1903.05.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 81

τῆς 22 Μαΐου 1903.

(Πέμπτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Δ. Ράλλη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 6 μ. μ. παρόντων 130 Βουλευτῶν, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Βεναρδέϊκα τῶν Πατρῶν, δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν, λέγουσιν, ὅτι ἐκ τῆς θεομηνίας, τῆς ἐπελθούσης τὴν 11 Μαΐου ἐ. ἔ. διὰ χαλάζης πρωτοφανοῦς, ὑπέστησαν καταστροφὴν τῶν ἀμπέλων των, καὶ ζητοῦσι συνδρομήν. Ἐκ Λαρίσης τηλεγραφοῦσι πολλοὶ κάτοικοι, ὅτι, προκειμένου νὰ κατασκευασθῇ ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης τοῦ Πηνειοῦ εἰς θέσιν Μαγούλα τοῦ νομοῦ Λαρίσης πρόχωμα, εἶναι ἀναγκαία ἡ κατασκευὴ τοιούτου καὶ ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ Πηνειοῦ, καθόσον ἄλλως τὰ κείμενα ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης κτήματα, ἐὰν δὲν ἤθελον καταστραφῆ ἐντελῶς, πάντως ὅμως θέλουσιν ὑποστῆ ζημίας μεγάλας. Ἐκ Καλαμῶν τηλεγραφοῦσιν οἱ αὐτόθι φαρμακοποιοὶ, παρακαλοῦντες τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ φαρμακευτικὸν νομοσχέδιον. Ἐκ Νησίου τηλεγραφοῦσιν, ὅτι ὁ ταμίας Μεσσήνης ἐξέδωκε σωρείαν ἐνταλμάτων περὶ πληρωμῆς τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, καὶ ζητοῦσι τὴν ἀναστολὴν τῆς καταδιώξεως, διότι οἱ κτηματίαι στεροῦνται κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην τῶν μέσων. Ἐκ Κιάτου τηλεγραφεῖ ὁ πρόεδρος τοῦ Συλλόγου «Ἀλληλοβοηθείας», ὅτι ἅπαντα τὰ μέλη τοῦ Συλλόγου συνελθόντα ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, μετ’ ἐπισταμένην μελέτην τῆς συμβάσεως. Ἐκ Καλαμῶν τηλεγραφεῖ ὁ πρόεδρος τοῦ αὐτόθι Ἐμπορικοῦ Συλλόγου, ὅτι συνελθόντα τὰ μέλη αὐτοῦ παρακαλοῦσιν, ἵνα ἡ Βουλὴ τροποποιήσῃ: 1) τὴν ἕκτην κατηγορίαν τῆς συμβάσεως, ἀναβιβάζουσα τὸ ποσὸν ἀπὸ 45 ἑκατομμύρια λίτρας εἰς 60 ἑκατομμύρια· 2) τὴν ἑβδόμην κατηγορίαν, ἀπὸ 90 ἑκατομμύρια λίτρας εἰς 100 ἑκατομμύρια· καὶ 3) τὴν ὀγδόην, ἐλαττώνουσα τὸ ποσὸν ἀπὸ 65 ἑκατομμύρια εἰς 40 ἑκατομμύρια. Ἐκ Πατρῶν ἀπεστάλη ὑπόμνημα διαφόρων πολιτῶν, παρακαλούντων «1) νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια περὶ 3000 ἀτόμων ἐν Πάτραις, ἅτινα θὰ μείνωσιν ἄνευ ἐργασίας μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, δι’ οὗ ἡ ἐμπορικὴ ὀργάνωσις τοῦ Πατρῶν μηδενίζεται κλπ. 2) ν’ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ πρὸς πλήρωσιν τοῦ κενοῦ, ὅπερ θὰ προκύψῃ εἰς τὰ δημόσια ἔσοδα ἕνεκα τῆς καταργήσεως τῶν σταφιδικῶν ἐπαγγελμάτων· 3) νὰ σκεφθῇ ἐπίσης ἡ Βουλὴ περὶ τῆς βεβαίας ἐλαττώσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων ἐκ τῆς μειώσεως τῆς φορολογίας τῶν σταφιδικῶν πόλεων καὶ ἰδίως τῆς τῶν Πατρῶν· 4) ἐπίσης νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς μειώσεως τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν εἰσπράξεων, ἣν θὰ ἐπιφέρῃ ἡ διακοπὴ τῆς λειτουργίας τόσων σταφιδικῶν καταστημάτων· 5) ν’ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἐπὶ τῆς μειώσεως τῆς ἐκ τοῦ χαρτοσήμου προσόδου, ἡ ὁποία θὰ ἦναι ἄφευκτος ὡς ἐκ τοῦ παντελοῦς ἐξαφανισμοῦ τῆς ἐμπορικῆς συναλλαγῆς· 6) νὰ μεριμνήσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἐφεξῆς χρήσεως τῶν ἐν τῷ λιμένι Πατρῶν φορτηγίδων καὶ τῶν ἐργαλείων συσκευῆς (πλαστίγγων κλπ.), τῶν συσκευαστῶν (στιβαδώρων, καρφωτῶν κλπ.)· 7) προσέτι νὰ εὐδοκήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας, ἥτις καὶ αὐτὴ καταδικάζεται εἰς τελείαν ἀδράνειαν διὰ τοῦ νέου νόμου· 8) ὡσαύτως νὰ μεριμνήσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἥτις θὰ ὑποστῇ καιρίαν βλάβην, ἀφοῦ θὰ στερηθῇ σπουδαιοτάτου πόρου, τοῦ ἐκ τῆς μεταφορᾶς τῶν σταφίδων· 9) ἐκ φιλανθρωπίας νὰ μὴ παραλείψῃ ἡ Βουλὴ νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων Πατρῶν, ἅτινα μετὰ τὴν καταδίκην εἰς ἀδράνειαν τόσων ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἐν Πάτραις θὰ στερηθῶσι βεβαίως τῶν τακτικῶν ἀντιληπτόρων των.» Ἀλλ’ ἀντιθέτως ἐκ Πατρῶν πάλιν τηλεγραφοῦσι διάφοροι σταφιδοκτήμονες, ὅτι «εὐχαρίστως βλέπουσι, παρακολουθοῦντες τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὅτι κατανοοῦνται αἱ στηνόμεναι παγίδες ὑπὸ ἐχθρῶν σταφιδοπαραγωγῆς πρὸς ματαίωσιν τοῦ μονοπωλίου· ἀποκρούουσι πᾶν μέτρον τεῖνον εἰς παραμέρισιν τῆς συμβάσεως, στέργουσι δὲ τοῦτο κατόπιν ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως, ὡς ὑπεστήριξε καὶ ὁ βουλευτὴς κ. Σπηλιάδης, ὃν εὐγνωμονοῦσιν ἐπὶ τῷ χαρακτηρισμῷ τοῦ σταφιδεμπορίου». Ἐκ Κρεστένων τηλεγραφοῦσιν, ὅτι «ὁ λαὸς τοῦ δήμου Σκιλλοῦντος, συνελθὼν εἰς πάνδημον συλλαλητήριον, καὶ ἀκούσας τῆς ἑρμηνευτικῶς ἀναγνωσθείσης συμβάσεως περὶ μονοπωλίου, ψηφίζει, ὅτι, μὴ ὑπαρχούσης ἑτέρας καλλιτέρας λύσεως τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, θεωρεῖ τὸ μονοπώλιον ὡς ἄγκυραν σωτηρίας, παρακαλεῖ δὲ τὴν Βουλὴν, ὅπως μετὰ ἐπισταμένην συζήτησιν ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν ὅσον ἔνεστι τελειοτέραν, πρὸς περιφρούρησιν τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν.» Ἐκ Κεφαλληνίας τηλεγραφοῦσιν, ὅτι «συνελθόντες προχθὲς οἱ σταφιδοκτήμονος εἰς τὸ Δημαρχεῖον, προσκλήσει τοῦ δημάρχου Ἀργοστολίου, ἀνεπιφυλάκτως ἐξεφράσθησαν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου, ἐξουσιοδοτήσαντες τοὺς Βουλευτὰς Κεφαλληνίας νὰ συνηγορήσωσιν, εἰ δυνατόν, ὑπὲρ αὐξήσεως τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος Κεφαλληνίας, ἐχούσης κατὰ προτίμησιν ἰδίας ἀγορὰς καταναλώσεως.» Ὁ εἰρηνοδίκης Φαρῶν τηλεγραφεῖ, ὅτι οἱ κάτοικοι Χαλανδρίτσης, συνελθόντες ἐν συλλαλητηρίῳ, ἐπέδωκαν αὐτῷ ψήφισμα, δι’ οὗ ζητοῦσι τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἐκ Χαλκίδος οἱ ἀμπελοκτήμονες τηλεγραφοῦσιν, ὅτι «τὸ ὑπόμνημα τῶν οἰνοπνευματοποιῶν ἀντίκειται εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον, γέμει δὲ ἀνακριβειῶν καὶ παραλόγων ἀπαιτήσεων, ἀπειλουσῶν ἐντελῆ καταστροφὴν ἀμπελοφυτείας, πρὸς ἐξακολούθησιν ῥαγδαίου πλουτισμοῦ ὀλίγων οἰνοπνευματοποιῶν. Ἡ πρώτη ὕλη δι’ οἰνοπνεύματα καὶ οἴνους ὑπάρχει ἀφθονωτάτη, ἀφοῦ πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος ὑπάρχουσιν ἐκτεταμέναι ἀμπελοφυτεῖαι, ἡ Εὔβοια δὲ μόνη παράγει ἐτησίως πεντήκοντα περίπου ἑκατομμύρια ὀκάδας σταφυλῶν· διὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται ἡ ἀπαγόρευσις τῆς οἰνοποιήσεως τῆς σταφίδος· ἡ δὲ ἀξίωσις τῶν οἰνοπνευματοποιῶν νὰ παραχωρηθῇ εἰς αὐτοὺς τὸ μονοπώλιον ὑποχρεωτικῶς τῆς σταφίδος εἰς τιμὰς κατωτέρας τῶν 100 χρυσῶν φράγκων εἶναι ἀδικαιολόγητος» κλπ. Ὁ δήμαρχος Χαλκιδέων ἀφ’ ἑτέρου ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δι’ οὗ παρακαλεῖται ἡ Βουλή, ὅπως διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος ἀπαγορευθῇ ἡ οἰνοποίησις καὶ ἡ ἐμπορία τοῦ σταφιδίτου οἴνου ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἡ δὲ τιμὴ τῆς παρεχομένης σταφίδος πρὸς παραγωγὴν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν νὰ ὁρισθῇ εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 160 κατὰ χιλιόλιτρον. Ὁ κύριος Φίλιος καὶ κατόπιν ὁ κ. Γιαννακίτσας ἔχουσι τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἐκ Λαρίσης τηλεγραφήματος.

§2Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Τὸ αὐτὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀπηυθύνθη πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἀπηυθύνθη καὶ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τοῦ νομοῦ Λαρίσης. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς, Κύριοι, — καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, — πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ πρόχωμα ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης τοῦ Πηνειοῦ. Ὡς γνωστόν, ὁ Πηνειὸς χωρίζει τὴν ἐπαρχίαν Λαρίσης ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Τυρνάβου. Εἰς τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ κατασκευασθῇ, τὸ πρόχωμα θὰ ὠφελήσῃ βεβαίως τοὺς ἰδιοκτήτας τοῦ χωρίου, ἔμπροσθεν τοῦ ὁποίου θὰ κατασκευασθῇ· ἀλλ’ ἐκ τῆς παρεμποδίσεως τῶν ὑδάτων βεβαίως θὰ κατακλυσθῶσιν ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης πέντε ἢ ἓξ χωρία, ἂν μὴ ἀρκετὸν μέρος τῆς ἐπαρχίας Λαρίσης, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ παρεμποδίσῃ. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐλήφθη πρόνοια διὰ δηλώσεως τῆς 8 Μαΐου 1903 τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα δοθῇ πίστωσις πρὸς κατασκευὴν τοῦ προχώματος ἐκείνου, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ζητηθῇ πίστωσις πρὸς κατασκευὴν προχώματος καὶ ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ Πηνειοῦ, ὅπως σωθῶσι τὰ χωρία τὰ πρὸς τὴν δεξιὰν ὄχθην τοῦ Πηνειοῦ, τὰ ὁποῖα οὕτως ἀρκετὰς προσόδους θὰ ἔχωσιν, ἐνῷ ἄλλως μεγάλας ζημίας θὰ ὑποστῶσιν οὐ μόνον οἱ ἰδιοκτῆται, ἀλλὰ καὶ οἱ καλλιεργηταὶ τῶν χωρίων ἐκείνων. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ σπεύσῃ νὰ προβῇ εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, ἵνα μὴ ἀδικηθῇ ἡ ἐπαρχία Λαρίσης χάριν τῆς ἐπαρχίας Τυρνάβου.

§3ΚΥΡΙΑΚ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐλάβομεν καὶ ἡμεῖς πληροφορίας, ὅτι ὑπάρχουσι διαφωνίαι μεταξὺ τῶν παροχθίων, καὶ μᾶς διετυπώθησαν ἐπὶ τούτῳ παράπονα. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησε πλειοτέρας πληροφορίας. Θέλω ἐξετάσει τὸ πρᾶγμα, ἐὰν δ’ ἔχῃ ὅπως ὑμεῖς παριστάνετε, βεβαίως θέλω ἀναγκασθῇ νὰ ζητήσω ἄλλην πίστωσιν.

§4Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Καὶ μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Ὁ Πηνειὸς καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τοῦ ῥοῦ αὑτοῦ εἰς τὰ τέσσαρα σημεῖα ἐκχειλίζει: αʹ) ἄνωθεν τῶν Τρικκάλων, βʹ) εἰς τὴν συμβολὴν τοῦ Ἐνιπέως καὶ τοῦ Ἀπιδανοῦ, γʹ) ὀλίγον ἄνωθεν τῆς Λαρίσης, καὶ δʹ) κάτωθεν τῆς Λαρίσης, παρὰ τὸ χωρίον Κουλοῦρι. Καὶ εἰς μὲν τὰ τρία πρῶτα σημεῖα ἡ ἐκχείλισις γίνεται ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης τοῦ Πηνειοῦ, εἰς δὲ τὸ τελευταῖον, ἤτοι εἰς τὸ σημεῖον, ὅπου μέλλει νὰ κατασκευασθῇ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος πρόχωμα, γίνεται ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης, καὶ ἐκ τῆς ἐκχειλίσεως ταύτης κατακλύζεται τὸ μέρος, ὅπερ εἰς τὴν ἀρχαιότητα ἀπετέλει τὴν Νεσσωνίδα λίμνην, ἐξ ἧς προήρχετο ἡ διὰ τοῦ Ἀσμακίου τροφοδότησις τῆς ἑτέρας λίμνης, τῆς Βοιβηΐδος (Κάρλας). Νῦν μοὶ γεννᾶται ἡ ἀπορία, διὰ τίνα λόγον ἀπεφασίσθη νὰ κατασκευασθῇ τὸ πρόχωμα ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης, ἐνῷ ἡ ἐκχύλισις γίνεται δεξιά. Πρὸ δύο ἐτῶν ἐγένετο ἀληθῶς μικρὰ ἐκχύλισις ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης, ἀλλὰ τοῦτο ὀφείλεται ἀκριβῶς εἰς τὸν λόγον, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ χωρίου Μπάκραινας, συμπληρῶν τὰ κατὰ τὸ 1885, νομίζω, κατασκευασθέντα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης προχώματα, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὰ κτήματά του, κατεσκεύασε διάφραγμα καὶ ἄλλα ἔργα, συνεπείᾳ δὲ τούτων ἐγένετο ἡ ἐκχείλισις ἀριστερά. Ἐὰν λοιπὸν κατασκευασθῇ τὸ πρόχωμα ὅπου νῦν πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ, βεβαίως θὰ μεταφέρῃ τὰ ὕδατα πάλιν πρὸς τὴν δεξιὰν ὄχθην, ἥτις, χαμηλοτέρα οὖσα, θὰ διευκολύνῃ τὴν ἐκχείλισιν ἐκ νέου πρὸς πρὸς τὰ δεξιά. Καὶ σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι ἡ πρὸς δεξιὰ ἐκχύλισις ἀπειλεῖ τὴν καταστροφὴν 20 ὅλων ἢ καὶ πλειοτέρων χωρίων τῶν δήμων Λαρίσης, Συκουρίου, Ἀρμενίου καὶ Φακίου. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ πρέπει νὰ μελετήσῃ εὐρύτερον τὸ ζήτημα τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, καθόσον αἱ πλήμμυραι τοῦ Πηνειοῦ εἰς τὰ δύο τελευταῖα τουλάχιστον σημεῖα αὐτοῦ προέρχονται ἐκ τῆς ἀνισορροπίας τῶν κατερχομένων ὑδάτων πρὸς τὰ ἐξερχόμενα, ἤτοι εἰσέρχονται πλειότερα ὕδατα τῶν ἐξερχομένων διὰ τῶν στενῶν διατομῶν τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ εἰς τὰ σημεῖα τῆς Γουνίτσης καὶ Βρενεγίου. Διὰ τοῦτο δέον νὰ ἐξετασθῇ, ἂν δὲν εἶναι συμφερώτερον καὶ διαρκέστερον, ἀντὶ τῆς κατασκευῆς τῶν προχωμάτων τούτων, διὰ τῆς δι’ αὐτὰ δαπανηθησομένης δαπάνης νὰ διαπλατυνθῶσιν αἱ διατομαὶ τοῦ Πηνειοῦ ἐνταῦθα, καὶ οὕτως ἀποσοβηθῶσιν ἐντελῶς εἰς τὸ μέλλον αἱ πλήμμυραι.

§5Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Τὸ τηλεγράφημα, ὅπερ ἀπηυθύνθη πρὸς ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ἀπηυθύνθη καὶ πρὸς ἐμὲ καὶ τοὺς λοιποὺς συναδέλφους τῆς ἐπαρχίας Κραναίας. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ἀνακοινοῦται πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ σταφιδοκτήμονες τῆς Κεφαλληνίας, συνελθόντες ἐν τῷ Δημαρχείῳ τοῦ Ἀργοστολίου, καὶ μελετήσαντες τὴν σύμβασιν περὶ παραχωρήσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἐξεφράσθησαν ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ μονοπωλίου. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον τηλεγράφημα ἀπηυθύνθη πρὸς ἐμὲ καὶ τοὺς λοιποὺς Βουλευτὰς τῆς Κεφαλληνίας, φέρον τὰς ὑπογραφὰς τῶν κ.κ. Νικολάου Βαλσαμάκη, Παναγῆ Μαυροκεφάλου καὶ Σπυρίδωνος Λουκάτου, δημάρχου Ἀργοστολίου. Τὸν ἔγκριτον πολιτευτὴν Νικόλαον Βαλσαμάκη γνωρίζουσι πάντες, ὅσοι εὑρίσκοντο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὰς πρὸ δεκαετίας Περιόδους, καθ’ ἃς ἀντεπροσώπευε τὴν Κεφαλληνίαν, ἐπίσης δὲ καὶ τὸν κ. Μαυροκέφαλον, ὅστις διετέλεσε βουλευτὴς Ἰθάκης ἐπὶ πολλὰς Περιόδους. Οἱ κύριοι οὗτοι καὶ ὁ δήμαρχος τῆς πρωτευούσης τῆς Κεφαλληνίας ἀπηύθυναν πρὸς πάντας τοὺς Βουλευτὰς τῆς νήσου μακρὸν τηλεγράφημα, δι’ οὗ ἀφ’ ἑνὸς μὲν κηρύσσονται ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἐπιφέρουσιν ὅμως παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν τιμὴν, ἣν ὁρίζει ἡ σύμβασις διὰ τὴν σταφίδα τῆς Κεφαλληνίας. Νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ συστήσω πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὰς ἐμβριθεῖς παρατηρήσεις τῶν κ. κ. Βαλσαμάκη καὶ Μαυροκεφάλου καὶ τοῦ δημάρχου Ἀργοστολίου. Καταθέτω δὲ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς μετὰ τῆς παρακλήσεως, ὅπως εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ διαβιβάσῃ τοῦτο πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἵνα οὗτος τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας.

§6Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ἀπηυθύνθη καὶ πρὸς ἐμέ. Πράγματι οἱ συμπολῖταί μας, μετὰ ψυχραιμίας μελετήσαντες τὴν σύμβασιν, ἀπηύθυναν τὸ τηλεγράφημα τοῦτο πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, συστήσαντες νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὰ δίκαια παράπονά των, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι ἄλλως βεβαίως ἡ σταφὶς τῆς Κεφαλληνίας οὐδὲν πλεῖον ἔχει νὰ κερδίσῃ ἐκ τῶν σημερινῶν τιμῶν. Δι’ ὑπομνήματος πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ὑποδεικνύω, ὅτι αἱ κανονισθεῖσαι διὰ τὴν Κεφαλληνίαν τιμαὶ ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς σήμερον ἐν αὐτῇ ὑπαρχούσας. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν θερμῶς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ τηλεγράφημα, καὶ συνιστῶ θερμότατα εἰς αὐτὸν, ὅπως μετὰ τὸ στάδιον τῶν νέων διαπραγματεύσεων προσπαθήσῃ νὰ αὐξηθῶσιν αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος τῆς Κεφαλληνίας, διότι ἄλλως θὰ εὑρεθῶμεν εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν ἕνεκα τοῦ ἄρθρου 9, προκειμένου νὰ ἐκφράσωμεν γνώμην ἐπὶ τῆς συμβάσεως.

§7Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ τηλεγράφημα ἐκ Κεφαλληνίας, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς τιμὰς, αἵτινες ὁρίζονται ἐν τῷ ἄρθρῳ 9 τῆς συμβάσεως. Διότι, ὅπως θέλετε παρατηρήσει, ἐν τῇ τρίτῃ κλάσει τοῦ ἄρθρου τούτου ἀναφέρονται αἱ ἐπαρχίαι, αἵτινες, εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι παράγουσι σταφίδα κατωτέραν τῆς ἰδικῆς μας, καὶ κατὰ τὰς τροπολογίας, ἃς θὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς μετ’ ὀλίγον, ἀποδεικνύεται, ὅτι αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος τῆς Κεφαλληνίας, αἱ ἐν τῇ συμβάσει, εἶναι μικραὶ, διότι αὕτη πωλεῖται καὶ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Εὐρώπης, ἐκτὸς τῆς Ἀγγλίας, ὡς εἰς τὴν Ὁλλανδίαν καὶ τὴν Γερμανίαν, ἀγοράζεται δὲ κατὰ 10 φράγκα χρυσᾶ περισσότερον. Ὥστε ἡμεῖς ἐκ τῆς συμβάσεως, ὡς ἔχει, δὲν κερδίζομεν τίποτε, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονά μας.

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἤκουσα τὰς παραστάσεις καὶ τῶν δύο Βουλευτῶν ἐκ Κραναίας καὶ ὑμῶν. Ὅτε ὅμως ὁ κ. Γεράκης ἠγόρευεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἀπηύθυνα παράκλησιν, ὅπως αἱ παρατηρήσεις προβάλλωνται ἐγγράφως. Ταύτην τὴν παράκλησιν ἀπευθύνω καὶ πρὸς ὑμᾶς. Ἔχω τηλεγραφήματα ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν, δι’ ὧν μοὶ προβάλλονται παρατηρήσεις ἢ παράπονα, ἅτινα πάντα θέλω λάβει ὑπ’ ὄψιν. Προτείνατε λοιπὸν σημείωσιν μετά τινος μικρᾶς αἰτιολογίας.

§9Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἡτοιμάσαμεν τὰς τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9 τῆς συμβάσεως, καθὼς καὶ ἄλλας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλωμεν ἐγγράφως, ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, μετὰ τῶν λοιπῶν κυρίων συναδέλφων ἐκ Κραναίας.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συζητοῦμεν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ὡς εἰ ἐπρόκειτο περὶ νομοσχεδίου. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ συζητήσεως ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως, διότι τοῦτο θέλει συντελέσει, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐκφέρῃ γνώμην περὶ τῶν ἐπενεκτέων μεταρρυθμίσεων. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τροπολογιῶν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ περὶ παρατηρήσεων, αἵτινες θέλουσι μᾶς ὁδηγήσει εἰς νέας προτάσεις.

§11Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐμὰς παρατηρήσεις, διετύπωσα ταύτας καὶ καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§12Α. ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΣ. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὸ τηλεγράφημα, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὰς νέας διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας θὰ κάμῃ μετὰ τῶν Ἄγγλων, ὅπως αὐξηθῇ ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος τῆς Κεφαλληνίας, ἥτις εἶναι προνομιοῦχος, διότι πωλεῖται καὶ εἰς τὴν Ὁλλανδίαν καὶ εἰς πολλὰ μέρη τῆς Γερμανίας. Δύναται δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ἐκ τῶν ἀγορῶν τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος τῆς Κεφαλληνίας, ὅπου αὕτη πωλεῖται 25 δραχμὰς περισσότερον τῶν ἄλλων κατὰ χιλιόλιτρον. Ἐκτὸς τούτου ἔχομεν τὸν δασμὸν 20%, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ληφθῇ ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν. Τρίτον ἔχομεν τοὺς λιμενικοὺς καὶ δημοτικοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι εἶναι βαρεῖς ἐν Κεφαλληνίᾳ 9½%, ἐγὼ εἰς ἄλλα μέρη πληρώνουσι μόνον 4%. Ἐκτὸς δὲ τούτων ἔχομεν ἀγγλικὰς καὶ ἑνετικὰς λίτρας. Διὰ τοὺς λόγους τούτους πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αἴτησις τῶν σταφιδοκτημόνων Κεφαλληνίας.

§13Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀνακοινωθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Χαλκιδέων καὶ τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ Συνδέσμου τῶν ἐν Χαλκίδι ἀμπελοκτημόνων. Ἀμφότερα τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἀπεστάλησαν καὶ πρὸς ἡμᾶς τοὺς Βουλευτὰς Χαλκίδος. Ἐν αὐτοῖς θίγεται τὸ ζήτημα τῶν σχέσεων τῶν οἰνοπνευματοποιῶν πρὸς τὴν ἀνάδοχον τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος Ἑταιρείαν, καὶ οἱονεὶ ἐκφέρεται διαμαρτυρία κατὰ τῆς ἀξιώσεως τῶν οἰνοπνευματοποιῶν, ὅπως ἐξασφαλίσωσιν ἐτησίως ποσὸν σταφίδος εἰς εὐτελεῖς τιμὰς χάριν τῆς βιομηχανίας των. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀξίωσις τῶν συμπολιτῶν μου, νὰ τεθῇ ἐλάχιστος ὅρος 160 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον σταφίδος, πωλουμένης τοῖς οἰνοπνευματοποιοῖς, εἶναι βάσιμος, καὶ δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀληθῶς οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ ζητοῦσι νὰ ἱδρυθῇ μονοπώλιον ἐν τῷ μονοπωλίῳ, καὶ διὰ τοῦ ἐκπεσμοῦ τῆς πρώτης ὕλης ν’ ἀποκλεισθῇ ἐν τῇ βιομηχανίᾳ τοῦ οἰνοπνεύματος τὸ προϊόν τῆς κοινῆς ἀμπέλου. Τοῦτο δὲν πιστεύω νὰ ὑποστηριχθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Οἱ συμπολῖταί μου ζητοῦσι νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν ἔκπτωσιν τῆς τιμῆς, εἰς ἣν θὰ παρέχηται ἡ σταφὶς εἰς τοὺς οἰνοπνευματοποιούς. Ἀλλ’ ἡ πρότασίς των, κατ’ ἐμὲ, χρήζει συμπληρώσεως, διότι ἄλλως δὲν πιστεύω, ὅτι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν δύναται ν’ ἀπολήξῃ εἰς πρακτικὸν συμπέρασμα, καθόσον δυνατὸν, ἐὰν ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος θεωρηθῇ ὑπέρογκος, νὰ μὴ ἀγοράσωσιν οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ σταφίδα· ἀλλὰ τότε ἡ Ἑταιρεία, ἐλευθέρα μένουσα νὰ χρησιμοποιήσῃ μέρος τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὑπολειφθῆ, θέλει ἀποστάζει αὐτὸ ἐν Ἑλλάδι δι’ ἴδιον λογαριασμὸν καὶ θέλει καταπλημμυρεῖ οὕτω τὴν Ἑλληνικὴν ἀγορὰν ἐξ οἰνοπνεύματος, οὕτω δὲ βεβαίως δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητοῦσιν οἱ κατὰ τῶν ἀξιώσεων τῶν οἰνοπνευματοποιῶν διαμαρτυρόμενοι. Εἰς τὰς νέας διαπραγματεύσεις, εἰς ἃς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει προβῆ, παρακαλῶ αὐτὸν θερμῶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὸ τηλεγράφημα τοῦ Συνδέσμου τῶν συμπολιτῶν μου ἀμπελοκτημόνων. Κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ μὴ γείνῃ καὶ διὰ τὴν οἰνοπνευματοποίησιν ὅ,τι ἡ σύμβασις διατάσσει διὰ τὴν οἰνοποίησιν. Ἡ σταφὶς εἶναι προϊόν φύσει ἐξαγωγικόν, ἐὰν δὲ ἡ Ἑταιρεία δὲν θέλῃ ἢ δὲν δύναται νὰ ἐξαγάγῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ὅλον τὸ ποσὸν τῆς παραγομένης ἐτησίως σταφίδος εἰς φυσικὴν κατάστασιν ἢ μεταβεβλημένον εἰς οἶνον ἢ εἰς μιστέλιον, δύναται μὲν νὰ μείνῃ ἐλευθέρα νὰ μεταβάλῃ τὸ περίσσευμα εἰς οἰνόπνευμα, ἀλλὰ δέον νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ μὴ καταπολεμήσῃ τὴν παρ’ ἡμῖν τοσοῦτον διαδεδομένην καὶ ἀξίαν πάσης ὑποστηρίξεως βιομηχανίαν τῆς ἀμπέλου καὶ μὴ καταστρέψῃ τὰ συμφέροντα τῶν ἀμπελοκτημόνων. Πρέπει ν’ ἀπαγορευθῇ εἰς αὐτὴν, ὅπως τὸ οἰνόπνευμα, ὅπερ ἤθελε παραγάγει ἐκ σταφίδος ἐν τῷ τόπῳ, παραδώσῃ πρὸς κατανάλωσιν ἐν τῷ τόπῳ, καὶ ἀνάγκη νὰ ὑποχρεωθῇ αὕτη νὰ τὸ ἐξαγάγῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν· διότι ἄλλως σπουδαιότατα θὰ πάθωσι τὰ συμφέροντα τῶν ἀμπελοκτημόνων, μὴ δυναμένων μήτε γλεῦκος μήτε στέμφυλα μήτε σούμαν νὰ προσφέρωσι πρὸς ἀπόσταξιν εἰς τὰ ἐγχώρια οἰνοπνευματοποιεῖα, μηδὲ νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς σταφίδα ἐξηυτελισμένης ἀξίας. Ἀληθῶς ἡ Ἑταιρεία, ἀναλαμβάνουσα τὸ μονοπώλιον, θὰ ἔχῃ πάντοτε ὑπολείμματα ἐκ τοῦ κοσκινίσματος τῆς σταφίδος, καὶ συχνάκις σταφίδα βεβλαμμένην καὶ ἀπρόσφορον πρὸς βρῶσιν· ἐὰν δὲ τοιαύτας ποιότητας χρησιμοποιήσῃ ἡ ἰδία πρὸς παραγωγὴν οἰνοπνεύματος, τῶν οἰνοπνευματοποιῶν μὴ δυναμένων νὰ προσφέρωσι δι’ αὐτὰς τὴν τιμὴν, ἣν ὡς φραγμὸν οἱ συμπολῖταί μου προτείνουσι, τὸ μόνον οἰνόπνευμα, ὅπερ ἐν τῇ ἡμεδαπῇ θὰ καταναλίσκηται, θὰ ἦναι τὸ ἐκ σταφίδος, οὕτω δὲ ἡ εὔλογος ἀξίωσις τῶν ἀμπελοκτημόνων οὐδεμιᾶς θὰ τύχῃ ἱκανοποιήσεως. Ταῦτα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὰς συζητήσεις, ἃς πρόκειται νὰ διεξαγάγῃ μετὰ τῶν ἁρμοδίων προσώπων, μεθ’ ὧν συνυπέγραψε τὴν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σύμβασιν περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος.

§14Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ ἀπευθύνω καὶ ἐνταῦθα ὅ,τι εἶπον καὶ εἰς τοὺς οἰνοπνευματοποιοὺς, οἵτινες ἀνεκοίνωσαν παράπονα διὰ συναδέλφων, ὅτι ἡ συνομολόγησις τῆς συμβάσεως θέλει καταστρέψει τὰ συμφέροντα αὐτῶν, διότι δὲν θέλουσιν ἔχει τὴν πολύτιμον πρώτην ὕλην. Εἶπον καὶ εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἡ ἀξίωσίς των, νὰ δίδῃ ἡ Ἑταιρεία σταφίδα εἰς κατωτάτην τιμὴν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται ἀποδεκτή· ἀλλ’ ὅτε παρέστησαν, ὅτι δέον, ἂν ἡ Ἑταιρεία παραγάγῃ οἰνόπνευμα ἐν Ἑλλάδι, νὰ μὴ δύναται νὰ τὸ καταναλώσῃ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, διότι τοῦτο θέλει βλάψει τὰ συμφέροντα αὐτῶν, εἶπον εἰς αὐτοὺς, ὅτι τοῦτο καὶ ἐγὼ ἐνόησα, καὶ ὅτι, ἂν τεθῇ ἐν τῇ συμβάσει ἡ ἀπαγόρευσις, ὅτι τὰ βιομηχανικὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς σταφίδος ἤθελε παραγάγει, θὰ καταναλίσκῃ οὐχὶ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ μοὶ ἀπεκρίθησαν, ὅτι τοῦτο δὲν βλάπτει αὐτούς· διὰ τοῦτο ἐβεβαίωσα αὐτοὺς, ὅτι θέλω ἀπευθύνει τὰς δεούσας παραστάσεις.

§15Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔλαβον ὅμοιον τηλεγράφημα. Βεβαίως, ἄν γείνῃ δεκτὸν, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν ἡ ἰδία Ἑταιρεία κατεργάζεσθαι τὸ οἰνόπνευμα ἐν Ἑλλάδι, νὰ τὸ πωλῇ μόνον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, τότε θὰ ὑπάρχῃ ἀσφάλεια ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας. Ἀλλὰ μοὶ ἐγένοντο παραστάσεις καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν παρ’ οἰνοπνευματοποιῶν, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, ἂν ἐδίδετο εἰς μικρὰς ποσότητας μέρος τῆς σταφίδος χάριν τῆς οἰνοπνευματοποιΐας τοῦ ἐσωτερικοῦ, δηλαδὴ τῶν ἐργοστασίων τῶν ἐπαρχιῶν, ὥστε ἡ ἀγορὰ τῆς σταφίδος νὰ ἦναι προσιτὴ καὶ εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας μεγάλα οἰνοπνευματοποιεῖα, ὡς γίνεται μέχρι σήμερον μὲ τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὴν πρότασιν, ὅπως αὕτη διὰ τὴν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἀπόσταξιν πωλῇ οὐχὶ ποσὰ μεγάλα, διότι τὰ ἐργοστάσια τῶν ἐπαρχιῶν εἶναι ὀλίγα, ὅπως οὕτως αὕτη ἦναι προσιτὴ καὶ εἰς τοὺς μικροτέρους βιομηχάνους, ὡς μέχρι σήμερον.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κίνδυνος δὲν ὑφίσταται. Ὁ κίνδυνος εἶναι, ἂν ἡ Ἑταιρεία συστήσῃ οἰνοπνευματοποιεῖα ἐνταῦθα, ὅτε θέλει κατισχύσει τῶν ἑτέρων βιομηχάνων, καὶ διὰ τοῦτο προενοήσαμεν, ὅπως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Ἑταιρεία ἐξάγῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὸ προϊόν.

§17Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν φοβοῦμαι τὴν ἵδρυσιν οἰνοπνευματοποιείων ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας πρὸς ἐξαγωγὴν, διότι εἶναι τόσον μικραὶ αἱ τιμαὶ τοῦ οἰνοπνεύματος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὥστε ὁ διαγωνισμὸς οἰνοπνεύματος ἐκ σταφίδος, ἥτις θὰ στοιχίσῃ τῇ Ἑταιρείᾳ σχετικῶς ἀκριβὰ, δὲν θὰ ἦναι δυνατός. Διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι ἐν τῇ τελευταίᾳ δημοπρασίᾳ τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς παρακρατήσεως ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ὥρισε τιμὴν διὰ τὴν σταφίδα, ἥτις θὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἀπόσταξιν, 35 δραχμάς, τοῦτο δ’ ἔπραξεν, ἵνα δύναται ἡ βιομηχανία νὰ ἀποστέλλῃ οἰνόπνευμα καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διότι θὰ ἔχῃ τὴν πρώτην ὕλην, καὶ εἰς μικρὰν τιμήν. Ἀλλὰ τοιοῦτον κίνδυνον δὲν διατρέχομεν ἐκ τοῦ μονοπωλίου.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἔτι δύο ἀναφοραί, σχετικαὶ πρὸς τὸ ζήτημα. Πρῶτον ἀναφορὰ τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Μαρκοπούλου τοῦ δήμου Κρωπίας κατὰ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν ὑπομνήματος τῶν οἰνοπνευματοποιῶν ἐπὶ τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Δεύτερον ὁμοία τῶν κατοίκων Ξηροχωρίου καὶ τῶν χωρίων τοῦ δήμου Ἱστιαίων. Ὡσαύτως ταύτην τὴν στιγμὴν μοὶ ἐπιδίδεται τηλεγράφημα τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Σαγεΐκων τοῦ δήμου Δύμης καὶ τῶν περιχώρων ὑπὲρ τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, καταλλήλως βελτιουμένης.

§19Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περιεχόμενον τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ δημάρχου Παμίσου, τὸ ὁποῖον, κύριε Πρόεδρε, ἀνεκοινώσατε πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν Βουλήν, δίκαιον, νομίζω, εἶναι νὰ ἐφελκύσῃ ἀκεραίαν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ δήμαρχος Παμίσου, ἐκπροσωπῶν ἐν τούτῳ τὴν γνώμην καὶ τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν αὐτοῦ, διαβιβάζει εὐσεβάστως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὴν Βουλὴν τὴν παράκλησιν ἁπάντων αὐτῶν, ὅπως μετριασθῇ ἡ καταδίωξις, ἥτις ἐσχάτως γίνεται κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου, ἰδίᾳ δὲ κατὰ τῶν ὀφειλετῶν ἐκ φόρου τῶν ἀμπέλων. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ ἐπαρχία Μεσσήνης ἐπεβαρύνθη διὰ τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, καὶ εἶναι ἐπίσης γνωστόν, ὅτι ἡ ἐπαρχία ἐκείνη εὑρίσκεται κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν τοῦ ἔτους ὥραν εἰς κρίσιμον, ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, κατάστασιν. Εἶναι ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶν οἰκονομικὸν ἀπόθεμα τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν ἔχει ἐξαντληθῆ, καὶ οὐδὲν ὑπολείπεται οὔτε πρὸς συντήρησιν τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν· ἐξαιρέσει δὲ ὀλίγων οἰκογενειῶν ἔν τισιν ἐπαρχίαις, αἱ πλεῖσται εἶναι δυσκολώτατον νὰ συντηρηθῶσιν ἐκ τῶν πόρων τῆς ἐργασίας αὐτῶν. Οὕτως ἐχόντων, κύριε Πρόεδρε, τῶν πραγμάτων, εἶναι δίκαιον, ἵνα ἡ καταδίωξις γείνῃ ἠπιωτέρα, καὶ συστηθῇ εἰς τὸν ταμίαν, ὅπως ἡ καταδίωξις γίνεται μετριωτέρα. Δὲν ζητοῦμεν νὰ παύσῃ πᾶσα καταδίωξις, ἀλλ’ αἱ ἀρχαὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ποιῶνται διάκρισιν μεταξὺ τῶν ὀφειλετῶν τῶν εὐπόρων, τῶν δυναμένων ν’ ἀποτίσωσι τοὺς φόρους των, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποτίσωσιν αὐτοὺς ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ τοῦ ἔτους. Οὕτω δὲ πολιτευομένων τῶν ἀρχῶν, οὐδόλως ζημιοῦται τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐλπίζω ὅτι ὁ σεβαστὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει μεριμνήσει, ἵνα ἡ δικαία αὕτη αἴτησις τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν μὴ παροραθῇ.

