1903.05.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 80

Τῆς 20 Μαΐου 1903.

(Τρίτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ι. Ἀντωνοπούλου).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 6 μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Σπετσῶν κ. Ν. Λεωνίδας ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς ἔγγραφον ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας· πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐμπορικῶν φορτηγῶν ἀτμοπλοίων, ποία ἡ ἡλικία καὶ πόση ἡ χωρητικότης ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν.» Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν αἴτησιν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Ἁγίου Γεωργίου ἢ Καστελλοκάμπου τῶν Πατρῶν, ἐπικαλουμένων τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν αὐτοῖς συμφορὰν ἐκ τῆς καταστροφῆς τῶν κτημάτων των ἐκ τῆς καταπεσούσης χαλάζης.

§2Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Σήμερον οἱ ἐκ Ζακύνθου ἀγαπητοὶ συνάδελφοι καὶ ἐγὼ ἐλάβομεν ἐκεῖθεν τηλεγράφημα τοῦ σωματείου «Λέσχη ἡ Ζάκυνθος», τοῦ ὁποίου τὰ ὑπερτριακόσια μέλη τυγχάνουσιν οἱ ἐκ τῶν τὰ πρῶτα φερόντων τῆς ἐπαρχίας μας. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο μᾶς παρακαλοῦσι νὰ ἀνακοινώσωμεν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, καὶ νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἐπέλθωσιν ἀρωγοὶ καὶ ὑποστηρικταὶ εἰς τὰς δικαίας αἰτήσεις των. Ἐξαιτούμενος παρ’ ὑμῶν συγγνώμην διὰ τὴν ἀπασχόλησιν, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ τηλεγράφημα τοῦτο (ἀναγινώσκει): Ἐκ Ζακύνθου, 20 Μαΐου 1903. «Πρόεδρον Κυβερνήσεως, Πρόεδρον Βουλῆς, Ἀλέξ. Ρώμαν Ὑπουργὸν Παιδείας, Διον. Στεφάνου, Κ. Ἀργασάρην Λομβάρδον, Γ. Μελισσηνὸν, βουλευτάς. Ἀθήνας. Συζητουμένων μέτρων σταφιδικῶν, λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσωμεν τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ παρίδωσι καὶ τὰ συμφέροντα ἡμῶν, τυγχανόντων ἐπίσης πολιτῶν Ἑλλήνων. Κτηματικὸς κόσμος ἀνησυχεῖ δικαίως πρὸ ἐπαπειλουμένης κρίσεως ἕνεκα πλουσίας ἐσοδείας, καὶ δικαίως ζητεῖ παρὰ Κυβερνήσεως προστασίαν εἴδους. Προταθὲν μέτρον Σταφιδικῆς Τραπέζης ἐξυπηρετεῖ συμφέροντα κτηματιῶν, ἐξασφαλίζον τιμὴν δραχμῶν ἑκατὸν τεσσαράκοντα διὰ κατωτάτην ποιότητα. Ἀποτελεσματικότης ἀναμφισβήτητος, αὐξανομένου ποσοστοῦ παρακρατήσεως εἰς 24%, ἀφαιρετέα ἐκ τοῦ ἐξαγομένου ποσοῦ, ὁπότε ἡ Τράπεζα καὶ ἐπὶ ἀνωτάτης πιθανῆς ἐσοδείας θὰ ἠδύνατο νὰ ἄρῃ ὁλόκληρον πλεόνασμα. Μονοπώλιον ἐξασφαλίζει διὰ κατωτάτην ποιότητα φράγκα ἑκατὸν, ἰσοδυναμοῦντα δραχμαῖς ἑκατὸν πεντήκοντα πέντε, ἐν ἐσοδείᾳ δὲ μεγαλειτέρᾳ 320 ἑκατομμυρίων μέχρι φράγκων 90, ἰσοδυναμοῦντα δραχμαῖς ἑκατὸν τεσσαράκοντα. Παραβλέπομεν περαιτέρω ἐλαττώσεις δυνάμει συμβάσεως. Οὕτως ἐξασφαλίζει κτηματίαις δι’ ἀμφοτέρων μέτρων ὁμοίαν τιμὴν, ἀλλὰ διὰ μέτρου Σταφιδικῆς οὐδὲν ἀντάλλαγμα παρέχει παραγωγοῖς, ἐνῷ Μονοπωλίου εἰκοσαετῆ δέσμευσιν. Τὸ Μονοπώλιον ἐνέχει πάντοτε κίνδυνον πτωχεύσεως Ἑταιρείας, ἐνῷ ἑτέρῳ μέτρῳ προβλέπονται ἀπαιτούμενα μέσα Τραπέζης μέχρι λεπτοῦ. Μονοπώλιον ἀπειλεῖ σημαντικὴν ἐλάττωσιν τιμῶν ἐν περιπτώσει βροχῆς, ἐνῷ ἐμπόριον ἕνεκα συναγωνισμοῦ δὲν ἀξιοῖ ἐν περιπτώσει ταύτῃ μεγάλας διαφορὰς. Ὑπάρχοντος οὕτω μέτρου ἐξασφαλίζοντος κτηματίαις τιμὰς ὁμοίας Μονοπωλίου, καὶ πλεονεκτοῦντος τούτου, τολμῶμεν ἐπικαλεσθῶμεν προσοχὴν Κυβερνήσεως καὶ Βουλῆς, ὅτι Μονοπώλιον συνεπάγεται καταστροφὴν ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου καὶ τάξεως πρακτόρων ἀτμοπλοίων, πεῖναν εἰς τάξεις ἐμποροϋπαλλήλων, μεσιτῶν σταφίδος καὶ συναλλάγματος καὶ ὑπαλλήλων πρακτορείων ἀτμοπλοίων, ὧν τὸ πλῆθος δὲν θὰ εὕρισκε θέσεις εἰς ἄλλας Ἑλληνικὰς ἀγορὰς, γνωστοῦ ὄντος, ὅτι διὰ δύο θέσεις παρὰ Βιομηχανικῇ Τραπέζῃ αὐτόθι προσῆλθον εἰς διαγωνισμὸν δεκάδες κατόχων τριῶν ξένων γλωσσῶν· ἐπιφέρει προσέτι καταστροφὴν ἐθνικῆς βιομηχανίας, ἐξ ἧς ἀναμένομεν ὁριστικὴν ἄρσιν κρίσεως. Κτηματίαι δικαιοῦνται ἀπαιτεῖν παρὰ Κυβερνήσεως προστασίαν προϊόντος των. Ἐπιτραπήτω ὅμως ἡμῖν, μὴ θεωρήσωμεν δικαίαν ἐκ προτεινομένων μέτρων ἀξίωσιν ἐκεῖνο, ὅπερ καταστρέφει συμφέροντα ἄλλων τάξεων οὐχὶ εὐαρίθμων. Εὐελπιζόμεθα, ὅτι Πολιτεία, μεριμνῶσα περὶ πασῶν τάξεων ἐξ ἴσου, δὲν θὰ προτιμήσῃ πρὸς ἄρσιν σταφιδικῆς κρίσεως μέτρον δημιουργοῦν κρίσιν εἰς ἄλλας τάξεις, δικαιουμένας ἴσης στοργῆς ἐκ μέρους Κυβερνήσεως. Εὐπειθέστατοι Ἄγγελος Τυρογαλᾶς, Διον. Στουπάθης, Διον. Κεφαλληνὸς, Παν. Χ. Μαρώτης Λάνας, Ἰωάν. Δ. Λεονταράκης, Ἰωσὴφ Μπαμπάσης, Διον. Α. Καραλῆς, Α. Δάσης, Σ. Κακολύρης, Ἀνδρέας Κλάδης, Δ. Ν. Κολυβᾶς, Ν. Λογοθέτης, Ν. Βερύκιος, Σ. Αὐγουστῖνος, Ρ. Ν. Κυβετὸς, Σπ. Νέγκας, Διον. Ταμαρέσης, Διον. Θεοδωρίτσης. Παναγ. Ξυδάκτυλος, Δ. Μπάστας, Ἀντ. Καντακίτης, Φραγ. Μακρῆς, Ἀντώνιος Καπνίσης, Π. Γουργουράκης, Παναγ. Πλέσσας, Νικόλαος Πλέσσας, Πέτρος Τζαβαλᾶς.» Καθὼς βλέπετε, αἱ παρακλήσεις τῶν συμπολιτῶν μας εἶναι δύο. Πρῶτον ζητοῦσι νὰ καταταχθῇ ἡ ἐκλεκτὴ σταφὶς τῆς Ζακύνθου, ἡ λεγομένη καζαλίνα, εἰς τὴν τάξιν, εἰς ἣν ἔχει καταταχθῆ ἐν τῇ συμβάσει ἡ ἐκλεκτὴ σταφὶς Πατρῶν. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ ἀπαίτησίς των εἶναι δικαιοτάτη, διότι, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐμπορικῶν δελτίων τῶν ἀγορῶν Λιβερπούλης καὶ Λονδίνου, κατ’ ἔτος ἡ ἐκλεκτὴ σταφὶς Ζακύνθου ὄχι μόνον πωλεῖται εἰς τιμὰς ὁμοίας πρὸς τὰς τῆς ἐκλεκτῆς σταφίδος τῶν Πατρῶν, ἀλλ’ ἐνίοτε καὶ περισσότερον κατὰ ἥμισυ ἕως ἓν σελίνιον τὸν στατῆρα. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ ποιότης τῆς ἐκλεκτῆς σταφίδος Ζακύνθου εἶναι ἐξαιρετικὴ καὶ ἀφοῦ ἐν ταῖς πόλεσι τῆς καταναλώσεως πωλεῖται ἀκριβότερον τῆς ἐκλεκτῆς σταφίδος Πατρῶν, φρονῶ, ὅτι εἶναι δικαιότατον νὰ καταταχθῇ ἡ ἐκλεκτὴ σταφὶς Ζακύνθου εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν πρὸς τὴν ἐκλεκτὴν σταφίδα Πατρῶν, διότι θὰ ἦναι ἄδικον νὰ ὑπάρχωσιν ἐπαρχίαι προνομιοῦχοι ἄνευ αἰτίας. Δευτέρα αἴτησις τῶν συμπολιτῶν μας εἶναι, νὰ ληφθῇ πρόνοια νομοθετικὴ πρὸς ἐξασφάλισιν, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν, τῆς ἐπὶ τὰ βελτίω πωλήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας. Καὶ ἡ αἴτησις αὕτη φρονῶ ὅτι εἶναι δικαιοτάτη, διότι οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ εὑρίσκονται εἰς ἀπόγνωσιν, πενόμενοι. Ἑπομένως, ἂν τὸ ἔτος τοῦτο, ὡς ἐκ τῆς ἀθρόας παραγωγῆς καρπῶν τῶν κτημάτων, πωληθῇ ἡ σταφὶς εἰς ἐξηυτελισμένας τιμὰς, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς θέλει συμπληρωθῆ. Διὰ τοῦτο ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν, ὅστις πάντοτε διὰ τῆς μεγάλης αὑτοῦ προστασίας ὑπερασπίζει τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μας, συγκεκριμένως καὶ ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει, ἐν ὀνόματι τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς φιλανθρωπίας, νὰ ἐπέλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὸν δεινοπαθοῦντα λαὸν τῆς Ζακύνθου, καὶ διὰ τῆς προστασίας του σώσῃ αὐτὸν ἀπὸ τῆς δυστυχίας καὶ δυσπραγίας, εἰς ἣν δυστυχῶς διατελεῖ.

§3Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ πρὸς ἐμὲ ἀπεστάλη τὸ τηλεγράφημα, ὅπερ ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. συνάδελφος. Αἱ παρατηρήσεις, αἱ ἐν τῷ τηλεγραφήματι ἀναφερόμεναι, συνταυτίζονται καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς ὅσα ἔλαβον χθὲς τὴν τιμὴν, ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν· ἑπομένως θεωρῶ περιττὸν νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ πλέον περὶ τούτων.

§4Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον τηλεγράφημα τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Βόργιαννης τῆς ἐπαρχίας μου, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ τοῦ χωρίου των, ὡς ζητοῦντος νὰ ἐκδιώξῃ τὰ ποίμνια αὐτῶν, καὶ κατὰ τοῦ ἀστυνόμου, ὡς ἐπεμβαίνοντος ὑπὲρ τοῦ ἐνοικιαστοῦ. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Τὸ χωρίον Βόργιαννη εἶναι κτῆμα τοῦ ἀοιδίμου Στεφάνοβικ. Ποῖος εἶναι ὁ ἐνοικιαστὴς τοῦ κτήματος, δὲν γνωρίζω· ἀλλ’ οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι οὗτος καὶ οἱασδήποτε ἰσχυρᾶς προστασίας καὶ ἂν τυγχάνῃ, βεβαίως οὐδὲν δικαίωμα ἔχει, διὰ τῆς παρεμβάσεως μάλιστα τῆς ἀστυνομίας, νὰ πιέζῃ τοὺς χωρικοὺς ἡμῶν καὶ νὰ ζητῇ νὰ ἀσκήσῃ ἐπ’ αὐτῶν δικαιώματα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε οὐδεὶς ἰδιοκτήτης διενοήθη νὰ ἀσκήσῃ. Ἡ δὲ ἀστυνομία οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ν’ ἀναμιγνύηται εἰς ὑποθέσεις, περὶ ὧν μόνα τὰ Δικαστήρια εἶναι ἁρμόδια, καὶ ἂν ἀκόμη οἱ ἐνοικιασταὶ ἔχωσι δίκαιον. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ τσιφλικίων ἐν Θεσσαλίᾳ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα πληγὴ τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Μὴ συνδεόμενοι μετὰ τῶν κτημάτων ἢ διὰ προσκαίρων, οὕτως εἰπεῖν, δεσμῶν δύο ἕως πέντε ἐτῶν, εἰς ἕνα ἀποβλέπουσι σκοπὸν, πῶς κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα τῆς ἐνοικιάσεως νὰ κερδίσουν περισσότερα, πιέζοντες τοὺς χωρικοὺς καὶ ἐκμεταλλευόμενοι τὴν δυστυχίαν καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν. Ἐὰν οἱ κύριοι ἰδιοκτῆται ἐλάμβανον τὴν ἀπόφασιν νὰ διευθύνωσι μόνοι τὰ κτήματά των, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἐπιβλέπωσιν ἐπ’ αὐτῶν προσεκτικῶς καὶ δικαίως, βεβαίως οἱ παραγωγοὶ δὲν θὰ ὑφίσταντο τὰς πιέσεις, ἃς σήμερον ὑφίστανται, καὶ βεβαίως καὶ ἡ καλλιέργεια θὰ ἐβελτιοῦτο καὶ ἡ παραγωγὴ σημαντικῶς θὰ προήγετο. Διότι ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει συμφέρον νὰ περιποιηθῇ τὸν καλλιεργητὴν, νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν δυστυχίαν του, νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ, καὶ ἐν ἑνὶ λόγῳ νὰ τὸν διευκολύνῃ ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς ἐργασίας ἐκείνης, ἐξ ἧς, κατὰ τὰ κρατοῦντα ἐν Θεσσαλίᾳ ἔθιμα, αὐτὸς ἀπολαμβάνει τὸ ⅓. Ὁ ἐνοικιαστὴς ὅμως, ὅστις, μὴ συνδεόμενος ποσῶς μετὰ τοῦ κτήματος, ἀδιαφορεῖ διὰ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι πρόοδον τούτου, μόνον σκοπὸν ἔχει, πῶς νὰ κερδίζῃ περισσότερα, καὶ διὰ τοῦτο ὄχι μόνον ἀδιαφορεῖ πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν καλλιεργητῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκμεταλλεύεται αὐτὰς, καὶ μάλιστα οὕτως, ὥστε νὰ παρίσταται πρὸ τῶν ὀμμάτων τοῦ καταπιεζομένου λαοῦ ὡς ὁ μᾶλλον ἀδιάλλακτος αὐτοῦ ἐχθρός. Αὕτη δυστυχῶς εἶναι ἡ κατάστασις τῶν τσιφλικίων ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ τὴν κατάστασιν ταύτην κατὰ πρῶτον λόγον ἐδημιούργησαν οἱ ἐνοικιασταὶ, καὶ ἔπειτα οἱ ἐπιστάται. Ἔχει ἑπομένως καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ τὸ ταχύτερον καὶ ν’ ἀπαλλάξῃ τῆς καταστάσεως ταύτης τοὺς ἀγρότας τῆς Θεσσαλίας. Δὲν γνωρίζω εἰς ποῖον σημεῖον ἔχουσι φθάσει αἱ προκαταρκτικαὶ ἐργασίαι περὶ τῆς διανομῆς τῶν κτημάτων Στεφάνοβικ, ἐπιβάλλεται ὅμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐργασίας ταύτας, καὶ λάβῃ ἀπόφασιν, ὅπως εἰς τὴν τάξιν τῶν κτημάτων Στεφάνοβικ καταταχθῶσι καὶ τὰ Ζάππεια κτήματα. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ, μεριμνῶσα σπουδαίως περὶ τῆς παραγωγῆς, καὶ ἐνδιαφερομένη διὰ τὴν τύχην τῶν ἀγροτῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν Ζαππείων κτημάτων, ἡ παροῦσα ὅμως Κυβέρνησις οὐ μόνον τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀπέρριψεν, ἀλλὰ καὶ ὁσάκις γίνεται λόγος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τοιούτου ζητήματος, ἐπιμόνως ἀποφεύγει νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της, ἐνῷ τοιαῦτα ζητήματα ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ νὰ ἔχῃ μελετήσει καὶ νὰ ἔχῃ ἐπ’ αὐτῶν ἐκφράσει σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως τὴν γνώμην της. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ τηλεγράφημα, ἐξ οὗ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ κάμω τὴν μικρὰν ταύτην, ἀλλὰ σχετικὴν παρέκβασιν, καὶ παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὰ παράπονα τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Βόργιανης, καὶ νὰ παραγγείλῃ εἰς τὸν νομάρχην νὰ προσκαλέσῃ τὸν ἐνοικιαστὴν τοῦ κτήματος τούτου καὶ ὑποδείξῃ εἰς αὐτὸν, τίνα δικαιώματα, κατὰ τὰ ἔθιμα τὰ ἐπικρατοῦντα ἐν Θεσσαλίᾳ, ἔχει, συγχρόνως δὲ νὰ δώσῃ ἓν καλὸν μάθημα εἰς τὸν ἀστυνόμον, ὁ ὁποῖος ἀναμιγνύεται εἰς ὑποθέσεις, εἰς ἃς οὐδὲν ἀπολύτως δικαίωμα ἔχει ν’ ἀναμιγνύηται.

§5ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ καταθέσῃ τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως λάβω γνῶσιν αὐτοῦ, διότι οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχω τοῦ πράγματος. Ἀπορῶ δὲ διὰ τὸν ἀστυνόμον, διότι ἐν γένει οἱ ἀστυνόμοι λαμβάνουσι διαταγὰς αὐστηρὰς νὰ μὴ ἀναμιγνύωνται εἰς ζητήματα ἰδιοκτησίας. Ἐὰν ἀνεμίχθη οὗτος εἰς τοιαῦτα ζητήματα, βεβαίως θέλω φροντίσει νὰ παύσῃ ἡ κατάστασις αὕτη.

§6Ι. ΠΑΛΑΣΚΑΣ. Ὑποστηρίζω τὴν σύστασιν τοῦ κυρίου συναδέλφου, καθόσον οἱ ἐνοικιασταὶ ἐν Θεσσαλίᾳ ἐπιδιώκουν νὰ κερδοσκοπῶσιν εἰς βάρος τῶν δυστυχῶν χωρικῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῶν κτημάτων Στεφάνοβικ, κατόπιν ἐπερωτήσεώς μου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέστειλεν ἐκεῖ μηχανικούς. Ἤμην ἐν Θεσσαλίᾳ τελευταῖον, ὅτε ἔφθασαν οἱ μηχανικοὶ εἰς τὴν Κρανιὰν πρὸς καταμέτρησιν καὶ διανομὴν τῶν κτημάτων. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰ ζητήματα τὰ Θεσσαλικὰ, ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνέστησεν ἐπιτροπὴν, ὅπως συνέλθῃ καὶ μελετήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς Θεσσαλίας. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη πρέπει νὰ συνέλθῃ καὶ ἀποφασίσῃ περὶ τῶν ληπτέων μέτρων, καὶ ἂν ταῦτα δὲν υἱοθετήσῃ καὶ ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις, τότε θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ μεμφθῶμεν αὐτῆς. Ὡς πρὸς δὲ τὰ Ζάππεια κτήματα, καὶ πάλιν θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ νόμον, διότι, ἐνόσῳ παραμένει αὐτὴ ἡ κατάστασις, πάντοτε βλάβη καὶ ζημία μεγάλη καὶ ἀνυπολόγιστος θὰ ἐπέρχηται εἰς τοὺς κατοίκους. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα, καθ’ ὃ εἰς τὸν δῆμον Ταμασίου ἀνεφάνη πληθὺς ἀκρίδων, ἐπιφέρουσα μεγάλας καταστροφάς. Παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ πρὸς περιστολὴν τοῦ κακοῦ.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰσάγω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 107,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1902». Εἶχεν εἰσαχθῆ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἶχε ψηφισθῆ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 1,025,000, ἀλλὰ μετὰ τὸν Ἰανουάριον, καθ’ ὃν εἶχεν εἰσαχθῆ τὸ νομοσχέδιον, ἀνευρέθησαν νέαι ὀφειλαὶ τοῦ 1902, πρὸς πληρωμὴν τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ πίστωσις αὕτη.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μετὰ δὲ τὴν σύνταξιν καὶ ὑποβολὴν τῆς ἐπ’ αὐτοῦ ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους θέλει ἐγγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 469, σελ. 540).

§9Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Πρὸ ὀλίγου ἀνεγνώσθη τηλεγράφημα τῶν κατοίκων τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ἢ Καστελλοκάμπου τῶν Πατρῶν, τῶν ὁποίων τὰ κτήματα κατεστράφησαν τελείως ὑπὸ χαλάζης. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως οὐ μόνον ἀπαλλαγῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, ἀλλὰ καὶ ἄλλην οὐσιαστικωτέραν μέριμναν νὰ λάβῃ, ἐρχομένη ἀρωγὸς πρὸς αὐτοὺς, διότι πρόκειται περὶ τελείας καταστροφῆς κτημάτων, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς ὅλα τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ λάβωσι σήμερον τίποτε. Πρόκειται δηλ. περὶ θεομηνίας, καὶ εἶναι δίκαιον, ὄχι μόνον νὰ μὴ πληρώσουν, ἀλλὰ καὶ νὰ προσέλθῃ ἡ Κυβέρνησις ἀρωγὸς εἰς αὐτοὺς, ὅπως δυνηθῶσι νὰ πορισθῶσι τὸν ἄρτον αὐτῶν.

§10Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν αἴτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ἡ καταστροφὴ, ἡ ὁποία συνέβη ἐκεῖ, βεβαιοῦται καὶ δι’ ἐπισήμου ἐκθέσεως τοῦ νομάρχου, ἀποσταλείσης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω ὅτι, ὅταν περὶ τοιαύτης καταστροφῆς πρόκηται, ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ προσέλθῃ ἀρωγός, οὐ μόνον ἀπαλλάττουσα τοὺς παθόντας ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων, ἀλλὰ καὶ χρηματικῶς συντρέχουσα αὐτούς.

§11ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ ἐκ Τυρνάβου τηλεγραφήματος, τοῦ κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν ἀνακοινωθέντος, ἔλαβον καὶ τηλεγράφημα τῶν κατοίκων Πυργετοῦ, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται διὰ τὴν κατ’ αὐτῶν καταδίωξιν ὑπὸ τοῦ ἐκεῖ ὑποταμίου. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐποιησάμην λόγον καὶ κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων. Ἐπίσης ἔλαβον δύο ἀναφοράς, μίαν τῶν κατοίκων Αἰγάνης καὶ ἑτέραν τῶν κατοίκων Πυργετοῦ. Διαβιβάζω ταύτας διὰ τοῦ Προεδρείου πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλῶν αὐτὸν συνάμα νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἔλαβε τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, περὶ τῆς διαγωγῆς τοῦ ὑποταμίου Τυρνάβου, καὶ τίνα μέτρα ἔλαβεν, ἂν ἐβεβαιώθη ἤδη περὶ τῆς ἐπεμβάσεως αὐτοῦ.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δύο τηλεγραφήματα μοὶ διεβιβάσθησαν, διὰ τῶν ὁποίων παρεπονεῖτο ὁ εἷς τῶν ὑποψηφίων κατὰ τὴν προσεχῶς ἐνεργηθησομένην ἐκλογὴν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Τυρνάβου διὰ καταπιέσεις, τὰς ὁποίας διαπράττει ὁ ὑποταμίας Τυρνάβου. Δὲν γνωρίζω, ἂν τὰ παράπονα ταῦτα εἶναι βάσιμα, ἢ ὄχι, ἀλλ’ ἀμέσως ἐτηλεγράφησα, διατάξας, ἐν ᾗ περιπτώσει συνελήφθησαν καὶ ἀπήχθησαν εἰς τὰς φυλακὰς ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου, νὰ ἀπολύσῃ αὐτοὺς ἀμέσως, νὰ κληθῇ δὲ καὶ ὁ ὑποταμίας εἰς ἀπολογίαν, διατὶ μετῆλθε τοσοῦτον βίαια μέσα, ἐνῷ γνωρίζει, ὅτι διατελοῦμεν ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν. Μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν ἔχω ἀπάντησιν. Μετὰ τὸ δεύτερον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον, ἐπανέλαβον τὰ αὐτά. Εὐθὺς ὡς λάβω ἀπάντησιν, θέλω ἀνακοινώσει αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν.

§13Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Πρὸ ἐτῶν ἐγένετο παρανάλωμα τοῦ πυρὸς τὸ ἐν Μελᾷ τῆς Ἀλαγονίας Ἑλληνικὸν ἐκπαιδευτήριον, τὸ ἱδρυθὲν ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Δημάκη, τοῦ ὁποίου ἡ ἐν Ἀθήναις οἰκία χρησιμεύει ὡς Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἔκτοτε δὲν ἐνηργήθη τίποτε πρὸς ἀνακάλυψιν τῶν ἐνόχων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ σπεύσῃ νὰ ζητήσῃ καὶ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, διατὶ μέχρι τοῦδε δὲν ἐνηργήθη ἡ καταγγελία ἐπὶ πλαστογραφίᾳ κατὰ τοῦ δημάρχου Ἀλαγονίας, διὰ τῆς ὁποίας διεγράφησαν ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου τοῦ δήμου ἐκείνου πλέον τῶν 70 ἐκλογεῖς. Καὶ ἄλλοτε παρεπονέθην περὶ τούτου ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐγένετο. Οἱ ἐκλογεῖς αὐτοὶ διεγράφησαν τοῦ καταλόγου, ἐνῷ πρὸ δεκαετίας ἦσαν ἐγγεγραμμένοι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν.

§14Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ ἐπερώτησις ἡ δευτέρα, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, δὲν μοὶ διεβιβάσθη. Εὐθὺς ὡς μοὶ διαβιβασθῇ θέλω τὴν διαβιβάσει εἰς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα, ἵνα ζητήσῃ πληροφορίας.

§15Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἔχει ὑποβληθῆ καὶ ἀναφορὰ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§16Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πολὺ καλά. Θέλω ἐνεργήσει.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως περὶ παραχωρήσεως μονοπωλίου τῆς σταφίδος».

§18Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀπὸ ἡμερῶν, κύριοι Βουλευταὶ, ἡ Βουλὴ συζητεῖ ἐπὶ τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως, ἀπὸ πολλοῦ δὲ χρόνου ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ λαὸς κυρίως τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν εὑρίσκεται ὑπὸ τὸ κράτος νευρικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ταραχῆς, προελθούσης ἐκ τῆς συμβάσεως, ἥτις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν. Τὴν σύμβασιν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ θεωροῦσιν ὡς τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ παθήματα αὐτῶν θέλουσι παύσει, καὶ τὸ προϊόν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν μόνον πόρον ζωῆς ὁλοκλήρων πληθυσμῶν, εἶναι δὲ καὶ τὸ σπουδαιότερον προϊὸν τῆς χώρας, θέλει σωθῆ. Μακραὶ διεξήχθησαν διαπραγματεύσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ζητήσῃ, ἵνα ἔγκριτα μέλη τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἄλλοι δυνάμενοι νὰ συνεισφέρωσι τὰ φῶτα αὐτῶν ἐργασθῶσι μετ’ αὐτοῦ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν τῆς συμβάσεως, ὅπως ἡ σύμβασις καθορισθῇ τελειότερον, ἐξασφαλίζουσα οὕτω τὰ συμφέροντα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἀπετέλουν καὶ ἔδει ν’ ἀποτελῶσι τὴν κυρίαν, τὴν μόνην τῆς Κυβερνήσεως μέριμναν. Περατωθείσης τῆς ἐργασίας παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύμβασις περὶ παραχωρήσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἐπιτραπήτω μοι, Κύριοι, νὰ εἴπω, ὅτι, προκειμένου περὶ συμβάσεως, τοσαύτης ἐκ τοῦ ἀντικειμένου αὐτῆς σπουδαιότητος, ὀρθὸν ἴσως θὰ ἦτο, ἵνα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὑποβάλλων αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, προβῇ εἰς μακρὰν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Μὴ ὑπαρχούσης ἐγγράφου ἐκθέσεως, δικαίωμα ἴσως εἶχεν ἡ Βουλὴ νὰ περιμένῃ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, οἵτινες ἔπεισαν αὐτὸν, ὅτι ἔδει νὰ θέσῃ τὴν ὑπογραφήν του εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν, νὰ ἐκθέσῃ τὰ πλεονεκτήματα τῆς συμβάσεως, καὶ τὰ ἐλαττώματα αὐτῆς, καὶ νὰ πείσῃ πάντας ἡμᾶς, ὅτι τὰ ἐλαττώματα εἶναι πολὺ ὀλιγώτερα τῶν πλεονεκτημάτων, καὶ ὅτι τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἦτο πρέπον νὰ προβῇ εἰς τὴν εἰσήγησιν ταύτην· ἐνόμισεν, ὅτι ἡ σύμβασις περιελάμβανεν ὅρους τοσοῦτον σαφεῖς, ὥστε πᾶσα ἐπ’ αὐτῶν ἀνάπτυξις ἀπέβαινε περιττὴ, καὶ ὅτι ἡ μελέτη τῆς συμβάσεως καὶ τῶν ἄρθρων αὐτῆς ἤρκει, ὅπως ἐπιτρέψῃ εἰς ἕνα ἕκαστον ἐξ ἡμῶν νὰ μορφώσῃ γνώμην ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης. Περιωρίσθη μόνον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν, ἵνα συζητήσῃ τὴν σύμβασιν κατ’ ἄρθρον, —κατ’ ἐξαίρεσιν τῶν συμβαινόντων ἐν ταῖς συζητήσεσι τῶν συμβάσεων, —καὶ ἐπιφέρῃ τὰς τροπολογίας, ὅσας ἐνόμιζεν ἀναγκαίας νὰ γείνωσιν εἰς τὰς διαφόρους τῆς συμβάσεως διατάξεις πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Πολλοὶ, Κύριοι, ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, ὁ δὲ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Πατρῶν δι’ ἀγορεύσεως λίαν πειστικῆς, ἥτις μεγάλην ἐνεποίησεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐντύπωσιν, καὶ διὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν τὰ θέματα συνεζητήθησαν, καὶ διὰ τὴν ἰδιότητα αὐτοῦ, ὡς μέλους τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπεξειργάσθη τὰ τῆς συμβάσεως, ὁ ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς, λέγω, πρῶτος διετύπωσε τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἐπισταμένη συζήτησις, καὶ ὥρισε τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν κρίσιν αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ τροπολογηθῶσι, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐπιτύχῃ βελτιώσεις πρὸς τὸ συμφέρον τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ Πατρῶν ἐκθύμως ὑπεστήριξεν ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὅστις ἔλαβε καὶ αὐτὸς μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὑπερεθεμάτισε μάλιστα ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσολογγίου, θεωρήσας τὰς διατάξεις τὰς κατακριθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Πατρῶν ὡς γελοίας καὶ τερατώδεις, προέβη δὲ καὶ ἔτι περαιτέρω ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσολογγίου, διότι προέτεινεν, ἵνα ἡ Βουλὴ διακόψῃ τὴν ἐπὶ τῆς συμβάσεως συζήτησιν, ὅπως ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαπραγματευθῇ μετὰ τῆς Ἑταιρείας, προσπαθοῦσα νὰ ἐπιτύχῃ τὴν τροποποίησιν τῶν διατάξεων ἐκείνων...

§19Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ τοιαύτας φράσεις ἐγὼ δὲν μετεχειρίσθην.

§20Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὰ λεχθέντα παρ’ ὑμῶν, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Μεσολογγίου, ἐλέχθησαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἠκούσθησαν παρ’ ὅλων, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ἐκείνων, οἵτινες ἤκουσαν τὴν ἀγόρευσιν ὑμῶν, ὅπως πιστοποιήσωσιν, ἂν τὰ παρ’ ἐμοῦ λεγόμενα εἶναι ἀληθῆ. («Μάλιστα, μάλιστα» ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§21Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§22Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Καὶ ἐγώ, παρακαλῶ, τὸν λόγον, σχετικῶς.

