1901.01.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 57

τῆς 26 Ἰανουαρίου 1901.

(Παρασκευή).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Παναγιώτης Κασιμάτης, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλήν, παρακαλεῖ νὰ γείνῃ δεκτὴ προηγουμένη αἴτησίς του περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου ἐπὶ τῆς ἐν Ἡρακλείᾳ ἐξορυσσομένης σμύριδος, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ προσφέρῃ εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου πεντήκοντα λεπτὰ κατὰ στατῆρα.

§2Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, ὅπως, εἰ δυνατόν, ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αἴτησις αὕτη τοῦ κ. Κασιμάτη.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κατάδικος Νικόλαος Ἀθανασιάδης, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλήν, ζητεῖ νὰ τῷ δοθῇ Βασιλικὴ χάρις. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Ἀλεξάκης.

§4ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐστάλη ἐκ Λεβαδείας ἀναφορὰ, ἀφορῶσα εἰς ζήτημα ἐκ τῶν μᾶλλον ζωτικῶν, τὸ ζήτημα τῆς ἀγροφυλακῆς. Οἱ κτηματίαι τῆς Λεβαδείας παραπονοῦνται, ὅτι, καίτοι κατ’ ἐπανάληψιν προέβησαν, δυνάμει τοῦ νόμου καὶ καθ’ ὅλους τοὺς νομίμους τύπους, εἰς ἐκλογὴν ἀγροφυλάκων, ὁ Νομάρχης Βοιωτίας ἀκυροῖ κατ’ ἐπανάληψιν τὴν ἐκλογὴν ταύτην. Οἱ ἀναφερόμενοι παραπονοῦνται, ὅτι τὰ κτήματά των παρεδόθησαν ἔρμαιον εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ποιμένων, καὶ συνεπῶς καταστρέφονται, διότι, ἐνῷ εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου, εἰσέτι δὲν ὑπάρχουν ἀγροφύλακες. Ὡς γνωρίζετε πάντες, τὸ ζήτημα τῆς ἀγροφυλακῆς εἶναι ἐκ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν ἀμέσως τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς, ὅταν δὲ παραβιάζηται ὁ νόμος περὶ ἀγροφυλακῆς ἐκ μέρους τῶν δημοσίων ἀρχῶν, οὐδέποτε οἱ κτηματίαι δύνανται νὰ ἔχωσι φύλακας πρὸς φύλαξιν τῶν κτημάτων των· διότι, ἂν παρακάμψωσι τοὺς σκοπέλους τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἔρχεται κατόπιν ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχὴ, ἢ καὶ ἁπλοῦς πολλάκις χωροφύλαξ, ὁ ὁποῖος δι’ αἰτήσεώς του ζητεῖ τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἀγροφυλάκων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, τὴν ὁποίαν θερμῶς συνιστῶ εἰς αὐτὸν, καὶ νὰ περιστείλῃ τὴν παρανομίαν τοῦ Νομάρχου αὐτοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου τοσοῦτος πάταγος ἐγένετο ἄλλοτε ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ὡς ζητοῦντος παρὰ τῶν δημοτικῶν Ταμείων χρηματικὰς εἰσφορὰς, ἵνα ἐπιπλώσῃ τὸ κατάστημα τῆς Νομαρχίας, καθ’ ἃ ἀναφέρει καὶ ἐπιστολή τις ἑνὸς τῶν Δημάρχων τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, ἣν θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω. (Ἀναγινώσκει αὐτήν). Προσλιπαρεῖ λοιπὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ζητῶν χρήματα ἀπὸ τοὺς διαφόρους Δημάρχους τοῦ νομοῦ Βοιωτίας πρὸς ἐπίπλωσιν καὶ ἀξιοπρεπῆ παράστασιν, ὡς λέγει, τοῦ Νομαρχιακοῦ καταστήματος. Αὐτὸς εἶναι ὁ Νομάρχης, ὁ ὁποῖος δὲν ἐγκρίνει τὴν ἐπανειλημμένως γενομένην ἐκλογὴν τῶν ἀγροφυλάκων, ἀλλ’ ἀκυροῖ αὐτὴν, ἵνα μένωσι τὰ κτήματα τοῦ κόσμου εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ποιμένων! Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα, ἵνα μὴ μένωσιν ἐπὶ πλέον τὰ κτήματα τῶν ἀνθρώπων ἐν Λεβαδείᾳ ἐκτεθειμένα. Τὸν δὲ κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἐνδιαφέρεται ἀμεσώτερον, παρακαλῶ νὰ ἐνεργήσῃ ἐντονώτερον.

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἔλαβε γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§6Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τῆς ἐπιστολῆς;

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, τῆς ἐγκυκλίου, διὰ τῆς ὁποίας ὁ Νομάρχης καλεῖ τοὺς Δημάρχους νὰ εἰσφέρωσι χρήματα, ὅπως ἀγορασθῶσιν ἔπιπλα διὰ τὸ κατάστημα τὸ Νομαρχιακόν. Περιορίζω εἰς τοῦτο μόνον τὸν λόγον, διότι ἐξ ἐπιθυμίας ν’ ἀποφύγω σκάνδαλα δὲν ἀπεκάλυψα πληροφορίας ἄλλας, τὰς ὁποίας ἔχω καὶ περὶ ἄλλων Νομαρχῶν, οἱ ὁποῖοι προσέφυγον εἰς Μονὰς καὶ εἰς δήμους, ζητοῦντες ὡσαύτως παρ’ αὐτῶν νὰ εἰσφέρωσι χρήματα διὰ νὰ στρώσωσι δι’ ἐπίπλων τὰ Νομαρχιακὰ καταστήματα, ἢ δι’ ἄλλα ἔκτακτα ἔξοδα, ἢ δι’ ἀγώγια ἁμαξῶν. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι μόνον ἔκτροπον, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀξιόποινον, καὶ ἐπικαλοῦμαι ἐπ’ αὐτοῦ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κραναίας κ. Θ. Μαρκέτος ὑποβάλλει τὴν ἑπομένην σύστασιν: «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἵνα εὐαρεστούμενος ἐκτελέσῃ τὴν πρὸ πολλοῦ ὑποβληθεῖσαν αὐτῷ πρότασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου Κεφαλληνίας, ὑπ’ ἀριθ. 44 τοῦ ἔτους 1900, περὶ συστάσεως γραμματοδιδασκαλείου ἐν τοῖς χωρίοις Μουσάτα καὶ Ποριαράτα τοῦ δήμου Ἄνω Λειβαθοῦς, ἔχοντος ἕδραν τὸ χωρίον Μουσάτα, διότι ἡ σύστασις τοῦ σχολείου τούτου εἶναι ἀναγκαιοτάτη· τὴν ἀνάγκην δὲ ταύτην ἀνεγνώρισε, πλὴν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, καὶ ὁ δῆμος Ἄνω Λειβαθοῦς, ὅστις ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν ἐτῶν 1900 καὶ 1901, ἐπὶ τῇ βεβαιότητι τῆς συστάσεως τοῦ σχολείου τούτου, ἀνέγραψε τὰς ἀπαιτουμένας δαπάνας τῆς ἐγκαταστάσεως, τοῦ ἐνοικίου καὶ τοῦ μισθοῦ τοῦ γραμματοδιδασκάλου.» Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§9Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος κ. Κρίτσας κατὰ παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἐποιήσατο λόγον περί τινος ὑπαξιωματικοῦ, τοῦ λοχίου Ζούπα, διακριθέντος κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ πολέμου εἰς τὴν καταδίωξιν ληστοσυμμορίας, καὶ προέτεινε τὴν προαγωγὴν αὐτοῦ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Ἐπὶ τῆς συστάσεως ταύτης παρέχω εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας, ἐξ ὧν καταδεικνύεται, ὅτι δὲν συνέτρεξαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην οἱ προσήκοντες λόγοι, ὅπως ὁ εἰρημένος λοχίας προαχθῇ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, ὡς ἀνδραγαθήσας ἐπὶ ἰδίῳ κινδύνῳ, καθ’ ἃ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής. Ἡ περὶ τοῦ λοχίου τούτου σύστασις ἦλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἡ ὑπηρεσία ἔκρινε καλὸν τότε, κατὰ τὸ 1898, νὰ ἀμείψῃ αὐτὸν δι’ ἐπαίνου· ἐπὶ τῇ συστάσει ὅμως κατόπιν τοῦ Κακουργιοδικείου, τοῦ δικάσαντος τοὺς λῃστὰς τοὺς συλληφθέντας, προήχθη ὁ λοχίας οὗτος εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου μόνον, διότι δὲν συνέτρεχον, ἐπαναλαμβάνω, οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ προαχθῇ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Καταθέτω τὸ σχετικὸν σημείωμα. Ἐπίσης καταθέτω σημείωμα εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεως τῶν κυρίων Βουλευτῶν Ναυπλίας, Μεγαρίδος καὶ Φθιώτιδος περὶ προαγωγῆς ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Ἐν τῷ σημειώματι τούτῳ σημειοῦνται αἱ ὀργανικαὶ θέσεις τῶν ἀνθυπασπιστῶν καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαρχόντων ἀνθυπασπιστῶν. Οἱ ὑπάρχοντες ἀνθυπασπισταὶ δυστυχῶς εἶναι 25 ἐπὶ πλέον, ἑπομένως δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ προαγάγωμεν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἄλλους ὑπαξιωματικοὺς πρὶν ἢ συμπληρωθῶσιν ἢ καταλογισθῶσιν αἱ θέσεις τῶν ὑπεραρίθμων.

§10Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ εὐεργετικοῦ νόμου.

§11Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τοῦ εὐεργετικοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας ἄλλοτε εἶχε κάμει λόγον περὶ ἑνὸς Ἀλεξάνδρου Ρηγίδου, ἂν οὗτος κατετάχθη εἰς τὸν στρατόν, ἢ διατὶ δὲν κατετάχθη. Πληροφορῶ αὐτὸν, ὅτι ὁ Ρηγίδης οὗτος δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐν ἔτει 1880 εἶχε ζητήσει νὰ καταταχθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ, ἀλλ’ ἔκτοτε δὲν ἐνεφανίσθη. Νῦν παουρσιάσθη καὶ ἐζήτησε βοήθημά τι. Τὴν αἴτησίν του διεβίβασα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§12Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ περὶ Ρηγίδου πληροφορίαι, τὰς ὁποίας σᾶς ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Ὁ Ρηγίδης ὑπηρέτει ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι. Πρὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἄρτης λιποτακτήσας μετὰ τοῦ ἀποθανόντος Ἐμὶν– μπέη, κατέφυγε μετ’ αὐτοῦ εἰς Ἑλλάδα· καὶ ὁ μὲν Ἐμὶν κατετάχθη εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμὸν ταγματάρχου, ὁ δὲ Ρηγίδης, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν γνωρίζω, δὲν κατετάχθη. Λοιπὸν ὄχι μόνον παρουσιάσθη, ἀλλὰ καὶ πολλάκις ἐζήτησε νὰ τῷ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη, διότι κατόπιν ὑποσχέσεως τοῦ τότε ἀρχηγοῦ τοῦ στρατοῦ, τοῦ μακαρίτου Σούτσου, οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἐγκατέλιπον τὸν τουρκικὸν στρατόν. Ἑπομένως συνιστῶ καὶ ἐγώ, ὅπως ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐξετασθῇ τελειότερον, διότι εἶναι καὶ ὑπόθεσις πρὸ εἴκοσι ἐτῶν, καὶ ἕνεκα τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔλαβεν ἀκριβεῖς πληροφορίας.

§13Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι θετικόν, εἶναι, ὅτι πρό τινος ἐζήτησεν ὁ Ρηγίδης βοήθημα.

§14Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἴσως ἀπελπισθεὶς νὰ λάβῃ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἐδικαιοῦτο, ἐζήτησε βοήθημα.

§15Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3970 παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Σκουζὲ ζητηθὲν ἔγγραφων, τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν ἀπόστρατον λοχαγὸν Δημήτριον Διαμαντόπουλον. Ἐπίσης καταθέτω τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὸν ὑποστράτηγον Κ. Σμολένσκην.

§16Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔκαμε λόγον, τοῦ ἄλλοτε ἀξιωματικοῦ ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ Ἀλεξάνδρου Ρηγίδου, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς ἀκριβεῖς, τὰς ὁποίας λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς, δύναται, ἐὰν θέλῃ, νὰ φέρῃ τὴν δέουσαν διόρθωσιν. Ὁ Ἀλέξανδρος Ρηγίδης διετέλει κατὰ τὸ 1878 εἰς τὴν θέσιν τοῦ γραμματέως τοῦ τότε ταγματάρχου τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ Ἐμὶν–βέη, τὸν ὁποῖον πάντες κατόπιν ἐγνωρίσατε, καὶ ὅστις πρό τινων ἐτῶν ηὐτοκτόνησεν· ὡς γραμματεὺς δὲ τοῦ Ἐμὶν διατελῶν ὁ Ρηγίδης, εἶχε θέσιν, ἥτις ἐξωμοιοῦτο μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Κατὰ τὸ 1878 ἐγὼ ὑπηρέτουν ἐν τῷ στρατῷ ὡς ἐπιτελάρχης τοῦ ἀντιστρατήγου κ. Σαπουντζάκη ἐν Βάλτῳ. Τότε ἐγένετο ἐπανάστασίς τις εἰς τὰ Ἠπειρωτικὰ, ὁ δὲ ταγματάρχης Ἐμὶν–βέης, διοικῶν τάγμα τουρκικοῦ στρατοῦ, προσῆλθεν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς ἀρχὰς, καὶ μετ’ αὐτοῦ προσῆλθε καὶ ὁ Ἀλ. Ρηγίδης. Ὁ διοικητὴς τῆς Μεραρχίας — διότι καὶ τότε ἦσαν Μεραρχίαι — ἐπρότεινεν, ἵνα ὁ μὲν Ἐμὶν γείνῃ δεκτὸς εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου, ὁ δὲ Ῥηγίδης καταταχθῇ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ· καὶ πράγματι, γενομένης δεκτῆς τῆς προτάσεως ταύτης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, κατετάχθησαν ἀμφότεροι εἰς τὰς τάξεις τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἀπὸ τοῦ 1878· διέμεινε δ’ ἐν αὐταῖς ὁ Ἀλέξανδρος Ῥηγίδης μέχρι τοῦ 1880, φέρων τὴν στολὴν καὶ ἐκπληρῶν καθήκοντα ἀνθυπολοχαγοῦ. Ἀλλὰ μετὰ τὸ 1880, νομίζω, ἐλήφθη ὑπὸ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἡ ἀπόφασις ν’ ἀποπεμφθῶσί τινες ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἁπλοῖ ὄντες πολῖται, κατετάχθησαν εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν μὲ βαθμὸν ἀξιωματικοῦ. Καὶ οὕτως ἐξῆλθε καὶ ὁ Ῥηγίδης ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. Τὸ γεγονὸς ὅμως τοῦτο, ὡς πρὸς τὸν Ῥηγίδην, βεβαίως δὲν εἶναι νόμιμον, διότι, ἀφοῦ ἅπαξ ἐδόθη εἰς αὐτὸν διὰ Β. Διατάγματος ὁ βαθμὸς τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, δὲν ὑπῆρχε λόγος ἐναντίος, ἐπιβάλλων τὴν ἀποπομπὴν αὐτοῦ ἐκ τοῦ στρατοῦ. Οὕτως ἔχει ἡ ὑπόθεσις, περὶ τῆς ὁποίας ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐθεώρησα δὲ καθῆκον νὰ δώσω τὰς πληροφορίας ταύτας, διότι ἔτυχε νὰ ἦμαι αὐτόπτης καὶ τῆς προσελεύσεως τοῦ Ῥηγίδου καὶ τῆς κατατάξεως αὐτοῦ ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ.

§17ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἡ θέσις τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ εἶναι ἀληθῶς δυσχερὴς, διότι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιδιώξῃ δικαστικῶς, δὲν ἔχει. Αὐτὸς, κληθεὶς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ 1878, ἐγκατέλιπε τὸν βαθμὸν καὶ τὴν θέσιν του παρὰ τῷ τουρκικῷ στρατῷ καὶ ἦλθε καὶ κατετάχθη εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν, ἐστάλη δὲ εἰς Πάτρας, προσκολληθεὶς εἰς τὸ ἐκεῖ σύνταγμα, καὶ ὑπηρέτησεν ἐκεῖ ἐπὶ τρεῖς μῆνας ὡς ἀνθυπολοχαγὸς, ἢ ὡς ἀνθυπασπιστὴς, — δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς ποῖον βαθμὸν εἶχεν — ὅτε τῷ ἐκοινοποιήθη διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 7780 διαταγῆς Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπενέμετο εἰς αὐτὸν, ὡς πρόσφυγα, περίθαλψις 160 δραχμῶν κατὰ μῆνα. Τοῦτο ἐθεώρησεν αὐτὸς ὡς προσβολὴν, διότι καὶ νέος ἦτο, καὶ θέσιν εἶχε καὶ τὴν ἐγκατέλιπεν, ἵνα ἔλθῃ καὶ καταταχθῇ εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατόν. Ἀλλὰ τῷ ἐδίδοντο, ὡς ἔμαθον, ὑποσχέσεις, ὅτι θὰ εἰσαχθῇ νόμος εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ θ’ ἀπονεμηθῇ εἰς αὐτὸν ὁ βαθμός. Καὶ εἰσάγεται μὲν νόμος, ἀλλ’ ἀπονέμεται βαθμὸς μόνον εἰς τὸν Ἐμὶν, εἰς δὲ τὸν Ῥηγίδην οὐδὲν ἀπονέμεται. Μετ’ ὀλίγον ἄλλος νόμος εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἀπονέμεται βαθμὸς εἰς τὸν Ἀλβανὸν Τεφὴκ–ἐφένδην, ὁ ὁποῖος καὶ εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὸν στρατὸν, εἰς δὲ τὸν Ῥηγίδην τίποτε! οὔτε ὁ βαθμὸς, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸ βοήθημα! Ἡ θέσις τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ εἶναι δυσχερὴς, διότι ἔχει καὶ οἰκογένειαν· ἔγραψε δὲ καὶ εἰς ἐμὲ ἐκ Ναυπλίου, ὅπου ἤδη εὑρίσκεται, καὶ εἰς ἄλλους, νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ περὶ αὐτοῦ μίαν πρόνοιαν, διότι παρέχεται καὶ κακὸν παράδειγμα, ἀφοῦ τῇ προσκλήσει τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν προσῆλθεν εἰς αὐτάς.

§18Κ. ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Ὁ ῥηθεὶς Ἀλέξανδρος Ῥηγίδης ὑπέβαλε καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὁμοίαν αἴτησιν, παρακαλῶν αὐτὸ, ἵνα, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ληφθῇ ἄλλη τις πρόνοια, δοθῇ εἰς αὐτὸν εἷς βαθμός· ἔμεινε δὲ ἀκριβῶς ἓν ἔτος εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ μακαρίτου Δ. Γρίβα ἀπηλλάγη τοῦ στρατοῦ, καὶ ἀπενεμήθη εἰς αὐτὸν μηνιαῖον βοήθημα δραχμῶν 160, ἀλλὰ μετὰ ἓν ἔτος ἔπαυσε τὸ βοήθημα τοῦτο, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ ἐγὼ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναφορὰ τοῦ Ῥηγίδου καὶ πρόνοιά τις περὶ αὐτοῦ.

§19Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ, κατόπιν παρακλήσεώς μου, σημείωμα, ἀφορῶν εἰς τὴν ὑπόθεσιν λοχίου τινὸς τῶν εὐζώνων, Ἀνδρέα Ζούπα καλουμένου. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ εἴπω τινὰ ἐν σχέσει πρὸς τὸ σημείωμα αὐτὸ καὶ τὴν ὅλην ὑπόθεσιν, ἀφοῦ πρῶτον παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὰς εὐχαριστίας μου ἐπὶ τῇ καταθέσει τοῦ σημειώματος. Κατὰ τὸ σημείωμα αὐτὸ (ἀναγινώσκει): «τὸν λοχίαν Ἀνδρέαν Ζούπαν ἐπρότεινεν ὁ ἀποσπασματάρχης ἀνθυπολοχαγὸς Μαγουλᾶς, ἵνα προβιβασθῇ εἰς ἀνθυπασπιστήν· ὁ δὲ μοίραρχος Τρικκάλων διεβίβασεν ἁπλῶς τὴν πρότασιν ταύτην, προσθέσας, ὅτι οἱ μεθ’ ὧν συνεπλάκησαν δὲν ἦσαν ἐπικεκηρυγμένοι λῃσταὶ, μὴ ὑποστηρίξας, ὡς ἁρμόδιος, τὴν πρότασιν, καὶ οὐδὲν προσθέσας. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν (διευθυνόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Σμολένσκη) ἐθεώρησεν, ὅτι ἔπαινον μόνον ἔδει ν’ ἀπονείμῃ εἰς τὸν λοχίαν, καὶ τοῦτον ἀπένειμε διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 97,586 καὶ 119,247 τῆς 23 Νοεμβρίου 1897 διαταγῆς του...» Ἄς σταματήσωμεν ἐδῶ. Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τοὺς νόμους, ὅτι ἁρμόδιος νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν πρᾶξιν καὶ νὰ κάμῃ τὴν πρέπουσαν ὑπὲρ τοῦ λοχίου Ζούπα πρότασιν δὲν ἦτο ὁ μοίραρχος Τρικκάλων, τὴν ἀποσιώπησιν τοῦ ὁποίου τὸ Ὑπουργεῖον ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, κατὰ τὸ σημείωμα. Τοῦτο ἔπρεπε νὰ πράξῃ ὁ ἀρχηγὸς, καὶ ἀπορίας ἄξιον εἶναι, πῶς τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐζήτησε τὴν γνώμην τοῦ τότε τοιούτου, διευθῦνον εἰς αὐτὸν ὅλην τὴν ἀλληλογραφίαν. Ὁ μοίραρχος Τρικκάλων, κατὰ τὸ σημείωμα, εἶπεν ἐν τῇ ἀναφορᾷ του, ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν συμμορίαν ἐκείνην δὲν ἦσαν ἐπικεκηρυγμένοι, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, ἐπειδὴ ὁ νόμος ὁμιλεῖ περὶ ἐπικεκηρυγμένων λῃστῶν, ἔκρινε καλὸν νὰ μὴ ἀμείψῃ τὸν ἐν λόγῳ λοχίαν. Ἀλλὰ πῶς γίνεται ἡ ἐπικήρυξις ἑνὸς λῃστοῦ; Καθ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, γίνεται διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου κατόπιν παραστάσεων Νομάρχου, Εἰσαγγελέως καὶ Στρατιωτικῆς ἀρχῆς, ὅτι οἱ φυγοδικοῦντες κατέστησαν διὰ τῶν πράξεών των ἄξιοι ἐπικηρύξεως. Τοιαῦται ὅμως παραστάσεις ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν ἐγένοντο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐξακριβώσῃ, καὶ τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ἀρχῶν οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος λήσταρχος Μπουκοδῆμος καί τινες ἄλλοι ἦσαν λῃσταί. Καὶ ἐνῷ τοῦτο ἐγένετο, δικαιοῦται, νομίζετε, τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προβάλλῃ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, ὁ ὁποῖος, ἂν κατὰ τύπους ἦναι ἀληθὴς, κατ’ οὐσίαν πίπτει; Διότι, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν τοὺς ἐπεκήρυξε, προκαλοῦσα ἀμέσως μετὰ τὰς παραστάσεις τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν τὴν ἔκδοσιν καὶ δημοσίευσιν τοῦ Β. Διατάγματος, ἀδικαιολογήτως παραμελήσασα τὸ καθῆκόν της, αὐτοὶ δὲν ἀπαλλάσσονται τοῦ χαρακτηρισμοῦ των ὡς λῃστῶν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐπικυροῦσιν αὐταὶ αὗται αἱ ἀποφάσεις τῶν Κακουργιοδικείων, αἱ ἐπιβαλοῦσαι εἰς αὐτοὺς ποινὰς ἀναλόγους πρὸς τὰς κατηγορίας των, αἱ ὁποῖαι ὡς βάσιν εἶχον τὴν διάπραξιν λῃστρικῶν πράξεων. Διατὶ ταῦτα πάντα δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐξακριβώσῃ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου; Ἀλλ’ ἂς προχωρήσωμεν (ἀναγινώσκει): «Ἐν τούτοις— λέγει τὸ σημείωμα—ὁ Ὑπουργὸς κ. Κουμουνδοῦρος ὑπέβαλεν ἔκθεσιν πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπως γνωματεύσῃ τοῦτο περὶ τοῦ προβιβασμοῦ εἰς ἀνθυπασπιστὴν τοῦ λοχίου Ζούπα,—προσέξατε, παρακαλῶ, εἰς τοῦτο—ἀλλ’ ἐπίσημος ἀπάντησις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν ὑπάρχει· ἐξωδίκως μόνον εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἀπερρίφθη.» Καὶ τοῦτο μὲ ἀναγκάζει, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐρωτήσω: Μήπως τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐκλάπησαν; Μήπως ταῦτα ἐδανείσθησαν εἰς ἐπικράτειάν τινα ἄλλην πρὸς διδασκαλίαν τῆς τέχνης τοῦ κυβερνᾷν, καὶ ἡ ἐπικράτεια ἐκείνη δὲν ἐπεράτωσεν ἀκόμη τὴν μελέτην της, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὰ ἐπιστρέφει; Ἂς εὐαρεστηθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ζητήσῃ νὰ μάθῃ, τί ἀπεφάνθη τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι μετὰ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας θὰ ἔχῃ τὴν ἀπάντησιν. Αὐτὰ, Κύριοι, εἶναι, ἀληθῶς, περίεργα καὶ—ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὸ εἴπω καθαρὰ—παιδαριώδη καὶ ἀνάξια Ὑπουργικῶν γραφείων. Καὶ ἐξακολουθεῖ τὸ σημείωμα (ἀναγινώσκει): «Κατόπιν, ἐκδικασθείσης τῆς ὑποθέσεως τῶν κατὰ τὴν συμπλοκὴν συλληφθέντων τότε, καὶ ἀποδειχθείσης τῆς καλῆς συμπεριφορᾶς τοῦ λοχίου Ζούπα κατὰ τὴν διαδικασίαν, οἱ ἔνορκοι ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ὑπὸ χρονολογίαν 9 Ὀκτωβρίου 1899 ἀναφοράν, ἐν ᾗ συνιστῶσι νὰ προβιβασθῇ εἰς ἀνθυπασπιστὴν ὁ λοχίας Ζούπας, ἀποδειχθέντος κατὰ τὴν διαδικασίαν, ὅτι οὗτος ἠνδραγάθησε. Συνεπείᾳ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης καὶ ἐκ τῆς μελέτης τῆς ὅλης ὑποθέσεως τὸ Ὑπουργεῖον» — διευθυνόμενον, ὡς ἐννοεῖτε, ἀπὸ τὸν νῦν Ὑπουργὸν κύριον Τσαμαδὸν — «ἁρμόδιον νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀπονεμηθησομένην ἀμοιβὴν, ἐπροβίβασε τοῦτον εἰς ἐπιλοχίαν διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 96463 τῆς 10 Μαρτίου 1900 διαταγῆς του.» Ἐδῶ, Κύριοι, τελειώνει τὸ σημείωμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ κ. Ὑπουργὸς κατόπιν τῆς ἀπευθυνθείσης αὐτῷ προχθὲς παρακλήσεώς μου· κατόπιν δὲ τῆς ἀναγνώσεως αὐτοῦ εἰς ἐπήκοον πάντων ὑμῶν, δικαιοῦμαι, νομίζω, νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐρωτήσεις τινὰς, αἱ ἀπαντήσεις ἐπὶ τῷ ὁποίων θέλουσιν ἐπιχύσει πολὺ φῶς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐφ’ ὅσον μόνον χρόνον τοῦτο διευθύνεται ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ. Κατὰ τὸ σημείωμα, ἁρμόδιος νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀπονεμηθησομένην ἀμοιβὴν εἰς τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος λοχίαν εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος καὶ ὥρισεν αὐτὴν, προαγαγὼν τὸν λοχίαν Ζούπαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου. Τοῦτο πῶς συμβιβάζεται μὲ τοὺς νόμους περὶ καταδιώξεως τῆς λῃστείας καὶ περὶ συστάσεως Σχολείου ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπεριφράστως καὶ στρατιωτικώτατα λέγουσιν, ὅτι διαπρέποντες εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας λοχίαι προβιβάζονται οὐχὶ εἰς ἐπιλοχίας, ἀλλ’ εἰς ἀνθυπασπιστάς; Ὁ κ. Ὑπουργὸς βεβαίως εἶναι ὁ ἁρμόδιος νὰ ἐκτιμήσῃ πρᾶξιν τινὰ, καὶ νὰ ὁρίσῃ τὴν ἐπὶ τῇ πράξει ταύτῃ πρέπουσαν ἀμοιβήν· ἀλλὰ τοῦτο ἐφ’ ὅσον ἡ ὀφειλομένη ἀμοιβὴ δὲν ὁρίζεται ὑπὸ νόμου. Ὅταν ὅμως ἔχωμεν νόμους, καὶ οἱ νόμοι αὐτοὶ ὡρισμένως λέγωσιν, ὅτι ὁ φονεύων λῃστὴν, ἢ ὁ συλλαμβάνων τοιοῦτον λοχίας προβιβάζεται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, τίς πλέον δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἡ προαγωγὴ ἑνὸς λοχίου, τόσον διαπρέψαντος, εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ οὐχὶ δικαίωμα ἀπορρέον ἐκ τῆς διακριτικῆς αὐτοῦ ἐξουσίας; Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν τοῦτο εἶναι δικαίωμα ἢ ὑποχρέωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐξετάσωμεν τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ, διὰ τῆς ὁποίας προήγαγε τὸν λοχίαν αὐτὸν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου. Διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς προήγαγεν αὐτὸν εἰς ἐπιλοχίαν; Βεβαίως διότι ἐπείσθη, ὅτι ὅσα ὑπὲρ αὐτοῦ ἐλέγοντο ἐν τῇ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἀναφορᾷ τῶν ἐνόρκων, βεβαιωθέντων ἐκ τῆς ἀποδεικτικῆς διαδικασίας περὶ τῆς ἀνδραγαθίας τοῦ λοχίου κατὰ τὴν συμπλοκὴν πρὸς τὴν συμμορίαν, μέλη τινὰ τῆς ὁποίας ἐδικάσθησαν ἐνώπιον αὐτῶν καὶ κατεδικάσθησαν, ἦσαν ἀληθῆ. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα, κατὰ τὸ σημείωμα, ὁ προκάτοχος τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ κ. Κουμουνδοῦρος ἀνεκοίνωσεν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, προκαλέσας τὴν γνώμην αὐτοῦ. Κατὰ τὸ αὐτὸ δὲ σημείωμα, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν ἀπεφάνθη ἐπισήμως. Διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ὑπέμνησε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τοὺς συναδέλφους του, ὅπως λάβῃ καὶ τὴν ζητηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ προκατόχου του γνώμην αὐτῶν, ἀλλὰ προέβη εἰς τὴν εἰς ἐπιλοχίαν προαγωγὴν τοῦ λοχίου ἐκείνου, ἥτις πιθανὸν νὰ μὴ ᾖ σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην, ἥν ἴσως μετ’ ὀλίγον θ’ ἀποφανθῇ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον; Ἐκ τούτων πάντων, κύριοι Βουλευταὶ, πείθομαι, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν ἐμελετήθη ὅσον ἔπρεπε, καὶ διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὴν μελετήσῃ μόνος του, βέβαιος ὤν, ὅτι τοῦτο πράττων ὁ κύριος Ὑπουργὸς θέλει ἀναγνωρίσει τὸ προσγενόμενον εἰς τὸν ὑπαξιωματικὸν τοῦτον ἀδίκημα, καὶ θέλει ἐπανορθώσει τὸ ἀδίκημα τοῦτο, ὄχι μόνον χάριν τοῦ Ζούπα, ὁ ὁποῖος ἀναμφισβητήτως ἠδικήθη, ἀλλὰ χάριν τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους, ἐφ’ ὅσον οὗτοι ἰσχύουσι, πρέπει νὰ σεβώμεθα, καὶ τοὺς ὁποίους, ἂν τοὺς θεωρῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ, ὡς εἶπον πολλάκις, φρονῶ — κακοὺς, ὑπερβολικοὺς ἢ ἐπιβλαβεῖς, δύναται καὶ ὑποχρεοῦται, οὐχὶ νὰ τοὺς παραβαίνῃ, ἀλλὰ νὰ τοὺς μεταρρυθμίσῃ διὰ νόμου ἄλλου, τὸν ὁποῖον δύναται νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ζητῶν τὴν ψῆφον αὐτῆς. Εἶπον καὶ ἐγὼ πολλάκις, ὅτι τὸ μέρος τοῦτο τῶν νόμων ἔχει ἀνάγκην μεταρρυθμίσεως, διότι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ ἀμοιβὴ τῶν ἐκπληρούντων ἁπλῶς τὸ καθῆκόν των εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δίδει εἰς πάντα νὰ ἐννοῇ, ὅτι ὁ στρατὸς δέχεται ἐν ἑαυτῷ καὶ μὴ ἐκπληροῦντας αὐτό· ὁ νόμος αὐτὸς ὅμως ὑφίσταται, καὶ πολλάκις μέχρι τοῦδε ἡ τοιαύτη διάταξις ἐφηρμόσθη· καὶ ἐνῷ ἐφηρμόσθη, προαχθέντων εἰς ἀνθυπασπιστὰς πολλῶν λοχιῶν ὀλιγώτερον κατὰ πολὺ τοῦ Ζούπα διαπρεψάντων, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ προκειμένου καὶ περὶ τούτου, τὴν αὐταπάρνησιν τοῦ ὁποίου καὶ τὸν κίνδυνον ὁμολογοῦσιν οὐχὶ μόνον οἱ προϊστάμενοι αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐσχημάτισαν τὴν γνώμην τῶν ἐκ τῶν πρὸ αὐτῶν ἐκτυλιχθέντων, τὰ ὁποῖα ἄδολον ἐξήγαγον τὴν γνώμην, ὅτι ὁ τότε λοχίας Ζούπας εἶναι ἄξιος τῆς συνήθους καὶ οὐχὶ περικεκομμένης ἀμοιβῆς.

§20Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μέχρι σήμερον δὲν σᾶς ἀπησχόλησα δι’ ἀγορεύσεων· τοὐναντίον πάντοτε προσεῖχον καὶ ἠκροώμην τὰς ἀγορεύσεις ὑμῶν δίκην μαθητοῦ· ἀλλ’ ἤδη ἐπέστη ἡ ὥρα, ὅπως χάριν τῶν συμφερόντων καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς ἐπαρχίας μου ἀπασχολήσω ὑμᾶς, οὐχὶ βεβαίως διὰ πολλὴν ὥραν, ἀλλ’ ἐπὶ μικρὸν, καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀκροασθῆτε μετ’ εὐμενοῦς προσοχῆς. Ὅπως ὑμεῖς μετά τινας ἡμέρας, βεβαίως καὶ ἐγὼ μετ’ ὀλίγον θ’ ἀναγκασθῶ νὰ μεταβῶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ἐκεῖ δὲ, εὑρισκόμενος ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν μου, θὰ ἐρωτηθῶ παρ’ αὐτῶν, τί ἔπραξα ἐπὶ δύο ἔτη, ποίας παροχὰς καὶ ποίαν συνδρομὴν, ἀπέναντι τῶν μεθ’ ἱδρῶτος εἰς τὸ Κράτος καταβαλλομένων φόρων των, ἡ Κυβέρνησις δι’ ἔργων προσέφερεν εἰς τὴν πτωχὴν καὶ πάντων ἐστερημένην ἐπαρχίαν των, καὶ θὰ μείνω ἀναπολόγητος, ὄχι διότι ἔτυχε νὰ ἀνήκω εἰς τὰς τάξεις τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, — διότι ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς πολλοὺς Βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προσέφερε τὰ δῶρά της, ἐνῷ ὁ ἀξιότιμος σύντροφός μου κ. Καραγιάννης, καίτοι ὑποστηρίζων τὴν Κυβέρνησιν μέχρι τῆς προχθὲς, οὐδὲν ἠδυνήθη νὰ πράξῃ ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας μας. Ἡ ἐπαρχία Βάλτου, κύριοι Βουλευταὶ, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1885 πληρώνει 200,000–250,000 δραχ. κατ’ ἔτος· ἤτοι: ἐκ τοῦ ὑποτελωνείου τοῦ Κραβασαρᾶ ἐσοδεύει τὸ Δημόσιον δραχ. 100,000, ἐκ τοῦ φόρου ἀροτριώντων κτηνῶν 30,000 ἕως 40,000, ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζῴων, κατὰ τὸ πρότερον σύστημα, πλέον τῶν 50,000 δραχμῶν· ἐπίσης ἐκ τοῦ φόρου διὰ τὸν καπνόν, ἐκ τῆς εἰσφορᾶς διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἐκ σωρείας ἄλλων φόρων ἄλλας τινὰς δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν, οὕτω δὲ τὸ ἄθροισμα ὅλων τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους εἰσφέρει ἡ ἐπαρχία Βάλτου, ἀνέρχεται, ὡς εἶπον, εἰς 250,000 ὡς ἔγγιστα δραχμάς. Καὶ σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τιμῆς μου, ὅτι δὲν ὀφείλονται παρ’ αὐτῆς παρὰ ὀλίγιστα. Ἐν τούτοις, ἐὰν προσθέσητε τὰς κατ’ ἔτος εἰσπράξεις, θὰ εὕρητε, ὅτι εἰς τὸ διάστημα τῶν 15 αὐτῶν ἐτῶν ἔδωκεν εἰς τὸ Δημόσιον 3,000,000 δραχμὰς καὶ πλέον, χωρὶς οὔτε διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, οὔτε διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, οὔτε διὰ τὰς ἄλλας ἀνάγκας τῆς ἐπαρχίας νὰ δοθῇ κυβερνητική τις συνδρομή. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, Κύριοι, δὲν εἶναι ἄλλο τι, παρὰ τὸ ἄθροισμα τῶν ἱδρώτων τῶν κατοίκων τῶν ἐπαρχιῶν διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὅπως αἱ ἐπαρχίαι μεθ’ ὅλης τῆς προθυμίας καὶ ἀγογγύστως προσφέρουσι τοὺς φόρους των, δὲν πρέπει τάχα νὰ ἔχωσι καὶ αὐταὶ τὴν ἀνάλογον συνδρομὴν παρ’ αὐτοῦ; Διατί, Κύριοι, αἱ Κυβερνήσεις, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν φόρων καὶ τῆς εἰσπράξεως αὐτῶν, νὰ βλέπωσι τὸ κάτοπτρον αὐτὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τὴν καλὴν ὄψιν, ὅταν δὲ πρόκηται διὰ τὰς δαπάνας, νὰ τὸ στρέφωσιν ἀντιθέτως; Τὸ ὀνομάζετε τοῦτο μητρικὴν πρόνοιαν; Ἐπὶ 15 ἔτη οὐδὲν ἐν Βάλτῳ σχολεῖον ἐγένετο, μολονότι εἰς τὸ Κράτος περὶ τὰ 150 μονοτάξια, διτάξια καὶ τριτάξια σχολεῖα ἐκτίσθησαν, οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη ἐπισκευὴ ἔλαβε χώραν εἰς οὐδὲν δημοτικὸν σχολεῖον τῆς ἐπαρχίας μου. Καὶ ὅμως, ἂν ἐρευνήσητε, θὰ εὕρητε, ὅτι ἀπὸ τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς εἰσπράττονται δι’ ἐκπαιδευτικὰ τέλη περὶ τὰς 2,000 ἕως 3,000 δραχμαὶ ἐξ ἑκάστου. Ἐὰν ὁ νόμος ὥριζεν, ὅτι ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ πρέπει νὰ ἐξοδεύηται ὅ,τι ἐσοδεύεται ἐξ αὐτῆς δι’ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, βεβαίως ἡ ἐπαρχία Βάλτου θὰ εἶχεν ἀνεγείρει ἀπὸ τοῦ 1893 ἔτους 8 ἕως 10 σχολεῖα. Ταῦτα λέγω ἤδη, καὶ δὲν τὰ εἶπον πρότερον, ἵνα ὦσι νωπὰ, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ διαλείμματι τὸ μέχρι τῆς ἐπιστροφῆς τῆς Βουλῆς πολλὰ δύναται νὰ διορθώσῃ, ἂν στρέψῃ τοὺς ὀφθαλμούς της καὶ πρὸς τὸν Βάλτον, ὅστις τόσον ἐτίμησε τὸν πραγματικὸν ἀρχηγόν της ἀείμνηστον Τρικούπην κατὰ τὸ 1896, καὶ ἄλλα δύναται νὰ περιλάβῃ εἰς τὰ νομοσχέδιά της κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον. Καὶ πρῶτον ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου παρακαλῶ νὰ προσέξητε. Κατὰ τὸ 1865, ὅτε τὸ πρῶτον εἰσῆλθον εἰκοσιοκταετὴς εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὸν Βάλτον ὑπῆρχον 4 δημοτικὰ σχολεῖα· κατὰ τὸ 1867 ἔτος, Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὄντος τοῦ μακαρίτου Χ. Χριστοπούλου, ἐγένοντο 8, διότι ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος ἔβλεπε μακρότερον τῶν μεταγενεστέρων Ὑπουργῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ κατενόει, ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅπου ὑπῆρχον ἀκόμη ἄγρια τὰ ἤθη, καὶ ἡ φυγοδικία ἐβασίλευε, πᾶσα Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ συνιστᾷ δημοτικὰ σχολεῖα, διὰ νὰ ἐξημερώνῃ τὸν λαόν· κατὰ τὸ 1882, ὅτε ἐπανῆλθον πάλιν εἰς τὴν Βουλήν, ὡς Βουλευτὴς φίλος τοῦ Τρικούπη, ὁ ἀείμνηστος Λομβάρδος ηὔξησε τὰ σχολεῖα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βάλτου εἰς 12. Ἔκτοτε, ἀντὶ προόδου, ὅτε πρὸ διετίας ἐπανῆλθον πάλιν εἰς τὴν Βουλήν, εὗρον εἰς τὸν Βάλτον ἓν ἑλληνικὸν σχολεῖον, ἓν δημοτικὸν διτάξιον, καὶ ἓν ἕτερον θηλέων, εἰς δὲ τὰ 30 λοιπὰ χωρία τοῦ Βάλτου δὲν ὑπῆρχον ἢ τρία μόνον δημοτικὰ σχολεῖα, τὸ ὅλον 5 καθ’ ὅλην τὴν ἐπαρχίαν. Καὶ ὅμως ἡ ἐπαρχία Βάλτου ἐπλήρωνε τακτικῶς ἀπὸ τοῦ 1893 τὰ ἐκπαιδευτικά της τέλη. Πολλάκις παρουσιάσθην εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ διότι ἐκ τῶν ὑπαρχόντων δημοδιδασκάλων ὁ εἷς, ὁ τοῦ χωρίου Πατιοπούλου, συγκειμένου ἐκ 300 οἰκογενειῶν, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν, χάριν τῶν ἐκλογῶν, αὐτοβούλως, καὶ οὐδέποτε ἐπανῆλθεν, ὁ δὲ ἕτερος, ὁ τῆς Λεπενοῦς, χωρίου ἐκ 250 οἰκογενειῶν, ἐπειδὴ ἦλθεν εἰς λόγους πρός τινα κάτοικον τοῦ χωρίου, ἔφυγεν ἐπίσης, χωρὶς ν’ ἀντικατασταθῇ. Ἀμφότεροι δὲ οἱ δημοδιδάσκαλοι οὗτοι, ἀντὶ νὰ τιμωρηθῶσι, διωρίσθησαν εἰς τὰ χωρία, ὅπου ἤθελον, ἐνῷ αἱ δύο κωμοπόλεις Πατιόπουλον καὶ Λεπενοῦ, πρωτεύουσαι δήμων, ἔμειναν ἄνευ δημοδιδασκάλου, καὶ μόνον μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ κ. Στάη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1900, κατωρθώθη νὰ εὑρεθῶσιν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας καὶ διορισθῶσι 4 δημοδιδάσκαλοι· ὥστε τὸ ὅλον ἤδη ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βάλτου ἑπτὰ δημοδιδάσκαλοι. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρόοδος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Βάλτῳ, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει καὶ τὴν ἐν γένει πρόοδον, διότι, ὅταν τοιαύτη ἦναι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, βεβαίως ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ ἔθνος δὲν προοδεύει, ἀλλ’ ὀπισθοδρομεῖ ἐν πολιτισμῷ. Ἕν τῶν δημοτικῶν σχολείων τῆς ἐπαρχίας Βάλτου εἶναι καὶ τὸ τῆς Δουνίστης, ἡ ὁποία ἦτο πρωτεύουσα τοῦ δήμου Ἰδομένης ἕως προχθές, ἐπὶ 50 ἔτη, ἀλλὰ πρὸ ἑνὸς ἔτους μετεφέρθη εἰς τὸ χωρίον Χαλκιόπουλον, ἄλλοτε πρωτεύουσαν τοῦ δήμου. Τὸ σχολεῖον τοῦτο, ἱδρυμένον ἀνέκαθεν, ἐξηκολούθει νὰ μένῃ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ πολέμου τοῦ 1897 καὶ ἐντεῦθεν ἄνευ διδασκάλου. Ἐπανειλημμένως ἐζήτησα ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς κ. κ. Εὐταξίαν καὶ Στάην νὰ ἀποστείλωσι δημοδιδάσκαλον, ἀλλ’ οἱ δημοδιδάσκαλοι παρ’ ἡμῖν κάμνουν ὅ,τι θέλουν, διότι ὑπάρχει κακὴ θέλησις παρ’ αὐτοῖς, καί, ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπεται νὰ μένουν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ τὰ χωρία των, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς πειθαρχίαν, διότι ἕκαστος προτιμᾷ τὸ χωρίον του, ἢ τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, ὅπου εὑρίσκει περισσοτέρας διασκεδάσεις. Ἐστάθη ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ διδάσκαλος διὰ τὴν Δούνισταν, ὅτε ἐκ τοῦ ἰδίου χωρίου εἷς γραμματιστὴς ἐπέτυχεν εἰς τὰς ἐξετάσεις, καὶ ἑπομένως ἠδύνατο ἐπί τινα χρόνον νὰ ἐκτελῇ καθήκοντα δημοδιδασκάλου· ἀλλ’ ἀντὶ τοῦ γραμματιστοῦ διωρίσθη εἷς γραμματοδιδάσκαλος, ὁ δὲ γραμματιστὴς ἐστάλη εἰς μικρότερον χωρίον. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἰς τὴν δεινὴν κατ’ αὐτοῦ πάλην, τὴν πρό τινων ἡμερῶν, κατώρθωσε νὰ διαβῇ ἄτρωτος τὸν Ρουβίκωνα, δὲν φέρω κατ’ αὐτοῦ κατηγορίαν, ἀλλὰ μᾶλλον τὸν παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησίν μου, καὶ ἀντικαταστήσῃ τὸν γραμματοδιδάσκαλον, τοῦ ὁποίου ὁ διορισμὸς δὲν ἦτο τόσῳ νόμιμος. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐκ τῶν προσόδων, τὰς ὁποίας προσφέρει εἰς τὸ Δημόσιον ἡ ἐπαρχία Βάλτου, ἔχει καθῆκον νὰ συντρέξῃ τὸν τόπον, ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ. Συνιστῶν δὲ ἰδιαιτέρως τοῦτο, ὁμολογῶ ἐπίσης, ὅτι ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι αἱ μεθόριοι ἔχουσι πρὸ παντὸς ἀπόλυτον ἀνάγκην ἐκπαιδεύσεως. Εἰς τὰ μεγάλα κέντρα εὐκόλως εὑρίσκονται διδάσκαλοι καὶ καθηγηταί, διότι ὑπάρχουσιν ἐν αὐτοῖς τοιοῦτοι εἰδικοὶ, καὶ ἂν δ’ ἔτι καταργηθῶσι δημόσια Γυμνάσια καὶ Σχολεῖα Ἑλληνικὰ, οἱ πολῖται ἔχουν τὰ μέσα, ἵνα συντηρῶσιν ἰδιωτικὰ τοιαῦτα. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν προστατεύσῃ τὸν Βάλτον, τὴν Καλαμπάκαν, τὰ Τζουμέρκα, τὴν Ἀκαρνανίαν κλπ., πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐκπαίδευσις ἐκεῖ; Ἐφ’ ὅσον εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀσύγγνωστος ἀμέλεια ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, θὰ ἐξακολουθῶσι νὰ ὦσι τὰ ἤθη ἄγρια, καὶ νὰ δημιουργῶνται φυγόδικοι καὶ λησταί. Ἐὰν θέλητε νὰ σώσητε πράγματι τὴν Στερεὰν πρὸ παντὸς ἐκ τῆς φυγοδικίας, πρέπει σπουδαίως καὶ συντόνως νὰ ἐνισχύσητε τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν εἰς τὰς μεθορίους ἐπαρχίας. Μετὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἔρχομαι εἰς τὸ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Εἶχον τὴν τιμὴν πέρυσι νὰ παρουσιασθῶ εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν, ὅστις μετὰ μεγάλης ἁβρότητος μὲ ἤκουσε, καὶ παρεδέχθη ἐν γένει τὰς συστάσεις μου, ὡς πρὸς τὰ ληπτέα μέτρα χάριν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ὀκτὼ ἕως δέκα φυγόδικοι ἐπεκράτουν τῶν ἐπαρχιῶν Τζουμέρκων, Ἄρτης, Βάλτου, Ἀκαρνανίας. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε λάβει μέτρα τινὰ, ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἐξησφάλιζον τὴν τάξιν. Πρῶτος ὁ κ. Καραπάνος συχνὰ παρεπονεῖτο, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν του οἱ φυγόδικοι ἐπίεζον τοὺς κατοίκους καὶ ἐλαφυραγώγουν. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, λαβὼν ὑπ’ ὄψιν τὰ μέτρα, ἅτινα τῷ ὑπέδειξα, ἀπέστειλε τὰς δεούσας διαταγὰς πρὸς τὸν Νομάρχην καὶ τὸν ἀνακριτὴν, διώρισε δὲ καὶ διοικητὴν τοῦ μεταβατικοῦ ἀποσπάσματος τὸν ταγματάρχην Οἰκονομόπουλον Δημήτριον, ἱκανὸν ἀξιωματικόν, καὶ κατωρθώθη μετ’ οὐ πολὺ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ τάξις. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔδωκε τότε μεγάλην συνδρομὴν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἀλλ’ ἔμειναν ἀκόμη ἐκεῖ τρεῖς ἢ τέσσαρες ταραξίαι· ἐφ’ ὅσον δ’ οὗτοι μένουσι, χρησιμεύουσι πάντοτε εἰς τὸ νὰ συγκεντρῶνται περὶ αὐτοὺς τὰ κακοποιὰ στοιχεῖα. Ἔπρεπε λοιπόν, τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, νὰ ἐξακολουθήσουν ἐφαρμοζόμενα αὐστηρῶς, μέχρις οὗ ἐξαλειφθῇ τελείως τὸ κακόν. Ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα πάντα καλῶς ὁπωσδήποτε ἐγένοντο,— δι’ ὃ καὶ ὀφείλω εὐχαριστίας εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, —ταυτοχρόνως ἔλαβε χώραν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου στυγερὸν ἔγκλημα ἀπὸ αὐτὴν δυστυχῶς τὴν μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν, εἰς ἣν εἶχεν ἀνατεθῆ ἡ ἐξασφάλισις τῆς τάξεως. Εἷς ἀνθυπολοχαγὸς, διοικητὴς τοῦ μεταβατικοῦ ἀποσπάσματος εἰς τὸν δῆμον Θυάμου, ἐγνώρισε κόρην τινὰ τοῦ Βάτλου εὐειδῆ, ἀνήκουσαν ὡς ψυχοκόρην εἰς μίαν τῶν πρώτων καὶ ἐντιμοτέρων οἰκογενειῶν τοῦ δήμου. Ἡ γνωριμία αὕτη ἀπέβη ὀδυνηρὰ διὰ τὴν νέαν, διότι ὁ ἀνθυπολοχαγὸς οὗτος, κακῶς ἐφαρμόζων τὸν πέρυσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθέντα νόμον περὶ φυγοδίκων, σκοπίμως συμπεριέλαβε καὶ τὴν νέαν ταύτην μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον στενὴν συγγένειαν πρὸς τοὺς φυγοδίκους, καὶ διέταξε τὴν μεταφορὰν αὐτῆς εἴς τινα οἰκίαν, ὁπόθεν ἐξαχθεῖσα αὕτη ὑπὸ τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου, βιαίως ἀπώλεσε τὴν τιμήν της. Διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην ἐγένετο μήνυσις κατὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ, καὶ ἐνηργήθησαν ἀνακρίσεις ὑπὸ ἀνακριτοῦ, ἐξ ὧν ἀπεδείχθη ἡ φθορὰ τῆς τιμῆς τῆς νέας. Ταυτοχρόνως ὅμως, καὶ ἐνῷ ἐξηκολούθει ἔτι ἡ ἀνάκρισις, διορίζεται ἀστυνόμος Κραβασαρᾶ, ἐν ἀγνοίᾳ βεβαίως τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ περὶ τῶν συμβαινόντων, ὁ ἀδελφὸς τοῦ κατηγορουμένου ἀξιωματικοῦ, ὅπως ἐπιδράσῃ εἰς τὰς ἀνακρίσεις· συγχρόνως δὲ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐν ἀγνοίᾳ βεβαίως καὶ οὗτος διατελῶν τῶν καθέκαστα τῆς εἰρημένης πράξεως, διώριζεν εἰρηνοδίκην ἔν τινι δήμῳ τῆς ἐπαρχίας τὸν ἕτερον ἀδελφὸν τοῦ κατηγορουμένου. Ἀλλὰ, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, τὰ στοιχεῖα τῆς περατωθείσης ἀνακρίσεως ἦσαν ὑπὲρ τῆς παραπομπῆς τοῦ κατηγορουμένου ἀξιωματικοῦ εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον. Ἐν τούτοις ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς, ὑπακούσας, φαίνεται, εἰς διαταγὰς Βουλευτῶν ἐνδιαφερομένων, προέτεινε τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ κατηγορουμένου ἀξιωματικοῦ· καὶ πράγματι ἀπηλλάγη προσωρινῶς ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐτοποθετήθη ἀντικρὺ τοῦ Βάλτου, διὰ νὰ ἀσκῇ τὴν ἐπιρροήν του. Πρὸς ἀπόδειξιν τῶν λόγων μου παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ τηλεγραφικῶς παρὰ τοῦ Εἰσαγγελέως Μεσολογγίου τὴν δικογραφίαν τῆς ἐναντίον τοῦ εἰρημένου ἀνθυπολοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ Εὐαγγέλου Κωτούλα κατηγορίας. Καὶ θ’ ἀπέλθῃ μὲν μετὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας ἡ Βουλὴ, ἀλλ’ ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν εὐθύτητα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι, ὅταν ἀναγνώσῃ τὰς καταθέσεις τῶν μαρτύρων, θὰ πεισθῇ ἐντελῶς περὶ τῆς πράξεως τοῦ κατηγορουμένου ἀξιωματικοῦ, καὶ θὰ διατάξῃ τὴν περαιτέρω ἐνέργειαν. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Πρὸ 15 ἢ 20 ἡμερῶν, διαταγῇ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, οἱ λόχοι τοῦ Ἀγρινίου καὶ Κραβασαρᾶ συνεκεντρώθησαν εἰς Ἄρταν. Τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, δυνάμει τῶν νόμων ΩΛΗʹ τοῦ 1880 καὶ ᾼΛΖ’ τοῦ 1882, ἐθεωρήθησαν ὡς τάγματα τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἐτοποθετοῦντο κατὰ λόχους εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, ἵνα ἐπιβλέπουν εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν. Ἑπομένως ἡ ἐν Ἄρτῃ συγκέντρωσις τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις Βάλτου καὶ Ἀγρινίου λόχων εἶναι βλαβερά. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὁ λόχος ἦτο εἰς Κραβασαρᾶν, μολονότι τὰ ¾ αὐτοῦ εὑρίσκοντο εἰς μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν, οὐχ ἧττον οἱ ἀπομένοντες ὀλίγοι στρατιῶται ἦσαν ὁ φόβος τῶν λαθρεμπόρων· δυστυχῶς δὲ ὁ Κραβασαρᾶς ὑπῆρξε πάντοτε ἑστία τοῦ λαθρεμπορίου, οἱ δὲ 10 ἢ 15 ἀστυφύλακες τοῦ Κραβασαρᾶ δὲν δύνανται ν’ ἀποτρέψωσι τὸ λαθρεμπόριον. Ἔκτοτε, ἀφ’ ἧς οἱ στρατιῶται ἀνεχώρησαν, τὸ λαθρεμπόριον ἐξαπλοῦται, εἰς δὲ τὸ Ἀγρίνιον μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ λόχου καὶ φόνοι ἐγένοντο, καὶ ἐντὸς τοῦ Εἰρηνοδικείου εἰσῆλθον κακοποιὰ στοιχεῖα καὶ διήρπασαν καὶ ἔκαυσαν δικογραφίας. Οἱ ἀστυφύλακες μόνοι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, οὐδ’ ἔχουσι τὴν ἀπαιτουμένην ἐπιβλητικότητα πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τάξεως, ἐὰν δὲν συντρέχῃ καὶ ἡ στρατιωτικὴ δύναμις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπιβάλληται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις πέμπτην ἤδη φορὰν εἶναι Ὑπουργὸς, βεβαίως κάλλιστα γνωρίζει ταῦτα, ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο τὸ μέτρον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως νὰ τὸ καταργήσῃ ἀμέσως. Ἀλλὰ, ὡς εἶπον, τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων ἀνήκουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἑπομένως ἡ Γενικὴ Διοίκησις δὲν ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς τὸ εἰρημένον μέτρον ἄνευ τῆς γνώσεως τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν. Ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ 3ου τάγματος τῶν εὐζώνων ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἄνευ ζημίας τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, διότι οἱ λόχοι τοῦ Ἀγρινίου καὶ Βάλτου ἠδύναντο νὰ μετασταθμεύσωσι καθ’ ἑξαμηνίαν, συναλλασσόμενοι πρὸς τοὺς τῆς Ἄρτης, χάριν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον. Ἀνέκαθεν εἰς τὸν νομόν Μεσολογγίου, ὅστις εἶναι πολυτάραχος, ὡς ὁ στρατιωτικώτερος νομὸς τοῦ Κράτους, καθὼς καὶ εἰς τὸν νομὸν Ἄρτης, ὑπῆρχον δύο τάγματα εὐζώνων, τὸ ἓν εἰς Ἄρταν, ἔχον ἀποσπάσματα μέχρι Καλαρρυτῶν, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευεν οὐ μόνον διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου, τὸ ὁποῖον ἐκεῖ ἐκτελεῖται, τὸ δ’ ἕτερον εἰς Κραβασαρᾶν ἢ Ἀγρίνιον. Ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ὁσάκις ἤρχετο εἰς τὴν ἐξουσίαν, πρῶτον αὐτοῦ μέλημα εἶχε τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, καὶ χάριν αὐτῆς ἐκάλει τὸν ἔντιμον συνάδελφον Δουμπιώτην, καὶ τὸν ἔστελλεν εἰς τοὺς δύο νομοὺς Ἀκαρνανίας καὶ Ἄρτης. Πάντες δ’ ἐκεῖ γνωρίζουσι τὸν ἔντιμον συνάδελφον, καὶ ὀμνύουσιν εἰς τὸ ὄνομά του διὰ τὰ ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας μέτρα αὐτοῦ καὶ τὴν ἀμερόληπτον διοίκησίν του. Ἔχω ἔτι νὰ προσθέσω τινὰ ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου σπουδαιοτάτου, τοῦ ζητήματος τῶν δασῶν. Εἶναι λυπηρὸν, Κύριοι, σήμερον, ὅτε ἡ πριγκήπισσα Σοφία ἐτέθη ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἀναδασώσεως τῆς χώρας, καὶ οἱ παῖδες τῶν σχολείων φυτεύουσι δένδρα πέριξ τοῦ μνημείου τοῦ Φιλοπάππου καὶ ἀλλαχοῦ τῆς πρωτευούσης, εἶναι λυπηρὸν, εἰς ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους νὰ γίννηται ἀποψίλωσις τῶν ὀρέων διὰ τῆς καταστροφῆς τῶν δασῶν. Ἀπὸ τοῦ 1883, ὅτε ἤρχισεν ἡ ἀνθρακοποιΐα ἐν Βάλτῳ, ἐξάγονται ἐκεῖθεν, κατὰ μέσον ὅρον, κάρβουνα πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ὀκάδων κατ’ ἔτος, ἐκτὸς τῆς σπουδαίας ὑλοτομίας χάριν οἰκοδομῆς· μετὰ τινα δὲ καιρὸν δὲν θὰ μείνῃ οὔτε δενδράκι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βάλτου, διὰ νὰ σκιάζῃ τὸν διαβάτην. Εἰς τὸν νομὸν Εὐβοίας, ὅστις, ὡς πρὸς τὰ δάση, εἶναι ὁ πλουσιώτερος, οὐδέποτε ἐξήχθησαν κάρβουνα πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου ὀκάδων· φαντασθῆτε ὅθεν, ὁποία δυσαναλογία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο ἐπαρχιῶν. Σήμερον ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Βάλτου Κραβασαρᾶν μέχρι γεφύρας Ποδογορᾶς, ἤτοι εἰς ἀπόστασιν τεσσάρων ὡρῶν, οὐδὲν ἄλλο γίνεται, παρὰ νὰ πίπτῃ ὁ πέλεκυς τῶν Βουλγαροφώνων ὑλοτόμων,—διότι οἱ ὑλοτόμοι οὗτοι δὲν εἶναι οὔτε κἄν ἐντόπιοι, εἶναι γκέκιδες καὶ Βουλγαρόφωνοι ἐκ Μακεδονίας, — οἵτινες ἔχουσι καὶ τὰς μεγαλειτέρας ὠφελείας, διότι αὐτοὶ λαμβάνουσι τὰ ⅔ τοῦ κέρδους, ἐνῷ τὸ Δημόσιον καὶ οἱ ἐργολάβοι λαμβάνουσι μόνον τὸ ⅓. Εἶναι εὐεργέτημα τοῦ τόπου νὰ δοθῇ διαταγὴ, ὅπως παύσῃ τὸ τσεκοῦρι καὶ ἡ βόσκησις ἐπὶ πενταετίαν, ἵνα ἀναφυῶσι τὰ δένδρα. Τὸ κατάφυτον ἄλλοτε καὶ ὑπερήφανον Μακρυνόρος, σήμερον ἐντελῶς ἀπεψιλώθη, καὶ στολίζεται μόνον μὲ κουμαρέας. Πρὶν ἢ τελειώσω τὸν λόγον, θεωρῶ καθῆκον νὰ εἴπω τινὰ καὶ περὶ κτιρίων δημοτικῶν σχολείων. Εἰς τὸν Βάλτον, κύριε Ὑπουργὲ, δὲν ἔχομεν κτίρια σχολείων, οὔτε μονοταξίων, οὔτε διταξίων, οὔτε τριταξίων, ἀλλ’ οὐδ’ εἰς τὰ ὑπάρχοντα ἐγένετο ἐπισκευή τις, καὶ διὰ τοῦτο ταῦτα εἶναι ἀληθεῖς τρῶγλαι· τὰ πλειότερα σχολεῖα εἶναι γραμματοδιδασκαλεῖα, λειτουργοῦντα ἐντὸς τῶν ἐκκλησιῶν. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ ἥκιστα ἐκτελοῦσι τὸ καθῆκόν των· οὐδεὶς αὐτῶν περιῆλθε τὴν ἐπαρχίαν, διότι ἄλλως δὲν θὰ ὑπῆρχον τόσαι ἐπαισθηταὶ ἐλλείψεις. Διὰ τοῦτο ἤθελον εὐχηθῆ νὰ καταργηθῇ αὐτὸς ὁ θεσμὸς, ὅστις μόνον δαπάνας ἐπιφέρει, αἱ δὲ δι’ αὐτὸν δαπάναι νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἂς λάβῃ τέλος πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν σχολείων τοῦ Βάλτου, ὡς ἔλαβε διὰ τὰ Κύθηρα. Ἡ Βουλγαρία, Κύριοι, καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ὡς πρὸς ἄλλα, προηγεῖται ἡμῶν, διότι οὐ μόνον πολλαπλᾶ σχολεῖα συνέστησεν, ἀλλὰ καὶ ὁδοὺς κατεσκεύασε καὶ σιδηροδρόμους, καὶ ἑκατὸν ἑκατομμύρια ἐδαπάνησε διὰ τὸ πολεμικὸν ὑλικὸν αὐτῆς. Πρέπει ἡμεῖς, μετὰ 70 ἐτῶν ἐλεύθερον καὶ συνταγματικὸν βίον, νὰ ὦμεν κατώτεροι; Καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας κ. Τσιτσάρας, ὅστις ἀπέδειξε πολλάκις, ὅτι ἔχει μέλλον εἰς τὴν πολιτικὴν, ὡμίλησε περὶ τῆς λυπηρᾶς καταστάσεως τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του συγκοινωνίας ἕνεκα ἐλλείψεως ὁδῶν καὶ γεφυρῶν. Κατὰ τὸ 1883, ἐπὶ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, κατεσκευάσθη μία γέφυρα ἐπὶ τοῦ Ἀχελώου, ἥτις συνέδεε τὸν Βάλτον μὲ τὸν δῆμον Ἀπεραντίων τῆς Εὐρυτανίας, καὶ δι’ ἣν εἶχεν ὁρισθῆ δαπάνη 40–50 χιλιάδων δραχμῶν· ἀλλ’ ὁ μηχανικὸς τοῦ νομοῦ ἔκαμε τόσον κακὴν ἐκτίμησιν τοῦ πλάτους, ὥστε, ὅτε μετέβη ἕτερος μηχανικὸς, ἠναγκάσθη νέον συμπληρωματικὸν προϋπολογισμὸν νὰ φέρῃ, καὶ ἐξοδεύσῃ ἑτέρας 20 χιλιάδας δραχμάς· ἀλλὰ καὶ οὗτος κακῶς ὑπελόγισε τὸ ἀπαιτούμενον ὕψος τοῦ καταστρώματος τῆς γεφύρας καὶ τὴν σύστασιν τοῦ ἐδάφους διὰ τὴν θεμελίωσιν, διότι ἐπῆλθεν ἄγριος ὁ Ἀχελῷος, καὶ παρέσυρε τὸ κατάστρωμα τῆς γεφύρας καὶ μέρος τῶν ποδαρικῶν. Σήμερον δὲ πῶς, νομίζετε, διέρχονται τὸν ποταμόν; — ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας παρέλειψε νὰ τὸ ἀναφέρῃ· — ἔπηξαν δύο πασσάλους ἑκατέρωθεν τοῦ ποταμοῦ, τοὺς ὁποίους συνέδεσαν διὰ σχοινίου, καὶ δι’ ἑνὸς καλαθίου, κρεμαμένου καὶ συρομένου ἑκατέρωθεν, ἐκτελοῦσι τὴν συγκοινωνίαν ἄνωθεν τοῦ βαράθρου. Τὰ περὶ τῆς συγκοινωνίας Βάλτου εἶχον ἐκθέσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅστις εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀκούσῃ, καὶ γνωρίζω κάλλιστα, ὅτι ἔδωσε δὶς διαταγὰς εἰς τὸν νομομηχανικὸν νὰ μεταβῇ τὸ θέρος καὶ ὑποβάλῃ διάγραμμα καὶ προϋπολογισμὸν δαπάνης, ἀλλ’ ὁ μηχανικὸς οὗτος παρεθέριζεν ἐνταῦθα, καὶ ἀφέθη ἡ τύχη τῶν γεφυρῶν καὶ τῶν κατοίκων εἰς τὸν πανάγαθον Θεόν. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔπρεπε, πρὸς τιμωρίαν, καὶ τὸν μηχανικὸν αὐτὸν, καὶ ἄλλους τινὰς ὁμοίους, νὰ τοὺς ἀποστείλῃ νὰ διέλθωσι διὰ τῆς καλάθου τὸν Ἀχελῷον, ἵνα, ἐνθυμούμενοι τὸν τρόμον, ὃν ἤθελον ὑποστῆ, ἐπιμελῶνται κάλλιον τὰ δημόσια ἔργα. Ταῦτα, κύριοι Βουλευταὶ, ἔκρινα καθῆκον νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν καὶ θὰ ἐνεργήσῃ συντόνως τὰ δέοντα πρὸς θεραπείαν τῶν κακῶς ἐχόντων. Περαίνων δὲ τὸν λόγον, παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ σπεύσῃ νὰ ζητήσῃ τηλεγραφικῶς παρὰ τοῦ Εἰσαγγελέως Μεσολογγίου τὴν δικογραφίαν τῆς κατὰ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ Εὐαγγέλου Κωτούλα κατηγορίας, καὶ ἐνεργήσῃ ὅ,τι ἐπιβάλλεται αὐτῷ.

§21Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ὡμίλησα ἐν τῇ Βουλῇ περί τινος ὑποθέσεως, λαμβανούσης χώραν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἰδίᾳ ἐν τῇ ταμειακῇ τούτου ὑπηρεσίᾳ. Τότε δὲ, ἐξηγῶν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὰ τῆς ὑποθέσεως ἐκείνης, ἵνα λάβῃ τὸν κόπον καὶ ἀνακοινώσῃ αὐτὰ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἔλεγον, ὅτι ἐγὼ μὲν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως οὐδὲν ἐδυνάμην νὰ γνωρίζω, αἱ πράξεις ὅμως, ἃς ἀνέφερα, κατηγγέλθησαν εἰς ἐμὲ παρὰ προσώπου, εἰς ὃ ἐδυνάμην καὶ ὤφειλον νὰ ἔχω πᾶσαν ἐμπιστοσύνην. Εἶχον παραλείψει ὅμως τότε νὰ προσθέσω, ὅτι καὶ πολλοὶ τῶν συμπολιτῶν μου ἐξ Ἀθηνῶν καὶ ἐκ Πειραιῶς, προσελθόντες εἰς τὴν οἰκίαν μου, διεμαρτύροντο κατὰ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας τῆς εἰδικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἥτις ἐθεώρει αὐτοὺς ὡς παραβάντας τὸν νόμον, διότι δὲν ἔθηκαν δῆθεν χαρτόσημον ἐπὶ τῶν βιβλίων αὐτῶν, ἢ διότι δὲν ἔθηκαν δῆθεν τὸ ἀνάλογον χαρτόσημον, ἐνῷ αὐτοὶ, ὡς ἔλεγον, δὲν ἐθεώρουν ἑαυτοὺς ὑπαιτίους. Ἀλλ’ ἰδίᾳ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ τόσον εἶχον ἐξεγερθῆ οἱ φορολογούμενοι οὗτοι κατὰ τῆς τοιαύτης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐνεργείας, ὅπερ, χωρὶς ποσῶς νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῶν φορολογουμένων διὰ τῶν συνήθων εἰδοποιήσεων, προέβαινεν εἰς τὴν καταδίκην αὐτῶν καὶ εἰς τὴν διὰ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἀπόρριψιν τῶν ἐφέσεων, ὥστε καὶ αὐτὸς ὁ Τύπος δὲν ἀπηξίωσε νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν δημοσιότητα· ἔγκριτον δὲ φύλλον τοῦ Πειραιῶς, ἡ «Σφαῖρα», ἥτις ἀκολουθεῖ τὰς πολιτικὰς ἀρχὰς τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, φύλλον, ὅπερ ἰδιαζόντως διακρίνει τὸ ὕφος τὸ εὐπρεπὲς τοῦ λόγου καὶ ἡ ἀκρίβεια τῶν γραφομένων, προεκάλει ἰδίᾳ μάλιστα τοὺς Βουλευτὰς Ἀττικῆς, ὅπως φέρωσι περὶ τούτου τὸν λόγον ἐν τῇ Βουλῇ (ἀναγινώσκει): «Εἰς χιλιάδας ἀριθμοῦνται οἱ ἐν Ἀθήναις παραβάται δῆθεν τοῦ νόμου, καὶ εἰς ἑκατοντάδας ἀριθμοῦνται οἱ ἐν Πειραιεῖ, εἰς χιλιάδας δὲ καὶ οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Ὥστε, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ δῆθεν παραβάται τοῦ περὶ ἐμπορικῶν βιβλίων νόμου ἀνέρχονται καθ’ ὅλον τὸ Κράτος εἰς 10,000, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ πρόστιμον εἶναι μόνον 150 δραχμαὶ δι’ ἕκαστον, θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ πληρώσωσιν οἱ πτωχοὶ ἐπιτηδευματίαι, χωρὶς λόγον καὶ χωρὶς αἰτίαν, περὶ τὸ 1½ ἑκατομμύριον δραχμῶν! Φρονοῦμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πρέπει νὰ μεριμνήσωσι, πρὸς ἀποφυγὴν μεγάλων ζημιῶν τῶν ἐπιτηδευματιῶν, οἱ ὁποῖοι κυριολεκτικῶς ἀπογυμνοῦνται διὰ τῶν παραλόγων προστίμων.» Ἀφ’ ἑνὸς μὲν, Κύριοι, ἄρα ἡ καταγγελία, ἣν ἀνεκοίνωσε πρὸς ἐμὲ ὁ συμπολίτης μου ἐκεῖνος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ αἱ ἀθρόαι προσελεύσεις εἰς τὴν οἰκίαν μου πολλῶν τοιουτοτρόπως καταδικασθέντων κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, καὶ ἡ πρόκλησις, ἣν ὁ Τύπος ἀπηύθυνεν ἰδίᾳ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς Ἀττικῆς, μὲ φέρουσι πάλιν ἐπὶ τὸ βῆμα, οὐχὶ τόσον, ἵνα καταγγείλω πράξεις, ἃς ἐγὼ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως βεβαίως δὲν ἐδυνάμην, οὔτε δύναμαι νὰ γνωρίζω, ὅσον ἵνα προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἐὰν τῷ ὄντι τὰ καταγγελλόμενα ὦσιν ἀληθῆ. Καὶ διὰ τοῦτο εὐθὺς ἀμέσως, ἀρχόμενος καὶ τότε τοῦ λόγου, ἔλεγον, ὅτι δὲν ἀποτείνω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις μάλιστα, προσέθετον, καὶ οὐδόλως δύναται νὰ εὐθύνηται ἐπὶ ταῖς πράξεσι ταύταις, ἀλλὰ φέρω τὸ ζήτημα ἐν τῇ αἰθούσῃ, ἔλεγον τότε, ἵνα προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τούτοις, καὶ ἵνα ἐξηγήσω διατί παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσκομισθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ φάκελος, ὅστις καὶ προσεκομίσθη καὶ περιέχει στοιχεῖα πρὸς μελέτην τῆς ὑποθέσεως. Ἐγὼ, Κύριοι, κατὰ ταῦτα, θέλω ἄρα ἀποφύγει νὰ ἐκφέρω γνώμην περὶ τῆς ὑποθέσεως, διότι δὲν ἐπιθυμῶ παντάπασι διὰ τῶν λόγων μου νὰ ἐπιδράσω ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τῆς εἰδικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηρεσίας. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν μόνον νὰ ἀνακοινώσω, ἄνευ κρίσεων, τί προκύπτει ἐκ τοῦ φακέλου, ν’ ἀφήσω δὲ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, μέλλοντα νὰ πληροφορηθῇ τὰ τῆς ὑποθέσεως παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐκτιμήσῃ, ἂν οἱ ὑπάλληλοι, περὶ ὧν πρόκειται, δύνανται νὰ διατελῶσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἂν εἶναι ἀνάγκη περαιτέρω ἐρεύνης ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ τέλος πάντων ἀφίνω βεβαίως εἰς αὐτὸν (διότι ἐγὼ οὐδεμίαν δύναμαι νὰ ἔχω ἁρμοδιότητα) ἵνα κρίνῃ περὶ τῶν ἀποφάσεων, ἃς θέλει λάβει. Ἐπειδὴ δὲ δὲν σκοπῶ διὰ μακρῶν νὰ ἀγορεύσω περὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ ἵνα ἦμαι ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερος, παρακαλῶ νὰ καταβάλητε τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ σημειώματος τούτου, ὅπερ εἶναι τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐξηγμένον ἐκ τοῦ φακέλου (ἀναγινώσκει): «Ὁ Ἰωάννης Παναγᾶκος, ἀντιγράψας ἀνεξαιρέτως τὰ ὀνόματα τῶν ἐν ταῖς κυριωτέραις ὁδοῖς τῶν Ἀθηνῶν ἐμπόρων καὶ ἐπιτηδευματιῶν, κατήγγειλε διὰ μὲν τῆς ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου 1898 αἰτήσεώς του 894 ἐκ τούτων, διὰ δὲ τῆς ἀπὸ 22 Σεπτεμβρίου 1898 ἑτέρας αἰτήσεώς του ἑξήκοντα, ὡς μὴ τηροῦντας τὰ ἐμπορικά των βιβλία σεσημασμένα, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου. Τὸ Ὑπουργεῖον, μὴ ἐπιθυμοῦν, ὅπως ἀνεξετάσῃ δι’ ἐπιθεωρήσεων τὴν ἐμπορικὴν ἀγορὰν Ἀθηνῶν, καὶ σκεπτόμενον νὰ προβῇ βαθμηδὸν εἰς ἐπιθεώρησιν, δὲν ἐνήργησεν ἀμέσως τὴν ἐπιθεώρησιν. Ὁ Ἰωάν. Παναγᾶκος τότε ἐπέδωκε τὴν ἀπὸ 23 Σεπτεμβρίου 1898 αἴτησιν θεραπείας, δι’ ἧς ἠξίου νὰ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον αὐτῷ δραχμὰς τριακοσίας χιλιάδας, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον εἰδοποίησε τοὺς ἐμπόρους, ὅτι θὰ γείνῃ ἐπιθεώρησις, καὶ θὰ ἐλάμβανον καιρὸν νὰ σημάνωσι τὰ βιβλία των...»

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν;

§23ΛΕΒΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§24Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀντιγράφας ἐκ τίνος;

§25ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν λέγει τὸ σημείωμα· ἀλλ’ ὑποθέτω, ἀντιγράψας ἐκ τῶν βιβλίων τῆς ὑπηρεσίας.

§26ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Εἶχε δημοσίαν ὑπηρεσίαν ὁ Παναγᾶκος;

§27ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν γινώσκω. Τώρα ἔχει ὑπηρεσίαν ἐν τῇ Βουλῇ, διότι ἴσως εἶναι ἄγνωστον τὸ γενόμενον, ἐὰν τοῦτο ἀποτελῇ πρᾶξιν ἀξιόποινον, ἢ ἀξιόμεμπτον. Εἶναι κλητὴρ τῆς Βουλῆς. Ὥστε ἡ βάσις τῆς αἰτήσεως θεραπείας εἶναι ἡ οὕτω πως διατυπουμένη ἐν τῷ σημειώματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Μὴ ἀρκεσθεὶς δὲ εἰς τοῦτο, ἐζήτησε καὶ τὴν παρέμβασιν τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς»! (αἴσθησις). «Τὸ Ὑπουργεῖον τότε διέταξεν (ἐξακολουθεῖ τὸ σημείωμα) διὰ τῆς ἀπὸ 19 Ὀκτωβρίου 1898 διαταγῆς του τὸν οἰκονομικὸν ἐπιθεωρητὴν κ. Ἀρ. Παναγιωτίδην νὰ ἐνεργήσῃ ἐπιθεώρησιν· οὗτος δ’ ἤρξατο τῆς ἐπιθεωρήσεως ἀμέσως, καὶ ἐξηκολούθησεν αὐτὴν ἐφ’ ὅσον ἐπέτρεπε καὶ ἡ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπηρεσία του καὶ ἠδύνατο ν’ ἀνεύρῃ τοὺς καταμηνυθέντας ἐμπόρους καὶ ἐπιτηδευματίας, συντάξας ἀρκετὰ πρωτόκολλα μέχρι τοῦ Αὐγούστου 1899, ὁπότε ἐπῆλθεν ὁ νόμος ͵ΒΧΑΔʹ περὶ ἐπιθεωρήσεων τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ διέκοψε τὴν ὑπηρεσίαν του, ὡς τοποθετηθεὶς ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ βραδύτερον, ἀνατεθείσης αὐτῷ τῆς διευθύνσεως τοῦ τμήματος τῆς Στατιστικῆς, ἐξηκολούθησε τὴν ἐπιθεώρησιν, ἐνεργῶν ἀνεξαιρέτως τοιαύτην εἰς πάντα τὰ ἐμπορικὰ καταστήματα...»

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πόσους μῆνας εἰργάσθη ὁ ἐπιθεωρητής;

§29ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀπὸ 19 Ὀκτωβρίου 1898 μέχρις Αὐγούστου 1899, ὡς ἠκούσατε. (Ἐξακολουθεῖ): «Τὸ Ὑπουργεῖον, σκεπτόμενον, ὅτι ἐπὶ τῶν ἀνακαλυπτομένων συνεπείᾳ τῆς ἐπιθεωρήσεως ταύτης παραβάσεων, ὡς ἐνεργουμένων γενικῶς τῶν ἐξελέγξεων ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ ὄχι συνεπείᾳ τῆς μηνύσεως τοῦ Ἰω. Παναγάκου, δὲν ἐδικαιοῦτο οὗτος εἰς τὴν ἀπολαυὴν ἀμοιβῆς, δὲν παρήγγειλε τὸν ταμίαν τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου, ἵνα συμπεριλάβῃ αὐτὸν εἰς τὰς ἐκδιδομένας ἀποφάσεις, ὡς δικαιούμενον εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ προστίμου· ἕνεκα δὲ τούτου ἐκοινοποίησεν οὗτος νέαν αἴτησιν, ἀξιῶν, ἵνα περιλαμβάνηται ἐν αὐταῖς, ἥτις ὅμως δὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε δεκτή.» Ἐνταῦθα λήγει ἡ ἀφήγησις τῆς ὑποθέσεως ἐκ τοῦ σημειώματος, καὶ ἕπεται πίναξ τῶν προσαγομένων ἐγγράφων. Ἀλλὰ παρακαλῶ ὑμᾶς, Κύριοι, νὰ ἀκούσητε καὶ τὸν πίνακα, ὅπως μὴ ἀναγκασθῶ ἐγὼ, εἰμὴ ὀλίγας λέξεις νὰ προσθέσω, διότι ἄλλως ὁ πίναξ τῶν προσκομιζομένων ἐγγράφων εἶναί τι χαρακτηριστικὸν τῆς ὅλης ὑποθέσεως, καὶ δύναται σπουδαίως νὰ ὁδηγήσῃ τὴν ἔρευναν, ἣν θέλει ἐνεργήσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν (ἀναγινώσκει): «1) Φάκελος ὑπὸ στοιχεῖον Α, περιέχων τέσσαρας μηνύσεις τοῦ Ἰω. Παναγάκου, τὰς ὑπ’ ἀριθ. 87745, 90481 τῆς 19 Ὀκτωβρίου 1898 καὶ 126234 τῆς 9 Ἰανουαρίου 1899 διαταγὰς πρὸς τὸν οἰκονομικὸν ἐπιθεωρητὴν, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 97614 τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1898 ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν, καὶ τὴν ἀπὸ 23 Σεπτεμβρίου 1898 αἴτησιν θεραπείας τοῦ Ἰω. Παναγάκου. 2) Φάκελος ὑπὸ στοιχεῖον Β, μετὰ 40 διαταγῶν τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὸν ταμίαν τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου διὰ τὴν ἔκδοσιν ἀποφάσεων κατὰ τῶν ἐμπόρων, καθ’ ὧν συνετάχθησαν ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρωτόκολλα. 3) Φάκελος ὑπὸ στοιχεῖον Γ, περιέχων τρεῖς ὀνομαστικοὺς πίνακας: αʹ) τῶν ἐμπόρων, καθ’ ὧν ἐπεβλήθησαν πρόστιμα, καὶ τῶν ἐμπόρων, οἵτινες ἀπηλλάγησαν τοῦ προστίμου δι’ ἀποφάσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου· βʹ) τῶν ἐμπόρων, καθ’ ὧν δὲν ἐξεδόθη ἀπόφασις, διότι τὰ βιβλία αὐτῶν εὑρέθησαν σεσημασμένα· γʹ) τῶν ἐμπόρων, οἵτινες, καταδικασθέντες, ἐχρεώθησαν εἰς τὸ Ταμεῖον τῶν εἰσπράξεων, καὶ ἐπλήρωσαν ἢ μὴ τὸ ἐπιβληθὲν αὐτοῖς πρόστιμον, μετὰ τῆς σημειώσεως, εἰς τίνα ἐκ τούτων ἀνεγνωρίσθη δικαιοῦχος ὁ Παναγᾶκος». Ὥστε ὁ Παναγᾶκος ἀνεγνωρίσθη δικαιοῦχος. Ὑπάρχει δὲ καὶ σημείωμα, εἰς πόσον ποσὸν ἀνέρχεται μέχρι τοῦδε ἡ ἐκκαθάρισις τῶν δικαιωμάτων τοῦ Παναγάκου. Ἀναβαίνει εἰς 3,141 δραχμὰς καὶ 10 λεπτά. Τὸ σημείωμα τοῦ Ὑπουργείου ἐξακολουθεῖ οὕτω: «4) Φάκελος ὑπὸ στοιχεῖον Δ, περιέχων τὰ ἑξῆς, κοινοποιηθέντα εἰς τὸν ταμίαν τῶν ἐπαρχιακῶν ἐξόδων Ἀττικῆς, δικόγραφα ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸν μηνυτὴν Ἰω. Παναγᾶκον πρόστιμα: αʹ) τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1783 τοῦ ἔτους 1900 ἐκχωρητήριον συμβόλαιον τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Κ. Κυριαζῆ, δι’ οὗ ὁ Ἰω. Παναγᾶκος ἐξεχώρησε πρὸς τὸν Εὐάγγελον Παπαχρηστόπουλον, δικηγόρον ἐν Ἀθήναις, τὰ ⅔ ἐκ τῶν προσδοκωμένων δικαιωμάτων του ἐκ τῶν ἐπιβληθησομένων εἰς τοὺς ἐμπόρους προστίμων, ἤτοι δραχμὰς 20,000.» Ὁ Ἰω. Παναγᾶκος, ὡς παρατηρεῖτε ἐκ τοῦ σημειώματος, ἐκχωρεῖ εἰς τὸν Εὐάγγελον Παπαχρηστόπουλον, δικηγόρον ἐν Ἀθήναις, ἀδελφὸν δὲ τοῦ ἐν τῷ ταμειακῷ τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐργαζομένου Παπαχρηστοπούλου, τὰ ⅔ τῶν τοιούτων δικαιωμάτων αὐτοῦ, δηλ. πολὺ περισσότερα ἢ ὅσα ἤθελε λάβει ὁ Παναγᾶκος. Καὶ τὸ σημείωμα ἐξακολουθεῖ: «βʹ) τὸ ἀπὸ 9 Ἰουνίου 1900 κατασχετήριον τοῦ Ἰωάννου Κυπρίου»,—ἑτέρου, σημειώσατε καλῶς, ὑπαλλήλου ἐν τῷ ταμειακῷ τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, γαμβροῦ ἐπὶ θυγατρὶ τοῦ Ἰω. Παναγάκου, — «καὶ τὴν σχετικὴν ἀγωγήν, δι’ οὗ, ἔχων οὗτος λαμβάνειν διὰ συναλλαγματικῆς δραχ. 9000, κατέσχεν εἰς χεῖρας τοῦ ταμίου τῶν ἐπαρχιακῶν πληρωμῶν ἐκ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸν Ἰω. Παναγᾶκον προστίμων τῶν ἐμπόρων δραχμὰς χιλίας ὀκτακοσίας ὀγδοήκοντα πέντε καὶ λεπ. 80· καὶ γʹ) τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1782 ἐκχωρητήριον συμβόλαιον τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Κ. Κυριαζῆ, δι’ οὗ ὁ Ἰωάν. Παναγᾶκος ἐξεχώρησε πρὸς τὸν Ἰω. Κύπριον δρ. 942 καὶ λεπ. 90, ἃς ἐδικαιοῦτο λαμβάνειν ἐκ προστίμων τῶν ἐμπόρων ἐκ τοῦ Ταμείου τῶν ἐπαρχιακῶν πληρωμῶν Ἀττικῆς, καὶ παρῃτήθη ὁ Κύπριος τοῦ κοινοποιηθέντος κατασχετηρίου. 5) Φάκελος ὑπὸ στοιχεῖον Ε, περιέχων τὴν ὑπ’ ἀριθ. 2276 τῆς 9 Ἰανουαρίου 1897 ἐγκύκλιον διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἧς ἐκοινοποιήθη πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς τοῦ Κράτους, ὅτι ὁ Ἰωάννης Παναγᾶκος ἀπεβλήθη τῆς ὑπηρεσίας τοῦ κλητῆρος τοῦ Ὑπουργείου δι’ ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν θέσιν τοῦ δημοσίου ὑπηρέτου πρᾶξιν.— Ὁ ἐκδοχεὺς τοῦ Ἰωάννου Παναγάκου Εὐάγγελος Παπαχρηστόπουλος διατελεῖ δικηγόρος ἐν Ἀθήναις, καὶ ἔχει ἀδελφὸν τὸν ἐν τῷ ταμειακῷ τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διωρισμένον ὑπουργικὸν γραμματέα βʹ τάξεως Ἀθανάσιον Παπαχρηστόπουλον, ὁ δὲ ἐπιβαλὼν κατάσχεσιν Ἰωάννης Κύπριος διατελεῖ ταμιακὸς λογιστὴς ἐν τῷ αὐτῷ τμήματι, καὶ τυγχάνει γαμβρὸς ἐπὶ θυγατρὶ τοῦ Ἰωάννου Παναγάκου.— Ἡ αἴτησις θεραπείας τοῦ Ἰωάννου Παναγάκου δὲν ἐθεωρήθη ἀξία σπουδαιότητος; 1) διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἀμέσως διέταξε τὴν ἐπιθεώρησιν, καὶ δὲν ἠδύνατο ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ νὰ πραγματοποιηθῇ αὕτη ἐπὶ χιλίων περίπου ἐμπορικῶν καταστημάτων, τῶν ὁποίων, αἱ διευθύνσεις κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνεγράφοντο ἐν ταῖς μηνύσεσιν ἐσφαλμένως· 2) διότι ἡ ἐπιθεώρησις δὲν ἤθελε περιορισθῆ εἰς τὴν ἐξέτασιν, ἂν κατ’ αὐτὴν ὑπῆρχον τὰ ἐμπορικὰ βιβλία σεσημασμένα, ἀλλὰ καὶ ἂν πρὸ αὐτῆς, μετὰ τὸν νόμον ͵ΒΡΙΒʹ τοῦ 1892, ἐτηροῦντο ταῦτα: 3) διότι ὁ Ι. Παναγάκος ἠδύνατο νὰ δικαιωθῇ εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ προστίμου, μόνον ἐφ’ ὅσον ἤθελεν ἀποδοθῆ αὐτῷ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἢ τοῦ ταμίου τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου, ἂν αἱ ἀποφάσεις τούτου ἀπέμενον ὁριστικαὶ, καὶ 4) διότι ἡ ἐπιθεώρησις εἶναι μέτρον διοικητικὸν, ἐκ τῆς παραλείψεως τοῦ ὁποίου δὲν δύνανται νὰ πηγάσωσιν ἰδιωτικὰ συμφέροντα.» Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔκθεσις, ἢ τὸ σημείωμα, ὅπερ εἶχε τὴν καλωσύνην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ μετὰ τοῦ σχετικοῦ φακέλου. Χωρὶς νὰ φέρω κρίσεις περὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν αἴτησιν τοῦ Ἰωάννου Παναγάκου τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1900 ἔτους πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον, ἥτις λέγει: «... πολλοὶ δὲ τῶν καταγγελθέντων κατεδικάσθησαν, καὶ πληρώσαντες τὰ ἐπιβληθέντα πρόστιμα, ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὰ ἡμίση, καθὸ μηνυτὴς κλπ.» Ἐπακολουθεῖ ἐν τῷ φακέλῳ ὑπὸ στοιχ. Α ἔγγραφον ἐπισημειωτικὸν τοῦ τμηματάρχου τοῦ ταμειακοῦ τμήματος, τῆς 15 Ἰουλίου 1900 ἔτους, ἐντολῇ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὑπ’ ἀριθ. 64289, πρὸς τὴν Γενικὴν Ἐπιθεώρησιν τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, ἵνα, ὁσάκις ὁ οἰκονομικὸς ἐπιθεωρητὴς «ἐνεργεῖ ἐπιθεώρησιν τῶν βιβλίων ἐμπόρων συνεπείᾳ μηνύσεως τοῦ Ἰω. Παναγάκου, μνημονεύῃ τούτου εἰς τὰ συντασσόμενα πρωτόκολλα, πρὸς ὁδηγίαν τοῦ ἐκδώσοντος τὰς ἀποφάσεις ταμίου τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου.» Τώρα, πῶς φρονοῦσιν ἀφ’ ἑνὸς, ὅτι ὁ Ἰω. Παναγάκος δὲν ἔχει δικαίωμα, καὶ πῶς ἀφ’ ἑτέρου ἡ ὑπηρεσία τοῦ τμήματος παραγγέλλει νὰ μνημονεύηται ὁ Ἰωάννης Παναγάκος πρὸς ὁδηγίαν τοῦ ταμίου, ὡς πιστωτής;...

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποίας ὑπογραφῆς εἶναι;

§31ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ ὑπογραφὴ εἶναι ὀλίγον γριφώδης... Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔγγραφον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τῆς 24 Ἰουλίου 1900 ἔτους, τοῦ ἐπὶ τῶν δημοσίων ὑπολόγων τῆς περιφερείας Κυκλάδων οἰκονομικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, προσωρινῶς διευθύνοντος τὸ γραφεῖον τῆς Στατιστικῆς, κ. Παναγιωτίδου, ἐν περιθωρίῳ, ὑπάρχει διαταγὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς 19 Σεπτεμβρίου 1900 ἔτους, ἥτις φέρει, λέγω, τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ μετὰ τὰ ἑξῆς: «Διαβιβάζεται μεθ’ ὅλων τῶν συνημμένων πρὸς τὸν ταμίαν τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου, παραγγελλόμενον, ἵνα ἐν ταῖς ὑπ’ αὐτοῦ ἐκδιδομέναις ἀποφάσεσι κατὰ ἐμπόρων Ἀθηνῶν, καθ’ ὧν συνέταξε πρωτόκολλα ἐπιθεωρήσεως ὁ οἰκονομικὸς ἐπιθεωρητὴς κ. Α. Παναγιωτίδης, περιλαμβάνῃ ὡς δικαιούμενον εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ προστίμου τὸν Ἰωάννην Παναγᾶκον, ὁσάκις ἐν τοῖς πρωτοκόλλοις βεβαιοῦται, ὅτι ἡ ἐπιθεώρησις τῶν ἐμπορικῶν βιβλίων τῶν καθ’ ὧν ταῦτα ἐμπόρων ἐγένετο συνεπείᾳ μηνύσεως τούτου.» Πῶς λοιπὸν τώρα ἡ ὑπηρεσία νομίζει καὶ ἐπιμένει, ὡς ἠκούσατε, ἐν τῷ σημειώματι, ὅτι δὲν δικαιοῦται ὁ Παναγᾶκος εἰς τὸ ἥμισυ, ἀφοῦ εἶναι διαταγὴ τοῦ Ὑπουργοῦ περὶ τοῦ ἐναντίου; Ἐκεῖνο, ὅπερ βλέπω ἐν τῷ φακέλῳ, ἐκεῖνο ἀναφέρω. Οὐδεμίαν κρίσιν ἀναλαμβάνω νὰ ἐκφέρω ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλὰ τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ἀνέφερα, εἶναι ἄξια βεβαίως νὰ ἐξετασθῶσιν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας. Ἂν δὲ ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦτο τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς 19 Σεπτεμβρίου 1900 ἔτους δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκδοθῇ, ὑποθέτω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐντελῶς ἔξω πάσης κατηγορίας· πιθανὸν ἡ ὑπηρεσία νὰ ὑπέβαλεν εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκδώσῃ τοιαύτην διαταγήν. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι ζητήματα, ἅτινα ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω ἁρμοδιότητα νὰ ἐξετάσω, καθόσον δὲν ἐπαγγέλλομαι ἐδῶ τώρα τὸν κατήγορον. Ἐγὼ ἐκεῖνο, ὅπερ ἠθέλησα νὰ βεβαιώσω, καὶ νομίζω ὅτι ἐπαρκῶς ἐβεβαίωσα, εἶναι, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη πρέπει βεβαίως νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Περὶ τούτου νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀντίθετος γνώμη. Ἐδῶ, Κύριοι, ἐν φακέλλῳ Γʹ, ὑπάρχει πίναξ, ὅστις ἀναφέρει τῇ 24 Ἰανουαρίου 1901 ἔτους τὰ ποσά, ἅτινα ἀνεγνωρίσθη ὁ Ἰωάννης Παναγᾶκος, ὅτι δικαιοῦται νὰ λάβῃ. Ἐκεῖνο, ὅπερ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προκαλέσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπίσης τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι τὸ ἐκχωρητήριον τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἰωάννου Παναγάκου πρὸς τὸν δικηγόρον Εὐάγγελον Παπαχρηστόπουλον, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν ὀλίγας ἐκ τούτου γραμμὰς (ἀναγινώσκει): «Ἰωάννης Παναγᾶκος, κλητὴρ τῆς Βουλῆς, Εὐάγγελος Παπαχρηστόπουλος, δικηγόρος. Ἀριθμὸς 1783, τῆς 22 Ἰουνίου 1900. Συμβολαιογράφος Ἀθηνῶν Κ. Κυριαζῆς ...... καὶ ἀνερχομένου τοῦ ἡμίσεος τούτου ποσοῦ τῶν προστίμων δραχμὰς 30,000, κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς του, οὓς καὶ ὁ ἕτερος τῶν συμβαλλομένων Εὐάγγελος Παπαχρηστόπουλος εὑρίσκει ἀληθεῖς καὶ πραγματικούς». Ὥστε, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ Παναγάκου τῇ 22 Ἰουνίου 1900 ἔτους, τὸ ποσόν, ὅπερ αὐτὸς ἠξίου μέχρι τότε, εἶναι 30,000 δραχμαί. «Ἐκχωρεῖ λοιπόν, ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου πρὸς τὸν Εὐάγγελον Παπαχρηστόπουλον τὰ δύο τρίτα, ἤτοι δραχμὰς εἴκοσι χιλιάδας, ἀπέναντι ἴσου ποσοῦ, ὅπερ ἔλαβε παρ’ αὐτοῦ, ὡς ὡμολόγησεν, ὁ Ἰωάν. Παναγᾶκος κλπ.» Παρατηρεῖτε, Κύριοι, ὅτι τὰ δημοσιευθέντα κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ἀφ’ ἧς ἐγὼ ἐποιησάμην τὰς ἀνακοινώσεις ταύτας εἰς τὴν Βουλήν, ἐκ μέρους ἐνδιαφερομένων προσώπων, ὅτι τουτέστιν ὁ Παναγᾶκος ἐξεχώρησε πρὸς τὸν Παπαχρηστόπουλον, τὸν δικηγόρον, λόγῳ δικηγορικῆς ἀμοιβῆς, τὸ ἀνωτέρω ποσόν, δὲν ἀποδεικνύονται ἐκ τοῦ συμβολαίου ἀκριβῆ, διότι ῥητῶς λέγει τὸ συμβόλαιον, ὅτι ὁ Παπαχρηστόπουλος ἐμέτρησε τὰ χρήματα πρὸς τὸν Παναγᾶκον.

§32ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προπληρωτέα μάλιστα.

§33ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐνταῦθα, Κύριοι, ἵνα φθάσωμεν εἰς τὸ τέλος, εἶναι ἀνάγκη νὰ καταστήσω ὑμῖν γνωστὸν καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1782 τῆς 22 Ἰουνίου 1900 ἔτους μεταξὺ τοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου Παναγάκου καὶ τοῦ Ἰωάννου Κυπρίου, λογιστοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ γαμβροῦ αὐτοῦ ἐπὶ θυγατρί, κατοίκων Ἀθηνῶν, συμβόλαιον τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Κ. Κυριαζῆ. Εἶναι μία συμβιβαστικὴ πρᾶξις μεταξὺ πενθεροῦ καὶ γαμβροῦ (ἀναγινώσκει): «Ὁ Ἰωάν. Παναγᾶκος δικαιοῦται νὰ λάβῃ ἐκ τοῦ Ταμείου τῶν πληρωμῶν τῶν ἐπαρχιακῶν ἐξόδων Ἀττικῆς δραχμὰς 1885 καὶ λεπ. 80, λόγῳ ἀμοιβῆς του ὡς ἐκ τῆς ἐπιβολῆς προστίμων ἐπὶ παραβάσει φορολογικῶν νόμων κλπ., οἰκειοθελῶς καὶ εὐχαρίστως ἐκχωρεῖ καὶ μεταβιβάζει τὸ ½ τῶν ἀπαιτήσεών του τούτων πρὸς τὸν Ἰωάν. Κύπριον κλπ, ὅστις θὰ λάβῃ ταύτας ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἐφ’ ὅσον εἰσπράττονται ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρω ὀφειλέτας κλπ.»...

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόθεν ἡ ἀπαίτησις Κυπρίου κατὰ Παναγάκου;

§35ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀμέσως... «Ὁ Ἰωάννης Κύπριος, ἀποδεχόμενος κλπ., παραιτεῖται τῆς 9 ἀπὸ Ἰουνίου ἐ.ἔ. κατασχέσεως ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω δραχ. 1885 καὶ λεπ. 80 εἰς χεῖρας τοῦ ταμίου τῶν πληρωμῶν ἐπαρχιακῶν ἐξόδων Ἀττικῆς καὶ τῆς ὑπὸ τὴν αὐτὴν χρονολογίαν ἀγωγῆς του ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν κλπ.» Τώρα ἀπαντῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον περὶ τῆς αἰτίας τῆς ἀπαιτήσεως. Ἡ ἀπαίτησις εἶναι ἐκ συναλλαγματικῆς, ἡ ἀπαίτησις δηλαδὴ τοῦ Κυπρίου κατὰ τοῦ πενθεροῦ αὐτοῦ Παναγάκου. Τώρα τί καλύπτει ἡ συναλλαγματικὴ αὕτη, βεβαίως ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἁρμοδιότητα νὰ ἐξετάσωμεν. Ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν σειρὰν ὅλων τῶν παρ’ ἐμοῦ ἐκτεθέντων, μελετῶσα τὸν φάκελον τοῦτον, ζητοῦσα πολλαχόθεν πληροφορίας, θέλει σχηματίσει τήν τε νομικὴν καὶ τὴν πραγματικὴν αὐτῆς πεποίθησιν περὶ τῆς ἐν λόγῳ ὑποθέσεως. Ἐγὼ βεβαίως οὐδεμίαν ἐπιθυμῶ νὰ ἐκφέρω γνώμην. Ἂν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, βεβαίως ἤθελον ἐπιληφθῆ τῆς ἐξετάσεως τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἀμέσως. Καὶ ἂν μὲν τυχὸν ἐκαλύπτοντο ὑπὸ ὅλας αὐτὰς τὰς πράξεις ἀντικείμενα, δυνάμενα νὰ ἐπισύρωσι καὶ τὰ μέτρα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὰ μέτρα τῆς Δικαστικῆς ἀρχῆς, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἤθελε δι’ ἐμοῦ προβῆ εἰς τὰ δέοντα. Ἂν ὅμως, ὡς ἤθελον εὐχηθῆ, ἀπεδεικνύετο, ὅτι ταῦτα πάντα ἦσαν ἐκ τῶν συνήθως συμβαινόντων, τότε καὶ ἐγὼ ἤθελον συντελέσει, ἵνα οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ λευκότεροι καὶ τῆς περιστερᾶς καταδειχθῶσι. Κύριε Πρόεδρε, παραδίδω ὑμῖν αὐτὸν τὸν φάκελον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀνέγνωσα κείμενα περιεχόμενα ἐν αὐτῷ, καὶ σκοπῶ νὰ δημοσιεύσω ὅσα εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος, παρακαλῶ νὰ κρατηθῇ ὁ φάκελος ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας ἐν τῷ Γραφείῳ, ὅπως λάβω ἀντίγραφα τῶν ἀποσπασμάτων καὶ συμπληρώσω τὴν ἀγόρευσίν μου.

§36Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς τὸ πρῶτον ὡμίλησε περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον, ἵνα ἀμέσως ζητήσω, ὅπως ὁ φάκελος τῆς ὑποθέσεως ταύτης προσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν αὐθημερόν. Τὸν φάκελον τοῦτον, πρὶν ἢ μελετήσω αὐτὸν, κατέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως τὸν μελετήσῃ ὁ κ. Βουλευτής. Ἡ ἀφήγησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ μὲ ἔπεισεν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη πρέπει νὰ προκαλέσῃ σύντονον τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἓν γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτής, μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν μεγίστην, ὅτι ὁ Παναγάκος οὗτος ἀντέγραψε κατάλογον ἐπιτηδευματιῶν. Τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον γεννᾶται, εἶναι, ἂν ὁ νόμος χορηγεῖ τὸ δικαίωμα εἰς οἱονδήποτε ἰδιώτην νὰ ἀντιγράφῃ ἐκ τοῦ καταλόγου ὀνόματα ἐπιτηδευματιῶν, καὶ νὰ καταγγέλλῃ αὐτοὺς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι δὲν εὑρίσκονται ἐν τάξει, ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐπιτηδεύματος. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον γεγονός, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προκαλέσῃ σύντονον τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν μάλιστα συνδυάσῃ τὸ γεγονὸς τοῦτο μὲ τὰ ἄλλα, ἅτινα ἀνέφερεν ὁ κύριος Βουλευτής. Νομίζων, ὅτι πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶναι σήμερον πρόωρος, θ’ ἀνακοινώσω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν θέλω μορφώσει — λαμβάνων βεβαίως ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ — ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων, εἰς τὸν συνάδελφόν μου κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς ὃν ἀπόκειται νὰ λάβῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα αἱ πληροφορίαι, ἃς θέλει ἀρυσθῆ ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων, ἐπιβάλλουσιν· εἰς τὴν Βουλὴν δ’ ἀπόκειται κατόπιν νὰ κρίνῃ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει λάβει.

§37Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐξ ὅλων τῶν λεχθέντων, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι, ἀνεξαρτήτως βεβαίως τῆς ἐξετάσεως τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, δίδεται ἀφορμὴ εἰς μίαν ἄλλην ἐνέργειαν, τὴν ὁποίαν συνιστῶ εἰς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργόν. Βεβαίως ὁ νόμος, ὁ ὑπάρχων καὶ παραχωρῶν μέρος τοῦ προστίμου εἰς τοὺς καταγγείλαντας, ἔχει τὴν ἑξῆς ἔννοιαν: Ὅστις καταγγείλῃ μετὰ τὴν γενομένην ἐπιθεώρησιν τῶν βιβλίων τῶν ἐπιτηδευματιῶν, ἢ τῶν ἐμπόρων, ἐκεῖνον τὸν ἐπιτηδευματίαν, ἢ τὸν ἔμπορον, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ ἀποκρύψῃ τὰ βιβλία του κατὰ τὴν ἐπιθεώρησιν, λαμβάνει μέρος τοῦ προστίμου· ἄλλως θὰ συμβῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, νὰ προσέρχηταί τις καὶ παραδίδῃ ἕνα γενικὸν κατάλογον τῶν ἐπιτηδευματιῶν, παραβατῶν τοῦ νόμου καὶ μὴ, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ζητῇ μέρος τοῦ προστίμου, δηλαδὴ τὸ ἥμισυ. Ἑπομένως, ἐπειδὴ δὲν γνωρίζω, ἐὰν γίνεται ἡ γενικὴ ἐπιθεώρησις εἰς ὅλας τὰς πόλεις τὰς ἐμπορικὰς, καὶ ἂν ἐξετελέσθησαν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ ἵνα προλάβωμεν τὰ περαιτέρω σκάνδαλα καὶ τὰς περαιτέρω συζητήσεις, διὰ τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζω τί δύνανται τὰ Δικαστήρια ν’ ἀποφανθῶσι, φρονῶ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἑνὸς ἑρμηνευτικοῦ νόμου, ἵνα προλάβωμεν πολλὰς δολιότητας ἐκ μέρους τῶν ἀνθρώπων τοῦ εἴδους ἐκείνου, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς.

§38ΑΛΕΞ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς κ. συνάδελφος ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἔφερεν εἰς φῶς εἶναι καλὰ καὶ ἅγια. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἐγὼ πρὸ πάντων φοβοῦμαι, εἶναι, μήπως ἡμέραν τινὰ ἐξυπνήσωμεν καὶ ἴδωμεν, ὅτι ὁ Παναγᾶκος εὑρέθη κάτοχος τῶν 300,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ζητεῖ, ὅπερ οὐδόλως δύσκολον, ὅταν γνωρίζωμεν πῶς ἐπιτυγχάνουσιν οἱ ἐπιτήδειοι. Εἶναι ἁπλούστατον. Ὁ Παναγᾶκος ἔχει φίλον ἢ συγγενῆ ὑπάλληλον τοῦ Ταμειακοῦ τμήματος· ἡ αἴτησις θεραπείας τοῦ Παναγάκου, κατ’ ἀτυχῆ σύμπτωσιν, παραπίπτει εἰς ἕτερον φάκελον, καὶ δὲν ὑποπίπτει εἰς τὰ ὄμματα τοῦ νομικοῦ συμβούλου, τούτου δ’ ἕνεκα οὐδεμία ἐνέργεια γίνεται κατ’ αὐτῆς. Οὕτω δὲ μίαν ἡμέραν ἐξυπνοῦμεν καὶ βλέπομεν τὸν Παναγᾶκον κάτοχον τῶν 300 χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ πληρώσῃ ὁ ἀτυχὴς φορολογούμενος λαός.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Θ. Λιμπρίτης, Ἀρ. Ἀναγνωστόπουλος, Μιχ. Στελλάκης, Δ. Τερτίπης καὶ Μιχ. Λαμπρυνίδης ὑποβάλλουσιν ἀπὸ κοινοῦ τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως τραυματιῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς». Ἡ τροπολογία αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 258). Ὁ βουλευτὴς Τυρνάβου κ. Θ. Λιμπρίτης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς σύστασιν: «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως τὸ πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων νταλιάνι, ὅπερ ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Μάτι χρησιμεύει εἰς τὴν κοινότητα Κουταβίου τοῦ δήμου Τυρνάβου διὰ τὴν χρῆσιν τῶν κτηνῶν τῆς κοινότητος, μὴ παραβλάπτηται ὑπὸ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου Λαρίσης, ὅστις, παριδὼν τὰ δικαιώματα τῆς κοινότητος, διέταξε τὴν καταστροφὴν αὐτοῦ.»

§40Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§41Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἅμα ὡς ἔλαβον γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διέταξα ἀμέσως διοικητικὴν ἀνάκρισιν. Ἔστειλα ἤδη ἐπιθεωρητήν, ὅπως ἐξετάσῃ ὅλα τὰ καταγγελλόμενα κατὰ τοῦ νομομηχανικοῦ, καὶ συνεπείᾳ τῆς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλῃ ὁ ἐπιθεωρητής, θέλομεν προβῆ κατὰ τὰς διατυπώσεις τοῦ νόμου, καὶ θὰ παραπέμψωμεν τὸν νομομηχανικὸν ἐνώπιον τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων.

§42ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ νομομηχανικός;

§43Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ κ. Σαδούκας. Ἐκ τῶν ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργείου εἰς ὅλας τὰς ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι κατηγγέλθησαν, ὑπῆρξε νομιμωτάτη.

§44Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν ἔχω παράπονον· εἶμαι μάλιστα λίαν εὐχαριστημένος.

§45Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Περιμένω τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀνακρίσεως, ἵνα προβῶ μετὰ μεγίστης αὐστηρότητος.

§46ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πολὺς ἐγένετο ἀπό τινος λόγος περὶ τῶν κτιρίων τῶν δημοτικῶν σχολείων τῶν δήμων τρίτης τάξεως, καὶ κατ’ αἴτησιν τοῦ ἐκ Κυνουρίας κ. συναδέλφου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κατέθεσε σημείωμα, δεικνῦον τὰ παραδοθέντα διδακτήρια τῶν δήμων δευτέρας καὶ τρίτης τάξεως, καὶ τὰ διδακτήρια δευτέρας καὶ τρίτης τάξεως, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ κατασκευὴν, ἢ τῶν ὁποίων ἐνεκρίθη ἡ κατασκευή. Ἐν τῷ καταλόγῳ αὐτῷ τῶν δήμων τρίτης καὶ δευτέρας τάξεως οὐδὲν εὑρίσκω διδακτήριον εἰς τὸν δῆμον Ἐπιδαυρίων τῆς ἐπαρχίας Ναυπλίας,— ἔχοντα δύο κώμας καὶ τέσσαρα δημοτικὰ σχολεῖα, δύο θηλέων καὶ δύο ἀρρένων, — καίτοι εἶναι δῆμος αὐτὸς τρίτης τάξεως, διότι ἔχει 1777 κατοίκους, κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφήν. Τοῦτο μοὶ προξενεῖ πολλὴν ἀπορίαν, διότι ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ὁ δῆμος αὐτὸς, κατὰ τὸν νόμον, ἔχει δικαίωμα, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ λόγοι ἱστορικοὶ, οἵτινες ὤφειλον νὰ κάμωσι τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου νὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτοῦ, ὅπως ἐκ τῶν διδακτηρίων τὰ πρῶτα ὦσι τὰ τοῦ δήμου Ἐπιδαυρίων, διότι οὐδεὶς, πιστεύω, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀγνοεῖ, ὅτι εἰς τὴν Νέαν Ἐπίδαυρον συνῆλθεν ἡ πρώτη Ἐθνικὴ Συνέλευσις, ἡ κηρύξασα ἐν ὀνόματι τῆς Ἁγίας Τριάδος τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἴσως τις ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ ὅμως, διότι δὲν συνέπεσε νὰ μάθῃ, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐκείνη εὐγνωμονοῦσα ἐψήφισε ψήφισμα, δι’ οὗ ἐκήρυξε τὴν κώμην τῆς Νέας Ἐπιδαύρου πόλιν, καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ, ἐκφράζουσα οἱονεὶ τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῆς, ἡ Συνέλευσις κατέστησε τὴν Ἐπίδαυρον ἀσύδοτον, καὶ συνέστησε τοῦτο εἰς τὰς Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος. Παρὰ πάντα ταῦτα, δὲν βλέπω οὔτε εἰς τὴν πρώτην, οὔτε εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν, ἐὰν ἐγένετο κἀνὲν τῶν διδακτηρίων τοῦ δήμου τούτου. Παρὰ τινος συναδέλφου μανθάνω, ὅτι ἐγένοντο σχεδιαγράμματα, καὶ ὅτι ταῦτα μένουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν τοῦτο ἦναι ἀκριβὲς, πάλιν φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς πρέπει νὰ διατάξῃ τὴν ταχίστην κατασκευὴν, διότι, ὡς φαίνεται ἐκ τοῦ καταλόγου αὐτοῦ, δεκάδες πολλαὶ διδακτηρίων δήμων δευτέρας τάξεως ἐγένοντο, δῆμος δὲ τρίτης τάξεως, τοιαύτης ὅμως ἱστορικῆς ἀξίας, μένει ἄνευ διδακτηρίων. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως θὰ λάβῃ περὶ τούτου πρόνοιαν, καὶ θὰ φροντίσῃ, ὥστε νὰ γείνωσι τὰ διδακτήρια.

§47ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω τὴν χθεσινὴν ἔγγραφον σύστασίν μου, τὴν διαβιβασθεῖσαν διὰ τοῦ Προεδρείου πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, τὴν ἀφορῶσαν τὰ διδακτήρια δήμων τινῶν τῆς Κυνουρίας. Λέγω τινῶν, διότι παραδόξως ἡ μέριμνα τοῦ Ὑπουργείου διὰ τὴν Κυνουρίαν δὲν ἐπεκτείνεται εἰς τοὺς ὀρεινοὺς αὐτῆς δήμους, τοὺς κατ’ ἐξοχὴν ἔχοντας ἀνάγκην διδακτηρίων. Ἄρχομαι, ὡς ἐν τῇ ἐγγράφῳ συστάσει μου, ἀπὸ τοῦ σχολείου Ἁγίου Πέτρου, οὐ μόνον διότι πρόκειται περὶ τριταξίου, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα ὅλως προσωπικοῦ μου λόγου, διότι εἰς αὐτὸ κατὰ τοὺς παιδικούς μου χρόνους ἐμαθήτευσα. Ὑπῆρχεν ἐκεῖ κτίριον, περιλαμβάνον καὶ τὸ τῶν ἀρρένων καὶ τὸ τῶν θηλέων σχολεῖον, οὐχὶ δημόσιον, ἀλλ’ ἀνεγηγερμένον δαπάναις τοῦ δήμου καὶ τῶν κατοίκων, εὐπρεπὲς καὶ πληροῦν ὅλους τοὺς γνωστοὺς κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐγέρσεώς του σχολικοὺς ὅρους, καὶ, δύναμαι νὰ εἴπω, τέλειον καθ’ ὅλα. Τοῦτο, ὡς γνωστὸν, πρὸ μηνῶν ἀπετεφρώθη, καὶ οἱ μαθηταί, ἄρρενες καὶ θήλεις, μιᾶς πόλεως, ἀριθμούσης ὑπὲρ τὰς 4 χιλιάδας κατοίκων, ἐν ᾗ τὸ ψῦχος τοῦ χειμῶνος εἶναι κατ’ ἐξοχὴν δριμὺ, ὡς εὑρισκομένη ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ Πάρνωνος, διαχειμάζουσι διδασκόμενοι, ὡς βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς γνωρίζει, ἄνευ διδακτηρίου. Εἰς τὸ χωρίον τοῦ αὐτοῦ δήμου Πάρνωνος, τὰ Βούρβουρα, περὶ ὧν τοσάκις ἔλαβον τὸν λόγον, προκειμένου περὶ τῶν ὁρίων των, ὑπάρχει ἓν κτίριον, χρησιμεῦον ὡς διδακτήριον, καὶ τοῦτο, ἂν ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲν σπεύσῃ νὰ διατάξῃ τὴν ἀνέγερσιν νέου, εὐχῆς ἔργον εἶναι νὰ διατάξῃ νὰ κατεδαφισθῇ, διότι, ὡς ἔχει, ἀποτελούμενον μόνον ἀπὸ τοὺς τέσσαρας τοίχους καὶ λιμνάζον, — ἀκούετε, κύριε Ὑπουργέ; — λιμνάζον, διότι καὶ ἀπὸ τῶν τοίχων, ἐκτισμένων ἐντὸς τοῦ ἐδάφους, ἕνεκα τῆς πολλῆς αὐτοῦ κλίσεως, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐδάφους ἀναβλύζουσιν ὕδατα, χρησιμεύει μόνον εἰς τὸ νὰ ὑπονομεύῃ καὶ τῶν παίδων καὶ τοῦ διδασκάλου τὴν ὑγείαν. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν δῆμον Τανίας ἡ κατάστασις δὲν εἶναι ὀλιγώτερον οἰκτρά. Τὸ σχολεῖον τοῦ Ἁγίου Νικολάου, διτάξιον, εὑρίσκεται ἔν τινι ἡμιυπογείῳ, ἐν κτιρίῳ παλαιοτάτῳ, ἐφ’ οὗ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ᾠκοδομήθη δεύτερον πάτωμα, χρησιμεῦον ὡς Εἰρηνοδικεῖον καὶ ὡς Δημαρχεῖον· ἀνήλιον, χωρὶς ταβάνιον, ὑπὸ τὸν θόρυβον τῶν διαδίκων καὶ τῶν ἄλλων κατοίκων, τῶν προσερχομένων εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον καὶ τὸ Δημαρχεῖον, ἄνευ ὑελοπινάκων, ἀπειλεῖ καὶ ἄλλον σοβαρώτατον κίνδυνον, τὸν τῆς καταπτώσεως, διότι ἐκ τοῦ τελευταίου σεισμοῦ μία τῶν πλευρῶν αὐτοῦ κατέστη ἑτοιμόρροπος, οἱ δὲ δημοτικοὶ πόροι δὲν ἐπέτρεψαν τὴν κατεδάφισιν καὶ ἀνέγερσιν αὐτῆς. Τὸ τοῦ Μεσορραχίου, ἐκτισμένον προχείρως ὑπὸ τῶν κατοίκων δι’ ἐράνων, ἀποτελεῖται ἐκ τριῶν πλευρῶν, διότι ἡ μία κατέπεσε, καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς ἠναγκάσθη νὰ διατάξῃ τὴν διακοπὴν τῶν μαθημάτων, ἐπανελήφθησαν δὲ ταῦτα ὅτε εὑρέθη νὰ ἐνοικιασθῇ ὡς διδακτήριον ἓν πρώην κρεοπωλεῖον! Ἐκεῖ ἐγίνετο ἡ διδασκαλία ἐπὶ 3–4 ἔτη, ἕως ὅτου ὁ νέος ἐπιθεωρητὴς κατώρθωσε νὰ εὕρῃ ἄλλο οἴκημα, καὶ νὰ τὸ ἐνοικιάσῃ ὡς σχολεῖον, εὐπρεπέστερον τοῦ πρώτου, διότι εἶναι πρώην παντοπωλεῖον, ὅπου ἤδη γίνεται ἡ διδασκαλία. Διὰ τὰ σχολεῖα Μπερνορῆ καὶ Μασκλαίνης ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρω, ὅτι εἰσὶ λασπόκτιστα τετράτοιχα, ἄνευ πατώματος, ἄνευ ταβανίου, ἄνευ ὑελοπινάκων, ἅπαντι ἀνέμῳ καὶ πάσῃ χιόνι ἀναπεπταμένα. Τέλος ὡς πρὸς τὸν δῆμον Δολιανῶν...

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὥστε καὶ τῶν Δολιανῶν ὁ δῆμος, ὅστις εἶναι δῆμος τρίτης τάξεως, δὲν ἔχει σχολεῖον!

§49ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον Δολιανῶν, αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐκεῖ δημόσια διδακτήρια, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Ὁ δῆμος Δολιανῶν ἔχει διπλῆν κατοικίαν· δύο ἕδρας, καὶ συνεπῶς δύο σχολεῖα. Αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἐαρινὴν ἕδραν· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει δημόσιον διδακτήριον, ἀλλὰ μόνον τὸ ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ μακαρίτου Τσιροπούλου, καὶ τοῦτο παλαιὸν ἤδη καὶ οὐχὶ κατὰ τὸν νέον τύπον. Ἐν τῇ χειμερινῇ ὅμως ἕδρᾳ, ἔνθα διαμένουσιν οἱ μαθηταὶ ἐπὶ τοὺς ὀκτὼ μῆνας, δὲν ὑπάρχει διδακτήριον, καὶ ἐκεῖ ἐπείγει ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνεγέρσεως τοιούτου. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν διακήρυξιν δημοπρασίας εἰδικῶς περὶ τούτου, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται περὶ σχολείου δήμου τρίτης τάξεως. Ἐν γένει δὲ θεωρῶ ἀνεπίδεκτον ἀναβολῆς τὴν ἀνέγερσιν διδακτηρίων εἰς τοὺς ὀρεινοὺς δήμους τῆς Κυνουρίας, καὶ διότι δὲν ὑπάρχουσιν ἐν αὐτοῖς τοιαῦτα, τὰ δὲ ὑπάρχοντά εἰσιν οἷα τὰ περιέγραψα, καὶ διότι τὸ κλῖμα ἐκεῖ καὶ τὸ δριμὺ ψῦχος δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐκ τοῦ προχείρου ἐξοικονόμησιν τῶν σχολικῶν ἀναγκῶν, ἐν συνόλῳ δὲ διότι δὲν πρέπει νὰ γείνωσι προτιμήσεις. Ἐφρόντισα νὰ γείνωσιν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν σχολείων τούτων, καὶ ἐνέκρινε καὶ ὑπέβαλε τούτους τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνήργησε τὴν δέουσαν ἐπεξεργασίαν ἐπ’ αὐτῶν, ὥστε δὲν ἀπομένει, εἰμὴ ἡ διακήρυξις τῆς δημοπρασίας, καὶ ταύτην συνιστῶ ταχεῖαν.

§50ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔγγραφον ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὡς λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς προφορικὰς αὐτοῦ παραστάσεις, καὶ λίαν εὐχαρίστως θέλω φροντίσει πρὸς ἐκπλήρωσιν αὐτῶν.

§51Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ὑπάρχει μελέτη περὶ κατασκευῆς ὁδοῦ ἀπὸ Πύλου μέχρι Μεσσήνης, ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ τοιαύτη, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν διετάχθη νὰ γείνῃ, καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ μελέτη αὕτη. Ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι ἡ ἑνοῦσα ὁλόκληρον τὴν ἐπαρχίαν Πυλίας μετὰ τῶν Καλαμῶν καὶ ἄλλων μερῶν, ἐννοεῖται δὲ ποίαν σημασίαν καὶ σπουδαιότητα ἔχει. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πράξῃ ὅ,τι δύναται, διότι ἡ ὁδὸς αὕτη εἰς τοιαύτην κατάστασιν εὑρίσκεται, ὥστε κυριολεκτικῶς πνίγονται οἱ ἄνθρωποι. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάξιον ἔθνους πεπολιτισμένου νὰ πνίγωνται ἄνθρωποι, ἠναγκασμένοι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια. Ἡ ἀνάγκη τῆς συγκοινωνίας εἶναι μεγάλη, διότι καθ’ ἑκάστην μεταβαίνουσιν οἱ ἄνθρωποι εἰς τὰ Δικαστήρια. Δυστυχῶς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγκοινωνίαν, μερικαὶ ἐπαρχίαι εἶναι προνομιοῦχοι, διότι περὶ αὐτῶν λαμβάνεται πᾶσα πρόνοια, ἐνῷ δι’ ἄλλας δὲν γίνεται τίποτε. Νομίζω δ’ ὅτι τὰ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου δέον νὰ κανονισθῶσι διὰ νόμου, διότι, ὡς εἶδον, καὶ πλεῖστοι ἄλλοι τῶν κυρίων συναδέλφων ἔχουσιν ὅμοια παράπονα. Ἐπειδὴ ἔχω τὸν λόγον, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ συναδέλφου του κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τί γίνονται τὰ περιώνυμα συνεργεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐπανειλημμένως ἐψηφίσαμεν νόμους καὶ τελευταῖον τὰ ἀνεβιβάσαμεν ἀπὸ 7 εἰς διπλάσιον ἀριθμόν. Τουλάχιστον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, δὲν ἐγνώσθη ἀκόμη, ἐὰν ὑπάρχουσι τοιαῦτα συνεργεῖα. Ἡ ἀνάγκη εἶναι μεγίστη, καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐν ἄλλῃ Συνόδῳ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι καὶ ἡ ἐπαρχία Πυλίας ὑπάρχει εἰς τὸν χάρτην τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι δὲ εἴπερ ποτὲ ἀνάγκη νὰ ἐργασθῶσι τὰ συνεργεῖα καὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἐπαρχίᾳ, διότι οἱ κάτοικοι αὐτῆς, πρὸς οὓς τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας φέρονται καταπιεστικῶς, οὐδὲν χρεωστοῦσιν εἰς τὸ Ταμεῖον. Ἐν τούτοις τὰ παραχωρητήρια δὲν ἔχουσι καθαρισθῆ καὶ δι’ αὐτούς, πολλάκις δ’ ἕνεκα τούτου, συρόμενοι εἰς τὰς φυλακάς, ἀναγκάζονται νὰ πληρώνωσι ποσά, τὰ ὁποῖα δὲν ὀφείλουσιν. Ἡ ἐργασία τῶν συνεργείων θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ. Ἐλπίζω δέ, ὅτι ἐπὶ τέλους ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει εὐαρεστηθῆ νὰ διατάξῃ τὰ πρὸς τοῦτο καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πυλίας.

§52ΦΩΚ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεώς μου, εἶχεν ὑποσχεθῆ, ὅτι θὰ φέρῃ πληροφορίας, πόσαι δαπάναι τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ἐγένοντο ἐκ τοῦ Ταμείου αὐτῶν, καὶ πόσαι τοιαῦται ἐγένοντο ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὑπενθυμίζω εἰς αὐτὸν τὴν ὑπόσχεσίν του ταύτην.

§53Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. ἐκ Πυλίας Βουλευτοῦ, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν—δὲν εἶναι δὲ ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ τὸν παρακαλέσω,—νὰ καταθέσῃ σημείωμα, ἐν ᾧ νὰ ἐμφαίνηται, πόσα χρήματα ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Ταμείῳ τῆς δημοτικῆς καὶ ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας διὰ τοὺς δήμους τοὺς ὀρεινοὺς τῆς ἐπαρχίας μου, τοὺς δήμους Τρικκάλων, Φενεοῦ, Πελλήνης καὶ Στυμφαλίας, διότι ἐπὶ τούτων ἤθελον ἀναλυτικώτερον ἐξετάσει τὴν ὑπόθεσιν, καθόσον ὑπάρχει μεγάλη ἔλλειψις συγκοινωνίας διὰ τοὺς δήμους τούτους, μεγάλως δὲ ζημιοῦνται οἱ κάτοικοι ἐκ τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας, ἡ ἀνάπτυξις δὲ τῆς συγκοινωνίας εἰς τὰ ἀπόκεντρα ἐκεῖνα μέρη θέλει δώσει νέαν ὤθησιν καὶ ἀνάπτυξιν εἰς τὴν γεωργίαν τῶν μερῶν ἐκείνων.

§54ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προέκειτο νὰ λάβω τὸν λόγον περὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξ ἀφορμῆς τῆς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν γενομένης ἐπερωτήσεως διὰ τὸ ζήτημα τοῦ μεράρχου τῆς ἐν Μεσολογγίῳ Μεραρχίας. Ὁμολογῶ, ὅτι διστάζω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν, φοβούμενος μήπως παρακωλύσω τὰς ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως, τὰς τοσοῦτον ἐπειγούσας κατὰ ταύτας τὰς ἡμέρας. Εἶναι ζήτημα, ὅπερ δυσκόλως δύναται νὰ λυθῇ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, μὴ ἐπιθυμῶν δὲ νὰ παρακωλύσω τὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς, ἣν ἐπισπεύδει ἡ Κυβέρνησις, δηλῶ, ὅτι ἀναβάλλω τὴν συζήτησιν, ἐπιφυλασσόμενος νὰ κινήσω αὐτὴν εἰς πρώτην περίστασιν. Ἴσως δὲ θὰ ἦναι ἀνάγκη ἐν τῷ μεταξὺ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ θελήσῃ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου.

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ δὲν λαμβάνετε τὸν λόγον καὶ τώρα;

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βλέπω ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει σημεῖα δεικνύοντα, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι βέβαιος, ὅτι αἱ ἐργασίαι θὰ παραταθῶσι μέχρι τῆς Τετάρτης, διότι βλέπω, ὅτι ἐκ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἶναι καὶ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἥτις ἀπαιτεῖ μακρὰν συζήτησιν· ἐκτὸς δὲ τούτου βλέπω, ὅτι δὲν ἐπαρκοῦσι καὶ αἱ σωματικαί μου δυνάμεις πρὸς συζήτησιν τόσον μακράν.

§57Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἔχητε σκοπὸν νὰ θέσητε πρότασιν, τότε παρακαλῶ νὰ ὁρίσητε τὴν ἡμέραν.

§58Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς γείνῃ ἡ συζήτησις αὕτη τὴν Τρίτην.

§59ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προτιμῶ νὰ γείνῃ τὴν Δευτέραν, καὶ ταύτην ὁρίζω ὡς ἡμέραν συζητήσεως.

§60Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπερώτησιν, ἣν ἐγγράφως ὑπέβαλον προχθές. Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶχον φέρει οὐχὶ ἅπαξ τὸν λόγον κατά τε τὴν προπαρελθοῦσαν καὶ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον. Πρόκειται περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ὑπὸ τουρκικοῦ τορπιλλοβόλου παρὰ τὰς Ἠπειρωτικὰς ἀκτὰς βυθισθέντος ἑλληνικοῦ πλοίου τοῦ συμπολίτου μου πλοιάρχου κυρίου Μιχαὴλ Βλαχοπούλου. Ἡ ὑπόθεσις ἦλθε πλειστάκις εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ὁσάκις ἐζήτησα παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας, ἔσπευσε νὰ μοὶ δώσῃ τοιαύτας, δι’ ὃ καὶ τὸν εὐχαριστῶ. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ πᾶσαν κατέβαλε προσπάθειαν πρὸς λύσιν τοῦ ἐκκρεμοῦς τούτου ζητήματος. Ἀλλὰ παρῆλθον δύο ἔτη, ἀφ’ ἧς ἐβυθίσθη τὸ πλοῖον, ἐγένοντο δὲ πολλαὶ παραστάσεις ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὑπὸ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Βασιλικῆς Πρεσβείας, αἵτινες ὅμως εἰς οὐδὲν κατέληξαν ἀποτέλεσμα, διότι πεισμόνως ἀνθίσταται ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, ἵνα ἀποζημιώσῃ τὸν παθόντα πλοίαρχον. Τὸ ἑλληνικὸν τοῦτο πλοῖον εἶχεν, ἂν ἐνθυμῆσθε, φορτωθῇ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων διὰ πετρελαίου, τὸ ὁποῖον μετεφέρετο εἰς Παξοὺς, ἐν ὥρᾳ δὲ τρικυμίας ἠναγκάσθη νὰ προσπελάσῃ τὰς Ἠπειρωτικὰς ἀκτὰς, τὸ δὲ τουρκικὸν τορπιλλοβόλον, θεωρῆσαν τοῦτο ὡς μεταφέρον λαθρεμπορεύματα, ἢ καὶ ἐκ κακοτροπίας τοῦ Τούρκου πλοιάρχου, ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ καὶ τὸ ἐβύθισε. Φυσικῶς ἡ ἀποζημίωσις εἶναι δικαιοτάτη, ἡ δὲ ἀντίστασις τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα, δὲν πρέπει ν’ ἀποθαρρύνῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἐγκαταλειφθῇ ὁ Ἕλλην πλοίαρχος, ὅστις ὑπέστη τὴν βλάβην ταύτην, νὰ ἐγκαταλειφθῇ εἰς τὴν τύχην του καὶ ἀπολέσῃ πᾶσαν ἐλπίδα ἀποζημιώσεως. Τὸ Κράτος ἔχει καθῆκον νὰ ὑπερασπίσῃ τὸν πλοίαρχον πάσῃ θυσίᾳ, διότι ὁ πολίτης οὗτος, ὅστις κατεστράφη ἕνεκα τοῦ αὐθαιρέτου καταποντισμοῦ τοῦ πλοίου του, οὐδεμίαν ἄλλην ἔχει ἐλπίδα ἢ μόνον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπευθύνηται, καὶ παρ’ αὐτῆς νὰ ζητῇ προστασίαν, διότι, ἐὰν ἐγκαταλειφθῇ παρ’ αὐτῆς ἡ ὑπόθεσις καὶ δὲν ἐπιμείνῃ αὕτη, βεβαίως οὐδέποτε θέλει ἀποζημιωθῆ. Οὐχὶ μόνον ἡ φιλανθρωπία ὑπαγορεύει τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὁ φόβος, ὅτι, ἐὰν ἀφήσωμεν οὕτως ἀπροστατεύτους τοὺς ἡμετέρους πλοιάρχους, συχνότατα θὰ ἔχωμεν τοιαῦτα ζητήματα καταβυθίσεως πλοίων ἑλληνικῶν ὑπὸ τῶν τουρκικῶν τορπιλλοβόλων. Καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ προσπαθήσῃ, ὅπως λάβῃ πέρας ἡ ὑπόθεσις καὶ ἀποζημιωθῇ ὁ ἀτυχὴς πλοίαρχος, ὁ ὁποῖος εἰρηνικώτατα μετέβαινεν εἰς τὸν λιμένα τῶν Παξῶν, ἔπαθε δὲ τὸ δυστύχημα ὑπὸ τοῦ τουρκικοῦ τορπιλλοβόλου ἄνευ οὐδεμιᾶς αἰτίας. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μοὶ παράσχῃ τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζήτησα· δηλαδὴ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις· ὑπάρχει ἐλπὶς ν’ ἀποζημιωθῇ ὁ πλοίαρχος; ἢ πρέπει ν’ ἀπολέσῃ οὗτος πᾶσαν ἐλπίδα, ἣν ἀναμένει ἐκ τῆς ἐνεργείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§61Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παξῶν Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι ὁ πλοίαρχος, περὶ οὗ ὡμίλησε, δὲν ἔμεινεν ἀπροστάτευτος, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς πολλὰς ἐνεργείας προέβη ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὅπως ἐπιτύχῃ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀποζημίωσιν. Ἐκ τοῦ κατατεθέντος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον φακέλου περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἔλαβε γνῶσιν τῶν διακοινώσεων, αἱ ὁποῖαι διημείφθησαν, καὶ ἐπείσθη, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔπραξε πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατόν, ὅπως προστατεύσῃ τὸν ἀδικηθέντα συμπολίτην μας. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, εἰς τὴν τελευταίαν διακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Πρεσβείαν, παραπέμπει τὸν Ἕλληνα πλοίαρχον εἰς τὰ Τουρκικὰ Δικαστήρια. Ἡμεῖς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ δεχθῶμεν τὸ ὀρθὸν τῆς ἀπαντήσεως ταύτης, καὶ πάλιν ἀπετάθημεν πρὸς τὴν Τουρκίαν, ὑποστηρίζοντες, ὅτι ἡ διπλωματικὴ ὁδὸς εἶναι ἡ κατάλληλος, ὅπως ζητηθῇ ἡ προσήκουσα ἀποζημίωσις. Θέλω γράψει καὶ ἐκ νέου εἰς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείαν, ὅπως καὶ πάλιν ἀνακινήσῃ τὸ ζήτημα καὶ πράξῃ πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατόν.

§62Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἔφερεν ἐνταῦθα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα, περὶ τοῦ διαγωνισμοῦ τῶν ὑποτρόφων.

§63ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καταθέτω τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τοῦ διαγωνίσματος ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, καθὼς καὶ τὰ γραπτὰ τῶν διαγωνισθέντων καὶ τὰς καταγγελίας τῶν μὴ ἐπιτυχόντων.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς ἑνάτης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 7 καὶ 45′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 40′ μ. μ.)

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Λαμπρυνίδης.

§66ΜΙΧ. ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Μίαν παράκλησιν ἤθελον νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὰ ἔσοδα τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας τῶν δήμων Ναυπλιέων καὶ Μινώας τῆς ἐπαρχίας Ναυπλίας πρὸς κατασκευὴν ἔργων δημωφελῶν ἐν τοῖς δήμοις τούτοις νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προτάξῃ μετὰ τῶν ἄλλων δύο ὁμοειδῶν νομοσχεδίων.

§67Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§68Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διαφέρει ἀπὸ τὰ ἄλλα δύο νομοσχέδια. Περὶ μὲν τῶν ἄλλων δύο δὲν ἔχομεν ἀκριβῆ γνῶσιν, ἂν ἔχουσι θεραπευθῇ πᾶσαι αἱ ὁδοποιητικαὶ ἀνάγκαι τῶν δήμων, ἵνα κρίνωμεν, ἂν ἐπιτρέπεται τὰ χρήματα τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας νὰ διαθέσωμεν εἰς ἄλλους σκοπούς. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ἀποβάθρας τῆς Μινώας διαφέρει ὅλως, διότι οὐδὲ ὁ δῆμος Ναυπλιέων ἔχει ἀνάγκην δημοτικῶν ὁδῶν, διότι ἐθεράπευσεν ἤδη ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς ὁδοποιΐας του, οὐδὲ ὁ δῆμος Μινώας, ὅστις εἶναι εἷς μόνος συνοικισμός. Ἑπομένως τὰ χρήματα τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας δύνανται εὐσυνειδήτως νὰ διατεθῶσιν εἰς ἄλλας ἀνάγκας.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως τραυματιῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς». Ὁ κ. Α. Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§70Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§71Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ νόμος τοῦ 1896 ἀπονέμει εἰς τοὺς λοχίας καὶ ἐπιλοχίας ἀποστρατευομένους τὴν σύνταξιν καὶ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ δὲν ἐμφαίνεται σαφῶς, ἂν οἱ τραυματίαι ὑπαξιωματικοί, οἱ δυνάμει τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἀποστρατευόμενοι, θὰ λαμβάνωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, προτείνω νὰ προστεθῇ ὡς δεύτερον ἐδάφιον τοῦ πρώτου ἄρθρου τὸ ἑξῆς: «Εἰς τοὺς λοχίας καὶ ἐπιλοχίας, τοὺς ὑπαγομένους εἰς τοὺς ὅρους τοῦ παρόντος ἄρθρου, παρέχεται ἄμεσον ἀποστρατείας δικαίωμα μετὰ προαγωγῆς εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ συντάξεως, προσδιοριζομένης εἰς τὸν μέγιστον ὅρον τοῦ βαθμοῦ τούτου, ἐὰν ἔχωσι συμπεπληρωμένην δωδεκαετῆ ὑπηρεσίαν.» Μετὰ δωδεκαετῆ ὑπηρεσίαν παρέχεται τὸ δικαίωμα τοῦ μεγίστου ὅρου τῆς συντάξεως τοῦ βαθμοῦ.

§72Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Μετὰ δωδεκαετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, ἢ ἐν ὅλῳ;

§73Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐν ὅλῳ ἐν τῷ στρατεύματι.

§74Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τῆς ἀστυφυλακῆς, τοὺς καταστάντας ἀνικάνους ἐκ τραυμάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον κατὰ τὸν πόλεμον, λαμβάνετε μέτρον τι;

§75Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Οἱ ἀστυφύλακες δὲν ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ στρατοῦ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν τραυματιῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ. Βεβαίως δὲν ἀποκρούω τὴν ἰδέαν τῆς ἀπονομῆς συντάξεως ἀναλόγου καὶ εἰς τοὺς ἀστυφύλακας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος, διότι ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ παραβῶ τὴν κειμένην νομοθεσίαν. Τὸ νομοσχέδιον συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1852, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ συντάξεως τοῦ στρατοῦ νὰ περιλάβωμεν καὶ σῶμα στρατιωτικῶς μὲν ὠργανωμένον, μὴ ἀνῆκον ὅμως εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, Εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου ἐπίσης προσέθεσα δεύτερον ἐδάφιον, ἔχον οὕτω: «Εἰς δὲ τοὺς ἀποστρατευθέντας παρέχεται δικαίωμα ηὐξημένης συντάξεως κατὰ τὸν παρόντα νόμον, ἐὰν ἐντὸς τῆς αὐτῆς προθεσμίας ὑποβάλωσι τὰς περὶ τούτου αἰτήσεις των.» Τοιουτοτρόπως συμπληροῦται τὸ νομοσχέδιον, καὶ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν κειμένην νομοθεσίαν περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων.

§76Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Καλὸν θὰ ἦναι ν’ ἀνατυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ, ὥστε εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν νὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θ’ ἀνατυπωθῇ, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα. ἀριθ. 259).

§78Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§79Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν σκοπῶ, Κύριοι, νὰ ἐξετάσω τὸ νομοσχέδιον ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ, ἐπιφυλασσόμενος νὰ πράξω τοῦτο κατὰ τὴν τρίτην ἴσως συζήτησιν, ὅτε θὰ ἔχωμεν πρὸ ἡμῶν τὸ νομοσχέδιον ἀνατετυπωμένον καὶ ἄρτιον, κατὰ τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὑποσχεθείσης σήμερον διὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ τὴν συμπλήρωσιν αὐτοῦ. Ὁ σκοπός μου εἶναι ἁπλῶς ἡ ὑποβολὴ συστάσεών τινων, τὰς ὁποίας ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κρίνων ταύτας ὀρθὰς καὶ δικαίας, θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν, ὅταν τὴν συμπλήρωσιν αὐτοῦ ἐπιχειρήσῃ. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου ὅσα εἶπεν ὁ ἐξ Ὀλυμπίας κ. συνάδελφος περὶ τῶν ἀνδρῶν τοῦ σώματος τῆς ἀστυφυλακῆς, ἐκ τῶν ὁποίων, λαβόντων μέρος εἰς τὸν πόλεμον, πολλοὶ ἐτραυματίσθησαν οὕτως, ὥστε ἐκ τῶν τραυμάτων ἐκείνων κατέστησαν ἀνάπηροι· ἤκουσα δὲ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀπαντήσαντος καὶ εἰπόντος, ὅτι αὐτὸς, διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, μόνον περὶ τῶν μελῶν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ προέβλεψεν, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ τῶν ἀνδρῶν τοῦ σώματος τῆς ἀστυφυλακῆς. Τοῦτο—ὁμολογῶ—δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, καίτοι παρόμοιά τινα πολλάκις ἔλαβον χώραν. Τοῦτο εἶναι ὅμοιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον πρό τινων ἐτῶν συνέβη, ὅτε νομοσχέδιον, ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἀφορῶν εἰς τὴν προσμέτρησιν τῆς προφυλακίσεως εἰς τὴν καταγιγνωσκομένην ποινὴν, ἐψηφίσθη, χωρὶς ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος νὰ δεχθῇ, ὅπως ἡ τοιαύτη διάταξις περιλάβῃ καὶ τοὺς στρατιωτικοὺς κατηγορουμένους, περὶ τῶν ὁποίων ἐψηφίσθη τὸ αὐτὸ δι’ ἰδίου νομοσχεδίου, ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ οἰκείου Ὑπουργοῦ μετὰ ἕν ἔτος ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ πρώτου, μετὰ ἕν, λέγω, ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἠδύνατό τις νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἐνομίζετο ὁ στρατὸς ὡς μὴ ἀποτελῶν μέρος τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Καλὸν θεωρῶ νὰ μὴ παρατηρῆται παρὰ τοῖς ἑκάστοτε συνυπουργοῖς τὸ εἶδος τοῦτο τῆς ἀποκλειστικότητος καὶ τοῦ φυλετισμοῦ, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ψηφίζωνται ἀντὶ ἑνὸς πολλοὶ νόμοι, αἱ μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀναπόφευκτοι διαφοραὶ θὰ φέρωσι τὴν σύγχυσιν, ἡ ὁποία, κατ’ ἐμέ, καίτοι μὴ νομικὴ, πάντοτε εἶναι ἐπιβλαβής. Ἡ ἀστυφυλακὴ εἶναι σῶμα συγκείμενον ἐκ προϋπηρετησάντων ἐν τῷ στρατῷ, σῶμα στρατιωτικῶς ὠργανωμένον, σῶμα ὑποκείμενον εἰς στρατιωτικοὺς νόμους, καὶ διὰ τοῦτο βεβαίως ὁ νῦν καὶ κατὰ τὸν πόλεμον κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διέταξεν, ἢ τοὐλάχιστον ἠνέχθη, ὅπως τοῦτο συμμετάσχῃ τοῦ ἀγῶνος. Καὶ ἐνῷ τὸ σῶμα αὐτὸ ὡς τακτικὸς στρατὸς συμμετέσχε τοῦ πολέμου, νῦν, προκειμένου περὶ ἀμοιβῆς ἢ περιθάλψεως τῶν τραυματισθέντων καὶ τῶν ὁπωσδήποτε καταστάντων ἀναπήρων, πρέπει οἱ ἄνδρες τῆς ἀστυφυλακῆς νὰ παροραθῶσι; Τοῦτο δὲν τὸ βλέπω δίκαιον, καὶ διὰ τοῦτο ἐνῷ τὴν φωνήν μου μετὰ τῆς τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ὀλυμπίας συναδέλφου, συνιστῶν, ὅπως εἰς τὸ νομοσχέδιον συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ ἀστυφύλακες, ἵνα μὴ μετά τινα χρόνον ἡ Βουλὴ ὑποβληθῇ εἰς κόπον, ὅπως ψηφίσῃ ὅμοιον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλῃ βεβαίως εἰς τὴν ψῆφον αὐτῆς, καὶ πολὺ δικαίως, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς προϊστάμενος τοῦ σώματος τῆς ἀστυφυλακῆς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι Βουλευταὶ, καὶ ἄλλο τι προτίθεμαι νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἰς ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ἔχει νὰ μεριμνήσῃ καὶ ὑπὲρ τῶν καταστάντων ἀναπήρων ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἄνευ ὑποχρεώσεώς τινος ἔσπευσαν νὰ ἐνισχύσωσιν ἡμᾶς κατὰ τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον πόλεμον, καταταχθέντες εἰς τὴν λεγεῶνα τῶν ξένων καὶ εἰς τὸ σῶμα τοῦ στρατηγοῦ Γαριβάλδη. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξεν ἡ ἔκβασις τοῦ πολέμου ἐκείνου, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἦσαν σκληραὶ δι’ ἡμᾶς αἱ συνέπειαι αὐτοῦ, ὁσαιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν αἱ δυσχέρειαι, εἰς ἃς μᾶς περιήγαγεν ὁ πόλεμος ἐκεῖνος, ὠφείλομεν, νομίζω, εὐθὺς ὡς συνήλθομεν ὁπωσδήποτε, τῇ πρωτοβουλίᾳ πάντοτε τῶν κυβερνητῶν, νὰ δείξωμεν, ὅτι καὶ δυστυχήσαντες δὲν ἐγενόμεθα ἐπιλήσμονες τῆς ὀφειλομένης εὐγνωμοσύνης πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ξένοι ἢ καὶ Ἕλληνες ὄντες, χωρὶς νὰ ἔχουν ὑποχρέωσίν τινα, ἔσπευσαν καὶ συμμετέσχον τοῦ ἀγῶνός μας ἐκείνου, ὑποβληθέντες εἰς κόπους καὶ κινδύνους, οἱ ὁποῖοι βεβαίως πρέπει νὰ θεωρῶνται ἀνώτεροι ἐκείνων, οὓς ὑπέστησαν οἱ Ἕλληνες, οἱ ἐκ τῶν νόμων ὑπόχρεοι εἰς στράτευσιν ἐν στιγμαῖς τοιαύταις. Παρῆλθον ἔκτοτε τέσσαρα σχεδὸν ἔτη, καὶ οὐδεμία δυστυχῶς ἐκ τῶν τριῶν Κυβερνήσεων ἔλαβε μέτρον τι, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐφαίνετο ἀναγνωρίζουσα καὶ ἀμείβουσα τὰ πρὸς αὐτὴν αἰσθήματα τῶν ἀνδρῶν, τῶν ἀποτελεσάντων τὰ σώματα ἐκεῖνα. Ἀνέμενον ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν καὶ ἀπὸ Συνόδου τῆς Βουλῆς εἰς Σύνοδον νὰ ἴδω τὴν ἑκάστοτε Κυβέρνησιν λαμβάνουσαν τὴν πρωτοβουλίαν, προσεδόκων πάντοτε νὰ ἴδω ἕνα Βουλευτὴν ἐκ τῶν τὰ μάλιστα δυναμένων νὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ ἐκείνων μετὰ τῆς ἁρμοζούσης εἰς τοιοῦτον θέμα εὐγλωττίας καὶ ἐξάρσεως, καὶ δυστυχῶς οὐδὲν εἶδον, καίτοι πολλάκις ἐδόθη καταλλήλως ἡ ἀφορμή· τοῦτο δὲ σήμερον, ὅτε, ἀφορμῆς δοθείσης, οὐδεὶς καὶ πάλιν προέτεινέ τι σχετικὸν, μὲ ἠνάγκασε νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως, μὲ ὅλην τὴν περὶ τὸ λέγειν πτωχείαν μου, ἐγὼ κάμω τὴν σύστασιν περὶ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους πάντες μέχρι σήμερον ἐλησμόνησαν καὶ παρέβλεψαν, πρὸς μεγίστην βεβαίως θλῖψιν τῶν σχόντων τὴν τύχην νὰ ἴδωσι τὰ σώματα ἐκεῖνα οὐχὶ ἐν ἀτόποις πυροβολισμοῖς διασχίζοντα τὰς ὁδοὺς τῆς πρωτευούσης καὶ ζητωκραυγάζοντα, ὡς ἔπραττον οἱ κληθέντες ὑπὸ τὰς σημαίας Ἕλληνες, ἀλλὰ πολεμοῦντα καὶ πίπτοντα μετὰ τῆς ἁρμοζούσης εἰς ἄνδρας, ὑπὲρ εὐγενοῦς ἰδέας ἀγωνιζομένους, ἱπποτικῆς πρὸς τὸν θάνατον περιφρονήσεως. Μετέσχον, Κύριοι, καὶ ἐγὼ τοῦ πολέμου ἐκείνου, ὡς ἁπλοῦς ὑπολοχαγός, παρακολουθήσας ὅλας τὰς περιπετείας τοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν δυστυχῆ ἐκείνην δι’ ἡμᾶς περίοδον, ηὐτύχησα δὲ νὰ ἴδω τὰ δύο ἐκεῖνα σώματα μαχόμενα μεταξὺ ἡμῶν, ἢ μᾶλλον πρὸ ἡμῶν, κατὰ τὴν περὶ τὸν Δομοκὸν μάχην, ὅτε ἰδίοις ὄμμασιν εἶδον μεταξὺ τῶν ἄλλων πεσόντα καὶ τὸν ἀρχηγὸν τῆς λεγεῶνος, τὸν ἀείμνηστον λοχαγὸν Βαρατάσην· ἐκ τῆς ἐν γένει δὲ δράσεως τῶν σωμάτων αὐτῶν κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην κατελήφθην ὑπὸ τοῦ συναισθήματος, ὅτι τὰς τόσον εὐγενεῖς ὑπηρεσίας, ἃς προσήνεγκον κατὰ τὸν πόλεμον οἱ ἀποτελέσαντες τὰ σώματα ἐκεῖνα, τὰς ὀφειλομένας εἰς τὸν ἄδολον πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων καὶ εἰς τὸν ἄκρον φιλελληνισμὸν τῶν ξένων, ὤφειλεν ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀμείψῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ἂν ὄχι δι’ ἄλλου τινὸς, τοὐλάχιστον διὰ μικροῦ νομισματοσήμου, ἔστω καὶ ἐκ σιδήρου κατασκευαζομένου, τὸ ὁποῖον δικαίως ἔπρεπε νὰ κοσμῇ ἔκτοτε τὰ στήθη τῶν ὑπερηφάνων αὐτῶν μαχητῶν, πρὸς ἔνδειξιν τῆς πρὸς αὐτοὺς ὀφειλομένης ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος εὐγνωμοσύνης. Καὶ ἀνέμενον ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν τὴν τοιαύτην ἔκφρασιν τῆς εὐγνωμοσύνης μας πρὸς τοὺς ζῶντας ἐκ τῶν ἀποτελεσάντων τὰ σώματα ἐκεῖνα, καὶ προσεδόκων πάντοτε ν’ ἀναγνώσω που, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐλησμόνησε νὰ ἐκδηλώσῃ τὰ αἰσθήματά της πρὸς τὰς οἰκογενείας τῶν εὑρόντων ἐν Ἑλλάδι τὸν θάνατον, πλὴν δυστυχῶς μέχρι σήμερον οὐδὲν τοιοῦτον εἶδον. Περὶ τοὺς 800, Κύριοι, εἰσὶν οἱ ἀποτελέσαντες τὰ δύο ταῦτα σώματα, καὶ οἱ ὀκτακόσιοι οὗτοι τίνας ἀπωλείας, νομίζετε, εἶχον; Εἰς τεσσαράκοντα ἀνέρχονται οἱ φονευθέντες, εἰς τὸ τριπλάσιον δὲ τούτων περίπου οἱ τραυματισθέντες· ἤτοι αἱ ἀπώλειαι αὐτῶν ἀνέρχονται εἰς τὸ πέμπτον τοῦ ὅλου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εὕρητε ἐν τῷ στρατῷ μας· ὅπερ ἀποδεικνύει τρανότατα τὴν ἐθελοθυσίαν τῶν σωμάτων αὐτῶν, τὸ ἀναμφισβήτητον τῆς ὁποίας καθιστᾷ ἡμᾶς ἔτι μᾶλλον ὑποχρέους εἰς τὸ νὰ πράξωμέν τι ὑπὲρ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ οὐδὲν μέχρι σήμερον ἐπράξαμεν οὔτε διὰ τοὺς ἀποθανόντας, οὔτε διὰ τοὺς ζῶντας ἐξ αὐτῶν, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μεριμνήσωμεν ὁπωσδήποτε ὑπὲρ ἐκείνων ἐκ τῶν ἐθελοντῶν, οἵτινες ἔσχον τὴν τύχην, ἣν καὶ πολλοὶ τῶν ὑποχρέων εἰς στράτευσιν, νὰ καταστῶσι δηλαδὴ ἀνάπηροι εἴτε ἐκ τραυμάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον, εἴτε ἐκ τῶν κακουχιῶν, τὰς ὁποίας κατὰ τὸν πόλεμον αὐτὸν ὑπέστησαν; Καὶ δὲν γνωρίζω ἀληθῶς, ἂν ὑπάρχουσι τοιοῦτοι, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχωσι, πόσοι θὰ ὦσιν οὗτοι; δύο, πέντε ἢ δέκα τὸ πολύ· προκειμένου δὲ περὶ τόσον μικροῦ ἀριθμοῦ, πρέπει, νομίζω, καὶ τούτους νὰ συμπεριλάβωμεν εἰς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτιθέμεθα νὰ λάβωμεν ὑπὲρ τῶν πολλῶν, ὑποβαλλόμενοι οὕτω εἰς δαπάνην ὀλιγίστων κατ’ ἔτος χιλιάδων δραχμῶν, διὰ τῆς ὁποίας θέλομεν δείξει, ὅτι, ὅ,τι δυνάμεθα, εὐχαρίστως τὸ διαθέτομεν καὶ ὑπὲρ αὐτῶν, ὡς καὶ ὑπὲρ τῶν ἡμεδαπῶν καὶ τῶν ὑποχρέων, μὴ στέργοντες νὰ ποιώμεθα διάκρισίν τινα. Συνιστῶ λοιπὸν τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ σύστασις αὕτη δὲν θέλει ἀπορριφθῆ.

§80Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κατόπιν τῶν συστάσεων, τῶν γενομένων ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ὀλυμπίας, ὅπως περιληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ οἱ ἄνδρες τῆς ἀστυφυλακῆς, οἱ μετασχόντες τοῦ πολέμου κατὰ τὸ 1897, καὶ τῶν συστάσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος, ὅπως περιληφθῶσι καὶ οἱ ἀλλοδαποὶ, οἱ πολεμήσαντες ὑπὸ σώματα ἀνεγνωρισμένα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, οἷα τὸ ὑπὸ τὸν Γαριβάλδην καὶ τὸ τῶν φιλελλήνων, ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ ἀποφασίσῃ, ἐὰν πρέπει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ νὰ περιλάβῃ καὶ αὐτοὺς, ἢ ἄλλως πως νὰ ληφθῇ μέτρον ὑπὲρ αὐτῶν. Προκειμένου περὶ τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐπειδὴ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν αὐτοῦ ἐποιήσατο παρατηρήσεις τινὰς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ὡς πρὸς τὴν διάταξιν τὴν ἀφορῶσαν τοὺς ὁπλίτας, καθ’ ἣν οὗτοι ἀποστρατεύονται μετὰ προαγωγῆς καὶ λαμβάνουσι σύνταξιν ἀνάλογον, μόνον ὅταν ἦναι ἀνίκανοι νὰ προσπορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν, λέγω, ὅτι ἡ φράσις αὕτη ἐτέθη, διότι ὑπάρχει ἐν τῇ στρατιωτικῇ νομοθεσίᾳ...

§81Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἐσφαλμένον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε.

§82Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἡ ἰσχύουσα στρατιωτικὴ νομοθεσία τὸ περιλαμβάνει, καὶ δὲν θέλω ἐγὼ, εἰς τὸ δεύτερον αὐτὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι παράρτημα τοῦ πρώτου, νὰ μεταβάλω τὴν πρώτην διατύπωσιν τῆς ἰδέας. Ἀκριβῶς ἀντέγραψα τὴν διάταξιν ἐκ τοῦ πρώτου νόμου, διὰ νὰ ἦναι ἐν ἁρμονίᾳ ὁ δεύτερος οὗτος νόμος πρὸς τὸν κύριον νόμον.

§83ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐλήφθη, νὰ διατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον, περιλαμβάνον ὅλας αὐτὰς τὰς τροπολογίας, ἐγὼ θὰ ἀναμείνω κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ ὁμιλήσω. Ἐν τούτοις θεωρῶ ἀναγκαῖον ἀπὸ τοῦδε νὰ θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δύο περιπτώσεις, περὶ τῶν ὁποίων δὲν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, χωρὶς νὰ δώσω τὴν ἰδικήν μου γνώμην. Τὰς θέτω μόνον ὑπ’ ὄψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἵνα σχηματίσῃ γνώμην καὶ περὶ τῶν περιπτώσεων τούτων, καὶ λάβῃ πρόνοιαν νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν καὶ περὶ αὐτῶν, ἐὰν τὰς ἐγκρίνῃ. Ἡ πρώτη περίπτωσις εἶναι ἡ ἀφορῶσα τὰς οἰκογενείας τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν, τῶν φονευθέντων ἐν τῷ πολέμῳ. Θὰ ἴδῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν συντρέχωσιν αἱ αὐταὶ ἢ ἄλλαι περιστάσεις, ὅπως ἐκεῖναι, αἵτινες προὐκάλεσαν τὴν ὑποβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἡ ἄλλη περίπτωσις εἶναι ἡ ἀφορῶσα τοὺς ἀποθανόντας ἐκ νοσημάτων ἐν τῷ πολέμῳ — οὐχὶ φονευθέντας, ἀλλ’ ἀποθανόντας ἐκ νοσήματος προελθόντος ἐκ τῆς καταστάσεως τοῦ πολέμου, — περίπτωσις, περὶ τῆς ὁποίας ὁ παλαιὸς νόμος περὶ συντάξεων προβλέπει, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἐκ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου μένει ἔξω. Τὰς δύο ταύτας τροπολογίας ὑποβάλλων, κύριε Πρόεδρε, ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν νὰ τὰς ἀναπτύξω, ἐὰν συμβῇ νὰ μὴ συμμερίζηται ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν γνώμην μου ταύτην.

§84ΜΙΧ. ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μελετήσῃ, ἐὰν εἶναι ἐπίκαιρον ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ περὶ τραυματιῶν, ἢ ἐν ἄλλῳ αὐτοτελεῖ, νὰ περιληφθῇ διάταξις ἑρμηνευτικὴ τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος νόμου. Πέρυσιν ἐψηφίσαμεν νόμον ὑπὲρ τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐν τῷ πολέμῳ παθόντων. Εἶναι προφανές, ὅτι τὸ νομοθέτημα τοῦτο προνοεῖ καὶ περὶ τῶν οἰκογενειῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐφονεύθησαν μὲν ἐν τῷ πολέμῳ, ἔπαθον ὅμως ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ συνεπείᾳ τοῦ παθήματος ἐκείνου ἀπέθανον. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, παρερμηνεῦον τὴν τοιαύτην διάταξιν τοῦ νόμου, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι σαφὴς, παραδέχεται, ὅτι ὁ πέρυσι ψηφισθεὶς εὐεργετικὸς νόμος ἀφορᾷ μόνον τοὺς κατὰ τὸν πόλεμον ἀποθανόντας, οὐχὶ δὲ καὶ τοὺς κατὰ τὸν πόλεμον παθόντας, ἀποθανόντος δὲ κατόπιν ἐξ αἰτίας τοῦ πολέμου. Παρακαλῶ λοιπόν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ συμπεριληφθῇ σχετικὴ ἑρμηνευτικὴ διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, καθόσον ἤδη τρεῖς αἰτήσεις τοιαύτης φύσεως εἶναι ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ ἐπίκειται λύσις ὅλως ἀντίθετος πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νομοθέτου· ἄλλως ἂς ὑποβληθῇ εἰδικὸν νομοσχέδιον.

§85Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ τραυματιῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς εἰσάγει δύο καινοτομίας, δύο διατάξεις ἐξαιρετικάς, παρέχον πρῶτον ἀμέσως ἀποστρατείας δικαίωμα, χωρὶς δηλ. ν’ ἀπαιτῇ τὸν νενομισμένον χρόνον (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸν κατὰ τὸν πόλεμον τραυματισθέντα στρατιωτικὸν ἐν μάχῃ καὶ ἐν ἀποδεδειγμένῃ ἐκπληρώσει τοῦ καθήκοντος κλπ. παρέχεται ἄμεσον ἀποστρατείας δικαίωμα...» Ὥστε ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἐξετάζει τὸ νομοσχέδιον, ἂν ὑπηρέτησεν ὁ τραυματίας ἐπὶ 1, 2 ἢ 5 ἢ 10 ἔτη. Ἡ ἑτέρα καινοτομία εἶναι, ὅτι ἀπονέμει εἰς αὐτοὺς σύνταξιν τῆς ἤδη κεκανονισμένης ἀνωτέραν. Κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐποιησάμην τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὁπλίτας, δηλ. τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας, δὲν πρέπει ν’ ἀπαιτῇ τὸ νομοσχέδιον ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ, καὶ νὰ κατέστησαν ἀνίκανοι νὰ πορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Τοιοῦτόν τι, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικούς, δὲν ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ μόνον νὰ ἐτραυματίσθησαν ἐν μάχῃ καὶ ἐν ἀποδεδειγμένῃ ἐκπληρώσει τοῦ καθήκοντός των, διὰ τοὺς ὁπλίτας ὅμως, δηλ. τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας, ἀπαιτεῖ οὐ μόνον νὰ ὑπέστησαν τὸ τραῦμα, ὅπερ ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ κατέστησαν καὶ ἀνίκανοι νὰ πορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Τοῦτο εὑρίσκω ἄδικον καὶ οὐδόλως δικαιολογούμενον ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, διότι οὐδεμία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἀγωνισθέντων, ὅταν πρόκηται περὶ τῆς αὐτῆς φύσεως τραυμάτων τοῦ πολέμου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπαντῶν εἶπεν, ὅτι τὴν διάκρισιν εἰσήγαγεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι ὑπάρχει ἐν τῇ νομοθεσίᾳ· ἀλλ’ ὡς πρὸς τοῦτο πλανᾶται, διότι ἡ περίπτωσις, ἣν ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι ἐκείνη, περὶ τῆς ὁποίας ποιεῖται ὁ νομοθέτης τοῦ παλαιοῦ νόμου τὴν διάκρισιν αὐτὴν—ἐννοῶ τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων.—Ὁ καθεστὼς νόμος ΣΕʹ τοῦ 1852 διακρίνει δύο πράγματα (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 9. Τὰ τραύματα ἢ τὰ νοσήματα, τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν εἰς τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὡρισμένων αἰτιῶν (ἐκ συμβεβηκότων τοῦ πολέμου, ἢ δυστυχημάτων ἐν ὑπηρεσίᾳ), ἐὰν ἐπιφέρωσι τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμόν, ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν ἑνὸς ἢ πλειοτέρων μελῶν, παρέχουσιν ἄμεσον δικαίωμα πρὸς σύνταξιν.» Δεύτερον διακρίνει ἐλαφρὰ τραύματα, μὴ δίδοντα τὰ αὐτὰ δικαιώματα. Ἀλλ’ ἐν τῷ συζητουμένῳ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, πρόκειται περὶ τραυματίου, ὅστις «ὑπέστη τραῦμα κατὰ τὸν πόλεμον κτλ. καὶ ἐκ τοῦ τραύματος τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμόν, ἢ νόσημα ἀνίατον», καὶ δι’ αὐτὸν παραδόξως ἀπαιτεῖ προσέτι τὸ νομοσχέδιον νὰ καθιστᾷ «τὸν μὲν ἀξιωματικὸν ἀνίκανον ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας, τὸν δὲ ὑποδεέστερον τοῦ ἀξιωματικοῦ ἀνίκανον τῆς ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ πορισμοῦ τῶν πρὸς τὸ ζῆν». Εἰς τὸν τοιοῦτον τραυματίαν παρέχεται ἄμεσον ἀποστρατείας δικαίωμα, προαγωγή, καὶ ὁ ἀνώτατος ὅρος συντάξεως, ἂν συγχρόνως κατέστη ἀνίκανος πρὸς ἐργασίαν. Ὁ προηγούμενος ὅμως νόμος δὲν ἀπαιτεῖ ἐπὶ τοιούτων τραυματιῶν νὰ ὑποστῶσι καὶ ἀνικανότητα, καθιστῶσαν ἀδύνατον τὸν πορισμὸν τῶν πρὸς τὸ ζῆν. Ποῦ ἀπαιτεῖ αὐτό; Τὸ ἀπαιτεῖ ἐν τῷ ἄρθρῳ 10, ἔνθα πρόκειται περὶ ἄλλης περιπτώσεως (ἀναγινώσκει): «Τὰ ἐλαφρότερα τραύματα, ἢ νοσήματα, παρέχουσι δικαίωμα πρὸς σύνταξιν ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους μόνον: 1) εἰς μὲν τὸν ἀξιωματικόν, ἂν ἀποκαθιστῶσιν αὐτὸν ἀνίκανον ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἀνεπίδεκτον ἑπομένως νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτήν· 2) εἰς πάντα δ’ ἄλλον ὑποδεέστερον τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐὰν ἀποκαθιστῶσιν αὐτὸν ἀνίκανον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ πορισμοῦ τῶν πρὸς τὸ ζῆν.» Ἀπαιτεῖ ἑπομένως τὴν ἀνικανότητα πρὸς ὑπηρεσίαν ἢ ἐργασίαν ἐπὶ ἐλαφροτέρων τραυμάτων, οὐχὶ δ’ ἐπὶ τυφλώσεως, ἢ ἀκρωτηριασμοῦ, ἢ ἀνιάτου νοσήματος ἐκ τραύματος. Αἱ περιπτώσεις τῶν δύο νόμων δὲν εἶναι αἱ αὐταί, ὡς ὑπέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπὶ τῶν ἐλαφροτέρων τραυμάτων οὔτε προβιβασμὸς χάριν αὐτῶν χορηγεῖται, οὔτε ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς συντάξεως, ὡς ἐπὶ τῶν βαρυτέρων, περὶ ὧν ἤδη ὁ λόγος. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ ἀπαίτησις ἀνικανότητος, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ περιέλαβε· διότι, ἂν ὁ ὁπλίτης ἢ ὁ ἀξιωματικὸς ἦναι ἢ ὄχι ἀνίκανος νὰ πορίζηται τὰ πρὸς τὸ ζῆν, ἢ νὰ ἀσκῇ ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν, τοῦτο δὲν ἔχει θέσιν ἐν ἄρθρῳ, ἐν ᾧ πρόκειται περὶ τραυματίου τυφλωθέντος, ἢ ἀκρωτηριασθέντος, ἢ ἀνιάτως νοσοῦντος ἐκ τῶν τραυμάτων. Τὸ ἄρθρον 15 τοῦ κειμένου νόμου ἐπίσης λέγει, ὅτι «ἡ διὰ τὰ τραύματα ἢ νοσήματα σύνταξις τοῦ στρατιωτικοῦ κανονίζεται κατὰ τὸν βαθμὸν αὐτοῦ». Ἀλλ’ ὀρθῶς τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ συζητοῦμεν, ἐν ἄρθρῳ πρώτῳ, καὶ δικαίως, ποιεῖται διάκρισιν καὶ παραχωρεῖ τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ, ὃν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, λαμβάνει ὁ τραυματίας, προκειμένου περὶ τραυμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπηνέχθησαν ἐν πολέμῳ καὶ ἐπήγαγον τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμόν, ἢ νόσημα ἀνίατον. Νομίζω δὲ, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἐν τῇ κειμένῃ νομοθεσίᾳ περίπτωσις, καθ’ ἣν ἀπονέμεται μεγαλειτέρα σύνταξις, ὅταν ὁ λαμβάνων αὐτὴν διετέλεσεν ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον ἐν τῷ βαθμῷ, καθ’ ὃν ἔλαβε τὸ τραῦμα. Ἀλλὰ εἶναι δίκαιον, προκειμένου περὶ βαρέων τραυμάτων ἐν πολέμῳ, νὰ μὴ ἀπαιτῶμεν νὰ διατελῶσιν ἐν τῷ βαθμῷ ἐπὶ χρόνον, καὶ ἀναλόγως αὐτοῦ νὰ λαμβάνωσι τὴν σύνταξιν, ἀλλ’ εὐθὺς, ὡς ἀποδειχθῇ, ὅτι τοιοῦτον τραῦμα ἔλαβον ἐν πολέμῳ, νὰ λαμβάνωσιν ἀμέσως σύνταξιν κατὰ ἕνα βαθμὸν ἀνώτερον. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως, συμμορφούμενος πρὸς τὰ καλῶς ἔχοντα κείμενα τῆς νομοθεσίας, ἅτινα ἐμπνέει αἴσθημα ἐπιβραβεύσεως καὶ ἐνθαρρύνσεως τῶν ἐν τοῖς πολέμοις μαχομένων, δεχθῇ νὰ διατηρηθῇ ἡ κειμένη διάταξις, καὶ νὰ μὴ ἀπαιτῆται διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς, πρὸς τὸ βαρεῖ τραύματι, τὸ ὁποῖον ἔλαβον, μαχόμενοι κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, νὰ κατέστησαν καὶ ἀνίκανοι πρὸς ὑπηρεσίαν ἢ πορισμὸν τῶν πρὸς τὸ ζῇν, διὰ νὰ λάβωσι τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως.

§86Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δύο λέξεις θὰ εἴπω, ὅπως διευκρινήσω ὅλα τὰ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν φρονῶ, ὅτι ὁ κύριος Βουλευτὴς πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀπάλειψιν τῆς φράσεως «καὶ τοῦ πορισμοῦ τῶν πρὸς τὸ ζῇν», ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὁπλίτας, διότι αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσεν, ἀκριβῶς ὑποστηρίζουσι τὸ ὑπ’ ἐμοῦ γραφέν. Ὁ κ. Βουλευτής, ἀνατρέχων εἰς τὸν νόμον τοῦ 1852, ἀνέγνωσε τὰς διαφόρους περιπτώσεις, τὰς ἀναγεγραμμένας εἰς τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10. Ἀλλὰ πᾶσαι αἱ περιπτώσεις αὗται εἶναι ἀναγεγραμμέναι καὶ εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, διότι οὐδεμία ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν περιπτώσεων τῶν διαφόρων νοσημάτων τῶν διαφόρων κατηγοριῶν. Παραδείγματος χάριν τὸ ἄρθρον 9 τοῦ εἰρημένου νόμου λέγει: «Τὰ τραύματα ἢ τὰ νοσήματα, τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν εἰς τὸ προηγούμενον ἄρθρον αἰτιῶν, ἐὰν ἐπιφέρωσι τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμὸν ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν ἑνὸς ἢ πλειοτέρων μελῶν, παρέχουσιν ἄμεσον δικαίωμα πρὸς σύνταξιν.» Ἐπίσης «παρέχουσι δικαίωμα πρὸς σύνταξιν», κατὰ τὸ ἄρθρον 10, «τὰ ἐλαφρότερα τραύματα ἢ νοσήματα, εἰς μὲν τὸν ἀξιωματικόν, ἂν ἀποκαθιστῶσιν αὐτὸν ἀνίκανον ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἀνεπίδεκτον ἑπομένως νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτήν, εἰς πάντα δ’ ἄλλον ὑποδεέστερον τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐὰν ἀποκαθιστῶσιν αὐτὸν ἀνίκανον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ πορισμοῦ τῶν πρὸς τὸ ζῇν.» Ἀλλὰ τί λέγει καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐν ἄρθρῳ 1; «Εἰς τὸν στρατιωτικόν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν πόλεμον ἐτραυματίσθη ἐν ἀποδεδειγμένῃ τοῦ καθήκοντος ἐκπληρώσει, ὑπέστη δ’ ἕνεκα τοῦ τραύματος τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμόν, ἢ νόσημα ἀνίατον, καθιστῶν τὸν μὲν ἀξιωματικὸν ἀνίκανον ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας, καὶ μὴ δυνάμενον ἑπομένως νὰ ἀναλάβῃ αὐτήν, τὸν δὲ ὑποδεέστερον τοῦ ἀξιωματικοῦ ἀνίκανον τῆς ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ πορισμοῦ τῶν πρὸς τὸ ζῇν, παρέχεται ἄμεσον ἀποστρατείας δικαίωμα μετὰ προαγωγῆς... καὶ συντάξεως, προσδιοριζομένης εἰς τὸν μέγιστον ὅρον τοῦ τελευταίου βαθμοῦ.» Δὲν εἶναι αἱ αὐταὶ περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἀναφέρουσι τὰ δύο ἄρθρα τοῦ κειμένου νόμου, ἅτινα σᾶς ἀνέγνωσα;

§87Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Προσέξατε καλλίτερον, διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι καταφανές.

§88Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ δύο αὐτὰ ἄρθρα περιλαμβάνουσι περιπτώσεις, ἀναγραφομένας καὶ εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ἄρθρον 9 ὁμιλεῖ περὶ ἀκρωτηριασμοῦ, τυφλώσεως ἢ ἀχρηστίας τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ 10 ὁμιλεῖ περὶ ἀνικανότητος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ὁπλιτῶν. Πάντα ταῦτα περιλαμβάνονται καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ἑπομένως παρέχουσι δικαίωμα πρὸς σύνταξιν. Δὲν καταργοῦνται αἱ διατάξεις τοῦ καθεστῶτος νόμου, αἱ παρέχουσαι δικαίωμα συντάξεως. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν κειμένην νομοθεσίαν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ περὶ τῆς αὐστηρότητος τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου τούτου, περὶ τῆς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος ἐσύστησε νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἀναντιρρήτως πρέπει νὰ τεθῶσιν αὐστηραὶ διατάξεις εἰς τὸ Διάταγμα τὸ ἐκτελεστικόν, πρὸς πρόληψιν πάσης τυχὸν καταχρήσεως, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι προσπάθειαι θὰ καταβληθῶσιν, ὅπως εἰσαχθῶσι καταχρήσεις πολλαί.

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πολλάκις συμβαίνει, τὰ εὐκολώτερα τῶν πραγμάτων, ἐκεῖνα δυσκολώτερον νὰ ἐννοῶμεν. Τοῦτο παρατηρεῖται καὶ νῦν. Τὸ κεφάλαιον Γʹ τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων φέρει τίτλον: «περὶ συντάξεως ἀποστρατείας ἕνεκα τραυμάτων ἢ νοσημάτων»· εὐθὺς δ’ ἀμέσως ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ τὸ πρῶτον ἄρθρον αὐτοῦ, ὑπ’ ἀριθ. 8, λέγει τὰ ἑξῆς: «Τὰ τραύματα, δεινὰ καὶ ἀνίατα ὄντα, προερχόμενα ἐκ συμβεβηκότων τοῦ πολέμου, ἢ δυστυχημάτων ἐν ὑπηρεσίᾳ, παρέχουσι πρὸς σύνταξιν ἀποστρατείας δικαίωμα.» Ἑπομένως ἐννοεῖ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ νὰ ὁρίσῃ ὁ νομοθέτης, ὅτι τὰ τραύματα, τὰ προερχόμενα ἐν πολέμῳ, παρέχουσι δικαίωμα συντάξεως. Ἐπίσης τὸ αὐτὸ δικαίωμα παρέχουσι τὰ νοσήματα, «τὰ προερχόμενα ἐκ κόπων ἢ κινδύνων τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας». Ἔρχεται κατόπιν ὁ νόμος καὶ κάμνει τὴν ἑξῆς ὑποδιαίρεσιν ἐν τῷ ἀμέσως ἑπομένῳ ἄρθρῳ 9: «Τὰ τραύματα ἢ τὰ νοσήματα, τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν εἰς τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὡρισμένων αἰτιῶν, ἐὰν ἐπιφέρωσι τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμόν, ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν ἑνὸς ἢ πλειοτέρων μελῶν, παρέχουσιν ἄμεσον δικαίωμα πρὸς σύνταξιν.» Ἐνταῦθα ἔχομεν μεταβολὴν τῆς γενικῆς ἀρχῆς περὶ ἀπονομῆς τῆς συντάξεως ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ καὶ τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας, διότι πρόκειται περὶ τραύματος ἐν πολέμῳ, τὸ ὁποῖον φέρει τύφλωσιν, ἢ ἀκρωτηριασμόν, ἢ ἀνίατον νόσημα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὁ νόμος ἀποφαίνεται, ὅτι πρέπει ν’ ἀπονέμηται ἀμέσως δικαίωμα συντάξεως εἰς τὸν λαβόντα τὰ τραύματα καὶ ἀνωτέρου βαθμοῦ σύνταξις. Δὲν ἐξετάζεται πόσον χρόνον ὁ τραυματίας ὑπηρετεῖ ἐν τῷ στρατῷ. Ἔρχεται κατόπιν ἄλλη περίπτωσις, καθαρῶς ἐκ τοῦ περιεχομένου αὐτῆς ἀλλοία, ἡ περίπτωσις τῶν ἐλαφροτέρων ἐν πολέμῳ τραυμάτων. Ἐπὶ τούτων ἄλλως κανονίζεται ἡ σύνταξις (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 10. Τὰ ἐλαφρότερα τραύματα ἢ νοσήματα παρέχουσι δικαίωμα πρὸς σύνταξιν ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους μόνον· αʹ) εἰς μὲν τὸν ἀξιωματικόν, ἂν ἀποκαθιστῶσιν αὐτὸν ἀνίκανον ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἀνεπίδεκτον ν’ ἀναλάβῃ ἑπομένως αὐτήν· βʹ) εἰς πάντα δ’ ἄλλον ὑποδεέστερον τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐὰν ἀποκαθιστῶσιν αὐτὸν ἀνίκανον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ πορισμοῦ τῶν πρὸς τὸ ζῆν.» Τὰ ἄρθρα εἶναι σαφῆ. Λοιπὸν ὁ ὅρος τοῦ ν’ ἀπαιτῆται ἀνικανότης ἐνεργείας καὶ πορισμοῦ τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀναγράφεται ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπὶ τῶν ἐλαφροτέρων νοσημάτων ἢ τραυμάτων, οὐχὶ δὲ ἐπὶ τῶν ἐπενεγκόντων τύφλωσιν, ἢ ἀκρωτηριασμόν, ἢ ἀνίατον νόσημα. Τὸ νομοσχέδιον ὅμως προνοεῖ περὶ τῶν ὑποστάντων τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμόν, ἢ ἀνίατον νόσημα. Λοιπὸν οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι, θέλοντες ν’ ἀνενεχθῶμεν εἰς τὰς διακρίσεις, τὰς ὁποίας ὁ κείμενος νόμος ἀναγράφει, πρέπει νὰ λάβωμεν τὴν πρώτην περίπτωσιν, ἐκείνην δηλονότι, περὶ ἧς προνοεῖ τὸ ἄρθρον 9, καὶ τότε δὲν πρέπει ν’ ἀπαιτήσωμεν τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἦναι ἀνίκανος ὁ τραυματίας νὰ ἀσκῇ ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, ἢ νὰ πορίζηται τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὑρίσκει, ὅτι δὲν ὑπάρχει διάκρισις, ἐνῷ ὁ νόμος λογικώτατα ἀνέγραψε γενικὴν μὲν ἀρχὴν εἰς τὸ ἄρθρον 8, περὶ τῶν δεινῶν καὶ ἀνιάτων τραυμάτων καὶ νοσημάτων, ὡς χορηγούντων δικαίωμα συντάξεως, ἐξ αὐτῶν δὲ διέκρινεν ἐν ἄρθρῳ 9 ἐκεῖνα τὰ τραύματα ἢ νοσήματα, ἅτινα ἐπήνεγκον τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμόν κλπ., ἐφ’ ὧν παρέχει ἄμεσον δικαίωμα συντάξεως, καὶ ἐν ἄρθρῳ 10 τὰ ἐλαφρότερα τραύματα ἢ νοσήματα, ἐφ’ ὧν ἀπῄτησε τὸν ὅρον τῆς ἀνικανότητος πρὸς ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν καὶ πρὸς πορισμὸν τῶν τῆς ζωῆς, διὰ ν’ ἀποκτήσωσι τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὴν βλάβην τῆς τυφλώσεως, τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις χειροτέραν δι’ ἄνθρωπον ζῶντα, ἢ τοῦ ἀκρωτηριασμοῦ, δηλ. τῆς ἀπωλείας τῶν ἄκρων, ἢ τῆς παντελοῦς ἀχρηστίας ἑνὸς ἢ καὶ πλειοτέρων μελῶν, δὲν ἔχουν ἀνάγκην ἄλλων τίτλων πρὸς σύνταξιν. Βεβαίως ν’ ἀπαιτῆτε ἀπὸ στρατιώτην ἀπολέσαντα τοὺς δύο πόδας, ἢ χεῖρας, ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ ἐργάζηται, διὰ νὰ λάβῃ σύνταξιν, εἶναι καὶ ἀστεῖον καὶ ἀδικία καὶ σκληρότης. Περὶ τοιαύτης ἀνικανότητος εἶναι δίκαιον νὰ μὴ διστάζῃ τις νὰ ἀπονείμῃ τὸ προνόμιον τῆς ἀμέσου συντάξεως καὶ τῆς κατὰ ἕνα βαθμὸν ἀνωτέρας, καὶ τοῦ προβιβασμοῦ, διότι οὗτοι εἶναι ἀναμφισβητήτως ἄξιοι τῆς ἰδιαιτέρας ταύτης ἀμοιβῆς. Τοῦτο καὶ πολιτικώτερον.

§90Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν φρονεῖτε, ὅτι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τοὺς ὅρους αὐτοὺς, τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ θέσωμεν εἰς σύνταξιν πάντα τραυματισθέντα;

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει περὶ τῶν τυφλωθέντων τοὺς δύο ὀφθαλμοὺς, ἢ ἀκρωτηριασθέντων, ἢ περιελθόντων εἰς κατάστασιν ἀχρηστίας τῶν μελῶν. Ποῦ ἡ κατάχρησις;

§92Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§93Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ εἶναι πολλοὶ οἱ μέλλοντες νὰ ἀγορεύσωσιν, ἂς ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον δι’ αὔριον.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§95Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας τριῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, διότι εἶναι πολλοί, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ὁμιλήσωσι.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ σειρὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τότε δύνασθε νὰ προτείνητε τὴν ἀναβολήν του. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΑϠΟʹ τῆς 3 Ἀπριλίου 1891 περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια γεωργοκτηματιῶν».

§97ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως νὰ λάβῃ τὸν κόπον νὰ ἀναγνώσῃ τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ προστιθεμένου εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἔκτασιν μήκους ἡμίσεως πήχεως, εἶναι δὲ ἀκατανοήτως συντεθειμένον. Ἐν αὐτῷ γίνεται λόγος περὶ μεταβολῆς τοῦ ἀστικοῦ νόμου, κανονίζεται δὲ νέος τρόπος διαδικασίας, καὶ μεταβάλλεται ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου. Ὅλα δὲ αὐτὰ διαπράττει ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἓν ἐδάφιον, καὶ τοῦτο ἄνευ οὐδεμιᾶς σαφοῦς ἐννοίας. Φαίνεται, ὅτι ὁ συντάξας αὐτὸ ἐστερεῖτο τῆς εὐκολίας τοῦ σαφῶς ἐκφράζεσθαι καὶ τῆς ἐτυμολογίας καὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ χαρακτηρίζειν τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἐννοίας τοῦ νομοσχεδίου δι’ ὅρων νομικῶν. Λέγει π. χ. ὅτι ἀπαιτεῖται τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός, ἀλλὰ συγχίζει τὰ πράγματα καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ πρόσωπα καὶ τὰς μερίδας. Διὰ τοῦτο ὁ ἀναγινώσκων αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ ἀκριβῶς, ἂν ἐννοεῖ τὸ ἥμισυ πλέον μιᾶς τῶν μερίδων, ἢ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν συγκυρίων. Θὰ ἐννοήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ εἰς νομοθέτημα σχέδιον οὑτωσὶ συντεταγμένον.

§98Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει, εἶναι νὰ μετρήσητε τὸ νομοσχέδιον μὲ τὸν πῆχυν τοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον· διότι, ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ψηφισθῇ, θ’ ἀφήσητε ἐκθέτους ὅλους αὐτοὺς τοὺς γεωργοὺς εἰς τὸν κίνδυνον νὰ χάσωσι τὰ παρ’ αὐτῶν πληρωθέντα ποσά. Ἐὰν νομίζητε ὅτι ἕνεκα τοῦ τίτλου πρέπει ν’ ἀφήσητε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἐκθέτους, δύνασθε νὰ τὸ πράξητε. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην συζήτησιν, καὶ αὔριον νὰ δώσητε διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου εἰς ἐδάφια ἢ εἰς πολλὰ ἄρθρα. Ἐγὼ οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω εἰς τοῦτο· ἐγὼ ἀποβλέπω κυρίως εἰς τὴν παραδοχὴν τοῦ διαιρετοῦ ἀφ’ ἑνός, εἰς τὴν κατάργησιν τῆς ἀλληλεγγύης ἀφ’ ἑτέρου· διότι, ἂν τὰ δύο αὐτὰ πράγματα δὲν κατορθωθῶσι, βεβαίως τ’ ἀποτελέσματα θὰ ἦναι κάκιστα καὶ διὰ τοὺς γεωργοὺς, τοὺς ἀγοράσαντας, καὶ διὰ τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποχρεωθῇ εἰς πληρωμήν. Τοὺς δύο τούτους σκοποὺς ἐπιδιώκων, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ οἱανδήποτε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, ὅπως τοῦτο γείνῃ καταλληλότερον εἰς τὴν ἔκφρασιν. Ἑπομένως παρακαλῶ ν’ ἀφήσητε νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§99ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὴν ὀρθότητα ὅλων τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀναγνωρίζω, καὶ τὸ εὐεργετικὸν τοῦ σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου θέλω νὰ δεχθῶ, καίτοι ὡς πρός τινα ἠδυνάμην νὰ ἔχω ἀμφιβολίαν, διότι τὸ νομοσχέδιον φέρει ῥιζικάς τινας μεταβολάς, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ μέλλον θὰ καταστήσωσιν ἀδύνατον τὴν συναγορασίαν ἑνὸς κτήματος ὑπὸ πολλῶν, κατὰ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος διαγράφει. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι ἐν τῷ θέματι, προκειμένου περὶ τῶν κτημάτων αὐτῶν τῆς Ἄρτης, ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι εὐεργετικός. Συμφωνῶ ἑπομένως καὶ ἐγὼ νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν· ἀλλ’ εἶπον ὅσα εἶπον, ἵνα ἔχῃ αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν θὰ γείνωσι τροπολογίαι. Λέγει π. χ. τὸ νομοσχέδιον, ὅτι συντάσσεται ἔκθεσις ὑπὸ τοῦ Εἰρηνοδίκου, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν κατόπιν πρέπει νὰ συναινέσωσιν αἱ Τράπεζαι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται. Καὶ ἂν δὲν συναινέσωσι, τί θὰ γείνῃ; Τίποτε δὲν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον.

§100Θ. ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὡς συνετάχθη, συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀνάγκης, ἥτις παρουσιάσθη, ἕνεκα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, τοῦ ἰσχύοντος ἀπὸ τοῦ ἔτους 1891. Πρέπει νὰ σημειώσητε, ὅτι ὑπάρχει νόμος εἰδικός, ὅστις ἐφηρμόσθη ἐν Ἄρτῃ καὶ εἴς τινα μέρη τῆς Θεσσαλίας, περὶ τοῦ ὁποίου ἴσως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας δὲν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ καταγείνῃ καὶ γνωρίσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον συνετάχθη, ὡς συνετάχθη. Εἶναι δὲ ἀδύνατον νὰ διατυπωθῇ ἄλλως ἢ ὡς διετυπώθη, διότι πρόκειται νὰ κανονισθῶσι πολλαὶ περιπτώσεις ἐν ἑνὶ ἄρθρῳ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὡς διετυπώθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς πρώτην συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιρρήσεως).

§101Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα κοιμώμεθα εἰς τὰς 2 καὶ 3 μετὰ μεσονύκτιον. Εἴμεθα ἄνθρωποι, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντέχωμεν καθ’ ἑκάστην. Διὰ τοῦτο Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ νὰ ἀναβληθῶσιν αἱ ἑπόμεναι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει δύο συμβάσεις, νὰ ψηφίσωμεν δὲ μέχρι τῆς δωδεκάτης ὥρας ὅσα νομοσχέδια δὲν ἔχουσι συζήτησιν.

§102Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι αὔριον θ’ ἀρχίσῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἔργων τοῦ Θριασίου πεδίου, ἥτις πιθανὸν νὰ παραταθῇ, καὶ θὰ φθάσωμεν πάλιν εἰς τὰς συμβάσεις κατὰ τὴν αὐτὴν ὥραν. Ἐπὶ τῶν συμβάσεων πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις, καὶ ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, ἥτις εἶναι κυρία νὰ τὰς δεχθῇ ἢ ἀπορρίψῃ. Τὸ ζήτημα τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου δὲν δύναται ἐπὶ πλέον νὰ ἀναβληθῇ.

§103Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἀλεξ. Κασσαβέτη καὶ Γ. Παπαδιαμαντοπούλου. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων Βουλευτῶν 128. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Βʹ μεταρρυθμίσεως τῆς περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπὸ Λαυρίου εἰς Ἀθήνας συμβάσεως καὶ κατασκευῆς ἄλσους ἐν Κηφισιᾷ». Ὁ κύριος Μοσχούλας ἔχει τὸν λόγον.

§105Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τιμῶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα παρεδρεύουσιν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ τιμῶ ταῦτα, διότι εἶναι ὄντως ἄξια τιμῆς, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ διότι μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι πλεῖστοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι χειρισταὶ τοῦ λόγου δόκιμοι, χωρὶς μὲ τοῦτο νὰ θελήσω νὰ διαστείλω μεταξὺ τῶν συναδέλφων τοὺς τὰ πρῶτα καὶ τοὺς τὰ δεύτερα φέροντας. Ἐν ταῖς κοινοβουλευτικαῖς συζητήσεσι, κύριε Πρόεδρε, ὀφείλει νὰ κρατῇ ἡ εὐπρέπεια τοῦ λόγου καὶ ἡ σεμνότης τοῦ ὕφους· διὰ τοῦτο χθές, ὅτε συνεζητεῖτο εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, παρεξενεύθην καὶ ἐξεπλάγην, ἀκούσας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, εἰπόντος ἢ μᾶλλον ἀφήσαντος ὑπαινιγμὸν κατά τινος προσώπου, ἐξεπλάγην, λέγω, διότι ὄντως γνώρισμα τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κυρίου Δεληγεώργη εἶναι ἡ εὐπρέπεια τοῦ λόγου καὶ ἡ σεμνότης τοῦ ὕφους, καὶ διὰ τοῦτο ἠπόρησα, διότι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσολογγίου δὲν κατώρθωσε νὰ καταστείλῃ τὴν ὀργὴν αὐτοῦ, καὶ δὲν κατωρθώθη νὰ κατισχύσωσι τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ αἱ σκέψεις αὐτοῦ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ποῦ ἀνέγνωσα ἐπὶ τοῦ προκειμένου περὶ πολιτικῆς, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀφίνῃ τις τὸν ἀντίπαλον αὐτοῦ νὰ ἀτιμάζηται, ἢ νὰ ἐξευτελίζηται, ἵνα καρπωθῇ πρόσκαιρον πολιτικὸν ὄφελος. Διότι ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς μαχητὰς τοῦ λόγου, τοὺς τὰ πρῶτα φέροντας, κατὰ τὸν κ. Δραγούμην, νὰ ἔχωσι τὴν εὐπρέπειαν τοῦ λόγου καὶ τὰ διανοήματα αὑτῶν νὰ ἐκφράζωσι μετὰ τοῦ ὀφειλομένου σεβασμοῦ πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα παρεδρεύουσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Τὸ θέμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν εἶναι σαφὲς καὶ ἁπλοῦν. Ἡ Κυβέρνησις, εὑρισκομένη ἐν ἀδυναμίᾳ, ἵνα ἐκχωρήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Κηφισιᾶς.

§106ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὴν ἀναγκάζει;

§107ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. .. εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν, παρέτεινε τὴν ἐκμετάλλευσιν ταύτην, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν, χορηγήσασα τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς. Ἂν ἐν τῷ μεταξὺ παρουσιάζετο ἄλλη Ἑταιρεία, προβάλλουσα ἀξιώσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς, βεβαίως θὰ ἦσαν ἐν τῷ δικαίῳ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤλεγξαν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Δυστυχῶς οὐδεμία Ἑταιρεία παρουσιάσθη, ἵνα ὑποβάλῃ πρότασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, περὶ ἀναλήψεως τοῦ ἔργου, Ἑπομένως δὲν βλέπω, ποῦ θίγονται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ὡς παρέστησαν οἱ ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφοι χθές. Μήπως τὸ Δημόσιον ἔρχεται χορηγὸς εἰς τὴν Ἑταιρείαν διὰ δημοσίων χρημάτων, ἵνα συντηρήσῃ τὴν Ἑταιρείαν ταύτην πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς; Πολλοῦ γε καὶ δή. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὗ παρατείνεται ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς γραμμῆς ἐπὶ μίαν ἀκόμη εἰκοσαετίαν, ἔπραξε καλῶς, καὶ τοῦτο, διότι δὲν ἠδύνατο νά πράξῃ ἄλλως. Τί λοιπὸν ἠθέλατε; νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς ἡ Κυβέρνησις; Ἂν τοῦτο ἀποκρούητε,—καὶ βεβαίως τὸ ἀποκρούετε—θὰ δεχθῆτε, ὅτι ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ μίαν σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπέναντι ἀνταλλάγματος ἔδει νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν παράτασιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κύριος Λεβίδης, ὁμιλῶν περὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 12 τῆς συμβάσεως, εἶπε: «Διὰ τίνα λόγον νὰ καθιερώσωμεν τὸ μονοπώλιον τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς τὴν γραμμὴν ταύτην, καὶ ν’ ἀποκλείσωμεν τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων τοῦ νὰ συστήσῃ γραμμὴν, ἄγουσαν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Κηφισιᾶν;» Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν αὐτῷ σαφῶς, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων παρῃτήθη τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διὰ τίνα λόγον ἡμεῖς προβάλλομεν ἑαυτοὺς ὑπερασπιστὰς τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, ἵνα ὑπερασπίσωμεν συμφέροντα, τῶν ὁποίων αὐτὴ παρῃτήθη; Ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄρθρου 12 δὲν ἀποκλείεται, εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων ἡ ἐγκατάστασις γραμμῆς μέχρι Χαλανδρίου, διότι τὸ ἄρθρον 12 λέγει, ὅτι «ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ μέχρι τοῦ ἔτους 1921 τὴν κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς ἢ τροχιοδρομικῆς γραμμῆς, ἑνούσης ἀμέσως ἢ ἐμμέσως τὰς Ἀθήνας μετὰ τοῦ Ἀμαρουσίου καὶ τῆς Κηφισιᾶς». Δὲν ὁμιλεῖ περὶ Χαλανδρίου, ἀλλὰ μόνον περὶ Ἀμαρουσίου καὶ Κηφισιᾶς. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν συγχρόνως, κύριε Πρόεδρε, ὅτι μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Χαλανδρίου ὑπάρχει σιδηροδρομικὴ συγκοινωνία, διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Λαυρίου γιγνομένη δὶς τῆς ἡμέρας. Ἂν δὲ ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων θελήσῃ νὰ ἐγκαταστήσῃ γραμμὴν μέχρι Χαλανδρίου,—διότι ἤκουσα νὰ γίνηται πολὺς λόγος περὶ Χαλανδρίου—βεβαίως ἡ Ἑταιρεία αὕτη δὲν ἀποκλείεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ἡ ἑξῆς, καὶ πρέπει νὰ λέγηται: ὅτι δὲν πρόκειται νὰ προστατεύσωμεν, τόσον θερμῶς ὁμιλοῦντες περὶ τῆς συμβάσεως, συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, οὐδὲ πρόκειται νὰ ματαιώσωμεν συμφέροντα προσωπικὰ, ἐξυπηρετούμενα, ὡς ἐλέχθη, διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ἀληθῶς πρόκειται, εἶναι, ὅτι ἐπιζητοῦμεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκλογικῶς.

§108Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην.

§109ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εὔχομαι νὰ μὴ ἔχητε ἀνάγκην, ἀλλ’ ἂν δὲν εἴχετε ἀνάγκην νὰ ὠφεληθῆτε ἐκλογικῶς, δὲν ἠθέλατε ποιήσει τὴν ἀποστροφὴν, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατε πρὸς τοὺς συναδέλφους ὑμῶν ἐξ Ἀττικῆς, διὰ τοὺς ὁποίους εἴπατε, ὅτι προῆλθον ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς, ἵνα ζητήσωσι τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων Ἀττικῆς, καὶ ἂν θελήσωσι νὰ σᾶς ἀκολουθήσωσι μέχρι Χαλανδρίου, θὰ ἐπιστρέψωσι σκυθρωποὶ, διότι θὰ διαγνώσωσιν, ὅτι κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ ταφῶσιν ὑπὸ τὰ μαῦρα σφαιρίδια τῶν συμπολιτῶν σας.

§110Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἠρώτησα τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, καὶ ἀπήντησεν, ὅτι εἶπεν, ὅτι οἱ νεώτεροι Βουλευταὶ, οἱ εἰσερχόμενοι ἐνταῦθα, καλὸν εἶναι ν’ ἀκολουθήσωσιν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς κοινῆς γνώμης τοὺς ἀρχαιοτέρους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι καλλίτερον αὐτήν. Ἂν ἐλέχθη, ὅτι ἀπὸ περάτων τῆς γῆς ἤλθομεν ἐνταῦθα, ζητῶ τὸν λόγον.

§111ΕΠ. ΜΙΛΤ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Νὰ εἴπῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, πόθεν προήλθομεν.

§112ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὡς εἶπεν ὁ κ. Γουναράκης, οὕτως ἐλέχθη. Ἂν ἐλέγετο ἄλλως, ὁ κ. Πρόεδρος ἤθελε μὲ ἀνακαλέσει εἰς τὴν τάξιν.

§113ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνακαλῇ ὅσα εἶπε, διαφέρει.

§114ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἀνακαλῶ τίποτε. Εἶμαι σύμφωνος μετὰ τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Γουναράκη. Δὲν ἔχω νὰ ἀντείπω τι.

§115ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Παρατηρῶ, ὅτι δὲν διαφωνοῦμεν, καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Διὰ τοῦτο νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν πρέπει τὸ θέμα τοῦτο νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν μεγάλην, διότι δὲν πρόκειται νὰ θιγθῶσι συμφέροντα τοῦ Δημοσίου· διότι, ἂν ἡ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους, θὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐπὶ μίαν ἔτι εἰκοσαετίαν ἀπέναντι τῆς τιμίας καὶ συνετῆς διαχειρίσεως αὐτῆς, ἣν ἐπέδειξε μέχρι σήμερον. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς παρατάσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐπὶ εἰκοσαετίαν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει, ὑπεχρεώθη ἡ Ἑταιρεία νὰ κατασκευάσῃ ἄλσος ἐν Κηφισιᾷ. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ Κηφισιὰ εἶναι ἓν τῶν προαστείων τῶν Ἀθηνῶν, τὰ ὁποῖα παρέχουσι κατὰ τὸ θέρος ἀναψυχὴν εἰς τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ, οἱ δὲ κατοικοῦντες ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ μεταβαίνουσιν εἰς Κηφισιὰν, χάριν ἀναψυχῆς βεβαίως, διὰ τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Κηφισιᾶς. Εὐκταῖον θὰ ἦτο, ἂν ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. Λεβίδου ἐπραγματοποιεῖτο, τουτέστι νὰ ἐγκατασταθῇ καὶ δευτέρα γραμμὴ, ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ γραμμὴ ἡ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Κηφισιᾶς, ἂν ἀποδίδῃ κέρδη, ἀποδίδει μόνον κατὰ τοὺς τέσσαρας θερινοὺς μῆνας, καθ’ ὅλον δὲ τὸν ὑπόλοιπον χρόνον ἀφίνει ζημίαν εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἂν λοιπὸν ἠθέλομεν ἐγκαταστήσει καὶ δευτέραν γραμμὴν, παράλληλον πρὸς ταύτην, βεβαίως ἠθέλομεν καταστήσει καὶ τὰς δύο ταύτας Ἑταιρείας ἑτοίμους πρὸς χρεωκοπίαν. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δίδομεν ὤθησιν καὶ ἐνισχύομεν τὴν ἀγαθοποιὸν δρᾶσιν Ἑταιρείας, ἡ ὁποία ἀπέδειξε μέχρι τοῦδε, ὅτι διὰ τῆς τιμίας καὶ συνετῆς αὐτῆς διαχειρίσεως εἶναι ἀξία τῆς προστασίας ταύτης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§117ΦΩΚ. ΝΕΓΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ πατρικῆς ἀληθῶς στοργῆς παρηκολούθουν πάντοτε τὰς προόδους τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀττικῆς, τοῦτο δὲ, διότι εἶμαι ὁ πρῶτος σχὼν τὴν ἰδέαν τῆς κατασκευῆς τοῦ Σιδηροδρόμου τούτου, εἶμαι δὲ καὶ ὁ ἀποπερατώσας αὐτόν, ὡς Γενικὸς Διευθυντὴς τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου. Διὰ τοῦτο μετὰ πολλῆς προσοχῆς παρηκολούθησα τὴν ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ζητοῦντος νὰ πείσῃ ἡμᾶς περὶ τοῦ συμφέροντος τῆς προκειμένης συμβάσεως. Προσεπάθησα νὰ ἀνεύρω εἰς τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ φανῶ ὑποστηρικτὴς τῆς συμβάσεως ταύτης, ἀλλὰ δυστυχῶς τοιαῦτα δὲν εὗρον· τὰ δὲ καθήκοντά μου, ὡς Βουλευτοῦ, ἐνταῦθα μοὶ ἐπιβάλλουν ἄλλας ὑποχρεώσεις. Ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ν’ ἀποβλέπῃ εἰς τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἐξετάσας λοιπὸν τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν διπλῆν ταύτην ἔποψιν, εὑρίσκω, ὅτι οὔτε συμφέρον τοῦ Δημοσίου εἶναι νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, οὔτε συμφέρον τῆς κοινωνίας. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν κοινωνίαν, τί ὄφελος παρουσιάζει ἡ σύμβασις; Παρέχει εἰς αὐτὴν τὴν ἀπόλαυσιν τοῦ ἄλσους ἐν Κηφισιᾷ. Ἀπέναντι δὲ τούτου βλέπομεν, ὅτι παρακωλύεται ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἡ ἀνάπτυξις τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῆς Πρωτευούσης καὶ τῶν χωρίων Χαλανδρίου, Ἀμαρουσίου καὶ Κηφισιᾶς, ἰδίως ἡ συγκοινωνία διὰ Tramway ἠλεκτρικοῦ. Καὶ εἶναι ματαία ἡ ἐλπὶς, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη συγκοινωνία; Ὄχι. Διότι γνωρίζομεν κάλλιστα, ὅτι τὴν γραμμὴν ταύτην ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων· γνωρίζετε δὲ, πόσον σήμερον ἡ ἠλεκτρικὴ κίνησις ὑπερτερεῖ τῆς κινήσεως τῆς δι’ ἀτμαμαξῶν, αἵτινες ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἕνεκα τῆς μεγάλης ἀναβάσεως, παράγουσι τὸν ἀνυπόφορον ἐκεῖνον καπνὸν, τὸν λεπτὸν ἐκεῖνον ἄνθρακα, ὅστις καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς βλάπτει καὶ τὰς ἐνδυμασίας τῶν μεταβαινόντων εἰς Κηφισιὰν πρὸς διασκέδασιν καταστρέφει. Καὶ ναὶ μὲν ἴσως ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων τοιαύτην πρότασιν μέχρι σήμερον δὲν ἔχει ὑποβάλει, ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ μᾶς βεβαιώσῃ, ὅτι μετὰ ἓν ἔτος, ἢ μετὰ 2 ἢ 3 ἔτη, δὲν θὰ ὑποβάλῃ αὕτη τοιαύτας προτάσεις. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ σύμβασις ὑπόσχεται ἐπίσης εἰς τοὺς Κηφισιεῖς φωτισμὸν ἠλεκτρικὸν, ἀλλὰ καὶ τοῦτον περιωρισμένον. Ἡ σύμβασις λέγει ἁπλῶς, ὅτι ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρεία νὰ φωτίζῃ τὴν πλατεῖαν καὶ τὰς πέριξ ὁδούς· ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις σήμερον ἀπεφάσιζε νὰ παραχωρήσῃ τὸν δι’ ἠλεκτρισμοῦ φωτισμὸν τῆς Κηφισιᾶς, ὄχι ἐπὶ 20 ἔτη, ἀλλ’ ἐπὶ 10 μόνον ἔτη, θὰ εὑρίσκετο Ἑταιρεία, ἥτις θ’ ἀνελάμβανε τὸν φωτισμὸν, ὄχι μόνον μέρους, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς Κηφισιᾶς, καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιχορηγήσεως. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ἡ κοινωνία βλάπτεται. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν, ἐὰν εἶναι συμφέρον τοῦ Δημοσίου νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις αὕτη. Μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι ἡ πρόοδος τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀττικῆς, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι ἢ ἐγὼ πρῶτος νὰ χαίρω, βαίνει γοργῷ τῷ βήματι, μὴ λησμονῶμεν, ὅτι τὰ κέρδη τὰ καθαρὰ αὐτοῦ ἀνῆλθον ἀπὸ τοῦ ἔτους 1890 ἀπὸ 181,000 δραχμῶν μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 434,000 δραχ. κατὰ τὸ 1899, δηλ. ἐν διαστήματι 9 ἐτῶν ὑπερεδιπλασιάσθησαν. Διατὶ νὰ μὴ ἐλπίζωμεν, ὅτι μετὰ ἄλλα 10 ἔτη τὸ αὐτὸ θὰ γείνῃ; Διατὶ νὰ μὴ ἐλπίζωμεν, ὅτι μετὰ 20 ἔτη θέλουν τετραπλασιασθῆ; Ἀλλ’ ἂν τοιοῦτον ἦναι τὸ μέλλον, ποία θὰ ἦναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως μετὰ 20 ἔτη; Θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν δι’ ἠλεκτρικοῦ τροχιοδρόμου συγκοινωνίαν; Ὄχι, ἂν δὲν ἐξαγοράσῃ τὸν Σιδηρόδρομον Ἀττικῆς. Ἀλλ’ ὅπως ἐξαγοράσῃ αὐτὸν τότε, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ καταβάλῃ ποσὰ ὑπέρογκα, ἅτινα δὲν θ’ ἀποφασίσῃ νὰ καταβάλῃ, ἐνῷ σήμερον, ἀναμένουσα 1, 2 ἢ 3 ἔτη, εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ εὐκαιρίαν, ἐπιτρέπουσαν εἰς αὐτὴν ἢ νὰ ἀναλάβῃ τὸν Σιδηρόδρομον, ἢ νὰ ἐπιτύχῃ ὅρους πολὺ καλλιτέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους παρουσιάζει ἡ προτεινομένη σύμβασις. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν θεωρεῖ συμφέρον ν’ ἀφήσῃ τὴν Ἑταιρείαν ἄνευ βεβαίου μέλλοντος, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Ἑταιρεία θὰ παραγνωρίσῃ τὰ καθήκοντα αὐτῆς ἀπέναντι τοῦ κοινοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτήν. Οἱ ὅροι τῆς συγγραφῆς τῆς μετ’ αὐτῆς ἀρχικῆς συμβάσεως δίδουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα, ἐὰν τοιαῦτα παρατηρήσῃ συμβαίνοντα, νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, καὶ ὄχι μόνον νὰ ἐπιβληθῇ, ἀλλὰ καὶ ν’ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων. Ἐὰν λοιπὸν οὐδένα διατρέχῃ κίνδυνον τὸ Δημόσιον, διατὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ προδικάσῃ τὸ μέλλον, καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν κοινωνίαν ν’ ἀπολαύσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύναται ν’ ἀπολαύσῃ, ἂν μὴ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις; νὰ ἐπιτευχθῇ δηλαδὴ καλλιτέρα συγκοινωνία μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Κηφισιᾶς; Ἐλπίζω λοιπόν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, πειθόμενος εἰς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους μετὰ λύπης ἐξέφρασα ἐντεῦθεν, ὅτι δὲν συμφέρει οὔτε εἰς τὴν κοινωνίαν, οὔτε εἰς τὸ Δημόσιον ἡ σύμβασις αὕτη, θ’ ἀποσύρῃ αὐτήν.

§118ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριοι, θέλω προσπαθήσει νὰ ὁμιλήσω ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερον, διότι τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις συνάδει καὶ πρὸς ἰδίαν ἐμοῦ αὐτοῦ ἀνάγκην, εὑρισκομένου ὑπὸ ὅρους κοπώσεως, ὁποίους ἐννοεῖτε πάντες μετὰ τὰς μακρὰς συνεδριάσεις τῶν τελευταίων ἡμερῶν. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερόν τινα, ἅτινα μὲ πείθουσιν, ὅτι κακὴ γνώμη ἐπρυτάνευσε παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅτε ἀπεφάσισε, κατὰ τὴν λῆξιν ἀκριβῶς τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν τὸ Κράτος εἶχεν ἐκ συμβάσεως δικαίωμα ἐξαγορᾶς τοῦ σιδηροδρόμου Ἀττικῆς, ἀντὶ τῆς ἐξαγορᾶς, νὰ ἐνεργήσῃ οὐχὶ μόνον παράτασιν, ἀλλὰ καὶ νέας παραχωρήσεις, παραχωρήσεις πρὸς Ἑταιρείαν, ἥτις, ὁσασδήποτε καὶ ἂν παρέσχεν ὑπηρεσίας, εἶναι βέβαιον, ὅτι τὰς ὑπηρεσίας ταύτας παρέσχε, κατὰ τὸ ἥμισυ περίπου μεταχειριζομένη κεφάλαιον τοῦ Δημοσίου. Προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἐφάνη ἀγνοῶν τὴν ἱστορίαν τῆς γενέσεως τῆς Ἑταιρείας ταύτης, διότι, ὅτε ἐν στιγμῇ διακοπῆς τινος εἶπον, ὅτι ἡ Ἑταιρεία στηρίζεται ἐπὶ κεφαλαίου χορηγηθέντος ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, παρετήρησα, ὅτι ἀντέταξεν εἰς τοῦτο, εἰ μή τι ἄλλο, τοὐλάχιστον ἄγνοιαν. Ἀλλ’ οἱ συνεργασθέντες ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ μετὰ τοῦ προτείναντος τὴν σύμβασιν, ἥτις ἀπετέλεσε τὴν ἀφετηρίαν τῶν ἔργων τῆς Ἑταιρείας ταύτης, ἐκεῖνοι γινώσκουσι καὶ τί περιεῖχεν ἡ ἐνταῦθα ὑποβληθεῖσα ἔκθεσις τῶν Ὑπουργῶν τῆς τότε Κυβερνήσεως, τοῦ τε ἀειμνήστου Τρικούπη καὶ τοῦ ἀειμνήστου Καλλιγᾶ, καὶ τί περιεῖχον αἱ ἐκθέσεις αἱ πολλαπλαῖ τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου καὶ τῶν ἄλλων νομομαθῶν, καὶ τί ἀνεγνωρίσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ τί μετά τινα ἔτη πάλιν ἀνεγνωρίσθη, ὅτε ἐγένετο ἡ τελευταία μεταβολὴ τῆς συμβάσεως ὑπ’ αὐτοῦ ἐκείνου, ὅστις ὑπέβαλε τὴν τοιαύτην αὐτῆς τροποποίησιν. Τὸ Δημόσιον εἶχεν ἐγείρει ἀγωγὴν κατὰ τοῦ προκατόχου τῆς Ἑταιρείας τῶν Μεταλλουργείων, τοῦ Σερπιέρη, ζητοῦν παρ’ αὐτοῦ πληρωμὴν φόρου καὶ δικαιώματος ἐπικαρπίας 30%, ἡ δὲ ἀξίωσις τοῦ Δημοσίου μετὰ τῶν τόκων ἔφθασε καὶ συνεκεφαλαιώθη εἰς 6,000,000, καθ’ ὃν χρόνον ὑπεβλήθη ἡ σύμβασις ἐν ἔτει 1882. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Μεταλλουργείων, διάδοχος τοῦ Σερπιέρη, ἐν στενοχωρίᾳ εὑρισκομένη, ἀντέταξεν ἄλλην ἀγωγὴν, δι’ ἧς ἐζήτει ν’ ἀποζημιωθῇ παρὰ τοῦ Δημοσίου, διότι τὸ Δημόσιον ἐν τῷ κανονισμῷ τοῦ ζητήματος τῶν ἐκβολάδων διὰ νόμου εἰδικοῦ τὰς ἐκβολάδας τὰς ὑπὸ τὴν γῆν ἀφῆκεν εἰς τὸν κύριον τῶν μεταλλείων. Ἦτο προφανές, ὅτι ἡ ἀπαίτησις αὕτη μόνον εἶχε λόγον τὴν ὕπαρξιν τῆς ἄλλης ἀπαιτήσεως· καὶ ἡ ἐξέτασις, ἡ ὑπὸ πάντων γενομένη, τοῦτο ἀπέδειξε, καὶ ἐπιπροσθέτως τοῦτο ἀπέδειξεν ἡ συμφωνία, ἥ ἀπολήξασα εἰς κατάργησιν τῶν ἀξιώσεων τῶν ἀμοιβαίων, καθ’ ἣν κατάργησιν ἀναγνώρισις ἐγένετο μόνης τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἑταιρείαν. Ταῦτα ἐξάγονται ἐξ ἐγγράφων ἐπισήμων. Διὰ τῆς γενομένης καταργήσεως ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τῶν καταργησάντων τὴν δίκην Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἦτο ὠφέλιμον εἰς τὴν χώραν, ὅτι ἦτο ὠφέλιμον καὶ εἰς τὴν μεταλλουργίαν τῆς χώρας νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸ κεφάλαιον ἅπαν, τὸ ὀφειλόμενον, ὅπως ἱδρυθῇ διὰ τῆς τοιαύτης παραχωρήσεως σιδηρόδρομος, γινομένων παραβλέψεων ἀκριβῶς πρὸς τὸ συμφέρον τὸ διπλοῦν, ὅπερ τὸ Κράτος εἶχεν, ἀφιεμένου καί τινος κέρδους, ὅπερ ἄλλως δὲν ὠφείλετο εἰς τὴν Ἑταιρείαν, διότι τὸ χρῆμα τοῦ Δημοσίου κατεσκεύαζε τὸν σιδηρόδρομον, καὶ εἰς τοῦτον τὸν λόγον ὀφείλεται τὸ παραχωρηθὲν 3%. Ἐπὶ τοῦ τοιούτου δὲ τρόπου τῆς ἐνεργείας μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ ἀκριβείας ἐκφράζεται καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ εἰσαγωγικοῦ τῆς συμβάσεως, καὶ ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἐν ἀγορεύσει συντόμῳ, ἣν ἐποιήσατο κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, —διότι, σημειώσατε, τὸ περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης νομοσχέδιον ἀνεγνώσθη εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις, καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης συζητήσεως ἐψηφίσθη. Τοσοῦτον ἐπείθοντο πάντες, ὅτι τὸ προταθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἐπήγαζεν ἐξ ἀκριβοῦς ἐκτιμήσεως τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ἐπήγαζεν ἐξ ἀκριβοῦς γνώσεως τῶν δικαίων τοῦ Κράτους, ὅπερ καταλλήλως ὑπεχώρει ἐκεῖ, ὅπου ἔδει νὰ γένηται ὑποχώρησις, τοσοῦτον τὸ προτεινόμενον ἀνταπεκρίνετο εἰς τὸ γενικὸν αἴσθημα ἐν τῇ Βουλῇ. Κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν ἀρχικὴν, ταῦτα ὁρίζονται: Κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας 6,000,000 δραχμῶν, ἀκριβῶς κεφάλαιον ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὸ κεφάλαιον καὶ τοὺς τόκους, τὰ ἀπαιτούμενα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, καὶ καταβλητέον ἐντὸς τριετίας ἀπὸ τῆς ἐγκρίσεως τῶν διαγραμμάτων. Γραμμὴ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρις Ἐργαστηρίων Λαυρίου διὰ Θορικοῦ. Καίτοι ἡ ἰδέα τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ ἀπολήγῃ εἰς Θορικὸν, ἐξετείνετο ὁ σιδηρόδρομος καὶ ἀπέληγεν εἰς Ἐργαστήρια, διὰ τοὺς λόγους τοὺς γνωστοὺς, τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν μεταλλευτικῶν ἐργασιῶν. Διήρχετο δὲ ἡ γραμμὴ παρὰ τὸν λιμένα Θορικοῦ διὰ λόγους διεθνοῦς συγκοινωνίας. Διακλάδωσις εἰς Κηφισιάν, οὐχὶ ἀπὸ Ἡρακλείου, ὡς ἐγένετο, ἀλλ’ ἀπὸ Χαλανδρίου. Μεταγενέστεροι λόγοι μετέβαλον τὸ σημεῖον τῆς διακλαδώσεως. Ἀναφέρω τοῦτο, διότι θέλω ν’ ἀποδείξω, ὅτι τὸ μικρὸν τοῦτο χωρίον ἔχει ἴσως δικαίωμα νὰ παραπονεθῇ, ὅτι ἀπώλεσε τὴν πυκνὴν συγκοινωνίαν, ἣν σήμερον ζητεῖ, ὡς ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ σημείου τῆς διακλαδώσεως· διότι, ἂν ἡ διακλάδωσις ἔμενεν εἰς Χαλάνδριον, ὅλη ἡ συγκοινωνία ἡ πυκνὴ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Κηφισιᾶς ἤθελεν ὠφελήσει καὶ τὸ Χαλάνδριον...

§119ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀπὸ τότε ἕως σήμερον 120 οἰκίαι ἐκτίσθησαν εἰς Χαλάνδριον.

§120ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἄνευ διακλαδώσεως. Ἄλλοι λόγοι, οὓς γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς, ὑπηγόρευσαν τὴν τροποποίησιν τοῦ διαγράμματος καὶ τὴν ἀπὸ Ἡρακλείου διακλάδωσιν. Ρητὸς ὅρος ἐν τῇ συμβάσει εἶναι, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ κεφάλαιον τῶν 6,000,000 δραχμῶν ἐπαρκῇ εἰς τὴν τοιαύτην διακλάδωσιν μέχρι Κηφισιᾶς, καὶ ἂν ἐναπολειφθῇ περίσσευμα, τὸ περίσσευμα τοῦτο θέλει χρησιμοποιηθῆ εἰς ἄλλα σιδηροδρομικὰ ἔργα ἐν Ἀττικῇ. Διάρκεια τῆς Ἑταιρείας 99 ἔτη ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου· προθεσμία τριετὴς πρὸς περάτωσιν τῶν ἔργων· ἐξαγορὰ μετὰ 15 ἔτη ἐπὶ τοῖς ὅροις τοῖς γνωστοῖς· λῆψις μέσου ὅρου ἑπταετίας, ἀφοῦ ἐκ τῆς ἑπταετίας ἀφαιρεθῶσι τὰ δύο ὀλιγώτερον προσοδοφόρα ἔτη, καὶ μετὰ τοῦ προσθέτου τούτου ὅρου, τοῦ πάντοτε ἀναγραφομένου, ὅτι, ἐὰν τὸ τελευταῖον ἔτος συμπίπτῃ νὰ παρουσιάζῃ ἔσοδα καθαρὰ ἀνώτερα τοῦ μέσου ὅρου τῆς πενταετίας, περὶ ἧς εἶπον, νὰ προτιμᾶται τοῦ ἔτους τούτου τὸ ποσόν, καὶ ἄλλων ὅρων, τῶν λεπτομερειῶν τῆς ἐξαγορᾶς, ὡς συνήθως γίνεται· ἐπιτρέπεται νὰ καταβληθῇ τὸ ποσόν, τὸ καθοριζόμενον διὰ τὴν ἐξαγορὰν, καὶ ἀμέσως ἐντὸς τοῦ πρώτου ἔτους, δι’ ὑπολογισμοῦ χρεωλυτικοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 7%. Ἐὰν δηλ. εὑρίσκῃ τὰ χρήματα ἡ Κυβέρνησις, ἵνα πληρώσῃ ἀμέσως τὸ ὅλον ποσόν, γίνεται ἡ ἐξόφλησις ἐπὶ τῷ ὑπολογισμῷ τοῦ 7%, καὶ λαμβάνει ἡ Ἑταιρεία ἀμέσως ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τοῦ ὅλου χρήματος τὴν καταβολήν, ἤ, ἐξακολουθοῦντος τοῦ ὅρου τῆς πενταετίας, μετὰ τόσα ἔτη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐξαγορᾶς. Λοιπὸν ὡρίσθη, οὐχὶ διότι ὠφείλετο, ἀλλὰ πρὸς ἐνθάρρυνσιν τῆς μεταλλευτικῆς ἐργασίας τῆς Ἑταιρείας τῶν Μεταλλουργείων, καὶ πρώτιστα πρὸς ἐνθάρρυνσιν τῶν σιδηροδρομικῶν ἔργων, ὡρίσθη τόκος ὑπὲρ τῶν μετόχων τῆς Ἑταιρείας 3%, ὡρίσθη δὲ ὁ τόκος οὗτος νὰ ἀνατρέχῃ μέχρι τῆς ἀρχῆς τῆς ἐκμεταλλεύσεως, διότι βεβαίως τὰ πρῶτα ἔτη δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐλπίζῃ τις ὅτι ἤθελεν ἔχει τοιαύτην πρόσοδον, ὥστε νὰ ἔχωσιν ὠφελείας οἱ μέτοχοι. Εὐθὺς ὡς τὰ ἔσοδα ἤθελον ἐπιτρέψει νὰ πληρωθῇ τόκος 3%, πέραν τοῦ 3% ἐγίνετο διανομὴ ἐξ ἡμισείας μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Δημοσίου, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ὑπῆρχον ἐλλείμματα τῶν προηγουμένων ἐτῶν, ἡ διανομὴ ἐγίνετο μετὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τούτων. Τελευταῖος ὅρος ἐν τῇ συμβάσει ἀποδεικνύει ἐπιπροσθέτως ἐπὶ τίνος βάσεως ἐστηρίζετο ἡ ὅλη συνεννόησις. Οὕτως, ἐν ᾗ περιπτώσει κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν Ἑταιρεία, ἀναζῶσι πάντα τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῆς ἀπαιτήσεως τῶν 6,000,000 κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Μεταλλουργείων, καταργεῖται δὲ πᾶσα ἄλλη ἀπαίτησις. Οὕτως ἱδρύθη ἡ Ἑταιρεία αὕτη, καὶ ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι αὐτῆς, ἐν ἔτει 1885. Ἐν ἔτει δὲ 1892 εἶχεν ἤδη πατήσει τὸ 3%. Ὅτε ἡ Ἑταιρεία εἶδεν, ὅτι ὑπάρχει ἤδη τὸ 3% καὶ ἔμελλε νὰ ἀρχίσῃ νὰ λειτουργῇ ὁ ὅρος τῆς καλύψεως τοῦ ἐλλείμματος τῶν προηγουμένων ἐτῶν, ἡ δὲ ἐπιχείρησις ἐφαίνετο ἔχουσα μέλλον, ἐφρόντισεν, ὅπως εἶναι εὐνόητον ὅτι ἤθελε πράξει πᾶσα Ἑταιρεία, νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως αὐτῆς. Ὀρθῶς ἐσκέφθη ἡ Ἑταιρεία, καὶ ὀρθῶς ἐσκέφθη ἡ τότε Κυβέρνησις, ὅτι, ἂν ἐπεφέροντο τροποποιήσεις τινὲς, βεβαίως ἤθελεν ἐνισχυθῆ ἡ μεταξὺ τῶν δύο πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν καὶ Κηφισιᾶς κίνησις, ὅτι ἐκ τούτου ἤθελον αὐξηθῆ τὰ ἔσοδα καὶ ἤθελεν ἐπέλθει καὶ ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας κέρδος καὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῷ μερισμῷ τοῦ κέρδους μετὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων τόκων. Ἡ τότε Κυβέρνησις, ἐν ἔτει 1891, ἐδέχθη τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρείας περὶ τῆς τοιαύτης τροποποιήσεως· ἀφ’ ἑνὸς ἐστηρίζετο εἰς τὴν τοιαύτην ἐλπίδα, τὴν λίαν πιθανὴν, τῆς αὐξήσεως τῆς κινήσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐφαίνετο λίαν διστάζουσα περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δύο πόλεων καὶ τῆς ἄλλης ὑλικῆς δυνάμεως, διστάζουσα ὅτι δι’ αὐτῶν ἤθελε κατορθωθῆ νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ἀνάπτυξις εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ταχέως νὰ καλυφθῶσιν οἱ τόκοι, οἱ ὀφειλόμενοι πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, καὶ νὰ λάβῃ μετὰ τοῦτο τὸ Δημόσιον τὸ μέρος τὸ ὁριζόμενον εἰς αὐτό. Ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, ὁ ἡγούμενος τότε τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑποβαλὼν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν, διὰ μακρῶν ἐξέθηκε τοὺς λόγους, οἵτινες ἐπέβαλλον αὐτὴν τοιαύτην· εἶπεν, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ταχεῖαν τὴν πρόοδον τῶν προσόδων. Λόγοι ἰσχυροὶ προετάθησαν, κυρίως στηριζόμενοι εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ σύμβασις, σκοποῦσα τροποποίησιν ἐπὶ τῆς διακλαδώσεως τῆς μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Κηφισιᾶς, δὲν πρέπει νὰ στηριχθῇ ἰδίως ἐπὶ τῶν προσόδων τῆς ἄλλης γραμμῆς, καὶ ἐλέχθη, ὅτι πρὸς ἐνθάρρυνσιν τῆς κινήσεως καὶ αὐξήσεως ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Κηφισιᾶς ἔδει νὰ δοθῶσι πλείονα εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἥτις, δὲν ἤλπιζεν ἡ τότε Κυβέρνησις, ὅτι ἄνευ ταύτης τῆς ἐπικουρίας ἤθελε δυνηθῆ νὰ ἔχῃ κέρδος. Ἀντίθετον γνώμην εἶχεν ὁ Τρικούπης. Ἐνταῦθα δὲ διεξήχθη τότε μία τῶν συζητήσεων ἐκείνων, αἵτινες, γινόμεναι μεταξὺ τῶν δύο πρυτανευόντων ἐν ταῖς δυσὶ μερίσιν, εἶχόν τι τὸ ἀληθῶς οὐχὶ σύνηθες, διότι ἑκατέρωθεν ἐπιχειρήματα ἤρχοντο τὰ ἄριστα, πολλῶν εὑρισκομένων πρὸς ἐκλογήν. Δὲν ἦτο δυνατόν, Κύριοι, νὰ προϋπολογίσῃ τις ἀσφαλῶς ἐκεῖνα, ἅτινα τὸ πρῶτον ἐνεφανίζοντο πρὸς ἐκτίμησιν, ἄνευ στοιχείων παραβολῆς. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τελεσθῇ ἀσφαλὴς ὑπολογισμὸς περὶ τῆς μελλούσης κινήσεως τοῦ πρώτου σιδηροδρόμου, ὅστις ἀπὸ βραχέος χρόνου ἐλειτούργει ἐν Ἀττικῇ· διότι εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ὑπῆρχε καὶ ἤκμαζεν, ἀλλ’ ἐν πρώτῃ ὄψει ἐφαίνετο εὔλογος, καθὼς ἰσχυρίζετο ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, ἡ ἀμφισβήτησις, ὅτι ὁμοία ἀκμὴ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῇ μεταξὺ Ἀθηνῶν, Λαυρίου καὶ Κηφισιᾶς. Ἡ σημασία τοῦ Λαυρίου ἦτο πολὺ ταπεινοτέρα τῆς σημασίας τοῦ Πειραιῶς, ἡ δὲ Κηφισιὰ ἦτο μὲν χωρίον εὔϋδρον καὶ εὔδενδρον, ἀλλὰ δὲν ἐφαντάζετό τις, ὅτι ἤθελε τοσούτῳ ταχέως φθάσει εἰς τὴν σημερινὴν ἀκμὴν μετ’ ἐλπίδος μεγάλου μέλλοντος προσμειδιώσης πρὸς αὐτήν. Κατὰ ταῦτα, οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ἐφαίνοντο εἰς τὴν Βουλὴν τότε πιθανώτεροι. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὁ προκάτοχος αὐτοῦ ἐν τῇ Κυβερνήσει, αὐτὸς ὁ λαβὼν ἀφορμὴν, διότι αὐτὸς ἐθεμελίωσε τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀττικῆς, νὰ μελετήσῃ καὶ παρακολουθήσῃ τὰ πράγματα εἰδικώτερον ἐπὶ ἔτη, εἶχεν ἀπ’ ἐναντίας τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ὁ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λαυρίου μετὰ τῆς διακλαδώσεως πρὸς τὴν Κηφισιάν, ἔχων ἔργον τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν περιχώρων τῆς Πρωτευούσης, ἤθελε βαδίσει εἰς πρόοδον, οὐχὶ βεβαίως μετὰ τῆς αὐτῆς ταχύτητος, μεθ’ ἧς ἐβάδισε καὶ βαδίζει ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν, ἀλλὰ μετ’ ἀναλόγου ταχύτητος. Εἶναι δὲ περίεργον, ὅτι ὁ ἀναγινώσκων σήμερον εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τὰ ἐστενογραφημένα τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη ἀποκαλύπτει, ὅτι αἱ προβλέψεις αὐτοῦ ἐπληρώθησαν περίπου κατ’ αὐτὸ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ἐκεῖνος εἶπεν ὅτι θέλουσι πληρωθῇ. Εἶπεν ὅτι ἐπίστευεν ὅτι ἐντὸς 12 ἢ 13, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἔστω καὶ 15 ἐτῶν, θὰ ἐκαλύπτετο τὸ ἔλλειμμα 3% τῶν προηγουμένων ἐτῶν, καὶ θὰ εἶχεν ἀμέσως ἔκτοτε τὸ Κράτος ὠφέλειαν ἐκ τοῦ μερίσματος τῶν πέραν τοῦ 3% ἐσόδων, ὅτι δέ, τούτου οὕτως ἔχοντος, ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς δεκαπενταετίας τοῦτον τὸν σιδηρόδρομον νὰ ἐξαγοράσῃ. «Ὁ σιδηρόδρομος Ἀττικῆς, ἔλεγεν, εἶναι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὁ ἄριστος τῶν ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικὴν, τουτέστιν ὁ ὑποσχόμενος τὰ μεγαλεῖτερα κέρδη». (Ἐφημερὶς τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς Αʹ Συνόδου ΙΒʹ Περιόδου, σελ. 654). Ἀναγινώσκω μικρὰς περικοπὰς καὶ κατὰ τὰ ἄλλα περίληψιν: «Τὸ 3% ἀποδίδει ἤδη ὁ σιδηρόδρομος»· «ἤδη ἀπὸ τοῦ 1890 τὰ κέρδη ὑπερέβησαν τὸ 3%· ἀλλ’ ἀναβάλλεται ἡ λῆψις μέχρι καλύψεως τοῦ προγενεστέρου ἐλλείμματος.» «Κατὰ τὸ 1890, παρετήρει ὁ Βουλευτὴς Μεσολογγίου, ἔχομεν καθαρὰ κέρδη δραχ. 181,390, ἔχομεν ἄρα πλεόνασμα 19,390, ἐφ’ ὧν τὸ ½, τὸ ἀνῆκον εἰς τὸ Δημόσιον, εἶναι δραχ. 9,695.» Ἔλεγε δὲ τότε ὁ Βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὅτι τοσαῦτα μὲν ἐφαίνοντο τὰ καθαρὰ κέρδη, ἀλλὰ περισσότερα ἦσαν τὰ καθαρά, διότι εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τῆς Ἑταιρείας περιελαμβάνοντο δαπάναι, οἷαι ἡ πρὸς ἀπόσβεσιν τῆς ἀξίας τοῦ κινητοῦ ὑλικοῦ καὶ τῆς ἀξίας τῆς γραμμῆς, ἐν ὅλῳ 22,100 δραχμαί, αἵτινες βεβαίως, καθὼς καὶ ἄλλαι, ἃς ἐπεφυλάχθη νὰ κατονομάσῃ, δὲν ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνωνται, ὡς περιελαμβάνοντο, ἐπὶ ἐλαττώσει τῶν καθαρῶν κερδῶν. Ἀναγινώσκω νῦν τὸ μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ τότε ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν ᾧ ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἐξαγορᾶς (σελ. 656): «Ἀλλὰ προβαίνω καὶ εἰς ἄλλον λογαριασμόν, ὅστις θέλει ἀποδείξει περίπου τὰ αὐτά· κατὰ τὴν σύμβασιν, μετὰ 15 ἔτη ὑπάρχει δικαίωμα, ἐπιφυλαχθὲν ὑπὲρ τῆς Πολιτείας, πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ σιδηροδρόμου· καὶ νομίζω, ὅτι δύναμαι ἀσφαλῶς νὰ προείπω, ὅτι τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον θέλει ἀναγκασθῆ τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ συμφέροντος αὑτοῦ νὰ ἐξαγοράσῃ, διότι ὁ σιδηρόδρομος θέλει ἀποδειχθῆ ἐπικερδέστατος, καὶ τοῦτο ἐπὶ προϊούσῃ κλίμακι,—δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ πρωτεύουσα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἧς αἱ πρόοδοι ὑποπίπτουσιν εἰς τὰς αἰσθήσεις ἡμῶν, δὲν θὰ ἐξακολουθῇ προοδεύουσα κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν, πᾶσα δὲ πρόοδος τῆς πρωτευούσης ἐν πληθυσμῷ καὶ ἐν πλούτῳ θὰ κατοπτρίζηται ἐν ταῖς εἰσπράξεσι τοῦ σιδηροδρόμου·—ὀφείλει ἄρα νὰ σπεύσῃ τὸ Δημόσιον εἰς τὴν ἐξαγορὰν τοῦ σιδηροδρόμου, διότι...» κλπ. Προειδοποιεῖ δὲ καὶ ζητεῖ νὰ προκαταλάβῃ τοὺς ἀκούοντας αὐτὸν ὁ Βουλευτὴς Μεσολογγίου κατὰ πάσης ὁρμῆς πρὸς παραχώρησιν, δεικνύων ὅτι δέος τῆς ἐξαγορᾶς κατεῖχε καὶ θὰ κατέχῃ τὴν Ἑταιρείαν καὶ μέλλει νὰ κατέχῃ αὐτήν. Παρατηρήσατε νῦν τὴν σύμπτωσιν· κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ἐκαλύφθη τὸ 3% καὶ εἶχε περίσσευμα, ἐν ἔτει 1890, ἡ Ἑταιρεία ἐζήτησε μεταβολὴν τῆς συμβάσεως· κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ἐκαλύφθη τὸ 7% καὶ ἔμελλε νὰ γένηται ἀρχὴ ὠφελείας τοῦ Δημοσίου, ἡ Ἑταιρεία ἐζήτησε μεταβολὴν συμβάσεως. Καὶ τότε μὲν ἐπρυτάνευον γνῶμαι ἄλλαι καὶ πεποιθήσεις, αἵτινες ἤγαγον εἰς σύμβασιν, ἥτις ὑπ’ ἐμοῦ μὲν δὲν ἐψηφίσθη, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποδεικνύεται οὐχὶ ὀρθή. Ἀλλὰ σήμερον ἐκεῖνοι, οἵτινες κατεψήφιζον τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ ἀπεδέχοντο τὴν γνώμην τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, ἦλθον νὰ ἀνατρέψωσι ταύτην, προτείνοντες σύμβασιν, ἥτις δὲν εἶναι ὀρθοτέρα ἐκείνης, περὶ ἧς εἶπον. Τί προτείνεται ἵνα πράξωμεν διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης; Προτείνεται νὰ παρατείνωμεν τὴν ἤδη λήξασαν προθεσμίαν τῆς ἐξαγορᾶς ἐπὶ 20 ἐπὶ πλέον ἔτη, νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ προνόμιον αὐτῆς, ἀποκλείοντες οὐχὶ μόνον τὸν σιδηρόδρομον τὸν παράλληλον, ὃν ἀποκλείει καὶ ἡ συγγραφὴ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς πρώτης συμβάσεως, ἀλλ’ ἀποκλείοντες καὶ τὸν τροχιόδρομον, ὅστις δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον πρέπει ν’ ἀποκλεισθῇ. Ὅτε ἐγένετο ἡ σύμβασις περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἡ παράλληλος γραμμὴ ἐκεῖ ἀπεκλείσθη δυνάμει εἰδικῆς συμφωνίας, ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἐκείνη ἐγένετο ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐν Ἑλλάδι, ὑφ’ οἵους ἀμφιβάλλω ἂν ἄλλη χώρα εἶδε ποτέ, προκειμένου τοιούτου ἔργου. Οὐδεὶς ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι ὁ ἔχων ἀκριβῆ ἰδέαν τί ἐστὶ σιδηρόδρομος, καὶ οἱ ἐμπειρότεροι περὶ τὰ τῶν κεφαλαίων μόνον τρόπον ἐλέγχου εἶχον, ὅτι ἠρίθμουν τοὺς μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς κινουμένους, ἵνα σχηματίσωσι γνώμην, ἂν θὰ ἐλειτούργει ἐπωφελῶς ὁ σιδηρόδρομος ὁ μοναδικός, ὁ ἀπαιτῶν 1–2 ἑκατομμυρίων δαπάνην παρὰ κεφαλαιούχων Ἑλλήνων, ἀλλὰ κεφαλαιούχων, ἀμελούντων τὴν ἐπιχείρησιν, διότι ἔργον, ἀπαιτοῦν ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, ἦτο τολμηρὸν τότε καὶ ν’ ἀτενίσωσι. Πολλὰ δὲ τότε μετὰ κόπου ὑπερενικήθησαν, ὅπως κατορθωθῇ νὰ κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, περὶ οὗ εὔλογος φόβος ὑπῆρχε, μήπως δευτέρα γραμμὴ καταστρέψῃ αὐτὸν ἐν αὐτῇ τῇ γενέσει. Τὸ ἔργον ὅμως ἀπεδείχθη ἔπειτα τοσοῦτον πλουτοφόρον, ὥστε καὶ πρὸς δύο γραμμάς, παραλλήλως κινουμένας, ἤθελον ὑπάρχει πρόσοδοι, δυνάμεναι νὰ πλουτίσωσιν ἀμφοτέρας. Ὅτε δὲ τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, προσκροῦον εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν ἀναπτυχθεισῶν ἀναγκῶν τῆς μεταξὺ τῶν δύο πόλεων συγκοινωνίας, ἡ Ἑταιρεία ἐκείνη ἠθέλησε νὰ ἐπικαλεσθῇ κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων, νομίσασα ὅτι ἤρκει, ὅπως ἐμποδίσῃ τὸν ἀνταγωνισμὸν τοῦ τροχιοδρόμου, θέλοντος νὰ διέλθῃ διὰ Φαλήρου ἄνευ πεζῇ μεταφορᾶς τῶν ἐπιβατῶν ἀπὸ σταθμοῦ εἰς σταθμόν, τὸ προνόμιον δὲν ἤρκεσεν ὅπως ἐμποδίσῃ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων· ἀλλ’ ὑπῆρξεν εὐτύχημα εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ὅτι ἐμεσολάβει ὁ χῶρος τῶν ἐγκαταστάσεων αὐτῆς, ἐφ’ οὗ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διέλθῃ ὁ τροχιόδρομος. Ἐγὼ δ’ αὐτὸς ἐνθυμοῦμαι ἐν ὁμιλίᾳ μετὰ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη τὴν ἀδημονίαν αὐτοῦ, διότι ἐκ τοιαύτης σφαλερᾶς προνοίας μονοπωλιακῆς ἐζημιοῦτο ἡ ἐλευθερία τῆς συγκοινωνίας· συνεπάθει μὲν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἑταιρείαν, ἀλλ’ ἐλυπεῖτο, ὅτι ἐκωλύετο ἡ ἐλευθερία καὶ εὐκολία τῆς συγκοινωνίας, ἣν πρώτιστα ὀφείλει νὰ ζητῇ ὁ κυβερνήτης τῆς χώρας. Ἀλλὰ τοιαῦτα συνέβαινον τότε δεδικαιολογημένως, διότι ἔλειπεν ἡ πεῖρα τότε. Σήμερον ὅμως, ἔχοντες αὐτήν, δεσμευόμεθα ἐν τῇ συμβάσει ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας, καθόσον ὁρίζεται ἐν αὐτῇ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ κατασκευὴ παραλλήλου γραμμῆς σιδηροδρομικῆς ἢ τροχιοδρομικῆς· ἐρχόμεθα δὲ καὶ ἀποκόπτομεν κέρδος ἀπώτερον ἢ προσεχὲς ἐξ ἐγκαταστάσεως ἄλλης γραμμῆς, ἥτις ἤθελεν ἐγείρει ἅμιλλαν, ἅμιλλαν σωτήριον καὶ κοινωφελῆ, καὶ οὐχὶ ἐλαττοῦσαν τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας, τῆς σήμερον λειτουργούσης. Ἡ συμφωνία, ἥτις προτείνεται νὰ ψηφισθῇ, καὶ ἥτις αὐξάνει κατὰ 20 ἔτη τὴν προθεσμίαν τῆς ἐξαγορᾶς, χειροτερεύει τὸν ὅρον τῆς ἐξαγορᾶς ἐν τῷ μέλλοντι, οὐχὶ ἐν τῷ μέτρῳ, ὅπερ προέλεγεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ἀλλ’ ἐπὶ νέας βάσεως ἱδρυομένων τῶν πραγμάτων. Καὶ πῶς χειροτερεύει αὐτόν; Διότι εἰς τὰ ἀκαθάριστα ἔξοδα τῆς Ἑταιρείας προστίθενται ἐπὶ 20 ἔτη 30,000 δραχμαὶ κατ’ ἔτος, αἵτινες λαμβάνονται ἐκ τοῦ κέρδους τοῦ μεριστέου μετὰ τοῦ Δημοσίου. Κατ’ ἀκολουθίαν ἐλαττοῦται τὸ ποσὸν τῶν καθαρῶν κερδῶν, καὶ ἐπιβραδύνεται ὁ χρόνος τοῦ διαμερισμοῦ. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις περιέχει καὶ ἄλλο ἐλάττωμα (διότι ἀπαριθμῶ ἁπλῶς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως), ἔχει τὴν ὁριστικὴν παραχώρησιν ἐδάφους, ὅπερ μέχρι τοῦδε κατὰ χάριν καὶ δοκιμαστικῶς ἐνέμετο ἡ Ἑταιρεία, ἄνευ οὐδενὸς ἀνταλλάγματος. Γνωρίζετε ποῦ εὑρίσκεται σήμερον ὁ σταθμὸς, ἡ κεφαλὴ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Λαυρίου· παρὰ τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας. Γινώσκετε μέρος τοῦ κόσμου, τοῦ παλαιοῦ ἢ τοῦ νέου, ἐν ᾧ ἡ ἀποβίβασις καὶ ἐπιβίβασις γίνεται ἐν ὑπαίθρῳ; ἐν ᾧ, εἴτε βρέχει, εἴτε χιονίζει, εἴτε ἐπικρατοῦσι καύματα κυνικὰ, κατακαίοντα τὰς κεφαλὰς τῶν ἐπιβατῶν, τῶν ἀναμενόντων ν’ ἀποβιβασθῶσιν ἢ ἐπιβιβασθῶσι, οὗτοι δὲν ἔχουσι στέγασμα; Ταῦτα ὑπάρχουσιν ἐν Ἀθήναις! Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν κινδύνων, οἵτινες ἐκ τῶν ἀδιακόπων κινήσεων ἐμφανίζονται, καὶ εἶναι ἀληθῶς ἀπορίας ἄξιον, πῶς τὰ θύματα δὲν εἶναι περισσότερα. Ἐνῷ ἡ Ἑταιρεία, μεθ’ ἧς συμβαλλόμεθα, παραλαμβάνει ὁριστικῶς τὸ δημοτικὸν ἔδαφος, καὶ καθίσταται κάτοχος αὐτοῦ ἐπὶ 80 ἔτη, πῶς δὲν ὑποχρεοῦται εἰς κατασκευὴν ἑνὸς κἄν στεγάσματος τῶν ἐπιβατῶν; Γνωρίζω, ὅτι τὸ αὐτὸ ἄτοπον συμβαίνει καὶ ἐν Πάτραις, ἀλλ’ ἀκριβῶς καὶ ἐκεῖ τοῦτο ἐγένετο σκάνδαλον, καίτοι ὑπάρχει δικαιολογία τις ἕνεκα τῶν στενοχωριῶν τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀγνοῶ, ἂν ὑπάρχει παράδειγμα ἄλλο τοιαύτης παραχωρήσεως χιλιομέτρων ὅλων ὁδῶν δημοτικῶν ἄνευ ἀνταλλάγματος οὐδενός, — διότι αἱ 600,000 δραχμαὶ, αἱ δαπανηθησόμεναι εἰς τὰ ἐν Κηφισιᾷ ἔργα, δὲν εἶναι ἀντάλλαγμα ταύτης τῆς παραχωρήσεως, ἀλλὰ δίδονται δι’ οὓς λόγους θέλω εἴπει μετ’ ὀλίγον. — Ἐνῷ δὲ οὐδὲ κἄν πρόνοια καταβάλλεται, ὅπως ὑποχρεωθῇ ἡ Ἑταιρεία νὰ ἱδρύσῃ ἐπὶ τῆς πλατείας πῆγμα σιδηροῦν καὶ κρυστάλλινον πρὸς στέγασιν τῶν ἐπιβατῶν, ἐνῷ οὕτω παραχωρεῖται καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Κηφισιᾷ ἔδαφος δημοτικόν, οὐδ’ ὑπὲρ τοῦ δήμου συνομολογεῖται ὅ,τι δήποτε, — δήμου πτωχοῦ μᾶλλον, δήμου μὴ ἐπαρκοῦντος εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ, — μᾶλλον δὲ καὶ ὑποχρεοῦται ὁ δῆμος νὰ πληρώνῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸν ἠλεκτρικὸν φωτισμόν. Εἰς πάντα ταῦτα ποῦ βλέπετε ἀληθῆ πρόνοιαν ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος; Ἀκούσατε τὰς καθαρὰς εἰσπράξεις τῆς Ἑταιρείας, ἐφ’ ὧν, κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν ἀρχικὴν, μὴ μεταβληθεῖσαν κατὰ τοῦτο, γίνεται ὁ ὑπολογισμός· — λαμβάνω αὐτὴν ἐκ τῶν πινάκων τῆς Κυβερνήσεως, τῶν ἤδη δεδημοσιευμένων· διότι ἔχομεν στατιστικὴν τῶν σιδηροδρόμων φθάνουσαν μέχρι τοῦ 1897. Φρονῶ δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τὸ ὅλον τῆς Ἑταιρείας, τὴν καταγωγὴν καὶ τοὺς πόρους, ἐξ ὧν ἐπορίσθη τὰ χρήματα ἡ Ἑταιρεία...

§121Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν καταγωγὴν διατί;

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι ἡ Ἑταιρεία ἔλαβεν, ὡς εἶπον ἤδη, τὴν ὑπόσχεσιν ὠφελείας 3% ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν καὶ τοῦ ἡμίσεος πέραν τοῦ 3%, οὐχὶ διότι ὠφείλετό τι εἰς αὐτὴν, μέλλουσαν νὰ συμψηφίσῃ τὰς δαπάνας τῶν 6,000,000, ἅτινα ὤφειλεν εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ πρὸς ἐνθάρρυνσιν.

§123Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἱστορικῶς τὰ παρ’ ὑμῶν λεγόμενα δυνατὸν νὰ ἔχωνται ἀληθείας, ἀλλ’ ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς νὰ μοὶ ἐξηγήσητε, ποίαν ἀξίαν ἔχουσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν τόκων τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, καὶ κατὰ τί ἡ ἱστορικὴ ὑμῶν μελέτη δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς συμβάσεως. Αἱ σκέψεις, τὰς ὁποίας ἀνεπτύξατε, οὐδόλως σχετίζονται μὲ τὰς παραχωρήσεις τὰς γενομένας διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως, οὐδόλως σχετίζονται μὲ τὸ ζήτημα τῶν τόκων τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου καὶ τῆς ἐξαγορᾶς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου.

§124ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἱστορικὸν δὲν συμβάλλει εἰς τὸ ζήτημα τῶν τόκων καὶ τῆς ἐξαγορᾶς, συμβάλλει μόνον, ὅπως ἐκτιμήσωμεν ποῖαι εἶναι αἱ ἀνώταται ὑποχρεώσεις πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, καὶ ὁδηγούμενοι ἐκ τούτων προβῶμεν εἰς τὴν ἀξίωσιν τῶν περαιτέρω· διότι, ἐνῷ ταῦτα παρεχωρήσαμεν, ἀπὸ δεκαετίας εἰς δεκαετίαν ἐρχόμεθα καὶ ἄνευ ἀνταλλαγμάτων προσθέτομεν νέας παραχωρήσεις. Λοιπὸν τὴν δεκαετίαν, ἣν κατὰ σύμπτωσιν εὑρίσκω ἐνταῦθα ἀπὸ τοῦ 1890, ὅτε ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἐβεβαίωσε τὴν ὕπαρξιν πλεονάσματος, ἔχομεν κέρδος καθαρόν: κατὰ τὸ 1891 δραχ. 182,390, κατὰ τὸ 1892 δρ. 233,150, κατὰ τὸ 1893 δραχ. 261,225, κατὰ τὸ 1894 δρ. 144,450, κατὰ τὸ 1895 δραχ. 321,913, κατὰ τὸ 1896 δρ. 329,261, κατὰ τὸ 1897 δραχ. 316,804, κατὰ τὸ 1898 δρ. 356,999, κατὰ τὸ 1899 δραχ. 392,151, κατὰ τὸ 1900 δρ. 424,466. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ἐνταῦθα ἐκεῖνο, ὅπερ ἐλέχθη κατὰ τὸ 1891 ὑπὸ τοῦ Τρικούπη, ὅτι ὁ πρὸς καταλογισμὸν τῶν 3% ὑπολογισμὸς τῶν καθαρῶν κερδῶν δὲν γίνεται σύμφωνος τῇ ἐννοίᾳ τῆς συμβάσεως, διότι πρὸς ὁρισμὸν τοῦ καθαροῦ κέρδους γίνονται ἀφαιρέσεις ἀπὸ τῶν ἐσόδων ἐν τοῖς ἰσολογισμοῖς τῆς Ἑταιρείας μὴ προσήκουσαι. Ὅταν ἐξετάζω τοὺς ἰσολογισμούς, καὶ βλέπω τί καταλογίζεται εἰς τὰ ἔξοδα, τί ἀφαιρεῖται ἀπὸ τῶν ἐσόδων αὐθαιρέτως, ἀναγνωρίζω, ὅτι δὲν ἠσκήθη κυβερνητικὴ ἐπίβλεψις ἐπὶ τῆς Ἑταιρείας, ἥτις, ὡς πᾶσα Ἑταιρεία, ἐφρόντισε νὰ νέμηται αὐτὴ ὅλα τὰ κέρδη. Ἐδῶ ἔχομεν κατὰ τὸ 1900 δρ. 424,466 ὡς κέρδη καθαρὰ, ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ τελευταῖον ἐκδοθέντι ὑπὸ τῆς Τραπέζης Καρυδιᾶ οἰκονομικῷ ἐγχειριδίῳ (Manuel des finances Helléniques). Ταῦτα οὕτω σημειοῦνται εἰς τὸ βιβλάριον τοῦτο, καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἀληθὴς βάσις τοῦ ὑπολογισμοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ ἐκεῖνα, εἰς ἃ ἡ Ἑταιρεία ἐν τοῖς ἰσολογισμοῖς αὐτῆς ἐφαρμόζει τὴν φράσιν «καθαρὰ ἔσοδα», διότι ἡ Ἑταιρεία καθαρὰ ἔσοδα ἐννοεῖ τὸ μέρισμα μόνον, ὅπερ διανέμει. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι τὸ ἀκριβὲς, καὶ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἐνταῦθα ὠφελεῖται, παίζουσα πρὸς τὰς λέξεις, καὶ μὴ προσέχουσα εἰς τὴν οὐσίαν αὐτῶν. Παραδείγματος χάριν,—καὶ τοῦτο εἶναι προϊὸν τῆς δευτέρας συμβάσεως — κατὰ τίνα λόγον ἀναγράφονται εἰς τὰ ἀφαιρούμενα ἔξοδα αἱ κρατήσεις πρὸς ἀπόσβεσιν δαπανηθέντων δι’ ἐξωραϊσμοὺς Κηφισιᾶς; Οἱ ἐξωραϊσμοὶ τῆς Κηφισιᾶς ἐγένοντο διὰ τοῦ κεφαλαίου τῶν 500 χιλιάδων δραχμῶν, ὅπερ ἐπὶ ἀνταλλάγματι ὑπεχρεώθη ἡ Ἑταιρεία νὰ καταθέσῃ. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο ποῦ τῆς συμβάσεως λέγεται, ὅτι πρέπει νὰ κρατῆται καὶ ἀποσβεννύηται ἐπὶ μειώσει τῶν ἐσόδων τῶν καθαρῶν; Οὐδαμοῦ. Αὕτη εἶναι δαπάνη προκαταβαλλομένη ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας εἰς ὄφελος τοῦ Κράτους, διότι ἐγένετο ὑπὲρ αὐτοῦ τελικῶς, καὶ δαπάνη, ἧς τὰ κέρδη ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς οἰκονομίας τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἔμελλε νὰ νέμηται καὶ νὰ καρπῶται ἐκείνη, καὶ ὄντως καρποῦται ἐκείνη. Κατὰ τίνα λόγον καὶ δυνάμει τίνος διατάξεως νόμου κρατεῖ τὰς 20,000 κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν, τὰς 25,000 κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν, ἀφαιροῦσα αὐτὰς ἀπὸ τῶν κερδῶν, καὶ μειοῦσα οὕτω τὰ καθαρὰ κέρδη;

§125Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς γινώσκετε, δυνάμει τοῦ νόμου ὑπάρχει ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία κατ’ ἔτος ἐξετάζει τοὺς λογαριασμούς.

§126ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λυποῦμαι ὅτι ὑπάρχει ἐπιτροπή.

§127Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατί;

§128ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐπιτροπὴ καὶ οὕτως ἐξετάζῃ τοὺς λογαριασμοὺς καὶ καθορίζῃ τούτους, βεβαίως πλανᾶται.

§129Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τῷ 1900 δὲν καθώρισε, καὶ ἑπομένως δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ἢ τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 1899. Ἰδοὺ οἱ λογαριασμοὶ (ἀναγινώσκει): «Εἰσπράξεις 864,953, ἐκ τῶν ὁποίων ἀφαιροῦνται 439,000· ὑπόλοιπον 425,953.»

§130ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλὰ τί ἀφαιρεῖται;

§131Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. 439,000.

§132ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ποῖα τὰ κατὰ μέρος κονδύλια;

§133Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐξέπεσε 3879 δραχμάς.

§134ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγένοντο αἱ κρατήσεις ἀπέναντι τῶν 500,000 δραχμῶν;

§135Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν βλέπω.

§136ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐγένοντο.

§137Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐδῶ δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ταύτας, διότι κάμνει μόνον τὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν ἀφαιρέσεων, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ γείνωσιν· ἑπομένως ἀποφαίνεται ὡς ἑξῆς: εἰσπράξεις τόσαι· καθορίζει τὰς δαπάνας τῆς ἐκμεταλλεύσεως τόσας, καὶ εἰς τὸ ποσὸν τῶν καθοριζομένων δαπανῶν συμπεριελήφθησαν 1000 δραχμαὶ ὡς συνδρομὴ κλπ. Ἔπειτα ποσὰ καταλογιστέα εἰς τὰς αὐξήσεις καὶ προσθήκας, τὰς ὁποίας ὑποχρεοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ καταβάλῃ ἐξ ἰδίων.

§138ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Πρόεδρε. Πρῶτον δὲν νομίζετε, ὅτι τοιοῦτος πίναξ εἶναι ἀρκετὰ διαφωτιστικός, ὥστε ἔπρεπε νὰ ἦναι κατατεθειμένος εἰς τὴν Βουλήν; Ἆρά γε πρέπει μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἡ εἰσάγουσα τὴν σύμβασιν, νὰ ἔχῃ ὅπλα εἰς χεῖρας, ἢ πρέπει νὰ ἔχωσιν ὅπλα καὶ φῶς καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες, μὴ παρόντες ἐν τῇ διαπραγματεύσει ταύτῃ καὶ μὴ γνωρίζοντες τὰς λεπτομερείας, ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἐξενέγκωσι γνώμην;

§139Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀξία λόγου ἡ διαφορά;

§140ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἂν εἶναι μιᾶς δραχμῆς ἡ διαφορά, τὸ παράπονον δικαίως ὑφίσταται· ἀλλὰ βεβαίως ἡ διαφορὰ εἶναι ἀξία λόγου.

§141Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὰ καθαρὰ ἔσοδα τί γίνονται;

§142ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω αὐτὰ ἐκ τῆς ὑμετέρας σημειώσεως, ὅπως ἀνεγνώσθησαν, εἰς 424,000 δραχμάς· ἀλλὰ δὲν ἀπαντᾷ τοῦτο εἰς τὸ ἐπιχείρημά μου· διότι ἐγὼ λέγω, ὅτι τὰ καθαρὰ ταῦτα ἔσοδα δὲν εἶναι ἀκριβῶς τὰ μόνα καθαρὰ ἔσοδα, ἀλλ’ εἶναι μέρος τῶν καθαρῶν ἐσόδων, διότι κρατοῦνται καὶ ἀφαιροῦνται, καταλογιζόμενα εἰς τὰς ἀφαιρετέας δαπάνας, ἔξοδα, ἅτινα δὲν ἦσαν καταλογιστέα ἐπὶ μειώσει τῶν καθαρῶν ἐσόδων.

§143ΝΕΓΡΗΣ. Κατὰ τὸν ἰσολογισμόν, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει, ἀφίνει πρὸς διανομὴν εἰς τοὺς μετόχους κατὰ τὸ 1899 δραχ. 135,000 τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν, καὶ ἑτέρας 135,000 τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν, ὥστε τὸ ὅλον ἀφίνει πρὸς διανομὴν 270,000 δραχμάς.

§144ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα· ἐνῷ τὰ καθαρὰ ἔσοδα εἶναι 392,000. Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ λοιπὸν μεταξὺ τῶν 270,000 καὶ 392,000. Ὑπάρχει ἀπόστασις, ἧς μέρος καλύπτει ποσὸν, ὅπερ δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφαιρεθῇ ἐπὶ μειώσει τῶν ἐσόδων τῶν μεριστέων μετὰ τὸ 7% μετὰ τοῦ Δημοσίου. Τοῦτο εἶπον ἤδη, ὅτι παρετήρησεν ὁ ἀείμνηστος Βουλευτὴς Μεσολογγίου, καὶ ἐσημείωσα τὰ δύο κονδύλια, ἅτινα ὁμοῦ ἀνέρχονται εἰς 20,100 δραχμάς, καὶ τόσα ὑπέδειξεν ὁ Βουλευτὴς Μεσολογγίου τότε. Ἀλλὰ τοῦτο βλέπομεν καὶ ἐνταῦθα· τὰ κονδύλια ταῦτα ἐξακολουθοῦσι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον νὰ καταλογίζωνται εἰς τὰ ἀφαιρετέα ἔξοδα. Εἶναι προφανές, ὅτι τοῦτο γίνεται ἐπὶ κέρδει τῆς Ἑταιρείας, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πᾶσα Ἑταιρεία τὸ αὐτὸ ἤθελε πράξει· αἱ τοιαῦται ἰδέαι εἶναι ἰδέαι, ἃς πᾶσαι αἱ Ἑταιρεῖαι αἱ τοιαῦται, ἑλληνικαὶ καὶ ξέναι, πάντοτε ἔχουσιν. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ὑπάρχουσιν ἀπέναντι τῶν Ἑταιρειῶν αἱ Κυβερνήσεις, ὅπως, ἔχουσαι ἀνὰ χεῖρας τὰς συμφωνίας καὶ τοὺς νόμους, διὰ τῶν ἐπιτροπῶν, αἵτινες κατ’ ἐντολὴν αὐτῶν ἐργάζονται πρὸς κατάρτισιν τῶν ὀρθῶν ἀποτελεσμάτων, ἐπιβάλλωνται, περιορίζουσαι τὰς Ἑταιρείας εἰς τὰ ἀκριβῶς νόμιμα, μετά τινος μὲν ἴσως ἐπιεικείας, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ μετὰ παραβλέψεως τοιούτων ἀναγραφῶν εἰς τὰ ἀφαιρούμενα ἔξοδα ἄνευ δικαιώματος. Ἐνταῦθα δὲ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ παράπονον, ὅπερ πρὸ ὀλίγου ἐξέφρασα, τοῦ λόγου ὄντος περὶ συζητήσεως τοιούτων συμβάσεων, δι’ ἣν κατ’ ἀνάγκην προαπαιτεῖται μελέτη ἀριθμῶν, κατ’ ἀνάγκην ἀπαιτεῖται ζύγισις τῶν γενομένων ἀμοιβαίων παραχωρήσεων. Προτάσεις δεόμεναι τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, ὡς ἐγένετο ἡ πρότασις αὕτη, ἄνευ προσκομίσεως οὐδεμιᾶς πληροφορίας, μετ’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἥτις δὲν δύναται κἄν νὰ φέρῃ τὸ ὄνομα αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἄνευ οὐδεμιᾶς καταθέσεως πινάκων, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀναπτύξεως τῆς ἱστορίας τῆς Ἑταιρείας ταύτης τῆς σιδηροδρομικῆς, ἄνευ οὐδενὸς ὑπολογισμοῦ, ἐὰν ἐξαγορὰ γινομένη ἤθελεν ἀποβῆ ὠφέλιμος, ἢ δὲν θὰ ἦτο ὠφέλιμος, ὑπολογισμοῦ διακρίνοντος τὰ κέρδη τὰ ἐκ τῆς μὴ ἐξαγορᾶς κατ’ ἀντιπαράθεσιν πρὸς τὰ ἀναμενόμενα ἄνευ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῆς παραχωρήσεως, εἶναι ἐπιτετραμμένον οὕτω νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ ἐπιδιώκηται οὕτως, ὡς ἐπιδιώκεται σήμερον, ἡ ψήφισις τῆς τοιαύτης συμβάσεως, μὴ κρινομένου κἄν ἀναγκαίου, μηδ’ ἐπιτρεπομένου, ἵνα τοιαύτη σύμβασις παραπεμφθῇ παρ’ εἰδικῇ τινι ἐπιτροπῇ, ὅπως ἐξετασθῇ ὑπ’ αὐτῆς, καὶ ὅ,τι δὲν ἐγένετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιτευχθῇ τοὐλάχιστον ὑπὸ τῶν εἰδικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες, ὑπὸ τῆς Βουλῆς διοριζόμενοι, ἤθελον κατασταθῆ ἱκανοὶ νὰ διαφωτίσωσι τοὺς συναδέλφους αὑτῶν; Βεβαίως ὁ τρόπος οὗτος δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος. Καὶ ταῦτα μὲν ἐγένοντο ἤδη, ἀλλ’ εὔχομαι μηδέποτε εἰς τὸ μέλλον τοιοῦτον θέαμα ἐνταῦθα νὰ παρουσιασθῇ. Ὄτε λοιπόν, Κύριοι, ἀποδεικνύεται προφανῶς ἔκτακτος ἡ ἀνάπτυξις τῶν ἐσόδων τῆς γραμμῆς τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς, γινώσκετε δὲ καὶ τοὺς ὅρους καὶ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς ἀναπτύσσονται ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος οἱ πόροι τῆς Ἑταιρείας ταύτης, δὲν νομίζετε, ὅτι ἦτο ἄξιον τοῦ κόπου νὰ ἐξετάσητε, μήπως οἱ πόροι οὗτοι, οἵτινες ἔφθασαν ἤδη νὰ καλύψωσι τὸ 7%, βάσεως λαμβανομένης τῶν ἀριθμῶν τῶν καθαρῶν ἐσόδων, ὅπως εἴδομεν αὐτὰ ἀναγεγραμμένα, οὐχὶ τῶν πρὸς διανομὴν εἰς τοὺς μετόχους, δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἄξιον τοῦ κόπου νὰ ἐξετάσωμεν, μήπως ἡ ἐξαγορὰ εἶναι συμφωροτέρα τῆς τοιαύτης παραχωρήσεως; Ἡ ἐξαγορὰ ἐπὶ τοῖς δεδομένοις, ἅτινα ἔχομεν, βεβαίως δι’ ὑπολογισμῶν ἀκριβῶν ἔπρεπε νὰ ἀποδειχθῇ, ποῦ ἤθελε φέρει ἡμᾶς. Ἀλλ’ ἐάν τις ἐξετάσῃ γενικῶς, δὲν λέγω μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας, τὰ πράγματα, πείθεται, ὅτι ἡ ἐξαγορὰ ἤθελε φέρει εἰς τὸ Κράτος ὠφέλειαν, ἂν ἐδανείζετο, ὅπως ἐξοφλήσῃ ἀμέσως ἐπὶ τῇ ἐξαγορᾷ τὴν Ἑταιρείαν, 5,000,000 περίπου, ἔστω καὶ 6,000,000, δηλ. τὸ ποσὸν, ὅπερ ἔμελλε ν’ ἀποτελέσῃ κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν τὸ κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας. Καὶ λαμβάνων τὸν ἀριθμὸν 6,000,000 δραχμῶν — περὶ οὗ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβής, διότι θεωρῶ ὅτι ὑποκάτω τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ὑπάρχει τὸ κεφάλαιον τὸ ἀληθῶς πληρωτέον, — καὶ λαμβάνων 6,000,000 δραχμὰς, ἐρωτῶ: ἐπὶ τόκῳ 5% τί θέλετε ἔχει; 300,000 δραχμάς.

§145ΝΕΓΡΗΣ. Ἡ σύμβασις ὁρίζει 7% πρὸς ἀνακεφαλαίωσιν.

§146ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§147ΝΕΓΡΗΣ. Ὥστε ἔχετε 420,000 δραχμάς.

§148ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα· ἐκ τῆς ἐξαγορᾶς.

§149ΝΕΓΡΗΣ. Ἀκριβῶς, ὅταν πρόκηται νὰ γείνῃ ἡ ἀνακεφαλαίωσις διὰ τὴν ἐξαγορὰν, θὰ γείνῃ μὲ 7%.

§150ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τίνος κεφαλαίου;

§151Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπον, ὅτι εἶναι 5,405,000.

§152ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ποσὸν τὸ πληρωτέον.

§153ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ πρόσοδος θ’ ἀνακεφαλαιωθῇ πρὸς 7%.

§154ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ τὸ δανειστέον ποσὸν οὐχὶ πρὸς 7%.

§155Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ πληρωτέου ποσοῦ.

§156ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§157ΝΕΓΡΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§158ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα· διότι εἶσθε καὶ εἰδικός.

§159ΝΕΓΡΗΣ. Πρὸς 7% τὸ κεφάλαιον εἶναι μικρότερον. Ἐὰν ὑπολογίσητε, ὅτι τὸ ἔσοδον εἶναι 420,000 δραχμαὶ, τότε τὸ κεφάλαιον θὰ ἦτο 6,000,000. Ἐὰν τοὐναντίον τὸ ὑπολογίσητε ὅπως τὸ ὑπολογίζει ἡ Ἑταιρεία, ὅτι τὸ ἔσοδον εἶναι 270,000, τότε τὸ κεφάλαιον θὰ ἦναι 4,000,000.

§160Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θ’ ἀφαιρέσητε τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται ὡς πάγιαι, καὶ μερικαὶ δαπάναι θ’ ἀφαιρεθῶσιν ὡς ἔκτακτοι δαπάναι διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῆς ὀφειλῆς κλπ. Ἐὰν ὑποθέσητε 370,000, φθάνετε εἰς 5,200,000.

§161ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βλέπετε, ὅτι ἄνευ εἰδικωτέρου λογαριασμοῦ ἐγὼ εὑρέθην μεταξὺ 5,000,000 καὶ 6,000,000. Λοιπὸν ὑποθέσωμεν τὴν ἐξαγορὰν γενομένην, καὶ ὑποθέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν θέλουσαν ἀμέσως νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ ποσὸν καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα· ἤθελε δανεισθῆ 5½ ἑκατομμύρια ὄχι βεβαίως ἐπὶ τόκῳ 7%. Λοιπὸν 5½ ἑκατομμύρια, ἐπὶ 6% πόσον ἔρχεται; 330,000. Ἀλλ’ ἀντὶ τῶν 330,000, ἃς ἠθέλετε πληρώνει κατ’ ἔτος διὰ τὸ δάνειον, ἠθέλετε ἔχει εὐθὺς ἐν ἀρχῇ ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου 392,424. Ἐγὼ λαμβάνω ταῦτα τὰ καθαρὰ ἔσοδα.

§162Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν κατὰ τὴν γνώμην σας τὸ Κράτος ἔπρεπε νὰ ἐξαγοράσῃ καὶ ἐκμεταλλευθῇ τὸν σιδηρόδρομον.

§163ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ Κράτος ἔπρεπε νὰ δείξῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ὅτι θέλει νὰ ἐξαγοράσῃ, καὶ ἂν ἐδείκνυε τὸ Κράτος εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ὅτι ἤθελε νὰ ἐξαγοράσῃ, διαβεβαιῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πολλαὶ Ἑταιρεῖαι ἤθελον παρουσιασθῆ...

§164Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως.

§165ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. ἵνα προτείνωσιν εἰς αὐτὸ ν’ ἀναλάβωσι τὸν σιδηρόδρομον ἐπὶ κρείττοσιν ὅροις.

§166Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἐξεδήλωσα τὴν ἐπιθυμίαν αὐτὴν ἀπὸ πέρυσι, καὶ οὐδεμία Ἑταιρεία παρουσιάσθη.

§167ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Φοβοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ πλέγμα τῶν κεφαλαιούχων ἐν Ἑλλάδι εἶναι ὅμοιον πρὸς τὸ πλέγμα τῶν κεφαλαιούχων ἐν ἁπάσαις ταῖς χώραις δυστυχῶς, διότι ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος περισσότερον βυθιζόμεθα αἱ νέαι κοινωνίαι εἰς τὰ δίκτυα τῶν μεγάλων κεφαλαιούχων. Ὑποπτεύω δὲ, μήπως φόβοι συγκρούσεως πρὸς ἰσχυρὰ συμφέροντα καὶ οἱ διάφοροι ὑπολογισμοὶ, οἵτινες γίνονται, ὅπως κατορθώσῃ τις ἐν τοιούτοις ἔργοις νὰ διεξέλθῃ τοὺς σκοπέλους, οὓς συναντᾷ, ἀναγκάζωσι τοὺς δυναμένους νὰ προσέλθωσι νὰ ἀπέχωσι καὶ σιωπῶσι, καίτοι, ἂν δὲν ἐφοβοῦντο προσκρούσεις, ἤθελον παρουσιασθῆ. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἄλλο, παρὰ τὰ γενικὰ ταῦτα, διότι καὶ δὲν γνωρίζω τίποτε εἰδικώτερον. Ἀλλ’ ἔχω τοιούτους γενικοὺς φόβους, τοιαύτας κρίσεις. Φοβοῦμαι δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ἄστοχοι αἱ κρίσεις, οὐδὲ κενοὶ οἱ φόβοι. Καὶ διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἐντονωτέρα ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, ἐπισειούσης τὸ φόβητρον τῆς ἐξαγορᾶς, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν Ἑταιρείαν ἐντὸς ὅρων ἐπωφελεστέρας εἰς τὸ Κράτος διεξαγωγῆς τῆς μετ’ αὐτῆς διαπραγματεύσεως. Διότι ἐγὼ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ θεωρῶ, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Ἑταιρεία αὕτη νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον. Ἔχω λόγους νὰ ἐκτιμῶ πολλὰ τῶν ἔργων αὐτῆς, καὶ τὰ ἐκτιμώμενα εἶναι ἴσως περισσότερα ἢ τὰ καταδικαζόμενα, οὐδεμίαν δὲ θὰ εἶχον δυσκολίαν, κυβερνήτης ἐγὼ, νὰ ἐξακολουθήσω διὰ τῆς αὐτῆς Ἑταιρείας τὸ ἔργον. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν, ὅτι θὰ εἶχον μόνος τὴν ἱκανότητα νὰ διεξαγάγω ἀρτίως τοιαύτην διαπραγμάτευσιν, ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ εἶχον τὴν δύναμιν, βοηθούμενος ἐν τῷ ἔργῳ ὑπὸ τῶν εἰδημόνων, νὰ ἐπιβάλω τοὺς ὅρους τοὺς δικαίους, οὓς πιστεύω, ὅτι ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν.

§168ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει ἄνθρωπος ἐν Ἀθήναις ζητῶν τὴν ἐξαγοράν.

§169Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ σᾶς ἴσως τὴν ἐζήτησεν, ἐνῷ ἀπὸ ἡμᾶς δὲν τὴν ἐζήτησε.

§170ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Θὰ σᾶς τὸν ὀνομάσω ἐγὼ αὔριον καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως.

§171Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Ὁ Ποδηλατικὸς Σύλλογος (ἱλαρότης).

§172ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ κατὰ σύμπτωσιν, Κύριοι, τὸ παρελθὸν θέρος, μεταβαίνων εἰς Κηφισιὰν, συνηντήθην μετὰ συμβούλου τῆς Ἑταιρείας, καὶ ὅλως ἐκ τύχης συνῆψα ὁμιλίαν περὶ τοῦ θέματος τούτου μετ’ αὐτοῦ· διότι παρετήρουν εἰς τὸν ἀξιότιμον τοῦτον σύμβουλον, ὅτι αἱ ἐλλείψεις τῆς Ἑταιρείας ἦσαν ἀφόρητοι, καθιστῶσαι δυσάρεστον τὴν μετὰ τοῦ χωρίου συγκοινωνίαν, αἵτινες δὲ δὲν ἦτο δίκαιον νὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ ἔργου, διότι ὁ διευθυντὴς τοῦ ἔργου δὲν εἶχεν αὐτὸς καὶ τοὺς ἱμάντας τοῦ βαλαντίου, ἀλλ’ εἰς ἑκάστην αἴτησιν ὤφειλε ν’ ἀναμείνῃ καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου, τὸ δὲ Συμβούλιον, λίαν φειδωλόν, δὲν ἐχορήγει τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς διόρθωσιν. Ὁμιλῶν μετὰ τοῦ συμβούλου, ἐξεδήλουν τὴν ἀπορίαν, πῶς δὲν ἐγίνετο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μεταβολὴ καὶ διόρθωσις. Ὁ δὲ σύμβουλος, εἰλικρινέστατα πρὸς ἐμὲ ὁμιλήσας, ἀπήντησεν, ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ πράξῃ ἡ Ἑταιρεία, διότι ἔχει τὸν πέλεκυν ἐπὶ κεφαλῆς.

§173Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ εἶπον ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν· δὲν τὸ ἀπέκρυψα.

§174ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλὰ διότι δὲν ἀπεκρύψατε τοῦτο, δὲν εἶναι λόγος, ὅπως μὴ εἴπω καὶ ἐγὼ αὐτὸ, ὡς λεχθὲν ὑπὸ συμβούλου. Εἰλικρινῶς δὲ μοὶ ὡμολόγησεν, ὅτι ἐπάτησεν ἡ Ἑταιρεία εἰς τὸ 7%.

§175Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἦλθε ποτὲ νὰ κάμῃ εἰς ἐμὲ καμμίαν δήλωσιν ὁ κ. Πεσματζόγλου· εἶδον δὲ τὸν κ. Πεσματζόγλου καὶ χθὲς καὶ προχθὲς διὰ τὸ ζήτημα τῶν τροχιοδρόμων, καὶ οὐδὲν μοὶ ἀνεκοίνωσε περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀττικῆς.

§176ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἐντύπωσίς μου ἐκ τῆς ὁμιλίας ἐκείνης, ἐντύπωσις διαρκὴς, ὑπῆρξεν, ὅτι βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἐπικειμένῃ διαπραγματεύσει ἤθελεν εὑρεθῆ ἐν ἀρίστῃ θέσει ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας, ὅπως ἐπιτύχῃ συμφωνίαν ὠφέλιμον. Ἡ Κυβέρνησις ἐν πάσῃ διαπραγματεύσει, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, δίκαιον ἦτο, πάσης ἄλλης Ἑταιρείας ἐπὶ ἴσοις ὅροις νὰ προτιμήσῃ τὴν ὑπάρχουσαν, ἔστω καὶ ἐπί τινι διαφορᾷ εἰς ὄφελος αὐτῆς, διότι βεβαίως Ἑταιρεία, ἐργασθεῖσα ἤδη ἐπὶ χρόνον, δὲν πρέπει ἄνευ λόγου ἰσχυροῦ ν’ ἀποπεμφθῇ· ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἐκ τῆς ψυχολογικῆς καταστάσεως τῆς Ἑταιρείας καὶ τῆς ψυχολογικῆς στιγμῆς δὲν ἐπωφελήθη δεόντως ἡ Κυβέρνησις, καὶ διὰ τοῦτο εἰς σύμβασιν τοιαύτην κατέληξεν. Ἐν τῇ μελέτῃ τῆς συμβάσεως προσέκοψα εἰς τινα σημεῖα, καθ’ ἃ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ καταλήξω εἰς συμπέρασμα. Καὶ ταῦτα ὑποδεικνύω, ζητῶν μᾶλλον νὰ φωτισθῶ. Δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, πῶς, ἐνῷ ἐν τῇ ἀρχικῇ συμβάσει ἡ Ἑταιρεία εἶχεν ὑποχρέωσιν ἐντὸς τριῶν ἐτῶν νὰ καταβάλῃ 6,000,000, κατέβαλε 5,300,000 δραχ. μόνον. Οὐδὲν εὗρον τὸ γεννῆσαν εἰς ἐμὲ φόβον παραβάσεως ὑποχρεώσεων· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς καὶ ἐκ τίνος συνεννοήσεως προῆλθε τὸ γεγονὸς, ὅτι κατεβλήθησαν ἀντὶ 6,000,000 δρ. μόνον 5,300,000. Εἰς τοῦτο δ’ ἐπέστησα περισσότερον τὴν προσοχὴν, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὴν ἄλλην διάταξιν τῆς συμβάσεως, καθ’ ἣν, ἐν ᾗ περιπτώσει εὑρίσκετο τὸ ὅλον ποσὸν, ἔμελλον ἐκ τοῦ περισσεύματος νὰ κατασκευασθῶσι καὶ ἄλλα σιδηροδρομικὰ ἔργα ἐν Ἀττικῇ. Ἐν τῇ προχθεσινῇ συζητήσει, τῇ βραχείᾳ, ἥτις ἐγένετο ἐπὶ τῇ αἰτήσει πληροφοριῶν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε—καὶ ἰδοὺ θέμα, ἐφ’ οὗ εὑρέθημεν σύμφωνοι, — ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἀξιοῖ νὰ λαμβάνῃ τὸ 7%, καὶ κατ’ ἀναδρομὴν εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ ὅτι τὸ Κράτος, ἡ Κυβέρνησις ἀνθίσταται εἰς τὴν τοιαύτην τῆς Ἑταιρείας ἀξίωσιν. Τοῦτο, εἰς ὃ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θέλει ἐπιμείνει ὁριστικῶς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπιτύχῃ ν’ ἀναγνωρίσῃ καὶ ἡ Ἑταιρεία, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν κεκανονισμένον ἐν αὐτῇ τῇ συμβάσει. Ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται καὶ προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ αὕτη σύμβασιν μετὰ τοιούτων παραχωρήσεων, εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς δὲν φροντίζει νὰ λύσῃ πρότερον τὴν μετὰ τῆς Ἑταιρείας διαφορὰν, ἧς ἡ ἀξία ἀναβαίνει εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν. Διότι, ἂν ἐπικρατήσῃ ἡ γνώμη τῆς Ἑταιρείας, ὅτι ὀφείλονται οἱ τόκοι πρὸς 7% ἀναδρομικῶς, προσθήκη 4% ἐπὶ πλέον τῶν 3% μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ὑπολογίσατε, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι θέλουσι συμπληρωθῆ ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν, ἃς θέλει ὑποχρεωθῆ νὰ στερηθῇ τὸ Κράτος ἐκ τῆς μερίδος τῶν κερδῶν, ἥτις ἀνήκει εἰς αὐτό. Ἀλλ’ ὅτε ἔρχεται ἐνταῦθα σύμβασις κανονίζουσα πάντα τὰ ἄλλα, πῶς παραβλέπεται ἡ τοιαύτη διαφωνία μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἑταιρείας, ἡ πρώτη κανονιστέα πρὸς κατάρτισιν συμφωνίας ἐκκαθάρισις λογαριασμοῦ;

§177Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν συμφωνῶ.

§178ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν συμφωνεῖτε, ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν πρέπει νὰ λάβῃ ἀναδρομικῶς τὸ συμπλήρωμα τῶν 4%;

§179Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ συμπληρώματος. Ζήτημα γεννᾶται μόνον, ἂν τὸ 7% ἔχει λαμβάνειν ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῆς Ἑταιρείας, ἢ ἂν τὰ κέρδη πρέπει νὰ διανεμηθῶσιν εὐθὺς ὡς προαφαιρέσῃ 7% εἰς τὸ ἔτος. Ἐγὼ διατείνομαι καὶ ἡ ὑπηρεσία λέγει, ὅτι, τῆς συμβάσεως μὴ ἐχούσης διάταξιν, δυνάμει τῆς ὁποίας ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο ἡ Ἑταιρεία, δὲν δύναται ἡ Ἑταιρεία νὰ πορισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐκ τοῦ νόμου, τοῦ ἐπιτρέψαντος εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν συμβάσεως, διότι, μὴ ὑπαρχούσης ἐν τῇ συμβάσει διατάξεως τοιαύτης, πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχεν ὅρους καλλιτέρους, ὡς πρὸς τοῦτο, ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος, ὃν εἶχε λάβει, καθώριζεν. Ἡ Ἑταιρεία ἔχει ἐναντίαν γνώμην, διατείνεται δὲ, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι δικαστικὸν, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ λύσῃ τὸ Ἐφετεῖον. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ἐν τῇ νέᾳ συμβάσει, βεβαίως ζήτημα τοιοῦτον δὲν ἠδύνατο νὰ λυθῇ, παρὰ δι’ ἀμοιβαίων παραχωρήσεων· διότι, ἂν ἐζητοῦμεν νὰ ἐγκαταλείψῃ ἡ Ἑταιρεία τὰς ἀξιώσεις της, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ τὰς ἐγκαταλείψῃ ἢ ἀπέναντι ἀνταλλάγματος, ἐγὼ δὲ δὲν ἤμην διατεθειμένος νὰ δώσω ἀντάλλαγμα, διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει δίκαιον, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ δώσῃ ἀντάλλαγμα.

§180ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄρα μένομεν καὶ μετὰ τὴν σύμβασιν ταύτην ἔχοντες ἐκκρεμῆ πρὸς τὴν Ἑταιρείαν λογαριασμὸν, οὗ τὴν λύσιν θέλουσι δώσει τὰ Δικαστήρια, ὁ δὲ ἐκκρεμὴς οὗτος λογαριασμὸς ἀποτελεῖ ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν.

§181Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀποτελεῖ βεβαίως ἕν ποσὸν χρημάτων.

§182ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀποτελεῖ νόσημα τῆς συμβάσεως.

§183Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ὅμως λέγω ὄχι, διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἔχει δίκαιον τὸ Δημόσιον.

§184ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶσθε πεπεισμένος, ἀλλὰ δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ δοθῇ τὸ δίκαιον εἰς ἡμᾶς ἐκεῖθεν, ὅπου θὰ ζητηθῇ, καὶ ὁ κίνδυνος ὑπάρχει διὰ τὸ Κράτος. Ἐπὶ τοῦ θέματος θέλω ἐπιμείνει, ἵνα ἐντυπωθῇ ὁ λόγος μου εἰς τὴν μνήμην τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀκριβῶς ὁμιλῶν περὶ τούτου προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μετεχειρίσθη τὰς αὐτὰς λέξεις, ἃς καὶ ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος συνάδελφος μετεχειρίσθη ἄλλοτε, ὅτε ὑπεστήριζε τὴν σύμβασιν, ἥτις μεταρρυθμίζεται σήμερον. Διότι ἐν τῇ ἀγορεύσει αὑτοῦ ὁ κ. Δηλιγιάννης, ἀπαντῶν εἰς τὸν Βουλευτὴν Μεσολογγίου, εἶπε τότε, ὅτι διὰ τοῦ νόμου ζητεῖ «ἀνώτατον ὅρον», ἐπιφυλάσσεται δὲ νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τῆς Ἑταιρείας ἐντὸς τῶν ὅρων...

§185Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐπιχείρημα ὑπὲρ ἐμοῦ σπουδαιότατον, καὶ ἐγὼ τὸ μετεχειρίσθην διότι τὸ ἐγνώριζον.

§186ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὡς βλέπομεν ἐν σελίδι 694 τῆς Ἐφημερίδος τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς τῆς Αʹ Συνόδου ΙΒʹ Περιόδου, αὐτὸ τοῦτο εἶπε, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι ἐπιμένω, ὅπως ἐνισχύσω ὑμᾶς, διότι ἐκεῖνο, ὅπερ ὑμεῖς λέγετε ἀφ’ ἑαυτοῦ, στηρίζεται εἰς δήλωσιν τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη. Τοῦτο τοὐλάχιστον ἀποτελεῖ ποιάν τινα ἐγγύησιν ἐπὶ πλέον, ὅτι ἐν τῇ δίκῃ, ἥτις ἀναμένει ἡμᾶς, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀπολέσωμεν τὸ δίκαιον ἡμῶν. Ταῦτα, Κύριοι, μοὶ φαίνονται ἐπαρκῆ. Δὲν ἐξήντλησα τὸ θέμα μου, διότι ἡ ὥρα εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν αἰσθάνομαι τὴν δύναμιν νὰ ἐξακολουθήσω. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπείσθη, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης δὲν ἐπιτυγχάνομεν τὰ κρείττονα. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπείσθη, ὅτι ἠδυνάμεθα, ἂν ἄλλως ἐπελαμβάνετο τοῦ θέματος ἡ Κυβέρνησις, νὰ φθάσωμεν εἰς τ’ ἀποτελέσματα ἐκείνων, ἅτινα ἡ Ἑταιρεία ὑπόσχεται, διὰ πολὺ μικροτέρου ἀνταλλάγματος, ἄνευ περιορισμῶν, ἄνευ παρατάσεως τοιαύτης τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκχωρήσεως καὶ ἐπὶ ὅροις, ἐν αὐτῷ τῷ θέματι, ὅπερ πραγματεύονται τὰ ἄρθρα 5 καὶ ἑπόμενα τῆς συμβάσεως, ἐπὶ ὅροις πολὺ καλλιτέροις. Νομίζω ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητος ἐντελῶς ἡ ἐκ τῶν 600,000 δραχμῶν κράτησις τῶν 30,000 κατ’ ἔτος ἐπὶ ἐπιβαρύνσει τῶν ἀκαθαρίστων κερδῶν καὶ ἐπὶ ἐλαττώσει τοῦ μεριδίου τοῦ Δημοσίου, ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης πράξεως θέλει ἐπέλθει καὶ δυσχέρανσις τῆς μετὰ εἰκοσαετίαν ἐμφανισθησομένης περιωτώσεως ἐξαγορᾶς. Διὰ τοῦτο δὲ ἡ σύμβασις αὕτη, ὑπὸ τοιούτους ὅρους συνομολογηθεῖσα, δὲν φαίνεται ἀξία τῆς λευκῆς ψήφου τῆς Βουλῆς.

§187ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις τινάς. Τὸ ἄρθρον 6 τῆς συμβάσεως λέγει: «Πᾶσα εἴσπραξις, προερχομένη ἐκ τοῦ ἄλσους, τῶν ἐν αὐτῷ κτιρίων καὶ ἐγκαταστάσεων καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτισμοῦ, θὰ προστίθηται εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Σιδηροδρόμου. Εἰς τὰς δαπάνας δὲ τοῦ Σιδηροδρόμου, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ὁποίων ὑπολογίζεται τὸ καθαρὸν κέρδος, καταλογίζονται καὶ αἱ πρὸς συντήρησιν δαπάναι τοῦ ἄλσους, τῶν ἐν αὐτῷ ἐγκαταστάσεων, τῶν δύο παραλλήλων ὁδῶν, καὶ αἱ δαπάναι ἐπίσης συντηρήσεως τοῦ ἐργοστασίου ἠλεκτρισμοῦ καὶ τῆς παραγωγῆς ἠλεκτρικοῦ φωτισμοῦ.» Ὅταν θὰ γείνῃ ἐξαγορὰ, εἰς τὸ ποσὸν τοῦ εἰσοδήματος τοῦ Σιδηροδρόμου, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις πρὸς ἐξαγορὰν, θὰ περιληφθῶσι καὶ αἱ δαπάναι τοῦ ἄλσους καὶ τῶν κτιρίων καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ καταστήματος;

§188Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ὄχι.

§189ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον, φαίνεται ὅτι περιλαμβάνονται εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Σιδηροδρόμου. Ποίαν ἄλλην ἔννοιαν δύναται νὰ ἔχῃ ἢ ὅτι ἐν τῇ ἐξαγορᾷ θὰ ὑπολογισθῶσι καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ ἄλσους;

§190Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἄλλος εἶναι ὁ ὑπολογισμὸς τῶν καθαρῶν κερδῶν ὅταν πρόκηται περὶ ἐξαγορᾶς, ἄλλος ὅταν πρόκηται περὶ διανομῆς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας. Κατὰ τὴν ἐξαγορὰν δὲν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι αὐτὰ ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περατωμένη.

§192Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ ἄρθρῳ 4, παραγράφῳ πρώτῃ, τῆς συμβάσεως παρακαλῶ νὰ γείνῃ ἡ ἑξῆς τροποποίησις, κατόπιν κοινῆς συμφωνίας τῶν συμβαλλομένων. Ἀντὶ τῶν λέξεων «τῶν ἐν ἰσχύϊ νόμων», διαγραφομένων, νὰ τεθῶσι τὰ ἑξῆς: «τοῦ ᾼΧΜΒʹ νόμου τῆς 4 Ἰανουαρίου 1888 καὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ἀπὸ 23 Φεβρουαρίου 1891 ᾼΩϞΖʹ νόμου». Ἐπίσης ἐν τῷ ἄρθρῳ 6, στίχῳ δευτέρῳ, τῆς συμβάσεως νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «κτιρίων καί».

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου...

§194Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασίς σας ὑπὸ 15 Βουλευτῶν;

§196ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ἀλεξ. Κασσαβέτη καὶ Α. Παπαγιαννακοπούλου, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 125. Ἐκ τούτων 103 ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, 15 κατὰ, καὶ 7 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὴ εἰς τρίτην συζήτησιν.

§199Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Προχθὲς εἶχον προτείνει, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφάνη διατεθειμένος νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου, ὅπως ἐκ τῶν 600,000 δραχμῶν αἵτινες κατὰ τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως θὰ διατεθῶσι διὰ τὰ διάφορα ἔργα ἐν Κηφισιᾷ, ἓν ποσὸν ὁρισθῇ ὑπὲρ τοῦ Ἀμαρουσίου, διότι καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει ἀνάγκη, καθόσον ἡ ῥοὴ τῶν ὑδάτων κατεστράφη ἐν Ἀμαρουσίῳ. Πρὸς τοῦτο παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ὑποθέτω ὅτι καὶ παρὰ τῇ Ἑταιρείᾳ θὰ ὑπάρχῃ ἡ διάθεσις, ὅπως συγκατατεθῇ αὕτη εἰς τοῦτο.

§200Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ζητεῖτε, ὅπως ἀνεξαρτήτως τῆς συμβάσεως ἐνεργήσω παρὰ τῇ Ἑταιρείᾳ. Τοῦτο εἶναι δυνατόν.

§201Ν. ΓΙΑΝΝΗΚΩΣΤΑΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ θερμῶς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γουναράκη.

§202ΕΠΑΜ. ΜΙΛΤ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπίσης. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸν ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας δραχμῶν 3,000,000 εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Πελοποννήσου».

§204ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν δι’ αὔριον ἀναβολήν. Πιστεύω, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς θ’ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ζητῇ ὑπεράνθρωπα.

§205Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁμολογῶ ὅτι, ἂν ἦτο ἄλλη ἐποχή, θὰ ἔστεργον νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν ταύτην. Ἐὰν ἡ διάθεσις τῶν Βουλευτῶν ἦτο νὰ παραμείνωσι μέχρι τῆς Τετάρτης, καὶ ἂν δὲν ἐπείγοντο πολλοὶ ν’ ἀναχωρήσωσι, βεβαίως θὰ ἐδεχόμην. Ἤδη ὅμως εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιμείνω. Πρέπει δὲ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ ὅτι σπουδαίως βλάπτει τοῦτο.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Νέγρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§207Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐξετάζων τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῆς κοινωνίας καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου, φθάνω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν. Ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς κοινωνίας, ἓν ἔχομεν καθῆκον, νὰ προνοήσωμεν, ὅπως μὴ ἐπέλθῃ διακοπὴ τῆς συγκοινωνίας. Ἀναμφισβήτητον δ’ εἶναι, ὅτι, περιερχομένης τῆς Ἑταιρείας εἰς ἀδυναμίαν, ἐπαπειλεῖται ἡ διακοπὴ τῆς συγκοινωνίας καὶ ἐνδεχόμενον μὲν νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἡ διακοπὴ ἐπὶ τοῦ τμήματος Πειραιῶς–Πατρῶν–Πύργου καὶ Κορίνθου–Ναυπλίου, ἂν ληφθῶσι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως σύντονα μέτρα, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρέχει αὐτῇ ἡ ἀρχικὴ σύμβασις, ἐπιτρέπουσα αὐτῇ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν ὑπὸ ἴδιον λογαριασμὸν, ἂν ἐπαπειλῆται ἡ διακοπή· πάντως ὅμως θὰ ἐπέλθῃ ἡ διακοπὴ τῶν γραμμῶν Μύλων–Καλαμῶν, Πύργου– Ὀλυμπίων καὶ Κυλλήνης, διότι μὴ λησμονῶμεν, ὅτι αἱ γραμμαὶ αὗται δὲν ἔχουσι κινητὸν ὑλικόν. Ἐκ τοῦ σημειώματος, ὅπερ κατέθεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, πᾶν τὸ ὑλικὸν τῶν γραμμῶν τούτων συνίσταται εἰς 3 ἀτμαμάξας καὶ 20 βαγόνια φορτηγά...

§208Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἔγειναν τὰ βαγόνια τῆς Ἑταιρείας;

§209ΝΕΓΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω.

§210ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐκτέλεσιν τῆς γραμμῆς Μύλων– Καλαμῶν εἶχεν ἀναλάβει Βελγικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία εἶχε λαμπρὰ βαγόνια, ὅτε ἡ Βελγικὴ αὕτη Ἑταιρεία κατὰ τὸ 1891 ἀπεσύρθη, καὶ τὴν διεδέχθη ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Τὰ βαγόνια αὐτὰ παρέλαβεν ἡ νῦν Ἑταιρεία, καὶ εἶναι γνωστά, διότι τὰ βελγικὰ βαγόνια ἔχουν 8 τροχοὺς καὶ ἐπίπλωσιν διαφορετικὴν, καὶ διακρίνονται πολύ· τὰ βαγόνια αὐτὰ βλέπω πολλάκις, ὁσάκις ταξειδεύω ἀπὸ Τριπόλεως ἐνταῦθα. Φαίνεται, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τὰ παρέλαβεν ἀπὸ τῆς γραμμῆς αὐτῆς, καὶ τὰ διέθεσεν εἰς ἄλλην.

§211Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ λέγετε, ὅτι τὰ βαγόνια αὐτὰ ταξειδεύουν.

§212ΝΕΓΡΗΣ. Εὐθὺς ὡς αἱ γραμμαὶ Πειραιῶς–Πατρῶν–Πύργου καὶ Κορίνθου–Ναυπλίου περιέλθουν εἰς τοὺς δανειστὰς τῆς Ἑταιρείας, αἱ γραμμαὶ Μύλων–Καλαμῶν, Πύργου–Ὀλυμπίων καὶ Κυλλήνης θέλουσι μείνει ἄνευ κινητοῦ ὑλικοῦ, καὶ ἀναγκαστικῶς θὰ ἐπέλθῃ διακοπὴ συγκοινωνίας μέχρις οὗ τὸ Δημόσιον προμηθευθῇ κινητὸν ὑλικόν. Ὅπως δὲ τοῦτο κομισθῇ ἐξ Εὐρώπης καὶ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν, βεβαίως θ’ ἀπαιτηθῇ ἓν ἔτος, ἴσως καὶ δύο ἔτη. Ἤθελε δὲ εἶσθαι ἀληθῶς περίεργον, ν’ ἀποφασίζωμεν, ὡς ἐπράξαμεν πέρυσι, τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Πύργου–Μελιγαλᾶ καὶ Πειραιῶς–Συνόρων, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους, σήμερον δὲ νὰ ἀφίνωμεν νὰ ἐπέλθῃ ἡ διακοπὴ τῶν ἐν λειτουργίᾳ γραμμῶν διὰ τῆς ἀρνήσεως τοῦ αἰτουμένου δανείου. Τὸ συμφέρον λοιπὸν τῆς κοινωνίας εἶναι νὰ δοθῇ τὸ δάνειον. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου; Ἂς ἴδωμεν. Πρῶτον θ’ ἀναγκασθῇ, ὡς εἴπομεν, τὸ Δημόσιον ν’ ἀγοράσῃ κινητὸν ὑλικὸν διὰ τὰς δευτερευούσας γραμμὰς Μύλων–Καλαμῶν, Πύργου–Ὀλυμπίων καὶ Κυλλήνης. Τὸ ὑλικὸν τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν σήμερον εἰς ἔλαττον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου φράγκων χρυσῶν, ἤτοι 1,700,000 δραχμάς. Ἀλλ’ αὕτη εἶναι ἡ μόνη δαπάνη; Οὐχί! Ἀναγκαστικῶς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν γραμμῶν τούτων θ’ ἀναλάβῃ τὸ Δημόσιον. Γνωστὸν δὲ, ὅτι αἱ γραμμαὶ αὗται καὶ σήμερον ἀφίνουν ζημίαν. Ἀλλ’ ἂν σήμερον ἦναι ἐπιζήμιοι, πολὺ ἐπιζημιώτεραι θέλουσιν εἶσθαι, ὅταν ἀποκοπῶσιν ἀπὸ τὸν κεντρικὸν κορμὸν, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν παλαιὰν γραμμὴν Πειραιῶς–Πατρῶν–Πύργου καὶ Κορίνθου– Ναυπλίου. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου, ἀναφέρω, ὅτι, ὅτε ἡ γραμμὴ Καλαμῶν ἦτο κεκομμένη πρὶν εἰς δύο, ἐνῷ τὸ τμῆμα Μύλων–Τριπόλεως, τὸ συνδεδεμένον μὲ τὸν κεντρικὸν κορμόν, ἐδαπάνα κατὰ χιλιόμετρον 3716 δραχμὰς, τὸ τμῆμα Καλαμῶν–Διαβολιτσίου, ὡς μεμονωμένον, ἐδαπάνα 5294 δραχμὰς, ὡς ἐξάγω ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἑταιρείας ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1893, δηλαδὴ 1578 δραχμὰς περιπλέον. Δυνάμεθα ὅθεν ἀναμφιβόλως νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι αἱ δαπάναι ἰδίως, ἀναλαμβάνοντος τοῦ Δημοσίου τὴν ἐκμετάλλευσιν, θὰ αὐξήσουν κατὰ χιλιόμετρον κατὰ 1500 δραχμάς. Ἐπειδὴ δὲ ἤδη αἱ δαπάναι ὑπερβαίνουν τὰ ἔσοδα ἐν ταῖς περὶ ὧν ὁ λόγος γραμμαῖς, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῶν γραμμῶν παρὰ τοῦ Δημοσίου αἱ δαπάναι θὰ ὑπερβαίνουν τὰ ἔσοδα κατὰ χιλιόμετρον κατὰ δραχ. 1600 καὶ πλέον, ἤτοι ἐπὶ 255 χιλιομέτρων, εἰς ἃ συμποσοῦνται αἱ γραμμαὶ αὗται, θὰ ἐπέλθῃ ζημία κατ’ ἔτος ἀνωτέρα τῶν 400 χιλιάδων δραχμῶν, ἤτοι ἐπὶ 3 ἔτη ἀνωτέρα τῶν 1,200,000 δραχμῶν. Ἂν τὴν ζημίαν ταύτην προσθέσωμεν εἰς τὴν δαπάνην ἀγορᾶς ὑλικοῦ, ἔχομεν ὡς ἔγγιστα δαπάνην 3,000,000, ἐπιβαλλομένην ἀναποδράστως. Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ Δημόσιον, καὶ ἂν δὲν ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, περιπέσῃ δ’ αὕτη εἰς ἀδυναμίαν οἰκονομικήν, πάλιν θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν δαπάνην τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων ὡς ἔγγιστα, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ἐννοεῖται, ὅτι οἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις τῶν σιδηροδρόμων θὰ ἐξακολουθήσουν οὖσαι ἐναντίαι, ὡς σήμερον, ὅτι δηλαδὴ θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ συνάλλαγμα νὰ ᾖναι ὑπερτιμημένον, οἱ γαιάνθρακες ἐπίσης, καὶ ἡ παραγωγὴ τοῦ τόπου ἐπίσης κακή. Ἀλλ’ ἄν τοὐναντίον αἱ περιστάσεις αὗται βελτιωθῶσιν, ὡς εἶναι πιθανώτερον, οὐδένα κίνδυνον τρέχει τὸ Δημόσιον, προκαταβάλλον τὰ 3,000,000, διότι τάχιστα θέλει ἀνακτήσει αὐτά. Αἱ εἰσπράξεις τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Πατρῶν–Πύργου ἀπὸ τοῦ 1895 ἕως τοῦ 1899 ἀνῆλθον ἀπὸ 7059 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον εἰς 8579. Ἂν παραδεχθῶμεν τὴν αὔξησιν ταύτην ὡς κανονικὴν, —καὶ οὐδένα ἔχομεν λόγον νὰ μὴ θεωρήσωμεν αὐτὴν κανονικὴν —ἐν διαστήματι ἑτέρας πενταετίας αἱ εἰσπράξεις κατὰ χιλιόμετρον θὰ αὐξήσουν κατὰ 1500 δραχμάς, ἤτοι ἐπὶ 645 χιλιομέτρων (ἂν παραδεχθῶμεν ὁμοίαν αὔξησιν ἐφ’ ὅλης τῆς γραμμῆς, ὅπερ οὐδόλως εἶναι ἀπίθανον, δεδομένου μάλιστα, ὅτι ἡ γραμμὴ Πύργου–Μελιγαλᾶ θέλει αὐξήσει τὴν κίνησιν τῆς ὅλης γραμμῆς) θέλομεν ἔχει αὔξησιν εἰσπράξεων περὶ τὸ 1,000,000 ἐν συνόλῳ, μὲ ἐλαχίστην σχετικῶς αὔξησιν δαπανῶν. Εἶναι τότε φανερόν, ὅτι τὸ Δημόσιον πολὺ ταχέως θὰ εἰσπράξῃ καὶ τὸν τόκον καὶ τὸ χρεωλύσιον τῶν δανεισθέντων τριῶν ἑκατομμυρίων, καὶ οὕτω θὰ ἔχῃ σώσει Ἑταιρείαν Ἑλληνικὴν ἀναξιοπαθοῦσαν, θὰ ἔχῃ δὲ συγχρόνως ἀσφαλίσει ἑαυτῷ, μετὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου, εἰσόδημα ἄξιον λόγου, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Εἶπον, ὅτι τὸ Δημόσιον πρόκειται νὰ σώσῃ Ἑταιρείαν ἀναξιοπαθοῦσαν, καὶ ἐπιμένω εἰς τοῦτο, διότι ἐξετάσας ἐπισταμένως τὰς δαπάνας τῆς Ἑταιρείας καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ἀπὸ τοῦ 1892 ἕως τοῦ 1899 κατὰ χιλιόμετρον, εὗρον αὐτὰς λίαν λογικάς· οὕτω ἀπὸ 1800 δραχ. κατὰ τὸ 1892 κατέρχονται εἰς 4319 κατὰ τὸ 1896, μεθ’ ὃ ἀληθῶς αὐξάνουσιν ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τοῦ συναλλάγματος, καὶ φθάνουν μέχρι δραχ. 4782 κατὰ τὸ 1899. Ὅπως δ’ ἔχωμεν ἀκριβῆ ἀντίληψιν αὐτῶν, δέον νὰ παραβάλωμεν αὐτὰς μὲ τὰς δαπάνας ἄλλης Ἑταιρείας, εὑρισκομένης ὡς ἔγγιστα ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις· καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Θεσσαλίας, ἥτις, ὡς γνωστὸν, διευθύνεται ἄριστα, ἔχει δὲ ὡς ἔγγιστα τὰς αὐτὰς κατὰ χιλιόμετρον εἰσπράξεις. Δυστυχῶς δὲν ἔχομεν, εἰμὴ τὰς δαπάνας τοῦ 1895, 1896 καὶ 1897 τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἐν φυλλαδίῳ, ὃ κατέθεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ βλέπομεν, ὅτι τὸ 1895 ἡ Ἑταιρεία αὕτη παρουσιάζει δαπάνας 4990 δρ. κατὰ χιλιόμετρον, ἀπέναντι 4362 δραχ. τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Πατρῶν–Πύργου, τὸ δὲ 1896 δραχ. 4975, ἀπέναντι 4319. Περὶ δὲ τοῦ ἔτους 1897 δὲν κάμνω λόγον, ἕνεκα τῶν ἀνωμάλων περιστάσεων τῆς Θεσσαλίας. Οὕτως ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου δὲν εἶναι σπάταλος. Ἤδη ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, πόθεν τὸ Κράτος θέλει προμηθευθῆ τὰ 3,000,000, ἅτινα θέλει χορηγήσει εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐλπίζει ὅτι θέλει προμηθευθῆ ταῦτα ἐκ τῶν περισσευμάτων τῶν προϋπολογισμῶν, ἀλλ’ ὅτι, ἂν διαψευσθῶσιν αἱ ἐλπίδες του, δέον τὸ Κράτος νὰ προβῇ εἰς δάνειον. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὁποίαν ἔχω γνώμην περὶ τῶν περισσευμάτων τῆς Κυβερνήσεως. Λοιπὸν τί μέλλει γενέσθαι; Θὰ δανεισθῶμεν; Ὄχι, εὐτυχῶς· τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος. Καὶ εἰς τοῦτο ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τῷ ὄντι, κατὰ τὸν ἰσολογισμόν, ὃν ἐδημοσίευσεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τῆς 31 Δεκεμβρίου 1900, τὸ Δημόσιον εἶχε παρ’ αὐτῇ τὰ ἑξῆς ἀποθέματα:

Ἐννοεῖται, ὅτι ταῦτα εἶναι ὑπόλοιπον τοῦ ἠγγυημένου δανείου. Ἐκτὸς δὲ τούτου, καὶ ἡ Διεθνὴς Ἐπιτροπὴ τοῦ Ἐλέγχου ἔχει κατατεθειμένα χρήματα δημόσια 2,971,282.07, ἐξ ὧν θέλουσι πληρωθῆ τὰ ἐκ τῶν πλεονασμάτων ὀφέλη τῶν δανειστῶν, ἅτινα ἔσονται περὶ τὰ 2,000,000 δραχμαὶ, ὥστε καὶ ἐκ τούτων θέλει περισσεύσει περὶ τὸ 1,000,000 εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου. Οὕτως ἐν συνόλῳ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ μένουν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου περὶ τὰ 15,500,000 ἕως 16,000,000 δραχμαί. Οὐδεμία λοιπὸν θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη δανείου πρὸς πληρωμὴν τῶν 3,000,000 δραχμῶν. Εἶναι ὅμως ἀνάγκη νὰ ἐννοηθῇ καλῶς, ὅτι τὴν θυσίαν ταύτην δέον νὰ κάμῃ τὸ Κράτος, ὡς ἐπιβαλλομένην αὐτῷ, δι’ οὓς ἐξέθεσα προηγουμένως λόγους, ὄχι βεβαίως διότι ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ κατάστασις εἶναι ἀνθηρά. Διότι ναὶ μὲν ἔχει τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ Δημόσιον 16,000,000 διαθέσιμα, ἀλλ’ εἶχε τοιαῦτα πολλῷ πλείονα πρὸ ἑνὸς ἔτους, ἤτοι τὴν 31 Δεκεμβρίου 1899· ἤτοι εἶχε τότε κατατεθειμένα παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ εἰς δραχμὰς 20,040,430.27, εἶχε δὲ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ἐλέγχου κατατεθειμένα 3,822,566.57, ἐξ ὧν 47,694.96 φράγκα χρυσᾶ. Ἐξ αὐτῶν 2,688,133 ἦσαν προωρισμένα εἰς τὰ ἐκ τῶν πλεονασμάτων ὀφέλη τῶν δανειστῶν, ὥστε ἔμενον καὶ ἐκ τούτων διαθέσιμα ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου 1,160,000 δραχμαί. Ὥστε διέθετε τὸ ὅλον τὸ Δημόσιον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπὲρ τὰ 21,200,000 δραχμάς. Ἄρα ἠλαττώθησαν τὰ διαθέσιμα κεφάλαια τοῦ Δημοσίου καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1900 κατὰ 5,200,000 δραχμὰς περίπου, καὶ τοῦτο, ἐνῷ εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον κατὰ τὸ 1900 τὰ γνωστὰ ἀπρόβλεπτα ἔσοδα, περὶ ὧν τόσος ἐγένετο λόγος κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐκ τόκων τοῦ ἠγγυημένου δανείου καὶ ἐξ ἐπιστροφῆς ἀκυρωθεισῶν ὀφειλῶν τοῦ 1898 ἐκ φρ. χρ. 586,727.61, ἢ δραχμῶν 938,764, ἐνῷ ἐξ ἄλλου μέρους εἰσέπραξε τὸ 1900 περὶ τὰ 3,000,000 δραχμὰς ἐκ τῶν φόρων τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν ζῴων περιπλέον τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸ ἔτος τοῦτο, διότι ἐν τῷ ἔτει τούτῳ εἰσεπράχθη ὁλόκληρος σχεδὸν ὁ φόρος τῶν ζῴων τῆς χρήσεως τοῦ 1900, καὶ 1,145,707 δραχμαὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1899, εἰσεπράχθη ἐπίσης ὁλόκληρος σχεδὸν ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων τῆς χρήσεως τοῦ 1900, καὶ 2,147,912 ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1899· δηλαδὴ ἐκ τῶν δύο τούτων φόρων εἰσεπράχθησαν ἐντὸς τοῦ 1900 περὶ τὰ 3,000,000, μὴ ἀνήκοντα τῷ ἔτει τούτῳ. Ἐνῷ λοιπὸν κατὰ τὸ 1900 εἰσεπράχθησαν περὶ τὰ 4,000,000, μὴ ἀνήκοντα εἰς αὐτό, μ’ ὅλον τοῦτο καὶ ταῦτα ἐδαπανήθησαν, καὶ 5,200,000 ἐκ τῶν ἀποθεμάτων. Ταῦτα δυστυχῶς ἔρχονται εἰς ἐπίρρωσιν τῶν ὅσα εἶπον περὶ ἐλλειμμάτων κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1900, καὶ ἀποδεικνύουσι τὰ ἐλλείμματα ἔτι σπουδαιότερα. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, πειθομένη εἰς τὰ ἀναπόδραστα συμπεράσματα τῶν σκέψεων τούτων, θέλει προβῆ εἰς τὴν δαπάνην τοῦ 1901 μὲ ὅλην τὴν δυνατὴν φειδὼ, τὴν ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τῶν περιστάσεων.

§213Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Κύριοι, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἤδη ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου εἶπον, θεωρῶ ὅμως καθῆκον νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς μόνον ἐπὶ σημείων τινῶν τῆς πρώτης ἀγορεύσεώς μου, διότι νομίζω, ὅτι ἔμεινέ τι κενὸν, τὸ ζήτημα δηλαδὴ τῆς θέσεως τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῶν ἐνυποθήκων δανειστῶν, καὶ ἀπέναντι τῆς ἀνωνύμου Ἑταιρείας τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι δυνάμει εἰδικοῦ νόμου ἐνεγράφη ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου ὑποθήκη, ὅτι τὸ Κράτος ἐπέτρεψεν εἰς τὴν ἀνώνυμον Ἑταιρείαν τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου νὰ ἐγγράψῃ ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τῶν ἐξαρτημάτων αὐτοῦ. Ἡ ἐγγραφὴ τῆς τοιαύτης ὑποθήκης βεβαίως εἶναι ἰδιόρρυθμος, διότι τὸ κτῆμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐνεγράφη αὕτη, εἶναι κτῆμα ἐκτὸς συναλλαγῆς (extra commercium). Πρόκειται περὶ περιουσίας τοιαύτης, ἥτις δὲν δύναται νὰ διατεθῇ, δὲν δύναται δὲ νὰ ἐννοηθῇ κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον ὑποθήκη ἐπὶ κτήματος, τοῦ ὁποίου ἀδύνατός ἐστιν ἡ ἐκποίησις. Κατὰ τοὺς νόμους ἡμῶν, ὑποθήκη ἐπιβάλλεται ἐπὶ κτημάτων ἢ ἐπικαρπίας κτημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται εἰς ἐκποίησιν. Ἐπειδὴ δὲ ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῇ εἰς ὑποθήκην σιδηρόδρομος παραδεδομένος εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ, ἐγένετο φροντὶς νὰ ἐπιτραπῇ τοῦτο δι’ εἰδικοῦ νόμου. Ἔχομεν λοιπὸν σήμερον δανειστὰς ἐνυποθήκους, οἵτινες ἀξιοῦσι τὴν καταβολὴν τοῦ πρὸς αὐτοὺς χρέους· διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ ἔτους 1900 ἡ Ἑταιρεία δὲν κατέβαλε τοὺς τόκους τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας ἑνὸς ἐκ τῶν κεφαλαίων τῶν ἐνυποθήκων, καὶ ἀνέστειλε τὴν πληρωμὴν αὐτῶν. Εἶπον ἐν τῇ πρώτῃ ἀγορεύσει μου, ὅτι οἱ ἐνυπόθηκοι δανεισταὶ δὲν δύνανται νὰ γένωνται ὑποκατάστατοι τῆς ἀνωνύμου Ἑταιρείας τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Τὸ ζήτημα δηλαδὴ, τὸ ὁποῖον προβάλλει, εἶναι τοῦτο: Ἐπὶ τῇ προϋποθέσει, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε παραχωρήσει τὸ ποσὸν τῶν 3,000,000 δραχμῶν, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρεία τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἤθελε πτωχεύσει καὶ περιέλθει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δηλώσῃ τὴν ἀνεπάρκειαν αὑτῆς πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς χρήσεως τῆς γραμμῆς καὶ ἱκανοποίησιν τῶν δανειστῶν, ποῖον ἔσται τὸ ἀποτέλεσμα; Ποῖον ἔσται τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα τῆς ἐγγραφείσης ὑποθήκης; Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἐκδηλώσει φόβους, μήπως ἐπιβληθῇ κατάσχεσις, μήπως ἐπακολουθήσῃ πλειστηριασμὸς, καὶ οἱ ἐνυπόθηκοι δανεισταὶ καταλάβωσι τὰς γονίμους γραμμὰς, μήπως ἐπέλθῃ διακοπὴ συγκοινωνίας. Οἱ φόβοι τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ εἰσιν ἆρά γε πραγματικοί; ἢ μήπως εἰσὶν ἰδανικοὶ καὶ φαντασιώδεις; Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ὑπὸ δύο ἐπόψεις δύναται νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῶν πρακτικῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ὑποθήκης· καὶ πρῶτον ἡ ὑποθήκη εἶναι ἐγγεγραμμένη ἆρά γε ἐπὶ τοῦ ἀκινήτου κτήματος, ἐπὶ τῶν γραμμῶν δηλαδὴ καὶ τῶν ἐξαρτημάτων μόνον, ὡς ἀναφέρει ὁ εἰδικὸς νόμος, ὅστις ἐπέτρεψεν αὐτήν; Ἐὰν ἐδεχόμεθα τοῦτο, ἠθέλομεν βεβαίως φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οἱ ἐνυπόθηκοι δανεισταὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ διατάξωσι τὴν κατάσχεσιν καὶ τὸν πλειστηριασμὸν τῆς γραμμῆς καὶ τῶν ἐξαρτημάτων· ἀλλὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται ἀδύνατον. Διότι τί θὰ γείνῃ; Θὰ παραταχθῶσι λοιπὸν δικαστικοὶ κλητῆρες ἀπὸ τοῦ Ναυπλίου μέχρι τοῦ Πύργου, καὶ φέροντες τὰ σημεῖα τῆς ὑπηρεσίας θὰ προβῶσιν εἰς κατασχέσεις; Καὶ θὰ προβῶσι κατόπιν οἱ συμβολαιογράφοι εἰς πλειστηριασμοὺς καὶ κατακυρώσεις διαφόρων τμημάτων τοῦ σιδηροδρόμου; Καὶ τίνες αἱ νομικαὶ συνέπειαι καὶ ἡ δύναμις τοιούτων πράξεων; Ἀλλὰ, δεύτερον, ὑποθέσωμεν, ὅτι οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ἀκινήτου αὐτοῦ καθ’ ἑαυτὸ, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὑπάρχει ἐγγεγραμμένη ἡ ὑποθήκη. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀμφισβητήσω τὸ κῦρος τοιαύτης ὑποθήκης. Τὸ δικαίωμα τῆς χρήσεως εἶναι προσωπικὸν, καὶ δι’ ἐκχωρήσεως ἠδύνατο νὰ παραχωρηθῇ, τὴν παραχώρησιν ἐπιτρέποντος εἰδικοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι, ὅτι ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος εἰδικοῦ νόμου ἐξάγεται, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς χρήσεως κατέστη ἀκίνητον, διότι ὁ νομοθέτης εἶναι παντοδύναμος. Ἐρωτῶ ὅμως καὶ πάλιν, ποῖον ἔσται τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα τοιαύτης ὑποθήκης; Δύνανται οἱ ἐνυπόθηκοι δανεισταὶ νὰ προβῶσιν εἰς ἐκποίησιν τοιούτου δικαιώματος; Ὁμολογῶ, ὅτι γεννᾶται ἐν ἐμοὶ μεγάλη ἀμφιβολία. Ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι κατορθοῦται κατάσχεσις καὶ πλειστηριασμὸς, ὅτι ὁ συμβολαιογράφος ἐφοδιάζει τὸν ἐνυπόθηκον δανειστὴν διὰ κατακυρωτικῆς ἐκθέσεως. Ὁ ὑπερθεματιστὴς θὰ ἐμφανισθῇ βεβαίως ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι οὗτος ἀσκεῖ τὴν ἀστυνομίαν τῶν σιδηροδρόμων, καὶ θὰ ἀξιώσῃ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν θὰ πτοηθῇ, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ μᾶλλον θὰ μειδιάσῃ, καὶ θ’ ἀπαντήσῃ, ὅτι πρὸς κατάληψιν σιδηροδρόμου, γενικῆς μάλιστα ὠφελείας καὶ χρήσεως αὐτοῦ, ἀπαιτεῖται σύμβασις καὶ εἰδικὸς νόμος, ἐγκρίνων τὴν σύμβασιν, καὶ ὅτι ἐκθέσεις συμβολαιογράφων κατακυρωτικαὶ εἰς οὐδὲν χρησιμεύουσιν, οὐδὲ εἰς δικαίωμα κἂν προτιμήσεως, οὐδὲ δεσμεύουσι τὸ Κράτος νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἄλλον, τρίτον, χρῆσιν καὶ ἐκμετάλλευσιν διὰ συμβάσεως. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ διαδικασία κατασχέσεως καὶ πλειστηριασμοῦ δὲν εἶναι ἐν ὁμαλῇ νομικῇ καταστάσει, καὶ οἱ φόβοι περὶ καταλήψεως τῶν γραμμῶν, μερικῶς ἢ γενικῶς, ἀποδεικνύονται ἕωλοι, ὅτι τὸ Κράτος οὐδέποτε δεσμεύεται, ἵνα προέλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ Ἑταιρείας τινὸς, ὅπως ἀναλάβῃ αὕτη τὴν καταβολὴν τῶν ἐνυποθήκων χρεῶν. Ἀλλ’ ἐὰν οἱ δανεισταὶ, οἱ δυνάμει εἰδικοῦ νόμου ἔχοντες ἐγγραφὴν ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου, δὲν δύνανται νὰ κατάσχωσι καὶ νὰ καταλάβωσιν αὐτόν, καὶ νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν αὐτὸν ἐναντίον τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως, τίνα δικαιώματα ἔχουσιν; Ἀπώλεσαν ἄρα τὰ χρήματά των; Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐνόησα νὰ ὑποδείξω, δὲν εἶναι ὅτι: οἱ ἐνυπόθηκοι δανεισταὶ θὰ ἀπολέσωσι τὰ χρήματά των. Οὐδὲν ἔχουσι νὰ φοβηθῶσι· καὶ θὰ εἴπω διατί. Ἀλλ’ ἐγὼ ἠθέλησα νὰ καταστήσω προσεκτικὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὥστε εἰς τὸ μέλλον, ἂν παρουσιασθῇ περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ζητήσῃ ἀνώνυμος Ἑταιρεία εἴτε κατασκευῆς, εἴτε ἐκμεταλλεύσεως, δάνειον, νὰ μὴ προβῇ εἰς ἐνυπόθηκον δάνειον, διότι τοιαύτη ὑποθήκη εἶναι ὄχι μόνον ἀνώμαλος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Δημόσιον ἐπιβλαβής. Διὰ τοῦτο θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ἐν Εὐρώπῃ σήμερον δὲν ὑποθηκεύουσι τοὺς σιδηροδρόμους. Μόνον ἐν Ἑλλάδι παρουσιάζεται αὐτὸ τὸ φαινόμενον, καὶ κατέστη σχεδὸν γενικὸς κανών. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἀπὸ τοῦ 1859 ἠγέρθη τὸ ζήτημα, τίνι τρόπῳ τὸ Κράτος πρέπει νὰ συνδράμῃ τὰς ἀνωνύμους Ἑταιρείας τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων κοινῆς ὠφελείας, διότι οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι κτῆμα τοῦ Κράτους, καὶ πολλοὶ τρόποι συνεζητήθησαν. Μελετήσατε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Jauvenal, εἰσηγητοῦ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς ἐν τῷ Γαλλικῷ Κοινοβουλίῳ ἐν ἔτει 1859, θέλετε δὲ παρατηρήσει, ὅτι πολλὰ συστήματα προετάθησαν. Εἶπον, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ συνδράμῃ δι’ ἔργων ἢ χρηματικῶν ἐπιχορηγήσεων, ἰδίως ἐν τῷ σταδίῳ τῆς κατασκευῆς. Ἕτερος τρόπος προστάθη ἡ ἔκδοσις rentes, τῶν ὁποίων τὸ προϊόν, εἰσρέον εἰς τὸ Ταμεῖον τῶν Ἑταιρειῶν, ἀνταλλάσσεται πρὸς ὁμολογίας (obligations). Τὸ σύστημα τοῦτο ἐθεωρήθη ἐπισφαλές, ἂν δὲ δὲν πλανῶμαι, ἐφηρμόσθη παρ’ ἡμῖν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Rolin. Συνεζητήθη καὶ ἡ μέθοδος τῆς παροχῆς ἐντόκων δανείων (prêts rembouasables), ἀπεδοκιμάσθη δὲ καὶ αὕτη, καὶ κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, ὅταν τὸ Κράτος πρόκηται νὰ συνδράμῃ Ἑταιρείας σιδηροδρομικάς, αἱ ὁποῖαι ἐξ ἀνωμαλιῶν οἰκονομικῶν περιέρχονται εἰς ἀδυναμίαν, ὁ καταλληλότερος καὶ πρακτικώτερος τρόπος ἐστὶν ἡ ἐγγύησις ἐπὶ τοῦ τόκου. Διὰ τοῦτο, ὁσάκις καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἐν Βελγίῳ, καὶ ἰδίως ἐν Αὐστρίᾳ, ἔνθα ἡ κρίσις τῶν σιδηροδρομικῶν Ἑταιρειῶν κατήντησε κοινωνικὴ πληγή, καὶ παροιμιώδης ἡ ἐξυγίανσις τῶν σιδηροδρόμων (die Sannirung der Bahnen), αἱ Κυβερνήσεις προτιμῶσι κατὰ κανόνα τὴν ἐγγύησιν ἐπὶ τόκου, δὲν παραχωροῦσι δὲ ὑποθήκας σιδηροδρόμων πρὸς ἀσφάλειαν κεφαλαίων. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ γνῶμαι αὗται δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸ μέλλον, τίς εἶναι ἡ ἀληθὴς θέσις τῶν ἐνυποθήκων δανειστῶν ἐπὶ τῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου; Θὰ ἀπολέσωσιν ἄρα τὰ χρήματά των; Πολλοῦ γε καὶ δή. Κατὰ τὸν εἰδικὸν νόμον, τὸ Δημόσιον ἐπέτρεψεν εἰς ἀνώνυμον Ἑταιρείαν, ἥτις ἐκμεταλλεύεται τὸν σιδηρόδρομον, περιουσίαν δηλαδὴ ἀνήκουσαν κατὰ κυριότητα τῷ Δημοσίῳ, νὰ δανεισθῇ καὶ νὰ ἐγγράψῃ ἐπ’ αὐτοῦ ὑποθήκην. Ὅταν ὁ ἰδιοκτήτης ἐπιτρέπῃ τὴν ὑποθήκευσιν τοῦ κτήματός του, τίνα τ’ ἀποτελέσματα; Νομίζω, ὅτι παράγονται κατ’ αὐτοῦ δικαιώματα οὐ μόνον ἐμπράγματα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν δύνανται, κατὰ τὴν γνώμην, ἣν ἔχω, νὰ πραγματοποιηθῶσι δι’ ἐκτελέσεων καὶ πλειστηριασμῶν, ἀλλὰ παράγεται καὶ δικαίωμα προσωπικόν, δικαίωμα ἐγγυήσεως. Ἐὰν οὕτως ἔχωσι τὰ πράγματα, φοβοῦμαι μήπως τὸ Δημόσιον ἐξετέθη εἰς προφανῆ κίνδυνον, φοβοῦμαι μήπως τὸ ταλαίπωρον Δημόσιον Ταμεῖον ἀναγκασθῇ νὰ ἄρῃ τὸν σταυρὸν ὅλης τῆς ἐπιχειρήσεως τῶν δανείων. Ἴσως δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην οἱ τοιοῦτοι ἐνυπόθηκοι δανεισταὶ νὰ καταφύγωσιν εἰς διαδικασίας ἐκτελέσεως καὶ εἰς πλειστηριασμούς, ἀλλὰ θὰ στραφῶσι κατὰ τοῦ Δημοσίου προσωπικῶς. Δι’ αὐτὰς τὰς ὑποψίας, δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐγὼ ἔλεγον, ὅτι οἱ ἐνυπόθηκοι δανεισταί, ὅπως παρίστανται ἐν τῇ συμβάσει, δὲν δύνανται ἀναγκαστικῶς νὰ γένωνται ὑποκατάστατοι τῆς ἀνωνύμου Ἑταιρείας τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Καὶ ἐξεπλάγη ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ ἀπώλεσε τὴν ψυχραιμίαν του, καὶ ἐνόμισεν, ὅτι εὗρε τὴν εὐκαιρίαν νὰ κεντήσῃ τὴν ἐπιστημονικήν μου φιλοτιμίαν, διότι δῆθεν ὑπέπεσα εἰς σολοικισμοὺς καὶ λάθη. Ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας θὰ μεταβάλῃ σκέψεις· ἐὰν δὲ δὲν μεταβάλῃ τὰς σκέψεις του, τότε ἐγὼ δικαιοῦμαι νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι αἱ νομικαί του γνώσεις ἔχουσιν ἀνάγκην ῥιζικῆς ἐπισκευῆς. Ἀλλ’ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη. Παρακαλῶ ὅμως νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ ἄλλων τινῶν θεμάτων. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καθῆκον ἔχει νὰ παρεμβῇ, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ συνδράμῃ σιδηροδρομικὴν Ἑταιρείαν κλονιζομένην οἰκονομικῶς. Ὁ τρόπος ὅμως, διὰ τοῦ ὁποίου παρεμβαίνει, δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ εἴπῃ: «Τί θέλετε νὰ κάμω; Ἂν δὲν καταβάλω τὰ τρία ἑκατομμύρια, ἡ συγκοινωνία κινδυνεύει νὰ διακοπῇ». Νομίζω, ὅτι οἱ φόβοι περὶ διακοπῆς τῆς συγκοινωνίας εἶναι μάταιοι, καὶ ἀστεῖαι αἱ ἀπειλαὶ τῆς Ἑταιρείας, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι σήμερον ἔχομεν γεγονότα, τὰ ὁποῖα πολὺ ἀποτομώτερον παρουσιάσθησαν εἰς ἄλλα μέρη, εἰς ἄλλας πεπολιτισμένας χώρας. Ἀναγνώσατε τὸ τετράτομον σύγγραμμα τοῦ Πικὰρ, ἔνθα περιέχεται ὅλη ἡ ἱστορία τῶν γαλλικῶν σιδηροδρόμων. Θέλετε παρατηρήσει ἐκεῖ, ὅτι πολλάκις Ἑταιρεῖαι περιέρχονται εἰς οἰκονομικὰς καταστροφάς. Τί γίνεται ὅμως ἐκεῖ; Νομίζετε, ὅτι ἀνοίγουσι τὸ Δημόσιον Ταμεῖον καὶ πληρώνουσι τὰ χρέη τῶν μετόχων; Ἢ μήπως διακόπτεται ἡ συγκοινωνία διὰ κατασχέσεων καὶ πλειστηριασμῶν, ὡς ἐφοβήθη ὁ κ. Πρωθυπουργός; Οὐδὲ ἐπὶ μίαν στιγμὴν ἐπιτρέπεται ἡ διακοπὴ σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ἡ διαδικασία, ἥτις πρὸς τοῦτο ἐφαρμόζεται, εἶναι μόνον διοικητική, καὶ προλαμβάνει πᾶσαν ἄλλην ἐνέργειαν, διότι πρόκειται περὶ ἐπιχειρήσεως κατ’ ἐξοχὴν δημοσίας τάξεως. Ἐκδίδεται δηλαδὴ Βασιλικὸν Διάταγμα, καὶ διατάσσεται ἡ κατάληψις (mise en séquestre) τῶν γραμμῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις φροντίζει περὶ ἐξακολουθήσεως τῆς συγκοινωνίας. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσητε, συμφέρει ἆρά γε εἰς τὸ Κράτος νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν; Τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εὐτυχῶς εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διότι ἐγὼ ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν εἰς τὰς πολιτικὰς αὐτοῦ γνώσεις. Βεβαίως τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ ἀναλαμβάνῃ τοιαύτας φροντίδας. Ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰς ἀγορεύσεις του τὸ Βέλγιον, τὴν Αὐστρίαν, τὴν Πρωσσίαν· ἀλλ’ ἠξεύρετε, ὅτι σπουδαῖον ρόλον παίζει ἡ πολιτικὴ ἐν τοῖς σιδηροδρόμοις, καὶ αὕτη κανονίζει ἐνίοτε τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ἐν Βελγίῳ π. χ. βλέπομεν, ὅτι τὸ Κράτος ἐξαγοράζει, καὶ πολλάκις πολὺ ἀκριβὰ, τὰς σιδηροδρομικὰς γραμμάς. Ἀλλὰ γνωρίζετε διατί; Διότι δὲν θέλουσι τὴν ὑπὸ Γαλλικῶν Ἑταιρειῶν ἐκμετάλλευσιν Βελγικῶν σιδηροδρόμων.

§214Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ τὸ συνεζήτησα μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν δαπανῶν.

§215ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, τί γίνεται εἰς ἄλλα Κράτη, καὶ νὰ ἀναθέσωμεν ὁριστικῶς εἰς τὸ Κράτος τὴν ἐκμετάλλευσιν σιδηροδρόμων...

§216Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐδῶ εἴμεθα σύμφωνοι.

§217ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Καὶ τὰ ἐπιχειρήματα ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐφ’ οὗ συμφωνοῦμεν, εἶναι ἀκαταμάχητα· διότι τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἀνάγονται εἰς οἰκονομικὰς καὶ ἐμπορικὰς ἐνεργείας· διότι δὲν δύναται τὸ Κράτος νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν μηχανῶν, περὶ σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων, περὶ τιμολογίων κλπ. Ὅταν λοιπὸν λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καταλαμβάνει τὰς γραμμάς, ἐννοῶ, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι προσωρινόν. Δὲν πρόκειται τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ ἀναλάβῃ ὁριστικῶς τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἀλλὰ κατ’ ἀνάγκην προσωρινῶς, ἵνα μὴ διακοπῇ ἡ συγκοινωνία, μέχρις οὗ ἄλλη Ἑταιρεία ὑπὸ νέους ὅρους καὶ σταθερωτέρας βάσεις ἀναλάβῃ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Αὐτὸν τὸν τρόπον βεβαίως θὰ ἦσθε ἠναγκασμένοι νὰ ἐφαρμόσητε, ἂν δὲν ἐδίδετε τὰ 3,000,000 εἰς τὴν ἀνώνυμον Ἑταιρείαν· ἐὰν δὲ τὸ φάρμακον τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων χρησιμεύσῃ μόνον εἰς παράτασιν τοῦ βίου αὐτῆς ἐπὶ τρία ἔτη, ἐὰν μετὰ τὰ τρία ἔτη ἡ Ἑταιρεία αὕτη, πάσχουσα ἐκ φθίσεως, δὲν δυνηθῇ νὰ ἀναρρώσῃ, αὐτὸ τὸ σύστημα, ὡς Κυβέρνησις, θὰ ἐφαρμόσητε· θὰ κατάσχητε διοικητικῶς τὸν σιδηρόδρομον ἐπί τινα χρόνον, διότι ἡ συγκοινωνία οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διακόπτηται, καὶ τότε θὰ ἔλθητε εἰς συνεννόησιν πρὸς ἄλλην Ἑταιρείαν, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν ἐξακολούθησιν. Ἴσως τοῦτο ἠδύνατο καὶ σήμερον νὰ γείνῃ. Διὰ τῶν 3,000,000, τὰ ὁποῖα σπαταλᾶτε, ἴσως ἠδύνασθε καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἐνυποθήκους δανειστὰς νὰ ἔλθητε περὶ τούτου εἰς συνεννόησιν, διότι ἴσως ἀναγκασθῆτε νὰ πράξητε αὐτὸ βραδύτερον. Ἔχω, Κύριοι, τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ 3 ἑκατομμύρια τοῦ πτωχοῦ Δημοσίου ματαίως θυσιάζονται, ὅταν οἱ φορολογούμενοι πεινῶσιν· ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ 3 ἑκατομμύρια θὰ παρατείνωσιν ἁπλῶς τὸν βίον Ἑταιρείας ἁμαρτωλῆς, Ἑταιρείας, ἀνιάτως οἰκονομικῶς νοσούσης. Ἐὰν θελήσωμεν διὰ χρηματικῶν δανείων νὰ συνδράμωμεν τὴν Ἑταιρείαν ταύτην, εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ ἐπιχειρῶμεν τὴν θεραπείαν τῆς φθίσεως. Διὰ τοῦτο φοβοῦμαι, μήπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος μετὰ θάρρους ἀνέλαβε τοιαύτην θεραπείαν, παρασταθῇ, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ Κικέρωνος, medicus circumforaneus· θ’ ἀποδειχθῇ δὲ καὶ πάλιν, ὅτι οὐ μόνον τὴν καρδίαν ἔχει σπάταλον εἰς τὰ αἰσθήματα, ἀλλὰ καὶ τὴν χεῖρα σπαταλωτέραν εἰς τὸν δημόσιον θησαυρόν.

§218Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅ,τι φέρει ὅλας τὰς περιπλοκὰς ὅ,τι προκαλεῖ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς συμβάσεως, καὶ δίδει τὸ θάρρος εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὴν, εἶναι τὰ δάνεια καὶ αἱ ὑποθῆκαι, αἱ ἐπιβαρύνουσαι τοὺς σιδηροδρόμους. Ἂν δὲν ὑπῆρχον αἱ ὑποθῆκαι, τὰ πρᾶγμα θὰ ἦτο ἁπλοῦν, καὶ ἢ δὲν θὰ ἐπεχείρει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ σύμβασιν περὶ χορηγίας δανείου 3,000,000 δραχμῶν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἢ, ἂν ἤθελεν ὑποβάλει αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ Βουλὴ θὰ ἀπήντα, ὅτι οὐδένα εὑρίσκει λόγον νὰ χορηγήσῃ τὸ δάνειον αὐτὸ εἰς τὴν ἀνώνυμον Ἑταιρείαν, τὴν ἀναλαβοῦσαν νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸν σιδηρόδρομον. Τὸ Κράτος, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς σιδηροδρόμους Πελοποννήσου, ἐξετέλεσε πᾶν ὅ,τι ὤφειλε, καὶ πέραν τοῦ καθήκοντος αὐτοῦ, διότι ἐχορήγησεν εἰς τοὺς σιδηροδρόμους Πελοποννήσου μέχρι 12,000,000 δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ 21,000,000 εἰς φράγκα χρυσᾶ, ἐκτὸς ἐθνικῶν γαιῶν, ἃς παρεχώρησεν, ἀτελειῶν κλπ. Λοιπὸν ἠδύνατο καὶ ὤφειλε τὸ Κράτος, ἂν οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εὑρίσκει ἀναγκαῖον νὰ προβῇ εἰς χορήγησιν δανείου τριῶν ἔτι ἑκατομμυρίων δραχμῶν, οὐ μόνον διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἔχει πεποίθησιν, ὅτι διὰ τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων θέλει σωθῇ ὁ σιδηρόδρομος, ἢ ὅτι δὲν παρέχει ἐγγυήσεις ἀρκούσας, ἀλλὰ καὶ διότι ἓν Κράτος, ὅπερ τοσαῦτα ἐχορήγησε, δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν δύναται νὰ χορηγῇ περισσότερα, προσέτι δὲ καὶ δι’ ἄλλον λόγον, ὃν δὲν δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ σήμερον. Ἡ σύμβασις ἡ ἀρχικὴ προεῖδεν ὅλας τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἡ Ἑταιρεία, εἰς ἣν παρεχωρήθη ὁ σιδηρόδρομος, ἤθελεν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἄνευ δανείων. Τὰ ἄρθρα 33 καὶ 34 τῆς συμβάσεως προεῖδον τὰς δύο μεγάλας καὶ γενικὰς περιπτώσεις δυσκολιῶν τοῦ σιδηροδρόμου. Πρῶτον, ἂν δὲν ἤθελεν ἐκπληρώσει τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ἀπέναντι τοῦ Κράτους διὰ τῆς συμβάσεως· δεύτερον, ἂν ἤθελε παύσει, ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ, τὴν κίνησιν ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν παρεχώρησεν εἰς αὐτὴν ἡ σύμβασις. Ἡ σύμβασις ἐν τοῖς δυσὶ τούτοις ἄρθροις προεῖδε τὰς δύο περιπτώσεις, καὶ μετὰ σαφηνείας ὥρισεν ἐν τοῖς ἄρθροις αὐτοῖς. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 33 (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία δὲν περατώσῃ τὰ ἔργα ἐντὸς τῶν ταχθεισῶν προθεσμιῶν ἐν ἄρθρῳ 1· ἐὰν ἐπίσης δὲν ἐκπληρώσῃ τὰς διαφόρους ὑποχρεώσεις, τὰς ἐπιβαλλομένας αὐτῇ διὰ τῆς συγγραφῆς καὶ τῆς συμβάσεως, θὰ κηρύσσηται ἔκπτωτος. Πρὸς ἐξακολούθησιν δὲ καὶ περάτωσιν τῶν ἔργων καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων, ἃς ἀνέλαβεν ἡ Ἑταιρεία, θὰ ἐνεργηθῇ ἀναπλειστηριασμός, ὅστις θὰ προκληθῇ, ἀφοῦ προηγουμένως ἐκτιμηθῶσι τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα, τὰ ἐφοδιασθέντα ὑλικὰ καὶ τὰ μέρη τοῦ σιδηροδρόμου, τὰ παραδοθέντα ἤδη εἰς κοινὴν χρῆσιν.... Ἐὰν ἡ διεξαχθεῖσα δημοπρασία οὐδὲν ἀποτέλεσμα φέρῃ, διὰ δευτέρας δημοπρασίας θὰ γείνῃ νέα ἀπόπειρα ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων μετὰ τριῶν μηνῶν παρέλευσιν. Ἐὰν δὲ καὶ ἡ δευτέρα αὕτη ἀπόπειρα παρέλθῃ ἄνευ ἀποτελέσματος, ἡ Ἑταιρεία θὰ κηρυχθῇ ὁριστικῶς ἔκπτωτος πάντων τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς, καὶ τότε τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα, τὰ προμηθευθέντα ὑλικὰ καὶ τὰ μέρη τοῦ σιδηροδρόμου, τὰ ἤδη παραδοθέντα εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν, θὰ ἀνήκωσιν εἰς τὴν Ἐπικράτειαν.» Τὸ δὲ ἄρθρον 34 τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄν ἡ κίνησις τοῦ σιδηροδρόμου θὰ διεκόπτετο ἐν μέρει ἢ καθόλου, ἡ Διοίκησις ἀναλαμβάνει ἀμέσως, ἀναλώμασι καὶ κινδύνοις τῆς Ἑταιρείας, τὴν προσωπικὴν διαχείρισιν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἄν ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς διοργανώσεως τῆς πρὸς ὥραν ὑπηρεσίας ἡ Ἑταιρεία δὲν δικαιολογήσῃ ἀποχρώντως, ὅτι δύναται νὰ ἀναλάβῃ καὶ ἐξακολουθήσῃ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ἂν δὲν ἀνελάμβανεν αὐτὴν πράγματι, ἡ Ἑταιρεία δύναται νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ. Μετὰ τὴν ἔκπτωσιν ὁ σιδηρόδρομος καὶ ἅπαντα τὰ ἐξαρτήματα αὐτοῦ θ’ ἀναπλειστηριασθῶσι, τηρουμένων τῶν διατάξεων τοῦ προηγουμένου ἄρθρου.» Λοιπὸν κατὰ τὴν περίπτωσιν τῆς μὴ ἐκτελέσεως τῶν συμπεφωνημένων διαγράφεται ὑπὸ τῆς συμβάσεως πλειστηριασμὸς πρῶτος, ἀναπλειστηριασμός, καὶ μετὰ τὴν ἀποτυχίαν καὶ τοῦ ἀναπλειστηριασμοῦ ἀπόκτησις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους πάσης τῆς περιουσίας τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν περίπτωσιν, τὴν περίπτωσιν δηλαδὴ τῆς διακοπῆς τῆς κινήσεως ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει τοῦ σιδηροδρόμου, ἡ αὐτὴ πάλιν διαδικασία διαγράφεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 34, ἣν περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω. Τὰ ἄρθρα αὐτὰ εἶναι πιστὴ μετάφρασις τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφουν αἱ Γαλλικαὶ συγγραφαὶ καὶ συμβάσεις ἐπὶ πασῶν τῶν σιδηροδρομικῶν συμβάσεων. Ἄν εἶχον τὸ κείμενον τὸ Γαλλικὸν ἐνταῦθα, ἠθέλετε ἴδει, ὅτι εἶναι κατὰ λέξιν μετάφρασις. Τοῦτο ἰσχύει ἐν Γαλλίᾳ, εἶναι δὲ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα πᾶσαι αἱ ἑταιρεῖαι, αἱ συμβαλλόμεναι μετὰ τῶν Κυβερνήσεων, ἀναγνωρίζουσιν ὑπὲρ τοῦ Κράτους εἰς τὰς περιστάσεις αὐτάς. Τί λοιπὸν ἤθελε συμβῆ, ἄν, ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις εὑρισκομένου τοῦ σιδηροδρόμου, ἤρχετο ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν δάνειον τριῶν ἑκατομμυρίων, δι’ οὓς λόγους σήμερον προτείνει; Θὰ τῷ ἐλέγομεν, ὅτι κατὰ τὰ ἄρθρα 34 καὶ 33 ἡ κυρία ἐργασία, ἣν ὀφείλει ἐκ τῶν εἰσπράξεων νὰ ποιῆται ἡ Ἑταιρεία, εἶναι νὰ ἀφαιρῇ πᾶν τὸ ἀναγκαιοῦν ποσὸν διὰ τὴν κίνησιν τοῦ σιδηροδρόμου, μετὰ ταῦτα δέ, ἂν ὑπολείπηταί τι, νὰ τὸ δίδῃ εἰς τοὺς δανειστάς, διότι τὸ κύριον συμφέρον τῶν δανειστῶν εἶναι νὰ λειτουργῇ ἡ γραμμή. Θὰ ἐλέγομεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ὅτι ὀφείλει νὰ δαπανᾷ ἐκ τῶν εἰσπράξεων πρὸς κίνησιν τοῦ σιδηροδρόμου, ἂν δὲ δὲν δύναται νὰ πληρώνῃ ἐκ τῶν ὑπολειπομένων τοὺς δανειστάς της, ὀφείλει νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετ’ αὐτῶν, ἄλλως εἶναι ἔκπτωτος. Αὐτὴ θὰ ἦτο ἡ θέσις τῶν πραγμάτων, ἂν δὲν ἐπρόκειτο νὰ χορηγήσωμεν δάνειον. Ἄν δ’ ἔχωμεν ἐξ ἰδιωτικῆς μεταξὺ Ἑταιρείας καὶ δανειστῶν αὐτῆς συμφωνίας παραχώρησιν ὑποθήκης εἰς αὐτοὺς ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου, ἔχομέν τι, τὸ ὁποῖον κοινῶς εἶναι παραδεδεγμένον, ὅτι δὲν εἶναι δικαίωμα πραγματικὸν ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τῶν ἐξαρτημάτων αὐτοῦ, τῶν ἀποτελούντων μέρος ἀναπόσπαστον αὐτοῦ, ἀλλ’ ἁπλῶς ἓν δικαίωμα διαδοχῆς καὶ ὑποκαταστάσεως τοῦ δανειστοῦ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἐπὶ τοῦ μονοπωλίου, τουτέστιν ἐπὶ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἀπολαμβάνει, δυνάμει τῆς συμβάσεως, ἡ Ἑταιρεία, τοῦ νὰ ἐκμεταλλεύηται προνομιακῶς τὸν σιδηρόδρομον ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον. Διότι οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι ἐθνικαὶ ὁδοὶ, μὲ τὴν διαφορὰν μόνον, ὅτι τὰς ἐκμεταλλεύεται ἰδιώτης, δυνάμει συμβάσεως προνομιακῆς, ἑπομένως ἀποτελοῦσι μέρος τῆς ἀναπαλλοτριώτου καὶ ἀπαραγράπτου δημοσίας περιουσίας τοῦ Κράτους. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ᾼΜϚʹ νόμου ῥητῶς θέλει τοῦτο. Ἑπομένως δικαίωμα ὑποθήκης ἐπὶ τοιαύτης περιουσίας, ὡς καὶ δικαίωμα πωλήσεως ἑκουσίας ἢ ἀναγκαστικῆς, εἶναί τι ἐναντίον τῆς συμβάσεως, μὴ ἐπιτρεπόμενον ὑπὸ τῶν νόμων, μηδ’ ἔχον τινὰ νομικὴν ἔννοιαν ἢ νομικὸν ἀποτέλεσμα παραχωρούμενον. Μόνον ἡ κατασκευὴ καὶ χρῆσις τοῦ σιδηροδρόμου παρεχωρήθη τῇ Ἑταιρείᾳ. Ὥστε τὸ μόνον δικαίωμα, ὅπερ θὰ εἶχον ἐπὶ τοῦ προκειμένου οἱ δανεισταὶ, θὰ ἦτο, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανῶν τῆς κινήσεως, νὰ λαμβάνουν τὰς εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου, χωρὶς, ἐννοεῖται, νὰ σταματήσωσι τὴν κίνησιν, διότι ἄλλως ἤθελον ἐμπέσει εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν ἄρθρων 33 καὶ 34, καὶ ἑπομένως τὴν ἔκπτωσιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δικαιολογῶν τὴν ἀνάγκην τοῦ δανείου, λέγει πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἂν δὲν γείνῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον προτείνει διὰ τοῦ νομοσχεδίου, οἱ σιδηρόδρομοι θὰ ἐκποιηθῶσιν, ἂν ἡ Ἑταιρεία ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτῶν, καὶ τότε προδήλως οὗτοι θὰ περιέλθουν εἰς τοὺς δανειστὰς, ἢ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τῶν δανειστῶν ἤθελον ὑποκινηθῆ, καὶ αὐτοὶ θὰ ἐκμεταλλεύωνται τότε πιθανῶς οὐχὶ πάσας τὰς γραμμὰς, ὅπως σήμερον, ἀλλὰ μόνον τὰς προσοδοφόρους ἐξ αὐτῶν, τὰς δὲ ἀγόνους θέλουσιν ἐγκαταλίπει. Διὰ τοῦτο ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς ἀνάγκης, ἀνάγκης, ὡς τὴν παριστᾷ, ἐθνικῆς, ζητεῖ νὰ μὴ ἀφεθῇ ἡ Ἑταιρεία νὰ περιέλθῃ εἰς τὰς περιπτώσεις ἐκπτώσεως καὶ πλειστηριασμοῦ, εἰς ἃς ἐξ ἀνάγκης ὠθοῦσι τὴν Ἑταιρείαν σήμερον τὰ χρέη αὐτῆς. Ἀληθῶς τινὰ ἐκ τούτων ἰσχυρῶς εἶναι συνωμολογημένα μεθ’ ὑποθήκης, διότι εἰδικῶς ἔχουσιν ἐγκριθῆ διὰ νόμου, νόμου, ὅστις, ὅσον καὶ ἂν ἠθέλησεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας νὰ ἑρμηνεύσῃ αὐτὸν ὑπὲρ τῶν δημοσίων συμφερόντων, δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ γείνῃ δεκτὸς ὡς τοιοῦτος καὶ ὑπὸ τῶν Δικαστηρίων. Ὁ νόμος ἔχει συνταχθῆ ἐπὶ τούτῳ διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν, δηλαδὴ ἵνα προλάβῃ ὅλα τὰ ἐνδεχόμενα, ὅσα τυχὸν μίαν ἡμέραν ἤθελεν ἀντιτάξῃ τις. Ἐν τούτοις ὁ νόμος ᾼΣΟΒʹ τῆς 5 Νοεμβρίου 1885, ὁ ἐπιτρέψας καὶ κυρώσας τὴν ὑποθήκην τοῦ σιδηροδρόμου, δὲν ἐματαίωσεν οὔτε τὸ δικαίωμα ἐξαγορᾶς αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ Κράτους, οὔτε τὰς περιπτώσεις, τὰς μνημονευομένας ὑπὸ τῶν ἄρθρων 33 καὶ 34, περὶ ὧν ὡμίλησα. Εἶναι δηλονότι συντεταγμένος κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε παραχωρεῖ μὲν ὑποθήκης δικαίωμα εἰς τοὺς δανειστὰς ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τῶν ἐξαρτημάτων αὐτοῦ, ὅπερ κατὰ τοῦτο εἶναι πραγματικὸν, ὅτι ὑφίσταται δηλ. καὶ ἄν ὁ σιδηρόδρομος ἐξαγορασθῇ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἢ περιέλθῃ εἰς αὐτὸ ἢ εἰς ἄλλους ἐπὶ δημοπρασίας, ἀλλὰ πέραν τούτου οὐδὲν ἔχει νὰ ἐλπίσῃ δικαίωμα ὁ δανειστὴς νὰ γείνῃ δι’ ἑκουσίας ἢ ἀναγκαστικῆς πωλήσεως κύριος τοῦ σιδηροδρόμου. Μόνον τὴν μονοπωλιακὴν αὐτοῦ χρῆσιν δύναται ν’ ἀποκτήσῃ, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ τηρῇ πάσας τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἡ Ἑταιρεία τοῦ σιδηροδρόμου ἀνέλαβε δυνάμει τῶν συμβάσεων καὶ τῶν νόμων καὶ Διαταγμάτων, ἑπομένως καὶ νὰ τηρῇ τὸν σιδηρόδρομον εἰς κίνησιν ὁλοσχερῶς κατὰ τὰ καὶ νῦν κεκανονισμένα. Ὅτι ἡ ὑποθήκη καὶ αἱ ἐξ αὐτῆς συνέπειαι δὲν ἀναιροῦσι τὰ ἐκ τῆς συμβάσεως δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, περὶ ὧν πραγματεύονται τὰ ἄρθρα 4 καὶ 33 καὶ 34 τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Κράτους, ἐξάγεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ νόμου ᾼΣΟΒʹ τῆς 5 Νοεμβρίου 1885, τοῦ κυρώσαντος καὶ ἐπιτρέψαντος τὴν ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου. Τὠόντι καὶ μετὰ τὴν ὑποθήκην αὐτὴν ἡ σύμβασις περὶ τοῦ δανείου καὶ τῆς ὑποθήκης ἀναγνωρίζει ὑφιστάμενον τὸ δικαίωμα ἐξαγορᾶς τοῦ σιδηροδρόμου ὑπὸ τοῦ Κράτους μετὰ δεκαπενταετίαν, ὡς καὶ τὸ δικαίωμα αὐτοῦ νὰ κηρύττῃ τὴν Ἑταιρείαν ἔκπτωτον καὶ νὰ πλειστηριάζῃ τὸν σιδηρόδρομον, ἂν ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις της, ἢ διακόπτῃ τὴν κίνησιν αὐτοῦ. Ἡ μόνη συνέπεια λοιπὸν τῆς ἀπορρίψεως τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἦτο νὰ ἴδωμεν τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου περιερχομένην εἰς ἄλλους, ἂν τὸ Κράτος δὲν ἤθελε νὰ ἐξαγοράσῃ αὐτόν. Μεταβολὴ τῶν ὅρων τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων οὐδεμία ἐκ τούτου θὰ προήρχετο, καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου θὰ ἐξηκολούθει ὑφ’ οὓς ὅρους καὶ σήμερον. Λοιπόν, ἂν συμβῇ ν’ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα νὰ ἀκολουθήσουν τὸν ῥοῦν αὐτῶν ἄνευ παρεμβάσεως τοῦ Κράτους, οὐδόλως θὰ ἦτο δύσκολος ἡ θέσις. Ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ τις μᾶλλον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διακινδυνεύσωμεν ποσὸν τριῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν· ἀφοῦ ἔχομεν ἐκ τῆς συμβάσεως τόσα δικαιώματα, καὶ ἀφοῦ ἐδαπανήσαμεν οὐκ ὀλίγα εἰς κατασκευὴν αὐτοῦ, δὲν εἴμεθα πλέον ὑποχρεωμένοι νὰ δαπανήσωμεν καὶ ἄλλα. Ἠδύνατο νὰ σχηματισθῇ νέα Ἑταιρεία, μὲ κεφάλαια μικρότερα, ἀπαιτοῦντα μικροτέραν ὑπηρεσίαν τόκων, διότι ἀντὶ μικροτέρου ποσοῦ ἡ νέα Ἑταιρεία θ’ ἀπέκτα τὴν ἐκμετάλλευσιν παρὰ ἀνθ’ ὅσων ἡ ὑπάρχουσα Ἑταιρεία τὴν ἀπέκτησε. Τὰ πράγματα λοιπὸν δὲν θὰ ἦσαν τόσον ἀπελπιστικὰ διὰ τὸ γενικὸν συμφέρον, ἂν μὴ προσεφέρετο ὑπὸ τοῦ Κράτους τὸ δάνειον τῶν 3,000,000 δραχμῶν εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἀλλ’ αὕτη θὰ κατεστρέφετο, καὶ Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία καὶ Ἑλληνικὰ κεφάλαια θὰ ἐζημιοῦντο, ἢ, ἂν προελαμβάνετο ἡ καταστροφὴ αὐτῆς, τοῦτο θὰ ἐγίνετο ἀντὶ μεγαλειτέρων θυσιῶν, αἵτινες περισσότερον θὰ ἐβάρυνον καὶ θὰ ἐδυσχέραινον τὰς ἐργασίας καὶ τὴν πρόοδον αὐτῆς. Τοῦτο ἀποτελεῖ βεβαίως σπουδαίαν ἔποψιν τοῦ ζητήματος. Σήμερον, ὡς παρίστανται τὰ πράγματα, τιθέμεθα σαφῶς καὶ καθαρῶς ἀπέναντι τοῦ διλήμματος, ἢ νὰ δώσωμεν αὐτὸ τὸ ποσὸν, ἢ ἡ Ἑταιρεία ν’ ἀφεθῇ νὰ πτωχεύσῃ. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ἂν τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ σώσῃ τὴν Ἑταιρείαν, παρέχει ὅμως τὴν ἐλπίδα πάντως, ὅτι θὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν αὐτῆς. Θὰ οἰκονομηθῶσιν αἱ πιέζουσαι αὐτὴν σήμερον ἀνάγκαι, καὶ θὰ τῇ δοθῇ καιρὸς νὰ μετεχειρισθῇ τὰ πρόσφορα μέτρα, πρὸς συμφερωτέραν ἐκμετάλλευσιν τῶν γραμμῶν αὐτῆς. Ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου δυστυχῶς δὲν λειτουργεῖ ὑπὸ συνθήκας εὐνοϊκὰς, δὲν λειτουργεῖ δὲ ὑπὸ συνθήκας εὐνοϊκὰς, διότι ἐργάζεται ὑπὸ διαγωνισμὸν δυσκατάβλητον, δηλ. τὴν διὰ θαλάσσης συγκοινωνίαν. Δυσκόλως σιδηρόδρομος δύναται νὰ βαδίσῃ παραπλεύρως καὶ παραλλήλως πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἀκτοπλοΐαν, καὶ νὰ λάβῃ σπουδαίαν ἀνάπτυξιν, ὡς ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, καὶ μάλιστα ἀφοῦ ἡ θαλασσία γραμμὴ εἶναι συντομωτέρα τῆς σιδηροδρομικῆς, ἅτε εὐθεῖα, τῆς σιδηροδρομικῆς οὔσης πολλαχοῦ ἐξ ἀνάγκης καμπύλης. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς δὲν εἶναι ἁπλῶς, ὅτι πρὸς τὴν ἀκτοπλοϊκὴν γραμμὴν βαδίζει παραλλήλως ὁ σιδηρόδρομος, ἀλλ’ ὅτι διαγωνίζεται πρὸς αὐτὴν σιδηρόδρομος στενὸς, καὶ ἑπομένως βραδύς. Οἱ σιδηρόδρομοι μόνον διὰ τῆς μεγάλης ταχύτητος δύνανται νὰ καταβάλωσι τὰ ἀτμόπλοια, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐπιβάτας καὶ τὰ ζητοῦντα τὴν μεγάλην ταχύτητα προϊόντα. Ἐπὶ τῶν βαρέων δ’ ἐμπορευμάτων ὁ διαγωνισμὸς πρὸς αὐτὰ εἶναι ἀδύνατος. Ἐκτὸς τούτου, τὰ ἀτμόπλοια εἶναι μᾶλλον ἐλεύθερα τῶν σιδηροδρόμων νὰ κανονίζουν τοὺς ναύλους αὐτῶν, ὡς ἑκάστοτε νομίζουν συμφερώτερον, καὶ δύνανται νὰ μεταφέρουν ἐπιβάτας καὶ ἐμπορεύματα εἰς οἱανδήποτε τιμὴν ἐγκρίνουν, ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος ἔχει ὡρισμένον τιμολόγιον, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ αὐστηρῶς καὶ ἀπαρεγκλίτως ἐργάζεται. Ἐπίσης ἡ δαπάνη τῆς μεταφορᾶς δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ εἰς ἀμφότερα. Ἐνῷ ἕν ἀτμόπλοιον δύναται μὲ τὴν αὐτὴν δαπάνην νὰ μεταφέρῃ πολὺ μεγαλείτερον φορτίον, ὁ σιδηρόδρομος δὲν δύναται. Ἡ διὰ θαλάσσης μεταφορὰ εἶναι ὀλιγοδαπανωτέρα τῆς διὰ σιδηροδρόμου. Διὰ τοῦτο τὰ ἀτμόπλοια δύνανται νὰ διαγωνισθῶσι πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους πολὺ πλέον, διότι δύνανται νὰ διαθέτωσιν ἀνεξόδως μείζονα χωρητικότητα καὶ νὰ ἐλαττώσωσι τοὺς ναύλους των εἰς τὸ τελευταῖον ὅριον, ἐνῷ οἱ σιδηρόδρομοι, ἐὰν ὑποβιβάσωσι τοὺς ναύλους, δύνανται μὲν νὰ αὐξήσωσι τὴν μεταφοράν, οὐχὶ ὅμως καὶ τὰ κέρδη τόσον, ὅσον τὰ ἀτμόπλοια. Ἀλλ’ ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου ἔχει καὶ ἄλλο μειονέκτημα ἐν τῷ διαγωνισμῷ αὐτῷ, ὅτι εἶναι βραδὺς σιδηρόδρομος. Διατρέχει μόλις 25 χιλιόμετρα τὴν ὥραν, ἐν ᾧ ἀτμόπλοιον ταχύτητος 12 μιλίων διατρέχει 22 χιλιόμετρα καὶ 223 μέτρα τὴν ὥραν. Τὸ ἀτμόπλοιον ἔχει ὀλιγωτέρους σταθμοὺς, ταξειδεύει δὲ νύκτα καὶ ἡμέραν, ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος ἡμῶν μόνον τὴν ἡμέραν, παρέχει δὲ τὸ ἀτμόπλοιον καὶ περισσοτέρας ἀναπαύσεις. Προσθέσατε εἰς ταῦτα καὶ ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου ἐργάζεται οἰκονομικῶς ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις, οὐχὶ εὐνοϊκὰς, καὶ τοῦτο, διότι εἶναι βεβαρημένος μὲ πολλὰ καὶ βαρέα χρέη, χρέη, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐλπίζει βελτίωσιν τῶν ὅρων ἤδη, ὅτε βλέπουσιν οἱ δανεισταὶ, ὅτι τὸ Κράτος ἔρχεται εἰς ἐπικουρίαν αὐτοῦ διὰ χορηγήσεως δανείου, καὶ πιθανώτατα θὰ ἐμμείνωσιν εἰς τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὅμως εἶναι δύσκολον νὰ εὑρίσκῃ περισσεύματα ἐκ τῶν εἰσπράξεων, ἐπιτρέποντα αὐτῷ νὰ προβῇ εἰς πάσας τὰς ἀναγκαίας βελτιώσεις καὶ συμπληρώσεις. Οὕτω βλέπομεν ἤδη, ὅτι δανειστής, ὁ ὁποῖος συνωμολόγησε δάνειον πρὸς 3%, ζητεῖ νῦν τόκον, οἷον εἶχε πρότερον, ἤτοι 5%. Τὸ δάνειον τῶν 240,000 λιρῶν εἶχε συνομολογηθῆ πρὸς 5%· συμβιβαστικῶς ἠλαττώθη εἰς 3% ἀπὸ τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1894 μέχρι τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1899. Τὸ δάνειον τῶν 286,000 λιρῶν συνωμολογήθη πρὸς 6%. Ἀπὸ τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1894 μέχρι τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1899 ἠλαττώθη εἰς 5%. Ἔκτοτε ἤρχισε νὰ πληρώνηται τόκος, διὰ μὲν τὸ πρῶτον 5%, διὰ δὲ τὸ δεύτερον 4½%; Ἐπίσης τοῦ ἐσωτερικοῦ δανείου τῶν 6,000,000 δραχμῶν ὁ τόκος συνεφωνήθη πρὸς 5%, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1894 ἠλαττώθη εἰς 2% μέχρι τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1899, ὅτε ἤρξατο καταβαλλόμενος πρὸς 3½%. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι αἱ δυσχέρειαι, ἃς ἀπήντησεν ἀπ’ ἀρχῆς ὁ σιδηρόδρομος, περιήγαγον ἐξ ἀνάγκης τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ εἰς αὐτὰς τὰς συγκαταβάσεις. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι αἱ δυσχέρειαι, αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν εἰς τὸν σιδηρόδρομον κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἰδίως ἔτη, προῆλθον ἐκ περιστάσεων ἐξαιρετικῶν, διότι καὶ ἡ ἐλάττωσις τῆς παραγωγῆς, καὶ ἡ ἔκπτωσις τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος, καὶ ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς τῶν ἀνθράκων καὶ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος συνετέλεσαν σημαντικῶς εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν συναλλαγῶν καὶ τῆς κινήσεως. Τοῦτο δὲν εἶναι ἐνθαρρυντικὸν διὰ τὸ δάνειον, ὅπερ χορηγοῦμεν, διότι δὲν εἶναι ἀδύνατον, εἴτε ἐὰν αἱ ἴδιαι περιστάσεις ἐξακολουθῶσιν, εἴτε ἐὰν ἄλλαι παρουσιασθῶσι, νὰ μὴ καταστῇ ἡ Ἑταιρεία ἱκανὴ καὶ διὰ τῶν 3,000,000 δραχμῶν νὰ ἐξέλθῃ τῶν στενοχωριῶν, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται, καὶ νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν αὑτῆς καὶ τὰ εἰσοδήματα, καὶ ν’ ἀποδώσῃ τὸ χρέος αὐτὸ τῶν 3,000,000 ἐντὸς τῶν προθεσμιῶν, δι’ ἃς συμφωνεῖται ἐν τῇ συμβάσει. Αἱ ἐγγυήσεις, ἃς συνομολογεῖ ἡ σύμβασις, βεβαίως δὲν εἶναι σπουδαῖαι. Θ’ ἀγορασθῶσι βαγόνια καὶ μηχαναί, ἀλλ’ αὐτά, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς ν’ ἀποδοθῇ τὸ δάνειον, τίς οἶδε ποίαν ἀξίαν θὰ ἔχωσιν. Ἀλλὰ δὲν βλέπω...

§219Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι κωμῳδία, κύριε Πρόεδρε! Ἐνῷ ἔχομεν τὸν φορολογούμενον λαόν, ὁ ὁποῖος πεινᾷ, οἱ δύο ἡγέται συνεφώνησαν μεταξύ των νὰ διανείμωσι τὰ ἱμάτιά του! (Θόρυβος).

§220ΠΕΡ. ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Τί εἶναι αὐτά!

§221ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ λέγει, ὅτι ἐπέτυχε μεταξὺ ἄλλων τὴν ἐλάττωσιν τοῦ κεφαλαίου εἰς 12,000,000 ἀπὸ 20,300,000. Τοῦτο ὅμως ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτυχία, διότι ἡ ἐλάττωσις αὕτη ἐγένετο ἀπὸ τοῦ 1898, διότι ἡ ἔκθεσις λέγει, ὅτι τὴν 31 Δεκεμβρίου 1898 ἐγένετο...

§222Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐλάττωσις τοῦ κεφαλαίου, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἀποτελεῖ ὠφέλειαν διὰ τὸ Δημόσιον, διότι ἡ Ἑταιρεία εἶχε δυνάμει τῆς συμβάσεως δικαίωμα νὰ λάβῃ τόκον ἐπὶ τοῦ καταβληθέντος κεφαλαίου. Καθ’ ὅσον λοιπὸν τὸ κεφάλαιον ἐλαττοῦται, κατὰ τοσοῦτον ἐλαττοῦται καὶ τὸ ποσὸν τῶν τόκων, εἰς οὓς ἡ Ἑταιρεία δικαιοῦται.

§223ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αἱ μετοχαί, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀξίαν, νομίζω, 275 δραχμῶν, ὑπετιμήθησαν ἐν τῷ μεταξὺ καταπληκτικῶς. Ἐγὼ λέγω, ὅτι τὸ ἀρχικὸν κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας ἀπὸ 25,300,000 δραχμῶν ἠλαττώθη δι’ ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων κατὰ Μάϊον τοῦ 1899 εἰς 12,000,000, περιορισθείσης τῆς τιμῆς τῆς μετοχῆς ἀπὸ 275 εἰς 100 δραχμάς. Τοῦτο δὲν θὰ ἐδικαιολογεῖτο, ἂν δὲν εἶχον ἐκπέσει αἱ μετοχαὶ τοῦ σιδηροδρόμου.

§224Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑμεῖς ἐπιμένετε, ἐπιμένω ὅμως καὶ ἐγώ. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἠλάττωσε τὸ κεφάλαιόν της καθ’ ἣν στιγμὴν συνωμολογοῦμεν τὴν σύμβασιν. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ Ἑταιρεία, δυνάμει τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, δὲν δικαιοῦται νὰ λάβῃ τόκον, εἰμὴ ἐπὶ τοῦ περιορισθέντος κεφαλαίου, ἐνῷ δυνάμει τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως εἶχε τὸ δικαίωμα, οἱονδήποτε περιορισμὸν καὶ ἂν ἤθελε κάμει ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου της, νὰ λαμβάνῃ τόκους ἐπὶ τοῦ ὅλου κεφαλαίου. Εἶπον προσέτι, ὅτι, ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ τόκον 7%, τὸν ὁποῖον δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ δυνάμει τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, θὰ λαμβάνῃ 5%. Ταῦτα εἶπον· εἶπον τουτέστιν, ὅτι ἐπετύχομεν μείωσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ, καὶ διότι θὰ λαμβάνῃ τόκον ἐπὶ τοῦ περιορισθέντος κεφαλαίου καὶ διότι ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ 7% θὰ λαμβάνῃ 5%.

§225ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔστω· ἀλλ’ ἡ παραχώρησις, ὅπως μὴ ἀναλάβῃ ἡ Ἑταιρεία τὸ ποσὸν τόκων πρὸς 7%, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται αὐτῇ ἐπὶ τοῦ καταβληθέντος μόνον, οὐχὶ δ’ ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι παραχώρησις σπουδαία, ἀφοῦ οἱ μέτοχοι ἄνευ τοῦ δανείου τοῦ Δημοσίου τῶν 3,000,000 κινδυνεύουν νὰ χάσουν οὐ μόνον τοὺς ὀφειλομένους δῆθεν τόκους, ἀλλὰ καὶ τὸ κεφάλαιόν των. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐν τῇ συζητουμένῃ συμβάσει συμφωνίαν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, ὅπως τὸ Δημόσιον διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐκ δρ. 180,000 τόκου καὶ χρεωλυσίου τῶν 3,000,000 δραχμῶν λαμβάνῃ 50% ἐκ τῶν καθαρῶν κερδῶν τοῦ σιδηροδρόμου κατ’ ἀνώτατον ὅρον, ἂν δὲ δὲν ὑπάρχουν κέρδη, ἢ ἂν ταῦτα δὲν ἐπαρκοῦν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν 180,000 δραχμῶν, νὰ χρεῶται ἡ Ἑταιρεία μὲ τὸ μεῖναν ἀκάλυπτον ποσὸν ἄτοκον, ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω, ἄν, καθ’ ἣν περίπτωσιν τὸ 50% ὑπερβαίνῃ τὸν τόκον καὶ τὸ χρεώλυτρον, θὰ λαμβάνηται τὸ περιπλέον ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὡς κέρδος ἢ χρεώλυτρον καὶ ὅταν ἀκόμη δὲν ὑπάρχουν τόκοι ἀπλήρωτοι, ἐκ προηγουμένων ἐτῶν ὀφειλόμενοι εἰς τὸ Δημόσιον.

§226Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθ’ ὅσον θὰ καλύπτηται τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἔχει λαμβάνειν, μόνον διὰ τοῦ 50%, θὰ λαμβάνῃ τὸ 50%· ἐὰν δὲ περιοριζομένου τοῦ ποσοῦ τούτου θὰ δύναται νὰ ἐπαρκῇ πρὸς κάλυψιν τοῦ ποσοῦ τὸ 30%, τότε θέλει περιορίζεσθαι εἰς τὸ 30%.

§227ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχωσι καθυστερούμενοι τόκοι...

§228Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Παρακαλῶ. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ 50% μέχρι πληρωμῆς οὐχὶ μόνον τῶν τόκων τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν καθυστερουμένων τόκων. Τούτου γενομένου, ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι 30% ἀρκοῦσι πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων, δὲν δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ ἢ 30%.

§229ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ ὅταν μὲ τὰ 30% τῶν κερδῶν ὑπάρχῃ περίσσευμα, τοῦτο ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω, θεωρῶν ὅτι ναὶ μὲν εἶναι ἀνάγκη, λόγῳ τῶν δανείων καὶ τῶν ὑποθηκῶν, αἱ ὁποῖαι βαρύνουσι τὸν σιδηρόδρομον, νὰ σκεφθῇ τὸ Κράτος περὶ διασώσεως τῶν γραμμῶν καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτῶν, ἥτις ἄλλως ἠδύνατο νὰ πάθῃ διακοπὰς καὶ περιορισμοὺς, καὶ νὰ παύσῃ οὖσα ἐπωφελὴς εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὸ Κράτος, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου νομίζω, ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ προβῇ σήμερον εἰς χορηγίαν 3,000,000 δραχμῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ καὶ νὰ ὑποδεικνύῃ τοὺς πόρους, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ ἄνευ μεγάλων στενοχωριῶν νὰ προμηθευθῇ τὸ ποσὸν αὐτό. Δὲν ἐννοῶ νὰ δώσω νῦν γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν φρονῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ, ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἀλλ’ ἤθελον ὑποδείξει τι, ὅπερ βεβαίως δὲν δύναται νὰ γείνῃ δι’ Ὑπουργικῆς ἀποφάσεως, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ νόμον, ἀλλ’ ὅπερ νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ προορισθῇ πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ βάρους, ὅπερ μέλλει νὰ προξενήσῃ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἡ χορήγησις εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν 3,000,000 δραχμῶν. Γνωστὸν εἶναι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐψηφίσθη χάριν τοῦ δανείου διὰ τὸν σιδηρόδρομον τῶν συνόρων πρόσθετος φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ὅστις εἶναι ὡρισμένος νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ δύο αὐτὰ δάνεια τῶν σιδηροδρόμων Λαρίσης καὶ Μελιγαλᾶ. Ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ ὁ πρόσθετος, ὡς ἐλειτούργησεν, ἀπέδωκε τὰ ἑξῆς ποσά: Εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1900 δρ. 8,542,296. Ἐξ αὐτῶν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ παραδώσωμεν εἰς τὴν Διεθνῆ Ἐπιτροπὴν τοῦ Ἐλέγχου 7,060,000. Ὑπολείπονται 1,482,296. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τοῦ σιγαροχάρτου ἔλλειμμα, διότι, ἐνῷ τὸ σιγαρόχαρτον ὡρίσθη, ὅτι θ’ ἀποδίδῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν 2,921,711 δραχμὰς, ἀπέδωκε 2,637,126, ἑπομένως πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν ἐξ αὐτοῦ δραχ. 284,585, ὅτε ὑπολείπεται ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1900 ποσὸν 1,197,711 δραχμῶν. Περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τῶν συνόρων βεβαίως δὲν δύναταί τις ἀπὸ τοῦδε ἀκριβῶς νὰ ὁρίσῃ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν εἶναι δυνατὸν ν’ ἄρξηται ἀπαιτῶν ὑπηρεσίαν τοκοχρεωλυσίου· ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ἕτοιμα χρήματα χάριν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου τούτου, ὅπερ ἄλλως ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θὰ πραγματοποιηθῇ. Πρέπει, κατὰ τὰ συμπεφωνημένα, νὰ λήξῃ ὁ Νοτιαφρικανικὸς πόλεμος, εἶτα ἐντὸς τριῶν μηνῶν νὰ σχηματισθῇ ἡ Ἑταιρεία, καὶ ἐντὸς δύο μηνῶν νὰ κατατεθῶσιν αἱ ὁμολογίαι, καὶ ἔπειτα ν’ ἀρχίσουν ἀναλόγως αἱ χορηγήσεις ὑπὲρ τοῦ δανείου. Δύναταί τις λοιπὸν νὰ ἔχῃ πρὸ αὐτοῦ πολὺν χρόνον πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ καπνὸς δύναται ν’ ἀποδίδῃ καὶ μεγαλείτερον ἴσως ποσὸν, καὶ ὅπερ μέχρι τέλους τοῦ 1901 δύναται νὰ ἀνέλθῃ εἰς 3,000,000 δρ. περίπου. Βεβαίως τὸ ποσὸν αὐτὸ ὁ νόμος ὥρισε νὰ κατατίθηται πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι ἄδικον, δημόσια χρήματα, τὰ ὁποῖα ἤδη δὲν εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, νὰ μένουν ἀδιάθετα, καὶ ἐν τούτοις τὸ Δημόσιον νὰ δανείζηται; Τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν εἶναι μικρόν. Διατὶ ὅμως νὰ μένῃ ἄχρηστον καὶ ἀνωφελές; Διὰ τοῦτο ἀπεφάσισα νὰ ὑποβάλω τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουν διαθέσιμα ἄλλα δημόσια χρήματα. Ἄλλως ἄνευ ἐξευρέσεως τοιούτων πόρων ἡ προσθήκη νέων ἑκατομμυρίων εἰς τὰς δαπάνας Προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀρκετὰ βεβαρημένος καὶ πιθανὸν νὰ ἐπιβαρυνθῇ καὶ δι’ ἄλλων δαπανῶν, θέλει ἀναγκαίως διαταράξει τὸ ἰσοζύγιον τοῦ 1901. Ὅπως δήποτε, φρονῶ ὅτι ἡ Ἑταιρεία, ὡς τὸ παρελθὸν τὰ πράγματα τὴν ἐστενοχώρησαν, εἶναι ἀδύνατον νὰ σωθῇ ἄνευ τοῦ δανείου αὐτοῦ, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, εἰς ἃς εὑρίσκεται σήμερον. Ἀλλὰ καὶ τὸ Δημόσιον διὰ νὰ τὴν σώσῃ ἐμβάλλει ἑαυτὸ εἰς κινδύνους καὶ στενοχωρίας. Δὲν λέγω, ὅτι πρέπει τις ν’ ἀπελπισθῇ, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ ἀδύνατον νὰ διασωθῇ ἡ Ἑταιρεία, καὶ ὅτι πάντως θὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν αἱ περιστάσεις τοῦ 1900 νὰ ἐπαναληφθῶσι καὶ πάλιν, καὶ ἡ Ἑταιρεία νὰ εὑρεθῇ εἰς μεγάλας στενοχωρίας, καὶ οὕτω νὰ μὴ ἐπαρκέσουν τὰ 3,000,000. Οὐχ ἧττον δὲν ἠξεύρομεν, ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν, χωρὶς νὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Κράτος, νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς συνδρομῆς τῆς Ἑταιρείας κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ λάβῃ ἡ δυσκολία αὕτη λύσιν, χωρὶς τὸ Κράτος νὰ φέρῃ δυσβάστακτον βάρος. Οὐδὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω περὶ τῆς θέσεως τῆς Ἑταιρείας, διότι δὲν γνωρίζομεν ποία ἡ πραγματικὴ κατάστασις τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου, οὐχὶ ἐκείνη, ἥτις φαίνεται ἐν τοῖς ἰσολογισμοῖς καὶ ταῖς καταστάσεσιν, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν, ἀλλ’ ἡ ἀληθὴς ἐσωτερικὴ κατάστασις, ἐκείνη, τὴν ὁποίαν μόνον ἐξέτασις παρ’ εἰδικῶν ἀνδρῶν ἠδύνατο νὰ φέρῃ εἰς φῶς. Ἤδη ἔχομεν νὰ κρίνωμεν ἐκ τῶν ἰσολογισμῶν, τοὺς ὁποίους παρουσιάζουν κατ’ ἔτος τὰ Διοικητικὰ Συμβούλια ὅλων τῶν Ἑταιρειῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι φροντίζουν ἐνίοτε ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ κρύπτωσι τὴν πραγματικὴν κατάστασιν. Οὔτε ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δυστυχῶς τοιαύτην ἐποιήσατο ἐξέτασιν τῆς καταστάσεως δι’ εἰδικῶν ἀνδρῶν, ὥστε νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς τὰ τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως τῆς Ἑταιρείας...

§230Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐδικαιούμεθα νὰ ἔχωμεν τὰ στοιχεῖα αὐτά.

§231ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως, διότι τὸ Κράτος εἶναι ὁ μεγαλείτερος χορηγητὴς τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ, καὶ ἔχει συμφέρον καὶ δικαίωμα νὰ ἐξελέγχῃ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ. Ὥστε νῦν ἀληθῶς εὑρισκόμεθα ἀπέναντι γεγονότων, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς γινώσκει ν’ ἀμφισβητήσῃ, ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς νὰ βεβαιώσῃ. Εἴμεθα ἠναγκασμένοι ἑπομένως νὰ δεχθῶμεν τὴν ἔκθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Πλὴν ἔπρεπεν, ὅτε ἐνεφανίσθη ἡ Ἑταιρεία, λέγουσα ὅτι περιῆλθεν εἰς ἔσχατον κίνδυνον, καὶ ὅτι μέλλει νὰ περιέλθῃ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡ περιουσία αὐτῆς, νὰ ἐνεργήσωμεν ἀμέσως ἐξέλεγξιν καὶ βεβαιωθῶμεν, πῶς ἔφθασεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Γνωρίζομεν, ὅτι ἐπεβαρύνθη ἡ Ἑταιρεία κατὰ τὴν κατασκευὴν μὲ μεγάλα χρέη, καὶ δὲν ἀμφιβάλλομεν, ὅτι ἡ σημερινὴ διοίκησις εἶναι σώφρων, ἀλλ’ ἆρά γε παρέλαβε τὴν Ἑταιρείαν εἰς καλὴν κατάστασιν, ἢ εἰς κακήν; Περὶ τούτου δὲν ἔχομεν ἐπισήμους πληροφορίας, ἐξ ὧν νὰ δυνάμεθα καταφατικῶς ἢ ἀποφατικῶς νὰ ἐκφράσωμεν γνώμην. Ἑπομένως θ’ ἀποφασίσωμεν ἄνευ ἑδραίας βάσεως.

§232ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ ἤμεθα δίκαιοι καὶ νὰ μὴ ζητῶμεν ὑπεύθυνα πρόσωπα, διότι ὁ ὀργανισμὸς καὶ ὁ τρόπος, δι’ οὗ ἐγένοντο οἱ σιδηρόδρομοι, ὑπεισήγαγον ἐν τῇ Ἑταιρείᾳ ταύτῃ τὸν σκώληκα τῆς φθορᾶς. Διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πελοποννήσου τὸ Κράτος ἐδαπάνησε πρὸς πληρωμὴν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν καταληφθεισῶν γαιῶν περὶ τὰ 50,000,000 δραχμάς. Διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ ἀποτελείωσιν αὐτοῦ ἐδανείσθη ἡ Ἑταιρεία περὶ τὰ 37,000,000, νομίζω, ἐν συνόλῳ. Ἀθροιζομένων τῶν δανείων τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ δανείου τῶν 120,000 λιρῶν, τοῦ ἐπὶ ὑποθήκῃ συνομολογηθέντος, γίνεται καταφανὴς ἡ αἰτία τῆς καχεξίας αὐτῆς. Τοιαύτη ἐπιχείρησις οὐδεμίαν βεβαίως ἐλπίδα δύναται νὰ δώσῃ εἰς τοὺς μετόχους, καὶ φυσικὸν ἦτο, εἰς τὴν πρώτην περίστασιν, καθ’ ἣν αἱ εἰσπράξεις ἐκλονίσθησαν, αὕτη νὰ καταπέσῃ. Ἡ κατάστασις αὕτη δὲν εἶναι σημερινὴ, διότι ἐκ τοῦ ἰσολογισμοῦ τοῦ 1899, ὅστις φαίνεται πλήρης, καταδείκνυται, ὅτι καὶ τότε ἡ Ἑταιρεία εἶχε χρέη πολλὰ, ἐκτὸς τῶν παγίων, καὶ χρέη κυμαινόμενα. Καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐπήρκει εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς τὰς τακτικὰς, καὶ ἠναγκάζετο νὰ δανείζηται διαρκῶς. Ἡ κατάστασις λοιπὸν τῆς Ἑταιρείας εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἐπεβάλλετο ἡ παρέμβασις τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὡς ὀρθῶς παρετήρησάν τινες, ἐξεταστέον εἶναι τὸ φάρμακον, τὸ ὁποῖον δίδεται πρὸς σωτηρίαν. Περὶ αὐτοῦ ὑπάρχει ἀμφιβολία· ἐγὼ δ’ ἔχω τὴν μεγαλειτέραν ἀμφιβολίαν καὶ τὴν ὀλιγωτέραν ἐλπίδα εἰς τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζεται ἡ Κυβέρνησις. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ τὴν πάροδον τοῦ προσωρινοῦ αὐτοῦ φαρμάκου, ἢ καὶ πρὸ τῆς παρόδου τῶν τριῶν ἐτῶν, δι’ ἣν προτίθεται τὸ νομοσχέδιον νὰ δώσῃ ζωὴν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον τοῦ αὐτοῦ κινδύνου, εἶναι δίκαιον νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις, τίνα μέτρα θὰ λάβῃ. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἡ τελευταία Διοίκησις τῆς Ἑταιρείας εἶχεν ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν νὰ κάμῃ οἰκονομίας· ἀληθὲς ἐπίσης, ὅτι ἡ Διεύθυνσις δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπόλογος, ἀφοῦ ἔχει Διοικητικὸν Συμβούλιον, διευθῦνον αὐτὴν, διότι ἀπέναντι τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου ἡ ἰσχὺς τοῦ διοικητοῦ τῶν σιδηροδρόμων εἶναι ἀνίκανος. Καὶ ὅταν βλέπω τὴν σύμβασιν διαθέτουσαν ποσὸν 3,000,000, ἐξετάζω τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ 1899, καὶ καταλήγω εἰς τὸ ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἀρκεῖ εἰς ἐξόφλησιν τῶν δανείων, ἅτινα ἡ Ἑταιρεία προτίθεται νὰ ἐξοφλήσῃ διὰ τῶν 3,000,000. Οὕτω ἐν τῷ ἰσολογισμῷ τοῦ 1899 τὰ ἐξωτερικὰ κυμαινόμενα χρέη ἀναβαίνουσιν εἰς ποσὸν μέγα, τὰ δὲ ἐσωτερικὰ εἰς ἄλλο ποσὸν μέγα. Καὶ ὅμως ἡ σύμβασις θέλει, ἵνα μὲ ποσὸν ὀλιγώτερον ἐξοφληθῶσι τὰ χρέη ταῦτα.

§233ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο ἑκατομμύρια δραχμῶν εἶναι τὰ κυμαινόμενα χρέη ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ τῷ ἐσωτερικῷ.

§234ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Περισσότερα εἶναι.

§235ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δάνειον αὐτὸ μόλις τὰ κυμαινόμενα χρέη θὰ δυνηθῇ νὰ καλύψῃ.

§236ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Οὔτε αὐτὸ δύναται νὰ γείνῃ, καὶ τότε τόσον τὸ χειρότερον. Καὶ ἡ στενοχωρία, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις ἐκ τούτου, καταφαίνεται ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις συνήθως εἶναι εὐστοχώτατος εἰς τὸ νὰ ἀνευρίσκῃ δικαιολογίας, ἀλλ’ ὅστις ἐν τῷ θέματι τούτῳ περιπίπτει εἰς ἀντίφασιν προφανεστάτην, διότι, προκειμένου νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ ὅτι πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, ὅπως νέα Ἑταιρεία ἀναλάβῃ, ἔχουσα ὡς κεφάλαιον τὰ ὀφειλόμενα ποσὰ, εἶπε: «ποῦ θὰ εὑρεθῇ ἡ Ἑταιρεία αὕτη;» Προκειμένου δὲ περὶ τῆς αἰτιολογίας τῶν 3,000,000, καὶ τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑταιρία ἐλπίζει νὰ σωθῇ, διότι θὰ παύσωσιν οἱ σιδηρόδρομοι Πύργου–Κατακώλου κλπ. Ἀλλ’ ὅλαι αἱ ἐλπίδες αὗται εἶναι μάταιαι. Ἐγὼ περιορίζομαι νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐδαπάνησε τὸ Κράτος περὶ τὰ 50,000,000 δραχμῶν, καὶ δι’ ἀποζημιώσεις 10,000,000, καὶ ὅτι ἐδαπανήθη ἑταιρικὸν κεφάλαιον 20,000,000, καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο οὐδὲν ὄφελος δίδει. Δὲν θὰ ἦναι λοιπὸν τοιαῦτα τὰ εἰσοδήματα τῆς Ἑταιρείας, ὥστε νὰ πληρώσῃ τὰ ἄλλα χρέη. Καὶ ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως πρὸς σωτηρίαν τῆς Ἑταιρείας πρέπει νὰ ἦναι τὸ κύριον ἀντικείμενον. Διὰ τοῦτο ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν τοιαύτην ἐπικουρίαν τοῦ Κράτους. Συναινῶ νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀπαιτούμενον 1,000,000 δραχμῶν, ἀλλὰ νὰ μελετήσῃ, ἐὰν ἐντὸς τοῦ ἔτους δύναται νὰ σωθῇ ἡ Ἑταιρεία, καὶ τότε νὰ δώσωμεν καὶ τὰ ἄλλα ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δύναται νὰ σωθῇ, τότε πρέπει νὰ ἐξεύρῃ τὸν τρόπον ἡ Κυβέρνησις καὶ ἴσως νὰ σχηματίσῃ νέαν Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ Σιδηροδρόμου. Δὲν δύναμαι νὰ ἀναλύσω τὰς γνώμας ταύτας περισσότερον, ἕνεκα τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας. Διὰ τοῦτο θεωρῶ τὸ μέτρον ὄχι σκόπιμον, θεωρῶ, ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ ἐδέχετο ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ τὰ χρήματα διαιρετῶς, καὶ ὑπὸ προαιρετικὴν αἵρεσιν, ὄχι τὴν ἀπόλυτον ὑποχρέωσιν, διότι διὰ τῆς δεσμεύσεως, ἣν ἤδη ἔχομεν, πρέπει ἀφεύκτως ἐντὸς τριῶν ἐτῶν νὰ καταβάλωμεν τὰ 3,000,000 δραχμῶν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι μετὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων ἡ Ἑταιρεία θὰ εὑρεθῇ εἰς τὰς αὐτὰς ἀνάγκας, διότι οὔτε τοῦ ἄνθρακος ἡ τιμὴ θὰ ἔχῃ καταπέσει, οὔτε τοῦ σιδήρου καὶ τῶν μηχανημάτων ἡ ἀξία εἶναι ἐλπὶς νὰ ἐλαττωθῇ. Ἡ γνώμη, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι δὲν δύνανται νὰ γείνωσιν ἀντικείμενον ἰδιωτικῆς ἰδιοκτησίας, εἶναι ὀρθή, ἀλλ’ ὁ νόμος τοῦ 1885 καὶ τοῦ 1888, ὁ ὁποῖος συνετάχθη, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τοὺς δανειστὰς, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἔλθει ἐδῶ καὶ δανείσει, λέγει, ὅτι δύνανται οἱ δανεισταὶ, τῇ συγκαταθέσει τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λάβωσι τὰ ἐν τῇ συμβάσει δικαιώματα. Ὥστε ἡ Ἑταιρεία εἶναι ἐν πλήρει ἐξασφαλίσει, καὶ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκποιήσῃ τὸν σιδηρόδρομον καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ.

§237Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Καὶ ὑποχρέωσιν ἔχει.

§238ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Μάλιστα. Μόνον δίδεται εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἀναλάβῃ νὰ ἐκμεταλλευθῇ, καὶ ἐὰν τὸ Κράτος ἀναλάβῃ, ἐλλείψει ὑπερθεματιστοῦ, αὐτὸ ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ τὰ χρέη. Ὥστε τὸ Κράτος εἶναι ὁ ἄμεσος ὀφειλέτης. Λοιπὸν δὲν πρέπει ν’ ἀπελπιζώμεθα, ὅτι οἱ ἔχοντες τὰ δάνεια ταῦτα θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἐκπλειστηριάσωσι τὸν σιδηρόδρομον, οὔτε τὰ ἀλλαχοῦ γινόμενα, δυνάμει νόμων, εἰδικῶς ψηφισθέντων, περὶ ἐκποιήσεως τῶν σιδηροδρόμων διὰ Διαταγμάτων, δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐφαρμογὴν παρ’ ἡμῖν, ἀφοῦ ὁ εἰδικὸς ἡμῶν νόμος ἐκανόνισεν οὕτω τὰ δικαιώματα τῶν ἐνυποθήκων δανειστῶν. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, πρὶν δοθῶσι τὰ 3,000,000 δραχμῶν, ἀπὸ τοῦδε νὰ σκεφθῇ ὡρίμως, διότι θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν πάλιν ἡ Ἑταιρεία. Εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ μὴ δαπανηθῶσι καὶ τὰ 3,000,000. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις, θὰ τὰ δώσωμεν. Ἀντετάχθημεν ἡμεῖς ὅσον ἠδυνάμεθα, διεμαρτυρήθημεν σχεδὸν μέχρι πρωΐας, διὰ νὰ πείσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν δὲν δυνηθῶμεν νὰ τὴν πείσωμεν, τὴν εὐθύνην θὰ ἔχωσιν οἱ δίδοντες τὰ ἑκατομμύρια.

§239ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§240Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ κατάστασις, εἰς ἣν διατελεῖ ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἶναι κατάστασις φυσική. Ὁ χαρακτηρισμὸς, τὸν ὁποῖον δίδω εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν, ἀποκλείει πᾶσαν ἐπίκρισιν τῆς διοικήσεως αὐτῆς. Ἂν ὑπῆρξε πλημμέλεια περὶ τὴν διοίκησιν αὐτῆς, εἴτε κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον, εἴτε κατὰ τὸ δεύτερον, δὲν γνωρίζω λεπτομερείας, καὶ δὲν δύναμαι νὰ κρίνω. Ὅτι γνωρίζω, εἶναι, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἐγεννήθη καχεκτικὴ, διότι διαφωνίαι ἐπῆλθον ἀμέσως μετὰ τὴν σύστασιν τῆς Ἑταιρείας, ἕνεκα δ’ αὐτοῦ δὲν ἠγοράσθησαν πᾶσαι αἱ μετοχαὶ αὐτῆς, οὐδὲ κατεβλήθησαν τὰ 46,000,000, τὰ ὁποῖα εἶχον ὁρισθῆ ὡς κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας· ἑπομένως περιῆλθεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συνομολογήσῃ δάνειον, καὶ ἐπὶ τόκῳ οὐχὶ μετρίῳ, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῶν γραμμῶν. Μόλις εἶχε κατασκευασθῆ ἡ ἀπὸ Κορίνθου μέχρι Κλεωνῶν γραμμὴ, ἡ Ἑταιρεία εὑρέθη ἐν ἀμηχανίᾳ, μὴ δυναμένη νὰ δαπανήσῃ πρὸς κατασκευὴν τοῦ μέχρις Ἄργους καὶ Μύλων ὑπολοίπου τῆς γραμμῆς· ἐγὼ δὲ, τυγχάνων ἐν τῇ ἀρχῇ, ἠναγκάσθην νὰ προκαταβάλω αὐτῇ τὸ συμπεφωνημένον κατὰ χιλιόμετρον χορήγημα τῶν 20,000 δραχμῶν, καίτοι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξω· τὸ ἔπραξα ὅμως ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην, ἵνα σώσω αὐτὴν ἀπὸ τῆς πτωχεύσεως. Ἂν ἡ κατασκευὴ γραμμῆς παραλιακῆς δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποφασισθῇ, διότι ὁ ἀνταγωνισμὸς τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας ἔμελλε νὰ βλάψῃ αὐτὴν, τοῦτο εἶναι ἀνωφελὲς νὰ ἐξετασθῇ νῦν, ὅτε ἡ μὲν γραμμὴ κατεσκευάσθη, ἡ διοίκησις δὲ τῆς Ἑταιρείας τυγχάνει ἐν στενοχωρίαις χρηματικαῖς· ἀλλὰ τότε δὲν εἶχε γενῆ ἡ τομὴ τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, οὐδὲ προεβλέπετο ὁ τοιοῦτος συναγωνισμὸς, καὶ ἐνδέχεται νὰ μὴ δίδῃ τοῦτο καὶ ἀφορμὴν κατακρίσεως. Καὶ ὅμως, καίτοι ἐδανείσθησαν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν γραμμῶν, κατώρθωσαν νὰ διατηρήσωσι τὴν συγκοινωνίαν ἐπὶ δέκα καὶ πέντε ἤδη ἔτη, διελθόντες πάσας τὰς δυσχερείας. Τελευταῖον ὅμως ἐπεχείρησεν ἡ Ἑταιρεία καὶ ἕτερον ἔργον, καὶ κατεσκεύασε τὸ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι τμῆμα τῆς γραμμῆς Μύλων– Καλαμῶν. Τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος Τριπόλεως–Διαβολίτσι ἡ Κυβέρνησις εἶχε παραχωρήσει εἰς τὴν Πιστωτικὴν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου τὸ ἔργον· εἶχε δὲ ἀναλάβει τὴν κατασκευὴν ἡ δικαιοπάροχος Πιστωτικὴ ἀντὶ 3,300,000 δραχμῶν, καὶ ἀντὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως· ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία ἐδαπάνησε δρ. 8,486,316.11. Ἂν δ’ εἰς τὰ 3,300,000 προστεθῶσι καὶ δραχμαὶ 200,000, πληρωθεῖσαι αὐτῇ διὰ τὸν σύνδεσμον τῆς γραμμῆς ἀπὸ Μπιλάλι–Χάνι εἰς Μεγαλόπολιν, ἡ Ἑταιρεία ἔλαβε δραχμὰς 3,500,000, καὶ ἐδαπάνησεν ἐξ ἰδίων 4,986,316.11. Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ διατιμηθῇ εἰς 4,986,316.11 τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, ὅπερ εἶχε παραχωρηθῆ αὐτῇ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ τιμήματος τῆς κατασκευῆς, διότι τοῦτο δὲν ὑπερβαίνει ἴσως τὴν ἀξίαν 2,500,000, ἢ τὸ πολὺ 3,000,000 δραχμῶν· πάντως ὅμως ἐδαπάνησε περισσότερα ἢ ὅσα ἐπληρώθησαν αὐτῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Οὕτως ηὔξησε τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς κατὰ δραχ. 4,986,316,11, ἕνεκα τούτου δ’ οὐ μόνον ἠναγκάσθη νὰ συνομολογήσῃ κατὰ τὸ ἔτος 1898 τὸ δάνειον τῶν 2,600,000 δραχμῶν, ἐπὶ τιμῇ ἐκδόσεως 86%, καὶ ἐπὶ τόκῳ 5% καὶ χρεωλυσίῳ ¼%, ἀλλὰ καὶ ἄλλα κυμαινόμενα χρέη ἀνέλαβεν· οὐδ’ ἦτο πλέον δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς πάσας τὰς οὕτως αὐξηθείσας δαπάνας τῆς Ἑταιρείας τὰ τακτικὰ ἔσοδα αὐτῆς, τὰ ὁποῖα μάλιστα συνέβη νὰ ἐλαττωθῶσι καὶ ταῦτα ἀπὸ ἄλλα ἀτυχήματα, τὰ ἀτυχήματα τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν γαιανθράκων, ἀλλὰ προσέτι τῆς ἐφετεινῆς κακῆς συγκομιδῆς τῶν προϊόντων, καὶ ἰδίως τῆς σταφίδος. Διὰ τοῦτο ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ τοσοῦτον παρισταμένη ὡς νοσηρὰ, μοὶ φαίνεται ἐνθαρρυντικὴ, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία ἠδυνήθη νὰ διέλθῃ οὕτω τὸ 1899 καὶ τὸ 1900. Καὶ δὲν δύναμαι μὲν νὰ ἔχω περισσότερον θάρρος ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἐγγυᾶται περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑταιρείας, ἀλλ’ ἂν καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ δώσω τοιαύτην περὶ αὐτῆς βεβαίωσιν, ἐνδομύχως ὅμως ἐλπίζω, ὅτι, ἂν δὲν συμβῶσιν ἀπρόοπτα δυστυχήματα, θέλει δυνηθῆ ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀνθέξῃ. Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἤλεγξε τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἔλλειψιν προνοίας, ἣν ἔπρεπε νὰ λάβῃ πρὶν εἰσαγάγῃ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ὅπως ἐλαττωθῇ τὸ παθητικὸν τῆς Ἑταιρείας, προνοίας, ἡ ὁποία ἔπρεπε, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ, νὰ ἐξασκηθῇ διά τινος ἐκβιασμοῦ, διὰ τῆς ἀπειλῆς τῆς ἀρνήσεως τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσέλθῃ ἐπίκουρος εἰς τὴν Ἑταιρείαν, διότι οὕτως ἤθελον ἀναγκάσει τοὺς ἐν τῇ ἡμεδαπῇ δανειστὰς νὰ ποιήσωνται παραχωρήσεις δι’ ἐλαττώσεως ἢ ἀφέσεως τόκων, καὶ τοιουτοτρόπως ἤθελον ἐλαττωθῆ τὰ βάρη τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ τοιοῦτος ἔλεγχος δὲν μοὶ φαίνεται εὔλογος· πρῶτον διότι τὰ ἐσωτερικὰ χρέη συνίστανται εἰς ἓν δάνειον ἐξ ἑκατομμυρίων, καὶ εἰς ἕτερον δάνειον δύο ἑκατομμυρίων καὶ ἑξακοσίων χιλιάδων δραχμῶν. Τὸ δάνειον τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων ἐδανείσθη ἐπὶ τόκῳ 5%, ἐκ τοῦ ὁποίου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατέχει ὁμολογίας δραχ. 1,556,625, τὸ ὑπόλοιπον δ’ ἐδόθη εἰς δημοσίαν ἐγγραφήν, καὶ κατέχουσιν αὐτὸ ἄγνωστοι. Ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου τούτου ἐπὶ τόκῳ 5% δὲν συνετέλεσε νὰ ἐνισχύσῃ τοὺς δανειστὰς τῶν 240 χιλιάδων λιρῶν, ἵνα μὴ στέρξωσι πλέον τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου εἰς 3% καὶ νὰ ζητήσωσιν αὖθις τόκον 5%, ὅσος συνωμολογήθη ὁ τόκος τοῦ δανείου τῶν 2,600,000, διότι ἡ μείωσις τοῦ τόκου εἰς 3% εἶχε συμφωνηθῆ νὰ ᾖναι προσωρινὴ, καὶ ἡ προσωρινότης αὕτη ἔληξεν, ὡς εἶχε συμφωνηθῆ πρὸ τοῦ δανείου τῶν 2,600,000, κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1889· οὕτω δὲ δὲν ἐζήτησαν οἱ δανεισταὶ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸν ἀρχικὸν τόκον τῶν 5% διότι ἐπὶ τοιούτῳ τόκῳ εἶχε συνομολογηθῆ κατὰ τὸ 1898 τὸ νέον δάνειον, ἀλλὰ διότι εἶχε παρέλθει ὁ συμπεφωνημένος χρόνος, καθ’ ὃν ἔμελλε νὰ διαρκέσῃ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου. Τὰ κυμαίνοντα χρέη, τὰ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, εἰσὶν ὀλίγα, τὰ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εἶναι περισσότερα. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου τῶν κυμαινόντων χρεῶν τῶν ἐσωτερικῶν ἤθελε φέρει ἐλάχιστον ποσὸν οἰκονομίας, ἀλλ’ ἀπαίτησις τοιαύτη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἤθελεν εἶσθαι ἄδικος, διότι τὸ μεγαλείτερον ποσὸν τῶν τοιούτων χρεῶν προέρχεται ἐκ χρημάτων, τὰ ὁποῖα οἱ δανείσαντες κατέβαλον διὰ νὰ πληρώσῃ ἡ Ἑταιρεία ἀντίτιμον ἀνθράκων, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀγοράσει. Διὰ τοῦτο δὲν εὗρον εὔλογον τὸν ἔλεγχον, δὲν εὗρον δὲ καὶ ὅλως ἀποθαρρυντικὴν τὴν οὕτω παρασταθεῖσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑταιρείας. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι πρέπει τις νὰ ἀποδεχθῇ καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κραναίας, ὅστις ἔκρινε τὴν ἐπιχείρησιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ Ἑταιρεία, ὡς συνήθη ἐπιχείρησιν ἀνωνύμου τινὸς Ἑταιρείας, τὴν δὲ Κυβέρνησιν ἐξέλαβεν ὡς δανειστὴν, ὁ ὁποῖος μίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἄγρυπνον φροντίδα, πῶς νὰ μὴ ζημιωθῇ. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως ἐπιμελεῖται τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, καὶ πρέπει νὰ φείδηται τῶν χρημάτων αὐτοῦ· ἀλλ’ ἔχει οὐχ ἧττον καθῆκον νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, καὶ νὰ προλαμβάνῃ βιαίας διακοπὰς αὐτῆς. Κατὰ τὸ 1901 δὲν εἶναι τὰ πράγματα ὡς εἶχον κατὰ τὸ 1882. Κατὰ τὸ 1882 ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ συντελέσῃ ἢ νὰ μὴ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιχείρησιν τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν τῆς Πελοποννήσου, καὶ ἀρνουμένη νὰ συντελέσῃ εἰς αὐτὴν ἠδύνατο νὰ προβάλῃ δικαιολογίαν τινά· ἀλλὰ κατὰ τὸ 1901, καθ’ ὃ συνεπληρώθησαν δέκα καὶ πέντε ὅλα ἔτη, καθ’ ἃ ἐγκατεστάθη καὶ λειτουργεῖ σιδηροδρομικὴ συγκοινωνία τοσούτων ἐπαρχιῶν, Ἀττικῆς, Μεγαρίδος, Κορινθίας, Ἄργους, Ναυπλίου, Μαντινείας, Μεγαλοπόλεως, Καλαμῶν, Μεσσήνης, Αἰγιαλείας, Πατρῶν, Ἠλείας, νομίζετε ὅτι εἶναι ἁπλοῦν καὶ ἀνεπαίσθητον συμβεβηκός, νὰ ἐγερθῶσι πρωΐαν τινὰ οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ταύταις συμπολῖται ἡμῶν, καὶ νὰ εὑρεθῶσιν ἄνευ τῆς συγκοινωνίας ταύτης πλέον; Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι, ἂν ἤθελε συμβῆ νὰ περιέλθῃ εἰς πτώχευσιν ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, καὶ νὰ ἀπολεσθῶσι τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα κατέβαλον συμπολῖται ἡμῶν Ἕλληνες, νομίζετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὀφείλει νὰ φροντίσῃ νὰ προλάβῃ συμβεβηκὸς τοιοῦτον, καὶ ἂν πρέπῃ, ἵνα προλάβῃ αὐτὸ, νὰ ὑποβληθῇ εἴς τινας δαπάνας; Ἡ γνώμη, ἥν τινες προέβαλον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο ἢ ἔπρεπε νὰ ἀφήσῃ τὴν Ἑταιρείαν νὰ πτωχεύσῃ, ἵνα ἀναλάβῃ αὐτὴ τὸν σιδηρόδρομον, συγκεντρώνουσα οὕτω τὰς σιδηροδρομικὰς ἐπιχειρήσεις εἰς ἑαυτὴν, ἡ γνώμη, λέγω, αὕτη ἐνδέχεται νὰ ἦναι ὀρθὴ ἐν μιᾷ μόνον περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε προτεθῆ νὰ περιέλθῃ σιδηροδρομική τις γραμμὴ εἰς χεῖρας ἀλλοδαπῶν· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει, κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν, καὶ διὰ θυσίας ἔτι νὰ ἀποφύγῃ νὰ περιέλθῃ ἡ γραμμὴ αὕτη εἰς χεῖρας ξένων, καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ διατηρηθῇ ἐν χερσὶν Ἑλλήνων. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε περιέλθει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ γένηται ἰδιοκτήτρια σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ὀφείλει νὰ τὸ ἀποφύγῃ, διότι δὲν εἶναι δυνατόν, εἰμὴ νὰ διοικῶνται κακῶς αἱ σιδηροδρομικαὶ συγκοινωνίαι ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις τῶν Κρατῶν. Τοιοῦτόν τι μὴ δὲν συνέβη ἐν Γαλλίᾳ, ἐν ᾗ κατὰ τὸ 1872 πολλοὶ ἐπιφανεῖς πολιτικοὶ ἄνδρες, ὁ Γαμβέτας, ὁ Φερρὺ, ὁ Φραισινὲ, ὁ Ἰούλιος Σίμων καὶ ἄλλοι ἐνέκριναν νὰ δαπανηθῶσι πέντε δισεκατομμύρια φράγκων εἰς δημόσια ἔργα, καὶ ἰδίως εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων καὶ εἰς ἐξαγορὰν πάντων τῶν σιδηροδρόμων; Ἐγένετο τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἐβράδυνε νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ διοίκησις τοιούτων ἐπιχειρήσεων, γινομένη ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἀποτυγχάνει πάντοτε, καὶ ὅτι μόνα τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα δύνανται ἐπιτυχῶς νὰ διοικῶσιν αὐτάς. Διὰ τοῦτο συμπεραίνω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε καθῆκον νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῆς Ἑταιρείας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, οἷον δήποτε καὶ ἂν ἦναι τὸ μέλλον· μὲ ἐνθαρρύνουσι δὲ, ὅτι δὲν θέλει εἶσθαι κακὸν, ὅσα ἐξέθηκα πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἑταιρείας κατὰ τὰ ἔτη 1899 καὶ 1900. Πεποιθότως δὲ θέλω δώσει λευκὴν ψῆφον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶν καὶ ἐκείνους, ὅσοι πείθονται ἐκ τῶν παραστάσεών μου τούτων, νὰ μιμηθῶσι τὸ παράδειγμά μου.

§241Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω τοὺς λόγους, οὓς διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα κατὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐθεώρησα καὶ θεωρῶ τὴν χορηγίαν τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν ὡς ματαίαν καὶ ἄσκοπον τοῦ Δημοσίου Ταμείου θυσίαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔθηκε τὸ ζήτημα σαφῶς καὶ καθαρῶς. Ὑπεστήριξε καὶ ὑποστηρίζει, ὅτι πρέπει τὸ Κράτος νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἑταιρείαν, διότι, ἂν μὴ τοῦτο γείνῃ, θὰ κηρυχθῇ αὕτη εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως. Ἀλλὰ θὰ δυνηθῇ ἆρά γε ἡ Ἑταιρεία νὰ σωθῇ μὲ τὰ τρία ἑκατομμύρια; Εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτὸ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπαντᾷ δι’ ὑποθέσεων καὶ ἐλπίδων. Ὑπάρχουν, λέγει, βάσιμοι ἐλπίδες, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑταιρείας θὰ βελτιωθῶσι, καὶ ἑπομένως τὸ Δημόσιον ὄχι μόνον δὲν θὰ χάσῃ τὰ τρία ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δίδει, ἀλλὰ καὶ θὰ λαμβάνῃ ἀνελλιπῶς τὸν τόκον καὶ τὸ χρεωλύσιον. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἐξεναντίας ὑπεστήριζα καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ Ἑταιρεία, καὶ ἕνεκα τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, τὰ ὁποῖα δι’ αὐτὴν εἶναι καταστρεπτικά, λόγῳ τῆς εἰς χρυσὸν πληρωμῆς τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων, καὶ ἕνεκα τῶν μεγίστων ἐλλείψεων τῶν διαφόρων γραμμῶν, καὶ ἕνεκα τῆς ἐλαττωματικῆς διευθύνσεώς της, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ σωθῇ· οὕτω δὲ καὶ τὰ τρία ἑκατομμύρια θὰ χαθοῦν, καὶ τὸ μοιραῖον τέλος τάχιον ἢ βράδιον θὰ ἐπέλθῃ. Ἀλλὰ ἡ ἔρευνα περὶ τοῦ ἂν τὰ τρία ἑκατομμύρια θὰ σώσουν ἢ δὲν θὰ σώσουν τὴν Ἑταιρείαν, ἀποτελεῖ τὴν μίαν ὄψιν τοῦ ζητήματος, νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἀφήσωμεν ἀπαρατήρητον καὶ τὴν ἄλλην ὄψιν. Ἀσχέτως δηλαδὴ πρὸς ταῦτα ἢ ἐκεῖνα τ’ ἀποτελέσματα τῆς χορηγίας τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων, καθῆκον ἔχομεν, νομίζω, νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν δύναται τὸ Κράτος, ὑπὸ τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις, ἐν αἷς διατελοῦμεν, νὰ βαστάσῃ τὸ βάρος τῆς ἀφαιμάξεως τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων ἄνευ κινδύνων πολὺ σοβαρωτέρων ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, περικλείει ἡ πτώχευσις τῆς Ἑταιρείας. Μακραὶ καὶ ἀναλυτικαὶ ἐγένοντο ἀγορεύσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1901 καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν. Τί ἀπεδείχθη ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης; Ὅτι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν εἶναι εἰς τόσῳ δυσάρεστον κατάστασιν, ὥστε δὲν ἐπιτρέπουν οὐδὲ ὀλίγων μόνον χιλιάδων δραχμῶν δαπάνην καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ἀπαραιτήτων καὶ ἐπιτακτικῶν ἀναγκῶν τῆς διοικήσεως. Πῶς λοιπὸν καὶ κατὰ τίνα τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι προσφερόμεθα νὰ δώσωμεν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τρία ὅλα ἑκατομμύρια δραχμῶν; Τὸ ποσὸν τοῦτο θ’ ἀποτελέσῃ μέγιστον κενὸν εἰς τὴν ἰσορροπίαν μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Καὶ ἐρωτῶ: πῶς καὶ πόθεν θὰ πληρωθῇ τὸ κενὸν τοῦτο; Ὁ προαγορεύσας ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Νέγρης, ὅστις μετὰ ζήλου ἐπαινετοῦ καὶ μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας ἀσχολεῖται εἰς τὰ οἰκονομικὰ, διὰ μακρῶν καὶ κατ’ ἐπανάληψιν ἐπραγματεύθη τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου καταστάσεως, καὶ μεγάλα ἀπεκάλυψεν ἐλλείμματα, καὶ μονονουχὶ ἔκρουσε τὸν κώδωνα ἐπικειμένου κινδύνου νέας πτωχεύσεως τοῦ Κράτους. Καὶ ὅμως, προκειμένου τώρα νὰ δώσωμεν τὰ τρία ἑκατομμύρια, ὄχι μόνον συνιστᾷ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν θυσίαν ταύτην, ἀλλὰ καὶ εὑρίσκει, ὅτι οὐδεμίαν θ’ ἀπαντήσῃ πρὸς τοῦτο δυσκολίαν ἡ Κυβέρνησις καὶ οὐδεμίαν θ’ αἰσθανθῇ στενοχωρίαν, διότι ἔχει ἀρκετὰ ἑκατομμύρια διαθέσιμα ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Πῶς τώρα συμβιβάζονται ταῦτα πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς κατὰ τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζήτησιν, τοῦτο δι’ ἐμὲ εἶναι αἴνιγμα. Ἀνυπομόνως ἀνέμενον νὰ μάθω, τί περὶ τούτου σκέπτεται καὶ ποίαν γνώμην ἔχει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἀλλὰ δυστυχῶς οὐδὲν περὶ τούτου εἶπεν. Ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω παρ’ αὐτοῦ, ἂν δυνάμεθα, ὡς ἔχουν τὰ οἰκονομικά μας, νὰ δώσωμεν τρία ὅλα ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, οὐχὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς καὶ τὰς συνεπείας τῆς πτωχεύσεώς της, ἀλλ’ ἐν σχέσει πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας· ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς περιωρίσθη μόνον εἰς τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει τὸ Κράτος, πρὸς ἀποφυγὴν τῶν ἐκ τῆς πτωχεύσεως συνεπειῶν, νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἑταιρείαν διὰ τῆς παροχῆς τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων, ἀπέφυγε δὲ νὰ θίξῃ τὸ ζήτημα, ἂν ἔχει καὶ τὰς δυνάμεις τὸ Κράτος νὰ ὑποστῇ τὴν μεγάλην ταύτην χρηματικὴν θυσίαν. Καὶ ὅμως ἡ ἐμὴ γνώμη εἶναι, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴν νὰ μὴ τηρήσῃ σιγὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀφοῦ παρέστησε διὰ τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ θαυμασίας ἀληθῶς ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀγορεύσεώς του, ὅτι, ὡς ἐκ τῆς ὑπὲρ πᾶν μέτρον αὐξήσεως τῶν δαπανῶν κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ δοκιμασθῶμεν διὰ νέων καὶ φοβερῶν οἰκονομικῶν συμφορῶν.

§242Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς διακόψω. Θ’ ἀπαντήσω κατόπιν.

§243ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τώρα, ἂν εὐαρεστῆσθε, εὐχαρίστως δέχομαι τὴν διακοπήν.

§244Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατόπιν.

§245ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νὰ λέγωμεν ἀφ’ ἑνός, ὅτι τὸ Κράτος εὑρίσκεται εἰς λίαν δυσάρεστον οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἀπειλοῦσαν δευτέραν πτώχευσιν, νὰ ὑποστηρίζωμεν δὲ ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν τρία ἑκατομμύρια εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἵνα προλάβωμεν τὴν πτώχευσιν αὐτῆς, τοῦτο βεβαίως ἀποτελεῖ πρόδηλον καὶ παράδοξον ἀντίφασιν, διότι ἕκαστος δύναται εὐλόγως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ εἴπῃ, ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ ἐκτεθῇ τὸ Κράτος διὰ τῆς παροχῆς τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων εἰς σοβαροὺς κινδύνους νέων οἰκονομικῶν δοκιμασιῶν, τότε προτιμότερον μυριάκις εἶναι ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν τύχην της ἡ Ἑταιρεία, ἔστω καὶ ἂν ἠδύνατο αὕτη νὰ σωθῇ διὰ τῆς θυσίας αὐτῆς τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Αἱ σκέψεις ὅμως αὗται, καίτοι ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται ὀρθαί, δὲν ἔχουν οὐχ ἧττον πέρασιν εἰς τοὺς καιροὺς τοὺς σημερινούς. Φαίνεται ὅτι συμβαίνει τι ἐκτάκτως ἐξαιρετικὸν καὶ ἀνώτερον τῆς ἀντιλήψεως ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴμεθα μεμυημένοι εἰς τὰ μυστήρια τῆς ὑψηλῆς πολιτικῆς. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητήθη ἡ κύρωσις συμβάσεως, διὰ τῆς ὁποίας μεταξὺ ἄλλων παρετείνετο τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Καὶ εἴδομεν τότε, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εὑρέθη σύμφωνος μὲ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους, καὶ μετ’ αὐτοῦ ἐψηφίσθησαν καί τινα ἄλλα σχετικὰ ἐκ συμφώνου μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, ἀγρυπνούσης μέχρι πρωΐας. Πρὸ μικροῦ εἴχομεν τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς. Ἐψηφίσθη καὶ ὑπὲρ αὐτῆς εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐκυρώθη σύμβασις, δυνάμει τῆς ὁποίας μόλις μετὰ εἴκοσιν ἔτη θὰ δυνάμεθα νὰ ἐνασκήσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ σιδηροδρόμου, ἐνῷ εἴχομεν ἤδη κεκτημένον τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ θὰ ἠδυνάμεθα ἐπωφελῶς νὰ τὸ ἐνασκήσωμεν, ἂν δὲν ἐσπεύδομεν νὰ τὸ ἀπεμπολήσωμεν ἀντὶ ἀνταλλάγματος ἀναξίου προσοχῆς. Καὶ εἴδομεν καὶ ἐδῶ, ὅτι Κυβέρνησις καὶ Ἀντιπολίτευσις παρέστησαν ἀδελφωμέναι, καὶ ἐξησφάλισαν τὸ ἄλσος τῆς Κηφισιᾶς! Τώρα πάλιν ἔχομεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου, εἰς τὴν ὁποίαν δίδομεν τὰ τρία ἑκατομμύρια δραχμῶν. Καὶ βλέπομεν, ὅτι καὶ ἐδῶ ἁρμονία καὶ ἀγάπη βασιλεύει μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι ἤδη βεβαιωμένον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ λάβῃ δι’ ἰδίων δυνάμεων τὸ νομοσχέδιον αὐτό· ἀλλὰ τί πρὸς τοῦτο; Ἰδοὺ παρίσταται ἐγκαρτεροῦσα καὶ ἀγρυπνοῦσα ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ δίδει χεῖρα βοηθείας, καὶ τὸ νομοσχέδιον μετ’ ὀλίγον θὰ ψηφισθῇ, παρ’ ὅλας τὰς διαμαρτυρίας ἡμῶν τῶν ὀλίγων. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι τὸ φαινόμενον παρουσιάζει ἀληθῶς ὄψιν δυσεξήγητον καὶ ἐκπληκτικήν. Πολὺ δύσκολον εἶναι ν’ ἀπαντήσῃ τις εἰς τὰ κοινοβουλευτικῶς κυβερνώμενα Κράτη παράδειγμα τοιαύτης ἐπισήμου ὁμοφωνίας καὶ συμπράξεως μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν ἐζήτησεν ἡ τότε Κυβέρνησις νὰ δοθῶσι τριακόσιαι τριάκοντα χιλιάδες δραχμῶν εἰς τὸν Σπάρταλην, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τὸ Κράτος τὰς ὤφειλε πρὸς αὐτόν. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ὀφειλὴ δὲν ἐστηρίζετο εἰς τὰ πράγματα καὶ εἰς τὸν νόμον, ἀντέταξε δὲ κρατερὰν καὶ πείσμονα ἀντίστασιν. Ἦτο καὶ τότε, ὡς καὶ νῦν, ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁ σεβαστὸς ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, καὶ ἐχρειάσθη ἡ Κυβέρνησις τριάκοντα τρεῖς συνεδριάσεις, ἵνα φθάσῃ εἰς τὴν ὁριστικὴν ἐπιψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου! Πῶς τώρα ἤλλαξαν οἱ καιροί; Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐγκαρτερεῖ καὶ ἀγρυπνεῖ μέχρι πρωΐας, ὄχι διὰ νὰ μὴ δώσωμεν 330 χιλιάδας δραχμῶν εἰς τὸν Σπάρταλην λόγῳ ὀφειλῆς, ἀλλὰ διὰ νὰ χαρίσωμεν τρία ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς μίαν θνησιγενῆ σιδηροδρομικὴν Ἑταιρείαν! Καὶ εἴμεθα καταδικασμένοι νὰ βλέπωμεν συμπράττοντας καὶ συναγωνιζομένους ἐν τοῖς τοιαύτης φύσεως σιδηροδρομικοῖς ζητήμασι ποίους; ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν κατώρθωσαν νὰ συμπράξουν καὶ νὰ συναγωνισθοῦν εἰς τὸ ὕψιστον τῶν ἐθνικῶν μας ζητημάτων, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ πολέμου. Πόσα δὲν ἐξηκόντισε καὶ δὲν ἐξακολουθεῖ νὰ ἐξακοντίζῃ εἰς πᾶσαν εὐκαιρίαν φαρμακερὰ βέλη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς κατὰ τῶν πολιτικῶν ἐκείνων ἀνδρῶν, οἵτινες ἀπετέλουν τὴν Ἀντιπολίτευσιν πρὸ τοῦ πολέμου καὶ κατὰ τὸν πόλεμον! Δὲν ἐννοῶ, ταῦτα λέγων, νὰ κατηγορήσω τινὰ τῶν ἀντιπολιτευομένων ἐπὶ τῇ συμπράξει αὐτοῦ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι οὐδὲν δικαίωμα ἔχω πρὸς τοῦτο. Ἕκαστος ἡμῶν ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον εἰς τοὺς ἐντολεῖς του καὶ εἰς τὴν συνείδησίν του, μόνον δὲ αἱ κυβερνητικαὶ πράξεις ἢ παραλείψεις ὑπόκεινται εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἀλλὰ θέλω ἁπλῶς νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου πρὸ τοῦ παραδόξου φαινομένου, ὅτι, προκειμένου περὶ σιδηροδρομικῶν συμβάσεων, διὰ τῶν ὁποίων χορηγοῦμεν εἰς Ἑταιρείας προνόμια καὶ ἑκατομμύρια, Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις παρίστανται ἐν ὁμοφωνίᾳ, ἐπιζητοῦσαι μετ’ ἐπιμονῆς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων, ἐνῷ, προκειμένου περὶ ζητημάτων ἐξόχως ἐθνικοῦ ἐνδιαφέροντος, δὲν παρετηρήθη παρομοία σύμπνοια καὶ σύμπραξις. Ἀλλὰ τίς οἶδε! Δὲν εἶναι ἆρά γε πιθανὸν, ὅτι διὰ λόγους, οὓς ἡμεῖς ἀδυνατοῦμεν νὰ ἐννοήσωμεν, προστατεύονται διὰ τῶν συμβάσεων αὐτῶν ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα; Εἴθε νὰ εἶχον οὕτω τὰ πράγματα. Ἀλλ’ ἐὰν, ὅπερ ἀπεύχομαι, δὲν βραδύνουν νὰ ἐπέλθουν τὰ ἐκ τῆς τοιαύτης τακτικῆς ἡμῶν δυσάρεστα ἀποτελέσματα, τότε ἡ θέσις μας δὲν θὰ ἦναι διόλου εὐχάριστος. Θὰ μᾶς ῥίψῃ ὁ λαὸς κατὰ πρόσωπον, —καὶ δὲν πρέπει νὰ μᾶς κακοφανῇ διὰ τοῦτο— ὅτι, ἐνῷ λέγομεν ὅτι ἐργαζόμεθα ὑπὲρ ἐθνικῶν συμφερόντων, δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐξυπηρετοῦμεν, ἐπὶ μεγίστῃ ἠθικῇ καὶ ὑλικῇ ζημίᾳ τοῦ Κράτους, ὡρισμένων ἀτόμων πολλὰ καὶ ποικίλα ὑλικὰ συμφέροντα.

§246Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν ἐξέφρασεν ἀπορίαν, πῶς ἡμεῖς, οἵτινες ἐπεκρίνομεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι παρεστήσαμεν, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη ηὔξησε τὰ ἔξοδα κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια, καὶ ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθη νὰ ζητήσῃ αὔξησιν ἐσόδων διὰ φόρων καὶ καταπονήσῃ τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τοῦ ἔθνους, πῶς ἡμεῖς ἤδη στέργομεν νὰ πληρωθῶσι τρία ἑκατομμύρια ὑπὲρ μιᾶς Σιδηροδρομικῆς Ἑταιρείας. Τοῦτο μοὶ φαίνεται καταφανὲς, διότι τότε ἐπεκρίνομεν τὴν Κυβέρνησιν, ὑποβαλοῦσαν δαπάνας, ἃς ἡμεῖς ἐθεωροῦμεν ὄχι μόνον μὴ ἀναγκαίας, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβεῖς. Ἀλλὰ τώρα δίδομεν τὴν συναίνεσίν μας καὶ στέργομεν νὰ διαθέσῃ τὰ 3,000,000 διότι πρόκειται νὰ σωθῇ Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία. Ἐὰν παρέχωμεν τὴν σύμπραξιν ἡμῶν, συντελοῦντες ἵνα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ δοθῶσιν εἰς δάνειον τρία ἑκατομμύρια, ἀνὰ ἓν καθ’ ἕκαστον τῶν τριῶν τούτων ἐτῶν, διὰ νὰ σωθῇ ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανικὴ ἐπιχείρησις, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἐσώζετο, ἐὰν τὸ Κράτος δὲν ἔδιδε χεῖρα ἀρωγὸν διὰ τοῦ δανείου τούτου, ἐκπληροῦμεν καθῆκον, καὶ ὑπηρετοῦμεν τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Κράτους· διότι, ἐὰν ἠθέλομεν παρεμβάλει προσκόμματα καὶ δὲν ἐπεψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον, ἤθελε πιθανῶς ἐπέλθει ἡ πτώχευσις τῆς Ἑταιρείας, ἕνεκεν τῆς ὁποίας ἤθελεν ἀναγκασθῆ ἡ Κυβέρνησις νὰ δαπανήσῃ πολὺ περισσότερα. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, τοῦ ὁποίου γνωρίζω τὸν ἔντιμον χαρακτῆρα καὶ τὴν εἰλικρίνειαν, ἔλαβον δ’ ἀφορμὰς ἐκ τοῦ παρελθόντος νὰ διατηρῶ εὐχαρίστους ἀναμνήσεις τῶν μετ’ αὐτοῦ πολιτικῶν μου σχέσεων, ἀπορεῖ εἰλικρινῶς, πῶς ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς δὲν ἐκτείνεται ἐπὶ πασῶν τῶν προτάσεων τοῦ Ὑπουργείου, καὶ πῶς, ἐνῷ, προκειμένης ἄλλοτε τῆς πιστώσεως τριακοσίων χιλιάδων φράγκων, ὅπως πληρωθῇ χρέος πρὸς τὸν Σπάρταλην, ἀντετάχθημεν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τώρα δὲν κωλυσιεργοῦμεν, προκειμένου νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως δραχμῶν τριῶν ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι καταφανὲς, διότι τότε ἐφρονοῦμεν, καὶ ἐξακολουθοῦμεν καὶ νῦν ἔτι νὰ φρονῶμεν, ὅτι δὲν ὠφείλομεν τίποτε εἰς τὸν Σπάρταλην, καὶ ὅτι ἡ πληρωμὴ ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου πρὸς αὐτὸν χρημάτων ἦτο ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος, ἦτο δωρεὰ πρὸς τὸν Σπάρταλην, πρὸς τὸν ὁποῖον οὐδεὶς λόγος ἐδικαιολόγει τὴν δωρεάν· διὰ τοῦτο ἐνιστάμεθα τότε, καὶ δὲν ἀφίναμεν νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο· διότι καὶ τότε καὶ νῦν ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ἀμυνώμεθα διὰ παντὸς τρόπου, ὅπως προλαμβάνωμεν ζημίας τοῦ Δημοσίου, ὅπως ἐμποδίζωμεν μέτρα κακὰ καὶ ἐπιβλαβῆ, ὅπως μὴ ἀφίνωμεν νὰ ψηφίζωνται νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα προβάλλει ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ταῦτα ἀπειλῶσι τῳόντι ζημίαν εἴτε πολιτικὴν, εἴτε κοινωνικήν. Βλέπετε, ὅτι ἡ νομιμοφροσύνη, τὴν ὁποίαν προβάλλουσί τινες διὰ νὰ δικαιολογῶσιν ἑαυτοὺς, ὅταν παρακάθηνται ἐν τῇ Βουλῇ, ὅπως ὑπάρχῃ ἀπαρτία καὶ ψηφίζωνται νομοσχέδια, δι’ ὧν σπαταλῶνται δεκάδες ἑκατομμυρίων, δὲν εἶναι νομιμοφροσύνη, ἀλλὰ κακοφροσύνη, τὴν ὁποίαν θερμαίνουσιν ἐλπίδες ἀνόητοι καὶ μωραὶ, καὶ ἡ ὁποία ζημιοῖ μεγάλως τὰ κοινὰ συμφέροντα, ἐκθέτει δὲ εἰς ἐμπαιγμοὺς τοὺς τρεφομένους ἀπὸ κενὰς ἐλπίδας. Ἀλλὰ τί κοινὸν ἔχει ἡ ὑπόθεσις τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου μὲ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Σπάρταλη; Τώρα πρόκειται νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου σκοπὸς εἶναι νὰ προλάβῃ ζημίαν ἀληθῆ, πραγματικὴν, ζημίαν κεφαλαίων Ἑλληνικῶν, κεφαλαίων τοῦ τόπου, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ χαθῶσιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἐννοήσασα, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ φροντίσῃ, ἵνα ταῦτα σωθῶσι, προσῆλθε ζητοῦσα νὰ τῇ δώσωμεν τὰ μέσα, ἵνα σώσῃ αὐτὰ, ἵνα προστατεύσῃ αὐτά. Ἀλλὰ πρόκειται νῦν καὶ ἄλλην ζημίαν νὰ προλάβωμεν, τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐπέλθει, ἂν ἀφίναμεν νὰ πτωχεύσῃ ἡ Ἑταιρεία, διότι ἤθελε διακοπῆ ἡ συγκοινωνία δέκα ἐπαρχιῶν, τῶν ὁποίων ὁ λαὸς ἀπὸ δεκαπενταετίας ἤδη συνήθισε νὰ ἔχῃ τὴν συγκοινωνίαν ταύτην· ἐὰν δ’ ἤθελεν ἀποφασίσει ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, νὰ διατηρήσῃ αὐτὴν, ἤθελεν ἀναγκασθῆ νὰ μᾶς ζητήσῃ ἄλλα ἑκατομμύρια, βεβαίως περισσότερα τῶν τριῶν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀναπληρώσῃ τὸ κενὸν καὶ προλάβῃ τὰς ζημίας. Ἡ σύμπραξις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ κοινωφελῶν μέτρων, νῦν μὲν εἶναι μερικὴ, δὲν εἶναι καθολικὴ, γίγνεται μόνον ἐπὶ ὡρισμένων νομοσχεδίων· ἀλλὰ πρὸ δύο ἐτῶν τὸ ἡμέτερον πολιτικὸν κόμμα ἔδωκε μάθημα εἰς τοὺς πολιτευομένους, μέχρι τίνος σημείου πρέπει νὰ ἐξικνῆται ἡ αὐταπάρνησις καὶ ἡ φιλοπατρία τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν ἀνεμνήσθη τῆς ἐποχῆς τοῦ 1895 καὶ τοῦ 1896, καὶ τῆς πολιτείας, ἣν μετῆλθεν ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις. Ἐγὼ βεβαίως δὲν μετέβαλον, ἣν εἶχον τότε γνώμην, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν αὐτὴν καὶ νῦν· μολονότι δὲ δὲν εἶναι ἡ ὥρα κατάλληλος διὰ νὰ χαρακτηρίσω τὰ τότε συμβάντα καὶ τὴν πολιτείαν ἐκείνην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοῦ 1895 καὶ 1896, εἰμὶ ὅμως βέβαιος, ὅτι ἡ Ἱστορία θέλει ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην, καὶ θέλει στιγματίσει ὡς προδοτικὴν τὴν πολιτείαν ἐκείνην, δι’ ἧς ἡ Ἀντιπολίτευσις παρέστη ἀντιπράττουσα εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, καὶ προσπαθοῦσα ἐν ἐπιγνώσει νὰ περιαγάγῃ τὴν πατρίδα εἰς δυσχερείας τόσῳ ἀπονενοημένας, οἷαι ἦσαν ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας αὕτη παρεσκεύασε τότε. Ἀλλὰ προσῆκεν εἰς ἡμᾶς, ὅτε ὁ Ἡγεμὼν μετεποίησεν ἡμᾶς εἰς Ἀντιπολίτευσιν, προσῆκε νὰ μιμηθῶμεν τοιοῦτον ἀποτρόπαιον παράδειγμα; Δύο ἐσχημάτισε τότε ἀλλεπάλληλα Ὑπουργεῖα ὁ Βασιλεύς· τὸ πρῶτον ἐξ αὐτῶν ἐκείνων, οἵτινες ἀπετέλουν τὴν τοιαύτην Ἀντιπολίτευσιν, περὶ ἧς προηγουμένως ἔλεγον, καὶ ἦσαν οἱ πρώτιστοι τῶν ἐργατῶν τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, βεβαίως δὲ οὗτοι δὲν ἐνέπνεον ἡμῖν ἐμπιστοσύνην, ἀλλ’ αἴσθημα ἕτερον, ἁρμόζον εἰς τὴν πολιτείαν, ἣν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἐφήρμοσαν· τὸ ἕτερον Ὑπουργεῖον ἐξυφάνθη ἐπὶ γενικῇ ἐκπλήξει, ἣν εὐλόγως ἐνεποίει τὸ ἀδόκητον γέννημα· ἀλλ’ ἡμεῖς οὐδ’ ἀντετάχθημεν, οὐδ’ ἀντεπολιτεύθημεν οὐδὲ τὸ ἕν, οὐδὲ τὸ ἕτερον τῶν εἰρημένων Ὑπουργείων, διότι τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος ἀπῄτει τότε νὰ μὴ παρασταθῇ ἡ χώρα διϊσταμένη καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες αὐτῆς ἐρίζοντες περὶ τῆς ἀρχῆς· τὴν ἀρχὴν δ’ ὀφείλουσι νὰ ζητῶσι τὰ πολιτικὰ κόμματα, μόνον ἵνα ἐφαρμόσωσι τὰς γνώμας αὐτῶν ἐν τῷ κυβερνᾷν καὶ ἐν τῷ διοικεῖν, διότι ταύτας κρίνουσιν ὠφελίμους εἰς τὴν πατρίδα. Τῶν συμφερόντων δὲ τῆς πατρίδος τὴν προστασίαν καὶ ἐν κινδύνοις τὴν διάσωσιν ἔταξε τὸ πολιτικὸν κόμμα ἡμῶν ὡς σκοπὸν τῶν ἀγώνων καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν του. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἦτο λάθος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιμείνῃ προχθὲς νὰ προτάξῃ τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶχε προτείνει, τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· δὲν παρεδέχθη τότε τὴν γνώμην ἡμῶν, ἐνῷ προηγγείλαμεν αὐτῇ, ὅτι, ἂν ἐψηφίζετο πρὸ τῶν νομοσχεδίων ὁ Προϋπολογισμός, ἤθελε συμβῆ αὐτὸ τοῦτο, ὅπερ συνέβη, νὰ ἀπέλθωσι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τινὲς τῶν φίλων αὐτῆς, νὰ μὴ εὑρεθῇ δὲ μετὰ τοῦτο ἐν ἀπαρτίᾳ. Τοῦτο συνέβη, ἡμεῖς δὲ, ὡς Ἀντιπολίτευσις, καθῆκον εἴχομεν νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἐπιψηφισθῶσιν ἐκ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις εἶχεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλήν, ὅσα ἐκρίνομεν ἐπιζήμια εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἀναιροῦντα νόμους ἰσχύοντας χρησίμους ἢ ὠφελίμους, ἢ ἀνατρέποντα δικαιώματα ἐκ νόμων ἀποκτηθέντα· ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, ὅσα ἦσαν ἀναγκαῖα εἰς τὴν διοίκησιν, ὅσα ἦσαν ὠφέλιμα εἰς τὴν κοινωνίαν, ποῖον καθῆκον μᾶς ἐπέβαλλε νὰ πολεμήσωμεν; Καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν πεποίθαμεν, ὅτι ἐκπληροῦμεν καθῆκον πρὸς τὴν Πολιτείαν, συντελοῦντες εἰς ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Αἱ Ἀντιπολιτεύσεις τοιαῦτα ἔχουσι καθήκοντα, νὰ συντελῶσιν εἰς τὰ ὠφέλιμα, νὰ ἐπικρίνωσι δὲ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅσαι δὲν ἤθελον συμφωνεῖ μὲ τὰ φρονήματα αὐτῶν, νὰ πολεμῶσι δὲ ἐκείνας, τὰς ὁποίας κρίνουσι μὴ ὠφελίμους, ἢ ἐπιζημίους προτάσεις, καὶ νὰ παρακωλύωσι τὴν ἐπιψήφισιν ἐκείνων, τὰς ὁποίας θεωροῦσιν ἐπιβλαβεῖς.

§247Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν ἐκηρύχθην ὑπὲρ τῆς κωλυσιεργίας. Εἶπον μόνον, ὅτι, ἀφοῦ ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, ἠδυνάμεθα ν’ ἀποχωρήσωμεν.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§249Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῇ συμβάσει πρέπει νὰ γείνωσι μικραὶ τροποποιήσεις. Ἡ ἐν τοῖς ἄρθροις 3, 4, 6 καὶ 8 λέξις «τόκων» ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «τοκοχρεωλυσίων». Μετὰ τὴν ἐν στίχῳ δευτέρῳ τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 3 λέξιν «Δημοσίου» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ ἁπάντων τῶν καθυστερουμένων χρεωλυσίων». Ἐν δὲ τῷ στίχῳ πέμπτῳ τῆς αὐτῆς παραγράφου αἱ λέξεις «τὰ ἀνωτέρω ἢ κατὰ τὰ στοιχεῖα αʹ καὶ βʹ» ν’ ἀτικατασταθῶσι διὰ τῶν λέξεων «τὴν ὑπὸ στοιχεῖον αʹ παράγραφον».

§250Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι τυπογραφικὰ λάθη;

§251Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Τῶν ὁποίων ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἑταιρείας ἐζητήθη ἡ διόρθωσις.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Θὰ γείνουν αἱ διορθώσεις αὗται. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου)

§253Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ καὶ ἄρθρον 3, ἔχον ὡς ἑξῆς: «Πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἐκ τῆς προκειμένης χορηγίας μέρους χορηγεῖται ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901 πίστωσις ἐκ δραχμῶν ἑνὸς ἑκατομμυρίου (ἀριθ. 1,000,000), καταλογιζομένη ὑπὸ νέον κεφάλαιον 29, φέρον τὸν τίτλον «Χορηγία ἐπὶ χρεωλυτικῇ ἀποδόσει πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου».

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ὑπεβλήθη καὶ ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους Ἐπιτροπῆς. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 259 δὶς) Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλοτριώσεως ἰδιωτικῶν κτημάτων λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης».

§255Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, διότι θ’ ἀναπτύξω τροπολογίαν μου.

§256Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καλλίτερον νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, διότι ἔχει παρέλθει ἡ ὥρα.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 5 καὶ 15′ π. μ. τῆς ἐπιούσης).