐννοήσητε εἰς τίνας πολεμικὰς πράξεις θέλουσι νὰ δώσωσι χαρακτῆρα κατορθωμάτων ἡρωϊκῶν καὶ στρατηγικῶν, θὰ ἐκθέσω δι’ ὀλίγων περίστασίν τινα. Ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην πολεμικὴν πρᾶξίν του καυχᾶται ὁ κ. Λυμπρίτης διὰ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐν τῇ μάχῃ τῶν Βουκολιῶν ἐν Κρήτῃ. Ὁμολογῶ, ὅτι μετέβη εἰς τὸ κρισιμώτερον σημεῖον τῆς μάχης, εἰς τὴν μᾶλλον ἐπίκαιρον καὶ ἐπικίνδυνον θέσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο τὸ μέγα στρατιωτικὸν κατόρθωμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ τῷ δώσῃ τοιαῦτα δικαιώματα. Εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην, τὴν πραγματικῶς ἐπικίνδυνον, μαζὺ μὲ τὸν Λυμπρίτην καὶ κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον μετέβησαν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός των, οὐδὲν καθῆκον πρὸς τὸ Κράτος εἶχον, νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ καὶ διακινδυνεύσωσι τὴν ζωήν των, οὔτε βλέψεις εἶχον περὶ μελλουσῶν ἀμοιβῶν καὶ προβιβασμῶν· καὶ ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι οὔτε ἐκαυχήθησαν δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, οὔτε τὸ ἀνέφεραν κἄν, διότι εἶχον ἴσως χιλίας ἄλλας πράξεις τῶν ὁμοίας νὰ ἐπιδείξωσιν. Αὐτὸ τὸ περιστατικὸν — εἰς τὸ ὁποῖον ὁμολογῶ ὅτι ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του καὶ μόνον, ὡς γενναῖος ἄνθρωπος, διότι τὸν εἶδον ἐγὼ ἐκεῖ, μετ’ αὐτοῦ μεταβὰς εἰς τὸ ὀχύρωμα τοῦ Κισσαμίτου ἀρχηγοῦ Ἀναστασάκη, — δὲν νομίζω ὅτι τῷ δίδει τὸ δικαίωμα, ὡς ἄλλος Κολοκοτρώνης ἢ ἄλλος Καραϊσκάκης, νὰ λέγῃ, ὅτι ὅλοι οἱ ἀξιωματικοί, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου διοικητοῦ μέχρι τοῦ τελευταίου δεκανέως, εἶναι κεναὶ κεφαλαί, ἄχρηστοι καὶ ἀνίκανοι νὰ ἐκτελέσουν τὸ καθῆκόν των! Καὶ τελευταῖον ἀφίνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ, ἂν συμφέρει, ἂν συνᾴδει εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐν τῇ συζητήσει ἐθνικοῦ ζητήματος τοιούτου, νὰ ἔρχηται εἷς ἀνώτατος ἀξιωματικός, διατελέσας μάλιστα πρὸ μικροῦ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ λέγῃ, ὅτι εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ στρατοῦ δὲν ὑπάρχει οὔτε ἓν φυσίγγιον, καὶ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ὅλοι εἶναι κεναὶ κεφαλαί, εἶναι κηφῆνες καὶ ἀνίκανοι!

§110Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ εἰμὶ εὐγνώμων διὰ τὴν μνείαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε περὶ ἐμοῦ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτής. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν προσεδόκων τοῦτο, οὐδὲ εἶχον ἀνάγκην αὐτοῦ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐγὼ ποτὲ νὰ ὡμίλησα ἐν τῇ Βουλῇ περὶ ἐμαυτοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἂν εἰς τὴν οἰκίαν μου ἦλθέ ποτε ὁ κ. Βουλευτής· οὐδέποτε τὸν ἐνθυμοῦμαι καὶ οὐδέποτε μετ’ ἐμοῦ συνδιελέχθη περὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης δράσεώς μου. Εἶναι εἰς ἐμὲ ἄγνωστος, δὲν ἔχω δὲ καὶ ὑποχρέωσίν τινα νὰ συνδεθῶ μετ’ αὐτοῦ. Ἂς ὁδεύῃ τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ὁδεύῃ, ἀλλὰ δὲν συνηντήθημεν οὐδ’ ἐν τῷ στρατιωτικῷ οὐδ’ ἐν ἄλλῳ τινὶ ἐπαγγέλματι. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰς φράσεις μου, τὰς ὁποίας ἠθέλησε νὰ ἐπιτιμήσῃ, καὶ ἐφάνη προκαλῶν τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τούτων, εἰς ἕνα μόνον θέλω ἀνενεχθῆ, εἰς ἐκεῖνον, ὅστις κατεῖχε τὴν πρωίαν τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχετε σεῖς τώρα, κύριε Πρόεδρε, καὶ οὗτινος ἡ ἀντίληψις εἶναι ἡ μόνη ἁρμοδία νὰ κρίνῃ περὶ τῶν ὅσα ἐγὼ εἶπον.

§111Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐκαυχήθητε τὴν ἰδίαν ἑσπέραν εἰς τὸ χωρίον Γαβαλομοῦρι;

§112Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι παρέλκυσις τοῦ ζητήματος, κύριε Ἀργυρόπουλε...

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκετὰ, κύριε Ἀργυρόπουλε. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§114Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἄν, Κύριοι, ἡ ἱκανοποίησις, ἡ δοθεῖσα ἡμῖν ὑπὸ τῆς Πύλης διὰ τὸ ἐπεισόδιον τὸ συμβὰν ἐν Σμύρνῃ, εἶναι ἀρκετὴ, ἢ ἂν ἠδύνατο νὰ δοθῇ καλλιτέρα, τοῦτο νομίζω ὅτι πάντες ἀντιλαμβανόμεθα, ὅτι σχετίζεται πρὸς ἄλλο ζήτημα πολὺ σπουδαιότερον, τὸ ζήτημα τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἵνα ἐπιβάλῃ τὸν σεβασμὸν τῶν δικαίων αὐτοῦ καὶ ἐπιζητήσῃ τοιάνδε ἢ τοιάνδε ἱκανοποίησιν. Ἀλλ’ ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων ἐν τῇ Βουλῇ νομίζω, ὅτι ἡ ἐπερώτησις, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, καὶ ἡ ἀξίωσις τοῦ νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο, καθὼς καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σχετίζονται μὲ τὸ οὐσιαστικὸν ζήτημα τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος τῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἑλλήνων ὑπηκόων, οὐδένα ἄλλον ἔχει σκοπὸν, παρὰ μόνον, ἵνα ἀποδειχθῇ δι’ αὐτῶν, κατὰ τὴν εἰκασίαν, τὴν ὁποίαν κάμνουσιν οἱ κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὸ ἐπεισόδιον ἐκεῖνο δὲν προῆλθεν ἐξ αὐτοπροαιρέτου ἐνεργείας τῶν προξενικῶν ἡμῶν ὑπαλλήλων ἐν Σμύρνῃ, συναισθανομένων τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχουν, νὰ ὑπερασπίζουν τὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, βασιζόμενοι ἐπὶ τῶν συνθηκῶν, ἀλλ’ ὅτι τὴν ἐντολὴν εἰς τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις. Νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι τὸ ἐπεισόδιον ἐκεῖνο ἔδωκεν ἀφορμὴν σπουδαιοτάτην εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡμῶν, ἵνα θέσῃ ἐπὶ τοῦ τάπητος τὸ ζήτημα τὸ οὐσιαστικὸν, τὸ ζήτημα δηλαδὴ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκκρεμὲς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ τὸ ὁποῖον αὐτὸ μόνον ἐνδιαφέρει τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους ἐν Τουρκίᾳ. Δὲν πρέπει νὰ διαλανθάνῃ τινὰ, Κύριοι, ὅτι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν προξενικῶν ἡμῶν ὑπαλλήλων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἦτο αὐτοπροαίρετος ἐκ τῆς συναισθήσεως τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἠρύοντο ἐκ τῶν συμβάσεων, βεβαίως τοῦτο θέλει ἐνασκήσει μεγάλην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς συνειδήσεως ἐκείνων, οἵτινες μέλλουσι νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Δὲν βλέπω λοιπὸν, ποῖον λόγον ἔχουν, ἵνα ἐπιρρίψωσι τὴν εὐθύνην τῆς ἐνεργείας ταύτης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τοῦτο βεβαίως ἤθελε βλάψει τὸ ἐκκρεμὲς ζήτημα τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐκ τῶν ἐγγράφων θέλει ἐξαχθῆ πράγματι,—ὅπερ δὲν πιστεύω,—ὅτι κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐνήργησαν οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖνοι, ποίαν πολιτικὴν ὠφέλειαν θέλουσιν ἀρυσθῆ ἐκ τούτου οἱ ζητοῦντες τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων; Ἂν τῷ ὄντι ἡ Κυβέρνησις ἐνετείλατο τὴν ἐνέργειαν ταύτην, καὶ ἐγέννησε τὸ ζήτημα καὶ τὴν ἀφορμὴν, ἡ ὁποία τῇ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τοῦ ἐκκρεμοῦς, τοῦ τοσοῦτον ἐνδιαφέροντος τὸν Ἑλληνισμόν, ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔπαινος μᾶλλον ὀφείλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὄχι κατηγορία. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ τούτου· νομίζω ὅτι ἡ περίστασις, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησε τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο, εἶναι ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ μᾶς κάμωσι νὰ συναισθανθῶμεν, ἂν ὄχι ἄλλο, τοὐλάχιστον τὴν τόλμην ἡμῶν, ὡς Ἑλλήνων. Νομίζω ὅτι εἶναι παρεμφερὴς ἡ περίστασις πρὸς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι τοὺς πατέρας ἡμῶν ἠνάγκαζον νὰ θέτουν κατὰ μέρος πᾶσαν κομματικὴν διάστασιν, καὶ νὰ ἑνῶνται, διὰ νὰ δύνανται νὰ ἐπιβάλλουν τὸν σεβασμὸν τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν. Τί ὅμως βλέπομεν ἐδῶ, Κύριοι, καὶ τί ἀκούομεν; Παρατηρεῖτε, Κύριοι, ὅτι ἐδῶ ἀπὸ πολλοῦ ἐνεκαινίσθη μία πολιτικὴ διάφορος τῆς τοῦ παρελθόντος, πολιτικὴ τῆς περισυλλογῆς, τῆς ἀνασυντάξεως τῆς στρατιωτικῆς τῆς χώρας· ἀλλ’ ἀντιτάσσεται πείσμων ἐνέργεια πρὸς παρεμπόδισιν τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβάλωμεν σεβασμόν; Καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ποίαν σημασίαν ἔχουσιν οἱ λόγοι τοῦ κυρίου Λιμπρίτου, λέγοντος ὅτι αἱ ἀποθῆκαι τοῦ ὑλικοῦ πολέμου εἶναι κεναὶ, ὅτι στερούμεθα πολεμεφοδίων, καὶ δὲν ἔχομεν στρατιωτικὴν σύνταξιν, καὶ ὅτι δὲν ἔχομεν ναυτικὴν δύναμιν, καὶ ὅτι δὲν ἔχομεν τὰ μέσα νὰ προβῶμεν εἰς τίποτε. Ἂν πραγματικῶς ἐνδιαφερώμεθα ὑπὲρ τῆς τιμῆς τοῦ Κράτους, ἂν θέλωμεν, τὸ Κράτος νὰ ἐπιβάλῃ τὸν σεβασμὸν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, πρέπει νὰ συντρέξωμεν πάντες, καὶ νὰ παύσῃ ἡ πολιτικὴ τοῦ παρελθόντος, καὶ νὰ μὴ προερχώμεθα εἰς ἀντεγκλήσεις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, οὕτως ὥστε ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς νὰ ἀποδίδῃ σφάλματα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅτι ἐπὶ τριετίαν κυβερνήσας τὴν χώραν δὲν συνέταξε στρατιωτικῶς αὐτὴν, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀποδίδῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠκούσατε ὅτι ἀποδίδει εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ περίστασις αὕτη ἔπρεπε νὰ μᾶς κάμῃ πάντας νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὰς κομματικὰς ἀντεγκλήσεις, καὶ νὰ συνεννοηθῶμεν ἤδη, ὅτε ὀλίγαι ἀκόμη ὑπολείπονται συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, ἔχομεν δὲ μεγάλην ἐργασίαν, καὶ εἶναι ζήτημα, ἂν θὰ δυνηθῶμεν ἐντὸς τῶν ὀλίγων αὐτῶν ἡμερῶν νὰ συντελέσωμεν τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἡ ὁποία ἀφορᾷ κυρίως εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, ἵνα καταστῶσι σεβαστὰ τὰ δικαιώματα ἡμῶν· διότι, ἂν ἐξακολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν πορείαν, βεβαιωθῆτε, ὅτι ὄχι μόνον προπηλακισμοὺς θέλομεν ἀπαντᾷ, ὡς ἐν Σμύρνῃ, ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ κρίσιμος στιγμή, καὶ ἡμεῖς θὰ μείνωμεν ἐκτὸς τοῦ νυμφῶνος.