§23Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἐπιμένω ἐπὶ τῶν φράσεων αὐτῶν. Ἐὰν ἐμνήσθην τῶν φράσεων ἐκείνων, ἐμνήσθην αὐτῶν, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὀδυνηρὰν ἐντύπωσιν ἔκαμεν εἰς ἐμὲ τηλεγράφημα ὑμῶν, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐλέγετε, ὅτι κακόβουλοι προσπάθειαι γίνονται πρὸς ματαίωσιν τῆς συμβάσεως. Δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐξηγήσω, πῶς ὁ δηλώσας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι αἱ ζητούμεναι τροπολογίαι εἶναι τοσοῦτον σπουδαῖαι, ὥστε ἔπρεπεν ἡ ἐπὶ τῆς συμβάσεως συζήτησις νὰ διακοπῇ, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν τούτων προέλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις, πῶς ἠδύνατο ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος οὕτω νὰ χαρακτηρίσῃ τὰ λεχθέντα παρ’ ἄλλων Βουλευτῶν! Βεβαίως σφάλμα ἐγένετο, ἀλλὰ τὸ σφάλμα ἐκεῖνο ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα, ὅτι ἐν Πάτραις, ἐνῷ ἐφώναζον «κάτω ὁ Γούναρης», ἐφώναζον ἀφ’ ἑτέρου «ζήτω ὁ Δεληγεώργης». Ἐφώναζον «κάτω ὁ Γούναρης», καίτοι ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν ὑπεστήριξεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν αὐτῶν σχεδὸν λέξεων ὑπεστήριξεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτής. Ἀλλὰ παρέρχομαι τοῦτο. Ἐδήλωσα, Κύριοι, καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως οὐδέποτε δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς πολιτικὸν, οὐδέποτε δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ζωτικὰ συμφέροντα τῆς χώρας, σύμβασις, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸ σπουδαιότερον προϊὸν τῆς Ἑλλάδος, σύμβασις, ἡ ὁποία ἀφορᾷ οὐ μόνον τὸ μέλλον τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν τύχην αὐτὴν τοῦ Κράτους,— διότι ἡ ὕπαρξις τοῦ Κράτους ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν ταυτίζεται μὲ τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν πρόοδον τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, —ζήτημα τοιοῦτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς πολιτικόν. Ἐγὼ ἐδήλωσα ῥητῶς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τοιοῦτον χαρακτηρισμόν. Περιωρίσθην, λαβὼν τὸν λόγον, ἵνα συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ προσωρινόν τι μέτρον περὶ τῆς ἐσοδείας τοῦ 1903, καὶ ἔλεγον, ὅτι ἐπιβάλλεται, ἵνα τάχιστα ληφθῇ τοιοῦτον μέτρον, πρὸς τὸ συμφέρον ἀκριβῶς τῆς σταφιδοπαραγωγῆς· διότι, ἂν δὲν λάβωμεν τοιοῦτον μέτρον, ἡ ἀμφιβολία περὶ τοῦ χρόνου τῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας τῆς συμβάσεως ἤθελε φέρει τὴν ἐντελῆ καταστροφὴν τῆς ἐσοδείας τοῦ 1903, διότι, ἐὰν ἡ σύμβασις λειτουργήσῃ μόνον ἀπὸ τοῦ 1904, ἤθελον ἀναγκασθῆ οἱ παραγωγοὶ νὰ πωλήσωσιν ὑπὸ οἱουσδήποτε ὅρους τὴν σταφίδα τῆς ἐσοδείας τοῦ 1903, διότι ἐφαρμοζομένης τῆς συμβάσεως ἀπὸ τοῦ 1904 ἡ Ἑταιρεία δὲν εἶναι ὑπόχρεως νὰ ἀγοράσῃ τὸ πλεόνασμα τοῦ 1903, οἱ δὲ σταφιδοπαραγωγοὶ ἤθελον ἀπολέσει πᾶν μὴ πωληθὲν ποσὸν τῆς ἐσοδείας τοῦ 1903. Ἔλεγον προσέτι, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, συναλλασσομένου μετὰ Ἑταιρείας καὶ ἐνδιαφερομένου, ὅπως ἡ Ἑταιρεία εὐδοκιμήσῃ, ἀπῄτει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐσοδείας τοῦ 1903, τὸ ζήτημα τοῦ ἀποθέματος, διότι, ἂν τῆς συμβάσεως πραγματοποιουμένης ἡ Ἑταιρεία κατὰ τὴν πρώτην ἐποχὴν τῆς λειτουργίας αὐτῆς ἤθελεν εὕρει ἀπέναντι αὐτῆς, ἐκτὸς τῶν δυσκολιῶν, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἀνάγκην θὰ προέλθωσιν ἐκ συνηθειῶν καὶ ἕξεων ἀπὸ πολλοῦ ὑπαρχουσῶν, μέγα ἀπόθεμα, δυνάμενον κατ’ αὐτῆς νὰ συναγωνισθῇ, βεβαίως ἤθελε περιπέσει εἰς δυσχερείας τοιαύτας, αἵτινες ἠδύναντο καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς νὰ θέσωσιν ἐν ἀμφιβόλῳ. Περιωρίσθην εἰς τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ὧν τὴν ὀρθότητα ἀνεγνώρισεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει φέρει μέτρον, ἵνα κανονίσῃ τὰ τῆς ἐσοδείας τοῦ 1903. Ἀλλ’ ἐνῷ, Κύριοι, τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ στάσις μου, ἐνῷ Βουλευταί τινες, ἐκτελοῦντες τὸ καθῆκον, ὅπερ εἶχον, καὶ συμμορφούμενοι πρὸς ῥητὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀνέπτυσσον ἀπὸ τοῦ βήματος τὰς παρατηρήσεις αὐτῶν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ὁ ἐνθουσιασμὸς τῶν ἐπαρχιῶν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως ηὔξανεν, ἐλάμβανε δὲ τοιαύτας διαστάσεις, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν εἰδήσεων, τὰς ὁποίας πανταχόθεν ἔχομεν, ὥστε καὶ αὐτὴ ἡ ζωὴ καὶ περιουσία τῶν θεωρουμένων ὡς δυσμενῶς ἐχόντων πρὸς τὴν σύμβασιν ἐτίθετο ἐν ἀμφιβολίᾳ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐλευθερίας ἐκείνης, ἣν ἕκαστος, ἔχων συνείδησιν τῶν καθηκόντων αὑτοῦ, βεβαίως εὑρίσκει ἐν ἑαυτῷ, ἀδιαφορῶν περὶ τῶν φωνῶν καὶ τῶν ἀπειλῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ κινδύνου διαταράξεως τῆς τάξεως. Ἐν Πύργῳ καὶ Πάτραις παρουσιάσθησαν γεγονότα, ἅτινα δικαιολογοῦσι πληρέστατα τὴν ἀνησυχίαν, ἐν τῇ ὁποίᾳ διατελοῦσιν οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων καταγόμενοι· τὰ γεγονότα ἐκεῖνα προῆλθον ἐκ τοῦ ἐρεθισμοῦ, ἐν ᾧ εὑρίσκονται οἱ σταφιδοπαραγωγοί· ἀλλ’ ὁ ἐρεθισμὸς οὗτος, ἐπετάθη, διότι ἐθεωρήθη καλὸν ὑπό τινων νὰ διαδώσωσιν, ὅτι ὑπάρχει πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς συμβάσεως, ὅτι πολεμεῖται ἡ σύμβασις ἐξ ἀντιπολιτευτικοῦ πνεύματος. Κατὰ τῶν διαδόσεων τούτων διαμαρτύρομαι, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπέβαλον, ἑπόμενοι εἰς τὴν παράκλησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰς παρατηρήσεις αὐτῶν, ἐδήλωσαν, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δέχονται τὸ μονοπώλιον, ἀλλὰ νομίζουσιν, ὅτι πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τῶν παραγωγῶν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς σκέψεις των, ὅπως δυνηθῇ αὕτη, ἂν ἀποδέχηται τὰς σκέψεις ταύτας, νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἑταιρείας. Κατὰ πόσον αἱ διαπραγματεύσεις αὗται εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωσι, δὲν γινώσκω· δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω τοῦτο, διότι εὑρίσκομαι πρὸ γεγονότων, τὰ ὁποῖα δὲν μοὶ ἐπιτρέπουσι νὰ σχηματίσω γνώμην ὡρισμένην. Διατυπωθεισῶν τῶν τροπολογιῶν, ἐλέχθη ὑπὸ τῶν κυρίων Βουλευτῶν Πατρῶν καὶ Μεσολογγίου, ὅτι αὗται συνεζητήθησαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καὶ τὴν διαβεβαίωσιν αὐτῶν ἐπεκύρωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἀλλὰ, καίτοι διὰ μακρῶν συνεζητήθησαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀπερρίφθησαν ὑπὸ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας. Ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει: «διατυπώσατε τὰς τροπολογίας σας, καὶ θέλω προβῆ εἰς νέας διαπραγματεύσεις, ὅπως προσπαθήσω νὰ ἐπιτύχω τὴν παραδοχὴν αὐτῶν.» Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ γνωρίζω, ἂν αἱ τροπολογίαι, αἱ ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι τῆς ἐπιτροπῆς ἀπορριφθεῖσαι, εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι δεκταὶ ἐν ταῖς νέαις διαπραγματεύσεσιν, εἰς τὰς ὁποίας θὰ προβῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐν τοιαύτῃ στάσει τοῦ ζητήματος θεωρῶ ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ἀφοῦ ἤδη διετυπώθησαν αἱ πλεῖσται καὶ σπουδαιότεραι τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιζητοῦνται, νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἵνα δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἄνευ βραδύτητος νὰ προβῇ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἀνέλαβε νὰ προβῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τροπολογιῶν καὶ τῶν παρατηρήσεων τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Ἂς παύσῃ ἡ συζήτησις, ἂς παύσῃ ἡ ἀπώλεια χρόνου, ἡ ἑρμηνευομένη ὑπὸ τῶν σταφιδοκτημόνων ὅτι γίνεται πρὸς παρακώλυσιν τῆς συμβάσεως, καὶ ἂς ἐλπίσωμεν, ὅτι μετὰ τὴν διακοπὴν τῆς συζητήσεως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ἠρεμία εἰς τὰ πνεύματα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ὅπως δυνηθῇ ἐλευθέρως νὰ ἐνεργήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλήν, μετὰ τὰς μακρὰς ἀγορεύσεις, αἵτινες ἐγένοντο, καὶ ἀφοῦ ἤδη διετυπώθησαν σχεδὸν πᾶσαι αἱ τροπολογίαι, νὰ παύσῃ συζητοῦσα. Ἐὰν δὲ δὲν διετυπώθησαν ἐπὶ τῶν καθέκαστα τροπολογίαι τινὲς δευτερευούσης ἀξίας, δύνανται αὗται νὰ κατατεθῶσιν ἐγγράφως εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα λάβῃ ταύτας ὑπ’ ὄψιν ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δεχθῇ τὴν σύστασίν μου, θὰ δυνηθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προέλθῃ ἀμέσως εἰς διαπραγματεύσεις καὶ ἔλθῃ κατόπιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μὲ σχέδιον ὁριστικὸν τῆς συμβάσεως, ἀναλαμβάνων τὴν πλήρη εὐθύνην τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται ἐνώπιον αὐτῆς νὰ φέρῃ· λέγω δὲ ἀναλαμβάνων τὴν εὐθύνην, διότι οὐδεὶς κάλλιον αὐτοῦ δύναται νὰ γινώσκῃ τὰ πράγματα· μόνη ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἔχῃ πληροφορίας καὶ νὰ γινώσκῃ ἀσφαλῶς, τίνες οἱ πραγματικοὶ πόθοι τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ τίς ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας τάξεως, καὶ πῶς δύναται ταύτην νὰ προασπίσῃ. Ὅταν δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ἀποτέλεσμα τῶν νέων διαπραγματεύσεων, εἰς ἃς ἐδήλωσεν ὅτι θέλει προβῆ, ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προβῇ ἄνευ περαιτέρω συζητήσεως εἰς ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἀφίνουσα πλήρη καὶ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις θὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν. Ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον, ἵνα τὰς δηλώσεις ταύτας ποιήσωμαι, παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλήν, ὅπως, ἀποδεχομένη τὴν γνώμην μου, θέσῃ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν, μὴ λησμονοῦσα καὶ σπουδαῖόν τι γεγονός, ὅτι τουτέστιν ἐν τῇ συμβάσει ὑπάρχει ὅρος, δυνάμει τοῦ ὁποίου, ἐὰν ἡ σύμβασις ψηφισθῇ μέχρι πρώτης Ἰουνίου, εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑταιρεία νὰ καταρτισθῇ καὶ λειτουργήσῃ κατὰ τὸ 1903. Δὲν θέλω κατ’ οὐδένα λόγον νὰ ὑπολάβῃ τις, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς παρατάσεως τῶν συζητήσεων νὰ θέσωμεν ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὅρου ἐκείνου· αἱ ἡμέραι παρέρχονται, δὲν ὑπολείπονται παρὰ ὀλίγαι ἡμέραι μέχρι τῆς 1 Ἰουνίου· προσέξατε, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως πρέπει νὰ λυθῇ μέχρι τῆς 1 Ἰουνίου. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἔκρινα καθῆκον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν, εἰς ὑμᾶς δὲ ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσητε, ἂν τὰ συμφέροντα τῆς χώρας ἐπιβάλλουσιν ὑμῖν τὴν ἀποδοχὴν τῆς συστάσεώς μου. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§24Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας, ἦτο αὐτὸ, τὸ ὁποῖον καὶ χθὲς καὶ προχθὲς, ἀγορευόντων τῶν κ. συναδέλφων ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ὑπηνιξάμην εἰς αὐτούς. Παρεκάλεσα τότε νὰ προτείνωσι φανερὰ καὶ εὐκρινῶς, μετὰ θάρρους καὶ πεποιθήσεως πᾶσαν γνώμην, πᾶσαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἐπὶ τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως, ἵνα, ἔχων ταύτας ὑπ’ ὄψει, ἀποπειραθῶ νὰ ἔλθω εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας καὶ δυνηθῶμεν ν’ ἀποκτήσωμεν ἐκεῖνο, ὅπερ οἱ κύριοι Βουλευταὶ παρέστησαν ὡς ἀναγκαῖον. Χθὲς, ὅτε κατῆλθε τοῦ βήματος ὁ κύριος Βουλευτὴς Πατρῶν, ἔλεγον ὅτι ἐπεθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν τὰς γνώμας τῶν Βουλευτῶν, ὅσοι ἔχουσι τοιαύτας νὰ προβάλωσι, καὶ θέσωμεν αὐτὰς ἐν καταλόγῳ, ἵνα μετὰ τοῦτο προβῶμεν εἰς συνεννόησιν ἡμεῖς, ὡς Κυβέρνησις. Ὅτε τὸ πρῶτον ἠρξάμεθα τῶν διαπραγματεύσεων, εἰργάσθημεν ἐπὶ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπροτάθη εἰς ἡμᾶς ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας. Τὸ σχέδιον τοῦτο συνεζητήσαμεν διὰ μακρῶν, ἀλλ’ ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἔκρινα, ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ παρακαλέσω καὶ ἄλλους συμπράκτορας καὶ συνεργάτας, ἵνα συνέλθωμεν ἐν ἐπιτροπῇ, διότι κρείττονες οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα, νὰ παρακαλέσω, λέγω, καὶ ἄλλους, ὅπως εἰσφέρωσι τὰ φῶτα αὐτῶν· προσεκάλεσα δὲ καὶ ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου συναδέλφους διακεκριμένους, καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ ἐπιφανεῖς ἄνδρας. Οὗτοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας δοθέντος μοι προσχεδίου τῆς συμβάσεως. Κατὰ τὴν πρώτην ἐπεξεργασίαν ἀνετράπη ὅλον τὸ σχέδιον, ὅπερ ἡ Ἑταιρεία προέβαλε. Καὶ αὐταὶ αἱ διατάξεις, αἱ περιλαμβανόμεναι ἐν τῇ παρούσῃ συμβάσει, δὲν ἐπροτάθησαν πᾶσαι παρ’ ἡμῶν, ἀλλ’ εἶναι διατάξεις, τὰς ὁποίας ἐστέρξαμεν, διότι αὗται ἦσαν γνῶμαι τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν Ἑταιρείαν, ἥτις ἐπέμενεν εἰς αὐτάς· αἱ γνῶμαι ἡμῶν ἦσαν διάφοροι καὶ κρείττονες τῶν διατάξεων, αἵτινες ἐγένοντο δεκταὶ ἐν τῇ συμβάσει, ἀλλ’ ἐστέρξαμεν ν’ ἀποδεχθῶμεν αὐτὰς, διότι ἐπέμενον οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν Ἑταιρείαν, οὐδὲ ἦσαν γνῶμαι ἡμῶν. Ὁ τρόπος τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαπραγματεύσεων ἦτο πρᾶξις, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ εἶχον εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώριζον, διότι ἤμεθα ἐν γνώσει τῆς ὑπαρχούσης ἀνάγκης, οὐδ’ ἐκρίνομεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ διακόψωμεν πᾶσαν διαπραγμάτευσιν, ἀφίνοντες εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Ὑψίστου τοὺς σταφιδοπαραγωγούς. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας διέλαβε καὶ περὶ εὐθυνῶν, ὡς εἰ ἠσθάνετο, ὅτι ὑπάρχει κενὸν ἐν τοῖς πόθοις αὐτοῦ, καὶ αὐτὸ τὸ κενὸν εἶναι, ὅτι δὲν παρουσιάσθη αὐτῷ ἀφορμὴ νὰ ἐπιβαρύνῃ ἡμᾶς μὲ εὐθύνας. Ἡμεῖς εἴμεθα Ὑπουργοὶ συνταγματικοὶ, γνωρίζομεν δὲ τὰς εὐθύνας καὶ τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν. Ἡ μόνη εὐθύνη, τὴν ὁποίαν εἴχομεν, μᾶς ὑπεχρέου νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν πᾶν ὅ,τι ἐκρίνομεν ὅτι εἶναι συμφέρον εἰς τὸν τόπον, νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν, καὶ πρὸς τοῦτο οὐδὲν παρελίπομεν· ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ἀποτυχία τῶν προσπαθειῶν ἡμῶν κατέληγεν εἰς τὸ νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ τῆς διαρρήξεως τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τῆς συναινέσεως εἰς τὰ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας προτεινόμενα, ἡ εὐθύνη ἡμῶν ἤθελεν εἶσθαι πολὺ μεγαλειτέρα, ἂν διερρηγνύομεν τὰς διαπραγματεύσεις· διὰ τοῦτο ἀνελάβομεν τὴν εὐθύνην νὰ στέρξωμεν εἰς ἐκείνας τῶν διατάξεων, εἰς τὰς ὁποίας ἐπέμενον οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν Ἑταιρείαν. Τῇ ἀληθείᾳ πολλὰ δὲν ἤρεσαν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας. Δὲν ἤρεσεν, ὅτι ἐγὼ δὲν ἐποιησάμην μακρὰν καὶ ἠτιολογημένην εἰσήγησιν τῆς συμβάσεως, διότι, φαίνεται, ἠξίου νὰ ἐπαναλάβω αὐτὰς ταύτας τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως, ἐνῷ τὸ κείμενον αὐτῆς θὰ ἐδίδετο εἰς τοὺς κ.κ. Βουλευτάς, καὶ θὰ ἦτο καταληπτὸν εἰς αὐτούς. Ἄλλο ὤφειλον νὰ πράξω,—καὶ τοῦτο ἔπραξα—νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετάσῃ καὶ συζητήσῃ τὸ θέμα, ὡς θέμα ἀφορῶν τὰ κοινὰ συμφέροντα, ὄχι ὡς θέμα πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἢ κομματικῶν συμφερόντων· καὶ πρῶτος ἐγὼ ἔδωκα τὸ παράδειγμα, συγκροτήσας τὴν ἐπιτροπὴν ἀπὸ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου καὶ μὴ τοιαῦτα, οὐδ’ ἐξήτασα, τίνες ἐξ αὐτῶν ἦσαν ἢ δὲν ἦσαν φίλοι μου. Ἡμεῖς, ὡς Σύμβουλοι τοῦ Στέμματος καὶ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διαπραγματευθέντες μετὰ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν Ἑταιρείαν, κατελήξαμεν εἰς τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα περιέχει ἡ σύμβασις, εἰσηγάγομεν δ’ οὕτως αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ εἶναι σῶμα κυρίαρχον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐλευθερίαν γνώμης, ἐλευθερίαν ἐνεργείας, καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ προσδιορίσῃ, τίνες εἰσὶν αἱ διατάξεις, τῶν ὁποίων ἐπιθυμεῖ τὴν ἀναθεώρησιν ἢ τὴν μεταβολήν, θέλομεν ἐλθεῖ πάλιν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας, καὶ θέλομεν εἰπεῖ εἰς αὐτὴν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν ἀξίωσιν ταύτην, καὶ θέλομεν προσπαθήσει νὰ ἐνδώσῃ ἡ Ἑταιρεία καὶ δεχθῇ τὰς τροποποιήσεις ταύτας. Ἐὰν δεχθῇ ἢ δὲν δεχθῇ τὰς τροποποιήσεις ταύτας, θέλομεν ἐλθεῖ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θέλομεν ἀγγείλει εἰς αὐτὴν τ’ ἀποτελέσματα, ἵνα δώσῃ τότε τὴν ὁριστικὴν ψῆφον αὐτῆς ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς συμβάσεως. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει τις νὰ ἀφίηται εἰς τὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας αἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν εἰδήσεις ἐμποιοῦσιν εἰς τοὺς πολλούς. Γνωρίζω τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι ἐπὶ ἑξήκοντα ἤδη ἔτη ἔταξα ἐμαυτὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι εὐγενής, δὲν ἐμφορεῖται ὑπὸ χυδαίων αἰσθημάτων, ἵνα ἐκτραπῇ εἰς παρεκτροπάς, εἴτε κακοποιῶν ἄτομα εἴτε ζημιῶν τὰς κτήσεις αὐτῶν. Θερμαίνεται ἀληθῶς νῦν ὑπὸ τοῦ μεγάλου πόθου νὰ ἴδῃ σωζόμενα τὰ συμφέροντα αὐτοῦ, συγκινεῖται, εὑρισκόμενος πρὸ τῆς ἀπελπισίας, καὶ ἐν τῇ συγκινήσει ταύτῃ ἐκφράζεται, ἐκδηλῶν τὰ αἰσθήματά του καὶ τὰς γνώμας του μετὰ φυσικῆς σφοδρότητος. Ἀλλ’ οὐδεὶς κίνδυνος εἶναι νὰ ἐκτραπῇ ἢ νὰ πράξῃ ὅ,τι δὲν πρέπει νὰ πράξῃ. Ἄν τις κρίνῃ, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ πράξῃ ὅ,τι δὲν πρέπει νὰ πράξῃ, ζητῇ δὲ νὰ εὕρῃ ἄλλους ὑπευθύνους, οὐδεὶς κίνδυνος εἶναι νὰ πράξῃ τι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διότι τοῦτο δὲν εἶναι γενναία πολιτική· ἂν ζητῇ τις νὰ ἐξοικονομίσῃ ἀδυναμίας ἀνθρωπίνους, τοιαῦτα πράττων, ἔχει εἰς τὰ στήθη του οὐχὶ γενναῖα, ἀλλὰ χυδαῖα αἰσθήματα.

§25Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§26Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ παρακρατήσεως, καὶ ἐπροτείνετο τὸ ἀπεριόριστον τῆς παρακρατήσεως, ἡμεῖς ἀπέσχομεν νὰ μετάσχωμεν τῆς συζητήσεως. Καὶ δὲν ἀντετιθέμεθα μὲν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν ἐνισχύσαμεν καὶ τοὺς συζητοῦντας, συμφωνοῦντες μετ’ αὐτῶν καὶ ψηφίζοντες μετ’ αὐτῶν, ἵνα γένηται παραδεκτὸν τὸ ἀπεριόριστον τῆς παρακρατήσεως. Μήπως τότε δὲν διεδόθησαν ἢ δὲν ἐγράφησαν καὶ ἐτηλεγραφήθησαν τοσαῦτα καθ’ ἡμῶν; Καὶ τίς ἐξ ἡμῶν κατεδέχθη εἴτε νὰ ἀπαντήσῃ εἴτε νὰ ἀναιρέσῃ αὐτά; Ἀλλ’ ἡμεῖς, ἂν δὲν ἠσχολούμεθα εἰς ταῦτα, καθεωρῶμεν ὅμως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνεζητοῦμεν, δὲν ἤθελε καταλήξει εἰς ἀποτέλεσμα· ἐπειδὴ δ’ ἐγνωρίζομεν, ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ 1902 κατέλειπεν ἢ καταλείπει πλεόνασμα 35 περίπου ἑκατομμυρίων λιτρῶν ἀδιάθετον, καὶ ὅτι ἡ νέα συγκομιδή, εὐτυχῶς προοιωνίζετο ἔκτοτε ἄφθονος, διετελοῦμεν ἐν ἀνησυχίᾳ, τί ἤθελε γείνῃ, ἐὰν ἄλλα μέτρα δὲν ἤθελον ληφθῆ. Ὅτε δὲ ἤρξαντο αἱ διαπραγματεύσεις περὶ τῆς συμβάσεως, ἐνετάθη ἡ ἀνησυχία ἡμῶν, μήπως δὲν εὑρεθῶσι τὰ χρήματα, μήπως δὲν γένηται δυνατόν, ἵνα ἡ σύμβασις ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὴν συγκομιδὴν ταύτην. Διὰ τοῦτο ἔκτοτε ἐμεριμνήσαμεν περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ὑπέλαβε σήμερον, ὅτι ἔπρεπε νὰ μᾶς ὑποδείξῃ. Ἡ ἐργασία ἡμῶν εἶναι ἐν τῷ συντελεῖσθαι, ἴσως μάλιστα σήμερον ἢ αὔριον ἔλθωσι καὶ μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἡ μετὰ τῶν ὁποίων συνεννόησις ἡμῶν καθίσταται ἀναγκαία. Ἐλπίζω δ’ ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θέλομεν δυνηθῆ νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν περὶ τοῦ νομοθετήματος τούτου, διὰ τοῦ ὁποίου θέλουσι κανονισθῆ προσέτι καὶ τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμβάσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος 1904 ἴσως πληρέστερον, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ σύμβασις ψηφισθῇ καὶ κυρωθῇ διὰ νόμου. Λέγω ὅτι θέλουσι κανονισθῆ ἴσως πληρέστερον τὰ περὶ τούτου, διότι, ἐὰν δὲν καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ σύμβασις κατὰ τὸ 1903 καὶ ἐπέλθῃ ἡ συγκομιδὴ τοῦ 1904, τότε αἱ δυσκολίαι πολὺ μεγεθύνονται· διότι, ἐνῷ τώρα ἔχομεν ὑπόλοιπον ἀδιάθετον 35 ἑκατομμυρίων λιτρῶν, τότε θέλομεν ἔχει ὑπόλοιπον ἀδιάθετον ἴσως 135 ἑκατομμυρίων· ἂν δ’ οὕτως ἐγίνετο, τὸ πρᾶγμα καθίστατο σοβαρόν. Ἀληθῶς, ἂν δὲν ἐξαχθῶσι καὶ πωληθῶσι 250 ἑκατομμύρια, ὅσα συνήθως δίδονται εἰς τὸ ἐμπόριον, θέλει τότε ὑπάρξει ἀπόθεμα τοσοῦτον μέγα κατὰ τὸ τέλος τῆς ἐσοδείας τοῦ 1903, ὥστε ἡ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία κατὰ τὴν σύμβασιν θέλει ἀναλάβει τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς πωλήσεως τῶν σταφίδων, βεβαίως θέλει εὑρεθῆ πρὸ προσκομμάτων ἀνυπερβλήτων, διότι ἐκ τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ὅσα καὶ ἂν ἤθελον ἐξ αὐτῶν δαπανηθῆ, θέλει μείνει μέγα ποσόν, τὸ ὁποῖον θέλει παρασταθῆ ἀντιμέτωπον εἰς τὴν Ἑταιρείαν, καὶ μάλιστα κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, τοῦτο δὲ δύναται νὰ ἐνασκήσῃ ὀλεθρίαν ἐπιρροὴν ἐπ’ αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ἔκτοτε ἐπρονοήσαμεν περὶ τούτου, οὐδ’ εἶναι πλέον κρυπτὴ ἡ ἐργασία ἡμῶν αὕτη, διότι γνωρίζουσιν αὐτὴν πολλοὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι συνεργάζονται μετ’ ἐμοῦ. Ἡμεῖς τὴν γνώμην εἴχομεν, ὅτι ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἐφ’ ἧς ἐγένοντο εὔλογοι παρατηρήσεις, εἴχομεν, λέγω, τὴν γνώμην, ὅτι τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἔπρεπε νὰ συγκεφαλαιώσωμεν, ὅπως συνεννοηθῶμεν αὖθις ἐκ νέου μετὰ τῆς Ἑταιρείας καὶ δυνηθῶμεν νὰ πείσωμεν αὐτήν, ἵνα γένωνται παραδεκταὶ αἱ γνῶμαι αὗται ἐπὶ τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως καὶ αἱ παρατηρήσεις. Διὰ τοῦτο προετρέψαμεν καὶ συνεβουλεύσαμεν καὶ συνεστήσαμεν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς ν’ ἀνακοινώσωσι τὰς παρατηρήσεις αὑτῶν. Εἰς ποῖον συμπέρασμα κατέληξεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας; Δὲν διαφέρει ἢ μικρὸν τὸ συμπέρασμα αὐτοῦ πρὸς τὸ συμπέρασμα καὶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἔχομεν. Διαφέρει μόνον κατὰ τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ τελειώσῃ σπασμωδικῶς τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχωσι καὶ ἄλλοι Βουλευταὶ μέλλοντες νὰ προβάλωσι γνώμας, διατὶ νὰ μὴ ἀκούσωμεν ταύτας; Τούτου ἕνεκα ἡμεῖς, ὅπως παρεκαλέσαμεν τοὺς ἀγορεύσαντας, ὅσοι προέβαλον γνώμας, νὰ διατυπώσωσιν αὐτὰς ἐγγράφως, οὕτω παρακαλοῦμεν καὶ τοὺς μήπω προβαλόντας γνώμας, ἀλλ’ ἔχοντας τοιαύτας, νὰ προτείνωσι, νὰ δώσωσι σημείωσιν τῶν γνωμῶν αὐτῶν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ συλλέξωμεν πάσας τὰς γνώμας καὶ τὰς παρατηρήσεις ταύτας. Ἐὰν λοιπὸν ὑπάρχωσι καὶ ἄλλοι, μέλλοντες νὰ ἀγορεύσωσι κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, πρέπει καὶ αὐτοὺς νὰ ἀκούσωμεν. Διὰ τοῦτο ἐχαρακτήρισα ὡς σπασμωδικὴν τὴν σπουδήν, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, συστήσας νὰ τελειώσωμεν τὴν συζήτησιν ταύτην τὴν στιγμήν.

§27Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅ,τι πρὸ μικροῦ ἐπεδίωξεν ὁ ἔντιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτής, λαβὼν τὸν λόγον καὶ μνημονεύσας ἐμοῦ, πιστεύω ὅτι ἡ Βουλή, μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας θὰ δώσω, θέλει εὕρει ἐντελῶς ἄδικον. Ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ ἐξέγερσις ἐν ταῖς ἐπαρχίαις λόγῳ τῆς συμβάσεως καὶ τῆς ἐκκρεμότητος τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἡ ἐξέγερσις αὕτη προέρχεται οὐχὶ ἐκ τῶν πραγμάτων, ἀλλ’ ἐξ ὑποκινήσεων, εἰς ἃς μετέσχον καὶ ἐγώ. Παρέστησεν, ὅτι τηλεγράφημα ἀπευθυνθὲν παρ’ ἐμοῦ εἰς Πύργον καὶ δημοσιευθὲν ἐν Πάτραις ἐγένετο παραίτιον, ὅπως μὴ γένηται ὑποδοχὴ εὐμενὴς εἰς τὸν ἔντιμον ἐκ Πατρῶν βουλευτὴν κ. Γούναρην, μεταβάντα μετὰ τὴν ἀγόρευσίν του εἰς Πάτρας...

§28Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§29Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴπετε, ὅτι, ἐνῷ ὁ κ. Γούναρης εἶχε μεταβῆ ἐκεῖ καὶ πολῖται ἐκραύγαζον «κάτω ὁ Γούναρης!», ἐκραύγαζον ἀφ’ ἑτέρου «ζήτω ὁ Δεληγεώργης!». Βεβαίως, ἐάν τις συνδυάσῃ τὰς δύο ταύτας φράσεις, δὲν δύναται νὰ εὕρῃ πρὸς ἐξήγησιν ἄλλο ἢ ὅτι τὸ ἐμὸν τηλεγράφημα συνετέλεσεν, ὅπως τοιαύτη ἐκδηλωθῇ γνώμη περὶ τοῦ κυρίου Γούναρη.

§30Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Λόγος περὶ ὑποδοχῆς δὲν ἐγένετο· τὰ γενόμενα ἐκεῖ ἐγένοντο ἐν συλλαλητηρίῳ, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἀνέγνωσε ταῦτα ἐν ταῖς ἐφημερίσι. Δὲν πρόκειται περὶ ὑποδοχῆς τοῦ Γούναρη.

§31Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγώ, Κύριοι, ἀληθῶς τοιοῦτο τηλεγράφημα ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κύριον Πέτρον Αὐγερινὸν, πρώην βουλευτὴν Ἠλείας, ὅστις διὰ τηλεγραφήματός του μὲ εἶχεν ἐρωτήσει καὶ παρακαλέσει νὰ τῷ μεταδώσω εἰδήσεις περὶ τῆς τύχης τῆς συμβάσεως, καθόσον ἐξέγερσις ἐπικρατεῖ σοβαρὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, ἀπειλοῦσα τὴν τάξιν. Τῷ ἀπήντησα τηλεγραφικῶς ἀληθῶς, ὅτι ἀντιδράσεις γίνονται κατὰ τῆς συμβάσεως. Ἀπορῶ, διατὶ ὁ κ. Βουλευτὴς τὰς ἀντιδράσεις ταύτας ἐξηγεῖ ὡς ἐννοουμένας ἀντιδράσεις ἐν τῇ Βουλῇ, ἐνῷ εἶναι πασίγνωστον, ὅτι ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἤρχισεν ἡ διαπραγμάτευσις πρὸς συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως αἱ ἀντιδράσεις πολλαχόθεν ἤρχισαν φανεραί, φανερώταται, ἰδίως ἐν Πάτραις, ἀλλὰ καὶ παντοῦ, ὅπου ὑπάρχει ἐμπόριον σταφίδος.

§32Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Εἴπετε φανεραὶ καὶ κρύφιαι.

§33Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κρύφιαι εἶναι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας δὲν δύναμαι δημοσίᾳ νὰ ἐκθέσω· ἐὰν θέλητε, δύναμαι ἰδιαιτέρως νὰ σᾶς τὰς εἴπω. Ὑμεῖς βεβαίως θὰ γνωρίζετε, ὅτι ἐκ Πατρῶν ἦλθον ἐν Ἀθήναις τινὲς, οἵτινες διεξήγαγον δραστηρίαν ἀντίδρασιν κατὰ τῆς συμβάσεως. Ἀπορῶ ἑπομένως, πῶς ἐγένετο λόγος, ὅτι αἱ ἀντιδράσεις κατὰ τῆς συμβάσεως δὲν ὑπῆρχον ἢ ἐν τῇ Βουλῇ μόνον.

§34Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε, ὅτι αἱ ἀντιδράσεις ἐκεῖναι, αἱ παραχθεῖσαι εἴτε ἐν Πάτραις εἴτε ἐν Πύργῳ εἴτε ἀλλαχοῦ, δύνανται νὰ ἀσκήσωσιν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν Βουλευτῶν;

§35Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐξηγῶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσα διὰ τοῦ τηλεγραφήματος· ποίαν γνώμην ἔχω περὶ ὅσων ἐρωτᾶτε, δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ εἴπω νῦν, οὐδὲ συμφέρει νὰ μὲ ὑποχρεώσητε νὰ τὸ εἴπω. Ἂς μείνῃ εἰς ἕκαστον νὰ τὸ κρίνῃ ὡς νομίζει δίκαιον. Ἄλλως, ποῖος δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ἂν ὁ τύπος καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀντιδράσεις, αἱ ὁποῖαι εἰργάσθησαν κατὰ τῆς συμβάσεως, δὲν ἐπηρέασαν καὶ Βουλευτάς; Ἐπὶ τοῦ προκειμένου θίγονται συμφέροντα, συμφέροντα μεγάλα, τὰ ὁποῖα ἀδύνατον νὰ μὴ ἐργασθῶσι καὶ νὰ μὴ ἐπιδράσωσι καὶ ἐπὶ Βουλευτῶν. Ἡ ἐλευθερία νὰ κρίνῃ τις καὶ ἐπικρίνῃ τὴν σύμβασιν εἶναι πλήρης· ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συμφέροντα καὶ πρόκειται διὰ τῆς συμβάσεως ν’ ἀπολέσωσιν αὐτὰ, ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἦναι ἐναντίον τῆς συμβάσεως καὶ νὰ ἐπηρεάσωσι καὶ Βουλευτὰς, ὑπάρχουσι δὲ Βουλευταὶ ἀγνοοῦντες τὰ πράγματα καὶ εὐκόλως παρασυρόμενοι, ὡς ὑπάρχουσι καὶ Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγύτατα τῶν πραγμάτων, ὡς ὑμεῖς, παραδείγματος χάριν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τοιούτων νὰ παρασυρθῶσι γνωμῶν. Δυστυχῶς οὐκ ὀλίγοι εἶναι οἱ Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι εἶναι μακρὰν τῶν συμφορῶν, ἐξ ὧν πάσχει ὁ σταφιδικὸς πληθυσμὸς, καὶ οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐπηρεασθῶσιν ὑπὸ τῶν κερδοσκοπούντων ἐπὶ τῶν συμφορῶν αὐτῶν. Δὲν ἀρέσκονται δῆθεν εἰς τὰ μονοπώλια, δὲν ἀρέσκονται, ἐκ φιλοπατρίας, εἰς ξένας Ἑταιρείας, δὲν ἀρέσκονται εἰς ἐνδεχομένας τάχα ἐπεμβάσεις τῆς Ἀγγλίας· ἐνθυμούμενοι τὰ Παρκερικά, φοβοῦνται! Ὅλα ταῦτα βεβαίως ἀσκοῦσιν ἐπιρροὴν ἐπὶ πολλῶν, καὶ προκαλοῦσιν ἀντίδρασιν ἀναγκαίως. Οὐδένα κατακρίνω Βουλευτὴν, ὅτι ἀντιδρᾷ, ὑποκινούμενος ἐκ τοιούτων ἔξωθεν συμφερόντων, διότι θὰ ἔφερον εὐθύνην. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πρὸς τὸν πρώην Βουλευτὴν Ἠλείας διεβίβασα, εἶναι ἡ ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν ὅλοι ἀντιλαμβανόμεθα, καὶ πᾶς ἄλλος, ἂν ἐπρόκειτο νὰ τηλεγραφήσῃ, βεβαίως θὰ διετύπου αὐτὴν, διότι δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὑπάρχουν πολλαὶ ἀντιδράσεις ἐναντίον τῆς συμβάσεως, διότι, ἂν ὠφελῇ ἀφ’ ἑνὸς, βλάπτει ἀφ’ ἑτέρου...

§36Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἐξεδηλώθη τοιαύτη ἀντίδρασις.

§37Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ, ἀφοῦ ὑπάρχει σταφιδικὸν ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον πρόκειται διὰ τῆς συμβάσεως νὰ ἐκλίπῃ, καὶ ὅπερ συμφέρον ἔχει νὰ τὴν πολεμήσῃ, καὶ εἰργάσθη καὶ ἐργάζεται πρὸς τοῦτο. Λοιπὸν διατὶ ἀποροῦμεν, ὅταν τὸ ἀκούωμεν; Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἠθέλησε νὰ ἀποδώσῃ εἰς ἰδιαιτέρας ἐνεργείας τὴν ἐξέγερσιν τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν...

§38Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§39Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν τοῦτο φρονῆτε, δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι ἀπέναντι τόσων ἐχθρικῶν μέσων καὶ ἀπέναντι τοσαύτης ἀντιδράσεως βεβαίως εἶναι δικαιολογημένη ἡ ἐξέγερσις τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν· καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον καλεῖται φρενῖτις, εἶναι ἀληθὴς σωφροσύνη καὶ πλήρης περισκέψεως γνώμη καὶ μέριμνα, ἧς εὐλογωτέραν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ λαὸς κηδόμενος τῶν συμφερόντων αὑτοῦ. Ἀλλὰ καταφεύγομεν εἰς τοιαύτας παραστάσεις ἐξ ἀνάγκης, διότι θέλομεν ἓν ἐπιχείρημα, καὶ δι’ αὐτὸ χαρακτηρίζομεν τοὺς κτηματίας αὐτοὺς ὡς φρενοβλαβεῖς! (Θόρυβος).

§40Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Εἶναι φράσις ἰδική σας.

§41ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὴ ἐπιτρέπετε διακοπὰς, κύριε Δεληγεώργη.

§42Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπαναλαμβάνεται καθ’ ἡμέραν ὑπὸ τῶν ἐναντίων ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι εἶναι φρενῖτις ἡ ἐπιμονὴ, ἥτις κατέχει τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς! Βεβαίως παρεφέρθησαν πολλοὶ, βεβαίως παρεξετράπησαν, καὶ ὅσα κατήγγειλε χθὲς ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μεγαρίδος εἶναι βεβαίως ἀδικαιολόγητα, διότι εἶναι ἐλεύθερος πᾶς δημοσιογράφος νὰ ἐκθέτῃ τὰς γνώμας, ἃς ἔχει, καὶ ἕκαστος ὀφείλει νὰ ἀνέχηται αὐτὰς, καὶ νὰ μὴ καταφεύγῃ εἰς ἔκτροπα μέσα, ὅπως παρακωλύσῃ τὴν ἀνακοίνωσιν ἀντιθέτων γνωμῶν. Ἀλλὰ διότι εἰς τοιαῦτα μέσα καταφεύγουν τινὲς, εἶναι εἷς λαὸς ἐν τῇ ὑπερασπίσει τῶν συμφερόντων αὐτοῦ ἀξιοκατάκριτος, καὶ διότι ἐπιμένει, παρεφρόνησε;

§43ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὸν κατακρίνει;

§44ΦΩΝΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Σεῖς τὸν κατακρίνετε!

§45ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Οὐδεὶς κατακρίνει τὸν λαόν.

§46Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Σεῖς, οἱ ὁποῖοι κάμνετε τὰ μυστικοσυμβούλια!

§47Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἀναλαμβάνω τὴν ὑπεράσπισιν οὐδενός, ὅστις παρεξετράπη, ἀλλ’ οὐδ’ ἔχει πάντοτε ἄδικον ὁ παρεκτρεπόμενος. Νῦν ὑπερασπίζω ἐμαυτόν, καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι δὲν συνετέλεσα κατ’ ἐλάχιστον, ὅπως σχηματισθῇ οἱαδήποτε γνώμη καὶ ἐξέγερσις ὑπὲρ τῆς συμβάσεως. Ὅ,τι γίνεται, γίνεται ἀφ’ ἑαυτοῦ, διότι γνωστὰ τοῖς πᾶσι τὰ πράγματα. Προεκλήθην καὶ ἀπέστειλα ἓν τηλεγράφημα, ὅπως ἀπέστειλα τοιοῦτον καὶ πρὸς τὸν κύριον Χοϊδᾶν, ὁ ὁποῖος μὲ παρεκάλεσεν ἐπίσης, καὶ τοῦ ὁποίου τὸ τηλεγράφημα εὗρον μίαν ἑσπέραν, τὸ μεσονύκτιον, ὅτε ἐπέστρεψα εἰς τὴν οἰκίαν μου, εἰς ὃ ὤφειλον ν’ ἀπαντήσω καὶ εὐθὺς ἀπήντησα, πανταχοῦ δὲ ἐζήτησα νὰ μεταδώσω ἐλπίδας καὶ παρηγορίαν, ἐρωτώμενος, ἂν ἡ σύμβασις θὰ ψηφισθῇ.

§48ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Καλῶς ἐπράξατε.

§49Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλήθειαν μετέδιδον, ὅτε ἐτηλεγράφουν, ὅτι ἀντιδράσεις ὑπάρχουν κατὰ τῆς συμβάσεως, καὶ οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ μὲ μεμφθῇ διὰ τοῦτο, εὐλόγους δὲ ἐλπίδας παρεῖχον ὑπὲρ ψηφίσεως αὐτῆς, ἂν δὲν ἐδεχόμην, ὅτι αἱ ἀντιδράσεις τοῦ ἐμπορίου ἠδύναντο νὰ κατισχύσωσιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς κατὰ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας προέβη ὁμιλῶν καὶ εἰς ἄλλο· ἠθέλησε νὰ μὲ παραστήσῃ ὡς ἀντιφάσκοντα καὶ ὡς ἄλλα μὲν εἰπόντα κατὰ τὴν ἑσπέραν, καθ’ ἣν διεδέχθην εἰς τὸ βῆμα τὸν ἔντιμον ἐκ Πατρῶν Βουλευτήν, ὡς ἄλλα δὲ τηλεγραφοῦντα· μὲ παρέστησεν εἰπόντα μετὰ τὴν ἐκ τοῦ βήματος κάθοδον τοῦ κ. Βουλευτοῦ Πατρῶν, ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα κατήγγειλεν ἐκεῖνος, ἐγὼ ἐθεώρησα ὡς τερατώδη καὶ γελοῖα, μάτην δ’ ἐζήτουν νὰ ἀναμνησθῶ τοιούτων μεταξὺ ὅσων εἶπον κατ’ ἐκείνην τὴν ἑσπέραν, καὶ νὰ ἐνθυμηθῶ τοιαύτην τινὰ φράσιν καὶ τοιοῦτον χαρακτηρισμόν, ὃν ἀπέδωκα εἰς τοὺς λόγους καὶ τὰς γνώμας, ἃς εἶπεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Πατρῶν. Ὅσοι παρευρίσκεσθε κατ’ ἐκείνην τὴν ἑσπέραν θὰ ἐνθυμεῖσθε, τί εἶπον· ἐγὼ τοῦτο μόνον εἶπον, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν ἰδεῶν αὐτοῦ διὰ μακρῶν καὶ ἐπανειλημμένως, εἶχον συζητηθῆ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅτι δὲ διὰ τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ἐν τῇ συμβάσει, παραβιάζονται ἀρχαί τινες ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῶσι καὶ πάλιν πρὶν ἢ ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως, διότι ἤκουσα παρά τινος ἐκείνην τὴν ἑσπέραν, ὅτι ἔπρεπεν εὐθὺς ἀμέσως νὰ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Λοιπὸν εἶπον, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ προβῶμεν, ἀφοῦ ἐγένετο ἐπίκρισις παρὰ μέλους μάλιστα τῆς ἐπιτροπῆς, ἕνεκα τούτου εὑρισκομένου ἐν πληρεστέρᾳ τῶν πραγμάτων γνώσει ἢ ἄλλοι, μὴ ἀποτελέσαντες μέρος τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὅτι ἔπρεπεν ἕνεκα τούτου νὰ παρακληθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ παρατηρήσεις εἰς τοὺς ἀντιπροσωπεύοντας σήμερον ἐν Ἀθήναις τὴν Ἑταιρείαν, καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῶν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ δεχθῶσιν ὅλας ἢ τινὰς ἐκ τῶν τροποποιήσεων, ὅσαι προὐτάθησαν, ὅπως ἡ σύμβασις καταρτισθῇ ἐπὶ δικαιοτέρων βάσεων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μολονότι παρεδέχθη τὸ βάσιμον καὶ εὔλογον πολλῶν τῶν παρατηρήσεων αὐτῶν, τὰς ὁποίας καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅτε συνειργαζόμεθα, εἶχεν εὕρει ὀρθὰς καὶ δικαίας, ἐζήτησεν ὅμως, ἀντὶ νὰ σταματήσῃ ἡ συζήτησις, ὡς προέτεινα, — ὄχι διότι ἐθεώρουν, ὅτι δὲν ἦτο πλέον δυνατὸν, μετὰ τὰς παρατηρήσεις, ἃς εἶχε φέρει ὁ ἔντιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς, νὰ συζητήσῃ τὴν σύμβασιν ἡ Βουλὴ, οὔτε διότι, ὡς παρέστησεν ὁ ἐκ Κερκύρας ἔντιμος Βουλευτὴς, εἶχε γείνῃ πλέον ῥάκος ἡ σύμβασις!...

§50Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§51Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἴσως δὲν εἴπετε τὴν λέξιν αὐτήν, ἀλλ’ ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον παρεστήσατε τὰ πράγματα, αὐτὸ ἔλεγεν, ἐνῷ ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἔπρεπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τινὰς ἐκ τῶν τροποποιήσεων νὰ ὑποβάλῃ εἰς τοὺς ἐνταῦθα ἀντιπροσώπους τῆς Ἑταιρείας, καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῶν ἀπάντησιν, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς παραδεχθῶσι.

§52Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§53Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σεῖς εἴπετε, ὅτι ἐγὼ ἐθεώρησα αὐτὰς τερατώδεις!

§54Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ εἴπετε, κύριε Δεληγεώργη.

§55Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶπον τοιαύτην φράσιν.

§56Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πιθανὸν νὰ σᾶς διέφυγεν· εἴπετε «παιδαριώδεις καὶ τερατώδεις».

§57ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἴπετε παιδαριώδεις, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῇ συμβάσει. Παρατηρήσατε τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§58Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶπον, ὅτι ἀντιβαίνουσιν εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ τερατώδεις δὲν εἶπον.

§59ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Παιδαριώδεις εἴπετε.

§60Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὐδὲ παιδαριώδεις. Τέλος ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκουσι τὰ τῆς συμβάσεως ἐντελῶς ἄμεμπτα καὶ ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως, πλὴν φρονῶ, ὅτι πρέπει αἱ παρατηρήσεις νὰ ὑποβάλλωνται, μόνον ὅπως ζητηθῇ ἡ διόρθωσις καὶ βελτίωσις τῆς συμβάσεως. Τοῦτο βεβαίως ἐξέφρασα, καὶ τοῦτο ἐζήτησα ἀπ’ ἀρχῆς καὶ πάντοτε παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τοῦτο μόνον παρετήρησεν, ὅτι, ἀντὶ νὰ διακόπτηται καθ’ ἑκάστην συνεδρίασιν ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς καὶ νὰ διαβιβάζωνται εἰς τοὺς ἐνταῦθα ἀντιπροσώπους τῆς Ἑταιρείας αἱ διάφοροι τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ὑποβάλλουσιν οἱ Βουλευταὶ, καὶ νὰ ζητῆται ἐπὶ ἑκάστης αὐτῶν χωριστὰ ἡ γνώμη των, θὰ ἦτο καλλίτερον ν’ ἀφήσωμεν μέχρι τέλους τῆς συζητήσεως νὰ ἀναπτυχθῶσι καὶ ὑποβληθῶσιν ὅλαι αἱ τροποποιήσεις, ἃς θέλουσι νὰ ὑποβάλωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ, καὶ μετὰ ταῦτα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅλας ὁμοῦ νὰ ὑποβάλῃ, ἢ ὅσας αὐτὸς ἤθελεν ἐγκρίνει, ὡς γενομένας δεκτὰς παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας ἐπ’ αὐτῶν. Ἐγὼ μάλιστα ἐκείνην τὴν ἑσπέραν συνηντήθην μετὰ τοῦ ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσώπου τῆς Ἑταιρείας ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, καὶ ἤκουσα παρ’ αὐτοῦ, ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι ἐντελῶς ἐναντίος ὅλων τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ἐγνώριζε καὶ ἐκ τῶν συνεδριάσεων τῆς ἐπιτροπῆς, ἔνθα εἴχομεν πολλάκις ἀναπτύξει αὐτὰς καὶ ζητήσει παρ’ αὐτοῦ ν’ ἀποδεχθῇ.

§61ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριε Δεληγεώργη, ποῖαι τροποποιήσεις εἶναι αὗται;

§62ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μὴ διακόπτετε!

§63Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αἱ τροποποιήσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος, εἶναι πρῶτον ἐπὶ τῆς ὑπερπαραγωγῆς, ὅταν κατὰ τὸ ἄρθρον 22 ὑπάρχῃ ὑπερπαραγωγή. Ἑτέρα τροποποίησις εἶναι ἐπὶ τῆς περιπτώσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐχὶ 60,000,000 λίτραι κατὰ τὴν περίπτωσιν ὑπερπαραγωγῆς ἤθελον ὑπολειφθῆ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ πλέον τῶν 60,000,000 λιτρῶν, ὅτε, ὡς καὶ ἐγὼ ὁμιλῶν εἶχον παρατηρήσει, βεβαίως γεννᾶται ἓν ἄτοπον, διότι ἡ ὑπέρβασις τῶν 60,000,000 καὶ κατὰ μίαν χιλιάδα λιτρῶν ἤθελε καθιστᾷ ἀνεφάρμοστον ἄρθρον, τοῦ ὁποίου σκοπὸς εἶναι νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην καὶ ἰσότητα. Τρίτη τροποποίησις ἦτο ἐπὶ τῆς ἐλαχίστης ποσότητος παραγωγῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὡς λέγει ἓν τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως, ἐκ συνεννοήσεως τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Ἑταιρείας γίνεται τροποποίησις τῶν τιμῶν. Τὰς τροποποιήσεις ταύτας δὲν εἶπον, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑταιρείας μοὶ εἶπεν, ὅτι τὰς ἀποδέχεται, ἀλλὰ μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἦτο διατεθειμένος νὰ συζητήσῃ, καὶ ὅτι εὕρισκεν ὅτι δὲν ἦσαν ἀπαράδεκτοι, ὅτι δὲν ἦσαν ἐστερημέναι βάσεως καὶ εὐλόγων ἐπιχειρημάτων.

§64Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ αὐταὶ δὲν εἶναι αἱ μόναι συζητηθεῖσαι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ.

§65Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ αὐτῶν εἶπον ἐγώ, ὅτι ἐποιησάμην μετ’ αὐτοῦ λόγον.

§66Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Καὶ τὰς εὗρε συζητησίμους.

§67Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ τὰς εὗρε συζητησίμους. Ἐπειδὴ ὅμως οὐδ’ ἐγὼ εἶχον ἁρμοδιότητα νὰ δεχθῶ τοιαύτας ἀνακοινώσεις, διότι αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐδ’ ἐκεῖνος εἶχεν ἁρμοδιότητα νὰ ἀπαντήσῃ ὁριστικῶς, διὰ τοῦτο οὐδ’ ἐν τῇ Βουλῇ ἔκαμα περὶ αὐτοῦ λόγον, μόνον δὲ εἰς δύο ἢ τρεῖς τῶν Βουλευτῶν, οὓς συνέτυχον ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου, ἀνεκοίνωσα ὅτι νομίζω, ὅτι πιθανῶς θὰ γείνωσιν ἀποδεκταὶ τοιαῦται γνῶμαι, ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποφασίσῃ μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑταιρείας νὰ διαπραγματευθῇ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ὀρθὸν, ὅτι ἐγὼ ἀντέφασκον πρὸς ἐμαυτόν· ἐνῷ δηλαδὴ ἀπεδοκίμαζον τὴν σύμβασιν, ἐτηλεγράφουν ἔπειτα, ὅτι ἀντιδράσεις γίνονται, καὶ ὅτι ἡ σύμβασις θὰ ἐπικυρωθῇ. Ἐγὼ καὶ τότε, ὅτε ἐγένετο ἡ ἐπίκρισις ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Πατρῶν, συνηγόρησα ὑπέρ τινων ἐκ τῶν τροποποιήσεων, ἰδίως τῶν τριῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἀνέφερα, καὶ ὅτε εἶδον τὸν κ. Δημήτριον Δεληγιάννην, ἐπανέλαβον εἰς αὐτὸν ὅσα καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς εἶχον εἰπεῖ, καὶ ἐζήτησα νὰ φέρω εἰς προσέγγισιν αὐτὸν μετὰ τῶν ζητούντων τὰς διορθώσεις ταύτας, παραπέμπων, ἐννοεῖται, αὐτὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁρμόδιος νὰ διεξαγάγῃ τὰς διαπραγματεύσεις. Συνοψίζων ὅσα εἶπον, παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν Κερκύρας νὰ πιστεύσῃ, ὅτι τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνα, δὲν τὸ ἀπηύθυνα ἐπὶ σκοπῷ τοῦ νὰ προσπορίσω δημοτικότητα εἰς ἐμαυτὸν, ἢ ὅπως εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἧς ἡγεῖται, ἐπιρρίψω μομφὴν, διότι οὐδεμίαν ἀφορμὴν ἔχω νὰ θεωρῶ, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας εἶναι ἐνάντιος τῆς συμβάσεως, ἐναντίος τοῦ Μονοπωλίου, καίτοι δύναται νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸς λόγους, ἵνα ἐπικρίνῃ διατάξεις τινὰς αὐτῆς, διότι τοῦτο δὲν ἐξεδήλωσεν οὔτε αὐτὸς οὔτε τις τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ φίλων, οἱ ὁποῖοι συμμερίζονται τὰς ἰδέας αὐτοῦ. Κακῶς καὶ ἀτόπως λοιπὸν ἐπεζήτησεν ἐξ ἀφορμῆς τυχαίας νὰ μὲ καταστήσῃ ὑπεύθυνον διὰ συμβάντα, τὰ ὁποῖα ἄλλας ἔχουσιν ἀφορμὰς, ἃς καλῶς γινώσκει καὶ πρέπει νὰ γινώσκῃ.

§68Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν κατηγόρησα διόλου τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσολογγίου, ὡς ἐπιζητοῦντος ρεκλάμαν. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῆς καταστάσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκονται οἱ πληθυσμοὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν· εἶπον δὲ, ὅτι, ἐν ᾗ καταστάσει νευρικῇ οἱ πληθυσμοὶ οὗτοι εὑρίσκονται, καθῆκον ἔχομεν ὅλοι νὰ ἀποφεύγωμεν πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς νευρικῆς ταύτης καταστάσεως. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἀπὸ σκοποῦ ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἔστειλε τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο. Εἶπον ὅμως, ὅτι τηλεγράφημα στελλόμενον εἰς Πύργον, ἀκριβῶς εἰς τὸ κέντρον τοῦ μεγάλου ἐρεθισμοῦ, δὲν ἠδύνατο βεβαίως νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν κατάπαυσιν τοῦ ἐρεθισμοῦ, τὴν ὁποίαν πάντες ἡμεῖς πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν· διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, ὅτι οἱ κάτοικοι Πύργου κατελήφθησαν ὑπὸ ἀληθοῦς νευρικῆς ταραχῆς, διότι βλέπουσι τὰ συμφέροντα αὐτῶν—τὰ ὁποῖα νομίζουσιν, ὅτι ἡ σύμβασις θέλει ἐξασφαλίσει—ἐν κινδύνῳ ἐπὶ τῷ φόβῳ τῆς μὴ ψηφίσεως τῆς συμβάσεως. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμα πρὸς τὸν κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν διὰ τὴν στάσιν αὐτοῦ μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ, ἐγὼ οὐδόλως εἶπον, ὅτι ὁ κύριος Βουλευτὴς Μεσολογγίου ἐτηλεγράφησεν εἰς Πάτρας. Εἶπον μόνον, ὅτι ψευδεῖς διαδόσεις ἐν Πάτραις ἐγέννησαν τὴν ἰδέαν, ὅτι ὑπῆρχε διάστασις γνωμῶν μεταξὺ τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ καὶ τοῦ ἐκ Πατρῶν, δύο μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς καταρτισθείσης πρὸς μελέτην τῆς συμβάσεως. Ἐκ τῆς ἀγορεύσεως ὅμως τοῦ κυρίου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ προέκυψεν, ὅτι ὑπάρχει πλήρης ἁρμονία γνωμῶν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ, διότι ὑπεστήριξεν ὅλας τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτής.

§69Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι πλήρης, ὄχι ὅλας.

§70Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὰς πλείστας τῶν παρατηρήσεων. Ταῦτα μόνον ὑπεστήριξα, χωρὶς διόλου νὰ θελήσω νὰ αἰτιαθῶ τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ ἐπὶ ἐπιδιώξει ρεκλάμας αὐτοῦ, διότι οὔτε τῆς λέξεως ταύτης ἔκαμα χρῆσιν, οὔτε διενοήθην ποτὲ, ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσολογγίου ἦτο δυνατὸν τοιαύτην νὰ μορφώσω γνώμην. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος κ. Δ. Ράλλης).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σμολένσκης ἔχει τὸν λόγον.

§72Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, θὰ εἴπω ὀλίγα, σχετικῶς πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ κ. Θεοτόκης· ἀλλ’ ἐπειδὴ θὰ παρεκκλίνω κατά τι, ἐξετάζων τὰ τῆς πολιτείας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν ἦναι ἄλλος νὰ ὁμιλήσῃ σχετικώτερον πρὸς τὸ ζήτημα, τότε ἐγὼ ἕπομαι αὐτοῦ. Ἐὰν θὰ ὁμιλήσω ἐγώ, δὲν θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, ἀλλὰ θὰ ἐκταθῶ, ὡς εἶπον, καὶ ἐπὶ τῆς πολιτείας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ πάντων νὰ κανονισθῇ ἡ συζήτησις. Προβάλλεται πρότασις ἀναβολῆς;

§74Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὄχι.

§75Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, δὲν ἦσθε ἐδῶ.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἤμην, ἀλλὰ σᾶς ἤκουσα ζητοῦντας τὴν διακοπὴν τῆς συζητήσεως. Διακοπὴν συζητήσεως δὲν ἀναγνωρίζει ὁ Κανονισμός.

§77Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ὑπέβαλον πρότασιν διακοπῆς. Ὑπέβαλον μόνον παράκλησιν καὶ σύστασιν νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ὅπως ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ διετυπώθησαν ἤδη αἱ πλεῖσται τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν κρίσιν Βουλευτῶν τινων εἶναι ἐπιθυμητὸν νὰ ἐπενεχθῶσιν εἰς τὴν σύμβασιν, ἀφεθῇ ἐλευθέρα, ἵνα ἄνευ ἀπωλείας χρόνου προβῇ εἰς τὰς ἀναγκαίας διαπραγματεύσεις, ὅπως μὴ τρέξωμεν τὸν κίνδυνον νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν 1 Ἰουνίου ἄνευ τῆς συμβάσεως. Τοῦτο μόνον ἔκαμα, σύστασιν πρὸς τὴν Βουλήν. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ βεβαίως εἶναι ἐλεύθεροι ν’ ἀποδεχθῶσιν ἢ νὰ μὴ ἀποδεχθῶσι τὴν σύστασιν ταύτην.

§78Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς ἐξήνεγκε τὴν ἑσπέραν ταύτην, εἶναι γνώμη, ἣν εἴχομεν καὶ ἡμεῖς ἐξενέγκει. Καὶ ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἀκούσωμεν πάσας τὰς γνώμας τῶν Βουλευτῶν, κατὰ τὰς ὁποίας προβάλλεται νὰ μεταβληθῶσι διατάξεις ἀναγεγραμμέναι ἐν τῇ συμβάσει, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς νέαν συνεννόησιν μετὰ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν Ἑταιρείαν, καὶ ζητήσωμεν καὶ πειραθῶμεν νὰ μεταβάλωμεν τὰς διατάξεις ταύτας. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἦναι ἄλλος τις, ἔχων νὰ ἐπιφέρῃ παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως, πλὴν τῶν μέχρι τοῦδε ἀγορευσάντων, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν ἀμέσως. Ἐὰν ὅμως ἦναι καὶ ἄλλος τις, ὁ ὁποῖος σκοπεῖ νὰ φέρῃ παρατήρησιν, παρακαλοῦμεν αὐτὸν νὰ ἀναβῇ τὸ βῆμα καὶ ἐξενέγκῃ τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ, ἵνα συγκεφαλαιώσωμεν πάσας, καὶ τοιουτοτρόπως προβῶμεν εἰς νέαν συνεννόησιν μετὰ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν Ἑταιρείαν, καὶ ὑποστηρίξωμεν τὰς γνώμας αὐτὰς, πειραθῶμεν δὲ νὰ μάθωμεν, ποῖαι ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀποδεκταί.

§79Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν βλέπω θέμα συζητήσεως.

§81Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀφοῦ δὲν προβάλλεται πρότασις ἀναβολῆς.

§83ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἴμεθα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ εἴμεθα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ καλέσω τὸν κύριον Δεληγεώργην νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§85Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Προηγοῦμαι ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐξακολουθήσητε τὴν χθεσινήν σας ὁμιλίαν;

§87Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§89Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ. Δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει θέμα, Κύριε. Τὸ θέμα εἶναι ἡ ἡμερησία διάταξις.

§91Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἓν προκαταρκτικὸν θέμα ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν πρόκηται ὑμεῖς νὰ προβάλητε καμμίαν πρότασιν παρεμπίπτουσαν...

§93Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως παρεμπίπτουσα εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς διετύπωσε τὴν γνώμην του, καὶ εἶπεν, ὅτι ἔκαμε σύστασιν, ἀλλὰ δὲν ὑπέβαλε καμμίαν πρότασιν. Θέλετε ὑμεῖς νὰ ὑποβάλητε πρότασιν; Ὁρίστε.

§95Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπὶ τῆς συστάσεως θὰ ὁμιλήσῃ.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Γεράκη.

§97Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα ἀκριβῶς ἡ ἐπιθυμία καὶ ἡ δήλωσις τοῦ σεβαστοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις παρεκάλεσε πάντας τοὺς Βουλευτὰς, ὅσοι ἔχουσι νὰ φέρωσι παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως, νὰ λάβωσι τὸν λόγον, συζητήσωσιν ἐπ’ αὐτῆς καὶ φέρῃ ἕκαστος τὰς παρατηρήσεις του. Δὲν ἐπιθυμῶ ὅμως ἐγὼ νὰ γείνω τὸ πρόσκομμα εἰς τὸ νὰ παραταθῇ ἡ συζήτησις, καὶ τούτου ἕνεκα νὰ μὴ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις πρὸ τῆς πρώτης Ἰουνίου, καθισταμένης οὕτως ἀδυνάτου τῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας αὐτῆς ἀπὸ τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας. Ὡς ἐκ τούτου τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχω νὰ ἐπιφέρω ἐπὶ τῆς συμβάσεως, κρίνω καλὸν, κατόπιν μάλιστα τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ, νὰ ὑποβάλω ἐγγράφως πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ τὰς διαβιβάσῃ πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ἵνα λάβῃ ταύτας ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀνακοινώσῃ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἑταιρείας. Ἰδιαιτέρως συνιστῶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐπιφέρω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9 τῆς συμβάσεως, ὡς πρὸς τὰς τιμὰς τῆς σταφίδος Κεφαλληνίας, ἡ ὁποία ἐτέθη εἰς πολὺ κατωτέραν μοῖραν ἐκείνης, εἰς ἣν ἔδει νὰ τεθῇ. Κατόπιν λοιπὸν τούτων παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, καὶ θὰ παρακαλέσω πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προτίθενται νὰ ζητήσωσι τὸν λόγον, ἵνα ἐπιφέρωσι καὶ αὐτοὶ παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ν’ ἀκολουθήσωσι τὸ παράδειγμά μου καὶ ὑποβάλωσιν αὐτὰς ἐγγράφως. (Εὖγε! εὖγε!).

§98Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἴθε τὸ παράδειγμά σας νὰ μιμηθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δεληγεώργης ἔχει τὸν λόγον.

§100ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν.

§101ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ προχωρήσωμεν.

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ. Ἐὰν πρόκειται νὰ γένηται διακοπὴ, δὲν ἀντιλέγομεν, ἀλλ’ ἐννοοῦμεν διακοπὴν, ἡ ὁποία θέλει δώσει εἰς ἡμᾶς καιρὸν νὰ γευθῶμεν καὶ ἐπανέλθωμεν, ὄχι διακοπὴν ἐπὶ 5 ἢ 10 λεπτά. (Φωναί: ὄχι, ὄχι). Ἠδυνάμεθα ὅμως νὰ προβῶμεν συζητοῦντες μέχρι τοῦ μεσονυκτίου· ἀλλ’ ἐὰν δὲν θέλωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ, δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 9½, ἀλλὰ κατὰ τὰς 9½ νὰ ἦσθε παρόντες καὶ νὰ μὴ προταθῇ νέα παράτασις.

§103ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ νὰ λήξῃ, κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις κατὰ τὸ μεσονύκτιον.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν μέχρι τῆς 9 καὶ 30′. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 30′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 15′ μ. μ.)

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§106Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἔχω νὰ κάμω μίαν ἀνακοίνωσιν. Τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐξηρχόμεθα τοῦ Βουλευτηρίου, μετὰ τὴν διακοπὴν, ἐγένετο ἐπίθεσις κατὰ τοῦ Βουλευτοῦ Λευκάδος κ. Σκληροῦ, καὶ ἡ ἐπίθεσις αὕτη ἐγένετο, διότι οὗτος καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπέκρινε τὰς πράξεις τῆς Ἑταιρείας, ἥτις πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἀνεμίχθησαν δὲ εἰς τὴν ἐπίθεσιν καὶ μὴ Βουλευταὶ, διότι, ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν, ὁ ἐπιτεθεὶς ἦτο Βουλευτής...

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σκληρὸς εἶναι παρών.

§108ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην κηδεμόνος.

§109Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς διετέλει ἐν καταστάσει δέους καὶ ἐξάψεως. Δὲν γνωρίζω, τίς ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἀναφέρω τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Προέδρου, οὗ τὰ φιλελεύθερα αἰσθήματα εἶναι γνωστὰ, ὅπως ληφθῶσι μέτρα, μὴ ἐπιτρέποντα νὰ διευθύνῃ τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἀποφάσεις ἡμῶν ὁ ὄχλος· διότι τότε πρέπει νὰ μὴ συνεδριάζωμεν ἐνταῦθα, ἀλλὰ μακρὰν τοῦ ὄχλου, ἀλλαχοῦ, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν Βερσαλλίας, ὅπου συνεδρίαζον οἱ Γάλλοι τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1871, μακρὰν τοῦ Παρισινοῦ ὄχλου, μακρὰν τῶν ἀτάκτων στοιχείων. Πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξετασθῇ τὸ ἐπεισόδιον καὶ νὰ ληφθῶσιν αὐστηρότατα μέτρα.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἓν δύναμαι νὰ σᾶς ὑποσχεθῶ, ὅτι ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου ὑπάρχει πλήρης καὶ τελεία ἐλευθερία, οὔτε θὰ ὑπάρξῃ τις ὁ τολμήσων ὁπωσδήποτε νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τῆς συζητήσεως, ἢ ὁ θελήσων νὰ ἐπιβληθῇ. Κύριε Σκληρὲ, παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῆτε.

§111Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ. Δὲν μοὶ ἐπετέθησαν διὰ τῶν χειρῶν, διότι ἠδυνάμην νὰ ὑπερασπισθῶ, μοὶ ἐπετέθησαν διὰ τῆς γλώσσης, ὅπερ εἶναι χειρότερον τῆς χειρός. Δυστυχῶς φαίνεται, ὅτι διὰ τῆς βίας πρέπει νὰ ὑποχρεωθῶμεν νὰ ἐνδώσωμεν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις ἀνθρώπων, οὓς ἀπέφυγον καὶ ἀποφεύγω, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἀτομικῶν συμφερόντων. Καθῆκον ἔχομεν, ὑπὲρ πᾶν ἄλλο νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, τοὺς πάσχοντας σταφιδοπαραγωγοὺς, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν θέλω ἐνδώσει εἰς τὴν βίαν οὔτε τῆς χειρὸς οὔτε τῆς γλώσσης. Ἠπειλήθην, ὅτι θὰ καῶ ζωντανὸς, ἀλλὰ δὲν ἐδίστασα νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, καὶ θὰ τὴν ἐπαναλάβω χωρὶς φόβον. Ἐὰν οἱ Κύριοι νομίζωσιν, ὅτι δύνανται νὰ λάβωσι τὴν σύμβασιν διὰ τῆς βίας, νομίζω ὅτι ἀπατῶνται. Ἡμεῖς θὰ ἀγωνισθῶμεν ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ τόπου καὶ τοῦ ἔθνους. Ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶναι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην βίας, ἀλλὰ καὶ οἱ δεικνύοντες δισταγμοὺς κατ’ αὐτῆς δὲν θὰ ἐνδώσωσι διὰ τῆς βίας.

§112Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἄλλο εἶναι αὐτὰ παρὰ βία; Κατὰ τοῦ κυρίου Λεβίδου, τολμήσαντος νὰ ἐκφέρῃ παρατηρήσεις κατὰ τῆς συμβάσεως, ἐγένοντο ἀποδοκιμασίαι.

§113Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Αὐτὰ ἀφορῶσι τὸν ἰδιωτικὸν βίον. Ὅ,τι συμβαίνει ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἡ Βουλὴ δὲν ἐνδιαφέρεται νὰ τὸ μάθῃ. Ὁ κύριος Σκληρὸς δύναται νὰ ζητήσῃ ἱκανοποίησιν.

§114Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναταί τις νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του ἐλευθέρως, διότι ἐδῶ ἀπειλούμεθα ἔξωθεν. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ Μονοπωλίου, ἀλλὰ ἐκφέρων παρατηρήσεις, ἔστω καὶ ὀρθὰς καὶ δικαίας καὶ νομίμους, δύναμαι νὰ θεωρηθῶ ὡς ἀντιμονοπωλιακὸς, ὡς ἔπαθε τοῦτο ὁ κύριος Γούναρης. Ἐνῷ δὲ προεκλήθημεν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐκφέρωμεν γνώμας περὶ σφαλερῶν τυχὸν διατάξεων τῆς συμβάσεως, ἐὰν ἐκφέρωμεν τοιαύτας, ἀποδοκιμαζόμεθα!

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ὁμιλεῖτε;

§116Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀποδίδουσι.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά σας, θὰ ὁμιλήσητε.

§118Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ. Ἐγὼ ἐξ ἀρχῆς, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τῆς συμβάσεως, προσεπάθησα διὰ παντὸς μέσου εὐγενοῦς καὶ τρόπου ἠπίου νὰ πείσω τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Συνδικάτου νὰ πράξωσι τὸ καλὸν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους. Ἐστάθη ὅμως τοῦτο ἀδύνατον, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ προσφορὰς μοὶ ἔκαμαν, ἵνα ἀγοράσωσι τὴν τιμιότητά μου! μοὶ ἐπρότειναν δὲ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ Συνδικάτον, ἀλλ’ ἐγὼ ἀπήντησα εἰς αὐτοὺς, ὅτι οὐδέποτε θέλω μολύνει τὰς χεῖράς μου, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν συμφερόνων τοῦ ἔθνους μου. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων). Πάλιν δὲ, Κύριοι, διὰ τρόπου ἠπίου μετὰ τοῦτο εἶπον πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Συνδικάτου, ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλωσι τοὺς καταστρεπτικοὺς ὅρους διὰ τὸ ἔθνος, οὓς ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἤθελον ἀνεχθῆ, διότι ἐρχόμενος ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν γνωρίζω τὰ πράγματα.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ συζητήσεως τῆς συμβάσεως;

§120Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι σχετικόν· ἐξηγεῖ διατὶ τῷ ἐπετέθησαν.

§121ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχει δίκαιον.

§122Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ ἦμαι ἐκτὸς τοῦ θέματος, ἵνα ὑποδείξω διὰ ποίους λόγους μοὶ ἐπετέθησαν. Ἐὰν δὲν ἐπιτρέπηται τοῦτο, νὰ καθήσω.

§123ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Βεβαίως ἐπιτρέπεται.

§124ΣΠ. Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀκούσατε, Κύριοι, πρῶτον τὸν κύριον Γουναράκην, ὅστις ἦτο παρὼν, καὶ ἔπειτα ὑπερασπισθῆτε ἄνθρωπον, μεθ’ οὗ δὲν ἠξεύρετε τί συνέβη.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§126ΣΠ. Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἀδικῶμαι.

§127Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ. Διαφωτίζω τὴν Βουλὴν, ὅτι, θέλων νὰ μετατρέψω ὅρους τῆς συμβάσεως πρὸς τὸ καλὸν τοῦ τόπου, ἐξηρέθισα πολὺ τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Συνδικάτου κύριον Δημ. Δεληγιάννην, ἀδελφὸν τοῦ κ. Σπυρίδωνος Δεληγιάννη, ὅστις ἠθέλησεν ἐκ τούτου νὰ μὲ προσβάλῃ ἀτομικῶς, ὅπερ δὲν ἐδέχθην. Δὲν ἤλπιζον ὅμως ἀπὸ τὸν κ. Δεληγιάννην νὰ μοὶ ἐπιτεθῇ ἀτομικῶς, διότι δὲν εἶχόν τι ἀτομικὸν κατ’ αὐτοῦ, οὔτε θέλω κατέλθει νὰ ἐρίζω περὶ ἀτομικῶν πραγμάτων. Ἡμεῖς συζητοῦμεν περὶ γενικῶν συμφερόντων, προκειμένου δὲ τὸ ἔθνος νὰ δεθῇ ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη, ἔχομεν ἀνάγκην ὅρων ἐξασφαλιζόντων τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Βεβαίως ἐλέχθησαν οὐχὶ εὐχάριστα, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος θὰ ἐλυπήθη δι’ ὅσα ἐξέφρασε περὶ ἐμοῦ.

§128Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει θέμα.

§130ΣΠ. Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ἐντελῶς προσωπικὸν τὸ θέμα.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ διενέξεων μεταξὺ Βουλευτῶν κατὰ τὴν ὥραν τοῦ διαλείμματος ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ.

§132Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Παρενέβησαν καὶ ξένα πρόσωπα.

§133Κ. Γ. ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Εἷς κύριος Στασινόπουλος, ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύνασθε νὰ καταγγείλητε τὸν ὑπάλληλον.

§135Κ. Γ. ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Οὗτος εἰς τὴν ἔριδα τὴν μεταξὺ τῶν δύο Βουλευτῶν ὑπερήσπιζε τὸν κ. Σπ. Δεληγιάννην, ὅστις ἐπετέθη διὰ φράσεων ἥκιστα κολακευτικῶν κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λευκάδος. Τοιαύτη δὲ ἐπίθεσις ἔλαβε χώραν ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν τοσοῦτον φλέγον ζήτημα εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ τάπητος!

§136Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν ἐξυβρίσθη ὁ κ. Βουλευτὴς, ἂς καταγγείλῃ τὸν ὑπάλληλον (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§137ΣΠ. Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς νομίζῃ ὅτι προσεβλήθη, δύναται εἰς τὸ πεδίον τῆς τιμῆς νὰ ζητήσῃ ἱκανοποίησιν. Σεῖς δὲν εἶσθε ἁρμόδιοι νὰ ἀναλάβητε τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω ν’ ἀφήσητε τὸν κ. Γουναράκην νὰ ὁμιλήσῃ, διότι ἦτο αὐτόπτης μάρτυς.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει θέμα. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ κρίνῃ περὶ τῶν διενέξεων μεταξὺ Βουλευτῶν, ὅταν αὗται δὲν γίνωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐν συνεδριάσει. Ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος νομίζῃ ὅτι ἠδικήθη, δύναται νὰ ζητήσῃ ἱκανοποίησιν.

§139Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν συνείδησίν μου καὶ τὴν πεποίθησίν μου, προκειμένου περὶ γενικῶν συμφερόντων.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§141Π. ΣΑΚΚΗΣ. Αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ λέγωνται ἐνταῦθα. Καὶ εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην ἐστάλη ἐπιστολὴ, ὅτι θὰ τὸν φονεύσουν, καὶ ἐγὼ ἠναγκάσθην νὰ ἀμυνθῶ διὰ περιστρόφου κατ’ ἐπιθέσεως, ἀλλὰ δὲν κατεδέχθην νὰ κάμω λόγον. Ἐπίσης καὶ ὁ κύριος Μερλόπουλος ἠπειλήθη.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι θέμα πρὸς συζήτησιν. Ὁ κύριος Δεληγεώργης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς συμβάσεως.

§143Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶμαι, Κύριοι, ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἤμην ὑπὲρ αὐτοῦ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἐξακολουθῶ καὶ νῦν νὰ ἦμαι ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι πᾶν ὅ,τι ἐλέχθη καὶ ἐγράφη κατὰ τοῦ μονοπωλίου δὲν μὲ μετέπεισε. Κατ’ ἀρχὴν βεβαίως δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῶν μονοπωλίων. Φρονῶ, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς ἐργασίας καὶ τῶν συναλλαγῶν ἐξασφαλίζει περισσότερον τὴν ἰσότητα καὶ τὴν τάξιν, καὶ συντελεῖ θαυμασίως εἰς τὴν αὔξησιν καὶ τὴν δικαίαν διανομὴν τοῦ πλούτου· διὰ τοῦτο σπανίως πρέπει νὰ γίνωνται δεκταὶ ἐξαιρέσεις εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ αὕτη ἀρχὴ δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ γνωστὸν ἀπόφθεγμα «ἀπολεσθήτω ὁ κόσμος, ἀλλὰ γεννηθήτω δικαιοσύνη». Ὑπάρχουσι περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἔχομεν καθῆκον νὰ παρεκτρεπώμεθα αὐτῆς, καὶ τοῦτο ὁσάκις ἡ ἐλευθερία τῆς ἐργασίας καὶ τῶν ἐμπορικῶν συναλλαγῶν γίνεται παραίτιος ζημιῶν εἰς μέγα μέρος τοῦ λαοῦ. Τότε ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ θυσιάζῃ τοιαύτην ἀρχὴν ἐμπορικὴν ὑπὲρ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐκτὸς ἄλλων, ὑπὸ τὴν ἐλευθερίαν τῶν συναλλαγῶν προκύπτει καὶ τρέφεται ἓν μέγα κακὸν, τὰ διάμεσα μεταξὺ παραγωγοῦ καὶ καταναλωτοῦ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα τὸ συμφέρον αὐτῶν εὑρίσκουσιν εἰς τὴν ζημίαν τοῦ παραγωγοῦ, ἢ καὶ ἀμφοτέρων, καὶ ἐπὶ ζημίᾳ αὐτῶν ἐργάζονται. Ὁσάκις μάλιστα εὑρίσκωνται ἀπέναντι πτωχῶν καὶ ἀδυνάτων παραγωγῶν, ὡς ἐν Ἑλλάδι τῶν σταφιδοκτημόνων, οὐδὲν εὑρίσκουσι πρόσκομμα εἰς τὴν κερδοσκοπίαν. Διὰ τοῦτο παρατηροῦμεν κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους, ὅτι πανταχοῦ τῆς Εὐρώπης ὀργανίζεται εἰς διαφόρους συνδέσμους ὁ κόσμος τῶν παραγωγῶν, ὅπως καταπολεμήσῃ, ὅπως ματαιώσῃ, ὅπως ἀπελευθερώσῃ τὴν ἐμπορίαν μεταξὺ παραγωγοῦ καὶ καταναλωτοῦ ἐκ τῶν διαμέσων αὐτῶν προσώπων. Τοιοῦτος εἶναι ὁ σκοπὸς τῶν συνεταιρισμῶν, οἱ ὁποῖοι πανταχοῦ ἱδρύονται μεταξὺ τῶν παραγωγῶν, ὅπως πωλῶσιν ἀπ’ εὐθείας τὰ προϊόντα αὐτῶν εἰς τοὺς καταναλωτάς. Αἱ ἑταιρεῖαι αὗται σκοπὸν προτίθενται συνάμα νὰ προασπίζωσι καὶ τοὺς καταναλωτάς, οἵτινες ἐπιβαρύνονται διὰ δαπανῶν ἐκ τοῦ κέρδους τῶν διαμέσων. Ἡ σταφὶς εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα παρέχουσι διδακτικώτατον παράδειγμα τῆς βλάβης τῆς ἐκ τῶν διαμέσων προσώπων. Ἐὰν συγκρίνωμεν τὰς τιμὰς, εἰς ἃς πωλεῖται ἡ σταφὶς ὑπὸ τῶν παραγωγῶν, πρὸς τὰς τιμὰς, εἰς ἃς ἀγοράζεται ὑπὸ τῶν καταναλωτῶν ἐν Ἀγγλίᾳ, θέλομεν ἰδεῖ εἰς ὅλα τὰ εἴδη τῶν ποιοτήτων διαφορὰς τιμῶν ὑπερβαινούσας τὸ τριπλάσιον καὶ τετραπλάσιον. Σταφὶς, ἡ ὁποία ἐν Ἑλλάδι ἐπωλήθη πρὸς 150 δραχμὰς τὴν χιλιάδα, πωλεῖται εἰς τὸν καταναλωτὴν πρὸς 400 καὶ 600 δραχμάς. Θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι ἡ σταφὶς τῶν 250 φράγκων χρυσῶν, ἣν ἡ σύμβασις ὁρίζει, πωλεῖται σήμερον εἰς τιμὰς 1200 καὶ 1300 φράγκων!

§144ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχετε στατιστικὰς πληροφορίας;

§145Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα. Προὐκάλεσα τηλεγράφημα, ὅπερ ἔλαβον. Εἶναι 12 ἡμερῶν. Ἰδοὺ ποῖαι ἦσαν αἱ τιμαὶ τῆς καταναλώσεως ἐν Ἀγγλίᾳ τῶν grocers διὰ πρᾶγμα Παναρίτη κτλ. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα).

§146Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ. Ἀπὸ ποῖα καταστήματα ἐλάβετε αὐτὰς τὰς πληροφορίας; Διότι ἡ τιμὴ τῶν πωλουμένων πραγμάτων ἐν Ἀγγλίᾳ αὐξάνει ἀναλόγως τοῦ ἐνοικίου.

§147Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἐνταῦθα τὰς τιμὰς τῆς τελευταίας καταναλώσεως τῶν grocers. Βεβαίως τὰ καταστήματα τὰ καταβάλλοντα μέγα ἐνοίκιον ἔχουσι μεγαλειτέρας τιμὰς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε, διότι ἔχω τὰς τιμὰς τοῦ Χρηματιστηρίου.

§148Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε ὅτι δύο πέννας πωλεῖται τὸ ἐπαρχιακὸν πρᾶγμα· ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν σύμβασιν ἐτέθη 2%.

§149Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σήμερον εἶναι ἐκπεσμέναι αἱ τιμαί· πέρυσι, κατὰ Μάϊον, αἱ τιμαὶ εἶχον ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει). Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν σπουδαιοτέραν βάσιν πρὸς μόρφωσιν τῶν γνωμῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς τιμάς. Δυστυχῶς ὅμως ἐκεῖνοι, οἵτινες τὰς τιμὰς ταύτας γνωρίζουσιν ἐν Ἑλλάδι, εἶναι οἱ ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι ὅμως ζημιοῦνται ἐκ τοῦ μονοπωλίου, καὶ δὲν τοῖς συμφέρει νὰ δίδουν ἀκριβεῖς πληροφορίας οὔτε ἐν τῷ τύπῳ οὔτε ἰδιαιτέρως. Ἐὰν ἠθέλετε ἐπ’ αὐτῶν βασισθῆ, θὰ ἐτρέχετε τὸν κίνδυνον νὰ λάβητε ψευδεῖς πληροφορίας. Ἰδοὺ τηλεγράφημα τῆς 9/22 Μαΐου. (Ἀναγινώσκει αὐτό). Τὸ τηλεγράφημα εἶναι μόνον περὶ τῶν τιμῶν τῆς καταναλώσεως. Αἱ πωλήσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὰς τιμὰς τοῦ μεγάλου ἐμπορίου, εἶναι αἱ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1903· ἑπομένως εἶναι ἡ ἡμέρα ἐκ τῶν ἐπισήμων δημοσιεύσεων, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὰ Ἀγγλικὰ φύλλα. Δὲν ἐζήτησα τὰς τιμὰς τοῦ χονδρικοῦ ἐμπορίου, τὰς ὁποίας δύναμαι νὰ εὕρω εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐζήτησα τὰς τιμὰς τῆς καταναλώσεως, ἵνα ἴδω τὰς διαφορὰς μεταξὺ τῶν τιμῶν τοῦ μεγάλου ἐμπορίου καὶ τῆς καταναλώσεως καὶ τῶν τιμῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἐνταῦθα κατὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ σταφιδοκάρπου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶπον, ὅτι ἡ τιμὴ τῆς πωλήσεως ἐν Ἀγγλίᾳ, δηλαδὴ ἐκείνη, ἣν καταβάλλει ὁ καταναλωτὴς ἐν συγκρίσει πρὸς ἐκείνην, ἣν λαμβάνει ὁ παραγωγὸς, εἶναι πολλάκις τριπλασία. Λοιπὸν ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι μία τῶν μεγίστων σήμερον ἀφορμῶν, δι’ ἃς παρεκτρέπονται καὶ αἱ Πολιτεῖαι καὶ τὸ ἐμπόριον ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τῆς ἐλευθέρας ἐμπορίας, εἶναι ἡ πληγὴ τῶν διαμέσων προσώπων, τὰ ὁποῖα ὠργανίσθησαν καὶ παρεμβαίνουν διὰ τῶν κεφαλαίων μεταξὺ τοῦ παραγωγοῦ καὶ τοῦ καταναλωτοῦ, αὐτὰ κανονίζοντα τὰς τιμὰς, κατὰ τὰς περιστάσεις βεβαίως πάντοτε τῆς παραγωγῆς καὶ τῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ μᾶλλον πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν ἢ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς παραγωγῆς ἢ τῆς καταναλώσεως. Ἡμεῖς συνηθίσαμεν νὰ θεωρῶμεν ὡς μονοπώλια μόνον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται δυνάμει νόμου, ἀλλὰ μονοπώλια ὑπάρχουσι καὶ ἕτερα, οὐχὶ δυνάμει νόμων, ἀλλὰ διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ τῶν κεφαλαίων καὶ τῶν συμφερόντων τάξεως ἐμπορικῆς χρησίμου μὲν καὶ ἀναγκαίας, ἀλλ’ ἀπορροφώσης ἐνίοτε πᾶν κέρδος τῆς παραγωγῆς. Τοιαῦτα ἰδίως εἶναι τὰ γνωστὰ ὑπὸ τὸ ὄνομα trusts, τὰ ὁποῖα, καίτοι δὲν συνέστησαν ἐν Ἑλλάδι, ὑπάρχουσιν ὅμως ἐν μικρῷ καὶ ἐνεργοῦσιν ὡς ἀληθῆ μονοπώλια διὰ τῶν κεφαλαίων καὶ τῆς ἀδυναμίας τῶν παραγωγῶν. Τὰ trusts, γινόμενα κύρια τοῦ πλείστου τῆς παραγωγῆς, ἐξαναγκάζουν τοὺς ὑπολοίπους παραγωγοὺς νὰ ὑποκύψουν εἰς τὰς τιμὰς, ἃς προσφέρουν, ὑποβάλλουν δ’ ἔπειτα τοὺς καταναλωτὰς εἰς τὰς τιμὰς, τὰς ὁποίας θέλουν, καὶ πραγματοποιοῦν τὰ μεγάλα κέρδη. Θὰ ἀναφέρω τὰ παραδείγματα τῶν trusts τοῦ χάλυβος καὶ τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ χαλκοῦ καὶ τοῦ σίτου, καταλήξαντα πότε εἰς κέρδη καὶ πότε εἰς ζημίας. Τὰ μέσα τοῦ ἐκβιασμοῦ εἶναι τερατώδη πολλάκις καὶ πρωτοφανῆ. Ἰδίως ἐν Ἀμερικῇ ἀνέπτυξαν τὴν δύναμιν αὐτῶν καὶ τὰς ἀσχημίας, ἐκεῖθεν δ’ ἐπεξετάθησαν εἰς Εὐρώπην. Τὰ trusts αὐτὰ ἐτυράννησαν διὰ τῶν κολοσσιαίων κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα διέθετον, ἠνάγκασαν δὲ πολλάκις δι’ αὐτῶν καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελον, νὰ λάβωσι μέρος εἰς αὐτά. Ἀναφέρεται, ὅτι ὁ ὀργανωτὴς τοῦ trust τοῦ πετρελαίου ἐν Ἀμερικῇ, ἀφοῦ ἠγόρασεν ὅλα σχεδὸν τὰ φρέατα τοῦ πετρελαίου, ἀπήντησε δυσκολίας ἐκ μέρους ὀλίγων τινῶν, οἵτινες δὲν ἤθελον νὰ μετάσχωσι τοῦ συνεταιρισμοῦ. Ὁ Ροκφέλλερ τότε, διὰ νὰ τοὺς ἐξαναγκάσῃ, προσέφυγεν εἰς τὸ ἑξῆς μέσον. Συνεταιρίσθη μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ σιδηροδρόμου, ὅστις ἐν τῷ Κράτει ἐκείνῳ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν μετέφερε τὰ πετρέλαια εἰς τὸν λιμένα τῆς φορτώσεως, ἑπομένως καὶ τὰ πετρέλαια τῶν ἀντιπάλων του, συμφωνήσας νὰ μὴ μεταφέρωσι πλέον τὰ ἰδικά των, καὶ ἀποζημιώσας αὐτούς. Οἱ ἰδιοκτῆται τῶν πετρελαίων αὐτῶν κατεστρέφοντο οὕτω, διότι ἠδυνάτουν νὰ τὰ μεταφέρουν, καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ ὑποκύψουν εἰς τὰς ὀρέξεις τοῦ Ροκφέλλερ καὶ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ trust. Ἀλλὰ ὁ Ροκφέλλερ εἶχε συμφέρον ν’ ἀπαλλαχθῇ καὶ τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς εἶχεν ἀναλάβει ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας τῶν σιδηροδρόμων, καὶ τούτων ἀπηλλάγη διὰ θαυμασίας ἐπινοήσεως. Κατεσκεύασεν ἐκ τῶν διαφόρων πηγῶν πετρελαίου, ἃς ὑπηρέτει ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, αὔλακας, ἐν αἷς ἐχύνοντο, καὶ οὕτω μετεφέροντο μόνα των τὰ πετρέλαια, δηλ. σχεδὸν ἀνεξόδως, εἰς τὸν λιμένα τῆς φορτώσεως. Τοῦτο δὲν ἀπετέλει παραβίασιν τοῦ συμφωνητικοῦ του μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν σιδηροδρόμων. Οὕτως ἱδρύθη λίαν ἐπικερδὲς μονοπώλιον τῶν πετρελαίων, καταστῆσαν τὸν Ροκφέλλερ πολλάκις δισεκατομμυριοῦχον, καὶ τοῦτο μὲ συνεταίρους ἀκουσίους. Οὐχὶ δὲ μόνον τὸ παράδειγμα τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα τυραννία ἐνασκεῖται διὰ τῶν trusts ἐπὶ τῶν καταναλωτῶν. Τὰ trusts καθ’ ἡμέραν πολλαπλασιάζονται. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι ἐν Ἀμερικῇ, ἡ ὁποία κατοικεῖται ἀπὸ 90 ἑκατομμύρια ψυχὰς, καὶ αὐτὰ τὰ κρεοπωλεῖα καὶ σφαγεῖα συνεκεντρώθησαν εἰς ὀλίγων χεῖρας, καὶ κατέχονται σήμερον ἀπὸ τέσσαρας ἀνθρώπους, καὶ αὐτοὶ εἶναι οἱ τέσσαρες χονδροὶ χοῖροι· τοὺς ὠνόμασαν δ’ οὕτως ἕνεκα τοῦ μεγάλου πλούτου, ὃν συνήθροισαν, καὶ τῆς βιομηχανίας τῆς ἀπεράντου, τὴν ὁποίαν συνεκέντρωσαν εἰς χεῖρας αὐτῶν. Ὅμοιόν τι, ἀλλ’ εἰς μεγαλείτερον βαθμὸν, παρατηροῦμεν ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς τιμῆς, εἰς ἣν πωλεῖ ὁ παραγωγός, καὶ τῆς τιμῆς, εἰς ἣν τὴν ἀγοράζει ὁ καταναλωτὴς ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀνέρχεται, ὡς εἶπον, εἰς τὸ τριπλάσιον καὶ τετραπλάσιον. Αὐτὸς εἶναι ὁ πρῶτος τῶν λόγων, ὁ ὁποῖος μὲ πείθει νὰ ἦμαι ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχον ἕτεροι λόγοι, αὐτὸς θὰ ἤρκει δι’ ἐμὲ, ἵνα μὲ πείσῃ, ὅτι πρέπει αὐτὴν τὴν ὁδὸν νὰ ἐκλέξῃ σήμερον ὁ τόπος πρὸς σωτηρίαν ἀπὸ τῆς κρίσεως, διότι πᾶς ἄλλος ἀπεδείχθη ἀνεπαρκὴς καὶ ἀπέτυχε. Γνωστὴ εἶναι ἡ κατάστασις, εἰς ἣν περιῆλθεν ἀπό τινων ἐτῶν ἡ σταφὶς ἡμῶν· ἀφοῦ μεγάλη ζήτησις σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ ἄλλοτε προεκάλεσε τὴν σταφιδοφυτείαν μεγάλων ἐκτάσεων καὶ μεγάλην παραγωγὴν, εὑρέθημεν μίαν ἡμέραν ἀπέναντι Γαλλίας, ἡ ὁποία δὲν εἶχεν ἀνάγκην πλέον σταφίδος, διότι εἶχεν ἀπαλλαχθῆ ἐκ τῶν ζημιῶν τῆς φυλλοξήρας. Ἐπειδὴ ἡ εἰσαγωγὴ τῆς σταφίδος ἦτο ἐπιζήμιος εἰς τὴν ἀμπελουργίαν, νόμοι διαδοχικοὶ ἐν Γαλλίᾳ κατέστησαν ἀσύμφορον καὶ σχεδὸν ἀδύνατον τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῆς. Μέχρις 80,000 τόννων σταφὶς, ἣν ἄλλοτε ἐλάμβανε παρ’ ἡμῶν ἡ Γαλλία, ἀπεκλείσθη ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐντελῶς, ἔμεινε δὲ εἰς βάρος τῶν παραγωγῶν, διότι οὐδεὶς ἄλλος τόπος εἶχεν ἀνάγκην αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ. Ποία ἦτο τότε ἡ φυσικὴ ὁδὸς, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε ν’ ἀφήσῃ τις, ὅπως λάβωσι τὰ πράγματα; Ν’ ἀφήσῃ τὴν ζήτησιν νὰ κανονίσῃ τὴν προσφορὰν, ἀδιαφοροῦσα, ἂν τοῦτο θὰ συνεπήγετο τὸν περιορισμὸν τῆς παραγωγῆς, ἑπομένως τὴν καταστροφὴν μεγάλης ἐκτάσεως κτημάτων, καὶ ἂν ἐκ τούτου θὰ ἐζημιοῦντο πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶχον δανείσει τὰ κεφάλαιά των ἐπὶ ὑποθήκῃ τῶν κτημάτων αὐτῶν. Τοιαύτη λύσις θὰ ἐπήρχετο διὰ μεγάλων ἐθνικῶν ζημιῶν καὶ ἄνευ τῆς ἐλπίδος, ὅτι τὰ κτήματα αὐτὰ θὰ ἐγίνοντο ἐπίσης προσοδοφόρα κατ’ ἄλλον τρόπον. Τότε ἀνεφύη ἄλλος τρόπος θεραπείας τοῦ κακοῦ, μὴ καταστρέφων τοὺς μὲν χάριν τῶν δέ, ἀλλὰ προσπαθῶν νὰ διασώσῃ ὅλους, ἡ ἰδέα τῆς παρακρατήσεως. Ἡ πρότασις ἦτο μὲν ἀντιοικονομική,—ἐνῷ ἡ τῆς ἐκριζώσεως φαίνεται συμφωνοτέρα πρὸς τὴν ἐπιστήμην—ἀλλ’ ἐπεβάλλετο ἐξ ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης καὶ ἀνάγκης, τῆς ἀνάγκης νὰ διασώσωμεν μεγάλας ἐκτάσεις, μεγάλα κτήματα, ἀποτελοῦντα τὸν πλοῦτον τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν. Ὁ τρόπος οὗτος εἶναι προδήλως ἀντιοικονομικός, διότι ἀνέχεται νὰ δαπανᾷ ὁ παραγωγός, διὰ νὰ παράγῃ, παρακρατεῖ δ’ ἔπειτα μέρος τῆς παραγωγῆς ταύτης, καὶ διαθέτει εἰς μικροτέραν τῆς παραγωγικῆς δαπάνης τιμήν. Ἀλλ’ οὕτω διεσώζετο τὸ ὅλον. Ἐπεβάλλετο δὲ τὸ μέτρον τοῦτο καὶ διότι ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀντικατασταθῶσι δι’ ἄλλης ἐξ ἴσου ἐπικερδοῦς χρησιμοποιήσεως αἱ γαῖαι τῶν σταφιδώνων, αἵτινες ἤθελον ἐκριζωθῆ, ἂν δὲν ἐθεσπίζετο ἡ παρακράτησις. Παρ’ ἡμῖν εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι μόνον τῶν μεσημβρινῶν κλιμάτων τὰ προϊόντα δύνανται νὰ εὐδοκιμῶσι καὶ ἐπικερδῶς νὰ καλλιεργῶνται. Εἴμεθα ὁ τόπος τῆς σταφίδος, τῆς ἀμπέλου, τῆς ἐλαίας κυρίως. Καὶ λόγῳ τῶν μικρῶν ἐκτάσεων καὶ λόγῳ τοῦ κλίματος δὲν εἴμεθα τόπος τῶν δημητριακῶν καὶ τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Διὰ τὴν συντήρησιν τῶν γεωργῶν τὰ δημητριακὰ προϊόντα, καὶ μικρὸν ἀποδίδοντα, εἶναι ἐπαρκῆ καὶ ἀναγκαῖα, δὲν ἀμείβουσιν ὅμως τοὺς καλλιεργοῦντας αὐτὰ κτηματίας δι’ ἡμερομισθίων. Ἡ γῆ, μὴ λιπαινομένη, μηδὲ δυναμένη νὰ λιπανθῇ ἄνευ ἐπαρκοῦς κτηνοτροφίας, ἥτις ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι εὔκολος, ἐλάχιστα ἀποδίδει. Ἡ γῆ ἔχει ἐξαντληθῆ, ὅσον δὲ καὶ ἂν ἀναπαύηται κατὰ τὸ κρατοῦν ἐν Ἑλλάδι σύστημα καλλιεργείας τῆς γῆς, δὲν ἀμείβει τὸν κτηματίαν γεωργόν. Ἀναγκάζοντες τοὺς σταφιδοκτήμονας νὰ ἐκριζώσωσι τοὺς σταφιδῶνας αὐτῶν, χωρὶς νὰ δύνανται νὰ μεταβάλωσιν αὐτοὺς εἰς ἀμπελῶνας ἢ ἐλαιῶνας, περιάγετε αὐτοὺς εἰς ἀπόγνωσιν. Ἡ ὀρθοτέρα λοιπὸν ἰδέα ἦτο, διὰ τῆς παρακρατήσεως νὰ διασώσωμεν τὰς μεγάλας ἰδιοκτησίας. Ἀλλ’ ἡ παρακράτησις δὲν ἦτο ὁριστικόν τι μέτρον· ἦτο μέτρον προσωρινόν, δίδον καιρὸν εἰς τὸν τόπον νὰ ἐργασθῇ, ὅπως τὴν ὑπερπαραγωγὴν ταύτην μεταβάλῃ εἰς καταναλώσιμον παραγωγὴν δι’ ἐπεκτάσεως τῆς μέχρι τοῦδε καταναλώσεως καὶ δι’ ἐξευρέσεως ἄλλων τρόπων χρησιμοποιήσεως τῆς σταφίδος, τρόπων βιομηχανικῶν, καλυπτόντων τοὐλάχιστον τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ συντελούντων εἰς τὴν ἀνύψωσιν τῶν τιμῶν τῆς ἄλλης σταφίδος. Δυστυχῶς τὰ τῆς παρακρατήσεως καὶ τὰ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης δὲν ὠργανίσθησαν πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν διεύθυνσιν. Ἡ παρακράτησις δὲν ἐχρησίμευσε πρὸς ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, εἴτε αὐτουσίως εἴτε διὰ βιομηχανικῆς μεταποιήσεως· εἰς τὴν Σταφιδικὴν δὲ Τράπεζαν ἀπηγορεύθη νὰ ἀσχολῆται εἰς τὴν βιομηχανικὴν κατεργασίαν τῆς σταφίδος. Ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἄλλον προορισμὸν δὲν ἔχει ἢ νὰ ἐκποιῇ τὸν παρακρατηθέντα σταφιδόκαρπον, καὶ τὰ χρήματα, ὅσα εἰσπράττει, νὰ διαθέτῃ εἰς δάνεια καλλιεργείας ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Περὶ τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν ἱδρύθησαν βεβαίως βιομηχανίαι, αἱ ὁποῖαι σήμερον εἶναι εἰς πολλοὺς ἄγνωστοι, ἀλλ’ εἶναι σπουδαῖαι, ἀποδεικνύουσαι, ὅτι ἐκ τῆς σταφίδος καὶ διὰ τῆς σταφίδος δύνανται νὰ γεννηθῶσι καὶ συντηρηθῶσι βιομηχανίαι ὑπηρετοῦσαι ἐπαρκῶς τὸν σκοπὸν τῆς παρακρατήσεως. Τὰς βιομηχανίας ταύτας ἠδύνατο νὰ ἐκμεταλλευθῇ αὐτὴ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν σταφιδοκτημόνων, διότι ἐξ αὐτῶν θὰ εἶχε μεγαλειτέρας εἰσπράξεις ἐκείνων, ἃς ἔχει σήμερον, πωλοῦσα τὴν σταφίδα τῆς παρακρατήσεως, μᾶλλον χάριν ἄλλων βιομηχάνων, δι’ ὃ καὶ τῇ ἀπηγορεύθη πᾶσα βιομηχανικὴ χρησιμοποίησις τῆς σταφίδος, ἐκτὸς χάριν τῶν σταφιδοκτημόνων, ἀπὸ τοὺς ὁποίους παρεκρατήθη. Ἐπειδὴ δὲ εὑρίσκομαι ἐνταῦθα τοῦ λόγου, καὶ ἐπειδὴ πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ τῶν οἰνοπνευματοποιῶν καὶ τῆς προστασίας, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἡ Βουλὴ, ψηφίζουσα τὴν σύμβασιν, νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ αὐτῶν, ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὰ γεγονότα τινὰ, ἀποδεικνύοντα, ὅτι σήμερον ἡ σταφὶς, ἡ μένουσα ἐν τῷ τόπῳ, ἢ ἀποτελοῦσα συνεπῶς τὴν κατωτάτην ποιότητα αὐτῆς, εἶναι ἐπικερδέστατον προϊὸν, φθάνουσα πολλάκις τὰς τιμὰς, ἃς ἀπολαμβάνουσιν οἱ πωλοῦντες τὴν σταφίδα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ δυναμένη, ἂν εὑρίσκετο εἰς χεῖρας τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ν’ ἀποτελέσῃ καὶ νῦν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι πηγὴν πλούτου πολὺ μεγαλειτέραν ἢ ὅσον πρέπει, ὅπως ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς ἐθνικῆς κρίσεως. Πολλοὶ ἴσως ἐξ ὑμῶν πιστεύουσιν, ὅτι σήμερον ἡ οἰνοπνευματοποιΐα ἔχει ἀνάγκην τοῦ σταφιδοκάρπου, τὸν ὁποῖον ζητεῖ. Τοῦτο εἶναι πλάνη. Ἐν Ἑλλάδι περισσότερον τῶν 2½ μέχρι τὸ πολὺ τριῶν ἑκατομμυρίων ὀκάδων οἰνόπνευμα δὲν καταναλίσκεται. Τὸ ποσὸν δὲ αὐτὸ, τοῦ ὁποίου ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην πρὸς ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν, δύνανται εὐχερέστατα νὰ προσφέρωσιν ἡ σούμα καὶ τὰ στέμφυλα, τὰ ὁποῖα ἀφίνουσιν αἱ ἄμπελοι. Διὰ τοῦτο βλέπετε τὴν ἐξέγερσιν, τὴν ἄλλως λίαν δικαίαν, ἐκ μέρους τῶν ἀμπελοκτημόνων, ὅπως περιορισθῇ ἡ ἐκ τῆς σταφίδος ἀπόσταξις, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως περιώρισεν, ἐπὶ ζημίᾳ αὑτῶν, τὴν παραγωγὴν τῆς σούμας καὶ τὴν ἀπόσταξιν τῶν στεμφύλων. Ἀλλ’ οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ, οἱ ὁποῖοι ἀγοράζουσι σταφίδα, κατὰ μέγα μέρος δὲν ἀποστάζουσι σήμερον αὐτὴν, ἀλλὰ μεταποιοῦσιν εἰς οἶνον, ἡ δὲ μεταποίησις αὐτῆς εἰς οἶνον εἶναι ἐπικερδεστάτη. Πρὸς τοῦτο ἀρκεῖ νὰ μάθητε, τί στοιχίζει καὶ πόσον πωλεῖται ὁ οἶνος, ὅστις ἐκ τῆς σταφίδος παράγεται, ὅπως σχηματίσητε ἰδέαν περὶ τοῦ σημαντικοῦ κέρδους, ὅπερ καταλείπει. Θὰ παραστήσω τοῦτο, ποιούμενος σύγκρισιν πρὸς τὴν οἰνοπνευματοποιΐαν, ὅπως ἴδητε τὰ κέρδη τῆς μιᾶς καὶ τὰ κέρδη τῆς ἄλλης. Μία χιλιὰς λιτρῶν σταφίδος δίδει, ὡς γνωστὸν, 100 ὀκάδας οἰνοπνεύματος. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἠγοράσθη αὕτη εἰς τιμὴν 70 δραχμῶν, ὡς ἠγοράσθη ἐφέτος ἀπὸ τὴν παρακράτησιν, τὸ χιλιόλιτρον, καὶ προσθέσητε 10 δραχμὰς δι’ ἔξοδα ἀποστάξεως, θὰ ἔχητε δαπάνην 80 δραχμῶν δι’ 100 ὀκάδας οἰνοπνεύματος. Ἐὰν ὑποθέσητε τιμὴν μιᾶς μόνον δραχμῆς κατ’ ὀκᾶν, ἰδοὺ ὅτι ἔχετε ἀντίτιμον 100 δραχμῶν, ἐνῷ ἐξωδεύσατε 80, κέρδος, ὅπερ σπανίως ἀπαντᾷ εἰς οἱανδήποτε βιομηχανίαν. Ἀλλ’ ἂν τὸ χιλιόλιτρον αὐτὸ τῆς σταφίδος τὸ μεταποιήσητε εἰς οἶνον, θὰ ἔχητε τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα. Ἓν χιλιόλιτρον σταφίδος δίδει τὸ τριπλάσιον εἰς οἶνον, ἑπομένως αἱ 373 ὀκάδες, ὅσαι ἀποτελοῦσιν ἓν χιλιόλιτρον, θὰ δώσωσι τὸ τριπλάσιον εἰς οἶνον, δηλαδὴ ὑπὲρ τὰς 1100 ὀκάδας...

§150Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τρίτον, ὄχι τὸ τριπλάσιον.

§151Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ τριπλάσιον.

§152ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπολογίζει ἐπὶ τῆς ξηρᾶς σταφίδος.

§153ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὸ τριπλάσιον.

§154Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον τοῦτο. Ἑπομένως, ἂν λάβητε τὴν τιμὴν, εἰς τὴν ὁποίαν πωλεῖται ἡ πρὸς οἰνοποίησιν σταφὶς, τὰς 60 δραχμὰς, προσθέσητε δὲ καὶ 10 δραχμὰς διὰ τὴν μεταποίησιν ἑνὸς χιλιολίτρου εἰς οἶνον, καὶ 10 ἢ 15 δραχμὰς ἀκόμη διὰ τὴν ἀνάμιξιν μετ’ ἄλλου οἴνου, μοσχάτου ἢ ἐρυθροῦ οἴνου, διότι ὁ σταφιδίτης δὲν ἔχει χρῶμα, ἔχετε ἀντὶ 80 ἕως 85 δραχμῶν 1000 τοὐλάχιστον ὀκάδας οἴνου. Πόσον νομίζετε ὅτι πωλεῖται ὁ οἶνος αὐτὸς εἰς πλεῖστα μέρη τῆς Ἑλλάδος λιανικῶς; Ἐὰν μεταβῆτε παρὰ τὸ Βαρβάκειον, εἰς τὴν μεγάλην Ἀγορὰν, καὶ ζητήσητε ν’ ἀγοράσητε γλυκὺν οἶνον, θὰ ἴδητε, ὅτι πωλεῖται πρὸς 40 λεπτά. Πωλεῖται συνήθως ὡς οἶνος τῆς Σάμου. Αὐτὸν τὸν οἶνον οἱ πωληταὶ οἱ λιανικοὶ ἠγόρασαν ἀπὸ τὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα τὸν κατασκευάζουν, ἀντὶ 20 ἢ 22 λεπτῶν τὸ πολύ. Οὕτω βλέπετε, ὅτι τὸ κατάστημα ἐκ τοῦ σταφιδίτου κερδίζει ἑκατὸν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, ὅμοια δὲ κερδίζει καὶ ὁ μεταπωλῶν λιανικῶς. Τὸ κέρδος εἶναι πολὺ καὶ βέβαιον...

§155ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐπιχειρήματα ὑπὲρ ὑποστηρίξεως τῆς βιομηχανίας τῆς οἰνοπνευματοποιΐας...

§156Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ βιομηχανία τῆς σταφίδος.

§157ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. .. Διότι δι’ αὐτῆς δύναται νὰ πωληθῇ εἰς καλὰς τιμὰς ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος.

§158Π. ΣΑΚΚΗΣ. Μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα θὰ τὰ κερδίζουν οἱ παραγωγοί. (Διάλογοι).

§159Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν κατέλθητε εἰς Πειραιᾶ καὶ μεταβῆτε εἰς τὴν παραλίαν, θὰ ἴδητε, ἂν ἐρωτήσητε, ὄχι ὀλιγώτερα τῶν 10 πλοίων, πωλοῦντα οἴνους πρὸς 35 ἢ 40 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Πολλοὶ νομίζουσιν, ὅτι οὗτοι εἶναι ἀληθῶς οἶνοι, τοὺς ὁποίους ἐκόμισαν ἐκ Σάμου, διότι ὡς τοιούτους τοὺς πωλοῦσιν· ἀλλ’ εἶναι οἶνοι παραχθέντες ἐκ σταφίδος καὶ λάθρα κομιζόμενοι εἰς πλοῖα, ἅτινα κατὰ τὸ φαινόμενον ἐξέρχονται τοῦ λιμένος διὰ νὰ φύγωσι, καὶ ἐπανέρχονται, ὅπως πωλήσωσι τὸν σταφιδίτην αὐτὸν ὡς οἶνον Σάμου ἢ ἄλλων μερῶν. Δύσκολον νὰ διακρίνῃ τις αὐτόν. Εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἔχει τελειοποιηθῆ ἡ βιομηχανία αὕτη τοῦ ἐκ σταφίδος οἴνου, περιποιοῦσα, ὁμολογῶ, τιμὴν εἰς τοὺς βιομηχάνους, οἵτινες εἰργάσθησαν πρὸς τοῦτο καὶ τὴν κατέστησαν προσοδοφόρον. Ἀποδεικνύει τοῦτο, ὅτι ἡ σταφὶς ἦτο δυνατὸν, εἰς χεῖρας δεξιὰς, ὀργανουμένης τῆς ἐπιχειρήσεως εἴτε τῆς οἰνοποιΐας εἴτε τῆς μιστελοποιΐας εἴτε τῆς κονιακοποιΐας, νὰ συντελέσῃ, ἐὰν ἡ δέουσα ἐλαμβάνετο πρόνοια, εἰς τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ὁ καιρὸς παρῆλθε, θυσιασθεὶς ὑπὲρ ἄλλων βιομηχανιῶν, καὶ ἤδη ἐφθάσαμεν ἀποτυγχάνοντες εἰς ὃ σημεῖον εὑρισκόμεθα, μὲ τιμὰς σταφίδος μηδαμινὰς, ὁ δὲ λαὸς τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καθ’ ἡμέραν ἀπογοητευόμενος, περιῆλθεν εἰς τὴν νευροπαθῆ κατάστασιν, ἣν βλέπομεν καὶ ἡ ὁποία πρὸ μικροῦ εἶχε προκαλέσει μακρὰς συζητήσεις καὶ ἡ ὁποία πιέζει καὶ στενοχωρεῖ ἡμᾶς, διότι εἶναι ἀδύνατον οἱ Βουλευταὶ, ὅσον καὶ ἂν κρίνωσιν ὑπερβολικὴν τὴν ἔξαψιν τῶν πνευμάτων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αὐτῶν, νὰ μὴ θελήσωσι νὰ λάβωσιν αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν, αἰσθανόμενοι τὴν πραγματικὴν, τὴν ἐπείγουσαν ἀνάγκην νὰ ληφθῶσι μέτρα μειοῦντα τοὐλάχιστον τὸ κακὸν, ὅπερ ταράττει αὐτάς. Λοιπὸν καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ λόγῳ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ἐπιβάλλεται εἰς Βουλὴν Ἑλληνικὴν, κηδομένην τῶν συμφερόντων τοῦ σπουδαιοτέρου μέρους τῶν Ἑλλήνων παραγωγῶν,— διότι ἡ περιουσία τῶν σταφίδων εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα περιουσία σήμερον τοῦ τόπου, — νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως τὸ ταχύτερον σώσῃ τὴν παραγωγὴν καὶ μετ’ αὐτῆς σπουδαίους πληθυσμοὺς τοῦ τόπου. Σήμερον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπενοήσαμεν, εἴτε διότι ἦσαν ἀπ’ ἀρχῆς ἀτυχῆ, εἴτε διότι δὲν τὰ ἐξεμεταλλεύθημεν δεόντως, ἀπέτυχον, καὶ τὸ ζήτημα εὑρίσκεται εἰς χειροτέραν κατάστασιν ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρίσκετο, ὅτε ἠρχίσαμεν. Διὰ τοῦτο, πρὶν ἢ κληθῶ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατηρτίσθη, ἵνα μελετήσῃ τὰς προτάσεις τῶν Ἄγγλων περὶ μονοπωλίου, ἤμην διατεθειμένος κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ αὐτοῦ. Βεβαίως οὐδὲν εἶχον μελετήσει πρότερον περὶ τοιούτου μονοπωλίου, διότι οὐδέποτε ἐνόμιζον, ὅτι πέραν τῶν ἐφημερίδων ἤθελον τὰ σχέδια αὐτὰ ζητήσει ἐφαρμογὴν, καὶ διὰ τοῦτο ἐντελῶς ἀπαράσκευος μετέσχον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἔλαβον γνῶσιν τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας οἱ Ἄγγλοι ἐπιχειρηματίαι ὑπέβαλον. Ἀναγκαίως τὸ πρῶτον ζήτημα, ὅπερ τὴν ἐπιτροπὴν ἀπησχόλησεν, ἦτο ἡ σπουδαιότης τῆς Ἑταιρείας. Κατὰ πρῶτον λόγον ἀπηυθύνθημεν περὶ τούτου πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις πρὶν συγκαλέσῃ ἐπιτροπὴν εἶχε βεβαίως φροντίσει καὶ λάβει πληροφορίας, ὡς καὶ προφορικῶς πρό τινος ἐξέθηκε, τῶν ὁποίων ἡ σπουδαιοτέρα ἦτο ἡ διαβεβαίωσις τοῦ κυρίου Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ἐν Ἀγγλίᾳ παρ’ ἀξιοπίστων προσώπων, εἶχε μάθει, ὅτι τὰ πρόσωπα τ’ ἀποτελοῦντα αὐτὴν ἦσαν τόσον ἄξια ἐμπιστοσύνης καὶ σοβαρὰ, ὥστε μετ’ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἄρξηται διαπραγματεύσεων. Ἤρξατο λοιπὸν μετ’ αὐτῶν ἡ διαπραγμάτευσις. Περιττὸν νὰ εἴπω ὑμῖν, ὅτι οὐδὲν οὗτοι εἶχον παρεσκευασμένον ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὰς ἀληθεῖς δυσκολίας καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύνασθε νὰ καταρτίσητε σύμβασιν περὶ μονοπωλίου σταφίδος. Ὑπῆρχον γενικά τινα μόνον ζητήματα ἐκτεθειμένα καὶ λελυμένα κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐπαρκῶς ὑπ’ αὐτῶν, πάντα δὲ τὰ ἄλλα ἔπρεπεν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς νὰ τεθῶσι καὶ συζητηθῶσι καὶ ἀναγραφῶσιν εἰς διατάξεις...

§160Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ πρόσωπα αὐτὰ συνηλλάσσοντο ἐν ἰδίῳ ὀνόματι;

§161Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ πρόσωπα αὐτὰ, ὡς φαίνεται καὶ ἐν τῇ συμβάσει, ἦσαν ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑταιρείας, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε καὶ ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἡ Ἑταιρεία, ἥτις πρόκειται νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸ μονοπώλιον, ἀλλ’ εἶναι ὁμὰς, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη, ὅπως παρουσιάσῃ τὰ ἑξῆς δύο, ὑποθέτω· πρῶτον τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ἐγίνωσκεν, ὅτι ὤφειλε νὰ καταθέσῃ, κατὰ τὰ ἐθιζόμενα ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ἡ ὁποία ἔμελλε νὰ καταπέσῃ, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐντὸς τῶν τεταγμένων προθεσμιῶν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἤθελεν ἐκτελέσει ὅσα ἀνέλαβε· δεύτερον τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἑταιρείας, ἥτις ἔμελλε ν’ ἀναλάβῃ τὸ μονοπώλιον, καὶ ἥτις ἔπειτα θὰ παρεχώρει αὐτὸ εἰς τὴν καθαυτὸ Ἑταιρείαν τοῦ μονοπωλίου. Ἡ Ἑταιρεία, ἥτις συνέστη διὰ νὰ ζητήσῃ τὸ μονοπώλιον, τὸ ὁποῖον θὰ παραχωρήσῃ εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν, ἔμελλε νὰ παράσχῃ τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε ζητήσει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς ἀσφάλειαν. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδωκε καμμίαν σημασίαν εἰς τὴν ὁμάδα ταύτην ἐν τῷ καταρτισμῷ τῆς συμβάσεως, καὶ εἶπεν εἰς τοὺς συγκροτοῦντας αὐτὴν, ὅτι δὲν ἐπεθύμει διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἀπωλείας τῶν 200,000 φράγκων, τὰ ὁποῖα ἤθελον καταθέσει, νὰ ἐξαναγκάσῃ αὐτοὺς νὰ προέλθωσιν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἑταιρείας καὶ εἰς τὴν ἀνάληψιν ὅλων τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων. Ἐθεώρησε τὴν μέθοδον τῆς καταπτώσεως τῆς ἐγγυήσεως ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἄστοχον καὶ ἐπικίνδυνον. Συμφέρον μᾶλλον εἴχομεν νὰ προβῶμεν εἰς θυσίας, καὶ νὰ τοὺς ἀφήσωμεν ἐλευθέρους, παρὰ νὰ ὑποβάλωμεν αὐτοὺς εἰς ὑποσχέσεις καὶ ζημίας, διὰ νὰ παρουσιάσουν ἓν κατασκεύασμα ἐντὸς τῆς προθεσμίας, ἓν ὁμοίωμα Ἑταιρείας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν νὰ ὠφεληθῶμεν μόνον τὴν ἀποζημίωσιν. Λοιπὸν δὲν ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὴν ἐγγύησιν αὐτῶν οὔτε οἱανδήποτε ἄλλην προσφερομένην ἀσφάλειαν· εἴπομεν εἰς αὐτοὺς ἁπλῶς: «Κύριοι, ἐπιθυμοῦμεν νὰ μᾶς παράσχητε ἐγγύησιν, ὅτι 500,000 λιρῶν κεφάλαιον θέλετε καλύψει, ἐν ᾗ περιπτώσει βεβαίως ἤθελε καλυφθῆ καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ, καὶ μόνον τὸ ἕτερον ἥμισυ νὰ μείνῃ νὰ καλυφθῇ παρ’ ἄλλων· ἐπιθυμοῦμεν δεύτερον νὰ ἀναλάβητε, ὅτι θὰ ἐκδώσητε καὶ θὰ πραγματοποιήσητε ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἑταιρείας.» Τὰ δύο αὐτὰ ἐθεωρήσαμεν, ὅτι εἶναι οὐχὶ μέσα, διὰ νὰ καταναγκάσωμεν τοὺς συμβαλλομένους νὰ καταρτίσωσιν ἁπλῶς Ἑταιρείαν καὶ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας τοῦ Μονοπωλίου, διότι τοῦτο δὲν συμφέρει εἰς ἓν Κράτος, ἀντιπροσωπεῦον τόσον σπουδαῖον πληθυσμὸν παραγωγῶν, ἀλλ’ ἠθελήσαμεν νὰ περιβάλωμεν εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς μὲ σπουδαιότητα καὶ βεβαιότητα, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέραν, τὴν σύμβασιν, ἣν ἐπρόκειτο νὰ ὑπογράψῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ ἐνομίσαμεν ὅτι ἀποκτῶμεν αὐτὴν τὴν σπουδαιότητα καὶ βεβαιότητα, ὑποχρεοῦντες τοὺς συμβαλλομένους νὰ ἐγγυηθῶσι 500,000 λίρας, νὰ ἐγγράψωσι δὲ ὁλόκληρον τὸ 1,000,000 λιρῶν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν. Ἡ ἐξεύρεσις τῆς ἐγγυήσεως τῶν 500,000 λιρῶν βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἄνευ θυσιῶν ἐκ μέρους αὐτῶν, ἀλλὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἀποδεικνύει καὶ ἀποτελεῖ τὴν ἀξίαν τοῦ μέτρου. Διότι ἐννοεῖτε πάντες ὑμεῖς, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ εὕρητε ἐν Ἀγγλίᾳ κεφαλαιούχους ἢ Τραπέζας, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀναλάβωσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλωσι 500 χιλιάδας λίρας ἄνευ τινὸς κέρδους, ἄνευ τινὸς ἀμοιβῆς, ἄνευ τινὸς ὠφελείας· ἀφ’ ἑτέρου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ῥιψοκινδυνεύσωσιν οὗτοι τοσοῦτον ποσὸν δι’ Ἑταιρείαν, περὶ τοῦ ἐπικερδοῦς καὶ βασίμου τῆς ὁποίας δὲν ἔχουσι σχηματίσει μετὰ μελέτην καὶ ἐρεύνας ἀσφαλῆ καὶ βεβαίαν γνώμην, καὶ τέλος δι’ Ἑταιρείαν, περὶ τῆς ὁποίας δὲν ἐπείσθησαν, ὅτι λόγῳ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ μετάσχωσιν αὐτῆς καὶ θὰ ὑποστηρίξωσιν ἢ διευθύνωσιν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, παρέχει μεγάλας πιθανότητας ἐπιτυχίας, ἀφοῦ πρόκειται περὶ πρωτοφανοῦς ἐργασίας, περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἀληθῶς δὲν εἶναι ἁπλῶς Ἑταιρεία κεφαλαίων, δὲν ἔχει ἀντικείμενον μίαν ἐκ τῶν γνωστῶν καὶ συνήθων ἐργασιῶν ἐν Ἀγγλίᾳ ἢ ἀλλαχοῦ· δὲν εἶναι ἁπλοῦν τὸ ἔργον αὐτῆς· εἶναι ἐργασία πρὸ πάντων ὑποθέτουσα τὴν σύμπραξιν πολλῶν ἐν Ἀγγλίᾳ συμφερόντων καὶ πολλῶν προσώπων ἢ καταστημάτων, ὅπως μὴ ἀπαντᾷ ἀντιδράσεις ἐπιζημίους εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Τοῦτο εἶναι εὐνόητον, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία τοῦ Μονοπωλίου πρόκειται νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ ζημίᾳ ἄλλων ἐμπόρων, ἰδίως τῶν ἐμπόρων τῶν ξηρῶν καρπῶν. Τούτων ἡ ἀντίδρασις εἶναι ὁ μεγαλείτερος κίνδυνος, ἐξ οὗ ἡ Ἑταιρεία δύναται νὰ ζημιωθῇ, οὐχὶ δ’ ἀδύνατον καὶ ν’ ἀποτύχῃ. Ἡ μετ’ αὐτῶν ἤ τινων ἐξ αὐτῶν συνεννόησις ἐπιβάλλεται. Διότι, ἐὰν τοιοῦτόν τι δὲν ἐξασφαλίσωσιν οἱ ἀναλαβόντες τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἑταιρείας, δὲν θὰ δυσκολευθῶσι μόνον εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἑταιρείας ἢ τὴν ἔκδοσιν τοῦ κεφαλαίου, ἀλλὰ καὶ ἂν συστηθῇ ἡ Ἑταιρεία, δὲν θὰ ἐργάζηται ἐπὶ ἀσφαλῶν βάσεων, καὶ θὰ ὑπόκηται εἰς περιπετείας. Δὲν εἶναι δὲ μόνον οἱ grocers ἐν Ἀγγλίᾳ, οἱ λιανοπωληταί, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ὑποταγῶσιν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξουδετερωθῶσι καὶ ὅλοι οἱ ἔμποροι τῆς σταφίδος καὶ τῶν ξηρῶν καρπῶν, καὶ οἱ μεσῖται οἱ παρεμβαίνοντες ἀπὸ τῆς ἀφίξεως τῆς σταφίδος μέχρι τῆς πωλήσεως αὐτῆς εἰς τοὺς λιανικοὺς πωλητὰς αὐτῆς καθ’ ὅλην τὴν Ἀγγλίαν, διότι τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος εἰς πάντας αὐτοὺς ἀφίνει σήμερον κέρδη, τὰ ὁποῖα εὐκόλως καὶ ἄνευ ἀγῶνος δὲν θὰ παραιτήσωσι...

§162Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε πάλιν δημόσια πρόσωπα.

§163Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι δημόσια. Θὰ λείψωσιν ὅλα τὰ δημόσια πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀναμιγνύονται καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος καὶ ἀπορροφῶσι μέγα μέρος τοῦ κέρδους. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ σταφὶς τῶν 200 φράγκων ἐν Ἑλλάδι σήμερον πωλεῖται ἐν Ἀγγλίᾳ ἀπὸ τοὺς λιανοπωλητὰς εἰς τοὺς καταναλωτὰς ἀντὶ 600 φράγκων, ἔχομεν διαφορὰν 400 φράγκων ἀπὸ Ἑλλάδος εἰς Ἀγγλίαν. Προσθέσατε, πόσα θέλετε διὰ κιβώτια, τοποθέτησιν, φόρους, μεταφοράν, φόρους ἐν Ἀγγλίᾳ, ἔξοδα ἀποθηκεύσεως; Λαμβάνων τὸν μέσον ὅρον ὑπ’ ὄψιν οὐ μόνον διὰ τὴν Ἀγγλίαν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλους τόπους μὲ ἀνώτερα εἰσαγωγικὰ τέλη, —εἰς τὴν Ἀγγλίαν πληρώνει ἐλάχιστον φόρον εἰσαγωγικὸν ἡ σταφίς, πληρώνει δύο λίρας τὸν τόννον, εἶναι ὅμως ἄλλα Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα πληρώνει 300 ἕως 400 φράγκα, ἤτοι 16 λίρας, —εὑρίσκω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀνέλθῃ ποτὲ ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος, ἕως οὗ φθάσῃ εἰς τὸν καταναλωτὴν, πέραν τοῦ διπλασίου, δηλαδὴ σταφὶς, ἡ ὁποία ἠγοράσθη 200 φράγκα ἐνταῦθα, δὲν δύναται, μὲ ὅλα τὰ ἔξοδα, ὅσα καταβάλλει, καὶ ἂν ὑπάγῃ εἰς τὴν Αὐστραλίαν, καὶ πληρώσῃ τοὺς φόρους τῆς Αὐστραλίας, καὶ ἂν ὑπάγῃ εἰς τὸν Καναδᾶν, καὶ πληρώσῃ τοὺς τοῦ Καναδᾶ, δὲν δύναται, λέγω, νὰ ὑπερβῇ τὸ διπλάσιον τῆς τιμῆς τῆς ἀγορᾶς τῶν 200 φράγκων. Ἡ τιμὴ βεβαίως ὑψοῦται κατὰ τόπους, ἀναλόγως τῶν ἐξόδων τῆς μεταφορᾶς καὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Ἐν τοσούτῳ ἡ σταφὶς αὕτη πωλεῖται 700, 800 καὶ 1000 φράγκα...

§164ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Διακόσια.

§165Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τετρακόσια εἶναι ἐν Αὐστραλίᾳ.

§166Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐν τῇ συμβάσει ὅμως εἶναι αἱ αὐταὶ τιμαὶ πωλήσεως, αἱ κρατοῦσαι καὶ σήμερον.

§167Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πωλήσεως ἐκεῖ;

§168Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§169Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως. Ἀλλ’ αἱ τιμαὶ μεταβάλλονται κατὰ τόπους, ἀναλόγως τοῦ δασμοῦ εἰσαγωγῆς. Αἱ διάφοροι ποιότητες τῆς συμβάσεως, αἱ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας εἰς διαφόρους τιμὰς ἀγοραζόμεναι, θὰ πωλῶνται ὑπ’ αὐτῆς εἰς τοὺς καταναλωτὰς ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου ὁ δασμὸς εἶναι δύο λίραι κατὰ τόννον, ἀπὸ 2½ ἕως 6 πέννας κατὰ ἀγγλικὴν λίτραν, ἀναλόγως τῆς ποιότητος· ἀλλαχοῦ ὅμως αἱ τιμαὶ αὗται θ’ αὐξάνουν ἀναλόγως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ. Αἱ τιμαὶ αὗται εἶναι αἱ συνήθεις σήμερον. Ἀλλὰ τὸ κέρδος, ὅπερ σήμερον πραγματοποιεῖται, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι, ὡς εἶπον, σπουδαῖον, δὲν θὰ εἰσέρχηται ὁλόκληρον εἰς τὰ θυλάκια τῆς Ἑταιρείας τοῦ Μονοπωλίου. Μέρος αὐτοῦ πρέπει νὰ δίδηται καὶ δίδεται καὶ θὰ δίδηται εἰς τοὺς παραγωγούς, μέρος δίδεται ἐξ ἀνάγκης καὶ εἰς τὰ μεταξὺ τοῦ παραγωγοῦ καὶ τοῦ καταναλωτοῦ διάμεσα πρόσωπα, μέρος δίδεται εἰς δαπάνας, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ τὸ μονοπώλιον. Τοῦτο εἶναι εὐνόητον. Τὸ μονοπώλιον, παρεμβαῖνον, τί ἔχει ἀληθῶς νὰ πληρώσῃ; Θὰ πληρώσῃ ἓν κέρδος ἐξ ἀνάγκης εἰς τὸν λιανοπωλητὴν (grocer), καὶ κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις, ἃς ἔδιδον οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑταιρείας, θὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς 25% ἐκ τῶν κερδῶν. Ἐὰν σήμερον ἀπολαμβάνωσιν οὗτοι 15, θὰ δοθῶσιν αὐτοῖς περιπλέον 10 ἀκόμη, διότι νομίζουσιν, ὅτι θ’ ἀποσπάσωσιν αὐτοὺς μόνον διὰ τοῦ μεγάλου κέρδους. Αἱ συμφωνούμεναι διὰ τῆς συμβάσεως τιμαὶ εἶναι ἀνώτεραι τῶν ἐπιτυγχανομένων σήμερον ἐν Ἑλλάδι, ἡ δὲ διαφορὰ αὕτη λαμβάνεται ἐπίσης ἐκ τοῦ κέρδους, περὶ οὗ πρὶν ὡμίλουν, καὶ ἡ ὁποία εἰσήρχετο εἰς τὰ θυλάκια τῶν διαμέσων προσώπων. Διὰ νὰ λειτουργήσῃ τὸ μονοπώλιον καὶ διὰ νὰ ἀποδώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερα κέρδη, πρέπει ἡ Ἑταιρεία νὰ δαπανᾷ κατ’ ἔτος μεγάλα ποσὰ, ἅτινα καὶ αὐτὰ θὰ λαμβάνωνται ἐκ τοῦ αὐτοῦ κέρδους. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ κέρδος αὐτὸ διὰ τὴν Ἑταιρείαν εἶναι ἁπλῶς πιθανὸν, δὲν εἶναι βέβαιον σήμερον. Ἂν θὰ πραγματοποιηθῶσιν αὐτὰ τὰ κέρδη, δὲν γνωρίζω, οὔτε λέγων αὐτὰ ἐννοῶ νὰ ἀναλάβω καὶ ἠθικὴν ἁπλῶς εὐθύνην ἀπέναντι τῆς Βουλῆς οὔτε δι’ αὐτὸ οὔτε δι’ ἄλλα τῆς συμβάσεως, διότι ἐπὶ τέλους οὔτε τὰ κεφάλαια, οὔτε οἱ νόμοι, οὔτε αἱ ἀσφαλέστεραι διατάξεις τῆς συμβάσεως δύνανται νὰ ἀπαλλάξωσι τὴν ἐπιχείρησιν ἀπὸ τὴν ἐπιρροὴν τῶν προσώπων καὶ τὰς συνεπείας τῶν ἔργων αὐτῶν· διότι, ἂν τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναλάβωσι τὴν ἵδρυσιν καὶ διοίκησιν τοῦ μονοπωλίου, ἦναι ἄνθρωποι δραστήριοι καὶ ἔντιμοι, ὡς καὶ οἱ ἐδῶ, ὅσοι θὰ ἔλθωσι νὰ διευθύνωσι τὰς ἐργασίας τῆς ἀγορᾶς, εἶναι πιθανὸν, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις δύναται, ἂν καλῶς ἐσχεδιάσθη, νὰ εὐδοκιμήσῃ. Ταῦτα λέγων, οὐδόλως ἀναλαμβάνω εὐθύνην, διότι οὔτε τὰ πρόσωπα γινώσκω, καὶ τὰ ἐδῶ καὶ τὰ ἐκεῖ, οὔτε ἔχω ὑπ’ ὄψει δοκιμασθὲν μονοπώλιον καὶ λειτουργῆσαν καθ’ ὡρισμένας περιστάσεις, ὅπως ἐξ αὐτῶν κρίνω καὶ περὶ τοῦ τῆς Ἑλληνικῆς σταφίδος. Ἑπομένως οὔτε περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἔργου, οὔτε — πολὺ ὀλιγώτερον — περὶ τῶν κερδῶν δύναμαι νὰ βεβαιώσω...

§170Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρῃτούμην τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν διανομὴν τῶν κερδῶν, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ κανονισθῶσι μικραὶ τιμαὶ πωλήσεως εἰς τοὺς καταναλωτὰς, κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἄλλως θεωρῶ καὶ ἀνύπαρκτα.

§171Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Αἱ τιμαὶ, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι προσδιορισθῆ ἐν τῇ συμβάσει, εἶναι αἱ τιμαὶ, αἱ ὁποῖαι σήμερον ὑπάρχουσιν ἐν Ἀγγλίᾳ κατὰ μέσον ὅρον καὶ διαρκῶς, καὶ τὰς ὁποίας ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς συνήθισε νὰ πληρώνῃ ἀγογγύστως. Ἡ κατὰ μικρὰ ἄλλως ποσὰ ἀγορὰ τῆς σταφίδος ὑπὸ τῶν καταναλωτῶν καθ’ ἡμέραν συντελεῖ εἰς τοῦτο. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐὰν καταβιβάσητε τὰς τιμὰς κατὰ ἡμίσειαν πένναν π. χ., θὰ δυνηθῆτε νὰ αὐξήσητε τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος. Τουλάχιστον αὐταὶ εἶναι αἱ πληροφορίαι...

§172Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ τὰς προβιβάζετε.

§173Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι. Δὲν εἶναι ἀκριβές. Διότι εἶναι ἀδύνατον κάτω τῶν 2½ νὰ καταβῇ, καὶ ἄν ποτε νομίσῃ τοῦτο ἀναγκαῖον ἡ Ἑταιρεία, ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀποφανθῇ, ἂν τὸ ἐγκρίνει, διότι ἡ Ἑταιρεία δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ καταβιβάζῃ τὰς τιμὰς ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ἡ τύχη τῆς κορινθιακῆς σταφίδος ὡς καρποῦ τραπέζης συνεδέετο μὲ τὴν εὐθηνίαν, ἡ κατανάλωσις αὐτῆς διαρκούσης τῆς κρίσεως θὰ εἶχεν αὐξήσει, ἀφοῦ αἱ τιμαὶ κατέπεσαν ὅσον οὐδέποτε πρότερον. Ἡ πτῶσις δ’ αὕτη διαρκεῖ ἀρκετὸν ἤδη χρόνον ἄνευ ἐπεκτάσεως τῆς καταναλώσεως. Ἐὰν σήμερον αἱ τιμαὶ ἦναι πραγματικῶς τῶν δύο πεννῶν, εἶναί τι ἐξαιρετικόν. Αἱ τιμαὶ, τὰς ὁποίας σήμερον δίδει ἡ κατανάλωσις, εἶναι τιμαὶ, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐκ τοῦ ἐξευτελισμοῦ τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος καὶ τῆς μεγάλης προσφορᾶς ἐκ μέρους τῶν ἐμπόρων τῆς Ἑλλάδος, τῶν ἄνευ κεφαλαίων καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐμπορικῆς θέσεως μετερχομένων τὸ ἐμπόριον αὐτό, ἑπομένως καταφευγόντων εἰς τὴν μέθοδον τῶν προπωλήσεων καὶ τοῦ ἐξευτελισμοῦ τῶν τιμῶν, ὅστις καὶ τῶν ἐν Εὐρώπῃ ἐμπόρων, οὐχὶ δὲ βεβαίως καὶ τῶν Εὐρωπαίων ἢ Ἀμερικανῶν καταναλωτῶν τὸ κέρδος ὑπηρετεῖ...

§174Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ διὰ νὰ σᾶς διακόψω, οὔτε διὰ νὰ ἀντείπω εἰς ὅσα λέγετε, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦλθον καὶ δὲν τὰς ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν, ζητῶ, ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπητε... (Διαμαρτυρίαι ἐκ πολλῶν ἑδρῶν).

§175Γ. ΑΒΕΡΩΦ. Ἀγόρευσιν θὰ κάμητε;

§176Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν θέλετε, παύω.

§177Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰδικώτερον ἐξετάζων τὴν σύμβασιν, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς ὅσα καὶ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ ἔθιξαν, ἰδίως εἰς ζητήματα ἀναγόμενα εἰς τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας. Διὰ τὸ κεφάλαιον τοῦτο ὅ,τι ἠδυνήθη νὰ πράξῃ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔπραξαν. Δηλαδὴ τί; Ὡρίσθη κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς ἓν ἑκατομμύριον λιρῶν στερλινῶν· ἡ αὔξησις δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἢ τῇ συγκαταθέσει τῆς Κυβερνήσεως· ὡρίσθη δ’ ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ ἦναι καταβεβλημένον πρὶν ἀρχίσῃ πᾶσα ἐργασία· ὡρίσθη, ὅτι πρέπει νὰ ἐκδοθῇ καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ ἐκδόσεως τοῦ κεφαλαίου ἐν Ἑλλάδι, μοὶ ἐγένετο παρατήρησις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκδοσιν καὶ τὴν ὑπερκάλυψιν τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ εἴτε ἐνταῦθα εἴτε ἐν Ἀγγλίᾳ ἢ ἀλλαχοῦ, τί θὰ γείνῃ, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε μέγα ποσὸν ἐγγραφῇ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ περιορισθῇ ἀναλόγως διὰ τὴν Ἑλλάδα τὸ ποσὸν καὶ μείνῃ ἐλάχιστον; Ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν συμβαίνει ὅ,τι συμβαίνει ἐν Γαλλίᾳ, δηλαδὴ δὲν γίνεται ἐλάττωσις ἐπὶ ἐγγραφῆς τῶν μετόχων, ἤτοι ἐλάττωσις ἀνάλογος καὶ διανομὴ ἀνάλογος· οἱ διευθύνοντες τὴν Ἑταιρείαν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωσιν εἰς τὸν ἐγγραφέντα διὰ χιλίας λ.χ. μετοχὰς, ὅτι θὰ λάβῃ καὶ τὰς χιλίας, καίτοι δὲν ἀναλογοῦσι τοσαῦται, σχετικῶς πρὸς τὸ ὅλον ἐγγραφὲν ποσὸν, ἀλλὰ πολὺ ὀλιγώτεραι. Ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι ἀπολύτως ἐλευθέρα ἡ διοίκησις μιᾶς Ἑταιρείας νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἐγγραφέντα ὅσας μετοχὰς ἐγκρίνῃ· διότι ἐπικρατεῖ ἡ ἀρχὴ, ὅτι λόγῳ πίστεως καὶ ἀξιοχρέου τῶν μετόχων, ὅταν πρόκηται περὶ καταβολῆς κατὰ δόσεις τῶν μετοχῶν, πρέπει νὰ γίνηται διάκρισις. Ἄλλως ἔχει, ὅταν ὁλόκληρος ἡ μετοχὴ πρόκηται νὰ καταβληθῇ διὰ μιᾶς. Ὅταν πρόκηται νὰ καταβληθῇ ἓν μέρος καὶ ἀκολούθως τὸ ὑπόλοιπον, ἔχει σπουδαιότητα τὸ πρόσωπον, καὶ ἔχει συμφέρον ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐκλέγῃ τοὺς μετόχους καὶ νὰ μὴ προβαίνῃ εἰς τυφλὴν διανομήν. Λοιπὸν, ἐὰν ἤθελεν ἐκδοθῇ ποσόν τι κεφαλαίου καὶ ληφθῇ ἐν Ἑλλάδι μέρος, τὸ μέρος αὐτὸ βεβαίως θὰ θελήσουν νὰ τὸ λάβουν ἀμείωτον οἱ ἐγγραφέντες, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὸ ζητήσῃ, νὰ ἐξασφαλίσῃ τούτους διὰ συνεννοήσεως μετὰ τῆς ἐν Ἀγγλίᾳ Ἑταιρείας, ἣν εὐκόλως αὕτη θὰ δεχθῇ καὶ δύναται νὰ δεχθῇ...

§178Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δύναται ν’ αὐξήσῃ ἄνω τοῦ 1,000,000 λιρῶν;

§179Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δύναται, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ κεφάλαιον λαμβάνει τακτικὸν μέρισμα 6%, εἰς πολλὰς δὲ περιστάσεις ἐξασφαλίζει καὶ πρόσθετον μέρισμα 6%, ἤτοι ἐν ὅλῳ 12%, δὲν εἶναι ἄνευ ἐπιρροῆς τὸ νὰ αὐξάνῃ τὸ κεφάλαιον ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις θὰ συγκατατεθῇ, μόνον ὅταν τοῦτο ἦναι ἀναγκαῖον, ὡς τοῦτο ἀναφέρεται ἐν τῇ συμβάσει. Δὲν ἀποκρύπτω, ὅτι ὅτε, ἐχορηγήσαμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα νὰ μετέρχηται καὶ πᾶσαν ἄλλην βιομηχανίαν ἐκ τῆς σταφίδος, ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶχον ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν περίπτωσιν, ὅτι ἦτο δυνατὸν μίαν ἡμέραν τοσοῦτον ἐπικερδὴς νὰ καταστῇ ἡ βιομηχανία ἐκ τῆς σταφίδος, ὥστε νὰ χρειασθῶσι καὶ κεφάλαια ἄλλα, ἵνα καταβληθῶσιν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας. Ἀληθῶς οὐδὲν ἐμποδίζει αὐτὴν νὰ ἱδρύσῃ ἐν Ἑλλάδι μεγάλα καταστήματα οἰνοποιΐας πρὸς ἐξαγωγὴν, ἢ μιστελοποιήσεως ἢ κονιακοποιΐας, ἥτις δύναται νὰ ἀποβῇ μία τῶν σπουδαιοτάτων ἐπιχειρήσεων ἐκ τῆς σταφίδος. Τὰς βιομηχανίας αὐτὰς, ἀντὶ νὰ θέλωμεν νὰ περιορίζωμεν, συμφέρον ἔχομεν νὰ ἐνισχύωμεν, διότι αὐξάνει ἡ κατανάλωσις τῆς σταφίδος, ἡ αὔξησις δὲ τῆς καταναλώσεως διαλύει τὴν κρίσιν. Σήμερον ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι εἶναι τοσοῦτον ἐπικερδεῖς ἐπιχειρήσεις τινὲς ἐκ σταφίδος, ὥστε συμφέρει καὶ πρὸς 100–120 δραχμὰς τὴν χιλιάδα νὰ ἀγοράζῃ αὐτὴν ἡ βιομηχανία.

§180Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Συμφωνῶ μαζύ σας.

§181Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξαχθῇ μέγα ποσόν;

§182Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ζήτημα, ὅπερ ἔθιξεν ὁ ἔντιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, ἂν δύναται καὶ πόσον ποσὸν δύναται νὰ ἐξαχθῇ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐξάγηται τὸ ποσὸν, ὅπερ συμφέρει εἰς τὴν ἐπιχείρησιν, ὅταν Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία ἀναλάβῃ τὸ ἔργον, Ἑταιρεία δηλαδὴ ἔχουσα πολλὰ καὶ εὐθηνὰ κεφάλαια. Ἄγγλοι ἰδίως ἐπέτυχον τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ δι’ οἶνον καὶ κονιάκ. Σήμερον ὅλον σχεδὸν τὸν οἶνον καὶ ὅλον τὸ κονιὰκ, τὸ ὁποῖον ἐξοδεύει ἡ Ἀγγλία, κατασκευάζουσιν ἐν Γαλλίᾳ οἶκοι Ἀγγλικοὶ, οἶκοι ἔχοντες ἱστορίαν 100 καὶ 150 ἐτῶν, ὡς εἶναι οἱ ἐν Βορδὼ καὶ ἐν Ἀγκουλαίμῃ. Ὁ Ἄγγλος θέλει νὰ τὸν πείσητε, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἰσάγετε ὡς οἶνον ἢ κονιὰκ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, εἶναι γνήσιον καὶ καθαρὸν, δὲν πιστεύει δὲ εἰς τὰς ἐτικέττας, τὰς ὁποίας θέτουσιν ἐπὶ τῶν φιαλῶν, ἀλλ’ εἰς τὸν οἶκον, ὅστις παράγει καὶ ἐξάγει αὐτούς. Ἐλπίσωμεν, ὅτι, ὅταν ἱδρυθῇ ἐν Ἑλλάδι οἶκος Ἀγγλικὸς κατασκευάζων οἴνους οὐχὶ ἐκ ξηρᾶς σταφίδος ἁπλῆς, ἀλλ’ οἶνον ἐκ χλωρᾶς σταφίδος ἀναμεμιγμένον εἰς τὴν πρέπουσαν ἀναλογίαν μετὰ οἴνου ἐκ σταφυλῆς, οἶνον, τὸν ὁποῖον θὰ ἀφίνῃ ἐπὶ τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον εἰς τὰς ἀποθήκας, ἐν αἷς θὰ μεταγγίζηται, ἐλπίσωμεν, λέγω, ὅτι θὰ εὑρεθῇ, ὅτι εἶναι οἶνος τῆς ὀρέξεως καὶ τῶν συνηθειῶν τῆς Ἀγγλικῆς κοινωνίας, ἥτις καταναλίσκει οἴνους, καὶ ὅτι θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς μεγάλας ποσότητας. Ἐπίσης δύναται νὰ παραγάγῃ ἐκ τοῦ σταφιδίτου καὶ τῶν ἄλλων ἑλληνικῶν οἴνων ἐξαίρετον κονιὰκ, ὅπερ νὰ εὕρωσι τῆς ἀρεσκείας των Ἄγγλοι. Ὁ Ἄγγλος θέλει νὰ πεισθῇ περὶ τῆς γνησιότητος αὐτῶν, πείθεται δὲ περισσότερον ἐκ τοῦ ἐξάγοντος οἴκου, ἂν ἦναι καλὸς Ἀγγλικός. Διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὡς ἐτελειοποιήθησαν αἱ τέχναι τῆς κατασκευῆς, ὅτι δύναται νὰ πίῃ τις σήμερον οἶνον ἢ κονιὰκ, καὶ νὰ ἦναι πολλάκις γνώστης τῶν καλῶν οἴνων καὶ κονιὰκ, καὶ νὰ μὴ διακρίνῃ, ἂν εἶναι ἐντελῶς καθαρὸς καὶ φυσικὸς οἶνος ἢ τεχνητὸς, ἢ καθαρὸν καὶ φυσικὸν κονιὰκ ἢ τεχνητόν.

§183Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Ἕως ὅτου πεισθῇ ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς, θὰ ἔχῃ παρέλθει ἡ εἰκοσαετία.

§184Γ. ΑΒΕΡΩΦ. Ἀφήσατε τὰς εὐφυολογίας.

§185Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει, διὰ νὰ γείνῃ ἀληθῶς οἶνος, νὰ μείνῃ, μεταγγιζόμενος τακτικῶς, εἰς τὰς οἰναποθήκας. Πρὶν τούτου ἔχετε μᾶλλον μοῦστον διὰ τὴν γεῦσιν, ὑποκείμενον εἰς ἀλλοιώσεις ἐκ τῶν ἀλλαγῶν τῆς θερμοκρασίας, ἢ ἐκ τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ τόπου εἰς τόπον. Μόνον δὲ οἶνον ἀποστάζοντες δύνασθε νὰ ἔχητε ἀληθὲς κονιὰκ, ἐνῷ ἀποστάζοντες μοῦστον ἢ οἶνον τριῶν ἢ τεσσάρων μηνῶν, ἔχετε οἰνόπνευμα μόνον κακῆς γεύσεως καὶ ὀσμῆς, ἃς διὰ διαφόρων ἀναμίξεων μάτην ζητοῦμεν νὰ καλύψωμεν ἐν Ἑλλάδι· συνήθως εἶναι σπίρτο τοῦ καμινέττου, διὰ σακχάρεως χρωματισμένον. Τοιοῦτοι οἶνοι καὶ κονιὰκ δὲν δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς Ἀγγλίαν καὶ ἀλλαχοῦ. Ἐὰν ὅμως ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν οἶκος Ἀγγλικὸς καὶ φέρῃ ἐκ Γαλλίας οἰνοποιοὺς καὶ κονιακοποιοὺς, δὲν θεωρῶ ἀδύνατον νὰ εἰσαχθῶσιν οἱ οἶνοι καὶ τὰ κονιὰκ, οὕτω κατασκευαζόμενοι καὶ συντηρούμενοι, εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Τοῦτο ἡμεῖς ἐπὶ πολλὰ ἔτη δὲν θὰ κατορθώσωμεν. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ παράδοσις καὶ αὐτῶν τῶν βιομηχανιῶν τῆς σταφίδος εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Μονοπωλίου ἐπιβάλλεται, διότι, ἂν θελήσῃ νὰ ἐνασχοληθῇ εἰς αὐτὰς, θὰ καταστῶσιν αὗται πηγὴ κερδῶν οὐχὶ δι’ αὐτὴν μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν τόπον καὶ τοὺς παραγωγούς. Τὸ ζήτημα τῆς ἐθνικότητος τῆς Ἑταιρείας φρονῶ ὅτι οὐδέποτε ἔπρεπε ν’ ἀνακινηθῇ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔρχηται Ἑταιρεία μὲ κεφάλαια ἀγγλικὰ, μὲ τὴν ἀντιπροσωπείαν τῶν σπουδαιοτέρων καταναλωτῶν τῆς σταφίδος, — διότι ἄνευ τῆς Ἀγγλίας σταφὶς δὲν ὑπάρχει, — μὲ τὰ μέσα τὰ ἐμπορικὰ τῆς διαδόσεως καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος, τὰ ὁποῖα κατέχουν οἱ Ἄγγλοι, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσῃ τὸ μονοπώλιον αὐτῆς, καὶ νὰ θέλητε νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτὴν, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἔχῃ ἀγγλικὴν ὑπηκοότητα; Τοῦτο δὲν εἶναι μόνον ἀπρεπὲς καὶ ἄτοπον, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀσύμφορον. Ἐγὼ, καὶ Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία ἂν τυχὸν ἤθελε παρουσιασθῆ, προτείνουσα νὰ ἀναλάβῃ τὸ μονοπώλιον, θὰ ἔλεγον εἰλικρινῶς πρὸς αὐτὴν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος διὰ τοιοῦτον ἔργον, διότι αὐτὸ εἶναι ἔργον μᾶλλον τῶν ξένων, τῶν ζώντων ἐν τῷ τόπῳ, ἔνθα καταναλίσκεται ἡ σταφὶς, ἔνθα θὰ λειτουργήσῃ τὸ μονοπώλιον καὶ ἐργάζεται τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος καὶ ἔνθα θὰ διεξάγηται ἡ διάδοσις αὐτῆς καὶ ἡ ἐργασία τῆς καταναλώσεως. Τὴν ἀγγλικὴν ὑπηκοότητα λοιπὸν θεωρῶ καὶ λογικὴν ἀνάγκην καὶ πλεονέκτημα. Ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, μεμφόμενος τὴν διάταξιν τῆς τοποθετήσεως τῆς ἕδρας τῆς Ἑταιρείας ἐν Λονδίνῳ, ἐπεκαλέσθη ὡς παράδειγμα τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου Ἀθηνῶν, ἧς ἡ ἕδρα εἶναι ἐν Βελγίῳ, ἀπέδωκε δὲ εἰς τοῦτο τὴν δυσχέρειαν, ἡ ὁποία παρουσιάζεται κατὰ τὴν διοίκησιν, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἑταιρείας ἀπέναντι τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἡ αἰτία τούτου δὲν εἶναι ἡ ἐν Βρυξέλλαις ἕδρα. Θὰ ἐπικαλεσθῶ δὲ πρὸς τοῦτο τὴν γνώμην τοῦ συναδέλφου του ἐντίμου Βουλευτοῦ Κερκύρας, ἐκφρασθεῖσαν κατὰ τρόπον, ὅστις πλαγίως καὶ ὑπονοουμένως ἐξηγεῖ λίαν σαφῶς, ποία ἦτο ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ. Ἀναλαβὼν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἄλλοτε ὁ κύριος Θεοτόκης καὶ μαθὼν τὰ συμβαίνοντα μεταξὺ Ἑταιρείας καὶ Διοικήσεως, διέταξε νὰ ἀναληφθῶσιν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ὅλα τὰ εἰσιτήρια, ἅτινα αὕτη εἶχε διανείμει δωρεὰν εἰς διαφόρους δημοσίους ὑπαλλήλους ἐν Ἀθήναις, πλέον τῶν 60...

§186Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πολὺ περισσότερα.

§187Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἑταιρεία, ἥτις κατορθώνει νὰ παρέχῃ εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα καὶ εἰς ὅλα τὰ γραφεῖα τῆς Κεντρικῆς Διοικήσεως δωρεὰν εἰσιτήρια, διὰ τῶν ὁποίων οἱ ὑπάλληλοι μετὰ τῶν οἰκογενειῶν των μεταβαίνουσιν ὅπου ἂν θέλωσι διὰ τοῦ ἱπποσιδηροδρόμου ἀνεξόδως καὶ διασκεδάζουσιν, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ κατορθώνῃ νὰ ἀναβάλλῃ ἐπ’ ἄπειρον τὴν ὑποβολὴν τῶν λογαριασμῶν τὴν καταβολὴν τῶν φόρων πρὸς τὸ Δημόσιον;

§188Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εὖγε!

§189Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοιαῦτα μὲ τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν δὲν θὰ συμβῶσι, καὶ δὲν θὰ ἴδωμεν νὰ δίδῃ ἕν μπιλιέττο ὁ πολιτευόμενος πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὴν σταφίδα τοῦ τάδε πρὸς 150 ἢ 180 φράγκα π. χ., ἀντὶ τῆς ἀληθοῦς τιμῆς.

§190Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Ἡ Ἑταιρεία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμνῃ δωρεὰς ὅπου θέλει. Ἐὰν δ’ ὑπάρχωσιν ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι δι’ ἕν εἰσιτήριον παραβαίνουσι τὰ καθήκοντά των, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸ ἀπαγορεύσῃ.

§191Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως, ἐφρόντισεν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐπιτύχῃ, ὅπως διατελῇ ἐν γνώσει τῆς διοικήσεως τὸ Κράτος, καὶ ἐπέβαλε νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ Διοικήσει τῆς Ἑταιρείας ἀντιπρόσωπος αὐτοῦ. Ταύτην τὴν στιγμὴν δὲν εἶμαι βέβαιος, ἂν καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Διοίκησιν ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καίτοι ὡς πρὸς τὴν Τράπεζαν βεβαίως εἶναι τοῦτο εὐκολώτερον, διότι εἶναι μέτοχος εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Πιθανὸν τοῦτο νὰ ἦναι δυνατὸν κατὰ τοὺς ἀγγλικοὺς νόμους, οὓς ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι δὲν γινώσκομεν καὶ οἵτινες δὲν ὁμοιάζουν πάντοτε πρὸς τὰς ὁμοίας νομοθεσίας τῆς Ἠπειρωτικῆς Εὐρώπης, καὶ δέον ν’ ἀνατεθῇ διὰ τοῦτο ἡ ἐξέτασις εἰς δικηγόρον ἐν Ἀγγλίᾳ...

§192Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἐκ τοῦ καταστατικοῦ ἔχει δικαίωμα ἡ Ἑταιρεία νὰ διορίζῃ.

§193Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ Ἀγγλικὸς νόμος ἀφίνει εἰς τὸ καταστατικὸν τῆς Ἑταιρείας τὸν διορισμὸν τῶν πρώτων διευθυντῶν, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ νὰ ἦναι οὗτοι πραγματικοὶ καὶ οὐχὶ ὀνομαστικοὶ, νὰ κατέχουν δὲ ὡρισμένον ἀριθμὸν μετοχῶν.

§194Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μέτοχος τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον.

§195Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἀντιπρόσωπος τῶν παραγωγῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι συμμέτοχοι, διότι μετέχουσιν εἰς τὰ κέρδη.

§196Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ταύτην ἔχει δικαίωμα νὰ διορίσῃ τὸ Δημόσιον.

§197Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ παραγωγοὶ συνεισφέρουσι καὶ κεφάλαιον, ὁσάκις ἐλλείπωσι χρήματα, ὡς ἐπὶ ὑπερπαραγωγῆς, ὅτε ἡ Ἑταιρεία δὲν καταβάλλει πλέον τῶν φράγκων χρυσῶν 41,000,000. Ἐνίοτε δὲ συμβαίνει οἱ παραγωγοὶ νὰ προκαταβάλλωσι, διότι κατ’ ἄρθρον τι, διαρκούσης τῆς ἐσοδείας, ἂν παρουσιασθῇ ὑπερπαραγωγὴ, θὰ ληφθῇ τὸ μέτρον νὰ γίνηται κράτησις 10 φράγκων κατὰ χιλιάδα, τὰ ὁποῖα καταβάλλουσιν οἱ παραγωγοί. Ἐπίσης ἐλέχθη χθὲς ὑπὸ τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Λευκάδος, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ Συμβουλίῳ τῆς Ἑταιρείας δυνατὸν νὰ ἐμβάλλωσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς εὐθύνην, καὶ ἐπεκαλέσθη ὁ συνάδελφος τὸν Ἀγγλικὸν νόμον τοῦ 1900. Παρετήρησε δὲ, ὅτι εἶναι ὑπεύθυνοι οἱ σύμβουλοι μέχρι τοῦ ποσοῦ τῆς μετοχῆς αὐτῶν. Ὁσάκις ὑπάρχῃ ἰδιαιτέρα ῥήτρα ἐν τῷ καταστατικῷ, ὅτι εὐθύνονται οὗτοι ἀπεριορίστως, αὐτὸ ἀποτελεῖ σοβαρωτέραν δυσχέρειαν...

§198Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Θὰ εὐθύνηται ἡ Κυβέρνησις διὰ πᾶσαν πρᾶξιν αὐτῶν;

§199Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ δὲν γνωρίζω, ἂν καθιεροῖ ὁ Ἀγγλικὸς νόμος. Ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν εὐθύνεται ὁ Διευθυντὴς δι’ ἐπιζημίους πράξεις, εἰς ἃς δὲν μετέσχε.

§200Ν. ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ περὶ τούτου πληροφορίας.

§201Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔρχομαι εἰς ἕτερον ζήτημα, ὅπερ συνεζητήθη καὶ χθὲς, τὸ τῆς διαιτησίας, ἂν δηλ. τὸ σύστημα τῆς διὰ διαιτησίας λύσεως τῶν διαφορῶν δύναται νὰ ἰσχύσῃ. Νομίζω ὅτι ἐν τῷ νόμῳ, ὅστις θὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, πρέπει νὰ περιληφθῇ διάταξις καὶ περὶ αὐτῆς, διότι δὲν ἀρκεῖ ἡ ἐν τῇ συμβάσει ἀναγεγραμμένη. Ἂν ἐγγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ, δὲν θὰ ὑπάρχῃ ὡς πρὸς τὴν ἰσχὺν σπουδαία ἀντίρρησις· διότι ποῦ θὰ στηρίξωσιν αὐτήν; εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅτι οὐδεὶς ἀφαιρεῖται τοῦ φυσικοῦ αὐτοῦ δικαστοῦ. Ἀλλ’ ὁ νόμος ὁρίζει καὶ ἐνταῦθα τὸν φυσικὸν δικαστήν.

§202ΝΙΚ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡ διαιτησία στηρίζεται εἰς τὴν ὑπὸ ἑκατέρου τῶν διαφερομένων ἐκλογὴν τοῦ δικαστοῦ. Ἐνταῦθα ὅμως τὸν δικαστὴν διορίζει ἡ Ἑταιρεία. Δὲν πρόκειται ἄρα περὶ διαιτησίας, ἀλλὰ περὶ ἐκτάκτου Δικαστηρίου, ὅπερ ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα. Ταῦτα ἀνέπτυξα προχθὲς ἐκτενέστερον, ἀγορεύοντος τοῦ κ. Γεράκη.

§203Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ὁ νόμος ὁρίσῃ, ὅτι ὁ διορισμὸς γίνεται καθ’ ὡρισμένον τρόπον, δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὰς κοινὰς διατάξεις.

§204Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀντιβαίνει, διότι πρέπει νὰ διορίζῃ καὶ ὁ παραγωγός. Ἡ διαιτησία βάσιν ἔχει τὸν ὑπὸ τῶν ἰδίων διαδίκων διορισμὸν τοῦ δικαστοῦ. Ὁ διαιτητὴς δὲν ὁρίζεται ἐκ τῶν προτέρων· κατὰ τὸν νόμον, ὑποκαθίσταται ὁ διαιτητὴς εἰς τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενον δικαστήν. Ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ ὁριζόμενος ὑπὸ τοῦ νόμου διαιτητής, αὐτὸς εἶναι ὁ φυσικὸς δικαστής. Πῶς θὰ παρακάμψωμεν τὴν δυσχέρειαν, ὅταν οὐδεὶς στέργῃ;

§205Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ὑπάρξῃ διένεξις εἰς ποίαν τάξιν ὑπάγεται ἡ σταφὶς τοῦ πωλητοῦ, θὰ τῷ εἴπωσιν: «ἰδοὺ ὁ διαιτητὴς, ὅστις θὰ κρίνῃ».

§206Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ αὐτὸς θὰ εἴπῃ: «ἐγὼ δὲν τὸν δέχομαι· θὰ προσφύγω εἰς τὸν φυσικὸν δικαστήν». Οὕτως αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως, αἱ ἀναγόμεναι εἰς τὴν διαιτησίαν, θὰ καταστῶσιν ἄχρηστοι.

§207Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ ὅροι τῆς πωλήσεως πρὸς τὸ Μονοπώλιον περιλαμβάνουν καὶ τὸν ὅρον τῆς λύσεως τῶν ἀμφισβητήσεων διὰ διαιτητοῦ, ὁριζομένου κατὰ τὴν σύμβασιν, ὁ δὲ παραγωγὸς πωλῶν ὁμολογεῖ, ὅτι ἀποδέχεται τὸν τρόπον αὐτόν. Ἄλλως ὁ διορισμὸς γίνεται, ἂν τὰ μέλη δὲν συμφωνήσωσι περὶ ἄλλου διαιτητοῦ.

§208ΝΙΚ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὥστε πρόκειται νὰ τὸν ἐξαναγκάσωμεν πρὸς διαιτησίαν, ἧς τὸν διαιτητὴν δὲν διορίζει οὗτος!

§209Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοῦτο καθ’ ἡμέραν συμβαίνει, καὶ εἶναι νόμιμον. Καὶ προχθὲς παρετήρησα καὶ σήμερον παρατηρῶ παράλειψιν, ἥτις διέφυγε τὴν προσοχὴν ὅλων, ἐν τῷ ἄρθρῳ 14, τὸ ὁποῖον ἐν ἄλλοις λέγει: «Ἐν περιπτώσει προσφυγῆς ἐκ μέρους τοῦ πωλητοῦ εἰς τὴν διαιτητικὴν ἐπιτροπὴν παρακρατεῖ ἡ Ἑταιρεία 15% ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τῶν ἐκτιμητῶν αὐτῆς ὁρισθέντος τιμήματος τῆς παραλαμβανομένης ὑπ’ αὐτῆς σταφίδος μέχρις ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως». Νομίζω, ὅτι ἀδικεῖται ἡ Ἑταιρεία, ἥτις δύναται νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν διαιτησίαν. Διότι ὑποθέσατε, ὅτι ὁ ἐκτιμητὴς τῆς Ἑταιρείας ὥρισε τιμὴν ἀνωτέραν· ἡ Ἑταιρεία θὰ προσφύγῃ εἰς τὴν διαιτητικὴν ἐπιτροπήν. Δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει συμφέρον νὰ παρακρατῇ 15%, διότι ποῦ θὰ ἀναζητῇ ἡ Ἑταιρεία τὸν πωλητὴν, ἵνα τῷ ἀποδώσῃ τὰς 15 δραχμὰς, ἃς ἐκεῖνος ἔδωκε;...

§210Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Διατὶ 15%;

§211Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ νὰ ἀναγκάζωνται ἐντὸς 7 ἡμερῶν νὰ λύωσι τὰς διαφοράς.

§212Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Σεῖς εὑρίσκετε, ὅτι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ πρέπει νὰ κρατῇ τὸ 15%· ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πάντοτε θὰ τὸ κρατῇ ἡ Ἑταιρεία ἀπὸ τοὺς παραγωγούς· ἀναβαίνει δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 6 ἑκατομμύρια. Διατὶ νὰ γείνῃ αὐτό;

§213Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ αὐτὸ, διότι οὐδὲν συμφέρον ἔχει ἡ Ἑταιρεία νὰ κρατῇ ἐπὶ 7 ἡμέρας 15% ἑνὸς πτωχοῦ παραγωγοῦ.

§214Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν τὸ κάμῃ;

§215Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν τὸ κάμῃ, βεβαίως.

§216Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐνῷ δίδομεν εἰς τὸν παραγωγὸν μίαν τιμὴν τέλος πάντων, τὴν ὁποίαν θεωροῦμεν ἱκανοποιητικὴν, διὰ τῆς ἄλλης χειρὸς τὸν φορολογοῦμεν μὲ 15%, τὰ ὁποῖα θὰ στερηθῇ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν θὰ ἦναι 7 ἡμέραι. Ποῦ θὰ τὸ εὕρητε, ἂν θὰ ἦναι 7 ἡμέραι; Δὲν ἠξεύρω πόσος χρόνος θὰ παρέλθῃ διὰ νὰ καθαρισθῇ ἡ ἀπαίτησίς του. Πάντοτε ὁρίζονται προθεσμίαι, ἀλλ’ ὡς γνωρίζετε, αἱ προθεσμίαι οὐδέποτε τηροῦνται· θὰ παρέλθουν οὐχὶ ἑπτὰ ἡμέραι, ἀλλὰ μῆνες, καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο θὰ κρατῇ ἡ Ἑταιρεία ἑκατομμύρια ὁλόκληρα εἰς χεῖράς της, ἐπὶ προφανεῖ ζημίᾳ τῶν παραγωγῶν.

§217ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Ὁρίζεται προθεσμία.

§218Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁρίζεται προθεσμία, ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι αἱ προθεσμίαι δὲν εἶναι ἀνατρεπτικαί. Ὁρίζεται προθεσμία ἑπτὰ ἡμερῶν· ἡ ἐπιτροπὴ τὴν κάμνει δύο, τριῶν, τεσσάρων μηνῶν. Ὁ δυστυχὴς παραγωγὸς, ὁ ὁποῖος θὰ λάβῃ 15 δραχμὰς ὀλιγώτερον, ἐννοεῖται, ὅτι θὰ καταστενοχωρηθῇ καὶ θ’ ἀναγκασθῇ νὰ παραιτηθῇ τῶν δικαιωμάτων του· θὰ ἴδητε δὲ ὅλους τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο μόνον τάξεις, εἰς τοὺς δυναμένους νὰ ἀνθέξωσιν, οἱ ὁποῖοι θὰ κρατήσωσι τὴν πρώτην τάξιν, καὶ εἰς τοὺς μὴ δυναμένους, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπαχθῶσιν ὅλοι εἰς τὴν κατωτάτην τάξιν. Λοιπὸν ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ ἐντελῶς.

§219Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ν’ ἀφαιρεθῇ.

§220Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νὰ γείνῃ 2%.

§221Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. 2%, μάλιστα. Ἀλλὰ τὸ 15% εἶναι προφανῶς ἐκβιαστικὸν ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας, καὶ θ’ ἀναγκάσωμεν τοὺς παραγωγγοὺς νὰ παραιτῶνται τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας, κατατασσομένης τῆς σταφίδος των εἰς τὴν κατωτάτην τάξιν.

§222Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀπὸ 60–30 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα.

§223Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, ὅταν πρόκηται περὶ περιπτώσεως, καθ’ ἣν ὁ διαιτητὴς ἀπεφάνθη κατὰ τῆς Ἑταιρείας, καὶ προσφύγῃ αὕτη εἰς τὴν κεντρικὴν ἐν Ἀθήναις ἐπιτροπὴν, δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῆτε εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα καὶ τότε νὰ παρακρατῇ 15%. Διότι ὁ ἐκτιμητής της π.χ. ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ σταφὶς τοῦ δεῖνα εἶναι τῆς τιμῆς τῶν 130 φράγκων, ὁ δὲ διαιτητὴς ἀποφαίνεται, ὅτι εἶναι τῶν 150 φράγκων· θέλετε νὰ ὑποχρεώσητε τὴν Ἑταιρείαν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ πληρώσῃ εἰς τὸν πωλητὴν 150 φράγκα ἄνευ παρακρατήσεως; Ἀλλὰ θ’ ἀπέλθῃ οὗτος, Κύριος οἶδε ποῦ, ἀφοῦ λάβῃ τὸ τίμημα, ἐνῷ ἡ κεντρικὴ ἐπιτροπὴ δικάσασα ὥρισε κατωτέραν τιμήν. Ποῦ θὰ εὕρῃ τὸν πωλητὴν, διὰ νὰ λάβῃ τὰ περιπλέον δοθέντα; Εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἡ Ἑταιρεία κατ’ αὐτὸν τὸν ἄνισον τρόπον; Εἶναι εὔκολοι αἱ κρίσεις καὶ ἐπικρίσεις, αἱ συμπάθειαι ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν, ἡ ἀδιαφορία διὰ τὴν ξένην Ἑταιρείαν. Φθάνομεν οὕτως εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πολλὰ περιπλέον ἑκατομμύρια δραχμῶν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία εἰς τὰ ταμεῖα αὐτῆς. Τότε καλλίτερον εἶναι νὰ εἴπωμεν αὐτῇ, ὅτι δὲν τὴν ἐμπιστευόμεθα, ὅτι θεωροῦμεν αὐτὴν κερδοσκόπον τοῦ αἰσχίστου εἴδους, καὶ νὰ τῇ ὑποδείξωμεν, ὅτι πρέπει νὰ φύγῃ, παρὰ νὰ νομοθετῶμεν μὲ τοιαύτας ὑποθέσεις περὶ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἦλθον μὲ τὰ κεφάλαιά των, ἵνα ἐργασθῶσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως...

§224Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Δεληγεώργη, μὲ συγχωρεῖτε;

§225Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§226Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἐμὲ μόνον δὲν ἐσυγχωρήσατε!

§227Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ ὑμεῖς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς παρακρατήσεως 15% παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς διαιτητικῆς, μέχρις ὅτου ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς διαφωνίας μεταξὺ τοῦ πωλητοῦ καὶ τῆς Ἑταιρείας, εἴπετε, ὅτι θὰ λυθῇ ἡ διαφωνία αὕτη ἐντὸς 7 ἡμερῶν. Κατ’ ἐμὲ θὰ λυθῇ μετὰ 6 μῆνας.

§228Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διατί;

§229Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Πωλεῖτε τὸ προϊόν σας τὸν Νοέμβριον· πότε συνέρχεται ἡ ἐπιτροπή; Τὸν Μάϊον.

§230Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι δά! Ὁ Μάϊος προηγεῖται τῆς νέας ἐσοδείας κατὰ τέσσαρας μῆνας. Ὥστε εἶναι καιρός.

§231Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἄλλη ἐπιτροπή, ἡ ὁποία συλλέγει τὰ δείγματα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐννοεῖ ὁ κύριος Χατζῖσκος.

§232Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§233Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§234Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ συζήτησις εἶναι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14, θὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν παρ’ ὑμῶν. Ὁ πωλητὴς παρουσιάζεται εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ δώσῃ τὸν σταφιδόκαρπόν του· γίνεται ἡ διαδικασία μεταξὺ τοῦ ἐκτιμητοῦ καὶ τοῦ πωλητοῦ, καὶ παραδίδει ὁ πωλητὴς τὸν σταφιδόκαρπόν του εἰς τὴν τιμὴν τὴν ἀποφασισθεῖσαν· ἐὰν ἐπέλθῃ διαφωνία, τότε λαμβάνει μέρος ὁ διαιτητής· ἀλλ’ ὁ πωλητὴς δὲν ἀποδέχεται τὴν ἀπόφασιν τοῦ διαιτητοῦ, καὶ ἀναγκάζεται ὁ ἄνθρωπος νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν διαιτητικὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία θὰ ἑδρεύῃ εἴτε ἐν Ἀθήναις εἴτε ἐν Πάτραις, ἡ διαιτητικὴ δ’ αὕτη ἐπιτροπὴ θὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν της ἐντὸς 7 ἡμερῶν — ἐδῶ σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε. — Ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀρχίσῃ ἡ διαφωνία αὕτη μεταξὺ πωλητοῦ καὶ Ἑταιρείας μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θὰ ἐκδώσῃ ἡ διαιτητικὴ ἐπιτροπὴ τὴν ἀπόφασίν της, πιθανὸν ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀγοράσῃ ὅλον τὸ ποσὸν τῆς ποιότητος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει τὸ ἄρθρον 20 τῆς συμβάσεως, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ὁ πωλητὴς ζητεῖ νὰ καταταχθῇ ἡ σταφίς του. Ὅταν ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς διαιτητικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀποδεχθῇ τὴν προσφυγὴν τοῦ πωλητοῦ, πιθανὸν ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀντιτάξῃ εἰς τὸν πωλητὴν, ὅτι συνεπλήρωσε τὸ ποσὸν τῆς ποιότητος ἐκείνης, διότι τὰ ποσὰ συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 20 εἶναι ὡρισμένα...

§235Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, κύριε Γεράκη.

§236Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Νὰ τελειώσω πρῶτον, σᾶς παρακαλῶ... Τότε, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἑταιρεία νὰ πληρώσῃ τὸν σταφιδόκαρπον εἰς τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν ἐζήτει διὰ τῆς προσφυγῆς του ὁ πωλητής;

§237Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, ἐὰν τὸ ἐγκρίνῃ ἡ κεντρικὴ ἐπιτροπὴ διὰ τῆς ἀποφάσεώς της.

§238Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Δὲν μοὶ ὑποδεικνύετε, παρακαλῶ, τὴν διάταξιν; — διότι δὲν τὴν βλέπω ἐν τῇ συμβάσει.

§239Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἰδού, κύριε Γεράκη. Τὸ ἄρθρον 7 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ ἀγοράζῃ κατ’ ἔτος εἴτε πρὸς ἐξαγωγὴν εἴτε πρὸς οἱανδήποτε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ χρῆσιν, ὁλόκληρον τὴν ἐτησίαν παραγωγὴν κατὰ τοὺς ὅρους τῆς παρούσης συμβάσεως. Ἡ ἐν Ἑλλάδι οἰνοποίησις καὶ ἡ μιστελοποίησις τῆς σταφίδος δὲν ἐπιτρέπονται οὔτε εἰς τὴν Ἑταιρείαν οὔτε εἰς τοὺς παρ’ αὐτῆς ἀγοράζοντας, εἰμὴ μόνον πρὸς ἐξαγωγήν...»

§240Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Μάλιστα. Ὁλόκληρον τὴν ἐτησίαν παραγωγήν. Ἀλλὰ, σᾶς παρακαλῶ, τὸ 20 ἄρθρον τί λέγει; (ἀναγινώσκει) «Πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον ὑπολογισμοῦ ὁρίζονται αἱ ποσότητες ἑκάστης κατηγορίας ὡς ἑξῆς:

ἤτοι ἐν ὅλῳ τριακόσια εἴκοσιν ἑκατομμύρια ἑνετικῶν λιτρῶν.»

§241Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Γεράκη, ἀναγνώσατε καὶ τὸ ἄρθρον 21, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει τὸ αὐτὸ θέμα. Τὰ ποσὰ τῶν ὀκτὼ κατηγοριῶν δὲν εἶναι ἀνυπέρβατα. Ἡ Ἑταιρεία δύναται ν’ ἀγοράσῃ ἔκ τινος κατηγορίας περισσότερον ποσὸν τοῦ ὁριζομένου διὰ τοῦ ἄρθρου 20, καὶ ἂν ὑπερέβη τὸ ποσὸν τῶν 320 ἑκατομμυρίων νὰ πληρώσῃ περισσότερα τῶν 41,000,000 φράγκων χρυσῶν.

§242Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Προκειμένου περὶ τοῦ ὑπερβάλλοντος. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς περιπτώσεως ταύτης, τὸ ἄρθρον 21 δὲν προβλέπει. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 21 (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 21. Ἐὰν κατά τι ἔτος ἐπὶ παραγωγῆς μὴ ὑπερβαινούσης τὰ 320 ἑκατομμύρια ἑνετικῶν λιτρῶν ἡ Ἑταιρεία ἤθελεν ἀγοράσει ἐπί τινων κατηγοριῶν περιπλέον τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ σημειουμένων κατὰ κατηγορίαν ποσοτήτων, καὶ συνεπείᾳ τούτου ἤθελε καταβάλει ποσὸν ἐν ὅλῳ ἀνώτερον τῶν τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων ἐννεακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων (40,950,000) φρ. χρ. καὶ ἐφ’ ὅσον ἐντεῦθεν τὸ εἰς αὐτὴν περιερχόμενον ἐκ τοῦ τακτικοῦ μερίσματος καὶ προσθέτου μερίσματος ἐκ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 27 μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Δημοσίου διανεμητέων κερδῶν ἤθελε περιορισθῆ εἰς ποσὸν κατώτερον ἐν ὅλῳ τοῦ δώδεκα ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν (12%) ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, τότε δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ λάβῃ τὴν διαφορὰν μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ὡς ἄνω 12% ἐκ τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸ Κράτος ποσοστοῦ ἐκ τῶν κερδῶν. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει καὶ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν ὁλοκλήρου τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 27 εἰς τὰ κέρδη συμμετοχῆς τοῦ Κράτους δὲν ἤθελε καλυφθῆ ὁλόκληρος ἡ ὡς ἄνω διαφορά, τὸ ἐλλεῖπον καλυφθήσεται διὰ μειώσεως τῶν τιμῶν ἀγορᾶς τῆς ἑπομένης ἐσοδείας κατὰ τὸ αὐτὸ ποσοστὸν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ πασῶν τῶν κατηγοριῶν.»

§243Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ τελευταῖον εἶναι ὁ λόγος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς αὐτὸ θὰ εἰσέλθω ἤδη, σᾶς παρακαλῶ νὰ περιμένητε τὴν ἀπάντησιν.

§244Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ.

§245Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αἱ σπουδαιότεραι περιπτώσεις τῆς συμβάσεως εἶναι ἐκεῖναι, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Ἑταιρεία εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ὑπερβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ σταφιδοκάρπου τὴν τιμὴν τῶν 40,950,000 φράγκων χρυσῶν, αἱ ὁποῖαι ὁρίζονται ἐν ἄλλῳ ἄρθρῳ. Αὐτὴ ἡ ὑπέρβασις δύναται νὰ συμβῇ κατὰ τρεῖς περιπτώσεις. Μία περίπτωσις εἶναι, ὅταν τὸ συνάλλαγμα, δηλαδὴ ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ τοῦ χρυσοῦ φράγκου, κατέλθῃ κάτω τῶν 40 λεπτῶν, διότι ἡ Ἑταιρεία εἶναι ἠναγκασμένη καὶ τότε, κατ’ ἄλλο ἄρθρον, νὰ ἀγοράζῃ τὸν σταφιδόκαρπον, πληρώνουσα αὐτὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πρὸς 1,40 τὸ φράγκον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δυνατὸν νὰ συμβῇ νὰ ὑπερβῇ ἡ Ἑταιρεία τὸ ποσὸν τῶν 40,950,000 φράγκων. Ἄλλη περίπτωσις εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν πρὶν ἀνεγνώσατε. Δὲν ὑπερέβη τὸ ποσὸν τῶν λιτρῶν 320,000,000 ἡ παραγωγὴ ἑνὸς ἔτους, ἐπειδὴ ὅμως τινὲς τῶν κατηγοριῶν ἀπέδωκαν πολὺ περισσότερον ποσὸν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε πρὸ μικροῦ, ἐνῷ ἄλλαι δὲν ἀπέδωκαν ὀλιγώτερον, θὰ ὑπάρξῃ ἀναγκαίως ὑπέρβασις τοῦ ποσοῦ τῶν 40,950,000 φράγκων. Τὸ ἄρθρον 21 τῆς συμβάσεως λέγει, πῶς ἀποζημιοῦται ἡ Ἑταιρεία, ἂν τυχὸν ἐκ τούτου ἤθελεν ἐλαττωθῇ τὸ 12% τοῦ μερίσματός της. Τρίτη εἶναι ἡ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει ὑπερπαραγωγὴ 330,000,000 π. χ. ἢ 350,000,000 λιτρῶν. Καὶ κατὰ τὰς τρεῖς ταύτας περιπτώσεις κανονίζεται, τί θὰ γείνῃ· διότι βεβαίως ἡ Ἑταιρεία δίκαιον εἶναι νὰ μὴ ἐξοδεύσῃ ἐπὶ ζημίᾳ ἀνώτερον ποσὸν ἐκείνου, ὅπερ ἔχει ὁρίσει ἡ σύμβασις κατὰ ποσὰ καὶ κατὰ ποιότητας. Ἄρχομαι ἀπὸ τὴν περίπτωσιν τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς τοῦ φράγκου, ἥτις ἀποτελεῖ κατὰ τὴν γνώμην μου ἕν τῶν σπουδαιοτέρων προσκομμάτων καὶ ἕνα τῶν μεγαλειτέρων κινδύνων τῆς ἐπιχειρήσεως, χωρὶς νὰ δύναται οὐδὲν κατ’ αὐτοῦ εἴτε ἡ Ἑταιρεία εἴτε οἱ παραγωγοί. Ἡ κατάστασις τοῦ τόπου ὑπὸ ἔποψιν νομισματικὴν εἶναι τοιαύτη, ὥστε οἱαδήποτε ἐπιχείρησις ἐκ τῶν σχετιζομένων μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ νὰ στερῆται βάσεως νομισματικῆς καὶ ἑπομένως οἰκονομικῆς, καὶ διὰ τοῦτο νὰ κινδυνεύῃ, μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας τῶν διευθυνόντων αὐτήν. Τοῦτο συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἡ Ἑταιρεία εἶναι ἠναγκασμένη, ἐρχομένη νὰ ἀγοράσῃ τὸν σταφιδόκαρπον ἐν Ἑλλάδι διὰ νὰ τὸν μεταπωλήσῃ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, νὰ ὁρίσῃ τιμὴν εἰς χρυσόν. Εἰς ποῖον ἄλλο νόμισμα νὰ τὴν ὁρίσῃ, ἀφοῦ σήμερον παντοῦ ὁ χρυσὸς εἶναι τὸ νόμισμα; Ἂν ὥριζε τὴν τιμὴν εἰς γραμμάτια τραπεζικὰ ἑλληνικὰ, μὲ τὴν τιμὴν αὐτῶν τὴν ἀντιστοιχοῦσαν σήμερον εἰς τὸ φράγκον, θὰ εἴχομεν ἄτοπα καὶ ζημίας μεγάλας ἀναποφεύκτους. Δεδομένου, ὅτι τὸ χρυσοῦν φράγκον τιμᾶται σήμερον 160 λεπτὰ χάρτινα, διὰ τὴν τιμὴν τῆς κατηγορίας τῶν 200 φράγκων χρυσῶν θὰ ἔδιδεν ἡ Ἑταιρεία 320 δραχμὰς χαρτίνας. Ἐὰν ὅμως ἠθέλομεν ὁρίσει τὴν τιμὴν ταύτην τῶν 320 δραχμῶν χαρτίνων ὡς σταθερὰν τιμὴν, τί θὰ συνέβαινε; Μετὰ πέντε ἢ δέκα ἔτη, εἴτε διότι κατὰ μικρὸν ὑψώθη ἡ τιμὴ τοῦ τραπεζογραμματίου, εἴτε διότι ἤρθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀμφότερα λίαν πιθανὰ, τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἀνέρχεται εἰς 140 ἢ 120 ἢ 102 λεπτά. Ἡ τιμὴ τῶν 200 φράγκων χρυσῶν τῆς σήμερον θὰ ἦναι τότε 228 φράγκα ἢ 266 ἢ 316, καὶ μὲ τὰς τιμὰς αὐτὰς, αἵτινες δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς τιμὰς τῆς σταφίδος τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἃς ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὡς βάσιν καὶ μέτρον τῶν ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς παραγωγῆς τιμῶν, ἡ Ἑταιρεία ἤθελεν ὑποπέσει τάχιστα εἰς ζημίας, εἰς ἃς ἀδύνατον αὐτῇ νὰ ἐπιζήσῃ. Τὸ οἰκοδόμημα τοῦ μονοπωλίου ἤθελε καταπέσει, καὶ τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος καὶ πάλιν ἤθελεν ἐπανέλθει ὑπὸ χείρονας ὅρους. Ἡ περίπτωσις αὕτη ἦτο ἐκ τῶν ἐπιζημιωτάτων, καὶ ἔπρεπεν ἡ σύμβασις νὰ τὴν κανονίσῃ...

§246Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξεταστέα μᾶλλον ἡ περίπτωσις τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ.

§247Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ αὐτὸ δύναται νὰ συμβῇ, ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν συμφωνῶ μὲ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος εἰς τὸ μέλλον ἔτι περισσότερον. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι εἰς τὸ μέλλον εἶναι προωρισμένον ν’ ἀνατιμᾶται τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, δηλαδὴ νὰ ἐκπίπτῃ ὁ χρυσός· καὶ ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐπεβλήθη ἡμῖν ὁ διεθνὴς ἔλεγχος, ὑπεχρεώθημεν νὰ καταβάλλωμεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1900 καὶ καταβάλλομεν κατ’ ἔτος τοὐλάχιστον 2,000,000 δραχμὰς πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἡ ἀπόσβεσις αὕτη ἡ τελεία τοῦ χρέους αὐτοῦ, ἢ ἡ μέχρις ἐλαττώσεως εἰς 40 ἑκατομμύρια δραχμῶν, θὰ ἐξακολουθήσῃ, καὶ ἀναποφεύκτως θὰ φέρῃ εὐάρεστα ἀποτελέσματα ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Ἂν μέχρι τοῦδε τ’ ἀποτελέσματα τῆς βελτιώσεως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος δὲν ἐφάνησαν, τοῦτο ἀποδοτέον οὐχὶ εἰς τὸ ἀλυσιτελὲς τοῦ μέτρου, ἀλλ’ εἰς τὸ ὅτι ὑπάρχει ἀκόμη τόσον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων ἐν κυκλοφορίᾳ, καὶ τοσαῦτα ποσὰ μένουσιν ἀκόμη ἀργὰ ἐν ταῖς Τραπέζαις, ὥστε αἱ μικραὶ ἐλαττώσεις, αἵτινες ἐπὶ 2 ἔτη ἐγένοντο, δὲν εἶναι ἀρκεταὶ νὰ ἐλαττώσωσι τὸ πλεονάζον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, τόσον, ὥστε ν’ ἀρχίσῃ ἡ ἀγορὰ νὰ πιστεύσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν, καὶ νὰ αἰσθανθῇ τὴν ἐμπιστοσύνην, ἣν γεννῶσιν ἀφ’ ἑνὸς ἡ ὑπὸ τοῦ Ἐλέγχου γενομένη ἀπαγόρευσις τῆς ἐκδόσεως νέων τραπεζικῶν γραμματίων ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ δεύτερον ὁ περιορισμὸς τῶν ἤδη ἐκδεδομένων, καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀνατίμησις αὐτῶν, δηλαδὴ ἡ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος.

§248Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξαντλοῦνται ὅλα τὰ περισσεύματα.

§249Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. Ἐὰν συμβαίνῃ, συμβαίνει περιοδικῶς καὶ κατὰ διαστήματα. Τοῦτο εἶναι ἄλλο. Τὸ σήμερον συμβαῖνον προέρχεται, διότι τὴν ἐλάττωσιν τῶν 2,000,000 δὲν ᾐσθάνθη εἰσέτι ἡ ἀγορὰ, διότι ἡ ἐλάττωσις εἶναι ἀκόμη μικρὰ, ἐνῷ κυκλοφορεῖ πολὺ ποσὸν τραπεζογραμματίων, καὶ ὁ περιορισμὸς τῆς πληθώρας δὲν κατέστη ἐπαισθητός. Ἀναμφιβόλως λόγῳ ἀναγκῶν τῆς ἀγορᾶς κατὰ περιόδους ὑπάρχουσι περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἡ Τράπεζα ἀνάγκη νὰ ἔχῃ μεγαλείτερα ποσὰ τραπεζικῶν γραμματίων νὰ διαθέσῃ· ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι δὲν πρέπει νὰ κρίνωμεν ἐκ τῆς διαθέσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς ἀγορᾶς, διότι καὶ 500 ἑκατομμύρια ἂν δώσητε εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ διαθέσῃ, καὶ θελήσῃ, δύναται ἀμέσως νὰ διαθέσῃ δι’ ἐνυποθήκων καὶ ἄλλων δανείων· ἀλλὰ τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ζητῇ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος ἀπὸ τὴν Τράπεζαν διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ καὶ τὰς ἐπιχειρήσεις, ὑπὸ σύστημα ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν εἶναι τὸ μέτρον τῶν ἀναγκῶν τῆς ἀγορᾶς, ὅπως κατ’ αὐτὸ κανονίζῃ τὸ ποσὸν τῆς ἐκδόσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἡ Τράπεζα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καθ’ ὃν πράττει ὑπὸ σύστημα ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει. Εἶναι ἐσφαλμένη τοῦτο ἀντίληψις τῶν ἀναγκῶν δῆθεν τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν. Δὲν ὑπάρχει Ἕλλην, ὅστις νὰ μὴ ζητήσῃ νὰ δανεισθῇ ἑκατοντάδας χιλιάδας δραχμῶν, ἂν εὑρίσκῃ. Τοῦτο ἐν μέρει συμβαίνει ἐπὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἡ πληθώρα τοῦ τραπεζικοῦ νομίσματος καὶ ἡ ὑποτίμησις αὐτοῦ καθιστᾷ εὔκολον τὴν εὕρεσιν χρημάτων, ἥτις ἀπαιτεῖται καὶ διὰ νὰ πληρώνωνται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν αἱ ὑπερτιμήσεις καὶ νὰ διεξάγηται τὸ ἐμπόριον μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἰδίως. Ἀλλὰ τὰ δάνεια θὰ δυσκολευθῶσιν εὐθὺς ὡς ἀρχίσῃ νὰ ἐλαττῶται ἡ πληθώρα. Ἡ ἐλάττωσις αὕτη, ὡς καὶ τὰ ἄλλα μέτρα τοῦ Ἐλέγχου θ’ ἀναστείλωσιν τὴν περαιτέρω ἔκπτωσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, θὰ φέρωσι δ’ ἔπειτα βαθμηδὸν τὴν ἀνύψωσιν τῆς τιμῆς αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω, ὅτι φόβος περαιτέρω ἀνυψώσεως τοῦ χρυσοῦ, δηλαδὴ μείζονος ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, δὲν ὑπάρχει. Ὅσον κακῶς καὶ ἂν βαδίσωσι τὰ δημόσια οἰκονομικὰ, ὅσον καὶ ἂν ἀπειλῶνται ταῦτα ἀπὸ ἐλλείμματα, αὔξησις πλέον τοῦ χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἑπομένως αὔξησις τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων δὲν εἶναι δυνατὴ, τοῦτο δὲ θαυμασίως συντελεῖ εἰς τὴν ἀνατίμησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἑπομένως φόβος ἐντεῦθεν δὲν ὑπάρχει.

§250Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ συνάλλαγμα διὰ τῆς τοιαύτης ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς θὰ μένῃ σταθερόν; θὰ συντελέσῃ δηλαδὴ, ὥστε ἡ Ἑταιρεία, ἡ ἀναλαμβάνουσα τὴν ἀγορὰν τῆς σταφίδος καὶ εἰσάγουσα 40 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, νὰ κατορθώσῃ νὰ ὑποτιμήσῃ τὸ συνάλλαγμα, καὶ νὰ μένῃ τοῦτο σταθερόν;

§251Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῆς ἐπιδράσεως τῶν μέτρων τοῦ νόμου περὶ Διεθνοῦς Ἐλέγχου, καὶ εἶπον, ὅτι κυρίως ἡ ἐργασία τῆς ἀποσβέσεως τοῦ χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ 1900 γίνεται διὰ τῆς καταβολῆς κατ’ ἔτος τῶν 2,000,000 δραχμῶν, θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος καὶ τοῦ φράγκου. Ἀπαντῶν δὲ πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Μερλόπουλον εἶπον, ὅτι δὲν φοβοῦμαι τὴν ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος ἐν τῷ μέλλοντι, διότι λειτουργεῖ ἡ διάταξις αὕτη, καὶ διότι ἀφ’ ἑτέρου ἀπηγορεύθη πᾶσα ἐφεξῆς αὔξησις τοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέους τοῦ Κράτους. Ὅ,τι ἤδη ἐρωτᾶτε, ἀποδεικνύει ἔτι μᾶλλον, ὅτι δὲν ἀπειλούμεθα ἐκ τοιαύτης ὑπερτιμήσεως ἐν τῷ μέλλοντι. Διότι, ἂν λειτουργήσῃ τὸ μονοπώλιον καὶ λειτουργήσῃ κανονικῶς, ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὸν τόπον κατ’ ἔτος ἐκ τῆς σταφίδος ὄχι μόνον 40,000,000 φρ., ἀλλὰ πολὺ περισσοτέρων, ἴσως καὶ 50,000,000 φράγκων, καὶ εἰς ἐποχὰς ἐκ τῶν προτέρων γνωστὰς, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐξασκήσῃ σωτήριον ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ φράγκου, καὶ νὰ μὴ συντελέσῃ κυρίως εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν διακυμάνσεων τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, ἥτις ἐπικρατεῖ σήμερον καὶ τοσοῦτον ζημιοῖ τὰς συναλλαγὰς μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ.

§252ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζετε ὅτι κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα θὰ ὑποτιμηθῇ τὸ συνάλλαγμα κάτω τῶν 140 λεπτῶν;

§253Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως περιμένω καὶ αὐτό. Θεωρῶ ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ σπουδαῖος σκόπελος τῆς ἐπιχειρήσεως, κείμενος ὅμως οὐχὶ ἐν τῇ συμβάσει, ἀλλ’ ἐν τῇ νομισματικῇ καταστάσει τῆς ἡμετέρας χώρας. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι τόπος ἔχων ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ τοσαύτην ἀδυναμίαν πρὸς ἐλάττωσιν τῶν κακῶν αὐτῆς ἀποτελεσμάτων, ὅπως ἀπεδείχθη ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἀδύνατον νὰ συναλλάσσηται ἐπὶ σταθερῶν καὶ ἀσφαλῶν βάσεων, ἑπομένως ἄνευ φόβου καὶ κινδύνων, μετὰ τοῦ ἄλλου κόσμου. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ προσέλθωσι ξένα κεφάλαια εἰς τόπον, ἔνθα ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου δὲν εἶναι σταθερὰ, ἀλλὰ διαρκῶς κυμαίνεται. Πῶς θέλετε νὰ φέρῃ τὰ κεφάλαιά του ὁ ξένος ἐν Ἑλλάδι καὶ τοποθετήσῃ εἰς οἱανδήποτε ἐπιχείρησιν, ὅταν καὶ οἱ τόκοι καὶ τὰ κέρδη καὶ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, ὅταν θὰ τὸ ἀναλάβῃ, λόγῳ τῆς ἀσταθείας τοῦ νομίσματος τῆς χώρας, δύνανται νὰ φέρωσιν ἠλαττωμένας ἀξίας εἰς αὐτὸν καὶ ν’ ἀποδίδωσιν ἄλλο ποσὸν νῦν καὶ αὔριον ἄλλο; Διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1885, ὅτε ἐπανελήφθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, οὐδεμία σπουδαία ἐπιχείρησις γίνεται διὰ ξένων κεφαλαίων ἐν Ἑλλάδι, πλήν τινων σιδηροδρόμων, καὶ τούτων μετὰ πολλὰς ἐγγυήσεις τοῦ Κράτους. Ἄλλαι ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἤθελον ἔχει τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἐγγυήσεως τοῦ Δημοσίου, ἢ τὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πρὸ πάντων τὴν τοῦ Ἐλέγχου, δὲν παρουσιάζονται οὐδ’ ἀναλαμβάνονται, καίτοι φαίνονται καὶ εἶναι ἐπικερδεῖς, ὑπὸ τῶν ξένων κεφαλαίων. Αὐτὸς εἶναι ὁ σπουδαιότατος λόγος, δι’ ὃν οὐδὲν τῶν μεγάλων κοινωφελῶν ἔργων ἐξετελέσθη οὐδὲ θὰ ἐκτελεσθῇ, ἐν ὅσῳ ἔχομεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Τὰ λιμενικὰ, τὰ ἀρδευτικὰ, τὰ τῆς διευθετήσεως τῶν χειμάρρων καὶ τῶν ποταμῶν, τὰ τῆς γεωργικῆς πίστεως, τὰ σιδηροδρομικὰ, ἐφ’ ὅσον ἀπειλοῦνται ἐκ τῆς ἀσταθείας τοῦ νομίσματος τῆς χώρας, δὲν θὰ γείνουν διὰ ξένων κεφαλαίων, διὰ δὲ τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ χρειασθῶσι τόσα ἔτη, ὥστε ἀμφιβάλλω, ἂν θὰ ζήσωμεν οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν νὰ τὰ ἴδωμεν. Καὶ ἡ Ἑταιρεία ἡ Ἀγγλικὴ, μὲ τὰ κεφάλαια αὑτῆς, ἡ ἐλθοῦσα νὰ ἐπιχειρήσῃ τὸ ἔργον τῆς μονοπωλήσεως τῆς σταφίδος, εὑρέθη ἀπέναντι τῆς ἐκ τοῦ νομίσματος ἀπειλῆς, ἣν ἐπισείει τόσον φοβερωτέραν κατ’ αὐτῆς, ὅσον πρόκειται περὶ πολλῶν ἐτησίως ἑκατομμυρίων φράγκων. Ἐγὼ μάλιστα, Κύριοι, δὲν ἀποκρύπτω, ὅτι καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ πολλάκις ἐπρότεινα νὰ ὁρισθῇ εἰς 130 λεπτὰ ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου, παρὰ νὰ συμβῇ ὅ,τι προβλέπει τὸ ἄρθρον 17 τῆς συμβάσεως ἐν περιπτώσει ἐλαττώσεως τῆς τρεχούσης τιμῆς τοῦ φράγκου κάτω τῶν 140 λεπτῶν.

§254ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Σταθερὰν τιμὴν 130;

§255Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι. Ἡ ἰδέα μου εἶναι, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ φθάσῃ τὸ συνάλλαγμα τὰ 140 λεπτὰ, νὰ θεωρῆται τοῦτο περίπτωσις, κατὰ τὴν σύμβασιν, ἀναθεωρήσεως τῶν τιμῶν, ἀναθεωρήσεως εἴτε διὰ νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ τιμαὶ τῆς ἀγορᾶς ἐν Ἑλλάδι, εἴτε διὰ ν’ αὐξηθῶσιν αἱ τιμαὶ τῆς πωλήσεως ἐν Ἀγγλίᾳ· διότι τότε μόνον, ὅταν δηλ. ἐπέλθῃ ἡ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τοῦ φράγκου, θὰ ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ κανονίσωμεν τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ νὰ λέγωμεν ἀπὸ τώρα τὸ πρακτέον, ὅταν τὸ συνάλλαγμα γείνῃ 1,30, εἶναι ἄτοπον. Γνωρίζετε ποία διαφορὰ εἶναι; εἶναι 4,000,000...

§256ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ τροποποιήσωμεν τὴν σύμβασιν ἐπὶ τὰ χείρω.

§257Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ἐπὶ τὰ χείρω, ὅταν τὸ συνάλλαγμα φθάσῃ εἰς τὰ 130, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπὶ τὰ βελτίω. Πλὴν αἱ συνέπειαι τῆς ὑποτιμήσεως ἀποβαίνουσι πρὸς ζημίαν τοῦ Κράτους ταχύτερον εἰς τὰ 140 ἢ εἰς τὰ 130. Διότι θὰ σᾶς εἴπω τί θὰ συμβῇ.

§258Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ναί. Ἀλλ’ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐδέχθησαν, ἔκαμον τὸν λογαριασμόν των πρὶν ἢ δεχθῶσι.

§259Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ναί. Ἀλλὰ πῶς τὸν ἔκαμαν; Λαμβάνουσι τὴν διαφοράν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῆς ἀγοραίας τιμῆς τοῦ φράγκου καὶ τῆς τιμῆς τῶν 140 λεπτῶν, ἣν θὰ πληρώνωσιν ἐκ τοῦ Α ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου. Ἐὰν ὅμως οὕτως ἐξακολουθήσωσι 2 ἢ 3 ἔτη, τὸ ἀποθεματικὸν ἐξέλιπεν. Ἐὰν ἐκλίπῃ τὸ ἀποθεματικὸν, τότε τὸ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν 12% τῆς Ἑταιρείας ἐλλεῖπον τυχὸν ποσὸν θὰ λαμβάνηται ἐκ τῆς συμμετοχῆς τοῦ Κράτους, καὶ ἂν αὕτη ἐκλίπῃ, θὰ ἔχωμεν ἢ αὔξησιν τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἢ ἐλάττωσιν αὐτῶν εἰς τὸ ἐσωτερικόν.

§260Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν θὰ συμβῇ αὔριον αὐτό· θὰ συμβῇ μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν.

§261Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως.

§262Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν ἀναδόχων δὲν ἐξαρτᾶται.

§263Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ἐξαντληθῶσι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀποθεματικὸν καὶ κέρδη τοῦ Κράτους, τὸ συμπλήρωμα ποῦ θὰ τὸ ζητήσωσιν; εἰς τὴν τιμὴν τῆς σταφίδος, ἑπομένως πιθανῶς ἀπὸ τοὺς ἐν Ἑλλάδι παραγωγούς.

§264Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐδημιουργήθη ὑπὸ τῆς συμβάσεως.

§265Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐξ ἀνάγκης. Αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας πρέπει νὰ ἔχουν ἓν ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν προβαίνουν. Ἐπῆλθε μία διαφορὰ λόγῳ συναλλάγματος. Ζητεῖ νὰ καλύψῃ αὐτὴν ἀπὸ τὸ ἀποθεματικὸν Α, καὶ νὰ τὴν ἀναλάβῃ ἐκεῖθεν. Ἀλλὰ δὲν ἐκαλύφθη ὅλη· ὑπολείπεται ἀκόμη νὰ λάβῃ, καθ’ ὑπόθεσιν, ἓν καὶ ἓν ἥμισυ ἑκατομμύριον. Αὐτό, ὑποθέτω, θὰ τὸ λάβῃ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις.

§266Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἀπὸ τὰ κέρδη.

§267Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι. Πρῶτον, πρὶν φθάσωμεν εἰς τὰ κέρδη, τὰ ἀναλογοῦντα εἰς τὸ Κράτος, θὰ ἴδωμεν, ἂν ἐκ τοῦ περιπλέον καταβληθέντος ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας εἰς τοὺς παραγωγοὺς ἀντιτίμου ἐλαττοῦται τὸ 12%, ὅπερ αὕτη δικαιοῦται νὰ λάβῃ καὶ τὸ ὁποῖον κατ’ οὐδένα λόγον δέχεται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐλαττωθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Πρὸς τοῦτο ἔχομεν ν’ ἀφαιρέσωμεν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ὅλας τὰς δαπάνας τῆς διαχειρίσεως, μεταξὺ δὲ τῶν δαπανῶν τῆς διαχειρίσεως προφανῶς εἶναι καὶ τὸ περιπλέον κεφάλαιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἠγοράσθη ἡ σταφὶς ἐπὶ τρεχούσης τιμῆς τοῦ φράγκου κάτω τῶν 140, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ θεωρηθῇ κεφάλαιον.

§268Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι «δύναται νὰ θεωρηθῇ».

§269Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡμεῖς οὕτω τὸ ἀντιλαμβανόμεθα ἐν τῇ συμβάσει. Τί ἐπράξαμεν ἐν αὐτῇ; Εἴπομεν, ὅτι κρατεῖται ἰδιαίτερος λογαριασμός. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἐπροτίμων νὰ γείνῃ τοῦτο· ν’ ἀφαιρῆται ὅσον ποσὸν ἀνήκει εἰς τὴν νομισματικὴν διαφοράν, μόνον ἐφ’ ὅσον σὺν αὐτῇ ἡ Ἑταιρεία κατέβαλε πλέον τῶν 40,950,000 φρ. εἰς ἀντίτιμον· ἄλλως τὸ περιπλέον τοῦτο θ’ ἀφαιρεθῇ μετὰ τοῦ ἄλλου κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία ἐπλήρωσεν ὡς ἔξοδον διαχειρίσεως, καὶ θ’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις· μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δ’ αὐτοῦ, ἐννοεῖται, θὰ ληφθῇ τὸ 6%, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία δικαιωματικῶς λαμβάνει ὡς κανονικὸν ἐτήσιον μέρισμα, μετὰ ταῦτα δὲ θέλει λάβει τὸ ἐπὶ πλέον μέρισμα, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτον μετὰ τὰ ἀποθεματικά.

§270Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀρνηθῇ.

§271Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ναί· ἀλλ’ ἐὰν δὲν τὸ ἀφαιρέσῃ ἰδιαιτέρως ἐνταῦθα, δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ τὸ λάβῃ, καὶ νὰ τρέξῃ τὸν κίνδυνον τῆς ἀπωλείας. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία διακινδυνεύει εἰς πολλὰς περιστάσεις τὸ κεφάλαιόν της ἄνευ ἐλπίδων· τὸ διακινδυνεύει καὶ ἐπὶ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Ὑποθέσατε, ὅτι ἐξώδευσεν, ἀντὶ 41 ἑκατομμυρίων, 45 ἑκατομμύρια λόγῳ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀποθεματικόν· δὲν θὰ χαθῇ ὅλον τὸ ποσόν;

§272ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Θὰ τὸ λάβῃ ἀπὸ τὸ ἐρχόμενον ἔτος.

§273Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι. Λέγω, ἂν συμβῇ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἐπὶ πλέον πληρωθὲν ἕνεκα διαφορᾶς συναλλαγματικῆς δὲν ἀποτελεῖ μετὰ τοῦ ἄλλου ἀντιτίμου δαπάνην ἄνω τῶν 41 ἑκατομμυρίων φράγκων, ἢ ἂν δὲν ὑπάρχῃ τυχὸν ἀποθεματικὸν ἢ δὲν ὑπάρχῃ ὅσον ἀπαιτεῖται.

§274Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει αὐτὸ τὸ ὅριον τῶν 41 ἑκατομμυρίων· εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητον τὸ τί θὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν τοῦ ἂν ἐπλήρωσε τὰ 41 ἑκατομμύρια. Καὶ ἂν ἐπλήρωσε 35 ἑκατομμύρια, πάντως θὰ ἔχῃ νὰ λάβῃ τὴν συναλλαγματικὴν διαφοράν, ἂν ὑπάρχῃ. Δὲν σχετίζεται μὲ τὰ 41 ἑκατομμύρια.

§275Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην μου ἔπρεπε νὰ σχετίζηται. Ὅπως δήποτε ἡ σύμβασις προενόησε διὰ τὴν ζημίαν, ἥτις ἀπειλεῖ τὴν Ἑταιρείαν ἐκ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς· μολονότι ὅμως προεφύλαξεν αὐτὴν διὰ τοῦ ἀποθεματικοῦ, ὁ κίνδυνος τῆς ζημίας δὲν ἐξέλιπεν ἐντελῶς. Ὑποθέσωμεν διαφορὰν 10 λεπτῶν. Αὕτη ἐπὶ 40 ἑκατομμυρίων φράγκων εἶναι τόσον σπουδαία...

§276Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. 4 ἑκατομμύρια.

§277Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠδυνήθη ὅμως αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ πληρωθῇ ἡ Ἑταιρεία ἀπὸ τὸ ἀποθεματικὸν, εἴτε διότι εἶχεν ὀλίγα, εἴτε διότι ἐξηντλήθη· δὲν θὰ χάσῃ;

§278Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Θὰ τὸ λάβῃ ἀπὸ τὸ ἥμισυ τῶν κερδῶν, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ Δημόσιον.

§279Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν ὑπάρχουσι κέρδη. Προηγοῦνται τόσαι ἀφαιρέσεις, ὥστε δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ μὴ ὑπάρχωσι κέρδη ἐνίοτε.

§280Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πῶς; Διατὶ κάμνετε λογαριασμὸν χωριστά;

§281Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι κέρδη, θὰ τὸ λάβῃ ἐκπίπτουσα. Εἶναι ῥητὴ ἡ διάταξις. Ἐφ’ ὅσον δὲν καλύπτει τὸ 12% ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, τότε δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ λάβῃ τὸ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ 12% ποσὸν ἐκ τῆς ἀναλογούσης εἰς τὸ Κράτος συμμετοχῆς εἰς τὰ κέρδη.

§282Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν λέγω περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ περὶ ἀναλήψεως τοῦ περιπλέον καταβληθέντος κεφαλαίου.

§283Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐννοεῖτε τὸ περαιτέρω;

§284Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς θὰ λάβῃ αὐτὸ, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουσιν εἰσπράξεις ἀρκεταὶ, διὰ νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ 12% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τοῦ καταβεβλημένου;

§285Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οὕτω λέγει.

§286Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως λέγει αὐτό. Λέγει, ὅτι τὸ 12% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ καταβεβλημένου κεφαλαίου δέον νὰ τὸ λάβῃ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῆς ἐσοδείας. Ἐγὼ ὅμως ὁμιλῶ περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ διὰ τὴν συναλλαγματικὴν διαφοράν. Ἐὰν δὲν ὑπάρχωσιν ἀποθεματικὸν καὶ κέρδη, πόθεν θὰ τὸ λάβῃ; Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Τὰ ἄλλα, τὸ 6% καὶ 6% — τὸ 12% — δύναται νὰ εἰσπράξῃ. Μάλιστα. Αὐτὸ τὸ λέγει...

§287ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἄρθρον 17.

§288Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (ἀναγινώσκει ἐκ τοῦ ἄρθρου 17). «Πᾶν τυχὸν πληρωτέον κατὰ τὸ προηγούμενον ἐδάφιον ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ἐπὶ πλέον ποσὸν λόγῳ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τῆς κατὰ τὴν τιμὴν τοῦ Χρηματιστηρίου Ἀθηνῶν τρεχούσης τιμῆς τοῦ χρυσοῦ φράγκου καὶ τῆς καταβλητέας ὑπ’ αὐτῆς πρὸς δραχ. 1,40 τιμῆς αὐτοῦ, ἡ Ἑταιρεία θέλει τηρεῖ ἐν εἰδικῷ λογαριασμῷ ἐν τοῖς βιβλίοις αὐτῆς καὶ θέλει λαμβάνει κατὰ πρῶτον λόγον ἐκ τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 27 τῆς παρούσης συμβάσεως ὑπὸ ψηφίον Α ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου. Ἐὰν, ἐξαντληθέντος τοῦ ἐν λόγῳ ὑπὸ ψηφίον Α ἀποθεματικοῦ, ἤθελε, συνεπείᾳ τῆς καταβολῆς τῆς ἄνω διαφορᾶς, περιορισθῆ τὸ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἀναλογοῦν ποσὸν εἰς μέρισμα καὶ ποσοστὸν ἐπὶ τῶν διανεμητέων κατὰ τὸ ἄρθρον 27 κερδῶν εἰς ποσὸν κατώτερον τοῦ δώδεκα τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, τότε δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ λάβῃ τὸ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν 12% ποσὸν ἐκ τῆς ἀναλογούσης εἰς τὸ Κράτος συμμετοχῆς εἰς τὰ κέρδη...»

§289ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Παρακάτω.

§290Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων). «...Ἂν δὲ καὶ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν ὁλοκλήρου τῆς τοιαύτης συμμετοχῆς τοῦ Κράτους ἤθελον ἀπομείνει κατά τι ἔτος ὑπόλοιπόν τι, ἡ Ἑταιρεία ἀνακτᾷ τὸ τοιοῦτον ὑπόλοιπον δι’ ἀναλόγου αὐξήσεως τῶν τιμῶν τῆς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ πωλήσεως...»

§291ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀναγνώσατε παρακάτω (ἀναγινώσκει): «... ἢ δι’ ἀναλόγου περιορισμοῦ τῆς κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος καταβλητέας τιμῆς τοῦ χρυσοῦ φράγκου. Ἡ τοιαύτη αὔξησις τιμῶν ἢ ὁ τοιοῦτος περιορισμὸς γενήσεται ἐκ συνεννοήσεως τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Ἑταιρείας.»

§292Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ διὰ τὸ 12%, ὅτι ταῦτα πάντα γίνονται· τοῦτο λέγει τὸ γʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 17, καὶ οὐχὶ διὰ τὰ περιπλέον καταβληθέντα ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας διὰ συναλλαγματικὴν διαφοράν.

§293Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Πέραν τῶν 12% δὲν δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὴν συναλλαγματικὴν διαφοράν, ἐκτὸς ἐὰν τὴν λάβῃ ἀπὸ τὸ ἀποθεματικόν.

§294Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι ὡς πρὸς τοῦτο. Λοιπὸν λέγω ὅτι, ἂν ὑπάρξῃ ποτὲ περίπτωσις, δηλαδὴ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς διαφορᾶς ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου — τὸ κεφάλαιον δὲ τοῦτο, ὡς γνωστόν, δὲν δύναται νὰ λάβῃ πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου φράγκων κατ’ ἔτος ἐκ τῶν κερδῶν — νὰ μείνῃ μέρος τῆς ἐκ τοῦ νομίσματος διαφορᾶς ἀπλήρωτον, ἡ Ἑταιρεία δύναται νὰ ὑποστῇ καὶ θὰ ὑποστῇ ζημίαν, ἥτις εἶναι ὅλως ἄσχετος πρὸς τὸ 12% ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ αὐτῆς κεφαλαίου.

§295Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον συνεπείᾳ τῆς καταβολῆς αὐτῆς ἠλαττώθη τὸ μέρισμά της, τὸ 6% τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖ πρὸ συνδρομῆς οἱουδήποτε κέρδους, πρὸ ἀποθεματικοῦ, πρὸ οἱασδήποτε ἄλλης ἀφαιρέσεως, καὶ τὸ 6% τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει, ἀφοῦ ἀφαιρεθῶσι τὰ ἀποθεματικά, θὰ λάβῃ τὸ ἐλλεῖπον μέχρι τῶν 12% ἐκ τῶν ὑπολοίπων κερδῶν, ἤτοι τῶν μεριδίων τοῦ Δημοσίου, ἐὰν ὑπάρχωσι, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον δι’ ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν τοῦ ἑπομένου ἔτους.

§296Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ συμπλήρωσις τοῦ 12% ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου δὲν ἀποζημιοῖ τὴν Ἑταιρείαν διὰ τὰ πέραν αὐτοῦ καταβληθέντα εἰς τοὺς παραγωγοὺς λόγῳ ἐλαττώσεως τῆς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τιμῆς τοῦ φράγκου ποσά, ἂν δὲν ἐπήρκεσε τὸ ἀποθεματικὸν Α. Καὶ ἂν τὸ περιπλέον τοῦτο ποσὸν κατέβαλεν ἡ Ἑταιρεία ἐκ τοῦ μετοχικοῦ αὐτῆς κεφαλαίου, δὲν δικαιοῦται νὰ τὸ συνυπολογίσῃ εἰς τὰ ἔξοδα διαχειρίσεως καὶ ἀφαιρέσῃ ὡς ἔξοδον μετὰ τῶν ἄλλων ἐξόδων. Μόνον ἐφ’ ὅσον ἐπηρέασε τὸ 12% ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου αὐτῆς δικαιοῦται νὰ λάβῃ ἐκ τῶν κερδῶν τῶν ἀνηκόντων εἰς τοὺς παραγωγούς. Τοῦτο ὅμως δὲν ἀποτελεῖ ἀπόδοσιν τοῦ περιπλέον δαπανηθέντος ποσοῦ. Αὐτὴν τὴν περίπτωσιν λαμβάνω ἐγὼ ὑπ’ ὄψιν, καὶ λέγω ὅτι ἡ Ἑταιρεία θὰ ζημιωθῇ.

§297Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἔκαμε τὸν ἰσολογισμόν της, καὶ ἀφοῦ ἰσολόγισε τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως ἐν ὅλῳ πρὸς τὰ ἔσοδα τὰ ἐκ τῆς πωλήσεως τῆς σταφίδος, εὑρίσκει ὅτι περισσεύουν 5 ἑκατομμύρια. Ἐξ αὐτῶν θὰ ληφθῇ τὸ 6%, — τὸ ἀποθεματικόν, — τὸ ἥμισυ τῶν κερδῶν ὑπὸ τῶν κεφαλαιούχων, καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ, τὸ ἀνῆκον τῷ Δημοσίῳ, ὑπὸ τῶν ἰδίων πρὸς κάλυψιν τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς. Ὑποθέσατε, ὅτι δὲν τῇ περισσεύει τίποτε. Ἐὰν δὲν τῇ περισσεύῃ, τότε θὰ ζητήσῃ νὰ λάβῃ τὰ ἐλλείποντα λόγῳ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, θὰ τὰ λάβῃ δὲ ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ, καὶ κατὰ τὸ λοιπὸν θὰ τὰ λάβῃ οὐχὶ βεβαίως ἐκ τῶν κερδῶν, διότι τὸ ἔτος ἐκεῖνο δὲν ὑπῆρξαν κέρδη, ἀλλὰ δι’ ἐκπτώσεως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, ἢ δι’ ὑψώσεως τῶν τιμῶν καταναλώσεως. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἐλλείπει τὸ 12% οὐχὶ λόγῳ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, ἀλλ’ ἐξ ἄλλων λόγων, τότε βεβαίως δὲν θὰ τὰ λάβῃ.

§298Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὔτε ἐκ τῶν δαπανῶν οὔτε ἐκ τῶν κερδῶν, λέγει ἡ σύμβασις, ὅτι ἀφαιροῦνται τὰ λόγῳ νομισματικῆς διαφορᾶς δαπανηθέντα, ἀλλὰ μόνον ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ Α. Τοιούτου μὴ ὑπάρχοντος ἢ μὴ ἐπαρκέσαντος, θὰ τῆς μείνῃ ἡ διαφορά.

§299Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν τῆς μένει.

§300Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαιότατα· διότι ἐπλήρωσε καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ καλύψῃ τὴν δαπάνην.

§301Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ζημία δὲν εἶναι ζημία προελθοῦσα ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν σταφιδοπαραγωγῶν.

§302Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὑποθέτω, κύριε συνάδελφε, τὸ ἑξῆς· ὅτι τότε μόνον δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ τοῦ 12%, ἀφοῦ προηγουμένως καλυφθῶσι τὰ κεφάλαια. Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία ἀπώλεσε καὶ τῆς λείψουν πέντε ἑκατομμύρια, ἐκ τῶν ὁποίων ὅμως 2 ἑκατομμύρια εἶναι τοῦ κεφαλαίου ζημία, ἐφ’ ὅσον τοῦτο, καὶ ἡ ζημία τοῦ κεφαλαίου καὶ ἡ ἔλλειψις τοῦ 12%, προέρχεται ἐκ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, θὰ τὰ λάβῃ, καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο· διότι ὁ δικαιούμενος νὰ λάβῃ μέχρι τοῦ μερίσματος 12% δικαιοῦται νὰ λάβῃ καὶ τὸ ἐλλεῖπον κεφάλαιον, ἂν προέρχηται ἡ ἔλλειψις ἐκ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς.

§303Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν παραδέχομαι αὐτό. Ἡ Ἑταιρεία δικαιοῦται νὰ προαφαιρῇ ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων εἰσπράξεων μόνον τὰς ἄλλας δαπάνας, οὐχὶ δὲ τὰς λόγῳ νομισματικῆς διαφορᾶς. Αὗται ἀποτελοῦσιν ἰδιαίτερον λογαριασμὸν, καὶ ἀναλαμβάνονται ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει τοιοῦτον. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ τοιοῦτον, εἶναι ζημία τῆς Ἑταιρείας.

§304Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν προέρχεται ἀπὸ συναλλαγματικὴν διαφορὰν, θὰ τὴν λάβῃ.

§305Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν εἰσπράξεις, καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι κεκανονισμέναι δαπάναι τῆς Ἑταιρείας. Μεταξὺ ὅμως αὐτῶν δὲν εἶναι αἱ δαπάναι τοῦ ἄρθρου 17, δηλ. αἱ ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς. Αὗται δὲν ἀφαιροῦνται.

§306Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις ὅμως ὑποθέτει τὸ συνάλλαγμα κάτω τῶν 140.

§307Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀνέφερα αὐτά, διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ πηγὴ μεγάλων ζημιῶν ἡ ὑποχρέωσις τῆς Ἑταιρείας νὰ πληρώνῃ τὸ φράγκον πρὸς 1,40.

§308Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι διὰ τὴν Ἑταιρείαν.

§309Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως διὰ τὴν Ἑταιρείαν, ἑπομένως καὶ δι’ ἡμᾶς. Ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀναμφισβητήτως μεγάλη ζημία, καὶ ἂν δὲν ζημιῶται τυχὸν ἡ Ἑταιρεία ἐνίοτε.

§310Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Πραγματικὴ ἀσφάλεια πρὸς 1,40 δὲν ὑπάρχει.

§311Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ δευτέρα περίπτωσις εἶναι ἐκείνη, ἣν πρὸ μικροῦ εἶπον. Ἡ τοῦ ἄρθρου 21: Λέγει τὸ ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 21. Ἐὰν κατά τι ἔτος ἐπὶ παραγωγῆς μὴ ὑπερβαινούσης τὰ 320 ἑκατομμύρια ἑνετικῶν λιτρῶν ἡ Ἑταιρεία ἤθελεν ἀγοράσει ἐπί τινων κατηγοριῶν περιπλέον τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ σημειουμένων κατὰ κατηγορίαν ποσοτήτων, καὶ συνεπείᾳ τούτου ἤθελε καταβάλει ποσὸν ἐν ὅλῳ ἀνώτερον τῶν τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων ἐννεακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων (40,950,000) φρ. χρυσῶν, καὶ ἐφ’ ὅσον ἐντεῦθεν τὸ εἰς αὐτὴν περιερχόμενον ἐκ τοῦ τακτικοῦ μερίσματος καὶ προσθέτου μερίσματος ἐκ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 27 μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Δημοσίου διανεμητέων κερδῶν ἤθελε περιορισθῆ εἰς ποσὸν κατώτερον ἐν ὅλῳ τοῦ δώδεκα ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν (12%) ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, τότε δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ λάβῃ τὴν διαφορὰν μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ὡς ἄνω 12% ἐκ τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸ Κράτος ποσοστοῦ ἐκ τῶν κερδῶν. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει καὶ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν ὁλοκλήρου τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 27 εἰς τὰ κέρδη συμμετοχῆς τοῦ Κράτους δὲν ἤθελε καλυφθῆ ὁλόκληρος ἡ ὡς ἄνω διαφορά, τὸ ἐλλεῖπον καλυφθήσεται διὰ μειώσεως τῶν τιμῶν ἀγορᾶς τῆς ἑπομένης ἐσοδείας κατὰ τὸ αὐτὸ ποσοστὸν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ πασῶν τῶν κατηγοριῶν.» Ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ ἄρθρου 21 δὲν εἶμαι σύμφωνος, ὅτι ὁ μᾶλλον δίκαιος τρόπος πρὸς ἀνάληψιν τοῦ περιπλέον δαπανηθέντος ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας εἶναι ὁ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου ἐνδεικνυόμενος. Τὸ ἄρθρον λέγει: «τὸ ἐλλεῖπον καλυφθήσεται διὰ μειώσεως τῶν τιμῶν ἀγορᾶς τῆς ἑπομένης ἐσοδείας κατὰ τὸ αὐτὸ ποσοστὸν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ πασῶν τῶν κατηγοριῶν». Τοῦτο δὲν θεωρῶ δίκαιον οὔτε ὀρθόν, διὰ δύο λόγους. Πρῶτον τὸ ποσόν, ὅπερ ἐλλείπει, πρέπει ν’ ἀναλογισθῇ οὐχὶ ἐπὶ τῆς μελλούσης ἐσοδείας, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς παρελθούσης, οὐχὶ τόσον διότι αὐτὴ εἶναι ἡ προκαλέσασα τὴν αὔξησιν τῆς δαπάνης δι’ ἀνωτέρου ποσοῦ κατηγοριῶν τινων σταφίδος, ὅσον κυρίως διότι αὐτὴ μόνον δύναται νὰ δώσῃ τὸ ποσὸν, ὅπερ ἕκαστος παραγωγὸς ἔλαβεν ἐπὶ τῶν κατηγοριῶν αὐτῶν καὶ ὀφείλει ν’ ἀποδώσῃ δι’ ἐλαττώσεως τῶν τιμῶν τοῦ ἑπομένου ἔτους. Ἡ ἐπιβάρυνσις καὶ κατηγοριῶν ἄλλων δὲν εἶναι εὔλογος. Ἐὰν ἡμεῖς, οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, μόνοι ἤμεθα οἱ παραγωγοὶ τῆς ἐσοδείας, ἡ ὁποία προεκάλεσεν ὑπέρβασιν δαπάνης, ἡμεῖς μόνοι πρέπει νὰ βαρυνθῶμεν μὲ αὐτὴν, ἂν δὲν ἐκαλύφθη τὸ 12% ἐκ τοῦ εἰς τὸ Κράτος ἀναλογοῦντος κέρδους, οὐχὶ δὲ καὶ οἱ τῶν ἄλλων κατηγοριῶν παραγωγοί, ὡς θέλει τὸ ἄρθρον. Ἑπομένως π. χ. ἐὰν ἡ Γʹ. καὶ ἡ Εʹ. κατηγορία προσκάλεσαν τὴν ὑπέρβασιν, αὐταὶ μόναι ἔπρεπε νὰ βαρυνθῶσιν ἀναλόγως μὲ τὴν ἀναγκαίαν μείωσιν κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Αἱ ἄλλαι κατηγορίαι δὲν ἐγένοντο παραίτιοι τῆς ὑπερβάσεως, καὶ δίκαιον εἶναι νὰ μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς μείωσιν τιμῆς τῆς κατηγορίας, εἰς ἣν ἀνήκουν. Ἡ σύμβασις, ὅπως ἐλαττώσῃ τὴν μείωσιν αὐτὴν τῶν τιμῶν, τὴν διένειμεν ἐφ’ ὅλων τῶν κατηγοριῶν, καθιερώσασα τὴν ἀλληλεγγύην μεταξὺ τῶν διαφόρων παραγωγῶν. Δὲν εἶναι ὅμως δίκαιον, αἱ καλαὶ ποιότητες, αἵτινες συνήθως ἔχουν καὶ τὰς μεγαλειτέρας δαπάνας καὶ εἶναι καὶ αἱ ὀλιγώτεραι, νὰ ὑπόκηνται εἰς ζημίας, ἃς μᾶλλον προξενοῦσιν αἱ κατώτεραι κατηγορίαι. Ἡ πεῖρα ἴσως ἀποδείξῃ τὴν ἀνάγκην μεταβολῆς τοῦ εἰς ἑκάστην τῶν 8 κατηγοριῶν ἀναλογοῦντος ποσοῦ, ὅπως περιορισθῶσιν αἱ περιπτώσεις ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 21, ἀλλ’ ἡ ἀλληλεγγύη αὕτη προσκρούει εἰς τὸ αὐστηρὸν δίκαιον.

§312Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Τὸ ἄρθρον 21 λέγει: «Ἐὰν κατά τι ἔτος ἐπὶ παραγωγῆς μὴ ὑπερβαινούσης τὰ 320,000,000 κλπ.» Ἐὰν ἡ παραγωγὴ ὑπερβαίνῃ τὰ 320,000,000, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀγοράσῃ τὸν σταφιδόκαρπον, ὁ ὁποῖος κατετάχθη εἰς ποιότητας καὶ ποσότητας;

§313Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως.

§314Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀναγράφει ἡ σύμβασις.

§315Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Τὸ νομίζω ἀσαφές.

§316Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον 21, ὡς εἶναι συντεταγμένον, ἐπιτρέπει εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ λαμβάνῃ διαρκῶς 12%, ἀντὶ τῶν 6%, ἐπὶ τῶν κεφαλαίων της. Ὑποθέσατε, ὅτι κατὰ τὴν περυσινὴν ἐσοδείαν ἡ Ἑταιρεία παρέλαβε τὰ ποσά, ὅσα ἀναγράφονται εἰς τὸ ἄρθρον 20, ἀκριβῶς, καὶ ἐκ τῆς ὅλης διαχειρίσεως τῆς ἐπιχειρήσεως προέκυψε κέρδος 1,500,000 δραχμῶν. Τὸ κέρδος αὐτὸ θὰ τὸ λάβῃ ἡ Ἑταιρεία ἀπέναντι τοῦ 6% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν 25,000,000, καὶ οὐδὲν πλέον. Δὲν ἀπομένει δὲ οὔτε ἀποθεματικὸν κεφάλαιον Α, οὔτε ἀποθεματικὸν Β, οὔτε κέρδη διανεμητέα μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἑταιρείας. Ὑποθέσατε ἤδη, ὅτι κατὰ τὴν ἐφετεινὴν ἐσοδείαν ἡ Ἑταιρεία παρέλαβε καὶ πάλιν 320 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ οὐχὶ κατὰ τὰς ἐν τῷ ἄρθρῳ 20 προβλεπομένας ἀναλογίας, τὰ δὲ κέρδη τῆς ἐπιχειρήσεως ἀνῆλθον εἰς τρία ἑκατομμύρια· πῶς θὰ διανεμηθῶσιν; Ἡ Ἑταιρεία θὰ λάβῃ 1,500,000 διὰ τὸ 6% ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, 1,000,000 θὰ διατεθῇ διὰ τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον Α, καὶ 500,000 διὰ τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον Β. Τί συνέβη; Ἡ Ἑταιρεία παρέλαβε δι’ ὡρισμένας ποιότητας ποσὸν ἀνώτερον τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ ἄρθρῳ 20.

§317Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατέβαλε τίμημα ἀνώτερον.

§318Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω. Θὰ φθάσω εἰς συμπέρασμα... Ἐὰν λοιπὸν ἡ Ἑταιρεία παραλάβῃ ποσότητας μείζονας τῶν ἐν ἄρθρῳ 20 ἀναγραφομένων διαφόρων κατηγοριῶν, χωρὶς ἐν συνόλῳ νὰ ὑπερβῇ τὰ 320 ἑκατομμύρια, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 21 δικαιοῦται νὰ λάβῃ 12% ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, ἀντὶ τῶν 6%. Ἐπειδὴ δὲ κέρδη διανεμητέα μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπάρχουσι, θὰ τὰ λάβῃ ἀπὸ τοὺς παραγωγοὺς κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος.

§319Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι πιθανὸν νὰ συμβῇ τοῦτο· διότι αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγει τὸ ἄρθρον 20, ἐφαρμόζονται εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἥν τὸ καταβληθὲν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ποσὸν ὑπερέβη τὰ 40,950,000 φράγκα, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὸ παράδειγμα, ὅπερ ἐφέρατε.

§320Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δύναται οὕτω νὰ συμβῇ, ὥστε εἰς ἕν ἔτος ἡ ὅλη ἐπιχείρησις ν’ ἀποφέρῃ 1,500,000 δραχμῶν κέρδη, οἱ δὲ σταφιδοπαραγωγοὶ, χωρὶς οὐδεμίαν νὰ ἔχωσιν ὑποχρέωσιν, νὰ αὐξήσωσι τοῦτο· δύναται νὰ συμβῇ ἐπίσης, ὥστε ἡ ἐπιχείρησις νὰ ἔχῃ 3,000,000 δραχ. κέρδη, καὶ οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ νὰ πληρώσωσιν ἐπὶ πλέον ἐκ τοῦ εἰσοδήματός των 1,500,000 εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Οὐδεὶς δ’ ἐμποδίζει τὴν Ἑταιρείαν νὰ μεταβάλῃ κατά τι τὰς ἐν τῷ ἄρθρῳ 20 ὁριζομένας ἀναλογίας, ὅπως προσθέσῃ εἰς τὰ κέρδη αὐτῆς ἐπὶ πλέον 1,500,000.

§321Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ 12% συμπληροῦται κατὰ τὸ ἄρθρον 21, μόνον ἂν ἡ περιπλέον πληρωμὴ ἐγένετο αἰτία τοῦ περιορισμοῦ τοῦ 12%, ἄλλως ὄχι.

§322Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Αὐτὸ λέγει τὸ ἄρθρον.

§323Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκτὸς τούτου, ὁσάκις συμβαίνῃ νὰ παραχθῇ ποσὸν ὀλιγώτερον τῶν 320,000,000 λιτρῶν, ἀλλ’ οὐχὶ εἰς τὰς διαφόρους κατηγορίας ἀναλόγως, καὶ ἦναι ἠναγκασμένη ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐξοδεύσῃ πλέον τῶν 41,000,000, εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ, ἂν αἱ ποιότητες αἱ καλαὶ ἐξαχθῶσιν ἐν μείζονι ποσότητι, νὰ ἐκπέσωσιν αἱ τιμαὶ, καὶ νὰ ἐπέλθῃ ζημία τις. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Ἑταιρεία νομίζει, ὅτι τρέχει τὸν κίνδυνον, ὡς ἐπὶ ὑπερπαραγωγῆς, νὰ ζημιωθῇ. Θέλει λοιπὸν, πρὶν ἢ τρέξῃ τὸν κίνδυνον αὐτὸν, νὰ ἐξασφαλίζηται, καὶ νὰ λαμβάνῃ ὄχι μόνον τὸ 6%, τὸ ὁποῖον ζητεῖ δικαιωματικῶς, ἀλλὰ καὶ ἄλλα 6% προσθέτως, τὰ ὁποῖα, ἕνεκα τοῦ δυσαναλόγου τῶν κατηγοριῶν, ἴσως θὰ ἐστερεῖτο. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἔθηκε διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην, ὡς ἐπὶ ὑπερπαραγωγῆς, 12%. Ἐπὶ τούτων τῶν σημείων λοιπὸν δέον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσπαθήσῃ, εἰ δυνατόν, νὰ ἐπιτύχῃ συμβιβαστικὰς ὑποχωρήσεις τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας. Διότι ναὶ μὲν σύμβασις ὑπογραφεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἶναί τι ὁριστικὸν, ἀλλ’ ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, καὶ διότι εἶναι πολύπλοκος, καὶ διότι πρώτην φορὰν ἐφαρμόζεται εἰς διαφόρους τόπους καὶ ὑπὸ ποικίλας περιστάσεις, καὶ διότι πρόκειται περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν δύναταί τις εὐθὺς νὰ κατανοήσῃ, καὶ κανονίσῃ ἐν πάσαις αὑτοῦ ταῖς λεπτομερείαις, ἔχει ἀνάγκην μεταρρυθμίσεων. Ὅταν δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἦναι εἰς θέσιν ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τί ἐπέτυχε παρὰ τῆς Ἑταιρείας, τότε θὰ εὑρεθῇ ἡ Βουλὴ ἀπέναντι ὁριστικῆς συμβάσεως, καὶ θὰ δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ πληρεστέραν γνώμην καὶ προβῇ εἰς ἀποφάσεις. Πρὸ τούτου ὠφέλιμον εἶναι ν’ ἀνταλλαγῶσιν ἐν τῇ Βουλῇ ὅλαι αἱ γνῶμαι, ὅπως μετὰ βάσανον ἐπιζητήσωμεν τὰς ἀναγκαιοτέρας τροποποιήσεις. Νομίζω διὰ τοῦτο, ὅτι σήμερον δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ Βουλὴ ὡς εὑρισκομένη εἰς τὸ στάδιον τῆς προμελέτης.

§324Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν διαπραγματεύσεων.

§325Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τῶν μὴ ὁριστικῶν. Δὲν ὑπάρχει ὁριστικότης ἀκόμη... Ὅταν ἀναγγελθῶσιν αἱ ἐπιτευχθεῖσαι μεταρρυθμίσεις, τότε ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ τελειωτικὴν σύμβασιν καὶ θὰ λάβῃ ὁριστικὴν ἀπόφασιν, διότι αὕτη ἐπείγει λόγῳ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ ἕνεκα τῶν ἀναγκῶν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἰδίως πρέπει πρὶν νὰ γένηται λόγος καὶ περὶ τῆς ὑπερβάσεως τοῦ τιμήματος ἐκ τῆς ὑπερβάσεως τῆς παραγωγῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ εἴπω ἀκόμη ὀλίγας λέξεις. Τὰ περὶ τούτου νομίζω ὅτι ἠδυνάμεθα καθ’ ἁπλούστερον τρόπον νὰ διατυπώσωμεν. Τὸ ἄρθρον 22 εἰς τὸ ἐδάφιον γʹ λέγει: «Ἐὰν τυχὸν τὸ ποσὸν τῆς ἀνωτέρω κατὰ χιλιόλιτρον κρατήσεως δὲν ἤθελε καλύψει τὴν ἐν λόγῳ ὑπέρβασιν, ἡ ὑπολειπομένη διαφορὰ λαμβάνεται κατὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ ἰσολογισμοῦ τοῦ ἑπομένου τῇ ἐσοδείᾳ Ἰουνίου ἐκ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 27 συμμετοχῆς τοῦ Δημοσίου εἰς τὰ κέρδη, καὶ ταύτης μὴ ἐπαρκούσης, ἐπέρχεται πρὸς συμπλήρωσιν ἴση κατὰ χιλιόλιτρον ἐφ’ ὅλων τῶν κατηγοριῶν μείωσις τῶν τιμῶν τῆς ἑπομένης ἐσοδείας.» Καὶ ἐν τῇ περιπτώσει παραγωγῆς ὑπὲρ τὰ 320 ἑκατομμύρια, ἑπομένως δαπάνης ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ποσοῦ ἄνω τῶν 41 ἑκατομμυρίων φράγκων, ἐφαρμόζεται τὸ αὐτὸ σύστημα προφυλάξεως ἀπὸ πάσης ἀφορμῆς, ἥτις δύναται νὰ διακινδυνεύσῃ τὸ καταβληθὲν περιπλέον ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας κεφάλαιον. Κρατεῖται δηλαδὴ ποσὸν μέχρι 10 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον, καὶ ἂν δὲν ἐπαρκῇ τοῦτο, γίνεται προσφυγὴ εἰς τὸ ἥμισυ τῶν κερδῶν, τὸ ἀνῆκον εἰς τοὺς παραγωγούς, καὶ τέλος εἰς τὴν ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν τῆς ἑπομένης ἐσοδείας ὅλων τῶν κατηγοριῶν. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὸ νόμιμον τῆς ἀξιώσεως τῆς Ἑταιρείας, ὅπως καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ δαπάνης ὑπὲρ τὰ 41 ἑκατομμύρια φράγκων ἡ Ἑταιρεία ἀναλαμβάνῃ τὰ περιπλέον δαπανηθέντα ὑπ’ αὐτῆς. Ἐν τῇ περιπτώσει μάλιστα τοῦ ἄρθρου 22 οὐδεμία δίδεται ἀσφάλεια διὰ τὸ 12%. Ἁπλῶς λαμβάνεται πρόνοια ὑπὲρ ἀποδόσεως εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ πέραν τῶν 41 ἑκατομμυρίων φρ. καταβληθέντος ποσοῦ. Τὸ μέχρι 10% ποσοστὸν κρατήσεως ὁρίζεται ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπιστρέφεται δ’ εἰς τοὺς πωλητὰς τὸ μὴ δαπανηθὲν τυχὸν μέρος τῆς κρατήσεως αὐτῆς. Ἐνταῦθα ἡ συμπλήρωσις τοῦ περιπλέον δαπανηθέντος ἐκ τῶν κερδῶν τοῦ Δημοσίου ἢ ἐκ τῆς μειώσεως τῶν τιμῶν εἶναι ἁπλουστέρα, διότι γίνεται ἐπὶ πασῶν τῶν κατηγοριῶν, καὶ γίνεται ἴση ἀδιακρίτως. Ἡ ἰσότης αὕτη δυνατὸν νὰ μὴ ἀνταποκρίνηται πάντοτε εἰς τὸ δίκαιον, ἀλλὰ δύσκολον ἦτο ἄλλως νὰ ὁρισθῇ. Ἴσως ὀρθότερον θὰ ἦτο, τὸ λόγῳ ὑπερπαραγωγῆς περιπλέον πληρωνόμενον ποσὸν νὰ θεωρῆται ἔξοδον διαχειρίσεως, ὡς ἐξ ἴσου ἐνδιαφέρον Ἑταιρείαν καὶ παραγωγοὺς, καὶ νὰ ἀφαιρῆται ἐκ τῶν ἐσόδων μετὰ τῶν ἄλλων δαπανῶν. Ἐλάττωμα εὑρίσκω τῆς συμβάσεως τὸν κανονισμὸν τοῦ δευτέρου ἀποθεματικοῦ. Κατὰ τὸν Ἀγγλικὸν νόμον, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀφαιρέσητε μέρισμα πρὸ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ ἀποθέματος. Ἀλλ’ ἔστω· πιθανὸν νὰ ἐπιτραπῇ τοῦτο. Ἀλλὰ διατὶ, ὁσάκις ὑπάρχῃ ἔλλειμμα εἰς τὸ 6%, νὰ μὴ συμπληρώνηται ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ, ἀφοῦ τοῦτο κατὰ τὸν Ἀγγλικὸν νόμον ἔχει ταύτην κυρίως τὴν ἀποστολὴν, νὰ ἐξισώνῃ τὰ μερίσματα;—διότι πιθανὸν κατά τι ἔτος ἓν μέρισμα νὰ ἦναι μεγαλείτερον, κατ’ ἄλλο δὲ μικρότερον· ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων δ’ Ἑταιρειῶν συμφέρον ὑπάρχει, τὸ μέρισμα νὰ ἦναι πάντοτε τὸ αὐτό.—Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀναγράψει τοιαύτην διάταξιν. Δὲν γνωρίζω δὲ, ἂν ἡ Ἑταιρεία θὰ εὕρῃ δίκαιον τοῦτο ἢ ὄχι, ἀλλὰ πρέπει τὸ μέρισμα, ἀντὶ νὰ συμπληρώνηται ἐκ τῶν κερδῶν τοῦ ἑπομένου ἔτους, νὰ συμπληρώνηται ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ. (Διαλογικαὶ συζητήσεις). Ἐπιλαμβάνομαι ἤδη τῆς περιπτώσεως τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 22. «Ἐὰν ἡ ὅλη παραγωγὴ κατά τινα ἐσοδείαν ὑπερέβη μὲν τὰ 320,000,000 ἐνετικῶν λιτρῶν, ἐγένοντο ὅμως μέχρι τῆς καταρτίσεως τοῦ κατὰ τὸν ἑπόμενον τῇ ἐσοδείᾳ Ἰούνιον συντασσομένου ἰσολογισμοῦ τῆς Ἑταιρείας ἐκ τῆς ἐσοδείας ταύτης πωλήσεις ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς ἀλλοδαπῆς τοσαῦται, ὥστε τὸ ὑπολειφθὲν ἐκ τῆς ἐσοδείας ταύτης ἐν Ἑλλάδι ποσὸν νὰ μὴ ὑπερέβη τὰ ἑξήκοντα ἑκατομμύρια ἐνετικῶν λιτρῶν, τότε ἡ τυχὸν κατὰ τὸ ἐδάφιον πρῶτον τοῦ παρόντος ἄρθρου γενομένη κράτησις ἐπιστρέφεται ὁλόκληρος εἰς τοὺς πωλητὰς ἐντὸς τοῦ ἀμέσως ἑπομένου τῷ ἰσολογισμῷ Ἰουλίου, οὐδ’ ἐφαρμόζονται αἱ τῶν προηγουμένων ἐδαφίων διατάξεις τοῦ παρόντος ἄρθρου περὶ ἀναλήψεως τῆς διαφορᾶς ἐκ τῆς εἰς τὰ κέρδη συμμετοχῆς τοῦ Δημοσίου, ἢ περὶ μειώσεως τῶν τιμῶν ἀγορᾶς τοῦ ἑπομένου ἔτους.» Ἡ διάταξις αὕτη, καθόσον ἐξήρτηται ἐξ ἀριθμῶν μηδὲν ἐχόντων τὸ ἀπολύτως ἀσφαλὲς, διότι ὁρίζουσιν, ὅτι «πέραν τῶν 320,000,000 παραγωγῆς, ἐὰν ὑπολειφθῇ ἐν Ἑλλάδι ποσὸν κάτω τῶν 60,000,000, οὔτε κράτησις γίνεται, οὔτε, ἂν ἔγεινε, κρατεῖται, ἀλλ’ ἐπιστρέφεται», εἶναι ἐλαττωματικὴ βεβαίως. Ἐὰν τὰ ἐξαγόμενα ποσὰ σταφίδος κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην θεωρῶνται ἐπαρκῆ, ἵνα καλύψωσιν ἕν ποσὸν ὑπὲρ τὰ 41 ἑκατομμύρια φράγκων, διατὶ νὰ μὴ θεωρῶνται τοιαῦτα καὶ ὅταν τὰ ποσὰ τοῦ ἄρθρου παραλλάσσωσι, καὶ διατὶ καὶ τότε νὰ μὴ γίνηται ἐπίσης κράτησις; Ὀρθότερον θὰ ἦτο, ἂν ἐφηρμόζετο ἄλλος κανονισμὸς τοῦ θέματος. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι τὸ ὑπολειφθὲν ἐν Ἑλλάδι ποσὸν 60,000,000, ἀλλ’ εἶναι 70,000,000, εἶναι ὅμως καὶ τὸ ἐξαχθὲν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ποσὸν σταφίδος ἀναλόγως περισσότερον τῶν 260 ἑκατομμυρίων λιτρῶν, ἐφ’ οὗ στηρίζονται οἱ ὑπολογισμοὶ τῆς Ἑταιρείας καὶ τῆς συμβάσεως, διατὶ καὶ τότε νὰ γίνηται κράτησις 10 φράγκων ἐκ τοῦ τιμήματος; Ἡ Ἑταιρεία, ἐξαγαγοῦσα ἀνώτερον ποσὸν κατ’ αὐτὸ τὸ ἔτος, ἠδυνήθη ἴσως νὰ καλύψῃ τὴν δαπάνην διὰ τὸ περιπλέον τῶν 60,000,000 ἐν Ἑλλάδι ἀπομεῖναν ποσόν. Ἡ σύμβασις ὑποθέτει, ὅτι ἐπὶ ὑπερπαραγωγῆς τὸ πέραν τῶν 260 ἑκατομμυρίων ποσὸν θ’ ἀπομείνῃ πάντως ἐν Ἑλλάδι, καὶ θὰ ζημιοῖ τὴν Ἑταιρείαν, ἐνῷ ποσόν τι αὐτοῦ, καὶ ἐνίοτε ἀρκετὸν νὰ καλύψῃ τὴν περιπλέον δαπάνην διὰ τὸ ἐσωτερικόν, δύναται νὰ ἐξαχθῇ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, καὶ νὰ ἐξαχθῇ ἐπικερδῶς.

§326Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡ ζημία πόθεν θὰ ἦναι, καὶ διατὶ θὰ ἐπέλθῃ;

§327Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Ἑταιρεία ὑποθέτει, —καὶ εἶναι τοῦτο εὔλογον, —ὅτι, ὅταν ἐπὶ ὑπερπαραγωγῆς ἀπομένωσι μόνον 60,000,000, συνήθως κατωτέρας ποιότητος, ἐν Ἑλλάδι, ἐξήχθη δ’ ὅλον τὸ ἄλλο περιπλέον ποσὸν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, τοῦτο θὰ καλύψῃ τὰς δαπάνας τοῦ μέχρις 60 ἑκατομμυρίων ἀπομείναντος εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ποσοῦ. Ἂν ὅμως τὸ ἀπομεῖναν ὑπερβαίνῃ τὰ 60,000,000, δὲν θὰ τὸ καλύψῃ. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ὑπόθεσις οὐχὶ πάντοτε ἀκριβὴς, διότι δυνατὸν τὸ ἐξαχθὲν ἐπίσης νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 260 ἑκατομμύρια, καὶ νὰ τὰ ὑπερβαίνῃ κατὰ τοσοῦτον, ὥστε νὰ καλύπτῃ τὰ πέραν τῶν 60,000,000 ἀπομείναντα ἐν Ἑλλάδι.

§328Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Νομίζετε ὅτι θὰ εὑρεθῇ ποτε εἰς τὴν περίπτωσιν νὰ ἐξαγάγῃ πλέον τοῦ ἀπαιτουμένου;

§329Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ἀδύνατον.

§330Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Βεβαίως, διότι ἔχει τὸ ἀπεριόριστον τῆς παρακρατήσεως εἰς χεῖράς της.

§331Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σεῖς δέχεσθε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πωλήσῃ μὲ τιμὰς ἀντιστοιχούσας πρὸς τὰ 150 φράγκα.

§332ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἔχει συμφέρον· μένει ποσὸν περισσότερον τῶν 60,000,000, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ζημία.

§333Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι ἐξήχθησαν κατὰ τὸ ἔτος πλέον τῶν 260 ἑκατομμυρίων λιτρῶν, δηλαδὴ πλέον τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐθεωρήθη ὁ μέσος ὅρος τῆς καταναλώσεως. Τὸ περιπλέον ἐξαχθὲν τοῦτο ποσὸν δὲν πρέπει νὰ ὑπολογίσητε εἰς τὰς ἀνωτέρας τιμὰς ὅτι θὰ πωληθῇ ἐν Εὐρώπῃ· μᾶλλον εἶναι πιθανὸν, ὅτι θὰ πωληθῇ εἰς τὰς χαμηλοτέρας. Ὅσον καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι κατωρθώθη νὰ αὐξηθῇ ἡ ζήτησις τῆς σταφίδος διὰ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Ἑταιρείας, δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ὅτι καὶ παρήχθησαν καὶ ἐζητήθησαν ἀνώτεραι ποιότητες· οὔτε ἀφ’ ἑτέρου πρέπει νὰ δεχθῇ τις, ὅτι ἅπαν τὸ ἀπομεῖναν ἐν Ἑλλάδι ποσὸν πέραν τῶν 60,000,000 θὰ πληρωθῇ πρὸς 100 φράγκα. Δύναται μέρος νὰ πληρωθῇ καὶ ἄνω τῶν 100, καὶ ὁ μέσος ὅρος τιμῆς αὐτῆς νὰ ὑψωθῇ ἄνω τῶν 100. Ἀλλ’ ἡ σύγκρισις τῶν δύο ἑκατέρωθεν ποσοτήτων πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει, ὅτι αἱ διάφοροι δαπάναι τῆς Ἑταιρείας ἀναβιβάζουν εἰς τὸ διπλάσιον τῆς τιμῆς τῆς ἀγορᾶς τὴν παραγωγικὴν δαπάνην ἑκάστου χιλιολίτρου σταφίδος ἐν Εὐρώπῃ πωλουμένου. Ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐταῖς ταῖς βάσεσιν ἡ ζημία τοῦ ἐξωτερικοῦ δύναται νὰ καλυφθῇ ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς πέραν τῶν 260 ἑκατομμυρίων λιτρῶν. Δι’ ὃ ἀνάγκη περὶ τούτου ἐπίσης νὰ συνεννοηθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§334Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας πῶς πρέπει νὰ διορθωθῇ;

§335Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἐδεχόμην, ἔστω καὶ τὸ τριπλάσιον ἂν ἐξαχθῇ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ὑπερβαίνει τὸ ἐναπομεῖναν ἐν Ἑλλάδι ποσὸν τῶν 60,000,000, νὰ μὴ ἀφαιρῆται τίποτε· ἐὰν δὲ τοῦ τρίτου ὑπολειφθῇ, τότε ν’ ἀφαιρῆται ἀναλόγως. Π. χ. ἔχομεν παραγωγὴν 360,000,000 λιτρῶν, καὶ ἐδαπάνησεν ἡ Ἑταιρεία περὶ τὰ 47,000,000, ἐξήγαγε δὲ 290,000,000, καὶ μένουσιν 70,000,000· δηλαδὴ, ἂν ἐξαγάγῃ τὰ 260,000,000, ὅσα εἶναι σήμερον ἡ κανονικὴ ἐξαγωγὴ, καὶ 30,000,000 περιπλέον, μένουν δὲ 70,000,000, τότε οὐδεμία νὰ χωρῇ κράτησις. Ἂν ὅμως ἡ ὅλη παραγωγὴ ἦναι 360 ἑκατομμύρια λίτραι, ἐξήχθησαν δὲ τὰ 290, καὶ ἔμειναν 75, ἤτοι περισσότερα πέντε ἑκατομμύρια λίτραι, αὐτὰς τὰς 5 ἑκατομμύρια λίτρας νὰ ὑποχρεώμεθα διὰ τῆς κρατήσεως μέχρι 10% νὰ πληρώνωμεν, διατιμῶντες 100 φράγκα τὸ χιλιόλιτρον, ἤτοι δίδοντες 500,000 δραχμάς. Τοιαύτην τινὰ διατύπωσιν νομίζω, ὅτι οὔτε ἡ Ἑταιρεία θὰ ἀπέκρουε, θὰ ἐπροστάτευε δ’ αὑτὴ καὶ τοὺς παραγωγούς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 23, τοῦτο προβλέπει αὔξησιν τιμῶν, ἥτις καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις θὰ ἦτο ὀρθή. Τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὅταν ἡ παραγωγὴ ἦναι μικροτέρα τῶν 250 ἑκατομμυρίων, ὁρίζει ὅτι γίνεται ἀναθεώρησις τιμῶν τῇ συνεννοήσει Κυβερνήσεως καὶ Ἑταιρείας. Διατὶ ὅμως, ἐὰν δὲν ἦναι 250 ἑκατομμύρια ἡ παραγωγή, ἀλλὰ 260 ἑκατομμύρια, ἢ 270 ἑκατομμύρια, νὰ μὴ γίνηται ἡ αὐτὴ ἀναθεώρησις, ἀφοῦ ἐβεβαιώθη διὰ σειρᾶς ἐτῶν, ὅτι οὐχὶ ποσὸν 250 ἑκατομμυρίων ἀκριβῶς καὶ ἀνυπερβλήτως καταναλίσκεται ἐν ταῖς ξέναις ἀγοραῖς, ἀλλὰ ποσὸν 270 καὶ 280 ἑκατομμυρίων; Διατὶ ἀφοῦ τοιαύτη ἐργασία διαδόσεως θὰ γένηται, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἀναθεώρησις τῶν τιμῶν, ἀφοῦ γνωρίζομεν, ὅτι λόγῳ ἐπεκτάσεως εἰς ἄλλους τόπους εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἡ κατανάλωσις θὰ ἦναι οὐχὶ πλέον 260 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ 270 ἑκατομμύρια καὶ 280 ἑκατομμύρια; Νομίζω μᾶλλον, ὅτι πρέπει νὰ τεθῶσιν ὡς μέσος ὅρος αἱ τιμαὶ τῶν δύο προηγουμένων ἐτῶν. Ὁσάκις λοιπόν, ὡς ἐπὶ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου, τὸ τριπλάσιον τοῦ ποσοῦ τῆς περιπλέον διαφορᾶς τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἐξάγηται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνηται κράτησις.

§336Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Τότε τὰ 60 ἑκατομμύρια νὰ τὰ κάμητε 70 ἑκατομμύρια.

§337Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ προσθέσω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 27, διότι ὑπὸ τοῦ κ. Νέγρη ἐγράφη ἔν τινι ἐφημερίδι, ὅτι, ἐπειδὴ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ὁρίζεται ἐν ἐδαφίῳ ζʹ, ὅτι, «ὅταν τὸ περιερχόμενον κατὰ τὸ προηγούμενον ἐδάφιον εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἥμισυ τῶν κερδῶν, σὺν τῷ κατὰ τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ παρόντος ἄρθρου μερίσματι, φθάσῃ εἰς εἴκοσι τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, ἡ ἐπὶ τοῦ ἐπὶ πλέον κέρδους συμμετοχὴ τοῦ Κράτους αὐξάνει εἰς τρία τέταρτα αὐτοῦ», δὲν περιλαμβάνεται καὶ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνωσιν ἐκ τοῦ ἡμίσεος τῶν κερδῶν οἱ ἱδρυταί, οἱ σήμερον συμφωνοῦντες εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἑταιρείας καὶ οἵτινες θὰ λάβωσι τὰς ἱδρυτικὰς μετοχάς. Ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς.

§338Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εὑρίσκετε, ὅτι ἡ ἀνάδοχος θὰ περιπλακῇ εἰς δυσχερείας; Δὲν δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς αὑτοὺς νὰ κανονίσωσι τὴν Διοίκησιν. Ἐὰν ἀποδώσωμεν εἰς τοὺς ἀναδόχους τὰ 9/10, θὰ ζημιωθῶσιν οἱ παραγωγοί, διότι κατόπιν θὰ καταγγελθῶσιν εἰς αὐτοὺς οἱ λόγοι, εἰς τρόπον ὥστε νὰ λάβωσιν ὅ,τι ἤθελε περισσεύσει ἀπὸ τὴν παραγωγήν.

§339Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ ἱδρυτικοὶ τίτλοι θὰ ἦναι τίτλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὸ ἐνδεχόμενον μέρισμα καθ’ ἕκαστον ἔτος, ὡς συμβαίνει εἰς πάντας τοὺς τίτλους. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν αὐτό, τὸ ὁποῖον λαμβάνουσι, περιλαμβάνεται εἰς τὸ 20%, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὅρος ἀνυπέρβλητος τῆς διανομῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ εἶπον, ὅτι εἶναι σαφὲς τὸ ἄρθρον, καὶ περιττὴ πᾶσα διασάφησις. Αὐταὶ εἰσιν αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ταύτην τὴν στιγμὴν φέρω, ἐπιφυλασσόμενος, ὅταν γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως κατ’ ἰδίαν, νὰ προσθέσω ὅσας ἄλλας ἔχω. Πρὶν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, νομίζω ὅτι πρέπον καὶ συμφέρον εἶναι νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἑταιρείαν πᾶσαι αἱ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθησόμεναι παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως ὑπὸ Βουλευτῶν, καὶ τὸ πόρισμα τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν Ἑταιρείαν ν’ ἀνακοινώσῃ ἐν καιρῷ εἰς τὴν Βουλήν. Πρὶν καλέσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ γνώμην ὁριστικὴν, ὅσον καὶ ἂν θεωρῇ σπουδαῖον τὸ ζήτημα, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ, καὶ ὅπερ θεωρῶ ἐπίσης σπουδαιότατον, διότι φρονῶ, ὅτι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν δὲν προεβλήθη μετὰ τὴν ἕνωσιν τῶν Ἰονίων νήσων καὶ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας σπουδαιότερον οἰκονομικὸν ζήτημα, πρέπει νὰ φροντίσῃ νὰ ἐπιτύχῃ παρὰ τῆς Ἑταιρείας τὰς ἀναγκαίας τροποποιήσεις εἰς τὴν σύμβασιν. Αὕτη ἀφορᾷ κολοσσιαίαν τοῦ τόπου περιουσίαν, τὴν ὁποίαν πρόκειται ἀπὸ τῆς εὐτελοῦς τιμῆς, εἰς ἣν κατέπεσε, νὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν πρέπουσαν ἀξίαν, καὶ νὰ τῇ ἀσφαλίσωμεν τὸ ἀρχαῖον τοὐλάχιστον εἰσόδημα. Ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου εἶναι ἐκείνη, ἥτις θὰ συντηρήσῃ μεγάλους πληθυσμοὺς, ὧν ὁ βίος εἶναι ἀρρήκτως συνδεδεμένος μετὰ τῆς σταφιδοκαλλιεργείας, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναπληρώσωσι δι’ ἄλλης τινὸς παραγωγῆς. Θεωρῶ, ὅτι εἶναι τόσον σπουδαῖον τὸ ζήτημα, τόσον μέγα τὸ συμφέρον καὶ τοῦ τόπου καὶ τοῦ Κράτους, ὥστε οὐδεμιᾶς φροντίδος, οὐδενὸς κόπου ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ φεισθῇ, ὅπως ἐπιτύχῃ τοὺς συμφερωτέρους ὅρους καὶ τὴν ὠφελιμωτέραν λύσιν τοῦ ζητήματος....

§340Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δύνασθε νὰ μοὶ δώσητε μίαν πληροφορίαν; Ὅπως ἔχει σήμερον ἡ σύμβασις, προτείνετε νὰ ψηφισθῇ;

§341Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν πρέπει νὰ τὸ θέτητε, διότι εἶσθε ἐκ τῶν ἀρχαίων Βουλευτῶν καὶ ἀρκετὰ πεπειραμένος, ὥστε νὰ ἐννοῆτε, ὅτι δὲν πρέπει, ὡς σήμερον περιστοιχίζεται ἡ Βουλὴ ἀπὸ τόσους ἐνδιαφερομένους, νὰ καλώμεθα οἱ Βουλευταὶ ν’ ἀποφανθῶμεν διὰ μιᾶς γνώμην πρὶν ἢ ἔλθῃ τὸ σημεῖον ὡριμότητος, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ δυνάμεθα ἀσφαλῶς ν’ ἀποφανθῶμεν.

§342Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδόσατε ἤδη ἀπάντησιν εἰς ὅλα, κύριε Δεληγεώργη.

§343Ν. ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος τῆς γνώμης μας, κύριε Δεληγεώργη. Ἐὰν δὲν γείνωσιν δεκτοὶ οἱ ὅροι αὐτοὶ, δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις.

§344Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προχθὲς, ἀπαντῶν ἐπί τινος παραπόνου, τὸ ὁποῖον ὁ Βουλευτὴς Μεγαρίδος εἶχεν ὑποβάλει, ὑπερασπιζόμενος τὸν συντάκτην τοῦ «Νεολόγου Πατρῶν», ἀπηυθύνθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἶπεν, ὅτι σπουδαίως βλάπτει ἡ ἐξέγερσις τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν καὶ ἡ διὰ διηνεκῶν ταραχῶν καὶ κραυγῶν ὑπὲρ τῆς ταχυτέρας ψηφίσεως τῆς συμβάσεως παρέμβασις τῶν ἐπαρχιῶν. Παρέστησεν, ὅτι βλάπτει τὸ ἐπικρατοῦν ἐν τῇ Βουλῇ πνεῦμα, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν πράττομεν ἔργον οὐδὲ γενναιότητος οὐδ’ ἐνδιαφέροντος, ἐγκαλοῦντες ὁ εἷς τὸν ἄλλον, ὅταν θέλωμεν νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην, ἣν ἕκαστος ἔχει. Θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕκαστος θὰ εἴπῃ τὴν ὁριστικὴν καὶ μετὰ πεποιθήσεως γνώμην του. Σήμερον συζητοῦμεν, διὰ νὰ ἴδωμεν, τί προτείνεται καὶ ποῖαι αἱ συνέπειαι τῶν προτεινομένων. Δὲν συμφέρει νὰ ἐπιδεικνύμεθα ἀπὸ τοῦδε, οἱ μὲν ὡς ὑπέρμαχοι τῆς συμβάσεως, ἄλλοι δὲ ὡς ἀντίθετοι αὐτῆς. Πρὶν παρουσιασθῇ μία ὁριστικὴ διατύπωσις τῶν πολλῶν ὅρων, οὓς ἀναγκαίως περιέχει ἡ σύμβασις, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ τὴν καταδικάζωμεν. Τοιαύτην ἔκκλησιν ποιοῦμαι πρὸς πάντας, καὶ παρακαλῶ νὰ συζητήσωμεν, χωρὶς νὰ ἐρωτῶμεν ὁ εἷς τὸν ἄλλον, ἢ νὰ μᾶς μέλῃ ποίαν γνώμην ἔχει ὁ ἄλλος. Ὅταν κληθῶμεν βραδύτερον νὰ δώσωμεν γνώμην, βεβαίως θὰ τὴν δώσωμεν, ἀνεξαρτήτως πάσης προκαταλήψεως ἐξ οἱασδήποτε ἀφορμῆς, θέτοντες τὴν χεῖρα ἐπὶ τῆς καρδίας, καὶ μὴ ἐπηρεαζόμενοι οὐδ’ ἀπὸ τὰς κραυγὰς τὰς κατὰ τῆς συμβάσεως, οὐδὲ ἀπὸ τὰς ἀπειλὰς τὰς ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, οὐδ’ ἀπὸ φόβους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν θέσιν ἐν τῷ νομοθετικῷ Σώματι διὰ τοὺς ἐκπληροῦντας τὸ καθῆκον αὑτῶν. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν τὸ μονοπώλιον, καὶ δὴ μονοπώλιον δι’ ἀγγλικῆς Ἑταιρείας καὶ ἀγγλικῶν κεφαλαίων, θεωρῶ τὴν εὐεργετικωτέραν καὶ ἀσφαλεστέραν λύσιν διὰ τὸν τόπον, διότι ἔχω μορφώσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι διὰ τοῦ μονοπωλίου μόνον εἶναι δυνατὸν ἡ σταφὶς νὰ σωθῇ. (Χειροκροτήματα). Ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον καὶ ἡ ἐξέγερσις, ἣν τὸ ἔθνος δεικνύει ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος διὰ τῆς Ἀγγλίας, ἴσως ἐπηρεάσῃ αὐτήν. Ἄλλοτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἀγγλίας, προτείνων εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὴν ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ, ἥτις θαυμασίως ὑπηρέτησε τὴν σταφίδα, εἶπεν, ὅτι «ἡ συγκατάβασις αὕτη ἦτο δῶρον, τὸ ὁποῖον ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς ἐποιεῖτο πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν». Ἂς εὐχηθῶμεν, καὶ τώρα τοιαῦτα εὐγενῆ αἰσθήματα νὰ ἐπικρατήσωσι παρὰ τῇ Ἀγγλικῇ Κυβερνήσει καὶ τῷ Ἀγγλικῷ λαῷ, διότι τότε μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθῇ καὶ νὰ εὐδοκιμήσῃ τὸ μονοπώλιον. Ἄνευ αὐτῶν οὐδὲν θὰ κατορθωθῇ. Πρέπει νὰ τὸ θέλῃ καὶ ὁ Ἀγγλικὸς λαός, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ μέγας καταναλωτὴς τῆς σταφίδος, καὶ ὁ ὁποῖος θὰ γείνῃ καὶ ὁ διαδότης αὐτῆς καθ’ ὅλον τὸν κόσμον διὰ τοῦ ἐμπορίου. Εὐτυχῶς τὸ μονοπώλιον, ὡς ὀργανίζεται, δὲν ἀπειλεῖ αὔξησιν τιμῶν, ὅπως ἐκ πρώτης ὄψεως φοβίζει, καὶ ἡ γνῶσις τῶν ὅρων αὐτοῦ μεταξὺ τῶν καταναλωτῶν δὲν θὰ γεννήσῃ ἀντιδράσεις.

§345Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω πόσοι ἐκ τῶν συναδέλφων σκοποῦσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον, ἵνα μετάσχωσι τῆς συζητήσεως, καὶ εἰσφέρωσι καὶ οὗτοι τὰ φῶτα αὑτῶν καὶ τὰς κρίσεις των ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Μέχρι τοῦδε ἠγόρευσαν ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Στεφάνου, ὁ ἐκ Πατρῶν κ. Γούναρης, ὁ ἐξ Ἠλείας κ. Σπηλιάδης, ὁ ἐκ Ζακύνθου κ. Λομβάρδος, ὁ ἐκ Κραναίας κ. Γεράκης καὶ ὁ ἐκ Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργης. Νομίζω ὅτι ἤθελε συντομευθῆ τὸ ἔργον, ἠθέλομεν βαδίσει ὅσον εἶναι δυνατὸν ταχύτερον, — λέγω ὅσον εἶναι δυνατὸν ταχύτερον, διότι ἡ ὑπόθεσις εἶναι σοβαρὰ καὶ σπουδαία, — ἂν ἕκαστος τῶν ἀγορευσάντων ἤθελεν εὐαρεστηθῆ νὰ καταγράψῃ ἐν φύλλῳ χάρτου τὰς παρατηρήσεις, τὰς γνώμας, εἰς τὰς ὁποίας κατέληξε, καὶ μοὶ δώσει τὸ φύλλον τοῦτο τοῦ χάρτου· διότι τοιουτοτρόπως θὰ συγκεντρώσω πᾶν ὅ,τι κρίνεται ἀναγκαῖον, ἵνα γένηται ἀντικείμενον συνεννοήσεως μετὰ τῆς Ἑταιρείας.

§346ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§347Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμὲ δὲν μὲ κατελέξατε μεταξὺ τῶν ὑποβαλόντων παρατηρήσεις.

§348Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, κύριε Βουλευτά· διότι νομίζω ὅτι θέλετε ὁμιλήσει.

§349Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπέβαλον παρατήσεις τινάς. Ἴσως τὰς συμπληρώσω, ἀλλ’ ὑπέβαλον ἤδη τοιαύτας.

§350Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἐνόμιζον, ὅτι σκοπεῖτε νὰ ἀγορεύσητε, διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι νομίζω ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι σκοποῦντες νὰ λάβωσι τὸν λόγον. Τότε βεβαίως θέλω ἀπευθύνει τὴν αὐτὴν παράκλησιν καὶ πρὸς ὑμᾶς. Τὴν ἀπευθύνω δὲ ἰδιαιτέρως καὶ πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν Πατρῶν, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς αὐτὴν τὴν πτέρυγα, τὴν ἀπευθύνω δὲ καὶ πρὸς ὅλους. Τοιουτοτρόπως θέλει κατασταθῆ συντομώτερον τὸ ἔργον μας.

§351Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ συνεδριάσῃ αὔριον;

§353ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν λύεται ἡ συνεδρίασις, καὶ ἀναβάλλεται ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως διὰ τὴν Πέμπτην. (Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 1 καὶ 45′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον).