1901.01.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 56

τῆς 25 Ἰανουαρίου 1901.

(Πέμπτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 45′ μ. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, καὶ μετὰ παρατήρησιν τοῦ κ. Νέγρη διορθωθέντα ἐπικυροῦνται).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι κάτοικοι Λουτρακίου καὶ Περαχώρας τοῦ δήμου Περαχωριτῶν δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν παραπονοῦνται, ὅτι δὲν ἐξεδόθησαν τὰ ἐντάλματα πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἑκατέρωθεν τῆς Κορινθιακῆς διώρυγος καλλιεργησίμων γαιῶν αὑτῶν, αἵτινες κατελήφθησαν λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης.

§2Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην οἱ κάτοικοι Λουτρακίου καὶ Περαχώρας ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν, παρακαλοῦντες, ὅπως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐπισπεύσῃ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων διὰ τὴν κατάληψιν τῶν γαιῶν αὑτῶν ὑπὸ τοῦ ἰσθμοῦ. Παρήλθον 15 ἔτη, ἀφ’ ἧς κατελήφθησαν αἱ γαῖαι, καίτοι δὲ ἐδόθησαν σχετικαὶ διαταγαὶ καὶ ἀνεγράφη πίστωσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, τὰ σχετικὰ ἐντάλματα βραδύνουσι, ζημιοῦνται δὲ μεγάλως πτωχοὶ κτηματίαι. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ τέρμα εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρικάκης ἔχει τὸν λόγον.

§4Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην τῆς παρατάσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς· ἀναγκάζομαι δὲ εἰς τοῦτο, διότι ἔλαβον παραστάσεις ἐκ μέρους συμπολιτῶν μου μέχρις ἐπιτιμήσεως, ὅτι δὲν παραμένω καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων, ὅπως προστατεύω τὰ γενικὰ συμφέροντα, ἀλλ’ ἀφίνω νὰ ψηφίζωνται νομοσχέδια τοπικὰ καὶ προσωπικὰ (θόρυβος). Ἐγὼ βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ κανονίσω τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Βουλῆς. Ἐκεῖνο μόνον, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, εἶναι, ὅτι, ἀφ’ ὅτου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πάντοτε ἐδίδετο ἐν ἀνέσει χρονικὸν διάστημα, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ ἐργάζηται νομοθετικῶς καὶ δίδῃ ἀποτελέσματα ἐργασίας. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτέ, ἐνῷ ἡ Σύνοδος εἶναι ἑξάμηνος, καὶ ἐνῷ συνέρχεται ἡ Βουλὴ ἅπαξ τοῦ ἔτους, τὸ δὲ Σύνταγμα προεῖδε νὰ γίνωνται τρεῖς ἀναγνώσεις τῶν νομοσχεδίων, — ἀπόδειξις, ὅτι ἀπαιτεῖ ἐμβριθῆ συζήτησιν καὶ μελέτην, — δὲν ἐνθυμοῦμαι, λέγω, νὰ γίνεται ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τόσος λόγος περὶ τῆς περατώσεως αὐτῶν. «Νὰ σπεύσωμεν! ἔρχονται ἑορταί· ἀναγκαζόμεθα νὰ φύγωμεν· ἔχομεν καὶ ἄλλας ἐργασίας». Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν τὴν σπουδαιότητα τῶν ἐργασιῶν μας. Εἴμεθα ἐντεταλμένοι νὰ προστατεύσωμεν ὕψιστα συμφέροντα τῆς πατρίδος καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ, ἅτινα εἶναι ἀνατεθειμένα εἰς χεῖράς μας (θόρυβος). Δὲν μᾶς ἐπιτρέπονται προσωπικὰ ζητήματα. Ὀφείλομεν νὰ παραμείνωμεν, καὶ ὄχι αἱ συνεδριάσεις νὰ γίνωνται ἐν μέσῳ τῆς νυκτός. Εἶναι 5 ἡ ὥρα, καὶ μόλις ἠρχίσαμεν, ἐνῷ εἴπατε νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς 4. Ἐγὼ λέγω νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς 3, ἢ νὰ συνεδριάζωμεν δὶς τῆς ἡμέρας. Δὲν εὑρίσκω λόγον, ἀφοῦ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέρμα τῆς Συνόδου, διατὶ νὰ μὴ ἐρχώμεθα πρωΐαν καὶ ἀπόγευμα. Ὅλη ἡ ἡμέρα παρέρχεται, καὶ ἐρχόμεθα τὴν νύκτα. Πῶς εἶναι δυνατὸν τὴν νύκτα νὰ ἐκτελέσωμεν ἐμβριθῆ ἐργασίαν; Εἰς τὰς δύο μετὰ τὸ μεσονύκτιον δὲν δυνάμεθα σοβαρῶς νὰ συζητήσωμεν. Ἡ ζημία δὲν εἶναι μικρά. Ἔχομεν σπουδαῖα νομοσχέδια πρὸς συζήτησιν. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀμεταθέτου τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τοῦ ὁποίου ἀνεγνωρίσαμεν τὴν ἀνάγκην, ὅπως μὴ μετακινῶνται οἱ εἰρηνοδίκαι, ἀλλὰ δὲν κατωρθώθη, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀναγνωσθῇ οὔτε ἅπαξ, καὶ ἐπὶ ἔτη ἀκόμη θὰ ἐξακολουθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ πνευματικῆς ἰδιοκτησίας, τὸ περὶ φαρμακείων· ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτελέσεως (θόρυβος). Σᾶς ἀνησυχεῖ ἡ ὁμιλία μου, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν σιωπῶ. Λοιπόν, Κύριοι, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅπως κατὰ τὰς ὀλίγας συνεδριάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπολείπονται, ἐργασθῶμεν ἐμβριθῶς. Πρέπει νὰ παραμείνωμεν ἐνταῦθα μέχρις ὅτου περατώσωμεν πᾶσαν τὴν ἐργασίαν, καὶ παρακαλῶ νὰ προταχθῶσι τὰ οὐσιωδέστερα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον.

§5Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω ἐκ τοῦ ἁρμοδίου τμήματος πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς περὶ τοῦ ὑδραυλικοῦ ζητήματος, ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας, θὰ παρακαλέσω, ὅπως ἡ περὶ τούτου τοῦ θέματος συζήτησις ἀναβληθῇ μέχρι τῆς αὔριον.

§6Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν ᾖναι δυνατόν, νὰ καταθέσητε καὶ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν εἴχετε καταθέσει, ἀλλ’ ἐπεστράφη, διὰ νὰ τὴν ἔχωμεν πρόχειρον.

§7Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Οἱ ῥητινοπαραγωγοὶ τοῦ δήμου Τανάγρας μοὶ ἔστειλαν ἀναφορὰν, ἵνα τὴν συστήσω εἰς τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν. Παρακαλοῦσι νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος τῆς ῥητίνης εἰς 22 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ὅπως τοῦτο ἐγένετο καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἐλευσῖνος. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§8Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ἐκανονίσθησαν ὁριστικῶς τὰ ζητήματα, τὰ ἀναφυέντα ἐκ τῆς διαθήκης τοῦ μακαρίτου Συγγροῦ· ἂν δ’ ἐκανονίσθησαν, τί γίνεται ἡ διάταξις τῆς διαθήκης αὐτοῦ, ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς λεωφόρου Συγγροῦ. Ὡσαύτως, τί ἀπεφασίσθη διὰ τὴν ἀνέγερσιν Νοσοκομείου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπίσης ὑπάρχει ἑτέρα διάταξις ἐν τῇ διαθήκῃ. Διότι, ἀφοῦ ἐκαθαρίσθησαν τὰ ἀναφυέντα ζητήματα, ὡς πρὸς τὴν μερίδα, τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ἐδικαιοῦτο λαμβάνειν, εἶναι ἐπιβεβλημένον τὸ καθῆκον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὅρων τῆς διαθήκης. Εἰς πάντα ταῦτα παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ἀπαντήσῃ.

§9Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔμποροι ἐκ Πύργου μοὶ τηλεγραφοῦσι περὶ τοῦ δημοτικοῦ φόρου, ὅστις εἶχεν ἐπιβληθῆ παρανόμως ἐπὶ τῶν διὰ τοῦ λιμένος Κατακώλου εἰσαγομένων καὶ ἐξαγομένων ἐμπορευμάτων· παραπονοῦνται δὲ, ὅτι μένουσιν ἐν Κατακώλῳ ἐκτεθειμένα εἰς τὰς ἀτμοσφαιρικὰς ἐπηρείας τὰ ἐμπορεύματά των, διότι ὁ τελώνης δὲν τὰ παραδίδει, ἂν δὲν εἰσπραχθῇ ὁ πρόσθετος οὗτος φόρος.

§10Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐλήφθησαν μέτρα περὶ τούτου, δι’ ἐγγράφου δὲ ὑπὸ χθεσινὴν ἡμερομηνίαν ἐδόθη ἐντολὴ εἰς τὸν Νομάρχην Ἠλείας νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου, τοῦ ἐπιβληθέντος κατὰ τὸ 1900, καὶ ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν περὶ αὐτοῦ δοθεῖσαν ἔγκρισιν.

§11Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὑποβάλλω ἔγγραφον ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ ἐνοικιάσεως δύο κεκαυμένων νήσων ἐν Σαντορίνῃ, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουσι λατομεῖα, τὰ ὁποῖα ἐνοικιάζει ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν. Τελευταῖος πλειοδότης ἦτο εἷς Ἰωάννης Κοκκαλάκης, ὁ ὁποῖος παραπονεῖται κατὰ τῶν ἐκεῖ ἀρχῶν, ὅτι ὅλως παρανόμως, καίτοι ἦτο τελευταῖος πλειοδότης, παρεμποδίζεται, καὶ ὅτι ἐδόθη τὸ ἔργον εἰς ἄλλον. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου, ἐὰν δικαίως ἐγένετο ἢ ἀδίκως, καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐξενέγκω τὴν ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην μου.

§12Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν νὰ μὴ παραβαίνῃ συχνὰ τὸ καθῆκόν της διὰ τῆς ἐνασκήσεως ἀσυγχωρήτου λογοκρισίας; Τελευταῖον ἀπεστάλη ὑπὸ ἀνταποκριτοῦ Πατρινῆς ἐφημερίδος τὴν 7ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν τηλεγράφημα, ἀλλὰ κατεκρατήθη, μετὰ πολλὰς δὲ παρακλήσεις μετεβιβάσθη περικεκομμένον. Τοῦτο ἀντιβαίνει εἰς τὸν νόμον. Ἐπίσης προχθὲς ἐστάλη τηλεγράφημα, ἀλλ’ ἐπληροφορήθη τὴν ἐπιοῦσαν ὁ ἀποστολεὺς, ὅτι εἶχε σταλῆ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἵνα τὸ ἐπιθεωρήσῃ, ὅστις ὅμως δὲν τὸ ἐπέστρεψε, καὶ οὕτω δὲν διεβιβάσθη εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον.

§13Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄτοπον. Δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν Τουρκίαν.

§14Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἐκτελῶσι τὴν ὑπηρεσίαν των, τιμωροῦνται. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἴσως συνέβη λάθος εἰς τὴν ἀποστολήν. Πρέπει ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι πολλάκις ἀποστέλλονται τηλεγραφικῶς ψευδεῖς εἰδήσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀφήσω νὰ διαβιβασθῶσι. Προχθὲς ἐδόθη τηλεγράφημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεγράφετο: «Τὴν 3 μ. μ. συνῆλθον οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν ἐπιστολῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καλοῦντος αὐτοὺς εἰς συνεδρίασιν...» Ὅτε τὸ τηλεγράφημα ἦλθεν εἰς χεῖράς μου, δὲν ἀφῆκα νὰ περάσῃ. Δὲν θέλω ἀφήσει περὶ τῶν ἔργων μου νὰ διαδίδωνται πράγματα ἀνακριβῆ, διότι ἐπρόκειτο περὶ ἐνεργείας ἰδικῆς μου. Ὅταν τὰ τηλεγραφήματα ἐμπεριέχωσιν ἐπικρίσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ἀφίνομεν καὶ διέρχονται, ἀλλὰ γεγονότα ψευδῆ δὲν ἀφίνομεν.

§15Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤθελον ὑποβάλει παράπονα, ἂν δὲν ἐπειθόμην, ὅτι τὰ πράγματα συνέβησαν ὡς τὰ ἀφηγήθην ἀκριβῶς.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἰσχυρισμοῦ, τὸν ὁποῖον προέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἔχω ἀντιρρήσεις. Δὲν νομίζω, ὅτι οἱ νόμοι περὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας παρέχουσι τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐξακριβώνῃ, ἂν εἶναι ἀληθῆ ἢ ψευδῆ τὰ περιεχόμενα τῶν τηλεγραφημάτων. Ἐγὼ ἄλλοτε εὑρέθην εἰς παραπλησίαν θέσιν. Ἡ Διεύθυνσις τῶν Ταχυδρομείων μοὶ διεβίβαζε τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἀπεστέλλοντο εἰς Πάτρας, ἀναγγέλλοντα ψευδῆ γεγονότα· ἀνήγγελλον φέρ’ εἰπεῖν, ὅτι ὑπέβαλλον εἰς τὴν Βουλὴν προτάσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶχον προβάλει, καὶ ἐδημιούργουν τὰς ψευδεῖς ταύτας εἰδήσεις, ἵνα διαθέσωσι τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν ἐναντίον μου. Ἀλλ’ ἔκρινα, ὅτι δὲν εἶχον δικαίωμα ν’ ἀπαγορεύσω τὴν μεταβίβασιν αὐτῶν διὰ τοῦτο, καὶ περιωριζόμην νὰ γράφω εἰς φίλους μου ἀληθῶς καὶ ἀκριβῶς τὰ γενόμενα, ἵνα μὴ ἀφήσω αὐτοὺς νὰ πλανηθῶσιν ἀπὸ τὰς μὴ ἀληθεῖς εἰδήσεις.

§17Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸς τὰ τηλεγραφήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν Κυβέρνησιν, εἶπον, ὅτι δὲν προσέχω εἰς τὰ γραφόμενα. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐστάλησαν τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέγραφον «ἡ Κυβέρνησις ἐκπνέει! κρίσις ὑπουργική!», ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἠμπόδισα· ἠμπόδισα μόνον ὅ,τι ἀφεώρα τὴν ἰδικήν μου ἐνέργειαν.

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δι’ ἐπιστολῆς σας πρὸς τὸν Νομάρχην ἠδύνασθε νὰ τὰ διαψεύσητε.

§19ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀναφερόμενος εἰς λεχθέντα τινὰ ὑπ’ αὐτοῦ, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑπομένας πληροφορίας: Πίνακα τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1898, 1899 καὶ 1900 εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς. Προσέτι δὲ λογαριασμὸν τῶν κατὰ τὴν λήξασαν πρώτην δεκαπενταετίαν εἰσπραχθέντων τόκων ὑπὸ τῶν μετόχων αὐτῆς ἀρχικῶς κατ’ ἔτος ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τέλους τοῦ 1900 καὶ συμπληρωτικῶς ἔπειτα, κατὰ τὸν νόμον ᾼϠΙΓʹ τῆς 8 Μαρτίου 1891, μέχρι τέλους τοῦ 1900, καθαρῶς ἐμφαίνοντα τὸ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ 7% ὑπόλοιπον, τὸ διανεμητέον μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἑταιρείας. Ἂν ἀντελήφθην καλῶς, χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἀπέληξε τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο εἰς 20,000 δραχμάς, ἐξ οὗ καὶ νομίζω, ὅτι ὀρθῶς ἀντελήφθην, κρίνας ὅτι συνεπληρώθη ὁ τόκος τῶν 7%, διότι ἄλλως δὲν ἤθελεν ὑπάρχει τι τὸ διανεμητέον. Ἐνθυμεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι κατὰ τὸ 1891, ὅτε μετερρυθμίσθη ἡ ἀρχικὴ σύμβασις, ὡρίσθη, ὅτι ἡ διανομὴ ἤθελεν ἀρχίσει μετὰ τὸ 7%, τὸ παρεχόμενον εἰς τοὺς μετόχους τῆς Ἑταιρείας. Τὸ παρεχόμενον εἰς τοὺς μετόχους τῆς Ἑταιρείας ἀνατρέχει βεβαίως μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἑταιρείας· λοιπὸν εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Ἑταιρεία νὰ συμπληρώσῃ τὸ 2½% μέχρι τοῦ 7%, καὶ μετὰ τὸ 7% ἤρχετο τὸ δικαίωμα τῆς διανομῆς ἐξ ἴσου μεταξὺ Ἑταιρείας καὶ Δημοσίου. Χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ὁ λογαριασμὸς τῆς Ἑταιρείας ἐδείκνυεν, ὅτι μόνον 20,000 δραχμαὶ διανέμονται· τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἐξωφλήθη ὁ λογαριασμὸς τῶν 7% μέχρι τοῦ 1892, καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον πολλῆς προσοχῆς, θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἔχωμεν τ’ ἀποτελέσματα τοῦ λογαριασμοῦ τούτου, ἀλλὰ κατ’ ἔτος. Καὶ σχετικῶς πρὸς τοῦτο, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναινέσῃ, μέχρις οὗ προσαχθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται, νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, διότι αὔριον δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ ἐν πάσῃ εὐρύτητι.

§20Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). (Ὅρα Παράρτημα).

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶμαι εὐτυχής, διότι ἐγενόμην ἀφορμὴ νὰ δοθῶσιν αἱ ἀπαντήσεις αὗται, καὶ ἴσως εἶναι ἐπίκαιρος ἡ στιγμὴ νὰ ἐκφράσω τὸ παράπονον, ὅτι, προκειμένων τοιούτων συμβάσεων, ἡ εἰσήγησις ἡ κυβερνητικὴ δὲν ὑπῆρξε πλήρης. Ὅτε καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ παράσχῃ ὅ,τι ζητούμεθα ἡμεῖς, πρέπει νὰ ἔχῃ πάντα τὰ στοιχεῖα τὰ ἀπαραίτητα, ὥστε νὰ ἦναι καὶ ἡ μελέτη τῶν αἰτουμένων εὔκολος. Κρίνων ἐξ ἐμοῦ, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι, ὡς εἰσάγονται τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια, εἶναι ἀδύνατος ἡ μελέτη εἰς τὸν ἰδιώτην τὸν ἐπιμελέστερον.

§22ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀδύνατος, ἀδύνατος.

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ πολὺ συχνὰ προσκόπτω, καὶ ἐργαζόμενος, ὅπως μελετήσω, δαπανῶ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον χρόνον ἐκείνου, ὃν θὰ ἐδαπάνων, ἂν εἶχον τὰς πληροφορίας ἃς ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν. Ἡ ἀνάγκη τῆς πληροφορίας, ἣν ἐζήτησα, ἐγεννήθη εἰς τὸν νοῦν μου σήμερον ἐν τῇ μελέτῃ, ἣν ἐποιησάμην κατ’ ἰδίαν, τῆς συμβάσεως καὶ τῶν μεταβολῶν αὐτῆς. Διεξῆλθον πάντα τὰ λεχθέντα καὶ τὰ ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ τοῦ 1891, σχετικῶς πρὸς τὰς συμβάσεις τὰς δύο, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν βάσιν τῆς τρίτης ταύτης συμβάσεως, καὶ εἶδον καὶ τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ, καὶ τὰς προβλέψεις καὶ τ’ ἀποτελέσματα, καὶ ἐν τῇ μελέτῃ ταύτῃ, ἀναγνοὺς καὶ τὰ κείμενα καὶ τὰς συμβάσεις, εἶδον ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· εἶδον, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ συμβάσεως καὶ νόμου, καὶ ἐσκόπουν, ζητῶν τὸν λόγον, νὰ ἐρωτήσω τοῦτο: ἐδόθη ἡ συμπλήρωσις τοῦ 7% μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἑταιρείας; Μὲ προέλαβεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐγεννήθησαν ἀντιρρήσεις· ἠρώτησα, διακόψας αὐτὸν, πότε ἐγεννήθησαν αἱ ἀντιρρήσεις, καὶ ἐκ τῆς παρεμβάσεως τῆς μνήμης τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἀπεδείχθη, ὅτι αἱ ἀντιρρήσεις ἐγένοντο ὀψὲ, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Δηλιγιάννης, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠμφισβήτησεν,—ἐγεννήθησαν ἴσως καὶ πρότερον, ἀλλ’ ἀδιάφορον,—καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸ ζήτημα μένει ἐκκρεμές. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τῆς δεκαετίας, τῆς διαρρευσάσης ἀπὸ τοῦ 1891 μέχρι τῆς σήμερον, οἱ ἰσολογισμοὶ τῆς Ἑταιρείας ἀπέναντι τῶν μετόχων ἔμειναν οὕτως ἐκκρεμεῖς, ἢ ἀπέναντι τῶν μετόχων ἡ Ἑταιρεία ἐκανόνισε τὰς σχέσεις αὑτῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 7%; Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 7% τοῦ ἐνεστῶτος; ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 7% τοῦ ἀναδρομικοῦ; Τοῦτο εἶναι ἐρώτημα, εἰς ὃ βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει δώσει ἀπάντησιν, διότι εἶναι ἀδύνατον οἱ λογαριασμοὶ νὰ μὴ περιέχωσι καὶ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο. Τὸ 7%, κατ’ ἐμὲ, δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν Ἑταιρείαν, διότι, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς,—καὶ πιστεύω ὅτι εἶπεν ὄχι γνώμην τῆς ὑπηρεσίας ἁπλῶς, ἀλλὰ ἰδίαν ἑαυτοῦ γνώμην,—ἀνώτατον ὅρον περιεῖχεν ὁ νόμος, ὁ ψηφισθεὶς τῇ εἰσηγήσει τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ κ. Δηλιγιάννη, τοῦ ἀνωτάτου δὲ τούτου ὅρου εἶχε τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ποιήσηται τοιαύτην χρῆσιν, ὥστε νὰ μὴ δώσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἐκεῖνο, ὅπερ ἐζητεῖτο ὑπ’ αὐτῆς, καὶ ὅπερ ὡς ἀνώτατος ὅρος ἐτέθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ ψηφισθέντι καὶ μεταβληθέντι εἰς νόμον. Κατὰ ταῦτα λοιπὸν, ὄντος βεβαίου, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν περιέχει — καὶ δὲν περιέχει — τὴν τοιαύτην ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ἀλλὰ μόνον τὸν ὁρισμὸν τὸν ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 7% ἄνευ ἀναδρομῆς, ἔχομεν νὰ κανονίσωμεν τοὺς λογαριασμοὺς ἡμῶν μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοὺς ἐν τῷ παρελθόντι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 3%, καὶ σημειωτέον, ὅτι τοῦτο τὸ 3% εἶναι ἤδη κεκαλυμμένον καὶ ὑπερβεβλημένον ἐν ἔτει 1890. Τοῦτο ἐξάγω ἐκ τῆς εἰσηγήσεως τῆς γενομένης κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς δευτέρας συμβάσεως, καὶ εἰδικῶς ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Τρικούπη, ὅστις διὰ μακρῶν ἐπραγματεύθη τὸ θέμα. Ἐκεῖ οὗτος λέγει, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1890 ἐγένετο ἤδη συμπλήρωσις καὶ ὑπέρβασις τοῦ 3%. Τούτου οὕτως ἔχοντος, ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν, μήπως ἐν τῷ διαδραμόντι χρόνῳ οἱ λογαριασμοὶ τῆς Ἑταιρείας περιλαμβάνουσι καὶ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ 7 καὶ τοῦ 3%, ἔχομεν δὲ νὰ κανονίσωμεν τοὺς λογαριασμοὺς ἡμῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 7% μόνον ἀπὸ τοῦ 1891 καὶ ἐντεῦθεν. Ἐν βιβλιαρίῳ δημοσιευθέντι τελευταῖον ὑπὸ τραπεζιτικοῦ καταστήματος ἐνταῦθα, ὅπερ δὲν ἔχουσι πάντες οἱ Βουλευταὶ, διότι δὲν διενεμήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, βλέπομεν ἀναγεγραμμένα τὰ ἑξῆς: «Καθαρὰ ἔσοδα τῆς Ἑταιρείας τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς: κατὰ τὸ 1890 δραχ. 181,390, τὸ 1891 δρ. 233,150, τὸ 1892 δρ. 261,225, τὸ 1893 δρ. 144,450, τὸ 1894 δραχ. 321,913, τὸ 1895 δρ. 329,261, τὸ 1896 δρ. 316,804, τὸ 1897 δρ. 356,999, τὸ 1898 δρ. 392,151, τὸ 1899 δραχ. 424,466». Ἔχομεν λοιπὸν ἐνταῦθα τὰ ποσὰ, καὶ ἐφ’ ὅσον ἠδυνάμην ν’ ἀντιπαραβάλω τὰ ποσὰ ταῦτα πρὸς ἐπισήμους πίνακας, εἶδον, ὅτι εἶναι ἀκριβῆ τὰ ἐν τῷ βιβλιαρίῳ δημοσιευόμενα. Κατὰ ταῦτα βλέπομεν, ὅτι ἡ πρόοδος τῶν ἔργων τῆς Ἑταιρείας εἶναι ὁποία προεβλέπετο ἐν ἔτει 1891, καὶ ὑπερακοντίζει καὶ τὰς προβλέψεις, διότι ὁ Τρικούπης, ὅτε ἠγόρευεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὸ 1891, πολλὰ προεῖπεν, ἅτινα ἀπεδείχθησαν ἐκ τῶν ὑστέρων ὀρθά. Ἐδίσταζε νὰ δεχθῇ, ὅτι κατὰ τὸ 15ον ἔτος, δηλαδὴ τὸν χρόνον τῆς ἐξαγορᾶς, θέλει καλυφθῆ τὸ 7%· ἐφαίνετο, ὅτι δὲν ἦτο ἐντελῶς ἀδύνατον εἰς αὐτὸν νὰ παραδεχθῇ τοῦτο, ἀλλ’ ἔκλινε μᾶλλον νὰ παραδεχθῇ, ὅτι θέλει βραδύνει ἡ κάλυψις τοῦ 7% καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι ἐκαλύφθη ἤδη, καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι ἐκαλύφθη καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἑταιρεία ζητεῖ ἀφ’ ἡμῶν νὰ παραιτηθῶμεν τῆς ἐξαγορᾶς. Ταῦτα λέγων, δεικνύω τὴν σημασίαν τῆς γενομένης ὑπ’ ἐμοῦ αἰτήσεως πληροφοριῶν, ἥτις προήγαγεν εἰς φῶς τὴν σπουδαιοτάτην ταύτην δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἥτις κατέστησεν εἰς ἡμᾶς γνωστὴν τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅτι εἰς τοὺς λογαριασμοὺς ἡμῶν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν δὲν ἔχομεν νὰ ἀναδράμωμεν πέραν τοῦ 1891, ὅπως συμπληρώσωμεν τὰ κέρδη τῶν μετόχων, ἀλλὰ μετὰ τὸ 1891.

§24Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ μὴ ἀποδεχθῶ ὡς ἀκριβεῖς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Δραγούμης εἰς τὴν Βουλήν. Τὰ ἔσοδα τοῦ σιδηροδρόμου, τὰ πρὸς διανομὴν, ἦσαν κατὰ μὲν τὸ 1895 δραχμαὶ 30,921...

§25ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ὅλου;

§26Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα ἐπὶ τοῦ ὅλου, διότι κατὰ τὸ 1891, ὅτε συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις, ἐπρόκειτο μόνον περὶ Κηφισιᾶς, καὶ ὄχι περὶ Λαυρίου, διότι ἡ συγκοινωνία τῆς Κηφισιᾶς ἦτο ἡ πρόσθετος. Δι’ αὐτὴν τὴν γραμμὴν εἶχε προσφέρει ἡ Ἑταιρεία 500,000 δραχμάς. Λοιπὸν διὰ τὴν γραμμὴν ταύτην τὰ ἔσοδα τῆς Ἑταιρείας, τὰ πρὸς μερισμόν, κατὰ τὸ 1895 ἀνῆλθον εἰς 30,921 δραχμάς· κατὰ τὸ 1896 ὅμως ἐμειώθησαν εἰς 22,252· κατὰ τὸ 1897 ἐμειώθησαν ἀκόμη εἰς 18,767· κατὰ τὸ 1898 ηὔξησαν 52,000, καὶ κατὰ τὸ 1899 εἰς 75,000. Ἐὰν ὑπολογίσητε λοιπὸν 75,000 ὡς τόκον κεφαλαίου, ἐπειδὴ τὸ κεφάλαιον εἶναι 2,000,000, ὁ τόκος μόλις κατὰ τὸ 1899 ἀνέρχεται εἰς 3½%, ἐνῷ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη μόνον τὸ 1898 εἶχεν ἀνέλθει εἰς 2½% μόνον.

§27Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν; Διακρίνονται οἱ λογαριασμοὶ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν–Κηφισιᾶς ἀπὸ τοὺς τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν–Λαυρίου;

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν πληροφορίας, καὶ μοὶ ἔδωκεν αὐτὰς περὶ τοῦ τμήματος τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν–Ἡρακλείου–Κηφισιᾶς.

§29Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον ἐζήτησεν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς πληροφοριῶν, θέλομεν ἀποφανθῆ γνώμην, ὅταν αὗται προσκομισθῶσιν· ἀλλὰ θὰ ζητήσω ἄλλην τινὰ πληροφορίαν ἀπὸ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἐν τῇ συμβάσει, ἥτις εἶναι ἐκκρεμὴς εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀναφέρεται, ὅτι θὰ καταβάλῃ ἡ Ἑταιρεία 600,000 δραχμάς. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἂν τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ληφθῇ ἐκ τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη μέχρις 6,000,000, ὅπως δαπανήσῃ ἡ Ἑταιρεία διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων αὐτῆς μέχρι Λαυρίου καὶ Κηφισιᾶς καὶ τῶν διακλαδώσεων. Ἔχει πολλὴν σπουδαιότητα αὐτὸ, διότι, ἂν ἦναι ἐκ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ, βεβαίως δικαιοῦται εἰς τὸ 7%, εἰς τὸ ὁποῖον δικαιοῦται καὶ τὸ ἄλλο κεφάλαιον. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ γνωρίζω, ἂν πράγματι θὰ ληφθῇ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τοῦ συνωμολογημένου ἐν τῇ συμβάσει μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἑταιρείας. Τὸ κεφάλαιον ἀνήρχετο εἰς 6,000,000 δραχμάς· ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε 5,400,000, ὥστε ὑπολείπονται 600,000, ἀκριβῶς αὐταί, τὰς ὁποίας συμφωνεῖτε, ὅτι θὰ δαπανηθῶσιν ὑπὲρ τῶν ἔργων ἐξωραϊσμοῦ. Τοιουτοτρόπως τὸ κεφάλαιον τὸ παλαιὸν ἄφησεν ὑπόλοιπον 600,000 δραχμῶν, ἐπ’ αὐτοῦ δὲ τοῦ ποσοῦ τῶν 600,000 δραχμῶν θέλει φυσικὰ λαμβάνεσθαι τόκος πρὸς 7%, ὅπως ἐπὶ τοῦ ἄλλου κεφαλαίου. Ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω, ἂν τοῦτο οὕτως ἔχει.

§30Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). (Ὅρα Παράρτημα).

§31ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ καὶ γενικῶς νομίζω, ὅτι, ὅτε προσάγονται τοιαῦτα νομοσχέδια, τροποποιοῦντα συμβάσεις Ἑταιρειῶν σπουδαίων, οὐδὲν δύναταί τις ν’ ἀποφασίσῃ ἐπ’ αὐτῶν, μορφῶν πεποίθησιν πεφωτισμένην, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὸ σύνολον τῆς ἱστορίας τῶν Ἑταιρειῶν τούτων, τὸ σύνολον τῶν λογαριασμῶν, τὸ σύνολον τῶν πινάκων καὶ τῶν πληροφοριῶν. Ἀλλ’ εἰδικώτερον ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις κατέχει κατὰ βάθος τὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, διότι καὶ αὐτὸς κατεσκεύασεν αὐτήν, περιώρισε τὴν ἔννοιαν τῆς συμβάσεως εἰς μόνην τὴν παροχὴν τοῦ ἄρθρου 1, καθ’ ὃ ἡ ἐξαγορὰ ἀναβάλλεται ἐπὶ 15 ἔτη ἀπὸ σήμερον. Ἡ σύμβασις αὕτη περιέχει σπουδαιοτάτους ὅρους, τοὺς ὅρους τοῦ ἄρθρου 6, οἵτινες ἀμέσως συνδέονται πρὸς τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζήτησα· διότι τί λέγεται ἐν ἄρθρῳ 6; λέγεται, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 600,000 δραχμῶν, ὅπερ θὰ καταβάλῃ διὰ τὰ δημόσια ταῦτα ἔργα ἡ Ἑταιρεία, θ’ ἀναληφθῇ ἐντὸς 20 ἐτῶν, θέλει δὲ ἀναληφθῇ εἰς δόσεις 30,000 δραχμῶν, αἵτινες θέλουσι καταλογίζεσθαι εἰς τὰς ἀκαθαρίστους εἰσπράξεις ὡς ἔξοδον μετὰ καὶ ἄλλων, μετὰ τῶν δαπανῶν τῆς συντηρήσεως τοῦ ἄλσους κλπ. Τί σημαίνει τοῦτο; σημαίνει, ὅτι καθίσταται ἀπωτέρα ἡ ἐλπὶς τοῦ Δημοσίου, ὅτι θὰ διανείμῃ τὰ μετὰ τὸ 7% κέρδη· διότι, ὅταν ἐκ τῶν εἰσπράξεων, ἃς ἐνταῦθα ἔχομεν, καὶ αἵτινες ἔφθασαν κατὰ τὸ 1899 εἰς 424,466 δραχμάς, ὅταν ἀφαιρέσητε τὰς 30,000, ἐφθάσατε κάτω τοῦ ποσοῦ, μεθ’ ὃ πρέπει νὰ διανείμητε· διότι, προκειμένου κεφαλαίου ἂς εἴπωμεν δρ. 6,000,000, τὸ 7% ἐπὶ 6,000,000 δραχμῶν εἶναι 420,000 δραχμαί. Ἀκριβῶς δὲ ἐνταῦθα ἔχομεν 424,000 δραχμάς. Ἐὰν ἀφαιρέσητε πρὶν ἢ δώσητε ταύτας 30,000, ἐφθάσατε πολὺ κάτω τοῦ 7%, καὶ τότε βεβαίως ἡ ἐλπὶς τοῦ Δημοσίου νὰ λάβῃ τὸ ἥμισυ τοῦ πέραν τῶν 7% ἀπομακρύνεται. Πάντως λοιπὸν εἶναι ἀναγκαῖαι αἱ πληροφορίαι αὗται διὰ τὸν λόγον τοῦτον τὸν εἰδικόν, ὅτι τοιαύτην περιέχει διάταξιν ἡ σύμβασις. Δὲν θὰ ἐπικρίνω τὴν διάταξιν ταύτην σήμερον· θὰ ἐπικρίνω αὐτὴν αὔριον· ἀλλὰ δικαιολογῶ τὴν αἴτησιν, ἣν ὑπέβαλον. Δὲν δύνασθε νὰ δεχθῆτε, ὅτι εἶναι ἄσχετος πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τούτου ἡ ζητηθεῖσα πληροφορία, διότι ἀκριβῶς ἡ πληροφορία αὕτη ἐνέχεται εἰς τὸ 7%, ὅπερ 7% ἐπηρεάζεται ἐκ τῶν διατάξεων τῆς παρούσης συμβάσεως.

§32Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). (Ὅρα Παράρτημα).

§33ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ λύσῃ μίαν ἀπορίαν, σχετιζομένην μὲ τὴν ἔννοιαν τῶν ἄρθρων 5 καὶ 8...

§34Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ δὲν συζητοῦμεν τὴν σύμβασιν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην.

§35ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὄχι. Θέλω νὰ μοὶ δώσητε μίαν πληροφορίαν, σχετιζομένην μὲ τὴν ἔννοιαν τῶν ἄρθρων αὐτῶν, ὥστε κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ ἤμεθα ἐν γνώσει.

§36Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πολὺ καλά.

§37ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κατὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον συντάσσονται τὰ δύο ταῦτα ἄρθρα, αἱ εἰσπράξεις τοῦ ἄλσους ὑπολογίζονται ὡς εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου. Κατὰ τὴν ἐξαγορὰν τυχὸν πρὸς εὕρεσιν τοῦ μέσου ὅρου τῶν 7 τελευταίων ἐτῶν θὰ περιληφθῶσιν εἰς τὰς εἰσπράξεις καὶ αἱ εἰσπράξεις τοῦ ἄλσους; Διότι, κατὰ τὸ ἄρθρον 8, θὰ παραδοθῇ τὸ ἄλσος ἄνευ ἀποζημιώσεως. Θέλω λοιπὸν νὰ γνωρίζω, ἐὰν αἱ εἰσπράξεις τοῦ ἄλσους αὐξάνουσι τὰς εἰσπράξεις, ὧν θὰ ληφθῇ ὁ μέσος ὅρος πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ σιδηροδρόμου. Δὲν ἀπαντᾷ ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τοῦτο;

§38Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι ν’ ἀπαντήσω, ὅταν θὰ συζητήσωμεν τὴν σύμβασιν.

§39Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ 7%, δὲν ἐγένετο ἐπὶ στερεῶν βάσεων. Νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ῥητὴ, καὶ δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ λαμβάνῃ τὸ 7% ἀπὸ τοῦ 1891, διότι ἡ σύμβασις, ἡ ὑπογραφεῖσα κατὰ τὸ 1891, ἰδοὺ τί λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1. Ὁπόταν μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τῆς πρώτης δεκαπενταετίας τὰ καθαρὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας, τὰ τοῖς μετόχοις διανεμητέα, ὑπερβαίνουσι τὰ 7% ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου ἑταιρικοῦ κεφαλαίου, οἱ δὲ μέτοχοι τῆς Ἑταιρείας ἔλαβον ἤδη 7% ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Ἑταιρείας, τὸ τυχὸν ὑπόλοιπον διανέμεται ἐξ ἴσου μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας.» Ὥστε ἀπὸ τοῦ 1891 εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Ἑταιρεία νὰ λαμβάνῃ τὸ 7%, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἔρχηται εἰς διανομήν.

§40ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἄρα νὰ μὴ λαμβάνῃ καὶ τὰ καθυστερούμενα τῶν 7% τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Τοῦτο λύει τὸ ζήτημα.

§41Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). (Ὅρα Παράρτημα).

§42Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν σκοπεῖ νὰ καταθέσῃ ὅλα τὰ αἰτηθέντα ὑπ’ ἐμοῦ ἔγγραφα σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν περὶ τῶν ἐνεργηθεισῶν ἐξετάσεων πρὸς ἀποστολὴν ὑποτρόφων εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἐὰν σκοπεῖ νὰ καταθέσῃ ταῦτα σήμερον, ἔχει καλῶς· ἄλλως, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ καταθέσῃ αὐτὰ αὔριον, καθόσον ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἡ ἐπερώτησις στηρίζεται ὄντως ἐπὶ λόγων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως δὲν δύναται, εἰμὴ, συμμορφούμενος πρὸ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Διατάγματος, νὰ προβῇ εἰς ἀκύρωσιν τοῦ Διατάγματος.

§43ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐκάματε τὴν ἐπερώτησιν, ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς ἀσθενεῖ. Ἐλπίζω αὔριον νὰ τὰ ἔχω.

§44Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐπληροφορήθην, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πολλὰ παράπονα ἐγένοντο ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων διὰ τὴν μὴ συμπλήρωσιν θέσεών τινων ἀνθυπασπιστῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν εἰς τὸ σῶμα τοῦ μηχανικοῦ δυνάμει τοῦ εὐεργετικοῦ νόμου. Δι’ ἐγγράφου ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§45Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὁ ἐκ Ναυπλίας κ. Βουλευτὴς τὰς αὐτὰς ἐζήτησε πληροφορίας. Αὔριον θὰ καταθέσω τὸν πίνακα, ὅστις θὰ σημειοῖ καὶ τὰς κενωθείσας θέσεις καὶ τοὺς ἀναγραφομένους ἐν τῷ πίνακι, καὶ ἐξ αὐτοῦ θὰ καταφαίνηται, ἂν καὶ κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς συμπλήρωσιν θέσεων, ἢ ἂν ὑπάρχωσι πολλοὶ ὑπεράριθμοι.

§46ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὑπ’ ἐμοῦ ζητηθέντα περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναπληρώσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ, ὑπάρχουσιν ἀκόμη κενά.

§47Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν ἔχω ἄλλα. Εἶπον, ὅτι δὲν ἔχω, εἰμὴ τοὺς νόμους καὶ τὰς διαταγάς.

§48ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὰ αὔριον παρακαλῶ νὰ τὰ ἔχω.

§49Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θ’ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἐπερώτησιν τὴν ὁποίαν τῷ ἀπηύθυνα προχθὲς περὶ τῶν τροχιοδρόμων Πατρῶν;

§50Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ δώσω, εἶναι, ὅτι ἐδόθη πεντάμηνος παράτασις τῆς προθεσμίας εἰς τὴν Ἑταιρείαν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεών της. Ἤδη ἡ Ἑταιρεία ὑπέβαλε πρὸς ἔγκρισιν σχέδια γραμμῶν, ἅτινα ἐπεστράφησαν πρὸς τὸν Νομομηχανικὸν Ἀχαΐας, ἵνα ὁ δῆμος ἐγκρίνῃ τὴν μεταβολὴν τῆς χαράξεως τῆς γραμμῆς ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων, ἀντὶ τῆς ὁδοῦ Ἀνεξαρτησίας.

§51ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἔδωκε τὴν παράτασιν;

§52Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον, προτάσει τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Πατρῶν.

§53ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ μόνον, ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὕτη, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν ἐγκατάστασιν τῶν τροχιοδρόμων, εἶχεν ἀναλάβει καὶ τὴν παροχὴν τοῦ φωταερίου ἐν Πάτραις, καὶ δὲν ἐδείχθη καλῆς πίστεως μέχρι σήμερον. Φέρω ταῦτα εἰς γνῶσιν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα λάβῃ τ’ ἀναγκαῖα μέτρα ἀπέναντι αὐτῆς.

§54Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω βεβαίως λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰς συστάσεις σας. Λέγω δὲ μόνον, ὅτι, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν ἦτο διατεθειμένος, νὰ ἐπισπεύσωμεν αὐτὴν, καὶ ἡμεῖς, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι τῆς ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ἐκτελέσεως τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς, ὑπεβάλομεν τὸ νομοσχέδιον. Τώρα, ὅτε ἤκουσα τὰς παρατηρήσεις ταύτας, βεβαίως θέλω προσέξει νὰ μὴ δώσω ἄλλην παράτασιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, καὶ θὰ λάβωμεν τὰ προσήκοντα μέτρα, ὅπως ἀναγκάσωμεν αὐτὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν συνωμολογημένων.

§55ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ νέας Ἑταιρείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξεχωρήθη τὸ δικαίωμα αὐτό.

§56ΑΛ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Καταθέτω σημείωμα, ἀφορῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Πρόκειται περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ λοχαγοῦ Διαμαντῆ Διαμαντοπούλου, περὶ ἧς ἐπηρώτησα αὐτὸν προχθές, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3970 τῆς 20 τρέχοντος μηνὸς ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, περιέχον γνωμοδότησιν τοῦ Δικαστικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι ἐπιθυμῶ αὔριον ν’ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κυνουρίας κ. Βοζίκης ὑποβάλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς δημοπρασίας ἀνεγέρσεως διδακτηρίων ἐν Ἁγίῳ Πέτρῳ τῆς Κυνουρίας, διότι, ὡς γνωστὸν, τὸ ὑπάρχον ἀπετεφρώθη πρὸ μηνῶν, καθὼς καὶ ἐν τῷ δήμῳ Τανίας, ἐνῷ τὸ μὲν τοῦ Μεσορραχίου κατερειπωθὲν ἐγκατελείφθη, τὸ τοῦ Ἁγίου Νικολάου ἑτοιμόρροπον ἀπειλεῖ νὰ καταπέσῃ ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμήν, καὶ τὸ τοῦ Μπερνορίου ἀποτελεῖ ἐπικίνδυνον εἰς τὴν ὑγείαν τῶν μαθητῶν τρώγλην. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ συστάσεως σχολείου θηλέων ἐν Μασκλίνῃ τοῦ Δήμου Τανίας, κατοικουμένῃ ὑπὸ 300 οἰκογενειῶν, καὶ μὴ ἐχούσῃ τοιοῦτον σχολεῖον.» Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§58ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ νὰ καταταχθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων νομοσχεδίων τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸ περὶ φαρμακείων.

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§60ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει, ἔχει ὅμως καθῆκον ν’ ἀκούσῃ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, συνταχθὲν τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, ὅπερ εἰργάσθη ἐπ’ αὐτοῦ ἐπανειλημμένως. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐγὼ αὐτός, διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπέβαλον ὅμοιον νομοσχέδιον κατὰ τὸ ἔτος 1889, ὅπερ ὅμως δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν τότε νὰ ψηφισθῇ. Ἔκτοτε, κύριε Πρόεδρε, τὸ κακὸν ἑκατονταπλασιάσθη· τότε εἴχομεν ἴσως δεκάδας φαρμακεμπορείων, τώρα ἔχομεν ἑκατοντάδας, καὶ ὅπως ἴδωμεν, ἐὰν εἶναι συνταγματικὸν τὸ νομοσχέδιον, γνωρίζετε τί συμβαίνει, ἢ μᾶλλον γνωρίζει ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τί συμβαίνει; Ἐνῷ ἐνταῦθα συζητοῦμεν περὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν θὰ ψηφίσωμεν αὐτό, ἢ ὄχι, ἡ Νομαρχία ἐκδίδει ἀδείας πρὸς φαρμακεμπόρους...

§61Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. 30 τὸν ἀριθμὸν μέχρι τοῦδε.

§62ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως· καὶ τοῦτο, διότι τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι «οἱ φαρμακέμποροι, οἱ μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τούτου, ἔχοντες ἄδειαν φαρμακεμπόρου, ἀναγνωρίζονται», καὶ ζητοῦσι πάντες νὰ λάβωσι τοιαύτας ἀδείας. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις, καίτοι ἔχει καὶ αὐτὸ ἀτελείας, ἔχει τοῦτο τὸ καλόν, ὅτι ἐκανόνισε τὴν θέσιν καὶ τὴν σχέσιν παντὸς ἐνδιαφερομένου πρὸς ἀντιθέτους διευθύνσεις, ἐκανόνισε τὰ τῶν φαρμακεμπόρων πρὸς τοὺς φαρμακοποιούς, ἐκανόνισε τὰ τῶν ἐμπόρων πρὸς ἀντιθέτους διευθύνσεις καὶ πρὸς τοὺς φαρμακεμπόρους καὶ πρὸς τοὺς φαρμακοποιούς. Ὅτε τοιοῦτον ἀγαθὸν προέρχεται ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι δίκαιον, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀπορρέον ἐκ τῆς ἐπισήμου ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, νὰ δεχθῶμεν ν’ ἀναβληθῇ; Βεβαίως ὄχι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ σκεφθῇ, μήπως δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον πρὸ τῆς λήξεως τῆς Συνόδου.