§115Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν τὸ φοβερὸν ἐπεισόδιον τῆς Σμύρνης ἦτο, κύριοι Βουλευταί, βαθὺ τραῦμα εἰς πᾶσαν καρδίαν Ἑλληνικὴν, εἴτε ἐλεύθερον ἀναπνέει ἀέρα εἴτε ὑπόδουλος ζῇ, ἀλλὰ βαθυτέραν, ἀλλὰ ὀδυνηροτέραν πέπρωται νὰ ἀνοίξῃ πληγὴν ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν μετὰ τοσαύτης στωϊκῆς ἀπαθείας ἀπεδέχθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ τὴν ὁποίαν ἄνευ δισταγμοῦ, ἄνευ ἄλγους ψυχῆς ἀνήγγειλεν εἰς τὸ ἔθνος καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ὡς εὐφρόσυνον γεγονὸς, ὡς πλήρη ἱκανοποίησιν ἑαυτῆς, ὡς δικαίαν ἱκανοποίησιν καὶ τοῦ ἔθνους! Καὶ εἶναι βαθύτερον καὶ ὀδυνηρότερον τὸ τραῦμα, διότι, ἄν τις, ἀνίσχυρος ὤν, ὑπὸ ἰσχυροῦ ἀδικῆται, δὲν ἀπόλλυσι διὰ τοῦτο οὔτε τὸν σεβασμὸν οὔτε τὴν ἐκτίμησιν καὶ τῶν φίλων αὑτοῦ καὶ τῶν ἐχθρῶν, ἐν ὅσῳ τῆς ἀδικίας τῆς πρὸς αὐτὸν προσγενομένης ἔχει ἀκεραίαν τὴν συναίσθησιν, διατηρεῖ πλήρη τὴν συνείδησιν, διαφυλάττει ἄσβεστον ἐσαεὶ τὴν ἀνάμνησιν. Ἀλλ’ ἄν προφανῶς ἀδικούμενος συγκαταβαίνῃ καὶ καταπίπτῃ μέχρι τοσούτου, ὥστε νὰ ζητῇ καὶ συγγνώμην παρὰ τοῦ ἀδικοῦντος καὶ ἔλεος, τότε βεβαίως ἐπισύρει ἐφ’ ἑαυτοῦ καὶ τὴν περιφρόνησιν καὶ τὴν χλεύην τῶν ἄλλων, διαγράφεται ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν ζώντων, καὶ ἄν ζῇ, εἷς ἄταφος νεκρὸς εἶναι πλέον. Προσήλθομεν ἐνταῦθα, εἰς τὴν ἐθνικὴν αἴθουσαν, συντετριμμένοι, ὑπὸ τὸ κράτος θλιβερῶν ἐντυπώσεων ἐκ τῆς ἀναγγελθείσης λύσεως, προσήλθομεν νὰ μάθωμεν πᾶσαν τὴν ἔκτασιν καὶ τῆς γενομένης πρὸς ἡμᾶς ἀδικίας ἐν Σμύρνῃ ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐπακολουθήσαντος προσθέτου ὀνείδους· προσήλθομεν, ὑπείκοντες εἰς τὴν κραυγὴν τῆς ἐξεγερθείσης συνειδήσεως τοῦ ἔθνους, νὰ ἐρωτήσωμεν τοὺς κυβερνῶντας τὸ Κράτος, πῶς καὶ διὰ τίνα λόγον συνέβησαν ἐν Σμύρνῃ ὅσα ἄδικα καὶ προσβλητικὰ εἰς τὴν φιλοτιμίαν τοῦ ἔθνους συνέβησαν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν ἐρωτῶμεν τοῦτο, ἀσκοῦντες ἐπιτακτικὸν καθῆκον ἐκ τῆς ἐντολῆς ἡμῶν, ἔρχεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ λέγει πρὸς τὴν ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, καὶ δι’ αὐτῆς πρὸς τὸ ἔθνος: «μὴ ζητεῖς νὰ μάθῃς, τί συνέβη ἐν Σμύρνῃ, διότι κινδυνεύουσι τὰ δημόσια συμφέροντα, ἂν ἐκτεθῶσι τὰ πράγματα.» Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν, ὑπάρχει δημόσιον συμφέρον ἀνώτερον τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους; Ἢ μήπως πρόκειται νὰ προτάξωμεν τὰ δημόσια συμφέροντα δίκην θώρακος καὶ ἀσπίδος ὁμοῦ, ὅπως καλύψωμεν τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, ἐνῷ ἀντιστρόφως πρέπον εἶναι καὶ ἴδιον φιλοτίμων κυβερνητῶν, οἱ Ὑπουργοὶ νὰ προτάττωσι τὸ στῆθος καὶ τὴν εὐθύνην αὐτῶν, ὅπως περιφρουρήσωσι τὰ δημόσια συμφέροντα, ὅπως ἄτρωτον διαφυλάξωσι τὴν τιμὴν τοῦ ἔθνους; Καὶ δὲν ἀποτελεῖ ἡ ἄρνησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως φωτίσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος περὶ τῶν συμβάντων ἐν Σμύρνῃ, ὅπως προσαγάγῃ τὴν σχετικὴν ἀλληλογραφίαν, δὲν ἀποτελεῖ, λέγω, ἡ ἄρνησις αὕτη περιφρόνησιν πρὸς τὴν Βουλήν, περιφρόνησιν καὶ πρὸς τὸ ἔθνος; Καὶ ἂν οὐχὶ ἡμῶν τῶν ἄλλων ἡ πεῖρα, διότι μικρὰ εἶναι αὕτη, ἀλλὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ μακρὰ πεῖρα καὶ ἡ βαθεῖα σύνεσις δὲν παρέχουσι τάχα πᾶσαν ἐγγύησιν καὶ πᾶσαν ἀσφάλειαν, ὅτι δὲν κινδυνεύουσι τὸ παράπαν τὰ δημόσια συμφέροντα ἐκ τῆς ἐξετάσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τοῦ ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης, ἀφοῦ τοιαύτη ἐξέτασις κρίνεται παρ’ αὐτοῦ ἐπιβεβλημένη; Ἀλλ’ ἂν ἐπίσης εὐφρόσυνόν τι καὶ τιμητικὸν γεγονὸς εἶναι καὶ δι’ ὑμᾶς τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ διὰ τὸ ἔθνος ἡ λύσις τοῦ ἐπεισοδίου, —διότι τοιοῦτόν τι διαλαλεῖτε ἀπὸ τῆς χθὲς διὰ τοῦ ἐπισήμου ὑμῶν δημοσιογραφικοῦ ὀργάνου, — διὰ ποῖον λόγον δὲν σπεύδετε νὰ χαροποιήσητε καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος, τό τε ὑπόδουλον καὶ τὸ ἐλεύθερον, δεικνύοντες διὰ τῆς προσαγωγῆς τῶν αἰτουμένων ἐγγράφων, ποῦ ἔγκειται τὸ εὐφρόσυνον τῆς λύσεως, ἣν ἀπεδέχθητε καὶ δι’ ἣν κομπάζετε μὲν ἀοράτως εἰς τὰς στήλας τῆς ἐφημερίδος ὑμῶν, ἀλλ’ ἐρυθριᾶτε ὁρατῶς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Καθ’ ὅσον γνωρίζω, καὶ γνωρίζουσι πάντες, τὰ δυσάρεστα γεγονότα ἀποκρύπτονται, ἀλλὰ μετὰ περισσῆς προθυμίας καὶ εὐνοήτου ἀνακοινοῦνται τὰ εὐχάριστα. Πρὸς τί λοιπὸν ὑμεῖς τάχα ἀποκρύπτετε τὴν χαράν, διὰ νὰ ἐξαπλώσητε τὸ πένθος εἰς πᾶσαν Ἑλληνικὴν γῆν; Ἀλλ’ ἐνῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι δὲν συναινεῖ, δὲν δύναται νὰ προσαγάγῃ τὰ αἰτηθέντα ἔγγραφα, διότι βλάπτονται τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καίτοι ἠρνήθη νὰ ἐξηγήσῃ τὰ ἐν Σμύρνῃ γενόμενα, κατὰ προφανῆ ὅσον καὶ ἀδικαιολόγητον ἀντίφασιν ἐθεώρησεν εὐπρεπὲς νὰ παραστήσῃ, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπετύχομεν τὴν πρέπουσαν ἱκανοποίησιν ἐν τῷ ἐπεισοδίῳ τῆς Σμύρνης, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διότι ὁ πόλεμος ἐγένετο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐπειδὴ ὁ πόλεμος κατέστησεν ἡμᾶς ἀνικάνους ν’ ἀντιμετρηθῶμεν πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν δικαίαν ἱκανοποίησιν εἰς ἄδικον ὕβριν, πάντα τὰ γενόμενα ἐν τῷ τελευταίῳ ἐπεισοδίῳ τῆς Σμύρνης βαρύνουσι τὴν Ἀντιπολίτευσιν! Θαυμασία τῷ ὄντι λογική, τὴν ὁποίαν κρῖμα ὅτι δὲν τὴν ἐχειροκροτήσατε! Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραστήσω ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς, πόσον αὐτόχρημα κωμικὸς εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος, ἀλλὰ θὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅ,τι πρὸς ἡμᾶς ἄλλοτε αὐτὸς οὗτος ἐπανέλαβεν ἐντεῦθεν οὐχὶ ἅπαξ οὔτε δίς, ὅτι δηλ. τῆς εὐθύνης τοῦ πολέμου πάντες ἐξ ἴσου μετέχουσι καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν. Σήμερον, ἐρωτώμενος ἵνα ἐξηγήσῃ τὸ εὐφρόσυνον γεγονὸς τῆς Σμύρνης, καὶ εἰς ἀμηχανίαν περιελθών, λέγει παραδόξως, ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ λάβῃ ἱκανοποίησιν ὡς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ πολέμου, ἡ εὐθύνη τοῦ ὁποίου βαρύνει τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ 1897! Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λησμονεῖ οὕτω πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἐπὶ τέλους ἕνα τῶν Ὑπουργῶν ἐκείνων, οὓς κρίνει ὑπευθύνους τῆς σημερινῆς ταπεινώσεως, ἔχει σήμερον σύντροφον εἰς τὸ πλευρόν του. Ἡ ἁβρότης πρὸς τοὺς συναδέλφους του ἐξηφανίσθη ἐνώπιον τῆς ἀντιπαθείας του πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ 1897. Ἀλλ’ ἔστω· ἀλλ’ ἂν τῳόντι ὁ τελευταῖος πόλεμος ἐδημιούργησε τοιαύτην πραγμάτων κατάστασιν, οἵαν ὑπεδήλωσε καὶ ὑπέδειξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ ᾖ ἀνίσχυρος ἐντελῶς, ὅπως ἐπιβληθῇ καὶ ἀξιώσῃ μετ’ ἀξιοπρεπείας τινὸς τὴν ἀναγνώρισιν τῶν κεκτημένων αὐτῆς δικαιωμάτων, τοῦτο ἆρά γε πότε ἀντελήφθητε, πότε ἐμάθετε, κύριε Πρωθυπουργέ; Σήμερον ἢ πρὸ πολλοῦ; Καὶ πῶς, διὰ ποίας τόλμης, κατὰ ποίαν λογικὴν σκέψιν ἐπράξετε ὅσα ἐπράξετε ἐν Σμύρνῃ, ἀφοῦ ἐγνωρίζετε τὴν ἀδυναμίαν τοῦ Κράτους; Ἔστω, ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀνίσχυρος σήμερον, ἐξ αἰτίας τοῦ πολέμου, ὃν ἐπεχειρήσαμεν ἡμεῖς, καὶ τὸν ὁποῖον πάντες ὑμεῖς ἐντεῦθεν, ὡς νοήμονες, ὡς συνετοί, ὡς προβλεπτικοὶ ἄνθρωποι, ὑμεῖς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἄλλοι φίλοι ὑμῶν, τότε ἁπλοῖ Βουλευταί, συνεβουλεύετε καθ’ ἑκάστην καὶ ἐδῶ, ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ ἀναλάβωμεν. Ἔστω, πάντα ταῦτα εἶναι ἀκριβῆ, εἶναι ἀληθῆ, ὅσον εἶναι ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἡ ἀλήθεια ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ τότε, κύριε Πρωθυπουργέ, δὲν δικαιοῦται πᾶς τις νὰ ἐρωτήσῃ ὑμᾶς, ἀφοῦ ἐγνωρίζετε τὴν ἀδυναμίαν τῆς Ἑλλάδος, πῶς ἐδώκατε διαταγὰς εἰς τὸν Γενικὸν Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος ἐν Σμύρνῃ νὰ προβῇ εἰς τὸ ἄνοιγμα διὰ τῆς βίας τῶν ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς ἀρχῆς κλεισθέντων καὶ σφραγισθέντων ἑλληνικῶν καταστημάτων; Δὲν ἀντελαμβάνεσθε, ὅτι εἰς τὴν βίαν ὑμῶν ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ἀντιταχθῇ βία, ὅταν μάλιστα ὁ καθ’ οὗ διαπράττετε βίαν ἦναι ἀσυγκρίτως ἀνώτερος καὶ ἰσχυρότερος ὑμῶν; Δὲν εἴχετε νοῦν στοιχειώδη, ἵνα σκεφθῆτε, ὅτι ἡ βία, εἰς ἣν τοσοῦτον ἀπερισκέπτως ἐξωθήσατε τὰ πράγματα ἐν Σμύρνῃ, ἔμελλεν ἀναγκαίως καὶ ἀναποδράστως νὰ φέρῃ ὑμᾶς ἐκεῖ, ὅπου ἔφερεν, εἰς τὴν ταπείνωσιν καὶ τὸ ὄνειδος, ἀφοῦ ὄπισθεν τῆς βίας ὑμῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ ἀναγκαία ἀπόφασις, ὅπως χωρήσητε μέχρι τέλους, μέχρι τῶν ἄκρων; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πράγματι φρονῇ, ὅτι μικρὰ καὶ ἀνίσχυρα Κράτη, ὡς ἡ Ἑλλάς, δὲν ἱκανοποιοῦνται, ἀδικούμενα καὶ προσβαλλόμενα, ἀλλὰ βεβαίως καὶ ἀκριβῶς διὰ τοῦτον τὸν λόγον δὲν προκαλοῦν τοὺς ἰσχυροὺς καὶ μεγάλους, διότι μεγάλη συμφορὰ καὶ μεγάλη ταπείνωσις ἀναμένει αὐτά. Καὶ βεβαίως ὑμεῖς, ἀκριβῶς διὰ τὸ εἶναι τὴν Ἑλλάδα ἀνίσχυρον, δὲν ἔπρεπε νὰ προκαλέσητε, δὲν ἔπρεπε νὰ δώσητε εἰς τὸν Γενικὸν ὑμῶν ἐν Σμύρνῃ Πρόξενον διαταγὰς πρὸς λῆψιν μέτρων τοιούτων, τὰ ὁποῖα ἔμελλον ἀναγκαίως, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν καὶ ἕνεκα τῶν ἰδιαιτέρων πρὸς ὑμᾶς καὶ γνωστῶν πρὸ πολλοῦ ἀντιπαθειῶν τοῦ Τούρκου Διοικητοῦ τῆς Σμύρνης, νὰ προκαλέσουν δυσάρεστα ἀντίποινα. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ζητῇ νὰ ἐλαφρώσῃ τὴν εὐθύνην αὑτοῦ ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Βουλῆς, ἰσχυριζόμενος ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐπράξαμεν τοιοῦτόν τι, προβάντες εἰς τὸ διὰ τῆς βίας ἄνοιγμα ἑλληνικῶν καταστημάτων ἐν Τουρκίᾳ, νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ὑπόμνησις τοιούτου προηγουμένου αὐξάνει τὴν εὐθύνην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Διότι τότε, ὅτε ἐγένετο τὸ διὰ τῆς βίας ἄνοιγμα ἑλληνικῶν καταστημάτων εἰς μικρόν τι μέρος ἔξω τῆς Σμύρνης, τὰ Βρύουλα, ἴσως ἐπὶ τέλους δὲν ὑπῆρχον τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησεν ὁ πόλεμος καὶ περὶ ὧν ὡμίλει σήμερον τὴν πρωΐαν ὁ κ. Πρωθυπουργός...

§116Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ γεγονὸς τῶν Βρυούλων ἐγένετο μετὰ τὸν πόλεμον, τὸ 1902.

§117Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνόμιζον, ὅτι ἐγένετο πρότερον, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ ἐπανάληψις τοιούτου τολμήματος, δύναμαι νὰ εἴπω, καθιστᾷ βαρυτέραν τὴν εὐθύνην τῶν σήμερον κυβερνώντων, διότι δύναταί τις ἐπὶ τέλους ἅπαξ, ἀνίσχυρος ὤν, νὰ ἐπιχειρήσῃ τι βίαιον ἐναντίον ἰσχυροῦ, καὶ νὰ τύχῃ ἀνοχῆς, ἢ νὰ τύχῃ συγγνώμης, ἀλλὰ βεβαίως πρέπει νὰ ἔχῃ πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι ἡ ἐπανάληψις τοιούτου ἐκτρόπου δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἀνεκτὸν νὰ ἐπαναλαμβάνηται ἐπ’ ἄπειρον, πολλῷ δ’ ἧσσον νὰ μένῃ ἀτιμώρητος. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐν πληρεστάτῃ γνώσει τῆς ἀδυναμίας καὶ τῆς ἀνεπαρκείας τῆς Ἑλλάδος ἀνελαμβάνετε τοσοῦτον ἀπερισκέπτως τὴν βαρεῖαν εὐθύνην νὰ χωρήσητε εἰς μέτρα βίας ἐναντίον τῆς Τουρκίας ἐν αὐτῷ τῷ Κράτει αὐτῆς, τί ἐπράξατε κατόπιν, ὅτε τὰ μέτρα ταῦτα τῆς βίας, ἃ μετήλθετε, ἐστράφησαν ἐναντίον ἡμῶν, ἐστράφησαν ἐναντίον τῆς τιμῆς τοῦ Κράτους; Ἐγνωρίζετε τὴν ἀδυναμίαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅμως, ἅμα ἡ Τουρκικὴ Διοίκησις ἔθηκε πέδας εἰς τὰς χεῖρας τῶν προξενικῶν ἡμῶν ὑπαλλήλων, καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς δεσμίους καὶ πληγωμένους εἰς τὸ κρατητήριον, ἐλάβετε ἡρωϊκὴν στάσιν, ὠρθώθητε ἀπειλητικῶς ἐπὶ τῶν ὀνύχων, καὶ ἐζητήσετε ἱκανοποίησιν, ἀφίνοντες νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ἠθέλετε καταφύγει εἰς τὰ ἔσχατα, ἂν ἡ ἱκανοποίησις δὲν ἐδίδετο παραχρῆμα καὶ πλήρης! Καὶ διὰ τοῦτο ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου καὶ μὲ πολυθορύβους ἐπιδείξεις,— τὰς ὁποίας ἀπέχω ἐγὼ νὰ χαρακτηρίσω, διότι ὡς Ἕλλην αἰσθάνομαι πόνον ψυχῆς,—μὲ ἐπιδείξεις ἀναρμόστους προεβαίνετε εἰς ἑτοιμασίας τοῦ στόλου καὶ εἰς ἀπειλὰς, τὰς ὁποίας εἴχετε πλήρη συναίσθησιν, ὅτι δὲν ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσητε. Καὶ εἰς τοῦτο ἔγκειται ἡ βαρυτέρα εὐθύνη ὑμῶν. Διότι, ὅταν τις ἀνίσχυρος τὸν ἰσχυρὸν προκαλῇ καὶ ἀπειλῇ, καὶ ὅταν φθάσῃ ἡ ὥρα νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς ἀπειλάς του, τρέπηται εἰς φυγὴν ἐπονείδιστον, τότε βεβαίως γίνεται καταγέλαστος. Καὶ ἔχει μὲν ἕκαστον ἄτομον τὸ δικαίωμα νὰ γελοιοποιῇ ἑαυτὸ, ὅταν θέλῃ, ἀλλὰ οἱ κυβερνῶντες τὸ Κράτος πρέπει νὰ ὦσι προσεκτικοὶ, διότι αἱ γελοῖοι πράξεις αὐτῶν δὲν φονεύουσιν αὐτοὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον αὐτοὶ κυβερνῶσι. Ἀλλὰ ποῦ στηρίζεται, κύριοι Βουλευταὶ, ἡ δικαιολογία τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ προσαγωγὴ τῶν αἰτουμένων ἐγγράφων πρόκειται νὰ βλάψῃ τὰ δημόσια συμφέροντα; Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων τῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἑλλήνων εἶναι ἔτι ἐκκρεμὲς, καὶ ὅτι διὰ τὴν ἐκκρεμότητα ταύτην δὲν ἐπιτρέπεται, διότι βλάπτει τὰ δημόσια συμφέροντα, ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἐγγράφων, τῶν σχετικῶν πρὸς τὸ ἐπεισόδιον τῆς Σμύρνης. Ἀλλ’ ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἐννοεῖ, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος εἶναι ἐντελῶς ἀνίσχυρος. Τὸ ζήτημα τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων εἶναι ἀπὸ ἐτῶν ἐκκρεμὲς, δὲν εἶναι δὲ τοιοῦτον, ὥστε νὰ προκαλέσῃ ζημίαν, ὡς ἐκ τῆς ἀναπτύξεως αὐτοῦ ἐδῶ, ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἐπὶ τοιούτων πράξεων ἐνεργειῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι οἱ ἐν Τουρκίᾳ Ἕλληνες εἶναι δυνάμει τῶν συνθηκῶν ἀπηλλαγμένοι τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, ἡ Τουρκία ἰσχυρίζεται τὸ ἐναντίον. Αἱ περὶ τοιούτου ζητήματος διαπραγματεύσεις καὶ ἐνέργειαι δὲν ἔχουσιν ἀπόκρυφον χαρακτῆρα διπλωματικόν, ὥστε ἡ ἀνακοίνωσις ἐγγράφων νὰ βλάψῃ ὁπωσδήποτε. Ἀφοῦ ἐπὶ τόσα ἔτη τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν λύεται, ἀλλὰ τοὐναντίον προκαλεῖ ἑκάστοτε δυσαρέστους ἐπιπλοκὰς, οἵα ἡ τελευταία τῆς Σμύρνης, τάχα ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἐγγράφων, ἡ δημοσία ἐξέτασις ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τοῦ ζητήματος τούτου διὰ λεπτομεροῦς ἀναλύσεως δὲν ἤθελεν ἀποβῆ πρόξενος ὠφελείας μᾶλλον ἢ βλάβης; Κρατοῦνται μυστικαὶ καὶ ἀπόκρυφοι αἱ διπλωματικαὶ ἐκεῖναι ἐνέργειαι τῶν Κυβερνήσεων, διότι ἡ δημοσία ἀνακοίνωσις αὐτῶν ἤθελεν ἐκθέσει τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον, ἢ ἤθελε φωτίσει τρίτους, οὓς συμφέρον ὑπάρχει νὰ κρατῶμεν ἐν τῷ σκότει. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, εἰς ὅλους γνωστὸν ἀπὸ μακροῦ, ποῖον τρίτον θὰ φωτίσῃ; Ἐπὶ ληξάντων ἄλλως τε ζητημάτων αἱ διπλωματικαὶ ἐνέργειαι καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα δὲν ἀποκρύπτονται ποτὲ ἀπὸ τῶν Βουλῶν. Εἶναι λοιπὸν ἐντεῦθεν φανερὸν, ὅτι οὐχὶ τὸ δημόσιον συμφέρον, ἀλλὰ τὸ συμφέρον τῶν Ὑπουργῶν ὑπαγορεύει εἰς αὐτοὺς τὴν ἀπόκρυψιν τῶν ἐγγράφων, τὴν ἄρνησιν τῆς προσαγωγῆς αὐτῶν. Καὶ ὅμως, ἂν ὑπῆρχέ τις ἐνταῦθα ὑποχρεωμένος νὰ χορηγήσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν, ὁ τίς οὗτος εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργός. Καὶ εἶναι ὑποχρεωμένος ὡς ἐκ τῶν προηγουμένων αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως πολλάκις ἄλλοτε ἐν τῷ παρελθόντι ἐπὶ παρομοίων ζητημάτων ἀνήρχετο δεκάκις τῆς ὥρας εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἐλέγξῃ τοὺς κυβερνῶντας, καὶ ζητήσῃ τὴν προσκομιδὴν ἐγγράφων, ὅπως κρίνῃ, ἂν ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ὠφέλιμος ἢ ἐπιβλαβὴς εἰς τὸ Κράτος. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης κατὰ τὸ 1896 ἦλθεν ἐπὶ τοῦ τάπητος, καὶ ὁ σήμερον Πρωθυπουργὸς καὶ πάντες οἱ συνυπουργοί του, ἐκτὸς τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις τότε ἦτο Ὑπουργὸς ὑπὸ τὸν κ. Δηλιγιάννην, πάντες ἦλθον καὶ ἐζήτουν ἔγγραφα νὰ κατατεθῶσι καὶ εὐρυτάτη νὰ γένηται συζήτησις καὶ ἀνάπτυξις ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, ἵνα καταδείξωσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ ἔθνος, ὅτι ἡ πορεία, ἣν ἠκολούθουν οἱ τότε κυβερνῶντες, δὲν ἦτο πορεία σύμφωνος πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα. Σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργός, λησμονῶν ἑαυτόν, ἔρχεται νὰ παρατηρήσῃ πρὸς ἡμᾶς, ἐνῷ δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἐκκρεμοῦς ζητήματος διπλωματικοῦ, ὅτι ἐμποδίζουσιν αὐτὸν τὰ δημόσια συμφέροντα νὰ χορηγήσῃ ἡμῖν τὸ φῶς, οὗ ἔχομεν ἀνάγκην, ἵνα ἐννοήσωμεν, τί ἐπὶ τέλους συνέβη ἐν Σμύρνῃ, καὶ πῶς κατέληξε τὸ ἐπεισόδιον ἐκεῖνο εἰς πρόσθετον ὄνειδος καὶ χλευασμὸν τῆς πατρίδος. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καίτοι ἠρνήθη πρὸς ἡμᾶς νὰ ἐξηγήσῃ τὰ ἐν Σμύρνῃ γενόμενα, οὐχ ἧττον, κατ’ ἀντίφασιν, ἧς ἐμνήσθην προηγουμένως, προφανῶς στενοχωρούμενος πολὺ, προφανέστερον ὅμως μὴ ἀκολουθῶν λογικὴν σειράν σκέψεων, εἶπεν, ὅτι ἐκεῖνοι, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν ὁποίων ἐγένετο ὁ πόλεμος, αὐτοὶ εἶναι οἱ αἴτιοι καὶ οἱ ὑπεύθυνοι τῆς τοιαύτης λύσεως, ἣν αὐτὸς ἀπεδέχθη, καὶ ἣν ἡ ἐφημερίς του ὀνομάζει εὐφρόσυνον γεγονός. Δὲν εἶναι βεβαίως ἡ ὥρα ἡ κατάλληλος σήμερον, ὅπως ὁμιλήσωμεν περὶ τῶν εὐθυνῶν τοῦ πολέμου. Ὁσάκις ἄλλοτε, ἐν τῷ παρελθόντι, ἐγίνετο λόγος περὶ τούτου καὶ ἐξεφράζετο ἐπιθυμία τις ἐν τῇ Βουλῇ πρὸς ἐξέτασιν τῶν εὐθυνῶν τοῦ πολέμου, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠγείρετο σύνοφρυς καὶ συνεσταλμένος, ἵνα βεβαιώσῃ, ὅτι δὲν εἶναι χρήσιμος τοιαύτη συζήτησις, διότι πάντες εἰσὶν ἐξ ἴσου ὑπεύθυνοι. Σήμερον, ἐρυθρὸς ἐξ ὀργῆς, ἢ μᾶλλον ἐκ τῆς ἀμηχανίας, εἰς ἣν περιέπεσεν, ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡμεῖς ἐντεῦθεν πταίομεν διὰ τὸν πόλεμον! Δὲν γνωρίζω, ἂν ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις, εὐχαριστημένος μὲ τὸν ἑαυτόν του, ἀνήγγειλεν εἰς ἡμᾶς τὴν πρωΐαν τὴν εὐχάριστον λύσιν τοῦ ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης, ἐνθυμοῦμαι ὅμως, μετὰ ποίας ὁρμῆς κατωνείδιζε καὶ οὗτος τὴν πρώτην λύσιν τῆς Κρητικῆς ὑποθέσεως, χαρακτηρίζων αὐτὴν ὡς προδοσίαν ἐναντίον τῆς Κρήτης καὶ τῆς Ἑλλάδος! καὶ ἐνθυμοῦμαι, πῶς ἐν μέσῳ χειμῶνι, τὴν παραμονὴν τῆς πρώτης τοῦ ἔτους 1897, ἐγκατελίμπανε τὴν εὐμάρειαν καὶ τὰς ἀναπαύσεις τῆς οἰκογενειακῆς ἑστίας, ὅπως σπεύσῃ νὰ συμβουλεύσῃ τοὺς Κρῆτας νὰ ἐπαναστατήσωσιν ἐκ νέου, μὴ ἀκούοντες τὰς συμβουλὰς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ μὴ ἀποδεχόμενοι τὴν γενομένην λύσιν τῆς Κρητικῆς ὑποθέσεως!