§20Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Καὶ κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τῶν δήμων Ἀλαγονίας καὶ Ἀμφίας ἐξεδόθησαν ἐντάλματα, καὶ οὐδὲν ἐγένετο ὑπὲρ αὐτῶν, καίτοι παρεπονέθην καὶ παρεκάλεσα νὰ ἀνασταλῇ ἡ καταδίωξις τῶν ὀφειλετῶν τῶν δήμων τούτων.

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως ἡ ἐποχὴ αὕτη δὲν εἶναι ἐπιτηδεία, ἵνα ἐνισχύσῃ τὴν ἐλπίδα, ὅτι δύνανται νὰ εἰσπράττωνται οἱ ὀφειλόμενοι φόροι, ἐκτὸς ἐὰν νόμοι προσδιώρισαν τὸν χρόνον τοῦτον ὡς προθεσμίαν πρὸς πληρωμήν. Ἐγὼ θέλω ἐξετάσει τὰ περὶ τούτου, καί, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ὑποχρέωσις ἐκ τοῦ νόμου εἰς τοὺς ταμίας, ἵνα ζητῶσι νῦν τὴν πληρωμὴν φόρου τινὸς, βεβαίως θέλω ἀναστείλει τὴν καταδίωξιν, καὶ θέλω συστήσει νὰ μετριασθῇ ἡ ἐνέργεια.

§22Π. Ι. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν, κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου, ἀφορῶσαν τὸν διακανονισμὸν τῆς πωλήσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς Ναξίας σμύριδος. Εἶπον τότε, ὅτι, παρὰ τὰ εἰωθότα, συνοδεύω τὴν πρότασιν νόμου μὲ μακρὰν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἐδικαιολόγησα δὲ τοῦτο, ἕνεκα τῶν ἀτελῶν, ἐνίοτε δὲ καὶ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν, ὅσας προσεκόμισεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς συνεπείᾳ ἐπερωτήσεώς μου. Ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ἀπαντῶν εἰς ὅσα ἐγὼ ἐξέθηκα τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀνεγνώρισε τὸ βάσιμον τῶν λεγομένων μου, εἰπὼν ἐπὶ λέξει, κατὰ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως 76, τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Θ. Π. Δηλιγιάννης (Πρωθυπουργός). Ὁ κατατεθεὶς πίναξ ἀναντιρρήτως εἶναι ἐσφαλμένος, καὶ λυποῦμαι, ὅτι κατεβάλετε κόπον, ἵνα ἐξελέγξητε τὰ λάθη αὐτοῦ. Εἶναι ἀπροσεξία τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, οἵτινες κατήρτισαν τὸν πίνακα αὐτόν. Δὲν ἠξεύρω, ἂν αὐτὸς ἀνήκει εἰς προγενεστέραν ἡμῶν περίοδον, ἢ εἰς τὴν νεωτάτην περίοδον, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ὁ τμηματάρχης, ὁ διευθύνων τὸν κλάδον ἐκεῖνον, ἀντεκατεστάθη. Ἐγὼ θὰ λάβω τὸν πίνακα, θὰ ἐξετάσω, θ’ ἀνεύρω τὸν δόντα τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ θὰ τιμωρήσω αὐτόν.» Ὁ τότε κατέχων τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κύριος ἀντιπρόεδρος παρετήρησεν, ὅτι ἡ συνοδεύουσα τὴν πρότασιν νόμου αἰτιολογικὴ ἔκθεσις εἶναι τοσοῦτον πολυσέλιδος, ὥστε θ’ ἀπαιτήσῃ μεγάλην δαπάνην διὰ τὴν ἐκτύπωσίν της· ἀλλὰ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς συνέστησε νὰ τυπωθῇ ἡ πρότασις μετὰ τῆς ἐκθέσεως· τοῦτο δὲ ἀπεφάσισε τότε καὶ ἡ Βουλή. Παρ’ ἐλπίδα ὅμως σήμερον ἐπληροφορήθην, ὅτι δυσχεραίνεται ἡ ἐκτύπωσις τῆς ἐκθέσεώς μου, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναλάβω τὴν ὑποβληθεῖσαν ἔκθεσιν καὶ ἐκτυπώσω αὐτὴν ἰδίαις δαπάναις.

§23ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. Νὰ τυπωθῇ δαπάναις τῆς Βουλῆς.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐκ Νάξου ὑπέβαλε σχέδιον νόμου, ἀπαρτιζόμενον ἀπὸ 17 ἄρθρα, τὸ ὁποῖον συνοδεύει μὲ ἔκθεσιν, περιλαμβάνουσαν τὴν ἱστορίαν τῆς Ναξίας σμύριδος εἰς φύλλα 205. Ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη ν’ αὐξήσῃ τὴν πίστωσιν, — διότι ἔχομεν πίστωσιν ἐν ὅλῳ δύο χιλιάδων δραχμῶν δι’ ὅλα τὰ ἔντυπα, αὐτὴ δὲ ἡ ἐκτύπωσις θέλει ὅπως δήποτε ἀπορροφήσει τὸ ἥμισυ τῆς πιστώσεως ταύτης, χιλίας τοὐλάχιστον δραχμὰς, — ἐὰν, λέγω, ἡ Βουλὴ ἦναι διατεθειμένη ν’ αὐξήσῃ τὴν πίστωσιν, ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν. Τὸ ἔργον βεβαίως εἶναι συντεταγμένον μετὰ φιλοτιμίας καὶ ἐπιμελείας, ἡ ὁποία διακρίνει τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς ἀνάγκης τοῦ διπλασιασμοῦ τῆς πιστώσεως.

§25Π. Ι. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι συνοδεύω τὴν ἐκ 17 ἄρθρων πρότασιν, ἣν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφον ὑμῶν, μὲ τὴν ἱστορίαν τῆς Ναξίας σμύριδος. Θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ διαφωνήσω πρὸς τὰ λεγόμενά σας καὶ παρατηρήσω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐκθέσεως πραγματευομένης τὴν ἱστορίαν τοῦ ὀρυκτοῦ τῆς Νάξου. Ἡ τοιαύτη ἐκτίμησις τῆς ἐκθέσεώς μου μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύσω, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος δὲν ἀνέγνωσε ταύτην, καὶ μὲ ἀναγκάζει ν’ ἀναπτύξω ἐν ὀλίγοις τὸ περιεχόμενον αὐτῆς, ὅπερ δὲν ἔπραξα, εἰσηγούμενος τὴν περὶ σμύριδος πρότασιν νόμου, ἵνα μὴ χρονοτριβήσω, προκειμένου κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τῆς περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος συμβάσεως. Ἡ περὶ ἧς πρόκειται ἔκθεσις, κύριοι Βουλευταί, ἀποτελεῖται ἀπὸ μίαν εἰσαγωγὴν καὶ τρία κεφάλαια. Ἐν τῇ εἰσαγωγῇ συνεκέντρωσα διαφόρους πληροφορίας περὶ τῶν σμυριδούχων χωρῶν τῆς Εὐρώπης καὶ Ἀμερικῆς, περὶ τῆς ἀνὰ τόννον δαπάνης ἐκμεταλλεύσεως, τῆς τιμῆς τῆς πωλήσεως, τῆς προσόδου καὶ τῆς ἐτησίας ἐξαγωγῆς εἰς τὰς χώρας ταύτας. Ἐξετάζω κατόπιν τὰ ἀφορῶντα τὴν κατασκευὴν προϊόντων τῆς τέχνης, ἰδίᾳ ἐν Ἀμερικῇ, ὡς τὸ ἀνθρακοκορούνδιον, ἡ χαλυβοσμύρις καὶ τὸ τεχνητὸν κορούνδιον, ἅτινα ἀντικαθιστῶσιν ὡς ἡμέραι τὴν ὀρυκτὴν σμύριδα ἐν ταῖς διαφόροις αὐτῆς χρήσεσι, καὶ ὑποδεικνύω τὸν ἐκ τούτου κίνδυνον τῆς ὁριστικῆς ἐκτοπίσεως τῆς Ναξίας σμύριδος ἐκ τῶν ἀγορῶν τῆς καταναλώσεως. Τὰς πληροφορίας ταύτας συνοδεύω μὲ ὀκτὼ στατιστικοὺς πίνακας, ἀπεικονίζοντας τὴν παγκόσμιον ἐμπορικὴν κίνησιν τῆς ὀρυκτῆς καὶ τεχνητῆς σμύριδος κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, ἐξ ἧς καταφαίνεται, ὅτι, ἐνῷ ἡ ἀναγκαιοῦσα διὰ τὴν παγκόσμιον βιομηχανίαν σμύρις ἀνέρχεται ἐτησίως εἰς 32,000 τόννους, ἡ Νάξος χορηγεῖ μόλις 5,500 τόννους, μολονότι ἡ Ναξία σμύρις εἶναι ἀνωτέρα πασῶν κατὰ τὴν ποιότητα, ἀπαιτεῖ δὲ καὶ τὰς ὀλιγωτέρας διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτῆς δαπάνας. Τοῦ ἐμπορικοῦ τούτου παραδόξου ἀνεζήτησα τὰ αἴτια· ἠναγκάσθην δὲ πρὸς τοῦτο νὰ ἐξετάσω τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διεχειρίσθη τὴν ἐπιχείρησιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀφ’ ἧς ἡ προσωρινὴ Διοίκησις τοῦ 1824 ἔθετο χεῖρα ἐπὶ τῆς σμύριδος μέχρι σήμερον· κατέληξα δὲ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ μαρασμός, ἐν ᾧ διατελεῖ τὸ ἐμπόριον τῆς Ναξίας σμύριδος, ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἀνέκαθεν ἐμπορικὴν ἀνικανότητα τῆς διαχειριζομένης τὴν ἐπιχείρησιν Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Περὶ τούτου πραγματεύεται τὸ πρῶτον τῆς ἐκθέσεως κεφάλαιον. Ἐν τῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ ἐξετάζω, ποῖον τὸ κατ’ ἐμὲ προτιμητέον σύστημα διαχειρίσεως τοῦ ὀρυκτοῦ· ἐκ τούτου δὲ λαμβάνων ἀφορμήν, ἀναλύω τὰ πρὸς βελτίωσιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀναγκαιοῦντα ἔργα, ὡς καὶ τὰ ληπτέα πρὸς ἀνακούφισιν τῶν σμυριδορυκτῶν μέτρα, καὶ καταλήγω εἰς τὸ ἀσφαλὲς συμπέρασμα, ὅτι ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης δύνανται ἀσφαλῶς νὰ εἰσρεύσωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 1,300,000 δραχμαί, ἀντὶ τῶν ἑξακοσίων χιλιάδων, ὅσας μόλις εἰσπράττει σήμερον ἡ Κυβέρνησις, καὶ ταύτας ἀφ’ ἧς ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ ἀνεμίχθη εἰς τὴν ἐπιχείρησιν. Ἐπειδὴ δὲ σήμερον τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον μεταφέρει τὸ ὀρυκτὸν εἰς Σῦρον πρὸς ἀποθήκευσιν, καὶ δαπανᾷ πρὸς τοῦτο 8 δραχμὰς ἀνὰ τόννον, ἤτοι 48,000 δραχμὰς ἐτησίως διὰ τοὺς 6,000 τόννους, ὅσους πωλεῖ σήμερον, θὰ δαπανᾷ δὲ 160,000 διὰ τοὺς 20,000 τόννους, ὅσους κατ’ ἐμὲ θὰ ἠδύνατο νὰ πωλῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ τοῦτο διότι ἅπασα ἡ ἀκτὴ τῆς Νάξου εἶναι ἀλίμενος, ἐχαρακτήρισα τὸ τοιοῦτον ὡς οἰκονομικὴν ἀνορθογραφίαν, καὶ ἐνόμισα ὅτι ἠδύνατο διὰ μέρους μόνον τοῦ ἀντιπροσωπευομένου ἐκ τῆς ἐτησίας ταύτης δαπάνης κεφαλαίου νὰ κατασκευασθῇ ἐν τῇ νήσῳ λιμήν, ἐν ᾧ νὰ καταστῇ ἐφικτὴ ἡ ἀπ’ εὐθείας διὰ τὰς εὐρωπαϊκὰς ἀγορὰς φόρτωσις τῆς σμύριδος, ἐκ τῆς κατασκευῆς δὲ τοῦ λιμένος τούτου θὰ ὠφελεῖτο καὶ ἡ νῆσος Νάξος, πρὸς ἣν ἠθικὰς τοὐλάχιστον ὑποχρεώσεις ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Τὰ ὀρυχεῖα τῷ ὄντι δὲν ἀνῆκον εἰς τὸ Δημόσιον. Ταῦτα ἦσαν ἰδιοκτησία τῆς νήσου· ἡ δὲ Κυβέρνησις, αὐθαιρέτως καταλαβοῦσα ταῦτα ἐν ἔτει 1824, ἐνομιμοποίησε κατόπιν τὴν κατοχὴν ταύτην καὶ διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων, ὧν τὸ ἀβάσιμον ἀποπειρῶμαι ν’ ἀποδείξω ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τῆς ἐκθέσεώς μου, παραθέτων πρὸς τοῦτο ἐν παραρτήματι τὰ διάφορα ἐπίσημα ἔγγραφα ἀπὸ τοῦ 1625 καὶ ἐντεῦθεν· ἀλλὰ τὸ μέρος τοῦτο τῆς ἐκθέσεως δέκα ὀκτὼ μόνον σελίδας περιλαμβάνει. Αὕτη εἶναι, Κύριοι, ἡ συνοπτικὴ ἀνάλυσις τῆς περὶ ἧς πρόκειται ἐκθέσεως, καὶ νομίζω, ὅτι πολὺ ἀπέχει τοῦ χαρακτηρισμοῦ, ὃν ἀπέδωκεν εἰς αὐτὴν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ ἐκτυπώσω τὴν ἔκθεσιν ἰδίαις δαπάναις, ἂν ἡ Βουλὴ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὴν ἀναλάβω.

§26Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ προταθέντος ὑπὸ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Νάξου βεβαίως δὲν εἶναι εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, εἶναι μονογραφία. Αὐτὸ δὲ δὲν εἶναι ἐξαιρετικόν τι, τὸ ὁποῖον συμβαίνει παρ’ ἡμῖν. Ἐγὼ ἀνέγνων καὶ ἔχω ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ μου ἔκθεσιν εἰσηγητικὴν ἑνὸς τῶν Βουλευτῶν τῆς Γαλλίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ὁ κ. Yves Guyot εἶχε διορισθῆ μέλος τῆς εἰσηγητικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὡς εἰσηγητὴς συνέταξε μίαν μονογραφίαν, ἡ ὁποία εἶναι τόμος ὀγκώδης, ἐκ 500 ἢ 600 σελίδων. Τὸ ἔργον εἶναι ἄξιον μελέτης καὶ χρησιμώτατον, ὁμολογῶ δὲ καὶ χάριτας εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Νάξου, ὁ ὁποῖος ἐκοπίασεν, ἵνα συντάξῃ τὴν μονογραφίαν ταύτην. Τὸ ζήτημα λοιπὸν δὲν εἶναι τοῦτο. Τὸ ἔργον εἶναι χρησιμώτατον. Συζητεῖται μόνον, ἂν πρέπει νὰ γείνῃ δαπάνῃ τῆς Βουλῆς ἡ ἐκτύπωσις, ἢ δαπάνῃ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ τὴν δαπάνην, διότι πρόκειται περὶ ἔργου, τὸ ὁποῖον εἶναι χρήσιμον.

§27Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ζητηθῇ ἀνάλογος πίστωσις. Ὁ βουλευτὴς Ἠλίας κ. Σισίνης ὑποβάλλει ἐγγράφως τὰς παρατηρήσεις του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ὁ κ. Φικιώρης ἔχει τὸν λόγον.

§29Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τῶν ἀρχῶν ἔτι τῆς Συνόδου ταύτης ἀνεκοίνωσα ἢ μᾶλλον ἐγνώρισα πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἴσως καὶ ἄλλοθεν γνωστὴν οἰκτρὰν κατάστασιν τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ μεριμνήσῃ πρὸς διόρθωσιν τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ἐξ ἧς ἂν θελήσῃ τις νὰ κρίνῃ, θὰ πεισθῇ, ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει Δικαιοσύνη λειτουργοῦσα. Τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ζητῶ, ὅπως ἐντὸς δύο μηνῶν, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου, κατορθώσῃ νὰ ἐπενέγκῃ τὰς βελτιώσεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἠξίουν, διεβεβαίωσε δέ, ὅτι ταχέως θὰ μεριμνήσῃ, ἵνα συμπληρώσῃ τὸ προσωπικὸν τοῦ Πρωτοδικείου, ὅπερ οὕτω συμπληρούμενον νὰ λειτουργῇ κανονικῶς. Ἀλλὰ πῶς νομίζετε ὅτι ἐξεπλήρωσε τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην; Μετέθεσε τὸν Πρόεδρον, ἀλλ’ ὁ ἀντ’ αὐτοῦ μετατεθεὶς εἰς Σπάρτην δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του, μετὰ πάροδον δὲ πολλοῦ χρόνου μετατίθεται εἰς ἄλλο Πρωτοδικεῖον, ἀντικατασταθεὶς δι’ ἄλλου, ἀλλὰ καὶ οὗτος, χωρὶς νὰ μεταβῇ εἰς Σπάρτην, κατώρθωσε νὰ μετατεθῇ εἰς ἄλλο Πρωτοδικεῖον, ὁ δ’ ἀντ’ αὐτοῦ μετατεθεὶς εἰς Σπάρτην, τρίτος οὗτος, ἐπίσης δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν ταύτην, ἀλλ’ ἔλαβε τὴν εἰς Ἀθήνας ἄγουσαν, καὶ ἐπέτυχε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀνάκλησιν τῆς μεταθέσεώς του· τέλος μετετέθη ἄλλος, τέταρτος αὐτὸς, εἰς Σπάρτην, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἀκόμη δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του! Οὕτως εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν μετετέθησαν ἀλληλοδιαδόχως τέσσαρες Πρόεδροι, χωρὶς οὐδεὶς αὐτῶν νὰ ἐμφανισθῇ ἐκεῖ! Ὅτε ἐπανῆλθον ἐνταῦθα μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, παρεκάλεσα ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ θέση ἓν τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι θὰ μεταβῇ ὁ Πρόεδρος εἰς τὴν θέσιν του, διότι τοιαύτην διαταγὴν ἔλαβεν. Ἀνέμενον μέχρι σήμερον, ἐλπίζων ὅτι θὰ μετέβαινεν εἰς τὴν θέσιν του ὁ Πρόεδρος, καὶ δὲν ἠθέλησα νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τούτου· ἀλλὰ σήμερον εἰδοποιήθην ὑπὸ τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Σπάρτης, ὅτι οὐδ’ ὁ τέταρτος μετατεθεὶς ἐκεῖ Πρόεδρος μετέβη εἰσέτι εἰς τὴν θέσιν του. Οὕτω κατήντησε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέλος τοῦ δικαστικοῦ ἔτους, καὶ ἐν τούτοις τὰ πινάκια τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης τοῦ ἔτους 1902 δὲν ἔχουσι θιχθῆ ἀκόμη! Φαντασθῆτε λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ὁποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης, καὶ τί δύναται πλέον νὰ ἀναμένῃ ἀπὸ τὴν Δικαιοσύνην ὁ λαός! Πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους ἐγγεγραμμέναι ἐν τοῖς πινακίοις ὑποθέσεις, δὲν ἔχουσιν ἐκφωνηθῆ! Καὶ διατὶ τοῦτο; Διότι δὲν δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς ὑφισταμένους αὑτοῦ, ἵνα οὗτοι μεταβαίνωσιν εἰς τὰς θέσεις των! Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἂν δὲν δύναται νὰ κατορθώσῃ τοῦτο, νὰ εὕρῃ δηλ. Πρόεδρον συγκατατιθέμενον νὰ ὑπάγῃ εἰς Σπάρτην, νὰ δημοσιεύσῃ τουλάχιστον διακήρυξιν, οὐχὶ βεβαίως μόνον διὰ τοῦ τρίτου τεύχους τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλων ἐφημερίδων, καὶ διὰ τοιχοκολλήσεων, καὶ δι’ ἀναγνώσεως ἐπ’ ἐκκλησίαις, καὶ διὰ τυμπανοκρουσίας ἀκόμη, ὅτι ζητεῖται Πρόεδρος διὰ τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης. Ἐὰν δὲ καὶ τότε δὲν εὕρῃ, παρακαλῶ νὰ παραγγείλῃ τὸν προεδρεύοντα καὶ τὸν γραμματέα τοῦ Πρωτοδικείου — ἐὰν ὁ ἴδιος δὲν λάβῃ τὸν κόπον νὰ μεταβῇ ἐκεῖ — νὰ τῷ στείλωσι τὰς κλεῖδας τοῦ Πρωτοδικείου ἐνταῦθα, διότι εἶναι περιττὸν νὰ ὑφίσταται Πρωτοδικεῖον μὴ λειτουργοῦν, ἐπειδὴ οἱ κύριοι Πρόεδροι δὲν εὐχαριστοῦνται νὰ διαμένωσιν ἐν Σπάρτῃ. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τοὺς κυρίους Εἰσαγγελεῖς. Καὶ ἡ Εἰσαγγελία Σπάρτης ἀπὸ τεσσάρων ἤδη μηνῶν μένει ἄνευ Εἰσαγγελέως, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἀπείρου ἐμμίσθου παρέδρου. Νομίζω, ὅτι ἡ τοιαύτη κατάστασις πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ οὗτος συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς δικαστὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐννοοῦσι νὰ μεταβαίνωσιν ὅπου αὐτοὶ θέλουσι καὶ οὐχὶ ὅπου ὁ Ὑπουργὸς μεταθέτει αὐτούς. Γνωρίζω πολλοὺς τούτων διαμένοντας μακρὰν τῶν Πρωτοδικείων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνήκουσι, καὶ περιφερομένους ἐνταῦθα ἄνευ ἀδείας, ἐνῷ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος τοῦ δικαστικοῦ ἔτους. Γνωρίζω ἐπίσης Εἰσαγγελεῖς, κληθέντας καὶ διαμένοντας ἐνταῦθα διὰ λόγους δῆθεν ὑπηρεσίας, ἐνῷ πράγματι ἐκλήθησαν διότι δὲν ἀρέσκουν εἰς τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως Βουλευτάς. Εὑρισκόμεθα, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ τέλος τοῦ δικαστικοῦ ἔτους, καὶ ἑπομένως δὲν περιμένω καμμίαν βελτίωσιν διὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως διὰ τὸ προσεχὲς τοὐλάχιστον ἔτος κατορθώσῃ νὰ εὕρῃ Πρόεδρον καὶ διὰ τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης, καὶ οὕτω δυνηθῇ νὰ λειτουργήσῃ καὶ αὐτό.

§30Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὅ,τι ὑπεσχέθην πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον προσεπάθησα νὰ τὸ ἐκτελέσω, καὶ ἐν μέρει τὸ ἐξετέλεσα. Εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης ἐξ Ἀθηνῶν μετέθεσα δύο τῶν καλλιτέρων δικαστῶν, τὸν κ. Φορέστην καὶ τὸν κ. Σακελλαριάδην, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν ἐκεῖ καὶ ἐπελήφθησαν τῶν καθηκόντων των· ὁμολογῶ δέ, ὅτι μετὰ θλίψεως ἠναγκάσθην νὰ ἀποστείλω αὐτοὺς ἐκεῖ, ἀποστερῶν τὸ Πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν δύο ἱκανῶν δικαστῶν. Ἐπίσης μετ’ ὀλίγας ἡμέρας δημοσιεύεται Διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον τοποθετεῖται ἐκεῖ καὶ εἷς τῶν διοριζομένων δικαστῶν τέως παρέδρων, διότι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἐπληροφορήθην, ὅτι καὶ τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης ἔχει ἀνάγκην προσθήκης καὶ ἑτέρου δικαστοῦ. Τοιουτοτρόπως καὶ ἕτερος, τρίτος πρωτοδίκης, τοποθετεῖται ἐκεῖ. Ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ὡς ἐπληροφορήθην τηλεγραφικῶς, ἀνεχώρησεν ἐκ Καλαμῶν, ὅπως μεταβῇ εἰς Σπάρτην.

§31Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Πότε;

§32Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔλαβον τηλεγράφημα τοῦ κ. Εἰσαγγελέως Καλαμῶν. Διέταξα ἐν καιρῷ νὰ ἀναχωρήσῃ· ἔλαβον δὲ τὴν πληροφορίαν, ὅτι ὁ Πρόεδρος εἶχεν ἐκκρεμεῖς δικαστικὰς ὑποθέσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὤφειλε μετὰ τῶν ἄλλων δικαστῶν, μεθ’ ὧν τὰς ἐδίκασε, νὰ διασκεφθῇ. Ἑπομένως ἐβράδυνεν ἐπί τινας ἡμέρας, ὅπως ἐκδοθῶσιν αἱ ἀποφάσεις καὶ δημοσιευθῶσι, καὶ τότε μόνον ν’ ἀναχωρήσῃ. Ἔλαβον τηλεγράφημα τοῦ κ. Εἰσαγγελέως, εἰς τὸν ὁποῖον ἐτηλεγράφησα μάλιστα νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἀναχώρησίν του ὁ κ. Πρόεδρος, ἕως ὅτου ὁ ἀναχωρήσας ἐντεῦθεν δικαστὴς κ. Οἰκονομόπουλος ἀφιχθῇ ἐκεῖ καὶ μετάσχῃ τῆς διασκέψεως πρὸς δημοσίευσιν τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον ἔτι δημοσιευθῆ, συζητηθεῖσαι πρό τινος χρόνου· ἔλαβον δὲ τηλεγράφημα τοῦ κ. Εἰσαγγελέως, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος ἀνεχώρησε, μεταβαίνων εἰς τὴν θέσιν του. Ἐὰν δὲν μετέβη ἔτι,—διότι εἶναι ἀρκεταὶ ἡμέραι, ἀφ’ ὅτου ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα τοῦτο,—θὰ μεριμνήσω καὶ θὰ κατορθώσω νὰ σπεύσῃ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντά του. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν Εἰσαγγελέα, καὶ οὗτος ἐβράδυνε νὰ μεταβῇ, ἀλλ’ ἐβράδυνε διότι ὁ διάδοχός του εἰς Λεβαδείαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβῇ, διότι, ὡς εἶχον ἤδη τὴν τιμὴν νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλήν, παρεκλήθη νὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τοῦ Κακουργοδικείου ἐν Λαμίᾳ. Ἤδη, ὅτε ἐτελείωσαν αἱ ἐργασίαι τοῦ Κακουργοδικείου Λαμίας, διευκολύνεται ἡ μετάβασις τοῦ Εἰσαγγελέως, καὶ μεταβαίνει ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς Λεβαδείας αὐτόθι, καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς Σπάρτης εἰς τὴν θέσιν του. Τώρα ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω, ὅτι εἰς τὸ Δικαστήριον Σπάρτης εὐαρέστως δὲν μεταβαίνουσι πάντες οἱ δικασταί· ἀλλὰ βεβαίως τοῦτο δὲν εἶναι λόγος, ὅπως ἡ ὑπηρεσία ὑποχωρήσῃ εἰς τὰς ἀδικαιολογήτους δυστροπίας τῶν ὑπαλλήλων. Ὅπου ὅμως εὑρίσκω δεδικαιολογημένας τὰς ἀντιρρήσεις, θὰ πράττω ὅ,τι ἔπραξα μέχρι τοῦδε, τοῦθ’ ὅπερ ἐδήλωσα καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Ἦλθον, ἵνα διοικήσω τὸν δικαστικὸν κλάδον, καὶ ὄχι ἵνα τυραννήσω αὐτόν.

§33Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν Φεβρουάριον τὰ αὐτὰ μοὶ εἴπετε. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν πρώτων καὶ τοῦ τελευταίου μετατεθέντος εἶναι, ὅτι ἐκεῖνοι μὲν ἤρχοντο εἰς Ἀθήνας καὶ ἐπετύγχανον ἀνάκλησιν τῆς μεταθέσεώς των, οὗτος δὲ δὲν ἦλθεν ἀκόμη, καίτοι ἀνεχώρησεν ἐκ Καλαμῶν. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπληροφορήσατε ἡμᾶς, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι μένει εἰσέτι ἐκεῖ ὁ Πρόεδρος, ὅπως ἐκδώσῃ τὰς ἐπὶ τῶν συζητηθεισῶν ὑποθέσεων ἀποφάσεις, διότι τὸ Διάταγμα τῆς μεταθέσεως ἐκοινοποιήθη εἰς αὐτὸν πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἤδη μηνός, καὶ ἑπομένως ἐντὸς τοσούτου χρόνου ἠδύνατο νὰ ἐκδώσῃ τὰς ἐπ’ αὐτῶν ἀποφάσεις καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις. Εἶναι ὅμως ταῦτα δικαιολογίαι, τὰς ὁποίας ἔχουσι προχείρους πάντοτε οἱ θέλοντες νὰ παραβαίνωσι τὰ καθήκοντά των· ἀλλὰ τὰς δικαιολογίας ταύτας ὀφείλετε ὑμεῖς νὰ μὴ δέχησθε, ἀλλὰ νὰ παραγγείλητε τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα νὰ καλέσῃ αὐτοὺς εἰς ἀπολογίαν, καὶ νὰ προτείνῃ τὴν τιμωρίαν αὐτῶν παρὰ τῶν ἁρμοδίων Δικαστικῶν Συμβουλίων. Οὕτω μόνον θὰ διδαχθῶσι νὰ σέβωνται καὶ νὰ ἐκτελῶσι τὰς διαταγὰς τῶν προϊσταμένων των καὶ τὰ καθήκοντά των.

§34Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε συνάδελφε, ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Πρωτοδικείου διὰ τοῦ κυρίου Εἰσαγγελέως ἀνέφερεν ἐπισήμως, ὅτι ὑπῆρχον ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὁ Πρόεδρος καὶ ἄλλοι δικασταὶ ἔλαβον μέρος, καὶ ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ διάσκεψις ἐπ’ αὐτῶν. Πρὸ τοιαύτης δηλώσεως ἐπισήμου δύο δικαστικῶν προσώπων ἀνωτέρων δὲν ἠδυνάμην νὰ δυσπιστήσω. Ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μοὶ ὑποδεικνύει τοιαύτην ὑπόνοιαν, θὰ ἐξετάσω, ἂν δ’ ἦναι ἀληθὲς, ὅτι παρελκύεται ἡ παραμονὴ τοῦ Προέδρου ἄνευ τοῦ σοβαροῦ λόγου τῆς μὴ ματαιώσεως τόσων δεδικασμένων ὑποθέσεων καὶ πρὸς πρόληψιν ἐπιζημιωτάτων συνεπειῶν διὰ τοὺς διαδίκους, ἃς ἦναι βέβαιος, ὅτι θὰ τιμωρηθῶσιν αὐστηρῶς.

§35Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀκουσθῇ ἀδιαφόρως δευτέραν ἤδη φορὰν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἡ δοθεῖσα καὶ πρὸς ἐμὲ ἄλλοτε καὶ πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Σπάρτης νῦν, ὅτι δὲν μεταβαίνουσιν εὐαρέστως οἱ δικασταὶ, μετατιθέμενοι εἰς τὰ διάφορα Δικαστήρια τοῦ Κράτους. Δὲν ἔπρεπε νὰ λεχθῇ τοῦτο ἀπὸ τῆς θέσεως τῆς ὑπουργικῆς, διότι, ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη διάθεσις εἰς τοὺς κυρίους δικαστὰς, ἐνισχύεται αὕτη διὰ τοιαύτης ἀναγνωρίσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τοιούτου δικαιώματος ἀνυπάρκτου.

§36Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἀνεγνώρισα τοιοῦτον δικαίωμα.

§37Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἀκριβὲς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι δὲν μεταβαίνουσιν εὐαρέστως εἰς τὰ διάφορα Δικαστήρια τῆς Ἑλλάδος οἱ δικασταί. Βεβαίως οἱ δικασταὶ προτιμῶσι πάντες νὰ μένωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι διατασσόμενοι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν θέσιν των δὲν μεταβαίνουσιν εὐαρέστως. Ἐὰν δὲν μεταβαίνωσιν ἀμέσως εἰς τὴν θέσιν των οἱ κύριοι δικασταὶ, βεβαίως αἰτία τούτου εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος οὐδένα λόγον εἶχε νὰ μετακινήσῃ τὰ καλῶς κείμενα, καὶ νὰ προκαλέσῃ γενικὴν ἀναστάτωσιν τοῦ δικαστικοῦ κόσμου, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ λειτουργῇ, Κύριοι, κανὲν Δικαστήριον εἰς τὸ Κράτος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄλλοτε εἶπε πάλιν ἐδῶ, ὅτι αὐτὸς ἔρχεται εἰς συνεννόησιν μὲ τοὺς κυρίους δικαστὰς, ἵνα τοὺς τοποθετῇ ὅπου αὐτοὶ εὐαρεστοῦνται. Καὶ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ ἀκουσθῇ. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι ὑποθέτω, ὅτι ὁ πρώην Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν Λεβαδείας δὲν ἐπροτίμησε νὰ μεταβῇ ἐκ τῆς Λεβαδείας εἰς τὸ Καρπενήσιον, ὅπου τὸν ἔστειλεν ὁ κ. Ὑπουργός. Δὲν γνωρίζω τοὺς ἄλλους δικαστὰς, τοὺς μετατεθέντας ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέρους τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἄλλο, διὰ νὰ δώσω τὴν διαβεβαίωσιν, ἂν καὶ ἐκεῖνοι εὐαρέστως μετέβησαν ἐκεῖ, ὅπου ὁ κ. Ὑπουργὸς τοὺς ἔστειλεν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, Κύριοι, πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ κατανοήσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἀκούωνται ἀπὸ τῆς θέσεως τῆς ὑπουργικῆς, λεγόμενα μάλιστα ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, τοιαῦτα, διότι τοιουτοτρόπως, ἔστω βέβαιος ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι τελείως θὰ παραλύσῃ—ἂν ἔμεινεν ἀκόμη τι—καὶ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία. Ἀρκετὸν εἶναι τὸ γινόμενον ἐπὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ. Διότι τὴν εἰκόνα τὴν βλέπετε πάντες. Βλέπετε τοὺς Εἰσαγγελεῖς καὶ τοὺς δικαστὰς περιφερομένους ὅλους ἐν Ἀθήναις. Δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οὐδεὶς εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν του. Καὶ εἴμεθα εἰς τὸ τέλος τοῦ δικαστικοῦ ἔτους! Τὸ Πρωτοδικεῖον Λεβαδείας δὲν ἔχει ἀκόμη Πρόεδρον, δὲν ἔχει Εἰσαγγελέα, δὲν ἔχει Γραμματέα. Διατὶ λοιπὸν νὰ μετατεθῶσιν οἱ Εἰσαγγελεῖς ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο πάντες; Καὶ ἤδη ἔρχεται εἰς τὸν νοῦν μου ἡ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἄλλοτε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν—καὶ δὲν ἤκουσα ἀκόμη τὴν ἀπάντησιν—: ὑπάρχει Εἰσαγγελεὺς, ὁ ὁποῖος δὲν μετεκινήθη; ὑπάρχει εἰρηνοδίκης, ὁ ὁποῖος δὲν μετεκινήθη; ὑπάρχει Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν μετεκινήθη; Ἐγίνοντο πάντοτε μεταβολαὶ δικαστικαί, ἀλλ’ ἐγίνοντο κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἐργασιῶν, δὲν ἐγίνοντο ποτὲ εἰς τὸ μέσον τοῦ ἔτους τοιαῦται ῥαγδαῖαι μεταβολαὶ, ὥστε νὰ μὴ μείνῃ κανεὶς δικαστὴς εἰς τὴν θέσιν του, καὶ νὰ μὴ ἦναι οὕτω δυνατὸν νὰ λειτουργῇ οὐδὲν τῶν Δικαστηρίων τοῦ Κράτους. Ἀντὶ δ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀπαντᾷ, ὅτι δὲν εὐαρεστοῦνται νὰ μεταβαίνωσιν οἱ δικασταὶ εἰς τὰς θέσεις των, εἶναι προτιμότερον νὰ σιωπᾷ, ἵνα τηρῆται τοὐλάχιστον τὸ γόητρον τῆς Δικαιοσύνης ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους.

§38Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶχον καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Λεβαδείας ἤθελεν ἐπιληφθῆ τῆς εὐκαιρίας, ἵνα λάβῃ τὸν λόγον, διότι ὡς ἀκοίμητος Ἄργος ἐπιτηρεῖ τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, καὶ διὰ τοῦτο ὁμολογῶ, ὅτι δὲν παραπονοῦμαι· ἀπ’ ἐναντίας καὶ χάριτας ὀφείλω αὐτῷ, διότι ἡ ἐπιτήρησις αὐτοῦ αὕτη, τὸ ὁμολογῶ, συντελεῖ νὰ ἦμαι προσεκτικώτερος. Ἐγὼ δὲ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς δὲν ἀποφεύγω, ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα ἐπιδιώκω αὐτόν, διότι γνωρίζω, ὅτι δὲν εἶμαι τέλειος ἄνθρωπος, οὐδ’ ἀναμάρτητος, καὶ ἑπομένως ὅ,τι εἶναι δυνατὸν προσπαθῶ εἰλικρινῶς νὰ πράξω ὑπὲρ τῆς ὑπηρεσίας, ἧς ἡ διεύθυνσις μοὶ ἀνετέθη· ἀλλ’ ὅταν ἔχω τοιοῦτον βοηθὸν, ἄγρυπνον Ἄργον ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιβλέποντά με, βεβαίως θὰ ἦμαι προσεκτικώτερος. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ κατορθώσῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, εἶναι νὰ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ σιωπήσω, ὅταν πρόκηται νὰ ὁμολογήσω τὴν ἀλήθειαν. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι τινὲς τῶν δικαστῶν δὲν ἐπιθυμοῦν νὰ μεταβῶσιν εἰς Σπάρτην, εἴτε εἰς Λεβαδείαν—καὶ πρὸ πάντων εἰς Λεβαδείαν,—τὸ Καρπενήσιον δὲ, σᾶς βεβαιῶ, ἀποκρούουσι ζωηρότατα πάντες, καὶ τὴν θέσιν ἀποκαλοῦσι Σιβηρίαν, τοποθετούμενοι δ’ ἐκεῖ, λέγουσιν ὅτι ἐξορίζονται.

§39ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι ὑπάλληλοι αὐτοί!