§63Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θέλω καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀδείας, αἱ ὁποῖαι, ὡς καὶ ἐγὼ χθὲς ἔμαθον, ἐχορηγήθησαν, τοῦτο δύναται νὰ ἐπανορθωθῇ, διαγραφομένου τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν ζήτησιν ἀδειῶν.

§64Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Ἡ καταλληλοτέρα στιγμὴ εἶναι ἡ σημερινὴ.

§65Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρατηρῶ, ὅτι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχουν ὄντως πολλὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα προκαλοῦσιν ἀντιρρήσεις, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ πολλά, περὶ τῶν ὁποίων οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίρρησις, ὡς π. χ. τὸ ὑπ’ ἀριθ. 39, δηλαδὴ ἡ σύμβασις μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Λυσσιατρείου κυρίου Παμπούκη. Φρονῶ, ὅτι τοῦτο οὐδεμίαν θὰ φέρῃ βλάβην, τοὐναντίον μάλιστα θὰ φέρῃ πολλὰ καλὰ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν ν’ ἀναβιβασθῇ κατά τι τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι ἄλλως θὰ παραπεμφθῇ καὶ αὐτὸ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὥστε θὰ προχωρήσωμεν ὡς ἔχει. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλοτριώσεως οἰκοπέδων μεταξὺ τῶν ὁδῶν Σίνα καὶ Διδότου πρὸς ἀνέγερσιν ἐκπαιδευτικοῦ παραρτήματος ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Σχολῆς». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιρρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. «Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον χορηγεῖται πίστωσις ἐκ δραχμῶν 85,000».

§68Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ὡρισμένον ἐκ τῶν προτέρων τὸ ποσὸν τοῦτο;

§69Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ ἐκ τῶν προτέρων, διότι δυνατὸν νὰ προέλθωσιν ἀμφισβητήσεις.

§70Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, δὲν ἐξετελέσθησαν ὅσα ἀπαιτοῦνται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ὅπως χορηγηθῇ πίστωσις. Ἀπαιτεῖται προηγουμένως ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς. Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τοιαύτην ἔκθεσιν, ἔχει καλῶς· ἐὰν δὲν ὑπέβαλε, τότε κακῶς ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας τοῦ Αὐστριακοῦ Λόϋδ συνομολογηθείσης ταχυδρομικῆς συμβάσεως».

§73Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ἀνάγκην δύο λεπτῶν, ἵνα λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω. Εἴθισται παρ’ ἡμῖν ἐν τῇ Βουλῇ, τὰ νομοσχέδια, τὰ ἀφορῶντα εἰς τοιαῦτα ἀντικείμενα, ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν, νὰ ψηφίζωνται ἐντεῦθεν ἀσυζητητεί, διότι εἶναι νομοσχέδια τυπικά. Ἐὰν δὲ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν ἐπὶ συζητήσεως τοιούτου νομοσχεδίου νὰ λάβω τὸν λόγον, τοῦτο ἔπραξα, δραξάμενος αὐτό, ὡς ἀφορμήν, ἵνα εἴπω καὶ γενικωτέρας τινὰς παρατηρήσεις περὶ τῆς ἡμετέρας ναυτιλίας. Ἄλλοτε, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως προνομίου τοιούτου εἰς τὰ ἀτμόπλοια τοῦ Σταθάτου, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας, νὰ συστήσω δὲ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν μέτρα τινὰ, τὰ ὁποῖα ἐνόμιζον ἀναγκαῖα πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας, καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ζωῆς τῶν ταξειδευόντων δι’ Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων. Σήμερον ἔχω ἀφορμὴν νὰ ἐκφράσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν εὐχαριστίας καὶ ἐπαίνους, διότι ἀληθῶς ἔλαβεν ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα, ἵνα περιορίσῃ, ἐξαλείψῃ καὶ ἀποσοβήσῃ ὅλους τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ἐπέκειντο εἰς τοὺς ταξειδεύοντας δι’ Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐξητάσθησαν ὄντως τὰ ἀτμόπλοια τὰ Ἑλληνικά, καὶ πολλὰ διωρθώθησαν. Διὰ τοῦτο ὀφείλεται ἔπαινος πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, περὶ συνομολογήσεως συμβάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Αὐστριακοῦ Λόϋδ, συμβαίνει τι τὸ πρωτότυπον. Ἅμα ἀρχομένης τῆς συζητήσεως, ἔχετε ἤδη πρὸ ὑμῶν κατάλογον ὁλόκληρον αἰτούντων τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, ὅπως ἀντιλαμβάνομαι ἐκ τῆς θέσεώς μου...

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τετράδα μόνον.

§75Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ὅπερ δεικνύει, ὅτι μία διαμαρτυρία ἐξ ἐνστίκτου ἐγένετο κατὰ πρωτοφανοῦς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεως, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ψηφίζομεν τυπικῶς καὶ ἀσυζητητεί. Ὑπάρχει ἡ διάταξις τῆς παραχωρήσεως τῆς ἀδείας εἰς τὴν Αὐστριακὴν ἀτμοπλοΐαν νὰ ἐκτελῇ ἀκτοπλοΐαν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν κυριωτέρων λιμένων τῆς Ἑπτανήσου καὶ μεταξὺ τῶν λιμένων Πατρῶν, Καλαμῶν καὶ Πειραιῶς, λιμένων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ πλεῖστον τῆς ἐξαγωγῆς τῶν Ἑλληνικῶν προϊόντων εἰς τὴν Ἑσπερίαν. Διὰ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν πρὸ τοῦ 1857 περίοδον, ὅτε ἱδρύθη ὑπὸ τοῦ Ἀλεξάνδρου Μαυροκορδάτου ἡ πρώτη Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρεία. Τότε βεβαίως ἦτο εὐτύχημα μία τοιαύτη Ἑταιρεία, ἦτο μέγα εὕρημα, ἓν ἀπόκτημα διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ συμφέρον αὐτῆς, νὰ εὑρεθῶσιν ἀτμόπλοια ἐξυπηρετοῦντα τὴν συγκοινωνίαν τῶν διαφόρων λιμένων πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς ἐξωτερικοὺς λιμένας. Ἀλλὰ σήμερον, ὅτε ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία ἀνεπτύχθη ἀνελπίστως, μάλιστα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, σήμερον, ὅτε περισσεύουσιν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν καὶ κατὰ τοιοῦτον ἀριθμὸν τὰ Ἑλληνικὰ ἀτμόπλοια, ὥστε νὰ βλέπωμεν διεξαγόμενον μεταξὺ αὐτῶν ἀγῶνα, ὃν παρέστησε χθὲς ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς καὶ ἐχαρακτήρισε ζωηρότατα, διεξαγόμενον ἕνεκεν ἐλλείψεως ἐργασίας, ὑπαρχόντων πολλῶν ἀτμοπλοίων, σήμερον, εἰς τοιαύτην εὐάρεστον κατάστασιν εὑρισκομένης τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας, νὰ περικόπτωμεν ἐκ τῆς ἐργασίας αὐτῆς καὶ νὰ δίδωμεν εἰς ξένην ἀτμοπλοΐαν, εἶναι λίαν λυπηρόν, ὀδυνηρόν, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τὰς ἐκδηλουμένας καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ παντοῦ ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ γενικώτερον ἔξω, παρὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς γνώμης, ἣν ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι οὐδεμία διαμαρτυρία ἠκούσθη, εἰς ἐμὲ ἔφθασε διαμαρτυρία ἐκ μέρους τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Νέας Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας Σύρου. Ἤκουσα δὲ (καὶ ἐλπίζω, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος θὰ τὸ ἀναφέρῃ) καὶ τὸν συμπαρακαθήμενον ἐνταῦθα συνάδελφον ἐκ Σπετσῶν κ. Λεωνίδαν, ἄνδρα εἰδικὸν περὶ τὰ τοιαῦτα, ἔχοντα τὴν γνώμην, ὅτι τὸ νομοσχέδιον παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας. Εἶναι περίεργον δέ, ὅτι τὴν μεγάλην ταύτην ζημίαν, τὴν ἐπιφερομένην κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας, δικαιολογεῖ διάταξις ἄλλου ἄρθρου ἐν τῇ συμβάσει, τῆς ὁποίας τὴν ἐπικύρωσιν ζητεῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἡ διάταξις, ὅτι ἐγκαθιδρύεται κατὰ μίαν ἀκόμη ἡμέραν καθ’ ἑβδομάδα συγκοινωνία μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἑνὸς τῶν Εὐρωπαϊκῶν λιμένων, μεταξὺ Πατρῶν–Κερκύρας–Βρενδησίου, Ἀλλὰ τοῦτο ἐξαγοράζεται διὰ βαρυτάτου ἀντιτίμου, κατ’ ἐμὴν ἐκτίμησιν. Καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι κατὰ τοῦ νόμου, τοῦ ἔχοντος σκοπὸν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως ταύτης, διότι οὐδὲν μέγα ἀγαθὸν ἀπολαμβάνομεν ἀπέναντι μεγάλου κακοῦ, τὸ ὁποῖον προσγίγνεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν. Ἐξεδήλωσα τὴν γνώμην, ἣν ἔχω περὶ τούτου. Θὰ ἠδυνάμην δὲ διὰ μακροτέρων νὰ ὑποστηρίξω τοῦτο, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐξέφρασα, ὅπως ἐξέφρασα, τὴν γνώμην μου, περιορίζομαι εἰς ταῦτα, καὶ ἀφίνω τὸν λόγον εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§76ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἀξία παρατηρήσεως ἡ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν, ἐν σχέσει πρὸς τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσαν. Ὡς πρὸς μὲν τὰ πρῶτα, τὰ τῆς συγκοινωνίας κατὰ γῆν, ἡ Κυβέρνησις δεικνύει εὐμένειαν τῷ ὄντι ὑπερβολικήν. Παραχωρεῖ προνόμια μονοπωλίων, ψηφίζει παραχωρήσεις ἄλλας πρὸς διευκόλυνσιν καὶ αὔξησιν τῶν ἐσόδων, προτείνει ψήφισιν ἐπιχορηγήσεως ἑκατομμυρίων κλπ. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς ναυτιλίας, ἀντὶ νὰ φέρῃ νομοσχέδια, δι’ ὧν ἐξασφαλίζεται ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία καὶ προοδεύει, προτείνει νόμον, δι’ οὗ παραχωρεῖ ὄχι μίαν γραμμήν, ἀλλὰ τὸ ὅλον τῆς συγκοινωνίας τῆς Πελοποννήσου καὶ Ἑπτανήσου, τὸ ὅλον τῆς Ἑλλάδος δηλαδή, πλὴν τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου, εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Λόϋδ. Ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ εὐκολύνωμεν τὴν συγκοινωνίαν, πρέπει οἱ ἀσκοῦντες αὐτὴν, καὶ ἰδίως αἱ Ἑταιρεῖαι, αἱ ταύτην ἀναλαμβάνουσαι, νὰ ἔχωσι κέρδη, ἵνα δύνανται νὰ ἐξακολουθῶσι καὶ πολλαπλασιάζωνται. Ταῦτα εἶπε, προκειμένου περὶ τῶν Ἑταιρειῶν τῶν σιδηροδρόμων. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, σᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ κατασκευάσωσι πρῶτον πλοῖα καλὰ, νὰ διορθώσωσι τὰ καθ’ ἑαυτὰς αἱ Ἑταιρεῖαι, καὶ τότε νὰ ἔχωσιν ἀξιώσεις· διότι «τί τὰ θέλετε;» εἶπε, «τὰ ἀτμόπλοια αὐτὰ δὲν εἶναι καλά». Ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐτοὶ οἱ λόγοι, αὐτὴ ἡ οἰκονομικὴ καχεξία ὅλων τῶν ἐχόντων τὴν ἐπιχείρησιν τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας, αὐτὸ δεικνύει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ ἄλλα μέτρα παρὰ τοῦτο, τὸ ὁποῖον προτείνει διὰ τῆς συμβάσεως. Τὸ ζήτημα τῆς ἀναπτύξεως πολλῶν Ἑταιρειῶν, τῆς ἐκ τῆς τοιαύτης ἀναπτύξεως πολλῶν Ἑταιρειῶν ἐπερχομένης βλάβης προέρχεται ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἐγεννήθη συναγωνισμὸς ἐν Ἰταλίᾳ πρὸ πολλοῦ· ἐκεῖ ἡ Ἑταιρεία Florio καὶ ἡ τοῦ Rubattino συνεκρούοντο, καὶ εἶχον φθάσει εἰς τὴν τελευταίαν ἐξάντλησιν. Ἀλλὰ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει καθῆκον νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς συγκοινωνίας, καὶ νὰ ἔρχηται ἐπίκουρον πρὸς βελτίωσιν τῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, παρενέβη καὶ συνεβίβασε τὰς Ἑταιρείας ταύτας, κατήρτισε μίαν Ἑταιρείαν δι’ ἐπιχορηγήσεων γενναίων, καὶ ἐνίσχυσε τὴν οὕτω γενομένην μίαν Ἑταιρείαν, ὅπως προοδεύσῃ. Ὅλα τὰ Κράτη ἔχουσιν Ἑταιρείας, καὶ μάλιστα τὰ ἀσκοῦντα ποιάν τινα ναυτικὴν δρᾶσιν ἔχουσιν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς αὐτῶν ἐγγράψει ἐκ τῶν ἐσόδων σχετικῶς μέγα ποσὸν πρὸς ἐπιχορήγησιν τῶν Ἑταιρειῶν, αἵτινες ἀναλαμβάνουσι ταχυδρομικὴν συγκοινωνίαν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω τὴν Γαλλικὴν Ἑταιρείαν τῶν διαπορθμεύσεων, τὴν Ἰταλικὴν Ἑταιρείαν Florio-Rubattino, τὴν Αὐστροουγγρικὴν Λόϋδ καὶ τὴν Ρωσσικὴν Ἑταιρείαν. Οὐδὲν Κράτος ὑπάρχει, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ παρέχῃ καλὴν ἐπιχορήγησιν εἰς τὰς Ἑταιρείας. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι τὸ θάρρος τοῦ Κράτους εἰς τοιαύτας ἐπιχορηγήσεις ἐμετρίασε πολὺ ἡ γενομένη ἐν Σύρῳ ὑπὸ τῆς ἐκεῖ πρώτης Ἑταιρείας οὐχὶ καλὴ χρῆσις τῆς ἐπιχορηγήσεως, καὶ διὰ μιᾶς τὸ Κράτος ἀπέκοψεν αὐτὴν, καὶ σχεδὸν ἠρνήθη τὸ χορηγούμενον ποσὸν εἰς διαφόρους Ἑταιρείας πρὸς συντήρησιν ἀγόνων γραμμῶν. Σημειῶ δὲ, ὅτι ἀγόνους γραμμὰς ἐν τῇ θαλάσσῃ ὀνομάζομεν ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δὲν δίδουσι τοὐλάχιστον τὰς δαπάνας ἢ μικρὰ κέρδη τῆς ἐκτελέσεως συγκοινωνίας διὰ τῶν μερῶν ἐκείνων. Τὸ χορηγούμενον ὑπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ποσὸν εἶναι τόσον γλίσχρον, ὥστε πρέπει νὰ περιμένωμεν, ἵνα ἢ αἱ Ἑταιρεῖαι καταπέσωσιν ἐντελῶς, ἢ μεταβληθῶσιν εἰς Ἑταιρείας μικρὰς πρὸς διατήρησιν τῆς συγκοινωνίας, διότι ἄνευ οὐδεμιᾶς προστασίας τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε μονοπώλιον καθιερούσης, εἴτε ἐπικουρίαν χρηματικὴν πρὸς διατήρησιν συγκοινωνίας ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς χορηγούσης, βεβαίως δὲν δύνανται νὰ συντηρηθῶσιν αἱ Ἑταιρεῖαι διὰ τοῦ μικροῦ πληθυσμοῦ καὶ διὰ τοῦ ἐμπορίου τοῦ τόπου. Ἡ Κυβέρνησις εἶχε δώσει 60,000 δραχμὰς εἰς τὴν Ἑταιρείαν Σύρου, διὰ νὰ τηρῇ ἑβδομαδιαίαν συγκοινωνίαν μεταξὺ Πατρῶν καὶ Βρενδησίου. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὑπέστη πολλὰς ζημίας ἐκ τῆς γνωστῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπικαλεῖται, δικαιολογῶν τὴν καχεξίαν τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἐκ τῆς γνωστῆς ὑψώσεως τῆς τιμῆς τῶν ἀνθράκων καὶ τοῦ σιδήρου. Τούτου ἕνεκα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ Ἑταιρεία αὕτη δι’ ἐγγράφου της πρὸς τὴν Διεύθυνσιν τῶν Ταχυδρομείων, νομίζω, ἢ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀνήγγειλεν, ὅτι ἡ ἐπιχορήγησις τῶν 60,000 δραχμῶν δὲν ἀρκεῖ, διότι ἀπαιτεῖ δαπάνην ἡ συντήρησις τῆς γραμμῆς τοὐλάχιστον 100,000 δραχμῶν, ἂν οὐχὶ 120,000. Ὅσα λέγω τὰ ἔμαθον παρὰ τοῦ τέως Διευθυντοῦ τῆς Νέας Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας τῆς Σύρου κ. Ἀγγέλου Ἀναστασίου, ὃν εἶδον πρὸ δύο ἡμερῶν, καὶ ὁ ὁποῖος διαμαρτύρεται. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι δὲν ἤκουσε τοιαύτας διαμαρτυρίας, δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἐπίσης, ὅτι ὁ κ. Ψαχαρόπουλος, Διευθυντὴς τῆς «Πανελληνίου», εὑρών με μοὶ εἶπεν, ὅτι διεμαρτυρήθη πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴν κ. Τσάτσον καὶ εἰς πολλοὺς ἄλλους, καὶ ὅτι μετέβη καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ δὲν ηὐτύχησε νὰ ἴδῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διαμαρτυρηθῇ, ὅπερ ἔπραξε πρὸς ἐμὲ καὶ πρὸς ἄλλους. Ὁ κ. Διευθυντὴς τῆς Ἑταιρείας Σύρου μοὶ εἶπε καί τι πλειότερον, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἶναι ἀκριβές· ὅτι, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία οὐδεμίαν ἔλαβεν ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου, προσῆλθε καὶ εἰς τὸν Διευθυντὴν τῶν Ταχυδρομείων καὶ εἶπεν, ὅτι προσφέρεται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀναλάβῃ διὰ τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ τῶν 60,000 δραχ. τὴν συγκοινωνίαν μὲ τὸ Βρίντεζι καὶ διὰ τῶν καλλιτέρων της ἀτμοπλοίων αὐτῆς, εἴτε τοῦ «Πέλοπος», εἴτε τοῦ «Θησέως».

§77Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπατε, ὅτι εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν μὴ ἀκριβῆ.

§78ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὄχι.

§79Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ δοὺς εἰς ὑμᾶς τὰς πληροφορίας εἶπε μὴ ἀκριβῆ, ὑμεῖς δὲ, μεταδίδοντες ταύτας, λέγετε μὴ ἀκριβῆ, διότι ῥητῶς ἐν τῇ ἀναφορᾷ του λέγει, ὅτι ἡ συγκοινωνία δὲν δύναται νὰ διατηρηθῇ, ἐὰν δὲν αὐξηθῇ ἡ παραχώρησις εἰς τὸ διπλάσιον, ἤτοι εἰς 120,000 δραχμὰς ἐτησίως.

§80ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ δέχομαι.

§81Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τώρα λέγετε, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθῆ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§82ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ αὐτό. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι μοὶ ἐδόθη ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξελέγξῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν εἶναι ἀκριβής.

§83Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι περίεργον, ὅτι ἐγένοντο ἐνέργειαι πρὸς Βουλευτὰς, καὶ οὐχὶ πρὸς ἐμέ· διότι νομίζω, ὅτι, ἐὰν διὰ τῶν ἐνεργειῶν ἠδύναντο νὰ κατορθώσωσί τι, ἔπρεπε νὰ στραφῶσιν ὅπου ἔπρεπε νὰ στραφῶσιν. Οὐδεμίαν πρότασιν ἔλαβον, οὐδὲν παράπονον μοὶ ἐγένετο, οὐδεὶς παρουσιάσθη εἰς ἐμὲ, ἵνα ὑποβάλῃ παράπονον, ἢ πληροφορίαν.

§84ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶπον ὅσα μοὶ εἶπον. Μοὶ εἶπε μάλιστα ὁ Διευθυντὴς τῆς εἰρημένης Ἑταιρείας, ὅτι τὴν τελευταίαν φορὰν εἶδε τὸν κ. Διευθυντὴν τῶν Ταχυδρομείων καὶ εἶπεν εἰς αὐτὸν περὶ τῆς προθυμίας τῆς Ἑταιρείας τοῦ νὰ ἀναλάβῃ τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος γραμμὴν, καὶ ὅτι ἤκουσε παρ’ αὐτοῦ, ὅτι «τώρα ἐδόθη δωρεὰν ἡ γραμμή». Δὲν γνωρίζω, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν εἶναι ἀκριβῆ αὐτά· ὅπως τὰ εἶπεν, οὕτω τὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν. Ὑμεῖς θὰ ἐξελέγξητε τὴν ἀλήθειαν τῶν λεχθέντων παρ’ αὐτοῦ, καὶ ὄχι παρ’ ἐμοῦ. Ἀλλ’ ὅταν ζητήσῃ τις τὸν λόγον εἰς τὴν δικαιολογίαν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκει ὄντως τὴν δικαιολογίαν ὄχι ἀνεπαρκῆ, ἀλλ’ ἀσυγχώρητον. Εἶπεν, ὅτι ἡμεῖς, πληρώνοντες 60,000 δραχμάς, ἔχομεν ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος μετὰ τοῦ Βρενδησίου συγκοινωνίαν· διὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑταιρείας Florio Rubattino ἀπεκτήσαμεν τὸ διπλάσιον, δὶς τῆς ἑβδομάδος. Τίς ἦτο ἡ ἀνάγκη, ἀφοῦ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ δι’ 60,000 δραχμῶν ἀκόμη, ἢ καὶ διὰ 100,000 ἐν ὅλῳ, τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν γραμμῶν; Διότι χρήματα διδόμενα εἰς καχεκτούσας Ἑταιρείας ἕνεκα τῆς ὑψώσεως τῶν ὑλικῶν τῆς Ἑταιρείας, πρὸς διατήρησιν τῆς συγκοινωνίας, δὲν εἶναι χρήματα χαμένα. Ποία ἦτο ἡ ἀνάγκη, ἀφοῦ οὕτως ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποκτήσωμεν δὶς τῆς ἑβδομάδος συγκοινωνίαν μὲ τὸ Βρενδήσιον, καὶ ἀφοῦ διὰ τῆς προθυμίας τῆς Ἑταιρείας, ἔστω καὶ μὲ 100,000 δραχμὰς, ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ μίαν νέαν γραμμὴν, ποία ἦτο ἡ ἀνάγκη νὰ δώσωμεν, ὡς ἀντάλλαγμα τῆς διπλῆς γραμμῆς καθ’ ἑβδομάδα ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας τοῦ Αὐστροοὐγγρικοῦ Λόϋδ, τὸ ἀντάλλαγμα αὐτὸ τῆς συγκοινωνίας μὲ ὅλην τὴν Πελοπόννησον καὶ Ἑπτάνησον καὶ μὲ τὴν πρωτεύουσαν διὰ Πειραιῶς; Δὲν εἶναι μικρὰ ἡ γραμμὴ καὶ ἀναξία λόγου, ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προσθεὶς μάλιστα, ὅτι ἐζήτουν καὶ τὴν γραμμὴν τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου, καὶ ὅτι αὐτὸς τὴν διεφύλαξεν, ὡς μέγα δῶρον. Αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν, εἶναι τὸ ὅλον τῆς συγκοινωνίας ἀπὸ Πειραιῶς διὰ Κυθήρων εἰς Καλάμας (τὸν δεύτερον ἐμπορικὸν λιμένα), καὶ ἀπὸ Καλαμῶν διὰ Ζακύνθου εἰς Πάτρας (τὸν τρίτον ἐμπορικὸν λιμένα), καὶ ἀκόμη ἀπώτερον, ἀπὸ Πατρῶν εἰς Ἀργοστόλιον, Κέρκυραν, Τεργέστην, Βρίντεζι. Τί ἄλλο μένει πρὸς συγκοινωνίαν; Ὁ Κορινθιακὸς κόλπος. Ἀλλ’ ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰς Πάτρας καὶ τὸν Πειραιᾶ, καὶ προσθέσητε τὸν σιδηρόδρομον, ὁ Κορινθιακὸς κόλπος δὲν θ’ ἀποδίδῃ οὔτε τὰ ἔξοδα τοῦ μικροτέρου πλοῦ. Ὁ Εὐβοϊκὸς κόλπος; Ἡ ὑπηρεσία αὐτοῦ ἐκτελεῖται ὑπὸ μικρῶν πλοίων, καὶ δὲν ἀποδίδει πολλά. Ἄλλως τε δὲ ἡ Ἑταιρεία τοῦ Λόϋδ, νομίζω, ἔχει γραμμὴν ἀπὸ Βόλου εἰς Θεσσαλονίκην καὶ Κωνσταντινούπολιν. Ὁμιλοῦμεν συνήθως περὶ στόλου, ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς θαλάσσης, καὶ ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἔχομεν 45,000 ναύτας, ζῶντας ἀπὸ τῆς θαλάσσης, ἀναγνωρίζομεν, ὅτι αἱ Ἑταιρεῖαι, ὡς ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ, ὑποβιβάζουσαι τοὺς ναύλους, δὲν δύνανται νὰ ἀναπτυχθῶσι. Τὰ μέτρα δὲ πρὸς ἀνακούφισιν καὶ βελτίωσιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς, πρὸς εὕρεσιν πόρων διὰ τὰς Ἑταιρείας, εἶναι, νὰ παραχωρήσωμεν εἰς Ἑταιρείαν εὐρωστότατα ἐπιχορηγουμένην ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ ἔχουσαν ἀποστολὴν πρὸς συγκοινωνίαν τῆς Ἑλλάδος ὄχι μετὰ τῆς Τεργέστης, ἀλλὰ μεθ’ ὅλων τῶν ἀνατολικῶν ἀκτῶν τοῦ Ἰονίου πελάγους, τῆς Ἠπείρου, τῆς Δαλματίας, τῆς Ἀλβανίας, τοιαῦτα προνόμια. Δὲν ἠξεύρω τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τοιαύτας πρὸς τὴν ἐπίσημον Αὐστριακὴν ναυτιλίαν παραχωρήσεις, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι δικαιολογία ἡ παραχώρησις διπλῆς γραμμῆς συγκοινωνίας μετὰ τοῦ Βρίντεζι, ἣν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ δαπάνης 100,000 δραχμῶν, διότι τὸ διδόμενον εἰς ἀντάλλαγμα διὰ τοιαύτην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Αὐστριακὴν Ἑταιρείαν τοῦ Λόϋδ εἶναι, ἂν μὴ εἰκοσαπλασίως περισσότερον, ἀλλὰ βεβαίως δεκαπλασίως διὰ δαπάνης τῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν, διότι ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Ἑταιρείας βεβαίως θ’ ἀφαιρεθῇ ἓν ἑκατομμύριον. Καὶ ἐπεθύμουν, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ ὁ νόμος, νὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, πόσα εἰσπράττονται παρὰ τῶν Ἑταιρειῶν ἐκ τοῦ περίπλου τῆς Πελοποννήσου καὶ τῶν Ἰονίων νήσων. Ἔπρεπε νὰ ἐννοηθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι πολύτιμος ἡ γραμμὴ αὕτη, καὶ διὰ τοῦτο ζητεῖται παρὰ τῆς Ἑταιρείας Λόϋδ. Ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τῆς γραμμῆς ταύτης ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας Λόϋδ θὰ φέρῃ τρία ἀποτελέσματα. Τὸ πρῶτον, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Πελοποννήσου θὰ αἰσθανθῶσι τὴν ἐλάττωσιν· δεύτερον, ὅτι τὸ Κράτος θ’ ἀναγκασθῇ νὰ αὐξήσῃ τὸ διδόμενον διὰ τὰς ἀγόνους γραμμάς· τρίτον, ὅτι αἱ ἤδη φθίνουσαι Ἑταιρεῖαι, τὰς ὁποίας ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ ὀργανώσῃ καὶ φροντίσῃ νὰ διατηρῶνται καλῶς, θὰ ἐξαντληθῶσι, καὶ ἀντὶ ἑνὸς ἢ δύο πλοίων, τὰ ὁποῖα ἐπώλησε, θὰ πωλήσῃ καὶ ἄλλα, καὶ τότε θὰ ἐννοήσωμεν ποίαν ὑπηρεσίαν προσέφερεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ σκάφη, τὰ ὁποῖα κατηγοροῦμεν, ὅτι δὲν διατηροῦνται καλῶς. Τοιούτων δὲ κακῶν ἐπικειμένων, ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τὴν ἀρχὴν ταύτην, διότι ἡ παρηγορία, ἣν δίδει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι μετὰ ἓν ἔτος δύναται νὰ καταγγείλῃ τὴν σύμβασιν, ἔχει πολλὰς συνεπείας· ὁ ῥιπτόμενος λίθος δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀνασυρθῇ· δὲν γνωρίζομεν ποίους συνδυασμοὺς θὰ ἔχωμεν ἐντὸς τοῦ ἔτους. Τὸ λεγόμενον ὑπό τινων, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ τῆς Σύρου ἐναυάγησε διότι ἐγένοντο καταχρήσεις, δὲν εἶναι ἀπολύτως ὀρθόν. Οἱ λέγοντες τοῦτο ἀγνοοῦσιν ἢ λησμονοῦσιν, ὅτι συναφὲς κακὸν πρὸς τὰς ἐπιχειρήσεις τὰς θαλασσίας εἶναι αἱ καταχρήσεις τοῦ προσωπικοῦ δι’ ὅλας τὰς Ἑταιρείας, διότι αἱ περιουσίαι τῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν εἶναι παραδεδομέναι εἰς χεῖρας τῶν ὑπαλλήλων, καὶ ὁ ἀκριβὴς ἔλεγχος εἶναι ἀδύνατος. Τὰς ζημίας, ἃς ὑπέστη ἡ Ἑταιρεία, εἴτε ἐκ καταχρήσεων, εἴτε ἐκ κακῶν ὑπολογισμῶν, εἴτε ἐξ ἐλλείψεων ἄλλων, ᾐσθάνθησαν καὶ ὅλαι σχεδὸν αἱ ξέναι Ἑταιρεῖαι, καὶ μάλιστα Ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι καὶ αὐστηρὰν διοίκησιν ἔχουσι καὶ μετόχους ἰσχυρούς. Ἡ Ἑταιρεία τοῦ Λόϋδ, καίτοι ἔχει ἐπιχορήγησιν τοῦ Κράτους, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συνομολογήσῃ δάνειον βαρύτατον, καίτοι μεταξὺ τῶν μετόχων αὐτῆς συγκαταριθμεῖ καὶ τὸ Ἀνακτορικὸν Ταμεῖον. Ἡ Ἑταιρεία ἡ Ρωσσικὴ ὡσαύτως, καίτοι ἔχει ἐπιχορήγησιν, συνωμολόγησε δάνειον· ἡ Μεσσαζερὴ, τὸ Φλόριο ἐπίσης. Καὶ ὅμως ἡ Ἑταιρεία ἡ δύστηνος τῆς Σύρου, ἡ ἀρξαμένη μὲ μικρὰ σκάφη, ἥτις ἦτο ὑπόχρεως νὰ δημιουργήσῃ ἐργοστάσιον, ἐξ οὗ ἐξῆλθον πολλοὶ μηχανικοὶ, ἀπέκτησε στόλον, διότι ἔφθασε μέχρι τῶν 15 ἀτμοπλοίων, καὶ ὅτε ἐγεννήθη ὁ ἀνταγωνισμὸς, κατέπεσεν. Ἐν τούτοις ἡ Ἑταιρεία αὕτη παρέσχεν ὑπηρεσίας, διότι τὸ Κράτος τὴν μετεχειρίσθη πλέον ἢ δεκάκις εἰς πολιτικὰς ἀνάγκας, καὶ τὴν εὑρῆκε πρόθυμον. Ἄν δ’ εὑρεθῶμεν εἰς μίαν πολιτικὴν ἀνάγκην, καὶ τὰ σκάφη τὰ ὑπηρετοῦντα σήμερον παύσωσιν ὑπάρχοντα, ἐρωτῶ, θὰ εὕρωμεν τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Λόϋδ πρόθυμον νὰ παράσχῃ τὰ σκάφη της εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους; Ἠθέλησεν ἄλλοτε ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως κρατῇ τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀλβανίας, καὶ ἔδωσεν ἐπιχορήγησιν, ἀλλ’ ἦτο τόσον μικρὰ, ὥστε ἡ Ἑταιρεία δὲν ἠδυνήθη νὰ καλύψῃ οὐδὲ τὰ ⅔ τῶν δαπανῶν της, καὶ ἠναγκάσθη νὰ παύσῃ. Εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ ταξειδεύσω δι’ ἑνὸς τῶν ἀτμοπλοίων, τὸ ὁποῖον μετέβη νὰ παραλάβῃ τὰ ἔγγραφα τῶν διαφόρων Πρακτορείων, καὶ ἤκουσα τὰ παράπονα τῶν ἐμπόρων, οἵτινες εἶχον ἀκολουθήσει τὴν τύχην τῆς Ἑλληνικῆς σημαίας, καὶ οἵτινες παρεδόθησαν χειροπόδαρα εἰς τὴν Αὐστριακὴν κατόπιν Ἑταιρείαν, ἥτις κατεπίεζεν αὐτοὺς, διότι πρὶν εἶχον ἀκολουθήσει τὴν Ἑλληνικὴν Ἑταιρείαν. Εἶναι ἄδικον, νομίζω, νὰ παραγνωρίσωμεν τὸ ὑλικὸν τοῦ τόπου, καὶ ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν κέρδος, ἵνα τὸ δώσωμεν εἰς τὴν Αὐστριακὴν Ἑταιρείαν τοῦ Λόϋδ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶπεν: «ἂς βελτιώσωσι τὰ πλοῖα, διότι δὲν εἶναι καλὰ, εἶναι βραδέα, καὶ τότε σκεπτόμεθα». Δὲν βλέπετε τὰ πλοῖα, ἅτινα ἀγοράζουσιν οἱ Ἕλληνες ἔμποροι, πῶς προώδευσαν, καὶ πῶς ηὔξησεν ὁ στόλος ὁ ἐμπορικὸς διὰ τῶν Ἑλληνικῶν κεφαλαίων; Ἀλλ’ ἂν τὰ πλοῖα τῶν Ἑλληνικῶν Ἑταιρειῶν δὲν ἦναι καλὰ, εἶναι διότι δὲν ἔχουσι κέρδη, καὶ ἡ Κυβέρνησις τὰ ἐγκατέλιπεν εἰς τὴν τύχην των, καὶ οὐδεμίαν εὑρίσκει τις ἐν αὐτοῖς εὐμάρειαν. Ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῆς ξηρᾶς ἐδαπάνησε δεκάδας ἑκατομμυρίων, διὰ τὴν θάλασσαν δὲν ἔδωκε σχεδὸν τίποτε. Ἂν δὲ τὰ ἐμπορικὰ ἀτμόπλοια εὑρίσκωνται εἰς καλλιτέραν κατάστασιν τῶν ἀτμοπλοίων τῶν Ἑταιρειῶν, τοῦτο προκύπτει διότι μεταξὺ τῆς λειτουργίας ἐκείνων καὶ τούτων ὑπάρχει μεγίστη διαφορὰ δαπανῶν καὶ ὠφελείας. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Κηρύσσομαι δὲ κατὰ τῆς συμβάσεως, ἐλπίζων, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θέλει πράξει τὸ αὐτό.

§85Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Εὐρώπης διὰ τοῦ Βρενδησίου καὶ τῶν λιμένων, οἵτινες ἀναφέρονται ἐν τῇ συμβάσει, εἶναι ὠφέλιμος· καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἡ σύμβασις ἔχει ἄριστα. Ἀπέναντι ὅμως τῆς εὐκολίας καὶ τῆς ἀνέσεως ὑπάρχουσι συμφέροντα ἀνώτερα, ἅτινα ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς, ὅπως θυσιάσωμεν τὴν ἀτομικὴν ἡμῶν ἄνεσιν ἑνὸς ταξειδίου εἰς Εὐρώπην. Τὰ συμφέροντα ταῦτα εἶναι διττά· πρῶτον πολιτικὰ ὑψίστης σημασίας, καὶ δεύτερον οἰκονομικά. Ἐὰν πράγματι αἰσθανώμεθα ὅτι εἴμεθα ναυτικὸν Κράτος, ὀφείλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ναυτιλίαν ἡμῶν, τὴν ταχυδρομικὴν καὶ ἐμπορικήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ναυτιλίαν πολεμικὴν, ἂν δὲν ἔχωμεν ἐμπορικήν. Μόνον τὰ Κράτη ἐκεῖνα εἶναι ναυτικὰ, τὰ δυνάμενα νὰ στηρίξωσι τὸ πολεμικὸν αὐτῶν ναυτικὸν ἐπὶ τοῦ ἐμπορικοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν λόγων τούτων, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἐπιβάλλει, ὅπως διὰ παντὸς τρόπου ὑποστηρίξωμεν τὴν ναυτιλίαν ἡμῶν, ὡς καὶ πάντα τὰ ἄλλα μέτρα τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας, διότι τὸ ναυτικὸν ἀποφέρει πλοῦτον εἰς τὴν χώραν, ὅστις συντελεῖ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἰσοστάθμισιν τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς. Ἀπέναντι τῶν δύο τούτων συμφερόντων ἡ ζητουμένη ἄνεσις καὶ εὐμάρεια, ἡ ἐπιδιωκομένη διὰ τῆς συμβάσεως, εἶναι δευτερεύουσα. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας περὶ τῆς ἀξίας τῆς ἀκτοπλοΐας ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡ παραχώρησις τῶν γραμμῶν τούτων εἰς τὴν Ἑταιρείαν Λόϋδ βεβαίως θὰ καταστήσῃ ἀδύνατον τὸν συναγωνισμὸν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Ἑταιρείας. Αὗται ἀναμφισβητήτως δὲν εὑρίσκονται εἰς καλὴν κατάστασιν, ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν καὶ ναυτικήν· ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ αὐτὰς τὰ μέσα τῆς βελτιώσεως, τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῆς προόδου αὐτῶν; Δὲν εἴδομεν δὲ κανὲν μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, τεῖνον εἰς ὑποστήριξιν τῆς ναυτιλίας. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ τοιαῦτα μέτρα, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ κάλλιον παντὸς ἄλλου. Εἰς οὐδὲν Κράτος ὑπάρχει Ἑταιρεία ταχυδρομικὴ, μὴ τυγχάνουσα τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ ὑποστήριξις ἡ χρηματικὴ, εἶναι καὶ ἡ ἐνδελεχὴς ἐπίβλεψις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ τὰ συμφέροντα εἴτε τῶν ἀτόμων εἴτε τῶν Ἑταιρειῶν παραβλάπτωσι τὰ γενικά. Ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἐπίβλεψις, φθάνομεν εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιῆλθον ἡ Ἑταιρεία Σύρου καὶ ἄλλαι Ἑταιρεῖαι. Ἐὰν ἀτομικὰ συμφέροντα ἐπέφεραν τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον καὶ ἡ Ἑταιρεία Σύρου καὶ ἄλλαι Ἑταιρεῖαι, δὲν πταίει ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνική; Ἀναμφισβητήτως πταίει αὕτη, διότι οὐδεμίαν ἔλαβε φροντίδα, ὅπως τὰ ἀτομικὰ ταῦτα συμφέροντα μὴ συντελέσωσιν εἰς τὴν βλάβην τῶν Ἑταιρειῶν. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ ἄλλη φροντὶς, τὴν ὁποίαν ἔλαβε; Μᾶς ἔφερε μέτρον τι; ἐσκέφθη τι; ἔλαβε παράδειγμα ἄλλου τινὸς Κράτους, τὸ ὁποῖον ἐπεδίωξε τὴν ἀνάπτυξιν καὶ ὑποστήριξιν τῆς ναυτιλίας αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ παραδείγματος τούτου στηριζομένη νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα; Πάντα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, εἶναι ἐκ τῶν μέτρων ἐκείνων τῶν τετριμμένων, ἐκ τῶν μέτρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρατηροῦμεν εἰς τὸ ὅλον τῆς διοικήσεως ἡμῶν· αὔξησις δαπανῶν ἐντεῦθεν, καὶ αὔξησις μισθῶν ἐκεῖθεν εἶναι μέτρα αἰσθηματικὰ, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐνθουσιάζουν, ὡς τὸ μέτρον τοῦ Ταμείου τοῦ Στόλου, τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν μᾶς παρέχει πεποίθησιν, ὅτι θὰ δυνηθῇ τὸ πολεμικὸν ἡμῶν ναυτικὸν ν’ ἀναπλασθῇ, μέτρα ἄνευ οὐδεμιᾶς συνοχῆς, ἄνευ οὐδενὸς σκοποῦ ἐφικτοῦ. Ἀντὶ τῶν μέτρων τούτων, ἔρχεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις καὶ προτείνει μίαν σύμβασιν, ἥτις ἀφαιρεῖ μέγιστον μέρος τῆς βάσεως τῆς ἀναπτύξεως τῶν ναυτικῶν ἐμπορικῶν ἡμῶν Ἑταιρειῶν. Τὴν γνώμην ταύτην συντομώτερον ἴσως ἀνέπτυξα κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὑποθέτω,—διότι οὐδεὶς ἄλλος ὡμίλησε κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, — ὅτι εἰς ἐμὲ ἀναφερόμενος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθές, ὑπεραμυνόμενος τοῦ νομοσχεδίου, εἶπε: «Τί μᾶς λέγετε, Κύριοι, νὰ κάμωμεν ἀπέναντι τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἡ συγκοινωνία ἡμῶν μετὰ τῆς Εὐρώπης»; Τί ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις; νὰ ὑποδείξωμεν τὰς λεπτομερείας τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες ἐπιβάλλονται εἰς αὐτὴν πρὸς ὑποστήριξιν ἑνὸς τῶν σπουδαιοτέρων κλάδων, καὶ ὑπὸ πολιτικὴν καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, τοῦ ἔθνους ἡμῶν; Εἶναι εὐκολώτατον νὰ εὕρῃ τὰς λεπτομερείας, μελετῶσα, καὶ ἂν θέλῃ, δὲν ἔχει ἢ νὰ μελετήσῃ τὰς λεπτομερείας τῶν ἐνεργειῶν τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις μετὰ τὸν Κριμαϊκὸν πόλεμον εὑρέθη εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην, καὶ ἐθεώρησεν ὡς ὕψιστον πολιτικὸν συμφέρον, νὰ σχηματίσῃ ναυτικόν. Συνέδεσε στενώτατα τὸ ἐμπορικὸν ναυτικὸν μετὰ τοῦ πολεμικοῦ αὐτῆς ναυτικοῦ, καὶ ὁ σύνδεσμος οὗτος τῶν δύο ναυτικῶν, τοῦ πολεμικοῦ καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ, κατέστησε σήμερον τὴν Ρωσσίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι σχετικῶς ναυτικὸν ἔθνος, ἂν ὄχι πρώτης, βεβαίως δευτέρας τάξεως ναυτικὴν δύναμιν. Βεβαίως μὲ τὰς θυσίας καὶ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ποιούμεθα ἡμεῖς ἀποκλειστικῶς διὰ μόνον τὸ πολεμικὸν ἡμῶν ναυτικόν, ἐὰν θελήσωμεν νὰ διαθέσωμεν αὐτὰς κατὰ τρόπον μεμελετημένον καὶ κατὰ τρόπον θετικὸν καὶ ἀποτελεσματικόν, βεβαίως μὲ τὰς δαπάνας ταύτας δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν, ὅπως θέσωμεν τὰς βάσεις ναυτικοῦ πολεμικοῦ καὶ ναυτικοῦ ἐμπορικοῦ. Νομίζω περιττὸν νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθη ἡ Ρωσσία, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ μεταχειρισθῶμεν σήμερον· διότι, ὅπως τότε ἡ Ρωσσία δὲν εἶχε τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν, ἵνα προβῇ εἰς τολμηρότερα ἔργα, ἀλλ’ εἶχε τὴν ἀνάγκην σχηματισμοῦ ναυτικοῦ, οὕτω καὶ ἡμεῖς σήμερον δὲν ἔχομεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ἡ ὁποία νὰ μᾶς ἐπιτρέπῃ ἀπεριόριστον δαπάνην ὑπὲρ τοῦ ναυτικοῦ, ἀλλ’ ἔχομεν τὸ καθῆκον, ἔχομεν τὴν ἀνάγκην, τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τοῦ ναυτικοῦ, νὰ τὰ διαθέσωμεν σκοπίμως...

§86Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἐναυάγησε.

§87Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶσθε καλῶς πληροφορημένος· διότι, ἐὰν ἦσθε καλῶς πληροφορημένος, θὰ ἐγνωρίζετε, ὅτι ὅλα τὰ πλοῖα τῆς Ἑταιρείας τῆς Ρωσσικῆς εἶναι πλοῖα, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν ὄχι μόνον εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν συγκοινωνίαν τὴν Ρωσσικὴν μεθ’ ὅλου τοῦ κόσμου, ἀλλὰ συνάμα πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ πολεμικοῦ αὐτῆς ναυτικοῦ. Ὥστε ὁ συνδυασμὸς αὐτός, ὄχι μόνον δὲν ἀπέτυχεν, ἀλλὰ καὶ ἐπέτυχε πληρέστατα, καὶ ἔφερεν ὡς ἀποτέλεσμα, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, τὸν σχηματισμὸν ναυτικοῦ ἐν Ρωσσίᾳ. Τοιοῦτος συνδυασμὸς ἠδύνατο νὰ μελετηθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν. Βεβαίως δὲν δύναται ὁ ἐν Ρωσσίᾳ ὀργανισμὸς νὰ ἐφαρμοσθῇ παρ’ ἡμῖν πλήρης καὶ τέλειος, ὡς ἔχει παρ’ ἄλλοις ἔθνεσιν, ἀντιγραφόμενος, ἀλλ’ ἡ βάσις τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, ὅπως σχηματίσωμεν ναυτικὸν ἐμπορικόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ μόνου δύναται νὰ στηριχθῇ τὸ πολεμικὸν ἡμῶν ναυτικόν· διότι, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐκγυμνάσεως τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν πληθυσμοῦ, ἀνεξαρτήτως τῆς οἰκονομίας, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν ἐκγύμνασιν ταύτην, καὶ ἥτις ἀποβαίνει ἀδύνατος, ἐὰν περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὸ πολεμικὸν ἡμῶν ναυτικόν, καὶ αἱ οἰκονομικαὶ ἀνάγκαι τῆς χώρας θὰ ἐξυπηρετηθῶσιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς γενικῆς ταύτης ἀπόψεως, τῆς ὁποίας ἡ μελέτη ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, νομίζω, ὅτι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν συμφερόντων τούτων διὰ τῶν ὑπαρχουσῶν Ἑταιρειῶν ἐπιβάλλεται, οὐχὶ βεβαίως ἐγκαταλιμπανομένων εἰς τὴν ἐλευθέραν καὶ ἀτελῆ αὐτῶν ἐνέργειαν, ἀλλ’ ὑποβαλλομένων εἰς ἐνέργειαν σύμφωνον μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Νομίζω ὅτι καὶ ἡ κατάστασις, οἵαν περιέγραψεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ σήμερον ὑφισταμένου ναυτικοῦ ἡμῶν δὲν εἶναι τόσον μαύρη καὶ τόσον κακή. Ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν προτάσεων τῆς Ἑταιρείας Σύρου διὰ τὴν γραμμὴν Πατρῶν–Βρενδησίου δὲν ἐπιδέχονται ἀμφισβήτησιν. Ἡ ἀναφορὰ, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία αὕτη ὑπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἔγγραφον ἀποδεικνῦον ταῦτα· ἀλλ’ ἡ ἀναφορὰ αὕτη ὑπεβλήθη κατὰ Σεπτέμβριον· κατὰ Σεπτέμβριον ἡ κατάστασις βεβαίως τῆς ναυτιλίας, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς τιμῆς τῶν γαιανθράκων, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς τιμῆς τοῦ σιδήρου, ἦτο χείρων ἢ σήμερον. Ὁ Διευθυντὴς ὅμως τῆς Ἑταιρείας ταύτης μὲ ἐβεβαίωσεν, ὡς ἐβεβαίωσε καὶ ἄλλους Βουλευτὰς, ὅτι παρουσιάσθη εἰς τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν τῶν Ταχυδρομείων, καὶ εἶπεν αὐτῷ, ὅτι ἡ ἀναφορὰ, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε κατὰ Σεπτέμβριον, ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης καταστάσεως τῆς ναυτιλίας, καὶ ὅτι σήμερον ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἦτο εὐδιάθετος νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, λαμβάνουσα κἄτι τι πλειότερον τῶν ὅσα ἐλάμβανεν, ἴσως δὲ καὶ μὲ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε, τῶν 60,000 δραχμῶν.

§88Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα;

§89Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο τοὐλάχιστον μὲ ἐβεβαίωσε χθὲς ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἑταιρείας Σύρου. Κατὰ πόσον τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς, δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω βεβαίωσιν τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἑταιρείας τῆς Σύρου. Δὲν περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐγκαίρως ἡ τοιαύτη μεταβολὴ τῆς γνώμης τῆς Ἑταιρείας Σύρου; Ἀκριβῶς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ἀπηύθυνα καὶ ἐγὼ ἀπέναντι τῆς βεβαιώσεως τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἑταιρείας Σύρου. Ἡ Διεύθυνσις τῆς Ἑταιρείας Σύρου δὲν ἔλαβε γνῶσιν τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν, ἢ ὅτε ἤρξατο ἡ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ. Περιέμενεν, ὡς μοὶ εἶπε, νὰ κληθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ καλουμένη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν. Νομίζω, ὅτι, ἂν δὲν λάβωμεν ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, καὶ ἐγκαταλείψωμεν τὰς Ἑλληνικὰς Ἑταιρείας, βεβαίως θὰ στερήσωμεν αὐτὰς μιᾶς τῶν οὐσιωδεστέρων βάσεων τῆς ἀναπτύξεως αὐτῶν, καὶ ὄχι μόνον μετὰ ἓν ἔτος, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλὰ ἔτη δὲν θὰ δυνηθῶμεν ἴσως νὰ ἐπανέλθωμεν καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀκύρωσιν τῆς συμβάσεως, ἥτις ὑποβάλλεται σήμερον εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς· ἀπ’ ἐναντίας θὰ μαρανθῶσιν αἱ ὑφιστάμεναι Ἑταιρεῖαι, καὶ θὰ καταστῇ ἴσως ἐπιβεβλημένη ἀνάγκη πλέον ἡ παραχώρησις εἰς τὴν Ἑταιρείαν Λόϋδ, ἢ εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ καὶ ἄλλας γραμμὰς ἀκτοπλοΐας. Καὶ ἐνῷ ἡμεῖς παρέχομεν πλουσίας γραμμὰς, προσοδοφόρους γραμμὰς σήμερον, καὶ θὰ ἐξακολουθῶμεν παρέχοντες αὐτὰς, αἱ ξέναι Ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν ἐπιδιώκουσί τι ἄλλο ἢ τὸ ἴδιον συμφέρον, ἐπωφελούμεναι τῆς ἀδυναμίας ἡμῶν, ἥτις θὰ ἐπιταθῇ μετὰ παρέλευσιν χρόνου, ἂν δὲν λάβωμεν γενικώτερα μέτρα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ναυτιλίας ἡμῶν, αἱ Ἑταιρεῖαι αὗται, ἐπωφελούμεναι, λέγω, τῆς ἀδυναμίας ἡμῶν, θὰ ἐπιβάλωσι βαρυτέρους ὅρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλει ἡ σύμβασις αὕτη· Θὰ ζητήσωσιν ἴσως καὶ τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον, ἵνα ἐξυπηρετήσωσι τοὺς λιμένας, τοὺς ὁποίους σήμερον παραχωροῦμεν, καὶ ἡμεῖς, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀδυναμίαν νὰ ἔχωμεν συγκοινωνίαν εἰς τοὺς λιμένας, τοὺς ὁποίους παραχωροῦμεν σήμερον, θὰ εὑρεθῶμεν μοιραίως εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποχωρήσωμεν εἰς πάσας τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Ἑταιρείας Λόϋδ, ἢ πάσης ἄλλης Ἑταιρείας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη, ἵνα ψηφισθῇ ἐπωφελῶς, ὀφείλει νὰ συνοδευθῇ μετὰ μέτρων ἄλλων, τὰ ὁποῖα νὰ ἐξασφαλίζωσιν εἰς ἡμᾶς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἐθνικῆς ναυτιλίας, καὶ τὴν βεβαιότητα, ὅτι θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ καταγγείλωμεν αὐτὴν ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος, ἐπιτυγχάνοντες τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον τῶν Ἑταιρειῶν ἡμῶν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν παρουσιάζωνται τοιαῦτα μέτρα, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν μελέτας καὶ μέτρα, πείθοντα ἡμᾶς περὶ τούτου, πρέπει νὰ πεισθῶμεν, ὅτι, ψηφίζοντες τὴν σύμβασιν ταύτην, ψηφίζομεν καίριον τραῦμα κατὰ τῆς ναυτιλίας ἡμῶν, καίριον διὰ τὸ παρὸν, καιριώτατον δὲ διὰ τὸ μέλλον.

§90ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅπως ἐκτιμήσωμεν κατ’ ἀξίαν τὴν σημασίαν τῆς συμβάσεως, ἥτις συζητεῖται ταύτην τὴν ἑσπέραν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, πρέπει νὰ ἔχωμεν πρὸ παντὸς πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν ἀμοιβαίαν θέσιν τῶν δύο Κρατῶν, τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Αὐστρίας, ὧν συμφέροντα κανονίζονται ἐν τῇ συμβάσει. Ἐν ταῖς διεθνέσι σχέσεσι, ταῖς προστατευομέναις ὑπὸ συμβάσεων εἰδικῶν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας, ἡ ἀκτοπλοΐα δὲν παρεχωρήθη ἀμοιβαίως, καὶ δὲν παρεχωρήθη ἀμοιβαίως, ὄχι διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἦτο ἀπρόθυμος εἰς τὴν παραχώρησιν, ἀλλὰ διότι ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι πρόθυμος εἰς αὐτήν. Ἐν τῇ παραχωρήσει τῇ ἀμοιβαίᾳ τῆς ἀκτοπλοΐας ἡ Ἑλλὰς ἤθελεν ἔχει συμφέρον, καὶ μέγα συμφέρον, διότι εἶναι ἀνεγνωρισμένη ἡ ἱκανότης ἡ ναυτικὴ, ἰδίως ὑπὸ τῶν ἐν Αὐστρίᾳ, ἥτις ἤθελε ταχέως φέρει — διότι ἡ ἱκανότης συμπαρακολουθεῖται ὑπὸ τῶν ἄλλων γνωστῶν προσόντων, ἅτινα ἔχει ὁ ναύτης ὁ Ἕλλην, — ἤθελε, λέγω, ταχέως φέρει εἰς τὴν ἐπικράτησιν τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας ἔν τισι σημείοις τῆς δράσεως τῆς Αὐστριακῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ διὰ τοὺς λόγους τούτους ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες εἴμεθα πρόθυμοι νὰ παράσχωμεν, ὅπως λάβωμεν τὸ ἀντίστοιχον, ἀκριβῶς ἐκεῖνο ἀρνεῖται, καὶ θὰ ἀρνῆται πάντοτε εἰς ἡμᾶς ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ, διότι ἀντίκειται εἰς τὰ συμφέροντα αὐτῆς. Καὶ βεβαίως δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ παραπονεθῶμεν, ὅτι τὸ Κράτος, μεθ’ οὗ συναλλαττόμεθα, ἔχον συμφέρον ἀντίθετον μέγα, δὲν θέλει ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ἐνεργήσῃ παραχωρήσεις τελείως ἐπιζημίους εἰς αὐτό. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ θέσις ἡμῶν, ὡς πρὸς τὰ ναυτιλιακὰ, ἀπέναντι τῆς Αὐστρίας, ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν θέλωμεν νὰ ἐξετάσωμεν μετὰ λόγου τὴν σύμβασιν, ἥτις προσεκομίσθη ἐνταῦθα, διότι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν εἶναι ἐκ τῶν κοινῶν συμβάσεων, ἃς ἐψηφίσαμεν καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσι, καὶ ψηφίζομεν κατ’ ἔτος καὶ ἐψηφίσαμεν καὶ εἰς ταύτην τὴν Σύνοδον. Ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ὁμοιάζει κἄν πρὸς τὴν σύμβασιν τὴν σπουδαιοτέραν, ἣν χθὲς ἐψηφίσαμεν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, τὴν μετὰ τῆς Ἑταιρείας Florio-Rubattino, καὶ δὲν ὁμοιάζει μέχρι καὶ λεπτομερῶν, αἵτινες εἰς οὐδεμίαν τῶν συμβάσεων, τῶν συνομολογηθεισῶν μετὰ τῶν ἄλλων ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν, Ἑλληνικῶν καὶ ξένων, ἐλλείπουσι. Δὲν ἐλλείπουσιν οὐδ’ ἐκ τῆς συμβάσεως, ἣν ἐψηφίσαμεν χθὲς μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Florio-Rubattino, τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Χθὲς, ψηφίζοντες τὴν σύμβασιν Florio–Rubattino, εἴδομεν, ὅτι εἴχομεν ἐν ἄρθρῳ 10 τὴν διάταξιν ἐκείνην, ἣν ἐφροντίσαμεν ἀπὸ ἐτῶν, ὄντος εἰς τὰ πράγματα τότε τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, νὰ περιλάβωμεν εἰς πάσας τὰς συμβάσεις, διάταξιν, ἥν, παραλιπὼν πέρυσιν ἔκ τινος τῶν συμβάσεων, καθ’ ὑπόμνησιν ἐμοῦ ἐθεώρησε σπουδαιοτάτην ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐκράτησε τὴν σύμβασιν, ὅπως συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Ἑταιρείας καὶ παρεμβάλῃ τὴν διάταξιν ταύτην. Καὶ ἐνοήσατε πάντες, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς διατάξεως ἐκείνης, ἥτις ἐπιφυλάσσει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐλευθερίαν, ὁποτεδήποτε θελήσῃ, νὰ λύσῃ τὰ δεσμὰ, δι’ ὧν αἱ τοιαῦται συμβάσεις περιβάλλουσι τὰς συνομολογούσας αὐτὰς Κυβερνήσεις. Δὲν ἀρκοῦνται ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ καὶ ἡ Ἰταλικὴ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μόνον εἰς τὴν προθεσμίαν τὴν μικρὰν τῆς καταγγελίας, ἀλλὰ περιλαμβάνουσι ῥητὴν διάταξιν, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελον καταγγελθῆ αἱ ἄλλαι μετὰ τῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν συμβάσεις, θεωρεῖται αὐτοδικαίως παύουσα ἡ ἰσχὺς τῆς παρούσης συμβάσεως ἕνα μῆνα μετὰ τὴν καταγγελίαν καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως ἔτους. Τὸ καθεστὼς, ὅπερ ἔθηκεν ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1890 ἢ 1892, καὶ ὅπερ ἐτηρήθη ἀπαρεγκλίτως, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν συμφερόντων τῶν ναυτιλιακῶν τῆς Ἑλλάδος, ὑφ’ ἁπασῶν τῶν Κυβερνήσεων, καὶ θὰ τηρῆται πάντοτε, τοῦτο τὸ καθεστὼς διασείει ἡ σύμβασις αὕτη, καὶ διασείει αὐτὸ ἀκριβῶς ἡ σύμβασις, ἥτις, ἐπαναφέρουσα εἰς ἀπώτατον παρελθὸν, παρέχει εἰς Κράτος, μεθ’ οὗ ἀνταγωνιζόμεθα ναυτικῶς, καὶ ὅπερ ἐπηρεάζεται ὑπὸ φόβου ἕνεκα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τούτου, παρέχει εἰς αὐτὸ τὴν ἀκτοπλοΐαν, ἣν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους ἐκείνου δὲν θέλει ν’ ἀντιπαραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων. Ἐὰν αὔριον καταγγελθῇ μία τῶν ἄλλων συμβάσεων ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὅρου, ὃν ἐμνημόνευσα, πᾶσαι αἱ ἄλλαι συνωμολογημέναι συμβάσεις πίπτουσιν, ἀλλὰ θὰ κυριαρχῇ τὸ Λόϋδ ἐν Ἑλλάδι, διότι ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἀφ’ ἑαυτῆς κυρία καὶ ἀκεραία, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ θίξωμεν αὐτὴν, ἂν δὲν προέλθωμεν εἰς εἰδικὴν καταγγελίαν. Ἀλλὰ, λέγει ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρόκειται περὶ ἑνὸς ἔτους, καὶ τί ἐμποδίζει ἡμᾶς, ἂν τὰ πράγματα ἀποδειχθῶσιν ἐπιζήμια, νὰ καταγγείλωμεν αὐτήν; Τί ἐμποδίζει, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Ἐμποδίζει ἐκεῖνο, ὅπερ ἐνταῦθα ὤθησεν ὑμᾶς, ὅπως ὑπογράψητε τοιαύτην σύμβασιν· ἐμποδίζει ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ Εὐρωπαϊκῷ ὁμίλῳ, θέσις μικροῦ, μάλιστα δὲ καὶ ὑποτεταγμένου ἀπό τινος χρόνου Κράτους, κινδυνεύοντος ἐν παντὶ νὰ ἴδῃ θυσιαζόμενα δικαιώματα ἢ συμφέροντα αὐτοῦ, διότι ἄλλοι, παρέχοντες εἰς τὸν ἰσχυρὸν πλείονα, ἀντενεργοῦσι κατ’ αὐτοῦ· ἂν δὲ ἔλθῃ ὥρα, καθ’ ἣν θὰ αἰσθανθῆτε, ἢ ὑμεῖς, ἢ οἱ διάδοχοι ὑμῶν, ὅτι ἐνεπλάκητε εἰς δεσμὸν δύσλυτον, θέλετε ἴδει, κατὰ τίνα τρόπον θὰ δυνηθῆτε νὰ ἐξέλθητε τῆς δυσχερείας, ἢ οἱ διάδοχοι ὑμῶν θέλουσιν ἴδει, κατὰ τίνα τρόπον θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐξέλθωσι τῆς δυσχερείας αὐτοί. Ἐγὼ γινώσκω, ὅτι μετὰ μεγίστης δυσκολίας, — καίτοι μετὰ πολλοῦ θάρρους ἐνηργήσαμεν — μετὰ μεγίστης δυσκολίας ἐξήλθομεν ἐκ παραπλησίου δεσμοῦ ἄλλοτε, καὶ ὅτε ἔτι εἴχομεν ὑπὲρ ἡμῶν συνηγοροῦσαν πρᾶξιν, ἥτις ἀνῄρει τὴν σύμβασιν, τὴν μετὰ τῆς Αὐστρουγγαρίας συνωμολογημένην. Δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι ἔχει τόσον βραχεῖαν τὴν μνήμην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὥστε νὰ ἐλησμόνησε, τί συνέβη ἐν ἔτει 1887. Ἐν ἔτει 1887 εὑρισκόμεθα ὑπὸ συμβατικὸν καθεστὼς ταχυδρομικὸν, ἱδρυμένον κατὰ τὸ 1878 διὰ συμβάσεως συνομολογηθείσης ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν δύο Κυβερνήσεων καὶ φερούσης τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, εὑρισκόμεθα ὑπὸ καθεστὼς ταχυδρομικὸν καὶ θαλασσοπλοϊκὸν, ἀναγραφόμενον ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ καὶ περιέχον πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος νὰ παραχωρήσῃ ἡ Αὐστρία ἀκτοπλοϊκῶς, τὴν παραχώρησιν τὴν ταχυδρομικὴν καὶ τὴν παραχώρησιν τὴν ἀκτοπλοϊκὴν δι’ ἀτμοπλοίων, περὶ ἧς ἦτο βεβαία ἡ Ἑλλάς, περὶ ἧς ἦτο βεβαία ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ἦτο μηδὲν, διότι ἡ Ἑλλὰς οὔτε εἶχεν ἀτμόπλοια τότε, οὔτε εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἐνεργήσῃ ταχυδρομικὴν συγκοινωνίαν πρὸς τὰ παράλια τῆς Αὐστρίας, ἀνταγωνιζομένη πρὸς τὸ Λόϋδ. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς εἶχε τότε συμφέρον νὰ ἔλθῃ εἰς τοιαύτας συμφωνίας, καὶ βεβαίως ἡ σύμβασις, ἣν ὑπέγραψεν ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος, οὐδὲν εἶχε τὸ ἐπιβλαβές. Εἶχεν ἄλλους λόγους, δι’ οὓς ὑπέγραψεν ὁ τότε κυβερνήτης, ἐκ δὲ τῆς τοιαύτης ὑπογραφῆς οὐδὲν ἐβλάπτετο ἐν Ἑλλάδι ἀκτοπλοϊκὸν συμφέρον, καὶ διὰ τοῦτο βεβαίως δὲν ὑπῆρχεν ἐμπόδιον, κωλῦον αὐτὸν νὰ προβῇ εἰς τὴν συμφωνίαν. Ἡ Ἑταιρεία ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ, ἡ τότε ὑπάρχουσα, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ, δὲν ἠδύνατο δὲ οὐδὲ νὰ φαντασθῇ τότε ἀπόκτησιν ἀριθμοῦ ἀτμοπλοίων, καθιστῶντος αὐτὴν ἱκανὴν νὰ ἐπεκτείνῃ τοὺς πλόας αὐτῆς καὶ μέχρι τῶν Αὐστριακῶν παραλίων. Ἐνῷ δὲ τοῦτο συνηγόρει ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς τῆς Αὐστριακῆς προτάσεως, εἴχομεν ἄλλα συμφέροντα ταχυδρομικὰ ἐν ὁλοκλήρῳ τῇ λεκάνῃ τῆς Μεσογείου, ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ διατελούσῃ τότε ἐν ᾗ σήμερον εὑρίσκεται καταστάσει, συμφέροντα ταχυδρομικὰ ἐν Τουρκίᾳ, εἰς ὧν τὴν ὑπηρεσίαν κατώρθωσεν ἡ τότε ὑπογραφεῖσα σύμβασις νὰ ὑποτάξῃ οὐ μόνον ὁλόκληρον τὸν στόλον τῶν Αὐστριακῶν ἀτμοπλοίων, ἀλλὰ καὶ ὅλον τὸ κεφάλαιον τῆς Αὐστριακῆς ταχυδρομικῆς δυνάμεως, ὄχι τῆς ἐν Αὐστρίᾳ, ἀλλὰ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν Τουρκίᾳ. Διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης ὁ Κουμουνδοῦρος ἐπετύγχανε πράγματα, ἅτινα καθ’ ἑαυτοὺς δὲν εἴχομεν, ἐπετύγχανε τὴν ἀσφάλειαν τῶν συγκοινωνιῶν τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ Αἰγύπτου, ἀσφάλειαν καλυπτομένην ὑπὸ τῆς Αὐστριακῆς σημαίας, ἐπετύγχανε τὴν δίοδον τῆς ἀλληλογραφίας τῆς Ἑλλάδος διὰ τῶν Αὐστριακῶν ταχυδρομείων μέχρι τῶν ἐγκάτων τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, καὶ ἀντὶ τούτων ἔδωκε τότε τὴν ταχυδρομικὴν ἀκτοπλοΐαν ἀνεπιζημίως, διότι ἡμεῖς οὐδὲν εἴχομεν τότε ὄργανον, ὅπως ἐκτελέσωμεν αὐτήν. Ἀλλὰ σήμερον, ποῖον ὑπάρχει τὸ σημερινὸν καθεστώς; τί ἐγένετο ἡ σύμβασις ἐκείνη; Τοῦτο ἐλησμόνησεν, ὡς φαίνεται, ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἦλθε στιγμή, καθ’ ἣν ἡμεῖς εἴχομεν ἀνάγκην, ἀνάγκην εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε, τῶν ταχυδρομικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Λόϋδ, καὶ ἰδίως τῶν γραφείων, ἅτινα ῥητῶς ἀναφέρονται ἐν τῇ συμβάσει, τῶν ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ, τότε δὲ, εὑρόντες ἀλλαχοῦ ἄλλο σπουδαιότερον ἀντάλλαγμα, ἐξυπηρετοῦν ἴδια ἑαυτῶν συμφέροντα, οἱ μεθ’ ἡμῶν συμβληθέντες, ἐνῷ ὑφίστατο ἡ σύμβασις, ἔκλεισαν ἡμῖν τὰ ταχυδρομεῖα, καὶ ἀνηγγέλθη πρωΐαν τινὰ ἐκ Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἀλλαχόθεν, ὅτι οἱ φάκελοι ἡμῶν παρεδόθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν Ὀθωμανικήν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω περισσότερα; Ποῖον ἦτο τὸ καθῆκον τῆς τότε Κυβερνήσεως; Καθῆκον εἶχε νὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν μεθ’ ἡμῶν συμβεβλημένην Κυβέρνησιν, καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀπορεῖ, πῶς, ὑφισταμένης τῆς συμβάσεως ταύτης ἀπὸ τοῦ 1878, ὅρος ῥητὸς αὐτῆς ἀθετεῖται. Δὲν εἶναι ἴσως τοῦ παρόντος, ἵνα γένηται λόγος περισσότερος περὶ τούτου, ἀλλ’ ἐν ᾧ μεθ’ ἡμῶν ἀντήλλασσεν ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις διακοινώσεις, καὶ ἀνεγνώριζε κάπως, ὅτι ἐγένετο σφάλμα, ὅμως δὲν ἀπεδοκίμαζε τὸν πταίστην, καὶ δὲν ἐπηνώρθου τὸ κακὸν, καίπερ δηλοῦσα λύπην διὰ τὰ γενόμενα. Τότε ἐτέθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὸ ζήτημα, ἂν ἐπετρέπετο νὰ κρατήσῃ ἐπὶ ποδὸς σύμβασιν, ἥτις ἤδη εἶχε κατασταθῆ ἑτεροβαρὴς, ἀνατραπεῖσα αὐθαιρέτως ὑπὸ τοῦ ἑτέρου τῶν συμβαλλομένων· καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατήγγειλε τὴν σύμβασιν εὐθὺς ὡς ἔλαβε τὴν τελευταίαν, τὴν ὁριστικὴν ἀπάντησιν, ἀπελπίζουσαν περὶ διορθώσεως. Καὶ δύναμαι νὰ γνωρίζω τὸ τί ἐπὶ τῇ καταγγελίᾳ ἠκούσθη καὶ ἀντηλλάγη· ἀλλ’ ἐπέμεινεν ἀνενδότως ἡ Κυβέρνησις. Καὶ μετὰ δύο ἔτη, ἐν ἔτει 1889, ἦλθε πρὸς ἡμᾶς ἡ Αὐστρουγγρικὴ Ἑταιρεία Λόϋδ, ζητοῦσα σύμβασιν, οὐχὶ ὁποίαν ἐκείνη, ἣν κατηργοῦμεν, ὁποίαν συζητοῦμεν ταύτην τὴν ὥραν, ἧς ὅμοιοι συνδέουσιν ἡμᾶς μετὰ πολλῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν. Τοιοῦτον ἦτο τὸ καθεστὼς τὸ μέχρι τοῦ 1887, τοιοῦτο τὸ καθεστὼς τὸ ἀπὸ τοῦ 1889 μέχρι σήμερον. Πῶς καταργεῖτε τὸ τελευταῖον τοῦτο καθεστὼς; διὰ τίνα λόγον; ποῖος ὁ σπουδαιότατος λόγος, δι’ ὃν τόσην σπουδαίαν μεταβολὴν ἐπιφέρομεν εἰς τὰς σχέσεις ἡμῶν τὰς ναυτιλιακὰς μετὰ Κράτους, ὅπερ δὲν δύναται καὶ δὲν θέλει νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἡμᾶς τὴν ἀκτοπλοΐαν; Ἀκούω, ὅτι γίνεται λόγος περὶ τῆς συγκοινωνίας τῆς Ἑπτανήσου, καὶ περὶ τῆς εὐμαρείας τῶν συγκοινωνούντων εἰς ἐκείνας τὰς θαλάσσας. Καὶ ὁμολογῶ μὲν, ὅτι καὶ τοῦτο εἶναι ἄξιον πάσης μερίμνης, καὶ βεβαίως ἔδει νὰ προκαλέσῃ συντονώτατα τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ εὐμάρεια δὲν εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων ἐκείνων, ἅτινα δύναταί τις ἄνευ στενοχωρίας νὰ παραβλέψῃ· ἀλλὰ ταῦτα μόνον εἶναι ἀρκετὰ, ἔχουσι τοσοῦτον γενικὸν καὶ σπουδαῖον χαρακτῆρα, ὥστε εἰς αὐτὰ νὰ θυσιάσωμεν τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἀκτοπλοϊκὴν τῆς Ἑλλάδος; Ἤκουσα, ὅτι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός: «Καὶ τί νέον πράττομεν; Ἤδη ὑπάρχει ἡ αὐτὴ συγκοινωνία, ὑπάρχει ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Βρενδησίου, Κερκύρας, Πατρῶν, Καλαμῶν, καὶ αὐτὴ αὕτη μένει ἡ διαφορὰ εἶναι μόνον, ὅτι ἐπιτρέπομεν νὰ παραλαμβάνωσι τὰ ἀτμόπλοια φορτία καὶ ἐπιβάτας μικρὸν τὸ κακόν». Ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν σημασίαν τὴν εἰδικὴν τοῦ γεγονότος τούτου πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν; νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν μόνον εἰς τὸ γεγονὸς, ὅτι μεταξὺ Κερκύρας καὶ Πατρῶν καὶ Καλαμῶν καὶ Κυθήρων δὲν ἐπέρχεται τόσῳ μεγάλη ζημία εἰς τὰ ἡμέτερα ἀτμόπλοια, ἂν παραλαμβάνωσιν ἐπιβάτας καὶ ἐμπορεύματα τὰ Αὐστριακὰ ἀτμόπλοια; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι καὶ ἐν τούτῳ ὑπάρχει ζημία ἀξία ἐκτιμήσεως· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τὸ σκεπτέον; Τὸ σκεπτέον εἶναι τὸ οὐσιῶδες γεγονὸς, ὅτι παραιτοῦμεν δικαίωμα, μὴ λαμβάνοντες ἀντάλλαγμα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους. Ἀντάλλαγμα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους εἶναι ἀκτοπλοΐα Ἑλληνικὴ ἐν Αὐστρίᾳ, εἶναι τὸ νὰ δοθῇ εἰς τὴν «Πανελλήνιον Ἀτμοπλοΐαν», ἧς τὰ σκάφη πλέουσιν εἰς Τεργέστην, δικαίωμα νὰ προσεγγίζῃ καὶ ἐκείνη εἰς τοὺς λιμένας, οἵτινες διὰ τοῦ Φιοῦμε μετάγουσιν εἰς Τεργέστην. Μήπως δὲν ἐκτελεῖ πλόας ἡ «Πανελλήνιος» εἰς τὴν Ἀδριατικὴν θάλασσαν; Ἐνταῦθα δὲν ὑπάρχουσιν ἐπαρκεῖς καὶ ἄλλαι Ἑταιρεῖαι; ἡ Ἑταιρεία ἡ ἐν Σύρῳ; — βλέπω ὅτι συγκατατίθεται καὶ ὁ κ. Βοκοτόπουλος. — Ἡ «Πανελλήνιος» κινεῖται μεταξὺ Κωνσταντινουπόλεως καὶ Ἀθηνῶν, μεταξὺ Τεργέστης καὶ Ἀθηνῶν καὶ Μασσαλίας καὶ Ἀθηνῶν· δεικνύει ἱκανότητα διεθνοῦς συγκοινωνίας ἀναλόγου ἐκείνης, ἣν τηρεῖ ἡ Αὐστριακὴ Ἑταιρεία, καὶ μεταβιβάζει κανονικῶς καθ’ ἑβδομάδα φορτία καὶ ἐπιβάτας εἰς Τεργέστην. Πῶς ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ταύτης Ἑταιρείας, ἥτις εἶναι ἀξία προσοχῆς καὶ μόνον ὡς Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία, πῶς δὲν κήδεσθε αὐτῆς τόσον, ὥστε νὰ ζητήσητε ἀντάλλαγμα παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ζητοῦσιν ἀντίστοιχον παραχώρησιν ὑπὲρ ἑαυτῶν; Καὶ θέλει μοὶ εἴπει ὁ κ. Πρωθυπουργός: «παρὰ τίνος νὰ ζητήσω ἀντάλλαγμα; παρὰ τοῦ Λόϋδ; Ἀλλὰ τὸ Λόϋδ εἶναι Ἑταιρεία ἀτμοπλοϊκή». Ἀπαντῶ: ἂν αὕτη ἦναι Ἑταιρεία, κακῶς συμβάλλεσθε οὕτω μετὰ Ἑταιρείας, διότι ὠφείλετε νὰ ζητήσητε συνεννόησιν καὶ σύμβασιν μετὰ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἀγνοεῖτε, ὅτι σήμερον μόνον ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἔρχεται καὶ διαπραγματεύεται σύμβασιν μετὰ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων, δι’ ἧς ὑμεῖς ἐνεργήσατε τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἀλλ’ ὅτι ἄλλοτε, ὁσάκις τοιαῦτα θέματα ἀπησχόλουν τὴν Αὐστριακὴν Κυβέρνησιν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αὐστρίας ἦτο ὁ ἀντιπροσωπεύων τὸ Λόϋδ; Ἀγνοεῖτε, ὅτι ἡ σύμβασις τοῦ 1878 φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ τότε ἐνταῦθα πρέσβεως τῆς Αὐστρίας, συνομολογοῦντος τὰ ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ ἐξ ὀνόματος τῆς Αὐστριακῆς Κυβερνήσεως; Ἀγνοεῖτε, ὅτι τὸ Λόϋδ δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ Ἑταιρεία; ὅτι καλύπτονται ὑπὸ τὸ ἔνδυμα Ἑταιρείας αὐτοτελοῦς ἰδιότητες ἄλλαι, ὅτι εἶναι αὐτόχρημα ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία τῆς Αὐστρίας; Καὶ παραχωρεῖτε πρὸς τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν τῆς Αὐστρίας, Κράτους ἰσοτίμου πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὅσον καὶ ἂν ἦναι μέγα, παραχωρεῖτε πρᾶγμα, ὅπερ ἐκεῖνο τὸ Κράτος ἀρνεῖται εἰς ἡμᾶς! Καὶ ζητεῖτε παρ’ ἡμῶν νὰ ψιφίσωμεν τοιαύτην σύμβασιν! Τοιαύτη σύμβασις προκαλεῖ βεβαίως διαμαρτυρίας, καὶ πράττομεν ἐνταῦθα ἐκεῖνο, ὅπερ, γενόμενον ἄλλοτε μεταξὺ τῶν Ἀθηναίων τῶν Μακεδονικῶν χρόνων καὶ τοῦ Φιλίππου, ἠνάγκαζε τὸν Δημοσθένη νὰ λέγῃ, ὅτι προπίνουσιν οἱ Ἀθηναῖοι τὴν ἐλευθερίαν τῆς Ἑλλάδος, — «προπίνουσι τὴν ἐλευθερίαν» (τότε ἐλέγετο περὶ τῆς ἐλευθερίας γενικῶς), διότι ὁ προπίνων ὑπῆρχε συνήθεια νὰ δίδῃ καὶ δῶρον ὑπὲρ ἐκείνου, ὑπὲρ οὗ ἐγίνετο ἡ πρόποσις. — Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς σήμερον ἐν περιωρισμένῃ ἐννοίᾳ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Ἑλλάδος προπίνομεν, δίδοντες τὸ δῶρον τοῦτο τὸ ταχυδρομικὸν εἰς τὸ ὄργανον τῆς Αὐστριακῆς Κυβερνήσεως. Τὸ γενόμενον, Κύριοι, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, τὸ γενόμενον κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῶν Ταχυδρομείων εἶναι πρᾶξις ὀπισθοδρομική, ἐπαναφέρουσα ἡμᾶς εἰς τοὺς χρόνους, καθ’ οὓς οὐδὲν εἴχομεν, καὶ καθ’ οὓς εἴχομεν ἀνάγκην τῆς παρεμβάσεως ξένων ὀργάνων συγκοινωνίας πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς συγκοινωνίας ἡμῶν, οὔσης τότε ἐξ ὁλοκλήρου θαλασσίας. Ἀπὸ τῶν χρόνων ἐκείνων μέχρι σήμερον ὁποία μεταβολή; Ὁποία ἡ Ἑλλὰς τοῦ 1857, ὁποία ἡ Ἑλλὰς τοῦ 1878, ὁπότε συνωμολογεῖτο ἡ σύμβασις αὕτη; Ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὴν Ἑλλάδα σήμερον κινδυνεύει νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι εἶναι ἡ αὐτὴ χώρα· ηὐξήθη καὶ κατ’ ἔκτασιν καὶ κατὰ δύναμιν, προσέλαβεν ἠθικὴν ἀνάπτυξιν καὶ ὑλικὴν ἀνάπτυξιν, καὶ ὡς χώρα καὶ ὡς Κράτος. Καὶ ταύτην τὴν ὥραν ἔρχεσθε νὰ ζητήσητε, νὰ γονυπετήσητε ἐνώπιον ξένων καὶ ζητήσητε συνδρομὴν, ὅπως σώσητε τὴν συγκοινωνίαν Πατρῶν, Κερκύρας καὶ Λευκάδος; Εἶναι ἡ ὥρα αὕτη κατάλληλος, ὅπως τοιαῦτα πράξητε ὑμεῖς, ἀνατρέχοντες εἰς τὸ παρελθόν, ὅπως τοιαῦτα πράξητε οὐχὶ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ διακόπτοντες καὶ ἕτερον κρίκον τῆς ἁλύσεως, ἥτις συνδέει ὑμᾶς μετὰ τοῦ πολιτικοῦ ὑμῶν παρελθόντος; Ἀνώδυνον εἶναι τὸ γενόμενον δι’ ἓν μόνον ἔτος, καὶ μετὰ τὸ ἔτος βλέπομεν. Καὶ εἰς τὸ ἀνώδυνον τοῦτο ἐπέπρωτο νὰ συντελέσῃ, ὅπως πλάσωμεν αὐτό, νὰ συντελέσῃ καὶ ὁ εὐτελέστατος ὅρος, ὃν ἀπορῶ, — ἀλλὰ βεβαίως δὲν συνωμολόγησεν αὐτὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἄλλος ἔθεσε τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ, — ἀπορῶ, πῶς ἐδέχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ παρέχωμεν ἐνταῦθα προδεδομένην τὴν ἀκτοπλοΐαν τὴν Ἑλληνικήν, ἵνα ταξειδεύωσιν οἱ Ἕλληνες ὑπάλληλοι καὶ οἱ Βουλευταὶ δωρεὰν ἐπὶ τῶν Αὐστριακῶν ἀτμοπλοίων. Ἀλλὰ τοιοῦτον ἔλεος δὲν ἐφθάσαμεν ἡμεῖς νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῶν ξένων, καὶ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι εἰς οἱονδήποτε Ἕλληνα Βουλευτὴν ἀποταθῆτε, καὶ εἴπητε αὐτῷ: «ἰδοὺ ἡ εὐκολία νὰ μεταβῆτε δωρεὰν ἀπὸ Πατρῶν εἰς Κέρκυραν διὰ τοῦ Αὐστριακοῦ», αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ Βουλευτὴς, ὅστις λίαν εὐχαρίστως, ὡς καὶ ἐγὼ αὐτὸς, δωρεὰν μεταβαίνει διὰ τῶν Ἑλληνικῶν, θέλει εἴπει πρὸς ὑμᾶς: «ἔλαιον ἁμαρτωλοῦ μὴ λιπανάτω τὴν κεφαλήν μου». Ἀνώδυνον τὸ παραχωρούμενον, ἀνώδυνον εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀνδρῶν ἰθυνόντων τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος καὶ μὴ βλεπόντων δυστυχῶς πέραν τοῦ θέματος, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς λύσεως ζητήματος ἐθνικοῦ, λαβόντος ἤδη τὴν προκαταρκτικὴν λύσιν, καὶ ὅτι, εἰσερχόμενοι εἰς τὴν λύσιν τὴν ὁριστικὴν, θέλομεν καὶ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ἐκείνου ἴδει ἐγκαθιδρυομένην τὴν Ἑταιρείαν, τὴν ἀναλαμβάνουσαν σήμερον ἐνταῦθα ἀκτοπλοΐαν, καὶ θέλομεν ἀναγκασθῆ, τὴν ἀκτοπλοΐαν τὴν ἐνταῦθα νὰ ἐπεκτείνωμεν καὶ περαιτέρω. Καὶ τί θέλομεν πράξει τότε; ποία θὰ ἦναι ἡ δύναμις ἡμῶν, ὅπως καταγγείλωμεν σύμβασιν, ὑπὲρ ἧς ἐνδιαφέρονται ἰσχυροὶ, ἰσχυροὶ, ὧν ἡμεῖς οἱ ἀσθενεῖς, ὑπὸ τοὺς σημερινοὺς μάλιστα ὅρους, θὰ ἔχωμεν ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἀνάγκην; Νὰ μὴ συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν, ἦτο ἰσχυρὸς ὁ Πρωθυπουργὸς, συνομολογηθεῖσαν ὅμως νὰ καταργήσῃ αὐτὸς ὁ ὑπογράψας, διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, εἶναι ἀδύνατον. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὅσα εἶπον εἶναι ἐπαρκῆ, λεχθέντα μάλιστα μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν κυρίων συναδέλφων, οἵτινες ἐξήντλησαν τὸ ζήτημα ὑπὸ τὰς ἄλλας αὑτοῦ ὄψεις. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναβάλῃ πρὸς δευτέρας σκέψεις τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ θὰ ἱκετεύσω τὴν Βουλὴν, πολὺ νὰ σκεφθῇ, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ νὰ ψηφίσῃ τοιαύτην σύμβασιν, δι’ ἣν βεβαίως θέλει οὐχὶ μετὰ πολὺ μεταμεληθῆ.

§91Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Μεθ’ ὅσα, κύριε Πρόεδρε, ἠγόρευσαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ἐξετάσαντες τὸ ζήτημα ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς μορφὰς, καὶ παρουσιάσαντες ἐνταῦθα καὶ τὰς ἠθικὰς καὶ τὰς ὑλικὰς ζημίας, τὰς ὁποίας θέλει ὑποστῆ καὶ τὸ ἔθνος καὶ ἡ ἀτμήρης ἡμῶν ναυτιλία, ὀλίγα βεβαίως ἔχω ἐγὼ νὰ προσθέσω. Ἀναμφισβήτητον ὅμως εἶναι, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ δὲν ἐπρυτάνευσε πολὺ προσοχὴ ἀπὸ μέρους τοῦ ὑπογράψαντος τὴν σύμβασιν. Ἐὰν ἐξήταζε τὴν ἱστορίαν τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῆς ἀνδρώσεως, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ Αὐστριακοῦ Λόϋδ, θὰ ἐγνώριζεν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὕτη, ἀπὸ τοῦ 1840 ἀκτοπλοοῦσα εἰς τὰ Ἑλληνικὰ παράλια, κατώρθωσε ν’ ἀναπτυχθῇ καὶ φθάσῃ εἰς ὃ τεράστιον σημεῖον εὑρίσκεται σήμερον. Ἐὰν σήμερον ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἦναι οἵα εἶναι, ἐὰν ἔχῃ ἀπαράμιλλον στόλον καὶ δύναμιν ναυτικὴν μεγάλην, ἀναντίρρητον εἶναι, ὅτι ὅλα αὐτὰ ἀπέκτησεν ἐν ταῖς Ἀνατολικαῖς θαλάσσαις, καὶ κυρίως ἐν ταῖς θαλάσσαις ταῖς Ἑλληνικαῖς. Ἡμεῖς, οἱ νεώτεροι, δὲν ἐνθυμούμεθα, κατὰ τίνα τρόπον ἐξετελεῖτο ἡ ἀκτοπλοΐα ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ταύτης, ἀλλ’ οἱ πρεσβύτεροι ἐνθυμοῦνται, ὅτι ἐκυριάρχει τῶν Ἑλληνικῶν θαλασσῶν, καὶ ἐξεμύζει πᾶσαν τὴν ἐμπορικὴν κίνησιν τῶν λιμένων τῆς ἡμετέρας χώρας. Ἐκεῖνο λοιπὸν, τὸ ὁποῖον συνέβαινε κατὰ τὸ 1840, φοβοῦμαι ὅτι θέλει συμβῆ καὶ σήμερον, διότι, ὡς ἔχει ἡ σύμβασις, ἐὰν ἐπιτραπῇ — καὶ θὰ ἐπιτραπῇ βεβαίως, ἐὰν ψηφισθῇ, — γενικὴ ἐλευθερία τῆς Ἑταιρείας, ὅπως κέκτηται τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργῇ κατ’ ἀρέσκειαν οἱανδήποτε μεταβολὴν θελήσῃ ἐπὶ τοῦ συνήθους αὐτῆς δρομολογίου, ἔχουσα τὸ δικαίωμα τοῦτο, θὰ ἀναπτύξῃ συναγωνισμόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Ἑταιρεία αὕτη, καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν τοῦτον, δὲν θὰ ἦναι βεβαίως ἡ Αὐστριακὴ Ἑταιρεία, ἡ ἰσχυρὰ καὶ πλουσία, ἀλλ’ αἱ Ἑλληνικαὶ Ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι σήμερον φυτοζωοῦσιν. Ἐὰν ἐπιτραπῇ, Κύριοι, ἡ ἐλευθέρα τροποποίησις τῶν δρομολογίων τῆς Αὐστριακῆς Ἑταιρείας, θὰ κατορθώσῃ αὕτη νὰ συμπίπτωσι ταῦτα, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀναχωρήσεις τῶν ἀτμοπλοίων της ἐξ ἑκάστου λιμένος, μετὰ τῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, βεβαίως δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν ν’ ἀνθέξωσιν ἐπὶ μακρὸν συναγωνιζόμενα τὰ Ἑλληνικὰ σκάφη· θὰ ἐπέλθῃ συνεπῶς ἡ ἐγκατάλειψις τῶν πλοίων ἐκείνων, καὶ σὺν τῇ ζημίᾳ τῆς ἡμετέρας ναυτιλίας θὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ ζημία τῶν μικροτέρων λιμένων, εἰς τοὺς ὁποίους προσεγγίζουσι σήμερον τὰ Ἑλληνικὰ ἀτμόπλοια, ἅτινα δὲν θὰ προσεγγίζωσι πλέον, δὲν θὰ προσεγγίζωσι δὲ καὶ τὰ Αὐστριακὰ, διότι ἡ σύμβασις δὲν ὑποχρεοῖ τὴν Ἑταιρείαν νὰ διατηρῇ τὰς ἀγόνους γραμμάς. Ταύτην τὴν παρατήρησιν ὤφειλον νὰ φέρω, ἵνα τοὐλάχιστον, ἐὰν ψηφισθῇ ἡ σύμβασις αὕτη, ὁρισθῇ, ὅτι ἡ διακοπὴ τῶν δρομολογίων τῆς Ἑταιρείας ταύτης θὰ ἐπέρχηται κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων. Ὅτε ἤκουσα—διότι δὲν ἤμην παρὼν κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου—ὡς λεχθὲν, ὅτι μικρὰ θὰ ἦναι ἡ ὑλικὴ ζημία, ἡ γενησομένη διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, καθόσον ὀλίγους λιμένας θὰ ἐπιτραπῇ νὰ προσεγγίζωσι τὰ Αὐστριακὰ ἀτμόπλοια, ἠπόρησα ἀληθῶς· διότι, ἐὰν ὑπάρχωσι λιμένες, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξέρχονται ἐμπορεύματα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, οἱ λιμένες οὗτοι εἶναι οἱ ἀναφερόμενοι ἐν τῇ παρούσῃ συμβάσει. Καὶ οὐ μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς μεταφορᾶς ἐπιβατῶν θέλει ἡ σύμβασις αὕτη συντελέσει εἰς τὴν μείωσιν τῶν εἰσοδημάτων τῶν Ἑλληνικῶν Ἑταιρειῶν, ἀλλὰ θὰ ἐπιφέρῃ καὶ τὴν κατάπτωσιν τοῦ μετακομιστικοῦ κυρίως ἐμπορίου, τὸ ὁποῖον διεξάγεται ἐξ ὁλοκλήρου διὰ τῶν ἀτμοπλοίων τῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν σήμερον, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι, κυρίως εἰπεῖν, ἡ ζωὴ τῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν. Καθόσον σήμερον, ἐὰν ζῶσιν Ἑλληνικαὶ ἀτμοπλοϊκαὶ Ἑταιρεῖαι, ζῶσιν ἀπὸ τὸ μετακομιστικὸν τοῦτο ἐμπόριον· τὴν ἡμέραν δὲ, καθ’ ἣν ἐμποδίσητε τὰ Ἑλληνικὰ σκάφη νὰ μεταφέρωσι τὰ προϊόντα τῆς Ἑπτανήσου κλπ., ἀναντιρρήτως θὰ ἴδητε, ὅτι τὰ πλοῖα τῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐξακολουθήσωσι τοὺς πλόας αὑτῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ ἐπέλθῃ τὸ καίριον τραῦμα, ὅπερ θὰ κατασυντρίψῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἀτμοπλοΐαν. Ὅπως καὶ οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι, κηρύττομαι καὶ ἐγὼ ἐναντίος τῆς συμβάσεως ταύτης, καὶ θὰ καταψηφίσω αὐτὴν, ἐὰν γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Δὲν γνωρίζω, διότι δὲν ἐμελέτησα τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, ὁποίας συνεπείας θέλει φέρει ἡ ψήφισις αὐτῆς ὑπὸ τὴν ἔποψιν γενικωτέρων ἐν τῇ Ἀνατολῇ συμφερόντων. Ἀλλ’ ἐξετάζων τὸ ζήτημα, ὡς ἔθιξεν αὐτὸ πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, εὑρίσκω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, συνάπτουσα τοιαύτην σύμβασιν, ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀνταλλαγὴν τῆς ἀκτοπλοΐας ἐν ταῖς ἀκταῖς τῆς Δαλματίας καὶ τῆς Αὐστρίας, ὅπως ἔχωμεν τοὐλάχιστον ἄξιον λόγου ἀντισήκωμα. Σήμερον διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης κατορθώνομεν μόνον νὰ κατενεχθῇ ἓν ἔτι τραῦμα, καίριον μάλιστα, κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀκτοπλοΐαν τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην τὰ Ἑλληνικὰ ἀτμόπλοια νὰ συναγωνίζωνται πρὸς τὴν κραταιοτάτην ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρείαν τῆς Μεσογείου, θὰ καταβληθῶσι δὲ ταῦτα ἐν τῷ ἀνταγωνισμῷ τούτῳ, καὶ θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ διακόψωσι τὴν γραμμὴν τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῶν κυριωτέρων λιμένων τῆς Πελοποννήσου, θὰ παραδοθῇ δὲ πλέον κατ’ ἀνάγκην ἡ ἀκτοπλοΐα τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Λόϋδ. Ἐὰν τοιοῦτος ᾖναι—καὶ εἶναι βεβαίως τοιοῦτος—ὁ σκοπὸς τῆς συμβάσεως ταύτης, νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸν κυροῦντα τὴν σύμβασιν ταύτην νόμον· διότι, ἐνῷ ἀπὸ τοσούτων ἐτῶν ἡμεῖς συζητοῦμεν ἐνταῦθα καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας, ἐρχόμεθα νὰ τραυματίσωμεν μίαν τῶν κυριωτέρων παραγωγῶν αὐτῆς, τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν. Ἐλπίζω, ὅτι τοιαύτην σύμβασιν δὲν θὰ δεχθῶσι νὰ ψηφίσωσιν Ἕλληνες Βουλευταί.

§92Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Κάλλιον ἐμοῦ, κύριοι Βουλευταί, γνωρίζετε, καὶ ὡς ἐκ τῆς κοινοβουλευτικῆς σας πείρας καὶ ὡς ἐκ τῶν γνώσεών σας, ὅτι τρία εἶναι τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀνορθώσωμεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας ἡμῶν. Τὰ μέσα ταῦτα εἶναι ἡ γεωργία, ἡ βιομηχανία καὶ ἡ ναυτιλία. Εἰς τὴν γεωργίαν καὶ βιομηχανίαν ἐδόθη μικρά τις προσοχὴ, εἰς τὴν ναυτιλίαν ὅμως οὐδεμία. Καὶ εἶπον, ὅτι εἰς τὴν γεωργίαν ἐδόθη μικρά τις μόνον πρασοχὴ, διότι, ἐνῷ ἔχομεν τοὺς εὐνοϊκωτέρους ὅρους διὰ τὴν γεωργίαν, ὀλιγίστη φροντὶς ἐλήφθη δι’ αὐτήν. Ἓν μόνον γεωργικὸν σχολεῖον ἠδυνήθημεν νὰ ἱδρύσωμεν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ ἕξ γεωργικοὺς σταθμούς. Ὁπωσδήποτε ἐλήφθη μικρὰ φροντὶς διὰ τὴν γεωργίαν, ὅπως καὶ διὰ τὴν βιομηχανίαν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐσχάτως ἐσκέφθη νὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις, μετὰ δύο ἔτη, ἀφ’ ἧς εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀρχῇ, νομοσχέδιον πρὸς ἀνακούφισιν ὡρισμένων μερῶν αὐτῆς, καὶ τοῦτο κατόπιν πολλῶν ἀγώνων καὶ συστάσεων πολλῶν Βουλευτῶν, ἐν οἷς καὶ ἐγὼ, ὅπως δοθῇ ἡ δέουσα ὑποστήριξις εἰς τὴν ἐν Σύρῳ βιομηχανίαν τῶν ἀδελφῶν Μάνθου. Διὰ τὴν ναυτιλίαν ὅμως οὐδεμία ἐλήφθη ποτὲ φροντὶς, τοὐναντίον δὲ, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καταδικάζεται αὕτη καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ ὑποθηκεύονται αἱ Ἑλληνικαὶ θάλασσαι εἰς τοὺς ξένους, ὅπως διὰ τοῦ Ἐλέγχου ὑπεθηκεύθη ἀτυχῶς ἡ οἰκονομικὴ διαχείρισις τῆς χώρας ἡμῶν. Ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἤθελον ὑποβάλει λόγους ἰσχυροὺς, δὲν ἤθελον ἀντιταχθῆ κατ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ ποίους ἰσχυρισμοὺς ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τῆς Κυβερνήσεως; ὅτι ἡ Νέα Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα Σύρου ζητεῖ 120,000 δραχμάς. Ἐρωτῶ ὑμᾶς: διὰ 120,000 δραχμὰς εἶναι δίκαιον καὶ φρόνιμον νὰ καταδικάσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν, νὰ ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν ἀκτοπλοΐαν εἰς Κράτος, τὸ ὁποῖον τὰς μεγαλειτέρας δυσκολίας μᾶς προβάλλει, ὅταν προσεγγίζωμεν μόνον εἰς τὴν Τεργέστην καὶ λοιποὺς αὐτοῦ λιμένας; Ταξειδεύων εἰς τὴν Εὐρώπην ἄλλοτε, ἤκουσα μεγάλα παράπονα παρὰ τοῦ εὐπαιδεύτου πλοιάρχου τῆς «Ἀλβανίας» διὰ τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις παρουσιάζει κατὰ τὴν προσέγγισιν τῶν πλοίων ἡμῶν εἰς τοὺς λιμένας της. Δὲν ὑποθηκεύομεν δὲ, κύριοι Βουλευταί, μόνον τὰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας, ἀλλὰ καταδικάζομεν καὶ τοὺς μετόχους τῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν, ἐν οἷς καὶ πολλοὶ πτωχοὶ οἰκογενειάρχαι, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου των κατώρθωσαν ν’ ἀποκτήσωσι μετοχάς τινας, ὅπως δυνηθῶσι νὰ προικίσωσι τὰς θυγατέρας των. Δὲν ἀρκεῖ δὲ μόνον ἡ καταδίκη τῆς Ἑλληνικῆς σημαίας, ἡ καταδίκη τῶν μετόχων τῶν Ἑλληνικῶν Ἑταιρειῶν, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὴν καταδίκην τοῦ προσωπικοῦ αὐτῶν. Εἷς πλοίαρχος π. χ. ἀπελύθη ἐκ τῆς ὑπηρεσίας μιᾶς Ἑταιρείας πρὸ καιροῦ, διότι ἦτο κουμπάρος μου· κατ’ οὐδένα δὲ τρόπον εὕρισκε θέσιν εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν, καὶ ἠναγκάσθην ἐγὼ διὰ διπλωματικοῦ ὑπαλλήλου νὰ τὸν συστήσω εἰς Κωνσταντινούπολιν, ὅπου καὶ εὗρε θέσιν τινὰ, ἀλλὰ μὲ μισθὸν ἐλάχιστον. Τί θὰ γείνωσι λοιπὸν, κύριοι, οἱ πλοίαρχοι αὐτοὶ τῶν Ἑλληνικῶν Ἑταιρειῶν; Θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ ἐκσφεδονισθῶσνι εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ τί νὰ κάμωσι; Νὰ γείνωσιν ἐργάται; Καὶ συμφέρουσιν εἰς τὸ Κράτος τοιαῦται μεταναστεύσεις;...

§93Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τώρα πολλοὶ εὑρίσκονται ἐκεῖ. Ἕλλην ναύτης ἦτο ὁ ῥίψας τὴν πρώτην βολὴν εἰς τὴν ναυμαχίαν τῆς Μανίλλης.

§94Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἀκριβῶς, κύριε Βουλευτὰ, ἡ παρατήρησίς σας ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ γενναῖος αὐτὸς Ἕλλην δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι μακρὰν τῆς πατρίδος του... Τί θὰ γείνωσιν οἱ μηχανικοί; Θὰ ῥιφθῶσιν εἰς τοὺς δρόμους αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους ἐφροντίσαμεν νὰ ἐφοδιάσωμεν μὲ διπλώματα διὰ νόμου, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοί μου εἴχομεν προκαλέσει; Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζητε, ὅτι, καὶ ἂν δοθῶσιν εἰς αὐτοὺς διπλώματα, ταῦτα οὐδόλως θ’ ἀναγνωρισθῶσιν ὑπὸ τῶν ἄλλων Κρατῶν. Ὥστε μόνον ἐν Ἑλληνικοῖς ἀτμοπλοίοις δύνανται νὰ ἐργασθῶσι. Τί θὰ γείνωσιν οἱ θερμασταὶ, οἱ ναῦται καὶ λοιποὶ τεχνῖται τῶν ἡμετέρων ἀτμοπλοίων; τί θὰ γείνωσιν οἱ πράκτορες; Τὸ ζήτημα, Κύριοι, εἶναι σπουδαιότατον, καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἀγορεύω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, μὴ λαβὼν καθόλου ὑπ’ ὄψιν τὴν θέσιν, ἣν κατέχω ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ. Ἐὰν, κύριοι Βουλευταὶ, ἕνεκα 120,000 δραχμῶν, ἃς ζητεῖ ἡ Συριανὴ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρεία, πρόκηται νὰ καταδικάσωμεν τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, ἐνῷ, ἀφ’ ἑτέρου ἐλάχιστα δαπανῶμεν διὰ τὴν γεωργίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν, ἐὰν ἀφήσωμεν αὐτὸ ἄνευ οὐδεμιᾶς συνδρομῆς, προτιμότερον εἶναι νὰ διαλύσωμεν τὸν στρατὸν διὰ μίαν πενταετίαν, καίτοι σᾶς ἀπέδειξα ἄλλοτε, ὅτι διελύθη ἤδη ὁ στρατὸς, διότι σᾶς ἐγνώρισα, ὅτι τὸ 1ον σύνταγμα, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει ὅλους τοὺς κληρωτοὺς τῆς Ἀττικῆς, ἀποτελεῖται μόνον ἀπὸ 100 ἄνδρας, καὶ αὐτὸ περίπου συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ συντάγματα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ταύτην τὴν στιγμὴν κάμνω, καταδικάζω 3,000 ἀξιωματικοὺς καὶ ἐμὲ αὐτὸν, ἀλλὰ, προκειμένου περὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος, περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ζωτικώτατα συμφέροντα τοῦ ἔθνους, δὲν πρέπει νὰ ἀγορεύωμεν συμφώνως πρὸς τὰ ἴδια ἡμῶν συμφέροντα. Ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω, κύριοι Βουλευταὶ, τί θὰ γείνωσιν οἱ πλοίαρχοι; τί θὰ γείνωσιν οἱ μηχανικοὶ, θερμασταὶ καὶ ναῦται, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καταθέσει εἰς τὸ Μετοχικὸν Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον ἐπὶ τόσα ἔτη καὶ δὲν ἔχουσι συμπεπληρωμένα τὰ ἔτη, ἵνα λάβωσι τὰς συντάξεις των; τί θὰ γείνωσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἀφοῦ δὲν θὰ δύνανται νὰ ἀναλάβωσι πλέον ἐργασίαν, ὅταν πάντες οὗτοι ἀνήκωσιν εἰς Ἑταιρείας, αἵτινες βεβαίως θὰ τεθῶσιν ἐκποδὼν ὑπὸ τῆς εὐνοηθείσης Αὐστριακῆς, ὡς μὴ δυνάμεναι νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς αὐτήν; Καίτοι, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως, ὅτι εἶναι τοιαύτης σπουδαιότητος, ἐν τούτοις, ἐὰν ἐξετάσῃ τις ἐπισταμένως αὐτὸ, θὰ ἴδῃ, ὅτι εἶναι καταστρεπτικώτατον, καὶ ὑπὸ ἠθικὴν καὶ ὑπὸ ὑλικὴν ἔποψιν, διὰ τὸν δυστυχῆ λαόν. Διότι, ὅταν ἐκ τοῦ ἀδυνάτου τοῦ συναγωνισμοῦ ἐπικρατήσωσιν οἱ ξένοι, θὰ ἦναι βεβαίως ζήτημα μεγίστης δαπάνης καὶ πολυτελείας τὸ ἀναγκαστικῶς ταξειδεύειν δι’ ἀτμοπλοίων οἱασδήποτε ξένης Ἑταιρείας. Ἐξ αὐτῆς τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι Βουλευταὶ, δύναταί τις ἀμέσως νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν στηρίζεται εἰς σοβαροὺς λόγους. Τρεῖς εἶναι οἱ ἰσχυρισμοὶ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως· πρῶτον, ὅτι θὰ ἔχωμεν δὶς τῆς ἑβδομάδος συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Εὐρώπης· δεύτερον, ὅτι θ’ ἀποφύγωμεν τὴν πληρωμὴν 120,000 δραχμῶν, καὶ τρίτον, ὅτι θὰ ἔχωμεν οἱ Βουλευταὶ δωρεὰν εἰσιτήρια νὰ ταξειδεύωμεν. Περὶ τοῦ πρώτου ζητήματος σᾶς ἔκαμα λόγον πρὸ ἡμερῶν, καὶ προέτεινα, ὅπως ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διαθέσῃ τινὰ τῶν μικρῶν πλοίων, τῶν ἐκτελούντων τὴν ἐν τῇ θαλάσσῃ ἀστυνομίαν κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου, καὶ ἀναπληρώσῃ οὕτω τὴν Αὐστριακὴν Ἑταιρείαν· τὴν δὲ δαπάνην τῶν 120,000 δραχμῶν, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰ 3,000,000, τὰ ὁποῖα ῥίπτομεν εἰς τὴν τσέπην τῶν μετόχων τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Πολὺ εὔκολοι δείκνυνται οἱ εἰσάγοντες καὶ ὑποστηρίζοντες τὰ τοιαῦτα δῆθεν σωτήρια σιδηροδρομικὰ μέτρα, καὶ ἐπιδιώκοντες τὴν μετὰ σιδηροδρομικῆς ταχύτητος ἐπιψήφισιν αὐτῶν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου παραγνωρίζουσι ποῦ ἔγκειται τὸ γενικὸν καλὸν καὶ τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ λαοῦ, καὶ ὁποίαν διαχείρισιν εἶναι πρέπον καὶ δίκαιον νὰ ὑφίστανται οἱ πόροι, οὓς ὁ λαὸς δίδει ἑκάστοτε εἰς τὸ Κράτος διὰ πολλῶν καὶ ἀπείρων αὐτοῦ θυσιῶν. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τῆς συμβάσεως, διότι ἡ μία κατόπιν τῆς ἄλλης καταδικάζουσιν ἐντελῶς τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας, καὶ ἐξασφαλίζουσιν, ὥστε μετὰ παρέλευσιν ὀλίγου χρόνου ἡ Αὐστριακὴ Ἑταιρεία νὰ εἰσέρχηται ἐλευθέρα εἰς ὅλους τοὺς λιμένας μας, ὄχι μόνον τοὺς ἐπικρατεστέρους, ὡς λέγει τὸ ἄρθρον πρῶτον, ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν ὀλίγων μηνῶν ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἡ ὑπεροχὴ καὶ ἐπικράτησις τῆς ξένης Ἑταιρείας θὰ ἦναι γενικὴ καθ’ ἅπαντας τοὺς λιμένας τοῦ Κράτους. Ἀφοῦ διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου δίδομεν τοὺς λιμένας ὅλης τῆς Ἑπτανήσου, Καλαμῶν, Πατρῶν, Πειραιῶς δὶς τῆς ἑβδομάδος, ἐρωτῶ ὑμᾶς, ποίας ἄλλας γραμμὰς θὰ δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν αἱ Ἑλληνικαὶ Ἑταιρεῖαι; Ὅταν ἀφαιρέσητε τὴν Ἑπτάνησον, τὴν Πελοπόννησον, τὸν Πειραιᾶ, τί μένει ἱκανοποιητικὸν διὰ τὰς Ἑλληνικὰς Ἑταιρείας; Αἱ δὲ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρεία Λόϋδ, ποῖαι εἶναι; Δὲν ἀναγινώσκω αὐτάς, διότι θεωρῶ ταύτας ὄχι σοβαράς. Ὁμοιάζουσι μὲ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεταί τις πρὸς δελεασμὸν τῶν μικρῶν παιδιῶν. Τοιαῦτα εἶναι τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα παρέχει εἰς ἡμᾶς ἡ Αὐστριακὴ Ἑταιρεία ἀπέναντι τῶν μεγάλων θυσιῶν, εἰς ἃς προβαίνομεν ἡμεῖς, παραχωροῦντες εἰς αὐτὴν σχεδὸν ὅλους τοὺς λιμένας τοῦ Κράτους! Ἐγένετο λόγος καὶ περὶ εἰσιτηρίων τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅπως δίδωνται δωρεάν. Οὔτε κἄν τοῦτο πρέπει νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν σύμβασιν, διότι πιθανὸν νὰ θεωρηθῇ, ὅτι τὸ δικαίωμα νὰ ταξειδεύωσι δωρεὰν οἱ Βουλευταὶ ἐπέδρασεν ἐπὶ τῶν συνειδήσεων τῶν Βουλευτῶν πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§95Δ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ τὰ λέγετε αὐτά!

§96Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὰ λέγω διότι θεωρῶ ὑψηλὰ ἱσταμένους τοὺς Βουλευτάς... Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀφαιρεθῇ τοῦτο, διότι, ἐὰν τὸ παραλάβῃ δημοσιογράφος τις, ποίαν ἐντύπωσιν θέλει κάμει τοῦτο εἰς τὸν λαόν; Ἐγώ, κύριοι Βουλευταὶ, αἰσθάνομαι ὅλην τὴν εὐθύνην, δι’ ἧς μὲ περιέβαλεν ἡ ψῆφος τῶν συμπολιτῶν μου ἐπὶ παντὸς ζητήματος, κατ’ ἐξοχὴν δὲ ἐπὶ ζητημάτων ὑψίστης σπουδαιότητος, οἷον τὸ προκείμενον· ἰδιαιτέρως δὲ ἀντιπροσωπεύω κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὰ διακυβευόμενα συμφέροντα τῆς Ἑταιρείας τῆς Σύρου, ἧς εἶμαι φυσικὸς κηδεμών. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὑποστηρίζων τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, μᾶς ἀνέγνωσεν ἀναφορὰν τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας Σύρου, δι’ ἧς αὕτη ζητεῖ 120,000 δραχμάς. Ἑπομένως τοῦτο εἶναι ἀπόδειξις τετραγωνικὴ, ὅτι, καταδιώκοντες τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν ἀπὸ τῶν Ἑλληνικῶν θαλασσῶν, πράττομεν τοῦτο διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὴν πληρωμὴν 120,000 δραχμῶν, καίτοι φρονῶ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ 120,000 δρ. Διότι καὶ ἐγὼ φωνάζω διὰ πολλὰ πράγματα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ ὅταν ὀλίγα μοὶ δίδωνται, σιωπῶ, καὶ εὐχαριστῶ τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἀναφορὰν Πρόεδρος τῆς Συριανῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας· ἐζήτησεν 120,000, ἀλλὰ καὶ μὲ 70,000, εἶμαι βέβαιος, θὰ ἔμενεν εὐχαριστημένος. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι πράττομεν κακούργημα κατὰ τῆς πατρίδος, ἐὰν πραγματοποιηθῇ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Λόϋδ, καὶ ἀποκρουσθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρεία χάριν οἰκονομίας 70,000 δραχμῶν. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι οὐδὲν τῷ ἐγένετο παράπονον. Δὲν θέλω, διὰ νὰ μὴ φέρω εἰς δύσκολον θέσιν οὔτε αὐτὸν, οὔτε ἄλλο μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ὅστις εἶναι ἰδιοκτήτης ἀτμοπλοίων, νὰ εἴπω, τίνι τρόπῳ παρεκλήθην ἐγὼ νὰ ὑψώσω φωνήν, καίτοι πράττων τοῦτο, τὸ κάμνω ὡς Ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Σύρου, ἡ ὁποία ἔχει τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρείαν, τῆς ὁποίας, ἐπαναλαμβάνω, εἶμαι φυσικὸς κηδεμὼν ταύτην τὴν στιγμήν. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦτο ὀρθὸς, ἐρωτῶ ὑμᾶς, δὲν ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τοῦ συναγωνισμοῦ; Καὶ ὁ συναγωνισμὸς θὰ ἦναι διττός· πρῶτον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ κεφάλαια τῶν δύο Ἑταιρειῶν, ἡ δὲ Ἑταιρεία τοῦ Λόϋδ ὡς πρὸς τοῦτο θὰ ἦναι βεβαίως ὑπερτέρα, διότι εἶναι πλουσιωτάτη, καὶ δεύτερον διότι μὲ τὴν Αὐστριακὴν Ἑταιρείαν θέλουσι ταξειδεύει φυσικῶς οἱ πλούσιοι, οἱ δυνάμενοι νὰ πληρώνωσι, διότι τὰ ἀτμόπλοια αὐτῆς θὰ ἦναι καλλίτερα. Καὶ ἑπομένως μὲ τὰς ἀτμοπλοϊκάς μας Ἑταιρείας ποῖοι θὰ ταξειδεύουν; Ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ οἱ δωρεάν, οἱ ταχυδρομικοὶ ὑπάλληλοι οἱ δωρεὰν, καὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους κατορθώνω νὰ στέλλω μὲ ἥμισυ εἰσιτήριον εἰς τὴν Σῦρον...

§97ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ βλάπτει.

§98Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Προκειμένων δύο κακῶν, τὸ μὴ χεῖρον βέλτιστον. Προκειμένου νὰ ἀποθάνῃ τις ἐκ πείνης ἐν Ἀθήναις, καλλίτερον νὰ ἀποσταλῇ μὲ ἥμισυ εἰσιτήριον εἰς Σῦρον διὰ τῶν φιλικῶν μου Ἑταιρειῶν. Ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι μετὰ πολλὰ βάσανα κατώρθωσε νὰ μὴ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν σύμβασιν ὁ Εὐβοϊκὸς κόλπος. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠδύνατο διὰ μιᾶς λέξεως νὰ παραδώσῃ ὅλους τοὺς λιμένας εἰς τὴν Αὐστριακὴν Ἑταιρείαν τοῦ Λόϋδ, ἀφοῦ παρέδωκεν εἰς αὐτὴν τοὺς μᾶλλον προσοδοφόρους. Φρονῶ, ὅτι ὑπέρτατον καθῆκον πάντων ἡμῶν εἶναι, ὅπως παντὶ μέσῳ πείσωμεν τὸν εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἀναβάλῃ τοῦτο διὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον, μήπως ἐν τῷ μεταξὺ ἀναγκασθῇ ἡ Ἑταιρεία τοῦ Λόϋδ νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς πολλὰ ζητήματα. Ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ, ἵνα τώρα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπικυρωθῇ ἡ σύμβασις, θὰ προέλθῃ καὶ ἄλλο κακόν· διότι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δὲν δίδω μόνον τὴν σημασίαν τῆς ἐθνικῆς φιλοτιμίας, τῆς ἐλλείψεως τῆς Ἑλληνικῆς σημαίας ἐκ τῶν ἐμπορικῶν λιμένων, οὔτε τὴν σημασίαν μόνον τῆς καταδίκης τῶν μετόχων τῆς Ἑταιρείας, οὔτε τῆς ἀεργίας, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ εἰς ὅλους τοὺς ναύτας, ἀλλ’ ἐξετάζω τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν. Τὰ ἐμπορικὰ πλοῖα εἶναι ἡ ἐφεδρεία τοῦ στόλου ἡμῶν. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατί ἀφ’ ἑνὸς νὰ κοπιάζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καταρτίζων νομοσχέδια, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ καταδικάζωμεν τὴν ἐφεδρείαν τοῦ στόλου ἡμῶν. Δὲν θὰ σᾶς παραπέμψω εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Αὐστριακοῦ ἢ τοῦ Ἀγγλικοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ, ἵνα ἴδητε, ὅτι τὰ ἐμπορικὰ πλοῖα εἶναι ἡμιπολεμικά, καὶ ὡς ἐφεδρικὰ χρησιμεύουσιν εἴτε ὡς πολεμικὰ, εἴτε ὡς μεταφορικά. Μᾶς παρέπεμψεν εἷς συνάδελφος εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῆς Σύρου τοῦ 1857, ἀλλὰ τότε οὔτε θερμαστὴν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ παρουσιάσωμεν, οὔτε μηχανικὸν, οὔτε ἐπιτελεῖα. Εἴχομεν τότε παντοῦ Ἄγγλους, τοὺς ὁποίους ἐπληρώνομεν ἁδρότατα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν προώδευσεν ἡ Ἑταιρεία αὕτη. Ἀλλὰ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ διατηρηθῶσιν οὕτως αἱ Ἑταιρεῖαι; Ἐγένετο λόγος καὶ περὶ καταχρήσεων. Ἐγὼ βεβαίως δὲν θ’ ἀναλάβω τὴν ὑπεράσπισιν τῶν καταχρήσεων τῆς παλαιᾶς Συριανῆς Ἑταιρείας, διότι εἶδον νὰ οἰκοδομήσωσι μέγαρα ὑπηρέται αὐτῆς. Οὐχ ἧττον τὸ κακὸν δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν, ἐὰν ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ παρέχῃ μὲν τὰ μέσα εἰς τὴν ναυτιλίαν, ἀφοῦ ὅμως ἐνασκεῖ ἔλεγχον. Ἐὰν ὁ ἔλεγχος οὗτος ἐνησκεῖτο ἔκτοτε, τὸ Ἑλληνικὸν ναυτικὸν θὰ ἦτο παγκόσμιον, θὰ διετήρει τοὺς πλόας ὅλων τῶν ἀκτίνων τοῦ κόσμου. Ἠπόρησα μὲ ὑμᾶς, πῶς τις ἐξ ὑμῶν δὲν ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου κατάστασιν τῶν ὅσα ἐδαπανήθησαν πρὸς βοήθειαν τῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν. Ἤκουσα νὰ ἰσχυρίζωνται, ὅτι ἐξώδευσαν 60,000 δραχμὰς, ἵνα διατηρήσωσι τὴν ἄγονον γραμμὴν τῶν Κυκλάδων. Ἀλλὰ περὶ τούτου οὔτε κἄν πρέπει νὰ γίνηται λόγος, ἀφοῦ ἐπιζητοῦμεν, ὡς λέγεται, νὰ ἀνυψώσωμεν τοὺς οἰκονομικοὺς παράγοντας τῆς χώρας ἡμῶν. Αἱ μεγάλαι Ἑταιρεῖαι ἐν Εὐρώπῃ δὲν κατηρτίσθησαν μόναι ἐξ ἀρχῆς, ἀλλὰ τῇ ἀρωγῇ τῶν Κυβερνήσεών των. Αὗται ὁμοιάζουσι πρὸς τὰ μικρὰ τέκνα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ θηλάζωσιν, ἐν ὅσῳ εἶναι μικρὰ, ἀλλ’ ὅταν ἀναπτυχθῶσι, δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην. Καὶ αἱ Ἑταιρεῖαι αἱ Ἑλληνικαὶ εἶναι τέκνα ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, τῆς βοηθείας τῆς ὁποίας ἔχουσι σήμερον ἀνάγκην, ἵνα ἀναπτυχθῶσι, καὶ πρέπει νὰ προτιμῶμεν αὐτὰς ἀπέναντι τῶν ξένων. Ὅταν παραχωρήσωμεν τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος γραμμὰς εἰς τὴν Αὐστριακὴν Ἑταιρείαν, πῶς θέλομεν ἐκτελέσει τὴν μεταφορὰν τῶν στρατιωτῶν ἐν περιπτώσει γυμνασίων ἢ πολέμου, ἀφοῦ εἰς τὰς ἰδικάς μας Ἑταιρείας χρεωστοῦμεν ἀκόμη τὰ κάρβουνα διὰ τὴν μεταφορὰν στρατιωτῶν κατὰ τὸν ἀτυχῆ τελευταῖον πόλεμον; Δὲν θ’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, διότι τοῦτο ἀνέπτυξα προηγουμένως· πρέπει ὅμως νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι παραδίδομεν τὴν ἀλληλογραφίαν ἡμῶν εἰς χεῖρας οὐχὶ τῆς Αὐστριακῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοῦ τελευταίου Αὐστριακοῦ ναύτου. Διατείνεται ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἀνταλλάγματα ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία δὲν εἶναι Αὐστριακὴ Κυβέρνησις. Ἀπαντῶ εἰς αὐτὸν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τοιαῦτα καὶ νὰ ἐπιτύχῃ, ἐὰν ἔδιδεν εἰς τὴν Αὐστριακὴν Ἑταιρείαν νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ἄνευ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐπέμενεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως. Ἀφοῦ ὅμως ἡ Ἑταιρεία βλέπῃ, ὅτι ἐπιτροχάδην γίνεται ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, οὐδόλως παράδοξον νὰ προβάλῃ καὶ ἄλλας ἀπαιτήσεις. Περαίνων τὸν λόγον, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Ἑλληνικῆς νατυλίας, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως ταύτης. Δηλῶ δὲ, ὅτι, ἐὰν, παρ’ ἐλπίδα, δὲν εἰσακουσθῶ, θὰ ζητήσω ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ ἂν δὲν ὑποστηριχθῶ εἰς τὴν πρότασιν ταύτην ὑπὸ 15 ἄλλων Βουλευτῶν, θὰ λύσω τὸ ζήτημα διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς, ἤτοι δι’ ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§99Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ συζήτησις προέβη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε δύναται νὰ κριθῇ ὡς ἐξηντλημένη. Ἡμεῖς, οἵτινες δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ στέρξωμεν, ὅπως τὸ ἀπολύτως καὶ ἀποκλειστικῶς ἀνῆκον εἰς τὴν ἐθνικὴν ναυτιλίαν δικαίωμα τῆς ἀκτοπλοΐας δοθῇ, ὑφ’ οὓς ὅρους συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, εἰς τὰ ἀτμόπλοια τῆς Αὐστροουγγρικῆς Ἑταιρείας, θέλομεν δώσει ψῆφον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπειδὴ δὲ ἡ συζήτησις ἐξηντλήθη, δὲν ὑπολείπεται νὰ αἰτιολογήσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν διὰ πλειοτέρων λόγων, ἀλλὰ παρακαλοῦμεν, ὅπως ἡ ψηφοφορία γείνῃ οὕτως, ὥστε νὰ δηλωθῇ ποίαν γνώμην ἔχει ἕκαστος.

§100ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τελειώσῃ τὸ θέμα, καὶ ἔπειτα διακόπτομεν.

§102Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐπῆραν ἕκαστος χιλίας δραχμάς· ἑπομένως δύνανται νὰ παραμείνωσιν ὀλίγας ἔτι ἡμέρας (θόρυβος).

§103Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ μετὰ τὰ λεχθέντα τὸ ζήτημα παρουσιάζεται σοβαρώτερον, νὰ δεχθῇ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἡ Κυβέρνησις μελετήσῃ αὐτὸ καλλίτερον, καὶ ἴσως δυνηθῇ νὰ κάμῃ σύμβασιν στηριζομένην ἐπὶ καλλιτέρων βάσεων. Ἑπομένως φέρω πρότασιν ἀναβολῆς.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν δι’ ἀναστάσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§105ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ἀλεξ. Κασσαβέτη καὶ Δ. Τσιτσάρα, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας):

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 121. Ἐκ τούτων 31 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 86 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§108Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ διακόψωμεν;

§109Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§110ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Πλεῖστοι Βουλευταὶ ἀπῆλθον μετὰ τὴν ψηφοφορίαν περὶ ἀναβολῆς.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Παπαγιαννακόπουλε.

§112Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κηρύσσομαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς μου. Καλούμεθα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ κυρώσωμεν σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπονέμομεν εἰς ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρείαν ξένου Κράτους τὸ δικαίωμα ἐλευθέρας ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῶν σπουδαιοτέρων λιμένων τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὸ αὐτὸ δικαίωμα τὰ ἀτμόπλοια ἡμῶν, προκειμένου περὶ ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας ἐν Αὐστρίᾳ καὶ Οὑγγαρίᾳ. Ἐψηφίσαμεν ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀντιρρήσεως τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐκυρώθη παραπλησία σύμβασις μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας «Florio-Rubattino». Διατί; Διότι δυνάμει συνθήκης περὶ ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας μετὰ τῆς Ἰταλίας ἔχομεν καὶ ἡμεῖς δικαίωμα ἀκτοπλοΐας εἰς τοὺς λιμένας τῆς Ἰταλίας. Δυστυχῶς ὅμως τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχομεν διὰ τοὺς λιμένας τῆς Αὐστρίας, καὶ ἑπομένως ἀναιρεῖται ὁ θεμελιώδης μεταξὺ τῶν Κρατῶν ὅρος τῆς ἀμοιβαιότητος. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὰ Αὐστριακὰ ἀτμόπλοια νὰ ἔχωσι δικαίωμα ἀκτοπλοΐας εἰς τοὺς λιμένας μας, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο τὰ Ἑλληνικὰ ἀτμόπλοια εἰς τοὺς Αὐστριακοὺς λιμένας; Δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι διὰ τούτου πληγώνεται εἰς τὰ καίρια ἡ ἐθνικὴ ἀξιοπρέπεια; Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης εἶναι πρὸ πάντων ἐξεταστέον τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλοίμονον εἰς τὰ Κράτη τὰ μικρὰ, ὅταν δὲν ἦναι ζηλότυπα τῆς ἰδίας των ἀξιοπρεπείας! Τὰ μεγάλα Κράτη εἰς οὐδὲν πολλάκις λογίζονται τὰς ὑποχωρήσεις, διότι αὗται καλύπτονται ὑπὸ τῆς ὑλικῆς ἰσχύος. Αἱ μικραὶ ὅμως ἐπικράτειαι, αἵτινες δὲν ἔχουσι νὰ ἐπιδείξωσι στρατοὺς καὶ στόλους καὶ πλοῦτον, ὀφείλουν νὰ κρατοῦν πολὺ ὑψηλὰ τὴν ἀξιοπρέπειάν των, καὶ νὰ μὴ δεικνύωνται πρόθυμοι νὰ τὴν θυσιάζωσιν ἀντὶ πινακίου φακῆς. Θέλετε νὰ παραχωρήσητε δικαίωμα ἀκτοπλοΐας εἰς τὰ Αὐστριακὰ ἀτμόπλοια ἄνευ τοῦ ὅρου τῆς ἀμοιβαιότητος. Διατί; Διότι θέλετε δῆθεν νὰ κάμητε οἰκονομίαν ἑξήκοντα χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, τὰς ὁποίας ἐζήτησε προσθέτως, ἕνεκα τῆς μεγάλης ὑψώσεως τῶν γαιανθράκων, ἡ «Νέα Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα», ἤτοι μία τῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιρειῶν, ἥτις ἐτήρει καὶ τηρεῖ ὑποχρεωτικῶς συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Εὐρώπης ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος. Ἐκτὸς αὐτῆς, ἔχομεν καὶ τὴν ὑποχρεωτικὴν συγκοινωνίαν, τὴν ὁποίαν τηρεῖ ἡ Ἰταλικὴ ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρεία «Florio-Rubattino» δὶς τῆς ἑβδομάδος. Ποῖον λοιπὸν εἶναι τὸ μέγα ἀπόκτημα, τὸ ὁποῖον σᾶς δίδει ἡ Ἑταιρεία τοῦ Αὐστριακοῦ Λόϋδ, καὶ ἀντὶ τοῦ ὁποίου χορηγεῖτε εἰς αὐτὴν δικαίωμα ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας ἄνευ ἀμοιβαιότητος; Λέγετε, ὅτι σᾶς δίδει συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Εὐρώπης δὶς τῆς ἑβδομάδος. Ἀλλὰ μήπως τώρα καὶ ἄνευ τῆς συμβάσεως δὲν σᾶς δίδει τὴν συγκοινωνίαν ταύτην; Ἀλλὰ προσθέτετε, ὅτι τώρα εἶναι προαιρετικὴ, ἐνῷ διὰ τῆς συμβάσεως γίνεται ὑποχρεωτική. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν εἶναι σοβαρὰ, οὔτε δύναταί τις ν’ ἀποδώσῃ ἀξίαν εἰς τὸν ἰσχυρισμόν σας, ὅτι θὰ ἔχωμεν προσθέτως μίαν συγκοινωνίαν ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος μετὰ τῆς Αἰγύπτου. Παραδόξως ὅμως ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς προέβαλε καὶ ἕνα ἄλλον ἰσχυρισμὸν, ὅστις δὲν ἐκτίθεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου. Εἶπεν, ὅτι μὲ τὰ Αὐστριακὰ ἀτμόπλοια θὰ δύναταί τις νὰ ταξειδεύῃ εἰς τοὺς ἐν τῇ συμβάσει ὁριζομένους ἐσωτερικοὺς λιμένας τοῦ Κράτους ἐν ἀνέσει καὶ ταχέως, ἐνῷ μὲ τὰ Ἑλληνικὰ ἀτμόπλοια ὑποφέρουν οἱ ἐπιβάται ἕνεκα ἐλλείψεως εὐμαρείας καὶ τῆς ἀπαιτουμένης ταχύτητος. Ἀλλ’ εἶναι, ἐρωτῶ, λόγοι αὐτοὶ, δικαιολογοῦντες τὴν ταπείνωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ὑποβληθῶμεν; Ἐὰν τοὐλάχιστον ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μᾶς ὡμίλει περὶ τῶν ὠφελημάτων τοῦ ἐμπορίου, θὰ ἦτο τὸ πρᾶγμα ἄξιον ὁπωσοῦν συζητήσεως, ἀλλὰ τὸ νὰ μᾶς ὁμιλῇ περὶ εὐμαρείας καὶ ἀνέσεως τῶν ἐπιβατῶν, τοῦτο εἶναι ἀνάξιον τοῦ θέματος ἐκ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐθνικῆς ταπεινώσεως, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τοῦ ὅρου τῆς ἀμοιβαιότητος...

§113Π. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἴμεθα ὀλίγοι (θόρυβος).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ ὀλίγου εἴχομεν ψηφοφορίαν.

§115Π. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἀλεξάνδρ. Κασσαβέτη καὶ Γ. Παπαδιαμαντοπούλου. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 118. Ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς δεκάτης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 9 μ.μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 25′ μ. μ.)

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§119ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον πρὸ μικροῦ, κ. Βουλευταὶ, καὶ ὑπεστήριξα, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν νὰ χορηγήσῃ εἰς ξένην ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρείαν δικαίωμα συγκοινωνίας εἰς τοὺς ἐσωτερικοὺς λιμένας τοῦ Κράτους διὰ τῆς λεγομένης ἀκτοπλοΐας, ἀφοῦ τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς διὰ τοὺς λιμένας τοῦ ξένου Κράτους, εἰς ὃ ἀνήκει ἡ ξένη Ἑταιρεία. Ἄν δεχθῶμεν τὸ ἐναντίον, θ’ ἀποδείξωμεν, ὅτι πολὺ πενιχρὰν ἰδέαν ἔχομεν περὶ τῆς θέσεως ἡμῶν, ὡς Κράτους ἐλευθέρου καὶ ἀνεξαρτήτου. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ περισκέψεως πρέπει νὰ ἐνεργῶμεν, ὅταν πρόκηται περὶ τῆς ἰδίας ἡμῶν ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας. Οὐδὲ εἶναι σοβαρὸς ὁ λόγος, ὅτι ὁ ὅρος τῆς ἀμοιβαιότητος δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι ἡ σύμβασις δὲν γίνεται μὲ τὴν Αὐστρίαν, ἀλλὰ μὲ Ἑταιρείαν Αὐστριακήν. Ναὶ, ἡ σύμβασις εἶναι μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Αὐστριακῆς Ἑταιρείας, ἀλλ’ ἂν βραδύτερον προκύψῃ ἔρις τις, δὲν θὰ ἐπέμβῃ ἡ Αὐστρία πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἀξιώσεων τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας της; Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἀπόψεως τῆς ζημίας τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας τὸ ζήτημα εἶναι μεγάλης προσοχῆς ἄξιον, καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν μετὰ τῆς ἐλαφρότητος καὶ τῆς ἐπιπολαιότητος ἐκείνης, ἥτις, κατὰ τὰς λεγομένας πρακτικὰς ἰδέας καὶ σκέψεις, ἐννοεῖ τὰ πάντα νὰ ὑποτάξῃ εἰς τὴν ὑλικὴν ὠφέλειαν καὶ τὸ κέρδος. Ἔχομεν καθῆκον, καὶ καθῆκον ὑπέρτατον, νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν διὰ πάσης θυσίας. Περὶ τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ δευτέρα γνώμη οὔτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οὔτε ἐκτὸς αὐτῆς. Ἀλλὰ πῶς ἐκπληροῦμεν τὸ καθῆκον τοῦτο; Τὸ βλέπετε. Ἀφοῦ δὲν ἠδυνήθημεν τίποτε μέχρι τοῦδε νὰ πράξωμεν ἀγαθὸν ὑπὲρ τῆς προόδου καὶ τῆς προκοπῆς τῆς ναυτιλίας μας, ἐρχόμεθα ἤδη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου νὰ τῇ προξενήσωμεν ζημίαν οὐ μόνον ὑλικήν, ἀλλὰ καὶ ἠθικήν. Ζητοῦμεν νὰ δώσωμεν ἀφ’ ἑνὸς ἐργασίαν εἰς ξένα ἀτμόπλοια, ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἡμετέρων, καταφρονοῦμεν δὲ καὶ ὑβρίζομεν ἀφ’ ἑτέρου τὸ ναυτικόν μας, ὅταν λέγωμεν, ὅτι τοῦτο δὲν παρέχει εἰς ἡμᾶς ἄνεσιν καὶ ταχύτητα εἰς τὰ ταξείδια, ἢ εἰς μεταφορὰν ἐμπορευμάτων ἀπὸ λιμένος εἰς λιμένα. Καὶ ποῖον δικαίωμα ἔχομεν νὰ ἐκφράζωμεν παράπονα κατὰ τῆς ναυτιλίας μας, ἀφοῦ δὲν παρέχομεν εἰς αὐτὴν καμμίαν ὑποστήριξιν; Ἀλλὰ κατήντησε τῆς μόδας πλέον νὰ μὴ μᾶς ἀρέσῃ τίποτε Ἑλληνικόν, καὶ διὰ τοῦτο εὑρίσκουσι παρ’ ἡμῖν χάριν ὅλα τὰ ξένα καὶ τὰ ὀθνεῖα, καὶ τὰ ἐγκολπούμεθα καὶ τὰ θαυμάζομεν καὶ τὰ ὑποστηρίζομεν μετὰ ζήλου ἀξίου γενεᾶς ἐκφύλου καὶ παντὸς γενναίου καὶ ἐθνικοῦ φρονήματος ἐστερημένης. Καὶ δὲν μᾶς λέγετε σεῖς, οἱ μετὰ θαυμασμοῦ μὲν περὶ τῶν Αὐστριακῶν ἀτμοπλοίων ὁμιλοῦντες, μετὰ χλεύης δὲ καὶ περιφρονήσεως περὶ τῶν Ἑλληνικῶν λαλοῦντες, δὲν μᾶς λέγετε, ποῖα ἀτμόπλοια μᾶς ἐχρησίμευσαν πάντοτε εἰς τὰς ἐθνικάς μας ἀνάγκας; Τὰ Ἑλληνικὰ ἢ τὰ Αὐστριακά; Ποῖοι ἐτροφοδότουν τοὺς ἐθνικοὺς ἐν Κρήτῃ ἀγῶνάς μας; ποῖοι ἔσωζον τὰς χιλιάδας τῶν γυναικοπαίδων; ποῖοι καὶ κατὰ τὰς τελευταίας ἐθνικὰς ἀτυχίας μας μετέφερον στρατὸν, γυναικόπαιδα καὶ πολεμεφόδια; Δὲν ἦσαν οὔτε Αὐστριακοὶ, οὔτε ἄλλοι ξένοι, ἀλλ’ ἦσαν οἱ Ἕλληνες ναῦται, μὲ τὰ μικρά των καὶ μικρᾶς ταχύτητος Ἑλληνικὰ ἀτμόπλοια, περὶ τῶν ὁποίων μετὰ τόσης περιφρονήσεως ἐξεφράσθη πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Καὶ δὲν ἐννοῶ βεβαίως, ὅτι πρέπει ν’ ἀποκλείσωμεν ἐκ πνεύματος ἀπολύτως προστατευτικοῦ τὰ ἀτμόπλοια τῶν ἀλλοδαπῶν Ἑταιρειῶν ἀπὸ τῆς ἀκτοπλοΐας εἰς τοὺς λιμένας μας, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο τότε μόνον ὀφείλομεν νὰ παρέχωμεν εἰς τοὺς ξένους, ὅταν καὶ εἰς τὰς ξένας ἐπικρατείας, εἰς ἃς ἀνήκουν οἱ ξένοι αὐτοὶ, ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ αὐτὸ δικαίωμα δυνάμει συνθήκης περὶ ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας. Λέγετε, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως οἰκονομεῖτε τὰς ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν, ἃς δίδετε μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῆς Νέας Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι κακῶς ἐννοουμένη οἰκονομία, προκειμένου περὶ τοῦ καθήκοντος καὶ τοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἔχουν ὅλα τὰ Κράτη, νὰ ὑποστηρίζουν τὰς ναυτιλίας των. Ἀγνοεῖτε τάχα, ποίαν κολοσσιαίαν ἐπιχορήγησιν λαμβάνει ἡ Ἑταιρεία τοῦ Αὐστριακοῦ Λόϋδ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Αὐστρίας; Ἔπειτα δὲν νομίζετε, ὅτι εἶσθε ὑπόχρεοι νὰ τηρῆτε τὰ ἴδια μέτρα καὶ σταθμά, προκειμένου περὶ ὑποστηρίξεως τῆς κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσαν συγκοινωνίας; Σεῖς οἱ ἴδιοι ἐπιμένετε νὰ δώσωμεν τρία ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου χάριν τῆς κατὰ γῆν συγκοινωνίας. Πῶς λοιπὸν ἀρνεῖσθε μετὰ τόσης ἐπιμονῆς νὰ δώσητε τὰς ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν χάριν τῆς κατὰ θάλασσαν συγκοινωνίας; Αὐτοί, κύριοι Βουλευταί, εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἐν ἀσαλεύτῳ πεποιθήσει νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταψηφίσωμεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ γνώμη μου θὰ τύχῃ τῆς προσηκούσης ἐκτιμήσεως ἐκ μέρους τῆς πλειονοψηφίας, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος ἐνέχοντος πολιτικὴν ἔννοιαν, καὶ διὰ τοῦτο οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν κύριοι Βουλευταὶ ἔχουν πλήρη ἐλευθερίαν νὰ ψηφίσουν συμφώνως μὲ τὴν πεποίθησιν, ἣν ἐμόρφωσαν ἐκ τῆς συζητήσεως, χωρὶς νὰ ἔχωσι φόβον, ὅτι διὰ τῆς ἀπορρίψεως τοῦ νομοσχεδίου θὰ μειωθῇ ὁπωσδήποτε τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τοὐλάχιστον αὐτὸ δικαιούμεθα νὰ νομίζωμεν, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδήλωσεν, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως, ὅτι χαρακτηρίζει τὸ ζήτημα ὡς πολιτικόν. Ἂν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θελήσῃ κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην στιγμὴν νὰ δηλώσῃ, μεθ’ ὅσα εἶπον, ὅτι ἀποδίδει πολιτικὴν ἔννοιαν εἰς τὸ ζήτημα, καὶ εὑρεθῇ ἕνεκα τούτου ἡ πλειονοψηφία εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς ἐγκρίσεως τῆς συμβάσεως, τότε παρακαλῶ ν’ ἀπαλειφθῇ ἐξ αὐτῆς ὁ χαριστικὸς ἐκεῖνος ὅρος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρεία τοῦ Αὐστριακοῦ Λόϋδ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ χορηγῇ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς εἰσιτήρια διὰ τοὺς ἐσωτερικοὺς λιμένας δωρεάν. Ἀρκετὰ εἶπον καὶ λέγουν καθ’ ἡμῶν, δὲν πρέπει δὲ νὰ παρέρχωνται ταῦτα ὅλως ἀπαρατήρητα. Θέλετε νὰ ψηφίσητε τοιαύτην σύμβασιν; Ἔστω· ἀλλ’ ἂς μὴ δώσωμεν τοὐλάχιστον εἰς κανένα τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐπὶ τῆς γνώμης ἡμῶν ἐπέδρασεν ὁ ὅρος, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ταξειδεύωμεν μὲ τὰ Αὐστριακὰ ἀτμόπλοια δωρεάν.

§120ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα· πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ ὁ ὅρος αὐτός.

§121ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ καὶ ὁ ἄλλος ἐκεῖνος ὅρος, καθ’ ὃν ἡ Αὐστριακὴ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ χορηγῇ κατ’ ἔτος πρὸς τὸν κ. Διευθυντὴν τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων πολλὰ εἰσιτήρια πρώτης, δευτέρας καὶ τρίτης θέσεως ἀνόδου καὶ καθόδου δι’ ὅλους τοὺς ἐξωτερικοὺς λιμένας δωρεάν.

§122ΦΩΝΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§123ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνω λοιπὸν νὰ τροπολογηθῇ κατὰ τὸ μέρος αὐτὸ ἡ σύμβασις, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ζητήσῃ ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπερ δὲν πιστεύω, ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§124ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι κατόπιν τῶν λεχθέντων καὶ τῆς ἐξετάσεως, ἣν ὑπέστη ἡ σύμβασις, κατεδείχθη τελείως, ὅτι χρῄζει μελέτης, ἀπόψε δὲ μόνον δὲν δυνάμεθα νὰ κατανοήσωμεν τὸ περιεχόμενον αὐτῆς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ, καὶ εὔχομαι, ὅπως ἡ πλειονοψηφία δεχθῇ νὰ ἀναβληθῇ εἴτε ἡ συζήτησις, εἴτε ἡ ψηφοφορία, δι’ αὔριον.

§125Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ἡ διεξαχθεῖσα συζήτησις μὲ ἔπεισεν, ὅτι ἐντελῶς παρενοήθη ἡ σύμβασις, νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη, οἱ παρασυρθέντες ἐκ λόγων ἐθνικῶν, ἐντελῶς ἀσχέτων, κατ’ ἐμὲ, πρὸς τὴν σύμβασιν, νὰ δυνηθῶσιν ἐπί τινας ὥρας νὰ σκεφθῶσιν ἡσύχως καὶ ἀποσείσωσι τὸν ζυγὸν τῶν μεγάλων λέξεων καὶ τῶν πομπωδῶν φράσεων, δι’ ὧν οὐδὲν ζήτημα λύεται. Ἑπομένως, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς συμβάσεως αὐτῆς, καὶ πρὸς ἄρσιν τῆς παρανοήσεως, ἡ ὁποία προέκυψε, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν ὀλίγων ὡρῶν ἀναβολὴν, διότι πέπεισμαι, ὅτι μετὰ τὴν παρέλευσιν αὐτῶν οἱ παρασυρθέντες θὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι οἱ δισταγμοί των εἶναι ἀδικαιολόγητοι.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως τῶν τραυματιῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς».

§127Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν τραυματιῶν. Διὰ τοὺς πρώτους ἀπαιτεῖ νὰ ἀποδειχθῶσιν ἀνίκανοι νὰ ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκόν των ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ, διὰ δὲ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας ἀπαιτεῖ νὰ κατέστησαν ἀνίκανοι νὰ πορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῇν διὰ τῆς ἐργασίας. Ἀλλ’ ὅταν ποιῆται τοιαύτην διάκρισιν, φανερὸν εἶναι, ὅτι πρόκειται περὶ στρατιωτῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέπεσαν ἐκ τοῦ τραύματος εἰς τύφλωσιν, ἢ ἀκρωτηριασμὸν, ἢ νόσημα ἀνίατον, ἐξ οὗ, ὡς ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ὦσιν ἀνίκανοι νὰ ἐργασθῶσι, καὶ οὕτω θ’ ἀπολαύσωσι τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησιν ταύτην καὶ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, δι’ οὓς ποιεῖται τὴν διάκρισιν μεταξὺ ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν.

§128Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Οἱ στρατιῶται ἀπελύθησαν.

§129ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρόκειται περὶ συντάξεως, ἣν ἐννοεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ ἀπονείμῃ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας, τοὺς πληγωθέντας ἐν πολέμῳ. Νομίζω, ὅτι ὁ στρατιώτης καὶ ὁ ὑπαξιωματικός, ὁ πληγωθεὶς ἐν πολέμῳ, ἐν ἀποδεδειγμένῃ ἐκπληρώσει τοῦ καθήκοντός του, δὲν πρέπει νὰ ἀποδεικνύῃ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ, διὰ ν’ ἀπολαύσῃ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον θὰ παρέχῃ ὁ νόμος. Διότι οὕτω μόνον οἱ παθόντες τύφλωσιν, ἢ ἀποκοπὴν μέλους, ἢ ἐξ ἀνιάτου νοσήματος, θὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Ἀλλὰ καὶ οἱ μὴ παθόντες τοῦτο τραυματίαι πρέπει νὰ δικαιῶνται εἰς σύνταξιν, ὅταν ἐκπληρῶσιν ἄλλους ὅρους τοῦ νόμου.

§130ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπάρχει περίπτωσις, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ συντάξεως φονευθέντων, καὶ ἐγένετο παράλειψις τούτου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσέξῃ εἰς τὴν περίπτωσιν ἀστυφυλάκων τραυματισθέντων καὶ γενομένων ἀνικάνων. Διότι οἱ ἀστυφύλακες δὲν δύνανται μὲν νὰ θεωρηθῶσι στρατιῶται, ἐν τούτοις, ὡς ἐκπληροῦντες στρατιωτικὰς ὑποχρεώσεις, ἠναγκάσθησαν νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸν πόλεμον, καὶ ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον αὑτῶν. Λοιπὸν πρέπει νὰ προστεθῶσι καὶ οὗτοι.

§131Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Νὰ περιληφθῶσι καὶ οἱ βαθμοφόροι ἀστυφύλακες, διότι μεταξὺ αὐτῶν πολλοὶ κατέστησαν ἀνίκανοι.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, ὡς ἔχουσι).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§134Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβε πρόνοιαν νὰ δώσῃ ἀναδρομικὴν δύναμιν εἰς τὸν νόμον, ἀλλὰ τοιαύτην παρέχει εἰς μόνους τοὺς μήπω ἀποστρατευθέντας. Ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν καὶ τοὺς ἀμελήσαντας νὰ ὑποβάλωσιν ἐγκαίρως αἴτησιν, τοὺς παθόντας τραύματα ἐλαφρὰ, ἅτινα μετὰ τὴν πάροδον χρόνου κατέστησαν αὐτοὺς ἀχρήστους, καὶ ἔχωμεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ὑπέπεσαν εἰς τύφλωσιν ἢ ἀποκοπὴν χειρὸς ἢ ποδὸς, ἢ ἔπαθον ἄλλο νόσημα ἀνίατον, καταστάντες ἄχρηστοι διὰ πᾶσαν ἐργασίαν, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον αἴτησιν περὶ ἀποστρατείας. Εὑρίσκει τούτους ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀξίους ἥττονος συμπαθείας; καὶ δὲν πρέπει νὰ μετάσχωσι τοῦ πλεονεκτήματος, ὅπως κανονισθῇ ἡ σύνταξις αὐτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ; Τοῦτο ἂς μελετήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Ὅ,τι θὰ γείνῃ διὰ τοὺς μήπω ἀποστρατευθέντας, πρέπει νὰ γείνῃ καὶ διὰ τοὺς ἀποστρατευθέντας.

§135Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Οἱ νῦν ὑπηρετοῦντες θ’ ἀποστρατευθῶσι μὲ ἕνα βαθμὸν ἀνώτερον ἐκείνου, ὃν κατέχουσι σήμερον.

§136Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ προνοήσῃ ὁ νόμος καὶ περὶ διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι πάντα πόλεμον, διότι πιθανὸν τὸ Κράτος νὰ εὑρεθῇ πάλιν ἐν πολέμῳ· ὁ δὲ νόμος, ἐπειδὴ εἶναι πάγιος, πρέπει νὰ ὁμιλῇ περὶ πάντων.

§137ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει νὰ λεχθῇ καὶ ὅτι ἡ σύνταξις αὕτη μεταβαίνει καὶ εἰς τὰ τέκνα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τερτίπης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἡ τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 257). (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικῶν καταστημάτων».

§140Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φέρῃ σημείωμα περὶ τῶν Δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνεγερθῶσι.

§141Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ὑπεσχέθη νὰ φέρῃ σημείωμα τῶν ἤδη ὑπαρχόντων καταστημάτων.

§142Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι περίεργον, Κύριοι, ὅτι, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰσάγεται πρὸς ἐκτέλεσιν σαφοῦς διατάξεως τῆς διαθήκης Συγγροῦ, τὸ νομοσχέδιον ἄντικρυς ἀντιτίθεται πρὸς αὐτὴν τὴν σαφῆ καὶ ὡρισμένην διάταξιν τῆς διαθήκης. Τοῦτο δὲ ὑποθέτω ὅτι συνέβη, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης συνέταξεν ἴσως τὸ νομοσχέδιον οὐχὶ αὐτὸς, ἀλλὰ διὰ προσώπου τρίτου· διότι ποτὲ δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἀνὴρ τῆς νομικῆς περιωπῆς καὶ τῆς δικαστικῆς πείρας τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐδύνατο νὰ συντάξῃ νομοσχέδιον, ἐν ᾧ νὰ ἐπικαλῆται διάταξιν τῆς διαθήκης πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς, ἐνῷ ἀκριβῶς ἡ διάταξις τῆς διαθήκης ἐκ θεμελίων ἀντιτίθεται πρὸς τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Καὶ ἰδοὺ ἀμέσως ἡ ἀπόδειξις: «Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα, πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς περὶ οἰκοδομῆς Δικαστηρίων καὶ Εἰρηνοδικείων διατάξεως τῆς ἀπὸ 12 Φεβρουαρίου 1896 διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου ἐθνικοῦ εὐεργέτου Ἀνδρέου Συγγροῦ, προβῇ εἰς τὴν οἰκοδομὴν δικαστικῶν καταστημάτων συμφώνως πρὸς τὰς ἑπομένας διατάξεις». Ποῖον δὲ εἶναι τὸ σύστημα τῶν διατάξεων τούτων τοῦ νομοσχεδίου; Τὸ ἑξῆς. Τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει κατὰ πρῶτον ἐν ἄρθρῳ 2 τὴν ἀνέγερσιν Δικαστηρίων, ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, ἐν αἷς πόλεσιν ἑδρεύει Ἐφετεῖον ἢ Πρωτοδικεῖον. Ἐν ταῖς πόλεσιν, ἐν αἷς ἑδρεύει Ἐφετεῖον, τὸ κατάστημα περιλαμβάνει τὸ Ἐφετεῖον, τὴν Εἰσαγγελίαν τῶν Ἐφετῶν, τὸ Πρωτοδικεῖον τὴν Εἰσαγγελίαν τῶν Πλημμελειοδικῶν, τὸ Κακουργιοδικεῖον καὶ τὸ Εἰρηνοδικεῖον ἢ τὰ Εἰρηνοδικεῖα, ὡς καὶ τὸ Πταισματοδικεῖον (ἄρθρον 3). Ἐν αἷς δὲ πόλεσι δὲν ἑδρεύει Ἐφετεῖον, ἀλλὰ Πρωτοδικεῖον, τὸ ἀνεγερθησόμενον κατάστημα, κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου, περιλαμβάνει τὸ Πρωτοδικεῖον, τὴν Εἰσαγγελίαν, τὸ Κακουργιοδικεῖον καὶ τὸ Εἰρηνοδικεῖον, ἢ τὰ Εἰρηνοδικεῖα, ὡς καὶ τὸ τυχὸν εἰδικὸν Πταισματοδικεῖον. Βάσις ἄρα τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς διαθήκης Συγγροῦ, ἐστὶν ἡ ἑξῆς. Λαμβάνομεν πρῶτον ὑπ’ ὄψιν τὰς περιφερείας ἐκείνας, ἐν αἷς ὑπάρχουσιν Ἐφετεῖα, ἐν τοῖς καταστήμασι δὲ τούτων θέλουσι συνεδριάζει τὸ Πρωτοδικεῖον, τὰ Εἰρηνοδικεῖα, τὸ Πταισματοδικεῖον, ἑδρεύουσι δὲ καὶ αἱ Εἰσαγγελίαι. Κατόπιν λαμβάνομεν τὰς πόλεις ἐκείνας, ἐν αἷς ὑπάρχουσι Πρωτοδικεῖα, καὶ οὐχὶ Ἐφετεῖα, ἐν τοῖς καταστήμασι δὲ τῶν Πρωτοδικείων θέλουσιν ἐργάζεσθαι καὶ τὰ Εἰρηνοδικεῖα, τὰ Πταισματοδικεῖα καὶ αἱ Εἰσαγγελίαι τῶν Πλημμελειοδικῶν, κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἂν ἀνοίξωμεν τὴν διαθήκην, καὶ ἰδίᾳ τὴν παρὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπικαλουμένην διάταξιν, θέλομεν ἴδει, ὅτι, καὶ κατὰ τὸ γράμμα καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς διαθήκης, ἐκεῖνο, ὅπερ ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ, ἦτο ἡ ἀνέγερσις καταστημάτων Εἰρηνοδικείων, διότι ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος βεβαίως, πρακτικώτατος ἄνθρωπος ὤν, ἐνόει ἄριστα, ὅτι ἄτοπον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἀρξώμεθα ἐκ τῶν κεράμων, ἵνα οἰκοδομήσωμεν τὸ κτίριον, ὅτι δ’ ἔπρεπεν ἐκ τῶν θεμελίων νὰ ἀρξώμεθα, ἵνα ἀνυψώσωμεν περικαλλὲς τὸ οἰκοδόμημα τῆς Δικαιοσύνης. Θεμέλιον δὲ εἶναι ἡ ἀπονομὴ τῆς Εἰρηνοδικειακῆς δικαιοσύνης. Καὶ ἄριστα λοιπὸν ἐνόει ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος, ὅτι πρὸς ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης κατὰ μέγιστον λόγον συντελοῦσι καὶ τὰ εὐπρεπῆ καὶ κατάλληλα δικαστικὰ καταστήματα. Διὰ τοῦτο, ἐὰν ἀναγνώσωμεν τὴν διαθήκην, ἣν ἐπικαλεῖται τὸ νομοσχέδιον, θέλομεν ἴδει, ὅτι ὁ Ἀνδρέας Συγγρὸς πολλοῦ γε καὶ δὴ νὰ ὁμιλῇ κατὰ προτίμησιν περὶ Ἐφετείων καὶ Πρωτοδικείων· ὁμιλεῖ κατὰ προτίμησιν περὶ Εἰρηνοδικείων. Ἰδοὺ ἡ ἰδιόγραφος διαθήκη. Σελὶς 9 (ἀναγινώσκει): «Ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους διαθέτω καὶ ἐντέλλομαι, ἐκ τῆς περιουσίας μου νὰ καταβληθῶσιν εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον δραχμαὶ τρία ἑκατομμύρια (3,000,000), ἐξ ὧν τὸ ἥμισυ νὰ μεταχειρισθῶσι πρὸς οἰκοδομὴν δημοτικῶν σχολείων καὶ Δικαστηρίων, πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων...» Ἰσχυριζόμενος δὲ, ὅτι τοιαύτη ἦτο ἡ πρόθεσις τοῦ ἀοιδίμου Ἀνδρέου Συγγροῦ, ἐπικαλοῦμαι πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ὅτι ὁ διαθέτης δὲν ὁμιλεῖ περὶ Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων, προκειμένου περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ περὶ δημοτικῶν σχολείων, τοῦ θεμελίου τούτου τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο εἶπε καὶ «πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων», θεωρῶν τὴν Εἰρηνοδικειακὴν δικαιοσύνην θεμέλιον ἀσφαλὲς πρὸς κρείττονα ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης ἐν γένει. Ἄπορον δὲ εἶναι, πῶς παρουσιάζεται νομοσχέδιον ἀποτομώτατα ἀντιβαῖνον εἰς ῥητὸν γράμμα διαθήκης, καὶ διαθήκης μάλιστα τοιαύτης. Ἀλλὰ, Κύριοι, οὔτε ἐδῶ περιορίζω τὰ ἐπιχειρήματά μου, τὰ ἀνατρέποντα ἐκ θεμελίων τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Ἀκούσωμεν αὐτὸν τὸν Διαθέτην, συμπληροῦντα τὴν διαθήκην διὰ τοῦ γνωστοῦ κωδικέλλου (ἀναγινώσκει): «Ἐν Ἀθήναις τὴν ἐνάτην τοῦ μηνὸς Μαΐου τοῦ ἔτους 1897... Εἰς πληρωμὴν τῶν δραχμῶν τριῶν ἑκατομμυρίων (3,000,000), ὡς διὰ τῆς πολλάκις μνησθείσης διαθήκης διαθέτω ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους πρὸς οἰκοδομὴν Εἰρηνοδικείων καὶ σχολείων...» κλπ. (Σελὶς 16 τῆς διαθήκης). Οὐδαμῶς ἀναφέρει Πρωτοδικεῖα, οὐδαμῶς ἀναφέρει Ἐφετεῖα. Καὶ ἐκ τοῦ κωδικέλλου ἄρα, συμπληροῦντος τὴν διαθήκην, ἐξάγεται, ὅτι πρόκειται περὶ Εἰρηνοδικείων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται πλέον νὰ συζητηθῇ εἰς τρίτην συζήτησιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ καὶ συμβιβασμός τις μεταξὺ συγκρουομένου νομοσχεδίου καὶ διαθήκης. Καὶ ἰδοὺ διατί· διότι Εἰρηνοδικεῖα, κατὰ τὴν ἐπίσημον στατιστικήν, πρώτης τάξεως ὑπάρχουσι 55, δευτέρας τάξεως 78, καὶ Εἰρηνοδικεῖα συμβολαιογραφούντων Εἰρηνοδικῶν 98, τὸ ὅλον 231. Νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν νὰ περισσεύσωσι χρήματα, μετὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν Πρωτοδικείων καὶ τῶν Ἐφετείων, ἵνα πληρωθῇ ἡ θέλησις τοῦ διαθέτου, εἶναι ἀδύνατον. Διότι λάβετε, ὡς ἐν παραδείγματι, ὅτι πρόκειται νὰ οἰκοδομηθῶσι 15 Πρωτοδικεῖα· 15 Πρωτοδικεῖα, ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν· λάβετε 4 Ἐφετεῖα, πρὸς 150,000 δραχμάς, ἔχομεν 600,000 δραχμάς· πάλιν ὑπερβαίνομεν τὸ ποσὸν τῆς διαθήκης. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς πρέπει νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον, καὶ νὰ συντάξῃ νέον ἐπὶ τῇ βάσει οἰκοδομημάτων πρῶτον Εἰρηνοδικείων, κατὰ τὴν βούλησιν τοῦ διαθέτου, καὶ ἂν περισσεύσωσι χρήματα, καὶ Πρωτοδικείων καὶ Ἐφετείων.

§143Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει πρῶτον ἀντίφασις μεταξὺ κωδικέλλου καὶ διαθήκης, διότι, ὅπως ἀνέφερεν ὁ κύριος Βουλευτής, ἔχομεν 230 Εἰρηνοδικεῖα. Ὑποθέτω πρὸς στιγμήν, ὅτι θὰ δαπανήσωμεν δι’ ἕκαστον 15,000 δραχμάς· τὸ ποσὸν δὲν θέλει ἐπαρκέσει, καὶ ἑπομένως φθάνιμεν εἰς τὸ ἀδύνατον τῆς ἐφαρμογῆς. Ἐν τῇ διαθήκῃ δὲν ὁρίζεται σαφῶς· λέγει «Δικαστήρια, πρὸ πάντων Εἰρηνοδικεῖα». Ἡ βάσις λοιπὸν εἶναι Δικαστήρια. Ἀπόδειξις δ’ εἶναι, ὅτι ἐν τῷ κωδικέλλῳ ἀναφέρει σχολεῖα ἁπλῶς· ἀλλὰ σχολεῖα εἶναι καὶ τὰ ἑλληνικὰ καὶ τὰ δημοτικά. Ἑπομένως ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ὅτι ὁ κωδίκελλος πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, μᾶς φέρει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οὔτε σχολεῖα δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν. Βλέπετε, ποῦ ἀγόμεθα διὰ τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Βουλευτής· ἀγόμεθα εἰς τὴν ἀκυρότητα τῆς διατάξεως τῆς διαθήκης. Ἢ θὰ παραδεχθῶμεν λοιπόν, ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις θὰ ἐκτελέσῃ, ἡ ἐκλογή, καὶ θ’ ἀφήσητε τὴν Κυβέρνησιν νὰ κανονίσῃ διὰ νόμου τὸ ζήτημα, ἢ δὲν θέλομεν παραδεχθῆ τοῦτο, ὅτε φθάνομεν εἰς τὴν ματαίωσιν τοῦ ἔργου. Δὲν εἶναι ὀρθόν, ὅταν γίνηται ἐνέργειά τις πρός τι καλόν, νὰ φέρωμεν δυσκολίας· ἐπιδιώκοντες τὸ καλλίτερον, πολεμοῦμεν τὸ καλόν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐπὶ ἀντινομίας μεταξὺ διαθήκης καὶ κωδικέλλου, καὶ ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως, μὴ κανονιζούσης τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς, τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι, νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργου, ἐξ οὗ δύναται νὰ παραχθῇ καλόν τι.

§144Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως, ἐὰν εἶχον νὰ ἀναθέσω τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως τὴν διεξαγωγὴν κοινοβουλευτικῆς ὑποθέσεως, μετὰ πάσης ἐμπιστοσύνης ἤθελον ἀναθέσει αὐτῷ ταύτην, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεδείχθη ἄριστος κοινοβουλευτικὸς παλαιστής. Ἀλλ’ ἐὰν εἶχον νὰ ἀναθέσω αὐτῷ ἀστικὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν Δικαστηρίων, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ, μὲ ὅλον τὸν σεβασμόν, ὃν τρέφω πρὸς αὐτόν, ἤθελον ἐνδοιάσει, διότι ποσῶς δὲν περιέμενον τοιαύτην ἑρμηνείαν, μὴ σύμφωνον πρὸς τὰς διατάξεις περὶ ἑρμηνείας, ἰδίᾳ ἐν τῷ Ἀστικῷ Δικαίῳ. Πρῶτον εἰς οὐδεμίαν ἀντίφασιν εὑρίσκεται ἡ διαθήκη πρὸς τὸν κωδίκελλον, διότι ἡ διαθήκη λέγει «πρὸς οἰκοδομὴν δημοτικῶν σχολείων καὶ Δικαστηρίων, πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων». Λοιπόν, ἐὰν τὸ χρῆμα ἐπήρκει πρὸς ἀνέγερσιν καὶ τῶν Ἐφετείων καὶ τῶν Πρωτοδικείων καὶ τῶν Εἰρηνοδικείων, ζήτημα δὲν ἤθελεν ὑπάρχει. Ἀλλ’ ὁ κωδίκελλος ἐξηγεῖ σαφέστερον τὴν διαθήκην. Ἐπειδὴ ὁ διαθέτης ἐσκέφθη, ὅτι τὸ χρῆμα δὲν ἤρκει, ἔρχεται διὰ τοῦ κωδικέλλου καὶ λέγει: «Εἰς πληρωμὴν τῶν δραχμῶν 3,000,000, ὡς διὰ τῆς πολλάκις μνησθείσης διαθήκης διαθέτω ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, πρὸς οἰκοδομὴν Εἰρηνοδικείων καὶ σχολείων...» Προδήλως διὰ τοῦ κωδικέλλου συμπληροῖ ὁ διαθέτης τὴν θέλησιν αὐτοῦ περὶ τῆς προτιμήσεως, ἣν αὐτὸς ἐννοεῖ νὰ ἴδῃ ἰσχύουσαν ἀπαρεγκλίτως. Ἀλλά, Κύριοι, ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ χρῆμα δὲν ἀρκεῖ πρὸς ἀνέγερσιν καὶ ὅλων τῶν Εἰρηνοδικείων. Εἶναι λόγος τοῦτο, ἵνα παραβιάσωμεν τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ κωδικέλλου; Ἐὰν τοὐλάχιστον τὸ γράμμα τοῦ κωδικέλλου ἔλεγε: «πρὸς ἀνέγερσιν τῶν Εἰρηνοδικείων τοῦ Κράτους», ἴσως κακός τις νομικὸς ἤθελεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι ἔπρεπε νὰ οἰκοδομηθῶσιν ὅλα τὰ Εἰρηνοδικεῖα, εἰδεμὴ οὐδέν, ἂν τὸ χρῆμα δὲν ἐπήρκει, ἵνα οἰκοδομηθῶσιν ὅλα. Ἀλλὰ καὶ πάλιν νομίζω, ὅτι δὲν ἠθέλομεν ἑρμηνεύσει τότε τὸ πνεῦμα τοῦ διαθέτου, διότι πιθανὸν νὰ ἐπλανᾶτο οὗτος περὶ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν δι’ ὅλα τὰ Εἰρηνοδικεῖα. Ὅταν ὅμως ὁ διαθέτης ῥηταῖς λέξεσι γράφῃ «πρὸς οἰκοδομὴν Εἰρηνοδικείων», καὶ οὐχὶ «τῶν Εἰρηνοδικείων», ἢ «ὅλων τῶν Εἰρηνοδικείων», βεβαίως προδήλως ἐξάγεται, ὅτι ἐνόει, ἐφ’ ὅσον τὰ χρήματα ἐπαρκοῦσι πρὸς οἰκοδομὴν τῶν Εἰρηνοδικείων, θέλουσι διατεθῆ ὑπὲρ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἅμα τὰ χρήματα ἐξαντληθῶσιν; Ἄς ἐλπίζωμεν, ὅτι θέλει εὑρεθῆ καὶ δεύτερος Συγγρὸς, ὅστις θέλει φροντίσει περὶ τῶν ἄλλων Εἰρηνοδικείων, τῶν μὴ δυνηθέντων νὰ κτισθῶσι διὰ τῶν χρημάτων Συγγροῦ. Οὐδόλως λοιπὸν πρέπει νὰ παρερμηνεύσωμεν τὰς διατάξεις τῆς διαθήκης, καὶ νὰ παραβιάσωμεν τοσοῦτον σεβαστὴν βούλησιν θνήσκοντος ἀνδρός.

§145Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπηντήσατε εἰς τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν προέβαλον, ἀλλὰ παρηρμηνεύσατε τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα. Διότι εἶπον, ὅτι ἡ ἑρμηνεία ἡ ἰδική σας βεβαίως δὲν συνᾴδει πρὸς τὸ γράμμα τῆς διαθήκης· δύναται νὰ συνάδῃ πρὸς τὸ γράμμα τοῦ κωδικέλλου, ἀλλ’ ὁ κωδίκελλος γίνεται, οὕτως εἰπεῖν, ὅπως δώσῃ ἑρμηνείαν τινά. Ἔχετε διαθήκην, ἥτις λέγει: «Δικαστήρια, πρὸ πάντων Εἰρηνοδικεῖα»· ἄρα εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ διαθέτου ἦσαν τὰ Δικαστήρια. Ἡ ἐρώτησίς μου εἶναι: μὴ ἐπαρκοῦντος τοῦ ποσοῦ δι’ ὅλα τὰ Εἰρηνοδικεῖα, τί θὰ πράξωμεν; Ἡ Κυβέρνησις λέγει, διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου ν’ ἀνεγερθῶσι Δικαστήρια καὶ Εἰρηνοδικεῖα· ἄρα συμφωνεῖ πληρέστερον πρὸς τὴν ῥητὴν διάταξιν τῆς διαθήκης. Διὰ τῆς ἑρμηνείας τῆς ἰδικῆς σας πρόκειται μόνον περὶ ἀνεγέρσεως Εἰρηνοδικείων τινῶν, ἐναντίον τοῦ γράμματος τῆς διαθήκης, ἥτις ὁμιλεῖ περὶ Δικαστηρίων. Εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῶ, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Συγγρός, ὅστις ἦτο πρακτικὸς ἄνθρωπος, καὶ θὰ ἐγνώριζε τὸν ἀριθμὸν τῶν Εἰρηνοδικείων τῆς Ἑλλάδος, περιέλαβε διάταξιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἔννοιαν· διότι, ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἐπὶ ἀριθμοῦ 230 Εἰρηνοδικείων διέθεσεν 1,500,000 δραχ. πρὸς ἀνέγερσιν Εἰρηνοδικείων καὶ Δικαστηρίων, βεβαίως ἡ διάταξις δὲν ἔχει ἔννοιαν. Σεῖς λέγετε, ὅτι ἡ διάταξις τῆς διαθήκης εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τοῦ κωδικέλλου. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τῆς ἀντινομίας μεταξὺ διαθήκης καὶ κωδικέλλου, καὶ ἀπέναντι τῆς ἀδυναμίας νὰ ἐκτελέσωμεν πλήρη τὴν διάθεσιν τοῦ διαθέτου, καὶ τῆς δυσκολίας, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα, ὡς πρὸς τὴν προτίμησιν Εἰρηνοδικείων ἢ Δικαστηρίων, προτιμότερον εἶναι νὰ δεχθῶμεν τὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινομένην λύσιν, διότι δι’ αὐτῆς δυνάμεθα νὰ πράξωμέν τι λίαν ὠφέλιμον.

§146Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρῶτον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς εἶναι, νὰ ἐκτελέσῃ τὴν διαθήκην συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις αὐτῆς. Οὐδόλως ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ποιήσηται κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας αὐτῆς. Φρονῶ προσέτι, ὅτι καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν μέχρι τοῦ ὁρίου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὥρισεν, ὅτι δυνάμεθα δηλ. καὶ χωρὶς νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὸ γράμμα τῆς διαθήκης νὰ δεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω, ὅτι ἡ διαθήκη, ἥτις ὁρίζει ἐκτελεστὰς, καὶ ἐγκαθιστᾷ κληρονόμους, ἐννοεῖ ἀναγκαίως, ὅπως οὗτοι φροντίσωσι νὰ μὴ διατεθῇ ἢ ὅπως αὐτὸς ὥρισε τὸ χρῆμα, ὅπερ κατέλιπε διὰ κληροδοτήματα. Βεβαίως δυνάμεθα αὐτὴν τὴν ἑσπέραν νὰ ψηφίσωμεν, ὅτι τὸ κληροδότημα αὐτὸ δύναται νὰ διατεθῇ καὶ πρὸς ἀγορὰν οἱουδήποτε ἄλλου πράγματος. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι καλυπτόμεθα, καὶ δὲν δύναται τὸ Δημόσιον νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἀποζημιώσεις, μολονότι ὑπάρχει νόμος; Δὲν δύναται τὸ Δημόσιον νὰ ἐναχθῇ καὶ ὑποχρεωθῇ, ὅπως ἐκτελέσῃ ἀκριβῶς αὐτὰ, τὰ ὁποῖα κακῶς ἐξετέλεσε καὶ παρὰ τοὺς ὅρους τῆς διαθήκης; Δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ὅταν ὑπάρχῃ διαθήκη σαφῶς διαθέτουσα ἰδιωτικὴν περιουσίαν ὑπὲρ ὡρισμένου σκοποῦ, κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ διατάξῃ νὰ δαπανηθῇ αὕτη. Καὶ ἂν ἡ ἐκτέλεσις τῆς διατάξεως τῆς διαθήκης ἀνήκῃ εἰς τὸ Κράτος, τοῦτο δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν διάταξιν, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὴν διαθήκην, καὶ ἂν τυχὸν νόμος ἔλθῃ νὰ διατάξῃ τοιαύτην μεταβολήν. Ὁ κληρονόμος ἢ οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης δικαιοῦνται καὶ δύνανται ν’ ἀπαιτήσωσι τοῦτο, καὶ τὰ Δικαστήρια, εἰς ἃ τυχὸν θὰ προσφύγωσιν, ἀδύνατον νὰ μὴ ἀπαιτήσωσι τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν, ἀφοῦ τὸ Κράτος ἀπεδέχθη τὸ κληροδότημα. Λοιπὸν τὸ συμφέρον καὶ τὸ καθῆκον συνάμα εἶναι, νὰ θελήσωμεν νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἀκριβῶς ὅσα ὁ διαθέτης διέταξεν. Ὅπως ἀνέγνωσε πρὶν τὰ τῆς διαθήκης ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἐν τῷ νῷ τοῦ ἀειμνήστου Συγγροῦ ἦτο, ὅπως τὸ ἥμισυ τῶν 3,000,000 δραχμῶν δαπανηθῇ ὑπὲρ δικαστικῶν καταστημάτων, πρὸ πάντων δὲ ὑπὲρ Εἰρηνοδικείων, διὰ τῆς μεταγενεστέρας δὲ διαθήκης, διὰ τοῦ κωδικέλλου, καθαρώτερον ὥρισεν αὐτὸ πρὸς οἰκοδομὴν Εἰρηνοδικείων καὶ Σχολείων. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐννοῶ ἐντελῶς ν’ ἀποχωρίσω τὴν ἰδέαν τῆς οἰκοδομῆς Εἰρηνοδικείων τῆς ἄλλης ἰδέας περὶ Δικαστηρίων. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ πᾶς ἄλλος, ὅτι ἐν τῷ νῷ τοῦ ἀειμνήστου διαθέτου ὑπῆρχεν, ἵνα κυρίως Εἰρηνοδικεῖα οἰκοδομηθῶσι. Τοῦτο δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ὅλης διατάξεως ἀποδεικνύει. Ὁ μακαρίτης Συγγρὸς ἤθελεν, οὐχὶ μεγαλοπρεπῆ κτίρια δι’ αὐτῶν τῶν χρημάτων νὰ οἰκοδομηθῶσιν, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ ἀναγραφῇ τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καὶ διὰ τῆς μεγαλοπρεπείας των νὰ διαιωνίζωσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ἀλλ’ ἤθελε νὰ φανῇ εὐεργετικὸς εἰς τὰς κατωτέρας ἰδίως τάξεις. Αἱ περὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῶν φυλακῶν γνῶμαί του ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἤθελε μᾶλλον νὰ ἐπέλθῃ εὐεργέτης τῶν πασχόντων, παρὰ νὰ συντελέσῃ διὰ τῆς ἀνεγέρσεως μεγαλοπρεπῶν Δικαστηρίων εἰς διαιώνισιν τῆς μνήμης του. Ἐπίσης καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν του ὑπὲρ τῶν Εἰρηνοδικείων, ζῶν ἐν Ἀθήναις καὶ βλέπων ποῦ στεγάζεται ἡ Εἰρηνοδικειακὴ Δικαιοσύνη, ἔσχε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἐκεῖνο, οὗτινος ἔχει πρὸ παντὸς ἀνάγκην ἡ Δικαιοσύνη ἐν Ἑλλάδι, εἶναι τὰ Εἰρηνοδικειακὰ καταστήματα. Ἐν ταῖς πρωτευούσαις τὸ Κράτος ἴσως θὰ ἐφρόντιζε νὰ οἰκοδομήσῃ μέγαρα δικαστικὰ, καὶ ἰδίως ἐν Ἀθήναις καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀναφέρει περὶ αὐτῶν. Λοιπὸν καὶ τὸ γράμμα τῆς διατάξεως καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀοιδίμου Συγγροῦ ἦτο, ὅπως κυρίως οἰκοδομηθῶσιν Εἰρηνοδικεῖα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκει, ὅτι εἶναι ἀνεκτέλεστος ἡ διάταξις αὕτη, ἐκλαμβάνων, ὅτι διὰ τῶν χρημάτων τῆς διαθήκης ἢ πρέπει νὰ οἰκοδομηθῶσιν ὅλα τὰ Εἰρηνοδικεῖα, εἰ δ’ ἄλλως, πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἂν γενικώτερον καὶ πρακτικώτερον σκεφθῇ καὶ ἐκτιμήσῃ τὴν διάταξιν αὐτὴν, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ τὴν συμβιβάσῃ καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Βεβαίως δι’ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκοδομηθῶσι πάντα τὰ Εἰρηνοδικεῖα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην τὸ Κράτος, μολονότι δὲν γνωρίζομεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ἂν δὲν ὑπάρχωσι καὶ Εἰρηνοδικειακὰ καταστήματα δημόσια ἢ δημοτικὰ, — ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχουσι — δύναται ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ δεχθῇ μέσον τινὰ ὅρον, ὡς π.χ. νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ οἰκοδομηθῶσιν εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν ἀνὰ ἓν Εἰρηνοδικεῖον. Ἐὰν ὑποθέσωμεν δεομένας τοιούτων 65 ἐπαρχίας σήμερον, καὶ ὅτι 15,000 δρ. κατὰ μέσον ὅρον θ’ ἀπαιτήσῃ ἕκαστον Εἰρηνοδικεῖον, ἰδοὺ ὅτι θ’ ἀπαιτηθῇ ἓν ἑκατομμύριον δραχ. περίπου. Ὑπολείπεται ἥμισυ ἑκατομμύριον, διὰ τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ οἰκοδομηθῶσιν ἄλλα τινὰ μεγαλείτερα καταστήματα, ὥστε τοιουτοτρόπως νὰ συμβιβασθῶσι καὶ ἡ μία διάταξις ὑπὲρ τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ ἡ ἄλλη, ἥτις ὑπάρχει ἐν τῇ διαθήκῃ, περὶ Δικαστηρίων. Διὰ τοῦτο συνηγορῶ καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἰ δυνατὸν, διατυπωθῇ συμφωνότερον πρὸς τὰς διατάξεις τῆς διαθήκης καὶ πρὸς τὸν κωδίκελλον κατὰ τοιοῦτόν τινα τρόπον, ἢ κατ’ ἄλλον, τὸν ὁποῖον ἤθελεν ἐγκρίνει ἡ Κυβέρνησις· ἀλλὰ νὰ μὴ ἐμμείνωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον κύριον καὶ πρώτιστον ἔργον, τὸ ὁποῖον ὁ ἀείμνηστος Συγγρὸς δῆθεν ἤθελε, θεωρεῖται ἡ οἰκοδομὴ Ἐφετείων καὶ Πρωτοδικείων. Τουναντίον πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς κύριον καὶ πρώτιστον ἡμῶν καθῆκον ἡ οἰκοδομὴ Εἰρηνοδικείων, δι’ οὓς λόγους εἶπον, δευτερεῦον δὲ τὸ τῆς οἰκοδομῆς μεγάρων δι’ Ἐφετεῖα καὶ Πρωτοδικεῖα.

§147Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐν τῇ ἀξιεπαίνῳ αὑτοῦ ἐρευνητικότητι ἀπεκάλυψε τὴν ἑσπέραν ταύτην, θεωρῶ ὑψίστης σπουδαιότητος, διότι μᾶς παρέχεται ἡ εὐκαιρία, χάρις εἰς τὴν γενναιοδωρίαν τοῦ ἀειμνήστου Συγγροῦ, νὰ κατασκευάσωμεν Εἰρηνοδικειακὰ καταστήματα καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος· διότι εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι, ἐὰν τῆς εὐκαιρίας ταύτης δὲν ἐπωφεληθῶμεν, βεβαίως τὸ Κράτος οὐδέποτε θ’ ἀποκτήσῃ καταστήματα δικαστικὰ εὐπρεπῆ δι’ Εἰρηνοδικεῖα, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ συντελέσωσιν ἐν μικρῷ εἰς τὴν ἀνύψωσιν τῆς λαϊκῆς δικαιοσύνης. Ὁ κωδίκελλος, μεταγενεστέρως βεβαίως τῆς διαθήκης συνταχθεὶς παρὰ τοῦ διαθέτου, οὐδεμίαν ἀφίνει ἀμφιβολίαν, νομικῶς ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος, ὅτι ἡ διάνοια τοῦ διαθέτου ἦτο, νὰ προκληθῇ ἡ κατασκευὴ Εἰρηνοδικειακῶν καταστημάτων. Ἡ φράσις «πρὸ πάντων» πασιφανῶς δεικνύει τοῦτο. Καὶ γραμματικῶς καὶ λογικῶς καὶ ὅπως δήποτε ἂν ἑρμηνευθῇ ἡ διάνοια, ὁ σκοπὸς τοῦ μακαρίτου Συγγροῦ ἦτο, νὰ κατασκευασθῶσι καταστήματα Εἰρηνοδικειακά. Δὲν νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Πολιτεία πρέπει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν πρόνοιαν καὶ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει, ἵνα κατασκευάσῃ ἐξ ἰδίων πόρων καταστήματα δικαστικὰ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν νομῶν, προκειμένου περὶ τῆς ἀνωτέρας Δικαιοσύνης. Σήμερον ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, δίδεται ἡ εὐκαιρία, ὅπως, σεβόμενοι καὶ τὴν διάταξιν τοῦ διαθέτου, κατασκευάσωμεν καταστήματα Εἰρηνοδικειακά. Ἐλπίζω λοιπόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ θὰ συντάξῃ ἕτερον, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πραγματικῆς ἐπιθυμίας τοῦ διαθέτου, ἥτις εὐτυχῶς συμπίπτει μὲ τὸ ἀληθὲς συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης.

§148Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων, ὅτι ὁ διαθέτης σκοπὸν πρὸ πάντων ἔθετο νὰ οἰκοδομηθῶσι κατὰ προτίμησιν Εἰρηνοδικεῖα. Ἐξ ἐναντίας ἡ ἐμὴ γνώμη εἶναι, ὅτι ἐν τῇ διανοίᾳ τοῦ διαθέτου ὑπῆρχεν ἡ πρόθεσις ν’ ἀνεγερθῶσι Δικαστήρια γενικῶς. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ῥῆσιν «πρὸ πάντων Εἰρηνοδικεῖα», ταύτην θεωρῶ ἁπλῶς ἐνδεικτικήν· ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν ἤθελε θεωρηθῆ, ὡς ἐγὼ νομίζω, ἁπλῶς ἐνδεικτικὴ, τότε τὸ νομοσχέδιον στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐννοίας τοῦ διαθέτου, καὶ καλῶς ἔχει, καὶ ὡς τοιοῦτο προτείνω νὰ τὸ ψηφίσωμεν. Εἶπον οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες, ὅτι διὰ τοῦ κωδικέλλου εἰδικώτερον ἠθέλησεν ὁ διαθέτης νὰ ὁρίσῃ περὶ ποίων ἐπρόκειτο Δικαστηρίων. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ παρατηρήσω, ὅτι διὰ τοῦ κωδικέλλου δὲν ἐτροποποίησε τὴν διαθήκην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο περὶ Δικαστηρίων, ἀλλὰ ἠθέλησε νὰ ὁρίσῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἤθελε πορισθῆ τὰ χρήματα ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ διαθέτου τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς οἰκοδομήσεως Δικαστηρίων καὶ σχολείων, παρέργως δ’ ἔρριψε τὴν φράσιν περὶ Εἰρηνοδικείων.

§149ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά!

§150ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς διατάξεις τῆς διαθήκης, τὰς ὁποίας ἤθελε νὰ τροποποιήσῃ ὁ διαθέτης, τὰς ἐτροποποίησε ῥητῶς καὶ ὡρισμένως. Ἄλλως εὑρισκόμεθα καὶ πρὸ τῆς δυσκολίας, ὅτι, ἐὰν θελήσωμεν διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν δρ. 1,500,000 νὰ οἰκοδομήσωμεν Εἰρηνοδικεῖα, πρῶτον μὲν δὲν ἀρκεῖ τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἔπειτα δὲ δὲν θὰ ἦναι εὔκολον νὰ ὁρίσωμεν, ποῖα κατὰ προτίμησιν Εἰρηνοδικεῖα δέον νὰ οἰκοδομήσωμεν...

§151Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι εὔκολον.

§152Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὅπου δὲν ὑπάρχουσι.

§153ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .. Καὶ ἡ ὠφέλεια δὲ θὰ ἦναι πολὺ μικροτέρα.

§154Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Πολὺ μεγαλειτέρα.

§155ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπέναντι τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος, ἐὰν ἀνεγείρῃ Πρωτοδικεῖα, ὅπου τοιαῦτα δὲν ὑπάρχουσιν, εἶναι ἀναξία λόγου ἡ ἐκ τῶν ἀνεγερθησομένων Εἰρηνοδικείων. Διότι, ἐὰν ἦναι, καὶ εἶναι βεβαίως, ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὴν ὀρθὴν καὶ τὴν προσήκουσαν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης πολὺ συμβάλλει καὶ ἡ ἐξωτερικὴ παράστασις τῶν Δικαστηρίων, πρέπει νὰ ὁμολογήσητε πάντες, ὅτι ἡ ἐκ τῶν Πρωτοδικείων καὶ Ἐφετείων ὠφέλεια θὰ ἦναι πολλαπλασία ἐκείνης, ἡ ὁποία θὰ προέκυπτεν ἐκ τῶν Εἰρηνοδικείων, ἀφοῦ ἡ δικαιοδοσία τῶν Πρωτοδικείων εἶναι πολὺ μεγάλη.

§156Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὰ Εἰρηνοδικεῖα ὑποπίπτουσι τὸ πρῶτον εἰς τὰς αἰσθήσεις.

§157ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀκόμη οἰκονομικὴν, εὐθὺς ὡς δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ ν’ ἀνεγείρωμεν κατὰ προτίμησιν τὰ Εἰρηνοδικεῖα, συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ προτιμήσωμεν τὴν ἀνέγερσιν Πρωτοδικείων, διότι, ὡς γνωρίζετε, διὰ τὰ καταστήματα τῶν Εἰρηνοδικείων πληρώνουσι τὰ ἐνοίκια οἱ δῆμοι, ὅπου δὲ οἱ δῆμοι δὲν ἐπαρκοῦσιν, ἔρχεται ἐπίκουρον τὸ Δημόσιον, ἐνῷ διὰ τὰ Πρωτοδικεῖα σήμερον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι οὐδαμοῦ ὑπάρχουσι τοιαῦτα ἄξια τοῦ ὀνόματος αὐτῶν, ἀλλὰ πληρώνει τὸ Δημόσιον καὶ μεγάλα ποσὰ ἐνοικίων. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι ἐντὸς τῆς ὀρθῆς ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων καὶ τῆς ἑρμηνείας τῆς διαθήκης, ἐὰν ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ προτιμήσωμεν τὴν ἀνέγερσιν Πρωτοδικείων ἐκεῖ, ὅπου τοιαῦτα δὲν ὑπάρχουσι, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι, ὡς σᾶς εἶπον, ἡ Δικαιοσύνη θὰ ὠφεληθῇ μεγάλως ἀπέναντι τῆς μικρᾶς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν ἤθελε πορισθῆ ἐκ τῆς ἀνεγέρσεως καταστημάτων Εἰρηνοδικείων, θὰ ἔχῃ περιπλέον καὶ τὴν ὠφέλειαν τὴν οἰκονομικὴν, διότι σήμερον πληρώνει τὸ Κράτος πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν ἐνοίκια. Διὰ τοῦτο κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἀνεπιφυλάκτως.

§158Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος, ἵνα ἀνεγείρῃ Πρωτοδικεῖα ἢ Ἐφετεῖα, ἀνεξαρτήτως τῆς ὠφελείας, ἡ ὁποία δύναται νὰ γείνῃ εἰς τὴν Δικαιοσύνην, ἐὰν ἀνεγερθῶσι πρῶτον τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ κατόπιν τὰ Ἐφετεῖα, ἔρχεται ἡ ῥητὴ διάταξις τοῦ κωδικέλλου, ἡ ὁποία κανονίζει, τί ἐπεθύμει καὶ τί ἐβούλετο ὁ διαθέτης νὰ ἀνεγερθῇ. Ὁ ἀείμνηστος Συγγρὸς εἰς μὲν τὴν διαθήκην του εἶπεν, ὅτι διαθέτει τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου ὑπὲρ τῆς ἀνεγέρσεως Δικαστηρίων, πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων· ἔρχεται ὅμως μεταγενέστερον ὁ κωδίκελλος, ὁ ὁποῖος διασαφηνίζει ῥητῶς τὴν ἰδέαν καὶ ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ διαθέτης, ὅτε διέθετε τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, καὶ ὁρίζει ῥητῶς, ὅτι δέον νὰ ἀνεγερθῶσιν Εἰρηνοδικεῖα. Ὅτι τὸ Κράτος βεβαίως ἔχει ἀνάγκην Εἰρηνοδικείων, ἔχει ἀνάγκην καὶ Πρωτοδικείων καὶ Ἐφετείων καὶ Ἀρείου Πάγου, ἔχει ἀνάγκην καὶ φυλακῶν, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἀλλ’ ὁ μακαρίτης Συγγρὸς, ὁ διαθέτων τὸ χρῆμα αὐτοῦ, ἐνόει καὶ ἀνέγραφεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ κωδικέλλου ν’ ἀνεγερθῶσιν Εἰρηνοδικεῖα. Σήμερον ἔρχονται οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι καὶ ὑποστηρίζουσιν, ὅτι εἶναι συμφερώτερον νὰ οἰκοδομηθῶσι τὰ Πρωτοδικεῖα. Ἴσως εἶναι συμφερώτερον ν’ ἀνεγερθῶσιν ἄλλου εἴδους καταστήματα· ἀλλὰ δύναται ποτὲ ἡ Βουλὴ νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ μακαρίτης Συγγρὸς διέθεσε τὸ εἰρημένον ποσόν, παρὰ τὴν βούλησιν αὐτοῦ; Ὅτι διέθεσε τὸ χρῆμα αὐτοῦ, ὅπως ἀνεγερθῶσιν Εἰρηνοδικεῖα, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Πρέπει δὲ νὰ στρεβλώσῃ τις ὅλως διόλου τὴν διάταξιν τοῦ κωδικέλλου, ὅπως ἐπιμείνῃ λέγων, ὅτι ἐννοεῖ τὴν ἀνέγερσιν Πρωτοδικείων. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ οὐδὲ δικαίωμα ἔχει, οὐδὲ δύναται νὰ παραβῇ τὴν διάταξιν τοῦ κωδικέλλου καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἄρξηται τῆς ἀνεγέρσεως Πρωτοδικείων, ἐνῷ ῥητῶς ἡ διαθήκη, καὶ ἰδίᾳ ὁ κωδίκελλος, ἀναγράφει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀνεγερθῶσι τὰ δικαστικὰ καταστήματα.

§159Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εὐτυχῶς, ὅσον τις ἀναγινώσκει τὴν διαθήκην καὶ τὸν κωδίκελλον, τόσον περισσότερον πείθεται, ὅτι ἡ γνώμη, ἣν ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, εἶναι οὐχὶ ἡ ὀρθοτέρα, ἀλλ’ ἡ μόνη ὀρθή, καὶ ἡ μόνη σαφῶς καὶ ἀνενδοιάστως ἀπορρέουσα ἔκ τε τῆς διαθήκης καὶ ἐκ τοῦ κωδικέλλου. Ἐγὼ ἰσχυρίσθην, ὅτι ὁ κωδίκελλος, πολὺ ἀπέχων τοῦ ν’ ἀντιτίθηται εἰς τὴν διάταξιν τῆς διαθήκης, ἐξ ἐναντίας ἔρχεται καὶ διασαφηνίζει καὶ εἰδικεύει τὴν διάταξιν τῆς διαθήκης. Διότι, ἀφοῦ ὁ διαθέτης ἐν τῇ διαθήκῃ ἀνέγραψεν, ὅτι (ἀναγινώσκει) «διαθέτω 3,000,000, ἐξ ὧν τὸ ἥμισυ νὰ μεταχειρισθῇ πρὸς οἰκοδομὴν δημοτικῶν σχολείων καὶ Δικαστηρίων, πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων», μετὰ ταῦτα ἐν τῷ κωδικέλλῳ λέγει «διαθέτω πρὸς οἰκοδομὴν Εἰρηνοδικείων», ἀφίνων πάντοτε νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι, ἐὰν τὰ χρήματα περισσεύσωσι, βεβαίως θέλουσιν οἰκοδομηθῆ καὶ Πρωτοδικεῖα καὶ Ἐφετεῖα.

§160Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῦ τὸ ἀφίνει νὰ ἐννοηθῇ; Οὐδόλως ἀφίνει νὰ ἐννοηθῇ αὐτό.

§161Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅμως, ὅτι διὰ τοῦ κωδικέλλου πλάττει νέαν ὅλως βούλησιν εἰς ἑαυτὸν ὁ διαθέτης, ἔρχεται καὶ ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ κωδικέλλου, ἥτις ἐνισχύει τὴν ἰδέαν μου· διότι λέγει, ἀναγνωρίζουσα καὶ ὡς πρὸς τοῦτο τὴν μεταβολὴν τῆς διαθήκης, (ἀναγινώσκει): «ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς διατάξεις τῆς πολλάκις μνησθείσης διαθήκης μου, ἐπικυρῶ αὐτήν, θέλων νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἐν αὐτῇ ὁριζόμενα, ὡς καὶ τὰ ἐν τῷ παρόντι κωδικέλλῳ, ἀκριβῶς καὶ ἀπροφασίστως». Λοιπὸν ἔστω, μεταβάλλει γνώμην· ἐν τῇ διαθήκῃ εἶπεν Εἰρηνοδικεῖα καὶ Δικαστήρια· ἐδῶ λέγει Εἰρηνοδικεῖα, βεβαιῶν ἐν τῇ τελευταίᾳ παραγράφῳ τοῦ κωδικέλλου, ὅτι τροποποιεῖ τὴν ἀρχικὴν αὑτοῦ θέλησιν περὶ οἰκοδομήσεως καὶ Δικαστηρίων ἐν γένει. Αὐτὸ ἐννοεῖ τὸ «ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς διατάξεις τῆς πολλάκις μνησθείσης διαθήκης μου», καὶ «θέλω νὰ ἐκτελεσθῶσιν... ἀκριβῶς καὶ ἀπροφασίστως». Φαίνεται, ὅτι ὁ μακαρίτης, Χῖος τὴν πατρίδα, ἑπομένως εὐφυέστατος, καὶ γνωρίζων τὸν Ἑλληνικὸν χαρακτῆρα, ὅστις πολλάκις ἐπιχειρεῖ καὶ τὸ μέλαν νὰ παρουσιάσῃ ὡς λευκόν, (ὑπῆρχε μάλιστα καὶ Σχολὴ τῶν ἀρχαίων σοφιστῶν, ἥτις ἐπεχείρει καὶ τὸ μέλαν νὰ παρουσιάζῃ λευκόν,) λέγει ῥητῶς, ὅτι «θέλει νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ὁριζόμενα ἀκριβῶς καὶ ἀπροφασίστως». Καὶ βεβαίως, Κύριοι, προφάσεις εἶναι τὰ λεγόμενα καὶ σοφιστεῖαι, ἵνα δείξωμεν, ὅτι εἴμεθα καὶ κατὰ τοῦτο ἀπόγονοι τῶν ἀρχαίων. Ἡμεῖς δὲν ἐγείρομεν κατηγορίαν κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὡς μὴ γινώσκοντος δῆθεν νὰ ἐννοῇ τὰς διαθήκας καὶ τοὺς κωδικέλλους τῶν ἀποθνησκόντων· ἡμεῖς μάλιστα προλαβόντες εἴπομεν, ὅτι κατὰ παραγγελίαν συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, οὐδὲ εἶναι ἐντροπὴ νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι πλεῖστα τῶν νομοσχεδίων κατὰ παραγγελίαν συντάσσονται. Ἄλλως διπλῆ ἤθελεν εἶσθαι ἡ ἐντροπή. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἑρμηνεύωμεν τὰς διαθήκας ἀνδρῶν, οἵτινες κατεπλημμύρησαν τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς περιουσίας αὐτῶν, οἵτινες προενόησαν περὶ μυρίων ἀναγκῶν τοῦ τε Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους, —διότι δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Συγγρὸς προενόησε μόνον περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους· ἐὰν ἀναγνώσωμεν κληροδοτήματά τινα, θέλομεν ἴδει, ὅτι καὶ περὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Μεγάλης τοῦ Γένους Σχολῆς, καὶ περὶ τῶν Πατριαρχείων τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ περὶ τῶν σχολείων τῆς Χίου, καὶ περὶ πολλῶν ἄλλων πραγμάτων ἐσκέφθη· εἶναι δὲ εὐχάριστον, ὅτι ἔρχεται ἡ συζήτησις αὕτη, ἵνα γένηται τέλος πάντων λόγος καὶ περὶ αὐτοῦ ἐνταῦθα, ἐνῷ δὲν ἐγένετο τοιοῦτος, ὅτε ἀνηγγέλθη ὁ θάνατος αὐτοῦ· —ὅταν λοιπόν, λέγω, ἵνα ἐπανέλθω εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἰδέας μου, τοιούτου ἀνδρὸς τὴν διαθήκην, ὅστις βεβαίως ἐδύνατο νὰ δαπανήσῃ τὸ χρῆμα αὑτοῦ εἰς ἄλλας ἐπικρατείας, ὡς ἐπράχθη τελευταίως παρά τινος, ἀποθανόντος ἐν Αὐστρίᾳ, Ἕλληνος καὶ ἐκείνου, ὅταν, λέγω, τοιούτου ἀνδρὸς τὴν διαθήκην, διότι ἐφθάσαμεν νὰ συντάξωμεν ἀμελέτητα νομοσχέδια, ἐρχώμεθα νὰ παραβιάσωμεν καὶ παραβιάζομεν, ποῖος πλέον, Κύριοι, θέλει ἐμπιστευθῆ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἵνα ἀφήσῃ εἰς αὐτὸ τὴν περιουσίαν αὑτοῦ; Αὐτὸς θέλει εἴπει: «ἀφίνω τὴν περιουσίαν μου εἰς ἅρπαγας, εἰς αὐθαιρέτους ἀνθρώπους, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔστειλεν αὐτοὺς ἐντὸς μιᾶς αἰθούσης, ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ αὐτὰς τὰς τελευταίας βουλήσεις τῶν ἀνθρώπων νὰ μεταβάλλωσιν!» Εἰς τοῦτο ἐγὼ ἐξεγείρομαι δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς μου. Ἂν δὲ τὸ νομοσχέδιον γένηται δεκτόν, θέλω προκαλέσει Νομικὸν Συμβούλιον, ὅπερ διὰ γνωμοδοτήσεως νὰ καυτηριάσῃ τὴν στρέβλωσιν τῆς διαθήκης τοῦ Συγγροῦ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμείνῃ. Ὀφείλει νὰ σεβασθῇ ὡς ἱερὰς τὰς διατάξεις τῆς τελευταίας βουλήσεως τοῦ ἀειμνήστου ἐκείνου ἀνδρὸς, τοῦ μεγάλου εὐεργέτου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἐπαναλέγω, ὅτι οὐδὲν μὲ συνέδεε πρὸς ἐκεῖνον· ἀνέκαθεν ἐπάλαιον πρὸς αὐτὸν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, οὐδέποτε δὲ ἀπεδέχθην τὰ πολιτικὰ αὐτοῦ φρονήματα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ τάφος λύει τὰς τοιαύτας διαφοράς. Ἡμεῖς ἄλλως ἐρχόμεθα ἐνταῦθα ὡς δικαστικοὶ πλέον ἄνδρες, οὐχὶ δὲ ὡς πολιτικοὶ, ἵνα ἑρμηνεύσωμεν τὴν τελευταίαν βούλησιν τοῦ ἀειμνήστου Συγγροῦ. Συγκροτήσατε τέλος πάντων Συμβούλιον ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐφετείου καὶ ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Πρωτοδικείου, συγκαλέσατε Νομικὸν Συμβούλιον ἐκ τῶν νομομαθῶν τοῦ τόπου, καὶ ἂν τὸ Συμβούλιον ἐκφέρῃ τὴν γνώμην, ἣν ὑμεῖς ἔχετε, εἰμὶ πρόθυμος νὰ ὑποστῶ οἱανδήποτε ζημίαν. Ἀλλ’ εἰμὶ βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς, ἐξετάζων ἐν καλῇ τῇ πίστει τὸ ζήτημα, εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τὰς ἰδέας, ἃς τὸ νομοσχέδιον διατυποῖ.

§162Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἐκαλούμην νὰ ἀποφήνωμαι γνώμην, πότερον τῶν δύο εἶναι μᾶλλον συμφέρον εἰς τὸ Κράτος, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη πρὸς συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, ἢ αἱ διατάξεις τῆς διαθήκης, ἤθελον πεποιθότως ἀποφανθῆ, ὅτι προτιμῶ τὸ νομοσχέδιον, ὡς συμφερώτερον εἰς τὸ Κράτος, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ οἰκοδομὴ Πρωτοδικείων καὶ Ἐφετείων, δηλαδὴ τῶν ἀνωτέρων δικαστικῶν καταστημάτων ἐν ταῖς πόλεσι πληθυσμοῦ πλέον πυκνοῦ, ὅπου ἡ παράστασις ἡ ἐξωτερικὴ ἐμποιεῖ περισσοτέραν ἐντύπωσιν ἢ ὅσην ἐμποιεῖ ἐν τοῖς ἀγροτικοῖς πληθυσμοῖς. Ἀλλ’ ἂν μοὶ ἐτίθετο τὸ ζήτημα, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς διαθήκης καὶ τοῦ νομοσχεδίου, τί ἤθελε γείνῃ; Πρὸ τοῦ ζητήματος τούτου πρέπει ν’ ἀποφύγω νὰ δώσω γνώμην, διότι ἴσως ἄλλοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, νομομαθέστεροι ἐμοῦ, θέλουσιν ἔχει ἀσφαλεστέραν γνώμην. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσῃ ὁ νόμος ἀπέναντι τῆς τελευταίας βουλήσεως τοῦ διαθέτου, καὶ ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἔχει ἐλευθερίαν, ὡς πρὸς τοῦτο, νὰ κανονίσῃ ἄλλως τὰ πράγματα ἢ ὡς ἐκανονίσθησαν ταῦτα ὑπὸ τῆς θελήσεως τοῦ διαθέτου. Ἂν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία τις, ἢ δισταγμὸς, περὶ τῆς ἐκτελέσεως βουλήσεώς τινος τοῦ διαθέτου πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ἐξεδήλωσεν ἐν τῇ διαθήκῃ, ἐννοῶ, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται νὰ κανονίσῃ τὰς λεπτομερείας, ἵνα ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον εἶχεν ὁ διαθέτης, ἢ νὰ πληρώσῃ κενὰ, τῶν ὁποίων ἡ ὕπαρξις ἤθελε ματαιώσει τὸν σκοπὸν τοῦ διαθέτου. Διὰ τοῦτο ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ὅταν πρόκηται νὰ ἑρμηνεύσῃ διαθήκην, ἔχει ἐξουσίαν περιωρισμένην, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει προβῇ εἰς πράξεις, αἵτινες διΐστανται πρὸς τὴν τελευταίαν βούλησιν τοῦ διαθέτου, νομίζω, ὅτι δύνανται νὰ γεννηθῶσιν εὐθῦναι διὰ τὸ Δημόσιον, ἂν ἐπέρχηται ζημία πραγματική. Αἱ σκέψεις αὗται μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἀποβλέψω εἰς τὸ κείμενον τῆς διαθήκης καὶ τοῦ κωδικέλλου. Ἐξετάζων τὴν διαθήκην καὶ τὸν κωδίκελλον, δὲν εὑρίσκω ἀντιφωνίαν μεταξὺ αὐτῶν· διότι, ἂν ὁ διαθέτης ἐδήλου τὴν ἐπιθυμίαν αὑτοῦ νὰ διατεθῶσιν εἰς τὴν κατασκευὴν δικαστικῶν καταστημάτων ἓν ἑκατομμύριον καὶ πεντακόσιαι χιλιάδες δραχμῶν, ἐξεδήλου τὴν ἑξῆς πρόθεσιν· ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐξήρκουν αὗται, ἵνα κατασκευασθῶσιν Εἰρηνοδικεῖα καὶ ἄλλα δικαστικὰ καταστήματα, νὰ προτιμηθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν Εἰρηνοδικείων. Ἂν ὅμως τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προορίζεται εἰς κατασκευὴν καὶ Δικαστηρίων καὶ Εἰρηνοδικείων, δὲν ἐπαρκῇ πρὸς κατασκευὴν Εἰρηνοδικείων, νομίζω, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς αὐτῆς ἀπορίας, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα διὰ τὴν κατασκευὴν δι’ 1,500,000 δραχμῶν καταστημάτων φυλακῶν. Ἀρκοῦσιν αὗται; Ὄχι. Λοιπὸν τί θὰ γείνῃ; Ἢ πρέπει νὰ οἰκοδομηθῶσι φυλακαὶ, δι’ ἃς νὰ δαπανηθῶσιν 1,500,000, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι δὲν θέλουσιν ἐπαρκέσει, καὶ πρέπει νὰ κατασκευασθῶσι καὶ ἄλλαι φυλακαί, ἢ δὲν ὑπάρχει ἄλλη διέξοδος, εἰμὴ νὰ προσθέσῃ τὸ Δημόσιον δι’ ἐξόδων αὐτοῦ τὰ ἐλλείποντα, διὰ νὰ κατασκευασθῶσιν ἐπαρκεῖς αἱ φυλακαί. Ἴσως μὲ τοῦτο ἤθελε φανῆ, ὅτι τὸ Δημόσιον ἀναμιγνύεται εἰς ἔργα τοῦ Συγγροῦ, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔβλαπτεν· ἐξ ἄλλου πάλιν θὰ ἐγίνετο μία φυλακὴ, ἐνῷ ἔχομεν ἀνάγκην πολλῶν φυλακῶν. Ἰδοὺ ἡ ἀνάγκη τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ν’ ἀποφασίσῃ ποῦ καὶ πῶς θέλουσι δαπανηθῆ τὰ χρήματα. Ὡσαύτως, ἂν δὲν ἐπαρκῶσι τὰ χρήματα τοῦ κληροδοτήματος οὔτε διὰ τὴν κατασκευὴν Δικαστηρίων, οὔτε διὰ τὴν κατασκευὴν Εἰρηνοδικείων, εἰς ποῖα καὶ πόσα Εἰρηνοδικεῖα θέλουσι ταῦτα δαπανηθῆ; Πρέπει νόμος νὰ προσδιορίσῃ, ποῖα Εἰρηνοδικεῖα θέλουσι κατασκευασθῆ κατὰ προτίμησιν διὰ τοῦ 1,500,000 δραχμῶν. Διὰ τοῦτο λοιπὸν πρέπει νὰ νομοθετήσωμεν πιστῶς κατὰ τὴν βούλησιν τοῦ διαθέτου, ἵνα ἀποφύγωμεν εὐθύνας, ἵνα ἀποφύγωμεν πράξεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς διαστρέφουσαι τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου, τὸ ὁποῖον θέλει πάντως βλάψει ἠθικῶς τὸν τόπον.

§163ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἡ διεξαγομένη συζήτησις ἓν ἀποδεικνύει, ὅτι αἱ διατάξεις τῆς διαθήκης Συγγροῦ εἶναι δεκτικαὶ ἑρμηνείας, καὶ πρὸ παντὸς πρέπει νὰ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν διαθήκην αὐτήν, ἡ ὁποία περιλαμβάνει τὴν πρώτην ἰδέαν, τὴν ὁποίαν συνέλαβεν ὁ διαθέτης, σχετικῶς μὲ τὸ κληροδότημα, τὸ προωρισμένον εἰς κατασκευὴν δικαστικῶν καταστημάτων. Ποῖον εἶναι τὸ πρῶτον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον προσπίπτει εἰς τὴν ἀντίληψιν; Τὰ Δικαστήρια· καὶ εἰς τοῦτο κυρίως ἀπέβλεπε. Μετὰ τὰ Δικαστήρια ἔρχεται εἰς τὰ Εἰρηνοδικεῖα...

§164Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Πόθεν ἐξάγετε τοῦτο; Αὐτὰ εἶναι δικολαβικά!

§165Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μετὰ τὰ Δικαστήρια...

§166Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν θεωρῶ τὸν μακαρίτην τόσον ἁπλοϊκόν, ὅπως φαίνεται ὅτι τὸν θεωρεῖτε ὑμεῖς, ἵνα ἀποφαίνησθε οὕτω.

§167Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Εἶναι προπετὲς νὰ ἑρμηνεύητε οὕτω τὴν γνώμην τινὸς, χωρὶς ν’ ἀφήσητε αὐτὸν νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του.

§168Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Σεῖς εἶσθε προπέτης, ὁ ὁποῖος ὑβρίζετε οὕτω πως τὴν μνήμην τοῦ Συγγροῦ (θόρυβος).

§169Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀπαξιῶ νὰ ἀπαντήσω (θόρυβος).

§170Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ τὸν περιφρονῶ... Σὲ περιφρονῶ, διότι εἶσαι ἄξιος περιφρονήσεως σὺ, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ ἐλάμβανες τὰς ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν τοῦ ἔθνους, γυρίζων εἰς τὰ καλδιρίμια τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τὸ Χαβιαρόχανον, ἔρχεσαι καὶ ἀσεβεῖς κατὰ τῆς μνήμης ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἑκατομμύρια ἄφησεν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους! (θόρυβος).

§171Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ (πρὸς τὸν κ. Στεφάνου). Ὁ Συγγρὸς δὲν ἔκτισε τὰ σπήτια του, ὅπως σύ... Νὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν, κύριε Πρόεδρε.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον, κύριε Βουλευτά.

§173Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ. (Κάθηται). (Πολλοὶ ζητοῦσι συγχρόνως τὸν λόγον).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος ἀφῄρεσε τὸν λόγον ἀπὸ ὅλους, διὰ νὰ παύσουν αὐταὶ αἱ σκηναί. Ὁρίστε κύριε Στεφάνου.

§175Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ σπανίως λαμβάνω τὸν λόγον ἐν τῇ Βουλῇ· οὔτε δι’ ὑπαινιγμῶν προσβάλλω συναδέλφους, διότι ἔχω ἀρκετὰ καλὴν ἀνατροφὴν, ὥστε νὰ μὴ ἐκτρέπωμαι τῆς ἀπαιτουμένης κοσμιότητος· ἀλλ’ ὁ συνάδελφος, ἅμα ὡς ἐξεστόμισα μίαν φράσιν, ἐπετέθη κατ’ ἐμοῦ, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐγὼ ὑβρίζω, ἢ καθάπτομαι τῆς μνήμης τοῦ Συγγροῦ.

§176Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§177Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐπιμαρτύρομαι τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον. Ἔλεγον, ὅτι ἡ πρώτη ἰδέα, τὴν ὁποίαν ὁ μακαρίτης Συγγρὸς εἶχεν, ἦτο ἡ ἀνέγερσις Δικαστηρίων, μετὰ τοῦτο δὲ ἐμνήσθη καὶ τῶν Εἰρηνοδικείων. Ἐξηγέρθησαν τότε διάφοροι συνάδελφοι, καὶ ἰδίως ὁ ἐκ Τυρνάβου κύριος Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν, ὅτι ὑβρίζω τὴν μνήμην τοῦ μακαρίτου Συγγροῦ, ὡσανεὶ ἐγὼ εἶπόν τι ὑβριστικὸν, ἑρμηνεύων μίαν φράσιν τῆς διαθήκης τοῦ μακαρίτου Συγγροῦ.

§178Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἶπον, ὅτι τὸν ἐξελάβετε πολὺ ἁπλοϊκόν.

§179Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐπανέρχομαι λοιπὸν εἰς τὸ θέμα, διὰ νὰ μὴ ἐνδιατρίψωμεν ἐπὶ πλέον εἰς τὸ δυσάρεστον αὐτὸ ἐπεισόδιον. Λοιπὸν, κατὰ τὴν διαθήκην τοῦ μακαρίτου Συγγροῦ, ἡ πρώτη ἰδέα, τὴν ὁποίαν συνέλαβε, καταλιπὼν τὸ κληροδότημα τοῦτο εἰς τὸ Κράτος, ἦτο ἡ ἀνέγερσις Δικαστηρίων, μετὰ τοῦτο δὲ ἕπεται ἡ ἰδέα περὶ ἀνεγέρσεως Εἰρηνοδικείων διὰ τῆς προσθήκης τῆς φράσεως «πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων»...

§180Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Αὐτὴ εἶναι στρεβλὴ ἑρμηνεία.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν οὕτω.

§182Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δικαίωμά μου εἶναι αὐτό.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δυστυχῶς δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐμποδίσω τὸ δικαίωμά σας, ἀλλ’ εἶναι ἔλλειψις σεβασμοῦ πρὸς τὴν θέσιν καὶ πρὸς τὴν ἡλικίαν ἔτι τοῦ ἀγορεύοντος.

§184Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, κύριε Πρόεδρε, διότι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ συζητήσω.

§185Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη, εἶναι ἐντελῶς δικαστικὸν, καὶ ἡ Βουλὴ μετεβλήθη εἰς Σῶμα δικαστικὸν, ἵνα ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἑρμηνείας τῆς διαθήκης. Βεβαίως πᾶσα διαθήκη ὑποβάλλεται εἰς ἑρμηνείαν, διότι αἱ διατάξεις αὐτῆς ἑρμηνεύονται, ἵνα φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς ἀνευρέσεως τῆς ἀληθοῦς θελήσεως τοῦ διαθέτου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου παρουσιάσθη τὸ ζήτημα τῆς ἑρμηνείας ἐξ ὀλίγων φράσεων τῆς διαθήκης ἐπὶ ἑνὸς κληροδοτήματος, καὶ ἠθέλησάν τινες νὰ διακρίνωσι μεταξὺ διαθήκης καὶ κωδικέλλου. Ἡ διαθήκη ὅμως καὶ ὁ κωδίκελλος περιέχουσιν ἀμφότερα τὰς τελευταίας βουλήσεις τοῦ διαθέτου· κατὰ τοῦτο μόνον διαφέρει ἡ διαθήκη τοῦ κωδικέλλου, ὅτι εἰς τὴν διαθήκην ὑπάρχει ἐγκατάστασις κληρονόμου, ὁ δὲ κωδίκελλος εἶναι προσθήκη εἰς τὰς διατάξεις τῆς διαθήκης, τὰς ὁποίας ἠθέλησεν εἴτε νὰ ἐξηγήσῃ, εἴτε νὰ συμπληρώσῃ ὁ διαθέτης. Τὸ ζήτημα λοιπὸν, ὡς ἐτέθη ὑπὸ τοῦ κ. Λεβίδου, εἶναι ἁπλούστατον· ὁ διαθέτης λέγει ἐνταῦθα, ὅτι καταλείπει ὡρισμένον ποσὸν πρὸς ἔγερσιν Δικαστηρίων, καὶ πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων. Ἂν ἐσταμάτα ἡ φράσις τοῦ διαθέτου εἰς τὴν φράσιν «πρὸς ἀνέγερσιν Δικαστηρίων», τότε μόνον ἠδύνατο νὰ δικαιολογηθῇ τὸ νομοσχέδιον, δηλαδὴ ἐδίδετο ἀπόλυτον δικαίωμα εἰς τοὺς κληρονόμους καὶ τοὺς ἐκτελεστὰς, πρὸς τὸ Δημόσιον, εἰς ἀνέγερσιν οἱουδήποτε εἴδους Δικαστηρίων· ὅταν ὅμως ἐπέρχηται ἔντονος ἡ προσθήκη καὶ ἀποτόμως καθορίζει τὴν βούλησιν τοῦ διαθέτου, νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλείψωμεν τὰ γράμματα ἐκ τῆς διαθήκης, ἵνα δικαιολογηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅτι μόνον Πρωτοδικεῖα δικαιοῦται τὸ Δημόσιον νὰ κατασκευάσῃ. Ἐκ τοῦ γράμματος ὅμως τῆς διαθήκης δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ βούλησις τοῦ διαθέτου εἶναι νὰ ἐγερθῶσιν Ἐφετεῖα ἢ Πρωτοδικεῖα, διότι τὸ γράμμα τῆς διαθήκης εἶναι καθαρῶς ἐναντίον τοιαύτης ἑρμηνείας, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σεβώμεθα τὰς τελευταίας βουλήσεις τοῦ διαθέτου, διαθέτου μάλιστα, οἷος ὑπῆρξεν ὁ Ἀνδρέας Συγγρὸς, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδύνατο νὰ ῥίψῃ τὰς φράσεις του εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα περιέλαβον τὴν τελευταίαν αὐτοῦ βούλησιν. Ἀναμφισβητήτως λοιπὸν τὸ ζήτημα ἔχει οὕτω, καὶ ἀπορῶ, πῶς ἐδόθη ἑρμηνεία διάφορος εἰς τὰς φράσεις ταύτας· οἷος δήποτε δ’ ἐξ ἡμῶν τῶν νομικῶν ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐκδώσῃ ἀλλοίαν. Ἀλλὰ ποῖα Εἰρηνοδικειακὰ καταστήματα θὰ προτιμηθῶσιν; αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα· ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνήκει βεβαίως εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λύσῃ, συνεννοουμένη πρὸς τοὺς ἐκτελεστὰς καὶ τὴν κληρονόμον, ἵνα εὕρῃ, ποῦ εἶναι ἡ ἀνάγκη μεγαλειτέρα, καὶ βεβαίως θὰ εὕρῃ, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη πρὸ πάντων εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὅπου εἰς ῥυπαρὰς τρώγλας συνεδριάζουσι τὰ Εἰρηνοδικεῖα.

§186Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, λαμβάνω τὸν λόγον, οὐχὶ διότι αἰσθάνομαι ἐν ἐμαυτῷ τὴν ἱκανότητα νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ζητήματος δικανικοῦ· τοῦτο ἴσως προεκάλεσε τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴν νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἐμὲ εἰς τὸ βῆμα φέρει ἀκριβῶς ἡ ἀφορμὴ ἐκείνη, ἧς ἕνεκα ἀπηύθυνα τὸν λόγον πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴν, τὸ αἴσθημα τοῦ σεβασμοῦ, ὅπερ μοὶ ἐπιβάλλεται πρὸς τὴν μνήμην τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ βίῳ αὐτοῦ, ἀναμιχθεὶς εἰς τὴν διαπάλην τῶν πολιτικῶν παθῶν, δυνατὸν νὰ ἐξήγειρεν ἐν ὑμῖν, ἴσως καὶ εἰς ἐμὲ πολλάκις, ἀφορμὰς δυσμενοῦς κρίσεως περὶ τῆς πολιτικῆς του, μετὰ θάνατον ὅμως διὰ τῆς διαθήκης του ἐτέθη, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, εἰς τὸ ὕψος τοῦ πρώτου τῶν εὐεργετῶν τοῦ ἔθνους. Ἐὰν κατὰ τὸ παρελθὸν περὶ τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ πορείας ὑπῆρξεν ἀμφισβήτησις, τὸ συμπέρασμα ὅμως, τὸ ἐκ διαθήκης αὐτοῦ προερχόμενον, ὁμολογῶ, ὅτι πολλὰ διδάγματα δύναται νὰ δώσῃ εἰς ἐκείνους, οἵτινες τὰ καθ’ ἑαυτοὺς πρόκειται νὰ διαθέσωσι. Τίς δύναται, ἀναγινώσκων τὴν διαθήκην αὐτοῦ κατά τε τὸ πρῶτον καὶ ἐν συνδυασμῷ κατὰ τὸ δεύτερον μέρος αὐτῆς, τὸν κωδίκελλον, νὰ μὴ εὕρῃ γνώμας βαθυτάτην ἔννοιαν περιεχούσας; Καὶ ταύτας μὲν ἀντιπαρέρχομαι. Ἀλλὰ περὶ ἀνδρὸς τοιούτου, τοιαύτης ψυχικῆς ἰσχύος, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ποτὲ, ὅτι παιγνιωδῶς δύναται νὰ γίνηται συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ νὰ λέγωμεν: «ἤθελε μὲν νὰ εἴπῃ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ τὸ εἴπῃ»! Τοιοῦτόν τι δὲν δύναται νὰ λεχθῇ· ὅτι δηλ. ἐν τῇ διαθήκῃ αὐτοῦ ὑπάρχει ἀσάφεια. Εἶναι σαφὴς, σαφέστατος, ὁ ἀείμνηστος ἀνὴρ, καὶ δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ εἴπωμεν «ἠθέλησε νὰ εἴπῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο», ἵνα ὑποκαταστήσωμεν οὕτω τὰς ἰδίας ἡμῶν γνώμας εἰς τὴν γνώμην ἐκείνου. Ἀλλ’ ἂς εἰσέλθω καὶ ἐγὼ εἰς τὸ θέμα. Ὁ διαθέτης λέγει «πρὸ πάντων»· τὸ πρὸ πάντων σημαίνει πρὸ παντὸς ἄλλου. Πῶς ἄλλως δύναταί τις νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸ πρὸ πάντων γραμματικῶς ἢ πρὸ παντὸς ἄλλου; Δὲν ἐφαντάσθη ποτὲ ὁ ἀείμνηστος Συγγρὸς, ὅτι διὰ τῶν χρημάτων αὐτοῦ ἤθελεν ἀναπληρώσει τὸ Κράτος, τοσαῦτα δωρῶν, ὥστε νὰ ὑποκαταστήσῃ τὸ Κράτος εἰς πάσας αὐτοῦ τὰς ἀνάγκας. Περίσσευμα ἔχων ἐν τῷ βίῳ αὐτοῦ, ἠθέλησε νὰ διαθέσῃ τοῦτο ὅπως ἐνόμισεν ἁρμοδιώτερον. Ἐμνήσθη ὅτι πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις μέχρι σήμερον, ἐπηρεαζόμεναι ἐκ τοῦ Τύπου, τοῦ συχνότατα λαλοῦντος περὶ τῶν μεγάλων πόλεων τῆς Ἑλλάδος, ἐπηρεαζόμεναι ἐξ ἡμῶν αὐτῶν, οἵτινες, παρακαθήμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁμιλοῦμεν μόνον περὶ τῶν πόλεων, τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν, ὅπου ἑδρεύουσι τὰ μεγάλα Δικαστήρια, δὲν ἐφρόντισαν ποτὲ νὰ ἐξετάσωσι, ποῦ ἐνοικεῖ ἡ Δικαιοσύνη ἐν ταῖς κωμοπόλεσι. Περὶ τούτων λοιπὸν, τῶν κωμοπόλεων, μεριμνῶν, καὶ δὴ περὶ τῶν ἐν αὐταῖς Δικαστηρίων, τῶν Εἰρηνοδικείων, συνέταξε τὰ τῆς διαθήκης του, οὐχὶ δὲ ὑποκαθιστῶν τὸ Κράτος ἐν παντί· ἐμερίμνησε μόνον περὶ τῆς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι, καίτοι προσπίπτουσιν εἰς τὰ ὄμματα τῆς Κυβερνήσεως, ἀναβάλλονται πάντοτε εἰς ἀπώτερον μέλλον. Ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποδεικνύει ἀκριβῶς, πῶς αἱ Κυβερνήσεις σκέπτονται. Ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως συνετάχθη νομοσχέδιον, προνοοῦν περὶ τῆς ἐλλείψεως Δικαστηρίων ἐν ταῖς μεγάλαις πόλεσιν, ἵνα δυνηθῇ ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ Συγγροῦ νὰ ἱδρύσῃ Πρωτοδικεῖα καὶ Ἐφετεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ἱδρύσῃ αὐτὴ αὕτη, περὶ δὲ τῶν Εἰρηνοδικείων τῶν δήμων ἀφίνει νὰ μεριμνήσωσιν ἄλλοι. Ἀλλ’ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ πείθει, ὅτι πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ κατὰ γράμμα ἡ διαθήκη τοῦ ἀοιδίμου Ἀνδρέου Συγγροῦ. Διὰ τοῦτο, ὅτε ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴν ἑρμηνεύοντα τὴν γνώμην τοῦ ἀειμνήστου Ἀνδρέου Συγγροῦ, ὡς εἰ ἐπρόκειτο περὶ ἀνδρὸς μὴ δυνηθέντος νὰ διατυπώσῃ τὴν γνώμην αὑτοῦ, ἐθεώρησα ὅτι πρὸς τὴν μνήμην τοῦ ἀνδρὸς δὲν εἴμεθα ἀρκούντως εὐλαβεῖς. Δὲν εἶπον ὅτι ὕβρισε, δὲν εἶπον ὅτι ἠσέβησεν, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι ἡ διαθήκη δὲν ἔχει ἀνάγκην ἑρμηνείας. Βεβαίως τοῦτο δὲν ἦτο προπέτεια ἐκ μέρους μου· ὅσα δὲ κατόπιν εἶπον πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴν, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐκτοξευθεῖσαν κατ’ ἐμοῦ ὕβριν, βεβαίως ταῦτα εἶναι φράσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ λέγωνται ἐκ τοῦ στόματός μου, καὶ ἴσως, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω συνηθίσει ὑμᾶς μὲ παρομοίας ἐκφράσεις. (Εὖγε! εὖγε!).

§187Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ γνώμη τῶν ἐκτελεστῶν δὲν δύναται ποτὲ νὰ μεταβάλῃ τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον σιωπᾷ· σιωπᾷ οὐχὶ ἐν τῷ ὅλῳ, ἐν τῷ μεγαλειτέρῳ ὅμως μέρει. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, πρὶν εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἐκτελέσεως διατάξεως διαθήκης, ἔδει νὰ περιλάβῃ ἐν τῇ δικαιολογητικῇ ἐκθέσει τὴν γνώμην τῶν ἐκτελεστῶν καὶ τῆς κληρονόμου, διότι, ὅπως ἐκ τοῦ νόμου γνωρίζετε, δὲν ἐπιτρέπεται ποτὲ νὰ ἔλθῃ νὰ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ὁ ἐκτελεστὴς τῆς διαθήκης, ἀλλ’ εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος ἐκείνου, ὑπὲρ οὗ ἡ διάταξις τῆς διαθήκης ἐγένετο, οὐδὲ νὰ ἔρχηται αὐτοπροαιρέτως νὰ ὁρίζῃ, ὅτι «οὕτως ἐννοῶ καὶ οὕτω θέλω ἐκτελέσει τὴν διάταξιν ταύτην», χωρὶς οὐδένα ἄλλον ἐκ τῶν δικαιουμένων νὰ ἔχωσι γνώμην νὰ ἐρωτήσῃ. Ἔπρεπε διὰ τοῦτο ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει νὰ περιλάβῃ τὴν γνώμην τῶν ἐκτελεστῶν, καὶ τὴν γνώμην πρὸ πάντων τῆς κληρονόμου, ἥτις ἐν ἀσαφείᾳ τυχὸν τῆς διαθήκης ἔχει δικαίωμα νὰ τὴν εἴπῃ. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ γνώμη τῆς κληρονόμου καὶ τῶν ἐκτελεστῶν, ἑπομένως, ὅτι πάντες οὗτοι εἶναι σύμφωνοι, καὶ δὲν ὑπάρχει φόβος Δικαστηρίων. Θέλω λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα εὐαρεστηθῇ τοὐλάχιστον νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ποία εἶναι ἡ γνώμη τῶν ἐκτελεστῶν καὶ τῆς κληρονόμου περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ὅρου τούτου τῆς διαθήκης.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§189Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διατὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριε Πρόεδρε, προβαίνετε;

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τίνος ἐξεγείρεσθε, κύριε Βουλευτά;

§191Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατὰ τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία δὲν παρέχει ἀκρόασιν.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατὶ ἐξεγείρεσθε κατὰ τῆς πλειονοψηφίας; Θέλετε νὰ βιάσητε αὐτὴν νὰ ὁμιλήσῃ; Δὲν θέλει νὰ ὁμιλήσῃ.

§193ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ συζήτησιν, γενομένην ἐπὶ θέματος τοσοῦτον σπουδαίου καὶ τοσοῦτον πρωτοφανοῦς, συζήτησιν, ἐν ᾗ τὸν λόγον ἔφερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος πάντες οἱ τὰ πρῶτα φέροντες ἐν τῇ Βουλῇ καὶ λόγῳ εἰδικῶν γνώσεων καὶ λόγῳ πολιτικῆς θέσεως, ὅπως καταδείξωσιν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπερ προσάγεται εἰς ψήφισιν, προσβάλλεται εἰς τὰ καίρια αὐτὴ ἡ ἱερὰ θέλησις τοῦ διαθέτου, ἔρχεται εἷς τῶν τὰ πρῶτα φερόντων ἐν τῇ Βουλῇ, ἀνὴρ ἐκ τῶν χαιρόντων τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς κληρονόμου τοῦ ἀειμνήστου Συγγροῦ, καὶ ἐρωτᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἀποτείνεται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, λέγων: «πρὶν ἢ ἀποφασίσωμεν μετὰ τοσαύτην συζήτησιν, καὶ συγκλόνησιν τῆς πεποιθήσεως, ἣν πάντες ἐν τῇ Βουλῇ εἴδομεν, δὲν νομίζετε ὀρθὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ γνώμη τῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης, οἵτινες ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ διαθέτου ἔχουσι θέσιν εἰς τὸ ζήτημα; Δὲν νομίζετε ὀρθὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ γνώμη τῆς κληρονόμου, ἥτις ἐκ τῆς βουλήσεως τοῦ διαθέτου, ἐκ τῆς συμπαθείας καὶ τῆς στοργῆς ἐκείνου, ἐξ αὐτῆς τῆς ἰδίας θελήσεως τοῦ διαθέτου ἔχει ἣν ἔχει ἐν τοιούτῳ ζητήματι θέσιν;» Τοιαῦτα λέγει ὁ χαίρων τὴν εἰδικὴν ἐμπιστοσύνην τῆς κληρονόμου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ λέγει ὅτι πρὸς αὐτὴν, ὅτι 24 ὡρῶν χρόνος θὰ ἦναι ἀρκετὸς, ὅπως προσκομίσῃ εἰς ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις ταῦτα, ὅσα ἐζήτησε. Καὶ πρὸς τοὺς τοιούτους λόγους ἀντιτάσσεται σιγή! Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος ἀναφωνεῖ: «Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου...»

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του, καὶ προχωρεῖ, ὅταν οὐδεὶς ὁμιλῇ.

§195ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ μὲν κ. Πρόεδρος ἐκτελεῖ τὸ καθῆκον αὑτοῦ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρορᾷ τὸ καθῆκον αὑτῆς. Ἡ Κυβέρνησις εἶχε καθῆκον ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν κ. Βουλευτήν· ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀρκεῖ νὰ εἴπῃ ναὶ ἢ ὄχι εἰς τὸν κ. Βουλευτήν· ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν γνώμην αὑτῆς. Νομίζω, ὅτι ἡ προβαλλομένη ὑπὸ τοῦ κ. Δεληγεώργη πρότασις εἶναι δεδικαιολογημένη, καὶ διατυπῶ αὐτὴν ἐπὶ τὸ πρακτικώτερον, ὥστε ν’ ἀναγκασθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ. Ζητῶ ν’ ἀναβληθῇ μέχρι τῆς αὔριον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἵνα αὔριον ἔχωμεν, ἐκτὸς τῆς γνώμης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις εἶναι ἀπαραίτητος, καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην κωλύεται, ἵνα, λέγω, κύριον ἔχωμεν καὶ τὴν γνώμην τῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης καὶ τῆς κληρονόμου τοῦ ἀοιδίμου Συγγροῦ ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§196Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). (Ὅρα Παράρτημα).

§197ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ γνώμη τῶν ἐκτελεστῶν καὶ τῆς κληρονόμου δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ, ἀλλ’ ἐν τῷ σκότει, ἐν ᾧ εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις, ἡ γνώμη αὐτῶν θὰ ἦναι ἀρκούντως φωτιστικὴ, καὶ θέλει συντελέσει, ὅπως ἐκεῖνο, ὅπερ εἶναι καταφανὲς, καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἀποτελεῖ τὴν γενικωτέραν πεποίθησιν, γείνῃ καταληπτὸν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις κανονίζει ταῦτα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὑρίσκεται πρὸ δυσχερείας, ὁσάκις γίνεται λόγος περὶ οἰκοδομήσεως Εἰρηνοδικείων τῇ ἐπιταγῇ τοῦ διαθέτου. Εἶπεν: «ἀφοῦ τὸ ποσὸν δὲν ἐπαρκεῖ πρὸς οἰκοδόμησιν Εἰρηνοδικείων, πῶς ἔχετε τὴν ἀξίωσιν νὰ σκεφθῶμεν περὶ οἰκοδομῆς Εἰρηνοδικείων διὰ τῶν ποσῶν, ἅτινα κατέλιπεν ὁ διαθέτης; Ὅλα εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνωσιν· ἄρα τί θέλει γείνῃ;» Ἀλλὰ παρετηρήθη ὑπὸ τοῦ ἀνακινήσαντος τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὅλων. Ἀνέφερεν ἀορίστως ὁ διαθέτης, διότι βεβαίως ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἐγνωσμένην ἀνεπάρκειαν τοῦ ποσοῦ πρὸς οἰκοδομὴν ὅλων τῶν Δικαστηρίων· διὰ τοῦτο διέταξε ν’ ἀνεγερθῶσι τὰ Εἰρηνοδικεῖα. Ἀλλὰ, λέγουσι, πῶς θ’ ἀνεγερθῶσι ταῦτα; Ἀλλ’ ἐγὼ ἐρωτῶ: ἀρκεῖ τὸ ποσὸν διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ διὰ τὰ ἄλλα σχολεῖα; Καὶ ὁ κωδίκελλος ὁμιλεῖ περὶ ὅλων τῶν σχολείων. Θέλει λοιπὸν ἀνακοπῆ καὶ ἐνταῦθα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ θέλει ἔλθει εἰς σκέψιν, ποῖα σχολεῖα εἶναι τὰ οἰκοδομητέα. Καὶ ἐπὶ τῇ σκέψει ταύτῃ ἁρμοδία εἶναι ἡ Κυβέρνησις νὰ προτείνῃ τὰ προσήκοντα. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ περιβληθῇ θώρακα, ὅστις νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ νὰ θίγηται ἡ καρδία καὶ ὁ νοῦς αὐτῆς, ὁσάκις γίνεται ἀμφισβήτησις περὶ τοῦ ποῦ καὶ ποῖον σχολεῖον θέλει ἀνεγερθῆ· καὶ ὅταν ἔλθωσιν οἱ φίλοι αὐτῆς νὰ ζητήσωσι τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ σχολεῖον, ἡ Κυβέρνησις, τεθωρακισμένη, ὅπως δὲν συνήθισε μέχρι τοῦδε νὰ ἐμφανίζηται, ὀφείλει νὰ φροντίσῃ ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τοὺς φίλους αὐτῆς, ὅτι θέλει νὰ τοὺς εὐχαριστήσῃ, ἀλλ’ ἀπεφάσισε νὰ διαγράψῃ σύστημα πρὸς ἀνοικοδόμησιν τῶν σχολείων, καὶ θὰ κτίσῃ πρῶτον τὰ σχολεῖα τῶν χωρίων, τῶν ἐχόντων πληθυσμὸν ἄνω τῶν 2,000 ψυχῶν π.χ. Τοῦτο θὰ κλείσῃ τὰ στόματα ὅλα· διότι, εὐθὺς ὡς σταθῇ εἰς τοιαύτην γενικὴν ἀπόφασιν, οὐδεὶς ἐκ τῶν φίλων αὐτῆς θέλει δυνηθῆ νὰ ἐπιμείνῃ, ἀφοῦ μάλιστα ὁ ὁρισμὸς τῆς κατηγορίας θὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς ἀπογραφῆς, ἀλλὰ πάντες θὰ ὑποταχθῶσι. Τοῦτ’ αὐτὸ θέλει συμβῆ καὶ ἐπὶ Εἰρηνοδικείων. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τοὺς φίλους αὐτῆς θέλει ἀπαντήσει, ὅτι θὰ ἱδρύσῃ π.χ. Εἰρηνοδικεῖα εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἑκάστης ἐπαρχίας. Οὐδεὶς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται νὰ διαμαρτυρηθῇ. Ὁ κανὼν θὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς ὅλους· διὰ τοῦτο δὲ οὐδεὶς θέλει ἀντιταχθῆ εἰς τὴν καθαρῶς ἐκπεφρασμένην ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως συμφώνως πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὀλιγώτερον τεταραγμένος καὶ νευρικὸς σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, θέλει ἴδει, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὑφ’ ἡμῶν προτεινόμενον εἶναι τὸ μόνον ὀρθόν.

§198Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ ἐπαναλάβω παρατήρησιν, ἣν εἰσηγούμενος τὸ ζήτημα ἐποιησάμην. Ἡ ἐπανάληψις τῆς παρατηρήσεως θέλει συντελέσει εἰς τὴν λύσιν τῆς ὑποθέσεως, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ὅσον ἀναγινώσκει τις τὴν διαθήκην, τόσον πείθεται, ὅτι ἡ ἑρμηνεία ἡμῶν συμφωνεῖ πρὸς τε τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τῆς διαθήκης, καίτοι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξετάζωμεν τὸ πνεῦμα διατάξεώς τινος, ὅταν τὸ γράμμα ᾖναι σαφές, διότι τοιοῦτόν τι ἤθελεν ἀντιβαίνει πρὸς ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῶν ἑρμηνευτικῶν κανόνων τοῦ δικαίου. Καὶ ἰδοὺ διάταξις, ἣν ἐπικαλοῦμαι, ἵνα πείσω διὰ τελευταίου ἐπιχειρήματος τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅτι σφάλλεται ἡ γνώμη αὐτοῦ. Ποῖον τὸ ἰσχυρότατον τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ; Ὅτι διὰ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἀναγράφει ἐν τῇ διαθήκῃ αὐτοῦ ὁ Συγγρὸς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκοδομηθῶσιν ὅλα τὰ Εἰρηνοδικεῖα τοῦ Κράτους. Παρετήρησα ὅμως κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, ὅτι ὁ Συγγρὸς δὲν ὁμιλεῖ περὶ ὅλων τῶν Εἰρηνοδικείων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ λέγει: «πρὸς οἰκοδομὴν δημοτικῶν σχολείων καὶ Δικαστηρίων, πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων». Ἀλλ’ εἶναι πρωτότυπον τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἀσύνηθες, παραβαλλόμενον πρὸς τὴν δύναμιν τῶν ἐπιχειρημάτων, ἅπερ συνήθως ἀντιτάσσει κατὰ τῶν ἐπιτιθεμένων. Διότι, ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ ποσοῦ πρὸς ἀνέγερσιν Εἰρηνοδικείων εἶναι λόγος, κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ν’ ἀφήσωμεν τὰ Εἰρηνοδικεῖα, καὶ νὰ λάβωμεν τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ τὰ Ἐφετεῖα, ἐγὼ λέγω, διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅπερ εὐθὺς ἀμέσως θέλετε ἀκούσει, ὅτι προτιμότερον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐπιστρέψωμεν διά τινος τελεσιγράφου εἰς τὸν ἄλλον κόσμον τὰς δραχμὰς αὐτὰς εἰς τὸν μακαρίτην Συγγρὸν, διότι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Πρωθυπουργοῦ αὐταὶ εἶναι ἄχρηστοι, ἀφοῦ ὁ Συγγρὸς δὲν διέθεσε δραχ. 1,500,000 ὑπὲρ τῶν δικαστικῶν καταστημάτων, ἀλλὰ μόνον 750,000. Διότι τί λέγει; «Ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους διαθέτω καὶ ἐντέλλομαι, ἐκ τῆς περιουσίας μου νὰ καταβληθῶσιν εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον δραχμαὶ τρία ἑκατομμύρια (3,000,000), ἐξ ὧν τὸ ἥμισυ νὰ μεταχειρισθῇ πρὸς οἰκοδομὴν δημοτικῶν σχολείων καὶ Δικαστηρίων, πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων...» κλπ. Λοιπὸν δὲν ἔχομεν, εἴτε πρόκειται περὶ Πρωτοδικείων καὶ Ἐφετείων, εἴτε περὶ Εἰρηνοδικείων, δὲν ἔχομεν ἢ 750,000 δραχμὰς νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῶν δικαστικῶν καταστημάτων. Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω: δυνάμεθα νὰ ἐγείρωμεν τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ Ἐφετεῖα δι’ αὐτῶν; Οὐχί. Λοιπὸν, κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, πρέπει νὰ ἐπιστρέψωμεν τὰ χρήματα τοῦ Συγγροῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς γνώμης τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ.

§199Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ ν’ ἀπαντήσητε εἰς ἑκάστην ἐρώτησίν μου. Ὁ Συγγρὸς μεταχειρίζεται τὰς λέξεις «Δικαστηρίων, πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων». Ἄρα ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ πρόκειται περὶ οἰκοδομήσεως καὶ Δικαστηρίων καὶ Εἰρηνοδικείων.

§200Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι.

§201Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πῶς ὄχι; Ἐὰν ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ δὲν ὑπῆρχε τοῦτο, ὁ Συγγρὸς, ὅστις εἶχε λίαν σαφεῖς ἰδέας, ἤθελεν εἴπει «πρὸς οἰκοδομὴν Εἰρηνοδικείων». Πρὸς τί νὰ εἴπῃ «Δικαστηρίων καὶ πρὸ πάντων Εἰρηνοδικείων»

§202ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ Συγγρὸς εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρόκειται περὶ κτιρίων, ἐν οἷς δικάζει ἡ Δικαιοσύνη τοῦ Κράτους. Ὁ δὲ Ὀργανισμὸς τῶν Δικαστηρίων καὶ ὅλοι οἱ νόμοι, οἱ περὶ Δικαστηρίων ὁμιλοῦντες, διὰ τῆς λέξεως γενικῶς Δικαστήρια ἐννοοῦσιν ὅλα τὰ Δικαστήρια. Λοιπὸν τί ἐνόει ὁ Συγγρός; Ἐνόει τὴν ἔγερσιν δικαστικῶν καταστημάτων, Δικαστηρίων. Ποῖος ποτὲ ἡρμήνευσεν, ὅτι ἀπέναντι τῆς ἐννοίας τῶν Εἰρηνοδικείων εἶναι ἀντίθετος ἡ ἔννοια τῶν Δικαστηρίων; Ὅταν ὁ Ὀργανισμὸς τῶν Δικαστηρίων ὁμιλῇ περὶ Δικαστηρίων, ἐννοεῖ τὸν Ἄρειον Πάγον, τὰ Ἐφετεῖα, τὰ Πρωτοδικεῖα, τὰ Εἰρηνοδικεῖα. Ὅταν λοιπὸν ὁ νόμος οὕτω λέγῃ, καὶ ὅταν ἡ συνείδησις τοῦ κόσμου, λέγουσα Δικαστήρια, ἐννοῇ τὰ Δικαστήρια παντὸς βαθμοῦ καὶ δικαιοδοσίας, πῶς ἐπιμένετε εἰς τὸ ἀντίθετον; Λοιπὸν λέγων ὁ Συγγρὸς περὶ Δικαστηρίων, ἐνόει πάντα τὰ κτίρια, ὅπου ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη, καὶ ἐκ τούτων πάντων προτιμᾷ τὴν ἀνέγερσιν τῶν Εἰρηνοδικείων, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιτάξωμεν εἰς τὴν ἔννοιαν τῶν Εἰρηνοδικείων ὡς ἀντίθετον τὴν ἔννοιαν τῶν ἄλλων Δικαστηρίων. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι διὰ τῆς λέξεως Δικαστηρίων ἐννοεῖ πάντα τὰ δικαστικὰ κτίρια, καὶ κατόπιν, εἰδικεύων τὴν διάταξιν ταύτην, ὁμιλεῖ κατὰ προτίμησιν περὶ Εἰρηνοδικείων.

§203Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ἐπὶ τοῦ κυρίου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀμφισβητεῖται. Ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι, κατὰ τὸ γράμμα τῆς διαθήκης, τὸ κύριον ἐκ τῶν κτιρίων τῶν δικαστικῶν, τὰ ὁποῖα ἠθέλησεν ὁ μακαρίτης Συγγρὸς νὰ ἐγερθῶσιν, εἶναι τὰ Εἰρηνοδικεῖα, καὶ τὸ δευτερεῦον τὰ ἄλλα Δικαστήρια, συνάγοντες τοῦτο ἐκ τῆς φράσεως αὐτῆς τοῦ διαθέτου. Κατὰ γράμμα ἑρμηνεύοντες ταύτην, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν, ὅτι ἐν τῷ νῷ ὁ διαθέτης προετίμα τὰ Εἰρηνοδικεῖα περισσότερον. Τὸ «περισσότερον» δὲ αὐτὸ δὲν θὰ τὸ ὑπολογίσωμεν κατὰ τὸν ἀριθμόν, ἀλλὰ κατὰ τὸ ποσόν. Ἐννοοῦμεν δηλαδή, ὅτι μεγαλείτερον ποσὸν ἠθέλησε νὰ δαπανηθῇ ὑπὲρ τῶν Εἰρηνοδικείων, καὶ μικρότερον ὑπὲρ τῶν ἄλλων Δικαστηρίων, δηλαδὴ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 1,500,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανηθῇ ἐν γένει ὑπὲρ Δικαστηρίων. Τὸ νομοσχέδιον ἀντιθέτως ἐθεώρησεν, ὅτι πρῶτον καὶ κύριον ἦσαν τὰ μεγάλα Δικαστήρια, καὶ ἐφρόντισε περὶ Πρωτοδικείων πρῶτον, καὶ ἔπειτα περὶ τῶν Εἰρηνοδικείων, ἔλαβε δὲ δῆθεν πρόνοιαν, ὅπως ἐν τοῖς καταστήμασι, τὰ ὁποῖα θ’ ἀνεγερθῶσι διὰ Πρωτοδικεῖα, περιλαμβάνωνται καὶ τὰ Εἰρηνοδικεῖα. Ἐπὶ τούτου παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ, ἂν ἔχει διάφορον γνώμην. Δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὁ ἀοίδιμος Συγγρὸς δὲν εἶπε ῥητῶς καὶ σαφῶς διὰ τῆς διαθήκης, ὅτι προηγοῦνται τὰ Εἰρηνοδικεῖα; Ἀμφισβητεῖ τοῦτο; Διατὶ δὲν θέλετε, συμφώνως πρὸς τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἀναγκαίως παραδέχεσθε, νὰ κανονισθῇ καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῆς διατάξεως τοῦ διαθέτου, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ἐν τῇ ἐκτελέσει ἀκολουθεῖτε διάφορον γνώμην; Διότι λέγετε, ὅτι διὰ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, ὅπερ δὲν ὑπερβαίνει τὸ 1,500,000 δραχμὰς, δὲν δύνανται νὰ ἐγερθῶσι τὰ Εἰρηνοδικεῖα, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ διάταξις αὕτη. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἐὰν θελήσητε νὰ συμβιβάσητε τὴν ἰδίαν ὑμῶν γνώμην πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς διαθήκης, καὶ νὰ διατυπώσητε ἄλλως τὸ νομοσχέδιον, τοῦτο δύναται νὰ γείνῃ δεκτὸν παρὰ τῆς Βουλῆς. Κανονίσατε λοιπὸν τὴν δαπάνην, εἴτε θέλετε πρωτευούσας ἐπαρχιῶν, εἴτε πρωτευούσας νομῶν, συμφώνως πρὸς τὴν διαθήκην, ἀλλὰ λάβετε ἓν στοιχεῖον πρὸς κανονισμὸν, καὶ κατ’ αὐτὸ ὁρίσατε τὴν διάθεσιν τοῦ ποσοῦ. Λοιπὸν μὴ λέγετε ὅτι εἶσθε σύμφωνος μὲ τὴν διάταξιν τῆς διαθήκης, ὅταν δαπανᾶτε τὰ 9/10 τοῦ ὅλου ποσοῦ ὑπὲρ τῶν ἄλλων Δικαστηρίων, καὶ μόνον τὸ ⅒ ὑπὲρ τῶν Εἰρηνοδικείων, διότι τοῦτο οὔτε μὲ τὸ γράμμα, οὔτε μὲ τὸ πνεῦμα αὐτῆς εἶναι σύμφωνον. Νομίζω, ὅτι ἀδίκως κατατρίβομεν τὰς ὥρας, τὰς ὁποίας τόσον ὀλίγας ἔχομεν, ἐκβιάζοντες καθαρὰν διάταξιν τῆς διαθήκης τοῦ μακαρίτου Συγγροῦ, διότι ὅ,τι προτείνετε εἶναι καταδήλως παραβίασις τῆς διαθήκης. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν συμφέρον, τοὐναντίον ἐγὼ ἔχω συμφέρον, διότι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου βεβαίως θὰ ἐγερθῇ Πρωτοδικεῖον, ἀλλὰ δὲν πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶμεν τῶν διατάξεων τοῦ διαθέτου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ παρ’ ὅλων ἐξεφράσθη ἡ γνώμη, νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς διατάξεις τῆς διαθήκης. Ἂς ἐρωτήσῃ δὲ καὶ τὴν γνώμην τῆς κληρονόμου καὶ τῶν ἐκτελεστῶν, οἵτινες δύνανται νὰ φωτίσωσιν αὐτόν. Τουλάχιστον οὕτω θὰ καλυφθῇ εἷς ὅρος τοῦ νόμου, καὶ θὰ ἐλαττωθῇ ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως καὶ τῆς Βουλῆς. Ἄλλως, παραβιάζοντες τὰς διαθήκας ὑπὲρ δημοσίων καλῶν, ἀποθαρρύνομεν τοὺς θέλοντας νὰ γείνωσιν εὐεργέται τοῦ τόπου μετὰ θάνατον διὰ τῆς περιουσίας των.

§204Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα)

§205Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εὑρίσκω τὸ νομοσχέδιον συμφωνότατον πρὸς τὴν διαθήκην. Τὴν διαθήκην εὑρίσκω μὴ συγκρουομένην πρὸς τὸν κωδίκελλον. Μίαν ἔλλειψιν εὑρίσκω, ὅτι ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἀνέγνωσε μόνον τὴν διαθήκην, χωρὶς νὰ ἀναγνώσῃ καὶ τὸν κωδίκελλον. Ἐν τῇ διαθήκῃ προβλέπει ὁ διαθέτης καὶ περὶ Εἰρηνοδικείων καὶ περὶ Πρωτοδικείων καὶ περὶ Ἐφετείων. Ὁ κωδίκελλος δὲν συγκρούεται πρὸς τὴν διαθήκην, ἀλλ’ ἑρμηνεύει τὰς διατάξεις αὐτῆς. Οὐδεὶς νομικὸς ὑπάρχει, ὅστις νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ, ὅτι ὁ κωδίκελλος εἶναι νεώτερος τῆς διαθήκης, καὶ δι’ αὐτοῦ ὁ διαθέτης ὁμιλεῖ μόνον περὶ Εἰρηνοδικείων. Ἐὰν ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον ἀνεγίνωσκε τὸν κωδίκελλον, δὲν ἤθελε γράψει ὅ,τι ἔγραψεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§206Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἰδοὺ, Κύριοι, τί λέγει ὁ κωδίκελλος (ἀναγινώσκει). Ἀναφέρει, ὅτι ἐννοεῖ νὰ δαπανηθῶσι τὰ χρήματα διὰ κατασκευὴν σχολείων καὶ Εἰρηνοδικείων. Πᾶσα ἑπομένως συζήτησις τείνει μόνον εἰς τὴν στρέβλωσιν τῶν ἐπιθυμιῶν τοῦ διαθέτου. Ὑποθέτω, ὅτι ὅσοι ἐγνωρίσατε τὸν ἀείμνηστον Συγγρὸν γνωρίζετε, ὅτι οὗτος ἐξέφραζε σαφῶς τὰς ἰδέας του, καὶ ἐγνώριζε νὰ ποιήσηται διάκρισιν μεταξὺ Εἰρηνοδικείων, Πρωτοδικείων καὶ Ἐφετείων. Ἐν τῷ κωδικέλλῳ δὲ παραλείπει τὰ λοιπὰ Δικαστήρια, καὶ ὁρίζει μόνον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελε νὰ ἐγερθῶσι διὰ τῶν χρημάτων του, δηλαδὴ τὰ Εἰρηνοδικεῖα. Οὐδεμία ἀνάγκη εἶναι νὰ ἑρμηνεύσητε τὴν διάνοιάν του, διότι αὕτη ἀναγράφεται σαφέστατα ἐν τῷ κωδικέλλῳ.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται ἡ συζήτησις περατωμένη. Ὑπάρχει πρότασις περὶ ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον, καὶ σύνολον, εἰς τρίτην συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὰς δύο προηγουμένας συζητήσεις).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως ἀφορώσης εἰς τὴν ἀνέγερσιν τελωνειακοῦ καταστήματος ἐν τῇ παραλίᾳ Καλαμῶν, καὶ περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ καταστήματος τούτου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΒΥΞΒʹ τοῦ 1897 περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας τῶν δασῶν».

§210Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἐπιγραφὴ εἶναι ὀλίγον ξενίζουσα. Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ τεθῇ «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δασῶν».

§211Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνα σχέσιν ἔχει ἡ ἐξωτερικὴ ὑπηρεσία μὲ τοὺς ὑποτρόφους;

§212Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ὁ τίτλος τοῦ παλαιοῦ νόμου. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῆς δι’ ἐνοικιάσεως διαθέσεως τοῦ κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΒʹ τοῦ 1892 δημοσίου ἐσόδου».

§214ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατεβλήθη πρόνοιά τις περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ὡς πρὸς τοὺς φιλανθρωπικοὺς σκοπούς;

§215Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ἡ τελευταία λέξις τοῦ ἄρθρου 3 «καταργεῖται» διαγράφεται, καὶ ἀντ’ αὐτῆς προστίθενται τὰ ἑξῆς: «ἀντικαθίσταται οὕτω: «Τοῦ τέλους ἀπαλλάσσονται μόνον τὰ εἰσιτήρια ἢ τὰ ἑδώλια τὰ διατιθέμενα εἰς συναυλίας, παραστάσεις ἢ χοροὺς ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων νομίμως ὑφισταμένων, ἢ εἰς συναυλίας ἐν τῷ ᾨδείῳ καὶ τῇ Μουσικῇ Ἑταιρείᾳ».

§216Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ἐν τῷ «Παρνασσῷ».

§217Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸ Ὠδεῖον προσκαλοῦνται ἐνίοτε οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ἢ ἄλλοι μαθηταί, διὰ νὰ ἀκούσωσι μίαν συναυλίαν. Ἡ συναυλία δὲν γίνεται ὑπὲρ φιλανθρωπικοῦ σκοποῦ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ τότε τὰ εἰσιτήρια πρέπει ν’ ἀπαλλάσσωνται τοῦ τέλους.

§218ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω. Φοβοῦμαι, ὅτι, κατεχόμενοι ὑπὸ τῶν ἰδεῶν τῶν Ἀθηναϊκῶν, ἐλησμονήσαμεν τὰς ἐπαρχίας, διότι ἐκανονίσαμεν μόνον τί θὰ γίνηται ἐν Ἀθήναις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αἱ Ἀθῆναι. Ἐν Κερκύρᾳ π. χ. ὑπάρχει ἡ Φιλαρμονική, ἥτις δύναται διὰ συναυλιῶν, εἴτε διὰ παραστάσεων ἐν τῷ θεάτρῳ, νὰ συντελῇ εἰς φιλανθρωπικοὺς σκοπούς.

§219Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γίνεται ἐξαίρεσις. Ἐδῶ λέγομεν ἐν γένει «ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων νομίμως ὑφισταμένων».

§220ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλὰ κατωτέρω λέγετε «ἢ ἐν συναυλίαις ἐν τῷ ᾨδείῳ καὶ τῇ Μουσικῇ Ἑταιρείᾳ».

§221Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). «Καὶ ταῖς νομίμως ἀνεγνωρισμέναις Μουσικαῖς Ἑταιρείαις» νὰ τεθῇ.

§222Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. «Καὶ ταῖς Φιλαρμονικαῖς Ἑταιρείαις».

§223Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὁ «Παρνασσὸς» δὲν εἶναι φιλανθρωπικὴ Ἑταιρεία;

§224Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ προσθέσωμεν καὶ τὸν «Παρνασσόν». Ὥστε, κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 3 νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Τὸ ἐδάφιον εʹ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ νόμου ᾼΧΚΕʹ τῆς 30 Δεκεμβρίου 1887 ἀντικαθίσταται οὕτω: «Τοῦ τέλους ἀπαλλάσσονται μόνον τὰ εἰσιτήρια ἢ τὰ ἐδώλια τὰ διατιθέμενα εἰς συναυλίας, παραστάσεις ἢ χοροὺς ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων νομίμως ὑφισταμένων, ἢ εἰς συναυλίας ἐν τῷ ᾨδείῳ, τῷ Φιλολογικῷ Συλλόγῳ «Παρνασσῷ» καὶ ταῖς νομίμως ἀνεγνωρισμέναις Μουσικαῖς Ἑταιρείαις, ἢ κατὰ τοὺς ἀγῶνας τῶν νομίμως ἀνεγνωρισμένων γυμναστικῶν καὶ ἀθλητικῶν σωματείων.»

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχουσι, καὶ τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τοῦ κατ’ ὀκᾶν καπνοῦ παρεχομένου σιγαροχάρτου».

§227Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Χρεωστῶ μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Φθιώτιδος, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε παρατηρήσεις. Λυποῦμαι, μὴ δυνάμενος νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, διότι, ὡς γινώσκετε, δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τροπολογίαν τοῦ νόμου τούτου ἄνευ συνεννοήσεως μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐλέγχου, διότι πρόκειται περὶ ὑπεγγύου προσόδου. Νομίζω, ὅτι διὰ σήμερον καλῶς θὰ πράξωμεν, ἐὰν ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, ἐπιφυλασσόμενοι ἀργότερον, ἐὰν ἐπιτύχωμεν, εἰ δυνατόν, τὸν κανονισμὸν καὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἀνέφερε, νὰ ὑποβάλωμεν ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ ἕτερον νομοσχέδιον.

§228Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀκριβῶς εἰς τοῦτο ἀπέβλεπεν ἡ προχθὲς γενομένη παρατήρησίς μου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὑπέθετον, ὅτι εἰς τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον ἐμεσολάβησεν ἀπὸ τῆς πρώτης συζητήσεως μέχρι τῆς εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τοιαύτης, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἤρχετο εἰς συνεννόησιν πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου καὶ μέχρι σήμερον θὰ κατέληγεν ἡ συζήτησις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐλέγχου εἰς ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔφερεν ἐνταῦθα. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκῆ τὰ φύλλα τοῦ σιγαροχάρτου, τὰ ἀναλογοῦντα εἰς ἑκάστην ὀκᾶν καπνοῦ. Εἶναι καὶ τὸ ἕτερον ζήτημα; τὸ ὁποῖον εἶπον, καὶ τὸ ὁποῖον, φαίνεται, δὲν ἐνοήθη.

§229Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Τὸ τῆς ὑποδιαιρέσεως. Τὸ ἐνόησα.

§230Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ποῖος λοιπὸν ἐκ τῶν καταναλωτῶν θὰ ἀδικῆται; Δὲν νομίζετε, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μέχρι τοῦ Σαββάτου, ὅτε εἶναι πιθανὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ συνεννόησις;

§231Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ συνεννόησις, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ἐλέγχου δὲν συνεδριάζει ἢ ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος. Ἀπαιτεῖται ἀνταλλαγὴ ἐγγράφων, καὶ πολλαὶ ἡμέραι πρέπει νὰ παρέλθωσι μέχρις οὗ ἐπέλθῃ ἡ ἀποδοχὴ νέων προτάσεων. Παρακαλῶ, διὰ σήμερον νὰ δεχθῆτε αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἤδη μίαν σύμβασιν, καὶ ν’ ἀναβάλωμεν εἰς ἄλλην καλιτέραν περίστασιν τὰ λοιπὰ, καίτοι ἀναγνωρίζω τὸ βάσιμον τῶν παρατηρήσεών σας.

§232Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὅ,τι λέγετε περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐλέγχου, τὸ εὑρίσκω ὀρθόν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, προκειμένου περὶ δαπάνης 12,000 δραχμῶν, τὸ Δημόσιον θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ αὐτήν· διότι εἰς 12,000 δραχμὰς ἀνέρχεται ἡ ἐπὶ πλέον δαπάνη χάριν τῆς προσθήκης τοῦ σιγαροχάρτου, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συνάψεως δανείου πρὸς ὑποστήριξιν τῆς κατὰ τὴν Βοιωτίαν Μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ καὶ πρὸς κατασκευὴν ἁμαξιτοῦ ἀγούσης εἰς τὴν Μονὴν ταύτην».

§234Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου καλούμεθα νὰ προνοήσωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶναι σπουδαιότατον καὶ ἄξιον πάσης τῆς προσοχῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἐὰν ἡ Χριστιανικὴ Ἀρχαιολογία ἔχῃ μνημεῖόν τι ὑπερέχον, τοῦτο εἶναι τὸ μνημεῖον τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, διότι εἶναι μᾶλλον ἀκέραιον καὶ αὐτοῦ τοῦ καλλιτεχνικωτάτου μνημείου τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει ναοῦ τῆς Ἁγίας Σοφίας. Ἐὰν ἡ Βυζαντινὴ καλλιτεχνία ἔχῃ μνημεῖόν τι ἔξοχον καὶ ἄξιον πάσης προσοχῆς, τὸ οἰκοδόμημα τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ εἶναι ἀναντιρρήτως τοῦτο. Ἐγὼ δὲν ἐγνώριζον τὰ τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, ὀφείλω δὲ χάριν εἰς ἓν μέλος τοῦ ἐν Ἀθήναις διπλωματικοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον πρὸ τεσσάρων ἐτῶν ἐφείλκυσεν ἐπ’ αὐτοῦ τὴν προσοχήν μου· διὰ τοῦτο, μόλις μοὶ παρεσχέθη εὐκαιρία, μετέβην ἐπὶ τόπου καὶ ἐπεσκέφθην τὸ μνημεῖον τοῦτο. Ἡ Μονὴ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ εἶναι ἀξία θαυμασμοῦ, ὡς οἰκοδόμημα, διὰ τὴν ἀρχιτεκτονικὴν, ἀλλ’ ἄξια θαυμασμοῦ τυγχάνουσι καὶ ὁ διάκοσμος καὶ ἡ ἐσωτερικὴ τοῦ ναοῦ διαρρύθμισις. Τὰ ἐν αὐτῷ ψηφιδωτὰ ὑπερβαίνουσι κατὰ τὴν τέχνην καὶ τὸ κάλλος τὰ ψηφιδωτὰ τῆς Ραβέννης, αἱ δὲ ἁγιογραφίαι τοῦ ναοῦ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ εἰσὶν οὐχ ἧττον ἄξιαι πολλοῦ λόγου. Ἀλλ’ ἡ Μονὴ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, καὶ ὡς οἰκοδόμημα καὶ ὡς διάκοσμος τοῦ οἰκοδομήματος, χρῄζει ἐπισκευῶν καὶ συντηρήσεως, διότι καὶ τὰ ψηφιδωτὰ ἐν πολλοῖς ἐφθάρησαν, καὶ αἱ ἁγιογραφίαι πολλὰς ὑπέστησαν βλάβας· δυστυχῶς δὲ δὲν ὑπάρχει καὶ ὁδὸς, ἵνα μεταβῇ τις ἐκεῖ. Ἐγὼ μετέβην μετὰ φίλων διὰ θαλάσσης, ἀπεβιβάσθημεν δὲ εἰς ὅρμον τινὰ τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου, ἐπὶ τῆς παραλίας τοῦ Διστόμου, — δὲν εἶμαι δὲ βέβαιος, ἂν ὁ ὅρμος οὗτος εἶναι ὁ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ὀνομαζόμενος ὅρμος τῆς Βούλιδος, — ἐκεῖθεν δὲ ἐπὶ ἡμιόνου μετέβημεν μετὰ τρίωρον περίπου ὁδοιπορίαν εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ. Ὅ,τι δ’ ἀντελήφθην καὶ αὐτὸς ἐγὼ, εἶναι, ὅτι ἀπαιτεῖται ταχίστη πρόνοια περὶ διασώσεως τοῦ οἰκοδομήματος, διότι ἰδίως ὁ τροῦλλος εἶναι ἐν κινδύνῳ καταπτώσεως. Ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, ἐφ’ οὗ συζητοῦμεν, ἠρώτησα αὐτὸν, ἂν ἐφρόντισεν, ἵνα γένωνται λεπτομερεῖς περὶ τῶν ἐκτελεστέων ἔργων μελέται καὶ τῶν ἀπαιτηθησομένων ἐξόδων προϋπολογισμοί, μᾶς ἀφῆκε δὲ δι’ ὧν εἶπε νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι εἶχε στείλει ἐπιτροπὴν εἰδικῶν ἀνδρῶν, ἥτις συνέταξε καὶ ὑπέβαλεν αὐτῷ λεπτομερῆ ἔκθεσιν, ἀνέφερε δὲ ὀνομαστὶ ὡς μέλος τῆς ὑπ’ αὐτοῦ σταλείσης ἐπιτροπῆς καὶ τὸν Γάλλον Ματόν. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐξεπλάγην, ἀκούσας ὅτι εἶχεν ἀποσταλῆ εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ ὁ μηχανικὸς Ματόν, διότι ἐγνώριζον ὅτι οὗτος ἦτο ἀρχιτέκτων οὐχὶ οἰκοδομῶν, ἀλλὰ τοπείων, (architecte paysagiste), ἑπομένως δὲν εἶχε τὴν χρησιμότητα νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ, διότι δὲν ἦτο ἀρχιτέκτων οἰκοδομῶν, δὲν ἦτο χρήσιμος διὰ νὰ παρασκευάσῃ μελέτας περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ, διότι δὲν εἶναι γεφυροποιὸς, δὲν ἦτο χρήσιμος διὰ νὰ φέρῃ γνώμην ἐπὶ τῆς ἐπισκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ψηφιδωτῶν, μηδεμίαν ἔχων γνῶσιν τῶν περὶ τούτου, οὐδὲ τῆς ἁγιογραφίας καὶ τῶν τοιχογραφιῶν εἶχεν ἐλαχίστην γνῶσιν. Διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν ἀπέστειλε, κατέθηκε δ’ αὐτὴν ὁ κ. Ὑπουργός· μετ’ ἐκπλήξεως δὲ εἶδον, ὅτι δὲν ἦτο ἔκθεσις μελέτης τινὸς νέας, ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν ἡμεῖς εἴχομεν ἀποστείλει εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ κατὰ τὸ 1896, καὶ ἥτις εἶχε τὰς ὑπογραφὰς τοῦ κ. Μπαλάνου, νομομηχανικοῦ, καὶ τοῦ κ. Τρούμπ, ἀρχιτέκτονος. Ἀληθῶς κατὰ τὸ 1896, ὅτε τὸ μέλος τοῦ διπλωματικοῦ Σώματος, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθην, ἐφείλκυσε τὴν προσοχήν μου ἐπὶ τοῦ μνημείου τούτου, ἔσπευσα ἀμέσως νὰ προνοήσω, καὶ συνεννοήθην τότε μετὰ τοῦ συναδέλφου μου μακαρίτου Πετρίδου, συνεστήσαμεν δ’ ἐπιτροπὴν ἀπὸ ἀρχαιολόγους, ἀπὸ γεφυροποιούς, ἀπὸ ἔχοντας γνώσεις τινὰς ἁγιογραφίας, ἀπὸ ἀρχιτέκτονας καὶ ἀπὸ γνώστας τῶν ψηφιδωτῶν, ἣν ἀπεστείλαμεν ἐπὶ τόπου πρὸς ἐξέτασιν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπανῆλθε, καὶ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, αὐτὴν ταύτην, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἡ ἔκθεσις λοιπὸν αὕτη εἶναι ἐκείνη, ἣν εἶχον λάβει ἐγὼ κατὰ τὸ 1896, οὐδεμία δὲ εἶχε γείνῃ τῇ φροντίδι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νέα μελέτη. Ἀλλ’ ὅτε ἡ ἔκθεσις αὕτη μοὶ ὑπεβλήθη κατὰ τὸ 1896, διέκρινα ἔκτοτε, πόσον ἦτο ἀτελής, ἀφοῦ μόνον περὶ τοῦ οἰκοδομήματος ἐπραγματεύετο, καὶ ἦτο ἐπὶ τούτου ἁρμόδιος καὶ ὁ κ. Μπαλᾶνος καὶ ὁ κ. Τρούμπ· ἀλλὰ ἡ ἀναγραφὴ μόνον ποσοῦ 90 χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ, ἄνευ προϋπολογισμοῦ λεπτομεροῦς, ἄνευ μελέτης τεχνικῆς, κατήγγελλεν, ὅτι οὐδεμία εἶχε γενῆ περὶ κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ μελέτη· ὅτε μάλιστα ἐπεσκέφθην ἐπὶ τόπου τὰ μέρη, συνήγαγον, ὅτι οὐχὶ 90 χιλιάδες, ἀλλὰ 200 ἢ καὶ 300 χιλιάδες θέλουσιν ἀπαιτηθῆ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ. Ἀλλ’ οὐδὲ περὶ ψηφιδωτοῦ μελέτην εἶχε περιλάβει ἡ ἔκθεσις ἐκείνη, οὐδὲ περὶ τῶν τοιχογραφιῶν ἢ τῶν ἁγιογραφιῶν. Τότε μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεδείχθη ὑποδεεστέρα τῆς ἀξίας, τὴν ὁποίαν εἶχον τὰ μέλη αὐτῆς. Διὰ τοῦτο δὲν ἐνήργησα τίποτε, ἐπιφυλαχθεὶς νὰ προβῶ εἰς λεπτομερεστέραν καὶ τεχνικωτέραν μελέτην τῶν περὶ τούτου, διότι πρὸ πάσης μερίμνης πρὸς εὕρεσιν χρημάτων εἶχον ἀνάγκην νὰ μάθω, πόσων χρημάτων εἴχομεν ἀνάγκην, τῆς ἐπιτροπῆς δὲ ἡ εἰρημένη ἔκθεσις οὐδεμίαν περὶ τούτου μοὶ παρεῖχε βεβαίαν πληροφορίαν. Ἐπελθούσης ὅμως τῆς παύσεως ἡμῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, δὲν ἠδυνήθην νὰ πράξω τι. Νῦν ὅμως γνωρίζω τὰ πράγματα, καὶ ὁριστικῶς φρονῶ, ὅτι οὐδεμία ἐνέργεια εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἢ μόνον ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ σπεύσῃ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ οἰκοδομήματος, ὅπως προλάβῃ τὴν πτῶσιν τοῦ τρούλλου. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ περιμείνῃ τὸν καταρτισμὸν νόμου, καὶ τὴν κατὰ τὰς διατάξεις αὐτοῦ εὕρεσιν τῶν διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ οἰκοδομήματος ἀναγκαίων χρημάτων, ἀλλὰ νὰ ἀποστείλῃ τάχιστα ἐκεῖσε ἀρχιτέκτονα, νὰ ζητήσῃ δὲ παρὰ τῆς Βουλῆς πίστωσιν 25 ἢ 30 χιλιάδων δραχμῶν, διὰ νὰ προλάβῃ καὶ σώσῃ τὸ κινδυνεῦον νὰ καταρρεύσῃ οἰκοδόμημα, καὶ ἰδίως τὴν πτῶσιν τοῦ τρούλλου, διότι ὁ τροῦλλος εἶναι ἐν κινδύνῳ. Μετὰ τὴν πρόληψιν τοῦ κινδύνου τούτου, πρέπει καὶ ἄλλαι πολλαὶ νὰ γείνωσι μελέται. Πρῶτον πρέπει νὰ γείνῃ συνεννόησις μετὰ τοῦ τεχνίτου ἐκείνου τῶν ψηφιδωτῶν, ὁ ὁποῖος εἶχε κληθῆ εἰς Ἀθήνας καὶ ἐπεσκεύασε τὰ ψηφιδωτὰ τοῦ ναοῦ τοῦ Δαφνίου, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ ἁγιογράφου τινός, ν’ ἀποσταλῶσι δ’ ἐκεῖσε οὗτοι, ἵνα ἐξετάσωσι τὰς τοιχογραφίας καὶ τὰ ψηφιδωτὰ, καὶ ἀναφέρωσι, ποῖαι ἐπὶ ἑκατέρου τούτων πρέπει νὰ γένωνται ἐργασίαι πρὸ συμπλήρωσιν ἢ πρὸς ἐπισκευὴν, πόση δὲ θέλει δι’ αὐτὰ ἀπαιτηθῆ δαπάνη. Ὡσαύτως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀποστολῆς μηχανικοῦ γεφυροποιοῦ διὰ τὴν μελέτην τῆς διαχαράξεως καὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ καὶ τὴν σύνταξιν λεπτομεροῦς προϋπολογισμοῦ, πρέπει δὲ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ νὰ προηγηθῇ τῶν ἄλλων ἐργασιῶν, διότι δι’ αὐτῆς θέλει γείνῃ δυνατὸν νὰ μετακομισθῶσι τὰ ὑλικὰ, τὰ διὰ τὰς ἄλλας ἐργασίας ἀναγκαῖα, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν ταῦτα νὰ μετακομισθῶσι δι’ ἡμιόνων. Ὅθεν δύο τινὰ πρέπει νὰ γένωνται τό γε νῦν ἔχον· πρῶτον νὰ ζητηθῇ πίστωσις ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἀποσταλῇ ἀρχιτέκτων εἰς τὴν Μονὴν, διὰ νὰ σπεύσῃ εἰς τὰς πρὸς συντήρησιν τοῦ οἰκοδομήματος ἐργασίας, ὅπως προλάβῃ πάντα ὑπάρχοντα κίνδυνον καταπτώσεως· δεύτερον, ν’ ἀποσταλῇ μηχανικὸς γεφυροποιὸς, ἵνα μελετήσῃ τὰ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ καὶ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὕτη κρίνῃ περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν χρειάζεται. Ὅταν δὲ ἡ Κυβέρνησις μάθῃ τὰ τοῦ ποσοῦ τῆς δαπάνης, τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν συντήρησιν καὶ συμπλήρωσιν, ἐὰν ἦναι ἀνάγκη, τοῦ οἰκοδομήματος, τοῦ καταρρέοντος καὶ φθειρομένου, καὶ περὶ τῶν ποσῶν, τῶν διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ, καὶ τὴν συντήρησιν ἢ ἐπισκευὴν τῶν ψηφιδωτῶν καὶ τῶν τοιχογραφιῶν, τότε ἄρχεται ἡ σκέψις περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλει γείνῃ τῶν χρημάτων ἡ προμήθεια. Ἐπὶ τούτου εἶναι ὄντως πρόωρον νὰ δώσῃ τις γνώμην. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, εἶναι καὶ ἀτελὴς καὶ αὐθαίρετος. Ἡ Μονὴ τῆς Σκριποῦς, περὶ τῶν ἐσόδων τῆς ὁποίας πρόκειται, δὲν εἶναι Μονὴ διαλελυμένη, ἧς τὴν περιουσίαν διαχειρίζεται κατὰ τοὺς νόμους τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ εἶναι Μονὴ συγκεχωνευμένη μετὰ τῆς Μονῆς Δομποῦς, ἀποτελοῦσα μετόχιον αὐτῆς· ἑπομένως δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς περιουσίας τῆς Μονῆς ταύτης ἢ ἐκείνης, εἰμὴ κατὰ τὰς περὶ διοικήσεως τῶν Μονῶν ἰσχυούσας διατάξεις, ἁρμοδία δὲ πρὸ παντὸς εἶναι ἡ Ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ, πλὴν ἂν διαλυθῇ ἡ Μονὴ τῆς Σκριποῦς· τότε τὸ Ὑπουργεῖον δύναται νὰ διαθέσῃ κατὰ τὰς διατάξεις τῶν νόμων τὴν περιουσίαν αὐτῆς. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει, ἡ εὕρεσις τοῦ δανείου πρέπει νὰ μελετηθῇ καλῶς, διότι, ἐὰν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον καὶ καθίστατο νόμος, ἤθελε δ’ ἐπ’ αὐτοῦ στηρίξει τὰς ἐνεργείας αὑτῆς ἡ Κυβέρνησις, ἤθελε πεισθῆ, ὅτι οὐδὲν καθῆκον ἐξεπλήρωσεν, οὐδὲ θέλει εὑρεῖ, ἵνα συνομολογήσῃ τὸ δάνειον καὶ εὕρῃ τὰ χρήματα, ἑπομένως, ὅτι οὐδεμίαν ἤθελε δυνηθῆ νὰ ἐκτελέσῃ ἐργασίαν πρὸς διάσωσιν τοῦ κινδυνεύοντος οἰκοδομήματος, ἢ πρὸς συντήρησιν τῶν φθειρομένων διακόσμων τοῦ ναοῦ. Θέλει δ’ ἐξηγηθῆ ἀπὸ πάντας, ὅτι τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ σύνταξις, καὶ ἡ ἐπιμονὴ, ἵνα τοῦτο ἐπιψηφισθῇ, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἓν πυροτέχνημα, δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον λόγον, ἀλλὰ πάντοτε πρὸς ἀποπλάνησιν τοῦ κοινοῦ, εἴτε τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, εἴτε καὶ τῶν Ἀθηνῶν. Διὰ τοῦτο δὲν συμβουλεύω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἀλλὰ προβάλλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν γνώμην, τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀποδεχθῇ, ἐὰν, ὡς ἐλπίζω, προτίθεται νὰ ἐργασθῇ σπουδαίως, ὅπως κατορθωθῇ νὰ σωθῇ μνημεῖον τοσοῦτον πολύτιμον, μνημεῖον τῆς Βυζαντινῆς καλλιτεχνίας, πληρέστερον πάντων τῶν ἄλλων σῳζομένων.

§235ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτήν. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὴν εὐτυχίαν νὰ ἐπισκεφθῶ τὸ περισπούδαστον τοῦτο Βυζαντινὸν μνημεῖον, τὸ σπουδαιότερον τῶν ἐν Ἑλλάδι σῳζομένων, καὶ ἐπεσκέφθην αὐτὸ, ἔχων ἀνὰ χεῖρας οὐ μόνον τὴν ἔκθεσιν, περὶ τῆς ὁποίας ἐποιήσατο μνείαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἀλλὰ καὶ ἄλλα στοιχεῖα, καὶ δὴ καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ περιφήμου τεχνίτου Νόβο, τοῦ μετακληθέντος ἐξ Ἰταλίας ἐνταῦθα πρὸς συγκόλλησιν καὶ ἐπισκευὴν τῶν ψηφιδωτῶν τοῦ Δαφνίου, ὁ ὁποῖος ἐπεσκέφθη τὸν Ὅσιον Λουκᾶν, καὶ ἔγραψεν ἔκθεσιν λεπτομερεστάτην περὶ τῶν ἐργασιῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ γείνωσιν, ἵνα συμπληρωθῶσι καὶ στερεωθῶσι τὰ μωσαϊκὰ αὐτοῦ. Ὁ Νόβο, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκ τῶν διακεκριμένων, ὡς γνωστόν, τεχνιτῶν καὶ εἰδημόνων, ἀποφαίνεται, ὅτι ἡ Μονὴ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ εἶναι τὸ ἄριστον ἐκ τῶν σῳζομένων μωσαϊκῶν, ἀνώτερον δὲ καὶ τῶν τῆς Ραβέννης καὶ τῶν τῆς Ρώμης καὶ τῶν τῆς Βενετίας μωσαϊκῶν. Αὐτὸς δ’ οὗτος λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει του, ἡ ὁποία εἶναι Ἰταλιστὶ γεγραμμένη καὶ εὑρίσκεται ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ταχίστη ἐπισκευὴ τοῦ ναοῦ καὶ τῶν μωσαϊκῶν, διότι ἐπαπειλεῖται ἡ πτῶσις τοῦ ναοῦ, καταστρέφονται δὲ ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν τὰ θαυμάσια μωσαϊκά. Ἔχω δὲ καθῆκον νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ἀντιληφθεὶς ἰδίοις ὄμμασι τῶν πραγμάτων, ὅτι πράγματι τὸ περισπούδαστον τοῦτο μνημεῖον τῆς Βυζαντινῆς τέχνης κινδυνεύει, οὐ μόνον διότι τὸ οἰκοδόμημα διερράγη πρὸς ἀνατολὰς, καὶ ἐξέκλινε τῆς καθέτου, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ ἔδαφος εἶναι σεισμοπαθὲς, καὶ μικρά τις δόνησις αὐτοῦ εἶναι ἱκανὴ νὰ κατεδαφίσῃ τὸ ἀπαράμιλλον τοῦτο κειμήλιον τῆς χριστιανικῆς ἀρχαιότητος. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρεία εἶναι πρόθυμος νὰ χορηγήσῃ καὶ αὐτὴ πρὸς διάσωσιν τοῦ μνημείου. Ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ μηχανικοῦ Μπαλάνου καὶ τοῦ ἀρχιτέκτονος Τρούμπ, καὶ οὐχὶ Ματὲν, ὡς ἐλέχθη, εὑρίσκεται ἡ ὁλικὴ δαπάνη, ἡ ἀπαιτουμένη πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων δι’ ἀνακαίνισιν καὶ συντήρησιν τῶν ναῶν τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 285,000 δραχμάς. Ἐκ τούτων 128,000 δραχμαὶ ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ναοῦ, 67,000 δραχ. διὰ τὴν ἀνακαίνισιν καὶ συγκόλλησιν τῶν ψηφιδωτῶν, καὶ 90,000 δραχμαὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Ἄσπρα Σπήτια διὰ Διστόμου μέχρι τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ. Ἀλλ’ ἂν τὸ προϋπολογισθὲν τοῦτο ποσὸν ἦναι ἀνεπαρκὲς, φρονῶ, ὅτι ὑπάρχει ὁ τρόπος πρὸς εὕρεσιν τοῦ ἀναγκαίου ποσοῦ, τούτου δ’ ἕνεκα ἀνεγράφη ἐν ἄρθρῳ 6 τοῦ νομοσχεδίου ἡ διάταξις τῆς συνάψεως δανείου μέχρι ποσοῦ ἑπτακοσίων χιλιάδων δραχμῶν. Οἱ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου τούτου πόροι ἀναγράφονται ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρεία προσφέρει ἐτησίως 15,000 ἕως 20,000 δραχ. Ἡ Μονὴ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, ὡς ἔλαβον προφορικῶς τὴν βεβαίωσιν παρὰ τοῦ Ἡγουμένου καὶ τῶν συμβούλων, εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν ἐσόδων αὐτῆς τῶν ἐτησίων, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 48,000 δραχμὰς, νὰ προσφέρῃ 5,000 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον. Ὁ τρίτος πόρος εἶναι εἰσφορὰ 30,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος ὑπὸ τῆς ἱερᾶς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Σεραφεὶμ, τῆς διαχειριζομένης τὴν περιουσίαν τῆς μετ’ αὐτῆς συγκεχωνευμένης Μονῆς Σκριποῦς. Τὰ ἔσοδα τῆς τελευταίας ταύτης ἀνέρχονται σήμερον περίπου εἰς 30,000 δραχμῶν ἐτησίως, τὰ ὁποῖα νέμονται μοναχοὶ ἄλλης Μονῆς, ἵνα ζῶσι μετὰ μείζονος εὐμαρείας. Κατὰ τὸ ἔτος 1887 ἐθεωρήθη πρέπον, ἵνα ἡ Μονὴ Σκριποῦς συγχωνευθῇ μετὰ τῆς Μονῆς Δομποῦς. Ἡ Μονὴ Σκριποῦς εἶχεν ἐννέα μοναχοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐνέμοντο τὴν περιουσίαν αὐτῆς, ἀποδίδουσαν ἐτησίως εἰσόδημα 20,000 περίπου δραχμῶν. Ἡ Μονὴ Δομποῦς, πρὸ τῆς συγχωνεύσεως, εἶχεν ἐτήσιον εἰσόδημα 15,000 δραχμῶν περίπου. Σήμερον δὲ, μετὰ τὴν συγχώνευσιν, τὰ ἔσοδα τῆς αὐτῆς Μονῆς Δομποῦς ἀνέρχονται ἐτησίως εἰς δραχμὰς 48,885. Σᾶς ἐρωτῶ, διὰ τίνα λόγον οἱ μοναχοὶ τῆς Μονῆς Δομποῦς νὰ νέμωνται πρόσοδον 30,000 δραχμῶν; — πρόσοδον, τὴν ὁποίαν, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι δὲν διαθέτουν οὔτε ὑπὲρ ἀγαθοεργῶν σκοπῶν, οὔτε ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ μόνον εἰς τὰς συνήθεις ἀνάγκας αὐτῶν. — Δὲν εἶναι δίκαιον, τὸ ἔσοδον τοῦτο νὰ τὸ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῆς διασώσεως τοῦ πρώτου Χριστιανικοῦ ἀρχαιολογικοῦ κειμηλίου; Ἐὰν δὲ τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς Δομποῦς δὲν ἤθελεν ἀποδεχθῆ τὴν πρότασιν ἡμῶν, οὐδεμία θὰ ὑπῆρχε δυσχέρεια νὰ συγχωνεύσωμεν εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ τὴν ἤδη συγκεχωνευμένην Μονὴν τῆς Σκριποῦς, ἀφοῦ τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον καὶ ὅλοι οἱ μοναχοὶ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ προθύμως ἀποδέχονται τὴν πρότασιν ἡμῶν ταύτην. Ἀλλ’ ἵνα ἐπιτελεσθῇ τὸ ἔργον τῆς διασώσεως τῶν μωσαϊκῶν τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῇ ἡ ὁδὸς ἀπὸ Ἀντικύρας (Ἄσπρα Σπήτια) διὰ Διστόμου εἰς Μονὴν Ὁσίου Λουκᾶ, διότι ἄλλως ἡ μεταφορὰ τῶν ἀπαραιτήτων σιδηρῶν ῥάβδων καὶ ἄλλων ὑλικῶν εἶναι ἀδύνατος. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἤθελεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι ἡ κατασκευὴ ἁμαξιτοῦ, συνδεούσης τὴν ῥηθεῖσαν Μονὴν μετὰ τῆς παραλίας Διστόμου καὶ τῆς Λεβαδείας εἶναι ξένον θέμα πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον ἀρχαιολογικὸν σκοπόν, εἶναι ἄλλο ζήτημα, συζητήσιμον. Ἀλλ’ ἡ μὴ σύνταξις προϋπολογισμοῦ ἀναλυτικοῦ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ δὲν εἶναι λόγος ἰσχυρὸς, ὅπως ματαιώσῃ τὸ ἔργον. Δὲν φρονῶ ἄλλως τε, ὅτι οἱ ὑποβαλόντες τὴν ἔκθεσιν μηχανικοὶ, ἄνευ ἐπισταμένης μελέτης τῶν πραγμάτων ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὴν σπουδαίαν αὐτὴν ἔκθεσιν, ἣν ἀληθῶς προεκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1896. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς θὰ ἐπείσθη, ὅτι δὲν ἦσαν ἐν πᾶσι δίκαια τὰ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα, καὶ ὅτι θὰ δεχθῇ νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ, ὅτε βεβαίως ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ αὐτὸ, ἐπερχομένων ἐν ἀνάγκῃ τροπολογιῶν τινων.

§236Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι λόγοι κενοί. Τί ἐλπίζετε, ὅτι θέλω πράξει; Ἐκεῖνο, ὅπερ εἶναι ἀκριβὲς, εἶναι, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κατασκευάσητε ἔργα ὁδοποιΐας ὑπερβαίνοντα τὰς 10,000 δραχμὰς ἄνευ προϋπολογισμοῦ. Ἔχετε προϋπολογισμόν; Ἐδῶ βλέπω μόνον πληροφορίας τοῦ μηχανικοῦ. Ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ἀπαιτεῖ προϋπολογισμόν. Ἔχετε προϋπολογισμόν; Ἔχετε μόνον τὴν ἑξῆς σημείωσιν: «Κατασκευὴ ὁδοῦ ἀπὸ Ἀντικύρας εἰς Ὅσιον Λουκᾶν δραχ. 90,000». Πρῶτον ἀπὸ Ἀντικύρας μέχρις Ὁσίου Λουκᾶ δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ὑπολογισμός. Ἀπὸ τοῦ παρὰ τὸ Δίστομον ὅρμου μέχρι τοῦ Διστόμου τὸ ἔδαφος εἶναι πετρῶδες, διότι εἶναι ἀνάβασις ἐπὶ ὄρους. Ὅθεν ἔχετε ἔργα τεχνικά. Νομίζω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ πρὶν ἢ ὑποβάλητε εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμόν· ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχητε προϋπολογισμόν, πρέπει νὰ στείλητε μηχανικοὺς ἐπὶ τόπου, ἵνα συντάξωσι προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, νομίζετε ὅτι, ἀναγράφοντες ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι θέλετε εἰσπράξει 10,000 δραχμὰς ἀπὸ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρείαν, καὶ 5,000 ἀπὸ τὸν Ὅσιον Λουκᾶν, ὅτι, λέγω, θέλετε εὑρεῖ δανειστὰς, ἵνα σᾶς δώσωσι χρήματα; Πάντα ταῦτα ἀποτελοῦσι πιθανότητας. Ἡ Βουλὴ εἶναι βεβαίως κυρία νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἢ νὰ μὴ ψηφίσῃ αὐτό. Ἐγὼ ἀπευθύνω τὰς παρατηρήσεις ταύτας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι τῶν Κυβερνήσεων τὰ ἔργα πρέπει νὰ ἦναι σπουδαῖα, καὶ ὄχι ἀμελέτητα καὶ ἐπιπόλαια.

§237Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐξῆρε τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ναὸς τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, ὁ ὁποῖος εἶναι πράγματι τὸ ἐπιφανέστερον κειμήλιον τῆς ἀρχαιολογικῆς Χριστιανικῆς ἐποχῆς· ἀλλὰ διὰ νὰ κατασκευασθῇ καὶ ἀνακαινισθῇ ὁ ναὸς οὗτος, δὲν ἀπαιτεῖται μόνον ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ἔλαβον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, οὐδὲ τόσον εὐχερῶς ἀναλαμβάνεται ἡ ἀνακαίνισις μνημείου τοιαύτης ἀρχαιολογικῆς σημασίας. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν Βενετίᾳ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, ὅτε ἐκεῖ παρέμενον, μέγας ἠγέρθη θόρυβος, διότι διεσείσθη μία μόνον στήλη τοῦ Δουκικοῦ Παλατίου· ἐσχηματίσθη τότε ἐπιτροπὴ εἰδικωτάτων ἀνδρῶν, καὶ ἐμελετήθη τὸ ζήτημα ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους, ἕως ὅτου κατωρθώθη νὰ ἀνακαινισθῇ ἡ στήλη ἐκείνη. Ἐπρόκειτο δὲ, ὡς εἶπον, περὶ μιᾶς μόνης στήλης. Οὕτω σκέπτονται, καὶ μετὰ τοιαύτην μελέτην προβαίνουσιν εἰς ἐκτέλεσιν ἔργων τοιαύτης σημασίας. Σήμερον πρόκειται ν’ ἀνακαινισθῇ τὸ σπουδαιότερον τῆς Χριστιανικῆς ἀρχαιολογίας ἔργον, ὑπὸ ἔποψιν ἀρχαιολογικὴν καὶ καλλιτεχνικὴν, καὶ ἡμεῖς στηριζόμεθα εἰς μίαν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν συνέταξαν ἐκ τοῦ προχείρου ὁ Τροὺμπ καὶ ὁ Μπαλᾶνος, ἄνδρες μὴ εἰδικοί. Διὰ νὰ ἐννοήσῃ τις τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ὁ ναὸς τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, δέον νὰ μεταβῇ ἐκεῖ· ἐγὼ δὲ ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ μεταβῶ, καὶ ἴδω ἐκ τοῦ πλησίον, καὶ παραμείνω ἐπ’ ἀρκετὸν εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, καὶ μελετήσω κατ’ ἀκολουθίαν τὰς γενομένας καταστροφὰς εἴτε ὑπὸ τῆς εἰσβολῆς τῶν Τούρκων, εἴτε ὑπὸ τῶν δονήσεων τῶν σεισμῶν. Ἀλλὰ, διὰ νὰ ἐννοήσητε πόσον ἐπιπολαίως εἶναι συντεταγμένη ἡ ἔκθεσις αὕτη, δὲν ἔχετε παρὰ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία ἄρχεται ἀπὸ τῆς Ἀντικύρας καὶ φθάνει μέχρι τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ. Ὁ ἀναβὰς ἐπὶ ἡμιόνου τὴν ὁδὸν ταύτην εὐθὺς δύναται νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον μὲ τὸ ποσὸν τῶν 90,000 δραχμῶν νὰ κατασκευασθῇ ὁδὸς, διὰ δυσβάτων ὀρέων διερχομένη, μέχρι τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ. Πάντως ὅμως, ἂν δὲν κατασκευασθῇ ἡ ὁδὸς, καὶ περιορισθῇ τὸ ἔργον μόνον εἰς τὴν ἀνακαίνισιν τοῦ ναοῦ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, δέον νὰ σταλῶσιν εἰδικοὶ ἄνδρες, ὅπως μελετήσωσι τὴν ἀνακαίνισιν ταύτην, τὴν ἀναστήλωσιν τῶν κιόνων καὶ τὴν συμπλήρωσιν τῶν παραστάδων καὶ τοῦ τρούλλου τοῦ ναοῦ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἄλλοι εἰδικοὶ ἄνδρες δέον νὰ ἐξετάσωσιν εἶναι ἡ ἀνακαίνισις τοῦ ναοῦ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς γραφικῆς. Διότι δέον νὰ ἐξακριβωθῇ, ἂν πρέπει νὰ γένηται ἀνακαίνισις τῶν εἰκόνων τοῦ ναοῦ, καθόσον ἐγὼ νομίζω, ὅτι ζωγράφοι, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν οὗτοι, δὲν πρέπει νὰ θίξωσι τὰς εἰκόνας τοῦ ναοῦ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ. Τοῦτο συνέβη καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου ἐζήτησαν νὰ ἀνακαινίσωσιν εἰκόνας τινὰς, καὶ αἱ εἰκόνες αὗται ἀπώλεσαν πᾶσαν σημασίαν καὶ ἀξίαν ἀρχαιολογικὴν καὶ καλλιτεχνικήν. Διὰ τοῦτο τὸ ν’ ἀποφασίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως ταύτης, ἡ ὁποία εἶναι πόρισμα τῆς μελέτης ἑνὸς ἀρχιτέκτονος καὶ ἑνὸς μηχανικοῦ, εἶναι ἐλαφρότης ἀσύγγνωστος, οὐδὲ δικαιολογεῖται ἡ σπουδὴ αὕτη τῆς ἀνακαινίσεως. Ἂν πρόκηται νὰ ἀνάψητε ἓν πυροτέχνημα διὰ τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Λεβαδείας, καὶ νὰ φαινώμεθα ὅτι μεριμνῶμεν περὶ τῆς Χριστιανικῆς ἀρχαιολογίας, ἢ περὶ τῆς κατασκευῆς δημοσίας ὁδοῦ μέχρις Ὁσίου Λουκᾶ, δύνασθε ν’ ἀνάψητε τὸ πυροτέχνημα αὐτό· θὰ ἐκπλαγῶσιν οἱ ἐκλογεῖς τοῦ κ. Μπουφίδου, ἀλλ’ οὐδὲν θέλετε κατορθώσει, οὐδὲν σοβαρὸν καὶ πλῆρες θέλετε διαπράξει διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέστησεν ὁ σεβαστὸς ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, εἶναι ἐκεῖνο, περὶ ὃ δέον νὰ στραφῇ ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως· ἤτοι δέον νὰ καταβληθῇ μεγίστη μέριμνα περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν παραστάδων τοῦ ναοῦ πρῶτον, καὶ δεύτερον περὶ σωτηρίας ἐκ τῆς καταστροφῆς τοῦ ἐπικρεμαμένου τρούλλου τοῦ ναοῦ· μὴ ζητήσητε ὅμως νὰ ἐπισκευάσητε ὅλον τὸν ναόν, στηριζόμενοι μάλιστα ἐπὶ τῆς προχείρου καὶ ἀναξίας ταύτης ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὰ πράγματα δὲν ἐμελετήθησαν καλῶς· διότι δὲν λέγεται μελέτη ἡ ἔκθεσις αὕτη. Δέον νὰ συστηθῇ ἐπιτροπή, ἀποτελουμένη ἐξ ἀρχαιολόγων, ζωγράφων καὶ ἀρχιτεκτόνων καὶ ἱστορικῶν, ἥτις νὰ προβῇ εἰς μελέτην σπουδαίαν, κατόπιν δέ, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς, νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀνακαίνισιν τοῦ ναοῦ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, ὁ ὁποῖος πράγματι εἶναι ἓν τῶν ἐπιφανεστάτων μνημείων τῆς Ἑλληνικῆς Χριστιανικῆς ἀρχαιολογίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιρρήσεως).

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δευτέρας μεταρρυθμίσεως τῆς περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπὸ Λαυρίου εἰς Ἀθήνας συμβάσεως καὶ κατασκευῆς ἄλσους ἐν Κηφισιᾷ».

§239ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐλπίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ συναινέσῃ νὰ γένηται ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς αὔριον, ὅτε θὰ ἔχωμεν τὰς πληροφορίας τὰς ζητηθείσας.

§240Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι πᾶσα ἀναβολὴ καθίσταται πλέον περιττή, διότι δύναμαι ἀμέσως νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, καταθέτων καὶ πίνακα περὶ τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν κατὰ τὰ ἔτη 1898, 1899 καὶ 1900. Ἀλλ’ ἐν ταῖς δαπάναις, ταῖς ἀναγραφομέναις εἰς τὸν πίνακα τοῦτον, δὲν περιλαμβάνονται αἱ ἀποσβέσεις αἱ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Καταστατικοῦ· ἑπομένως αἱ δαπάναι εἶναι πολὺ ἀνώτεραι. Καταθέτω καὶ τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ 1899. Ἀλλὰ ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ καιρὸς παρέρχεται, — διότι δὲν δυνάμεθα ἐπ’ ἄπειρον νὰ ἀναβάλλωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης — προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει θέμα, τοσοῦτον ἀπασχολῆσαν τὴν Βουλὴν καὶ συζητηθὲν ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐπόψεις, ὅσον τοῦτο. Ἐγένετο μακρὰ συζήτησις προχθές· διὰ μακρῶν ἠγόρευσαν οἱ κύριοι Βουλευταὶ, πολλοὶ δὲ δὶς καὶ τρὶς ἐξήνεγκον τὰς γνώμας αὐτῶν. Ἑπομένως ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§241ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναινέσῃ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἰς αὔριον. Διότι βεβαίως ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀλλ’ ἐπειδὴ μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς δὲν εἴχομεν ἀνὰ χεῖρας τὰ στοιχεῖα, ἡ γενομένη συζήτησις δὲν ἦτο πλήρης.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§243ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὸ, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀληθὴς πίεσις. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τοῦτο ἄλλοτε, τὴν δευτέραν ὥραν τῆς πρωΐας τοιουτοτρόπως νὰ συζητῶμεν.

§244Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὴ δὲν εἶναι κατάστασις, κύριε Πρόεδρε! Ἐάν τις ἔχῃ ἐνταῦθα συμφέροντα...

§245Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ποῖος ἔχει ἐνταῦθα συμφέροντα; Παρατηρῶ, ὅτι πολὺ τὸ ἐπήρατε ἐπάνω σας! (Θόρυβος).

§246ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε ἀναγκάζετε τοὺς Βουλευτὰς ἐνταῦθα νὰ θίξωσι θέματα, ἅτινα θέλουσι ν’ ἀποφύγωσι, καὶ παρακαλῶ, ἱκετεύω, νὰ μὴ προχωρήσητε εἰς τὴν ὁδὸν ταύτην, διότι δὲν γνωρίζω, τί δυνάμεθα ἐνταῦθα, ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ πράξωμεν, ἀλλὰ βεβαίως δυνατὸν ἔξω τῆς Βουλῆς νὰ ἐκτεθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἀπαγορευθῆ ἐνταῦθα νὰ εἴπωμεν, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἂν ἀληθῶς ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀποκομίσει κέρδος ἐκ τούτου.

§247Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§248ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν: δὲν ζητοῦμεν τίποτε τὸ ἔκτροπον, ζητοῦμεν νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως συζητήσωμεν αὐτὸ αὔριον· ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ καταναλώσωμεν δι’ αὐτὸ ὁλόκληρον τὴν συνεδρίασιν. Οὐδέποτε Κυβέρνησις οὐδεμία, προκειμένου περὶ τοιούτων θεμάτων, ἔκλεισε τὸ στόμα τῶν ἐχόντων νὰ εἴπωσί τι· πρώτην φορὰν βλέπω τοῦτο. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιοῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν πληροφοριῶν τούτων, ἃς δὲν μοὶ ἐνεχείρισεν ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, ὅπως κατορθώσω νὰ εὕρω χρόνον καὶ μελετήσω αὐτὰς, νὰ ἀξιοῖ ταύτην τὴν στιγμὴν, συζητουμένων τῶν ἄρθρων, νὰ μελετήσωμεν αὐτάς;

§249Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, κύριε Πρόεδρε, οὐδὲν παρουσιάζει τὸ κατεπεῖγον· ἐπειδὴ ὅμως ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, θὰ ἦτο ἀδικαιολόγητος ἡ αἴτησις ἀναβολῆς, ἂν αὔριον ἐπρόκειτο νὰ λήξωσι τῆς Βουλῆς αἱ συνεδριάσεις. Ἀφοῦ ὅμως ἔχομεν καὶ ἄλλας συνεδριάσεις, δὲν ἐννοῶ, διατὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ ψηφισθῇ αὐτὴν τὴν ἑσπέραν. Τί πρόκειται νὰ γείνῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου; Πρόκειται νὰ ὑπηρετηθῶσι τὰ συμφέροντα ἑνὸς σιδηροδρόμου, οὐχὶ μάλιστα ὡς σιδηροδρόμου, ὅπως αὐξήσῃ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, ἢ ὅπως κανονίσῃ τὰ κατ’ αὐτὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον, ἀλλ’ ὅπως τῷ διευκολυνθῇ ἡ χορήγησις χρημάτων, ἵνα κατασκευάσῃ ἄλσος καί τινα ἄλλα μέσα διασκεδάσεως καὶ συγκεντρώσεως κόσμου ἐν Κηφισιᾷ. Οὔτε περὶ μείζονος ταχύτητος, οὔτε περὶ πυκνοτέρων ἀναχωρήσεων, οὔτε περὶ εὐθηνοτέρων ναύλων καλούμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν, ἀλλὰ μόνον περὶ μέσων συγκεντρώσεως κόσμου διὰ μουσικῶν συναυλιῶν, θεάτρων καὶ ἄλλων θεαμάτων, καὶ χάριν αὐτῶν μόνον δεχόμεθα τὴν παράτασιν τοῦ προνομίου ἐπὶ 15 ἀκόμη ἔτη. Περὶ τοιούτου νομοσχεδίου καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν τὴν 2αν ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας μόλις ταύτην τὴν στιγμὴν κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ζητούμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν. Δὲν τὸ θεωρῶ εὔλογον. Δι’ αὐτὸ ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ περὶ ἀναβολῆς.

§250Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). (Ὅρα Παράρτημα).

§251ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Περὶ τοῦ ὅτι δὲν θὰ θεωρήσῃ ἐπιβαλλόμενον ν’ ἀπαντήσῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, διότι μέχρι τῆς ὥρας ταύτης, σκεπτόμενος ἐπὶ ποίων θεμάτων ἀπήντησεν ἡ Κυβέρνησις, εὑρίσκω, ὅτι ἐπ’ οὐδενός. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν συνεζητήσαμεν μονολογήσαντες. Ἐκτὸς τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, οὐδεὶς ἄλλος ἔλαβε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπως ἀπαντήσῃ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, θέλω εἴπει ὀλίγα τινά. Τὸ παράδοξον εἶναι, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναφερόμενος εἰς τρεῖς ἀριθμοὺς, οὓς κατέθηκε τώρα, λέγει: «Ποίαν δυσκολίαν ἔχετε νὰ ἴδητε αὐτοὺς καὶ νὰ μελετήσητε;» Οἱ τρεῖς ὅμως οὗτοι μικροὶ ἀριθμοὶ ἔχουσιν ἄλλους 12 ἢ 15, εὑρισκομένους ἐν σχέσει πρὸς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Κράτους μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ἐξ ὧν πρέπει νὰ πορισθῶ συμπεράσματα, ὅπως σχηματίσω γνώμην περὶ τῶν γενησομένων ἐν τῇ νέᾳ εἰκοσαετίᾳ, καθ’ ἣν ἠθέλομεν ἔχει ἐπιπροστιθέμενον εἰς τὰ ἀκαθάριστα ἔξοδα τῆς Ἑταιρείας καὶ τὸ ποσὸν τῶν 30,000 δραχμῶν. Κατὰ τίνα τρόπον θέλει ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκτελέσῃ τις τὴν μελέτην τῶν ἀριθμῶν τούτων, τὰς προσθέσεις, ἀφαιρέσεις, πολλαπλασιασμούς, διαιρέσεις, ὅπως φθάσῃ εἰς συμπεράσματα; Εἶναι ἀδύνατον νὰ λεχθῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιληφθῇ τις, ἔστω καὶ ὁ μαθηματικώτερος τῶν ἀνθρώπων, νὰ ἐρευνήσῃ τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως κατὰ τοιοῦτον τρόπον νομοσχεδίου ἀφορῶντος εἰς συνέχισιν ἐπιχορηγήσεως ἀναλόγου πρὸς τὴν πρώτην. Ἀλλὰ τότε ἐδόθησαν αἱ πληροφορίαι πᾶσαι, καὶ ἡ συζήτησις δὲν παρημπόδισε τὴν ψήφισιν τῆς τότε συμβάσεως, ἠκούσθησαν πάντα, καὶ ἠδυνήθη νὰ σχηματίσῃ ἕκαστος γνώμην. Ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν φρονῇ, ὅτι εἶναι τόσον ἐπικίνδυνον ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις εἰς αὔριον, τότε θέλομεν λογισθῆ εὐτυχεῖς, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ εἴπωμέν τινα ἐπὶ τοῦ ζητήματος· ἐὰν ὅμως δὲν ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, θέλομεν ἔχει καθαρὰν τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐξετελέσαμεν τὸ καθ’ ἑαυτοὺς, ἀλλ’ ἠναγκάσθημεν νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Καὶ πάλιν δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον, δι’ ὃν ἐπιμένει ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τῆς ἀναβολῆς, ἀφοῦ μάλιστα κατέστησεν ἡμῖν γνωστὸν ἀπόψε, ὅτι θὰ παραταθῶσιν αἱ συνεδριάσεις πέραν τοῦ Σαββάτου.

§252Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωκε σήμερον, οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὸ θέμα τὸ συζητούμενον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔχουσι μεγάλην σχέσιν, καὶ ὅτι τείνουσι ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι τὸ Δημόσιον τίποτε δὲν θὰ δύναται νὰ λάβῃ ἐκ τῶν περιπλέον καθαρῶν προσόδων μετὰ τὴν πληρωμὴν τῶν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν. Εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἠγέρθη τὸ ζήτημα τὸ ἐκκρεμὲς ἐνώπιον τῆς Διοικήσεως, ἀλλ’ ὅτι, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν, ἣν ἤθελε, δὲν εἶχε σκοπὸν ν’ ἀφήσῃ τὸ κέρδος τοῦτο, ἀλλ’ ἡ σύμβασις οὐδὲν περιελάμβανεν, ὅπως κανονισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ μένει ἐκκρεμὲς μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Δημοσίου, ἂν ὀφείλει ἢ ὄχι ἓν ποσὸν πρὸς 7%, μὴ καλυφθὲν διὰ καθαρῶν εἰσπράξεων. Τοῦτο λοιπὸν πρέπει ἐκ τῶν ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐδόθησαν, καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως νὰ βεβαιωθῇ, ἂν εἶναι ἀληθές· διότι, ἐὰν εἶναι ἀληθές, ἀποδεικνύεται, ὅτι, ὅ,τι δίδομεν σήμερον, τὸ δίδομεν χωρὶς ἀντάλλαγμα. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις θεωρεῖ τὴν σύμβασιν ὡς συμφέρουσαν καὶ διὰ τὸ Δημόσιον, δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ μὴ τεθῶσιν, ὅσοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν νομίζουσιν, ὅτι δύνανται νὰ φέρωσι τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, νὰ μὴ τεθῶσιν εἰς θέσιν νὰ φέρωσι τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ. Ἄνευ δ’ αὐτῶν, ὁμολογῶ, ὅτι οὐδὲν βλέπω κέρδος γενικοῦ συμφέροντος, ἐπιδιωκόμενον διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς, ὥστε νὰ θεωρηθῇ ἡ σύμβασις ὡς κατεπείγουσα. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθῆ αὐτὰ, ἅτινα λέγω, ὅτι οὐδὲν ἄλλο γίνεται δι’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως ἢ νὰ παρασχεθῶσιν 600,000 δραχμαὶ πρὸς συντέλεσιν τῶν ἔργων καλλωπισμοῦ οὐχὶ τῆς Κηφισιᾶς, ἀλλ’ ἀποκλειστικῶς τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ, ὅπου ἐννοεῖ νὰ συγκεντρώσῃ ἡ Ἑταιρεία κόσμον πρὸς διασκέδασιν, ὃν ν’ ἀποβιβάζῃ καὶ νὰ ἐπιβιβάζῃ, χωρὶς ἡ ἄλλη Κηφισιὰ νὰ ἔχῃ κἀνὲν ὄφελος. Οὕτω, περὶ φωτισμοῦ οὐδόλως γίνεται λόγος, ἐκτὸς τῆς περιοχῆς τοῦ ἄλσους, οὐδὲ περὶ ταχύτητος, ἢ περὶ ἄλλου γενικωτέρου συμφέροντος λαμβάνεται πρόνοια. Δὲν βλέπω λοιπὸν, τί εἶπον, ὅπερ δὲν εἶναι ἀληθὲς, καὶ τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εὑρίσκει σύμφωνον πρὸς τὴν σύμβασιν τῆς Ἑταιρείας, διότι τί ἄλλο ἡ σύμβασις περιέχει ἢ αὐτὸ, ὅτι θὰ δαπανηθῶσιν αἱ 600,000 δραχμαὶ, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας θὰ λαμβάνωσιν 7% τόκον, ἐνῷ δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν χρήματα πρὸς 6%; Ἰδοὺ λοιπὸν χρήματα, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μὲ τὸν μικρότερον τόκον.

§253Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ 7%;

§254ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διότι ἀποτελοῦν μέρος τοῦ κεφαλαίου.

§255Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). (Ὅρα Παράρτημα).

§256ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ πιστεύω, ὅτι πρόκειται νὰ δαπανήσωμεν 600,000 δραχμὰς ἐκ τοῦ κεφαλαίου τοῦ μετοχικοῦ τῶν 6,000,000, εἶναι, ὅτι ἐδαπανήθησαν 5,400,000 δραχμαὶ, καὶ ὑπολείπονται 600,000. Σᾶς ἠρώτησα, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι εἴπετε, ὅτι εἶναι μέρος τοῦ κεφαλαίου. Ἤδη δὲ ἀπορῶ, καὶ δὲν ἐπιμένω εἰς αὐτό. Ἀλλ’ ἀντελήφθην, ὅτι τοῦτο μοὶ εἴπετε, ὅτι ἦτο ὑπόλοιπον τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ· διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸ 7%, καὶ ὅτι θ’ ἀφαιρεθῇ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τὸ 7%, καὶ 5% ἐπὶ 30,000 δραχμῶν, ὅπως ἀποσβεσθῇ τὸ κεφάλαιον. Λοιπὸν ὑπελόγισα καλῶς, ὅτι ταῦτα θὰ ὑπολείπωνται...

§257Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κακῶς ὑπελογίσατε· ὅταν δὲ σᾶς δηλῶ τι, πρέπει νὰ μὴ ἀμφισβητῆτε τὴν δήλωσίν μου. Περὶ τούτου δὲ δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς.

§258ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. .. Διότι, ἐὰν ἀπετέλουν μέρος τοῦ κεφαλαίου, δὲν θὰ ἔλεγον, ὅτι θὰ γείνῃ ἡ κράτησις τῶν 30,000 δραχμῶν πρὸς ἀπόσβεσιν τόκου τοῦ κεφαλαίου, διότι ἡ ἀπόσβεσις γίνεται κατ’ ἔτος· ἑπομένως δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ θέσωμεν τὸν ὅρον τοῦτον.

§259Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἡμεῖς ἐνταῦθα, ἀντιπροσωπεύοντες τό τε Κράτος ἐν συνόλῳ, καὶ ἑκάστην τῶν ἐπαρχιῶν ἰδίᾳ, καὶ ἕκαστον τῶν δήμων, καὶ ἕκαστον τῶν πολιτῶν ἀκόμη, καὶ ψηφίζοντες νόμους, ἐὰν δὲν πρέπει τέλος πάντων νὰ ἀποβλέπωμεν καὶ εἰς τὴν βούλησιν ὅλων αὐτῶν, τὴν ἀποτελοῦσαν τὴν κοινὴν γνώμην. Καὶ εἰδικεύω τὸ θέμα, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ: ἐὰν διὰ τὴν Κέρκυραν προέκειτο σύμβασίς τις, καὶ ὅλοι οἱ Κερκυραῖοι ἐσηκόνοντο εἰς τὸ πόδι, καὶ ἔλεγον τῷ κυρίῳ Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως «ἡμεῖς εἴμεθα κατὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ», ἤθελεν ὁ κ. Πρόεδρος ἐπιμείνει εἰς τὴν ἰδίαν αὑτοῦ γνώμην; Δὲν ἤθελεν ἐνθυμηθῆ τὸ κοινὸν ἀξίωμα: «ὅσον ἠξεύρει εἷς τρελλὸς οἰκοκύρης, δὲν ἠξεύρουν δέκα φρόνιμοι μὴ οἰκοκυραῖοι;» Ἐνταῦθα εὑρισκόμεθα ἐν παραδόξῳ ἀληθῶς ἀντιθέσει. Ὑμεῖς, οἱ ἐν σκοτειναῖς ὥραις καὶ ἐντὸς τοῦ στενοῦ τούτου κύκλου νομοθετοῦντες, καὶ περὶ πραγμάτων μὴ ἐνδιαφερόντων τὰ ἴδια ὑμῶν συμφέροντα καὶ τὴν ἰδίαν ὑμῶν περιουσίαν, εὑρίσκεσθε ἐν παραδόξῳ ἀντιθέσει πρὸς τρεῖς ὅλους πληθυσμοὺς τριῶν κωμοπόλεων, ἐγγὺς τῶν Ἀθηνῶν κειμένων. Ἐδυνάμην, Κύριοι, ἐὰν ἤθελον, νὰ ποιήσωμαι κατάχρησιν τῆς ὑμετέρας εὐμενείας, διὰ μακρῶν πάλιν νὰ ἀγορεύσω, ἀποκρούων, ὡς καὶ πρότερον πεντάκις μέχρι τοῦδε ἔπραξα, τόσον τὴν σύμβασιν, ὅσον καὶ τὸ παρακατιὸν νομοσχέδιον «περὶ τοῦ ἐμβαδοῦ τῶν ἐν Κηφισιᾷ οἰκοπέδων». Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ πράξω τοῦτο, διότι φρονῶ, ὅτι ἀρκούντως ἐπροστάτευσα τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μου καὶ ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει. Ἀλλ’ ὅταν ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως διεξάγηται κατὰ τοιαύτην ὥραν τῆς νυκτὸς, ὅτε καὶ οἱ σκοποὶ αὐτοὶ ἀκόμη, οἱ ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις φρουροῦντες, κοιμῶνται, οὐδεὶς δὲ τῶν πολιτῶν φαίνεται ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις, καὶ ἡ δημοσιογραφία αὐτὴ ἀπουσιάζει, καὶ οὐδεὶς ἀκούει πλέον ἐνταῦθα τοὺς ἀμυνομένους ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ἕν μοι μένει ἐπὶ τέλους, νὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ δώσωσι τὸν βραχίονα αὐτῶν ἐκεῖνοι τοὐλάχιστον οἱ ὑπουργικοὶ Βουλευταὶ τῆς Ἀττικῆς, οἵτινες, ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν ἐλθόντες, καὶ διὰ πρώτην φορὰν ἐκλεγέντες Βουλευταὶ τῆς Ἀττικῆς, εἰσῆλθον εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, νὰ μοὶ δώσωσι, λέγω, τὸν βραχίονα αὐτῶν, ἵνα ὁδηγήσω αὐτοὺς ἀπὸ Χαλανδρίου εἰς Ἀμαρούσιον καὶ Κηφισιὰν, ὅπως ἴδωσι μὲ τί κατεβασμένα πρόσωπα θέλουσιν ἐπανέλθει εἰς τὰς Ἀθήνας, ὡς ἐκ τοῦ βάρους τῶν μαύρων σφαιριδίων, διότι τολμῶσι νὰ ὑποστηρίξωσι τοιαύτας παραβόλους ἰδέας. Βεβαίως δὲν θέλουσι παραλείψει καὶ οἱ ἄλλοι ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφοι, οἱ τὰ αὐτὰ μετ’ ἐμοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου φρονοῦντες, ὅπως διὰ τῆς δημοσιογραφίας, ἧς τὴν ἀντίληψιν ἐπικαλοῦμαι, ἐγκαταλελειμμένος ἐνταῦθα καὶ πιεζόμενος ὑπὸ κραταιᾶς πλειονοψηφίας, δὲν θέλομεν, λέγω, παραλείψει νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν δημοσίευσιν τῶν λόγων ἡμῶν, οὓς θέλομεν στείλει εἰς μίαν ἑκάστην τῶν οἰκιῶν καὶ τῶν καλυβῶν τῶν τριῶν χωρίων, ἵνα διδαχθῶσιν οἱ διὰ πρώτην φορὰν τὰς ψήφους τῆς Ἀττικῆς ζητήσαντες καὶ λαβόντες, ὅτι οὐδαμῶς θέλουσι δυνηθῆ κατὰ τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ὅ,τι καὶ ἂν πράξωσι, ν’ ἀποφύγωσι τὴν χάλαζαν τῶν μαύρων σφαιριδίων, ἅτινα θέλουσι καλύψει τὰ πτώματα αὐτῶν, οὐχὶ εἰς συνδυασμοὺς τριπλοῦς καὶ τετραπλοῦς ἂν καταφύγωσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς συνδυασμοὺς πολλαπλοῦς ἀκόμη. Εἶναι ἀμοιβαία ἡ ὑποστήριξις τῶν κατοίκων χωρίων, ἄστεως καὶ Πειραιῶς, διότι οἱ χωρικοὶ τῶν πέριξ συνδέονται διὰ ποικίλων συγγενειῶν καὶ συμφερόντων ποικίλων πρὸς τοὺς κατοίκους τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, ὧν χωρικῶν τὰ συμφέροντα ἦλθον οἱ Κύριοι νὰ πωλήσωσιν εἰς τὴν κερδοσκοπίαν. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δύναται νὰ βεβαιώσῃ ἐπισήμως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς δὲν εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις, πρὸς πώλησιν τοῦ προνομίου αὐτῆς, μετὰ τοῦ ἐν Παρισίοις κ. Σγούτα;

§260Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω τίποτε.

§261Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐὰν μάθητε μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως, ὅτι πρόκειται περὶ συναλλαγῆς κερδοσκοπικῆς τοῦ κ. Σγούτα καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς, ἀφοῦ διὰ τῆς συμβάσεως ὑψώσωσι τὰς μετοχὰς, τί θέλετε ἀπαντήσει; Ταύτης ψηφιζομένης, δωροῦμεν τῷ κ. Σγούτᾳ ἑκατομμύρια, καὶ ἀναγορεύομεν αὐτὸν δεσπότην τῆς Κηφισιᾶς καὶ τιμαριοῦχον. Καὶ λυποῦμαι, διότι ἄνδρες, οὐδαμῶς συνδεόμενοι πρὸς τὸ διευθῦνον τὴν χώραν κόμμα, ἔρχονται καὶ διὰ τοῦ κόμματος αὐτῶν ὑποστηρίζουσι τὰ τοιαῦτα πραξικοπήματα. Βεβαίως θέλει ἔλθει ἐποχὴ, καθ’ ἣν ὅλα λεχθήσονται. Δὲν θέλομεν ἀφήσει τίποτε, ὅπερ νὰ μὴ ξετινάξωμεν. Ἔπρεπε πρὸ καιροῦ νὰ εἶχεν ἀρχίσει τὰς ἐργασίας αὐτῆς ἡ Σχολὴ τοῦ γενικοῦ ξετινάγματος. Διὰ τοῦτο ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐτόλμησα νὰ προτείνω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὡριμώτερον σκεφθῇ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἀλλὰ χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀγορεύων κατά τινα διακοπὴν, συζητουμένης τῆς προκειμένης συμβάσεως, ἔλεγεν, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1882 ἔτους ἀπαγορεύει ῥηταῖς λέξεσι τὴν παραχώρησιν συγκοινωνίας δι’ ἄλλης γραμμῆς παραλλήλου καὶ διὰ τῶν αὐτῶν σημείων, πλὴν τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν–Ἀμαρουσίου–Κηφισιᾶς, τῆς διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Λαυρίου.

§262Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς ἀνέγνωσα τὰς λέξεις τοῦ νόμου.

§263Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αἱ λέξεις εἶναι αἱ ἑξῆς: ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται γραμμὴ παράλληλος τῆς ὑπαρχούσης καὶ διὰ τῶν αὐτῶν σημείων.

§264Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§265Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν ὁ ἕτερος τῶν ὅρων δὲν ἀρκεῖ πρὸς ἀπαγόρευσιν. Πρέπει νὰ ὑπάρχωσι γραμμαὶ παράλληλοι, καὶ νὰ διέρχωνται καὶ καταλήγωσιν εἰς τὰ αὐτὰ σημεῖα. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀπαγορευόμενον. Κύριοι, εὐτυχῶς οἱ μεταβαίνοντες εἰς Κηφισιὰν διὰ τῆς γραμμῆς τοῦ Σιδηροδρόμου Λαυρίου γνωρίζουσι τὴν γραμμὴν ταύτην ἄριστα. Ἀναχωροῦμεν ἐκ τῆς Πλατείας τῆς Ὁμονοίας, καὶ πρὶν ἢ φθάσωμεν εἰς τὰ Κάτω Πατήσια στρέφομεν πρὸς τὸν παλαιὸν Σταθμὸν τοῦ Σιδηροδρόμου Λαυρίου, ἀφίνομεν ἐπ’ ἀριστερὰ τὴν Ἀκαδήμειαν, ἀφίνομεν ἔπειτα, μετὰ τὰ Πατήσια, ἐπ’ ἀριστερὰ τὸ χωρίον Ἡράκλειον, καὶ φθάνομεν εἰς Ἀμαρούσιον, καὶ ἐκεῖθεν εἰς Κηφισιάν. Ποῖον σχῆμα ἔχει ἡ γραμμὴ αὕτη; Ἔχει τὸ σχῆμα τοῦτο (δεικνύει διὰ τῆς χειρὸς), ὅλως καμπύλον. Ποία δὲ εἶναι ἡ γραμμὴ, ἡ μέλλουσα νὰ ἑνώσῃ τὸν Τροχιόδρομον Ἀθηνῶν μετὰ τῆς Κηφισιᾶς; Εἶναι ἡ παρὰ τὴν ἀρχαίαν ἁμαξιτὴν ὁδὸν, ἥτις γραμμὴ ἀφίνει πρὸς τὰ ἀριστερὰ τὴν ὁδὸν, καὶ εἰσερχομένη εἰς τοὺς ἀγροὺς, τοὺς πρὸς τὰ ἀριστερὰ τοῦ Διαβολορεύματος, φθάνει εἰς τὸ Χαλάνδριον, διέρχεται δι’ αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖθεν, διὰ τῶν ἀνατολικομεσημβρινῶν μερῶν τοῦ Ἀμαρουσίου, φθάνει πρὸς τὸ Κεφαλάρι τῆς Κηφισιᾶς. Ἡ γραμμὴ αὕτη ἀποτελεῖ τὴν χορδὴν ἑνὸς τόξου, τόξου σχηματιζομένου διὰ τῆς γραμμῆς τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Κηφισιᾶς. Πρόκειται λοιπὸν ἐνταῦθα περὶ παραλλήλου γραμμῆς; Ποία ἤθελεν εἶσθαι ἡ παράλληλος γραμμή; Κατὰ τὴν Γεωμετρίαν, παράλληλοι γραμμαὶ λέγονται ἐκεῖναι, αἵτινες, εὐθεῖαι οὖσαι, κεῖνται εἰς τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον, καὶ προεκβαλλόμεναι, οὐδαμοῦ συναντῶνται. Ὑπάρχει λοιπὸν ὁ ἕτερος τῶν ὅρων τῶν διατάξεων τοῦ νόμου τοῦ 1882 ἔτους; Βεβαίως οὐχί. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἵνα ὑπάρξῃ ἡ ἀπαγόρευσις, ἀπαιτοῦνται δύο ὅροι· πρῶτος αὐτὸς, ὃν εἶπον, καὶ δεύτερος ἡ σύμπτωσις εἰς τὰ αὐτὰ σημεῖα. Τοῦτο ἀπαγορεύεται. Δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι εὑρίσκονται εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον ὁ Σταθμὸς τοῦ Σιδηροδρόμου Λαυρίου ἐν Ἀθήναις καὶ ἡ Πλατεῖα τῶν Ἀνακτόρων; Εἶναι τὸ αὐτὸ σημεῖον τὸ Χαλάνδριον, ὅπερ δὲν περιλαμβάνει ἡ γραμμὴ Ἀθηνῶν–Κηφισιᾶς; Καὶ εἶναι τὸ αὐτὸ σημεῖον ὁ Σταθμὸς ἐν Κηφισιᾷ τοῦ Σιδηροδρόμου Λαυρίου καὶ τὸ Κεφαλάρι; Ὁ εἷς εἶναι εἰς τὴν Ἀνατολὴν, καὶ ὁ ἄλλος εἰς τὴν Δύσιν. Ἑπομένως καὶ οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως τοῦ 1882 ἔτους οὐδόλως ἀντίκεινται εἰς τὴν παραδοχὴν καὶ δύο μέσων συγκοινωνίας Ἀθηνῶν καὶ περιχώρων. Διότι, Κύριοι, ἂν τῷ ὄντι ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει ὑπάρχῃ ἐλάττωμα, ὅπερ καθιστᾷ ἀπαράδεκτον, καὶ ἀποτρόπαιον, καὶ ἀσύμφορον τοῖς κατοίκοις, οὓς ἀντιπροσωπεύομεν, τὴν παροῦσαν σύμβασιν, τὸ ἐλάττωμα τοῦτο εἶναι τὸ ἄρθρον 12, ὅπερ καθιεροῖ τὸ μονοπώλιον τῆς συγκοινωνίας. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐγὼ καὶ πάλιν δηλῶ, ὅτι, καίτοι ἐπιθυμῶ κατ’ ἀρχὴν νὰ ἦμαι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, ἂν δὲν διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 12, θέλω καταψηφίσει αὐτῆς.

§266Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μείνωμεν περισσότερον.

§267ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Καὶ αἱ Πολιτεῖαι αὐτοκτονοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τὰ κόμματα αὐτοκτονοῦσιν (θόρυβος).

§268Α. ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, φέρω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Καρατζᾶ, ὡς ψηφολέκτης. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Α. Καρατζᾶ καὶ Ἀλεξ. Κασσαβέτη. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 3 π. μ. τῆς ἐπιούσης).