§118Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐὰν φρονῆτε, ὅτι τοῦτο εἶχεν ἀποτέλεσμα νὰ λυθῇ ἡ Κρητικὴ ὑπόθεσις, δέχομαι τὴν ἰδέαν σας ταύτην.

§119Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποτέλεσμα τοῦ πολέμου ὑπῆρξεν ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Κρήτης, τίνος ἐγκλήματος καθιστᾶτε ὑμᾶς αὐτοὺς ὑπευθύνους, καὶ περὶ ποίων εὐθυνῶν ὡμιλεῖτε σήμερον τὴν πρωΐαν; (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§120Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ Κρήτη ἠδύνατο νὰ ἐλευθερωθῇ καὶ ἄνευ πολέμου.

§121Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑμεῖς, κύριοι Ὑπουργοὶ, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε ἐνταῦθα περὶ εὐθυνῶν τοῦ πολέμου, ὡς καὶ πολλοὶ τῶν συναδέλφων ὑμῶν, διότι ὑμᾶς καὶ πολλοὺς ἄλλους βαρύνει μεγαλωστὶ ἡ εὐθύνη τῶν γεγονότων ἐκείνων. Καὶ βεβαίως ἡ Κρήτη θὰ ἠλευθεροῦτο καὶ ἄνευ τοῦ πολέμου. Ἐὰν δ’ ἐγένετο ὁ πόλεμος, τοῦτο εἶναι δυστύχημα, ὅπερ ἀποκλειστικῶς ὀφείλεται εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξῆψαν τὰ φιλοπόλεμα αἰσθήματα τοῦ ἔθνους, διὰ πάσης ἐλεεινῆς μεθόδου καὶ δι’ ἀποκρύφων ἑταιρειῶν γενόμενοι ἡ κυριωτέρα ἀφορμὴ τῆς καθ’ ἡμῶν κηρύξεως τοῦ πολέμου ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν ἡμεῖς σήμερον, ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων, εἶναί τι ἐπιβεβλημένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς πρόκειται, ἔλαβε πλέον πέρας. Εἴθισται εἰς τὰς Κυβερνήσεις, ὁσάκις ἦναι ἐκκρεμῆ διπλωματικὰ ζητήματα, νὰ ἀρνῶνται τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς Σμύρνης ἔληξε πλέον, εὐθὺς δ’ ὡς ἔληξε τὸ ἐπεισόδιον, ὡς ἐκανονίσθη τοῦτο, — καὶ ἐκανονίσθη κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον ὑμεῖς λέγετε εὐχάριστον, ἅπαν δὲ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνους χαρακτηρίζει ἐπονείδιστον, — δὲν καταλαμβάνω, διὰ ποῖον λόγον ἀδικεῖτε τοσοῦτον καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος, ὥστε δὲν φέρετε τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἵνα δυνηθῇ καὶ ἡ Βουλὴ νὰ χειροκροτήσῃ τοὺς κυβερνήτας ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι διὰ τόσον νοήμονος ἅμα καὶ εὐθαρσοῦς ἐνεργείας ἱκανοποιήσατε τὴν τρωθεῖσαν φιλοτιμίαν τοῦ ἔθνους! Πρέπον, νομίζω, εἶναι νὰ συναισθανθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἔθνος συμμερίζεται τὴν ἀγωνίαν, ἥτις προέρχεται ἐκ τῆς γενομένης λύσεως, καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ τοὐλάχιστον, ἂν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐφρόνουν καὶ φρονοῦσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει δύναμιν νὰ ἐπιβάλῃ τὸν πρέποντα τρόπον ἱκανοποιήσεως, ἂν αὐτοὶ ἔδωκαν ἀφορμὴν, ἵνα προκληθῶσι τοιαῦτα ἐπεισόδια, ἅτινα ὡδήγησαν τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν πρόσθετον χλεύην.

§122Α. ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΣ. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι πρὶν ἢ ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ζητήσῃ τὰ σχετικὰ πρὸς τὸ ἐπεισόδιον τῆς Σμύρνης ἔγγραφα, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἤθελον μόνοι φέρει τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα δείξωσι ποία ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ποία ἐδόθη ἡ ἱκανοποίησις. Ἀλλὰ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν φαίνεται ὅτι δὲν ἔβλεπον συμφέρον νὰ ἐξετασθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ ὄχι μόνον ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς εὑρίσκεται ἐν εὐλόγῳ ἀνησυχίᾳ, πρέπει νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, ἵνα ἴδωμεν τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος, καὶ ποίου εἴδους ἱκανοποίησις ἐδόθη. Καὶ πρῶτον ἔρχεται τὸ ζήτημα τοῦ ἐν Σμύρνῃ ἑλληνικοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον ἐκλείσθη διὰ τὸν φόρον τοῦ ἐπιτηδεύματος. Ἐπ’ αὐτοῦ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θεωρῇ ὅτι ἔπραξε τὸ καθῆκον της, πρέπει μετὰ θάρρους νὰ εἴπῃ, ἂν διέταξε τὸν Πρόξενον νὰ ἐνεργήσῃ ὡς ἐνήργησεν, ἢ ἂν οὗτος ἐνήργησεν αὐτοβούλως. Καὶ ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον ἔδωκε τοιαύτην διαταγὴν εἰς τὸν Πρόξενον, τότε θὰ ἐξετάσωμεν, ἂν πράγματι ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις εἶχε δίκαιον νὰ προβῇ εἰς ὅ,τι προέβη, καὶ ἂν ἡ δοθεῖσα ἱκανοποίησις εἶναι ἀνάλογος. Ἀλλ’ ἵνα κρίνωμεν ἐπὶ τούτου, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῶμεν νὰ φωτισθῶμεν, ἂν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον της ἡ Κυβέρνησις. Ἄλλως τε, ἀφοῦ ἡ δημοσιογραφία ἀνέγραψε τὰ πάντα, διατὶ νὰ ἀρνῆται ἡ Κυβέρνησις νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα; Ἀλλ’ ἔρχεται καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα· ὁ στόλος διετάχθη νὰ εὑρίσκηται ὑπὸ ἀτμὸν, ἀνεζητοῦντο εἰς τὰς ὁδοὺς πλοίαρχοι, ἀξιωματικοί, ναῦται κλπ., καὶ ἐνέργειαι σπασμωδικαὶ ἐγίνοντο ἄνευ ἀποτελέσματος. Ἀλλ’ εἶναι, Κύριοι, ἐνέργεια αὕτη συνιστῶσα τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος; ἢ ἀποδεικνύει, ὅτι εἴμεθα ἀνίκανοι νὰ διοικῶμεν τὸ Κράτος; Ὁ στόλος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρίσκηται εἰς κατάστασιν νὰ ἐνεργήσῃ, ἐὰν εὐθὺς μετὰ τὸν πόλεμον ἐπράττομεν ὅ,τι πράττομεν σήμερον, ἱδρύοντες τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης, καὶ παρεσκευάζομεν τὸν στρατὸν καὶ τὸν στόλον. Ὁ στρατὸς καὶ τὸ ναυτικὸν ἡμῶν ἔχει ἄνδρας γενναίους καὶ φιλοτίμους, ἀλλ’ οὐδὲν δύνανται νὰ πράξωσιν εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν· διότι δυστυχῶς μετὰ τὸν πόλεμον, ἀντὶ νὰ παρασκευάσωμεν τὸν στρατὸν καὶ τὸν στόλον, ηὐξήσαμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους διὰ χιλιάδων ὑπαλλήλων. Καθῆκον λοιπὸν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ καταθέσῃ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἵνα μάθῃ ἡ Βουλὴ, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον της, καὶ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτὴν, ἢ ἀποδοκιμάσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον της. Διότι δὲν πρόκειται περὶ κομματικοῦ συμφέροντος, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ ὅλου Ἑλληνικοῦ ἔθνους.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στάϊκος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου θέματος.

§124Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν δὲν ἔχῃ ἄλλος τις τὸν λόγον, θέλω ὁμιλήσει ἐγὼ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε.

§126Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ συζήτησις, ἡ γενομένη συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεως, τῆς ὑπ’ ἐμοῦ προταθείσης σήμερον, ἔλαβε διαφόρους τροπὰς, ἔκρινα δὲ, ὅτι, ἐὰν δὲν εἶχον καθῆκον νὰ ἀγορεύσω ἐπὶ τῶν τροπῶν τούτων, εἶχον ὅμως καθῆκον νὰ ἐπαναγάγω τὴν συζήτησιν εἰς τὴν τροχιὰν, ἡ ὁποία εἶχε χαραχθῆ δι’ αὐτήν. Ἡ τροπὴ, φέρ’ εἰπεῖν, ὅτι αἱ πολιτικαὶ σχέσεις τοῦ ἡμετέρου Κράτους μετὰ τῆς ὁμόρου χώρας εἶναι χρήσιμοι καὶ ἀναγκαῖαι δι’ ἑκάτερον τῶν δύο Κρατῶν, καὶ διὰ τὴν Τουρκίαν καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐρευνηθῇ τὸ ζήτημα οὕτως, ὥστε νὰ φέρῃ διατάραξίν τινα ἢ ἀνωμαλίαν τινὰ εἰς τὰς σχέσεις ταύτας, ἦτο, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, μελέτη ἀλλοτρία τοῦ θέματος, διότι δὲν ἐπρόκειτο ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, οὐδὲ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην τινὰ, ἀφοῦ δὲν ἀνεκάλεσε τὸ φρόνημα καὶ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχε καὶ ἐξηκολούθει νὰ ἔχῃ καθ’ ὅλον τὸ μέχρι τοῦ ἐπεισοδίου τῆς Σμύρνης παρελθὸν διάστημα. Ἦτο δὲ καὶ ἐντελῶς ἔκτροπον νὰ ἐκφέρωνται κρίσεις ὑβριστικαὶ περὶ τῶν ἀνωτέρων λειτουργῶν τοῦ ὁμόρου Κράτους, διότι οἱ λειτουργοὶ οὗτοι διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους, αἱ δὲ προσωπικαὶ κατὰ τῶν λειτουργῶν αὐτοῦ προσβολαὶ δὲν ἁρμόζει νὰ γίνωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἡ συζήτησις εἶχε σκοπὸν ῥητὸν, ὡρισμένον, εἶχε σκοπὸν νὰ παρασχεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ φῶτα ἐκεῖνα, ὧν αὕτη ἔχει ἀνάγκην, διὰ νὰ κρίνῃ ἐπὶ ὡρισμένων θεμάτων. Ποῖα δ’ ἦσαν τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ ἦτο κεκλημένη νὰ κρίνῃ; Παραλείπω τὸ θέμα, ἂν ὁ Γενικὸς Πρόξενος ἐν Σμύρνῃ ἐνήργησε συνεπείᾳ ὁδηγιῶν ἢ διαταγῶν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου πληροφορίας, τὰς ὁποίας αὐτὸς ὁ Γενικὸς Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος κ. Ἀντωνόπουλος ἔδωκεν εἰς ἀνταποκριτὴν τῆς Παρισινῆς ἐφημερίδος «Πρωΐας», ἱστορῶν τὸ γεγονὸς, ὃ ἔλαβε χώραν ἐν Σμύρνῃ. Δὲν πρέπει νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ γαλλικὸν κείμενον, διότι ἴσως τινὲς τῶν Βουλευτῶν ἐπιθυμοῦσιν ν’ ἀκούσωσιν ἑλληνιστὶ τὰ ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Προξένου κ. Ἀντωνοπούλου λεχθέντα εἰς τὸν ἀνταποκριτὴν τῆς Γαλλικῆς ἐφημερίδος. Τὸ φύλλον τοῦ «Matin» τῆς 2 Μαΐου νέου ἔτους, ἤτοι τῆς 19 Ἀπριλίου καθ’ ἡμᾶς, ἐννέα ἡμέρας μετὰ τὸ συμβεβηκός, ἀναγράφει, ὅτι ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἔλεγε πρὸς τὸν Γάλλον δημοσιογράφον ταῦτα (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐν Σμύρνῃ Ἀρχὴ εἶχε κλείσει τρία ἐργαστήρια, ἀνήκοντα εἰς Ἕλληνας, τάξασα πρὸ ἑκάστου αὐτῶν ἕνα ἀστυφύλακα ἔνοπλον. Ἀπηύθυνα πρὸς τὸν Βαλῆν διαμαρτυρίαν, καθιστῶν αὐτὸν ὑπεύθυνον διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην, τὴν ἀντιβαίνουσαν εἰς τὰς συνθήκας καὶ τὰς συμβάσεις. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἔλαβον μέχρι τῆς πρωΐας ταύτης ἀπάντησίν τινα εἰς τὴν διακοίνωσίν μου, ἐπεφόρτισα τὸν παρ’ ἐμοὶ ὑποπρόξενον κ. Δηλιγιάννην νὰ μεταβῇ μετὰ δύο καβάσηδων, νὰ ἀνοίξῃ ἓν τῶν τριῶν καταστημάτων καὶ νὰ ἐγκαταστήσῃ ἐν αὐτῷ τὸν ἰδιοκτήτην αὐτοῦ. Ὁ κύριος Δηλιγιάννης, μετὰ ἀσθενῆ ἀντίστασιν τοῦ ἀστυφύλακος, τοῦ τεταγμένου νὰ μένῃ πρὸ τοῦ ἐργαστηρίου, ἤλπιζεν, ὅτι τὸ ἐπεισόδιον ἤθελε περιορισθῆ εἰς ἁπλῆν ἀμφισβήτησιν τοῦ γεγονότος· ἀλλὰ πάραυτα εἰκοσὰς ἀστυφυλάκων εἰσέβαλεν εἰς τὸ κατάστημα, καὶ ἔλαβε χώραν τότε ὁ ἑπόμενος διάλογος: «Ὁ προϊστάμενος τῶν ἀστυφυλάκων εἶπε πρὸς τὸν ὑποπρόξενον κ. Δηλιγιάννην: «Δυνάμει τίνος δικαιώματος ἐτολμήσατε νὰ εἰσδύσητε εἰς μέρος, τὸ ὁποῖον ἦτο κεκλεισμένον συνεπείᾳ μέτρου τῆς δημοσίας διοικήσεως; Σᾶς διατάσσω νὰ κενώσητε τὸν τόπον τοῦτον ἀμέσως.» Ὁ κ. Δηλιγιάννης εἶπε τότε: «Δὲν δέχομαι διαταγὰς ἀπὸ ὑμᾶς. Δὲν ἐξαρτῶμαι, εἰμὴ ἐκ τῆς Κυβερνήσεώς μου. Εὑρίσκομαι ἐπὶ ἰδιοκτησίας Ἑλληνικῆς, διεπομένης ἀπὸ τοὺς ἡμετέρους νόμους. Ἡ ἐξουσία μου εἶναι ἡ μόνη, ἥτις δύναται νὰ ἰσχύσῃ ἐπὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ. Εὑρίσκομαι ἐνταῦθα. Μένω ἐνταῦθα, καὶ ἐγὼ παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μὲ ἀφήσητε ν’ ἀπολαμβάνω ἐν εἰρήνῃ τῆς ἰδιοκτησίας μου.» Ὁ προϊστάμενος τῆς ἀστυνομίας εἶπε τότε πρὸς τὸν κ. Δηλιγιάννην: «ἀπέλθετε». Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἀπήντησεν: «οὐχί.» Αἴφνης βαρεῖα ῥάβδος καταφέρεται κατὰ τοῦ κρανίου τοῦ κ. Δηλιγιάννη, οὗτος δὲ ἐξάγει ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ θυλακίου τοῦ ἐνδύματός του τὸ περίστροφόν του, καὶ πυροβολεῖ. Σφαῖρα προσέβαλεν ἐλαφρῶς τὴν χεῖρα στρατιώτου. Ὁ ὑποπρόξενος ἔλαβεν ἔτι καιρὸν νὰ ῥίψῃ τρεῖς σφαίρας εἰς τὸν ἀέρα, ἐνῷ οἱ καβάσηδες ὁρμῶσιν, ἵνα τὸν προστατεύσωσιν. Ὁ κ. Δηλιγιάννης συνελήφθη ὑπὸ δέκα χειρῶν βαναύσων, καί, ὡς λέγουσι παρ’ ὑμῖν (ἐν Γαλλίᾳ), on le passe à tabac (τὸν ἔσπασαν στὸ ξύλο). Τότε ἔκλεισαν τὰς χεῖράς του ἐντὸς χειροπεδῶν, καὶ μὲ τὸ πρόσωπον καθημαγμένον σύρουσιν εἰς τὴν φυλακὴν αὐτόν τε καὶ τοὺς καβάσηδες. Μαθὼν πάραυτα ταῦτα, καταληφθεὶς δὲ ὑπὸ εὐλόγου ἀγανακτήσεως ἀπέναντι τῆς παραβάσεως ταύτης τοῦ διεθνοῦς δικαίου, τρέχω εἰς τὸ Κονάκι, διὰ νὰ ἀπαιτήσω ἐπιτακτικῶς τὸν ἐμὸν ὑποπρόξενον, μετ’ ἐπιφυλάξεως διὰ τὰς συνεπείας τῆς ὑποθέσεως. Ὁ κύριος Δηλιγιάννης μοὶ ἀπεδόθη, καὶ ἀνέρχεται ἐπὶ τοῦ ὀχήματός μου, ἔμελλον δὲ νὰ ἀπέλθω τοῦ Κονακίου, ὅτε ἔδειξαν τάσεις νὰ κρατήσωσι τοὺς καβάσηδες, οἵτινες εὑρίσκοντο παρ’ ἐμοί. «Δὲν θέλω ἀπομακρυνθῆ τοῦ Κονακίου, ἐφώνησα, ἄνευ τῶν καβάσηδων». Οὕτω τότε, ἐννοεῖτε, ἀπέζευξαν καταφανῶς τὸ ὄχημά μου. Τὰ προνόμιά μου, ὡς Προξένου, οὕτως ἐποδοπατήθησαν, καὶ ἡ τουρκικὴ βία ἐνησκήθη ἐπ’ ἐμοῦ αὐτοῦ. Μένω ἐσφηνωμένος ἐν τῷ ὀχήματί μου, καὶ ἐνήργησα νὰ πληροφορηθῶσιν οἱ συνάδελφοί μου περὶ τῆς λυπηρᾶς καὶ ταπεινωτικῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ εὑρίσκομαι. Ὁ κ. Blan, ὁ ὑμέτερος Γενικὸς Πρόξενος, ἦλθε νὰ μοὶ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του. Ἀφοῦ δ’ ἔλαβε τάχιστα γνῶσιν τοῦ συμβεβηκότος μου, καὶ ἐβεβαιώθη ἐπισήμως περὶ τῆς βίας, ἣν ὑφιστάμην, ἀνῆλθε πρὸς τὸν Βαλῆν Κιαμὴλ–πασσᾶν μετὰ ἡμίσειαν δ’ ὥραν παρεκλήθην νὰ μεταβῶ καὶ ἐγὼ παρὰ τῷ Τούρκῳ τούτῳ λειτουργῷ. Ὁ κ. Blan μοὶ ἀναγγέλλει τότε, ὅτι οἱ καβάσηδες θέλουσι μοὶ ἀποδοθῆ, ἀφοῦ ὑποβληθῶσιν εἰς βραχεῖαν ἐξέτασιν ἐνώπιον τοῦ διερμηνέως.» Ἀπὸ τὴν πληροφορίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἔδωκε πρὸς τὸν ἀνταποκριτὴν τοῦ Παρισινοῦ «Matin», γίνεται κατάδηλον, ὅτι ὁ κ. Ἀντωνόπουλος δὲν ἐνήργησεν αὐτοβούλως, ἀλλ’ ἐξετέλει διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεώς του. Ἰδίως δὲ λέγει ἔν τινι περιόδῳ: «Les instructions précises de mon gouvernement m'autorisaient à défendre nos nationaux, c'est ce qui a amené le conflit, dont j'ai été victime.» Ἤτοι: «Αἱ ἀκριβεῖς ὁδηγίαι τῆς Κυβερνήσεώς μου μοὶ ἔδιδον τὴν ἐξουσίαν νὰ ὑπερασπισθῶ τοὺς συμπολίτας μας, τοῦτο δ’ ἐπήνεγκε τὴν σύγκρουσιν, τῆς ὁποίας ἐγενόμην θῦμα.» Ἐὰν, ὡς βεβαιοῦται ἐκ τῆς πληροφορίας ταύτης τοῦ κ. Γενικοῦ Προξένου, ἡ Κυβέρνησις εἶχε δώσει αὐτῷ ὁδηγίας, καὶ αὐτὸς ἐξετέλει τὰς ὁδηγίας ταύτας, ἐγὼ δὲν λαμβάνω τοῦτο ὡς ἀφορμὴν, ἵνα φέρω ἐπίκρισιν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως ταύτης, ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν τούτων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει κενόν. Καὶ ὄντως, καθ’ ὃν χρόνον ἐδίδοντο τοιαῦται ὁδηγίαι, διατὶ δὲν ἀνεμνήσθη τις ἐξ ὑμῶν, ὅτι τῶν ὁδηγιῶν τούτων ἡ ἐκτέλεσις ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἀντιρρήσεις καὶ συρράξεις, καὶ ὅτι, ἂν ἤθελεν ἐπέλθει τοιαύτη σύρραξις, ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ προκύψωσι κίνδυνοι εἰς τὸν Ἑλληνικὸν πληθυσμὸν τῆς Σμύρνης; — διότι τοῦτον τὸν κίνδυνον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἤθελε νὰ ματαιώσῃ διὰ τῆς ἀποστολῆς τῶν θωρηκτῶν καὶ τῶν πλοίων εἰς Σμύρνην. — Ἐὰν λοιπὸν τοιαῦται ἐδόθησαν ὁδηγίαι εἰς τὸν Γενικὸν Πρόξενον Σμύρνης, διατὶ τότε συγχρόνως δὲν ἐλαμβάνετο πρόνοια, ὅπως παρασκευασθῶσιν ἔκτοτε τὰ πλοῖα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐφρόνει, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν χρῆσιν τῆς βίας, διὰ νὰ σώσῃ τὸν Ἑλληνικὸν πληθυσμὸν τῆς Σμύρνης, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε παραστῆ κίνδυνος τοιοῦτος; Λέγω ταῦτα α, διότι ὑποθέτω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐγνώριζεν, ὅτι ἐν τῷ λιμένι παρακειμένης νήσου ἐναυλόχουν δύο μεγάλα θωρηκτὰ, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα, ἐὰν δὲν σφάλλωμαι, εἶναι «Ἀβδοὺλ Μετζὴτ» καὶ «Μεσουδιέ»· λέγω ἐὰν δὲν σφάλλωμαι, διότι ὁμολογῶ, ὅτι ἔλαβον πρὸ δύο ἡμερῶν φάκελον ἐκ Μιτυλήνης, ἐν τῷ ὁποίῳ ὑπῆρχεν ἡ φωτογραφία τῶν δύο τούτων θωρηκτῶν. Ἂν ταῦτα ἐπράττετε τότε, ἠθέλετε ἀποφύγει τὸν θόρυβον καὶ τὴν κίνησιν τὴν σπασμωδικὴν, τὴν νευρικὴν, ἡ ὁποία σᾶς κατέλαβε μετὰ τὸ ἄγγελμα τοῦ συμβεβηκότος τῆς Σμύρνης, ὅπως κατορθώσητε νὰ παρασκευασθῶσι τὰ πλοῖα. Διὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν τὰ ἔγγραφα, οὐχὶ διότι ἐκ προκαταλήψεως, ἐξ ἐπιθυμίας, σπεύδομεν νὰ ἐπικρίνωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἐλησμόνησε τάχα, κατὰ τίνα τρόπον προσηνέχθημεν, καθ’ ὃν χρόνον διεξήγετο ἡ ὑπόθεσις αὕτη; Δὲν εἶπον τότε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοιούτων διαπραγματεύσεων πρέπει ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἓν φρόνημα, αὐτὸ τοῦτο, τὴν ἄμυναν ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς τιμῆς; Δὲν σπεύδω λοιπὸν νὰ δημιουργήσω ἀφορμὰς, διὰ νὰ προκαλέσω ἐπικρίσεις καὶ κατακρίσεις, ἀλλὰ σπεύδω νὰ φωτίσω τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, ὅπως σχηματίσω γνώμην, ἂν τὰ πράγματα καλῶς διεξήχθησαν, ἢ ἂν ἡ κακὴ διεξαγωγὴ τῶν πραγμάτων ὡδήγησε ταῦτα εἰς τὴν λύσιν, εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξαν. Τὰ θέματα ταῦτα δυστυχῶς μετέτρεψαν, καὶ ἀνέδραμον εἰς τὸν πόλεμον τοῦ 1897, ἵνα ἀνεύρωσιν ἐν τῷ πολέμῳ ἐκείνῳ αἰτίαν, ὅπως δικαιολογήσωσι τὴν ἀπαισίαν λύσιν τοῦ ἀξιοθρηνήτου ἐπεισοδίου. Καὶ οὕτως ἀπὸ ὑπολόγων καὶ ὑπευθύνων παρέστη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐγκαλῶν, καὶ ἐξετράπησαν εἰς ἄλλας συζητήσεις πρὸς ἀντιπερισπασμὸν καὶ πρὸς περικάλυψιν τῶν Σμυρναϊκῶν. Μοὶ ἐδόθη πολλάκις ἀφορμὴ, ἵνα ὁμιλήσω περὶ τοῦ πολέμου τοῦ 1897, καὶ μοὶ δίδεται καὶ νῦν ἀφορμὴ νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὰς ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ καρδία ὅλων τῶν Ἑλλήνων εἶναι τεθλιμμένη καὶ ἀγανακτεῖ διὰ τὰ γενόμενα. Ἀλλὰ καὶ πολλάκις ἐπανέλαβον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ὑπολαμβάνουσιν, ὅτι δύνανται νὰ κερδοσκοπήσωσιν, ἀπευθύνοντες αἰτιάσεις πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ 1895 καὶ 1896. Εἶπον πρὸς τοὺς τοιούτους πάντοτε, ὅτι ἡμεῖς ἐσμὲν ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν εὐθύνας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παρῆλθε χρόνος ἔκτοτε πολὺς, κατὰ τὰς διατάξεις δὲ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, ἡ ὑπόθεσις ἔχει παραγραφῆ. Ἀλλ’ ἡμεῖς ὑπισχνούμεθα νὰ μὴ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν τοιαύτην διάταξιν, ὑποβάλλομεν δ’ ἡμᾶς αὐτοὺς ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει οὐ μόνον τοὺς πολίτας Ἕλληνας, ἀλλὰ καὶ τὸν Ἑλληνισμόν. Τὸ σύστημα τοῦ ἀντεγκαλεῖν δὲν εἶναι σύστημα συνταγματικὸν, πολλῷ δὲ ἧσσον δὲν εἶναι κοινοβουλευτικόν. Ἐὰν ἐκεῖνοι, κατὰ τῶν ὁποίων ἐστρέφοντο αἱ ἀντεγκλήσεις, ἔσφαλον, ἕκαστος θέλει ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταγγείλῃ αὐτοὺς καὶ νὰ ἐπικρίνῃ, καὶ αὐτὴ ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορήσῃ. Τὰ σφάλματα ὅμως ἐκεῖνα, ἐὰν ταῦτα ὑπάρχωσιν, εἶναι ὅλως κεχωρισμένα ἀπὸ τὴν πολιτείαν, τὸν βίον καὶ τὰς πράξεις τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν θέλει νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, διὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν λόγον οἱ Ὑπουργοὶ δὲν στέργουσι ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν σύστασιν ἡμῶν, τὴν πρότασιν ἡμῶν· ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ τούτου ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ καταλίπωμεν τὴν γνώμην μας, διότι νομίζομεν, ὅτι ἔχομεν συνταγματικὸν δικαίωμα, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ στέρξῃ νὰ γένηται ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ψηφοφορία, ἂν πρέπει νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα ἢ ὄχι. Ἐὰν ἡ ψηφοφορία καταλήξῃ εἰς γνώμην ἀντίθετον τῆς γνώμης ἡμῶν καὶ τῆς ἐπιθυμίας καὶ τῆς συστάσεως ἡμῶν, δίδεται λύσις εἰς τὸ ζήτημα, οὐδὲ κρίνομεν, ὅτι πρέπει νὰ συζητῶμεν. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ἐπὶ τούτου, ὅτι φρονῶ, ὅτι ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐφάπτονται τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ τόπου, τῆς τιμῆς καὶ τοῦ γοήτρου τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, εἶναι ἀπαίσιον νὰ συντελέσωμεν, ἵνα παρασταθῶσιν ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους δίδοντες ψῆφον ἐπιδοκιμασίας καὶ ἐπαίνου συμβεβηκότος ἀπαισίου, οἷον τυγχάνει ἡ ἐπιτευχθεῖσα λύσις τοῦ Σμυρναϊκοῦ ἐπεισοδίου. Διὰ τοῦτο, ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, θέλομεν ἀποφύγει νὰ προβάλωμεν πρὸς ψηφοφορίαν θέμα, ἂν ἐπιδοκιμάζει ἡ Βουλὴ τὴν κυβερνητικὴν πρᾶξιν.

§127Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Λυποῦμαι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι αἱ φράσεις μου περὶ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας παρεξηγήθησαν ὑπὸ τοῦ πολιοῦ ἐκ Γόρτυνος ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ, καὶ οὕτως ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπικρίνῃ αὐτάς. Σέβομαι τὴν γνώμην καὶ τὰ φῶτα τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος· ἀλλὰ προκειμένου περὶ ὑπαλλήλου, ὃν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐγὼ γνωρίζω, ὡς συστηματικὸν καὶ φανατικὸν μισέλληνα, καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου δύο χῶραι φιλικαὶ καὶ ὅμοροι, τὰ αὐτὰ ἔχουσαι συμφέροντα καὶ τοὺς αὐτοὺς πόθους, κινδυνεύουσι νὰ ἔλθωσιν εἰς ῥῆξιν, ὡς πρωταιτίου τοῦ σοβαροῦ ἐπεισοδίου, νομίζω ὅτι ἐδικαιούμην νὰ ἐκφρασθῶ ὡς ἐξεφράσθην, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον αὐτὴ ἡ Κυβέρνησίς του κατὰ τὰς πρὸς τὸν ἡμέτερον ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτὴν ἀνακοινώσεις αὑτῆς ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ διατελῇ εἰς φιλικὰς μετὰ τῆς Ἑλλάδος σχέσεις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος πολιτευτής μὲ ἠδίκησε.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§129Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. Πρόεδρε.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§131Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ κληθῇ νὰ δώσῃ ψῆφον ἐπὶ τῆς προτάσεως, εἴτε ναὶ εἴτε ὄχι. Πρέπει ὅμως νὰ ἀναγνωσθῇ κείμενον προτάσεως. Τὸ κείμενον τοῦτο, ὅπερ ἑτοιμάζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἵνα καταθέσῃ, θὰ ἀναγνωσθῇ, καὶ θὰ προκληθῇ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς.

§132Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι ἡ ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ, συνιστῶσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων τῶν σχετιζομένων μὲ τὸ ἐπεισόδιον τῆς Σμύρνης, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§133Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν διετύπωσεν οὕτω τὴν αἴτησίν του ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής. Ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς διετύπωσε καθαρῶς καὶ εἶπεν, ὅτι ἐπιμένει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον συνταγματικὸν καὶ κοινοβουλευτικὸν νὰ καταθέσῃ τὰ παρ’ ἐμοῦ ζητηθέντα ἔγγραφα. Οὕτω πως διετύπωσε τὴν αἴτησιν, καὶ ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης ἐζήτησε ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. Ὥστε τὸ ζήτημα θὰ τεθῇ ὡς ἑξῆς: «Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.»

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§135Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς ἄλλην ποτὲ Βουλὴν, ὅτε ἀπετέλουν μέρος τοῦ πολιτικοῦ κόμματος τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ἠγέρθη ζήτημα περὶ καταθέσεως ἐγγράφων ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως, διευθυνομένης ἀπὸ τὸν μακαρίτην Τρικούπην. Ἀκολουθῶν τότε τὴν γνώμην τοῦ τότε ἀρχηγοῦ μου, καὶ πιστεύων ὅτι ἦτο ἀναγκαία ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων ἐκείνων, ὑπεστήριξα ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει, ὅταν τὰ σχετικὰ ζητήματα δὲν ἦναι ἐκκρεμῆ, νὰ καταθέτῃ τὰ αἰτούμενα ἔγγραφα, διότι εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δίδῃ λόγον ἀμέσως εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως, κύριε Πρόεδρε, τὸ αἴτιον, τὸ ὁποῖον προὐκάλεσε τὸ ἀτυχὲς ἐπεισόδιον ἐν Σμύρνῃ, ὑφίσταται ἐκκρεμὲς, κατὰ συνέπειαν τὸ ζήτημα δὲν ἐλύθη κατ’ οὐσίαν, καὶ δὲν ἐλύθη, διότι ἡ Τουρκία δὲν ἀπεδέχθη τὴν γνώμην τὴν ἀναγραφεῖσαν ἐν τῇ συνθήκῃ, ὅτι πάντες οἱ ξένοι ὑπήκοοι ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ Κράτει δὲν ὀφείλουσι νὰ πληρώνωσι φόρον ἐπιτηδεύματος, καὶ ἐζήτει ἐξαιρετικῶς ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα νὰ πληρώνωσιν οἱ ὑπήκοοι αὐτῆς φόρον ἐπιτηδεύματος. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀναντιρρήτως προὐκάλεσε τὸ ἀτυχὲς ἐπεισόδιον τῆς Σμύρνης. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις, ἐκ λόγων, οὓς αὐτὴ γνωρίζει, διέταξεν, ἵνα οὕτως ἢ ἄλλως πολιτευθῇ ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτῆς ἐν Σμύρνῃ, ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων θὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἀνατροπὴν τῆς βάσεως, ἐφ’ ἧς στηρίζεται ἡ Κυβέρνησις, ζητοῦσα τὴν ὑποταγὴν τοῦ ὁμόρου Κράτους εἰς τὰς συνθήκας, ἤτοι νὰ ἀπαλλάξῃ ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις τοὺς ὑπηκόους τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος. Ἐὰν ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων, ἐπαναλαμβάνω, θίγῃ τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἐπολιτεύθη καθ’ ὃν τρόπον ἐπολιτεύθη, θέλων νὰ προκαλέσῃ διὰ τούτου ἐπέμβασιν τῆς Εὐρώπης πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος, δὲν νομίζουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ὅτι ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων δύναται νὰ παραλύσῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ τόσον μεγάλου ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἐργάζεται ἀπὸ εἰκοσαετίας τὸ ἡμέτερον ἔθνος; Φρονῶ λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἀξίωσις τῆς μερίδος, τῆς ὁποίας ἡγεῖται ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, περὶ καταθέσεως ἐγγράφων ἄμεσον σχέσιν ἐχόντων πρὸς τὸ αἴτιον, ἐξ οὗ προεκλήθη τὸ ἀτυχὲς ἐπεισόδιον, εἶναι ἐπιζήμιος διὰ τὸ ζήτημα τὸ καθαυτὸ, καὶ διὰ τοῦτο εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ μὴ δώσω ψῆφον ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ἐμμένων εἰς τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν τότε, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, προέβαλον, ὅτι ἐζητοῦντο νὰ κατατεθῶσιν ἔγγραφα ἐπὶ ζητήματος ὁμοίας περίπου φύσεως.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Γίνεται ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Θ. Π. Δηλιγιάννη, ὡς αὕτη διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Γ. Ραδινοῦ καὶ Γ. Μελισσηνοῦ, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 165. Ἐκ τούτων 108 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ 57 ὑπὲρ αὐτῆς. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπερρίφθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7 καὶ 40′ μ. μ.)