§40Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὰ Δικαστήρια ταῦτα, τὰ δύο, εἶναι δημιουργήματα τοῦ κυρίου Μπουφίδου καὶ τῶν φίλων του. Ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἠνάγκασά τινας νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι δικασταὶ προσῆλθον ἐνώπιόν μου, διαμαρτυρόμενοι καὶ παρακαλοῦντες μετὰ δακρύων νὰ μὴ μεταβῶσιν εἰς Λεβαδείαν, διότι ὁ τόπος εἶναι νοσηρὸς δι’ αὐτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας αὑτῶν, καὶ δὲν θέλουσι νὰ μεταβῶσι. Βεβαίως δὲν εἶπον, ὅτι ἡ ὑπηρεσία θὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὰς θελήσεις τῶν δικαστῶν ἁπάσας. Θὰ προσπαθήσωμεν διὰ παντὸς τρόπου νὰ πείσωμεν αὐτοὺς, ἵνα μεταβῶσιν εἰς τὰ Δικαστήρια ταῦτα, ἐφ’ ὅσον αὐτὰ διατηροῦνται. Ἀλλ’ ὅταν προσαγάγω τὰς καταστάσεις τὰς ζητηθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λεβαδείας, ὡς καὶ τὰς ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Σύρου ζητηθείσας, τότε θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ φαντασία μᾶλλον ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ πνεύματος τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Λεβαδείας, καὶ ὅτι φαντάζεται ἀπειραρίθμους τὰς μεταβολὰς τῶν δικαστικῶν προσώπων, τὰς ὑπ’ ἐμοῦ γενομένας. Ὅταν ἔλθῃ ὁ κατάλογος, θὰ ἴδῃ ὁ κύριος Βουλευτής, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀνώτερον προσωπικόν, δὲν ἔκαμα ἢ ἐλαχίστας μεταβολὰς, καὶ πάσας ταύτας ἐξ ἀνάγκης, ὡς ὑποδεικνυομένας ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας. Ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου μέχρι σήμερον, ἤτοι ἐπὶ ἓξ ἤδη περίπου μῆνας, ἠδυνήθην νὰ κατορθώσω νὰ μὴ μετατεθῶσιν ἢ ἐλάχιστοι δικασταί, καὶ μετὰ μεγάλης στενοχωρίας, ὁμολογῶ, ἠδυνήθην νὰ πράξω τοῦτο, διότι βεβαίως καὶ πολλαὶ ἀνάγκαι προσωπικαὶ παρουσιάζονται, καὶ θελήσεις πολλαὶ συμπίπτουσιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤδη μέχρι τῶν διακοπῶν εἶναι σύντομον τὸ διάστημα, κατωρθώσαμεν νὰ φθάσωμεν σχεδὸν εἰς τὰς διακοπὰς χωρὶς νὰ κάμωμεν δικαστικὰς μεταβολάς. Ὅταν δὲ ἴδῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς τὴν διαφορὰν τῶν ἑκατοντάδων μεταθέσεων ἐπὶ τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, καὶ ἰδίως ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κόμματος, εἰς ὅ ἀνήκει ὁ κ. Βουλευτής, πρὸς τὰς ἐλαχίστας τὰς ὑπ’ ἐμοῦ ἐνεργηθείσας, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἐγὼ βεβαίως δὲν παρέλυσα τὸν δικαστικὸν κλάδον, ἀπ’ ἐναντίας ἐζήτησα νὰ ἐνισχύσω αὐτὸν καὶ ἐπουλώσω τὰς πληγὰς, ἃς αὐτοὶ ἐπήνεγκον. Ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε ἐπισήμως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής, ἐκ τῆς ἐπιθυμίας τῆς μεγάλης, ὑπὸ τῆς ὁποίας κατέχεται, νὰ ἐπιτηρῇ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, προῆλθεν εἰς μυθιστορικὴν περιγραφὴν γεγονότος ἀνυπάρκτου, καὶ δὲν ἐδίστασε νὰ ἀναφέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακριβείας, — ἵνα μὴ εἴπω βαρυτέραν λέξιν, — διότι παρέστησεν, ὅτι διωρίσθη τις γραμματεὺς Εἰρηνοδικείου Ποταμίων, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς Κέρκυραν, καὶ ἐκεῖ ἀνεζήτει, περιερχόμενος ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον, τὸ Εἰρηνοδικεῖον, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ εὕρῃ, καὶ ὅτε τὸ εὗρε βοηθείᾳ τοῦ κ. Εἰσαγγελέως, ἐπαύθη ἐν μέσῳ πελάγει κλπ.· Καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅλην τὴν κωμῳδίαν, τὴν ὁποίαν παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐνῷ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ἀνακριβῆ· διότι οὐδέποτε διωρίσθη γραμματεὺς Εἰρηνοδικείου Ποταμίων, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς Κέρκυραν, περιερχόμενος ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον καὶ ἀναζητῶν ποταμοὺς κτλ.· οὐδέποτε ἐν πελάγει οὔτε ἐπὶ τῆς ξηρᾶς ἐπαύθη γραμματεὺς τοιοῦτος. Μετὰ τὴν τοιαύτην ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἐπίσημον διάψευσιν, ἐλπίζω, ὅτι εἰς τὸ μέλλον ὁ κύριος Βουλευτὴς θὰ ἦναι προσεκτικώτερος, θὰ λαμβάνῃ πληροφορίας ἀκριβεστέρας καὶ τότε μόνον θὰ ὁμιλῇ ἐν τῇ Βουλῇ, ἐλέγχων τὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης.

§41Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι τόσον βέβαιον, ὅτι συνέβη ὅ,τι ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει ἀνέφερα εἰς τὴν Βουλὴν, ὥστε ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω, ὅτι ὑπάρχουσιν οἱ δόντες εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὴν πληροφορίαν, ὅτι πράγματι συνέβη ὅ,τι ἐγὼ ἀνέφερα. Δὲν ἀξίζει τὸ θέμα τὸν κόπον νὰ προσαγάγω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀποδείξεις περὶ τοῦ πράγματος ἐγγράφους. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο θὰ ἔπραττον, ἂν ἦτο ἄξιον τὸ θέμα νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ· διότι ἐν τῇ πληθώρᾳ τῶν μεταβολῶν, ἐν τῇ ἐπιδρομῇ, οὕτως εἰπεῖν, κατὰ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἐκ τῆς πανταχόθεν μετακινήσεως τούτων, ὅπως μεταβαίνωσιν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο τῆς Ἑλλάδος, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἤθελον συμβῆ καὶ τοιαῦτα ἀληθῶς κωμικὰ πράγματα. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἤδη περὶ τούτου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μεθ’ ὅλην τὴν ἐπίβλεψιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀσκῶ ὡς Ἄργος ἐπ’ αὐτοῦ, παραμένει ἀδιόρθωτος (γέλωτες)· διότι καὶ πάλιν ἀπαντήσας πρὸς ἐμὲ εἶπεν, ὅτι δὲν θέλουσιν οἱ κύριοι δικασταὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς θέσεις των, καὶ ὅτι θὰ σπεύσῃ νὰ ἐκλιπαρήσῃ αὐτοὺς νὰ μεταβῶσι. Μετὰ τοιαύτην γλῶσσαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, δὲν γνωρίζω, τίς τῶν ἰσοβίων θὰ θελήσῃ πλέον ν’ ἀναλογισθῇ, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἀνωτέρα διοικητικὴ ἀρχὴ, ἐπιβλέπουσα τὰ τῆς ἐργασίας καὶ τὰ τῆς συμπεριφορᾶς ἐν γένει τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ εἶπον καὶ ἀπέδειξα, ὅτι καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι δηλαδὴ δὲν μεταβαίνουσιν οἱ δικασταὶ εἰς τὰ διάφορα Πρωτοδικεῖα· καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν Λεβαδείας τὸν μετέθεσεν εἰς Καρπενήσιον. Δὲν λησμονεῖ ὅμως τὸν μετατεθέντα εἰς Ἄμφισσαν ἐκ Κερκύρας, καὶ μετὰ τὴν Ἄμφισσαν εἰς Λευκάδα, καί τινα ἄλλον Πρόεδρον ἢ δικαστὴν, μετατεθέντα εἰς μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν ἔχουσι καμμίαν ὄρεξιν οἱ ἄνθρωποι νὰ τρέχωσιν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ χειμῶνος. Ἀλλὰ τέλος πάντων διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μετακινήσῃ, ὡς καὶ προηγουμένως εἶπον, τὰ καλῶς κείμενα;

§42Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὰ καλῶς κείμενα, κατὰ τὴν γνώμην σας.

§43Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ Δικαστήριον Λεβαδείας εἶχε πλῆρες τὸ προσωπικόν. Θὰ ἦτο κακὸς ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν ἐν Λεβαδείᾳ; Λοιπὸν λέγω, διατὶ νὰ μετακινήσῃ τὰ καλῶς κείμενα; Διὰ νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην, ἀπαντῶν εἰς ἐμὲ, νὰ λέγῃ, ὅτι ἐπὶ ἄλλων Κυβερνήσεων ἐγένοντο, δὲν γνωρίζω, πόσαι μεταθέσεις; Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ὑπῆρξα Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ δὲν ἐνήργησα καμμίαν μετάθεσιν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἐμὲ νὰ ἀπευθύνητε τοιαύτην αἰτιολογίαν, ὅπως δικαιολογήσητε τὴν διαγωγὴν ὑμῶν, καὶ ἐν γένει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογῇ οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς τὴν διαγωγὴν αὐτοῦ, ἐπικαλούμενος τὰς πράξεις τῶν προκατόχων του, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον τὴν δικαιολογίαν ταύτην δὲν δύναται νὰ ἀπευθύνῃ πρὸς ἐμὲ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ποτὲ ἐγὼ δὲν διεχειρίσθην τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ δὲν φέρω τὴν εὐθύνην, ἂν τυχὸν ἄλλοι ἔκαμαν μεταθέσεις πολλὰς ἐπίσης, ὁπόσας ἐκάμετε σεῖς. Ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τοσαύτη πληθὺς μετακινήσεων καὶ μεταθέσεων δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἐντὸς τόσον μικροῦ χρόνου ὑπ’ οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐγένετο, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ καταθέσητε τὰς σχετικὰς καταστάσεις, καὶ δύνασθε νὰ κάμητε σύγκρισιν αὐτῶν πρὸς τὰς τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων — ὅπερ ἐμὲ οὐδόλως ἀφορᾷ — διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν, καὶ δὴ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ δικαστικοῦ ἔτους, συνέβησάν ποτε τόσαι μεταβολαὶ, ὅσαι συνέβησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ὑμῶν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σμολένσκης ἔχει τὸν λόγον.

§45Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ἐγὼ σχετικόν.

§46ΦΩΝΑΙ. Ἆ! ἆ!

§47Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Μίαν πληροφορίαν.

§48ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄφησέ το δι’ αὔριον.

§49Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Τότε παραιτοῦμαι.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραιτηθῆτε. Θὰ περιμένητε τὴν σειράν σας.

§51Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Πάντες, κύριοι Βουλευταὶ, γνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ πᾶσα προμήθεια τοῦ Δημοσίου, ὑπερβαίνουσα τὰς χιλίας δραχμὰς, ἀπαιτεῖ διαγωνισμὸν μειοδοσίας, ἐκτὸς εἰς ἐξαιρετικάς τινας περιστάσεις, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει ὁ νόμος. Ἐν τούτοις πληροφοροῦμαι, ὅτι χωρὶς νὰ ὑπάρχωσι περιστάσεις ἐξαιρετικαὶ, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει ὁ νόμος, ἐγένετο ἡ προμήθεια τῆς νομῆς διὰ τὰ κτήνη τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν κατὰ τὸν ἑπόμενον τρόπον. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἡμέραν τινὰ ἐκάλεσε τοὺς διοικητὰς τῶν ἐνταῦθα στρατιωτικῶν σωμάτων, καὶ ἐσύστησεν εἰς αὐτοὺς, ὅπως ἕκαστος προβῇ, ὡς ὁ νόμος κελεύει, εἰς τὴν προμήθειαν τῆς νομῆς τῶν ἵππων καὶ ἡμιόνων τοῦ Σώματός του. Καὶ ἐνῷ τοιαύτη τις ἀπόφασις ἐλήφθη, κατόπιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ διαταγῆς εἰδοποιεῖ ὅλα τὰ Σώματα, ὅτι ἡ προμήθεια τοῦ σανοῦ ἐξησφαλίσθη, καὶ νὰ μεριμνήσωσι μόνον περὶ τῆς προμηθείας τῆς κριθῆς, λέγει δὲ, ὅτι διὰ τὴν προμήθειαν καὶ τοῦ σανοῦ καὶ τῆς κριθῆς ἐδημοσιεύθη προκήρυξις διαγωνισμοῦ μειοδοσίας εἰς ἓν ἀπὸ τὰ φύλλα τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνῷ λοιπὸν τὰ πάντα εἶχον διατεθῆ, ὅπως γείνῃ ὁ διαγωνισμὸς μειοδοσίας διὰ τὴν προμήθειαν τῆς κριθῆς, αἴφνης λαμβάνουσι τὰ Σώματα διαταγὰς τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ παύσῃ πᾶσα ἐνέργεια, διότι καὶ ἡ προμήθεια τῆς κριθῆς ἐξησφαλίσθη. Γνωρίζων ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ αὐστηρότατος φύλαξ τῶν θεσμῶν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου, ἐδίστασα νὰ πιστεύσω εἰς τὰς πληροφορίας ταύτας. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, καὶ ταυτοχρόνως νὰ καταθέσῃ τὰ ἑπόμενα ἔγγραφα: 1) Τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τῆς ὁποίας διέταξε νὰ παύσῃ ἡ προμήθεια τοῦ σανοῦ ὅπως ὁ νόμος κελεύει, λόγῳ ὅτι ἐξησφάλισεν ἤδη αὐτήν. 2) Τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ὁ φρούραρχος ἢ ἄλλος τις προϊστάμενος τῆς ὑπηρεσίας ὑπέγραψε, περὶ τῆς προμηθείας τοῦ σανοῦ, χωρὶς νὰ λάβωσι χώραν αἱ διατυπώσεις, τὰς ὁποίας προβλέπει ὁ νόμος περὶ λογιστικοῦ τοῦ Κράτους. 3) Τὴν διαταγὴν, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκε πρὸς τὰ Σώματα, ὅπως παύσωσι νὰ ἐνεργῶσι διὰ τὴν προμήθειαν τῆς κριθῆς. 4) Τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ὁ Φρούραρχος, ἢ ἄλλος τις προϊστάμενος, κατὰ διαταγὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέγραψε διὰ τὴν προμήθειαν τῆς κριθῆς. Ἀφοῦ ἀκούσω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἀφοῦ καταθέσῃ καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, καὶ λάβω γνῶσιν αὐτῶν, τότε θὰ λάβω τὸν λόγον ἐν ἐκτάσει.

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ νὰ καταθέσητε σημείωμα, καὶ ἀφοῦ ἐξετάσω, εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν θέλω ἀπαντήσει.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλαμάρης ἔχει τὸν λόγον.

§54Ι. Ν. ΚΑΛΑΜΑΡΗΣ. Παρὰ τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Σύρου ἔλαβον πρὸ ὀλίγου τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα, ἀπευθυνόμενον καὶ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἐκ Σύρου συναδέλφους, τὸ ὁποῖον ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ τηλεγράφημα ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος (ἀναγινώσκει): «Δεινὴ κρίσις, ἣν διέρχονται σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι ἕνεκεν ἐξευτελισμοῦ τιμῶν σταφίδος, ἐπηρεάζει ὁλόκληρον ἐμπόριον Ἑλλάδος, ἐξαιρετικῶς ὅμως ἡμετέραν ἀγορὰν, μεγάλως συνδεομένην μετὰ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν Πελοποννήσου ἐμπορικῶς. Ἐμπορικὸς Σύλλογος, συνελθὼν σήμερον ἐν ἐκτάκτῳ συνεδριάσει, ἀνέθετο ἡμῖν ἐντολὴν, ἵνα διαβιβάσωμεν ὑμῖν παράκλησιν, ὅπως παρακολουθήσητε ὑποβληθεῖσαν ἐν τῇ Βουλῇ σύμβασιν μονοπωλίου σταφίδος καὶ ὑποστηρίξητε συμφέροντα παραγωγῶν καὶ ἔθνους. Πρόεδρος Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Π. Μουτζουρόπουλος Γενικὸς Γραμματεὺς Ν. Σ. Ζερβουλάκος.» Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο κατὰ καθῆκον ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν, μολονότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι διΐσταμαι πρὸς τὴν γνώμην περὶ ψηφίσεως τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, καίτοι εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι ψηφιζομένου κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος δύναται νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις τῆς καταστάσεως. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ἂν παρουσιασθῇ εὐκαιρία, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Α. Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον.

§56Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καίτοι ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα ὁμιλήσω ἐπὶ ἄλλου ζητήματος, ἐν τούτοις θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ κάμω τὴν ἑξῆς διάκρισιν, σχετικῶς πρὸς τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. συνάδελφος ἀνεκοίνωσε. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἀπευθύνεται πρὸς ἡμᾶς τοὺς Βουλευτὰς Σύρου, ἑπομένως δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν Βουλὴν, οὔτε ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Σύρου ἐζήτησε διὰ τοῦ τηλεγραφήματός του νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν Βουλήν. Τὸν λόγον ἐζήτησα, κύριε Πρόεδρε, ἵνα παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἐὰν εὐαρεστῆται, νὰ ὑποβάλῃ τέλος πάντων εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς δεξαμενῆς ἐν Σύρῳ. Δὲν ἔχει ν’ ἀσχοληθῇ πολὺ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἀρκεῖ μόνον νὰ διατάξῃ ν’ ἀντιγραφῇ ὁ ψηφισθεὶς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον νόμος περὶ κατασκευῆς τῆς δεξαμενῆς, καὶ νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸν εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὰς ἀναγκαίας τροποποιήσεις. Ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εὐαρεστηθῇ τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς τῆς δεξαμενῆς Σύρου, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ὑποβάλω ἐγὼ πρότασιν νόμου τοιαύτην, καίτοι ἐπιθυμῶ νὰ ἀποφύγω τοῦτο, ἵνα μὴ γεννηθῇ σχετικὴ ἀντίδρασις.

§57Ι. Ν. ΚΑΛΑΜΑΡΗΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω σχετικῶς μὲ τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κύριος Βιτάλης. Μολονότι εἶναι ἔτι πρόωρον, ὀφείλω νὰ κάμω εὐχάριστον ἀνακοίνωσιν, ὅτι μεγάλη Γερμανικὴ Ἑταιρεία ὑπέβαλε προτάσεις περὶ κατασκευῆς τῆς δεξαμενῆς Σύρου. Ὅταν αἱ διαπραγματεύσεις λήξωσιν αἰσίως, τότε ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ, ἂν ἐγκρίνῃ, τὴν σχετικὴν σύμβασιν, χωρὶς νὰ ἐκτεθῇ τὸ ἔργον εἰς μειοδοσίαν, καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας, ὡς μέχρι τοῦδε ἐγένετο.

§58Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Παρατηρήσεις ἐγγράφους ὑποβάλλω, κύριε Πρόεδρε, ἐπί τινων ἄρθρων τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμοίας παρατηρήσεις κατέθηκε καὶ ὁ βουλευτὴς Ἄνδρου κ. Ἐμπειρῖκος. Θέλουσιν ἀποσταλῆ πᾶσαι εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§60Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ ἔγγραφον ἐπερώτησιν, σχετικὴν πρὸς τὰς περὶ διορισμοῦ δημοδιδασκάλων διατάξεις τῶν ἄρθρων 24 καὶ 26 τοῦ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ͵ΒΤΜΘʹ νόμου.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παπαλέξης ἔχει τὸν λόγον.

§62Ν. ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Κατὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ὁ λαὸς τῶν σταφιδοφόρων δήμων τῆς ἐπαρχίας ταύτης, λαβὼν γνῶσιν τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος καὶ συνελθὼν ἐν συλλαλητηρίοις, διεμαρτυρήθη διὰ τὴν γιγνομένην εἰς αὐτὸν ἀδικίαν ἐκ τῆς κατατάξεως τῆς ποιότητος τοῦ σταφιδοκάρπου. Παρακαλοῦσι δὲ δι’ ἐμοῦ καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων νὰ ληφθῇ μέριμνα. Διὰ τοῦτο συνέταξα πρότασιν, τὴν ὁποίαν καὶ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ μέριμναν περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ὅταν ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως; Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ βουλευτὴς Ὀλυμπίας κ. Φ. Μοσχούλας δι’ ἐπιστολῆς του πρός με δηλοῖ, ὅτι ἕνεκεν ἀσθενείας δὲν δύναται νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ εἶναι ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ὑποβάλλει δὲ καὶ ἐγγράφους παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 3409.59 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, ἄνευ ἀντιρρήσεως). Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως περὶ παραχωρήσεως μονοπωλίου τῆς σταφίδος».

§64Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Προχθὲς ἐδήλωσα, ὅτι παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, ἵνα μὴ γείνω πρόσκομμα καὶ παραταθῶσιν αἱ συζητήσεις. Ὑπεσχέθην δὲ νὰ φέρω ἐγγράφως τὰς παρατηρήσεις μου. Ταύτας καταθέτω, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι.

§65Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔλαβον ἐν σημειώματι τὰς παρατηρήσεις τῶν κυρίων ἐξ Ἑπτανήσου Βουλευτῶν. Ἔχετε καὶ ἄλλας παρατηρήσεις, ἐκτὸς τούτων;

§66Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις ἐκείνων ἀφορῶσι μόνον τὸ ἄρθρον 9, ἐνῷ αἱ ἰδικαί μου ἀφορῶσι διάφορα ἄρθρα τῆς συμβάσεως.

§67Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐγὼ καταθέτω ἐγγράφους τὰς τροπολογίας, ἢ μᾶλλον τὰς παρατηρήσεις, ἃς ὑπέβαλον ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἰδίως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς τιμῆς τῆς ἑπτανησιακῆς σταφίδος. Ἐπειδὴ δὲ προχθὲς κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου ἀντελήφθην, ὅτι δὲν κατενοήθη ἐπαρκῶς ἡ σημασία τῆς μετατροπῆς τῶν ἀγγλικῶν λιτρῶν εἰς ἐνετικάς, καὶ ἐπειδὴ ἡ μετατροπὴ αὕτη συνεπάγεται σημαντικωτάτην βλάβην ὄχι μόνον διὰ τοὺς παραγωγούς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναφέρω ὀλίγους ἀριθμοὺς εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὴν παραγωγὴν τῆς Ἑπτανήσου εἰς 40,000,000 λίτρας, καὶ καθορίσωμεν 200 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον, θέλει εἰσπράξει ἡ Ἑπτάνησος ἐκ τῆς διαθέσεως αὐτῆς 8,000,000 δραχμῶν. Διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἐνετικῶν λιτρῶν τὰ 40,000,000 θέλουσιν ἀντιστοιχήσει πρὸς 37,680,000· παραμενούσης δὲ τῆς τιμῆς ἀμεταβλήτου, θέλει εἰσαχθῆ εἰς τὴν Ἑπτάνησον ποσὸν δραχμῶν 7,536,000, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον ποσὸν 464,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἐὰν δὲ ὑπολογίσητε τὸ ποσὸν τοῦτο κατὰ τὸ διάστημα τῆς εἰκοσαετίας, θέλομεν ἔχει εἰσαγωγὴν χρήματος ἐπὶ ἔλαττον εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἤτοι ζημίαν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, 9,280,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐπέρχεται ἐκ τούτου σημαντικωτάτη βλάβη, ἐφ’ ἧς παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του. Ὁ φόρος ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπολογίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐνετικῶν λιτρῶν. Συμφώνως πρὸς τὰς ὡς εἴρηται καθορισθείσας τιμὰς τοῦ χιλιολίτρου, ἐπὶ 8,000,000 δραχμῶν, αἵτινες ἤθελον εἰσαχθῆ, ἐὰν ἐξηκολούθει νὰ ἰσχύῃ τὸ παλαιὸν σύστημα, ἤθελεν εἰσπράξει τὸ Δημόσιον ἐκ φόρου δραχμὰς 1,656,000, ἐνῷ διὰ τῆς μετατροπῆς τῶν λιτρῶν εἰς ἐνετικὰς καὶ τῆς μειώσεως τοῦ ἐξακτέου ποσοῦ εἰς 7,536,000 λίτρας θέλει εἰσπράξει τὸ Δημόσιον ἐκ φόρου 1,559,952, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον δραχμὰς 96,048 κατ’ ἔτος, εἰς δὲ τὸ διάστημα τῶν 20 ἐτῶν θὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον 1,920,860 δραχμάς. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν. Παρακαλῶ ἐπίσης, ὅπως ὅλαι αἱ ἔγγραφοι προτάσεις, αἱ ὑποβληθεῖσαι ὡς τροπολογίαι, τυπωθῶσι, ἀφοῦ μάλιστα καθιερώθη τὸ σύστημα νὰ μὴ γίνηται προφορικὴ ἀνάπτυξις αὐτῶν. Καὶ ἐγὼ μὲν δὲν δύναμαι νὰ ἔχω παράπονον, διότι ἠγόρευσα, ἀλλ’ αἱ τροπολογίαι τῶν μὴ ἀγορευσάντων εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῶσιν, ὅπως λάβωμεν καὶ ἡμεῖς γνῶσιν αὐτῶν.

§68Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Περιττὸν νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς προταθείσης τροπολογίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἣν ὑπέγραψα καὶ ἐγώ. Παρατηρῶ μόνον, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν λιτρῶν, ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἀγγλικῆς λίτρας καὶ ἑνετικῆς, εἶναι περίπου 5%, καὶ ἐπὶ 40,000,000 λιτρῶν εἶναι διαφορὰ 2,000,000 κατ’ ἔτος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Λομβάρδου καὶ ἐμοῦ, διότι εἶναι καὶ δικαία καὶ νόμιμος καὶ λογική.

§69Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσι διάφοροι τροπολογίαι. Ἐπειδὴ δ’ ἐδηλώθη, ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῶσι, παραδίδω εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον πάσας τὰς τροπολογίας, ὅσαι μοὶ ἐδόθησαν· εἶναι δὲ αὗται αἱ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσολογγίου καὶ τῶν κυρίων Π. Σάκκη, Ρωμάνου, Τραυλοῦ, Γεράκη καὶ Βενιεράτου. Ἐπίσης ἐπὶ διαφόρων ἄρθρων μοὶ ἔδωκε τροπολογίας ὁ κύριος Γούναρης.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§71Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρῆλθον, Κύριοι, ἐπὶ τὸ βῆμα ἄνευ προθέσεως νὰ συζητήσω ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἑπόμενος εἰς τὴν γενομένην πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, καὶ συμμορφούμενος πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως κατατεθῶσιν ἔγγραφοι αἱ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν προτάσεις περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἵνα συνεννοηθῇ μετὰ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας πρὸς ὁριστικὴν κατάρτισιν αὐτῆς, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐγγράφως τὰς προτάσεις μου περὶ τροπολογίας τῶν ἄρθρων 1, 2, 3, 11, 17, 21, 24, 27, 30, 31, 33 καὶ 40, καὶ περὶ προσθήκης ἑνὸς νέου ἄρθρου. Αἱ προτάσεις μου αὗται τυπωθήσονται, κατὰ τὴν ληφθεῖσαν ἤδη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀπόφασιν. Παρακαλῶ ὅμως τὴν Βουλὴν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς εἰς τὸ βῆμα ἀνόδου μου, νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἐντόνως καὶ πάσῃ δυνάμει διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ἐγερθείσης κατ’ ἐμοῦ ἐπὶ τῇ κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς συμβάσεως ἀγορεύσει μου αἰτιάσεως, ὅτι ἐκηρύχθην ἀμείλικτος πολέμιος τοῦ τε μονοπωλίου καὶ τῆς συμβάσεως. Οἱ συκοφαντικοὶ ὑπαινιγμοὶ ἀνεγράφησαν εἴς τινας τῶν ἐνταῦθα καὶ ἐν ταῖς σταφιδοφόροις ἐπαρχίαις ἐκδιδομένων ἐφημερίδων, ἐγένοντο δὲ παραίτιοι εἰς παρεξηγήσεις καὶ εἰς σχόλια ἐνδεικνύοντα τὴν μορφωθεῖσαν εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς γνώμην, ὅτι ἐγὼ ἀνέλαβον τὸν ἀγῶνα τῆς κατὰ τοῦ μονοπωλίου ἀντιδράσεως. Οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ἔχουσι πολλὰ ἐκ τοῦ παρελθόντος διδόμενα, ὅπως γινώσκωσι τὸ εἰλικρινὲς καὶ ἄδολον ἐνδιαφέρον μου ὑπὲρ αὐτῶν· γινώσκουσιν, ὅτι ἀφ’ ἧς ἠγέρθη τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1894, ὑπῆρξα συντάκτης καὶ εἰσηγητὴς πάντων τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀφεώρων εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης αὐτῶν. Ἐγὼ συνέταξα τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν σύστασιν ταμείου ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν· ἐγὼ συνέταξα καὶ εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν, ἐγὼ συνέταξα καὶ εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐπεζητήθησαν αἱ περὶ ἐκτελέσεως διατάξεις εἰς τὰ δάνεια ἐπὶ καλλιεργείᾳ, τὰ χορηγούμενα ὑπὸ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Μετέσχον ἐκ τῶν πρώτων εἰς τὰ ἐν Πάτραις συνελθόντα δύο σταφιδικὰ Συνέδρια, καὶ ὑπεβλήθην εἰς πάντα ἐπιβαλλόμενον κόπον, ὅπως μελετήσω τὸ θέμα, ἐφ’ ὅσον αἱ ἀσθενεῖς δυνάμεις μου ἐπέτρεπον, ἐξέθηκα δὲ ἐν τοῖς Συνεδρίοις ἐκείνοις τὰς γνώμας, ἃς ἐμόρφωσα ἐπὶ τοῦ θέματος, πρὸς πρόληψιν τῶν ἀπειλούντων τὴν σταφιδοπαραγωγὴν κινδύνων. Καὶ τελευταῖον δὲ, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπῆρξα ὁ εἰσηγητὴς τοῦ κρατοῦντος νῦν νόμου περὶ σταφιδοκάρπου καὶ περὶ συστάσεως τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Δυνάμει τοῦ τῇ εἰσηγήσει μου ψηφισθέντος νόμου συνεστάθη ἡ ἔτι καὶ νῦν λειτουργοῦσα Τράπεζα, ἥτις ὑπῆρξεν εὐεργετικὴ εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, μεθ’ ὅλας τὰς κατὰ τὴν διοίκησιν αὐτῆς παρεμπιπτούσας δυσχερείας. Οὐδέποτε δ’ ἔπαυσα παρακολουθῶν τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγὴν καὶ εἰς τὴν μελέτην τῶν μέτρων, ἅτινα ἠδύναντο νὰ συμπληρώσωσι τὸ ἐπιδιωχθὲν ὑπὸ τῆς παρακρατήσεως ἔργον, ἤτοι τὴν ἄρσιν τοῦ πλεονάσματος μεταξὺ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς καταναλώσεως. Πολλῷ πρότερον τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἐγένετο λόγος περὶ συστάσεως μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἐξεπόνησα σχέδιον, δι’ οὗ ἐνόμιζον, ὅτι ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τοὺς παρ’ ἡμῖν ἐργοστασιάρχας οἰνοπνευμάτων, διὰ καταλλήλου συνδυασμοῦ ἀμφοτέρων ἦτο ἐφικτὸν νὰ προλάβῃ ἐπικειμένην σταφιδικὴν κρίσιν. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἐκ τοῦ παρακρατήματος ἡ οἰνοπνευματοποιΐα ἀνεπτύχθη πέραν πάσης προσδοκίας. Δὲν εἶναι ὅμως τοῦ σημερινοῦ θέματος ἡ ἐξέτασις τοῦ προβληθέντος ἐντεῦθεν ἰσχυρισμοῦ, ὅτι οἱ ἐργοστασιάρχαι ἐγένοντο πλούσιοι, ἐν ᾧ εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι ἡ βιομηχανία τῆς οἰνοπνευματοποιΐας ἔχει μέχρι τοῦδε καταβάλει μέγιστα κεφάλαια πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἐργοστασίων της. Ὅτε τὸ πρῶτον ὑπεστηρίχθη ἡ παραδοχὴ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως, πάντες ἔλεγον καὶ ἐφρόνουν, ὅτι τὸ παρακράτημα ἔπρεπε νὰ ῥιφθῇ εἰς τὴν θάλασσαν, ἢ νὰ μεταβληθῇ εἰς μάζαν καὶ πωληθῇ εἰς ξενικὰς ἀγορὰς ἐπὶ τιμῇ ἐλάσσονι τῶν 30 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα. Τίς ὑπῆρξεν ὁ σωτὴρ τοῦ τοιούτου σταφιδοκάρπου; ἡ βιομηχανία τῆς οἰνοπνευματοποιΐας. Δι’ αὐτῆς κατωρθώθη νὰ καταναλίσκηται νῦν διὰ τῆς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατεργασίας ποσὸν σταφίδος 70,000,000 λιτρῶν. Τίς δ’ ἔχων ὑπ’ ὄψει τὴν γενομένην μέχρι τοῦδε πρόοδον ἐν τῇ βιομηχανίᾳ ταύτῃ δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι αὕτη διὰ τῆς περαιτέρω ἀναπτύξεώς της δύναται νὰ κατεργάζηται καὶ πλέον τῶν 100,000,000 ἑνετικῶν λιτρῶν; Ἐὰν δὲ δι’ αὐτῆς τῆς βιομηχανίας δύναται ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ πλεονάζον μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως, δὲν προλαμβάνεται πᾶσα σταφιδικὴ κρίσις; Ἀλλ’ ὅτε προεβλήθησαν αἱ περὶ μονοπωλίου προτάσεις, εὗρον, ὅτι τὸ ἐμὸν σχέδιον ἔπρεπε νὰ μὴ ὑποβληθῇ, διότι δὲν ἤθελον νὰ παρεξηγηθῶ, δὲν ἤθελον νὰ ὑποληφθῶ ὡς σκοπῶν δι’ αὐτοῦ νὰ ὑπονομεύσω τὴν σύμβασιν. Ὅτε δὲ μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς περὶ τοῦ μονοπωλίου συμβάσεως ἐμόρφωσα τὴν γνώμην, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προλάβῃ αὕτη τὴν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐπικειμένην σταφιδικὴν κρίσιν, ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν πρότασιν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν κ.κ. Πετιμεζᾶ καὶ Κεφαλᾶ, ὡς καὶ σχέδιον ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ ἤδη μὴ ζῶντος Εὐσταθίου, ἠσχολήθην δὲ, τὴν ἰδέαν ταύτην νὰ συμπληρώσω προσηκόντως καὶ νὰ διατυπώσω ἐν νομοσχεδίῳ, ὅπερ, μεταβαλλόμενον ὡς τάχιστα εἰς νόμον, ὑπόσχεται νὰ προλάβῃ τὴν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐπικειμένην σταφιδικὴν κρίσιν καὶ πᾶσαν βλάβην, ἀπειλοῦσαν τὴν σταφιδοπαραγωγήν. Ἀλλ’ ὅτε ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι περὶ τούτου λαμβάνεται πρόνοια ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέσχον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρότασίν μου ταύτην, διότι φρονῶ, ὅτι ἁρμοδιωτέρα εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐκπονήσῃ σχέδιον κατάλληλον καὶ πρόσφορον πρὸς πρόληψιν τῆς σταφιδικῆς κρίσεως κατὰ τὴν ἐφετεινὴν παραγωγήν. Δὲν θέλω βεβαίως ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν, ἀναφέρων ὅσα ἐγράφησαν κατ’ ἐμοῦ, ὡς κηρυχθέντος δῆθεν ἀμειλίκτου πολεμίου τοῦ μονοπωλίου. Δὲν θέλω ἀναφέρει πάσας τὰς ἐφημερίδας, ὅσαι μὲ παρέστησαν ὡς ἀντιδρῶντα κατὰ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Περιορίζομαι μόνον εἰς τὴν ἐφημερίδα ἐκείνην, ἥτις ἐκπροσωπεῖ τὰ φρονήματα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐφημερὶς αὕτη καὶ σήμερον ἔτι γράφει, ὅτι ἐγὼ ἐκήρυξα ἀναξιόπιστον τὴν Ἑταιρείαν, ἵνα πολεμήσω τὸ μονοπώλιον καὶ τὴν σύμβασιν. Ἐγὼ τοιαύτην φράσιν οὐδέποτε μετεχειρίσθην, διότι δὲν ὑπεχρεούμην νὰ δώσω γνώμην, ἂν εἶναι ἀξιόπιστος ἡ συμβληθεῖσα μετὰ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως Ἑταιρεία ἢ ἀναξιόπιστος· ἠρκέσθην μόνον νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ καταστατικὸν τῆς Ἑταιρείας, τὸ συνταχθὲν ἐν Λονδίνῳ ὑπὸ τῶν ἑπτὰ ἱδρυτῶν αὐτῆς, τὸ πρωτόκολλον περὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν τεσσάρων διευθυντῶν τῆς Ἑταιρείας καὶ τὸ μεταξὺ τῶν τελευταίων τούτων συνταχθὲν συμφωνητικόν, δι’ οὗ οὗτοι ἔδωκαν πρὸς τοὺς κ. κ. Μπακχάους καὶ Δ. Δεληγιάννην τὴν ἐντολὴν νὰ διαπραγματευθῶσι μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τὴν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν παραχώρησιν τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἠρκέσθην μόνον νὰ παραστήσω, ὅτι μία Ἑταιρεία, ἔχουσα κεφάλαια πέντε χιλιάδων λιρῶν, βεβαίως δὲν παρέχει τὰ ἀπαιτούμενα ἐχέγγυα, ὅτι δι’ αὐτῶν τῶν κεφαλαίων εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ τόσον μεγάλην ἐπιχείρησιν. Τὴν σύμβασιν ἐχαρακτήρισα ὡς παρέχουσαν μόνον μίαν αἵρεσιν (option) εἰς τοὺς μεθ’ ἡμῶν συμβληθέντας· ἠρκέσθην δὲ νὰ παρατηρήσω, ὅτι, καίτοι οἱ σήμερον συμβληθέντες μετὰ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι οἱ κύριοι Μπακχάους καὶ Δ. Δεληγιάννης, οὗτοι δὲν συμβάλλονται ἐν ἰδίῳ ὀνόματι, ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τῆς Ἑταιρείας τῶν Παραχωρήσεων καὶ Μονοπωλίων, τῆς ἐχούσης κεφάλαιον 5,000 λιρῶν, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν ὑπέχουσιν ἀπέναντι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εὐθύνην. Τοῦτο ἀνωμολόγησε καὶ ὁ ἀξιότιμος Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἰπὼν εἴς τινα ἐφημεριδογράφον, λαβόντα μετ’ αὐτοῦ συνέντευξιν, ὅτι τῳόντι οἱ συμβαλλόμενοι μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅσην καὶ ἂν ἔχωσιν ἀξίαν ὡς πρόσωπα, οὐδεμίαν ὑπέχουσιν ὑλικὴν ἢ ἠθικὴν εὐθύνην, ἐφ’ ὅσον συμβάλλονται ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς μνησθείσης Ἑταιρείας. Ἀμέσως μετὰ τὴν προηγουμένην ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ἀγόρευσίν μου ἀνεγράφη εἴς τινας ἐφημερίδας, ἐν αἷς καταλέγεται καὶ ἐκείνη, ἧς ἐμνήσθην ἤδη, ὅτι εἰς ὅσα ἐξέθηκα πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς συστάσεως τῆς Ἑταιρείας, μεθ’ ἧς συνεβλήθη ἡ Κυβέρνησις, περὶ τῶν κεφαλαίων αὐτῆς καὶ περὶ τοῦ ἀνευθύνου τῶν ἀντιπροσωπευόντων αὐτὴν κατὰ τὴν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως, περιέπεσα εἰς φιάσκο, ὅτι τὴν ἔπαθα κατὰ τρόπον ἐκθέτοντά με ὡς ἀνακριβῆ εἰπόντα πρὸς καταπολέμησιν τῆς συμβάσεως. Ἐν τῇ συζητήσει ἐκείνῃ, ἐπαναλαμβάνω, οὐδὲν ἐξέθηκα τὸ ἀνακριβὲς, οὐδεμίαν κρίσιν ἐξ ἐμαυτοῦ ἐξήνεγκον. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν μόνον τὰ κείμενα τοῦ καταστατικοῦ καὶ τῶν μεταξὺ τῶν τεσσάρων μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου συμφωνητικῶν, ἅτινα εἶχον ἀνὰ χεῖρας ἐξ ἐπισήμου ἀντιγράφου ἐν ἀγγλικῇ γλώσσῃ καὶ ἐν μεταφράσει. Δὲν ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ κατέλθω εἰς τὴν δημοσιογραφίαν, ὅπως ἀναιρέσω τοὺς κατ’ ἐμοῦ ὑπαινιγμοὺς καὶ αἰτιάσεις, διότι νομίζω, ὅτι ὅσοι μὲ ἤκουσαν ἐνταῦθα ἀγορεύοντα καὶ ὅσοι ἀνέγνωσαν τὴν ἀγόρευσίν μου εἰσὶ βέβαιοι, ὅτι πᾶν ἄλλα ἔπραξα ἢ νὰ κηρυχθῶ πολέμιος τοῦ μονοπωλίου, τοὐναντίον δ’ ἐκηρύχθην ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς συμβάσεως. Εἶπον δὲ μόνον τοῦτο, ὅτι ἐν τῷ συμφέροντι τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὀφείλομεν πάντες νὰ ἐνδιαφερώμεθα, διότι ἀποτελοῦσι σπουδαιότατον τμῆμα τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, εἶναι πρέπον νὰ ἐπέλθωσι τροποποιήσεις τινὲς, εἶναι ἀναγκαῖον, ὅπως ὅροι τινὲς τῆς συμβάσεως μεταβληθῶσι κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῶσι τὰ συμφέροντα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Οὐ μόνον δ’ ἐγὼ, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ θέματος οὐδὲν ἄλλο ἔπραξαν ἢ νὰ ὑποβάλωσι παρατηρήσεις πρὸς βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, οὐδεμίαν διεῖδον ἀντίδρασιν κατὰ τῆς συμβάσεως· πάντες οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες, καὶ οἱ σήμερον ἀκόμη κατατιθέντες τὰς ἑαυτῶν προτάσεις περὶ μεταβολῆς τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, εἰς ἓν καὶ μόνον ἀφορῶσιν, εἰς τὴν προσήκουσαν περιφρούρησιν καὶ ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, καὶ εἰς τὸν συμβιβασμὸν τούτων πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας, διότι οὕτω καὶ μόνον εὐδοκιμοῦσι, Κύριοι, αἱ μεγάλαι, πολύπλοκοι καὶ καινοφανεῖς ἐπιχειρήσεις, οἷα εἶναι ἡ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Καταλήγω τὸν λόγον, αἰτούμενος παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν, ὅπως προσθέσω ὀλίγας ἔτι λέξεις. Ἐὰν εἶχον τὸ δικαίωμα ν’ ἀπευθύνω συμβουλὴν πρὸς τοὺς μετὰ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως συμβληθέντας ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει, ἤθελον εἴπει πρὸς αὐτοὺς, ὅτι μία ἐπιχείρησις τοσοῦτον μεγάλη, τοσοῦτον καινοφανὴς, τοσοῦτον πολύπλοκος, μία ἐπιχείρησις, ἥτις εὑρεθήσεται εἰς σχέσιν καὶ συνάφειαν πρὸς πολυαρίθμους πληθυσμοὺς, δέον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ στηρίζηται εἰς σύμβασιν, ἐκ τῶν ὅρων τῆς ὁποίας οὐδὲν νὰ παράγηται αἴσθημα δυσπιστίας ἢ ἐχθρότητος. Δέον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ προκύπτῃ ἐκ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως πνεῦμα ἁρμονικῆς συμπράξεως κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἐκτελέσεως μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Δέον ἐκ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως νὰ καταφαίνηται, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν θὰ ἐπικρατῇ τὸ αἴσθημα τῆς ἐμπιστοσύνης, τῆς ἀμοιβαίας, οὕτως εἰπεῖν, ἐμπιστοσύνης καὶ εἰρηνικῆς συμβιώσεως, ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἤθελον κατ’ ἀκολουθίαν συστήσει εἰς αὐτοὺς νὰ ὦσιν ἐνδοτικοὶ, ὅσον τοῖς εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἐν τῇ ἀναθεωρήσει καὶ τῇ ὁριστικῇ καταρτίσει τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, τῆς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει ἐπιληφθῆ νῦν. Ἀλλ’ ἐὰν οὐδὲν ἔχω δικαίωμα παροχῆς συμβουλῆς πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας, δικαιοῦμαι ὅμως νὰ ἀπευθύνω μίαν συμβουλὴν πρὸς ἅπαντας τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, δικαιοῦμαι νὰ συμβουλεύσω αὐτοὺς νὰ ὦσι ψύχραιμοι, ν’ ἀποβάλωσι τὸν κρατοῦντα νῦν αὐτοὺς νευρικὸν ἐρεθισμὸν, νὰ ὦσι δὲ βέβαιοι, ὅτι καὶ οἱ ἐν τοῖς ἑδωλίοις τῆς Κυβερνήσεως καθήμενοι καὶ οἱ ἐν τοῖς ἑδωλίοις τῶν μελῶν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰσὶν ἀνεξαιρέτως ἄνδρες, ὧν τὰς ψυχὰς ἓν καὶ μόνον αἴσθημα διαπνέει, τὸ αἴσθημα τοῦ ὑπὲρ αὐτῶν ἀδόλου ἐνδιαφέροντος, ὧν τὴν καρδίαν εἷς καὶ μόνος πόθος κατέχει, ὁ πόθος τοῦ νὰ ἐξυπηρετήσωσιν ὅσον οἷόν τε σκοπιμώτερον τὰ συμφέροντα τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, καὶ ὧν τὴν διάνοιαν ἓν ἐλατήριον κινεῖ, τὸ ἐλατήριον τῆς ἐξευρέσεως τῶν μέσων καὶ τῶν τρόπων, κατὰ τοὺς ὁποίους τὰ συμφέροντα καὶ τὸ μέλλον αὐτῶν θέλουσιν ἐξασφαλισθῆ. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9 καὶ 30′. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 40′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 30′ μ. μ.)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα κατοίκων Ναυπακτίας. Ὑποστηρίζουσιν ὅσα καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ναυπακτίας κ. Καλαντζόπουλος διὰ τῶν ἐγγράφων αὑτοῦ παρατηρήσεων ὑπέβαλεν ἐπὶ τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Κατ’ ἀρχὴν εἶναι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, διαμαρτύρονται ὅμως κατὰ τῆς ἀδίκου κατατάξεως τοῦ σταφιδοκάρπου Ναυπακτίας.

§76Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ εὔλογον θεωρῶ, κύριε Πρόεδρε, τὴν ὑποβαλλομένην εὐχὴν τῶν συμπολιτῶν μου, καὶ ἀπορῶ μάλιστα, πῶς ἐπὶ τόσας ἡμέρας ἐσιώπων οὗτοι, διότι ἀκριβῶς τὴν εὐχὴν ταύτην, σχετικῶς πρὸς τὴν ἄδικον διαβάθμισιν τοῦ σταφιδοκάρπου Ναυπακτίας, θεωρῶ λίαν δικαίαν· τούτου δ’ ἕνεκα καὶ ἐγγράφους σχετικὰς παρατηρήσεις εἶχον ὑποβάλει δι’ ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ 9 ἄρθρου τῆς συμβάσεως. Μετ’ ἀπορίας ὅμως εἶδον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν κατέλεξε καὶ ταύτας μεταξὺ ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὡς κατατεθείσας παρ’ αὐτῷ.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὗται κατετέθησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς καὶ ἀνεγνώσθησαν.

§78Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε· κατετέθησαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Δευτέρας.

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν λέγητε, ὅτι κατετέθησαν εἰς ἐμὲ, ἔπρεπε νὰ μάθητε προηγουμένως, ἂν ἔλαβον ἐγὼ τὸ τηλεγράφημα.

§80Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν διεβιβάσθησαν πρὸς ὑμᾶς αἱ ἔγγραφοι παρατηρήσεις μου παρὰ τοῦ Προεδρείου, ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δὲν ἦτο ἐντεταλμένον νὰ διαβιβάσῃ. Αὐταὶ ἐγράψατε ν’ ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἀνεγράφησαν εἰς τὰ πρακτικά. Τώρα θέλετε νὰ διαβιβασθῶσι; θὰ διαβιβασθῶσι καὶ αὐταί.

§82Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ δώσῃ τὰς ἐξηγήσεις, ἃς ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλήν, διότι εἶναι γνωστὸν, πόσον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Παρνασσίδος ὑπὲρ τῆς σταφίδος ἐμερίμνησε, ποία ἡ ἐνδελεχὴς ὑπὲρ ταύτης μέριμνα αὐτοῦ, καὶ ποῖα τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Θεωρῶ καθῆκόν μου, κύριε Πρόεδρε, διδομένης τῆς περιστάσεως ταύτης, ὡς ἀνήκων εἰς σταφιδοφόρον ἐπαρχίαν, ν’ ἀποδώσω τὸν δίκαιον ἔπαινον εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴν, καὶ νὰ δικαιολογήσω αὐτὸν, ἀποκρούων ὅσα κατ’ αὐτοῦ διεδόθησαν, συκοφαντικῶς, δύναμαι νὰ εἴπω...

§83Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι ἐγκληματίας ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ τοῦ μονοπωλίου, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ δικαιολογηθῇ;

§84Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Πρόκειται περὶ συκοφαντίας, τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀποκρούσω. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι τὰ μέτρα τὰ ληφθέντα ὑπὲρ τῆς σταφίδος μέχρι τοῦδε ἀνήκουσιν εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἧς Πρόεδρος ἐτύγχανεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτής, καὶ ἰδίως εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Μὴ λησμονεῖτε, Κύριοι, ὅτι, ἂν δὲν ἐψηφίζοντο τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ἡ κρίσις τῶν παρελθόντων ἐτῶν μέχρι σήμερον θὰ ὑφίστατο. Μὴ λησμονεῖτε, ποία θὰ ἦτο ἡ κατάστασις τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν σήμερον, ἐὰν οὗτοι δὲν ἐλάμβανον παρὰ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἔλαβον, τὰ πληρωθέντα ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν μέτρων ἐκείνων. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι δὲν θὰ εἶχον θειϊκὸν χαλκὸν, ἵνα ῥαντίσωσι τὰς ἀμπέλους αὑτῶν καὶ σώσωσιν αὐτὰς ἐκ τοῦ περονοσπόρου, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα. Ταῦτα πάντα, Κύριοι, εἶναι βεβαιωμένα. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον δὲν εἶχεν ἀνάγκην ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος νὰ δώσῃ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκε, διότι αἱ μετὰ ταῦτα συζητήσεις ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία κατετέθη εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἀτελής· καὶ ὅτι εἶναι ἀτελὴς, ἀπόδειξις ὅλαι αἱ μέχρι τοῦδε προταθεῖσαι τροπολογίαι, ὅλαι αἱ γενόμεναι μέχρι τοῦδε συζητήσεις, ἃς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ συνεχίσῃ τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῆς μελλούσης νὰ ἀναλάβῃ τὸ μονοπώλιον. Δὲν ἀποκρύπτω, Κύριοι, ὅτι μέχρι τοῦδε ἤμην ἐπιφυλακτικὸς εἰς τὴν γνώμην μου περὶ τῆς συμβάσεως, καὶ ἤμην ἐπιφυλακτικός, διότι ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω πρῶτον τὰς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις. Διότι δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ μικροῦ πράγματος, δὲν πρόκειται περὶ μικρᾶς ὑποθέσεως· πρόκειται νὰ ὑποδουλώσωμεν τὴν περιουσίαν ἡμῶν ἐπὶ 20 ὁλόκληρα ἔτη...

§85ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ τὴν καταψηφίσητε λοιπὸν τὴν σύμβασιν.

§86Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι τολμηρὸν, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν πτέρυγα ταύτην, νὰ λέγητε, ὅτι πρόκειται νὰ ὑποδουλώσῃ ἐπὶ 20 ἔτη;

§87Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ ὑμᾶς.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι εἰσέρχεσθε πλέον εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως, καὶ δὲν ἔχετε σειράν· ἡ σειρὰ εἶναι τοῦ κυρίου Φωτήλα.

§89Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὸν λόγον τοῦ κ. Σιμοπούλου.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε παρατηρήσεις νὰ ὑποβάλητε; Ὁρίστε, ὑποβάλετε.

§91Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἤμην πάντοτε ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου, διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ σταφὶς εἶναι πλοῦτος, ἠτύχησε δὲ ἡ σταφὶς, διότι ἀνέκαθεν δὲν εἶχε τὴν δέουσαν διεύθυνσιν. Ἐφρόνουν λοιπὸν, ὅτι τὸ μονοπώλιον θὰ τῇ δώσῃ τὴν δέουσαν διεύθυνσιν. Διὰ τοῦτο ἤμην ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἦμαι. Ὡς γνωρίζετε, ἤμην θερμὸς ὀπαδὸς, πρὸ τῆς ὑποβολῆς τῶν προτάσεων τῆς Ἑταιρείας τοῦ Μονοπωλίου, ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς παρακρατήσεως, καὶ μάλιστα ὑπὲρ τοῦ ἀπροσδιορίστου αὐτῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, μὴ πλανώμεθα· λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι, ὅ,τι σήμερον εὐχαρίστως ψηφίζομεν, ἑδράζεται ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἡμεῖς ἠγωνίσθημεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῇ ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ ἐσχάτως ψηφισθέντος σταφιδικοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐφέραμεν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐφέραμεν· διότι μονοπώλιον, Κύριοι, δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο—οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ— ἢ τὴν παρακράτησιν. Τὸ μονοπώλιον βεβαίως θὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῆς παρακρατήσεως.

§92Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Δὲν εἴμεθα σύμφωνοι.

§93Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ μονοπώλιον ἄνευ τῆς παρακρατήσεως· διότι τὸ μονοπώλιον θὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν ἀγορὰν τόσον προϊόν, ὅσον ἀπαιτεῖ αὕτη. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι τὸ μονοπώλιον εἶναι ἡ παρακράτησις, καὶ μάλιστα ὑπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς συνιστῶμεν. Θεσμοθετεῖται δὲ διὰ τοῦ μονοπωλίου καὶ τὸ ἕτερον μέτρον, τὸ ὁποῖον εἰς πολλοὺς ἐφάνη τερατῶδες, δηλαδὴ ἡ ἀπαγόρευσις τῶν περαιτέρω φυτειῶν, καὶ τὸ ὁποῖον πολλὰς ἤγειρεν ἀντιρρήσεις, σήμερον δὲ πανηγυρικῶς τὸ ἀποδεχόμεθα. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τῇ ἀφορμῇ τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, ἵνα, ὡς ἀνήκων εἰς σταφιδοφόρον ἐπαρχίαν, ἀποδώσω τὸν δίκαιον ἔπαινον εἰς αὐτὸν, διότι ἐθεώρησα τοῦτο καθῆκόν μου. Ἑπόμενος δὲ τῇ συστάσει τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περισσότερον. Ἔχω ἑτοίμους τὰς τροπολογίας μου ἐπὶ τῶν διαφόρων ἄρθρων, καὶ θὰ καταθέσω αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· πρώτη δὲ μεταξὺ τούτων εἶναι καὶ ἡ διαμαρτυρία κατὰ ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον προσγίγνεται εἰς τὴν ἐμὴν ἐπαρχίαν, ἥτις κατετάχθη, ὡς πρὸς τὰς τιμὰς τῆς σταφίδος, εἰς τὴν τελευταίαν τάξιν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φωτήλας ἔχει τὸν λόγον.

§95ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι περιττὸν νὰ διεκτραγῳδήσω καὶ ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν θλιβερὰν, τὴν ὀδυνηρὰν, τὴν ἀξιοθρήνητον θέσιν τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, καὶ νὰ παραστήσω ὑμῖν τὴν πενίαν, ἥτις κατατρύχει ἀπὸ δεκαετίας καὶ πλέον τοὺς ἄλλοτε εὐδαιμονοῦντας κατοίκους τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου...

§96Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Αὐτὰ εἶναι γνωστά.

§97ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ ἀγνώστων· τὰ γνωστὰ διατυποῦμεν, καὶ διὰ τὰ γνωστὰ παθήματα προσπαθοῦμεν νὰ εὕρωμεν τρόπον θεραπείας.

§98Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Μὰ ἀφοῦ τὰ ἠξεύρομεν ὅλοι!...

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Κοκκέβη, ἐὰν τὰ ἠξεύρετε, ἀκούσατέ τε ἄλλην μίαν φοράν. Ὁρίστε, κύριε Φωτήλα.

§100ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας αὑτῶν οὐδὲν σχεδὸν ἀπολαμβάνουσι, τὰ κτήματά των οὐδεμίαν ἔχουσιν ἀξίαν, ἡ πίστις ἐξέλιπε τέλεον, καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους βλέπομεν τὴν ἐξέγερσιν ὅλων τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν. Ἐσκέφθημεν λοιπὸν νὰ λάβωμεν διάφορα μέτρα κατὰ τὸ διάστημα τῆς κρίσεως, ἤτοι κατὰ τὸ διάστημα τῆς δεκαετίας· ἀλλ’ ἀπεδείχθη, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα δὲν ἦσαν ἐπαρκῆ, ὅτι καθ’ ἑαυτὰ δὲν ἦσαν πλήρη, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπήνεγκον τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προσεδόκων οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί. Ἡ παρακράτησις βεβαίως — δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἀρνηθῶ — ὠφέλησεν ἐν μέτρῳ τινὶ, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀνακουφίσῃ σπουδαίως τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἦλθον οἱ Ἄγγλοι μεσῖται, ὀρθότατα ἔπραξε, καὶ εἶναι ἄξιος συγχαρητηρίων, ἐλθὼν εἰς συνεννόησιν μετ’ αὐτῶν, ὅπως ληφθῇ μέτρον ὁριστικόν, διαρκές, σωστικόν, πρὸς ἀνακούφισιν τῶν πασχόντων σταφιδικῶν πληθυσμῶν. Εἶναι βέβαιον, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου, ἤτοι διὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ μονοπωλίου, καταστρέφεται ὁλόκληρος ἡ ἐξωτερικὴ καὶ ἐσωτερικὴ ἐμπορία τοῦ σπουδαιοτέρου προϊόντος τῆς χώρας, εἶναι βέβαιον, ὅτι περιορίζεται ἡ ἐλευθέρα χρῆσις τῆς ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ πάντα ταῦτα πρέπει νὰ παροραθῶσιν ἀπέναντι τῆς δυσχεροῦς καὶ ἀπελπιστικῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ σταφιδοκτήμονες. Καὶ διὰ τοῦτο ὁλόκληροι σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ καὶ ἡ Βουλὴ—Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις—κατ’ ἀρχὴν ἀποδέχονται τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου...

§101ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἐξαιρέσεις.

§102ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Γνώμη ἰδική μου... Κατ’ ἀρχήν, λέγω, ἀποδέχονται τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου. Καὶ ἐν ᾧ ἀποδέχονται κατ’ ἀρχὴν τὸ μονοπώλιον, θέλουσι νὰ ἐπέλθωσι βελτιώσεις τινὲς εἰς τὴν σύμβασιν, πρὸς πλειοτέραν ἀνακούφισιν καὶ προστασίαν τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν. Καὶ διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, Κύριοι, καὶ διὰ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνω ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐλέχθησαν ὑπὸ πολλῶν ἀντιπροσώπων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν καὶ ἰδίᾳ ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργη καὶ τοῦ βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Γούναρη, θὰ ἔλθω μόνον εἰς ἀνάλυσιν ἄρθρων τινῶν τῆς συμβάσεως, ὅπως φέρω τὰς παρατηρήσεις μου ἐπ’ αὐτῶν καὶ ὑποδείξω τὰς δυνατὰς βελτιώσεις. Καὶ δὴ πρῶτον ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τῆς συμβάσεως νομίζω ὅτι κακῶς ἔχει τὸ ἐδάφιον τρίτον. Δὲν νομίζω ἀξιοπρεπὲς διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκπροσωπῶνται οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν ὑπὸ δύο συμβούλων ἐν Λονδίνῳ. Ἡ ἐκπροσώπησις, ἐν περιπτώσει ἀτυχημάτων τῆς Ἑταιρείας, δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιβλαβεῖς ἠθικὰς συνεπείας διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ὀρθότερον εἶναι, οἱ δύο σύμβουλοι νὰ διορίζωνται ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν, ἀπαλειφομένων τῶν ὅρων τῆς ἐκπροσωπήσεως, ὡς μὴ συναδόντων πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις δὲν πρέπει νὰ φαίνηται συμμέτοχος εἰς μίαν ἀνώνυμον Ἑταιρείαν, ὅσην βαρύτητα καὶ σημασίαν ἐμπορικὴν καὶ ἂν ἔχῃ αὕτη. Τὸ σπουδαιότερον ὅμως εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ κανονισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν συμβούλων, τῶν ἐκπροσωπούντων τὴν Ἑταιρείαν. Ὁ σκοπὸς τοῦ διορισμοῦ δύο συμβούλων ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐποπτεύωσι τὰς πράξεις τῆς Ἑταιρείας, νὰ λαμβάνωσι γνῶσιν ὅλων τῶν γιγνομένων, νὰ ἔχωσι ψῆφον καὶ νὰ δύνανται νὰ ὦσι χρήσιμοι εἰς πᾶσαν πρᾶξιν γιγνομένην ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρείας. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν συμβούλων τῆς Ἑταιρείας, ὁ ἀριθμὸς δηλαδὴ τῶν ξένων συμβούλων τῆς Ἑταιρείας, διότι, ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν συμβούλων τούτων ἦναι 8 ἢ 10 ἢ 12, ποίαν ἀξίαν θὰ ἔχῃ καὶ ἡ γνώμη καὶ ἡ ψῆφος τῶν δύο συμβούλων, οἵτινες θέλουσι διορίζεσθαι ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; Πρέπει λοιπὸν ἐν τῷ ἐδαφίῳ γʹ τοῦ ἄρθρου 2 νὰ καθορισθῇ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν συμβούλων, οἵτινες θέλουσιν ἐκλέγεσθαι ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τῆς Ἑταιρείας. Διὰ τοῦ ἄρθρου 4 «ἀπαγορεύεται πᾶσα ἀπὸ σταφιδικῆς περιφερείας εἰς σταφιδικὴν περιφέρειαν καὶ πᾶσα διὰ πλοίου ἢ σιδηροδρόμου ὁπουδήποτε τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους μεταφορὰ σταφιδοκάρπου ἄνευ ἐγγράφου ἀδείας τοῦ διευθυντοῦ μιᾶς τῶν ἀποθηκῶν τῆς Ἑταιρείας...» Ποῖος ὁ λόγος τῆς ἀδείας πρὸς μεταφορὰν σταφιδοκάρπου, ἂν ὄχι ἀπὸ περιφερείας εἰς περιφέρειαν, ἀλλ’ ἐντὸς τῆς αὐτῆς περιφερείας, κύριοι Βουλευταί; Εἰς τὴν Ἀχαΐαν π. χ. παρήγαγεν ὁ σταφιδοκτήμων τὸν σταφιδόκαρπόν του· θέλει νὰ φέρῃ τοῦτον εἰς Πάτρας εἴτε διὰ πλοίου εἴτε διὰ ξηρᾶς· πρέπει νὰ ἀφήσῃ τὸν σταφιδόκαρπόν του, νὰ μεταβῇ εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑταιρείας καὶ νὰ ζητήσῃ ἄδειαν; Δὲν ὑπάρχει λόγος...

§103Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἔχει ἄλλην κατάταξιν ἡ σταφὶς Ἀχαΐας, καὶ ἄλλην ἡ σταφὶς τῶν Πατρῶν.

§104ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὑποθέσατε, ἀπὸ ἄλλο πλησιέστερον μέρος, ἀπὸ τὰ χωρία τὰ πέριξ τῶν Πατρῶν, τῆς περιφερείας τῶν Πατρῶν. Πρέπει νὰ ζητήσῃ ἄδειαν, ἵνα μεταφέρῃ τὸ προϊόν του εἴτε διὰ τοῦ σιδηροδρόμου εἴτε διὰ πλοίου εἴτε δι’ ἄλλου μέσου; Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ πιέζωνται διὰ τοιούτου τρόπου οἱ σταφιδοκτήμονες. Κατὰ τὸ ἄρθρον 5, ἡ ἐσωτερικὴ ἐμπορία τοῦ σταφιδοκάρπου δὲν ἀπαγορεύεται, ἀλλ’ ὀφείλει προηγουμένως ὁ σταφιδέμπορος νὰ κάμῃ περὶ τούτου δήλωσιν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν. Δὲν ἐννοῶ, διατὶ νὰ ὑποχρεωθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἐνασκῶσι τὴν ἐσωτερικὴν ἐμπορίαν τῆς σταφίδος, νὰ λαμβάνωσι τὴν ἄδειαν τῆς Ἑταιρείας. Διατὶ νὰ ὑπάγωνται εἰς αὐτὸν τὸν ἔλεγχον τῆς Ἑταιρείας, νὰ ζητῶσιν ἄδειαν, ἐνῷ δὲν ἀπαγορεύεται ἡ ἐσωτερικὴ ἐμπορία τῆς σταφίδος; Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ ἀπαλείψῃ καὶ τὸ ἐδάφιον βʹ καὶ τὸ ἐδάφιον γʹ καὶ τὸ ἐδάφιον δʹ, νὰ μείνῃ δὲ ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 μόνον τὸ ἐδάφιον αʹ, καθ’ ὃ «ἡ ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐμπορία τῆς σταφίδος, ὡς καὶ ἡ ἐν Ἑλλάδι λιανικὴ πώλησις αὐτῆς, εἴτε ξηρᾶς εἴτε χλωρᾶς, ἐπιτρέπεται συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τῆς παρούσης συμβάσεως.» Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον 6. Κατὰ τὸ ἄρθρον 6 ἀπαγορεύεται ἡ ἐμφύτευσις...

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω, ὅτι αὐτὰ θὰ τὰ καταθέσητε ἐγγράφως εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§106ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Θὰ τὰ καταθέσω, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ θέλω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ἄρθρων τινῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ γείνῃ μακροτέρα συζήτησις. Κατὰ τὸ ἄρθρον 6, «ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, τοῦ κυρώσοντος τὴν παροῦσαν σύμβασιν, ἀπαγορεύεται ἡ ἐμφύτευσις σταφιδοφυτείας ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν». Τὸν χρόνον αὐτὸν νομίζω πολὺ μακρὸν, διότι δὲν εἶναι εἰκοσαετία, ἀλλ’ εἰκοσιπενταετία· διότι, ὅταν ἐμφυτεύσῃ τις σταφιδάμπελον, πρέπει νὰ παρέλθωσι 5 ἔτη διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ παραγωγή· πρέπει λοιπὸν ὁ χρόνος τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς σταφιδοφυτείας νὰ λήξῃ μὲ τὸν χρόνον τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας τοῦ Μονοπωλίου. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὡς χρόνος τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν φυτειῶν οὐχὶ εἰκοσαετία, ἀλλὰ δεκαπενταετία...

§107Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ προβλέπει ἡ σύμβασις τὴν περίπτωσιν ταύτην, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἐμφύτευσις.

§108ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν προβλέπει, κύριε Μερλόπουλε. Τώρα ἔχω ἐπίσης παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου δʹ τοῦ ἄρθρου 6, καθ’ ὃ «δύναται, συναινέσει τῆς Ἑταιρείας, νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐπέκτασις τῶν σταφιδοφυτειῶν διὰ νεωτέρου νόμου, ἐφαρμοζομένων ἐπὶ τυχὸν διαφωνίας μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν περὶ διαιτησίας διατάξεων τοῦ ἄρθρου 39 τῆς παρούσης συμβάσεως». Ὑποθέσωμεν ὅτι ἐπῆλθε νόσος τις, — φυλλοξήρα, ὃ μὴ γένοιτο, ἢ ἄλλη νόσος, — βεβαίως πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐμφύτευσις τῶν φυτειῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, τίς ἡ ἀνάγκη νέου νόμου. Ἐὰν ἐπέλθῃ νόσος τις, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Μονοπωλίου, καὶ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐμφύτευσις, καὶ ἂν δὲν ἦναι σύμφωνοι Κυβέρνησις καὶ Ἑταιρεία, νὰ ἐπέλθῃ διαιτησία. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ νόμος, διὰ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐμφύτευσις. Κατὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 6 πρέπει νὰ τροποποιηθῇ, τουτέστιν ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ψηφίσεως νέου νόμου, ἐὰν ἐπέλθῃ νόσος τις, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἐκ νέου ἐμφύτευσις. Ὡσαύτως νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 11 πιέζει καὶ βλάπτει τοὺς παραγωγοὺς (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἡ σταφὶς ἦναι μὴ ἐπαρκῶς ἐκκαθαρισμένη, δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀρνηθῇ τὴν παραλαβὴν αὐτῆς μέχρις οὗ αὕτη ἐπαρκῶς ἐκκαθαρισθῇ ὑπὸ τοῦ πωλητοῦ, ἐκτὸς ἐὰν οὗτος στέργῃ εἰς ἀνάλογον μείωσιν τοῦ τιμήματος λόγῳ τοῦ μὴ ἐπαρκοῦς καθαρισμοῦ. Ἐπίσης δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀρνηθῇ τὴν παραλαβὴν τῆς ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας βεβλαμμένης ἢ ἀναμεμιγμένης παρὰ τὴν ἄνω ἀπαγόρευσιν σταφίδος...»

§109Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Περὶ βεβρεγμένης δὲν κάμνει λόγον.

§110ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Μάλιστα. Ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ σταφὶς ἐβλάβη εἴτε ἐκ βροχῆς εἴτε ἐκ φυσικῆς σήψεως. Δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ μὴ παραλάβῃ αὐτὸν τὸν σταφιδόκαρπον;

§111Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§112ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Οὕτως ἔχει τὸ ἄρθρον, κύριε Μερλόπουλε (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀρνηθῇ τὴν παραλαβὴν τῆς ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας βεβλαμμένης ἢ ἀναμεμιγμένης παρὰ τὴν ἄνω ἀπαγόρευσιν σταφίδος...»

§113Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. «Ἐκτός». Ἔχει καὶ ἓν «ἐκτὸς» παρακάτω.

§114ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Αὐτὸ ἀναφέρεται εἰς τὸ «ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας». Καὶ ἂν βλαβῇ ἡ σταφὶς ἐκ βροχῆς, καὶ ἂν βλαβῇ ἐκ φυσικῆς σήψεως, ἐκ τῆς βροχῆς, δικαιοῦται νὰ μὴ τὴν παραλάβῃ.

§115Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαιοῦται νὰ μὴ παραλάβῃ ἐκείνην, ἡ ὁποία ἔχει βλαφθῆ εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ἐμπορεύσιμος.

§116ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶναι ἄλλο ἐδάφιον ἐκεῖνο.

§117Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ ἰδίου ἄρθρου.

§118ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. (ἀναγινώσκει). § γʹ «Ἐὰν ἡ σταφὶς ἦναι μὴ ἐπαρκῶς ἐκκαθαρισμένη, δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀρνηθῇ τὴν παραλαβὴν αὐτῆς μέχρις οὗ αὕτη ἐπαρκῶς ἐκκαθαρισθῇ ὑπὸ τοῦ πωλητοῦ, ἐκτὸς ἐὰν οὗτος στέργῃ εἰς ἀνάλογον μείωσιν τοῦ τιμήματος, λόγῳ τοῦ μὴ ἐπαρκοῦς καθαρισμοῦ.» § δʹ «Ἐπίσης δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀρνηθῇ τὴν παραλαβὴν τῆς ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας βεβλαμμένης ἢ ἀναμεμιγμένης παρὰ τὴν ἄνω ἀπαγόρευσιν σταφίδος...»

§119Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. «Ἐκτὸς ἐὰν...»

§120ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. «... ἐκτὸς ἐὰν ὁ πωλητὴς στέργῃ εἰς ἀνάλογον μείωσιν τοῦ τιμήματος λόγῳ τῆς βλάβης ἢ τῆς ἀναμίξεως.»

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ φυσικῆς ἀναμίξεως.

§122ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ἐξ οἱασδήποτε βλάβης.

§123Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἰς τὸ ἐδάφιον τοῦτο πρέπει νὰ καθορισθῇ ῥητῶς τὸ τῆς βεβρεγμένης σταφίδος, διότι συχνότατα βρέχει, ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὸν μῆνα τῆς συγκομιδῆς τοῦ σταφιδοκάρπου.

§124Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸν λόγον.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μισυρλῆ, μετ’ ὀλίγον.

§126Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δύο λέξεις.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ πρὸ ὀλίγου δύο λέξεις εἴπετε, καὶ μᾶς διεκόψατε ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν!

§128Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν θὰ μᾶς ἀπαγορεύσητε τὸν λόγον! (Θόρυβος).

§129Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐπιτροπὴ ἀνέγραψεν ἐν τῇ συμβάσει, εἶναι ἀκριβῶς ὑπὲρ τῆς βεβρεγμένης σταφίδος, διότι εὐλόγως ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν βεβρεγμένην, ἀλλ’ εἴπομεν, ὅτι ἡ βεβρεγμένη, ἁπλῶς διότι εἶναι βεβρεγμένη, δὲν ἀπόλλυσι τὴν ποιότητα αὐτῆς, καὶ περιττὸν νὰ γείνῃ ἰδιαίτερος περὶ αὐτῆς λόγος ἐν τῇ συμβάσει.

§130Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τὸ λέγετε σεῖς, ἀλλὰ δὲν τὸ λέγει τὸ ἄρθρον.

§131Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν τὸ λέγει τὸ ἄρθρον.

§132Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ἦναι βεβρεγμένη ἡ σταφὶς, δὲν ἔχει ἡ Ἑταιρεία τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ σταφὶς εἶναι βεβρεγμένη καὶ δὲν δύναται νὰ παραληφθῇ. Πρέπει νὰ ἦναι βεβλαμμένη ἡ σταφίς, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις. Ἐὰν ἐκ βροχῆς ἦναι βεβλαμμένη, — τὸ ὁποῖον ἐνίοτε δύναται νὰ συμβῇ — ἔχει λόγον ἡ ἀντίρρησις. Ἀλλὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα, διότι ἔβρεξεν εἰς μίαν ἢ πολλὰς ἐπαρχίας, νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι «ἡ σταφὶς αὐτὴ εἶναι βεβρεγμένη καὶ δὲν τὴν δέχομαι», εἴπομεν ὅτι δὲν εἶναι πρέπον, διότι οὕτω πολλαὶ καταχρήσεις δύνανται νὰ γίνωνται. Λοιπὸν ὅ,τι ἐγένετο εἶναι ὑπὲρ τῆς βεβρεγμένης σταφίδος καὶ χάριν τῶν παραγωγῶν, διότι εἶναι ὁμολογούμενον, ὅτι εἰς τὰς πλείστας τῶν περιστάσεων ἡ βραχεῖσα σταφὶς δὲν ἀπόλλυσι τὴν ἀξίαν αὐτῆς.

§133Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐκ τοῦ γράμματος τῆς συμβάσεως προκύπτει αὐτό;

§134Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν ἡ βεβρεγμένη, ἅμα δὲν ἔπαυσεν οὖσα ἐμπορεύσιμος, δὲν εἶναι ἀπορριπτέα· μόνον ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶναι ἐκτὸς ἐμπορίας, εἶναι ἀπορριπτέα, εἴτε ἐκ βροχῆς προῆλθεν εἴτε ἐξ ἄλλης αἰτίας ἡ ἀπώλεια αὕτη.

§135Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ὡμίλησα, διότι αὐτὸ πρέπει νὰ τεθῇ ἐν τῇ συμβάσει.

§136Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν συμφέρει, νομίζω, νὰ τεθῇ ἐν τῇ συμβάσει. Ὅ,τι ἐτέθη προστατεύει τὴν βεβρεγμένην.

§137Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἡ Ἑταιρεία δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι βεβρεγμένη, ἄρα βεβλαμμένη.

§138ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπίσης εἰς τὸ ἄρθρον 14. Κατὰ τὸ ἐδάφιον γʹ τοῦ ἄρθρου 14 «παρ’ ἑκάστῳ κέντρῳ παραλαβῆς τῆς Ἑταιρείας διορίζεται εἷς διαιτητής». Ὑποθέσατε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι αὐτὸς ὁ διαιτητὴς εἶναι ἐχθρὸς ἑνὸς παραγωγοῦ. Διατὶ νὰ διορίζηται εἷς, καὶ ὄχι πλείονες; Ἐξ ἄλλου ἡ Ἑταιρεία δύναται νὰ μεταχειρίζηται οἱονδήποτε θέλει; Δὲν πρέπει νὰ ἦναι εἷς, ἀλλὰ πλείονες.

§139ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δυνατὸν καὶ νὰ ἀσθενήσῃ τις.

§140ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Δυνατὸν καὶ νὰ ἀσθενήσῃ, βεβαίως. Κατὰ τὸ ἄρθρον 17 ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου ὁρίζεται εἰς λεπτὰ 140, ἐὰν δ’ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τοῦ φράγκου κάτω τῶν 140, τότε γίνονται αἱ ἐλαττώσεις, περὶ ὧν προβλέπει τὸ ἄρθρον 17. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, διατὶ τὸ μέρισμα τῆς Ἑταιρείας νὰ ὁρίζηται εἰς 12% ἢ 6% εἶναι διὰ τοὺς τόκους τοῦ κεφαλαίου τῆς Ἑταιρείας; ἃς προστεθῇ καὶ 2% ἢ καὶ 3%. Ὅταν πάντες γνωρίζωμεν, ὅτι ὁ τόκος ὄχι μόνον ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Ἑλλάδι εἶναι 3 καὶ 4%, δὲν ἱκανοποιεῖται ἡ Ἑταιρεία, λαμβάνουσα 6, 7, 8, 9% τέλος πάντων;

§141Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν εἶναι τραπεζικὴ ἐπιχείρησις.

§142Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Καὶ πείθεσθε ποτὲ, ὅτι θὰ ἔχῃ μέρισμα;

§143ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Διατὶ δὲν θὰ ἔχῃ μέρισμα; Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ νὰ ὁρισθῇ ὡς μέρισμα διὰ τόκον τοῦ κεφαλαίου τοῦ μετοχικοῦ τὸ 6%, σὺν τῷ μερίσματι δὲ νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὸ 10%. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ τὴν ἀνάλυσιν τοῦ ἄρθρου 20. Κατὰ τὸ ἄρθρον 20, κύριοι Βουλευταί, ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ παραλάβῃ ἐν ὅλῳ ποσὸν 320 ἑκατομμυρίων ἑνετικῶν λιτρῶν. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ παραγωγὴ δύναται νὰ φθάσῃ κατὰ μέσον ὅρον—ὅταν μάλιστα γείνῃ ἐπιμεμελημένη καλλιέργεια, ὅπως θὰ γείνῃ, ὅταν ψηφισθῇ ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου—εἰς 340 ἑκατομμύρια.

§144Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Καὶ 400.

§145ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ ἀξίωσις καὶ ἡ παράκλησις ὅλων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν εἶναι, ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀναλάβῃ τὸ ποσὸν ὄχι 320 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ 340, τουτέστι νὰ προστεθῇ εἰς τὴν Ηʹ κατηγορίαν ποσὸν ἀκόμη 20 ἑκατομμυρίων σταφίδος. Τὰ 20 ἑκατομμύρια αὐτὰ εἰς τὴν Ηʹ κατηγορίαν ἔχουσιν ἀξίαν 2,000,000 φράγκων. Ἐκ τῆς πληρωμῆς τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῶν 2,000,000 χρ. φράγκων, ἐρωτῶ, δύναται νὰ ζημιωθῇ ἡ Ἑταιρεία; Μετὰ πλήρους πεποιθήσεως, κύριοι Βουλευταί, λέγω ὄχι. Καὶ ἰδοὺ διατί. Ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Δεληγεώργης, ὁμιλῶν χθές, εἶπε ποῖαι εἶναι αἱ τιμαὶ αἱ συνήθεις ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ σήμερον, ἐὰν λείψωσι τὰ ὑπερβάλλοντα κέρδη τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐμπόρων, ἐὰν λείψωσι τὰ κέρδη τῶν παραληπτῶν ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐὰν λείψωσι τὰ κέρδη τῶν μεσιτῶν, ἐὰν λείψωσιν αἱ προμήθειαι αἱ μεγάλαι...

§146ΑΠ. ΖΟΥΖΟΥΛΑΣ. Ἡ κόκκιναις ρίγαις.

§147ΑΛ. ΦΩΤΗΛΑΣ. .. καὶ ἡ κόκκιναις ρίγαις ἐν γένει, καὶ σήμερον ἡ σταφὶς, μὲ ὅλην αὐτὴν τὴν κατάστασιν, εἰσπράττει 50 ἑκατομμύρια καὶ πλέον χρυσᾶ φράγκα. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον, εἶναι ὀρθὸν νὰ προστεθῶσιν 20 ἑκατομμύρια ἀκόμη, καὶ νὰ δοθῶσιν ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας 2 ἑκατομμύρια φράγκα. Κατὰ μέσον ὅρον τὰ ἔξοδα, κύριοι Βουλευταί, καθ’ ἑκάστην χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν, ἀποστελλομένην εἰς Ἀγγλίαν, εἶναι πέντε σελίνια κατὰ στατῆρα, τουτέστιν εἶναι 45+2=47 σελίνια· 47 δὲ σελίνια, μὲ τιμὴν τοῦ σελινίου πρὸς 2 δραχμάς, εἶναι σχεδὸν 100 δραχμαί. Μὲ τοῦτο τὸ ποσὸν ἐπιβαρύνονται πάντες οἱ ἀποστολεῖς σταφίδος, καὶ τὰ ἔξοδα ταῦτα εἶναι ἔξοδα ἀποθήκης, ἔξοδα προμηθείας, ἔξοδα ἐκφορτωτικῶν, ἔξοδα ἀσφαλείας, καὶ ἐπιβαρύνονται, ὠφελουμένων ὅλων τῶν διαμέσων προσώπων, ὠφελουμένων τῶν παραληπτῶν ἐν Ἀγγλίᾳ. Εἰς τὴν Ἑταιρείαν ὅλα αὐτὰ τὰ ἔξοδα θὰ ἐλαττωθῶσι κατὰ τὸ ἥμισυ...

§148ΑΠ. ΖΟΥΖΟΥΛΑΣ. Περισσότερα εἶναι. Πλέον τῶν 100.

§149ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον. Ἐγὼ τὰ ὑπολογίζω μόνον εἰς 100 δραχμάς... Εἰς τὴν Ἑταιρείαν βεβαίως θὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔξοδα κατὰ 40 δραχμάς. Εἶναι ἀδύνατον, εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ στοιχίσωσι πλέον τῶν 40 δραχμῶν τὰ ἔξοδα. Ἡ Ἑταιρεία θ’ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ πολλὰ ἔξοδα, ἔξοδα προμηθείας, ἀποθηκεύσεως, μεσιτείας, ἀσφαλείας κλπ. Ἀσφαλῶς λοιπὸν ἡ Ἑταιρεία ἔχει νὰ ὠφεληθῇ τοὐλάχιστον 40 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα· 40 δραχμαὶ δὲ κατὰ χιλιάδα ἐπὶ ποσοῦ 120 ἑκατομμυρίων σταφίδος, ὅπερ εἰσάγεται καὶ καταναλίσκεται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἶναι ἓν ποσὸν κολοσσιαῖον, 8 ἢ 10 ἑκατομμύρια δραχμαί. Δὲν εἶναι λοιπὸν σπουδαῖον, ἂν προσθέσῃ ἡ Ἑταιρεία ἀκόμη εἰς τὴν Ηʹ κατηγορίαν 20 ἑκατομμύρια σταφίδος, πρὸς 100 φράγκα τὴν χιλιάδα, ὅταν ἀποδεδειγμένον ἔχωμεν, ὅτι καὶ ἐκ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας θέλει ὑποστῆ ἐν Ἑλλάδι, θὰ ἔχῃ ἐλάττωσιν, καὶ ἐκ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας θέλει ὑποστῆ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐπίσης θὰ ἔχῃ ἐλάττωσιν μεγάλην. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ παρακαλέσω πολὺ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ ἐπιμείνῃ, ἵνα τὸ ποσὸν τῆς Ηʹ κατηγορίας ἀπὸ 65 ἑκατομμυρίων ἀναβιβασθῇ εἰς 85. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ ἄρθρου 21 (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 21. Ἐὰν κατά τι ἔτος ἐπὶ παραγωγῆς μὴ ὑπερβαινούσης τὰ 320 ἑκατομμύρια ἑνετικῶν λιτρῶν ἡ Ἑταιρεία ἤθελεν ἀγοράσει ἐπί τινων κατηγοριῶν περιπλέον τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ σημειουμένων κατὰ κατηγορίαν ποσοτήτων, καὶ συνεπείᾳ τούτου ἤθελε καταβάλει ποσὸν ἐν ὅλῳ ἀνώτερον τῶν τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων, ἐννεακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων (40,950,000) φράγκων χρυσῶν, καὶ ἐφ’ ὅσον ἐντεῦθεν τὸ εἰς αὐτὴν περιερχόμενον ἐκ τοῦ τακτικοῦ μερίσματος καὶ προσθέτου μερίσματος ἐκ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 27 μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Δημοσίου διανεμητέων κερδῶν ἤθελε περιορισθῆ εἰς ποσὸν κατώτερον ἐν ὅλῳ τοῦ δώδεκα ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν (12%) ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, τότε δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ λάβῃ τὴν διαφορὰν μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ὡς ἄνω 12% ἐκ τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸ Κράτος ποσοστοῦ ἐκ τῶν κερδῶν.» Ἐὰν λοιπὸν ἡ Ἑταιρεία ἀγοράσῃ ἐξ ὅλων ἤ τινων τῶν κατηγοριῶν τούτων ποσὸν περισσότερον καὶ καταβάλῃ πλέον τῶν 40,950,000, τότε διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει ἀποζημιοῦσθαι, ὡς κανονίζει τὸ ἄρθρον. Ἀλλ’ ἐὰν συμβῇ εἴτε ἐκ βροχῆς εἴτε ἐξ ἄλλης αἰτίας νὰ μὴ γείνωσι καλαὶ αἱ ποιότητες καὶ πληρώσῃ δι’ ἑκάστην τῶν κατηγοριῶν ὀλιγώτερον, ἤτοι ὀλιγώτερον τῶν 40,950,000 ἐν ὅλῳ, ἐνῷ ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν ποιοτήτων τούτων λαμβάνει πλειότερον τῶν 40,950,000, διατὶ τότε ἡ Ἑταιρεία νὰ μὴ ἦναι ὑπόχρεως νὰ αὐξάνῃ τὰς τιμὰς τῆς παραγωγῆς κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος; Ὅπως ἡ Ἑταιρεία, ἐὰν πληρώσῃ περιπλέον τῶν 40,950,000 φράγκων χρυσῶν, ἀξιοῖ τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ τῇ ἀποδίδηται, καθ’ ὃν τρόπον κανονίζει τὸ ἄρθρον 27, διατὶ, ἐὰν πληρώσῃ ὀλιγώτερον ποσὸν διὰ τὰς κατηγορίας, ἃς θὰ ἀγοράσῃ, εἰσπράξῃ δὲ περισσότερον ποσὸν τῶν 40,950,000 φράγκων χρυσῶν, διατὶ νὰ μὴ ἀποδώσῃ τὸ περιπλέον τοῦ ποσοῦ τούτου εἰς τοὺς παραγωγοὺς εἴτε κατ’ αὐτὴν τὴν ἐσοδείαν, εἴτε κατὰ τὴν ἑπομένην; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄρθρα 22 καὶ 23, οὐδὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, ἥτις ἐγένετο ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Γούναρη, τὸν ὁποῖον εἶναι ἄπορον, πῶς ἐν Πάτραις παρεξήγησαν, ἐνῷ καὶ ἐν τῇ Σταφιδικῇ Ἐπιτροπῇ ἠγωνίσθη καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἀγωνίζεται πρὸς βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ὑπὲρ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, δὲν παρεξήγησαν δὲ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργην, ὑπερακοντίσαντα τὸν κ. Γούναρην, ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 31 ἔχω νὰ κάμω μίαν μικρὰν παρατήρησιν. Διατὶ ν’ ἀπαγορεύηται ἡ ἄνευ ἐγκρίσεως τῆς Ἑταιρείας λειτουργία ἐργοστασίων ἐκκαθαρίσεως, ἐν τοῖς ὁποίοις δύνανται νὰ περιποιῶνται τὸν σταφιδόκαρπον οἱ παραγωγοὶ καὶ νὰ τὸν καθιστῶσι καλλίτερον καὶ εὐπροσωπότερον; Αὐταί εἰσιν αἱ παρατηρήσεις μου ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Πρόκειται, Κύριοι, διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ν’ ἀπαγορεύσωμεν τὴν ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν ἐμπορίαν τοῦ κυριωτέρου προϊόντος τῆς χώρας. Δὲν εἶναι δὲ μικρὸν πρᾶγμα ἡ κατάργησις τῆς ἐμπορίας τοῦ σπουδαιοτέρου ἐμπορεύματος τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα ἡ κατάργησις ἐμπορικοῦ ὀργανισμοῦ λειτουργοῦντος ἀπὸ 70 ἤδη ἐτῶν, δὲν εἶναι ἀναξία τῆς προσοχῆς καὶ τῆς μερίμνης τῆς Βουλῆς ἡ τύχη καὶ τὸ μέλλον τόσου κόσμου, ἔν τε τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ, ἀποζῶντος διὰ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος. Πρόκειται περὶ συμβάσεως, διὰ τῆς ὁποίας περιορίζεται ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἡ ἐλευθέρα χρῆσις τῆς ἰδιοκτησίας, διότι ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἀπαγορεύεται ἡ ἐμφύτευσις φυτειῶν, ἥτις εἶναι ἡ κυριωτέρα ἐνασχόλησις καὶ γεωργικὴ ἐργασία τῶν πληθυσμῶν τῆς Πελοποννήσου. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα, ἅτινα τοσαύτην ἐνέχουσι βαρύτητα καὶ σημασίαν, ἂς τὰ παρίδωμεν, καθορῶντες τὴν στενόχωρον οἰκονομικὴν θέσιν τῶν σταφιδοκτημόνων, οἵτινες δὲν δύνανται νὰ πορισθῶσι τὸν ἄρτον τῶν οἰκογενειῶν των ἕνεκα τῆς κρίσεως τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ πρέπει νὰ προσέξωμεν, ὅπως διὰ τῆς συμβάσεως πράγματι ἀνακουφισθῶσιν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, ὅπως αἱ τιμαὶ ἦναι ἀσφαλεῖς καὶ μὴ ἕνεκα ὅρων τινῶν ἐλαττῶνται ἀπὸ περιόδου εἰς περίοδον πρὸς βλάβην τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, γνωρίζουσα τὰ πράγματα, γνωρίζουσα τὰς περιστάσεις, εἰς ἃς εὑρίσκονται οἱ κάτοικοι τῆς Πελοποννήσου, καὶ τὰς ἀνάγκας, ὑφ’ ὧν πιέζονται, μελετήσασα δὲ τὴν σύμβασιν, θὰ ἔχῃ τὴν ὀρθοτέραν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπερ ἀφορᾷ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς παραγωγῆς, καὶ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, καὶ εἶναι ζήτημα, ὅπερ οὐδεμίαν ἐνέχει πολιτικὴν χροιάν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἐπαναλαμβάνω, ἡ γνώμη μου καὶ ἡ ψῆφός μου ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ θέλει εἶσθαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην καὶ τὴν ψῆφον τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅστις καὶ ἠθικὴν καὶ πραγματικὴν εὐθύνην ἔχει.

§150Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ, ὡς ἀντιπρόσωπος κατ’ ἐξοχὴν σταφιδοφόρου ἐπαρχίας, εἶχον τὴν ἀπόφασιν νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐκθέσω τὰ αἴτια, ὧν ἕνεκα εἶμαι διατεθειμένος νὰ ὑπερψηφίσω τῆς συμβάσεως ταύτης, ἐπίσης δὲ νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ παρατηρούμενος εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας παροξυσμὸς οὐδένα ἄλλον χαρακτῆρα φέρει ἢ τὸν τῆς πλήρους συναισθήσεως, ὅτι ψηφιζομένης τῆς συμβάσεως καὶ ἐφαρμοζομένου τοῦ μονοπωλίου θέλουσιν ἐξέλθει αὐταὶ τῆς παθητικῆς καταστάσεως, εἰς ἣν ἀπὸ δωδεκαετίας ἤδη περιῆλθον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ σύμβασις δέον τὸ ταχύτερον νὰ συμπληρωθῇ καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, χάριν τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, διὰ τοῦτο παραιτοῦμαι τοῦ λόγου. Δὲν θὰ παραλείψω ὅμως νὰ ποιήσωμαι καὶ ἐγὼ τὰς ἀναγκαίας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας θέλω ὑποβάλει ἐν δέοντι. Ἐπίσης ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἠλείας θὰ ἐπιδώσωμεν ἐν ἰδιαιτέρῳ σημειώματι ζητήματά τινα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀφορῶντα τοπικὰς ἀνάγκας, ὧν μία ἡ περὶ κέντρων παραλαβῆς, διότι εἰς τὴν Ἠλείαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ ἓν μόνον κέντρον παραλαβῆς, ὡς ἀναγράφεται ἐν τῇ συμβάσει. Πέποιθα δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δυνάμει τῆς ἰσχύος, ἣν ἔχει παρὰ τῷ ἀντιπροσώπῳ τῶν Ἄγγλων κεφαλαιούχων, καὶ δυνάμει τοῦ κύρους αὑτοῦ, θὰ προσπαθήσῃ διὰ παντὸς τρόπου νὰ γείνωσιν ἀποδεκταὶ αἱ προτάσεις ἡμῶν αὗται, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς σταφιδοπαραγωγῆς καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ λειτουργήσῃ ὁμαλώτερον τὸ ψηφισθησόμενον ὑπὸ τῆς Βουλῆς μονοπώλιον.

§151ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὑποβάλλω ἐγγράφως τὰς παρατηρήσεις μου.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῶσιν ἅπασαι αἱ ὑποβληθεῖσαι παρατηρήσεις καὶ προτάσεις.

§153Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ Ἑταιρεία, ἡ ἀναλαμβάνουσα τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος, ἦναι ἐπαρκῆ, εἶπεν ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν σύμβασιν καὶ δώσωμεν ψῆφον ὑπὲρ αὐτῆς· ἐὰν δὲ τὰ ἀνταλλάγματα δὲν ἦναι ἐπαρκῆ, καὶ οἱ ὅροι δὲν ἦναι συμφέροντες, πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν κύρωσιν τὴν ἐκ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην. Τὸ κατ’ αὐτὸν δὲ, εἶπεν, ὅτι θέλει καλύψει τὴν ἰδίαν εὐθύνην, ἀκολουθῶν ἐν τούτῳ τὴν ψῆφον, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε δώσει ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Ἔλεγε δὲ ταῦτα, ὡσεὶ ἡ ψῆφος, ἣν θὰ ἔδιδεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τῆς συμβάσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναιρέσῃ τὴν εὐθύνην, ἣν ἔχει ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ψηφίζων ἢ ἀρνούμενος ψῆφον εἰς τὴν σύμβασιν. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος τῆς γνώμης καὶ τῆς ψήφου ἡμῶν, καὶ ἐλευθέρως καὶ μετὰ παρρησίας νὰ εἴπωμεν, ἂν ἐγκρίνομεν ἢ δὲν ἐγκρίνομεν τὴν ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν. Καὶ ἂν ἐγκρίνωμεν τὴν σύμβασιν, νὰ ψηφίσωμεν αὐτήν, ἄλλως νὰ τὴν ἀπορρίψωμεν, χωρὶς νὰ διστάσωμεν τὸ παράπαν, καθ’ ἣν ἔσχομεν ἀντίληψιν καὶ κρίσιν περὶ τῆς ὑποβληθείσης συμβάσεως. Εἶναι γνωστὴ εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἱστορία τῶν ἀφορώντων τὴν σταφίδα, ἀφ’ ὅτου τὸ προϊὸν τοῦτο ὑφίσταται τὴν δεινοτέραν τῶν κρίσεων· ἐν τούτοις πιθανὸν νὰ μὴ ἦναι ἐπαρκῶς γνωστὴ αὕτη ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτῆς, καὶ ἴσως ἐνδοιάζουσί τινες νὰ παραδεχθῶσι, ὅτι πάνθ’ ὅσα ἐγένοντο ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐπῆλθεν ἡ κρίσις ἡ σταφιδική, ὅλα τὰ μέσα, ἅτινα μετήλθομεν, ὅπως βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος, εἰς οὐδὲν ἀπέληξαν μέχρι τοῦδε ἀποτέλεσμα, καὶ ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐβελτίωσαν, ἀλλὰ καὶ ἐδείνωσαν τὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελοῦσιν αὗται· καὶ λέγω ἐδείνωσαν, διότι δείνωσις τῆς καταστάσεως εἶναι ἡ παροχὴ τῆς ἐλπίδος, τὴν ὁποίαν συνεκώμιζεν ὁ σταφιδοπαραγωγὸς λαὸς ἐκ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανεν ἑκάστοτε ἡ Βουλή, ὅπως ἀνορθώσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἡ παροχὴ τῆς ἐλπίδος, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ παύσουν τὰ δεινὰ, εἰς ἃ ἀπὸ δεκαετίας περιέπεσεν ἡ σταφιδοπαραγωγή. Ἡ ὑπερδεκαετὴς ὅμως πεῖρα, τὴν ὁποίαν συνηγάγομεν, νομίζω ὅτι μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι δὲν ἐπῆλθεν ἡ ἑκάστοτε ἀναμενομένη σωτηρία, καὶ ὅτι πάντα τὰ ληφθέντα μέτρα εἰς οὐδὲν συνετέλεσαν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συντελέσωσιν εἴς τι. Τοῦτο δὲ κυρίως μὲ λυπεῖ, Κύριοι, ὅτι ἐκ τῆς πείρας τοῦ παρελθόντος δὲν προήχθημεν ἀκόμη εἰς σκέψεις, ὅπως μεριμνήσωμεν σοβαρῶς ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος ἡμῶν, ὑπὲρ τῆς παραγωγικῆς ἐκείνης τάξεως τῆς χώρας, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὴν μεγαλειτέραν ἐθνικὴν παραγωγὴν καὶ ἐργασίαν, καὶ δὲν κατείδομεν ἀκόμη, ὅτι τὰ ἑκάστοτε λαμβανόμενα μέτρα ὑπῆρξαν ἀτελῆ. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ τις ὁ μὴ πεισθεὶς εἰσέτι, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τρόπος θεραπείας τῆς ἀθλίας καὶ ἐλεεινῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ διατελοῦσιν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, δίδεται νῦν ἀποχρῶσα ἀπάντησις παρὰ τοῦ λαοῦ τῶν ἐπαρχιῶν, ἐν ταῖς ὁποίαις καλλιεργεῖται ἡ σταφιδάμπελος, δίδεται μάθημα παρὰ τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ὅστις ἀποκλειστικῶς ἐπεδόθη εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος, ὅστις ἐστήριξε τὸ μέλλον του καὶ τὴν ὕπαρξίν του εἰς τοῦτο καὶ μόνον τὸ προϊόν. Ἀφ’ ἧς ἀνεκοινώθη ἐν τῷ Ἑλληνικῷ, ὅτι μελετᾶται σύμβασις ὑπὸ τύπον μονοπωλίου, ἅπας ὁ ἐνδιαφερόμενος λαὸς διατελεῖ ὑπὸ ἐξέγερσιν, καὶ τούτου ἕνεκα κατέφθανον μέχρις ἡμῶν, μέχρι τῶν ὤτων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος τῆς Πολιτείας, αἱ παρακλήσεις, ὅπως ταχέως μελετηθῇ τὸ μέτρον τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς συμβάσεως. Καὶ τί ἄλλο εἶναι τοῦτο, εἰμὴ ἀπάντησις εἰς τοὺς δισταγμοὺς ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἐπείσθησαν ἔτι, ὅτι πλὴν τοῦ μέτρου τούτου οὐδὲν ἕτερον εἶναι ἐπιτήδειον πρὸς θεραπείαν τῆς δεινῆς καταστάσεως; Ἐλπίζω ὅτι ἡ ἐξέγερσις πανταχοῦ τῆς Πελοποννήσου καὶ τῶν Ἰονίων νήσων θέλει πείσει ὑμᾶς, ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἔχομεν νὰ πράξωμεν ἢ νὰ ψηφίσωμεν σύμβασιν ἐξασφαλίζουσαν τὴν καλὴν πώλησιν τῆς σταφίδος· διότι, ἂν τὸ μέτρον τοῦτο ἀποτύχῃ, ἢ κριθῇ ὡς δυνάμενον νὰ ἀποτύχῃ καὶ ὡς ἐνέχον κινδύνους, ἂς λάβωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἑτέρα θεραπεία τοῦ πράγματος ἢ αὕτη, ἡ ἐπιβαλλομένη ὑπὸ τῶν πραγμάτων. Ἐπιβάλλεται δὲ τὸ μέτρον τοῦτο σήμερον, διότι, ἂν δὲν ἐλαμβάνομεν τὰ σπασμωδικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν ἕως τώρα, θὰ ἐβλέπομεν ἴσως ἀνθηρὰν σήμερον τὴν κατάστασιν καὶ δὲν θὰ ἐθρηνοῦμεν καταστροφὰς, τὰς ὁποίας εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ ἀνορθώσωμεν. Ἐκ τῶν σκέψεων τούτων ἐμπνεόμενος, κύριοι Βουλευταὶ, κηρύσσομαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως. Αἱ ζημίαι, αἱ ἐντεῦθεν παρασταθεῖσαι ὑπό τινων ὡς ἐνδεχόμεναι νὰ προκύψωσι, δὲν εἶναι ζημίαι τοῦ λαοῦ τοῦ ἀσχολουμένου εἰς τὴν γῆν, τοῦ ζῶντος ἐκ τῆς ἐργασίας, ἀλλ’ εἶναι ζημίαι ἐκείνων, οἵτινες ζῶσιν ἐκ τοῦ ἱδρῶτος αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, τοῦ καταπονουμένου ἐν τῇ ἐργασίᾳ, οἵτινες ἐδημιούργησαν περιουσίας καὶ ἤγειραν μέγαρα περικαλλῆ οὐχὶ διὰ τῆς ἰδίας ἐργασίας, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς ἐργασίας τοῦ λαοῦ. Δὲν εἶναι ἄγνωστον εἰς τοὺς οἰκείως ἔχοντας πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διεξάγεται τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος, ποῖα κέρδη εἰσκομίζουσιν οὗτοι. Δὲν ἔχω ἐνταῦθα πρόχειρον ἐμπορικὴν ἐκκαθάρισιν Ἑλληνικοῦ οἴκου ἐν Λονδίνῳ, ἵνα δείξω ὑμῖν, τί ἀφαιρεῖται ἀπὸ τοῦ καθαροῦ τιμήματος τῆς σταφίδος. Θὰ ἐβλέπετε, ὅτι προαφαιρεῖται ἡ μέλλουσα φύρα, δικαιώματα ἀποθηκεύσεως, τόκοι ἀσφαλίστρων καὶ τὰ παρόμοια, ἤτοι πράγματα ἄγνωστα εἰς τὸ τίμιον ἐμπόριον· διότι τί ἄλλο εἶναι οἱ τόκοι τῶν ἀσφαλίστρων, οἱ τόκοι τῆς ἐπισχέσεως, εἰμὴ πράγματα ἀνύπαρκτα; Καὶ διὰ τοιούτων μεθόδων οὗτοι ἔχουσι τὰ ἀληθῆ κέρδη, καὶ ἐν ᾧ τὰ μεγάλα ἐν Λονδίνῳ καταστήματα, τὰ ἔχοντα τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος, πραγματοποιοῦσι κέρδη σημαντικὰ ἐκ τῆς ἐμπορίας ταύτης, ὁ λαὸς ὁ παράγων τὸ εἶδος τοῦτο διατελεῖ ἐν ἐσχάτῃ ἀθλιότητι καὶ πενίᾳ! Ἡ σύμβασις ὁμιλεῖ περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἀλλὰ μονοπώλιον δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν· δὲν καθιεροῖ ἡ σύμβασις μονοπωλιακὴν πώλησιν, ἀλλὰ συνεταιρισμὸν μεταξὺ τῶν παραγωγῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας τῆς ἀναλαβούσης τὸ προνόμιον τῆς πωλήσεως τῆς σταφίδος. Ὑπὸ τοιαύτην δὲ ἔννοιαν οὐδεὶς δύναται νὰ διστάσῃ νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του ὑπὲρ τῆς συμβάσεως. Ἂν δὲ ὑπάρχῃ ἡ τυραννία, ἡ ἐκ τοῦ συνεταιρισμοῦ προκύπτουσα, ὡς ἐχαρακτήρισεν αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσολογγίου, δύναται νὰ ἦναι εὐπρόσδεκτος ἡ τυραννία αὕτη, τὴν ὁποίαν εὐκόλως ἀποδέχεται ὁ λαὸς, διότι εἶναι τυραννία, ἥτις καὶ εἰς αὐτὸν θέλει ἀποβῆ εὐεργετικὴ καὶ εἰς τοὺς καταβαλόντας τὰ κεφάλαια αὐτῶν καὶ εἰς τοὺς καταναλωτὰς τῆς σταφίδος. Σᾶς ἐξήγησε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὁποία τάσις τῶν νεωτέρων χρόνων φέρει τοὺς ἀσχολουμένους εἰς τὸ ἐμπόριον εἰς τοιούτους συνεταιρισμοὺς, οἵτινες οὐ μόνον δὲν εἶναι ἐπιζήμιοι, ἀλλ’ εἶναι καὶ εὐεργετικοὶ εἰς πάσας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας· ἐὰν δὲ τοιαύτη συγκέντρωσις, ἔχουσα σκοποὺς ἐμπορικοὺς ἰδίους, ζημιοῖ πρόσωπά τινα, τὰ πρόσωπα ταῦτα, τὰ ζημιούμενα, οὐδεμίαν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀξίωσιν, ὅπως καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἐξακολουθῶσιν ἀπολαύοντα τοῦ κέρδους· διότι, ὅταν ὠφελῆται ὁλόκληρον τὸ κοινωνικὸν σῶμα ἐν τῇ ὁλότητι αὐτοῦ, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀποβλέψῃ τις εἰς τὰς ζημίας ὀλίγων ἀτόμων. Ὁ ἀριθμὸς δὲ αὐτῶν εἶναι τοσοῦτον μηδαμινὸς ἀπέναντι τῆς ὁλότητος τῶν παραγωγῶν καὶ τῶν καταναλωτῶν, ὥστε οὐδὲ κἄν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ τεθῇ ἐν τῇ πλάστιγγι, προκειμένου περὶ ἀποφάσεως τοιαύτης. Σᾶς ἐξήγησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἡ βάσις τοῦ συστήματος τῶν συνεταιρισμῶν, τῶν λεγομένων trusts, εἶναι, ὅτι αἱ ὠφέλειαι, αἱ ὁποῖαι διανέμονται μεταξὺ τῶν διαμέσων προσώπων, τῶν μεσολαβούντων ἀπὸ τῆς παραγωγῆς μέχρι τῆς καταναλώσεως, διανέμονται μεταξὺ παραγωγῶν καὶ κεφαλαιούχων. Κατὰ τὴν λειτουργίαν τῶν τοιούτων συνεταιρισμῶν δὲν μεσολαβοῦσι πλέον, ὡς πρὶν, τὰ διάμεσα πρόσωπα τῶν παραληπτῶν, τῶν πωλητῶν καὶ τῶν παντὸς εἴδους μεσιτῶν, οἵτινες ἀποβλέπουν, ἐφ’ ὅσον ἐμπορεύονται τὸ εἶδος, νὰ κερδίσουν ἓν ποσοστόν· ἄρα πᾶν κέρδος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνήκει εἰς τὰ διάμεσα πρόσωπα, ἀνήκει εἰς τοὺς παραγωγοὺς καὶ τοὺς κεφαλαιούχους. Τοιαύτη καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ἡ βάσις, ἐφ’ ἧς στηρίζεται ὁ συνεταιρισμὸς, ὁ ἀφορῶν τὴν σταφίδα. Ἀλλὰ κατὰ τῆς συμβάσεως, ὡς αὕτη παρεσκευάσθη ἐκ συνεννοήσεως μεταξὺ τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας, εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς καταθέσεως αὐτῆς εἰς τὴν Βουλὴν, σφοδραὶ ἐγεννήθησαν ἀντιρρήσεις ἐκ τοῦ προχείρου, καὶ κατηγγέλθησαν τὰ μειονεκτήματα, ἅτινα περιέχει ἡ σύμβασις, μειονεκτήματα περὶ τῶν ὁποίων ἐὰν ἐπείθετό τις, ἔπρεπε ν’ ἀπορρίψῃ τὴν σύμβασιν, χωρὶς νὰ ἀξιώσῃ αὐτὴν τῆς ἐλαχίστης προσοχῆς. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τὰ μειονεκτήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα μετά τινας ἡμέρας, ὅτε ἤρξατο τὸ πρῶτον ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἐπανελήφθησαν, ἂς ἴδωμεν ὁποίαν ἀξίαν ἔχουσι, καὶ ἂν δύνανται νὰ ἀντίσχωσι καὶ εἰς τὴν προχειροτέραν ἔστω ἐξέτασιν. Παρεστάθη ὡς μέγα μειονέκτημα τῆς συμβάσεως ἡ ἔλλειψις ἐγγυήσεως διὰ τὴν πραγμάτωσιν αὐτῆς· καὶ ἀληθῶς ἡ σύμβασις δὲν περιέχει ὅρον τοιοῦτον περὶ ἐγγυήσεως παρεχομένης εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς περὶ τοῦ δυνατοῦ τῆς ἐκτελέσεως, ἐκτὸς ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι εἶναι ἐγγύησις — καὶ εἶναι ὄντως τοιαύτη — ἡ σύμπραξις οἰκονομικῶν δυνάμεων καὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα ἵστανται ἐν τῇ πρώτῃ γραμμῇ τῆς ἀγορᾶς τῆς Ἀγγλίας. Παρέστησεν εἰς ἡμᾶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως οὐδὲν ἄλλο πράττει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή, ἢ δίδει μίαν αἵρεσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, διότι, καθ’ ἣν ἔχει ὑποχρέωσιν, ἐὰν δὲν δυνηθῇ νὰ καταρτίσῃ τὴν ὑποκατάστατον Ἑταιρείαν, τὸ πᾶν ἐματαιώθη. Κατ’ ἐμὲ ὅμως τὸ ζήτημα τῆς ἐγγυήσεως δὲν εἶναι ζήτημα τοῦ κέρδους, εἰς ὃ ἀποβλέπομεν, διότι ἡ ἐγγύησις μόνον ζημίαν εἰς τὴν Ἑταιρείαν θὰ φέρῃ ἑνὸς ἢ δύο ἑκατομμυρίων, ἅτινα θέλουσι καταπέσει ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐν περιπτώσει ἀποτυχίας, οὐδόλως ὅμως ἀσφαλίζει τὴν ἐπιχείρησιν. Τὸ ζήτημα τῆς ἐγγυήσεως εἶναι κατ’ ἐμὲ ζήτημα στερεότητος τῆς ὑποθέσεως· ἂν ἡ ἐπιχείρησις κριθῇ ἐπικερδὴς, ἂν ἡ συγκροτηθησομένη Ἑταιρεία κριθῇ ἀσφαλὴς καὶ στερεὰ, οὐδεμία ἀμφιβολία γεννᾶται, ὅτι καὶ ἡ Ἑταιρεία θὰ καταρτισθῇ, καὶ τὰ κεφάλαια θὰ εὑρεθῶσι, καὶ τὸ μονοπώλιον θὰ λειτουργήσῃ προσεχῶς. Ἀλλ’ ἴσως διστάζων τις θὰ ἐπεθύμει, ἵνα ἐκ τῶν προτέρων εὑρεθῶσι τὰ κεφάλαια καὶ καταρτισθῇ ἡ Ἑταιρεία. Ἀπαντῶ· ἐὰν ἡ Ἑταιρεία δὲν καταρτισθῇ, ἐὰν τὰ κεφάλαια δὲν εὑρεθῶσι, τοῦτο σημαίνει, ὅτι πᾶσα ἐπιχείρησις τοιαύτη περὶ μονοπωλιακῆς πωλήσεως τῆς σταφίδος εἶναι, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῆς, ἀδύνατον νὰ πραγματωθῇ, καὶ τότε πρέπει νὰ αἰτιώμεθα τὰ πράγματα αὐτὰ, ἅτινα γεννῶσι τὴν δυσχέρειαν καὶ καθιστῶσιν ἀδύνατον τὴν πραγματοποίησιν τῆς τοιαύτης συμβάσεως, καὶ οὐχὶ τὴν ἔλλειψιν ἐγγυήσεως, ἥτις, ὅσον δήποτε μεγάλη καὶ ἂν ἦναι, δὲν μᾶς ἐξασφαλίζει διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως, ἐφ’ ὅσον ἡ δι’ αὐτῆς σκοπουμένη ἐπιχείρησις εἶναι σαθρὰ καὶ ἐπικίνδυνος. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τῆς ἐγγυήσεως, ἀναλυόμενον ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ, οὐδὲν ἄλλο ἐνδεικνύει ἢ τὸ καθῆκον ἡμῶν, ὅπως ἐξετάσωμεν λεπτομερῶς τὰ τῆς συμβάσεως, ἵνα πεισθῶμεν, ἂν ὁ μηχανισμὸς καὶ οἱ ὁρισμοὶ αὐτῆς παρέχουσιν ἔδαφος ἀσφαλὲς εἰς τὰ κεφάλαια πρὸς ἐπικερδῆ ἐπασχόλησιν, ὅτε, καὶ μὴ ὑπαρχούσης ἐγγυήσεως, βέβαιον εἶναι ἐκ τῶν προτέρων ὅτι θὰ συρρεύσουν ταῦτα ἀθρόα. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι Βουλευταὶ, μὲ κολακεύει ἡ ἐλπὶς, ἢ μᾶλλον μὲ ἐμπνέει καὶ μ’ ἐμψυχώνει ἡ πεποίθησις, ὅτι ταχέως καὶ ἀσφαλῶς καὶ τὰ κεφάλαια, τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς τὴν ἐργασίαν τῆς συμβάσεως, θέλουσιν εὑρεθῆ, καὶ ἡ Ἑταιρεία θέλει συσταθῆ, ἵνα ἀναλάβῃ τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος. Ἐὰν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ τοῦτο ὡς μία ἐξασφάλισις, μία πιθανότης, ἂν οὐχὶ βεβαιότης, περὶ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς συμβάσεως, θέλω ἀναφέρει πρὸς ὑμᾶς τὸ γεγονὸς, ὅτι ὁ ῥωμαλεώτερος ἐν Ἑλλάδι οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς, τὸ ἀσφαλέστερον τραπεζιτικὸν ἵδρυμα, τὸ οὐδέποτε διακινδυνεῦσαν τὰ κεφάλαιά του εἰς ἐπιχειρήσεις ἀβεβαίας, ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ, μετέχει διὰ 40,000 λιρῶν τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ δὲν κατηγορήθη ποτὲ, ὅτι ἀστόχως καὶ ἐπιζημίως καὶ ἐπιπολαίως διαθέτει τὰ κεφάλαια αὐτῆς, ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ δύναται τοὐναντίον νὰ καυχᾶται, ὅτι πάντοτε ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν μετόχων αὐτῆς, πάντοτε μετὰ βαθείας κρίσεως καὶ ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων διέθεσε τὰ κεφάλαια αὐτῆς. Οὕτω δὲ καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἐκ τοιαύτης μελέτης τῶν πραγμάτων προῆλθεν εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἵνα διὰ 40,000 λιρῶν μετάσχῃ τῆς ἐπιχειρήσεως, καὶ τοῦτο δι’ ἐμὲ εἶναι μία ἐγγύησις περὶ τῆς βεβαιότητος καὶ τῆς ἀσφαλείας καὶ τοῦ ἐπικερδοῦς τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἕτερον μέγα μειονέκτημα, Κύριοι, ἐκρίθη ἡ ἰθαγένεια τῆς Ἑταιρείας, ἥτις εἶναι ἀγγλική· συνεδυάσθη μάλιστα τοῦτο πρὸς διάταξίν τινα τῆς συμβάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία ὑπάγεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ἑλληνικῶν Δικαστηρίων. Πῶς εἶναι δυνατὸν, σᾶς λέγουν, νὰ ἀσκῆται ὁ ἔλεγχος ἐπὶ τοιαύτης Ἑταιρείας ἀλλοδαπῆς, ἑδρευούσης οὐχὶ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἐν Λονδίνῳ; Κατ’ ἐμὲ, Κύριοι,—ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω ἀπεριφράστως, διότι αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου,—ὅσον δήποτε τοῦτο καὶ ἂν ἐναντιοῦται εἰς τὴν εὐλογοφανῆ ἀντίθετον γνώμην, ἀκριβῶς τοῦτο, τὸ ὁποῖον καταγγέλλεται ὡς μειονέκτημα τῆς συμβάσεως, εἶναι πλεονέκτημα αὐτῆς. Ἂς ἤμεθα εἰλικρινεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρὰ, ὅτι Ἑταιρεία Ἑλληνικὴ θὰ ἦτο ἀδύνατον, καὶ ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν θέσεως καὶ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν ἐπιστημονικῶν καὶ λοιπῶν ἐμπορικῶν ἐφοδίων, νὰ ἀναλάβῃ τοιαύτην ἐπιχείρησιν καὶ εὐδοκιμήσῃ. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι τοῦτο, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται μειονέκτημα, εἶναι μέγα πλεονέκτημα τῆς συμβάσεως. Προκειμένου δὲ περὶ ἐμπορίου εἴδους ἔχοντος σχεδὸν παγκόσμιον κατανάλωσιν, δὲν ἠξεύρω ὁποῖον κῦρος καὶ ὁποίαν παράστασιν θὰ εἶχεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μία Ἑταιρεία Ἑλληνικὴ, ὅσον δήποτε ἰσχυρὰ καὶ ἂν ἦτο, ὑπὸ ἔποψιν κεφαλαίων, ἢ μᾶλλον ἠξεύρω, ὅτι σπουδαίως θὰ ἐμειονέκτει μιᾶς Ἑταιρείας Ἀγγλικῆς οἱασδήποτε, ἀντιπροσωπευούσης κεφάλαια ἀγγλικὰ καὶ κατὰ τὸν Ἀγγλικὸν νόμον διοικουμένης· εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι Ἑταιρεία Ἑλληνικὴ θὰ ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τῶν μεγάλων καὶ ἰσχυρῶν ἀνταγωνιστῶν τῆς σταφίδος ἐν ταῖς ξέναις ἀγοραῖς, καὶ ὅτι σπουδαίως θὰ ἐμειονέκτει ἐν τῷ ἀγῶνι τούτῳ ξένης Ἑταιρείας, οἵα εἶναι ἡ διὰ τῆς συμβάσεως ἱδρυομένη· δὲν ἠξεύρω, ἂν Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία, μὲ τὴν βοήθειαν Κυβερνήσεως Ἑλληνικῆς, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ἐν ξέναις ἀγοραῖς δασμολογικὴν προστασίαν, ἣν δικαίως δύναται νὰ περιμένῃ μία Ἑταιρεία Ἀγγλικὴ μὲ βοήθειαν Κυβερνήσεως Ἀγγλικῆς. Ἀλλὰ καὶ ἂν τοῦτο ἦναι μειονέκτημα, Κύριοι, ὅτι ἀγγλικὴν ἔχει τὴν ἰθαγένειαν ἡ Ἑταιρεία καὶ οὐχὶ ἑλληνικὴν, τὸ μειονέκτημα τοῦτο, καθ’ ἃ πάντες εἴδετε, οὐσιωδῶς μεταβάλλεται καὶ τελείως αἴρεται διὰ τῆς προνοίας, ἣν ἡ Κυβέρνησις ἔσχεν, ἀξιώσασα ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν καὶ κατορθώσασα νὰ συμπεριληφθῇ ἐν τῇ συμβάσει ἡ διάταξις, ὅπως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀντιπροσωπεύηται διὰ δύο μελῶν ἐν τῷ Διοικητικῷ Συμβουλίῳ, καὶ ὅπως τρίτον μέλος ἐν τῇ διοικήσει τῆς Ἑταιρείας διορίζηται ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον μέλος, μολονότι θ’ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐν τῇ διοικήσει τῆς Ἑταιρείας, δὲν θὰ ἀποβλέπῃ μόνον εἰς τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ γενικώτερον εἰς τὰ συμφέροντα τὰ Ἑλληνικά. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, ὑπέροχον θέσιν ἔχων παρὰ τῇ Ἑταιρείᾳ, θὰ παρίσταται κατὰ τὰς ἐργασίας αὐτῆς, καὶ θὰ δύναται ἐν παντὶ καιρῷ καὶ πάσῃ περιστάσει νὰ ἐξελέγχῃ τὴν πορείαν καὶ τὰς ἐργασίας αὐτῆς, νὰ ἐξετάζῃ τὰ βιβλία αὐτῆς, καὶ νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν πασῶν τῶν πράξεων αὐτῆς, τῶν ἐνδιαφερουσῶν ἢ θιγουσῶν τὰ συμφέροντα ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρα διάταξις ὑπάρχει ἐν τῇ συμβάσει, καθ’ ἣν καὶ αὐτὸ τὸ καταστατικὸν τῆς συσταθησομένης Ἑταιρείας δὲν θὰ συνταχθῇ αὐθεκάστως παρὰ τῆς Ἑταιρείας ταύτης, θὰ καταρτισθῇ δὲ καὶ θὰ νομιμοποιηθῇ τότε μόνον, ὅταν τὸ σχέδιον αὐτοῦ ἐγκριθῇ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι μετὰ ταῦτα, καὶ ἂν ἐν τῇ ἀλλοδαπότητι τῆς Ἑταιρείας ὑπάρχῃ μειονέκτημά τι, τὸ μειονέκτημα ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ καὶ μετὰ τὰς βελτιώσεις ταύτας. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, νομίζω δὲ, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴς κύριος Στεφάνου, παρέστησαν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ ἕτερον μέγα μειονέκτημα εὑρίσκουσιν ἐν τῇ συμβάσει, τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ μετοχικοῦ τῆς Ἑταιρείας κεφαλαίου· κατά τινα δὲ λογαριασμὸν πρόχειρον καὶ χονδρικὸν,—ἐπιτρέψατέ μοι τὴν λέξιν,—ὅστις ἐγένετο ἐντεῦθεν, σᾶς εἶπον: «πῶς ὑποθέτετε, ὅτι δύναται μία Ἑταιρεία νὰ λειτουργῇ καὶ νὰ διεξάγῃ τοιαύτην ἐργασίαν μὲ κεφάλαιον μετοχικὸν μόνον 25 ἑκατομμυρίων φράγκων; Κατὰ τὴν σύμβασιν δὲ αὐτὴν, ἣν ὑπέγραψεν ἡ Ἑταιρεία, θὰ χρειασθοῦν μόνον διὰ τὰς ἀγορὰς τοῦ πρώτου ἔτους τοὐλάχιστον 40,000,000 φράγκα· προσθέσατε εἰς ταῦτα καὶ 10,000,000 δι’ ἐγκατάστασιν τῆς Ἑταιρείας ἐν Ἑλλάδι καὶ ἄλλα ἔξοδα διαχειρίσεως ἀπαραίτητα, καὶ ἔχετε ἀμέσως μίαν πεντηκοντάδα ἑκατομμυρίων φράγκων. Καὶ ὅμως ὑμεῖς μόλις ἔχετε τὸ ἥμισυ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ. Πῶς θέλετε μία τοιαύτη Ἑταιρεία νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὸν προορισμόν της, μὴ λαμβανομένων μάλιστα ὑπ’ ὄψιν τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους θέλει πληρώσει, τῶν ἐξόδων συσκευῆς, τῶν ναύλων καὶ τῶν τοιούτων;» Αὗται εἶναι αἱ ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ κεφαλαίου τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, Κύριοι, σοβαρὸν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, ἴσως δὲ θὰ ἦτο καὶ περιττὴ ἡ ἐξήγησις τοῦ πράγματος οὐχὶ μόνον πρὸς Βουλευτὰς, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλλους ἰδιώτας ἀκόμη, διότι πᾶς τις εὐκόλως δύναται νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι τὰ 25 ἑκατομμύρια φράγκα, τὰ ὁποῖα κατατίθενται ὡς μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας, δὲν θὰ ἦναι τὸ χρῆμα, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ μόνου θέλει διεξαγάγει πᾶσαν ἐργασίαν ἡ Ἑταιρεία· τὸ χρῆμα τοῦτο εἶναι ἡ βάσις καὶ τὸ θεμέλιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑταιρεία θὰ θεμελιώσῃ τὴν πίστιν αὐτῆς, ὥστε ἡ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἔχει 25 ἑκατομμύρια φράγκα εἰς τὰ ταμεῖα αὐτῆς, νὰ δύναται νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς ἐργασίας της διὰ τῆς πίστεως αὐτῆς καὶ μέχρις 100 ἑκατομμυρίων, ὡς καὶ πᾶς ἄλλος, ἔχων οἱονδήποτε ἐμπόριον καὶ διαχειριζόμενος τοσοῦτον ποσόν, δύναται εἰς ἐργασίας καὶ μέχρις 100 ἑκατομμυρίων φράγκων νὰ προβῇ. Ἀφίνω δὲ κατὰ μέρος, ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν θὰ ᾖναι ὑπόχρεως, εὐθὺς ἀμέσως, μόλις ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς πρὸς ἀγορὰν σταφίδος, νὰ διαθέσῃ ὅλον τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον πρὸς ἀγορὰν τῆς ἐσοδείας· διότι θὰ προβαίνῃ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, θὰ παραλαμβάνῃ ἐνταῦθα, θ’ ἀποστέλλῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, θὰ ἐκτελῇ ἐκποιήσεις τοῦ ἀγορασθέντος πράγματος, θὰ ἀγοράζῃ καὶ πάλιν, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀλλὰ τὸ μέγα κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας θὰ ᾖναι ἡ πίστις αὐτῆς ἡ μεγάλη· καὶ ὅταν ἔχῃ τοσαῦτα κεφάλαια καὶ τόσην οἰκονομικὴν δύναμιν ἡ Ἑταιρεία, ἐρωτῶ, δύναταί τις εὐλόγως νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκῆ τὰ κεφάλαια αὐτῆς, καὶ ὅτι ταῦτα δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν σπουδαιότητα καὶ τὸ μέγεθος τῆς ἐπιχειρήσεως; Παρεστάθη ἐπίσης, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει περιελήφθη διάταξις, καθ’ ἥν, ἐνῷ ἡ Ἑταιρεία ὑπάγεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ἑλληνικῶν Δικαστηρίων, ὁ ὅρος αὐτὸς θὰ μένῃ δυστυχῶς ἀνεκτέλεστος, δι’ ἀδυναμίαν ἐκτελέσεως αὐτοῦ· διότι «ποία εἶναι—μᾶς εἶπον—ἡ κύρωσις τῆς διατάξεως ταύτης; ἐὰν ἡ Ἑταιρεία ἔχῃ δοσιδικίαν ἐν Ἑλλάδι, πῶς θέλετε ἐκτελέσει ἀπόφασιν Ἑλληνικοῦ Δικαστηρίου κατὰ Ἑταιρείας ἀλλοδαπῆς;» Ἀλλ’ ἡ κύρωσις τῆς διατάξεως, Κύριοι, εἶναι προφανής· προκύπτει καὶ ἀναπηδᾷ ἐξ αὐτῆς τῆς συμβάσεως. Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία ἀνέλαβεν—ὡς πράγματι ἀνέλαβε—τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα ὑπαχθῇ εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ἑλληνικῶν Δικαστηρίων, ἀνέλαβε προφανῶς καὶ προδήλως καὶ ἑτέραν ὑποχρέωσιν, ὅπως καὶ πᾶσαν ἀπόφασιν Ἑλληνικοῦ Δικαστηρίου ἀδιστάκτως ἐκτελῇ· ἐὰν δὲ εἰς τὸ μέλλον καταδειχθῇ ἔλλειψις προθυμίας πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της τούτων, ἔχομεν τὴν κύρωσιν τῆς διατάξεως ἐν ἄρθρῳ 29 τῆς συμβάσεως διὰ τῆς ἀπειλῆς, ἥτις ἀπευθύνεται κατὰ τῆς Ἑταιρείας, ἐν περιπτώσει παραβάσεως τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς, ὅτι θέλει στερηθῇ τοῦ προνομίου τῆς δι’ ἑνὸς Βασιλικοῦ Διατάγματος. Πῶς δύναται λοιπὸν νὰ γεννηθῇ ὁ φόβος, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν Ἑλληνικῶν Δικαστηρίων, εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ὁποίων ὑπήχθη ἡ Ἑταιρεία, δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσιν; Ἕτερον μέγα ἐλάττωμα εὑρέθη ἐν τῇ συμβάσει, ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον τρέχει ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος, ὅπως ἴδῃ ἡμέραν τινὰ ἐλαττουμένην τὴν κατανάλωσιν αὐτῆς ἐν ταῖς ξέναις ἀγοραῖς διὰ τῆς αὐθαιρέτου διατιμήσεως, ἣν ἤθελεν ἡ Ἑταιρεία ἐπιβάλει εἰς τοὺς καταναλωτάς. Ὑποθέτω, ὅτι οἱ ὁμιλοῦντες περὶ αὐθαιρέτων τιμῶν ἐνόουν τοιαύτας ἐντὸς τοῦ ἀνωτάτου καὶ κατωτάτου ὁρίου, περὶ τοῦ ὁποίου προνοεῖ ἡ σύμβασις, ἐντὸς τῶν 2½ καὶ 6 πεννῶν κατὰ λίτραν ἀγγλικήν· ἀλλὰ καὶ οὕτως, ὁ κίνδυνος εἶναι κίνδυνος ὅλως ἰδανικός, διότι, εὐθὺς ὡς καταρτισθῇ τὸ συμβόλαιον τοῦτο, περιορίζεται ἡ ἐνδεχομένη αὐθαιρεσία τῆς Ἑταιρείας διὰ τῆς παραστάσεως παρ’ αὐτῇ Ἕλληνος ἐπιτρόπου, καὶ τοιαῦται ὑπερβασίαι ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας ἀποκλείονται τελείως καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι...

§154Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Ὁ Β. Ἐπίτροπος, κατά τι ἄρθρον τῆς συμβάσεως, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀναμιγνύηται ἢ μόνον εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τῆς Ἑταιρείας, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ ζητήματα τῆς καταναλώσεως.

§155Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Β. Ἐπίτροπος, κύριε συνάδελφε, φρονῶ, ὅτι ἔχει τὰ δικαιώματα καὶ τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσι πάντες οἱ Βασιλικοὶ Ἐπίτροποι, οἱ παριστάμενοι παρὰ ταῖς ἀνωνύμοις Ἑταιρείαις.

§156Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Ὁρίζει, κύριε συνάδελφε, ἡ σύμβασις, εἰς τί θ’ ἀναμιγνύηται ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος.

§157Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἀναγινώσκετε, παρακαλῶ, τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 28 εἰς ἀπάντησιν;

§158Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα (ἀναγινώσκει): «Οἱ Βασιλικοὶ Ἐπίτροποι δικαιοῦνται νὰ λαμβάνωσι γνῶσιν τῶν βιβλίων τῆς Ἑταιρείας, νὰ ζητῶσι πᾶσαν πληροφορίαν ἢ ἐξήγησιν παρὰ τοῦ Συμβουλίου αὐτῆς, νὰ προβάλλωσι δὲ πρὸς τὸ Συμβούλιον οἱανδήποτε παρατήρησιν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἑρμηνείαν ἢ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς παρούσης συμβάσεως.» Ἐὰν δὲ πρόκηται περὶ αὐξήσεως τῶν τιμῶν αὐθαιρέτου, ὁ Β. Ἐπίτροπος δύναται νὰ καταδείξῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ὅτι παρέβη τὴν ὑποχρέωσίν της, διότι ὑποχρέωσις αὐτῆς εἶναι νὰ πωλῆται ὁ σταφιδόκαρπος ἀναλόγως τῆς ποιότητος, μεταξὺ τῆς τιμῆς τῶν 2½ καὶ 6 πεννῶν κατὰ λίτραν. Εἶναι δὲ περίπτωσις ἐκπτώσεως τῆς Ἑταιρείας πᾶσα παράβασις τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης. Εἶναι λοιπὸν ἓν τῶν ἔργων τοῦ παρὰ τῇ Ἑταιρείᾳ Βασ. Ἐπιτρόπου νὰ ἀνακοινώνῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς ἐνεργείας τῆς Ἑταιρείας. Ἐὰν δὲ καὶ ἐν τούτῳ, ὡς εἶναι διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον 28, εὑρίσκετε ἀτέλειάν τινα, ἐγὼ δὲν ἔχω ἐναντίαν γνώμην, ὅπως πληρέστερον καὶ σαφέστερον διατυπωθῇ, ὥστε νὰ ἀρθῇ πᾶσα ἀφορμὴ ἀμφιβολίας. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ Β. Ἐπίτροπος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἐξουσίαν ἢ οἵαν ἐξουσίαν ἔχουσιν οἱ Βασιλικοὶ Ἐπίτροποι οἱ διοριζόμενοι παρὰ ταῖς ἀνωνύμοις Ἑταιρείαις. Ἐν τῇ ἐξουσίᾳ δὲ ταύτῃ τοῦ Β. Ἐπιτρόπου περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἐπιτήρησις τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ πωλῇ τὸν σταφιδόκαρπον ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ ἡ Ἑταιρεία τοῦ Μονοπωλίου. Ἀλλ’ ἡ ἐξασφάλισις ἡ μεγαλειτέρα, τὴν ὁποίαν ἔχομεν κατὰ τοῦ κινδύνου τούτου τῆς αὐθαιρέτου αὐξήσεως τῶν τιμῶν τῆς καταναλώσεως, εἶναι προφανῶς τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἑταιρεία, νὰ μὴ πωλῇ εἰς τιμὰς ὑψηλάς. Διότι ποία ἔσται ἡ ἄμεσος συνέπεια τοῦ τοιούτου ἀναβιβασμοῦ τῶν τιμῶν; Ἡ ἄμεσος συνέπεια θὰ ἦναι ὁ περιορισμὸς τῆς καταναλώσεως. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς τότε, ἐρωτῶ ἰδίᾳ τοὺς προβαλόντας τοιαύτην ἀντίρρησιν κατὰ τῆς συμβάσεως, ἐξυπηρετεῖ οὕτως ἡ Ἑταιρεία τὰ συμφέροντα αὐτῆς; δύναται νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι θὰ ἀπολαύσῃ οἷα κέρδη ἀποβλέπει ν’ ἀπολαύσῃ διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης; Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα ἀσφάλεια καὶ ἡ μεγαλειτέρα ἐγγύησις, ὅτι θὰ τηρηθῶσιν οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως, ὡς πρὸς τοῦτο, εἶναι αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ἀσφαλέστερος ὁδηγὸς αὐτῆς. Ὑπεβλήθη ἑτέρα ἀντίρρησις, Κύριοι, καὶ ἴσως μάλιστα μία τῶν σπουδαιοτέρων, κατὰ τῆς ἀξίας τῆς συμβάσεως. Οἱ ταύτην προβαλόντες παρέστησαν, ὅτι μετ’ ἀπορίας παρετήρησαν τὴν ἀπουσίαν διατάξεως ἐν τῇ συμβάσει περὶ ἐξαγορᾶς τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ, σᾶς εἶπον, τοῦτο εἶναι σύνηθες, συνηθέστατον εἰς πάσας τὰς συμβάσεις. Εἰς πᾶσαν σύμβασιν, δι’ ἧς παραχωρεῖται προνόμιόν τι εἰς Ἑταιρείαν, ἡ συμβαλλομένη Κυβέρνησις διατηρεῖ εἰς ἑαυτὴν τὸ κυριαρχικὸν δικαίωμα, ὅπως ἀνακτήσῃ τὸ προνόμιον τοῦτο μίαν ἡμέραν, ὀψέποτε θελήσῃ, δι’ ἐξαγορᾶς. Πῶς παρελείφθη τοῦτο ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει, συμβάσει τοσαύτης σημασίας, τοσοῦτον μεγάλου ἐνδιαφέροντος διὰ τὸν τόπον ἡμῶν; πῶς δὲν ἠξίωσεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαγοράζῃ τὸ προνόμιόν της, καταβάλλουσα τὰ πρέποντα ἀνταλλάγματα; Ταῦτα λέγουσιν. Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι κακῶς καὶ ἀστόχως συγκρίνεται ἡ σύμβασις αὕτη, ἢ πᾶσα ἄλλη ὁμοίας φύσεως σύμβασις, πρὸς τὰς συμβάσεις τὰς συνήθεις, ἃς συνομολογεῖ τὸ Κράτος. Διότι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει, οὐδένα παραλληλισμὸν δύναται νὰ ὑποστῇ σύμβασις περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἐν τῇ ὁποίᾳ συμβάσει τὸ Κράτος παρίσταται οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἰδιότητα ὡς Κράτος, καὶ χάριν τοῦ ἰδίου συμφέροντος, ἀλλ’ ὡς ἐκπροσωποῦν, τρόπον τινά, τὴν ὅλην παραγωγικὴν τάξιν τῆς χώρας ἡμῶν, οὐδεμίαν, λέγω, δύναται νὰ ὑποστῇ σύγκρισιν πρὸς τὰς συμβάσεις ἐκείνας, εἰς ἃς τὸ Κράτος παρίσταται ὡς ἐπιδιῶκον ἴδια τέλη καὶ ὡς ἐνασκοῦν τὸ κυριαρχικὸν αὑτοῦ δικαίωμα πρὸς τὸ ἐκχωρεῖν προνόμια ἢ δικαιώματα ἀνήκοντα εἰς αὐτὸ καὶ μόνον τὸ Κράτος. Ἐδῶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις παρίσταται κατὰ τύπους ὡς ἐντολοδόχος, τρόπον τινά, τῆς παραγωγικῆς τάξεως τῆς χώρας ἡμῶν, ἧς προνόμιον ἐκχωρεῖ· ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις ἠξίου νὰ ἐπιτραπῇ αὐτῇ νὰ δύναται νὰ ἐξαγοράζῃ μίαν ἡμέραν, μετὰ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, τὸ προνόμιον τὸ παραχωρούμενον εἰς τὴν Ἑταιρείαν, εὐλόγως ἡ Ἑταιρεία θὰ ἔλεγε: «δέχομαι· ἀλλὰ πρὸς τοῦτο θὰ μοὶ δώσητε τὰ πρέποντα καὶ τὰ δίκαια ἀνταλλάγματα». Καὶ ποῖα θὰ ἦσαν εἰς τοιαύτην περίστασιν τὰ ἀνταλλάγματα αὐτά; Διὰ νὰ εὑρεθῶσι ταῦτα, θὰ ἐξετασθῇ ἐν πρώτοις, ποῖον εἶναι τὸ κεφάλαιον τὸ μετοχικὸν τῆς Ἑταιρείας, δεύτερον, ποῖα τὰ ἔξοδα τὰ γενικά, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑταιρεία ἔχει κάμει δι’ ἐγκατάστασιν αὐτῆς, καὶ πᾶσα ἐν γένει δαπάνη, καὶ τρίτον, ποία εἶναι ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὰ ἐκλιπόντα κέρδη τοῦ μέλλοντος μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῆς διαρκείας τοῦ προνομίου. Πάντα ταῦτα δικαίως καὶ εὐλόγως θὰ ἠξίου ἡ Ἑταιρεία, καὶ οὐδεὶς θὰ εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ὅτι δίκαια καὶ λογικὰ ζητεῖ. Ἐὰν δὲ ταῦτα τὰ ποσὰ συμποσοῦνται εἰς δεκάδας ἑκατομμυρίων φράγκων, ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἢ μᾶλλον ἐρωτῶ τοὺς προβάλλοντας τὴν ἀντίρρησιν ταύτην, πόθεν ἡ Κυβέρνησις—ἡ ὁποία δὲν συμβάλλεται, ὡς εἶπον, ἐν ἰδίῳ ὀνόματι—θὰ εὕρισκεν, ἢ πῶς θὰ ὑπεχρεοῦτο νὰ καταβάλῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν δεκάδας ἑκατομμυρίων φράγκων, ἵνα ἐξαγοράσῃ τὸ παρεχόμενον εἰς αὐτὴν προνόμιον; Θὰ ἐκάλει τότε τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, καὶ θὰ ἔλεγεν εἰς αὐτούς: «φέρετέ μοι 60 ἑκατομμύρια, ἢ 80 ἑκατομμύρια, ἢ 100 ἑκατομμύρια φράγκα, διότι τόσα χρειάζονται, ἵνα ἐξαγοράσωμεν τὸ προνόμιον τὸ παραχωρηθὲν εἰς τὴν Ἑταιρείαν»; Τὸ πρᾶγμα ἤθελεν εἶσθαι ἀδύνατον, καὶ διὰ τοῦτο ἐξαιρετικῶς, ὡς σᾶς εἶπον, προκειμένου περὶ συμβάσεως ἐξαιρετικῆς καὶ διαφόρου φύσεως ἀπὸ τὰς ἄλλας συμβάσεις, τὰς ὁποίας συνομολογεῖ τὸ Κράτος, δὲν περιελήφθη ὁ ὅρος οὗτος, ὁ περὶ ἐξαγορᾶς τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας. Εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἀπενεμήθησαν διὰ τῆς συμβάσεως τὰ προνόμια τῶν παρ’ ἡμῖν προνομιούχων Τραπεζῶν. Καὶ τοῦτο ἐθεωρήθη ὡς μειονέκτημα τῆς συμβάσεως, καὶ κατεκρίθη, νομίζω, ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ζακύνθου. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι, Κύριοι, τὰ προνόμια τῆς ἐκτελέσεως, τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι ἡμῶν παρέχουσιν εἰς τὰς παρ’ ἡμῖν Τραπέζας; Τὰ προνόμια ταῦτα τρία τινά εἰσιν. Εἶναι τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τοῦ ἐκτελεῖν ἐπὶ ἐνυποθήκων ἀκινήτων κατά τινα τρόπον ἴδιον, ἀποφεύγουσα τὴν μακρὰν διαδικασίαν, τὴν ἐπιβαλλομένην εἰς τοὺς ἄλλους δανειστὰς ὑπὸ τῆς Πολιτικῆς ἡμῶν Δικονομίας. Ἀλλὰ κατὰ τί βλάπτει τοῦτο τὴν σταφιδοπαραγωγήν, τὴν παραγωγικὴν τάξιν τῆς κοινωνίας, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ προστατεύσωμεν διὰ τῆς συμβάσεως; Ἡ Ἑταιρεία, πρόδηλον εἶναι, ὅτι μὲ κανένα ἐκ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν δὲν θὰ συμβληθῇ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ προνομίου της ἐπὶ ὑποθήκῃ ἀκινήτων κτημάτων. Αἱ σχέσεις αὐτῆς πρὸς τοὺς παραγωγοὺς θὰ ἦναι σχέσεις συμβιβαστικαὶ, ἀλλὰ ὅλως προσωπικαὶ, ἐν μιᾷ στιγμῇ συναπτόμεναι, ἐν μιᾷ στιγμῇ διαλυόμεναι· διότι ἡ σχέσις θὰ συνάπτηται διὰ τῆς παραδόσεως τοῦ καρποῦ εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας, θὰ λύηται δὲ διὰ τῆς ἀμέσου καταβολῆς τοῦ τιμήματος εἰς τὸν παραγωγόν. Δὲν βλέπω λοιπόν, κατὰ τί τὸ προνόμιον τοῦτο δύναται νὰ βλάψῃ τοὺς σταφιδοπαραγωγούς. Ὑπάρχει καὶ ἕτερον προνόμιον, τὸ τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἐνεχύρων, τῆς ἐξαιρετικῆς, ἄνευ μεσολαβήσεως δηλ. δικαστικῆς, κατά τινα τρόπον ἴδιον, ὡς συμβαίνει διὰ τὰς προνομιούχους Τραπέζας. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν βλέπω εἰς τί θὰ βλάψῃ τὴν σταφιδοπαραγωγὴν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει νὰ συναλλαχθῇ ἐπὶ ἐνεχύρῳ μετὰ τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον προνόμιον ὑπάρχει, τὸ ὁποῖον ἴσως εἶναι τὸ βαρύτερον, τὸ ἀπονεμηθὲν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικὴν διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1896, τὸ τῆς προσωπικῆς δηλαδὴ ἐκτελέσεως κατὰ τῶν ὀφειλόντων αὐτῇ δάνεια γεωργοκτηματικά, τὰ ὁποῖα συνήφθησαν διὰ συμβολαίων. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, ὅτι τὰ συμβόλαια ταῦτα, κηρυχθέντα ἐκτελεστὰ παρὰ τῶν συμβολαιογράφων, καὶ δοθείσης τῆς ἀδείας παρὰ τοῦ οἰκείου Προέδρου τοῦ Δικαστηρίου, μετὰ τὴν πρόσκλησιν τοῦ ὀφειλέτου, δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἀναγκαστικῶς ἀπ’ εὐθείας, ἄνευ ἐπιδόσεως δικαστικῆς ἀποφάσεως. Τὸ τόσον ὅμως βαρὺ τοῦτο προνόμιον, τοῦ ὁποίου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, δὲν ἐποιήσατο χρῆσιν μέχρι τοῦδε, δὲν βλέπω κατὰ τί δύναται νὰ βλάψῃ· διότι δὲν βλέπω περίπτωσιν εἰς τὸ μέλλον ἐνδεχομένην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία θὰ δύναται νὰ ἐκτελέσῃ προσωπικὴν κράτησιν κατὰ τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος. Ἐὰν δὲ τῇ δίδεται τὸ προνόμιον, τοῦτο εἶναι σχεδὸν δῶρον ἄδωρον, διότι δὲν βλέπω πότε θὰ κάμῃ χρῆσιν τοιούτου προνομίου, μὴ ἔχουσα προορισμὸν νὰ διαθέτῃ τὰ κεφάλαιά της εἰς δάνεια. Μόνον τοῦ πρώτου προνομίου, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθην, τῆς ἐκτελέσεως δηλαδὴ ἐπὶ ἐνυποθήκων κτημάτων, ἴσως εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ ποιήσηται χρῆσιν εἰς τὸ μέλλον πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ἰδίων αὑτῆς συμφερόντων. Εἶναι ἐνδεχόμενον μόνον ἐμπιστευομένη τὴν διαχείρισιν ἀποθηκῶν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὑτῆς, νὰ ἀξιώσῃ παρ’ αὐτῶν νὰ παράσχωσιν ἐγγύησιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν διὰ τῆς ὑποθηκεύσεως τῆς ἀκινήτου περιουσίας αὐτῶν πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ἐνδεχομένων ζημιῶν τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸ συμφέρον καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἑταιρείας, ὅπερ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, ὡς παραγωγοὶ, ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἑταιρείας, ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξωμεν· διότι καὶ ἡ ἀσφάλεια καὶ ἡ συντήρησις τῆς Ἑταιρείας εἶναι συμφέρον ἡμῶν, καὶ δίκαιον εἶναι νὰ δώσωμεν τὴν ἀσφάλειαν ταύτην εἰς τὴν Ἑταιρείαν, νὰ δύναται προνομιακῶς νὰ ἐκτελῇ ἐπὶ ἐνυποθήκων κτημάτων τῶν ἀποθηκαρίων αὐτῆς. Ταῦτα εἶναι τὰ προνόμια, τὰ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἀπονεμόμενα, τὰ ὁποῖα οὐδόλως θὰ ἀποβῶσιν — εἶναι καταφανὲς τὸ πρᾶγμα — ἐπιζήμια εἰς τοὺς παράγοντας τὴν σταφίδα. Ἀπήντησα, Κύριοι, εἰς ὅσα κεφαλαιώδη ἔθιξαν οἱ κατακρίνοντες τὴν σύμβασιν. Προέρχομαι δὲ ἤδη εἰς τὴν ἔκθεσιν πρὸς τὴν Βουλὴν παρατηρήσεών τινων, αἱ ὁποῖαι μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἔκαμε τὴν ἔξοχον τιμὴν νὰ μὲ καλέσῃ νὰ μετάσχω, προέκυψαν ἐκ τῆς μελέτης τῆς συμβάσεως. Ἐν τῇ συμβάσει ὑπάρχουσιν ἄπειροι περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐν ἀμφιβόλῳ τίθενται τὰ συμφέροντα τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἐὰν δὲν ληφθῇ πρόνοια, ἵνα πᾶν μέτρον, ἀφορῶν εἰς τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τῆς συμβάσεως, μὴ λαμβάνηται αὐθαιρέτως καὶ μονομερῶς ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, ἀλλ’ ἐκ συμφώνου καὶ μετὰ τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχουσι περιπτώσεις, αἵτινες οὐδὲ ἠδύναντο οὐδὲ πρέπον ἦτο νὰ προβλεφθῶσιν ἐν τῇ συμβάσει, περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ δεήσῃ νὰ κανονισθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Ἑταιρείας αἱ σχετικαὶ πρὸς τὸ μονοπώλιον. Τοιαύτη εἶναι ἡ περίπτωσις τοῦ ἄρθρου 4, κατὰ τὴν ὁποίαν «ἀπαγορεύεται πᾶσα ἀπὸ σταφιδικῆς περιφερείας εἰς σταφιδικὴν περιφέρειαν μεταφορὰ σταφίδος»· εἶναι ἡ περίπτωσις τοῦ ἄρθρου 5, καθ’ ἣν «ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἑταιρείας, ἐὰν ἔχωσιν ἔγγραφον ἐντολήν, νὰ ἐπισκέπτωνται τὰς ἀποθήκας τῶν κατὰ τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ παρόντος ἄρθρου σταφιδεμπόρων»· εἶναι αἱ περιπτώσεις τῶν ἄρθρων 7, 8 καὶ 10, καὶ πολλαὶ ἄλλαι ἀκόμη, αἱ ὁποῖαι θὰ κανονισθῶσι δι’ ἰδιαιτέρου κανονισμοῦ, ὅπως ἄλλως τε συμβαίνει παρὰ πάσαις ταῖς ἀνωνύμοις Ἑταιρείαις, ταῖς διεξαγούσαις τοιαύτας ἐπιχειρήσεις. Κρίνω λοιπὸν ἀναγκαῖον, ὅπως τὸν συνταχθησόμενον ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς μὴ καταρτίσῃ αὕτη μονομερῶς, ἀλλ’ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ἔγκρισιν καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως· διότι σπουδαιότατα θέματα, μολονότι εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως ἀνάγονται, σπουδαιότατα, λέγω, θέματα θὰ περιλάβῃ ὁ κανονισμὸς τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἑταιρείας. Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 9 περιλαμβάνεται διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ἡ τάξις τῆς κατανομῆς ἑκάστου ἔτους παραγωγῆς κατὰ κατηγορίας, κατὰ ποιότητας, ἐν σχέσει πρὸς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς, δύναται ν’ ἀνατραπῇ. Εἶναι ἡ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν, «ἐὰν ἕνεκα ἐξαιρετικῶν λόγων ὑπεβιβάσθη κατὰ τι ἔτος ἡ ποιότης ὅλης ἢ μέρους τῆς παραγωγῆς τινος τῶν ἀνωτέρω περιφερειῶν, δύναται νὰ ὑποβιβασθῇ ἀναλόγως ἡ σταφὶς αὐτῆς καὶ κάτω τῆς ὁρισθείσης δι’ αὐτὴν κατωτάτης κατηγορίας». Ἐπέρχεται δὲ εἶτα ἡ ἀντίστροφος περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν, «ἐὰν ἡ ποιότης ὅλης ἢ μέρους τῆς παραγωγῆς τινος τῶν περιφερειῶν βελτιωθῇ κατὰ τι ἔτος, δύναται ν’ ἀναβιβασθῇ ἡ σταφὶς αὐτῆς διὰ τὸ ἔτος τοῦτο καὶ ἄνω τῆς ἀνωτάτης δι’ αὐτὴν ὁρισθείσης κατηγορίας.» Θὰ ἐπεθύμουν λοιπόν, — καὶ ἀναγκαῖον, νομίζω, εἶναι, — ὅπως ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὁρίζεται ἡ ἔκπτωσις μερίδος τινὸς σταφίδος, προσδιορισθῇ σαφέστερον. Τίς ἀποφαίνεται περὶ τούτου; Ἐὰν κατὰ τὸ 1905 ὑπάρξῃ ἡ περίπτωσις αὕτη, καὶ ἡ σταφὶς τῆς περιφερείας Ἀμαλιάδος, λόγου χάριν, ὑποβιβασθῇ ἕνεκα ἐξαιρετικῶν λόγων, καὶ πρέπει νὰ μὴ καταταχθῇ εἰς τὴν τρίτην κατηγορίαν, εἰς ἣν κατατάσσεται, ἀλλ’ εἰς τὴν τετάρτην, νομίζω ὅτι ἁρμοδία θὰ ἦναι...

§159Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μεταξὺ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ὑποβάλλω ἐγὼ, διατυπώνω καὶ τὴν περίπτωσιν ταύτην.

§160Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως ἀποδέχομαι τὴν πρότασίν σας. Διὰ τοῦ ἄρθρου 20, «πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον ὑπολογισμοῦ» — τονίζω δὲ ἰδιαιτέρως τὰς λέξεις ταύτας, διότι ἔχουσι κεφαλαιώδη σημασίαν — ὁρίζονται τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα θέλει ἀγοράζει ἡ Ἑταιρεία ἐξ ἑκάστης κατηγορίας, τὸ δὲ ἄθροισμα αὐτῶν εἶναι ἡ ὁλικὴ ποσότης τῶν 320 ἑκατομμυρίων ἑνετικῶν λιτρῶν. Τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 21 ἔχει οὕτως: «Ἄρθρον 21. Ἐὰν κατά τι ἔτος ἐπὶ παραγωγῆς μὴ ὑπερβαινούσης τὰ 320 ἑκατομμύρια ἑνετικῶν λιτρῶν ἡ Ἑταιρεία ἤθελεν ἀγοράσει ἐπί τινων κατηγοριῶν περιπλέον τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ σημειουμένων κατὰ κατηγορίαν ποσοτήτων, καὶ συνεπείᾳ τούτου ἤθελε καταβάλει ποσὸν ἐν ὅλῳ ἀνώτερον τῶν τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων, ἐννεακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων (40,950,000) φράγκων χρυσῶν, καὶ ἐφ’ ὅσον ἐντεῦθεν τὸ εἰς αὐτὴν περιερχόμενον ἐκ τοῦ τακτικοῦ μερίσματος καὶ προσθέτου μερίσματος ἐκ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 27 μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Δημοσίου διανεμητέων κερδῶν ἤθελε περιορισθῆ εἰς ποσὸν κατώτερον ἐν ὅλῳ τοῦ 12% ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, τότε δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ λάβῃ τὴν διαφοράν...» κτλ. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθη, ὄχι ἀπορία, ἀλλὰ βεβαιότης εἴς τινα τῶν κυρίων συναδέλφων, τὸν πρῶτον λαλήσαντα ἐπὶ τῆς συμβάσεως, τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι ἡ Ἑταιρεία, ὡς ἔχουσι τὰ τῆς συμβάσεως, δὲν ὑποχρεοῦται νὰ ἀγοράσῃ πέραν τῶν ποσοτήτων ἐκείνων τῶν κατηγοριῶν, ὡς αὗται ἀναγράφονται ἐν τῇ συμβάσει· τουτέστι πέραν τῶν 5,000,000 τῆς πρώτης κατηγορίας δὲν εἶναι ὑπόχρεως ἡ Ἑταιρεία οὔτε μίαν λίτραν νὰ ἀγοράσῃ, καὶ προχθὲς, νομίζω, ὁ συνάδελφος κ. Γεράκης ὑπέβαλε τὴν αὐτὴν ἀπορίαν, ὡς ἐκ τῆς διατυπώσεως τῶν ἄρθρων τούτων. Κατ’ ἐμὲ, δὲν ὑπάρχει περίπτωσις, ὅπως ἐμφιλοχωρήσῃ ἀμφιβολία τις περὶ τῆς ἐννοίας τῶν ἄρθρων. Οἱ ἀριθμοὶ αὐτῶν τῶν ποσοτήτων ὁρίζονται, ἵνα ἐφαρμοσθῶσιν αἱ συναφεῖς διατάξεις τῆς συμβάσεως. Δὲν ἔχουσιν ἄλλην τινὰ ἔννοιαν, τὴν ἔννοιαν δηλαδὴ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Ἑταιρείας, ὅπως καὶ πέραν τῶν ποσοτήτων τούτων ἀγοράζῃ, ἂν ἦναι εἰς τὴν σχετικὴν παραγωγὴν ποσὸν ἀνώτερον τοῦ ἀναγραφομένου ἐν τῇ συμβάσει. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ παρά τισι τῶν συναδέλφων ἐγεννήθησαν ἐνδοιασμοὶ ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν τῶν ἄρθρων αὐτῶν, δὲν νομίζω ἄτοπον νὰ συμπληρωθῇ σαφέστερον ἡ διάταξις τῶν δύο τούτων ἄρθρων, νὰ προστεθῇ δηλαδὴ διάταξις ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 20, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται, ἐὰν παρουσιάζωνται καὶ ἐφ’ ὅσον παρουσιάζονται ποσὰ ἀνώτερα τῶν ἀναγραφομένων ἐν ταῖς ὀκτὼ εἰρημέναις κατηγορίαις, νὰ ἀγοράζῃ ταῦτα ἐπὶ ταῖς τιμαῖς ταῖς ἀντιστοίχοις πρὸς τὰς κατηγορίας ταύτας. Ἀλλὰ τὸ θέμα, Κύριοι, τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν τῶν μέχρι τοῦδε ἀγορευσάντων ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ὑπῆρξε τὸ ἀφορῶν τὴν συνεταιριστικὴν σχέσιν τῆς Ἑταιρείας πρὸς τοὺς παραγωγούς. Εἶναι δὲ ἀληθῶς τὸ μᾶλλον ἐνδιαφέρον, τὸ μᾶλλον ἄξιον προσοχῆς θέμα, καὶ διὰ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ τὴν οἰκονομικὴν, ἀλλὰ καὶ διότι τὰ κατὰ τοῦτο περιλαμβάνουσιν ὅλας τὰς ἐνδεχομένας περιπτώσεις, τὰς ἐν τῷ μέλλοντι ἐμφανισθησομένας, ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλοιωθῶσιν οἱ οὐσιώδεις ὅροι τῆς συμβάσεως, καὶ ἔπρεπεν ἰδιαιτέρα πραγματικῶς νὰ δοθῇ προσοχὴ ἐπὶ τῶν ὅρων τούτων. Ἐδόθη δὲ τοιαύτη προσοχὴ, καὶ ἐξητάσθησαν ἐμβριθῶς καὶ ἐκτενῶς, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, τὰ τῆς συμβάσεως. Θέλω ἐξετάσει καὶ ἐγὼ ταῦτα, καθ’ ὃν ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι αὐτὰ τρόπον. Ἀλλὰ πρὸ τούτου θέλω ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 27, τὸ ὁποῖον ὁρίζει, ὅτι κατ’ ἔτος ἡ Ἑταιρεία δύναται νὰ ὁρίζῃ μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους αὐτῆς 6%, ἐκ τοῦ ὑπολοίπου δὲ ὑποχρεοῦται νὰ κρατῇ κατ’ ἔτος τὸ ¼ διὰ σχηματισμὸν ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου Α, — τὸ ὁποῖον θέλει χρησιμεύσει διὰ τὴν κάλυψιν τῆς ζημίας, ἣν θὰ ὑποστῇ ἡ Ἑταιρεία ἐκ τῆς πληρωμῆς τοῦ φράγκου πρὸς 1,40, εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν θὰ τιμᾶται ὀλιγώτερον τὸ φράγκον, — καὶ δεύτερον, ποσὸν 500,000 φράγκων χρυσῶν διὰ τὴν κατάρτισιν ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου Β δι’ ἀπροβλέπτους περιστάσεις. Τὸ ὑπόλοιπον, ὁρίζει τὸ ἄρθρον 27, ἀντιπροσωπεῦον τὰ κέρδη, διανέμεται εἰς δύο ἴσα μέρη, «ὧν τὸ μὲν περιέρχεται εἰς τὴν Ἑταιρείαν πρὸς διανομὴν μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς ἀναδόχου, καθ’ ἣν ἤθελον ὁρίσει μεταξὺ των ἀναλογίαν, τὸ δ’ ἕτερον κατατίθεται προσωρινῶς εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ διατεθήσεται πρὸς τὸ συμφέρον τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, κατὰ τὸν περὶ τούτου ἐκδοθησόμενον εἰδικὸν νόμον.» Τὸ Κράτος λοιπὸν, ἀντιπροσωπεῦον τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, εἰς οὓς ἀνήκει τὸ ἥμισυ τούτων τῶν κερδῶν, θέλει λάβει αὐτὸ καὶ τὸ καταθέσει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, μέχρις ὅτου μίαν ἡμέραν διατεθῇ τοῦτο ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλας διατάξεις ἐν τῇ συμβάσει...

§161Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Πότε θὰ γείνῃ αὐτό; πῶς θὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ διαδικασία; πῶς θὰ περιέλθῃ τὸ ἥμισυ εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, ἢ εἰς τὸ Κράτος;

§162Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τούτων οὐδόλως ὁμιλῶ, διότι δὲν ἔχομεν θέμα συζητήσεως τοιοῦτον.

§163Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς ἐρωτᾷ, πῶς θὰ γείνῃ αὐτό. Διὰ νόμου.

§164Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγει ἡ σύμβασις. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ ἐρωτᾷ τοῦτο ὁ κύριος Μαντζαβῖνος. Ποῖαι εἶναι αἱ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι θὰ κυριαρχήσωσι παρὰ τῇ τότε Κυβερνήσει καὶ τῇ τότε Βουλῇ, ὅταν θὰ πρόκηται νὰ κριθῇ ἡ τύχη τοῦ κέρδους ἐκείνου, δὲν δύναμαι νὰ προΐδω. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὅμως, ἧς μετέσχον καὶ ἐγὼ, ἐγένετο λόγος περὶ τούτου, καὶ τὸ γενικὸν συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ἡ ἐπιτροπὴ, καθὼς καὶ ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο τοῦτο, ὅτι πάντως θὰ διατεθῇ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν καὶ ἐπὶ ἄλλου θέματος. Ἔχομεν ἐκτὸς τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 27 καὶ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 21, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν ἐκ τῆς πέραν τῶν 40,950,000 φράγκων χρυσῶν καταβολῆς τῆς Ἑταιρείας θίγηται τὸ ἀνῆκον εἰς αὐτὴν μέρισμα ἐν συνόλῳ 12%, τουτέστιν, ἐκτὸς τοῦ ἀρχικοῦ μερίσματος, καὶ τὸ ὑπόλοιπον ἐκ τῶν διανεμητέων κερδῶν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀντιστοιχῇ πρὸς 6%, ἐπέρχονται αἱ περιπτώσεις τῆς συμπληρώσεως αὐτοῦ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῆς συμμετοχῆς τοῦ Δημοσίου εἰς τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας. Ἔχομεν προτέτι τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17, ἐν τῷ τελευταίῳ ἐδαφίῳ, καθ’ ἣν καὶ πάλιν, ἐὰν τὸ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἀνῆκον ποσοστὸν μερίσματος 12% θίγηται ἐκ τῆς καταβολῆς ποσοῦ ἀνωτέρου πρὸς κάλυψιν τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, μετέχει πάλιν τὸ Δημόσιον διὰ τοῦ μέρους τοῦ ἀνήκοντος εἰς αὐτὸ ἐκ τῶν κερδῶν διὰ τὴν κάλυψιν τῆς διαφορᾶς αὐτῆς. Ἀλλὰ γεννᾶται ἡ εὔλογος ἀπορία: εἶναι ἆρά γε 12% τὸ ποσοστὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελε λάβει ἡ Ἑταιρεία; ἢ μήπως εἶναι πλέον; Τὸ ἄρθρον 27 λέγει, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον διανέμεται κατ’ ἀναλογίαν μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου κατὰ 50%, τὰ δὲ 50%, κατὰ τὰ ἄρθρα τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσα, πρέπει ν’ ἀντιπροσωπεύωσι ποσὸν 1,500,000 φράγκων· ὥστε τὸ ὅλον τοῦ μερίσματος νὰ ἦναι οὐχὶ 6%, ἀλλὰ τοὐλάχιστον 7% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου. Ἀλλὰ κατόπιν αὐτὰ τὰ 7% θὰ διανεμηθῶσι μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τῆς ἀναδόχου, καθ’ ἣν αὗται ἤθελον ὁρίσει ἀναλογίαν. Ἀλλ’ οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀναλογία διὰ τὴν Ἑταιρείαν τὴν ὑποκατάστατον, δὲν θὰ εὑρεθῇ ἐκ τῆς διανομῆς ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ 50%, ἀλλ’ ὑπέλαττον τούτου. Ἤτοι, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐπίσης γίνεται διανομὴ μεταξὺ τῶν δύο Ἑταιρειῶν κατὰ λόγον 50%, τὸ μέρισμα διὰ τὴν ὑποκατάστατον θὰ ἦναι 3, καὶ 3 θὰ λάβῃ ἡ ἀνάδοχος, διότι 6% ζητεῖται διὰ τῆς συμβάσεως ὡς πρόσθετον μέρισμα· ἀλλὰ τὸ 3%, προστιθέμενον εἰς τὸ 6 τοῦ τακτικοῦ μερίσματος, δίδει 9, καὶ οὐχὶ 12. Ὥστε, διὰ νὰ ἔχῃ 12 ἡ Ἑταιρεία, πρέπει νὰ ἦναι 15 τὸ ὅλον, ὅπως δυνηθῇ νὰ λάβῃ ἡ ἀνάδοχος 9, καὶ 6 ἡ ὑποκατάστατος, καὶ νὰ δύναται οὕτω νὰ ἔχῃ τὸ 12 πλῆρες. Ὑπάρχει προφανῶς ἀτέλεια ἐν τῇ ἐκφράσει τῆς συμβάσεως. Ἡ ἔννοια τῶν συμβαλλομένων μερῶν εἶναι προφανῶς ἡ ἐναντία. Ἡ ἔννοια εἶναι, ὅτι τὸ δεύτερον 6%, καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἤθελε μερισθῆ τοῦτο μεταξὺ τῆς ἀναδόχου καὶ τῆς ὑποκαταστάτου Ἑταιρείας, θὰ λαμβάνηται ἐξ ὁλοκλήρου ὑπ’ ὄψιν εἰς τὰς περιπτώσεις τῶν ἄρθρων 17 καὶ 21. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια, εἶναι ἀναγκαῖον, εἶναι ἀπαραίτητον, ἵνα τὸ πρᾶγμα διευκρινισθῇ σαφῶς. Προτείνω λοιπὸν, Κύριοι, ὅπως ἐν τῇ ἀναθεωρήσει τῆς συμβάσεως, ἥτις πρόκειται νὰ γείνῃ, διακανονισθῇ τὸ πρᾶγμα οὕτως, ὥστε οὐδεμία νὰ γεννᾶται περὶ τούτου ἀμφιβολία· νὰ μὴ γεννᾶται ἀμφιβολία, ὅτι τὸ 12% εἶναι τὸ μόνον 12%, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μετέχωσιν οἱ μέτοχοι τῆς Ἑταιρείας δι’ ἀπολήψεως πρώτου τακτικοῦ μερίσματος 6%, καὶ δευτέρου προσθέτου μερίσματος 6%, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐννοοῦνται περιεχόμενα πάντα τὰ κέρδη ἐκ τῶν μερισμάτων τῶν διανεμητέων μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας.

§165Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Ποίαν τροπολογίαν προτείνετε;

§166Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὴν διατύπωσιν. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα διατυπώσεως πλέον· πῶς τοῦτο θὰ γείνῃ, εἶναι ζήτημα κατατάξεως, λεκτικοῦ. Τὸ ζήτημα τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας, νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐντεῦθεν ἡ ἀμφιβολία, ἥτις ἐνδέχεται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι τὸ μέρος τῆς συμβάσεως, τὸ ἀφορῶν τὰς συνεταιριστικὰς σχέσεις τῆς Ἑταιρείας μετὰ τῶν παραγωγῶν, εἶναι τὸ μᾶλλον ἐνδιαφέρον καὶ τὸ μᾶλλον ἄξιον προσοχῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς κ. Γούναρης, ὡς εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας, καθ’ ἣν ἡμέραν ἀπουσίαζον ἐξ Ἀθηνῶν, κατέγεινεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διὰ μακρῶν ἀναλύσας αὐτὸ καὶ πολλὰ ὀρθὰ καὶ δίκαια παραστήσας εἰς τὴν Βουλήν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ἡ Βουλή, ὅπως δι’ ὀλίγων ἐπιληφθῶ τοῦ θέματος τούτου, διότι συμβαίνει ἔν τισι νὰ ἔχω διάφορον γνώμην πρὸς τὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἄτοπον εἶναι νὰ προαφαιρῇ μέρισμα ἡ Ἑταιρεία πρὸ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν δύο ἀποθεματικῶν κεφαλαίων, περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ ἄρθρον 27, καὶ ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλήν: «πῶς εἶναι δυνατὸν, ἡ Ἑταιρεία νὰ μὴ προαφαιρῇ μὲν τὰ ἀποθεματικὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἀπέναντι ἐνδεχομένων δυσμενῶν αὐτῇ περιστάσεων πρὸς ἀσφάλειάν της, ἀλλὰ νὰ προλαμβάνῃ νὰ ἀφαιρῇ τὸ κέρδος ἐπὶ τῶν κεφαλαίων αὐτῆς, καὶ κατόπιν ἐκ τοῦ περισσεύματος νὰ ἀφαιρῇ τὰ ἀποθεματικὰ κεφάλαια;» Τοῦτο, Κύριοι, πραγματικῶς εἶναι ἀσύνηθες. Εἰς οὐδεμίαν Ἑταιρείαν τοῦτο γίνεται, καὶ ἐν μέρει ἔχει δίκαιον, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὁ κύριος συνάδελφος. Καὶ ἀληθῶς δὲν ὑπάρχει Ἑταιρεία, (ἢ τοὐλάχιστον δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ, ἥτις νὰ προαφαιρῇ κέρδος ἐπὶ τῶν καταβεβλημένων μετοχικῶν κεφαλαίων προτοῦ ἀκόμη ἐξασφαλίσῃ πάντα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσιν εἰς τὴν ὕπαρξιν καὶ συντήρησιν αὐτῆς, διότι τὰ ἀποθεματικὰ κεφάλαια εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσιν εἰς τὴν ὕπαρξιν, τὴν ἑδραιότητα καὶ τὴν ἀσφάλειαν μιᾶς Ἑταιρείας.

§167Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἀσφάλιστρα.

§168Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀσφάλιστρα ἀκριβῶς, τὰ ὁποῖα ἀσφαλίζουσι τὴν Ἑταιρείαν ἀπὸ τῶν ἐνδεχομένων κινδύνων τοῦ μέλλοντος· ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ἀκριβὲς καὶ ὀρθὸν μόνον διὰ τὸ σύνηθες ἀποθεματικόν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ διὰ τὸ πρῶτον ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, τὸ χρησιμεῦον πρὸς κάλυψιν τῆς ἐκ τῆς ἐπικαταλλαγῆς ζημίας; Τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, ὅπερ εἶναι ὁ θώραξ τῆς Ἑταιρείας κατὰ τῶν ἐνδεχομένων κινδύνων τοῦ μέλλοντος, εἶναι τὸ δεύτερον· ἀλλὰ τὸ πρῶτον ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, τὸ χρησιμεῦον διὰ τὴν ζημίαν τῆς Ἑταιρείας ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ φράγκου κάτω τῆς 1,40, δὲν εἶναι ἀποθεματικὸν κεφάλαιον. Ἀσφαλίζει τὴν Ἑταιρείαν ἀπὸ κινδύνων, οὐχὶ συνήθων, ἐξ ἐκείνων, δι’ οὓς δημιουργοῦνται συνήθως τὰ ἀποθεματικὰ κεφάλαια τῶν Ἑταιρειῶν, ἀλλὰ δι’ ἄλλην ἀνάγκην· διότι ἐλήφθη πρόνοια, ἵνα καλυφθῇ ἡ ἐντεῦθεν ζημία τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἡ Ἑταιρεία δικαίως δὲν θὰ ἐδέχετο νὰ τάξῃ ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ τὸ μέρισμα αὐτῆς, καὶ ν’ ἀφήσῃ νὰ προταχθῇ τὸ πρῶτον ἀποθεματικὸν κεφάλαιον. Διότι τὸ πρῶτον ἀποθεματικὸν κεφάλαιον δὲν χρησιμεύει εἰς τὴν Ἑταιρείαν, εἶναι κεφάλαιον χρηματικόν, χρησιμεῦον εἰς τοὺς παραγωγούς, ἵνα καλύψωσι μίαν ζημίαν, ἀπειλοῦσαν αὐτοὺς, πληρωνομένους μὲ τὴν τρέχουσαν τιμὴν τοῦ φράγκου. Ἐὰν δὲ ἡ Ἑταιρεία ἤθελε συναινέσει νὰ προταχθῇ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ μερίσματος αὐτῆς τὸ δεύτερον ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, βεβαίως δὲν ἤθελε συναινέσει νὰ προταχθῇ ἡ ἀφαίρεσις τοῦ πρώτου ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου· διότι, ἐὰν διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἑταιρείας ἀφαιρῶνται 500 χιλιάδες φράγκα κατ’ ἔτος, χάριν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἀφαιρεῖται τὸ ¼ τοῦ ὑπολειπομένου ποσοῦ, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ παντάπασι πρῶτον ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, ἀφαιρεῖται 1,000,000 φράγκων, ἤτοι ποσὸν διπλάσιον τοῦ χρησιμεύοντος διὰ τὰς ἰδίας τῆς Ἑταιρείας ἀνάγκας. Ἑτέρα παρατήρησις, ἐπίσης ἀξία μεγάλης προσοχῆς, γενομένη ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν συναδέλφου, εἶναι καὶ ἡ ἀφορῶσα τὴν περίπτωσιν τῆς ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν τῆς ἀγορᾶς ἕνεκα τῆς ἐκπτώσεως τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ φράγκου κάτω τῆς 1,40. Τὸ ἄρθρον 17 προνοεῖ περὶ τοῦ τρόπου τῆς καλύψεως τῆς διαφορᾶς ταύτης. Ἡ διαφορὰ λαμβάνεται ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, τοῦ διὰ τὴν διαφορὰν ταύτην προωρισμένου. Ἐὰν δὲ τοῦτο ἦναι ἀνεπαρκὲς, ἔρχεται ἀρωγὸν τὸ Κράτος, δι’ ὅσων κερδῶν κατ’ ἔτος θέλει λάβει, ἵνα καλύψῃ τὴν διαφοράν, καὶ μόνον ἂν δὲν ἐπαρκῶσι καὶ τὰ κέρδη ταῦτα, ἐπέρχεται ἐκ συνεννοήσεως τῆς Ἑταιρείας καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἡ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ αὔξησις τῶν τιμῶν τῆς πωλήσεως, ἢ ὁ κατὰ τὴν ἑπομένην ἐσοδείαν προσδιορισμὸς τῆς ἀξίας τοῦ χρυσοῦ φράγκου εἰς τιμὴν ἀνάλογον, ὥστε νὰ καλύψῃ τὴν διαφοράν, τὴν προκύψασαν διὰ τὴν Ἑταιρείαν. Ἡ αὔξησις τῶν τιμῶν τῆς πωλήσεως δὲν εἶναι πάντοτε εὐχερὴς, πρέπει δὲ καὶ νὰ ἤμεθα ὑπεράγαν φειδωλοὶ εἰς τὸ μέτρον τῆς αὐξήσεως τῶν τιμῶν τῆς πωλήσεως, διότι αὕτη δύναται μὲν ν’ ἀνακουφίσῃ προσωρινῶς, ἰσοδυναμεῖ ὅμως μὲ μεγάλην ζημίαν τοῦ μέλλοντος, καὶ τοῦ προσεχοῦς καὶ τοῦ ἀπωτέρου· διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ σταφὶς ἔχει καὶ ἄλλους ἐπικινδύνους ἀνταγωνιστὰς εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως, ἄλλα ὁμοειδῆ προϊόντα, ἅτινα δύνανται νὰ τὴν ὑποσκελίσωσι, λαμβανομένου τοῦ τοιούτου μέτρου· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἤμεθα ὑπεράγαν φειδωλοὶ εἰς χρῆσιν τοιούτων μέτρων. Ἀλλὰ κατ’ ἀνάγκην τότε, ἂν ὑπάρξῃ ἐλάττωσις ἐν τῇ περιπλέον καταβολῇ, ἣν ἐποιήσατο ἡ Ἑταιρεία, θέλει καλυφθῆ δι’ ὑπολογισμοῦ τοῦ χρυσοῦ φράγκου εἰς τιμὴν ἐλάσσονα τῆς 1,40. Ἀλλὰ τοῦτο ἰσοδυναμεῖ πρὸς μείωσιν τῶν τιμῶν τῆς ἀγορᾶς. Διὰ τοῦτο ὁ κύριος Γούναρης πρότεινε νὰ ἀρκεσθῇ ἡ Ἑταιρεία εἰς τὴν ἀπόληψιν κέρδους 12%, καὶ ἐφ’ ὅσον πραγματοποιεῖ τὸ κέρδος τοῦτο, νὰ μὴ ζητῇ τὴν ἀνάληψιν τῆς καταβληθείσης ἐπὶ πλέον διαφορᾶς, διότι ἔχει τὸ νόμιμον καὶ θεμιτὸν κέρδος, τὸ ὁποῖον πᾶσα Ἑταιρεία πρέπει νὰ ἀξιοῖ νὰ ἀπολαύῃ ἐκ τῶν κεφαλαίων αὑτῆς, ἔχει τὸ 12%, ὅπερ εἶναι κέρδος σημαντικόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι, φρονῶ, ἀκριβοδικαία ἡ παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου. Διότι, ἂν ἡμεῖς ἐκ τῆς μειώσεως τῶν τιμῶν δὲν ἔχωμεν νὰ ὑποστῶμεν ζημίαν, δὲν πρέπει νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν, διότι τὰ ἐνδεχόμενα κέρδη αὐτῆς ὑπερέβησαν τὸ 12%, ἐὰν καλύψῃ τὴν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν διὰ τὴν καταβολὴν τοῦ τιμήματος, δὲν πρέπει, λέγω, νὰ ἀξιώσωμεν νὰ μὴ ἀξιώσῃ αὕτη κέρδος πέραν τῶν 12%. Διότι ἡμεῖς μὲν ἔχομεν διὰ τὴν ζημίαν ἀντίστοιχον κέρδος, τὸ ὁποῖον θέλει προέλθει ἐκ τῆς παραλλήλου πρὸς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ φράγκου ὑποτιμήσεως πάντων τῶν χρειωδῶν τοῦ βίου παρ’ ἡμῖν· ἐὰν δὲ ἡ ὑποτίμησις ἐπέλθῃ κατὰ μονάδας τινὰς ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, θὰ ἦναι καταφανὴς ἡ ὑποτίμησις τῶν χρειωδῶν τοῦ βίου καὶ καταφανὴς ἡ τῆς ἀξίας τοῦ χρήματος αὔξησις, πρέπει δὲ νὰ εὐχώμεθα νὰ ἀνατείλῃ ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ κατέλθῃ ἡ τιμὴ τοῦ χρυσοῦ κάτω τῆς 1,40, ὑποχωροῦσα εἰς τὸ ἄρτιον. Ἐὰν δὲ ἡ Ἑταιρεία ἀπολαμβάνῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κέρδος ἀνώτερον τῶν 12%, δὲν πρέπει νὰ δυσανασχετῶμεν διὰ τοῦτο, διότι ἐν τῇ ἀπολήψει κέρδους ἀνωτέρου ὑπάρχει ἡ ἀμοιβὴ κατὰ τῶν κινδύνων, οὓς διατρέχουσι τὰ κεφάλαια τῆς Ἑταιρείας· ὑπάρχει δὲ τὸ κέρδος τὸ ἰδιαίτερον, ὅπερ θέλομεν μερισθῆ μετὰ τῆς Ἑταιρείας.

§169Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν λαμβάνει τὸ 12% ἡ Ἑταιρεία, εἶμαι σύμφωνος μαζύ σας νὰ τὸ λάβῃ.

§170Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω περὶ τῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν καὶ τὸ 12% καλύπτεται, καὶ κέρδη ὑπάρχουσι, διανεμητέα μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ παραγωγὴ ἔτους τινὸς δὲν ὑπερέβη τὰ 320,000,000, καὶ ἡ Ἑταιρεία εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἀγοράζουσα νὰ καταβάλῃ τίμημα ἀνώτερον τῶν 40,950,000 φράγκων, διότι ἠναγκάσθη νὰ ἀγοράσῃ ἔκ τινων κατηγοριῶν ποσότητας ἀνωτέρας τῶν τοῦ ἄρθρου 20, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Ἑταιρεία ἔχει ἀξίωσιν νὰ μὴ δεχθῇ τὸ 12%, ἤτοι τὸ 6% τοῦ τακτικοῦ μερίσματος καὶ τὸ 6% τὸ διανεμητέον. Καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ 12% τοῦτο θίγεται, προβάλλει ἡ Ἑταιρεία ἀξίωσιν νὰ συντρέξωμεν αὐτὴν διὰ τῶν κερδῶν τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν κάλυψιν τῆς ἐπὶ ἔλαττον διαφορᾶς, καὶ ἂν ἡ συνδρομὴ αὕτη δὲν ἐπαρκέσῃ, νὰ συντρέξωμεν αὐτὴν διὰ τῶν ἰδιαιτέρων ἡμῶν κεφαλαίων, τῶν κατατεθησομένων εἰς τὴν Τράπεζαν. Παρίσταται δ’ οὕτως ἡ ἀνάγκη, ὅπως μειωθῶσιν αἱ τιμαὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ποσοστὸν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ πασῶν τῶν κατηγοριῶν τῆς ἑπομένης ἐσοδείας. Ἡ Ἑταιρεία βάσιν ἐν ταῖς σκέψεσιν αὑτῆς οὐσιώδη ἔχει τὴν ἀγορὰν ποσοῦ ὡρισμένου, 320,000,000 λιτρῶν. Μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ δύναται νὰ ἀγοράσῃ τὴν παραγωγὴν καὶ νὰ τὴν καταναλώσῃ ἐν συνόλῳ ἐπὶ κέρδει· μετ’ ὀλίγον δὲ θὰ κάμω τὴν διάκρισιν τῶν ποσοτήτων, τὰς ὁποίας θὰ καταναλώσῃ ἡ Ἑταιρεία ἐπὶ κέρδει, καὶ ἐκείνων, ἃς θὰ καταναλώσῃ ἐπὶ ζημίᾳ, καλυπτομένῃ ὑπὸ τῶν κερδῶν. Τοῦ ὁλικοῦ ὅμως τιμήματος τῶν 40,950,000 χρ. φράγκων δὲν συναινεῖ ἡ Ἑταιρεία νὰ γείνῃ ὑπέρβασις ἢ ἐν ἐξαιρετικαῖς μόνον περιστάσεσιν. Ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους ἀξιοῖ ἡ Ἑταιρεία, ἵνα, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἀγοράσῃ σταφίδα ἀνωτέρου ποσοῦ ἐκ τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ ἄρθρῳ 20 κατηγοριῶν, καταβάλῃ δὲ ἐντεῦθεν πέραν τῶν 40,950,000 φράγκων, καὶ θίγηται ὡς ἐκ τῆς μείζονος καταβολῆς τὸ ἀνῆκον αὐτῇ 12%, ἔχει ἀξίωσιν, λέγω, ἵνα τὸ 12% συμπληρῶται διὰ τοῦ ποσοῦ τῆς συμμετοχῆς ἡμῶν εἰς τὰ κέρδη, καὶ ἐν ἀνάγκῃ διὰ τῆς μειώσεως τῆς τιμῆς τῆς ἑπομένης ἐσοδείας. Ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ κ. Γούναρης δὲν εὑρίσκει δικαίαν τὴν ἀξίωσιν ταύτην τῆς Ἑταιρείας. Ἐπίσης δὲ εἰς παρατήρησιν τοῦ κ. Σπηλιάδου ἀπαντῶ, ὅτι, προκειμένου περὶ τοιαύτης ἐμπορικῆς ἐπιχειρήσεως, δὲν εἶναι δίκαιον ἡ Ἑταιρεία νὰ ἔχῃ μόνον τὸν τόκον τῶν χρημάτων, τὸν ὁποῖον συνήθως ἀπολαμβάνουσι τὰ κεφάλαια τὰ ἀσχολούμενα εἰς τραπεζικὰς ἐπιχειρήσεις. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἐπιχείρησις αὕτη εἶναι ἐμπορικὴ, καὶ μάλιστα φύσεως τοιαύτης, ὥστε νὰ ἐνέχῃ ἐν ἑαυτῇ κινδύνους μεγάλους καὶ πολλοὺς, δίκαιον εἶναι νὰ μὴ ἀρνηθῶμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν κέρδος ἀντιστοιχοῦν πρὸς 12% ἐπὶ τῶν καταβληθέντων κεφαλαίων, διότι ἐν τῷ ἄρθρῳ ὑπάρχει ἡ περίπτωσις τῆς καταβολῆς τῆς καθ’ ὑπέρβασιν τῶν 40,950,000 φράγκων· ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀναδέχεται ἡ Ἑταιρεία, καὶ ταύτην τὴν ἐπὶ πλέον καταβολὴν, ἀρκεῖ νὰ μὴ θίγηται τὸ 12%· ὥστε ἐν τῷ μέλλοντι, ἐν περιπτώσει καταβολῆς ποσοῦ ἀνωτέρου τούτου, ἂν ἐξασφαλισθῇ κέρδος ἀντιστοιχοῦν πρὸς 12%, ἡ Ἑταιρεία θέλει ἀνεχθῇ τὴν ζημίαν ἄνευ ἄλλης ἀξιώσεως. Δίκαιον λοιπὸν εἶναι, προκειμένου περὶ ἐμπορικῆς ἐπιχειρήσεως, νὰ ἀσφαλισθῇ κέρδος πρὸς 12%. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 20 ὁ ἀξιότιμος ἐκ Νάξου συνάδελφος ἐποιήσατο παρατήρησίν τινα ἀξίαν λόγου, ὡς αὕτη παρεστάθη, κατὰ τὴν πρώτην ἐντύπωσιν. Συνέκρινε δύο περιπτώσεις, καθ’ ἣν ὥραν ἠγόρευεν ὁ κύριος Βουλευτὴς Μεσολογγίου· τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἀγοράζει ἡ Ἑταιρεία τὰ ποσὰ, τὰ ἀναφερόμενα ἐν ἄρθρῳ 20, ὅτε ἐξασφαλίζεται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸ πρῶτον τακτικὸν μέρισμα τῶν 6%, καὶ μὴ ἀπομένοντος ἑτέρου ποσοῦ, οὔτε ἀποθεματικὸν λαμβάνεται οὐδὲ μέρισμα μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἑταιρείας, ἀρκεῖται δὲ ἡ Ἑταιρεία εἰς 1,500,000 φράγκα. Ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος συνέκρινε τὴν περίπτωσιν ταύτην πρὸς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἔκ τινος κατηγορίας ἤθελεν ἀγοράσει ἡ Ἑταιρεία ποσὸν, δι’ ὃ ἤθελεν ἀναγκασθῆ νὰ καταβάλῃ τίμημα ἀνώτερον τοῦ ὡρισμένου, ἐκ τούτου δὲ ἤθελε κερδίσει 3 ἑκατομμύρια, καὶ εἶπε: «πῶς εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν ἠρκέσθη ἡ Ἑταιρεία εἰς τὸ 6%, εἰς τὴν ἑτέραν δὲ ἐκ τῶν ὑπολειπομένων κερδῶν θὰ ἀφαιρεθῇ τὸ ¼ διὰ τὸ ἀποθεματικὸν Α, 500 δὲ χιλιάδες διὰ τὸ ἀποθεματικὸν Β;» Καὶ εὗρεν ἀνακολουθίαν εἰς τοῦτο, νομίσας, ὅτι ἀδικοῦνται οἱ παραγωγοί. Νομίζω ὅτι ἐξέτασις τοῦ πράγματος μᾶλλον ἐπισταμένη ἄγει εἰς ἀντίθετον συμπέρασμα ἐκείνου, εἰς ὃ κατέληξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Νάξου. Ἡ μία περίπτωσις εἶναι ἐκείνη, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία, ἀγοράζουσα τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ 20 ἀναφερόμενον ποσὸν, δὲν εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀγοράσῃ πλειότερον, οὐδὲν δ’ ὑπολείπεται ποσὸν πρὸς κατάθεσιν ἐν τῷ ἀποθεματικῷ κεφαλαίῳ· εἰς δὲ τὴν ἑτέραν περίπτωσιν, πρῶτον καταβάλλει ποσὸν ἄνω τῶν 40,950,000 φράγκων, καὶ δεύτερον ἐκ τοῦ ὑπολοίπου λαμβάνει δεύτερον μέρισμα, ἀφαιρέσει τοῦ ¼.

§171Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Πάντοτε τὸ ¼.

§172Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν τὸ ἀποθεματικὸν ἦναι ἐξηντλημένον, τότε λαμβάνει· ἂν ὅμως δὲν ὑπάρχῃ ἡ περίπτωσις αὕτη, ἀλλ’ ἔχῃ τὸ ἀποθεματικὸν Α, τότε θ’ ἀφαιρεθῇ ἐξ αὐτοῦ. Ἡ Ἑταιρεία θὰ εἴπῃ: «Κατέβαλον πλέον τῶν 40,950,000 χρ. φράγκα· δεύτερον ἀφήρεσα, χάριν τῶν ἰδίων ὑμῶν ἀναγκῶν, μέρος, ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς τὴν καταβολὴν τοῦ τιμήματος, ὑπολογιζομένου τοῦ φράγκου πρὸς 1,40· ἀφήρεσα τρίτον 500,000 φράγκα, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἀσφάλειάν μου ἐν τῷ μέλλοντι, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀσφάλειαν ὑμῶν, διότι στενῶς συνδέονται τὰ συμφέροντα ἡμῶν.» Ἑπομένως ἐπὶ τοιούτων περιστάσεων τὸ αὐτὸ μέτρον πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν, καὶ νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς μέρισμα 6%. Ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ μᾶλλον ἐπισταμένην μελέτην. Ἔρχομαι εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἄρθρου 22, καθ’ ἣν ἔχομεν ἄνω τῶν 320 ἑκατομμυρίων παραγωγήν. Ἡ Ἑταιρεία βάσιν εἰς τὰς σχέσεις αὐτῆς πρὸς τοὺς παραγωγούς,—ὡς κατ’ ἐπανάληψιν καὶ διὰ μακρῶν τοῦτο ἐξητάσθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῇ ἐπεξεργασθείσῃ τὴν σύμβασιν,—εἶχε τὴν σκέψιν, τὴν ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπορρέουσαν, ὅτι ἡ ἐν Εὐρώπῃ σημερινὴ κατανάλωσις δὲν ὑπερβαίνει τὰ 250–260 ἑκατομμύρια λίτρας· ἂν δὲ ἡ παραγωγὴ φθάσῃ εἰς 320 ἑκατομμύρια, ὑπολείπονται 60–70 ἑκατομμύρια, μὴ δυνάμενα νὰ διατεθῶσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἢ, ἄν εἰσαχθῶσιν ἐκεῖ, θὰ εἰσαχθῶσιν ἐπὶ ζημίᾳ καὶ τῶν πρώτων 260 ἑκατομμυρίων, κατ’ ἀνάγκην δὲ τότε θὰ καταναλωθῶσιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, εἴτε χρησιμοποιούμενα εἰς βιομηχανικὴν κατεργασίαν, εἴτε μεταβαλλόμενα ἄλλως, ὅπως εἰσαχθῶσιν εἰς ἄλλας ἀγοράς· ἄρα ἐπὶ τῶν 60 ἑκατομμυρίων δὲν δύναται νὰ κερδοσκοπήσῃ, διότι ἡ μὲν τιμὴ, εἰς ἣν ἤθελε τὰ ἀγοράσει, εἶναι μεγάλη, ἐνῷ ἤθελε τὰ ἐκποιήσει μὲ μικρὰν τιμὴν, εἴτε ὡς αὐτούσιον σταφίδα εἴτε ὡς κατειργασμένην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν ζημίαν, ἥτις ἤθελε προκύψει ἐκ τῆς διαθέσεως τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἤθελε καλύψει τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῶν 260 ἑκατομμυρίων, κέρδος καὶ ζημία συμψηφίζονται, καὶ τὸ ὅλον δύναται νὰ ἀποδώσῃ κέρδος. Αὕτη εἶναι ἡ βάσις τῶν σκέψεων τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ ἔχομεν τὴν περίπτωσιν, ἥτις ἔπρεπε νὰ προβλεφθῇ, τὴν περίπτωσιν τῆς παραγωγῆς πέραν τῶν 320,000,000. Τί γενήσεται τότε; Ἡ Ἑταιρεία ἠξίωσε νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ διὰ ποσοῦ μεγαλειτέρου τῶν 320,000,000, δι’ ἃ ἐδήλωσεν, ὅτι θέλει καταβάλει τὸ ποσὸν 40,950,000 φράγκων· ἵνα ἐπιτύχῃ δὲ τὴν ἀνάλογον μείωσιν τῶν τιμῶν τῆς ὅλης παραγωγῆς κατὰ χιλιάδα λιτρῶν, ἐκρίθη νὰ ἀφαιρῆται ἐπὶ τοιαύτης ἐπὶ πλέον παραγωγῆς ποσὸν 10 φράγκων κατὰ χιλιάδα. Ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν ὀρθῶς παρετήρησεν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ ἐξαγωγὴ νὰ ὑπερβῇ τὰ 260,000,000, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλει νὰ μὴ γείνῃ κράτησις πρὸς κάλυψιν τῆς ἐπὶ πλέον διαφορᾶς, ἂν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ μείνῃ ποσὸν ἀνώτερον τῶν 60,000,000, ἐφ’ ὅσον δὲν καλύπτεται τὸ περιπλέον ποσὸν ἐκ τοῦ ποσοῦ τῆς ἐξαγωγῆς. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι ὀρθὰ καὶ δίκαια. Ἂν ἀκολουθήσωμεν τὴν Ἑταιρείαν εἰς τὰς σκέψεις της καὶ τοὺς ὑπολογισμούς της, θέλομεν πεισθῆ, ὅτι ἄλλην πρέπει νὰ δώσωμεν βάσιν εἰς τὴν σχετικὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως. Ἡ Ἑταιρεία λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ καταναλώσῃ ἄνω τῶν 260 ἑκατομμυρίων, καλύπτει δὲ τὴν ζημίαν τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἐκ τῶν κερδῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ· ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον μετὰ 10 ἔτη ἀπὸ τῆς λειτουργίας τοῦ μονοπωλίου νὰ αὐξήσῃ ἡ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατανάλωσις, ἀφοῦ κατ’ ἔτος θὰ διατίθηται 1 ἑκατομμύριον φράγκων χρυσῶν πρὸς διαφήμισιν, ἔχομεν δὲ ἐλπίδας, καὶ ἐλπίδας βασίμους, ὅτι καὶ νέαι ἀγοραὶ καταναλώσεως θὰ ἀνοίξωσι, καὶ ἡ ποιότης θὰ βελτιωθῇ, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν εὐρυτέραν κατανάλωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἤτοι ἄνω τῶν 260,000,000. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ ποσὸν τὸ ἀπομένον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν δὲν ἔχει πλέον σημασίαν διὰ τὴν εὕρεσιν τῆς βάσεως τῆς δικαίας, ἐπὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ῥυθμισθῶσι τὰ τῆς τιμῆς, διότι, καὶ ἂν ὑπολειφθῇ ποσὸν ἀνώτερον τῶν 60 ἑκατομμυρίων εἰς τὸ ἐσωτερικόν, τοῦτο οὐδόλως ἀλλοιοῖ τὸ πρᾶγμα, ἐὰν ἡ κατανάλωσις ὑπερβαίνῃ τὰ 260 ἑκατομμύρια. Ἐὰν σχετίσωμεν τοὺς δύο αὐτοὺς ἀριθμοὺς, τὰ 60 ἑκατομμύρια πρὸς τὰ 260 ἑκατομμύρια, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι ταῦτα ἔχουσι πρὸς ἄλληλα λόγον ὡς 1 πρὸς 4½ περίπου, ἤτοι τὸ ἐξαγόμενον ἀντιπροσωπεύει πλέον ἢ τετραπλασίαν ἐξαγωγὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἀπομένον εἰς τὸ ἐσωτερικόν· δύναται ἄρα νὰ καλύψῃ πᾶσαν ζημίαν, ἣν ἤθελεν ὑποστῆ ἡ Ἑταιρεία, ν’ ἀποδώσῃ δὲ καὶ κέρδος ἐν τῷ συνόλῳ τῆς ἐπιχειρήσεως. Θὰ ἦτο λοιπὸν ἄδικον δι’ ἡμᾶς, ἄδικον διὰ τὴν παραγωγὴν, ἐὰν ἐπὶ παραγωγῆς ὑπερβαινούσης τὰ 320 ἑκατομμύρια, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐξαγάγῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 260 ἑκατομμύρια, θὰ ἦτο, λέγω, ἄδικον νὰ ἔχωμεν μείωσιν τῶν τιμῶν, ἐνῷ ἡ Ἑταιρεία θὰ εἶχε κέρδος καταφανὲς, ἂν ἐξῆγε ποσὸν πλέον τῶν 260,000,000. Ἡ βάσις λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, εἶναι ἡ ἑξῆς· νὰ τηρήσωμεν ἀναλογίαν μεταξὺ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα καταναλίσκονται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπομένουσιν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, ἐὰν δὲ κατὰ λόγον 4½ πρὸς 1, ἢ 4 πρὸς 1 τὸ ποσὸν τὸ ἐξαγόμενον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καλύπτῃ τὸ πέραν τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἀπομένον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ποσὸν, τότε οὐδεμία κράτησις πρέπει νὰ γίνεται, διότι οὐδεὶς λόγος, οὐδεμία δικαιοσύνη συγχωρεῖ τοῦτο, νὰ γίνεται δηλαδὴ κράτησις τιμῶν, ὅταν ἔχωμεν ὑπέρβασιν τοῦ ἐξαγομένου ποσοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑταιρεία θὰ κερδοσκοπήσῃ, ἐπὶ ποσοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑταιρεία θὰ ἀπολαύσῃ τὰ μεγάλα ὠφελήματα αὐτῆς· εἶναι δὲ τότε περίπτωσις, ἵνα μείνωσιν αἱ τιμαὶ ὡς ἔχουσιν ἐν τῇ συμβάσει. Λαμβάνω δὲ ἀριθμόν τινα συγκεκριμένον, ἵνα γείνω καταληπτός. Ἐπὶ ποσοῦ παραγωγῆς 365 ἑκατομμυρίων, ἐὰν κατορθωθῇ νὰ ἀπομείνῃ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ποσὸν 70 ἑκατομμυρίων, καὶ ὄχι 60 ἑκατομμυρίων, ὡς θέλει ἡ Ἑταιρεία, κατὰ τὴν σύμβασιν ὑπάρχει περίπτωσις μειώσεως τῶν τιμῶν, μολονότι θὰ ἔχῃ κατορθώσει ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐξαγάγῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 305 ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ἀπὸ τὰ 260 ἑκατομμύρια μέχρι τῶν 305 ἑκατομμυρίων ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ πλέον 45 ἑκατομμυρίων, τὰ 45 δὲ ἑκατομμύρια ἔχουσι λόγον πρὸς τὰ 10 ἑκατομμύρια, τὰ ἐπιπλέον τῶν 60 ἀπομείναντα εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, ὡς 4½ πρὸς 1, δηλαδὴ ἔχουσι λόγον τοιοῦτον, ὥστε κατ’ αὐτὰς τὰς σκέψεις τῆς Ἑταιρείας νὰ δύναται αὕτη νὰ καλύψῃ τὰς ζημίας τοῦ ἐσωτερικοῦ διὰ τῶν κερδῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν περίπτωσις κρατήσεως καὶ περίπτωσις ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην. Ἀλλὰ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἔχωμεν παραγωγὴν 365 ἑκατομμυρίων, νὰ ἔχωμεν τοιαύτην 380 ἑκατομμυρίων, κατορθώνει δὲ ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐξαγάγῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 305 ἑκατομμύρια, καὶ μένει ὑπόλοιπον ἐν τῷ ἐσωτερικῷ 75 ἑκατομμυρίων· τὰ 45 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα πλεονάζουσιν ἐπὶ τοῦ ἐξαχθέντος ποσοῦ τοῦ πέραν τῶν 260 ἑκατομμυρίων, δὲν καλύπτουσι κατὰ λόγον 4½ πρὸς 1 τὴν πέραν τῶν 60 ἑκατομμυρίων διαφοράν· τουτέστι τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἐπὶ πλέον μένει εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, καλύπτεται κατὰ 10 ἑκατομμύρια, μένει δ’ ἀκάλυπτον τὸ ποσὸν κατὰ 5 ἑκατομμύρια. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δίκαιον εἶναι, ἡ κράτησις νὰ γείνῃ καὶ ἡ ἔκπτωσις τῶν τιμῶν νὰ γείνῃ οὐχὶ πρὸς ἐξαγορὰν ὁλοκλήρου τοῦ ἐπὶ πλέον ποσοῦ τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ μόνον πρὸς κάλυψιν τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἡ Ἑταιρεία διὰ τὴν ἀγορὰν 5 ἐπὶ πλέον ἑκατομμυρίων, καὶ οὐχὶ 60 ἑκατομμυρίων. Τὸ πρᾶγμα εἶναι λίαν οὐσιῶδες, καὶ δύναται κατ’ ἔτος ν’ ἀναφαίνηται ἡ περίστασις αὕτη, καὶ νὰ περιέλθωμεν εἰς ζημίας ἀλλοίας ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ἐν τῇ συμβάσει. Τὸ ἄρθρον 23 προβλέπει τὴν καταστροφὴν τῆς ἐσοδείας, τὴν περίστασιν δηλ. τῆς ὑποπαραγωγῆς, ἐὰν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν οὕτω, ἤτοι τὴν περίστασιν παραγωγῆς ἐλάσσονος τῶν 320 ἑκατομμυρίων, καὶ ἐτέθη εἷς ὅρος, ὁ τῶν 250 ἑκατομμυρίων· ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον, τὰς τιμὰς, τὰς ὁποίας δίδει ἡ Ἑταιρεία ἐπὶ παραγωγῆς 320 ἑκατομμυρίων, νὰ δώσῃ καὶ ὅταν ἡ παραγωγὴ μειωθῇ ὑπὸ ποσόν τι ὡρισμένον. Τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐκρίθη νὰ ὁρισθῇ εἰς 250 ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ἐνταῦθα, ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, ἐτέθη εἷς ὅρος, ἓν ποσὸν αὐθαίρετον, ἓν ποσὸν, τὸ ὁποῖον σήμερον ἴσως δὲν εἶναι αὐθαίρετον, ἀλλὰ μετά τινα ἔτη θὰ ᾖναι τοιοῦτον, διότι λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἔλεγον, ὅτι δηλαδὴ θέλει δαπανηθῆ 1 ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν ποιοτήτων, διὰ τὰς δασμολογικὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἐνδέχεται νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Ἑταιρεία παρά τινι Ἐπικρατείᾳ, ὡς ἐν Ἀγγλίᾳ ἢ ἐν Αὐστραλίᾳ, ὡς ἐπίσης καὶ διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως τοῦ προϊόντος εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Τότε θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐξάγῃ καὶ καταναλίσκῃ ποσὸν ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑπολογίζομεν σήμερον εἰς 260,000,000 λίτρας, καὶ νὰ τὸ καταναλίσκῃ ἐπὶ κέρδει. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὀρθὸν νὰ ὁρίσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο τῆς ἠλαττωμένης παραγωγῆς εἰς τὸ ποσὸν τῶν 250 ἑκατομμυρίων, καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐπὶ μίαν εἰκοσάδα ἐτῶν, κατὰ τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζομεν ποῖαι εὐμενεῖς περιστάσεις δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν, ἀναλαμβάνομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διατηρήσωμεν τὰς τιμὰς τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῇ συμβάσει, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν παραγωγὴν πλέον τῶν 250 ἑκατομμυρίων, ἔστω καὶ ἂν δύναται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐξάγῃ καὶ καταναλίσκῃ ἐπὶ κέρδει εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 300 ἢ 320 ἢ 350 ἑκατομμύρια. Διατὶ νὰ δεχθῶμεν τὸν ὅρον τοῦτον τὸν βαρὺν, νὰ ἱστάμεθα δὲ μακρόθεν καὶ ἀμέτοχοι, βλέποντες τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα πραγματοποιεῖ ἡ Ἑταιρεία, καὶ μὴ μετέχοντες εἰς αὐτά; Θὰ μᾶς εἴπῃ ἡ Ἑταιρεία, ὅτι λαμβάνομεν καὶ ἡμεῖς ἐκ τῶν κερδῶν, τῶν ὁποίων γίνεται ἡ διανομή. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἀμοιβή· ἐπαρκὴς ἀμοιβὴ εἶναι νὰ δώσῃ τὰ ἀνάλογα κέρδη διὰ πρᾶγμα, ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ ὁποίου θ’ ἀπολαύσῃ, ὄχι 12%, ἀλλὰ 20%, ἴσως καὶ 25%. Ἡ δικαιοτέρα βάσις εὑρίσκεται, ἐξ ὅσων εἶπον πρὸ ὀλίγου, οὐχὶ εἰς τὸ αὐθαίρετον ποσὸν τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τῆς ἑκάστοτε ἐξαγωγῆς. Δὲν πρέπει νὰ προσδιορίσωμεν λοιπὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον σήμερον μὲν φαίνεται δεδικαιολογημένον, φαίνεται στηριζόμενον εἰς τὰ πράγματα καὶ τὰς περιστάσεις τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος, ἀλλὰ μετὰ πέντε ἔτη ἢ μετὰ δέκα ἔτη ἐνδέχεται νὰ μὴ ᾖναι τοιοῦτον, διότι ἐνδέχεται αἱ περιστάσεις νὰ μὴ ᾖναι αἱ αὐταί. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξεύρωμεν ἕτερον γνώμονα, ὁ δὲ γνώμων ἡμῶν, ὁ ἀσφαλὴς καὶ βέβαιος, διὰ τὸν ὁποῖον οὔτε ἡμεῖς οὔτε ἡ Ἑταιρεία θὰ ἐπιτρέπηται νὰ παραπονεθῇ, εἶναι ἡ ἐξαγωγὴ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Προτείνεται λοιπὸν νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς αὐξήσεως τῶν τιμῶν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ παραγωγὴ ἔτους τινὸς ὑπολειφθῇ τῆς γενομένης κατὰ τὸ παρελθὸν ἐξαγωγῆς. Ἐν περιπτώσει δηλαδὴ ἠλαττωμένης παραγωγῆς θὰ ἐξετασθῇ, κατὰ ποῖον ἐκ τῶν προηγουμένων πέντε ἐτῶν παραδείγματος χάριν ἡ Ἑταιρεία ἠδυνήθη νὰ ἐξαγάγῃ περισσότερον σταφιδόκαρπον εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐὰν δὲ ἀποδειχθῇ, ὅτι κατὰ τὸ τρίτον ἔτος π. χ. ἐξήγαγε τὸ περισσότερον ποσὸν, τοῦτο θὰ ληφθῇ ὡς γνώμων, ὥστε ἐντεῦθεν νὰ εὑρεθῇ, πότε ὑπάρχει ὑποπαραγωγὴ, καὶ νὰ χωρήσῃ συνεπῶς ἡ αὔξησις τῶν τιμῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ βάσις αὕτη, καὶ ἂν δὲν ᾖναι ἀπολύτως δικαία, δὲν δύναται νὰ κατακριθῇ, ὅτι ζημιοῖ τινα, ὅτι ζημιοῖ τὴν Ἑταιρείαν, διότι δι’ αὐτῆς ἀκολουθοῦμεν τὴν ἐκ τῶν πραγμάτων πεῖραν, τὴν ἐκ τῶν πραγμάτων πιθανότητα. Διότι, ὅταν ἔχωμεν βεβαιωμένον ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι δύναται ἡ Ἑταιρεία νὰ καταναλώσῃ 305 ἑκατομμύρια, βεβαίως δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἀνεχθῶμεν νὰ μὴ ζητήσωμεν, ὅταν ἔχωμεν 280 ἑκατομμυρίων παραγωγήν, τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν, ἀλλὰ νὰ περιμένωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ 250 ἑκατομμύρια, ἵνα ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὴν αὔξησιν ταύτην. Μὴ λησμονεῖτε δὲ, ὅτι κατὰ τὴν συνεννόησιν μεταξὺ Ἑταιρείας καὶ Κυβερνήσεως δὲν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, κατὰ τὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως, καὶ τὰ ὑπάρχοντα ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῆς Ἑταιρείας ἀποθέματα. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Πατρῶν ἠξίωσε, νομίζω, νὰ μὴ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἡ ἀνάληψις βιομηχανιῶν τινων ἐν Ἑλλάδι ἄνευ ἀδείας τῆς Κυβερνήσεως· τοῦτο δ’ ἔκρινεν ἀναγκαῖον διὰ δύο τινὰς λόγους· πρῶτον, ἵνα μὴ καὶ ἡ Ἑταιρεία διακινδυνεύσῃ τὰ κεφάλαια αὐτῆς καὶ ἐκθέσῃ ἑαυτὴν εἰς πιθανὰς ζημίας διὰ τῆς ἀναλήψεως βιομηχανιῶν παρατόλμων, — πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει μὲν αὐτὴν κυρίως καὶ πρωτίστως, ἀλλ’ ἐνδιαφέρει καὶ ἡμᾶς, ὡς συμμετόχους τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ προσδοκῶντας κέρδη ἐκ τῆς ἐργασίας αὐτῆς, — καὶ δεύτερον καὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, ἵνα ᾖ εἰς θέσιν ἡ Κυβέρνησις, ὁσάκις ἡ Ἑταιρεία πρόκηται ν’ ἀναλάβῃ βιομηχανίαν τινὰ, νὰ ἐλέγχῃ τὰ τῆς ἐπιχειρήσεως τῆς Ἑταιρείας, καὶ νὰ δύναται νὰ προστατεύῃ τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, καὶ τὰ συμφέροντα ἄλλης τινὸς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας, βιομηχανίας δυναμένης νὰ ὑποστῇ ζημίαν ἐκ τῆς ἐγκαταστάσεως ξένης τοιαύτης ἐν τῷ τόπῳ. Ὁ πρῶτος τῶν κινδύνων τούτων δὲν μοὶ φαίνεται σοβαρὸς, διότι ὁ ἀσφαλέστερος ὁδηγὸς, τὸν ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία θὰ ἔχῃ ἐν ταῖς ἐπιχειρήσεσιν αὐτῆς ταῖς ἐμπορικαῖς καὶ βιομηχανικαῖς, θὰ ἦναι τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας· προκειμένου δὲ περὶ ἐμπορικῆς ἐπιχειρήσεως, ὁ ὀξυδερκέστερος ὁδηγὸς δὲν εἶναι ὁ ἐπέχων θέσιν ἐφόρου καὶ κηδεμόνος ξένων συμφερόντων, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἴδιον συμφέρον· τὸ ἴδιον δὲ συμφέρον εἶναι τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἑταιρεία ἐν ταῖς ἐπιχειρήσεσιν αὐτῆς. Νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν κρίσιν τῆς Ἑταιρείας περὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς ἀναληφθησομένης ἐπιχειρήσεως, καὶ εἰς τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει, ἵνα προστατεύσῃ τὰ ἴδια αὐτῆς κεφάλαια καὶ μὴ ἐκθέσῃ αὐτὰ εἰς κίνδυνον. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν προστασίαν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἔχω ὅλως διάφορον γνώμην. Δὲν θέλω νὰ εἴπω διὰ τούτου, ὅτι γενικῶς καὶ ἀπολύτως πᾶσα ἐγχώριος βιομηχανία, πᾶσα ἐγχώριος ἐργασία βιομηχανικὴ δὲν πρέπει νὰ τυγχάνῃ τῆς προστασίας καὶ τῆς μερίμνης καὶ τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν Βουλῶν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ βιομηχανίας δυναμένης νὰ ὑποστῇ ζημίαν ὡς ἐκ τῆς ἐγκαταστάσεως ὁμοειδοῦς βιομηχανίας τῆς Ἑταιρείας, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι δὲν πρέπει τὸ παράπαν νὰ παρεμβάλωμεν ἐμπόδια εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἑταιρείας, καὶ μάλιστα ἂν πρόκηται διὰ τοῦ ἐλέγχου, τοῦ ἀσκηθησομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προστατεύσωμεν τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν τῆς οἰνοπνευματοποιΐας καὶ τῆς οἰνοποιΐας. Εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι δὲν πρέπει τὸ παράπαν νὰ πιέσωμεν τὴν Ἑταιρείαν, ἵνα προέλθῃ εἰς παραχώρησίν τινα ὑπὲρ τῶν ἄλλων βιομηχανιῶν. Ἀνεκινήθη πρὸ ἡμερῶν τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ συνεπείᾳ ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς αὐτὴν, καὶ πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ τῆς βιομηχανίας ταύτης καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ προστατευθῇ αὕτη, περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Ἑταιρεία, ἡ συμβαλλομένη μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μέρος τοῦ ἐκ τῆς παραγωγῆς ἠγορασμένου σταφιδοκάρπου δίδηται εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν ἐπὶ τιμαῖς μετρίαις. Ἀφίνω, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀξίωσις αὕτη, αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν καὶ ἀπολύτως ἐξεταζομένη, εἶναι ἄδικος, ἀδικωτάτη, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τῆς Ἑταιρείας, ἥτις δίδει τὴν πρέπουσαν τιμήν, — ἐὰν θεωρήσωμεν, ὅτι εἶναι πρέπουσαι πᾶσαι αἱ τιμαὶ αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τῇ συμβάσει, — οὐδεὶς, λέγω, δύναται νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τῆς Ἑταιρείας, τῆς διδούσης δικαίας τιμὰς διὰ τὸ πρᾶγμα ἡμῶν, ὅπως τὸ πρᾶγμα αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ διαθέσῃ, ὡς αὐτὴ γνωρίζει καὶ δικαιοῦται νὰ διαθέσῃ, δώσῃ ἐπὶ ζημίᾳ, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀξιώσωμεν διὰ τοῦτο νὰ ποιήσηται παραχωρήσεις ὑπὲρ τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας τῆς οἰνοπνευματοποιΐας. Παραχώρησις σημαίνει θυσίαν. Παραχώρησις σημαίνει ζημίαν ὑλικήν, σημαίνει παραίτησιν ἀπὸ δικαιώματος, ἥτις παραίτησις συνεπάγεται ζημίαν ὑλικήν, χρηματικήν. Ἐὰν δὲ ἡ Ἑταιρεία ἦναι εἰς θέσιν νὰ κάμῃ καὶ ἄλλας ἀκόμη παραχωρήσεις, τουτέστι καὶ ἄλλας θυσίας ὑλικάς, πλὴν ἐκείνων, αἵτινες ἀναγράφονται ἐν τῇ συμβάσει, ἐγὼ, Κύριοι, δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Ἑταιρείας, ἵνα τὰς παραχωρήσεις ταύτας ποιήσηται ὑπὲρ τῶν οἰνοπνευματοποιῶν, ἀλλὰ θὰ ἐδικαιούμην, φρονῶ, ἐφ’ ὅσον τὸ περιθώριον τοῦτο τῶν παραχωρήσεων τῆς Ἑταιρείας ἐπιτρέπει εἰς αὐτὴν τοιαύτας, θὰ ἐδικαιούμην, λέγω, νὰ ζητήσω, ἵνα τὰς παραχωρήσεις ταύτας ποιήσηται ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Διότι ἐν τίνι δικαιώματι θὰ λάβῃ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, ἐπὶ τιμῇ βεβαίως ἐλάσσονι τῆς πρεπούσης, ἵνα τὸ δώσῃ εἰς τοὺς οἰνοπνευματοποιοὺς καὶ καλύψῃ τὴν ζημίαν, ἣν θὰ ἔχῃ, μὴ ἐξοδεύουσα αὐτὴ ἡ ἰδία τὸ πρᾶγμα ἐπὶ κέρδει, διὰ τῆς ἐπὶ ἔλασσον καταβολῆς εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς; Διὰ τοῦτο, λέγω, θὰ ἐδικαιούμην νὰ ἀξιώσω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀκόμη στάδιον, ἵνα καὶ ἄλλας ἀκόμη δεχθῇ παραχωρήσεις ἡ Ἑταιρεία, τὰς παραχωρήσεις ταύτας, αἵτινες σημαίνουσι ζημίαν ὑλικὴν, νὰ ποιήσηται οὐχὶ ὑπὲρ τῶν οἰνοπνευματοποιῶν, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως πάντες ἐνδιαφερόμεθα περὶ τῆς εὐδοκιμήσεως τῆς Ἑταιρείας· ἀλλὰ καὶ ἤδη, ὅτε δὲν ἐκυρώθη ἔτι ἡ σύμβασις, πρέπει τὸ αὐτὸ ἐνδιαφέρον νὰ ἔχωμεν, ὅπως ἡ Ἑταιρεία τεθῇ ἐπὶ βάσεων ἀσφαλῶν, ἵνα μὴ κινδυνεύσῃ ἐν τῷ μέλλοντι, διότι ὁ κίνδυνος καὶ ἡ καταστροφὴ αὐτῆς θὰ ἦναι ζημία, καὶ ζημία ἀνυπολόγιστος, καὶ δι’ ἡμᾶς αὐτούς. Ἀλλὰ πρωτίστως ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, διότι χάριν αὐτῶν συμβαλλόμεθα μετὰ τῆς Ἑταιρείας, καὶ οὐχὶ χάριν τῆς Ἑταιρείας. Τὸ συμφέρον τῶν σταφιδοπαραγωγῶν εἶναι ἡ ἐπίτευξις τιμῶν δικαίων, τιμῶν ἀναλόγων πρὸς τὴν ἀξίαν, τιμῶν δυναμένων νὰ καλύψωσι τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, τὰ ἔξοδα τὰ διὰ τὴν παραγωγὴν καταβληθέντα, καὶ ν’ ἀποδώσωσιν ἓν δίκαιον κέρδος, ἀντιπροσωπεῦον τὸν τόκον τῶν χρηματικῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ἐρρίφθησαν εἰς τὴν γῆν, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιήθησαν εἰς τὴν δημιουργίαν σταφιδοφυτειῶν, τὰ ὁποῖα ἐχρειάσθησαν διὰ τὴν παραγωγὴν τὴν ἐτησίαν σταφιδοκάρπου. Ἀλλὰ τὰ ἐξασφαλίζομεν τὰ συμφέροντα ταῦτα; Αἱ τιμαὶ τοῦ σταφιδοκάρπου, ἐὰν διὰ μίαν εἰκοσαετίαν, — κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁποίας δὲν ἠξεύρομεν ποῖαι εὐμενεῖς περιστάσεις δύνανται νὰ ἀναφανῶσιν, ἀνατιμῶσαι τὸ προϊόν μας, — ἐὰν, λέγω, διὰ μίαν εἰκοσαετίαν καταστῶσιν αἱ τιμαὶ αὗται μόνιμοι καὶ διαρκεῖς, τολμῶ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι συμφέρουσαι, ὅτι ἐξασφαλίζουσι τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, ὅτι διὰ τῶν τιμῶν τούτων θὰ ἴδωμεν ἀναζῶντας οἰκονομικῶς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, θὰ ἴδωμεν τὰς οἰκογενείας τῶν σταφιδοπαραγωγῶν εὐημερούσας, ἢ τοὐλάχιστον ζώσας ἀνέτως καὶ δυναμένας νὰ προαγάγωσιν ἑαυτὰς καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς. Ἀλλ’ ἔχομεν, ἐρωτῶ ὑμᾶς, βεβαιότητα, τὴν ἀναγκαίαν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ βεβαιότητα, — διότι τοιαύτην πρέπει νὰ ἔχωμεν—ὅτι θὰ ἦναι τοὐλάχιστον ἀσφαλεῖς αἱ τιμαὶ αὗται; ἔχομεν, λέγω, τὴν βεβαιότητα, ὅτι αἱ τιμαὶ αὗται δὲν θὰ ὑποβιβασθῶσι μίαν ἡμέραν; Δυστυχῶς τὴν βεβαιότητα ταύτην δὲν τὴν ἔχομεν. Εἶναι πολλοὶ οἱ κίνδυνοι, οἱ ἀπειλοῦντες τὰς τιμὰς τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῇ συμβάσει· εἶναι κίνδυνος ἡ περίπτωσις τῆς ἐκπτώσεως τοῦ συναλλάγματος κάτω τῆς 1,40, εἶναι κίνδυνος ἡ ἑτέρα περίπτωσις, ἡ τῆς ἀγορᾶς μὲν τῆς παραγωγῆς μέχρι 320 ἑκατομμυρίων λιτρῶν, ἀλλὰ τῆς ἀγορᾶς ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας τῆς ὅλης παραγωγῆς ἐπὶ ποσῷ ἀνωτέρῳ τῶν 40,950,000 φράγκων· εἶναι κίνδυνος ἐπίσης ἡ ἑτέρα περίπτωσις, ἡ τῆς παραγωγῆς ὑπὲρ τὰ 320 ἑκατομμύρια. Ὅλαι αὗται αἱ περιπτώσεις δύνανται νὰ μειώσωσι τὰς τιμάς. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν περίπτωσιν τῆς ἕνεκα ὑπερπαραγωγῆς μειώσεως τῶν τιμῶν, κατά τινα πρόχειρον ὑπολογισμόν, νομίζω ὅτι κατὰ δεκάδα ἑκατομμυρίων ἡ μείωσις θὰ ἦναι 3 καὶ ¾ τοῦ φράγκου. Ἀλλ’ ἐνδέχεται ἡ ὑπέρβασις τῆς παραγωγῆς νὰ μὴ περιορίζηται εἰς τὴν δεκάδα, νὰ ἀνέρχηται εἰς πολλὰς δεκάδας, καὶ τότε τοσάκις κατὰ 3 καὶ ¾ τοῦ φράγκου πρέπει νὰ ὑποτιμήσωμεν ὅλας τὰς κατηγορίας τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ καὶ ἄλλο τι, —καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ τὸν μέγιστον τῶν κινδύνων, —εἶναι ἐνδεχόμενον, αἱ τρεῖς περιπτώσεις αὗται, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπέρχεται ἡ ἔκπτωσις τῶν τιμῶν, νὰ ἐπέλθωσιν ἀθρόαι, ἤτοι καὶ ἡ ἔκπτωσις τοῦ συναλλάγματος, καὶ ἡ ἀγορὰ σταφίδος ἐπὶ καταβολῇ ὑπὲρ τὰ 40,950,000 φράγκα χρυσᾶ, καὶ ἡ παραγωγὴ ὑπὲρ τὰ 320 ἑκατομμύρια λίτρας, καὶ τότε ὑπολογίσατε, παρακαλῶ, Κύριοι, διὰ νὰ ἴδητε, ποῦ θέλετε φθάσει, ὡς πρὸς τὰς τιμὰς τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῇ συμβάσει, ὅτε δὲν θὰ ἔχωμεν τὰς τιμὰς ταύτας, ἴσως δὲ δὲν θὰ ἔχωμεν οὐδὲ τὰς τρεχούσας σήμερον ἐν τῇ ἀγορᾷ ἡμῶν καὶ ἐν ταῖς ἐξωτερικαῖς ἀγοραῖς. Οὗτος, Κύριοι, εἶναι ὁ μέγιστος τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους ἐγκλείει ἡ ἐπιχείρησις, ἐγὼ δὲ τρέμω ἀπέναντι τῆς ἰδέας, ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ ἅπαξ ν’ ἀναφανῇ ἡ περίπτωσις τῆς μειώσεως τῶν τιμῶν ἕνεκα τῶν τριῶν τούτων λόγων, ἡ περίπτωσις, δηλ. τῆς ἀθρόας ἐμφανίσεως τῶν τριῶν ἐκείνων περιστάσεων, ὧν ἕνεκα μειοῦνται αἱ τιμαί. Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἔχωμεν τὰς τιμὰς τὰς ἐν τῇ συμβάσει, τῶν 250 μέχρις 100 φράγκων, ἀλλὰ τιμάς, ὅλως εἰκονικὰς ἀποδεικνυομένας ἐκ τῶν πραγμάτων. Τί δίδομεν λοιπὸν εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν; δίδομεν τὴν εἰκονικότητα τῶν τιμῶν τούτων, καὶ ἴσως ἀποκρύπτομεν ἀπ’ αὐτοὺς τὸν κίνδυνον, ὅτι τὰς τιμὰς ταύτας θὰ ἴδωσιν ἡμέραν τινὰ μειουμένας. Λέγω, ὅτι ἀποκρύπτομεν τὸν κίνδυνον, διότι δυστυχῶς οἱ συμπολῖται ἡμῶν, τοὐλάχιστον οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, ἄνθρωποι ἀγρόται καὶ μὴ ἔμπειροι περὶ τὰ τοιαῦτα, δὲν δύνανται νὰ διΐδωσι καὶ νὰ ἐννοήσωσιν ἀσφαλῶς τὴν ἀξίαν τῶν διατάξεων καὶ τῶν ὅρων, οἵτινες προβλέπουσι περὶ τῶν εἰρημένων περιπτώσεων.

§173ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ τοῖς τὸ εἴπητε σεῖς αὐτό.

§174Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριε συνάδελφε, ἔπραξα τὸ καθῆκόν μου· ἐξέθηκα εἰς τοὺς συμπολίτας μου τὴν ἔννοιαν τῶν ὅρων καὶ τὰς ἐνδεχομένας συνεπείας τῶν ὅρων τούτων. Ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι—ἐπαναλαμβάνω—καὶ τρέμω ἀπέναντι τῆς ἰδέας, ὅτι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν ἀθρόαι αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι, ὧν ἕνεκα θὰ ἐπέλθῃ ἡ πολλαχόθεν ἀπειλουμένη ἔκπτωσις τῶν τιμῶν. Νομίζω δὲ πρέπον νὰ ἐκταθῶ καὶ περαιτέρω ἔτι. Ἐὰν τὸ κακὸν τοῦτο δὲν περιορισθῇ εἰς μίαν μόνον ἐσοδείαν, ἀλλ’ ἀναφανῇ καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος καὶ τὸ παρεπόμενον ἔτος, τί θέλει προκύψει τότε; Δὲν θέλομεν δημιουργήσει ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν μίαν κατάστασιν χαώδη; δὲν θέλομεν περιαγάγει εἰς ἀπόγνωσιν τὸν κόσμον τὸν βασίζοντα ἐπὶ τῆς συμβάσεως ἐλπίδας ἀνέσεως καὶ εὐημερίας; Καὶ τί θ’ ἀπαντήσωσι τότε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπερθεματίζουσιν εἰς τὴν ἀξίαν τῆς συμβάσεως; Καὶ ποῖον λόγον θὰ δώσωμεν εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, διότι τοιαῦτα ἐνομοθετήσαμεν, τοιαῦτα ἀπεδέχθημεν; Τὸ μέγεθος τοῦ κινδύνου, Κύριοι, μοὶ ἐπέβαλε τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ἀσχοληθῶ νὰ εὕρω τὸ ἀναγκαῖον correctif τῆς περιπτώσεως ταύτης, τὸ ἀναγκαῖον ἀντιφάρμακον τῆς δεινῆς ταύτης περιστάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ βλέπωμεν συνεχῶς μειουμένας τὰς τιμὰς τῆς ἀγορᾶς· ὁμολογῶ δέ, Κύριοι, ὅτι, μεθ’ ὅσας προσπαθείας καὶ ἂν κατέβαλον, δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω ἄλλον τρόπον, καθ’ ὃν δυνάμεθα νὰ μεθοδευθῶμεν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ἢ τὸν τρόπον τῆς διαλύσεως τῆς Ἑταιρείας, ἢ τὸν τρόπον τῆς ἄρσεως τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας. Δὲν δύναται δὲ ἡ Ἑταιρεία, ἐὰν εὐσυνειδήτως σκέπτηται, ἐὰν ἡ εὐσυνειδησία ὁδηγῇ αὐτὴν εἰς τὰ ἔργα της, δὲν δύναται, λέγω, νὰ ἀξιώσῃ νὰ διατελῶμεν ἐν οἰκτρᾷ καὶ ἀθλίᾳ καταστάσει, δεδουλωμένοι ἐπὶ ἔτη συνεχῆ, ἵνα αὐτὴ ἀπολαμβάνῃ τῶν κερδῶν αὐτῆς, δὲν δύναται ἢ καὶ αὐτὴ ν’ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι δίκαιον εἶναι ἐν τοιαύτῃ περιστάσει νὰ λύηται τὸ προνόμιον τὸ παρεχόμενον εἰς αὐτήν· διότι μόνον οὕτως εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῶσι τὰ δεσμά, ἐὰν τεθῇ ὅρος τοιοῦτος ἐν τῇ συμβάσει. Διὰ νὰ μὴ ἤμεθα δὲ ὑπερβολικοὶ εἰς τὰς ἀξιώσεις ἡμῶν καὶ διὰ ν’ ἀκολουθήσωμεν μέσην ὁδὸν μεταξὺ τῶν συμφερόντων τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ὁ ὅρος πρέπει νὰ ᾖ τοιοῦτος, ὥστε, ἐὰν κατὰ τρία συνεχῆ ἔτη ἀναφανῇ, δι’ οἱονδήποτε λόγον, περίπτωσις μειώσεως τῶν τιμῶν, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἄρῃ τὸ προνόμιον τὸ παραχωρούμενον εἰς τὴν Ἑταιρείαν διὰ τῆς συμβάσεως...

§175ΔΙΟΝ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς μειώσεως τῶν τιμῶν ἀπολύτως ἢ σχετικῶς;

§176Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν τιμῶν τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῇ συμβάσει.

§177Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Θὰ ἐξακολουθήσητε πολύ, κύριε συνάδελφε;

§178Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Τελειώνω τὸν λόγον. Μίαν τελευταίαν παρατήρησιν, Κύριοι, ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 29. Πρὸ ὀλίγης ὥρας συνάδελφός τις μοὶ ὑπέμνησε παράλειψιν οὐσιώδη τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ἀναπληρώσωμεν. Τὸ ἄρθρον 27 μεριμνᾷ περὶ τῆς περιπτώσεως τῆς διαλύσεως τῆς Ἑταιρείας, καὶ λέγει, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ ἀποθεματικὰ κεφάλαια αὐτῆς διανέμονται μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Κράτους ἐξ ἴσου. Ἡ διάλυσις εἶναι κατάλυσις τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλ’ ἡ κατάλυσις τοῦ προνομίου δὲν γίνεται μόνον διὰ τῆς διαλύσεως τῆς Ἑταιρείας· ἐνδέχεται νὰ γείνῃ καὶ συμφώνως πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 29, κατὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ἐκπτώσεως τῆς Ἑταιρείας ἐκ τοῦ προνομίου αὐτῆς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν λαμβάνεται, νομίζω, ἡ δέουσα πρόνοια περὶ τῆς τύχης τῶν ἀποθεματικῶν κεφαλαίων. Εἶναι δὲ οὐσιώδης παράλειψις, διότι ἐνδέχεται, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἤθελεν ἐπέλθει ἡ ἔκπτωσις, ἐὰν ἐπέλθῃ τοιαύτη, — καὶ ἂς εὐχηθῶμεν πάντες νὰ μὴ ἐπέλθῃ, ἂς εὐχηθῶμεν νὰ μὴ δοθῇ ἀφορμή, ὅπως μετέλθῃ τὸ Κράτος τὸ ἔσχατον τοῦτο μέτρον κατὰ τῆς Ἑταιρείας, τὸ μέτρον τῆς ἐκπτώσεως, — ἐνδεχόμενον, λέγω, τὰ ἀποθεματικὰ κεφάλαια νὰ ἀνέρχωνται εἰς ποσὸν σημαντικόν. Εἰς τίνα τότε περιέρχονται ταῦτα; Ἡ σύμβασις σιωπᾷ. Νομίζω, ὅτι δίκαιον εἶναι καὶ ἀναγκαῖον, ἵνα τὰ ἀποθεματικὰ κεφάλαια καὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ διανεμηθῶσι μεταξὺ τῆς ἐκπτώτου Ἑταιρείας καὶ τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Αὗται εἶναι, Κύριοι, ἐν συνόψει αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτων παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας θεωρῶ δικαίας καὶ ἐπιβαλλομένας ὑπὸ τῶν πραγμάτων, θὰ γείνωσιν αὗται ἀποδεκταὶ, ἢ τοὐλάχιστον θὰ γείνωσιν ἀποδεκταὶ ἐκεῖναι, αἵτινες ἀφορῶσιν εἰς οὐσιώδη μέρη τῆς συμβάσεως. Ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν ταύτην δηλῶ, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως. (Εὖγε! εὖγε!).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 107,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902» καὶ «περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 36,435.90 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903». Αἱ ἐκθέσεις αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μεθ’ ὃ τὰ νομοσχέδια θέλουσιν ἀναγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 480 καὶ 481). Θὰ προχωρήσωμεν;

§180ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Τί θὰ γείνῃ, κύριε Πρόεδρε;

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ σπεύσωμεν εἰς τὸ πέρας τῆς συζητήσεως, διὰ νὰ δυνηθῶμεν ἐντὸς βραχέος ν’ ἀνακοινώσωμεν τὰς παρατηρήσεις μας εἰς τὴν Ἑταιρείαν καὶ νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι ἐντὸς τῆς ἐρχομένης ἑβδομάδος θὰ ἔχωμεν τὴν ἀπάντησιν αὐτῆς. Ἐφ’ ὅσον παρατείνονται αἱ συζητήσεις αὗται ἐν τῇ Βουλῇ, ἐπὶ τοσοῦτον παρατείνεται καὶ ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἴδωμεν τὴν περάτωσιν τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς βελτίωσιν τῆς συμβάσεως ταύτης.

§182Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς συμβάσεως ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, καὶ κατόπιν ἐγώ.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πολλοί. Ὁ κύριος Κεφαλᾶς, ὁ κ. Σπ. Κουμουνδοῦρος, ὁ κ. Μαντζαβῖνος, ὁ κ. Παναγιωτόπουλος καὶ ὁ κ. Καρπετόπουλος.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν παράκλησιν ἔχω, νὰ φθάσωμεν εἰς πέρας. Ἠγόρευσαν διὰ μακρῶν πολλοὶ, οἱ ἄλλοι νὰ σπεύσωσι, διὰ νὰ τελειώσωμεν.

§185ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον θὰ τεθῶσιν αἱ δύο πιστώσεις πρῶται.

§187Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν εἶναι νὰ τυπωθῶσιν αὔριον αἱ γνῶμαι καὶ αἱ τροπολογίαι τῶν Βουλευτῶν ἐπὶ τῆς συμβάσεως.

§188Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν προφθάνομεν αὔριον.

§190Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατί;

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι εἶναι πολλαί.

§192Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐντὸς τῆς αὔριον, μέχρι τῆς τετάρτης ἢ πέμπτης ὥρας μετὰ μεσημβρίαν, ἐὰν δώσητε παραγγελίαν εἰς τὸ τυπογραφεῖον, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δύνανται νὰ τυπωθῶσιν ὅλαι.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πολλαί. Ἐὰν ἠδύνατο νὰ γείνῃ μία περίληψις αὐτῶν.

§194Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τυπωθῶσιν ὅπως ἔχουσι, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ ὁδηγηθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἰς τὴν συζήτησιν.

§195Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ἐξηντλήθη καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ θέμα, καὶ ὅπως παρητήθημεν ἡμεῖς τοῦ λόγου, νὰ παραιτηθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι, ἵνα κατορθωθῇ μέχρι τῆς 1 Ἰουνίου νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, καὶ οὕτω νὰ περιληφθῇ ἐν αὐτῇ καὶ ἡ διάταξις περὶ παραλαβῆς τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας.

§196ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μέχρι τῆς αὔριον θὰ τελειώσουν αἱ συζητήσεις, διότι θὰ ὁμιλήσουν μόνον ὁ κ. Παναγιωτόπουλος, ὁ κ. Μαντζαβῖνος καὶ ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἴπω πολλά.

§197Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσι καὶ νὰ συγκεντρωθῶσιν ὅλαι αἱ προτάσεις καὶ αἱ τροπολογίαι, κύριε Πρόεδρε.

§198Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ τυπωθῶσι, δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις.

§199Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὥστε εἰς σᾶς μόνον εἶναι χρήσιμοι. Ἡμεῖς θὰ λάβωμεν ἁπλῶς γνῶσιν.

§200Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως ἔχομεν καὶ ἀντιρρήσεις ἐπὶ τῶν προτάσεων.

§201Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Μετὰ τὴν τύπωσιν καὶ διανομὴν θὰ λάβωμεν ὅλοι γνῶσιν καὶ θὰ φέρωμεν τὰς παρατηρήσεις μας.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 1 καὶ 30′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον).