1900.03.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32

Τῆς 3 Μαρτίου 1900.

(Παρασκευή).

Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ δημόται τοῦ δήμου Τροπαίων τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας ὑποβάλλουσιν αἴτησιν, δι’ ἧς παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως ὁ δῆμος αὐτῶν ὑπαχθῇ δικαστικῶς εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ἠλείας. Ὁ Σύλλογος τῶν ἐν Πάτραις Καλαβρυτινῶν δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν ὑποβάλλει τὰς σκέψεις του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ προσωπικῆς κρατήσεως διατάξεων. Ὁ βουλευτὴς Βάλτου κ. Στράτος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ». Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 117). Ὁ κύριος Θ. Π. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πληροφορίας τινὰς σκοπῶ νὰ ζητήσω ἀπὸ τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Κατὰ τὸν δημοσιευθέντα ἀπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1897, πλὴν τῶν 4,465,741.99 δραχμῶν, αἵτινες ἐδαπανήθησαν πρὸς βοήθειαν τῶν προσφύγων Θεσσαλῶν, ὧν αἱ ἐπαρχίαι εἶχον καταληφθῆ ὑπὸ τῶν Τούρκων, πλὴν τῶν 2,930,782.30, αἵτινες ἐδαπανήθησαν δι’ ἔξοδα παλινοστήσεως τῶν εἰρημένων Θεσσαλῶν, πλὴν τῶν δι’ ἀποζημιώσεις καὶ λοιπὰ ἔξοδα τῶν ἐπὶ τῆς παλινοστήσεως τῶν Θεσσαλῶν συσταθεισῶν ἐπιτροπῶν καὶ τῶν ἀποσταλέντων ὑπαλλήλων δαπανηθέντων ὡσαύτως ἐκ δραχμῶν 44,434.60, ἐδαπανήθησαν προσέτι δρ. 570,764.97 διὰ μικρὰ βοηθήματα. Καὶ ἐνῷ ἡ ἐπιγραφὴ τῶν ἄλλων δαπανῶν εἶναι σαφής, καταδεικνύουσα καὶ τὸν σκοπὸν καὶ τὴν ἀνάγκην, δι’ ἣν αἱ δαπάναι αὗται ἐγένοντο, ἡ ἐπιγραφὴ τῶν δαπανῶν τούτων τῶν τελευταίων εἶναι ἐντελῶς ἀόριστος, διότι δὲν δύναταί τις νὰ διακρίνῃ ἄλλην κατηγορίαν ἀναγκῶν, πλὴν ἐκείνων, δι’ ἃς ἐγένοντο αἱ ἄλλαι δαπάναι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ τὸν φάκελλον τῶν μικρῶν ἐκείνων λοιπῶν δαπανῶν. Προσέτι παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξετάσῃ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἡ κατὰ τὸ 1897 γενομένη ἀγορὰ κτηνῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, δι’ ἣν κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1897 ἐδαπανήθησαν 4,431,696 δραχμαὶ, ἐγένετο διὰ μιᾶς παραγγελίας, ἢ δι’ ἐπανειλημμένων παραγγελιῶν, καὶ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου, δι’ ὧν ἐξετελέσθησαν πᾶσαι αἱ πρὸς ἀγορὰν κτηνῶν γενόμεναι παραγγελίαι. Προσέτι νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, πόσοι δυνάμει τῶν παραγγελιῶν τούτων ἠγοράσθησαν ἵπποι καὶ πόσοι ἡμίονοι, καὶ ποία ἡ τιμὴ ἑκάστου ἵππου καὶ ἑκάστου ἡμιόνου ἑκάστης τῶν γενομένων παραγγελιῶν ἰδίᾳ. Παρακαλῶ καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν τρία νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πρὸ ἐννέα μηνῶν εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, περὶ κυρώσεως ἀπολογισμῶν, τοῦ πρώτου νομοσχεδίου τῶν ἀπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1833–1844, τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου τῶν ἀπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1845 ἕως 1881, καὶ τοῦ τρίτου νομοσχεδίου τῶν ἐτῶν 1882–1895, ἐὰν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀπεστάλησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπεξειργάσθη αὐτὰ, καὶ εἰς ποῖον σημεῖον διατελοῦσιν αἱ ἐπ’ αὐτῶν ἐργασίαι· ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει δὲν ἀπεστάλησαν ὑπὸ τοῦ προκατόχου Προέδρου, ἐὰν ὁ νῦν Πρόεδρος ἔλαβε τὴν πρόνοιαν ταύτην· καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια οὐδὲ παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις προσῆκε νὰ ἐπιμεληθῇ, ἵνα βασανισθῶσι καὶ ὡριμάσωσι πρὸς συζήτησιν αἱ νομοθετικαὶ προτάσεις του, ἀποβαίνει ἀναγκαῖον νὰ ἐξακριβωθῇ, πρὸς τίνα σκοπὸν εἰσήχθησαν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἐὰν εἰσήχθησαν πρὸς συζήτησιν καὶ ψήφισιν, ἢ πρὸς ἄλλον σκοπόν. Διότι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐπροτάθησαν πρὸς ἀποκατάστασιν πλήρους ἐλέγχου τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ἐξόδων, ἡ μεταρρύθμισις αὕτη εἶναι ἡ μόνη λυσιτελὴς καὶ σπουδαία ἐκ τῶν μεταρρυθμίσεων, εἰς τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον λέγει ὅτι ἀσχολεῖται.

§3ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω ὅτι ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, λαβὼν δὶς ἀφορμὴν ἐκ τοῦ θέματος, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, παρεπονέθη κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν ἀπεστάλησαν οἱ ἀπολογισμοὶ πρὸς ἐξέτασιν, ὅτι δὲν εἰργάσθη αὕτη ἐπαρκῶς, καὶ παρεκάλεσεν αὐτὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Προσέθηκε δὲ κατὰ τὴν δευτέραν αὑτοῦ ἀγόρευσιν, ὅτι, ὡς ἐτροποποιήθησαν τὰ περὶ ἀπολογισμῶν, περιωρίσθη τὸ ἔλλειμμα ἀπὸ ἑξήκοντα ἑκατομμυρίων εἰς ἔλλειμμα 33 ἑκατομμυρίων, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Ὁμιλήσας δηλαδὴ ἐκ δευτέρας ἀφορμῆς περὶ τοῦ θέματος τούτου, προσδιώρισεν ὅτι τὸ ἔλλειμμα εἶναι 33,000,000, καθόσον δὲν εἶχε λάβει ὑπ’ ὄψιν τὸν προηγούμενον λογαριασμόν. Ἀλλ’ οἱ ἀπολογισμοὶ οὗτοι, δι’ οὓς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησε νὰ δείξῃ ἰδιαιτέραν φροντίδα ἡ ἐπιτροπή, καὶ εὐλόγως, ἐπιθυμῶν τὴν ταχυτάτην ἐκκαθάρισιν αὐτῶν, δὲν βλέπω κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετασθῶσιν, οὐδὲ κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν ἐπ’ αὐτῶν εἰς τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα αἱ διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου ἐπιδιώκουσι. Διότι οἱ ἀπολογισμοὶ οὗτοι ἔρχονται εἰς τὴν Βουλὴν τελείως ἀνεξέλεγκτοι, εἶναι λογαριασμοὶ καθαρῶς διοικητικῆς ὑπηρεσίας, ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου παντελῶς μὴ ἐξετασθέντες, κατὰ τὰς ὡρισμένας διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Φέρονται ἵνα ἐξετασθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐνῷ ὁ νόμος ὁ κείμενος, ὁ ὁρίζων τὸν τρόπον τῆς ἐξετάσεως αὐτῶν, ὁρίζει, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τῶν Ὑπουργείων δὲν ἐξετάζονται ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἀποτελουμένης ἐκ μελῶν μόνης τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς Γερουσίας καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Οὐδεμία δὲ νομοθετικὴ πρᾶξις ἐτροποποίησε τὸν νόμον τοῦτον, ὁρίσασα νομοθετικῶς τρόπον ἄλλον συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ ἐν τούτοις οἱ ἀπολογισμοὶ εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς νὰ γείνῃ σκέψις τις περὶ τῆς τοιαύτης ἀπαραιτήτου τροποποιήσεως, τῆς νομοθετικῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὅτε εἰσήχθη ἀπολογισμός τις ὑπὸ προγενεστέρας Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλήν, διὰ μακρῶν ὁμιλήσας ἐπὶ τοῦ θέματος, κατέκρινε τὴν ἐργασίαν ἐκείνην, τὴν κατὰ τὴν προηγουμένην Περίοδον, καὶ ἐπετίμησε τοὺς τότε Ὑπουργοὺς, ὅτι προκαλοῦσι τὴν Βουλὴν εἰς ματαιοπονίαν. Εὐτυχῶς ἔχω τὰ ἔγγραφα ἐνταῦθα, καὶ θὰ παραπέμψω τὸν Ὑπουργὸν εἰς τοὺς λόγους αὑτοῦ τοὺς πρώτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁμιλήσας διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑποβληθέντος κατὰ τὸ 1896 ὑπὸ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ἔλεγε τὴν 14 Μαρτίου 1896 εἰς τὴν τότε Βουλήν, κατηγορῶν τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, ὅτι εἶχε λησμονήσει, ὅτι, πρὶν ἢ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξελέγξεως τοῦ ἀπολογισμοῦ, ἔπρεπε νὰ ἐξελέγξῃ αὐτὸν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ ἐξετάθη ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐπὶ πολύ. Ἀλλ’ ὅ,τι κατὰ τὸ 1896 ἦτο ἀκριβές, κατὰ τὸ 1899 καὶ 1900 δὲν εἶναι ἀκριβές; Δὲν ἐγνώριζεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τότε, ταῦτα λέγων, κατὰ τὴν τελευταίαν περίπτωσιν, ἐπὶ θέματος, ἐπὶ πράξεως, ἣν ἔκρινε καὶ κατεδίκαζε πρότερον ὡς πρᾶξιν ματαίαν, ἐν τῇ φιλοπατρίᾳ αὑτοῦ παρακαλῶν τὴν τότε Βουλὴν νὰ σπεύσῃ πρὸς νομοθετικὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ ζητήματος, δὲν ἐγνώριζεν ὅτι πρὸς τοὺς τοίχους ὡμίλει;—διότι τοῖχοι ἦσαν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ μὴ ἔχουσα νόμιμον συγκρότησιν καὶ ἁρμοδιότητα, ὅπως ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν Ὑπουργείων, ἀλλ’ οὐδὲ τὰ μέσα, ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχον οἱ λογαριασμοὶ, ὧν ἠθέλησεν ὁ λογιστικὸς νόμος νὰ προταχθῇ ἡ ἐξέτασις πρὸ πάσης ἄλλης ἐξετάσεως. Ταῦτα ἐρωτῶ, καὶ παρακαλῶ νὰ δοθῇ ἀπάντησις καὶ ἐπὶ τούτων, ὅταν δοθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων.

§4Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς μοὶ ὑπενθυμίζει ἀγόρευσίν μου ὡς Βουλευτοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1896 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους αὐτοῦ. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν του τὸ θέμα τῆς ἀγορεύσεώς μου, διότι ἤθελε παρατηρήσει διάκρισιν μεταξὺ ἐλέγχου διοικητικοῦ, ἀσκουμένου ὑπὸ τοῦ Λογιστηρίου, καὶ τοῦ ἑτέρου ἐλέγχου, ὅστις δὲν δύναται νὰ ἀσκηθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς πρὶν προηγηθῇ ὁ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἀσκούμενος δικαστικὸς ἔλεγχος. Κατὰ τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον καὶ κατὰ τὸν καταστατικὸν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου νόμον, ὁ δικαστικὸς ἔλεγχος εἶναι ἀπαραίτητος, οὗτος δὲ εἶναι ὁ ἔλεγχος ὁ ἐξασφαλίζων τοῦ Δημοσίου τὰ συμφέροντα. Ἡ ἔλλειψις ὅμως αὐτοῦ ἰδίως ἐπὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν κωλύει τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, διότι τὸ Κοινοβούλιον δύναται, καὶ ἀνεξαρτήτως τοῦ δικαστικοῦ ἐλέγχου, νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἐλέγχου τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ ὑποβαλλομένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀφορῶντος εἰς μόνα τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, τ’ ἀναγραφόμενα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, μόνος δὲ ὁ γενικὸς λογαριασμὸς, ὅστις ἀποτελεῖ τὸ σύνολον τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, πρὶν ἢ ἐξελεγχθῇ προηγουμένως ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὡς πρὸς τὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὰ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ παρακολουθήσωσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα, ἐνησχολήθην, καὶ ἐμελέτησα τὰς ἐπιβαλλομένας μεταρρυθμίσεις εἰς τὸν καταστατικὸν τοῦ Συνεδρίου νόμον, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἐνήμερος ὑπ’ αὐτοῦ ἄσκησις τοῦ δικαστικοῦ ἐλέγχου τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων. Ἐὰν ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης ὁ χρόνος τῆς Βουλῆς εἶναι ἐπαρκὴς, θέλω ὑποβάλει εἰς αὐτὴν τὸ παρεσκευασμένον νομοσχέδιον περὶ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τοῦτο ὅμως οὐδόλως κωλύει τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐλέγχου τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ. Βεβαίως, ἐὰν πρόκειται νὰ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, πῶς ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ παρ’ ἡμῖν ἐργάζεται καὶ πῶς μετὰ δυσκολίας περατώνει τὸ ἔργον αὑτῆς, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν προεξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, βεβαίως θὰ ἀπολήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ὁ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἔλεγχος τοῦ ἀπολογισμοῦ. Ὑπάρχει ὅμως τρόπος, καθ’ ὃν ἐργαζομένη δύναται νὰ προέλθῃ εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν συνδρομὴν λογιστικῶν ὑπαλλήλων. Ἄλλοτε, ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπρότεινα τὸ μέτρον τοῦτο, ζητήσας, ὅπως προσληφθῇ προσωπικὸν ἀνάλογον ὑπαλλήλων εἰς τὸ Γεν. Λογιστήριον, ἵνα τῇ βοηθείᾳ αὐτοῦ κατορθωθῇ ὁ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἔλεγχος τοῦ ἀπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἡ πρότασίς μου δὲν ἐγένετο δεκτή. Νομίζω ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ θελήσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ ἐργασθῇ σοβαρῶς, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος, δι’ οὗ δύναται νὰ ἐξελεγχθῇ ὁ ὑποβαλλόμενος ἀπολογισμός· ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι δύναται νὰ προσληφθῇ προσωπικὸν ὑπαλλήλων ἐπαρκὲς διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην.

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὰ ἐκτεθέντα δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀκριβῆ· θέλω δὲ παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἀκούσῃ τῶν λαβόντων χώραν κατὰ τὴν 27 Ἰανουαρίου 1896. Ἐγὼ δὲν εἶχον τότε εἰσαγάγει νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἶχον ἀναγγείλει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐδημοσιεύθη ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1892 καὶ ὁ ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1878 μετὰ τοῦ γενικοῦ λογαριασμοῦ τοῦ 1879, καὶ προσέτι ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1879 μετὰ τοῦ γενικοῦ λογαριασμοῦ τοῦ 1880. Ἔλεγον τότε (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ γνωρίζει, ὅτι ἡ σύνταξις καὶ ἡ δημοσίευσις τῶν ἀπολογισμῶν δὲν εἶναι ἐν πλήρει τάξει· ἵνα δὲ δυνηθῶμεν νὰ γενώμεθα ἐνήμεροι, ἐδέησε νὰ ἀσχολώμεθα εἰς τὴν σύνταξιν καὶ δημοσίευσιν τῶν ἀπολογισμῶν, ἀρξάμενοι συγχρόνως ἀπὸ διαφόρους χρονικὰς περιόδους. Ἀσχολεῖται τὸ Γενικὸν Λογιστήριον εἰς τὴν σύνταξιν τῶν ἀπολογισμῶν τῆς μέχρι τοῦ ἔτους 1883 περιόδου, ἀλλ’ ἀσχολεῖται συγχρόνως καὶ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν ἀπολογισμῶν τῆς ἀπὸ τοῦ εἰρημένου ἔτους 1883 ἀρχομένης περιόδου. Καὶ ἡ μὲν σύνταξις τῶν ἀπολογισμῶν τῶν ἐτῶν τῆς ἀπὸ τοῦ 1883 ἀρχομένης περιόδου προώδευσε μέχρι τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1892, τὸν ὁποῖον πρὸ μικροῦ κατέθηκα, ἂν καὶ ἡ σύνταξις καὶ ἡ δημοσίευσις αὐτοῦ ἐβράδυνε ὑπὲρ τὸ δέον, διότι δύο ἔτη καὶ τρεῖς μῆνες παρῆλθον ἀφ’ ἧς χρῆσις τοῦ 1892 ἔκλεισεν. Ἡ σύνταξις δὲ τῶν ἀπολογισμῶν τῆς πρὸ τοῦ ἔτους 1883 χρονικῆς περιόδου προώδευσε καὶ αὕτη μέχρι τοῦ ἔτους 1879. Ἑπομένως μεταξὺ τῶν δύο χρονικῶν περιόδων λείπουσιν ἔτι οἱ ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1880, 1881 καὶ 1882. Ὅταν δὲ περατωθῇ ἡ σύνταξις τῶν ἀπολογισμῶν καὶ τῶν τριῶν τούτων χρήσεων, θέλει συμπληρωθῆ τὸ ἔργον τῆς συντάξεως καὶ δημοσιεύσεως τῶν ἀπολογισμῶν μέχρι τοῦ ἔτους ἐκείνου, κατὰ τὸ ὁποῖον θέλομεν ἔχει τὸν ἀπολογισμὸν τῆς τελευταίας χρήσεως. Ἐὰν τοῦτο ἐπιτευχθῇ ἐντὸς δύο ἐτῶν, θέλομεν ἔχει πάντας τοὺς ἀπολογισμοὺς μέχρι τοῦ ἔτους 1895. Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ γένηται ἀρχὴ τῆς ἐκπληρώσεως ἄλλου καθήκοντος, τοῦ καθήκοντος νὰ ἐπιλάβηται ἡ Βουλὴ τῆς ἐρεύνης καὶ ἐξελέγξεως αὐτοῦ, διότι οὕτω θέλει ἀποκατασταθῆ ὁ νενομισμένος ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἄνευ τοῦ ὁποίου βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ προσδοκᾷ ἄψογον τὴν διαχείρισιν αὐτῶν.» Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνόμισε τότε, τυγχάνων ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὅτι συνέλαβον ἐμὲ προβάλλοντα προτάσεις ἀντιβαινούσας εἰς τὸν νόμον, καὶ ἀνέστη καὶ μὲ ἐπέκρινε, παραστήσας, ὅτι ἐγὼ προεκάλουν τὴν Βουλὴν εἰς ἐξέλεγξιν ἀπολογισμῶν, ἐνῷ αὐτοὶ δὲν εἶχον ἐξελεχθῆ ἔτι ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἀκούσατε, τί ἔλεγεν ὁ κύριος Σιμόπουλος (ἀναγινώσκει): «Περὶ τούτου μάλιστα ἐν τῇ εἰσηγητηρίῳ ἀγορεύσει του ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προσέθηκεν, ὅτι, ὅταν κατορθωθῇ μετ’ ὀλίγον νὰ δημοσιευθῶσιν οἱ ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1880, 1881 καὶ 1882, καὶ τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν δευτέραν περίοδον, ἤτοι τῶν ἐτῶν 1893 καὶ 1894, τότε οὐδὲν ἕτερον ὑπολείπεται ἢ νὰ ἐκπληρώσῃ καὶ ἡ Βουλὴ τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὴν καθῆκον, ἤτοι νὰ ἐπιλάβηται αὕτη τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ εἶχε λησμονήσει ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι, πρὶν ἢ ἡ Βουλὴ δυνηθῇ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἀπολογισμῶν, πρέπει προηγουμένως νὰ ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν ὑπολόγων, καὶ νὰ δημοσιεύσῃ τὰς πρὸς τὸν Βασιλέα δηλώσεις του, ὅτε καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὴν καθῆκον.» Καὶ προέβη τότε νὰ μὲ ἐλέγξῃ, διότι κατηργήσαμεν τὸν νόμον περὶ προσόντων τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἑπομένως καὶ τὸν πρὸς διορισμὸν τῶν ἐλεγκτῶν καὶ τῶν παρέδρων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ ἀπέδωκεν εἰς ἐμέ, ὅτι σκοπὸν εἶχον νὰ πληρώσω τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διὰ προσώπων ἀναξίων τῶν θέσεων, χαριζόμενος εἰς αὐτά. Ἀλλ’ ἐγὼ μὲν οὐδένα διώρισα ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ, αὐτὸς ὅμως ἐπλήρωσε τὰς κενὰς ἐν τῷ Συνεδρίῳ θέσεις διὰ τῶν περισαινόντων αὐτόν. Ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐφρόνει τότε, ὅτι ἔπρεπε νὰ προεξελεγχθῶσιν οἱ ἀπολογισμοὶ τῶν εἰρημένων ἐτῶν ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἀλλ’ αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐφρόνει τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἦτο ὄντως ὀρθὸν, διότι αἱ διατάξεις τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου εἰσὶ ῥηταὶ καὶ μὴ δεκτικαὶ ἀντιρρήσεων, οὐδὲ δικαιολογοῦσιν, ἵνα ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι καὶ ἄνευ προεξελέγξεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιλάβηται τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἀπολογισμῶν, ἀρκεῖ μόνον νὰ διορισθῶσι πρόσθετοι 20–25 λογιστικοὶ ὑπάλληλοι, ὅτε βεβαίως θέλει κατορθωθῆ νὰ δημιουργηθῶσιν εἴκοσι καὶ πέντε νέαι θέσεις ὑπαλλήλων, ἵνα διορίσῃ καὶ αὐτοὺς ὁ κ. Ὑπουργός. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 219 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, «τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον μετὰ ἐξέλεγξιν βεβαιώνει τὴν ὀρθότητα τῶν ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν δημοσιευθέντων λογαριασμῶν.» Κατὰ τὸ ἄρθρον 221 τοῦ αὐτοῦ νόμου, «τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐκδίδει ἐν γενικῇ συνεδριάσει διαδήλωσιν, ὅτι ὁ γενικὸς λογαριασμὸς τῆς ἐτησίας οἰκονομικῆς διαχειρίσεως συμφωνεῖ μὲ τὰς ἀποφάσεις του.» Κατὰ τὸ ἄρθρον 222 τοῦ εἰρημένου νόμου, «ὡσαύτως ἐν γενικῇ συνεδριάσει ἐκδίδει ὁμοίαν διαδήλωσιν περὶ τῆς ὀρθότητος τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς κλεισθείσης χρήσεως, ὅστις προσωρινῶς εἶχεν ἐξελεγχθῆ ἀπὸ ἰδίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις, κατὰ τὸ ἄρθρον 113, εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους διορίζεται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, συνισταμένη ἐκ δύο μελῶν τῆς Γερουσίας, ἐκ δύο μελῶν τῆς Βουλῆς καὶ ἐξ ἑνὸς ἐλεγκτοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὸ Καθημερινὸν καὶ τὸ Καθολικὸν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, καὶ βεβαιώσῃ, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τῶν Ὑπουργείων συμφωνοῦν κατὰ τ’ ἀποτελέσματα μὲ τὰς ἐγγραφὰς τοῦ Γεν. Λογιστηρίου· συντάσσεται δὲ περὶ τῆς ἐργασίας ταύτης πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται εἰς τήν Βουλήν.» Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 223 τοῦ εἰρημένου νόμου, «συζητοῦνται εἶτα ἐν γενικῇ συνεδριάσει τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου αἱ διαδηλώσεις, καὶ ἀφοῦ ἀκουσθῇ ὁ Γεν. Ἐπίτροπος, ἀποφασίζεται ἡ ἔκδοσις αὐτῶν. Ἐκφωνοῦνται δι’ ἕν τινι ἡμέρᾳ ἐπισήμως καὶ διευθύνονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ δημοσιευθῶσι διὰ τοῦ Τύπου καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς Βουλάς. Πᾶσαι δὲ αἱ πράξεις αὗται πρέπει νὰ ἦναι περατωμέναι τὴν 4 Φεβρουαρίου.» Λοιπὸν μέχρι τῆς 4 Φεβρουαρίου τοῦ ἔτους τοῦ ἑπομένου μετὰ τὸ κλείσιμον τῆς χρήσεως πρέπει νὰ περατώνηται ἡ προεξέλεγξις τῶν ἀπολογισμῶν, τότε δὲ καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ἐξελέγξῃ τὸν ἀπολογισμὸν, ἀφοῦ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν πάντα τὰ ἀνωτέρω καὶ παραβάλῃ ταῦτα πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν. Ἑπομένως ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δύνανται νὰ ἐξελεγχθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς οἱ ἀπολογισμοὶ καὶ πρὶν ἢ ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτὴν, ἀναιρεῖται ὑπὸ τοῦ νόμου, δὲν εἶναι δὲ καὶ ἡ γνώμη, ἣν εἶχε κατὰ τὸ 1896, ὅτε ἔπλασε καὶ μοὶ ἀπέδωκε γνώμην, ἣν δὲν εἶχον, ἵνα δυνηθῇ νὰ μὲ ἐπικρίνῃ.

§6Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μεθ’ ὅλα ὅσα ἀνεκοίνωσεν πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος Βουλευτὴς, δὲν ἠδυνήθη νὰ ὑποδείξῃ διάταξιν τοῦ νόμου κωλύουσαν τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ ἐλέγχου τῶν ὑποβαλλομένων εἰς αὐτὴν ἀπολογισμῶν. Ὅ,τι εἶπε, δὲν εἶναι ἄλλο ἢ τὸ τακτικῶς γινόμενον ἁπανταχοῦ, ὅπου λειτουργεῖ λογιστικὸν σύστημα ὡς τὸ ἡμέτερον, δηλ. οἱ ἀπολογισμοὶ ὑποβάλλονται εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ τὸ Συνέδριον ἐκδώσῃ τὴν διαδήλωσίν του μετὰ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἐξέλεγξιν τοῦ οἰκονομικοῦ λογαριασμοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως παρ’ ἡμῖν τὰ τοῦ Συνεδρίου εὑρίσκονται εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκονται, ἠδύνατο νὰ γένηται ἡ ἐξέλεγξις τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, διότι πλὴν αὐτοῦ ὑπάρχει ἡ γενικὴ ληψοδοσία, ἡ ὁποία μετὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀποτελεῖ τὸν οἰκονομικὸν λογαριασμόν. Εἰς ὅ,τι δ’ ἀφορᾷ τὰ τοῦ Συνεδρίου, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἢ ἕτερός τις φρονεῖ, ὅτι ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ὑπέχωμεν εὐθύνην διὰ τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν ταύτην.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὀφείλω νὰ ἀντιλέξω εἰς τὸν κανόνα, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέγραψε τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ πράττῃ πᾶν ὅ,τι νόμος ῥητὸς δὲν ὑπηγόρευσεν εἰς αὐτὴν νὰ πράξῃ. Βεβαίως γνωρίζω, ὅτι κρατεῖ ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ κανών τις, καθ’ ὃν ἡ Βουλὴ δύναται πάντα νὰ πράττῃ, μόνον δὲν δύναται νὰ μεταβάλλῃ τὸ ἄρρεν εἰς θῆλυ· ἀλλὰ ἡ Βουλὴ οὐδέποτε πράττει ἄλλο, εἰμὴ ὅ,τι οἱ νόμοι ἐπιβάλλουσιν εἰς αὐτὴν νὰ πράξῃ· ἑπομένως, ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος δὲν ἐπιβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξελέγχῃ τοὺς ἀπολογισμοὺς πρὶν ἢ ἐξελέγξῃ αὐτοὺς τὸ Συνέδριον, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐπιλάβηται τῆς ἐξελέγξεως αὐτῶν, ἐπιλαμβανομένη δὲ ταύτης, παραβαίνει τὰ καθήκοντα αὑτῆς.

§8ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ εὐχαριστῶ τὸν προαγορεύσαντα ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, διότι μὲ ἀπήλλαξε τοῦ κόπου νὰ ἀναγνώσω καὶ ἐγὼ τὸ σχετικὸν μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1896, καὶ μετὰ τῆς ἐμπειρίας, ἣν ἔχει, τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, ἐξέθηκε τὰ τῶν κειμένων νόμων. Ἀλλ’ ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης τῆς μικρᾶς προέκυψε τοῦτο τὸ ἀγαθὸν, ὅτι ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὁ νόμος ἔχει ὡς εἴπομεν ἡμεῖς, καὶ ὅτι ἐδικαιολόγησε τὴν εἰσαγωγὴν τῶν νομοσχεδίων αὑτοῦ διὰ τῆς αἰτιολογίας, ὅτι δὲν κωλύεται ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ τοὺς ἀπολογισμοὺς, διότι, ἐὰν ἀπηγορεύετο τοῦτο, θὰ ὑπῆρχε περὶ τούτου διάταξις. Καὶ εἰς τοῦτο μὲν ἐδόθη ἐπαρκὴς ἀπάντησις ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ὅτι μόνα τὰ ἔργα, ἅτινα οἱ νόμοι ὑπαγορεύουσι, δύναται ἡ Βουλὴ νὰ πράττῃ, καὶ ἐκεῖνα ἔχει καθῆκον νὰ πράττῃ· ἀλλ’ ἐγὼ θέλω προσθέσει εἰς ταῦτα, ὅτι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις νομοθέτην, ὅστις ἤθελεν ἐπιτρέψει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ ἀπολογισμοὺς,—καὶ μάλιστα, ὡς συμβαίνει ἐνταῦθα, μακρῶν χρόνων,—ἄνευ προεπεξεργασίας. Ὁ λογιστικὸς νόμος, ἀντιγραφὴ ξένων νόμων, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰ γινόμενα ἀλλαχοῦ, καὶ ἐφρόντισε καὶ διέταξε καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα προεπεξεργασίαν τῶν λογαριασμῶν, μεθ’ ἣν καὶ μόνην εἰσάγεται ὁ ἀπολογισμὸς εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ προεπεξεργασία δύναται νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν καὶ καταστήσῃ δυνατὸν εἰς αὐτὴν ἐν ἐπιτροπῇ νὰ ἐργασθῇ, ὅπως ὑπάρξῃ καὶ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Ἄλλο, εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι ἤθελε λεχθῆ ὑπὸ τοῦ νόμου. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ στενοχωρία ἐν ᾗ εὑρέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἠνάγκασεν αὐτὸν νὰ καταφύγῃ, ὡς εἰς τελευταῖον ὀχύρωμα, εἰς τὸ ἐπιχείρημα, ὅπερ ἠκούσατε, ὅπερ ὅμως εἰς τὴν πρώτην προσβολὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος συναδέλφου ἐγκατελείφθη. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα δίδουσιν ἀφορμὴν ταύτην τὴν ὥραν, ὅτε τὸ ζήτημα ἐξεκαθαρίσθη, νὰ προκαλέσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου, ὅτι κατωρθώθη ἐπὶ τέλους, χάρις εἰς τὴν δραστηρίαν ἐνέργειαν τοῦ Λογιστηρίου κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη, νὰ συμπληρωθῶσι τὰ κενά, καὶ νὰ ἔχωμεν τὴν διοικητικὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λογαριασμῶν τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1897, οὗτινος τελευταίου ἔχομεν ἀπολογισμόν. Ὁ τελευταῖος οὗτος ἀπολογισμὸς προσθέτει ἑκατομμύριά τινα εἰς τὰ ἐλλείμματα τῶν προηγουμένων περιόδων, καὶ τὰ 33,317,907 δρ. γίνονται τῇ προσθήκῃ ταύτῃ 71 ἑκατομμύρια. Τοῦτο, νομίζω, εἶναι τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ βαρύνει τὸ Κράτος θετικῶς, ἐπιφυλασσομένων τῶν διαφορῶν, ἃς ἔλεγχός τις νεώτερος δύναται νὰ καταδείξῃ καὶ αἵτινες δὲν πιστεύω νὰ ἦναι σπουδαῖαι, χιλιάδες δραχμῶν ἴσως, ἴσως ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν, πάντως κάτω τοῦ ἑκατομμυρίου. Ἔχοντες τοῦτο τὸ δεδομένον σήμερον, ἔχοντες δηλαδὴ ἐκκαθαρισμένην τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ κατὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἐξεκαθαρίσθη ἤδη κατὰ τὰ εἰς τὸ δημόσιον χρέος ἀναγόμενα διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ τοῦ νόμου περὶ Ἐλέγχου, ἔχομεν καθῆκον νὰ φροντίσωμεν, ὅπως τακτοποιήσωμεν τὴν θέσιν ἡμῶν ἀπέναντι τοῦ παρελθόντος, ὅπως ἐτακτοποιήθη καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἡμῶν χρέη· ἔχομεν καθῆκον νὰ φροντίσωμεν, ὅπως ἀποδώσωμεν εἰς τοὺς ἔχοντας δικαίωμα, ἢ ἰδιώτας, ἢ ἐθνωφελῆ ἱδρύματα, ἢ εἰδικὰ ταμεῖα, ὅπως ἀποδώσωμεν τὸ χρῆμα, ὅπερ δικαιοῦνται νὰ λάβωσι καὶ ἐξ οὗ ἀποζῶμεν, διότι ἀντλοῦμεν καθ’ ἡμέραν ἐξ ἐκείνων, ἅτινα εἶναι προσωρινῶς κατατεθειμένα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πρὸς ἀπόδοσιν, καὶ ἐκεῖθεν καλύπτομεν τὰ ἐλλείμματα ἡμῶν. Δὲν ἐπιτρέπεται ἐφεξῆς, μεθ’ ὅσα ἐπάθομεν, νὰ ἐξακολουθήσωμεν οὕτω πράττοντες. Ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ὀφειλομένων, περὶ ὁριστικῆς διατυπώσεως θετικῶν ἀριθμῶν, καὶ περὶ ἐξευρέσεως τρόπου, ὅπως τὰ ποσὰ ταῦτα ἀποδοθῶσι, τοῦ Κράτους εὑρίσκοντος τὸν τρόπον νὰ πορισθῇ τὰ πρὸς ἀπόδοσιν χρήματα, καθ’ ἃ γινώσκει βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ θέλει ἴσως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλήν. Ἀφοῦ σήμερον γινώσκομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἁρμοδιότης εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ ἱκανότης, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν εἰσαχθέντων εἰς τὴν Βουλὴν παλαιῶν ἀπολογισμῶν, ἐνδεικνύεται τὸ καθῆκον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ θέλει νομοθετηθῆ εἰδικῶς διὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς τούτους τῶν ἐτῶν τῶν ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1897 τρόπος ἐξελέγξεως, θέλουσιν ὁρισθῆ οἱ κατάλληλοι πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐξελέγξεως, ἐν συνεργασίᾳ βεβαίως μετὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καθ’ ὃν τρόπον τὸ νομοσχέδιον θέλει ὁρίσει, οὕτως ὥστε νὰ δυνηθῶμεν κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον τῆς Βουλῆς νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐργασίας, ἥτις θέλει εἶναι ἤδη προπαρεσκευασμένη ὑπὸ τῶν εἰδικῶν ἐλεγκτῶν, οὓς ὁ νόμος θέλει πρὸς τοῦτο ὁρίσει, καὶ ἀποφανθῶμεν τότε ἐν πλήρη γνώσει καὶ ἐν πάσῃ εὐκολίᾳ, μετὰ τὴν κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀπαραίτητον ἐξέτασιν, ἣν θέλει ἐκτελέσει ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§9Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες ὑπολαμβάνουσιν, ὅτι, καίτοι κατωρθώθη νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν οἱ ὁριστικοὶ ἀπολογισμοὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους μέχρι τοῦ 1897, πρόκειται δὲ κατ’ αὐτὰς νὰ ὑποβληθῇ εἰς αὐτὴν καὶ ὁ τῆς χρήσεως τοῦ 1898, οὐχ ἧττον ὑφίσταται ἀξιοσημείωτος καθυστέρησις εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων. Ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ὁμιλῶν περὶ τῶν ἐλλειμμάτων τῶν παρελθουσῶν χρήσεων, ὑπῃνίχθη, ὅτι αἱ ἐκ παρακαταθηκῶν ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ ὀφειλαὶ τοῦ Κράτους δὲν εἶναι ἐξησφαλισμέναι...

§10ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ τοῦτο.

§11ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε, ὅτι πρόνοιά τις δέον νὰ ληφθῇ, ὅπως τὰ εἰδικὰ ταμεῖα, ὅσα ἔχουσι χρήματα παρακατατεθειμένα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὦσιν ἐξησφαλισμένα ἐπαρκῶς. Ἡ κατάστασις τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους εἶναι καὶ παρ’ ἡμῖν ἐν κανονικῇ καταστάσει, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς διαχειρίσεως τῶν παρακαταθηκῶν. Ἤθελον ἐνοήσει τὴν δυσπιστίαν ταύτην, ἐάν τις παρακαταθέτης παρεπονεῖτο, ὅτι ἐζήτησε τὰ χρήματά του καὶ δὲν τὰ ἔλαβε. Περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν τὰ τῶν παρελθουσῶν χρήσεων ἐλλείμματα θέλουσι καλυφθῆ, ἐπιφυλάσσομαι νὰ πραγματευθῶ εἰδικώτερον, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τότε θέλω ἀποδείξει, ὅτι δὲν εὑρίσκονται ἐν ἐλαττωματικῇ καταστάσει τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη εἰδικῆς τινος προνοίας. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸν ἔλεγχον τῶν ἀπολογισμῶν τῶν ὑποβεβλημένων εἰς τὴν Βουλήν, ἐμμένω εἰς ἣν ὑπεδήλωσα γνώμην, ὅτι δύναται ἡ Βουλή, ἂν ἐγκρίνῃ, νὰ προέλθῃ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῶν.

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ ἀναγκάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβω καὶ ἐκ τρίτου τὸν λόγον, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἀπαντήσῃ, ἔθηκεν εἰς τὸ στόμα μου λόγους, ὧν οὐδὲ ἴχνος ἐξῆλθε τοῦ στόματός μου· ὅτι δῆθεν ἐγὼ ἐξεδήλωσα φόβους, μήπως τὰ χρήματα τῶν ἱδρυμάτων καὶ εἰδικῶν ταμείων διατρέξωσι κίνδυνον. Τοιαύτην ὑπόνοιαν ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐκφέρω, διότι γινώσκω, ὅτι ἐκ τοῦ Δημοσίου οὐδείς ποτε ἀπώλεσε· καὶ ἂν ἔτι ἀφαιρεθῇ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου χρῆμα εἰς αὐτὸ ἀνῆκον, ζημιοῦται τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ οὐχὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες οὕτως ἦλθον εἰς συνάφειαν πρὸς αὐτό, ὡς ἔχομεν παραδείγματα καὶ ἐνταῦθα καὶ ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους, συζητῶν καὶ ἀξιῶν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ σπεύσῃ νὰ ἐξελέγξῃ τοὺς ἀπολογισμοὺς τοὺς ὑποβαλλομένους εἰς αὐτὴν, ἔλεγε ταῦτα: «Ἐὰν ἤθελε προβληθῆ εἰς ἐμὲ τὸ ἐρώτημα, πῶς καλύπτονται τὰ ἐλλείμματα ταῦτα», (τότε ἀνεγράφοντο 63 ἑκατομμύρια) «ὑποχρεοῦμαι νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ συγκάλυψις τῶν ἐλλειμμάτων τούτων γίνεται ἐκ τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους τῆς ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐάν τις ἀναγνώσῃ τὸν ἰσολογισμὸν τῆς ληψοδοσίας τῆς 28 Φεβρουαρίου 1899, θέλει παρατηρήσει, ὅτι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὑπάρχουσιν ἐκ παρακαταθηκῶν κοινῶν δρ. 16,977,000, ἐκ παρακαταθηκῶν διὰ χρηματικὰς ἐγγυήσεις 5,980,000, ἐκ συνεισφορῶν καὶ κληροδοτημάτων 5,899,000, ἐκ δικαιωμάτων λιμένων καὶ προκυμαιῶν 24,480,000, ἐκ χρηματικῶν γραμματίων δρ. 2,071,000, ἐκ γραμματίων συμψηφισμοῦ δρ. 6,066,000· ἐν ὅλῳ 61,473.000». Καὶ διὰ τῶν 61,473,000 τούτων δρ. ἐδικαιολόγει περίπου τὰ κατὰ τὴν συγκάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τῶν 63,000,000, ὅπερ τότε ὑπελόγιζε. Τὰ ποσὰ δὲ ταῦτα, ἅτινα τότε ἦσαν 61,473,000, παρ’ ὅλην τὴν κίνησιν, ἥτις γίνεται εἰς τὴν γενικὴν ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους, καὶ κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1899 ἦσαν μεταξὺ 60 καὶ 61 ἑκατομμυρίων. Βλέπετε, κατὰ ταῦτα, ὅτι ἔχομεν διαρκῶς ἐκ τούτου ποσὸν 61 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλα, διότι τὰ ἐλλείμματα ἀπεδείχθησαν διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1897 ἀνερχόμενα εἰς 71 ἑκατομμύρια· ὥστε καὶ ἄλλοθεν ποριζόμεθα τὰ πρὸς συγκάλυψιν αὐτῶν ἀπαιτούμενα. Ὅτε τις εὑρίσκεται ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως, ἥτις ἐπὶ τέλους κατωρθώθη, ἔστω καὶ τῇ ἐπιμελείᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ πιστοποιηθῇ, ἔχει καθῆκον νὰ φροντίσῃ ἀμέσως νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν δι’ ὧν ἔχει εἰς χεῖρας ἢ δύναται νὰ λάβῃ χρημάτων. Ὀφείλει νὰ καταβάλῃ τὴν τοιαύτην πρόνοιαν τὸ ταχύτερον. Καὶ τοῦτο συνέστησα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, μὴ θελήσας νὰ ἐλέγξω αὐτόν. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν: «Τί σημαίνει; Οὐδένα κίνδυνον ἔχουσι νὰ διατρέξωσι τὰ ἱδρύματα· καὶ ἂν πληρώσωμεν αὐτὰ, πάλιν ἐκεῖ θὰ καταφύγωμεν». Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ἂν πληρώσωμεν αὐτὰ, οὐδέποτε πλέον πρέπει νὰ καταφύγωμεν ἐκεῖ. Διότι, ἂν παρατηρήσητε, τί συμβαίνει ἀλλαχοῦ, θέλετε ἴδει, ὅτι ἐκεῖ τὰ χρήματα τῶν τοιούτων ἱδρυμάτων εἰσάγονται εἰς τὰ λεγόμενα ταμεῖα παρακαταθηκῶν καὶ καταβολῶν, ἐκεῖθεν δὲ δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις δικαίωμα νὰ ἀντλήσῃ χρήματα, εἰμὴ μόνον κανονικῶς δανειζομένη διὰ προσωρινῶν δανείων ἐντόκων, διότι ὁ μηχανισμὸς τῶν ταμείων ἐκείνων εἶναι τοιοῦτος, ὥστε καὶ νὰ φυλάττωσι τὰ παρ’ αὐτοῖς κατατιθέμενα, ἀλλὰ καὶ νὰ κερδαίνωσιν ἀσφαλῶς ἐκ προσωρινῆς τοποθετήσεως αὐτῶν τόκον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εὑρεθῇ εἰς ἀνάγκας, δὲν προσφεύγει ἀλλαχοῦ, ἵνα ζητήσῃ χρήματα δι’ ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων, ἀλλὰ δύναται νὰ εὕρῃ αὐτὰ, οὕτω δανειζομένη παρὰ τοῦ ταμείου τῶν παρακαταθηκῶν. Ταῦτα ἁπλῶς ἤθελον νὰ ἐκθέσω, μὴ ἔχων πρόθεσιν παντάπασι νὰ φανῶ δυσάρεστος εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν.

§13Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ πάλιν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐπανέλαβε τὴν ὑπόνοιαν αὐτοῦ, ὅτι τὰ χρήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι κατατεθειμένα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῶσιν εἰς πλήρωσιν δημοσίων ἀναγκῶν, οὕτω δὲ θέλουσι διατρέξει κίνδυνον οἱ δικαιοῦχοι τῶν παρακαταθηκῶν καὶ ἰδίως τὰ εἰδικὰ ταμεῖα. Εἶπεν, ὅτι ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς ἀνάγκας, εἶναι δυνατὸν εἰς τὰ ταμεῖα ταῦτα νὰ προστρέξῃ. Μήπως τὸ δημόσιον ταμεῖον συνομολογεῖ δάνειον πρὸς τὰ ταμεῖα ταῦτα; Μήπως προεκάλεσε τὰς παρακαταθήκας ταύτας; Αἱ παρακαταθῆκαι αὗται γίνονται φυσικῶς, δυνάμει τῶν νόμων τῶν κειμένων. Παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει ταμεῖον παρακαταθηκῶν, τὰ δὲ τοιαῦτα χρήματα εἰσάγονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, μὴ διακρινόμενα ἀπὸ τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἶναι νὰ καταστῇ ἐνήμερος ὁ δικαστικὸς ἔλεγχος. Ἐπειδὴ δὲ πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου ἐκ παρωχημένων χρήσεων, ὀφείλω νὰ σημειώσω, ὅτι καὶ τὸ Δημόσιον ἔχει λαμβάνειν ἀπὸ καθυστεροῦντα πλέον τῶν ἑκατὸν ἑκατομμυρίων...

§14Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Διατὶ δὲν εἰσπράττονται;

§15ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι τὰ πλεῖστα τούτων δὲν εἶναι εἰσπράξιμα. Διὰ τοῦτο αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς τὴν τακτοποίησιν αὐτῶν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§17Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ ἵνα προηγουμένως ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως εὐαρεστούμενος καταθέσῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, δι’ ἧς τοῦτο ἐγνωμάτευσεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ τιμωρηθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κ. Θεμιστοκλῆς Μιχαλόπουλος.

§18ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καταθέτω αὐτήν.

§19Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρουσι, κύριοι Βουλευταί, τὰ πρόσωπα, μὲ ἐνδιαφέρουσι τὰ ζητήματα, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Λέγω τοῦτο, ἵνα μή τις ὑπολάβῃ, ὅτι ἀσυμπαθὴς τάσις κατ’ αὐτοῦ μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα, ὅπως συζητήσω περὶ πράξεώς του παρανόμου, καίτοι τάσις τοιαύτη, ἠδύνατό τις νὰ παραδεχθῇ, ὅτι εἶναι γενικωτέρα. Μὲ ἐνδιαφέρουσι τὰ ζητήματα, πολλῷ δὲ μᾶλλον μὲ ἐνδιαφέρει τὸ ζήτημα ἐνεργείας ἐμπαθοῦς καὶ παρανόμου ἑνὸς Ὑπουργοῦ. Καθ’ ἡμέραν, ὁσάκις διαπράττωνται παρανομίαι ὑπὸ κατωτέρων ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀκούομεν ἡμεῖς οἱ ἀπεσταλμένοι ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ «ὑψώσατε φωνήν!» Καὶ ἐγείρεται φωνὴ ἐν τῷ Τύπῳ κατὰ τῶν παρανομιῶν τῶν δημοσίων ὀργάνων, καὶ ἐγείρεται καθ’ ἡμέραν φωνὴ, καὶ ἐνασκεῖται ὁ ἔλεγχος ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὀργάνων αὐτῆς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἀλλ’ ὅταν πράξεις παράνομοι διαπράττωνται ὑπὸ τῶν πρώτων προσώπων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὁ ἔλεγχος δέον νὰ ἀσκηθῇ αὐστηρότερος, πολλῷ δὲ μᾶλλον ὅταν φωρᾶται παρανομῶν Ὑπουργὸς, ὅστις, ὑψωθεὶς ἐπὶ τῶν δύο αὑτοῦ ποδῶν, ὡς ἀλέκτωρ, διελάλησε πανταχοῦ, ὅτι ἔρχεται νὰ ἀναπλάσῃ τὴν παιδείαν, καὶ ἐπηγγέλθη ὅτι θὰ μεταβάλῃ τοὺς Ἑλληνόπαιδας μαθητὰς τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως εἰς Γερμανοὺς, οὕτως ὥστε μίαν ἡμέραν νὰ ἐπιτελέσωσι τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη. Καὶ ἔρχομαι σήμερον, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ καταγγείλω πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἥτις, δὲν θέλετε πιστεύσει, ὅτι ἔλαβεν χώραν ἐν μέσῳ Ἀθήναις, ὑπαρχούσης τῆς Βουλῆς. Τοσοῦτον εἶναι αὕτη αὐθαίρετος καὶ ἔκνομος! Ἠρωτήθη ὑπ’ ἐμοῦ ἐν προτέρᾳ συνεδριάσει καὶ ἐπηρωτήθη προηγουμένως ὑπὸ ἄλλου συναδέλφου περὶ τῆς ἀπολύσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κ. Μιχαλοπούλου, καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, πρὶν εἴπῃ τὴν σύντομον ἀπάντησιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας θέλω δώσει ἀπάντησιν κατάλληλον εἰς τὴν ἀπρεπῆ γλῶσσαν, ἥτις τὸν χαρακτηρίζει, ἀλλ’ ἥτις ἐψαλιδίσθη πρὸ καιροῦ μετὰ τῆς θρασύτητός του, ἀπήντησε διὰ τῆς δημοσιογραφίας...

§20ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀποκηρύττω πᾶν ὅ,τι ἐγράφη ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ὡς ὑπ’ ἐμοῦ δῆθεν ῥηθέν. Ἐγὼ εὐθύνομαι μόνον δι’ ὅ,τι λέγω ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ἢ δημοσιεύω ἐνυπογράφως.

§21Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διατὶ ταράττεσθε, κύριε Ὑπουργέ;

§22Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ταραχθῇ πολὺ περισσότερον μετ’ ὀλίγον, πιστεύσατε, κύριε Βουλευτά. Ἐγράφη ἔν τινι ἐφημερίδι, — καὶ ἐξακολουθῶ, καίτοι ἀκούω τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι εὐθύνεται μόνον δι’ ὅσα ἐν τῇ Βουλῇ λέγει, — ἀνεγράφη ἐν τῇ ἐφημερίδι «Καιροῖς», ἐν τῷ φύλλῳ τῆς 29 Φεβρουαρίου, ὅτι ἠρωτήθη ὁ Ὑπουργὸς κ. Εὐταξίας καὶ εἶπεν εἰς τὸν συντάκτην της ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ προέβην ἐκ καθήκοντος πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις ἕνεκα τῆς συμπεριφορᾶς του καὶ τῆς ἀδιαφορίας του παρέλυσεν ἐν τῷ νομῷ. Ὡς ἐπιθεωρητὴς, αὐτὸς οὐδέποτε ἐξῆλθε τῶν Ἀθηνῶν πρὸς ἐπιθεώρησιν τόσων σχολείων· ἀφῆκεν ἐπὶ δύο ἔτη τὰ σχολεῖα Πειραιῶς κλειστά· ἐτέθη ὑπεράνω τῆς Πολιτείας καὶ τῶν νόμων, δημιουργήσας κράτος ἐν κράτει. Ἐγὼ ἕνα γνωρίζω ἀνεύθυνον, τὸν Βασιλέα, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐφαντάσθην ὅτι κατὰ τὸν πολιτικόν μου βίον θὰ συνήντων ἀνεύθυνον ἕνα ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων, τιθέμενον ὑπὲρ τοὺς νόμους, περιφρονοῦντα καὶ περιυβρίζοντα τὰς προϊσταμένας του ἀρχάς. Ἐγὼ ἔπραξα τὸ καθῆκόν μου, στηριχθεὶς εἰς τὸν νόμον, ὁ νομικὸς δ’ ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ἐδίστασε νὰ χορηγήσῃ γνωμοδότησιν κατὰ τῆς ἀπολύσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, φαίνεται ὅτι ἐλησμόνησε τὰς ἀρχὰς ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Δικαίου, τοῦ μὴ ἀναγνωρίζοντος κράτος ἐν κράτει. Εἰς τὰ 1867, κύριέ μου, ὁ Ὑπουργὸς Σαράβας ἔπαυσεν ἐπὶ τετράμηνον Ἀρεοπαγίτην, ἰσόβιον δικαστὴν, διὰ παράβασιν καθήκοντος, ἐνασκῶν ἔλεγχον, ὡς Ὑπουργὸς, καὶ ἔρχονται τώρα νὰ ἰσχυρισθοῦν, ὅτι παρηνόμησα, ὑπερασπίσας τὸ γόητρον τῆς ἀρχῆς μου ἀπέναντι τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, οὗτινος ἡ ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει εἴσοδος ὑπῆρξε δυστύχημα.» Ἐξέθηκα δὲ ταῦτα ἐν εἰσαγωγικοῖς, ἵνα μὴ ὑποληφθῇ, ὅτι καὶ μία λέξις δὲν ἀνήκει εἰς τὸ ὕφος καὶ τὰς ἀρχὰς, τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν ὑπαγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐγὼ ὀφείλω ἤδη νὰ μὴ λάβω ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, ἀφοῦ ἀπεκηρύχθησαν ὡς ἔκθετα, καὶ θὰ ἀρκεσθῶ εἰς τὴν δήλωσίν του· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐν τούτοις, ἐλέχθη ὅτι ἀπήντησε διὰ τοῦ Τύπου, λέγω ὅτι θὰ ἐπέλθῃ πολὺ ταχέως καιρὸς, καθ’ ὃν θέλει πάλιν διὰ τοῦ Τύπου ἀπαντᾷ, καθ’ ὃν θέλει πάλιν εἰς τὴν δημοσιογραφίαν ζητήσει καταφυγήν. Ἐκεῖθεν ἤρχισεν, ἀλλ’ ὑβρίζων, καὶ ἐγένετο Βουλευτὴς, ὑβρίζων καὶ Ὑπουργὸς, ὑβρίζων πάντας, καὶ τὸν πολιτικὸν, εἰς ὃν ἤδη ἀνήκει! Ἀπὸ δὲ τῆς θέσεως τοῦ ἀχαλινώτου ὑβριστοῦ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη μετεπήδησεν ὁ ἀσεβὴς (θόρυβος) εἰς τὸν γείτονα ἐκείνου Ὑπουργικὸν θῶκον, ἕως οὗ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν δημοσιογραφίαν, οὐχὶ ὑπ’ ἀγαθῷ καὶ ταύτης, ὁπόταν λυθῶσιν οἱ δεσμοὶ τῆς ἀρχῆς, οἵτινες συνδέουσιν αὐτὸν προσωρινῶς καὶ μετὰ τῆς τελευταίας μερίδος, εἰς ἣν πρό τινος μετεπήδησεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπηγγέλθη διὰ πολλῶν λόγων καὶ διὰ μακρῶν ἐκθέσεων καὶ διὰ νομοσχεδίων ἀπεράντων, ὅτι θὰ ἀναμορφώσῃ τὰ τῆς Παιδείας. Τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ἅπαξ ἤδη ἀπησχόλησε τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον. Ὑπῆρξε περίοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὡς Παρίαι ἀπόβλητοι, οἱ δημοδιδάσκαλοι, ἔκ τε τῆς Πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας, εἰς ἐποχὴν ὡρισμένην τοῦ ἔτους, κατὰ τὸ θέρος, ἐπλήρουν τὰς ἀγυιὰς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὰς κλίμακας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, παρέχοντες ἄκοσμον καὶ θλιβερὸν θέαμα, ἐρχόμενοι ἐκ περάτων τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, διὰ νὰ μὴ σφενδονισθῶσι μετατιθέμενοι, ἢ διὰ νὰ μὴ ἀπολυθῶσιν. Ἡ οἰκτρὰ περίοδος παρῆλθεν. Εὑρέθη ἀνὴρ, ὁ ὁποῖος καὶ μόνον διὰ τὸ ἔργον τοῦτο εἶναι ἄξιος ἐθνικῆς εὐλαβείας, ὅστις ἐζήτησε νὰ δεσμεύσῃ τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ κατήρτισε τὸν γνωστὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως ὑπήχθησαν εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον καὶ τὸν ἐπιθεωρητήν. Ποῖα τ’ ἀποτελέσματα τῆς νομοθεσίας ταύτης, τὰ βλέπομεν. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ πολλὰ τυπογραφικὰ φύλλα ἠλαττώθη ἡ Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐξέλιπον αἱ χιλιάδες διορισμῶν, μεταθέσεων καὶ ἀπολύσεων τῶν δημοδιδασκάλων, ὡς ἐλάμβανον χώραν πρότερον. Διότι ἔθεσε φραγμὸν καὶ τέρμα εἰς τὰς ὀρέξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ ἐπιθεωρητής. Τοιοῦτον Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, τοιοῦτος ἐπιθεωρητὴς ὑπάρχει καὶ ἐν Ἀθήναις. Ἦτο γνωστὸν, ὅτι ὑπῆρχον σημεῖα, ἐν τοῖς ὁποίοις διεφώνησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸς τὸν ἐπιθεωρητήν. Ἀλλὰ δὲν ἦσαν σημεῖα ὑπηρεσιακὰ, ἦσαν ἄλλα ζητήματα, ἐφ’ ὧν ἠξίωσε νὰ ἐπιβληθῇ ὁ Ὑπουργὸς πρὸς τὸν ἐπιθεωρητὴν, ὅστις δὲν ὑπετάσσετο εἰς τὰ κελεύσματα, ἀλλ’ αὐστηρὸς τηρητὴς τῶν διατάξεων τοῦ νόμου καὶ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ πρὸς τὴν Πολιτείαν, ἐπέδειξεν ὅτι δὲν ἐγνώριζεν οὔτε Ὑπουργὸν, οὐδὲ ἕτερον ἄλλον, ἀλλὰ τὸ καθῆκόν του μόνον. Ὅτι δὲ περὶ τοιούτου ἐπιθεωρητοῦ πρόκειται, βεβαιοῦται καὶ ἐκ περικοπῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰπόντος, ὅτε νομοσχέδιόν τι περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπέβαλεν, ὅτι εἶχε τὴν γνώμην τῶν ἐπιθεωρητῶν, καὶ τίνων ἐπιθεωρητῶν; τοῦ ἄνθους τῶν ὑπαλλήλων τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως· προκειμένου δὲ περὶ τοῦ Μιχαλοπούλου; εἶπε τοῦ ἀδάμαντος τῶν ἐπιθεωρητῶν...

§23ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ λέγετε σεῖς.

§24Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐλέγετε σεῖς· καὶ θὰ φέρω τὴν ὁμιλίαν σας.

§25ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα, νὰ τὴν φέρητε.

§26Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πεισθῆτε ὅτι, ὅ,τι λέγω, θὰ τὸ ἀποδείξω διὰ τῶν κειμένων... Ἀλλ’ ὁ ἀδάμας οὗτος ὠξειδώθη παραδόξως βραδύτερον! Ποῖα εἶναι τὰ αἴτια; Θὰ ἐρευνηθῇ, καὶ δέον νὰ λεχθῇ ἐν τῇ Βουλῇ πᾶν αἴτιον, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν τοιαύτην ἔκθεσμον ἐνέργειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐναντίον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ κ. Μιχαλοπούλου. Εἶπον ὅμως, ὅτι δὲν μὲ ἐνδιαφέρουν τὰ πρόσωπα, οὐδὲ αἱ ἔριδες τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸς τὸν κ. Μιχαλόπουλον· μ’ ἐνδιαφέρει ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ ἐναντίον νόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐν ἰσχύϊ, καὶ εἶναι ἐν ἰσχύϊ πρὸς τὸ καλὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς μαθητιώσης νεολαίας τῆς Ἑλλάδος. Ἠκούσθη μίαν ἡμέραν, ὅτι ὁ κύριος Μιχαλόπουλος ἐτιμωρήθη διὰ τριμήνου ἀπολύσεως, καὶ ἐγένετο ἡ ἐρώτησις: «εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦτο ὁ Ὑπουργός;» Καὶ ὅτε ἐγένετο ἡ ἐρώτησις ὑπὸ τοῦ Τύπου, ἀπήντησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς (ὅπερ σήμερον ἀρνεῖται), ὅτε δὲ ἠρωτήθη ὑπ’ ἐμοῦ, εἶπεν ὅτι ἠγνόει ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχουσιν εἰδικοὶ ἄνδρες, τῶν ὁποίων νὰ ἐζήτει τὴν γνώμην ἐπὶ τῆς ἐνεργείας αὑτοῦ, ἀλλ’ ὅτι, εἰς ὅ,τι προέβη, προέβη κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ δὲν θὰ τὸν ἀκολουθήσω, εἰς τὸ στάδιον δηλ. τῆς ἀπρεποῦς συμπεριφορᾶς πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς καὶ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον. Λέγω μόνον πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὄντως ὑπάρχουσιν ἄνδρες ἐν τῇ Βουλῇ, παρὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ζητήσῃ τοιαῦτα φῶτα, καὶ οἵτινες δύνανται νὰ τῷ εἴπωσιν, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσωσιν εἰς αὐτὸν διδάγματα σήμερον, καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, τῆς λειτουργίας τῶν νόμων καὶ τῆς εὐπρεπεστέρας καὶ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ πρὸς τὸ καθῆκόν τοῦ συμπεριφορᾶς. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι, ἐὰν προέβη εἰς τοῦτο, προέβη βασιζόμενος ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλὰ, Κύριοι, ῥητοῦ κειμένου τοῦ νόμου δὲν δύναται νὰ ὑπέρκειται γνώμη οἱουδήποτε Νομικοῦ Συμβουλίου. Ὁ νόμος περὶ Νομικοῦ Συμβουλίου διαγράφει τὰς περιπτώσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ γνώμη του, καὶ ἡ γνώμη αὕτη δὲν ἀπαλλάσσει τὸν Ὑπουργὸν οὐδὲ τῆς πολιτικῆς οὐδὲ τῆς ποινικῆς εὐθύνης. Τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη συντηρητικωτάτου ἀνδρὸς ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ εἰδικωτέρου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τοῦ κυρίου Φλογαΐτου, ὅστις διὰ γνωμοδοτήσεώς του ἀποφαίνεται οὕτω... (Ἀναγινώσκει γνωμοδότησιν τοῦ κυρίου Φλογαΐτου, καταδικάζουσαν τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ). Ἀλλὰ καὶ ἂν προβάλῃ ὁ Ὑπουργὸς τὸν φετφᾶν,—ἂς εἴπωμεν οὕτω,—τὸν ὁποῖον ἐξέδωκε τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, δὲν ἀπαλλάσσεται τῆς πολιτικῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἔρχομαι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ...

§27Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἔχετε τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου;

§28Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἔχω.

§29Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναφέρεται δικαιολογία, διὰ τῆς ὁποίας λέγει, ὅτι κατηργήθη ἡ ἐξουσία τοῦ Ὑπουργοῦ;

§30Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θ’ ἀκούσητε τὸ κείμενον τῆς γνώμης τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἂν ἔχητε ἐναντίαν τῆς ἐμῆς γνώμης, ἔλθετε νὰ ὑπερασπίσητε τὸν κύριον Ὑπουργόν.

§31Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι οὐδὲ ὑπὲρ οὐδὲ κατά.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§33Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπιτρέπω νὰ μὲ διακόπτωσιν. Ἀλλὰ συνέβη παράδοξόν τι ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Θὰ ἐσεβόμην ἴσως τὴν ἐνέργειαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ἐὰν ἀπεφαίνετο τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐπὶ δικαστικῆς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου οἱ Ὑπουργοὶ προστρέχουσιν εἰς τὰς γνώμας τῶν νομικῶν συμβούλων ἐπὶ ἐφαρμογῆς νόμων, μόνον ὅταν θέλωσι νὰ σχηματισθῇ δι’ αὐτῶν ἡ χρυσῆ γέφυρα, ἡ ἄγουσα εἰς τὴν παρανομίαν. Ἀλλὰ μήπως ἡ γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἀπαλλάσσει τούτους ἐκ τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς συζητήσεως καὶ τῆς ψήφου, ἣν θὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς ἐναντίον τῆς παρανόμου πράξεως τοῦ Ὑπουργοῦ;...

§34ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πικρὸν τὸ ποτήριον, ἀλλὰ θὰ τὸ πίω!

§35Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ πίητε πολλά... Δὲν ἀπαλλάσσει τὸν Ὑπουργόν· ἀλλὰ μήπως ἀπαλλάσσεται τοῦ ἐλέγχου καὶ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ὅπερ ἀπαλλάσσει τὸν Ὑπουργόν; Τόν τε Ὑπουργὸν καὶ τὴν γνωμοδότησιν, καθ’ ὃν τρόπον προεκλήθη καὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο αὕτη, φέρω εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς. Τί λέγει, Κύριοι, ἡ γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου; Δὲν ἐξιστορῶ τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐτέθη, καὶ δὲν ἀναπτύσσω, ἐὰν τὸ γεγονὸς ἐτέθη εὐσυνειδήτως ὑπ’ ὄψιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου καθ’ ὅλην τὴν ἀκρίβειαν αὐτοῦ. Ἰδοὺ ἡ γνωμοδότησις (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ δευτέρου ζητήματος ὑποβάλλει εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου τὸ ἑξῆς πραγματικόν: ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς Θ. Μιχαλόπουλος τὴν ἑπομένην ἡμέραν τῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ προσωπικοῦ, τοῦ διορισθέντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας τῶν σχολείων, ἀπέπεμψε βίᾳ τό τε προσωπικὸν τῶν σχολείων καὶ τὰς μαθητρίας. Ἐρωτᾷ δὲ, ἐὰν ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι ποινικῶς κολάσιμος, καὶ εἰδικῶς, ἐὰν προβλέπεται ὑπὸ τῶν ἄρθρων 169, 479 καὶ 487 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου.» Κατὰ τὴν ὁμόφωνον τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου κρίσιν, ἡ πρᾶξις αὕτη, ὡς ὑποβάλλεται τὸ πραγματικὸν αὐτῆς, εἶναι ἀναντιρρήτως κολάσιμος, οὐχὶ κατὰ τὰ ἄρθρα 169 καὶ 479 τοῦ Ποιν. Νόμου, ἅτινα δὲν ἔχουσι, καθ’ ἃ φρονεῖ, ἐφαρμογὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 487 § 2, μετὰ προηγουμένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου πειθαρχικὴν τιμωρίαν δι’ ἐπιβολῆς τινος τῶν ποινῶν τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ΑΡΛΓʹ νόμου τῆς 14 Μαΐου 1884, ὄντος γενικοῦ καὶ ἐφαρμοζομένου ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, περὶ ὧν νεώτεροι νόμοι δὲν προνοοῦσιν εἰδικῶς· τοιοῦτοι δὲ εἶναι καὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ, περὶ τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν ὁποίων οὔτε ὁ νόμος ΒΤΜΘʹ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, οὔτε ἄλλος τις νεώτερος νόμος ἐτροποποίησε τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ μνησθέντος ΑΡΛΓʹ νόμου περὶ προσόντων καὶ πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν δημοσίων λειτουργῶν.»

§36ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπὴν, ὅπως διευκολύνω τὴν συζήτησιν;

§37Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§38ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκ πλάνης ὑπετέθη χθὲς, ὅτι ἐγὼ ἐζήτουν νὰ καλύψω τὴν ἐμὴν εὐθύνην διὰ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἐγὼ τοὐναντίον ἐδήλωσα ῥητῶς, ὅτι πρὶν ἢ ἀποφανθῇ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐγὼ αὐτὸς πρῶτος, μετ’ ἐμὲ δὲ καὶ ὁ κύριος Παναγιωτόπουλος καὶ ὁ κ. Μομφερρᾶτος ἐφηρμόσαμεν τὸν νόμον τοῦ 1884, ὡς πρὸς τὰς πειθαρχικὰς ποινὰς, ἐπὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν. Ὥστε μὴ νομίζετε ὅτι ἐγὼ καταφεύγω νῦν εἰς τὴν σκέπην τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, εἰ καὶ ἐλήφθη αὕτη παμψηφεὶ, ὅπως καλύψω τὴν ἐμὴν εὐθύνην. Συζητήσατε τὴν πρᾶξιν αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν, καὶ ἄφετε, παρακαλῶ, κατὰ μέρος τὸ Νομικὸν Συμβούλιον.

§39Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐπηυξημένη καὶ διωρθωμένη ἡ σημερινή σας δήλωσις. Καὶ εἶναι ὀψιγενὴς ὁ ἡρωϊσμὸς τοῦ Ὑπουργοῦ σήμερον, ἐξερχομένου ἐκ τῆς σκέπης τῆς γνώμης τοῦ Ν. Συμβουλίου. Ἀλλ’ ἔστω. Μὲ ἐκπλήττει, πῶς ἀνὴρ τοῦ θάρρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅστις δὲν κατέφυγεν εἰς τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὅτε ἐξέπεμπε τὰς γνωστὰς πηχυαίας ἀπειλὰς αὐτοῦ κατὰ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ὅστις εἶχε τὸ θάρρος νὰ προκαλέσῃ τὴν ὑπογραφὴν βασιλικοῦ διατάγματος, ἵνα ἀποχωρήσῃ τῆς ἀρχῆς προσωρινῶς, μέχρις ὅτου ἀναρρώσῃ ἐξ ἀνυπάρκτου ἀσθενείας, καὶ ἀνατεθῇ εἰς ἕτερον ἔντιμον Ὑπουργὸν ἡ διεύθυνσις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, μόνον καὶ μόνον ἵνα διορισθῇ εἷς καθηγητὴς τῆς Ἰατρικῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, πρόσωπον, περὶ τῆς ἐπιστημονικῆς ἀρτιότητος τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω ἐναντίαν γνώμην, ἀλλ’ οἰκτείρω τὸν σκανδαλώδη τρόπον. Μὲ ἐκπλήττει, λέγω, πῶς αὐτὸς, ὅστις εἶχε τὸ θάρρος τότε νὰ γυρίζῃ εἰς τὰς πλατείας τῶν Ἀθηνῶν, ἐνῷ ἦτο ἀσθενὴς, μέχρις οὗ διορισθῇ ὁ καθηγητὴς, πῶς ἀνὴρ τοιούτου θάρρους ἀπέναντι τοῦ κοινοῦ οἴκτου ἐπὶ τοῖς τελουμένοις, ἐφάνη ἤδη ἔχων ἀνάγκην τῆς γνώμης τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἀνὴρ λοιπὸν τοῦ ἤθους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν δύναται νὰ μᾶς πείσῃ, μὲ ὅλας τὰς ὀψίμους δηλώσεις, τὰς ὁποίας ποιεῖται ἐντεῦθεν, ὅτι δὲν ἐζήτησε τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὅπως καλύψῃ τὴν εὐθύνην του. Ἀλλὰ θὰ τὸν ἐρωτήσω, καὶ ἂς ἀπαντήσῃ ἀπεριστρόφως: Ἡ τιμωρία, τὴν ὁποίαν ἐπεβάλετε, κύριε Ὑπουργὲ, χρονολογεῖται πρὸ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου;

§40ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Νομίζω, ὅτι ἐξεφράσθην σαφέστατα. Καὶ τῷ 1897 καὶ τῷ 1898 καὶ τῷ 1899 καὶ τῷ 1900 ἐπεβλήθησαν πειθαρχικαὶ ποιναὶ εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1884, χωρὶς νὰ ζητηθῇ ποτὲ ἡ γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἡ γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἐδόθη μόλις πρὸ μηνὸς περίπου, καὶ δὴ οὐχὶ εἰς ἐρώτησίν μου γενομένην πρὸς αὐτὸ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀπ’ εὐθείας, ἀλλ’ εἰς ἄλλην ἐρώτησιν. Παμψηφεὶ δ’ ἀπεφάνθη τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ὅτι ἐφαρμόζεται ὁ νόμος τοῦ 1884 ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως.

§41Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρα δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπετε εἰς τὴν προτέραν διακοπήν σας, ὅτι πρὶν ἢ ἀποφανθῇ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐφηρμόσατε τὰς πειθαρχικὰς ποινὰς κατὰ τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ.

§42ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀκριβέστατον.

§43Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὅσα τώρα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι μία δικαιολογία, οὐχὶ ἀξία τοῦ πνεύματος αὐτοῦ. Ἡ προηγουμένη δικαιολογία, ὅτι ἔχει τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, δὲν ἦτο ἀξία τοῦ θάρρους του, αὕτη δὲν εἶναι ἀξία τοῦ πνεύματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Δὲν εἶναι ἀξία τοῦ πνεύματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἡ δικαιολογία, ὅτι, ἐπειδὴ οὕτως ἔπραξαν καὶ προηγούμενοι Ὑπουργοί, ἐδικαιοῦτο καὶ αὐτὸς νὰ πράξῃ. Ἀλλὰ σεῖς, ὅστις ἐπαγγέλλεσθε τὸν ἀνακαινιστὴν καὶ τὸν πολυΐδμονα τόσων πραγμάτων, ἐγχωρίων τε καὶ ξένων, εἴχετε ἀνάγκην νὰ προστρέξητε εἰς τὰ φῶτα καὶ τὰ ἔργα τῶν παρελθόντων Ὑπουργῶν; Ἔπρεπε μόνον νὰ ἐρευνήσητε τοὺς νόμους, καὶ μόνον τοὺς νόμους θὰ ἐρευνήσω ἐγώ. Ἀλλ’ εἴτε, Κύριοι, ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι αὐθύπαρκτος, εἴτε ἡ γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου προεκλήθη ἵνα καλύψῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὴν κατ’ ἐμὲ καὶ καθ’ ὑμᾶς, ὡς θὰ πεισθῆτε, ἔκθεσμον, ἰδοὺ ἡ βάσις, ἐφ’ ἧς στηρίζεται καὶ ὁ Ὑπουργὸς καὶ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὴν ὁμόφωνον γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἡ πρᾶξις, ὡς ὑποβάλλεται τὸ πραγματικὸν αὐτῆς μέρος, ἀναντιρρήτως εἶναι κολάσιμος». Ἡ δὲ πρᾶξις ἦτο, ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐξεδίωξε διδασκάλισσαν ἐκ σχολείου, εἰς τὸ ὁποῖον διωρίσθη αὕτη χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ πίστωσις καὶ χωρὶς νὰ προηγηθῶσι τὰ ἀπαιτούμενα κατὰ τὸν νόμον τοῦ ἀειμνήστου Πετρίδου διὰ τὸν διορισμὸν διδασκαλίσσης. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπεδίωξεν ὄχι μόνον τὴν πειθαρχικὴν τιμωρίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν ποινικὴν καταδίωξιν. Τοῦτο ἦτο τὸ πνεῦμα τῆς ἐρωτήσεώς του. Ἀνεκόπη εἰς τὴν ποινικὴν καταδίωξιν ἐκ τῆς σώφρονος γνώμης τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὅπερ λέγει, ὅτι ἡ πρᾶξις εἶναι κολάσιμος οὐχὶ κατὰ τὰ ἄρθρα 169 καὶ 479, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 487 § 2 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Τὸ ἄρθρον ἀφορᾷ εἰς τοὺς πράξαντας παράβασιν καθήκοντος, ἀλλ’ ὅπου δὲν ὑπάρχει τὸ στοιχεῖον τῆς ἰδιοτελείας, ἐπιτρέπεται καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ εἰς τὸ Πλημμελιοδικεῖον παραπομπὴ, ἀλλὰ μετὰ προηγηθεῖσαν ὑπὸ τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς πρώτην πειθαρχικὴν ποινήν. Ἔδει λοιπὸν, διὰ νὰ ὁδηγηθῇ ὁ ἐπιθεωρητὴς εἰς τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, νὰ προηγηθῇ ἡ πειθαρχικὴ τιμωρία. Καὶ ἐδικαιολόγησεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ τοιαύτη τιμωρία ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ λήγει (ἀναγινώσκει ἐκ τῆς γνωμοδοτήσεως): «Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 487 § 2 (εἶναι κολάσιμος ἡ πρᾶξις) μετὰ προηγηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου πειθαρχικὴν τιμωρίαν δι’ ἐπιβολῆς τινος τῶν ποινῶν τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ΑΡϞΓʹ νόμου τῆς 14 Μαΐου τοῦ 1884, ὄντος γενικοῦ καὶ ἐφαρμοζομένου ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, περὶ ὧν νεώτεροι νόμοι δὲν προνοοῦσιν εἰδικῶς». Ὁ νόμος τοῦ 1884 καθιεροῖ τὴν τιμωρίαν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ὑπὸ τῶν κεντρικῶν ὑπηρεσιῶν, τῶν Ὑπουργῶν «ὄντος», λέγει τὸ Συμβούλιον καὶ ἀποφαίνεται καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅστις συμφωνεῖ, «ὄντος τοῦ νόμου τοῦ 1884 γενικοῦ καὶ ἐφαρμοζομένου ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαλλήλων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, περὶ ὧν νεώτεροι νόμοι δὲν προνοοῦσιν εἰδικῶς». Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐὰν ὁ νόμος οὗτος τοῦ 1884 εἶναι γενικὸς, ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος, ἀντιτεθέμενος εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τούτου. Εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1895. Κατὰ δόγμα δὲ τοῦ δικαίου, οἱ νεώτεροι νόμοι εἶναι ἐπικρατέστεροι τῶν παλαιοτέρων, πολλῷ δὲ μᾶλλον, ὅταν οἱ νεώτεροι οὗτοι νόμοι ἦναι εἰδικοὶ καὶ περιέχωσι διατάξεις ἀναιρούσας ἀντιστοίχους τοῦ προηγουμένου γενικοῦ νόμου. Καὶ ὁρίζονται ἐν νεωτέρῳ νόμῳ αἱ περιπτώσεις τιμωρίας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἄρα προενόησεν ὁ νεώτερος νόμος περὶ τῆς τιμωρίας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ ἀργεῖ ὁ παλαιότερος γενικὸς νόμος. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νόμου περὶ προσόντων καὶ πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν δημοσίων λειτουργῶν; (ἀναγινώσκει): «Αἱ πειθαρχικαὶ ποιναὶ εἶναι: 1) ἐπίπληξις, 2) πρόστιμον ἀπὸ τριῶν μέχρις 100 δραχμῶν, καὶ 3) προσωρινὴ παῦσις ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν μέχρι τριῶν μηνῶν». Βλέπετε ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπήδησεν ὅλας τὰς βαθμίδας τῶν πειθαρχικῶν ποινῶν, καὶ ἔφθασεν εἰς τὴν τελευταίαν ποινήν, τῆς παύσεως μέχρι τοῦ ἀκροτάτου ὁρίου τῶν τριῶν μηνῶν. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 19, Κύριοι, ἐννοεῖ πάντας τοὺς ὑπαλλήλους τῶν ὑπηρεσιῶν; Τὸ ἄρθρον 19 λέγει (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ὑπάγονται 1) οἱ λειτουργοὶ τῆς διοικητικῆς καὶ οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, 2) οἱ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ οἱ τοῦ τῆς Δικαιοσύνης...» Ἀλλ’ ὁ εἰδικὸς νόμος τοῦ 1895, ὁ ͵ΒΤΜΘʹ, ἐξαρτᾷ ἐκ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὸν ἐπιθεωρητήν; Ἐὰν δὲν τὸν ἐξαρτᾷ, τότε οὗτος δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὥστε νὰ ἀσκῆται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως πειθαρχικὴ ἐξουσία ἐναντίον αὐτοῦ. Τί λέγει ὁ νόμος τοῦ 1895; (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 33. Ἡ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον ἀνατεθειμένη ἐποπτεία ἐπὶ τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, ὡς συμπληρωτικῶν, τό γε νῦν, τῆς ἐκπαιδεύσεως ταύτης καὶ προπαρασκευαστικῶν διὰ τὴν Μέσην ἐκπαίδευσιν, τῶν τε δημοσίων, ἰδιωτικῶν καὶ κοινοτικῶν, ἐνασκεῖται τοῦ λοιποῦ...» — φεύγει ἐκ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργοῦ· καὶ τὸ ἔκαμε μάλιστα παράπονον, ὡς ἐνθυμεῖσθε, πέρυσιν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτε ὑπέβαλον ἀναφορὰν ἐναντίον δημοδιδασκάλου τινὸς ἐν Εἰδυλλίᾳ, καὶ ἀπήντησεν: «ἀπευθυνθῆτε εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν, καθόσον αὐτὸς εἶναι ὁ τὰ πάντα δυνάμενος» — (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «ἐνασκεῖται τοῦ λοιποῦ ἐπὶ μὲν τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως διὰ τῶν κατὰ νομὸν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων καὶ τῶν παρ’ αὐτοῖς ἐπιθεωρητῶν, ἐπὶ δὲ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων διὰ τῶν παρ’ αὐταῖς Γυμνασιαρχῶν, λειτουργούντων πάντων ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτοῦ.» Οὕτω λοιπὸν ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐξέρχεται ἐκ τοῦ κύκλου τῶν ὑπαλλήλων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἑπομένως ὁ νόμος τοῦ 1884 δὲν ἀφορᾷ εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν. Ἀλλὰ λέγω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1884 καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον δὲν ἔχει ἐφαρμογὴν ἐπὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν, διότι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀφορᾷ εἰς ὑπαλλήλους ὑπάρχοντας κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Οἱ ὑπάλληλοι δὲ, ὡς γνωστὸν, ὑπάρχουσιν ἐπὶ τῇ βάσει κειμένων νόμων. Οὐδὲ νόμος δ’ ὑπῆρχε τότε περὶ ἐπιθεωρητῶν, οὐδὲ ὑπάλληλοι τοιοῦτοι ὑπῆρχον κατὰ τὸ 1884, διότι ὁ νόμος τοῦ 1895 εἶναι κατὰ ἑνδεκαετίαν μεταγενέστερος, καὶ ἑπομένως ὁ νόμος τοῦ 1884 δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφορᾷ εἰς τιμωρίαν ὑπαλλήλων μὴ ὑπαρχόντων. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, καὶ ἂν τοῦτο ἦτο δυνατὸν, κατὰ παρακεκινδυνευμένην ἑρμηνείαν, φέρω ἄλλο ἐπιχείρημα, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1884 ἀφορᾷ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἀνήκει δὲ εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν ὁ ἐπιθεωρητὴς, τοὐναντίον ἐδόθησαν εἰς αὐτὸν ἀπόλυτα ἐντελῶς δικαιώματα, καὶ ἤρθη πᾶσα σχέσις ἐξαρτήσεώς του ἐκ τοῦ Ὑπουργείου. Καὶ τοῦτο ἠθέλησεν ἀκριβῶς ὁ νόμος, ἀπὸ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἀφαιρέσῃ ἐν γένει τὸ τμῆμα τῶν δημοδιδασκάλων. Ἀλλὰ καὶ ἄν τις, κατὰ ἐπιεικεστέραν καὶ συμπαθεστέραν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν γνώμην, ὑπολάβῃ ὅτι δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀκαταμάχητα ὅσα λέγω ἐντεῦθεν, καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῶσι καὶ κατὰ τὴν ἀντίστροφον ὄψιν τοῦ ζητήματος, τότε, λέγω πρὸς ὑμᾶς, ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος, προνοῶν περὶ τιμωρίας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Καὶ ὅταν ἔχωμεν ἐν τῷ νεωτέρῳ νόμῳ εἰδικὴν διάταξιν, προνοοῦσαν καὶ καθορίζουσαν τὰς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας, καὶ τὰ πρόσωπα, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσι ποιναὶ πειθαρχικαὶ εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν, τότε εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία εἴς τινα, ὅτι ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι καταφώρως παράνομος; Ἴδωμεν τὸ ἄρθρον 48 τοῦ ͵ΒΤΜΘʹ νόμου τοῦ 1895, τοῦ εἰδικοῦ δηλαδὴ νόμου, τοῦ ἐπικρατεστέρου τοῦ γενικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὰς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ τιμωρηθῇ ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ ἐνῷ καθορίζει τὰς περιπτώσεις, καθορίζει καὶ τὰ πρόσωπα, ἐναντίον τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν αἱ τοιαῦται τιμωρίαι, καθορίζει δὲ καὶ τὸν τρόπον ἀκόμη, καθ’ ὃν ἐπάγονται αἱ τιμωρίαι αὗται. Τὸ ἄρθρον 48 λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον δύναται νὰ συνέλθῃ καὶ εἰς ἰδίαν συνεδρίασιν, ἄνευ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, συγκαλούμενον πρὸς τοῦτο ὑπὸ τοῦ προέδρου αὐτοῦ. Ἀλλὰ μόνον κατὰ τὴν περίπτωσιν τῆς πρώτης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 39, ὅτε ἀκούει τὰς πρὸς αὐτὸ γιγνομένας παραστάσεις κατὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, εἴτε ἐπὶ ἀκηδίᾳ ἢ ἀσυγγνώστῳ ὀλιγωρίᾳ, εἴτε ἐπὶ ἐλλείψεσιν ἢ παραβάσεσιν αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του, εἴτε ἐπὶ ἀνωμαλίαις ἢ πλημμελείαις τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου αὐτοῦ, καὶ μετὰ ἐπισταμένην συζήτησιν καὶ ἔρευναν ἀποφασίζει, ἂν ὑπάρχει ἀφορμή, ἵνα ὑποβάλῃ πρότασιν εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον περὶ μεταθέσεως ἢ ἀπολύσεως αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας.» Τί δὲ λέγει τὸ ἄρθρον 39; (ἀναγινώσκει): «Οἱ νομαρχιακοὶ ἐπιθεωρηταὶ καὶ οἱ βοηθοὶ αὐτῶν οὔτε μετατίθενται, οὔτε ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας, εἰμὴ μόνον συνεπείᾳ ᾐτιολογημένης προτάσεως τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, παρ’ ᾧ διατελοῦσι. Γίγνεται δὲ ἡ μετάθεσις ἢ ἡ ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀπόλυσις αὐτῶν διὰ Β. Διατάγματος ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ. Μετὰ τοῦ περὶ τῆς μεταθέσεως ἢ τῆς ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀπολύσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Β. Διατάγματος δημοσιεύεται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ κατὰ τὴν προηγουμένην παράγραφον πρότασις τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας προεκλήθη τὸ Β. Διάταγμα.» Καὶ ἵνα ἐξασφαλίσῃ, κύριοι Βουλευταί, ὁ νομοθέτης τὴν μονιμότητα καὶ τὸ ἀνεπηρέαστον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἔταξε παρ’ αὐτὸν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ᾖναι ἀνώτερον πάσης ὑπονοίας, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμπαθῇ πρὸς τὸ πρόσωπον καὶ οὐχὶ πρὸς τὸ καθῆκον, καὶ νὰ διστάζῃ διὰ τὴν ὑποβολὴν ἐκθέσεως περὶ ἀπολύσεως, ὁριστικῆς ἢ προσωρινῆς, τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ ἔταξεν ὡς μέλη τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τὸν Ἐπίσκοπον τοῦ τόπου, τὸν Γυμνασιάρχην καὶ δύο ἔγκριτα πρόσωπα, ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἐκλεγόμενα. Εἰς τοιοῦτον Συμβούλιον ἐνεπιστεύθη ὁ νόμος τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ τιμωρηθῇ ὁ ἐπιθεωρητὴς διὰ προσωρινῆς ἢ ὁριστικῆς παύσεως· διότι, ἐὰν ἐνεπιστεύετο εἰς τὴν πειθαρχικὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ μάλιστα τοῦ παρόντος, τὰς τοιαύτας περιπτώσεις, ὁ νόμος τοῦ ἀειμνήστου Πετρίδου θὰ ἦτο ἄγραφος χάρτης, καὶ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ δὲν θὰ ἐπέφερε τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπήνεγκε, καὶ δὲν θὰ ἠρέθιζε τὴν χαλκέντερον φιλοπονίαν τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ, ἵνα παρασκευάσῃ διὰ παντοίων μέσων καὶ προσώπων τόσα νόμων σχέδια,— ἅτινα εὐτυχῶς θὰ μείνουν σχέδια,—ἵνα διασαλεύσῃ τὸν νόμον τοῦτον καὶ ἐπαναφέρῃ ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ τὸ γένος τῶν διδασκάλων. Τί λέγει λοιπὸν τὸ ἄρθρον 39; ὅτι μόνον τῇ προτάσει τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου μετατίθεται ἢ ἀπολύεται ὁ ἐπιθεωρητής. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀνάγει τὴν τιμωρίαν τῆς προσωρινῆς ἀπολύσεως εἰς τὰς πειθαρχικὰς παραβάσεις, ἃς ἴδωμεν, τί λέγει καὶ ἐπὶ τῶν πειθαρχικῶν παραβάσεων τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τὸ ἄρθρον 48 (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 48). Ἑπομένως πᾶσαι αἱ περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἐπάγονται τιμωρίαι κατὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ τίνες τιμωρίαι, εἶναι καθωρισμέναι ἐν τῷ εἰδικῷ νόμῳ. Ἔχομεν ἄρα εἰδικὸν νόμον, ἐπικρατέστερον τοῦ γενικοῦ, εἰδικὸν νόμον περὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν, ὑπαγαγόντα αὐτοὺς εἰς τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια ὑπὸ πειθαρχικὴν δικαιοδοσίαν καὶ οὐχὶ εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἐκεῖ, ὅπου ἠθέλησεν ὁ νόμος νὰ ἀναθέσῃ τὴν πειθαρχικὴν τιμωρίαν κατὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὥρισε τὴν περίπτωσιν ταύτην, τὴν ὥρισε δὲ σαφῶς καὶ ῥητῶς· καὶ θέλω σᾶς τὴν ἀναφέρει. Εἶναι τὸ ἄρθρον 24 § 4. Εἶναι ἡ μόνη περίπτωσις, καθ’ ἣν εἶναι ἐπιτετραμμένη ἡ ἐπέμβασις καὶ ἡ ἐνάσκησις πειθαρχικῆς δικαιοδοσίας Ὑπουργοῦ. Ὁ νομοθέτης ἐγνώριζεν ἢ ἐμάντευεν, ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἦσαν Ὑπουργοὶ φατριασταὶ, οἵτινες θὰ ἐνήργουν ἵνα καταρρίψωσι τὸν νόμον διὰ τῆς τιμωρίας τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ διὰ τῆς ἐκβιάσεως, ὅπως ὑποκύψωσιν εἰς τὰ κελεύσματά των, καὶ ἔθεσε φραγμὸν, καὶ ἔδωκε τὸ δικαίωμα μόνον νὰ ἐπιβάλλωσι πρόστιμον κατὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν 20 ἕως 100 δραχμῶν εἰς μίαν μόνην περίπτωσιν· καὶ ἰδοὺ ἡ περίπτωσις (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 24 § 4. Ὁ νομάρχης ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς τὸν διορισμὸν ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς παραλαβῆς τῆς προτάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἢ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου· ἐὰν δὲ ὑπερβῇ τὴν προθεσμίαν ταύτην, τιμωρεῖται διὰ προστίμου δραχ. 20–100, ἐπιβαλλομένου ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου. Ἡ αὐτὴ ποινὴ ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν, ἂν ἀναβάλῃ ὑπὲρ τὴν ἑβδομάδα νὰ προτείνῃ τὸν διοριστέον δημοδιδάσκαλον.» Ἔλαβον, Κύριοι, τὸν νόμον ἐκ τοῦ γενικωτέρου αὐτοῦ πνεύματος, καὶ κατέληξα εἰς πάσας τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, διὰ νὰ σᾶς δείξω, πόσον εἰδικὸς εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1895 καὶ πόσον εἶναι ἐπικρατέστερος, κατίδητε δὲ πόσον ἐδυσπίστησεν εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ πόσον περιώρισε τὴν περίπτωσιν τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ. Καὶ δικαίως. Ἄλλως, ἂν ὁ νομοθέτης δὲν ἐπρονόει νὰ θέση τοιούτους χάνδακας πρὸς τὴν φορὰν τοῦ Ὑπουργοῦ κατὰ τῆς ἐλευθέρας ἐνεργείας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, θὰ ἔλειπε πᾶσα ἐγγύησις περὶ ἐπιτυχίας τοῦ σκοποῦ τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔφερε καὶ μίαν ἔκθεσιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἠδύνατο νὰ φέρῃ μυρίας τοιαύτας. Ὅταν πρόκειται, ὡς εἶπον, περὶ σαφοῦς καὶ ῥητῆς διατάξεως τοῦ νόμου τοῦ 1895, τί ὠφελοῦσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν νομικῶν συμβούλων, οἵτινες ἐνίοτε κατ’ ἐπιταγὴν διαπράττουσι τοιαύτας γνωμοδοτήσεις; Τί δὲ ἐφέρετο ἐν τῇ—ἀποκηρυχθείσῃ ὅμως σήμερον—ἀπαντήσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ τῶν «Καιρῶν» ὡς προκαλέσαν τὴν τιμωρίαν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ; (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ προέβην ἐκ καθήκοντος πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις ἕνεκα τῆς συμπεριφορᾶς του καὶ τῆς ἀδιαφορίας του παρέλυσεν ἐν τῷ νομῷ...» Ἀλλ’ ἂν παρέλυσεν ἐν τῷ νομῷ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἔχομεν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀσκεῖ ἐποπτείαν καὶ ἐπὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Τί ἐνήργησε τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον κατὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ; Καὶ τί ἔπραξε κατὰ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου ὁ Ὑπουργὸς, ἐὰν τοῦτο ἠμέλησε κατὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ; Καὶ ἦλθεν ἐνταῦθα νὰ καταγγείλῃ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἠμέλησε τάχα ἐν τῇ ἐκπληρώσει τοῦ καθήκοντός του ἐναντίον αὐτοῦ, τοῦ «παραλύσαντος» τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν; «Ὁ ἐπιθεωρητὴς αὐτὸς οὐδέποτε ἐξῆλθε τῶν Ἀθηνῶν πρὸς ἐπιθεώρησιν τόσων σχολείων», λέγει ὁ Ὑπουργὸς ἐν τῷ Τύπῳ...

§44ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Σκιαμαχεῖτε!

§45Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀπαντῶ εἰς ὅσα ἐγράφησαν, ἵνα δικαιολογηθῇ ἡ παράνομος ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἂν εἶναι δὲ σκιὰ αὐτὸς, τότε ὄντως σκιαμαχῶ.

§46ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πλάττετε σκιὰν σεῖς.

§47Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς οἱ πολιτευόμενοι τῆς Ἀττικῆς, Κύριοι, δὲν εἶσθε τόσον γνωστοὶ, ὅσον ἡ φυσιογνωμία ἡ ἄγρυπνος τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων καθ’ ὅλην τὴν Ἀττικὴν, τακτικῶς ἐξερχομένου.

§48Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Καὶ εἰς τὸν νομὸν ὁλόκληρον. Ἀπειράκις μετέβη εἰς τὴν Λεβαδείαν.

§49ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ....

§50Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ συνάδελφός σας ἐξ Ἀττικῆς καὶ αὐτάδελφός σας γνωρίζει τὰ πράγματα τῆς Ἀττικῆς καλῶς, πλειότερον ἐμοῦ ὅμως ὄχι. Εἰς ἀπάντησιν δύναμαι νὰ ζητήσω, καὶ αὔριον νὰ ἔχητε, ἐν γένει τὰς καταστάσεις τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ θέλετε ἴδει, πόσον τακτικῶς ἤσκει οὗτος τὸ ἔργον τῆς ἐπιθεωρήσεως. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀλύγιστος, ὅτι δὲν εἶναι ὑπόδουλος, ὅτι εἶναι ἴσως ἄξεστος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν καὶ τοὺς εὐνοουμένους τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ δὲν πτοεῖται ἀπὸ τὰς ἀπειλάς του. Αὐτὸ τὸ κακὸν μόνον ἔχει, καὶ ἐντεῦθεν προεκλήθη ἡ μῆνις τοῦ Ὑπουργοῦ κατ’ αὐτοῦ. «Ἕνα, λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς, γνωρίζω ἀνεύθυνον, τὸν Βασιλέα». Ἔδει νὰ προσθέσῃ: «ἕνα γνωρίζω ἀνεξάρτητον, τὸν ἐπιθεωρητὴν»,—τὸν ὁποῖον δι’ αὐτὸ ἐζήτησε νὰ τιμωρήσῃ.—Ἐλέχθη δὲ, «πῶς γίνεται συζήτησις περὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τιμωρίας, ἀφοῦ ὁ Ὑπουργὸς ἐτιμώρησεν Ἀρεοπαγίτην;» (ἀναγινώσκει): «Ὅτε εἰς τὰ 1867 ὁ τότε Ὑπουργὸς Σαράβας ἔπαυσεν ἐπὶ τετράμηνον ἕνα ἰσόβιον Ἀρεοπαγίτην.!» Δυστυχῶς διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ εὐτυχῶς διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, τὸ ἐπιχείρημα εἶναι σαθρόν. Ἀπάντησις πρὸς τὸ κείμενον εἶναι τὸ ἄρθρον 301 τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, τὸ ὁποῖον ἔδωκε καὶ δίδει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Τί λέγει τὸ 301 ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, τοῦ παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ Εἰσαγγελέως, ἀντεισαγγελέως κλπ. αἱ πειθαρχικαὶ ποιναὶ ἐπιβάλλονται μόνον παρὰ τῆς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Γραμματείας». Γραμματεῖαι ὠνομάζοντο τότε τὰ Ὑπουργεῖα, ὡς ὀρθότατα ἀνέπτυξε καὶ ἡρμήνευσε τὸ ζήτημα ἐν τῇ συζητήσει περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων, συμφωνήσας ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ διαφωνήσας ἐν ταῖς λεπτομερείαις, αἵτινες ὅμως εἶναι τὸ πᾶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ ὑπὸ ἱστορικὴν ἔρευναν ὁ ὑπαγορεύσας τὴν ἀπάντησιν δὲν ἦτο ἀκριβής. Εἰς τὰ 1867 ὁ Σαράβας δὲν ὑπῆρχεν Ὑπουργός· Ὑπουργὸς ἔγεινεν ἀργότερα, κατὰ τὸ 1869, ὑπὸ τὸν Θρασύβουλον Ζαΐμην.

§51ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως ἠγνόουν ἐγώ...

§52Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἀγνοεῖτε, ἢ ἠγνόει καὶ ἄλλο τι ὁ γράψας ἢ ὑπαγορεύσας ταῦτα· ἠγνόει ὅτι, ὅτε ἐπεβλήθη ἡ ποινὴ εἰς τὸν Ἀρεοπαγίτην, δὲν εἶχον καθιερωθῇ τὰ τῆς ἰσοβιότητος τῶν Ἀρεοπαγιτῶν καὶ Ἐφετῶν, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν μετὰ ἓν ἔτος! Ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν, ἀκριβῶς νομικὴν, ἐγὼ ἐρευνῶν, εὑρίσκω ὅτι ἡ πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι πρᾶξις παραβιάζουσα τοὺς κειμένους νόμους, εἶναι πρᾶξις παράνομος. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐστηρὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν ἄκρως μετριοπαθὴς ἀνήρ, ὡς ὁ κ. Φλογαΐτης, καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ἰδίας αὑτοῦ ὑπογραφῆς ὑπεστήριξεν. Ἀλλ’ ἤθελέ τις ἐρωτήσει: καὶ διὰ τίνα λόγον διέπραξε τὴν παρανομίαν ὁ Ὑπουργός; Ἄν, Κύριοι, οὐσιαστικὰ γεγονότα ῥαγδαίως ἐξηνάγκαζον τὸν Ὑπουργὸν νὰ παρίδῃ τοὺς τύπους, ἵνα περιορίσῃ αὐθαίρετον τυχὸν ἐνέργειαν τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ, θὰ περιώριζον τὸν λόγον· ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι καὶ αἱ αἰτίαι, αἵτινες ὤθησαν τὸν Ὑπουργὸν εἰς τὴν κατὰ τοῦ εἰρημένου ἐπιθεωρητοῦ ἐνέργειαν, τιμῶσι τὸν ἐπιθεωρητὴν, ὅσον καταβιβάζουσι τὸν Ὑπουργόν. Τίνες οἱ λόγοι τῆς τιμωρίας, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς γνωρίσω. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναγνώσω στατιστικὴν ἐκ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Πόσαι, Κύριοι, ἐκ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς ἄλλης, τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, τῶν ἀφεθέντων εἰς τὸ ἀπεριόριστον δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ὡς πρὸς τὰς ἀπολύσεις καὶ μεταθέσεις, πόσαι μεταβολαὶ ἤδη ἐγένοντο ὑπὸ τοῦ ἀναμορφωτοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ; Ἐπὶ προσωπικοῦ καθηγητῶν καὶ ἑλληνοδιδασκάλων 1127 ἀνδρῶν διέπραξε μεταθέσεις, ἀπολύσεις καὶ ἐν γένει μετακινήσεις ὁ κύριος Εὐταξίας 582! Πλέον τοῦ ἡμίσεος! Ἄν κατὰ τὸ αὐτὸ μέτρον ἐνήργει καὶ εἰς τὸ γένος τῶν δημοδιδασκάλων, ἂν ἀφίετο ἐλευθέρα ἡ ἐνάσκησις τῆς περιορισθείσης ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ, θὰ εἴχομεν 2500 δημοδιδασκάλους πελεκημένους ὑπ’ αὐτοῦ, ἢ σφενδονιζομένους ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, κατὰ τὰς φατριαστικὰς ὁρμάς. Εὐτυχῶς τὸ θέαμα τοῦτο ἐξέλιπε. Καὶ ἔμεινε τὸ θέαμα Ὑπουργοῦ ἀφηνιάσαντος κατὰ ἐπιθεωρητοῦ μὴ ὑποκύψαντος εἰς τὰς ὀρέξεις του. Ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ταύτῃ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως βλέπομεν τὴν παράβασιν ἑνὸς νόμου. Ἀλλὰ θεωροῦμεν καὶ τὴν ἀντίθεσιν τῶν πολιτικῶν θεωριῶν τοῦ πρὸς ἄλλον συνάδελφόν του Ὑπουργόν. Διὰ τῆς πράξεώς του ταύτης ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως φωνάζει: «λύσατέ μου τὰς χεῖρας!» Τὸ ἀντίθετον δηλαδὴ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κραυγάζει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, λέγων: «δέσατέ μου τὰς χεῖρας (ἱλαρότης), καὶ παραδόσατε ἐκ τῶν χειρῶν μου τὰ πάντα εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ». Ἐγὼ ἤθελον συμβουλεύσει νὰ δέσωμεν οὐχὶ μόνον τὰς χεῖρας, ἀλλὰ καὶ τοὺς πόδας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα μετὰ περισσοτέρας δυσκολίας κάμνῃ τοιαῦτα ἅλματα ἀπὸ τῶν ἀσεβῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐξέφερεν ἄλλοτε ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος περὶ ἀρχηγοῦ, μέχρι τῶν σημερινῶν τερατωδῶν ἰδεῶν του περὶ τῆς Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως λέγει τοὐναντίον «λύσατέ μου τὰς χεῖρας». Ἀλλ’ ἡμεῖς, πρὸ τοιαύτης ἐνεργείας του, πρὸ τοιούτων πράξεών του καὶ τάσεων, θὰ προετείνομεν πρὸς τὴν Βουλὴν, ὄχι μόνον νὰ μὴ λύσῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ καταβιβάσῃ τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ ἀπὸ τοιαύτης αὐτοῦ ἐνεργείας κατὰ τῶν νόμων. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§54ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν θὰ ὁμιλήσῃ ἕτερός τις ἐπὶ τοῦ θέματος; Ἤθελον ν’ ἀπαντήσω ἐφ’ ἅπαξ.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§56ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τ’ ἀποτελέσματα, Κύριοι, τοῦ νόμου τοῦ 1895 περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἔλαβον ἤδη ἐπανειλημμένως τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλὴν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ. Καὶ διὰ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, μεθ’ ἧς συνώδευσα τὸ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νομοσχέδιόν μου, καὶ διὰ τῶν διαφόρων περὶ τούτου ἀγορεύσεών μου κατέδειξα, ὡς νομίζω, κατὰ τρόπον ἀναντίλεκτον, ὅτι, ἐὰν ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος ἔσχεν ὑπό τινας ἐπόψεις ἀγαθὰ, ὑπ’ ἄλλας ὅμως ἐπόψεις ἔσχεν, αὐτὸ τοῦτο, ὀλέθρια ἀποτελέσματα διὰ τὴν πρώτην πνευματικὴν τροφὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ τ’ ἀποτελέσματα ταῦτα, Κύριοι, συναισθάνεσθε, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, ὑμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, οἵτινες, καθ’ ἑκάστην, σχεδὸν προσερχόμενοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, οὗ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι, διατραγῳδεῖτε τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν ἔχει περιστῆ ἡ δημοτικὴ ἡμῶν ἐκπαίδευσις ὑπὸ τὸ διέπον αὐτὴν τὴν σήμερον σύστημα. Ὑμεῖς γινώσκετε κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὁπόσον ἕωλος ἦτο ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ προλαλήσαντος, καθ’ ὃν δῆθεν, ἐνῷ πρὶν κατὰ χιλιάδας ἐγίνοντο αἱ διδασκαλικαὶ μεταβολαί, ἔμενον δὲ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος πολλὰ σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων, τώρα οὐδεμία σχεδὸν γίνεται τοιαύτη μεταβολή, τὰ δὲ σχολεῖα οὐδέποτε μένουσι πλέον κλειστά. Βεβαίως δὲ ἀληθῆ οἶκτον θὰ συνησθάνθητε πρὸς τὸν τοιαῦτα τερατευόμενον, ἀφοῦ διὰ τῆς στατιστικῆς, ἣν ἄλλοτε, ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἣν οὐδεὶς τότε διημφισβήτησεν, ἀπεδείχθη ἡλίου φαεινότερον, ὅτι ἰσάριθμοι σχεδὸν εἶναι αἱ κατ’ ἔτος διδασκαλικαὶ μεταβολαί, αἱ ὑπὸ τὸν νόμον τοῦ 1895, πρὸς τὰς ὑπὸ τὸν νόμον τοῦ 1892 γενομένας, μὲ μόνον τὴν διαφοράν, ὅτι, ἐνῷ αὐταὶ τότε ἐγίνοντο ἀθρόαι εἰς τὸ τέλος ἑκάστου σχολικοῦ ἔτους, οὕτως ὥστε εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἐπιόντος σχολικοῦ ἔτους νὰ ἦναι ὅλοι οἱ διδάσκαλοι εἰς τὰς θέσεις των, τώρα αἱ μεταβολαὶ γίνονται δι’ ὁλοκλήρου τοῦ ἔτους, αἱ πλεῖσται μάλιστα ἐν τῷ μέσῳ αὐτοῦ, οὕτω δὲ μένουσι πολλάκις πολλὰ τῶν σχολείων, ἐλλείψει διδασκάλων, ἐπὶ μῆνας κλειστά, ἀκριβῶς καθ’ ὃν χρόνον ἔπρεπεν αὐτὰ νὰ λειτουργῶσιν. Ἀλλὰ τίνα ἀνάγκην ἔχετε ὑμεῖς τῆς ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθείσης εἰς τὴν Βουλὴν στατιστικῆς; Μήπως αὐτὴν τὴν στιγμήν, Κύριοι, δὲν μένουσι πολλὰ σχολεῖα τῶν ἐπαρχιῶν σας κλειστά, ἐλλείψει διδασκάλων, δὲν λαμβάνετε δὲ σωρείαν ἐπιστολῶν ἑκάστοτε παρὰ τῶν συνεπαρχιωτῶν σας, παραπονουμένων διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην;

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Μάλιστα, μάλιστα!

§58ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ὅμως ἀδημονεῖτε καὶ ὑμεῖς, εὑρίσκετε δὲ καὶ ἐμὲ πάντοτε ἀδημονοῦντα, ὁσάκις μοὶ διαβιβάζητε αὐτὰ τὰ παράπονα, διότι ἡ ὑπ’ ἐμὲ ὑπηρεσία, ὑπὸ τὸ χάος, ὅπερ ἐδημιούργησεν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, ὁ νόμος τοῦ 1895, ἀδυνατεῖ νὰ πράξῃ τι πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ.

§59Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διότι σεῖς δὲν θέλετε νὰ διορίζητε διδασκάλους.

§60ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς ὑπὸ τὸν νόμον τοῦ 1892 ἐτόλμα ν’ ἀπολύσῃ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους διδάσκαλόν τινα, καὶ νὰ μείνῃ ὡς ἐκ τούτου κλειστὸν τὸ οἰκεῖον σχολεῖον, ἔστω καὶ ἐπὶ ἡμέρας μόνον, ἀλλοίμονον τότε εἰς αὐτὸν! οἱ ἐνδιαφερόμενοι Βουλευταὶ ἤγειρον ἀληθῆ σταυροφορίαν ἐναντίον του καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἰδιαιτέρως, καὶ ἐνταῦθα, ἐν τῇ Βουλῇ. Τώρα ποῦ νὰ εὕρητε ὑμεῖς τοὺς 16 ἐπιθεωρητὰς μὲ τὰ 16 Ἐποπτικὰ Συμβούλια, ἅτινα ἀντικατέστησαν τὸ ἓν Ὑπουργεῖον,—εἰς τὸ ἑξῆς θὰ ἀνέλθῃ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν εἰς 26—ἵνα ἀπευθύνητε τὰ παράπονά σας, τὰ ὁποῖα εἶναι δίκαια παράπονα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὃν ἀντιπροσωπεύετε; Καὶ ἂν τοὺς εὕρητε ἐπὶ τέλους, μήπως εἶναι αὐτοὶ ὑποχρεωμένοι ν’ ἀκούσωσι τὰ παράπονά σας; Αὐτοὶ εἶναι ἀνεύθυνοι...

§61ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Καὶ τώρα ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ διορίσῃ.

§62ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἐπὶ δύο μῆνας μένῃ κενὸν τὸ σχολεῖον.

§63Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πρόκειται νὰ διορίσητε, καὶ δὲν διορίζετε.

§64Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ταράσσεται ἀπὸ τοιαύτας διακοπάς.

§65ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παντάπασιν, ὅταν μάλιστα διὰ τῶν διακοπῶν αὐτῶν ἐπιβεβαιοῦται ὅ,τι ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, ὅτι δηλαδὴ πρέπει κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1895 νὰ μένωσιν ἐπὶ δύο μῆνας κλειστὰ τὰ σχολεῖα, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σχολικοῦ ἔτους, ἕως οὗ ἔχω ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ διορίσω ἐν αὐτοῖς διδασκάλους! Ἀλλὰ μήπως καὶ οὕτω γίνονται ἐγκαίρως γνωσταὶ εἰς τὴν ὑπ’ ἐμὲ ὑπηρεσίαν αἱ κεναὶ θέσεις; Καὶ ἂν δὲ γείνωσι γνωσταί, μήπως ἔχω καὶ ἐγὼ πάντοτε προχείρους τοὺς διοριστέους διδασκάλους; Πλὴν δὲν εἶναι μόνον τὸ κακὸν τοῦτο. Ὡς ἄλλοτε σᾶς ἀπέδειξα, πολλοὶ διδάσκαλοι ἐγκαταλείπουσιν αὐτοβούλως τὰς θέσεις των, χωρὶς νὰ ὑποβάλωσι κἂν παραιτήσεις, εἴτε ὅπως τραπῶσιν ἐπὶ ἄλλο τοῦ βίου στάδιον, εἴτε ἀποδεχόμενοι ἄλλην ἐν ἄλλῳ νομῷ καλλιτέραν θέσιν. Ἂν συμβῇ τότε ὁ Πρόεδρος τοῦ ἁρμοδίου Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, συνήθως ὢν Ἀρχιερεὺς, νὰ διατελῇ Συνοδικός, τότε ἐπὶ ἔτος ὁλόκληρον δὲν δύναται νὰ συνεδριάσῃ αὐτὸ, κατ’ ἀκολουθίαν δ’ ἐπὶ ἔτος ὁλόκληρον δὲν δύναται νὰ προτείνῃ αὐτὸ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ἐγκαταλιπόντος τὴν θέσιν τοῦ διδασκάλου. Οὕτω δὲ μένει κλειστὸν ἐπὶ ἔτος τὸ οἰκεῖον σχολεῖον, ἕως οὗ ἀπολυθῇ αὐτὸς, καὶ ἐπί τινας ἔτι μῆνας, ἕως οὗ διορισθῇ ὁ ἀντικαταστάτης του. Καὶ ὅπου, Κύριοι, λειτουργοῦσιν ἀπροσκόπτως τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια, ἕως οὗ οἱ γονεῖς πεισθῶσιν ὅτι ὁ διδάσκαλος ἐγκατέλιπεν, οὐχὶ ἐπ’ ἀδείᾳ καὶ προσωρινῶς, ἀλλ’ αὐτοβούλως καὶ ὁριστικῶς, τὴν θέσιν του, ἕως οὗ πληροφορηθεὶς τὸ πρᾶγμα πεισθῇ περὶ τούτου καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς, ἕως οὗ πεισθῇ περὶ τούτου καὶ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον καὶ ἀποφασίσῃ τὴν ἀπόλυσίν του, ἕως οὗ τὰ σχετικὰ πρακτικὰ διαβιβασθῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐνταῦθα δὲ συνταχθῇ, ὑποβληθῇ εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα καὶ κυρωθὲν δημοσιευθῇ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τὸ διάταγμα τῆς ἀπολύσεως, παρέρχονται συνήθως μῆνες, καὶ μῆνες πολλοί. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τοῦτο εἰς τοὺς πλείστους νομοὺς ποῦ νὰ ἔχωσι πρόχειρον τὸν ἀντικαταστάτην διδάσκαλον τὸ Δημοτικὸν καὶ εἶτα τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον; Ποῦ δὲ μετὰ παρέλευσιν διμηνίας νὰ εὕρῃ τοὺς πανταχόθεν ζητουμένους ἀντικαταστάτας διδασκάλους καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως προβῇ τοῦτο εἰς τὸν διορισμόν των; Διότι, Κύριοι, μὴ λησμονεῖτε, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ διδάσκαλοι, οἱ ἐκτὸς ὑπηρεσίας, οἱ ὁποῖοι πρὶν, γινώσκοντες μίαν καὶ μόνην ἀρχὴν, τὸ Ὑπουργεῖον, ἀπετείνοντο πρὸς τοῦτο καὶ ἐζήτουν θέσιν, τώρα, μὲ τὴν πολυκοιρανίην τῶν τέως 16 καὶ ἐφεξῆς 26 ἐπιθεωρητῶν καὶ Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, ἔχουσι σαστίσει καὶ αὐτοὶ, καὶ ἀγνοοῦσι πρὸς τίνα ν’ ἀποταθῶσι περὶ διορισμοῦ. Ἀλλ’ ὑμεῖς γινώσκετε κάλλιστα τὴν παντοδαπὴν σύγχυσιν, τὸν ἀληθῆ κυκεῶνα, εἰς ὃν ἐνέβαλε τὴν δημοτικὴν ἡμῶν ἐκπαίδευσιν ὁ νόμος τοῦ 1895. Διὰ τοῦτο ἐπροθυμοποιήθητε νὰ ψηφίσητε εἰς πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιόν μου, δι’ οὗ καταργεῖται αὐτὸς, θὰ ψηφίσητε δὲ τοῦτο καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, ὅπως οὕτω τεθῇ τέρμα εἰς τὸ νῦν χάος, ἀδιαφοροῦντες παντάπασι πρὸς τὴν ἀντίδρασιν ἐκείνων, οἵτινες θέλουσι νὰ διαιωνίσωσι τὴν παροῦσαν οἰκτρὰν κατάστασιν, οἵτινες δὲν θέλουσι ν’ ἀποκτήσῃ αὐτὸς ὁ τόπος ἀληθῆ δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις εἶναι ἡ βάσις καὶ ἡ κρηπὶς τῆς ἀνορθώσεως καὶ τῆς εὐημερίας του...

§66Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ παρατηρήσω τι;

§67ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εὐχαρίστως.

§68Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ συζήτησις ἐξετράπη ἀπὸ ἄλλου θέματος εἰς ἄλλο. Τὸ κύριον θέμα εἶναι, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶχε δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ πειθαρχικὴν ποινὴν εἰς ἕνα ἐπιθεωρητήν. Ὑμεῖς παριστᾶτε τὰ ἐλαττώματα τοῦ νόμου τοῦ 1895, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1895 δὲν εἶναι καλὸς, καὶ ἑπομένως ἔχομεν τὴν ἀφήγησιν τῶν ἐλαττωμάτων αὐτοῦ, οὕτω δὲ θέλομεν κληθῆ νὰ ὑποστηρίξωμεν ἡμεῖς τὸν νόμον τοῦ 1895, καὶ ἡ συζήτησις αὕτη δὲν θὰ τελειώσῃ ἀπόψε (γέλωτες).

§69ΑΝΤ. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὥστε ὑμεῖς κωλυσιεργεῖτε, κύριε Ὑπουργὲ, ὄχι ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§70ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἠκούσατε, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Γόρτυνος, ὅτι ὁ προλαλήσας ἀνήγγειλέ τι φοβερὸν δι’ ἐμέ. Εἶπεν, ὅτι θὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν, δι’ ἧς θὰ μὲ παραπέμψῃ εἰς ποινικὴν καταδίωξιν, καὶ δι’ ἄλλα πολλὰ, μάλιστα δὲ διότι ἥμαρτον εἰς τὸ ὁμοούσιον, τολμήσας νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ σωτηρίου νόμου τοῦ 1895. Καὶ θέλετε λοιπὸν πρὸ τῆς τοιαύτης ψήφου τῆς Βουλῆς νὰ μείνω ἀναπολόγητος; Δύνασθε ν’ ἀξιώσητε παρ’ ἐμοῦ, ἵνα περιφρονήσω καὶ μὴ δώσω οἱανδήποτε προσοχὴν εἰς τὰς ὕβρεις καὶ τοὺς ἄλλους προσωπικούς του κατ’ ἐμοῦ ὑπαινιγμοὺς,—καὶ τοῦτο πράττω εὐχαρίστως·—ἀλλὰ νὰ μὴ ἀπολογηθῶ πρὸς ὡρισμένας κατηγορίας του, καὶ μάλιστα πρὸς τὴν δεινοτάτην πασῶν, ὅτι ζητῶ τὴν ἀνατροπὴν τοῦ νόμου τοῦ 1895, αὐτὸ δὰ θὰ ἦτο πάρα πολύ!

§71Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ ἡμᾶς· ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον, ἐὰν πρόκειται νὰ παραταθῶσιν αἱ συζητήσεις.

§72ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον ὅμως γινώσκει κάλλιστα, ὅτι τὸ προκείμενον ζήτημα ἀνεκινήθη ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ μόνῳ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ παραταθῶσιν αἱ συζητήσεις, καὶ ν’ ἀποτραπῇ οὕτως ἡ Βουλὴ, εἰ δυνατὸν, ἀπὸ τοῦ κυρίου αὐτῆς ἔργου, τοῦ νομοθετικοῦ. Διότι ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι θὰ προσεκρούομεν εἰς τὴν ἐγνωσμένην ὑμῶν νοημοσύνην, ἐὰν ἀπεδεχόμεθα, ὅτι ὑμεῖς προεκαλέσατε τὴν προκειμένην συζήτησιν ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἐξενέγκῃ ψῆφον δυσπιστίας ἐναντίον μου, ὡς δῆθεν παρὰ τὸν νόμον παύσαντος προσωρινῶς τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς Θ. Μιχαλόπουλον. Ἡμεῖς τοὐναντίον πιστεύομεν ἀδιστάκτως, ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει ὑμῶν θεωρεῖτε τὴν πρᾶξίν μου ταύτην νομιμωτάτην.

§73ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ὁ νόμος διαφωνεῖ.

§74ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοῦτο θὰ ἴδωμεν μετ’ ὀλίγον, ὅτε θὰ καταστῇ καὶ τυφλῷ δῆλον, ὅτι ἡ πρᾶξίς μου οὐ μόνον νομιμωτάτη ὑπῆρξεν, ἀλλὰ καὶ ἐπεβλήθη ἐπιτακτικῶς ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ καλῶς ἐννοουμένου συμφέροντος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ νομῷ Ἀττικῆς. Τότε δὲ θὰ ἴδωμεν, ἐὰν θὰ εὑρεθῇ ἕτερος Βουλευτὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, σωφρονῶν, ὅστις θ’ ἀπεφάσιζε νὰ συνεχίσῃ τὸν ἀνούσιον αὐτὸν ἀγῶνα, οὗτινος κατήρξατο ὁ προλαλήσας Βουλευτὴς Μεγαρίδος. Καὶ νῦν μεταβαίνω εἰς τὸ κύριον θέμα. Ὁ νόμος, Κύριοι, τοῦ 1895, συνταχθεὶς, ὡς συνετάχθη, καὶ ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἄνευ οἱασδήποτε προεπεξεργασίας, ὑπέστη παντοίας τροποποιήσεις κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ ἐν τῇ ὁλομελείᾳ ταύτης, τὰς πλείστας καθ’ ὑπόδειξιν ἡμῶν, ὧν ἄνευ θὰ ἦτο αὐτὸς πάντη ἀνεφάρμοστος. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἔμεινεν ἐλλιπὴς καὶ πλημμελὴς ἐν πολλοῖς, ἀστοχήσας διὰ τοῦτο καὶ περὶ αὐτὴν τὴν κυριωτάτην τῶν καινοτομιῶν του, περὶ τὸν θεσμὸν τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Ἐγὼ τότε ὑπέδειξα, ὅτι οὗτοι, παραμένοντες ἄνευ ἀνωτέρου τινὸς ἐλέγχου, παρακολουθοῦντος τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν, θὰ ἦσαν Κράτος ἐν Κράτει, θὰ καθίσταντο ἀληθεῖς σατράπαι τῶν δυστυχῶν διδασκάλων, οὕτω δὲ, ἀντὶ νὰ βελτιώσωσιν, ὡς πάντες προσεδοκῶμεν ἐκ τοῦ θεσμοῦ αὐτῶν, θὰ ἐχειροτέρευον μᾶλλον τὴν κατάστασιν τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθην, ταχέως δ’ ἔμελλεν αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νόμου ἐκείνου νὰ πεισθῇ ἐκ τῶν πραγμάτων, ὁπόσον δίκαιον εἶχον τότε.

§75Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἠθέλετε τοὺς ἐπιθεωρητὰς ὑποχειρίους τοῦ Ὑπουργοῦ, ὡς γίνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας.

§76ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ προλαλήσας ἰσχυρίσθη, ὅτι ζητῶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου μου νὰ λύσητε τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ, τὰς ὁποίας δῆθεν ἔχει δεσμεύσει ὁ νόμος τοῦ 1895 καὶ ὡς πρὸς τοὺς διδασκάλους καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἐπιθεωρητάς. Ἀλλ’ εἶναι, Κύριοι, καὶ τοῦτο ἀληθές; Οὐδόλως! Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1895 ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ἐλεύθερος νὰ διορίσῃ εἰς θέσιν, κενὴν μείνασαν ἐπὶ δύο μῆνας, αὐτοβούλως οἱονδήποτε θέλει διδάσκαλον, ἢ νὰ μεταθέσῃ τινὰ εἰς αὐτὴν, δεχόμενος σήμερον τὴν παραίτησίν του ἐξ ἄλλης θέσεως, καὶ αὔριον διορίζων αὐτὸν εἰς αὐτήν. Ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ἐλεύθερος, ἂν θέλῃ, νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου περὶ ἀπολύσεως ἑνὸς διδασκάλου, ἂν δὲν θέλῃ, νὰ θέσῃ αὐτὴν εἰς τὸ χρονοντούλαπον, καὶ νὰ παραλύσῃ οὕτω πᾶσαν σχετικὴν ἐνέργειαν καὶ ἐπιθεωρητῶν καὶ Ἐποπτικῶν Συμβουλίων.

§77Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα εὐσυνειδησίας διὰ τὸν Ὑπουργόν.

§78ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ Ὑπουργὸς, διορίζων ἀπ’ εὐθείας τοὺς ἐπιθεωρητὰς, ἄνευ οἱασδήποτε γνωμοδοτήσεως, εἶναι ἐλεύθερος ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ τιμωρήσῃ αὐτοὺς πειθαρχικῶς μὲ πρόστιμον μέχρις 100 δραχμῶν καὶ μὲ προσωρινὴν παῦσιν μέχρι τριῶν μηνῶν.

§79ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Βεβαίως ὄχι.

§80ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ τοὐλάχιστον ἔγεινε μέχρι τοῦδε, ὡς δὲ θὰ σᾶς ἀποδείξω μετ’ ὀλίγον, αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ συνᾷδον πρὸς τὴν κειμένην νομοθεσίαν ... Ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ἐλεύθερος, ἂν θέλῃ, νὰ ἐκτελέσῃ ἢ μὴ ἐκτελέσῃ τὴν περὶ ἀπολύσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ πρότασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι οὕτω πῶς ὁ Ὑπουργὸς ἔχει ἀρκετὰ λελυμένας τὰς χεῖρας. Ἀκούσατε δὲ νῦν, πῶς δεσμεύονται αὗται διὰ τοῦ ἐμοῦ νομοσχεδίου. Ὁ Ὑπουργὸς οὐδένα οὐδέποτε διδάσκαλον θὰ διορίζῃ ἄνευ προτάσεως τοῦ οἰκείου Δημοτικοῦ καὶ ἐν ἀνάγκῃ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, οὐδένα θὰ μεταθέτῃ ἢ ἀπολύῃ ἄνευ ἐπίσης ἠτιολογημένης ἀποφάσεως τούτου. Τὴν τοιαύτην δὲ ἀπόφασιν ὑποχρεοῦται ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἢ νὰ ἐκτελέσῃ ἢ νὰ δημοσιεύσῃ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως μετ’ ἰδίας ἀποφάσεως, αἰτιολογούσης τὴν ἀρνησικυρίαν του. Οἱ ἐπιθεωρηταὶ θὰ διορίζωνται ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ πρότασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, θὰ τιμωρῶνται πειθαρχικῶς διὰ τούτου καὶ μόνου, καὶ θ’ ἀπολύωνται ἐπὶ τῇ βάσει ἀποφάσεως αὐτοῦ, ὡς καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι. Ἐρωτῶ δὲ νῦν πάντα ἔχοντα σώας τὰς φρένας καὶ σεβόμενον ἑαυτὸν νὰ εἴπῃ, ἐὰν οὕτω πῶς λύονται, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ προλαλήσας Βουλευτὴς Μεγαρίδος, ἢ μᾶλλον δεσμεύονται αἱ χεῖρες τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐξασφαλιζομένης ἐν ταὐτῷ καὶ τῆς ἀπροσκόπτου λειτουργίας τῆς ὅλης διοικητικῆς μηχανῆς τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, ἥτις ὑπὸ τὸ κρατοῦν σύστημα ἔχει παραλύσει ὅλως. Καὶ ἡ παράλυσίς της ἔχει προέλθει κυρίως ἐκ τῆς ἀνεξελέγκτου καὶ ἀχαλιναγωγήτου ἐνεργείας τῶν ἑκασταχοῦ ἐπιθεωρητῶν, οἵτινες, μὴ ἔχοντες ὑπεράνω αὑτῶν τοὺς ἀνωτέρους ἐπιθεωρητὰς, τοὺς δυναμένους νὰ παρακολουθῶσιν αὐτοὺς βῆμα πρὸς βῆμα, ὡς τοῦτο θὰ γείνῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου μου, μηδ’ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἀπαρτιζόμενον οὐχὶ ἐκ τῶν τυχόντων ἐπιστημόνων καὶ παντοπωλῶν, ὡς νῦν, ἀλλ’ ἐξ ἀνδρῶν εἰδικῶν καὶ πεπειραμένων περὶ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ὄντων εἰς θέσιν νὰ ἐπαγρυπνῶσιν εἰς τὴν πιστὴν τήρησιν τῶν καθηκόντων τῶν ὑφισταμένων αὑτῶν, κατοργιάζουσιν ἐπὶ τῶν δυστυχῶν διδασκάλων, οἵτινες ἔχουσι νῦν ἐγκαταλειφθῆ ἕρμαιον τῆς αὐθαιρεσίας των. Δὲν εἶναι, Κύριοι, τοῦτο ἀτομική τις γνώμη ἐμοῦ καὶ μόνου. Εἶναι γενικὴ πεποίθησις ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι πεποίθησις ἀκράδαντος ὑμῶν τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ...

§81ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μάλιστα, μάλιστα!

§82ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. Εἶναι πεποίθησις, ἣν ἐσχημάτισαν πάντες οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας, ἀφ’ ἧς λειτουργεῖ ὁ θεσμὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν παρ’ ἡμῖν. Εἰς ἀπόδειξιν δὲ τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς ἑξῆς περικοπὰς ἐξ ἐγκυκλίων, ἃς ἀπηύθυναν ἐπὶ τούτῳ πρὸς τοὺς ἐπιθεωρητὰς δύο τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος Ὑπουργῶν, τὴν μίαν ὁ πρῶτος εἰσηγητὴς καὶ ἐφαρμοστὴς τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, τὴν ἄλλην ὁ προκάτοχός μου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας Βουλευτὴς ἐκ Κραναίας. Ὁ θεσμὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν ἐφηρμόσθη τῇ 1 Ἰανουαρίου 1896, τῇ δὲ 25 Σεπτεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ὁ εἰσηγητὴς αὐτοῦ Δημ. Πετρίδης διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 13819 ἐγκυκλίου ἀπηύθυνε πρὸς αὐτοὺς τὰς πικρὰς ταύτας παρατηρήσεις (ἀναγινώσκει): «... Ὑποκατεστάθη λοιπὸν ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ εἰς τὴν γνώμην τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, καὶ μετετέθησαν ἢ ἀπελύθησαν διδάσκαλοι καὶ διδασκάλισσαι, διότι οὕτως ἔδοξεν ἑνὶ ἀνθρώπῳ μετὰ μίαν τοῦ σχολείου ἐπίσκεψιν, καὶ πολλάκις ἄνευ ἀπολογίας τοῦ δικαζομένου. Τοῦτο οὐδὲ ὑμᾶς τιμᾷ, κατάχρησιν ποιησαμένους τῆς δοθείσης ὑμῖν ἐξουσίας, οὐδὲ τοὺς λοιποὺς συμβούλους, ἀφ’ ὧν ἤλπιζεν ἡ Πολιτεία, ἡ ἀναθεῖσα αὐτοῖς τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων καθηκόντων, ὅτι μετὰ πλείονος στοργῆς καὶ ὀλιγωτέρας ἀδιαφορίας θὰ ἤσκουν τὸν πρέποντα ἔλεγχον τῶν διδασκάλων καὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἐκφράζοντες ἐπὶ τοῖς γενομένοις τὴν λύπην ἡμῶν, ἐλπίζομεν, ὅτι τοῦ λοιποῦ θέλετε συμμορφοῦσθαι ἀκριβέστερον πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου διατασσόμενα.» Αἱ ἐλπίδες ὅμως αὗται τοῦ μακαρίτου Πετρίδου ἠλέχθησαν φροῦδαι, ὡς δυνάμεθα νὰ μαρτυρήσωμεν πάντες οἱ διάδοχοί του Ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας, εὐγλώττως δὲ πάνυ διηρμήνευσε τὴν τοιαύτην ἡμῶν γνώμην ὁ προκάτοχός μου κ. Μομφερρᾶτος διὰ τῆς ἀπὸ 27 Μαρτίου 1899 καὶ ὑπ’ ἀριθ. 4059 ἐγκυκλίου του, γράφων πρὸς τοὺς ἐπιθεωρητὰς (ἀναγινώσκει:) «... Λυπούμεθα, ὅτι πολλοὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν οὐδὲ τοῦ πνεύματος τοῦ νόμου ἀντελήφθησαν, οὐδὲ τὸν σκοπὸν τοῦ νομοθέτου κατενόησαν. Πολλοὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν, κατὰ τὴν ἐπίσκεψιν τῶν σχολείων, εἰς ἐπουσιώδη τὸν νοῦν προσέχοντες, ἠμέλησαν τῶν σπουδαιοτάτων· εἰς ἀλληλογραφίαν μικρολόγον κατατριβόμενοι, ἀφῆκαν ἐπὶ ἔτος δήμων ὅλων σχολεῖα ἀνεπιθεώρητα, διὰ παράβασιν ἀναξίων λόγου τύπων ἐτιμώρησαν διὰ βαρέων προστίμων πένητας δημοδιδασκάλους. Πρόθυμον ἔχοντες τὴν συνδρομὴν πολλῶν νομομηχανικῶν καὶ τῆς Διευθύνσεως τῶν Δημοσίων Ἔργων εἰς οἰκοδομὴν διδακτηρίων, οὐδ’ ἐπεχείρησαν τοιαῦτα ἔργα. Οὐδέποτε ὑποδειγματικῶς πρὸ διδασκάλων ἐδίδαξαν, οὐδένα ὡδήγησαν, οὐδένα παρῄνεσαν· χρῆσιν δὲ τῆς ἐσχάτης τῶν ποινῶν, τῆς ἀπολύσεως, ἐποιήσαντο πρὶν ἢ πεισθῶσιν, ὅτι οἱ ἀπολυόμενοι, τιμωρηθέντες πρότερον ἐλαφροτέρα ποινῇ, ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἀνεπίδεκτοι βελτιώσεως· εἰς ἀπολύσεις διδασκάλων προέβησαν πρὶν ἢ βεβαιωθῶσιν, ὅτι ὑπῆρχον καλλίτεροι τούτων ἀντικαταστάται, καὶ ἀφῆκαν ἐπὶ μακρὸν κλειστὰ τὰ σχολεῖα, ἀναρίθμητον δὲ σχεδὸν πλῆθος μεταθέσεων προέτειναν ἄνευ λόγου πολλάκις καὶ ἐν μέσῳ σχολικῷ ἔτει. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ἀντὶ νὰ καθοδηγήσωσιν, ἐνισχύσωσιν, ἐνθαρρύνωσιν, ἐμψυχώσωσι καὶ φρονηματίσωσι τοὺς Ἕλληνας δημοδιδασκάλους, οὕτω προσηνέχθησαν καὶ προσφέρονται εἰς αὐτοὺς, ὥστε δὲν πιστεύουσιν οὗτοι, ὅτι τῆς τυραννίας ἀπηλλάγησαν, ἀλλ’ ὅτι τυράννους μετήλλαξαν μόνον...» Ἀλλ’ ὁ ἐπιθεωρητὴς, Κύριοι, ὅστις ὑπὲρ πάντα ἄλλον παρέσχε πράγματα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διὰ τῆς αὐθαιρεσίας καὶ τῶν ἀτασθαλιῶν του, ἐπισύρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς του ἐπανειλημμένας πειθαρχικὰς τιμωρίας, τελευταῖον δὲ καὶ αὐτὴν τὴν προσωρινὴν παῦσιν, εἶναι ὁ τοῦ νόμου Ἀττικῆς κ. Θεμ. Μιχαλόπουλος. Οὗτος, ὅπου καὶ ἂν ὑπηρέτησε, διεκρίθη ἀείποτε διὰ τὸ αὐθαίρετον, τὸ φίλερι καὶ καθόλου διὰ τὸ ἀνοικονόμητον αὐτοῦ. Εἶχε διορισθῆ ποτε Διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου Θεσσαλίας, ὡς τοιοῦτος δὲ κατώρθωσεν ἐντὸς βραχέος χρόνου νὰ περιέλθῃ εἰς ῥῆξιν πρὸς τοὺς συναδέλφους του καθηγητὰς, πρὸς τοὺς ὑπ’ αὐτὸν διδασκάλους καὶ μαθητὰς, πρὸς τὸν γυμνασιάρχην καὶ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Γυμνασίου, πρὸς τὸν νομάρχην καὶ πρὸς πάντα ἰδιώτην, πρὸς ὃν εἶχεν ἔλθει εἰς ἐπαφὴν, καὶ τέλος πρὸς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἐξετάσεων τοῦ Διδασκαλείου, καταστήσας οὕτω πάντη ἀφόρητον τὴν ἐκεῖ θέσιν του. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Κοσσονάκος εἶχε, κατ’ ἀκολουθίαν πολλῶν καταγγελιῶν, ἀναθέσει εἰς τὸν νομάρχην Λαρίσσης κ. Γονατᾶν διοικητικὰς περὶ αὐτοῦ ἀνακρίσεις, ἃς διεξαγαγὼν οὗτος ἀπηύθυνεν ἐν ὀγκωδεστάτῳ φακέλλῳ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, συνοδεύσας αὐτὰς διὰ τῆς ἑξῆς ἐκθέσεώς του ἀπὸ 2 Μαρτίου 1893 καὶ ὑπ’ ἀριθ. 936 (ἀναγινώσκει): «... 1) Ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν χορηγηθεισῶν αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου πιστώσεων πρὸς κατασκευὴν ἐπίπλων καὶ σκευῶν τοῦ Διδασκαλείου... ὁ κ. Μιχαλόπουλος ἔδωκεν ἀφορμὴν ὑπονοιῶν ἐπὶ νοσφίσει χρημάτων διὰ τοὺς ἑξῆς κυρίως λόγους· διότι... δὲν συνέταξε τὰς καταστάσεις τῆς πληρωμῆς τῶν τεχνιτῶν ἐπ’ ὀνόματι αὐτῶν τούτων, ἵνα καὶ τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα ἐκδοθῶσιν ἐπ’ ὀνόματι αὐτῶν... ἀλλὰ λαβὼν παρὰ τῶν τεχνιτῶν ἀποδείξεις ὅτι ἐπλήρωσεν αὐτοὺς, πρὶν τοὺς πληρώσῃ, ἐζήτησε τὴν ἐπ’ ὀνόματί του ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων, καὶ ἐξαργυρώνων αὐτὰ ἐπλήρωσεν αὐτούς. Ἕνεκα δὲ τούτου... ἠγέρθησάν τινες ὑπόνοιαι... ὅτε εἷς τῶν τεχνιτῶν, ὁ Εὐθ. Βούλγαρης, νομίσας ὅτι ὁ Διευθυντὴς Μιχαλόπουλος, λαβὼν παρὰ τοῦ Δημοσίου πάντα τὰ χρήματα, ἠρνεῖτο νὰ πληρώσῃ αὐτὸν, ἤγειρεν ἀγωγὴν ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικῶν... Πλὴν ὅμως τοῦ ἀντιτίμου τῶν θρανίων, ὁ Βούλγαρης ἐζήτει διὰ τῆς αὐτῆς ἀγωγῆς καὶ ἀντίτιμον δρ. 60 διὰ μίαν τράπεζαν... ἀλλ’ ὁ Διευθυντὴς ἰσχυρίζεται, ὅτι τὴν τράπεζαν ἔλαβε παρὰ τοῦ τεχνίτου ὡς δανείαν, ἐνῷ ὁ τεχνίτης λέγει, ὅτι ὁ Διευθυντὴς ἠγόρασεν αὐτήν· ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ τεχνίτης ἔχει δίκαιον, διότι μετὰ πολλοὺς μῆνας ὁ Διευθυντὴς ἠθέλησε νὰ ἐπιστρέψῃ τὴν τράπεζαν, ἐνῷ, ἂν εἶχε προσωρινὴν χρῆσιν, ἔδει νὰ ἐπιστρέψῃ αὐτὴν εὐθὺς ὡς κατεσκευάσθησαν τὰ σκεύη τοῦ σχολείου. ... 2) Ὡς πρὸς τὴν συμπεριφορὰν τοῦ Διευθυντοῦ πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ τοὺς ἐράνους, εἰς οὓς ὑπέβαλεν αὐτοὺς, ὡς καὶ τὰς ὑπηρετικὰς ἐργασίας, δι’ ὧν ἐπεβάρυνεν αὐτοὺς, προέκυψαν τὰ ἑξῆς: Καὶ πάλιν ἀπροσέκτως ἐπιθυμῶν νὰ ἀποδείξῃ πρωτοτύπους ἢ ὠφελίμους καινοτομίας, εἰσέπραξε παρὰ τῶν γονέων τῶν μαθητῶν τοῦ Προτύπου χρήματα διὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ δένδρου καὶ παρὰ τῶν πτωχῶν μαθητῶν τοῦ Διδασκαλείου μηνιαίας καταβολὰς διὰ τὴν σύστασιν κοινοῦ ταμείου, χρησίμου εἰς τελετὰς καὶ κοινὰς ἀνάγκας τῶν μαθητῶν. Οὕτω δὲ ἤγειρε πάλιν τὰς ὑπονοίας, αἵτινες συνήθως ἐγείρονται κατὰ πάντων τῶν διαχειριζομένων ξένα χρήματα, καὶ ταῦτα ἔπραξε παρὰ τὴν γνώμην τῶν συναδέλφων του... Πρὸς δὲ τοὺς μαθητὰς εὐγενῶς μὲν τῇ γλώττῃ φέρεται, μετεχειρίσθη ὅμως αὐτοὺς εἰς ὑπηρετικὰς ἐργασίας, διότι ἕνεκα ἰδιοτροπιῶν μὴ εὑρίσκων ἄριστον ὑπηρέτην ἀφῆκεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον τὸ σχολεῖον ἄνευ ὑπηρέτου. 3) Ὡς πρὸς τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ χαρακτῆρός του, τὸ φίλερι, τὸ ἐπίμονον, τὸ ἐγωϊστικὸν καὶ τὸ δύσκολον αὐτοῦ, ὅλη ἡ δικογραφία ἀποδεικνύει, ὅτι ἕνεκα τῶν ἰδιοτήτων του αὐτῶν σχεδὸν πάντες οἱ μετ’ αὐτοῦ ἐλθόντες εἰς σχέσιν τινὰ ἐψυχράνθησαν ἐκ τοῦ τρόπου του· γυμνασιάρχης, καθηγηταὶ τοῦ Γυμνασίου, νομάρχαι, καθηγηταὶ τοῦ Διδασκαλείου ἔλαβον ἀφορμὰς δυσαρεσκείας...» Ἠναγκάσθη τότε τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ κ. Μιχαλοπούλου ἐκ τῆς διευθύνσεως τοῦ Διδασκαλείου Θεσσαλίας, ὡς ἑξῆς αἰτιολογῆσαν αὐτὴν δι’ ἐκθέσεώς του πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα (ἀναγινώσκει): «Ὁ βίος τοῦ ἀνδρὸς ἀπὸ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν εἰσῆλθεν εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, εἶναι σειρὰ ἀδιάκοπος ἐρίδων πρὸς πάντας, μεθ’ ὧν ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του εἰς ποιάν τινα ἐπικοινωνίαν ἦλθε. Δύσκολός τις καὶ φιλόνικος καὶ τραχὺς τὸν χαρακτῆρα ὤν, ἀλαζονείας δὲ καὶ οἰήσεως μεστός, καταφρονεῖ πάντας τοὺς μετ’ αὐτοῦ ὁπωσδήποτε ἐπικοινωνοῦντας, οὐδαμῶς παραδέχεται τὴν ὕπαρξιν ποιᾶς τινος πνευματικῆς δυνάμεως καὶ ἐν ἄλλοις ἀνθρώποις, καὶ συγκρούεται ἀείποτε πρός τε νομάρχας καὶ πρὸς καθηγητὰς καὶ πρὸς διδασκάλους καὶ πρὸς ἐξεταστικὰς ἐπιτροπὰς καὶ συλλήβδην πρὸς πάντας, μεθ’ ὧν τύχῃ ποτὲ νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφήν, πληροῖ δ’ οὕτω ἀκοσμίας καὶ ταραχῆς καὶ θορύβου τό τε Διδασκαλεῖον, ἐν ᾧ ἐργάζεται, καὶ τὰς προϊσταμένας αὐτοῦ ἀρχὰς, Νομαρχίας καὶ Ὑπουργεῖα, αἵτινες διηνεκῶς εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀσχολοῦνται, εἰμὴ εἰς τὸ ἄχαρι καὶ ἀνιαρὸν ἔργον τοῦ ν’ ἀνακρίνωσι τοὺς διαπληκτιζομένους, νὰ συμβιβάζωσιν αὐτὸν πρὸς τοὺς μεθ’ ὧν διαπληκτίζεται, νὰ παραινῶσι καὶ νὰ ἐπιπλήττωσιν αὐτόν... Περὶ οὐδενὸς τῶν καθ’ ἡμᾶς ὑπαλλήλων, Μεγαλειότατε, ὑπάρχει τόση σωρεία ἐγγράφων ἐριστικῶν, κατακειμένων ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργείου, ὅση περὶ τοῦ Διευθυντοῦ τούτου. Ἡ μακροθυμία τοῦ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργείου ὑπῆρξε μεγίστη. Ὡδήγησε, παρῄνεσεν, ἐπέπληξεν, ὑπέμεινεν· ἀλλ’ ὅλα εἰς μάτην. Ὁ μὲν Διευθυντὴς οὐδαμῶς μετεβλήθη, τὸ δὲ Διδασκαλεῖον σφόδρα ἐζημιώθη.» Ἰδοὺ, Κύριοι, ὁ ἄνθρωπος, εἰς ὃν πρῶτον ἀνετέθη νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν θεσμὸν τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων ἐν τῇ μητροπόλει τοῦ Κράτους καὶ τῷ πρωτεύοντι αὐτοῦ νομῷ! Ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τοῦ διορισμοῦ του περιέστη καὶ ἐξηκολούθησεν εὑρισκόμενος μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς προσωρινῆς παύσεώς του εἰς διηνεκεῖς ἔριδας πρὸς τοὺς διδασκάλους, πρὸς τοὺς δημάρχους καὶ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, πρὸς τοὺς νομάρχας καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς Ὑπουργούς...

§83Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. δήμαρχος Ἀθηναίων μοὶ ἔλεγεν: «Ὁ ἐπιθεωρητὴς αὐτὸς εἶναι τύραννος, καὶ θὰ φάγῃ ξύλον ἀπὸ ἐμὲ τὸν δήμαρχον!»

§84Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι εἶδον τὸν κ. ἐπιθεωρητὴν μετὰ τοῦ κ. δημάρχου ἐν τῇ αὐτῇ ἁμάξῃ (γέλωτες).

§85ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοὺς διδασκάλους διῄρεσεν ἀρχῆθεν εἰς εὐνοουμένους καὶ μὴ τοιούτους. Καὶ παρ’ ἐκείνοις μὲν ἠνείχετο πᾶσαν παράβασιν τοῦ καθήκοντος, τούτους δὲ ἄνευ ἀφορμῆς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐτιμώρει διὰ προστίμου ἢ δι’ ἀπολύσεως. Ἐναντίον τῶν ῥητῶν διατάξεων τοῦ νόμου, καθ’ ἃς ἀπαιτοῦνται ἀποφάσεις τῶν οἰκείων Δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, πρὸς δὲ Β. Διάταγμα, προκαλούμενον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, αὐτὸς πλείστους ὅσους διδασκάλους μετέθεσεν ἀπὸ σχολείου εἰς σχολεῖον. Ἄλλους προεβίβαζε καὶ ἄλλους ὑπεβίβαζε παρ’ ἀξίαν. Οὕτω λ. χ., ἐναντίον τῆς ῥητῆς διατάξεως τοῦ νόμου, καθίστα πρωτοβαθμίους ἀπὸ δευτεροβαθμίων δημοδιδασκάλους, οὓς ἀνεδείκνυεν αὐθαιρέτως διευθυντὰς ἐκείνων. Οὐδέποτε σχεδὸν ἐκάλεσεν ἐγκαίρως τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ἵνα προτείνωσι τοὺς διοριστέους διδασκάλους, ἀλλ’ ἄφινε νὰ παρέρχηται ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου τεταγμένη εἰς αὐτὰ προθεσμία, ὅπως εἶτα διορίζῃ αὐτὸς διὰ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, οὓς ἤθελε διδασκάλους. Μετέβαλλεν αὐθαιρέτως τὴν τάξιν καὶ τὴν ὀνομασίαν τῶν διαφόρων σχολείων, καὶ μετέθετεν ὁλόκληρον τὸ διδακτικόν των προσωπικὸν μετὰ τῶν μαθητῶν ἀπὸ σχολείου εἰς σχολεῖον. Ἔχω, Κύριοι, ἀκριβεῖς πληροφορίας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπ’ ἐμὲ Ὑπουργείου, ὅτι καὶ ὁ Πετρίδης καὶ ὁ Μομφερρᾶτος τὴν ἔκθεσμον καὶ ἔκρυθμον αὐτοῦ ἐνέργειαν ἔχοντες ἰδίᾳ πρὸ ὀφθαλμῶν, ἀπηύθυναν τὰς πικροχόλους ἐκείνας ἐγκυκλίους πρὸς τοὺς ἐπιθεωρητάς, ἐξ ὧν ἀνέγνων ἤδη περικοπὰς πρὸς ὑμᾶς. Αὐτὸς ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, διαδεξάμενος προσωρινῶς τὸν μακαρίτην Πετρίδην ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, ἠναγκάσθη νὰ τιμωρήσῃ τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ἐπιθεωρητὴν ὡς ἑξῆς. Διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 8 Ἰανουαρίου 1896, προσυπογεγραμμένου ὑπὸ τοῦ Δ. Πετρίδου, διωρίσθη ὁ Θ. Μιχαλόπουλος, πρώην Διευθυντὴς Διδασκαλείου, νομαρχιακὸς ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων κατὰ τὸν νομὸν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας (ἀναγινώσκει) «ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ τμηματάρχου πρώτης τάξεως, δυνάμει τοῦ ἐδαφίου αʹ τοῦ ἄρθρου 38 τοῦ εἰρημένου ΒΤΜΘʹ νόμου». Τῇ 11 ὅμως Φεβρουαρίου τοῦ 1897 ἐδημοσιεύθη ἕτερον διάταγμα, προσυπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ κ. Θ. Π. Δηλιγιάννη, Προέδρου τότε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ προσωρινοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Τὸ διάταγμα τοῦτο ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 38 τοῦ ΒΤΜΘʹ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 38 ἐν. ἔτους ἀπόφασιν τῆς ὁλομελείας τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, προτάσει τοῦ ἡμετέρου ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ διατάσσομεν τάδε: Ὁ μισθὸς τοῦ νομαρχιακοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Θεμ. Μιχαλοπούλου ὁρίζεται εἰς δρ. 320 μηνιαίως ἀπὸ τοῦ διορισμοῦ του.» Οὐδεὶς βεβαίως τότε ἐσκέφθη νὰ μεμφθῇ τὸν ἐκ Γόρτυνος Βουλευτήν, ὅτι ἐπικαλούμενος ἐν τῷ ἀναγνωσθέντι διατάγματι αὐτοῦ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, εἰ καὶ αὐτὴ ἐλήφθη κατὰ πλειονοψηφίαν μόνον, ὡς μαρτυρεῖ τὸ κείμενον αὐτῆς, ὅπερ καταθέτω νῦν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐζήτησεν οὕτω νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην του. Ἀλλ’ οὐδ’ αὐτός, νομίζω, ἐδικαιοῦτο χθὲς νὰ ὑπαινιχθῇ κατ’ ἐμοῦ, ὅτι ἐπικαλούμενος καὶ ἐγὼ ἐν τῇ ἀποφάσει μου περὶ προσωρινῆς παύσεως τοῦ Μιχαλοπούλου τὴν ἐν τῇ ὁλομελείᾳ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καὶ δὴ παμψηφεῖ, ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, ἐζήτησα οὕτω νὰ καλύψω δι’ αὐτῆς τὴν εὐθύνην μου. Τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἐπεκαλέσθην, Κύριοι, οὐχὶ ὅπως συγκαλύψω τὴν εὐθύνην μου, ἥτις παραμένει πλήρης καὶ ἀκεραία ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὅπως ἀποδείξω, ὅτι πλὴν ἐμοῦ ὑπάρχουσι καὶ νομομαθεῖς, κύρους ἀνεγνωρισμένου ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Κράτους, οἵτινες ὁμοφώνως ἀσπάζονται τὴν γνώμην, ἣν ἐγὼ πρὸ πολλοῦ ἤδη εἶχον καὶ ἐφήρμοσα, ὡς θ’ ἀποδείξω μετ’ ὀλίγον. Ἡ ὁμόφωνος δὲ αὕτη ἀπόφασις τῆς ὁλομελείας τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου δὲν προεκλήθη ὑπ’ ἐμοῦ ἐξεπίτηδες, οὐδ’ ἐξελιπαρήθη τὸ παράπαν, ὡς ἐν ἐπιγνώσει τοῦ ἀνυποστάτου τοῦ πράγματος εἶχε τὴν τόλμην νὰ ὑπαινιχθῇ ὁ προλαλήσας. Ὁ Βουλευτὴς δηλαδὴ Μεγαρίδος προέβη εἰς τοὺς τοιούτους ὑπαινιγμοὺς, καίπερ ἔχων ἀνὰ χεῖρας αὐτὴν τὴν ὁμόφωνον ἀπόφασιν τῆς ὁλομελείας τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἐξ ἧς τί ἐμφαίνεται; Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ δευτέρου ζητήματος ὑποβάλλει εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου τὸ ἑξῆς πραγματικόν ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς Θ. Μιχαλόπουλος τὴν ἑπομένην ἡμέραν τῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ διορισθέντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας τῶν σχολείων ἀπέπεμψε βίᾳ τό τε πρόσωπον τῶν σχολείων καὶ τὰς μαθητρίας. Ἐρωτᾷ δὲ, ἐὰν ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι κολάσιμος, καὶ εἰδικῶς, ἐὰν προβλέπεται ὑπὸ τῶν ἄρθρων 167, 479 καὶ 487 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. «Κατὰ τὴν ὁμόφωνον τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου κρίσιν, ἡ πρᾶξις αὕτη, ὡς ὑποβάλλεται τὸ πραγματικὸν αὐτῆς, εἶναι ἀναντιρρήτως κολάσιμος, οὐχὶ κατὰ τὰ ἄρθρα 169 καὶ 479 τοῦ Ποιν. Νόμου, ἅτινα δὲν ἔχουσι, καθ’ ἃ φρονεῖ, ἐφαρμογὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 487 § 2, μετὰ προηγουμένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ πειθαρχικὴν τιμωρίαν δι’ ἐπιβολῆς τινος τῶν ποινῶν τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ΑΡϞΓʹ νόμου τῆς 14 Μαΐου 1884, ὄντος γενικοῦ καὶ ἐφαρμοζομένου ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, περὶ ὧν νεώτεροι νόμοι δὲν προνοοῦσιν εἰδικῶς. Τοιοῦτοι δὲ εἶναι καὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ, περὶ τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν ὁποίων οὔτε ὁ νόμος ΒΤΜΘʹ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, οὔτε ἄλλος τις νεώτερος νόμος ἐτροποποίησε τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ μνησθέντος ΑΡϞΓʹ νόμου περὶ προσόντων καὶ πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν δημοσίων λειτουργῶν.» Ἐκ τοῦ κειμένου τούτου, Κύριοι, πείθεται ἕκαστος, ὅτι ἐγὼ ἠρώτησα τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἐὰν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τίνων ἄρθρων τοῦ Ποιν. Νόμου εἶναι ποινικῶς καταδιωκτέος ὁ ἐπιθεωρητὴς Μιχαλόπουλος διὰ τὰς ὑπ’ αὐτοῦ τολμηθείσας ἐν Πειραιεῖ παραβάσεις, αὐτὸ δὲ ἀπεφήνατο ὁμοφώνως, ὅτι εἶναι μὲν αὐτὸς ποινικῶς καταδιωκτέος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 487 § 2 τοῦ Ποιν. Νόμου, ἀλλ’ ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ πειθαρχικὴ τιμωρία του ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου ΑΡϞΓʹ τῆς 14 Μαΐου 1884, «ὄντος γενικοῦ καὶ ἐφαρμοζομένου ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας». Ὑπάρχει, Κύριοι, ἐν τῷ ἀναγνωσθέντι κειμένῳ ἴχνος ἐξεπίτηδες προκλήσεως ἢ ἐκλιπαρήσεως τῆς τοιαύτης γνώμης τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου; Ἦτο δὲ ἐπιτετραμμένον εἰς ἄνθρωπον σεβόμενον ἑαυτὸν, ἐνῷ τοιοῦτον κείμενον ἐκράτει ἀνὰ χεῖρας καὶ ἐπεδείκνυεν εἰς ἡμᾶς, νὰ ἰσχυρισθῇ τὰ ἐναντία, ὡς ὁ Βουλευτὴς Μεγαρίδος. Ἀλλὰ πρὸς τί νὰ προκαλέσω καὶ ἐκλιπαρήσω ἐγὼ τὴν τοιαύτην γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἐν ἔτει 1900, ἀφοῦ τὸ ὑπ’ ἐμὲ Ὑπουργεῖον ἔχει σταθερὰν, οὕτως εἰπεῖν, περὶ αὐτῆς νομολογίαν ἀφ’ ἧς ἐγὼ πρῶτος, ἐν ἔτει 1897, ἐφήρμοσα τὸ 7 ἄρθρον τοῦ ΑΡϞΓʹ νόμου τοῦ 1884 εἰς τὴν ράχιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Μιχαλοπούλου; Τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Αἱ πειθαρχικαὶ ποιναί εἰσιν: αʹ) ἐπίπληξις, βʹ) πρόστιμον ἀπὸ τριῶν μέχρις ἑκατὸν δραχμῶν καὶ γʹ) προσωρινὴ παῦσις ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν μέχρι τριῶν μηνῶν». Τὴν δευτέραν τῶν ποινῶν τούτων, ἤτοι πρόστιμον ἐξ 75 δραχμῶν, ἐπέβαλον εἰς τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ἐπιθεωρητὴν, ἀφοῦ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 9875 ἀπὸ 18 Αὐγούστου 1897 διαταγῆς μου ἐκάλεσα αὐτὸν εἰς ἀπολογίαν, κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ αὐτοῦ νόμου, διὰ δὲ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11404 καὶ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ὑπουργικῆς διαταγῆς παρήγγειλα τὸν ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐσόδων Ἀττικῆς ταμίαν νὰ εἰσπράξῃ τό τε πρόστιμον καὶ τὰ τέλη σημάνσεως, τὰ ἐπιβληθέντα εἰς αὐτόν.

§86ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ ἐτιμωρήθη;

§87ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι τιθέμενος ὑπεράνω καὶ τοῦ νόμου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ ἠρνεῖτο νὰ ὁρκίσῃ τὸν ὑπ’ ἐμοῦ διορισθέντα τότε δημοδιδάσκαλον ἐν Νεαπόλει τοῦ δήμου Λαυρεωτικῆς Δικαῖον Κανακάκην, ἀφοῦ τὸ ἐκεῖ σχολεῖον ἔμενεν ἄνευ διδασκάλου ὑπὲρ τοὺς δύο μῆνας. Τὸ παράδειγμά μου ἐκεῖνο ἐμιμήθη μετ’ ὀλίγον ὁ διαδεξάμενός με τότε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας κ. Ἀνδρ. Παναγιωτόπουλος, ὅστις τῇ 18 Ὀκτωβρίου 1897 ἐξέδωκε τὴν ὑπ’ ἀριθ. 15386 ἀπόφασιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰ ἄρθρα 6, 7 καὶ 8 τοῦ περὶ προσόντων καὶ πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν δημοσίων λειτουργῶν τῆς 19 Μαΐου 1884 ΑΡϞΓʹ νόμου καὶ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 2096 ἐ. ἔ. ἀπολογίαν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Θ. Μιχαλοπούλου, ἐπιβάλλομεν αὐτῷ χρηματικὴν ζημίαν δραχμῶν ἑβδομήκοντα πέντε καὶ τὰ τέλη τῆς σημάνσεως.» Ἀφοῦ ἀπὸ τριετίας ἤδη ἐφαρμόζεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νόμου τοῦ 1884 ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ περιπτώσει, τῇ τοῦ προστίμου, χωρὶς ποτε νὰ ἐξαναστῇ τις, οὔτ’ ἐν τῷ Τύπῳ οὔτ’ ἐν τῇ Βουλῇ, κατὰ τῆς τοιαύτης ἐφαρμογῆς του, ἄπορόν μοι φαίνεται, πῶς νῦν ξενίζονταί τινες ἐπὶ τούτῳ, μόνον καὶ μόνον διότι εὑρέθην ἐγὼ εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην νὰ ἐφαρμόσω ἐπὶ τοῦ Μιχαλοπούλου καὶ τὴν τρίτην περίπτωσιν τοῦ ἄρθρου, ἤτοι τὴν προσωρινὴν παῦσιν. Ἢ εἶναι ἐξ ἴσου παράνομος ἡ ἐφαρμογὴ καὶ τῆς δευτέρας καὶ τῆς τρίτης πειθαρχικῆς ποινῆς τοῦ ἄρθρου ἐπὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν, ἢ νόμιμος, νομιμωτάτη, ἡ ἐφαρμογὴ ἀμφοτέρων αὐτῶν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδόλως ὀκνῶ νὰ ἦμαι ὑπὲρ τῆς δευτέρας ταύτης ἐκδοχῆς, βεβαιῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ὅτι τὴν αὐτὴν γνώμην θὰ εἶχον, καὶ ἂν ἔτι ὁμοφώνως τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐν τῇ ὁλομελείᾳ αὑτοῦ ἀπεφαίνετο ἐναντίαν γνώμην. Κύριοι, εἶναι ἐπιτετραμμένον, νομίζω, εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν, τὸν κ. Φλογαΐτην, τὸν ἀνέκαθεν καθηλωμένον εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποκεντρώσεως, νὰ ἐξανίσταται κατὰ πάσης πράξεως ὑπουργικῆς, τιμωρούσης οἱανδήποτε παρεκτροπὴν τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων, διότι αὐτός, δικαίως ἢ ἀδίκως, τοὺς ἐπιθεωρητὰς τούτους ὑπολαμβάνει ὡς τὴν πρώτην ἐνσάρκωσιν τῶν ἀποκεντρωτικῶν του ἰδεῶν, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ δὲν δύναται ἢ νὰ φέρῃ βαρέως πᾶν ὅ,τι θ’ ἀπεδείκνυεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ἀκόμη ἐπιτηδεία διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἰδεῶν του. Ἀλλὰ πᾶς ἄλλος, ἀπροκαλύπτως κρίνων τὸ πρᾶγμα, ἑκὼν ἄκων θὰ συμφωνήσῃ μὲ τὴν νομολογίαν τοῦ ὑπ’ ἐμὲ Ὑπουργείου, ἣν καὶ ἡ ὁλομέλεια τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου καὶ πολλοὶ ἄλλοι νομομαθεῖς παρ’ ἡμῖν ἀσπάζονται. Δὲν εἶναι, Κύριοι, ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1895 τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἀπεξενώθη πάσης δικαιοδοσίας ἐπὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Αὐτὸ τὸ ἄρθρον 33 τοῦ νόμου, ὅπερ ἐπεκαλέσθη ὁ προλαλήσας ὑπὲρ τῆς τοιαύτης γνώμης, πᾶν τοὐναντίον μαρτυρεῖ. Τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον ἀνατεθειμένη ἐποπτεία ἐπὶ τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως... ἐνασκεῖται τοῦ λοιποῦ... διὰ τῶν κατὰ νομὸν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων καὶ τῶν παρ’ αὐτοῖς ἐπιθεωρητῶν». Ἔχει λοιπὸν πλήρη καὶ ἀκεραίαν καὶ νῦν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὴν ἐποπτείαν ἐπὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καθ’ ὅσον δ’ ἐνασκεῖ αὐτὴν διὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν, ἐννοεῖται ὅτι οὗτοι ὑπάγονται ὑπὸ τὴν ἄμεσον δικαιοδοσίαν του, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ καὶ ὑπὸ τὴν ἄμεσον πειθαρχικήν του ἐξουσίαν, ἀφοῦ ἄλλως τε τὸ Ὑπουργεῖον διορίζει αὐτοὺς κατὰ τὸ ἄρθρον 34, καὶ μεταθέτει καὶ ἀπολύει αὐτοὺς ὁριστικῶς κατὰ τὸ ἄρθρον 38. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὸ τελευταῖον τοῦτο δικαίωμα ὑπήγαγεν ὁ νόμος εἰς περιορισμόν τινα διὰ τοῦ ἄρθρου 48, καθ’ ὃ διὰ τὴν μετάθεσιν καὶ τὴν ὁριστικὴν ἀπόλυσιν ἀπαιτεῖται πρότασις τοῦ οἰκείου Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλὰ δι’ ὅλας τὰς κυρίως πειθαρχικὰς ποινὰς οὐδένα περιορισμὸν ἔθεσεν εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἣν κέκτηται οὗτος, ὡς προϊσταμένη ἀρχή, ἐφ’ ὅλων τῶν ὑπ’ αὐτοῦ διοριζομένων καὶ ἀπολυομένων ὑπαλλήλων...

§88ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς διορίζει καὶ τὸν δικαστήν.

§89ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις διορίζει αὐτὸν, ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ νὰ τιμωρῇ αὐτὸν πειθαρχικῶς.

§90Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαιτεῖται ὅμως ἀπόφασις καὶ γνωμοδότησις τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἐφετῶν.

§91ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι τοῦτο ἐπιβάλλει εἰδικὸς νόμος εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐνῷ διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας οὐδεὶς νόμος ἐπιβάλλει αὐτό. Ὁ νόμος ὁ κανονίζων τὰ τῆς πειθαρχικῆς τούτου ἐξουσίας εἶναι ὁ γενικὸς νόμος τοῦ 1884 «περὶ προσόντων καὶ πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν δημοσίων λειτουργῶν». Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ὁ προλαλήσας καὶ τοῦτο ἠθέλησε νὰ διαμφισβητήσῃ, ἐπικαλούμενος τὸ 19 ἄρθρον τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμου, καὶ δὴ μόνον τὰς τρεῖς πρώτας αὐτοῦ παραγράφους, καθ’ ἃς «εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ὑπάγονται: αʹ) οἱ λειτουργοὶ τῆς διοικητικῆς (ὡς ἐὰν οἱ ἐπιθεωρηταὶ μὴ ἦναι λειτουργοὶ διοικητικῆς ὑπηρεσίας!) καὶ οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, βʹ) οἱ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ τῆς Δικαιοσύνης κλπ». Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, Κύριοι, ἀναφέρεται κυρίως εἰς τὰς περὶ προσόντων διατάξεις τοῦ νόμου, ὡς γίνεται δῆλον ἐκ τῆς ἕκτης, τῆς ἑβδόμης καὶ ὀγδόης τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου παραγράφου, καθ’ ἃς (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν κατὰ τὸ ἐδάφ. αʹ δημοσίων λειτουργῶν ἐξαιροῦνται οἱ τῶν Δημοσίων Ἔργων» (καθόσον εἰδικὸς νόμος εἶχε κανονίσει τὰ προσόντα ταῦτα)... «Ἐξαιροῦνται ὡσαύτως, ἀλλ’ ὑπαγόμενοι εἰς μόνας τὰς περὶ πειθαρχικῆς ἐξουσίας διατάξεις, αʹ) οἱ δημόσιοι λειτουργοί, οἱ ἔχοντες βαθμὸν ἀνώτερον τοῦ τμηματάρχου αʹ τάξεως, βʹ) οἱ Βασιλικοὶ Ἐπίτροποι ἐν γένει» κλπ. Κύριοι, ἐν ὅσῳ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου ΑΡϞΓʹ κελεύει σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως τάδε: «Οἱ δημόσιοι λειτουργοὶ ὑπόκεινται εἰς πειθαρχικὰς ποινὰς διὰ πᾶσαν παράβασιν ἢ ὑπέρβασιν τοῦ ἰδίου καθήκοντος, μὴ ἀποκλειομένης τῆς ποινικῆς καταδιώξεως», ἐν ὅσῳ ἀδύνατον ν’ ἀποδείξῃ τις, μεθ’ ὅλην τὴν δικολαβικὴν διαστροφὴν τοῦ νόμου, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ δὲν εἶναι δημόσιοι λειτουργοί, ἐν ὅσῳ ὁ Ὑπουργὸς δικαιοῦται κατὰ τὸ ἄρθρον 7 νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτοὺς καὶ πρόστιμον καὶ προσωρινὴν παῦσιν, ἀφοῦ καλέσῃ αὐτοὺς εἰς ἀπολογίαν κατὰ τὸ ἄρθρον 8, ἐν ὅσῳ εἶναι βέβαιον, ὅτι νεώτερος εἰδικὸς νόμος δὲν ἐκανόνισεν ἄλλως τὰ περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν τῶν ἐπιθεωρητῶν, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον ἔχει νὰ ἐφαρμόζῃ ἐπὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν, παρεκτρεπομένων, τὸν νόμον τοῦ 1884 καὶ ἰδίᾳ τὰ ἄρθρα 6, 7 καὶ 8 αὐτοῦ ἐν συνδυασμῷ. Τοῦτο ἔπραξα καὶ ἐγώ, τιμωρήσας τὸν ἐπιθεωρητὴν Μιχαλόπουλον πειθαρχικῶς διὰ προστίμου καὶ τελευταῖον διὰ προσωρινῆς παύσεως. Διαβεβαιῶ δὲ τὴν Βουλήν, ὅτι τοῦτο θὰ πράξω καὶ ἐν τῷ μέλλοντι καὶ πρὸς αὐτὸν καὶ πρὸς πάντα ἄλλον ἐπιθεωρητὴν παρεκτρεπόμενον, ἐν ὅσῳ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας.

§92Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διατὶ δὲν τοὺς καταγγέλλετε εἰς τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια, ἵνα τιμωρηθῶσι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1895;

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δι’ ὃν λόγον καὶ ὁ πατήρ σας, ὁ εἰσηγητὴς καὶ πρῶτος ἐφαρμοστὴς τοῦ νόμου τοῦ 1895, δὲν κατήγγειλεν αὐτοὺς, παρεκτρεπομένους, εἰς τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια, ἀλλ’ ἠρκέσθη μόνον εἰς τὸ νὰ στιγματίσῃ καὶ αὐτοὺς καὶ ταῦτα διὰ τῆς ἐγκυκλίου τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1896, ἣν πρὸ μικροῦ ἀνέγνων πρὸς τὴν Βουλήν! Ὁ νόμος, Κύριοι, ΒΤΜΘʹ προὐνόησε διὰ τοῦ ἄρθρου 24 περὶ μιᾶς μόνης περιπτώσεως πειθαρχικῆς τιμωρίας διὰ τοὺς ἐπιθεωρητὰς, καθ’ ἣν οὗτοι, ἀναβάλλοντες ὑπὲρ τὴν ἑβδομάδα νὰ προτείνωσι τὸν διοριστέον δημοδιδάσκαλον, τιμωροῦνται διὰ προστίμου 20 μέχρις 100 δραχμῶν. Διὰ πάσας τὰς ἄλλας ἀπειραρίθμους περιπτώσεις τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας ἄφησεν ἐν ἰσχύϊ τὸν γενικὸν νόμον τοῦ 1884. Ἐὰν ἐνόμιζεν ὁ νομοθέτης, ὅτι διὰ πᾶσαν ἄλλην παράβασιν καὶ ὑπέρβασιν, συνεπαγομένην πειθαρχικὴν ποινὴν προστίμου ἢ προσωρινῆς παύσεως, ἔπρεπε νὰ μένωσιν ἀτιμώρητοι οἱ ἐπιθεωρηταί, ὤφειλε ν’ ἀναγράψῃ ῥητῶς τὴν τοιαύτην διάταξιν. Ἀλλὰ θὰ ἦτο μωρὸς, ἐὰν καθιέρου οὑτωσὶ τὸ ἀτιμώρητον τῶν ἐπιθεωρητῶν, θὰ ἦτο δ’ ἔτι μωρότερος, ἐὰν διὰ πᾶσαν παράβασιν καὶ ὑπέρβασιν αὐτῶν, συνεπαγομένην πρόστιμον ἢ προσωρινὴν παῦσιν, καθιέρου αὐτὸς μόνην τὴν κατὰ πρότασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου μετάθεσιν ἢ ἀπόλυσιν αὐτῶν, ὡς νομίζει ὁ προλαλήσας. Θὰ ἦτο τὸ ἴδιον, ὡς ἐὰν καθιέρου ποινικός τις νομοθέτης δι’ ὅλα τὰ πταίσματα καὶ πλημμελήματα μόνας τὰς ποινὰς τῶν κακουργημάτων, ὡς τὰ δεσμὰ καὶ τὴν κεφαλικὴν ποινήν! Ἐλπίζω, Κύριοι, πρὸς τιμὴν τῆς Βουλῆς, ὅτι οὐδεὶς ἄλλος Βουλευτὴς, πλὴν τοῦ προλαλήσαντος ἐκ Μεγαρίδος, θὰ θελήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τόσον ἑώλους γνώμας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ διαμφισβητήσῃ τὴν νομιμότητα τῆς προσωρινῆς παύσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Μιχαλοπούλου. Καταθέτω, Κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς ἔγγραφα: αʹ) τὸ ὑπ’ ἀριθ. 28 καὶ ἀπὸ 29 Μαρτίου 1897 πρακτικὸν συνεδριάσεως τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου Ἀττικῆς, ὅπερ κατὰ πρότασιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Θ. Μιχαλοπούλου προέτεινεν ἀνὰ δύο νέα δημοτικὰ σχολεῖα ἀρρένων καὶ θηλέων ἐν Πειραιεῖ· βʹ) ἀπόσπασμα πρακτικῶν τῆς ΚΓʹ συνεδρίας τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἀπὸ 30 Ἀπριλίου 1897, ὅπερ κατὰ πρότασιν αὖθις τοῦ αὐτοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἀπεφάσισε τὴν ἵδρυσιν τῶν εἰρημένων σχολείων διὰ τὴν πληθώραν τῶν ἤδη ὑφισταμένων τοιούτων, ἐξ ὧν τινα ἀριθμοῦσιν ὡς 450 μαθητρίας, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἀντιπαιδαγωγικὸν καὶ ἀνθυγιεινὸν εἶναι· καὶ γʹ) τὸ ἀπὸ 20 Νοεμβρίου 1897 Β. Διάταγμα, δι’ οὗ συνεστάθησαν τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος σχολεῖα. Ἔργον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Μιχαλοπούλου ἦτο, ἅμα τῇ κοινοποιήσει τοῦ διατάγματος τούτου εἰς αὐτὸν, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ ἀπὸ 26 Νοεμβρίου 1897 καὶ ὑπ’ ἀριθ. 17201 ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὸν νομάρχην Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, νὰ σπεύσῃ πάραυτα εἰς τὴν ἐξεύρεσιν καὶ ἐνοικίασιν τῶν καταλλήλων οἰκιῶν ἐν Πειραιεῖ, ἵνα χρησιμεύσωσιν ὡς διδακτήρια τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος σχολείων, καὶ εἰς τὴν πρόσκλησιν τοῦ οἰκείου Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἵνα προτείνῃ τοὺς διοριστέους εἰς αὐτοὺς διδασκάλους ἑκατέρου φύλου...

§94ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Ἂν ὑπῆρχεν ἡ ἀναγκαία πίστωσις ἀναγεγραμμένη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου.

§95ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοῦτο δὲν ἦτο ἔργον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀλλὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὅπερ ἐὰν ἠρνεῖτο τὴν ἀναγραφήν, ὑπάρχουσιν οἱ ἐκ τοῦ νόμου δικαιούμενοι νὰ ἐξαναγκάσωσιν αὐτὸ εἰς τοῦτο, πρὸς οὓς βεβαίως οὐδὲν τὸ κοινὸν ἔχει αὐτός. Ἐάν, Κύριοι, ἦτο ἀληθὴς ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, τότε βεβαίως ἐν τοῖς πλείστοις τῶν δήμων τοῦ Κράτους οὐδέποτε θὰ συνιστῶντο δημοτικὰ σχολεῖα, ἢ τοὐλάχιστον οὐδέποτε θὰ ἐλειτούργουν αὐτά. Οἱ πλεῖστοι τῶν δήμων, στερούμενοι, ὡς γνωστόν, ἐπαρκῶν πόρων, μὴ δυνάμενοι δὲ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτουμένην αὔξησιν τῶν δημοτικῶν των φόρων, ὅπως τύχωσι τῆς ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου συνδρομῆς διὰ τὴν δημοτικήν των ἐκπαίδευσιν, θὰ ἔμενον ἐς ἀεὶ ἄνευ δημοτικῶν σχολείων, ἐὰν οἱ ἐπιθεωρηταὶ ἀνέμενον προηγουμένως τὴν ὑπ’ αὐτῶν ἀναγραφὴν τῶν ἀναγκαίων πιστώσεων ἐν τοῖς οἰκείοις προϋπολογισμοῖς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, Κύριοι, ἔχομεν ἐν τῷ Κράτει εὐπορώτερον δῆμον τοῦ τῆς γείτονος πόλεως; Καὶ ἂν δὲν ἀνεγράφη τότε ἀμέσως ἀναπληρωματικὴ πίστωσις διὰ τὸ ἔτος 1897, ἠδύνατο ν’ ἀρχίσῃ ἡ λειτουργία τῶν νέων σχολείων ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου τοῦ 1898 ἢ τοῦ 1899, ὅπως ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τούτων τοὐλάχιστον τῶν ἐτῶν ἀναγραφῇ τακτικὴ τοιαύτη πίστωσις. Ἀλλ’ ἐν ἀρχῇ, εἰ καὶ ἀτόπως, οὐχ ἧττον προεφασίζετο ὁ ἐπιθεωρητὴς, ὅτι ὁ δῆμος Πειραιέων ἀπεφάσισε νὰ οἰκοδομήσῃ ἴδια διδακτήρια διὰ νέα σχολεῖα. Ἀρχομένου ὅμως τοῦ Αὐγούστου μηνὸς τοῦ 1899 τὰ διδακτήρια ταῦτα εἶχον συντελεσθῆ, ἐγένοντο δ’ ἐν πάσῃ πομπῇ τὰ ἐγκαίνια αὐτῶν. Ἔκτοτε ἦτο πάντη ἀδικαιολόγητος ὁ ἐπιθεωρητὴς, μὴ προκαλῶν πάραυτα τὸν διορισμὸν τῶν διδασκάλων. Παρῆλθον οὕτω δύο μῆνες, ὅτε ὁ προσωρινὸς ἀναπληρωτής μου ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν συνάδελφός μου προέβη κατὰ τὰ μέσα Ὀκτωβρίου π. ἔ., καθ’ ὃ εἶχεν ἐκ τοῦ νόμου δικαίωμα καὶ καθῆκον, εἰς τὸν διορισμὸν τῶν διδασκαλισσῶν ἐν τοῖς νέοις σχολείοις τῶν θηλέων. Τότε ὁ μὲν δήμαρχος Πειραιέων ἐξανέστη, παραπονούμενος κατὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὡς μὴ προκαλέσαντος ἐγκαίρως τὴν πρότασιν τοῦ Συμβουλίου περὶ τῶν διοριστέων διδασκαλισσῶν, ὁ δὲ ἐπιθεωρητὴς ἠρνήθη αὐθαιρέτως ὅλως νὰ ὁρκίσῃ τὰς διορισθείσας διδασκαλίσσας· διὸ ἠναγκάσθη τὸ Ὑπουργεῖον νὰ διατάξῃ τὸν ἁρμόδιον εἰρηνοδίκην, ἵνα ὁρκίσῃ αὐτάς. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ὁ ἐπιθεωρητὴς ἠρνεῖτο ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους νὰ ἐγκαθιδρύσῃ αὐτὰς εἰς τὰ σχολεῖά των. Ὑπείκων τότε εἰς τὰς παραστάσεις καὶ διαμαρτυρίας πλείστων γονέων τοῦ Πειραιῶς, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῶν ἀναφορῶν τούτων (ἐπιδεικνύει αὐτὰς), παρήγγειλα τὸν γενικὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ τὸν νομάρχην Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἵνα μεταβάντες εἰς Πειραιᾶ ἐγκαθιδρύσωσιν αὐτοὶ τὰς νέας διδασκαλίσσας εἰς τὰς θέσεις των. Τοῦτο καὶ ἐγένετο· ἀλλ’ ὅμως τῇ ὑστεραίᾳ τῆς ἐγκαθιδρύσεως ταύτης μεταβὰς εἰς Πειραιᾶ ὁ ἐπιθεωρητὴς ἀπέπεμψε βίᾳ καὶ πρὸς κοινὸν σκάνδαλον τὰς διδασκαλίσσας μετὰ τῶν μαθητριῶν των ἐκ τῶν σχολείων. Ἐπὶ τῇ ἐκθέσμῳ ταύτῃ ἐνεργείᾳ ἐζήτησα τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν ἔπρεπε νὰ καταδιωχθῇ αὐτὸς ποινικῶς, τοῦτο δὲ, ὁμοφώνως ἀπαντῆσάν μοι καταφατικῶς, ἀπεφάνθη συγχρόνως, ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ καὶ ἡ ἐφαρμογὴ μιᾶς τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ ᾼΡϞΓʹ νόμου πειθαρχικῶν ποινῶν, ὡς τοιαύτην δ’ ἐγὼ ἐξέλεξα τὴν ἐπὶ τρίμηνον προσωρινὴν παῦσίν του, ἣν οὐδεὶς, νομίζω, ἀναλογιζόμενος τὸ ἔγκλημά του, θὰ εὕρῃ βαρεῖαν...

§96Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νὰ ἴδωμεν τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, καὶ τότε θὰ συζητήσωμεν.

§97ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰ σχετικὰ ἔγγραφα εἶναι πάντα ἐνταῦθα, καὶ βεβαίως, ἀφοῦ ἀναγνώσητε ὑμεῖς αὐτὰ, θὰ λάβητε εἶτα τὸν λόγον καὶ ἐν τῇ ἐγνωσμένῃ εὐγλωττίᾳ ὑμῶν θὰ μὲ ἀποστομώσητε! Ἐγὼ, Κύριοι, ἐνόμισα, ὅτι ἐπιτακτικὸν καθῆκον ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ νὰ τιμωρήσω τὸν οὕτω πως παρεκτραπέντα ἐπιθεωρητὴν Μιχαλόπουλον. Τοῦτο ἀπῄτει ἡ ἀξιοπρέπεια καὶ ἐμοῦ καὶ τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ τοῦ νομάρχου· τοῦτο ἀπῄτει καὶ ἡ ἐξεγερθεῖσα κατὰ τῆς τοιαύτης τοῦ ἀνθρώπου διαγωγῆς κοινὴ συνείδησις· τοῦτο ἀπῄτει τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον αὐτῆς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ νομῷ Ἀττικῆς, ἣν ἡ ἀνισόρροπος διάνοια τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Μιχαλοπούλου — διότι ἄλλως δυστυχῶς δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω τὸ φαινόμενον αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου — ἐνέβαλλεν εἰς ἀληθῆ ἀναστάτωσιν.

§98Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν τὸν κατηγγείλατε εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον;

§99ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπιτροπὴ, Κύριοι, συγκειμένη ἐκ τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἐκ τοῦ νομάρχου Ἀττικῆς καὶ ἐκ τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων ἀνέλαβε νὰ ἐπιθεωρήσῃ πάντα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τῆς πρωτευούσης. Τὰς ἐντυπώσεις της ἐκ τῆς τοιαύτης ἐπιθεωρήσεως θὰ ἀναγράψῃ ἐν ἐκθέσει, ἧς ἀντίγραφον θὰ ὑποβληθῇ καὶ εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ὅπως ἐπιτελέσῃ καὶ τοῦτο τὸ διὰ τοῦ ἄρθρου 48 τοῦ ͵ΒΤΜΘʹ νόμου ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὸ καθῆκον. Δύναμαι δὲ νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦδε, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας παρὰ τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων, ὅτι αἱ ἐντυπώσεις τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπιτροπῆς εἶναι οἰκτραὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Ἐπεσκέφθη ἤδη αὐτὴ τὴν ἐν τῇ συνοικίᾳ Μακρυγιάννη κειμένην ΙΑʹ Σχολὴν τῶν ἀρρένων, εὗρε δ’ αὐτὴν ἐγκαθιδρυμένην ἔν τινι παλαιᾷ ἀποθήκῃ σανοῦ, ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀγούσης εἰς τὸ Νεκροταφεῖον. Εἰς αὐτὴν τὴν ἀποθήκην τοῦ σανοῦ, τὴν μισθωθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Μιχαλοπούλου ἀντὶ 200 δραχ. τὸν μῆνα, φοιτῶσιν εἰς δύο διαχωρίσματα, ἀπ’ ἀλλήλων διὰ σανίδων χωριζόμενα, 225 μαθηταὶ, συνωστιζόμενοι ἐν αὐτοῖς δίκην σαρδελῶν...

§100ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ ἰδιοκτήτης;

§101ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὀνομάζεται, νομίζω, Χατζηδημητρίου... Προὐτίμησε τὴν ἀποθήκην ταύτην τοῦ σανοῦ ὁ ἐπιθεωρητὴς πολλῶν ἄλλων λαμπρῶν οἰκιῶν ἐν τῇ συνοικίᾳ ἐκείνῃ, καὶ αὐτῆς τῆς οἰκίας ἐν τῇ Γαργαρέτᾳ, ἥτις ἐχρησίμευεν ὡς διδακτήριον Διδασκαλείου! Ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος Σχολὴ ἔμεινε κλειστὴ ἐπὶ δύο ὅλα ἔτη διὰ τὴν αὐθαιρεσίαν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, εἰ καὶ ἐμισθοδοτοῦντο τακτικῶς ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ ταμείου οἱ δύο διδάσκαλοι· ὁ ἕτερος μάλιστα αὐτῶν, διδάσκων ἐν τῷ Ὀρφανοτροφείῳ Χατζηκώστα, ἐμισθοδοτεῖτο συγχρόνως καὶ ἐκ τούτου. Ἔν τινι γειτονικῇ Σχολῇ τῶν θηλέων, ἧς ἡ κατάστασις δὲν εἶναι πολὺ καλλιτέρα τῆς τῶν ἀρρένων, εἰ καὶ πληρώνεται δι’ αὐτὴν μηνιαῖον ἐνοίκιον ἐκ 300 δραχμῶν, ἀνεκάλυψεν ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι διδασκάλισσά τις ἀπουσίαζεν ἄνευ ἀδείας ἐπὶ ἕνα μῆνα. Γράφει δ’ ἐν τῇ προχείρῳ ἐκθέσει πρὸς ἐμὲ ὁ γεν. ἐπιθεωρητὴς (ἀναγινώσκει): «Ὁ λόγος τῆς μακρᾶς ἀπουσίας εἶναι ὁ τοκετός της. Ἐπὶ τῇ τυχαίᾳ ἐρωτήσει μου, πότε ἐνυμφεύθη, ἐλάβομεν πρὸς ἔκπληξιν πάντων ἡμῶν τὴν ἀπάντησιν, ὅτι τοῦτο ἐγένετο κατὰ Ὀκτώβριον μῆνα!» Καὶ ὅμως, Κύριοι, ὡς ἐπληροφορήθην ὕστερον, ἐνῷ ὁ ἐπιθεωρητὴς ἠρνήθη νὰ ἐγκρίνῃ ἀναρρωτικὴν ἄδειαν διὰ τὸν δημοδιδάσκαλον Σκουρλέτην, ὑποστάντα σοβαρὰν ἐγχείρησιν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», ὡς ἀναφέρει οὗτος ἔν τινι ἀναφορᾷ αὐτοῦ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ἠρνήθη νὰ προτείνῃ ὡς ὑπηρέτριαν τοῦ σχολείου εὐνοουμένην τινὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἐνέκρινεν οὗτος νὰ χορηγηθῇ ἀναρρωτικὴ ἄδεια πρὸς τὴν λεχωΐδα διδάσκαλον, ὅπως μὴ αὐτὴ ἀναγκασθῇ ἄλλως ν’ ἀπομακρυνθῇ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἀφοῦ ἐπὶ ἕξ μῆνας, ἐν γνώσει καὶ τῇ ἀνοχῇ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἐδίδασκε τὰ δυστυχισμένα κοράσια, ἔγκυος οὖσα ἄνευ νομίμου συζύγου!

§102ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἔγγαμος ὁ ἐπιθεωρητής;

§103ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω, ἄγαμος. Ἀλλὰ τίνα χρείαν ἔχετε, Κύριοι, ὑμεῖς τῶν ἐκθέσεων καὶ τῶν ἐπιθεωρήσεων τῶν ἄλλων; Ἐπισκεφθῆτε μόνοι σας τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος σχολεῖα καὶ τὰ ἄλλα σχολεῖα τῆς πρωτευούσης, καθ’ ὃ ἔχετε δικαίωμα καὶ καθῆκον, ὡς πατέρες τοῦ ἔθνους, καὶ θὰ φρίξητε πρὸ τῆς καταστάσεως αὐτῶν! Ἐπισκεφθῆτε τὸ ὑπὸ τὸν γηραιὸν Χελιδόνην διατελοῦν σχολεῖον τῶν ἀρρένων ἐπὶ τῆς Ἱερᾶς ὁδοῦ, ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἐκεῖ χασισοποτείων· ἐπισκεφθῆτε τὴν Ηʹ Δημοτικὴν Σχολὴν τῶν ἀρρένων, ἣν ὁ ἐπιθεωρητὴς κατεδίκασε νὰ καταφύγῃ εἰς ἰσόγειόν τινα αἴθουσαν τοῦ Δημαρχείου, μεταξὺ τῶν ἐκεῖ φερετροποιείων, καὶ θὰ ἴδητε τὴν ἀπαισιωτέραν εἰκόνα τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, ὡς κατήντησεν αὐτὴ ὑπὸ τὸν ἐπιθεωρητὴν Μιχαλόπουλον! Μετὰ τοῦτο κρίνατε ὑμεῖς, ἐὰν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ γείνῃ ποτὲ λόγος περὶ τοιούτου ἀνθρώπου ἐν τῇ Βουλῇ, ἐὰν ἐγὼ δὲν εἶχον καθῆκον ἐπιτακτικὸν νὰ τιμωρήσω, ὡς ἐτιμώρησα, αὐτόν. Ἐγώ, Κύριοι, καταπαύων τὸν λόγον, ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ αὖθις, χάριν τῆς ἐπικειμένης ψηφοφορίας, ἂν προκληθῇ τοιαύτη, ὅτι, ἐν ὅσῳ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, θὰ ἐξακολουθήσω ἐφαρμόζων τὸν νόμον τοῦ 1884, ὡς κατὰ τοῦ Μιχαλοπούλου, καὶ κατὰ παντὸς ἄλλου ἐπιθεωρητοῦ, παρεκτρεπομένου, ὡς αὐτός· διότι τοῦτο θεωρῶ νόμιμον, τοῦτο θεωρῶ ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τοῦ καλῶς ἐννοουμένου συμφέροντος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§104Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἡ εἰκὼν, τὴν ὁποίαν παρουσίασεν εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων εἶναι ζοφερωτάτη, καὶ δὲν ἔχω λόγον νὰ ἀμφιβάλλω περὶ τῆς πιστότητος τῆς εἰκόνος αὐτῆς. Ἀλλ’ ἓν πρᾶγμα μὲ ἐκπλήττει, καὶ θὰ ἐκπλήξῃ πάντας ὑμᾶς, ὅτι τὸ πρόσωπον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς ἄνθρωπον ὅλως διόλου ἀνισόρροπον ἔχοντα τὸν νοῦν, τὸ πρόσωπον τοῦτο προσελήφθη ὡς διδάσκαλος τοῦ μέλλοντος Διαδόχου τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου. Διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν προσέτρεξεν εἰς τὰ Ἀνάκτορα, δὲν προσέτρεξεν εἰς τὸν Διάδοχον, ἵνα τῷ εἴπῃ: «Τί κάμνετε, Ὑψηλότατε! Εἰς ποῖον ἄνθρωπον ἐμπιστεύεσθε τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ υἱοῦ σας!» Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῇ τις τὴν διαπαιδαγώγησιν τοῦ τρυφεροῦ τούτου βλαστοῦ εἰς χεῖρας ἀνθρώπου, οἷος ὁ ἐπιθεωρητής, περὶ τοῦ ὁποίου τοσαῦτα κατήγγειλεν ὁ κ. Ὑπουργός; ποῖον φρόνημα δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ ἄνθρωπος τοιαύτης ἠθικῆς, τοιαύτης διανοητικῆς καταστάσεως; Εἶναι τῷ ὄντι λυπηρὸν, Κύριοι, ὅτι μετὰ τοσαύτης ἐπιπολαιότητος ἐκλέγονται οἱ μέλλοντες νὰ μορφώσωσι τὸν μέλλοντα Διάδοχον τοῦ Θρόνου!

§105Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας εἶναι προσήκουσα ἀπάντησις εἰς τὰ λεχθέντα περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Διότι πάσης προνοίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ὕδρας ὑπέρκειται ἡ στοργὴ τοῦ πατρὸς, τοῦ μέλλοντας Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων, τοῦ ὁποίου τὸ ὄμμα δὲν ἠδύνατο νὰ πλανηθῇ ἐν τῇ ἐπιλογῇ τοῦ διδασκάλου τοῦ τέκνου του. Ἐὰν δ’ ὑπῆρχε καὶ σκιὰ ἀληθείας εἰς ὅσα ἀνέφερε περὶ τῆς ἀξίας τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς, οὗτος παρέβη τὸ καθῆκόν του, μὴ ἀνακοινώσας ταῦτα τῇ Α. Ὑψηλότητι. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον κατέγεινεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἦτο τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἤτοι ἡ παράβασις ὑπ’ αὐτοῦ, ἡ ῥητὴ, ἡ κατάφωρος, τοῦ νόμου τοῦ 1895. Καὶ εἴδομεν τὸν κ. Ὑπουργὸν διαφεύγοντα τὸ θέμα, καὶ μάτην διεκόπτετο καὶ διὰ λόγων καὶ διὰ νευμάτων ἐξ αὐτῆς τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος, ὅτι τὰ λεγόμενα ὑπ’ αὐτοῦ ἦσαν ἄσχετα πρὸς τὴν ἐπερώτησιν. Ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει εἷς νόμος, ὁ νόμος οὗτος ἔδει νὰ ᾖ σεβαστὸς, ἀφαιρῶν τῆς δικαιοδοσίας του τὸν ἐπιθεωρητὴν, καὶ ἔδει νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος, καὶ οὐχὶ ἡ αὐθαιρεσία τοῦ Ὑπουργοῦ· οὐδὲν δὲ δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παράβασιν τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἵνα ἐξαλείψῃ τὰς βαθείας ἐντυπώσεις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῇ παραβάσει ταύτῃ τοῦ νόμου, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔπλασε τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τοιαύτην, ὥστε νὰ μειωθῶσιν αἱ κατὰ τῆς ἐνεργείας του ἐντυπώσεις καὶ ὑποδειχθῇ ὅτι χάριν τῆς οὐσίας παρέβη τὸν νόμον ὁ Ὑπουργός. Ἀλλ’ εἶναι ἡ δευτέρα Σύνοδος τῆς Βουλῆς αὕτη, καὶ ἂν πολλοστημόριον τῶν κατὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ προσαφθέντων εἴχετο ἀληθείας, παρέβη τὸ καθῆκόν του ὁ Ὑπουργὸς, παραλείψας νὰ ἐκθέσῃ ταῦτα ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, καὶ ἂν ἴχνος ἀκριβείας ὑπῆρχεν ἐν αὐτοῖς, παρέβη τὰς ὑποχρεώσεις του ὁ Ὑπουργὸς, μὴ καταγγείλας εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ταῦτα, ἵνα τοῦτο προβῇ εἰς ἀπόφασιν κατὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἡμεῖς συνηθίσαμεν νὰ μὴ πιστεύωμεν πλέον εἰς λόγους ἀστηρίκτους καὶ πεφυσιωμένους· διότι, ἐὰν εἴχοντο τὰ λεχθέντα ἀληθείας τινὸς, ὤφειλε νὰ μᾶς φέρῃ τὰ κείμενα τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀπηύθυνε πρὸς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἐλέγχων τὸν ἐπιθεωρητήν. Ἐν ὅσῳ τοιαῦτα κείμενα δὲν φέρῃ, μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον οὐδὲ ἴχνος ἀκριβείας ἐν τῇ πραγματικότητι νὰ δεχώμεθα ἐκ τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι σημεῖά τινα, ἐν τοῖς ὁποίοις καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην προχείρως δύναταί τις νὰ διαψεύσῃ τὸν Ὑπουργόν. Ἐστηρίχθημεν εἰς τῶν νόμων καὶ μόνον εἰς τῶν νόμων τὰ κείμενα, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς μόνην τὴν αὐθαίρετον αὐτοῦ σκέψιν. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἀφέθη ἀπεριόριστον τὸ δικαίωμα εἰς αὐτὸν τῆς τιμωρίας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1884. Ἀλλὰ μεθ’ ὅσα εἶπον προηγουμένως εἶναι ὕβρις πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἡ τοιαύτη ἰδέα του. Εἶπεν ὅτι ἐκ τῆς ἀμελείας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἔμειναν σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων. Ἀλλ’ ἔχω τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατὰ τὸ 1894, ὅτε ἀνωμολόγει μετὰ θλίψεως, ὅτι αὐτὸς, Ὑπουργὸς τυγχάνων, δὲν ἠδύνατο ἐν τοῖς πλείστοις χωρίοις τοῦ Κράτους νὰ εὕρῃ διδασκάλους, καὶ ἔμενον ἐπὶ μῆνας σχολεῖα πλεῖστα ἄνευ διδασκάλων.

§106ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀναγνώσατέ την.

§107Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα (ἀναγινώσκει). Ἀλλὰ διατὶ νὰ ἐλεγχθῇ ὁ κ. ἐπιθεωρητής, ὅτι ἠμέλησε περὶ τὴν ἐνάσκησιν τῶν εὐρέων δικαιωμάτων, ἅτινα ἔδωκεν αὐτῷ ὁ νόμος; Ἐὰν ὄντως ὑπῆρξαν σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων, ἔχει ταχθῆ προθεσμία, πέραν τῆς ὁποίας λειτουργεῖ τὸ δικαίωμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ἂν ὄντως ἠμέλησεν ὁ κ. ἐπιθεωρητής, διατὶ δὲν ἐπηκολούθησεν ἡ ἐπιμέλεια καὶ ἡ πρόνοια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὥστε νὰ μὴ μένωσι τὰ σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων; Καὶ διατὶ λέγει ἡμῖν λόγια, καὶ δὲν λέγει τίνας καὶ πόσους διδασκάλους διώρισεν αὐτὸς, ἀναπληρῶν τὴν ἀμέλειαν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ; Ἀλλὰ λέγει, ὅτι πολλάκις ἠθέλησεν ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ διορίσῃ κατ’ ἐπιλογὴν ἢ συμπαθείας διδασκάλους. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἔχεται ἀληθείας, διατὶ ἀφῆκε σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων; διατὶ δὲν διώρισεν ἐκεῖ τοὺς συμπαθεῖς του καὶ τοὺς ἐκλεκτούς του, ἀλλ’ ἀφῆκε ἐλεύθερον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν; Δὲν ἔχει τὸ θάρρος νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν ἀληθῆ ἀφορμὴν τῆς ἔριδος. Ἐὰν δὲν ἐλειτούργησαν σχολεῖα συσταθέντα, ἡ εὐθύνη βαρύνει τὸν Ὑπουργόν. Περὶ τίνων σχολείων καταγγέλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸν ἐπιθεωρητήν; Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου Β. Διάταγμα τοῦ 1897, ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ κ. Παναγιωτοπούλου, λέγον: «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ κλπ. διατάσσομεν τάδε. αʹ) Συνιστῶνται δύο δημοτικὰ σχολεῖα ἀρρένων ἐν Πειραιεῖ. βʹ) Συνιστῶνται δύο δημοτικὰ σχολεῖα θηλέων ἐν τῇ αὐτῇ πόλει, τὸ μὲν ἐν τῇ Ὑδραϊκῇ συνοικίᾳ τὸ δ’ ἕτερον μεταξὺ τοῦ Αʹ καὶ Δʹ ὑφισταμένων ἤδη τοιούτων σχολείων. Εἰς τὸν αὐτὸν Ὑμέτερον Ὑπουργὸν ἀνατίθεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ διατάγματος τούτου. Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Νοεμβρίου 1897.» Διετάχθη ἡ σύστασις τῶν σχολείων, ἀλλὰ πῶς γίνεται αὕτη καὶ πῶς ἐκτελεῖται τὸ διάταγμα; Τὸ λέγει τὸ βασιλικὸν διάταγμα, ἐμπιστευθὲν εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Τὸ λέγει τὸ διάταγμα: «ἀνατίθεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ διατάγματος». Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐξετέλεσε τὸ διάταγμα. Ἵνα τοῦτο ἐκτελεσθῇ, ἔπρεπε νὰ ἀνακοινωθῇ τὸ διάταγμα δι’ ἐγγράφου πρὸς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον καὶ τὸν ἐπιθεωρητὴν, καὶ νὰ προκληθῇ ἡ ἐνέργεια ὑπὸ τούτων τῶν νομίμων διατυπώσεων πρὸς σύστασιν καὶ λειτουργίαν τῶν σχολείων τούτων. Ἔχομεν τοιοῦτον ἔγγραφον; Τὸ διάταγμα λοιπὸν τοῦ 1897 συνέστησε τὰ σχολεῖα ταῦτα, ἀλλὰ τὸ διάταγμα δὲν ἐξετέλεσεν ὁ Ὑπουργός. Λίαν δὲ βραδέως ἐξαίφνης ὁ κ. Ὑπουργὸς, κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1899, χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἡ ἐνέργεια τῶν νομίμων διατυπώσεων, προβαίνει εἰς τὸν διορισμὸν διδασκαλίσσης...

§108Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐὰν θέλετε νὰ φέρητε κατηγορητήριον κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας διὰ τὸν διορισμὸν τῆς διδασκαλίσσης, στραφῆτε κατ’ ἐμοῦ, διότι ἐγὼ, ὡς προσωρινὸς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διώρισα αὐτήν.

§109Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρόσωπον δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ποσῶς. Τὰ γεγονότα ἱστορῶ, ἕνεκα τῶν ὁποίων χολωθεὶς προῆλθεν εἰς ἐκνόμους ἐνεργείας ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων φέρει εὐθύνην. Ἐὰν θέλετε, λάβετέ την ὑμεῖς· περὶ τούτου δὲν ἐξετάζω.

§110Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ ὑπέχω τὴν εὐθύνην, διότι ἐγὼ τὴν διώρισα.

§111Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ τίς τὴν διώρισεν, ἀλλὰ περὶ τοῦ πῶς διωρίσθη καὶ ἂν ὁ διορισμὸς ὑπῆρξεν ἡ ἀφετηρία τῆς διαφωνίας καὶ τῆς ἔριδος μεταξὺ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ. Διωρίσθη δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1899 εἰς τὸ ἐν Πειραιεῖ ἕβδομον δημοτικὸν σχολεῖον θηλέων διδασκάλισσά τις. Ἀλλὰ τί σχολεῖον εἶναι τὸ ἕβδομον; Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἐκ Πειραιῶς βουλευτοῦ κ. Ρετσίνα. Εἶναι τὸ σχολεῖον τὸ εὑρισκόμενον εἰς τὴν συνοικίαν Ρέντη, εἶναι δὲ δημοτικὸν σχολεῖον μὴ περιλαμβάνον ἄνω τῶν 80 μαθητριῶν καὶ ἕνεκα τούτου κατὰ νόμον μὴ δυνάμενον νὰ ἔχῃ δύο διδασκαλίσσας. Ἐν τῷ σχολείῳ δὲ τούτῳ, καίπερ μὴ ἀριθμοῦντι 80 μαθητρίας,—ὁ δὲ Ὑπουργὸς μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι πρόκειται περὶ σχολείου, τὸ ὁποῖον δὲν περιελάμβανεν ἄνω τῶν 45 μαθητριῶν,—διωρίσθη καὶ δευτέρα διδασκάλισσα. Ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν ὑπερῆρε τὴν κεφαλήν, ἀλλ’ ἠξίωσε τὴν λειτουργίαν τοῦ νόμου, καὶ ἔκτοτε ἐπῆλθον ὅσα ἐπῆλθον. Ταῦτα πάντα μαρτυροῦνται διὰ διαταγμάτων· παραλείπω δὲ ἄλλα, ἀποκαλύπτοντα τὰ φατριαστικὰ ἐλατήρια τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ. Διότι ἕτερον εἶναι τὸ κύριον ζήτημα· οὐχὶ τὸ τῆς πολιτείας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀλλὰ τὸ τῆς ἐκνόμου ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ. Καὶ περὶ τοῦ τελευταίου τούτου οὐδὲ λέξιν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, οὐδὲν ἀπελογήθη! Εἶπεν ὅμως, ἀποστρεφόμενος πρὸς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς κ. Φλογαΐτην, ὅτι «σεῖς, ὁ ὁποῖος ἔχετε ἰδέας ἀποκεντρωτικὰς, προσηλοῦσθε εἰς πᾶν τοιοῦτον ζήτημα, καὶ ἀποφαίνεσθε πάντοτε κατὰ τὰς ἰδέας σας ταύτας». Ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅτι δὲν ἐνήργησε νομίμως ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ὅτι ἠξίωσε νὰ συγκεντρώσῃ εἰς ἑαυτὸν μείζονα τῆς ἐκ τοῦ νόμου παρεχομένης αὐτῷ ἐξουσίας, ἀπεφάνθησαν δύο νομομαθεῖς δι’ ἑτέρας γνωμοδοτήσεως, ὁ κύριος Κωνσταντόπουλος καὶ ὁ κύριος Φλογαΐτης. Ἀλλὰ μήπως ἀντιτίθενται αἱ ἰδέαι τῆς ἀποκεντρώσεως ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει πρὸς τὰς γνώμας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ; Ὁσάκις πρόκειται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπῃ στομφώδεις λέξεις, θεωρίας, ἐπαγγελίας, ἡ ἀποκέντρωσις εἶναι ἡ σημαία του· ἀλλ’ ὅταν ἡ ἀποκέντρωσις ἀντιτίθηται εἰς τὰς ἐμπαθεῖς αὐτοῦ ὁρμὰς καὶ δεσμεύῃ τὰς χεῖράς του, τότε ἡ ἀποκέντρωσις γίνεται ράκος, καὶ ἀξιοῖ νὰ συγκεντρώσῃ ἐν ἑαυτῷ τόσην ἐξουσίαν, ὥστε νὰ κόπτῃ τὴν κεφαλήν, ἥτις ἤθελεν ὑπεραρθῆ. Εἰς τὸν κατήφορον αὐτὸν τῆς ἐνεργείας του ἐννοοῦμεν νὰ σταματήσωμεν τὸν Ὑπουργόν. Ἐπὶ δὲ τοῦ προκειμένου ζητήματος ἔπληξεν οὐχὶ τὸν ὑπεραρθέντα, ἀλλὰ τοὐναντίον νομίμως ἐνεργήσαντα ἐπιθεωρητὴν, ἀλλ’ ἔπληξε τὸν νόμον, πρὸ τοῦ ὁποίου ὤφειλε νὰ κύψῃ τὴν ἀληθῶς ὑπεραρθεῖσαν κεφαλήν του ὁ Ὑπουργός.

§112ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). (Ὅρα Παράρτημα).

§113Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ τῆς ἀπολύσεως τοῦ κυρίου Μιχαλοπούλου οὐδὲν ἀνέφερεν. Ἐπὶ τῆς παρανόμου ταύτης πράξεως οὐδὲν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλ’ ἀπήγγειλε κατηγορητήριον κατὰ τοῦ νόμου. Σήμερον δὲν ἔχομεν συζήτησιν περὶ τοῦ νόμου, καὶ διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποβάλω πρότασιν,—ἣν παρακαλῶ νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν,—δι’ ἧς ἡ Βουλὴ συνιστᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἐκτελῇ τὸν νόμον τοῦ 1895. Καταθέτω γραπτὴν τὴν πρότασιν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἔχει οὕτω: «Ἡ Βουλὴ, συνιστῶσα, ὅπως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐκτελῇ τὸν νόμον τοῦ 1895 περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, προβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§115Ι. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἄλλην πρότασιν: «Ἡ Βουλὴ, ἐγκρίνουσα τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ναυπλιώτου, ὡς ἀπωτέρα.

§117Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ ἔποψιν τυπικὴν, δὲν ἀντιτίθεμαι εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ἀπευθυνόμενος ὅμως πρὸς τὴν Βουλὴν, λέγω...

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε ἤδη νὰ ἀγορεύσητε. Ἐτέθη ἡ πρότασις εἰς ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ναυπλιώτου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Α. Σκαλτσοδήμου καὶ Π. Δ. Πετρίδου, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας):

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 139. Ἐκ τούτων 114 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 24 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Ναυπλιώτου. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν...

§120Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὄχι δά!

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἶναι τοιαύτη.

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι εὐφυεστάτη ἰδέα τοῦ κυρίου Προέδρου!

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐγὼ βεβαίως δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ καλέσω τὸν κύριον Νέγρην, ὅστις εἶχε ζητήσει τὸν λόγον· ἀλλὰ πρέπει ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ.

§124Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀπεφάσισε τίποτε ἡ Βουλή. Προτοῦ ψηφισθῇ ἡ πρότασις, εἶχε ζητήσει τὸν λόγον ὁ κ. Νέγρης, εἶχον ζητήσει καὶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτέθη πρότασις καὶ ἐψηφίσθη, ὅτι ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Δὲν χάνει τὸ δικαίωμά του ὁ κύριος Νέγρης νὰ ὁμιλήσῃ αὔριον. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην, ὁ κ. Νέγρης θὰ ἔλθῃ νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§126Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱονδήποτε Ἐγχειρίδιον περὶ τακτικῆς ἐν τοῖς πολιτικοῖς σώμασιν ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, θέλει μάθει, ὅτι μετὰ ἐπερώτησιν, ἐὰν ἤθελε τεθῆ ζήτημα πρὸς ψηφοφορίαν, τίθεται εἴτε ἁπλοῦν, «ἡ Βουλὴ, ἀκούσασα τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», εἴτε σύνθετον, τὸ ὁποῖον περιέχει ἔκφρασιν γνώμης τινὸς ἄμεσον ἢ ἔμμεσον ἐπὶ τῆς γενομένης ἐπερωτήσεως. Λοιπὸν τὸ «μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν» εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν, δηλοῖ τὸ πέρας τῆς ἐπερωτήσεως, οὐχὶ δὲ καὶ ὑποχρέωσιν τῆς Βουλῆς, ὅπως μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, οὐδ’ ἀπαιτεῖται ἑρμηνεία πρὸς τοῦτο.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ οὕτως ἐξήγησα τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν Βουλὴ ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην, βεβαίως θὰ ὑποκύψω εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§128ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παρεκωλύετε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, διότι καὶ ὁ κ. Νέγρης καὶ ἐγὼ εἴχομεν ζητήσει τὸν λόγον προτοῦ ὁ κ. Ἀναστασόπουλος λάβῃ αὐτόν.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον πρὸ ἡμερῶν παρετήρησα εἰς ὑμᾶς, ἐπέρχεται· ὑμεῖς στερεῖσθε ἤδη τοῦ δικαιώματος νὰ κάμητε τὴν ἐπερώτησίν σας, σήμερον, ἐννοεῖται· αὔριον θὰ τὸ ἔχητε βεβαίως.

§130ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Διόλου· διότι κάθε στιγμὴν δύναται νὰ ὑποβάλληται τοιαύτη πρότασις πρὸς ψηφοφορίαν.

§131ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανειλημμένως μάλιστα ἐκλήθη σήμερον νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κύριος Νέγρης.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, μέχρις ὅτου ὑπεβλήθη πρότασις, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§133Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς κανὲν Κοινοβούλιον, οὐδὲ εἰς τὴν ἡμετέραν Βουλὴν, δὲν ἐγένετο ποτὲ τοιαύτη ἑρμηνεία. Ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τῶν κυρίων Ὑπουργῶν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω.

§135ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος δὲν ἔχει πεῖραν.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ὑπῆρξα ἄλλοτε Πρόεδρος· ἀλλ’ ἑρμηνεύων τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, καθ’ ὃ ἔχω δικαίωμα, ὡς Πρόεδρος, νομίζω ὅτι ἡ ἔννοια τῆς Βουλῆς εἶναι τοιαύτη. Ἐὰν ἡ Βουλὴ φρονῇ τὸ ἐναντίον, δύναται ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ ἐναντίου.

§137Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε πρὸ ὀλίγου, ἐδόθη παρ’ ὑμῶν διότι μετὰ πολύωρον συζήτησιν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τοῦ χρόνου, κατὰ τὸ ὁποῖον συνήθως ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Βεβαίως ἡ ἑρμηνεία αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὀρθή, διότι, ὡς ὀρθῶς παρετηρήθη, ἐὰν ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως συζητεῖται ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν προκαλεῖ πολλὴν συζήτησιν καὶ μετὰ τὸ πέρας ταύτης τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις «ἡ Βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτόν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δύναται νὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν παρεμπόδισιν τῆς συζητήσεως ἄλλων ἐπερωτήσεων. Πιστεύω ὅμως, ὅτι σήμερον, ἀφοῦ ἡ ἐπερώτησις ἔλαβε τοσαύτας διαστάσεις, ὥστε ἐφθάσαμεν εἰς τὴν 8ην ὥραν, δὲν θὰ ἔχωσιν ἀντίρρησιν οἱ Κύριοι νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ ἀνάπτυξις ἄλλων ἐπερωτήσεων, καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν μελλόντων νὰ προβάλωσιν ἐπερωτήσεις, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς αὐτούς, ὅσοι θέλουσι, νὰ παραιτηθῶσι.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, εἶναι προφανές, ὅτι εἶναι ἐναντία τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔδωσα, διότι καὶ ὁ ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας καὶ ὁ ἡγέτης τῆς μειονοψηφίας ἐδήλωσαν τοῦτο, καὶ ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἐκτελέσω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ, μεθ’ ὅλην τὴν ἀπειρίαν τῶν προεδρικῶν καθηκόντων, μοὶ ἐπιβάλλεται πάντως νὰ μὴ ἀρνηθῶ τὴν γνώμην μου, καὶ νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν γνώμην μου ταύτην, φρονῶν ὅτι αὕτη εἶναι ὀρθή· ἀλλὰ θὰ ἐκτελέσω βεβαίως τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§140Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, νὰ ἀναβάλω τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου δι’ αὔριον, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ γινόμενον ὡς κανών.

§141ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως ὄχι.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ εἶπεν ἤδη ἡ Βουλή.

§143ΝΕΓΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναβάλλω δι’ αὔριον τὴν ἐπερώτησίν μου.

§144ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἓν μόνον παρακαλοῦμεν, νὰ μᾶς ἐγγράψητε πρώτους δι’ αὔριον.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Εἰσερχόμεθα λοιπὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἐξακολούθησις τῆς πρώτης κατ’ ἄρθρον συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιρρήσεως τὰ ἄρθρα 2–5).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§147Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ψηφισθῇ, ἴσως δὲ καὶ ἐφαρμοσθῇ, τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐπεθύμουν νὰ διασαφήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἡ παράγραφος αὕτη λέγει ὅτι «ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ὑποβάλλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἀναγκαίας προτάσεις ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων, αἵτινες ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν Β. Διατάγματος». Ἐντεῦθεν δύο κατηγοριῶν ὑποθέσεις συνάγονται· αἱ ὑποθέσεις αἱ μὴ ἔχουσαι ἀνάγκην Β. Διατάγματος, καὶ αἱ ὑποθέσεις αἱ ἔχουσαι ἀνάγκην Β. Διατάγματος. Περὶ τῶν ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀνάγκην Β. Διατάγματος, φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι καὶ ταύτας ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ ὑποβάλλει, ἀργοῦντος τοῦ Ὑπουργοῦ; Ἐννοεῖται ὅτι περὶ τῶν ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην Β. Διατάγματος, θὰ διαπράττῃ ταύτας ὁ Γενικὸς Διοικητής. Ἀλλὰ τί ὑπολείπεται πλέον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν; Ἐπεθύμουν νὰ εὐηρεστεῖτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§148Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπειδὴ προτίθεμαι κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ παράσχω πάσας ταύτας τὰς πληροφορίας καὶ νὰ προβάλω ἴσως καὶ διορθώσεις καὶ τροποποιήσεις ἐπί τινων μερῶν τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀφήσωμεν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν περὶ ὅλων αὐτῶν.

§149Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς διὰ τὴν ἐπιφύλαξιν ταύτην σήμερον ἡ Ἀντιπολίτευσις συναινεῖ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ συζητήσεως (ἱλαρότης).

§150Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν θέλομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου σήμερον, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ κρίνει, ἵνα ἡ συζήτησις γένηται αὔριον· ἀλλὰ δὲν στέργομεν νὰ ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην περὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ ἄρθρου 6, δι’ οὗ μεταφέρεται ἡ εὐθύνη ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦτο ζητοῦμεν νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὅπως καταδηλωθῇ ἡ γνώμη ἡμῶν καὶ μὴ ὑπέχωμεν τὴν εὐθύνην ταύτην.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§152ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀλλὰ νὰ καθήσωσιν εἰς τὰς θέσεις των οἱ κύριοι Βουλευταί.

§153Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία ἔχει ἕνα σκοπὸν, νὰ ἀκούωσι πάντες οἱ Βουλευταὶ καὶ τὸ κοινὸν, ποίαν ψῆφον δίδει ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν. Ἐὰν οἱ κύριοι Βουλευταὶ κρύπτωνται ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου καὶ λέγουσι Ναὶ, ἐνδέχεται ἡ ψῆφος αὕτη νὰ μὴ ἦναι ἀληθής. Τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν· πρέπει παρρησίᾳ νὰ λέγωσι τὴν γνώμην των.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντοτε παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ καθήσωσιν εἰς τὰς θέσεις των, ἀλλὰ δὲν ἀκούουσι· δὲν δύναμαι δὲ νὰ τοὺς ἐκβιάσω νὰ καθήσωσι.

§155Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸ ὀλίγου εἶπον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται δεκτὴ ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε πρὸ ὀλίγου, καὶ ἐδῶ δὲν παραδέχομαι ὡς ὀρθὸν τὸ γινόμενον, διότι πολλάκις συμβαίνει κατὰ τὴν ψηφοφορίαν νὰ ἦναι πολλοὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου, κατὰ τὴν ψηφοφορίαν δὲ ταύτην καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι νὰ δείξῃ ἕκαστος ποίαν ἔχει γνώμην.

§156ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Ἐγὼ προτίθεμαι νὰ ὁμιλήσω αὔριο ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ θὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου· ἑπομένως θὰ ἀρνηθῶ ἤδη ψήφων.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 λέγουσι Ναὶ, οἱ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Περ. Ἀλεξάκη καὶ Κ. Χατζηπέτρου, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 141. Ἐκ τούτων 112 εἶπον Ναί, 20 Ὄχι, καὶ 9 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως τὸ τὸ ἄρθρον 6 ἐγένετο δεκτόν. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ προσωπικῆς κρατήσεως διατάξεων.

§160ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§161Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§162Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς διακόψωμεν.

§163ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Πεταλᾶς ὑπέβαλεν ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν τὴν συνεδρίασιν διὰ νὰ ἐπαναλάβωμεν αὐτὴν ὥρᾳ 9½.

§165ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Πεταλᾶ;

§167ΠΕΤΑΛΑΣ. Παραιτοῦμαι.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πεταλᾶς ἀποσύρει τὴν ἔνστασίν του.

§169ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν δύναται νὰ τὴν ἀποσύρῃ.

§170ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἀφοῦ διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἀποσύρω τὴν ἔνστασίν μου.

§171ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὄχι, δὲν δύναται. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος ἅμα τῇ ἐπανόδῳ τῶν κυρίων Βουλευτῶν (θόρυβος καὶ διάλογοι). (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 40′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 15′ μ. μ.)

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε εἰς τὰς θέσεις σας, παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταί. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ προσωπικῆς κρατήσεως διατάξεων. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§173ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ ἄλλου ἀντικειμένου, πρὶν ἢ ἀκόμη συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Πρὶν διακοπῇ ἡ συνεδρίασις προετάθη ἔνστασις ἀπαρτίας παρὰ τοῦ κ. ἐξ Ἁγυιᾶς Βουλευτοῦ...

§174ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Τὴν ἀνεκάλεσεν.

§175ΑΛΕΞΑΚΗΣ. .. Ὁ δὲ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐβεβαίωσεν, ὅτι θὰ ἀρχίσωμεν μετὰ τὴν διακοπὴν ἀπὸ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως!

§177ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἤκουσα νὰ βεβαιώσῃ τοιοῦτόν τι.

§179ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Βεβαίως.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἤκουσα. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποβάλλετε ἔνστασιν, βεβαίως θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§181ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὄχι, δὲν ἔχω σκοπὸν ἐγώ· ἀλλὰ νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ τάξις.

§182Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὅτε ὑπεβλήθη ἡ ἔνστασις ἀπαρτίας, ἐπέμενόν τινες, ὅπως προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου· ἐπειδὴ εἶχεν ἐν τούτοις ἀναγγελθῆ ἡ διακοπὴ, ἐλέχθη ὅτι, ἐὰν ἐπιμένῃ ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἔνστασιν, θὰ γείνῃ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπαναλήψεως. Ἑπομένως, ἐὰν νομίζει ὁ κύριος Βουλευτὴς, ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἔνστασιν, ἢ ἄλλος τις, ὅτι πρέπει νὰ προβάλῃ ἔνστασιν ἀπαρτίας, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅτε ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβαλε τὴν διακοπὴν, τότε μοὶ ἀνηγγέλθη, ὅτι ὁ κύριος Πεταλᾶς εἶχε προτείνει ἔνστασιν ἀπαρτίας, ἣν ἐγὼ δὲν εἶχον ἀκούσει...

§184Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Καὶ τὴν ἀνεκάλεσε.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. .. Τότε ἠρώτησα τὸν κύριον Πεταλᾶν, ἂν ἐπιμένῃ, καὶ ὁ κ. Πεταλᾶς μοὶ ἀπήντησεν ὄχι.

§186ΖΩΤΟΣ. Εἶπε «παραιτοῦμαι».

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Παραιτοῦμαι», μάλιστα.

§188ΖΩΤΟΣ. Οὕτω πως ἀντελήφθημεν ὅλοι.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶχον ἀκούσει, ὅτι εἶχεν ὑποβάλει ἔνστασιν.

§190ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε πρὸς τὴν Βουλήν. Τὸ πρᾶγμα ἔχει ἄλλως. Πρὶν ἢ ἀκόμη προταθῇ ἡ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως ὁ κ. ἐξ Ἀγυιᾶς Βουλευτὴς ὑπέβαλεν ἔνστασιν ἀπαρτίας...

§191ΦΩΝΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι! ὄχι!

§192ΑΛΕΞΑΚΗΣ. .. Τότε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι διακόπτομεν ἤδη.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§194ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Καὶ μετὰ τὴν διακοπὴν, εἶπεν, ἀρχόμεθα ἀπὸ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου.

§195ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ ὁ κ. ἐξ Ἀγυιᾶς Βουλευτὴς ἀνεκάλεσεν.

§196ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἀλλὰ δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ἀνακαλέσῃ. Λοιπὸν νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶχεν ὑποχρέωσιν, μόλις προετάθη ἔνστασις ἀπαρτίας, ἢ ἠγέρθη ὑπόνοια τοιαύτη παρά τινος Βουλευτοῦ, νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ταῦτα ἐγένοντο κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, καὶ νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναγνώσῃ τὸν κατάλογον.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. Διὰ νὰ ἤμεθα ἐν τάξει καὶ πρὸ πάντων διὰ νὰ ἦναι ἐν τάξει τὸ Προεδρεῖον, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ τὸ ἑξῆς ὁ Πρόεδρος, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε ὑμεῖς, δυνατὸν νὰ ἦναι τὸ ἀληθὲς, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀντελήφθην ὅτι ἐπροτάθη τοιαύτη ἔνστασις, διότι τῇ στιγμῇ ἐκείνῃ ἐγένετο θόρυβος. Ὅτε δ’ ἐγένετο συζήτησις περὶ τῆς διακοπῆς, εἷς τῶν κυρίων Βουλευτῶν εἶπεν, ὅτι ὁ κύριος Πεταλᾶς ὑπέβαλεν ἔνστασιν ἀπαρτίας· τότε ἠρώτησα τὸν κ. Πεταλᾶν, ὁ ὁποῖος ἀπεκρίθη, ὅτι παραιτεῖται τῆς ἐνστάσεως. Ἐπειδὴ ὅμως ὑμεῖς ἀμφισβητεῖτε τὸ γεγονὸς, ἐγὼ βεβαίως θέλω προβῆ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§198ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ κἀνὲν γεγονός. Ἐγὼ εἶπον τὰ πράγματα ὡς συνέβησαν. Ὅ,τι θέλετε, κάμετε.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ ἐγείρεται ἀμφισβήτησις, θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῶν βουλευτῶν Περ. Ἀλεξάκη καὶ Κ. Χατζηπέτρου. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες Βουλευταὶ 125. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ προσωπικῆς κρατήσεως διατάξεων»;

§201ΜΙΧ. ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Μετὰ τὴν τόσῳ ἰσχυρὰν ἀντίδρασιν, ἥτις παρετηρήθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν καὶ αὖθις φερομένου νομοσχεδίου, ἐνόμιζον, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Ὑπουργὸς ἤθελεν ἀποσύρει τοῦτο, πειθόμενος περὶ τοῦ ἀλυσιτελοῦς καὶ ἀσυμφόρου αὐτοῦ. Ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμένει καὶ θέλει νὰ καταστήσῃ νόμον τοῦ Κράτους νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου αἱ συνέπειαι, ἐπιψηφιζομένου τυχὸν, βεβαίως ἔσονται ὀλεθριώταται εἰς τὸν ἐμπορικὸν ἡμῶν κόσμον, τὸν ὁποῖον κυριολεκτικῶς θέλει ἀναστατώσει. Καὶ ἂν προέκειτο, Κύριοι, περὶ γενικῆς τινος ἀρχῆς, περὶ θεμελιώδους τινὸς ἰδέας, περὶ ὁλοσχεροῦς τουτέστι καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης θὰ μοὶ ἦτο σεβαστὴ, καὶ ἡ ἐπιμονὴ αὐτοῦ πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καταληπτή πως. Ἤθελον δὲ τότε καὶ ἐγὼ περιορισθῆ νὰ ὑποβάλω ἐρωτήματά τινα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐκ δὲ τῶν ἀπαντήσεων αὐτοῦ ἐπὶ τῶν ἐρωτημάτων ἐκείνων ἤθελε δυνηθῆ νὰ μορφώσῃ ἀσφαλῆ γνώμην ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ λυσιτελοῦς ἢ ἀσυμφόρου τῆς καταργήσεως. Ἤθελον π. χ. ἐρωτήσει τότε τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν περὶ τῆς ἐνημερότητος τῆς παρ’ ἡμῖν Δικαιοσύνης, καὶ ἂν αὕτη δύναται ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς δικαίας καὶ εὐλόγους ἀξιώσεις τοῦ ἐμπορικοῦ ἡμῶν κόσμου περὶ τῆς ταχείας, ὅσον ἔνεστιν, ἐκδικάσεως τῶν ἐμπορικῶν διαφορῶν. Ἤθελον παρακαλέσει τότε τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ὑφίστανται καὶ παρ’ ἡμῖν ἐμπορικὰ σωματεῖα, οἷον ἐμπορικοὶ σύλλογοι ὠργανωμένοι καὶ ἐπιμελητήρια, ἐὰν ἐμορφώθησαν ἤδη καὶ ἔθιμα τοιαῦτα παρὰ τῷ ἐμπορικῷ ἡμῶν κόσμῳ, τὰ ὁποῖα, ἀλλαχοῦ ὑφιστάμενα, εἰσὶν ἱκανὰ αὐτὰ καὶ μόνα νὰ προστατεύωσι τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν καλὴν πίστιν κατὰ τῶν δολιοτήτων καὶ τῶν κακοπιστιῶν, τῶν ἀναφαινομένων ἐν αὐτῷ. Ἤθελον ἐπὶ τέλους παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: πόθεν ἔχει ἐνδεδειγμένην τὴν ἀνάγκην περὶ καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως; πότε δὲ καὶ πῶς ἐξεφράσθη τὸ δημόσιον παρ’ ἡμῖν φρόνημα περὶ τοῦ θεσμοῦ τούτου; Διότι, Κύριοι, οἱ νόμοι καταργοῦνται ἢ ὅταν περιπέσωσιν εἰς ἀχρηστίαν, ὅτε ὁ νομοθέτης παρεμβαίνων ἐκπληροῖ ἁπλῶς χρέη νεκροθάπτου ἀχρήστων καὶ νεκρῶν νόμων, ἢ ὅταν τοῦτο ἐνδείκνυται ὑπὸ τοῦ δημοσίου φρονήματος ὡς κοινωνικὴ ἀνάγκη. Διότι, ὅπως ἡ δημιουργία νόμου τινὸς πρέπει νὰ ᾖναι ἀπόρροια ἀληθὴς καὶ πραγματικὴ τοῦ δημοσίου φρονήματος, ἐνδεδειγμένη κοινωνικὴ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ὁ νομοθέτης παρεμβαίνων κανονίζει κατὰ τὸν λυσιτελέστερον τρόπον, οὕτω καὶ ἡ κατάργησις ἢ μεταρρύθμισις νόμου τινὸς πρέπει νὰ ἐνδείκνυται ὑπὸ τοῦ δημοσίου φρονήματος, ὡς μέτρον ὠφέλιμον κοινωνικῶς, μάλιστα δὲ προκειμένου περὶ θεσμοῦ ἀπὸ μακροῦ χρόνου διέποντος μέγιστα καὶ ποικίλα κοινωνικὰ συμφέροντα, οἷος ὁ θεσμὸς περὶ προσωπικῆς κρατήσεως. Θ’ ἀπεδείκνυον δὲ τότε, ὅτι οὐδετέρα τῶν ἀναγκαίων τούτων προϋποθέσεων πρὸς κατάργησιν ἢ μεταρρύθμισιν νόμου τινὸς ὑφίσταται. Τοῦτο δ’ ἄλλως ἀναμφισβητήτως κατέδειξαν αἱ ἐν πλήθει ἀνακοινωθεῖσαι ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς ἀναφοραὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἔκ τε τῶν πρωτευουσῶν καὶ τῶν δευτερευουσῶν ἐμπορικῶν πόλεων κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν ἐπιδιώκεται ἡ ὁλοσχερὴς κατάργησις τοῦ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως θεσμοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠρκέσθη καὶ διὰ τῆς αἰτιολογικῆς αὑτοῦ ἐκθέσεως καὶ διὰ τῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὁμιλιῶν του εἰς ἀρὰς καὶ ἀναθέματα κατὰ τοῦ θεσμοῦ, ἐχαρακτήρισεν αὐτὸν ὡς βάρβαρον καὶ ἀπάνθρωπον, (καίπερ τοῦ θεσμοῦ τούτου ἔχοντος νὰ ἐπιδείξῃ τίτλους ζωῆς καὶ λειτουργίας ἐν τοῖς μᾶλλον φιλελευθέροις πολιτεύμασι καὶ τοῖς μᾶλλον πεπολιτισμένοις λαοῖς) ἠρκέσθη, λέγω, νὰ καταθεματίσῃ καὶ καθυβρίσῃ τὸν θεσμὸν, ἀλλ’ ὡμολόγησε συγχρόνως, ὅτι κοινωνικαὶ ἀνάγκαι ἐπιβάλλουσιν ἡμῖν τὴν διατήρησιν αὐτοῦ, ὡς χρησίμου καὶ ἀναγκαίου. Ἀλλὰ τί λοιπὸν ζητεῖται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου; Ἐάν τις ἐπιπολαίως ἐξετάσῃ τὰ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου ἀναφερόμενα, καὶ πιστεύσῃ ἀπολύτως εἰς τὰς προφορικὰς δηλώσεις, τὰς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τοῦ νομοσχεδίου σκοπεῖται ἁπλῶς ὁ περιορισμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως μόνον κατὰ τῶν κατ’ ἐπάγγελμα ἐμπόρων καὶ διὰ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν τὰς ἐκ τῶν ἐμπορικῶν αὐτῶν πράξεων πηγαζούσας. Ἀλλ’ ἐάν τις ἐντείνῃ τὴν προσοχὴν αὑτοῦ, καὶ ἂν βαθύτερον καὶ ἐταστικώτερον ῥίψῃ τὸ βλέμμα εἰς τὰ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ τοῦ νομοσχεδίου ἐκθέσει ἀναφερόμενα, θέλει πεισθῆ, ὅτι ἀληθὴς σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς μὴ ἐξ ἐπαγγέλματος ἐμπόρους ἐκ τῶν συνεπειῶν, ἃς συνεπάγονται αἱ παρ’ αὐτῶν ἐνεργούμεναι φύσει ἐμπορικαὶ πράξεις, θέλει ἀνακαλύψει, ὅτι ἄλλος εἶναι ὁ ἀληθὴς, πραγματικὸς καὶ κύριος σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, σκοπὸς ὅλως ἀνάξιος νὰ δημιουργήσῃ τόσας δυσκολίας εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ νὰ ἀπασχολήσῃ ἔστω καὶ ἐπὶ τέταρτον ὥρας ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί. Σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι ἡ πλήρωσις ἐνδεδειγμένης κοινωνικῆς ἀνάγκης· τὸ δημόσιον φρόνημα, ἡ κοινὴ γνώμη παρ’ ἡμῖν οὐδέποτε ἐξεδηλώθη κατὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως τῶν μὴ ἐξ ἐπαγγέλματος ἐμπόρων, ἀλλ’ ἐνεργούντων ἐν τούτοις πράξεις φύσει ἐμπορικὰς, ἐμπορικωτάτας. Οὐδὲ ὑπῆρξε πρὸς τοῦτο εὔλογός τι αἰτία καὶ ἀφορμή. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου οὐδεμία ἀπαντᾷ ἀληθὴς καὶ λογικὴ αἰτιολογία τοῦ φαινομενικοῦ τούτου σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου, οὐδεὶς δικαιολογικὸς λόγος τοῦ σκοποῦ τούτου ἀπαντᾷ ἐν αὐτῇ, ὁ δὲ ἐν αὐτῇ ἀναφερόμενος, ἂν ἀληθῶς ἀφορᾷ εἰς τὸν φαινομενικὸν τοῦτον σκοπὸν, ὁ λόγος οὗτος, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι παρασάγγας ὅλους ἀπέχει τῆς ἀληθείας καὶ τῆς λογικῆς, ὅτι εἶναι αὐτόχρημα παραλογισμός! Καὶ διὰ νὰ μὴ ὑποληφθῶ καὶ πρὸς στιγμὴν ἔτι, ὅτι ἀνακριβῆ ἢ ὑπερβολικὰ λέγω, σᾶς παρακαλῶ μετὰ συντόνου προσοχῆς νὰ μὲ ἀκολουθήσητε, ἀναγινώσκοντα τὴν αἰτιολογικὴν τοῦ νομοσχεδίου ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, τουτέστιν ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ πρῶτον ἄρθρον αὐτοῦ εἶναι τὸ ὅλον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, αὐτὸ περιέχει τὴν σκοπουμένην μεταρρύθμισιν (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ προσωπικὴ κράτησις ἐξ ἐμπορικῶν ὑποχρεώσεων δὲν δύναται ν’ ἀπαγγελθῇ, εἰμὴ κατ’ ἐμπόρων, οὐχὶ δὲ κατὰ παντὸς ἄλλου προσώπου, μὴ μετερχομένου τὴν ἐμπορίαν, ἐνεχομένου δ’ ἁπλῶς ἐξ ἐμπορικῆς σχέσεως· διότι, ἂν ἡ ὁλοσχερὴς κατάργησις τοῦ θεσμοῦ ἐπὶ ἐμπορικῶν ὑποθέσεων δὲν ἔτυχεν εἰσέτι τῆς ψήφου πάντων τῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀσχοληθέντων, διότι κατά τινας τούτων αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐμπορίας ὑπαγορεύουσι τὴν διατήρησιν τοῦ θεσμοῦ ὡς στοιχείου πίστεως τῶν μετερχομένων αὐτὴν, λόγῳ ὅτι ἡ ἀπειλὴ καὶ μόνη τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας ἐξαναγκάζει αὐτοὺς συνήθως εἰς πλήρωσιν τῶν ἐμπορικῶν ὑποχρεώσεων, οὐχ ἧττον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ῥηθέντος μέτρου ἥκιστα δικαιολογεῖται κατὰ προσώπων ξένων τῆς ἐμπορίας, ἅτινα πολλάκις, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς πιέσεως τοκογλύφου καὶ τῆς ἰδίας συγχρόνως ἀκατασχέτου ὁρμῆς πρὸς τὴν σπατάλην, δὲν διστάζουσι νὰ προεξοφλήσωσι τὴν προσωπικὴν αὑτῶν ἐλευθερίαν κλπ.» Οὗτοι εἶναι οἱ λόγοι οἱ προβαλλόμενοι πρὸς δικαιολογίαν τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν λοιπὸν ἔκθεσιν, ὁ μὴ κατ’ ἐπάγγελμα ἔμπορος, ὁ ἐνεργῶν ἐν τούτοις φύσει ἐμπορικὴν πρᾶξιν, ἐξ ἐκείνων, ἃς ἀναγράφουσι τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 τοῦ ἀπὸ 2 Μαΐου 1835 Β. Διατάγματος περὶ ἁρμοδιότητος τῶν Ἐμποροδικείων, ὁ ἐνεργῶν, λέγω, τοιαύτην πρᾶξιν δὲν πρέπει νὰ ὑπάγηται διὰ τὰς ἐκ τῆς πράξεως ταύτης ὑποχρεώσεις του εἰς προσωπικὴν κράτησιν· καὶ ἂν ἡ ἀξία, ἡ σημαντικότης τῆς πράξεως ταύτης ὑπερβαίνῃ πάσας ὁμοῦ, ἐν συνόλῳ λαμβανομένας, τὰς πράξεις ἐμπόρου τινὸς κατ’ ἐπάγγελμα, τὰς καθ’ ὅλον αὐτοῦ τὸν ἐμπορικὸν βίον ἐνεργηθείσας, δὲν πρέπει, λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς, νὰ ὑπόκειται οὗτος εἰς προσωπικὴν κράτησιν, πρέπει νὰ καταργηθῶσι δι’ αὐτὸν πᾶσαι αἱ ἐγγυήσεις, αἱ ἀσφάλειαι, αἱ μέχρι τοῦδε ὑπὸ τοῦ νόμου διδόμεναι εἰς τοὺς μετ’ αὐτοῦ συναλλαττομένους, διατί; ἠκούσατε τὸ διατί· διότι ὁ μὴ ἔμπορος, ὁ τοιαύτας ἐνεργῶν πράξεις, εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ τοκογλύφου, διότι ὁ τοιαύτας σημαντικὰς πράξεις ἐνεργῶν διατελεῖ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἰδίας ἀκατασχέτου ὁρμῆς πρὸς τὴν σπατάλην! Αὕτη εἶναι ἡ αἰτιολογία τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ διὰ νὰ κατασταθῶ καταληπτὸς, ὅσον ἔνεστι, φέρω παραδείγματά τινα. Ὑποθέσατε πλούσιόν τινα ἐπιχειρηματίαν, κατερχόμενον εἰς Πειραιᾶ καὶ ἀγοράζοντα φορτίον σίτου ἢ ζακχάρεως ἢ καφὲ ἢ ὀρύζης, καὶ ἀγοράζοντα ἐπὶ σκοπῷ μεταπωλήσεως ἐπὶ κέρδει. Ὁ Κύριος οὗτος, αὐτὸς ὁ μέγας ἐπιχειρηματίας, δὲν πρέπει κατὰ τὴν μνησθεῖσαν αἰτιολογίαν νὰ ὑπόκειται εἰς προσωπικὴν κράτησιν, δυστροπῶν νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἐκ τῆς πράξεως ταύτης ὑποχρεώσεις του, διότι κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ τοκογλύφου καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἀκατασχέτου ὁρμῆς πρὸς τὸ σπαταλᾶν! Ἂν ἕτερός τις ἀγοράσῃ πλοῖον, ἢ ναυπηγήσῃ τοιοῦτον, ἡ πρᾶξίς του αὕτη, κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε κρατοῦντα, θεωρεῖται ὡς πρᾶξις φύσει ἐμπορικὴ, καὶ χάριν τῆς ναυτιλίας καὶ ἐπὶ προστασίᾳ αὐτῆς ἐπάγεται προσωπικὴν κράτησιν κατὰ τοῦ δυστροποῦντος νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἐκ τῆς τοιαύτης πράξεως ὑποχρεώσεις του. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει: «Μὴ, πρὸς Θεοῦ! ἄφετε τὸν δυστυχῆ αὐτὸν ἄνθρωπον· αὐτὸς ἐνεργεῖ ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ τοκογλύφου, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀκατασχέτου αὐτοῦ ὁρμῆς πρὸς τὸ σπαταλᾶν»! Ἂν ἕτερός τις ἐνεργήσῃ κολλυβιστικὴν ἢ τραπεζιτικὴν πρᾶξιν ἐξ ἑκατομμυρίων δραχμῶν, πρᾶξιν δηλαδὴ φύσει ἐμπορικὴν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν πρέπει καὶ αὐτὸς νὰ ὑπόκειται εἰς προσωπικὴν κράτησιν, διότι κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτὴν ὠθεῖται ὑπὸ τοῦ μισητοῦ τοκογλύφου, ἤχθη εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς ἀκατασχέτου αὐτοῦ ὁρμῆς πρὸς τὴν σπατάλην, ὁ πολυμήχανος οὗτος ἐπιχειρηματίας! Ἐκ τῆς προσωπικῆς τοῦ πολυμηχάνου τούτου ἐπιχειρηματίου κρατήσεως γεννᾶται, λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς, σκάνδαλον ἐν τῇ κοινωνίᾳ, καὶ ἐγείρεται κατακραυγὴ, καταξεσχίζουσα τὰ ὦτα αὐτοῦ καὶ συγκινοῦσα τὴν ψυχήν του! Ἀλλὰ δὲν συγκινεῖ ἐν τούτοις τὴν εὐαίσθητον αὐτοῦ καρδίαν ἡ προσωπικὴ κράτησις μικρεμπόρου τινὸς κατ’ ἐπάγγελμα, δὲν τὴν συγκινεῖ ἡ προσωπικὴ κράτησις ἑνὸς λαχανοπώλου ἢ ὀπωροπώλου, ἀγοράζοντος καὶ μεταπωλοῦντος ὀπώρας! Καὶ τολμῶσι νὰ λέγωσι, δυνάμει τούτου τοῦ τραγελάφου, ὃν θέτουσι πρὸ ἡμῶν, ὅτι ἐπιζητοῦσι τὴν κατάργησιν ἢ τὸν περιορισμὸν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἐντὸς ὁρίων λογικῶν, ἵνα προκαλῶσι τὰς ἐπιδοκιμασίας κακοπίστων τινῶν, μὴ θελόντων νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις των, ἢ ἄλλων ἀκρίτων, ἀσυνειδήτως ἐλευθεριαζόντων! Τοιαύτη εἶναι, Κύριοι, ἡ αἰτιολογία τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ἀπεδείχθη, νομίζω, ὅτι οὐδὲν ἀνακριβὲς, οὐδὲν ὑπερβολικὸν εἶπον. Κατέδειξα ὄντως, ὅτι αἱ αἰτιολογίαι τοῦ νομοσχεδίου εἶναι σαθραὶ καὶ ἕωλοι, ἵνα μὴ εἴπω τι χεῖρον, κατέδειξα ὅτι ἀληθὴς σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι οὔτε δύναται νὰ ᾖναι αὐτὸς, τὸν ὁποῖον προβάλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἄλλος εἶναι ὁ ἀληθὴς σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἔπρεπεν ἀπροκαλύπτως νὰ τὸν εἴπῃ. Ἀλλ’ ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἐτόλμησε νὰ τὸν εἴπῃ, ἐγὼ ἀπροκαλύπτως καὶ ἀπεριστρόφως θὰ τὸν εἴπω, διότι ὀφείλω νὰ τὸν εἴπω, κηδόμενος τοῦ ἐμπορίου τοῦ παρ’ ἡμῖν, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν πίεσιν μυρίων ὅσων κακῶν, καὶ δὲν πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ ἕτερον. Ὁ ἀληθὴς σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἡ προστασία νέων τινῶν ἀπερισκέπτων καὶ ἀσώτων, περιπεσόντων εἰς χρέη ἐκ συναλλαγματικῆς, καὶ χάριν τοῦ σκοποῦ τούτου, τοῦ ἀναξίου, ὡς εἶπον, νὰ ἀπασχολήσῃ καὶ ἐπὶ τέταρτον ὥρας τὸ νομοθετικὸν σῶμα, καλεῖσθε νὰ φέρητε ψῆφον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ νὰ διασαλεύσητε τελείως τὴν ἐμπορικὴν ἡμῶν τάξιν. Τρία ἢ τέσσαρα, Κύριοι, περιστατικὰ τοιαῦτα, λαβόντα χώραν παρ’ ἡμῖν, ἔδωσαν τὸ ἐνδόσιμον εἴς τινας ἐνδιαφερομένους νὰ μεριμνήσωσι περὶ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν ἀπερισκέπτων τούτων νέων ἀπὸ τῶν ἐκ συναλλαγματικῆς χρεῶν αὐτῶν, καὶ μεριμνῶντες περὶ τῶν μέσων τῶν προσφόρων πρὸς τὸν σκοπόν των τοῦτον, εὗρον ὅτι τὸ προσφορώτερον εἶναι νὰ ἐκστρατεύσωσιν ἐμμέσως κατὰ τῆς συναλλαγματικῆς, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐφείλουσιν οἱ ἄσωτοι οὗτοι. Καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἔπεισαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐν τῇ προθυμίᾳ αὐτοῦ ἴσως, ἵνα μὴ καθυστερήσῃ τῶν κυρίων συναδέλφων του ἐν τῷ μεταρρυθμιστικῷ αὐτῶν ἔργῳ, ἔπεισαν, λέγω, τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀποδεχθῇ τὰς γνώμας των καὶ νὰ εἰσηγήσηται ἐνώπιον ὑμῶν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὅπως ἐπιτύχωσι τοῦ σκοποῦ των τούτου οἱ ἐνδιαφερόμενοι, εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην νὰ προβῶσιν εἰς ἀληθὲς νομικὸν πραξικόπημα, ἀπογυμνοῦντες σπουδαιοτάτας ἐμπορικὰς πράξεις τῶν νομίμων αὐτῶν ἐγγυήσεων καὶ συνεπειῶν. Ὁ σκοπὸς αὐτῶν δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐπιτευχθῇ ἢ διὰ τῆς ἐξουδετερώσεως τῆς ἰσχύος τῆς συναλλαγματικῆς, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐδανείσθησαν τὰ ἔντιμα ἐκεῖνα ὑποκείμενα. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξουδετερωθῇ ἡ δύναμις τὴν συναλλαγματικῆς, ἥτις, ὡς γνωστόν, εἶναι πρᾶξις φύσει ἐμπορική, ἔπρεπε συγχρόνως καὶ πᾶσαι αἱ ἄλλαι φύσει ἐμπορικαὶ πράξεις, ὧν πρὸ μικροῦ ἐμνήσθην, καὶ ἐν παραδείγμασι τινὰς τούτων ἀνέφερα, νὰ ὑποστῶσι τὴν αὐτὴν τύχην τῆς συναλλαγματικῆς, αἰρομένων πασῶν τῶν ἐγγυήσεων καὶ ἀσφαλειῶν, δι’ ὧν περιεβάλλοντο ὑπὸ τοῦ νόμου μέχρι τοῦδε. Καὶ οὕτω συντελεῖται τὸ νομικὸν πραξικόπημα! Καὶ ἐντεῦθεν, Κύριοι, πάντα τὰ ἄτοπα καὶ ἔκτροπα, τὰ καινοφανῆ καὶ παράδοξα, τὰ ὁποῖα ἐξέθηκα πρὸς ὑμᾶς, ὡς προκύπτοντα ἐκ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐντεῦθεν οἱ τόσοι νομικοὶ καὶ λογικοὶ σολοικισμοί, οὓς ἐπίσης κατέδειξα πρὸς ὑμᾶς, νὰ διατηρῶμεν δηλονότι τὴν προσωπικὴν κράτησιν διὰ τὸν λαχανοπώλην, διὰ τὸν πωλητὴν βελονῶν, νὰ καταργῶμεν δὲ ταύτην διὰ τὸν μέγαν, τὸν πολυμήχανον ἐπιχειρηματίαν, τὸν μὴ ἐξ ἐπαγγέλματος μὲν ἔμπορον, ἀλλ’ ἐνεργοῦντα κατὰ χρονικὰ διαστήματα μεμακρυσμένα σπουδαιοτάτας φύσει ἐμπορικὰς πράξεις. Χάριν τῶν ἐντίμων αὐτῶν ὑποκειμένων, χάριν τῶν ἀπερισκέπτων ἐκείνων νέων θέλετε νὰ συγκλονήσητε ἐκ βάθρων τὴν ἀρκούντως σεσαλευμένην ἐμπορικὴν τάξιν...

§202ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Χάριν τῶν δυστυχῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔγειναν ἕρμαιον τῶν τοκογλύφων.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§204ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Δέχομαι διακοπάς, διότι θὰ ἔχω πάντοτε ἑτοίμην τὴν ἀπάντησιν... Χάριν αὐτῶν, κύριε Βουλευτά, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια, περὶ αὐτῶν οὐδαμῶς προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον. Τοὐναντίον τὴν γεωργικὴν πίστιν τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργῶν τελείως ἠθέλατε καταστρέψει διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐὰν δὲν διετηροῦντο τὰ προνόμια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, παρ’ ἧς δανείζονται ἐπὶ τριτεγγυήσει. Καταργεῖτε διὰ τοὺς μεγάλους ἐπιχειρηματίας, διὰ τοὺς πολυμηχάνους ἐπιχειρηματίας τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ἀλλὰ δὲν ἐννοεῖτε νὰ καταργήσητε αὐτὴν καὶ διὰ τοὺς ἐκμισθωτὰς ἀγροτικῶν κτημάτων, τοὺς προσφέροντας ὡς ἐγγύησιν τὴν προσωπικὴν αὑτῶν ἐλευθερίαν. Οὐδὲν λοιπὸν πράττετε ὑπὲρ τῶν χωρικῶν, ὑπὲρ ὧν εἶπεν ὅτι μεριμνᾶτε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ οὐδὲν πράττετε, διότι οὐδὲν ἐσκοπεῖτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ πράξητε ὑπὲρ τῶν ἀξίων προστασίας.

§205ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε!

§206ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τότε ἂς καταργηθῇ ὁλόκληρος ὁ θεσμός.

§207ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου· λίαν ἄλλως εὐχαρίστως θὰ ἀπεδεχόμην τοιοῦτόν τι, ὑπό τινας λογικοὺς καὶ ἀναγκαίους ὅρους, παρὰ τὸν νομικὸν τοῦτον σολοικισμόν, ὃν θέλετε νὰ δημιουργήσητε. Ἐδῶ, ὡς εἶπον, ὑπάρχει εἷς κεκαλυμμένος, κρύφιος σκοπός, ὑποβληθεὶς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ γενόμενος παρ’ αὐτοῦ δεκτὸς διὰ πρόσωπά τινα.

§208ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὡρισμένα πρόσωπα!... Τί μὲ ἀγριοκυττάζετε, κύριε Πρόεδρε;

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς ἀγριοκυττάζω, ἀλλὰ σᾶς λέγω, νὰ καθορίζητε τοὺς λόγους σας. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λέγητε, ὅτι ὁ νόμος γίνεται δι’ ὡρισμένα πρόσωπα.

§210ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως γίνεται χάριν ὡρισμένων προσώπων.

§211ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ἀορίστως, καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι χάριν ἀπερισκέπτων καὶ ἀσώτων τινῶν νέων, οὓς βεβαίως δὲν γνωρίζω, καὶ τούτους ἐννοεῖ καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου.

§212ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Οἱ ὁποῖοι ἐξεπατρίσθησαν.

§213ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Ὥρα τους καλή! Δὲν εἶναι ἄξιοι νὰ ἀπασχολῶσιν οὔτε τὴν Βουλὴν, οὔτε ἐμὲ, οἱ ἄσωτοι αὐτοί, οἱ τρέχοντες ὄπισθεν τῆς ἡδονῆς καὶ τῆς κραιπάλης! Ἂς μεριμνήσωσι περὶ αὐτῶν οἱ γονεῖς καὶ οἱ ἐπιμεληταί των. Ὑπάρχουσι νόμοι προνοοῦντες περὶ τῶν τοιούτων. Χάριν λοιπὸν τῶν ἐντίμων ἐκείνων ὑποκειμένων πρόκειται ἡ συναλλαγματική, τὸ σπουδαιότατον καὶ κυριώτατον τοῦτο ὄργανον τῆς ἐμπορικῆς κινήσεως καὶ τῆς δημοσίας πίστεως, νὰ καταστῇ χάρτης ἄγραφος! Ἐὰν δὲ σήμερον ὑπόθεσίς τις δικαστικὴ ἐμπορικὴ, ἔστω καὶ συναλλαγματικὴν ἢ γραμμάτιον εἰς διαταγὴν ἔχουσα ἀντικείμενον, ἵνα περατωθῇ, χρήζει καὶ χρόνου μακροῦ, παρὰ τὴν ἀπαιτουμένην ταχύτητα περὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐμπορικῶν ὑποθέσεων, καὶ δαπάνης οὐ σμικρᾶς, ἕνεκα τῆς μὴ ἐνημερότητος τῶν δικαστηρίων μας καὶ τῶν πολλῶν ἐνστάσεων τῶν ὑπὸ τῆς νομοθεσίας μας ἐπιτρεπομένων, φαντασθῆτε ὁποῖον κακὸν θὰ πράξητε, προσθέτοντες μίαν ἔτι ἀσφαλῆ ἔνστασιν εἰς τὸ ἀρκούντως πλούσιον ἐνστασιολόγιον ἡμῶν, δημιουργοῦντες τουτέστι μίαν ἀκόμη ἔνστασιν περὶ τῆς ἰδιότητος τοῦ ἑκάστοτε ἐναγομένου. Ἀλλὰ θέλουσι, Κύριοι, νὰ φαίνωνται, ἔστω καὶ ψευδῶς καὶ βλαβερῶς, ἐλευθεριάζοντες. Θέλουσι νὰ καινοτομήσωσιν ἐπὶ τὸ φιλελευθερώτερον δῆθεν. Ἀλλ’ ὁ θέλων νὰ καινοτομήσῃ εἰς τοιαῦτα λεπτεπίλεπτα κοινωνικὰ καὶ νομικὰ ζητήματα, πολλὰ ἔχει καὶ σπουδαῖα νὰ ἐξετάσῃ. Ὀφείλετε πρωτίστως νὰ ἐρευνήσητε, ὁποία εἶναι ἡ κοινωνικὴ κατάστασις ἡμῶν, ὁποία εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῶν παρ’ ἡμῖν ἐμπόρων· δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε τὴν ἔλλειψιν ἐν ἀρχῇ ὑπέδειξα ὡς ὑφισταμένην παρ’ ἡμῖν, τὴν ἔλλειψιν ἐμπορικῶν σωματείων, συλλόγων καὶ ἐπιμελητηρίων, καὶ πρὸ παντὸς τὴν ἔλλειψιν αὐστηρῶν ἐμπορικῶν ἠθῶν, τὰ ὁποῖα ἀλλαχοῦ ὑφιστάμενα προστατεύουσι τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν καλὴν πίστιν κατὰ τῶν δολιοτήτων τῶν ἐν αὐτῷ ἀναφαινομένων, καὶ ἐνισχύουσι τοὺς ἐλευθεριάζοντες νόμους, ἀπαραλλάκτως ὅπως τὰ χρηστὰ πολιτικὰ ἤθη κρατύνουσι καὶ ἀγαθοὺς ἀναδεικνύουσι τοὺς φιλελευθέρους θεσμούς. Ἀλλαχοῦ, Κύριοι, ἡ διαμαρτυρία συναλλαγματικῆς φερούσης τὴν ὑπογραφὴν ἐμπόρου στιγματίζει τὸν ἔμπορον καὶ συντρίβει τὴν πίστιν αὐτοῦ. Ἡ διαμαρτυρία συναλλαγματικῆς χαρακτηρίζει ἀμέσως τὸν ἔμπορον ὡς εὑρισκόμενον εἰς στάσιν πληρωμῶν, καὶ προκαλεῖ τὴν κήρυξιν τῆς πτωχεύσεως αὐτοῦ, ἄγρυπνος δὲ καὶ πρόθυμος ἡ δικαστικὴ ἀρχή, συνεπικούρους ἔχουσα χρηστοὺς καὶ ἐντίμους δανειστάς, ἐπιλαμβάνεται μετ’ αὐτῶν δραστηρίως τῆς αὐστηρᾶς ἐξετάσεως τῶν αἰτίων, ἅτινα προὐκάλεσαν τὴν στάσιν τῶν πληρωμῶν τοῦ ἐμπόρου ἐκείνου. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν ἐν ὁμοίαις περιστάσεσι τί συμβαίνει; Ἀλγεινὸν τὸ ἐκθέσαι τὴν παρ’ ἡμῖν κατάστασιν, ἀλλὰ καὶ περιττὸν, διότι πάντες καλῶς ταύτην γνωρίζετε. Οὕτως, ἐχόντων, Κύριοι, τῶν πραγμάτων παρ’ ἡμῖν, πέποιθα ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ θελήσῃ διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς νὰ ἐπειδεινώσῃ τὴν ἀρκούντως δεινὴν ταύτην κατάστασιν, οὐδὲ θὰ θελήσῃ νὰ ἀναλάβῃ εἰς τὴν ῥάχιν αὐτῆς πάντας τοὺς νομικοὺς καὶ λογικοὺς ἐκείνους σολοικισμοὺς, οὓς κατέδειξα ὡς δημιουργουμένους διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ δὴ χάριν ὡρισμένων προσώπων.

§214Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἦμαι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ὡς θεσμοῦ βαρβάρου καὶ ἀπηρχαιωμένου· ἀλλ’ ἔχω ὑποχρέωσιν τοπικὴν, ἡ ὁποία μοὶ ἐπιβάλλει νὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἐπιφέρῃ τροποποίησίν τινα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ναυτιλλομένους, τοὺς πλοιάρχους καὶ ἰδίως τοὺς σπογγαλιεῖς· διότι, ἐὰν καταργηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις, ἡ ἰδιαιτέρα πατρίς μου καταστρέφεται καθ’ ὁλοκληρίαν! Καὶ σπογγαλιεῖς κυρίως εἶναι οἱ περισσότεροι κάτοικοι τῆς Ὕδρας. Οἱ πλοίαρχοι θεωροῦνται ὡς ἔμποροι, ὁ δύτης ὅμως, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ψυχὴ τῆς σπογγαλιείας, δὲν θεωρεῖται ὡς τοιοῦτος.

§215Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν σήμερον αὐτοὶ δὲν εἶναι ἔμποροι, δὲν θὰ ἦναι οὔτε αὔριον.

§216ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Καὶ περὶ αὐτοῦ ἰδίως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως θεωρηθῇ ἔμπορος, καὶ συνεπῶς ἐξακολουθήσῃ δι’ αὐτὸν ὑφισταμένη ἡ προσωπικὴ κράτησις· διότι ἄλλως θέλουσι καιρίως τρωθῆ τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μου, καθόσον ὁ δύτης, λαμβάνων κατ’ ἀνάγκην μεγάλας προκαταβολὰς, ἀνερχομένας καὶ μέχρι 10,000 δραχμῶν, οὐδὲν ἕτερον ἔχει, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὸν χορηγοῦντα πλοίαρχον, ἢ τὸ φόβητρον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, τὸ ὁποῖον σπανιώτατα ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν, ἀλλ’ ἐν τούτοις εἶναι ἀρκετὸν, ὥστε νὰ περιστέλλῃ τὰς διαθέσεις πρὸς κατάχρησιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ποιήσηται τροποποίησίν τινα, διότι ἄλλως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, καὶ τοῦτο, ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι θέλουσι πράξει καὶ οἱ ἕτεροι ἐξ Ὕδρας συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι, δὲν ἀμφιβάλλω, τὴν ἰδίαν μὲ ἐμὲ ἔχουσιν ἐντολὴν παρὰ τῶν συμπολιτῶν μας.

§217Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ φανῶσιν ὑμῖν παράδοξοι αἱ ἀντιρρήσεις, αἵτινες στρέφονται κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Οὐχὶ μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ ἐν οἱᾳδήποτε ἄλλῃ χώρᾳ, ἔνθα τὸ πρῶτον εἰσήγετο νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως ἢ τροποποιήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, καὶ ἐκεῖ ἠκούσθησαν σφοδραὶ διαμαρτυρίαι. Καὶ ἐκεῖ ἐκτὸς τῶν Κοινοβουλίων ἠκούσθησαν οἱ γόοι καὶ οἱ ὀλοφυρμοὶ τῶν τοκογλύφων, καὶ ἐκτὸς αὐτῶν ἐκ πεποιθήσεως ἄνδρες δόκιμοι ὑπεστήριξαν τὸν θεσμὸν αὐτὸν ὡς κοινωνικῶς ἀπαραίτητον, ὡς χρήσιμον πρακτικῶς. Ἀλλὰ καὶ οἱ εἰσηγηταὶ τοιούτων νομοσχεδίων ἐν ταῖς Εὐρωπαϊκαῖς χώραις οὐδόλως ἐπείσθησαν, οὐδ’ ἔστερξαν νὰ μεταβάλωσι γνώμην, οὐχὶ ἀπέναντι ἐπιχειρημάτων, οἷα ὑμεῖς ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου ἠκούσατε, ἀλλ’ ἀπέναντι ἄλλων σπουδαιοτάτων λόγων, οἵτινες ὑπηγόρευον δῆθεν τὴν ἀνάγκην, ἵνα ἡ κοινωνία τοῦ νεωτέρου πολιτισμοῦ φέρῃ ἐν ταῖς νομοθεσίαις αὑτῆς θεσμὸν, τοὺς σκοτεινοὺς χρόνους τῆς δουλείας ὑπομιμνήσκοντα. Καὶ δὲν ἐπείσθησαν οἱ νομοθέται τῶν νεωτέρων χρόνων νὰ ὀπισθοχωρήσωσι, διότι οὐχὶ μόνον θεωρητικῶς, ἀλλὰ καὶ πρακτικῶς καὶ ὑπὸ οἱανδήποτε ἔποψιν ἂν ἐξετασθῇ, ἀποδεικνύεται οὐ μόνον βάρβαρος, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως ἐπιβλαβὴς ἀκριβῶς, ἐκεῖ ὅπου νομίζουσιν, ὅτι δύναται νὰ ἦναι χρήσιμος καὶ λυσιτελής. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὅτε εἰσήχθη ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς Αὐτοκρατορίας νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, τὰ 40 ἐν Παρισίοις Ἐμπορικὰ Ἐπιμελητήρια, ἐκ τῶν 42 αὐτόθι τότε ὑπαρχόντων, διεμαρτυρήθησαν, ἐσχημάτισαν μάλιστα ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία παρουσιάσθη ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς καὶ εὐγλωττότατα ὑπεστήριξε τὸν κατάδικον θεσμὸν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως· ἐνώπιον τῆς Γερουσίας δὲ διάσημος συγγραφεὺς καὶ ῥήτωρ μεγάλης δυνάμεως, ὁ Delangle, μετὰ σθένους ὑπερήσπισεν αὐτὴν, ἀλλ’ ἐκάμφθη ἀπέναντι τῶν λόγων καὶ τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ τῆς Γαλλίας Ρουὲ, ἔχοντος ὡς στήριγμα τὴν ἀλήθειαν, ἔχοντος ὡς στήριγμα τὰς ἀρχὰς τοῦ πολιτισμοῦ. Πρόεδρος κατὰ τὴν συζήτησιν ἦτο ὁ διάσημος Τρολλὼν, ὅστις οὐδὲ λέξιν ὑπὲρ αὐτῆς ἐξήνεγκε, διότι δὲν ἀνεύρισκε λόγους ὑπερασπίσεως αὐτῆς. Ἐν Ἰταλίᾳ, οἱ παρακολουθοῦντες τὰς νομοθετικὰς αὐτῆς ἐργασίας θὰ παρετήρησαν βεβαίως, ὁπόσας δυσκολίας, ὁπόσα προσκόμματα εὗρεν ὁ Ὑπουργὸς Μαντσίνης. Ἠναγκάσθη ἀπέναντι τῆς σφοδρᾶς ἀντιδράσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ εἴπῃ, ὅτι «ὅτε ἐγὼ εἶχον ἀποφασίσει νὰ εἰσαγάγω νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ἐγνώριζον le gagliarde opposizioni, αἵτινες ἔμελλον νὰ ἀντιταχθῶσιν». Ἀλλ’ οὔτε αὐτὸς οὔτε ἄλλοι εἰσηγηταὶ τοιούτων νομοσχεδίων ἐδειλίασαν, ἀλλ’ ἐσφυγμομέτρησαν τὴν κοινωνίαν, ἐμελέτησαν τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἀξιώσεις αὐτῆς, καὶ προέβησαν εἰς τὴν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Ἐπίσης σφοδρὰ διεξήχθη καὶ ἐν Γερμανίᾳ πάλη, ὅτε ἐπεχείρησαν τὴν κατάργησιν αὐτῆς ὡς μέσου ἐκτελέσεως. Ὁλόκληρος δὲ σήμερον ἡ Εὐρώπη ἀπεσκοράκισε κατ’ ἀρχὴν ἐκ τῶν κωδίκων αὑτῆς τὸ στίγμα τοῦτο, καὶ ἀπολαύει ἐκεῖ ἡ κοινωνία τῶν ἀγαθῶν τοῦ νόμου, κατὰ τὸ μέτρον τοῦ σεβασμοῦ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, ἣν ἐπιβάλλει ἡ πρόοδος καὶ αἱ φιλάνθρωποι σημεριναὶ ἀρχαί. Καὶ εὐλόγως· διότι ὑπὸ οἱανδήποτε ἔποψιν καὶ ἂν ἐξετασθῇ ἡ διὰ χρέη ἀποστέρησις τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, ὑπό τε τὴν θεωρητικὴν καὶ τὴν πρακτικὴν, ἀποδεικνύεται ἐντελῶς ἀγρία, ἐντελῶς ἀντιστρατευομένη πρὸς τοὺς κανόνας καὶ τοὺς ὅρους τῶν κοινωνικῶν ὅρων, καὶ πρὸ πάντων ὑπὸ τὸ ἀπαίσιον σύστημα τῆς ἡμετέρας Δικονομίας. Καὶ θεωρητικῶς μὲν οὐδεὶς ὑπάρχει, ὅστις, προκειμένου περὶ τοῦ θεσμοῦ τούτου, δύναται νὰ κηρυχθῇ ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι τὰ κατ’ αὐτοῦ ἐπιχειρήματα καὶ πλεῖστα καὶ ἀναμφισβήτητά εἰσιν. Ἐν πρώτοις, ἐνῷ δὲν ἀναγράφεται ἐν τοῖς ποινικοῖς κώδιξιν, ἐμπερικλείει πάντα τὰ στοιχεῖα τῆς ποινῆς ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Αἱ κιγκλίδες τῶν διὰ χρέη κρατουμένων δὲν διαφέρουσι τῶν κιγκλίδων τῶν ἐγκληματικῶν φυλακῶν. Ἡ αὐτὴ ἠθικὴ πίεσις, ἡ αὐτὴ στέρησις τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας καὶ εἰς τὴν μίαν περίστασιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην ὑπάρχει. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι ὑπό τινας περιπτώσεις δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις πολλῷ χείρων καὶ αὐτῆς τῆς ποινῆς, διότι ὁ ἐγκληματίας, ὁ στυγνότερος κακοῦργος, καὶ αὐτὸς ὁ ληστής, βαυκαλίζεται ὑπὸ τῆς ἐλπίδος, ὅτι δύναται νὰ ἐπιτύχῃ ἐκ τῶν φιλανθρώπων χειρῶν τοῦ Ἄνακτος τὸ ἱερὸν τῆς χάριτος δῶρον. Ἀλλ’ εἴπετέ μοι, παρακαλῶ, ὁ διὰ χρέη κρατούμενος πόθεν δύναται νὰ ἐλπίσῃ τὴν σωτηρίαν αὐτοῦ;...

§218Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ δύο ἔτη. Τὸ λέγει ὁ νόμος.

§219ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. .. Πᾶσα ἐλπὶς αὐτοῦ ἐναποτίθεται εἰς τὰς χεῖρας τοῦ δανειστοῦ, ἐκείνου δηλαδή, ὅστις ἔχει χρηματικὸν συμφέρον, ἐκείνου, τοῦ ὁποίου ἡ καρδία καὶ ἡ συνείδησις αἰσθάνεται τὸ ἐλατήριον μόνον τοῦ χρήματος. Ὅτι χείρων τῆς ποινῆς εἶναι ἡ προσωπικὴ κράτησις, ἐπικαλοῦμαι καὶ ἕτερον ἐπιχείρημα, ὅπερ μοὶ ἐνθυμίζει ἡ διακοπὴ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου. Ἐπὶ δύο ἔτη δικαιοῦται ὁ δανειστὴς νὰ κρατῇ δέσμιον τὸν ὀφειλέτην αὑτοῦ...

§220ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ αὔριον ἄλλος δανειστής.

§221ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. .. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ μέτρον τῆς ποινῆς ταύτης; Οἱοσδήποτε ὀφειλέτης, εἴτε καλῆς εἴτε κακῆς πίστεως εἶναι, γέρων ἢ νέος, ἀνὴρ ἢ γυνή, εἴτε δόλιος εἴτε θῦμα τῆς τύχης, εἴτε 10 δραχμὰς εἴτε 100,000 χρεωστεῖ, ἓν εἶναι τὸ μέτρον τῆς ποινῆς, μέτρον σκληρόν, ἄκαμπτον, δύο ἔτη. Ἐν τοῖς ποινικοῖς νόμοις ἐν τούτοις βλέπομεν ἐγλήματα τιμωρούμενα πολὺ ἠπιώτερον. Ἡ παραβίασις τῶν ξένων ἀπορρήτων, ἡ ἐξ ἀμελείας ἀνθρωποκτονία, οἱ σοδομῖται, οἱ λωποδύται, ἐπισύρουσι ποινὴν ἥττονα τῶν δύο ἐτῶν. Οἱ παραβιάζοντες ὅμως τὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ κώδικος παρουσιάζονται ἐνώπιον τοῦ δικαστοῦ αὐτῶν, ὅστις, ψυχρός, μὴ κινούμενος ὑπὸ ὑλικοῦ συμφέροντος, ἐν εὐρείᾳ κλίμακι, κανονίζει τὸ μέγεθος τῆς ποινῆς ἐντὸς ὡρισμένων ὁρίων, σταθμίζων τὰς περιστάσεις. Ἀλλὰ ἀλλοίμονον εἰς τὸν δυστυχῆ ἐκεῖνον, ὅστις ἠναγκάσθη νὰ συνάψῃ χρέος, προσωπικὴν κράτησιν ἐπαγόμενον! Δικαστὴς αὐτοῦ εἶναι ὁ δανειστής του, ὁ τοκογλύφος του· ἓν μέτρον δὲ ποινῆς ἐφαρμόζεται κατ’ αὐτοῦ, πάντοτε δύο ἔτη! Οὕτως ἠθέλησεν ὁ φιλάνθρωπος νομοθέτης! Ἀλλ’ εἶναι καὶ θεσμὸς ἀνήθικος, Κύριοι, ἡ προσωπικὴ κράτησις, διότι ἀντιτίθεται βεβαίως πρὸς τὴν στοιχειωδεστέραν ἐπιείκειαν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι παρὰ τοῦ ὀφειλέτου ζητεῖτε διὰ τῆς πίστεως, διὰ τῆς φυλακίσεως νὰ ἀποσπάσησε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι ἔχει, τὸ ὁποῖον ὅμως σχεδὸν οὐδέποτε ἔχει, χρήματα δηλαδή. Ἀλλὰ λέγουσιν οἱ ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως κοπτόμενοι ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ τοιαύτη κατὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἐπίθεσις. Ὁ ἐξερχόμενος ἐκ τῶν φυλακῶν δὲν ἀπόλλυσι τὴν ἠθικὴν αὑτοῦ ὑπόστασιν, δὲν ἀπόλλυσι τὴν τιμήν του, ἐξέρχεται τῶν φυλακῶν μὲ ἄσπιλον τὸ μέτωπον, ἐνῷ ὁ στιγματιζόμενος διὰ μιᾶς ἀποφάσεως ποινικοῦ δικαστηρίου δὲ ἔχει πλέον θέσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἐλαττοῦται καὶ καταρρέει ἠθικῶς. Μὴ παραβάλετε λοιπὸν αὐτὴν πρὸς τὴν ποινήν, μὴ ἐξισοῦτε τὸν ἐγκληματίαν πρὸς τὸν ἀτυχῆ ὀφειλέτην. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, φυλακίζηται ὁ οἰκογενειάρχης, καὶ διαρκούσης τῆς φυλακίσεως αὐτοῦ ἡ πενία χειραγωγῇ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ μετὰ τῆς συμφορᾶς τὴν πορνείαν, τὴν μοιχείαν, εἴπετέ μοι, παρακαλῶ, ἐὰν γνωρίζετε μεγαλειτέραν τιμῆς καταστροφήν! (χειροκροτήματα). Ἡ προσωπικὴ κράτησις, Κύριοι, εἶναι καὶ βάσανος ἰσχύουσα καὶ μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν βασάνων διὰ τοῦ Συντάγματος, εἶναι torture civilisée, ὡς ὠνόμασαν αὐτήν, καὶ εἶναι βάσανος, διότι ὑποβάλλεται εἰς τὴν προσωπικὴν κράτησιν ὁ ταλαίπωρος ὀφειλέτης διὰ νὰ ἐξαναγκασθῇ νὰ πληρώσῃ. Εἶναι χίμαιρα λοιπὸν τὸ ἄρθρον 18 τοῦ Συντάγματος, ὅτι «αἱ βάσανοι ἀπαγορεύονται!» Ἡ προσωπικὴ κράτησις ἔχει τὴν πηγὴν αὐτῆς ἐκ τῆς δουλείας τῶν ἀπωτάτων τοῦ παρελθόντος χρόνων, διότι ὁ ἀρνούμενος, ὁ μὴ δυνάμενος νὰ καταβάλῃ τὸ χρέος αὑτοῦ ἐγίνετο δοῦλος, ὑφίστατο ἐλάττωσιν μεγίστην καταστάσεως. Ἀλλὰ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ὁ δοῦλος τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου εὑρίσκετο ὑπὸ ὅρους, καὶ πλουτολογικῶς καὶ φυσικῶς, πολὺ εὐνοϊκωτέρους, διότι ὁ δοῦλος τῆς ἀρχαιότητος ἠδύνατο νὰ ἐργάζηται, διὰ τῆς ἐργασίας του ἀπέκτα peculium (χρημάτιον), τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευεν εἰς πληρωμὴν τοῦ χρέους, ἠδύνατο δ’ ὅμως καὶ κατὰ τὰς ὥρας τῆς ἀναπαύσεώς του νὰ ἀναπνέῃ καθαρὸν ἀέρα, νὰ στρέφῃ πέριξ τὰ βλέμματά του καὶ νὰ θαυμάζῃ τοὐλάχιστον τὴν φύσιν. Ἀλλ’ ὁ διὰ χρέη κρατούμενος, ὁ δοῦλος τοῦ νεωτέρου πολιτισμοῦ, κεκλεισμένος ἐντὸς τῶν τεσσάρων ὑγρῶν τοίχων τῆς φυλακῆς, πλήττει ἐν τῇ ἀνίᾳ, καταστρέφεται οἰκονομικῶς ἐν τῇ ἀργίᾳ, συναναστρεφόμενος δὲ μετ’ ἄλλων, κακῆς ἴσως πίστεως, ἀνθρώπων, φθείρεται καὶ ἠθικῶς. Ἀλλὰ εἶναι παράδοξος, Κύριοι, καὶ ἡ τρομερὰ ἀντίφασις καὶ ἀνακολουθία, ἥτις παρατηρεῖται ἐν τῷ πνεύματι τῆς νομοθεσίας διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον καθιεροῖ ὁ νόμος ὡς πρὸς τὸν ὑπὸ συζήτησιν θεσμόν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 855 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὡς μάλιστα φιλανθρώπως μετερρυθμίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς πρό τινων ἡμερῶν, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις τῶν ἐργαλείων πτωχοῦ βιομηχάνου, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις ἀρότρων καὶ γεωργικῶν ὀργάνων. Διὰ ποῖον ἆρά γε λόγον; Ἵνα προσπορίζηται ὁ ὀφειλέτης δι’ αὑτῶν τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαῖα, ἵνα μὴ ἀποστερῆται τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων μέσων πρὸς ὑποστήριξιν ἑαυτοῦ καὶ τῆς γυναικός του καὶ τῶν τέκνων του. Ἀλλ’ ἐνῷ τόσον φιλάνθρωπος φαίνεται ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ὁ νομοθέτης, χάριν τῆς οἰκογενείας, χάριν τῆς κοινωνίας, ἔρχεται διὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως καὶ φυλακίζει τὸν ὀφειλέτην, δεσμεύει δηλαδὴ τὰς χεῖρας, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ ἀκατάσχετα ἐργαλεῖα, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ἐργασθῶσιν, ἵνα προσπορίσωσι τὸν ἐπιούσιον ἄρτον εἰς τὴν ἀδύνατον οἰκογένειαν. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς, Κύριοι, δὲν εἶναι τοῦτο ἐντελῶς ἀνακόλουθον; δὲν εἶναι μωρόν; Εἶπεν ὅμως ὁ προλαλήσας συνάδελφός μου καὶ φίλος Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἐμελέτησε βαθέως τὰς ἀνάγκας, δι’ ἃς καταργεῖ, ἔστω καὶ ἐν μέρει, τὸν θεσμὸν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, δὲν ἐξήτασε τοὺς κοινωνικοὺς λόγους τοιαύτης καινοτομίας. «Δὲν βλέπετε, εἶπεν, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἔζησε τόσους αἰῶνας; Ὅλαι αἱ νομοθεσίαι ἐφιλοξένησαν αὐτόν. Σεβασθῆτε τοὐλάχιστον τὴν ἡλικίαν του!» Δὲν εἶναι τυχαῖον, Κύριοι, τὸ ἐπιχείρημα. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο μετεχειρίσθη καὶ ὁ Delangle ἐν τῇ Γαλλικῇ Γερουσίᾳ. Ὁ θεσμὸς, εἶπε καὶ ἐκεῖνος, διήνυσεν ὅλους τοὺς αἰῶνας (il a traversé les âges). «Τοῦτο δὲν σᾶς πείθει, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἐθεωρήθη ἀπολύτως ἀναγκαῖος; ὅτι εἶναι στοιχεῖον ὑπάρξεως ἐν τῇ κοινωνίᾳ;» Ἀλλ’ ἡ ἀπάντησις εἶναι ἁπλῆ. Ἡ ἡλικία δὲν ῥυθμίζει πάντοτε τὴν χρησιμότητα τῶν νόμων. Μήπως αἱ βάσανοι, ὡς μέσα ἀνακρίσεως, δὲν διήνυσαν πάντας τοὺς αἰῶνας, καὶ μέχρις ἔτι τοῦ 1830 ἔν τισι Κρατιδίοις Γερμανικοῖς; Ἀλλοίμονον, ἐὰν ἐλέγετε εἰς ποινικολόγον τοῦ παρελθόντος αἰῶνος, ὅτι πρόκειται νὰ καταργήσητε τὰς βασάνους, ὡς μέσα ἀνακρίσεως! Ἤθελε διαρρήξει τὰ ἱμάτιά του, ἤθελε διαμαρτυρηθῆ, ὅτι ὄλωλεν ἡ ἀνάκρισις, ἀδύνατος πλέον ἡ ἀνακάλυψις τῆς ἀληθείας! Καὶ αἱ βάσανοι ὅμως κατηργήθησαν, καὶ οὐδεὶς σήμερον ὑπάρχει φρονῶν, ὅτι ἡ ἀνάκρισις δὲν διεξάγεται καὶ ἄνευ βασάνων. Ὥστε ἡ ἡλικία δὲν εἶναι στοιχεῖον, ὅπως ὑποστηρίζωμεν ἕνα θεσμὸν βάρβαρον, θεσμὸν μάλιστα διατυπούμενον ἐν τῇ νομοθεσίᾳ τοιουτρόπως, ὥστε νὰ ὑπομιμνήσκῃ χρόνους σκοτεινοὺς καὶ κοινωνίαν ἐστερημένην τῶν ὅρων τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ πρακτικῶς ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸν θεσμὸν τοῦτον, εὑρίσκομεν, Κύριοι, ἕωλα ἐπίσης πάντα τὰ ἀντιτασσόμενα ἐπιχειρήματα. Ἐγὼ πρὸ πάντων καὶ διὰ τὰς ἐμπορικὰς συναλλαγὰς θεωρῶ τὴν προσωπικὴν κράτησιν ἥκιστα πρακτικήν! Ἰσχυρίζονται ὅτι «ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι στοιχεῖον τῆς ἐμπορικῆς πίστεως», ὅτι «τραυματίζεται τὸ ἐμπόριον διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, οἱ ἔμποροι δὲν θὰ εὑρίσκωσι κεφάλαια». Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ κατέχων τὰ πρῶτα στοιχεῖα τῆς οἰκονομικῆς ἀκραδάντως πείθεται, ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὴν πίστιν τὴν ἐμπορικὴν δύναται νὰ ἔχῃ ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Εἶναι οἰκτρὰ πλάνη. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος· διότι, ἐὰν εἶχε σχέσιν τινὰ, ἐὰν ἦτο στοιχεῖον ἐμπορικῆς πίστεως, ἔπρεπε νὰ λάβῃ καὶ αὐτὸ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐμπορίου ἐν τῷ νεωτέρῳ πολιτισμῷ. Νὰ ἐπανέλθωμεν λοιπὸν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς Νεαρᾶς 60 τοῦ Ἰουστινιανοῦ; ἐκ τῆς ὁποίας τί φαίνεται; ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐχὶ μόνον τοὺς ζῶντας, ἀλλὰ καὶ τοὺς νεκροὺς ὀφειλέτας οἱ δανεισταὶ συνελάμβανον! Ὑπῆρξαν δανεισταὶ, οἵτινες δὲν ἐπέτρεψαν τὴν ταφὴν τοῦ ὀφειλέτου αὐτῶν, ἐὰν μὴ πρῶτον κατέβαλε τὸ χρέος, καὶ ἐντεῦθεν ἠναγκάσθη ὁ αὐτοκράτωρ Ἰουστινιανὸς νὰ ἐκδώσῃ τὴν Νεαρὰν. Διατὶ λοιπὸν δὲν ἐπαναφέρετε τοιαύτην διαδικασίαν ἐκτελέσεως, διὰ νὰ ἐνισχύσητε τὸ περίφημον αὐτὸ στοιχεῖον τῆς ἐμπορικῆς πίστεως; Διατὶ δὲν ἐπανεφέρετε καὶ τὸ δικαίωμα τῶν ἰδιωτικῶν φυλακῶν καὶ τὴν μολυβδωτὴν μάστιγα τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου διὰ τοὺς ἐμπόρους ὀφειλέτας; Διατὶ δὲν παρεκτείνετε τὴν προσωπικὴν κράτησιν καὶ ἐπὶ πάσης νομικῆς σχέσεως ἀνεξαιρέτως, ἀφοῦ εἶναι τὸ στήριγμα τῆς πίστεως; Ἀλλ’ ἰσχυρίσθησαν ὅτι εἶναι σφραγὶς τῆς συναλλαγματικῆς, ὅτι ἄνευ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἡ συναλλαγματικὴ δὲν ἔχει ὕπαρξιν, ἡ συναλλαγματικὴ, ἥτις εἶναι τὸ ὄργανον τοῦ ἐμπορίου, θὰ σκοντάψῃ ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες δύνανται νὰ ἔχωσι σχέσιν τινὰ ἐν οἱῳδήποτε κύκλῳ συναλλαγῆς πείθονται βεβαίως, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα εἶναι ἀπολύτως σαθρόν. Οὔτε ἐν Γαλλίᾳ, οὔτε ἐν Ἰταλίᾳ, οὔτε ἀλλαχοῦ που τῆς Εὐρώπης, καὶ ἐν ταῖς δοσοληψίαις αὐτῆς πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἀποβλέπουσι σήμερον εἰς τὸ στοιχεῖον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ τῆς συναλλαγματικῆς. Ἡ κυκλοφορία τῆς συναλλαγματικῆς ἐξακολουθεῖ ἀναλλοίωτος, οὐδὲ ἀνεκόπη ἢ ἠλαττώθη τὸ παράπαν, ὅτε ἡ προσωπικὴ κράτησις κατηργήθη. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ἐὰν ἐξετάσωμεν, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐμπόριον, τὴν προσωπικὴν κράτησιν, τί βλέπομεν; Λέγουσιν ὅτι ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι μέσον ἀπειλητικόν. Δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ τὸ ἐπιχείρημα τῆς στατιστικῆς, ὅτι ἐκ τῶν ἐν τῇ φυλακῇ κλεισθέντων ἐμπόρων δὲν ἐξάγεται ἡ χρησιμότης τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Οἱ ὑπέρμαχοι αὐτῆς ἰσχυρίζονται, ὅτι διὰ τῆς ἀπειλῆς καὶ τοῦ φόβου οἱ πλεῖστοι ἠναγκάσθησαν νὰ πληρώσωσι, καὶ διὰ τοῦ φόβου τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἐκπληροῦσι τὰς ἐμπορικὰς ὑποχρεώσεις των, καὶ δὲν φυλακίζονται. Ἀλλ’ αἱ σκέψεις αὗται, Κύριοι, εἰσὶ βεβαίως φαντασιώδεις. Ἀκριβῶς οἱ ἔμποροι, οἵτινες καὶ ἐν συλλόγοις καὶ ἐν ἀναφοραῖς ἤγειραν τὸν μεγαλείτερον θόρυβον, οὐδεμίαν ἔχουσι πρὸς τὴν προσωπικὴν κράτησιν σχέσιν, αἱ δ’ ἐκ τῆς ἀπειλῆς ὠφέλειαι εἰσιν ἀνύπαρκτοι. Ὁ ὀφειλέτης ἔμπορος οὐδὲν ἔχει νὰ φοβηθῇ ἐκ τοῦ μορμολυκείου τῆς προσωπικῆς κρατήσεως· ἄλλος εἶναι ὁ φόβος, ἄλλη ἡ πραγματικὴ ἀπειλὴ τοῦ κατ’ ἐπάγγελμα ἐμπόρου, ὁ φόβος τῆς ἀπωλείας τῆς πίστεώς του, ὁ φόβος τῆς πτωχεύσεως. Διότι ἓν ἐκ τῶν δύο, ἢ εἶναι ὁ ἔμπορος ἀναξιόχρεως, ἢ εἶναι ἀξιόχρεως. Καὶ ἂν μὲν ᾖναι ὁπωσδήποτε ἀξιόχρεως, ὁ φόβος διαμαρτυρήσεως μιᾶς συναλλαγματικῆς, ὁ κίνδυνος καὶ ἡ ἀπειλὴ τῆς πτωχεύσεως ἀναγκάζουσιν αὐτὸν νὰ ἀνοίξῃ καὶ τὰς τέσσαρας αὐτοῦ φλέβας, ἵνα φανῇ συνεπὴς, ἵνα διατηρήσῃ τὴν πίστιν του, ἵνα πληρώσῃ τὸ χρέος του. Ἀλλ’ ἂν ὁ ἔμπορος ᾖναι ἀναξιόχρεως, οὐ μόνον δὲν φοβεῖται τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ἀλλ’ ὅταν κατορθώσῃ ὁ δανειστὴς νὰ ἐπιτύχῃ ἀπόφασιν προσωπικῆς κρατήσεως καὶ δὲν δυνηθῇ διὰ τῶν ἐνστάσεων ὁ ὀφειλέτης ἔμπορος νὰ ἀποσοβήσῃ αὐτὴν, τότε εἴτε αὐτὸς κατ’ εὐθεῖαν, εἴτε διὰ φίλου τού τινος, λαμβάνει τὸ ἀσφαλέστατον κατὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἀντιφάρμακον, προκαλεῖ αὐτὸς τὴν πτώχευσιν. Καὶ ποῦ λοιπὸν εὑρίσκεται τότε ἡ ἀπειλητικὴ μορφὴ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως εἰς τὸ ἐμπόριον; Ποῦ εἶναι τὸ περίφημον φόβητρον τῶν ἐμπόρων, ὑπὲρ οὗ τοσοῦτον κόπτονται οἱ κεφαλαιοῦχοι, ἀφοῦ ἡ πτώχευσις ἐξουδετεροῖ πᾶσαν ἀπειλὴν προσωπικῆς κρατήσεως; Ἀλλ’ ὑπό τινα ὅμως ἔποψιν ἐγὼ θεωρῶ καὶ ἐπιζήμιον ἐν τῷ ἐμπορίῳ τὸν τοιοῦτον θεσμόν· διότι, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι εἷς δανειστὴς ἐπεδίωξε τὴν ἀπαίτησιν αὐτοῦ καὶ κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ ἀπόφασιν, ἐξηνάγκασε δὲ τὸν ὀφειλέτην ἔμπορον νὰ πωλήσῃ τὴν περιουσίαν του, νὰ στενοχωρηθῇ, νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος, ἡ καταβολὴ αὐτὴ δὲν νομίζετε ὅτι παραβλάπτει τὴν ὁμάδα τῶν δανειστῶν; Ἐὰν ἐξαναγκασθῇ ὁ ἔμπορος νὰ καταβάλῃ τὸ χρέος, οἱ ἄλλοι δανεισταὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔσπευσαν νὰ ἐπιτύχωσιν ἀπόφασιν, οἵτινες δὲν ἔχουσι ληξιπρόθεσμα δάνεια, θὰ ἐπέλθωσι κατόπιν ἑορτῆς καὶ δὲν θὰ εὕρωσι περιουσίαν, διότι ὁ πρῶτος δανειστὴς παρέλαβεν ἴσως αὐτήν. Ἐντεῦθεν δὲν δύνασθε βεβαίως νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι προσγίνεται ζημία ἐν τῇ ὁμάδι τῶν δανειστῶν. Ὠφελεῖται εἷς, ἀλλὰ βλάπτονται οἱ ἄλλοι δανεισταί. Ποῦ λοιπὸν ἡ χρησιμότης τῆς προσωπικῆς κρατήσεως διὰ τὸ ἐμπόριον; Εἶναι βλασφημία, Κύριοι, bestemia economica, ὡς τὴν ὠνόμασεν ὁ Μαντσίνης, ὅτι ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἐμπορικὴν πίστιν. Πῶς εἶναι δυνατὸν διὰ τὸ ἐμπόριον νὰ ᾖναι χρήσιμος ἡ διὰ χρέη ἀποστέρησις τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, διὰ τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ μοχλὸς τοῦ πολιτισμοῦ;

§222Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Νὰ καταργηθῇ καὶ διὰ τοὺς ἐμπόρους.

§223ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, καὶ διὰ τοὺς ἐμπόρους πρὸ πάντων πρέπει νὰ καταργηθῇ.

§224ΤΣΑΤΣΟΣ. Καὶ κατ’ ἐμέ.

§225ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Καὶ ὀρθῶς, διότι οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν προσωπικὴν κράτησιν κατὰ τῶν ἐμπόρων εὑρίσκονται ἐν μεγίστῃ πλάνῃ, διότι ἀκριβῶς οἱ ἔμποροι οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον ἔχουσι συμφέρον, ὅπως περιθάλψωσιν αὐτήν. Ἀλλὰ λέγουσιν, ὅτι τὸ μικρεμπόριον θὰ πάθῃ. Καὶ ἐγὼ ὅμως δέχομαι πρὸς στιγμήν, ὅτι θὰ πάθῃ, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ κλονισμός τις ἐν αὐτῷ μικρός. Ἀλλ’ ἐν μελέτῃ τινὶ, τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσεν εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων παρ’ ἡμῖν οἰκονομολόγων ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὁ κύριος Κατσελίδης, εὑρίσκω ὅτι, ἐὰν πρόκειται ἡ κατάργησις τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως νὰ περιορίσῃ τὸ μικρεμπόριον, τὸ ἀποτέλεσμα ἤθελεν εἶσθαι ὑπὸ πολλὰς πρακτικὰς ἐπόψεις εὐεργετικόν. Διότι οἱ μικρέμποροι, οἱ γυρολόγοι, εἶναι τὰ μικρόβια τοῦ ἐμπορίου, εἶναι οἱ σάρακες τοῦ ἐμπορίου· διότι πόθεν στρατολογοῦνται οἱ μικρέμποροι; Στρατολογοῦνται ἐκ τῶν χωρίων. Ἡ μεσαία κοινωνικὴ τάξις συνήθως παραδίδει τὰ τέκνα αὑτῆς εἰς τὴν ἐπιστήμην ἢ εἰς ἄλλο τι στάδιον, εἰς δημόσια ἀξιώματα, ἀλλ’ ἐκ τῶν χωρίων λαμβάνονται συνήθως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μετέρχονται τὸν μικρέμπορον. Ἐνῷ λοιπὸν οὗτοι ἠδύναντο τὰς δυνάμεις αὐτῶν νὰ χρησιμοποιήσωσιν ὡς ἐργάται εἰς ἑταιρείας σιδηροδρομικάς, εἰς τὴν γῆν, προτιμῶσι νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸ μικρεμπόριον, ἵνα ἐν νωθρότητι διαβιώσωσιν. Ἀποστεροῦσι τοιουτοτρόπως τὴν κοινωνίαν τῶν χειρῶν αὑτῶν, παραβλάπτουσι δὲ αὐτὴν καὶ ἠθικῶς καὶ οἰκονομικῶς, διότι τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα ἐμπορεύονται, μεταπωλοῦσιν εἰς τερατώδεις τιμὰς οἱ ἀναρίθμητοι ἐμπορίσκοι, ἀναπτύσσουσι δὲ καὶ ὑποθάλπουσι τὴν δολιότητα, τὴν αἰσχροκέρδειαν, τὴν φιλοδικίαν, καὶ ἐκμυζῶσι τὰς μικρὰς κοινωνικὰς τάξεις. Ἀγοράσατε, λέγει ὁ κύριος Κατσελίδης, ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος ἓν εἶδος ἐν πόλει ἐχούσῃ μεγάλα καταστήματα, ζητήσατε τὸ αὐτὸ εἶδος ἐν πόλει, ὅπου βρίθει ἡ μυρμηκιὰ τῶν μικρεμπορικῶν, καὶ θέλετε αἰσθανθῆ ἀμέσως τὴν διαφοράν. Τὸ δασμολόγιον, οἱ δημοτικοὶ φόροι, τὰ λιμενικὰ εἶναι ἶσα ἐν ἀμφοτέραις, ἡ διαφορὰ ὅμως τῆς τιμῆς εἶναι μεγίστη. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι τὸ μικρεμπόριον εἶναι ἄχρηστον, διότι ἀποτελεῖ μέρος τῆς κοινωνικῆς μηχανῆς, ἀλλ’ ἡ μεγίστη καὶ δυσανάλογος αὐτοῦ ἀνάπτυξις παραβλάπτει τὴν κοινωνίαν καὶ τὸ ἐμπόριον καθόλου. Ὑπάρχει τῳόντι στατιστικὴ παρὰ τῷ κ. Κατσελίδῃ, τοῦ 1879,—διότι νεωτέρα δὲν ὑπάρχει,—ἐν τῇ ὁποίᾳ τί βλέπομεν; Ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν 350 χιλιάδας ἐπιτηδευματίας, ἐκ τῶν ὁποίων γεωργοκτηματίαι εἶναι 254 χιλιάδες, βιομήχανοι 45 χιλιάδες, ἔμποροι 34 χιλιάδες, ἤτοι 6½% ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος ἔμποροι. Ἐν Ἰταλίᾳ οἱ παραγωγοὶ τῶν πρώτων ὑλῶν 62%, οἱ βιομήχανοι 23%, οἱ ἔμποροι 1,40%. Φαντασθῆτε λοιπὸν ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἰταλίας! Καὶ ἂν πρόκειται λοιπὸν νὰ περιορισθῇ τὸ μικρεμπόριον, οὐδὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ ἡ κοινωνία, ἀπ’ ἐναντίας καὶ τὸ ἀληθὲς ἐμπόριον θὰ ἐνισχυθῇ καὶ ἡ κοινωνία θέλει ὠφεληθῇ ἐκ τούτου καὶ ἠθικῶς καὶ οἰκονομικῶς. Ἀλλ’ εἶπεν εἷς συνάδελφος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου «διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως τραυματίζεται τὸ κεφάλαιον. Σήμερον ὑπάρχουσι κεφάλαια, τὰ ὁποῖα τοποθετοῦνται εἰς δάνεια ἐν Ἑλλάδι· ἐὰν καταργηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις, τότε βεβαίως τὰ δάνεια ταῦτα θὰ περιορισθῶσιν.» Ὅτι ὑπάρχει κεφάλαιον ἐν Ἑλλάδι διατιθέμενον εἰς δάνεια, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ἀλλ’ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν καταργήσωμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν, τὸ κεφάλαιον τοῦτο θὰ διοχετευθῇ χρησιμώτερον. Σήμερον οἱ μικροὶ κεφαλαιοῦχοι δανείζουσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις χωρικοὺς καὶ κτηματίας, ἀλλὰ δανείζουσι διὰ βαρυτάτου τόκου· ἐὰν καταργηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις, ἐὰν οἱ κεφαλαιοῦχοι ἐπὶ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἀποβλέπουσι δανείζοντες, τότε βεβαίως τὰ κεφάλαια θὰ στραφῶσιν εἰς ἀσφαλεῖς ὀφειλέτας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι κτήματα, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι πραγματικὴν πίστιν καὶ οἵτινες σήμερον δὲν δύνανται νὰ δανεισθῶσιν ἕνεκα τῶν βαρέων τόκων, καὶ τότε ἀναμφισβητήτως θὰ ὠφεληθῇ ἡ κοινωνία ἡμῶν, θὰ ἐνισχυθῇ ἡ παράλυτος ἀγροτικὴ πίστις, θὰ καταπέσῃ ὁ τόκος καὶ θὰ περιορισθῇ ἡ μάστιξ τῆς τοκογλυφίας. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ κουράσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλὴν ἐπὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἔπρεπεν ἀσυζητητεὶ νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ἀφοῦ μάλιστα δὲν πρόκειται καὶ περὶ ὁλοσχεροῦς καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεων. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ νομικὸν θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου μακρὰ ἐγένετο συζήτησις. «Πῶς εἶναι δυνατὸν, λέγουσι, νὰ δώσητε ἀναδρομικὴν δύναμιν εἰς τὸν νόμον περὶ καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως; Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἵτινες ἐδάνεισαν ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ὅτι ἀσφαλίζονται διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου, καὶ ἔρχεται λοιπὸν ὁ νόμος καὶ πλήττει κεκτημένα δικαιώματα! Ὑπάρχουσιν ἀποφάσεις τελεσίδικοι, καὶ ἔχετε τὴν ἀξίωσιν λοιπὸν ν’ ἀνατρέψητε τὸ δεδικασμένον;» Ἀλλ’ ὅσον εὐλογοφανὲς φαίνεται τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ, τόσον εἶναι σαθρὸν τέλεον. Οἱ νόμοι τῷ ὄντι δὲν πρέπει νὰ ἐπεκτείνωσι τὸ κράτος αὐτῶν ἀναδρομικῶς. Οἱ νόμοι futuris regulam ponunt. Ἀλλὰ ἐνίοτε οἱ νόμοι ἔχουσιν ὀπισθενεργὸν δύναμιν, διότι ὁ νομοθέτης θέλει νὰ δώσῃ τοιαύτην δύναμιν εἰς τοὺς νόμους. Νομοθετικῶς βεβαίως, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ὑπάρχει πλήρης ἡ ἐξουσία τῆς προσβολῆς τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων. Ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ νόμοι, οἵτινες ἀφορῶσιν εἰς θεραπείαν ἀναγκῶν ὑψίστης κοινωνικῆς σημασίας, καὶ θεσμοὶ δημοσίας τάξεως καὶ μεγίστης ἠθικῆς ἐννοίας. Τοιοῦτοι νόμοι εἰσὶν ἀναμφιβόλως οἱ ἀφορῶντες εἰς τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν. Τοιοῦτος δὲ νόμος εἶναι ὁ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἀναδρομικῆς δυνάμεως τοιούτου νόμου, καὶ ἡ θέλησις τοῦ νομοθέτου περὶ ἀναδρομικῆς δυνάμεως ἐνυπάρχει ἐν αὐτῷ καὶ ἐν ᾗ ἔτι περιπτώσει δὲν ἤθελε ῥητῶς ἀναγραφῆ. Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι, «ἐὰν ἐγνώριζον ἐγὼ ὅτι ἤθελε καταργηθῆ ἡ προσωπικὴ κράτησις, δὲν ἤθελον δανείσει», εἶναι ἕωλον, οὐδεμίαν ἔχει σπουδαιότητα, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἡ προσωπικὴ κράτησις δὲν ἀποτελεῖ οὐσιαστικὸν στοιχεῖον τῆς ἐνοχικῆς ἀπαιτήσεως, ἡ προσωπικὴ κράτησις ἀνάγεται εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς ἐκτελέσεως, τὰ μέσα δὲ τῆς ἐκτελέσεως δὲν κανονίζει ἡ ἰδιωτικὴ βούλησις καὶ αὐθαιρεσία, τὴν δικονομίαν τῆς ἐκτελέσεως κανονίζει ὁ νόμος. Εἰς τὸν δανειστὴν λοιπὸν, ὅστις ἀποκτᾷ μίαν ἀπόφασιν, ἢ ὅστις ἔχει ἕνα τίτλον πρὸς ἀπόκτησιν ἀποφάσεως, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λέγῃ «ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ὑποκύψω εἰς τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως, τὰ ὁποῖα κανονίζει ἡ Πολιτεία»· καὶ δὲν ἐπιτρέπεται, διότι τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον τῆς δημοσίας τάξεως καὶ δὲν ἀνάγεται εἰς τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα...

§226ΠΕΡΡΟΣ. Δὲν καταργεῖται ὁλοσχερῶς, δι’ ὅλας τὰς περιπτώσεις.

§227ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐφ’ ὅσον καταργεῖται, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ἀναδρομικὴ δύναμις ἐκτείνεται.

§228ΠΕΡΡΟΣ. Ὅταν ὑπάρχῃ τὸ δεδικασμένον...

§229ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσβολὴν τοῦ δεδικασμένου, πρέπει νὰ γνωρίζητε, διότι εἶσθε ἔμπειρος νομικὸς, ὅτι δὲν ὑπάρχει δεδικασμένον διὰ τὴν προσωπικὴν κράτησιν.

§230ΠΕΡΡΟΣ. Πῶς δὲν ὑπάρχει;

§231ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει· διότι, ἐὰν τὸ δικαστήριον κακῶς ἀπαγγείλῃ προσωπικὴν κράτησιν, καὶ ἂν παρέλθωσιν αἱ προθεσμίαι τῶν ἐνδίκων μέσων, ἔχετε πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ ἀσκήσητε τὰ ἔνδικα μέσα ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, διότι ὁ νομοθέτης, ἕνεκα τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν, ἐξαιρετικῶς ἔκαμψεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ δεδικασμένον. Ὑπάρχει ῥητὴ περὶ τούτου διάταξις ἐν τῇ Δικονομίᾳ.

§232Χ. ΔΙΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἤδη εἰσαγομένων νόμων, ὄχι περὶ τῶν κειμένων.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§234ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἀνέφερα ἓν παράδειγμα εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἐκ Κυνουρίας κ. συναδέλφου, ὅστις ἔσπευσε νὰ μὲ διακόψῃ.

§235ΔΙΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ὄχι κατὰ τοὺς εἰσαγομένους, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὰς ἀποφάσεις τὰς πρὸ εἰκοσαετίας ἤδη ἐκδοθείσας ἐπὶ τῇ βάσει ἄλλων νόμων· διαφέρει τοῦτο.

§236ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν διαφέρει καθόλου (διακοπαί). Προσπαθήσατε νὰ μὲ ἐννοήσητε. Τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο, ἐὰν ἀποφάσεις οὖσαι σήμερον τελεσίδικοι, ἀπαγγέλλουσαι δὲ προσωπικὴν κράτησιν, πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νεκροῦ νόμου. Ἀπαντῶ λοιπὸν, ὅτι, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τοιαῦται ἀποφάσεις δὲν ἤθελον ὑποβληθῆ εἰς τὴν δύναμιν τοῦ νόμου, ὁ νόμος αὐτὸς ἤθελεν εἶσθαι ὅλως ἔκτροπος, ἀπὸ ῥίζης πλημμελής.

§237ΔΙΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ θεωρεῖτε ὀρθόν;

§238ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὀρθότατον· διότι πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας.

§239ΔΙΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καταστρέφομεν τὰ δικαιώματα τοῦ κόσμου διὰ τὰς ἐλευθερίας! (διάλογοι).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§241ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ τρομάζητε περὶ τῆς τύχης τοῦ δεδικασμένου, διότι, ἐπαναλαμβάνω, προκειμένου περὶ θεσμοῦ προσωπικῆς ἐλευθερίας, ἀναμφισβητήτως ὁ νόμος πρέπει νὰ ἔχῃ ὀπισθενεργὸν δύναμιν, καὶ διότι, ὡς λέγει ὁ Τρολλὼν, «en cette matière il n’ y a pas des droits acquis». Καὶ ὅτι κεκτημένα δικαιώματα οὐδεὶς δύναται πρὸς τοῦτο νὰ ἐπικαλεσθῇ, ἐρωτῶ ὑμᾶς, δύνασθε νὰ εἴπητε «καταργῶ τὴν δουλείαν, ἀλλὰ κρατῶ τοὺς δούλους»; Πῶς εἶναι δυνατόν; Τὰ θέματα ταῦτα εἶναι κατ’ ἐξοχὴν δημοσίας τάξεως, καὶ ὅταν τοιαύτας ἀνάγκας προσωπικῆς ἐλευθερίας ἀναγνωρίζῃ ὁ νομοθέτης χάριν τῆς κοινωνίας, ἔχει καθῆκον νὰ σπεύσῃ νὰ περιλάβῃ εἰς τὴν εὐεργετικὴν προστασίαν τοῦ νόμου οὐ μόνον τὰς μελλούσας ἐνοχικὰς σχέσεις, ἀλλὰ καὶ τὰς ὑφισταμένας καὶ τὰς παρῳχημένας. Καὶ τίνα τῳόντι σημασίαν δύναται νὰ ἔχῃ διάταξις προσωπικῆς κρατήσεως, ἐὰν ὁ νομοθέτης σᾶς εἴπῃ «κλείω τὰς φυλακάς, καταργῶ τὰς φυλακάς»; Θὰ ἀνοίξητε λοιπὸν ὑμεῖς τὰς ἰδιωτικὰς φυλακὰς τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου, χάριν σεβασμοῦ πρὸς τὸ δεδικασμένον; Ἀλλὰ καὶ ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα ἀνατρέπει τὸ σινικὸν τεῖχος τοῦ δεδικασμένου. Ἡ διάταξις τῆς ἀποφάσεως περὶ προσωπικῆς κρατήσεως εἶναι διάταξις accidentalis. Ἐὰν ὁ ὀφειλέτης σας κρατῆται ἐν ταῖς φυλακαῖς, θεωρεῖται ὅτι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀσκεῖται τὸ μέτρον τοῦτο τῆς ἐκτελέσεως. Ἐὰν λοιπὸν ὁ νομοθέτης σᾶς εἴπῃ, καταργῶ τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ὑμεῖς θὰ ἔχητε τὴν ἀξίωσιν νὰ κρατήσητε αὐτὸν εἰς τὰς φυλακάς; Βεβαίως οὐχί. Ἀλλ’ αἱ θύραι τῆς φυλακῆς ἀνοιγήσονται, καὶ οἱ κρατούμενοι ἀπολυθήσονται. Ὑπὸ ποῖον λοιπὸν νομικὸν πλάσμα θὰ διασώσητε ὑμεῖς ἄτρωτον τὸ δεδικασμένον; Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ὀρθῶς τὸ νομοσχέδιον προβλέπει καὶ ἀναγράφει τὴν διάταξιν τῆς ἀναδρομικῆς δυνάμεως τοῦ νόμου, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἤθελεν εἶσθαι ἀνάξιος καὶ τῆς πείρας καὶ τῆς εὐφυΐας του, ἐὰν ἔφερε νόμον περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως καὶ δὲν ἀνέγραφεν ὡς τελευταῖον ἐδάφιον τὴν ἀναδρομικὴν δύναμιν αὐτοῦ. Ἐπιχείρημα ὅμως ἄξιον λόγου τῳόντι ἔφερεν ὁ ἐξ Ἄργους ἀξιότιμος Βουλευτής. Διατὶ, εἶπε, διατηρεῖτε τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 798 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας; Θὰ ηὐχόμην καὶ ἐγὼ, Κύριοι, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ περιελαμβάνετο καὶ διάταξις τοιαύτη. Πρόκειται περὶ τῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν μισθοῦται ἀγροτικὸν τμῆμα καὶ ἐπιτρέπεται ἡ συμφωνία περὶ ὑποβολῆς εἰς τὴν προσωπικὴν κράτησιν ὡς πρὸς τὸ μίσθωμα. Τοῦτο ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀναπαλλοτριώτου ἀπολύτου δικαιώματος, εἶναι ἀπήχησις τοῦ παρελθόντος, διότι ἡ διάταξις ἀνάγεται εἰς τὸ Ρωμαϊκὸν Δίκαιον, καθ’ ὃ ὁ μισθωτὴς τοῦ ἀγροτικοῦ κτήματος ἐθεωρεῖτο κλέπτης τῶν καρπῶν, ἂν δὲν κατέβαλλε τὸ μίσθωμα. Γενικῶς, Κύριοι, ἐξεταζόμενον τὸ νομοσχέδιον ἐπαγγέλλεται τὸν περιορισμὸν τῆς τοκογλυφίας. Ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι τὸ ἰσχυρότερον αὐτῆς ὅπλον. Ἡ τοκογλυφία θεωρεῖ ὡς πίστιν τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν. Ἐὰν ἔχητε μητέρα, (λέγει συγγραφεύς τις) ἡ ὁποία διατηρεῖ περιουσίαν τινὰ, ἐὰν ἔχητε συγγενῆ, ὅστις ἀγαπᾷ ὑμᾶς, ἐὰν ἔχητε πατέρα, ὅστις αἰσθάνεται στοργὴν πρὸς ὑμᾶς, μὴ πηγαίνετε εἰς ἔντιμον τραπεζίτην, ἵνα ζητήσητε δάνειον, παρέχοντες ὡς ἀσφάλειαν τὸ σῶμα ὑμῶν. Αὐτὸς εἰς τὰ βιβλία του δὲν συνηθίζει νὰ ἀναγράφῃ τοιαύτας πράξεις κερδοσκοπικάς. Κρούσατε ὅμως τὴν θύραν τοῦ τοκογλύφου, αὐτὸς θὰ σᾶς ὑποδεχθῇ, θὰ τρίψῃ τὰς χεῖράς του, αὐτὸς μόνον ἀποβλέπει εἰς τὴν προσωπικὴν κράτησιν, αὐτὸς θὰ ἐνθαρρύνῃ ὑμᾶς βεβαίως, θὰ παράσχῃ πάντα τὰ μέσα, ἵνα κατασπαταλήσητε, ἵνα τραπῆτε ἐπὶ τὴν ὁδὸν τῆς διαφθορᾶς, ὅπως ἀπορροφήσῃ τὴν περιουσίαν τῶν προσφιλῶν συγγενῶν σας, τὴν προῖκα τῆς ἀδελφῆς σας. Ἡ τοκογλυφία μόνον βεβαίως θεωρεῖ ὡς πίστιν τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Ἂν πρόκειται λοιπὸν νὰ πάθῃ ἡ πίστις τῆς βδελολάρυγγος τοκογλυφίας διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, καὶ μόνον αὕτη ἡ εὐεργεσία δύναται νὰ ἀνυψώσῃ τεραστίως τὸν ἀγαθὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, διότι οὔτε τὸ ἐμπόριον οὔτε οἱ τίμιοι κεφαλαιοῦχοι ἔχουσιν ἀνάγκην τοῦ βαρβάρου θεσμοῦ. Ἐγὼ θὰ ηὐχόμην βεβαίως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἦτο γενναιότερος, νὰ ἔπληττε κατ’ ἀρχὴν καὶ οὐσιαστικώτερον τὴν προσωπικὴν κράτησιν, τὸ κακόηθες τοῦτο νεόπλασμα τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας, νὰ μὴ ἐπροστάτευε καὶ αὐτὰς τὰς Τραπέζας. Καὶ ἡ ἑτέρα ἀξίωσις ἐκείνων, οἵτινες ζητοῦσι παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ καὶ ἕτερα νομοσχέδια, νομοσχέδιον περὶ συναλλαγματικῆς, νομοσχέδιον περὶ ἐκτελέσεως, εἶναι βεβαίως λογικὴ, διότι σήμερον, Κύριοι, κατηργήθη μὲν ἐν Εὐρώπῃ ἡ προσωπικὴ κράτησις, ἀλλὰ συγχρόνως ἐνισχύθη πολλαχοῦ ὁ θεσμὸς τῆς συναλλαγματικῆς. Σήμερον αἱ νεώτεραι νομοθεσίαι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἀποφάσεως τοῦ δικαστηρίου, ἵνα προβαίνῃ εἰς ἐκτέλεσιν ὁ δανειστὴς διὰ τὰ χρέη ἐκ συναλλαγματικῆς. Ἐπὶ τῆς συναλλαγματικῆς μία πρᾶξις τοῦ Προέδρου παρέχει τὸν τύπον τῆς ἐκτελέσεως, ὅπως γίνεται εἰς πᾶν συμβόλαιον. Τὸ νομοσχέδιον περὶ συναλλαγματικῶν εἶχον ἐγὼ ἕτοιμον, ὅτε διηύθυνον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Ζαΐμη καὶ συμφώνως πρὸς τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ηὐτύχησα νὰ ὑποβάλω αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ υἱοθετήσῃ αὐτὸ ὡς τάχιστα, διότι εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἐμπορικὴν πίστιν...

§242ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Εἰσαγάγετέ το τώρα.

§243ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. .. Εἶναι ἀνάγκη ἐπίσης νὰ σπεύσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου περὶ ὁλοκλήρου τῆς διαδικασίας τῆς ἐκτελέσεως. Καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶχον παρασκευάσει ἐπίσης, ἀλλ’ ἔμεινεν ἀτυχῶς ἁπλοῦν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπεσχέθη νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τοιούτου νομοσχεδίου, καὶ θὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ὑποβολὴν καὶ αὐτοῦ, διότι, ὅταν ἡ ἡμετέρα νομοθεσία ἀποκτήσῃ νόμον περὶ συναλλαγματικῆς, οἷος κρατεῖ ἐν Ἰταλίᾳ, καὶ νόμον περὶ τῆς διαδικασίας τῆς ἐκτελέσεως, τότε ἡ νομοθετικὴ ἐγχείρισις τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως θέλει εἶσθαι ἀνώδυνος, οὐχὶ δὲ μερικῶς μόνον θίγουσα τὴν προσωπικὴν κράτησιν ἀλλὰ μετὰ γενναιότητος πλήττουσα τὸν βάρβαρον θεσμόν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ μόνον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι τὸ γενναιότερον ἔργον, ἐξ ὅσων ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, καὶ φθονῶ αὐτὸν διὰ τοῦτο, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1887 ἐκ τῶν στηλῶν τῆς «Ἀκροπόλεως», τῆς «Ἐφημερίδος» καὶ ἄλλων ἐφημερίδων, ἠγωνίσθην μετὰ πείσματος κατὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἐξ ἀκραδάντου πεποιθήσεως, χαίρω δέ, ὅτι ἠξιώθην νὰ ἐγείρω τὴν φωνήν μου κατ’ αὐτῆς καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τοῦ Κοινοβουλίου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κύριε Καράπαυλε, γινόμενον νόμος, μεθ’ ὅλας τὰς ἀτελείας του, τιμᾷ ὑμᾶς καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν. Δύναμαι δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ μόνον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὑμῖν ὡς τίτλος, ἵνα λάβητε ἄφεσιν ὅλων τῶν ἁμαρτιῶν, ἃς ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μέχρι τοῦδε διεπράξατε! (Χειροκροτήματα).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σταυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§245Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτον παρατηρῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Γορτυνίας κύριον Διγενόπουλον, ὅτι ματαίως ἐπάλαισε πρὸς τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα κ. Μομφερρᾶτον, φιλονικῶν, ἂν ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι ζήτημα δημοσίας τάξεως ἢ οὔ. Παρατηρῶ δὲ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι παρέλκει ἡ διάταξις περὶ ὀπισθενεργείας· διότι, ἐὰν καταργηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις, ἡ ἐκτέλεσις θὰ γείνῃ μετὰ τὸν νόμον τὸν καταργοῦντα, ἄρα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναδράμῃ εἰς τὸ παρελθὸν ἡ ἰσχύς του. Εἶναι δικονομικὴ ἡ διάταξις. Παρέλκει λοιπὸν ἡ διάταξις περὶ ὀπισθενεργείας· ἐκτὸς ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐναντίαι θελήσεις πρὸς τὴν θέλησιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ τότε δέον τὸ νομοσχέδιον νὰ περιλάβῃ τοιαύτην διάταξιν, ἀπαγορεύουσαν τὴν ὀπισθενέργειαν. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ μὴ συμφωνήσω μετὰ τῶν λαλησάντων ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῆς διατάξεως περὶ προσωπικῆς κρατήσεως. Εἶναι ἀληθές, ὅτι οὐδέποτε ἐφυλάκισα ἄνθρωπον. Τριάκοντα πέντε ἔτη ἔχω δικηγόρος· δὲν ἠξεύρω πόσας ἀποφάσεις εἶχον καὶ ἔχω εἰς χεῖράς μου, ἀπαγγελλούσας προσωπικὴν κράτησιν. Πάσας ταύτας τὰς μετεχειρίσθην ὡς φόβητρον, καὶ οἱ ὀφειλέται ἐξεπλήρωσαν τὰς ὑποχρεώσεις των. Εἰς τὸ φόβητρον τοῦτο χρησιμεύει κατὰ κανόνα ἡ προσωπικὴ κράτησις.

§246Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Γνωρίζετε καὶ ἄλλους ὁμοιάζοντας πρὸς ὑμᾶς;

§247ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ προσωπικὴ κράτησις, λέγουσιν, εἶναι βάρβαρος θεσμός. Καὶ ἐγὼ τὸ λέγω. Καταργήσατέ τον. Διατὶ ὡς πρὸς τὸν ἰδιώτην εἶναι βάρβαρος, ὡς πρὸς δὲ τὴν Τράπεζαν ἀγαθός, ὡς πρὸς τὸ Δημόσιον ἀγαθώτερος, καὶ ὡς πρὸς τὸν ἔμπορον, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν νόμον θὰ φυλακίζηται, εἶναι ἀγαθώτατος; Εἶναι ἐμπαιγμὸς τοῦτο! Δὲν λέγεται νομοθετικὴ δικαιοσύνη. Δὲν εἴμεθα ἀληθῶς εὐνομούμενον ἔθνος, ἀλλ’ ἔθνος κατεργαραίων, ὅταν διαιρῶμεν τοὺς ὀφειλέτας Ἕλληνας εἰς βαρβάρους καὶ μὴ βαρβάρους. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν θεωρῶ τὸν θεσμὸν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ὡς παγίδα, ὡς πλανώμενοι ὀνομάζουσι τοῦτον οἱ ἐναντιοφρονοῦντες· τὸν θεωρῶ ὡς ἀπολύτως καὶ διὰ τοὺς ἐμπόρους καὶ διὰ τοὺς μὴ ἐμπόρους χρησιμεύοντα. Χρησιμεύει εἰς ἐμέ, μὴ ὄντα ἔμπορον, ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Τὸν θεωρῶ καὶ εἶναι κεφάλαιόν μου. Σεῖς μοῦ τὸ ἀφαιρεῖτε. Ἐὰν θέλετε νὰ τὸ ἀφαιρέσητε, εἶσθε κύριοι, ἀλλὰ σκεφθῆτε, ὅτι ἀναχωρεῖτε τοῦ Βουλευτηρίου, ἀφοῦ ἀφῃρέσατε τὴν περιουσίαν μου καὶ μὲ καταστρέψατε! Ὑπῆρξαν ἀληθῶς αἰσχροὶ τοκογλύφοι, οἵτινες θεωροῦνται ὡς ἀφετηρία τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ἐξεμεταλλεύθησαν τὴν ἀδυναμίαν καὶ τὴν ἀσωτίαν τῶν τέκνων μας. Κατ’ αὐτῶν πρέπει νὰ στραφῆτε. Φροντίσατε λοιπὸν νὰ καταδιώξητε αὐτοὺς τοὺς ῥυπαροὺς, οἱ ὁποῖοι κατέστησαν κληρονόμοι μας, εἴτε διὰ τῆς ποινικῆς ὁδοῦ, εἴτε διὰ διατάξεων ἐπιτρεπουσῶν τὴν ἀπόδειξιν τῆς τοκογλυφίας καὶ τὴν ἀκύρωσιν πάσης συμβάσεως καὶ πάσης ἀποφάσεως τελεσιδίκου, τοιαύτην ἀφετηρίαν ἐχούσης, οὐχὶ ὅμως διὰ τοιούτων αὐθαιρέτων νομοθετημάτων νὰ καταργήσητε τὸ κεφάλαιόν μου, ἐφ’ οὗ οὐδὲν ἔχετε δικαίωμα. Ἐγὼ, Κύριοι, μὴ δυνάμενος νὰ παράσχω πρώτην ὑποθήκην πρὸς εὕρεσιν χρημάτων διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν οἰκογενειακῶν μου ἀναγκῶν, ᾠκονόμησα πάσας τὰς ἀνάγκας μου διὰ τῆς ὑπογραφῆς μου ἐν συναλλαγματικαῖς ἢ γραμματίοις. Ἐὰν μοῦ στερήσητε τὴν τοιαύτην περιουσίαν μου διὰ τοιούτου νομοθετήματος, βεβαίως παύω τοῦ νὰ δύναμαι νὰ θεραπεύσω τὰς ἀνάγκας μου ταύτας, οὔτε θὰ δυνηθῶ νὰ ἀναθρέψω, ἐκπαιδεύσω καὶ ἀποκαταστήσω τὰ τέκνα μου· δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ δανεισθῶ ἄνευ ὑποθήκης οὔτε ἑκατὸν δραχμάς. Εὔχομαι δὲ νὰ μὴ εὑρεθῆτε ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, αἵτινες ἄγουσι πάντας εἰς αὐτοχειρίαν! Φαντασθῆτε, νὰ ἦσθε οἰκογενειάρχης, ἰδίως ἐν Ἀθήναις, καὶ νὰ μὴ ἔχητε ἀκίνητον κτῆσιν, ἐφ’ ἧς νὰ χορηγήσητε πρώτην ὑποθήκην, καὶ συγχρόνως νὰ μὴ δύνασθε νὰ θεραπεύσητε τὰς ἀπολύτους ἀνάγκας σας, καὶ ἐν τούτοις νὰ στερῆσθε τοῦ ἐχεγγύου τῆς ὑπογραφῆς σας, ἵνα δανεισθῆτε. Αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ κεφάλαιον, ὅπερ παρέχω καὶ εἰς χρῆσιν τοῦ ἐμπόρου καὶ τὸ ὁποῖον τῷ δίδω διὰ τῆς ὑπογραφῆς μου, ἵνα τὸν σώσω ἀπὸ ἐμπορικὰς δυσχερείας. Καταργήσατέ το· ἀλλὰ δὲν σκέπτεσθε, ποῦ θὰ εὑρεθῇ καὶ ὁ δημόσιος θησαυρός; παρὰ τίνος θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον; Λέγουσιν, ὅτι εἶναι βάρβαρος ὁ θεσμὸς, καὶ ὁ Ρωμηὸς δὲν ἀντέχει κατὰ τὸ Ἑλληνικὸν δημῶδες, «Ἕλληνος τράχηλος ζυγὸν δὲν ὑποφέρει!» Ἀλλὰ δὲν εἶναι βάρβαροι οἱ ἀστυφύλακες, οἱ ὁποῖοι καθ’ ἑκάστην, δίκην κτηνῶν, σύρουσι τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὰς φυλακὰς; Διατὶ δὲν ἐπροστατεύσατε τούτους, κύριε Μομφερράτε; Δὲν εἶναι χάρισμα τοῦ Θεοῦ ἡ ἐλευθερία εἰς τοὺς οὕτως αὐθαιρέτως συρομένους εἰς τὰς φυλακὰς;

§248ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τοὺς τιμωροῦν οἱ νόμοι τοὺς παραβάτας αὐτούς.

§249ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς νόμος ὑπάρχει διὰ τοὺς παραβάτας τῶν νόμων ἀστυνομικούς!

§250ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Καταγγείλατέ τους.

§251ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐνῷ ἄνευ ἀποφάσεως δὲν δύνασθε νὰ φυλακίσητέ τινα, αἴφνης βλέπετε ἀξιωματικούς τινας, ἢ καὶ πάντα ἀστυφύλακα, νὰ φυλακίζωσι τὸν δυστυχῆ πολίτην ἀνεξετάστως!

§252ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πάντοτε παράβασις τοῦ καθήκοντος, καὶ τιμωρεῖται αὐτὴ ἡ πρᾶξις.

§253ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν νομίζητε ὅτι ζῆτε ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, πλανᾶσθε. Ἠξεύρετε τί πράττουσιν αὐτοὶ οἱ ἀστυνομικοὶ, οἱ ὁποῖοι παραβαίνουσι τὸ καθῆκόν των διὰ παρανόμων φυλακίσεων; Συλλαμβάνουν τὸν πολίτην, τὸν προσκαλοῦν νὰ ὑπάγῃ ἐμπρὸς, εἰς τὸ κρατητήριον, καὶ ἂν ὁ συλλαμβανόμενος, ἐν τῷ δικαίῳ του, δὲν ὑπακούσῃ εἰς τὴν παράνομον διαταγὴν, συντάσσουν ἔκθεσιν ἀντιστάσεως, καὶ τὸν σύρουν εἰς τὰς φυλακὰς, ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς τὸν εἰσάγει ἀμέσως εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, ἔνθα καὶ καταδικάζεται ὁ ἀδικηθείς! Πηγαίνετε εἰς ἡμέραν συνεδριάσεως ἐκεῖ, ἵνα ἴδητε τί γίνεται ἐν τῇ Δικαιοσύνῃ τῆς πατρίδος μας!

§254ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι κακόν.

§255ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν γίνεται ὁ ἐμπαιγμὸς τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ λεγομένου ἐλευθέρου πολίτου. Δὲν πιστεύω ὁ πολὺς λαὸς νὰ θέλῃ νὰ προστατευθῇ οὕτως ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία του, ἤτοι διὰ νομοθετήματος τοιούτου. Ὁ λαὸς ὅλος, καὶ ἰδίως ὁ ἐμπορικὸς κόσμος, παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου, ἢ τοὐλάχιστον νὰ τὸ τροποποιήσῃ. Ἐπικαλοῦμαι δὲ πρὸς τοῦτο, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὴν πεῖράν σας, τὰ φῶτά σας, τὸν πατριωτισμόν σας. Ἀναβάλετέ το, μελετήσατέ το, διορθώσατέ το, καὶ ἔπειτα φέρετε αὐτὸ νὰ τὸ ψηφίσωμεν. Ἔχω πολλὴν πεποίθησιν εἰς ὑμᾶς. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, ἐν ὀνόματι τῆς πατρίδος, μὴ τὸ ψηφίζετε. Ἐὰν θέλητε δὲ νὰ σώσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἐκπατρισθέντας ἀσώτους, δόσατε αὐτοῖς τριῶν ἐτῶν ἀναστολὴν τῆς ἐκτελέσεως, καὶ ἐπιτρέψατε τὴν ἀπόδειξιν τῆς τοκογλυφικῆς αἰτίας. Ἀλλ’ ἐὰν προβῆτε οὕτω πως, διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυρίου Καραπαύλου, εἰς τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, καταργεῖτε αὐτὸ τὸ ἐμπόριον, αὐτὸν τὸν Ἑλληνισμὸν, ὅστις ἐπὶ τούτου στηρίζει τὰς παραγωγικάς του δυνάμεις.

§256Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπίστευον, Κύριοι, ὅτι τὸ μακρὸν χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον παρῆλθεν ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν μέχρι τῆς σήμερον, ἤθελε πείσει πάντας περὶ τῆς ὀρθότητος τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἤθελε τοὺς πείσει, Κύριοι, διότι ἡ κοινὴ γνώμη ἐξεφράσθη πλήρης καὶ τελεία ὑπὲρ αὐτοῦ. Εἴδετε διατριβὰς ἐπιστημονικὰς, εἴδετε κορυφαίους νομικοὺς ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸ στάδιον τῆς δημοσιογραφίας, καὶ πάντες ἐν μιᾷ φωνῇ ἐπεκρότησαν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, δὲν εἶναι ἔργον ἡμῶν· εἶναι ἔργον προκληθὲν ἐκ τῆς ἀνάγκης. Καὶ εἶπεν ὁ πρῶτος ἀγορεύσας: «ποῦ εὑρίσκετε τὴν ἀνάγκην;» Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅστις εἶναι καὶ νομικὸς, νὰ μοῦ δείξῃ ἓν καὶ μόνον σύγγραμμα, ἐκδοθὲν καὶ δημοσιευθὲν καὶ πραγματευθὲν περὶ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, εἰς τὸ ὁποῖον διαρρήδην νὰ μὴ καταδικάζηται ἡ προσωπικὴ κράτησις, ὅπως ἰσχύει παρ’ ἡμῖν. Καὶ τίνα δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω γράψαντα περὶ τούτου; Μήπως ὁ μακαρίτης Παπαρρηγόπουλος δὲν ἔγραψε μακρὰς διατριβὰς περὶ τούτου; Μήπως ὁ μακαρίτης Σοῦτσος δὲν ἔγραψεν ἐπίσης περὶ τούτου, καὶ τόσοι ἄλλοι ἐπιστήμονες, νομικοὶ καὶ οἰκονομολόγοι; Καὶ τίς ἐκ τῶν νομικῶν δὲν κατέκρινε τὸν θεσμὸν, ὅπως ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν; Καὶ ὅμως σᾶς εἶπε «ποῦ εὑρίσκετε τὴν ἀνάγκην»! Ἀλλὰ μήπως καὶ κοινωνικὴ ἀνάγκη ὑπὲρ αὐτοῦ πανταχόθεν δὲν ἐκδηλοῦται; Ἐὰν, Κύριοι, ἀνοίξω τὸν φάκελλον ἐκεῖνον (δεικνύει τὸ χαρτοφυλάκιόν του), θέλω σᾶς δείξει χιλιάδας ὑπογραφῶν, δι’ ὧν ζητεῖται ἡ κατάρριψις τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Καὶ ὅμως σᾶς λέγουσιν, ὅτι οὐδαμοῦ ἠκούσθη παράπονον ἐπὶ τῆς ἐκτελέσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως! Εἶπον, Κύριοι, καὶ ἐπανέλαβον ὅτι πρόκειται νὰ καταργήσωμεν ἐντελῶς τὴν προσωπικὴν κράτησιν, καὶ ἠθέλησαν νὰ συναρπάσωσιν, οὕτως εἰπεῖν, τὸν κόσμον, καὶ ἰδίως τὸν ἐμπορικὸν κόσμον. Οὐδὲν τούτου ψευδέστερον. Προβαίνομεν, Κύριοι, μετὰ μέτρου. Ἀποδεχόμεθα ὅλας τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ὁ πρὸ ὀλίγου λαλήσας εἶπε, περὶ ἐντελοῦς καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐτολμήσαμεν νὰ τὸ πράξωμεν. Ἠθελήσαμεν, Κύριοι, νὰ προβῶμεν δοκιμαστικῶς, ὅπως πράττομεν πάντοτε· ἠθελήσαμεν νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον θέλει ἐπιτύχει ἡ κατὰ μικρὸν κατάργησις τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, καὶ μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ μέτρου τούτου νὰ προβῶμεν καὶ περαιτέρω. Καὶ ἰδοὺ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου. Ποίαν προσωπικὴν κράτησιν, ἐρωτῶ, καταργεῖ τὸ νομοσχέδιον; ποῖον νόμον καταργεῖ; Τὸ νομοσχέδιον ἔρχεται εἰς ἐπίρρωσιν τοῦ νόμου. Ἡ προσωπικὴ κράτησις, ὅπως εἶναι γνωστὸν, ἐπιβάλλεται παρ’ ἡμῖν κυρίως ἐπὶ ἐμπορικῶν σχέσεων ἐν γένει· ἐπιβάλλεται ἐπὶ εἰδικῶν περιπτώσεων, τὰς ὁποίας ἡ Πολιτικὴ Δικονομία καὶ ἄλλοι νόμοι ἀναγράφουν, ἐπιβάλλεται δὲ καὶ ὅταν ἰδιώτης συνάψῃ ἐμπορικὴν πρᾶξιν. Τὴν τελευταίαν μόνον διάταξιν καταργεῖ τὸ νομοσχέδιον· καὶ τὴν καταργεῖ διατί; Διότι, ἐνῷ δὲν εἶναι ἀναγκαία, ἐνῷ δὲν εἶναι χρήσιμος, δίδει ἀφορμὴν εἰς τὰς μεγαλειτέρας τῶν καταχρήσεων. Τὸ ὄντι δύναται ἰδιώτης νὰ ἐπιχειρήσῃ ἐμπορικὴν πρᾶξιν. Ἀλλ’ ὅταν ἰδιώτης ἐπιχειρῇ ἐμπορικὴν πρᾶξιν, ὁ μετ’ αὐτοῦ συναλλασσόμενος πρέπει νὰ ἐμβλέψῃ εἰς τὸ ἀξιόπιστον αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, εἰς τὸ φερέγγυον αὐτοῦ τοῦ ἰδίου. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτως ἐπὶ ἐμπόρων. Ἐπὶ ἐμπόρων, ἐκ συστήματος ἐνεργούντων τὴν ἐμπορίαν, ἡ ἐμπορικὴ πίστις ἔχει ἄλλως. Ὁ ἔμπορος, ὁ ἐξασκῶν τὸ ἐπάγγελμα αὑτοῦ, διὰ μόνης τῆς ἐξασκήσεως αὐτοῦ παρέχει πίστιν. Ἡ ἐμπορικὴ πίστις εἶναι ἀλληλένδετος μεταξὺ ἐμπόρων. Ἐνῷ λοιπὸν δὲν εἶναι χρήσιμος καὶ δὲν εἶναι ἀπαραίτητος, δίδει ἀφορμὴν, λέγω, εἰς τὰς μεγίστας τῶν καταχρήσεων. Ποίων καταχρήσεων; Ἐνῷ ἡ Πολιτικὴ Δικονομία ῥητῶς ἀναγράφει, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποβάλῃ τὸν ἑαυτόν του εἰς προσωπικὴν κράτησιν, εἰμὴ κατὰ τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένας περιπτώσεις, καὶ ἂν τὸν ὑποβάλῃ, ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἄκυρος, τί ἐμηχανεύθησαν, Κύριοι; Ἐμηχανεύθησαν τὸν τύπον τῆς ψευδοῦς συναλλαγματικῆς καὶ ἐπὶ ἰδιωτῶν μὴ ἐμπόρων, διὰ νὰ δημιουργήσωσι καὶ κατ’ αὐτῶν τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Καὶ μοὶ λέγουσιν, ὅτι προνοῶ μόνον περὶ θυμάτων τινῶν νέων, ἢ περί τινων πλανοδίων ἄλλων, τοὺς ὁποίους προστατεύομεν! Καὶ λησμονοῦσιν, ὅτι τὸ μέσον τοῦτο τῆς συναλλαγματικῆς ἐπενοήθη, Κύριοι, ὅπως εἶπεν ἀξιότιμος συνάδελφος, πρὸ πάντων κατὰ τῶν κτηματιῶν, πρὸ πάντων κατὰ τῶν γεωργῶν. Ἡ Ἠλεία τὸ μαρτυρεῖ. (Φωναί. Μάλιστα, μάλιστα). Ἡ Θεσσαλία τὸ μαρτυρεῖ.

§257ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Βεβαιότατα.

§258ΚΑΡΑΣΤΕΡΓΙΟΣ. Ὄχι.

§259ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κτηματίαι, οἵτινες εἶχον ἀνάγκην ἵνα καλλιεργήσωσι τὰ κτήματα αὑτῶν, ἐδανείσθησαν, καὶ οἱ τοκογλύφοι προσηνέχθησαν νὰ τοὺς δανείσωσιν, ἀλλ’ ὑπὸ ποῖον ὅρον; Νὰ ἐκδώσωσι συναλλαγματικὰς ψευδεῖς ἀπὸ Γαργαλιάνων εἰς Πύργον. (Φωναί. Μάλιστα, μάλιστα). Καὶ βλέπετε, Κύριοι, ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἑκατοντάδας τοιούτων συναλλαγματικῶν, ψευδῶν, εἰκονικῶν.

§260Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Χιλιάδας.

§261ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Οὕτω, Κύριοι, λοιπὸν καταστρατηγεῖται ὁ νόμος, καταστρατηγεῖται τὸ Σύνταγμα, τὸ καθιεροῦν τὸ ἀπαραβίαστον τῆς ἐλευθερίας, καταστρατηγεῖται ἡ Πολιτικὴ Δικονομία. Καὶ ἐνῷ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ ἄτομον νὰ θέσῃ ὑπέγγυον τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν του, διὰ τῆς καταστρατηγήσεως αὐτῆς τοῦ νόμου τίθεται ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία τοῦ πολίτου ὑπέγγυος εἰς τὸν τοκογλύφον! Λαλοῦσι, Κύριοι, περὶ ἐμπορικῆς πίστεως. Ἡ ἐμπορικὴ πίστις ἡ ἀληθὴς δὲν ἔχει ἀνάγκην τοιούτων τοκογλυφικῶν τεχνασμάτων. Οὐδεὶς ἔντιμος τοκιστὴς, οὐδεὶς δανειστὴς ἔντιμος θὰ θελήσῃ ποτὲ νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν ὀφειλέτην του νὰ ἐκδώσῃ ψευδῆ, εἰκονικὴν, νόθον συναλλαγματικήν. Καὶ περὶ αὐτῶν τῶν νόθων συναλλαγματικῶν προνοεῖ ὁ νόμος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐμπορικὴ πίστις, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ προστατεύσητε; Δι’ αὐτῆς τῆς ἐμπορικῆς πίστεως θέλετε νὰ ζήσητε; Δι’ αὐτῆς τῆς ἐμπορικῆς πίστεως θέλετε ν’ ἀναπτύξητε τὸ ἐμπόριον ἐν Ἑλλάδι; Ἀλλ’ ἐρωτῶ τοὺς Κυρίους, οἱ ὁποῖοι ἐπέδειξαν αὐτὸ τὸ φόβητρον τῆς διασαλεύσεως τῆς ἐμπορικῆς πίστεως. Ἔχομεν τέσσαρα ἔτη τὸ δικαιοστάσιον... Ἀληθῶς;

§262ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§263ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἔχομεν τέσσαρα ἔτη, καὶ οὐδεμία προσωπικὴ κράτησις ἐκτελεῖται. Ποῦ εἴδετε διασαλευθεῖσαν τὴν ἐμπορικὴν πίστιν; Ποῦ εὕρετε τὴν διασάλευσιν αὐτήν; Μήπως τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον ἠμποδίσθη, Κύριοι, διότι κατηργήθη παρ’ ἡμῖν προσωρινῶς ἡ προσωπικὴ κράτησις; ...

§264ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ κατηργήθη καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐμπόριον ἀκόμη.

§265ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Βεβαίως... Μήπως αἱ πιστώσεις μας ὡς πρὸς τοὺς ἐμπόρους ἔπαυσαν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ; Τὰ τελωνεῖα μαρτυροῦσι τὸ ἐναντίον. Αἱ πιστώσεις ηὔξησαν μάλιστα. Καὶ ὅμως σᾶς λέγουσιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ διασαλεύσῃ τὴν ἐμπορικὴν πίστιν!

§266ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἐμπορικὴν πίστιν.

§267ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν τὴν διεσάλευσε, Κύριοι, τὴν ἐμπορικὴν πίστιν πανταχοῦ, ὅπου κατηργήθη. Παντοῦ ἠκούσθησαν, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, οἰμωγαὶ καὶ θρῆνοι τῶν τοκογλύφων. Κατηργήθη, καὶ ἀντὶ τὸ ἐμπόριον νὰ ναυαγήσῃ, ηὔξησε καὶ ἤνθησε. Διότι τὸ ἀληθὲς ἐμπόριον θέλει πεδίον ἀληθές, εἰλικρινὲς καὶ ὄχι νόθον.

§268ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν θέλει συναλλαγματικὰς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν παππάδων (γέλωτες).

§269ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τῆς διατάξεως λοιπὸν, Κύριοι, τῆς Δικονομίας, ἥτις διὰ τῆς συναλλαγματικῆς παρέχει προσωπικὴν κράτησιν εἰς τὸν δανειστὴν, αὐτῆς ἐγένετο κατάχρησις. Καὶ ἡ κατάργησις τῆς καταχρήσεως εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγένοντο καταχρήσεις οὐχὶ μόνον, ὅπως σᾶς εἶπον οἱ ἀντιφρονοῦντες, κατὰ τῶν νέων, οὐχὶ μόνον κατὰ τῶν ἀσώτων, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν κτηματιῶν καὶ κατὰ τῶν γεωργῶν καὶ κατὰ τῶν οἰκογενειαρχῶν. Πόσοι, Κύριοι, οἰκογενειάρχαι, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀνάγκην, ἀνάγκην ἀπόλυτον, προσφεύγουσι ζητοῦντες οὕτω νὰ συντηρήσωσι τὴν οἰκογένειάν των! Καὶ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἀξιώσεως, Κύριοι, εὗρον ἀμείλικτον τὸν δανειστὴν, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὴν ἔκδοσιν συναλλαγματικῆς. Ἡ συναλλαγματικὴ δὲ ἐκείνη ποῖον ἐπέφερεν ἀποτέλεσμα;

§270ΡΙΚΑΚΗΣ. Νὰ πτωχεύσωσι καὶ οἱ παππάδες! (γέλωτες).

§271ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὴν καταστροφὴν τοῦ οἰκογενειάρχου. Ἔχει δὲ καὶ τοῦτο τὸ κακὸν ἡ προσωπικὴ κράτησις, ὅτι τιμωρεῖ ὄχι μόνον τὸν προσωποκρατούμενον, ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκογένειαν, τὰ τέκνα. Τὴν σύζυγον τοῦ προσωποκρατουμένου καὶ τὰ τέκνα του τοὺς ἀφήνει εἰς τοὺς πέντε δρόμους! Ποῦ ἠκούσθη, διὰ χρέος 50 δραχμῶν νὰ κρατῆται ἐπὶ δύο ἔτη ὁ ὀφειλέτης ἐν τῇ φυλακῇ! Καὶ θέλετε νὰ προστατεύσητε ὑμεῖς τοιοῦτον θεσμὸν, Κύριοι!

§272ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Δὲν τὸν προστατεύομεν. Σεῖς δὲν ἐφέρατε νομοσχέδιον καταργοῦν αὐτὸν τὸν θεσμόν.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ παύσουν αἱ διακοπαί.

§274ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἶμαι βέβαιος, Κύριοι, ὅτι οἱ Κύριοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον εἶναι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν ἤρχετο νομοσχέδιον καταργοῦν ἐντελῶς τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ἤθελον ἀντιτάξει κραυγὰς ἰσχυροτέρας ἀπὸ τὰς σημερινάς.

§275ΦΩΝΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Βεβαίως. Εὖγε!

§276ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τώρα τὸ μεταχειρίζονται ὡς ἐπιχείρημα. Ἀλλ’ ὑμεῖς δὲν θὰ ἠκούετε τὰς φωνάς των.

§277ΖΩΤΟΣ. Εἶναι τὸ πρῶτον βῆμα.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δοκιμαστικῶς.

§279ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Βλέπετε λοιπόν, Κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπόρροια τῆς κοινωνικῆς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου οὔτε ἡ ἐμπορικὴ πίστις θὰ πάθῃ, οὔτε ἡ ἐμπορικὴ πίστις θὰ διασαλευθῇ. Ἠξεύρετε, Κύριοι, πόσος ἀριθμὸς συμπολιτῶν ἡμῶν εἰς τὸ διάστημα ἔτους φυλακίζεται; Ἔχω πρόχειρον τὸν κατάλογον. Εἰς διάστημα πέντε ἐτῶν, Κύριοι, δέκα χιλιάδες ἀπὸ ἰδιωτικὰ χρέη ἐφυλακίσθησαν!

§280ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Ὄχι ἀπὸ ἰδιωτικά.

§281ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀπὸ ἰδιωτικά.

§282ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν Τραπεζῶν.

§283ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Αἱ Τράπεζαι δὲν φυλακίζουν.

§284ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Παρακαλῶ (ἀναγινώσκει): «Πίναξ τῶν ἀπὸ τοῦ 1892 ἕως 1896 φυλακισθέντων: 9727 διὰ χρέη πρὸς ἰδιώτας». Λοιπὸν διὰ χρέη πρὸς ἰδιώτας ἐφυλακίσθησαν περὶ τὰς 10,000, δηλαδὴ 2,000 κατ’ ἔτος.

§285ΚΑΡΑΣΤΕΡΓΙΟΣ. Πόσοι διὰ χρέη εἰς τὰς Τραπέζας;

§286ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω σημείωσιν· ἀλλ’ αἱ Τράπεζαι ποτὲ δὲν κάμνουσι χρῆσιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως.

§287ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Αὐτοὶ οἱ προσωποκρατηθέντες διὰ χρέη ἰδιῶται εἶναι ἔμποροι;

§288Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἐν διαστήματι 5 ἢ 6 ἐτῶν οὐδεὶς ἐφυλακίσθη ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν.

§289ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Αἱ Τράπεζαι σπανιώτατα φυλακίζουν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου ἔχομεν διδόμενα, ὅτι μέγας ἀριθμὸς συμπολιτῶν ἡμῶν δι’ ἰδιωτικὰ χρέη κατ’ ἔτος φυλακίζονται. Ἀλλὰ μήπως τὸ πρῶτον ἡμεῖς ἐφέραμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Τὴν ἀνάγκην τούτου συνέχεια Κυβερνήσεων ᾐσθάνθη. Πολλὰ νομοσχέδια ἦλθον ἐνώπιον ὑμῶν περὶ περιορισμοῦ ἢ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Καὶ ἡμεῖς δυνάμεθα, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κεφαλληνίας, νὰ ὑπερηφανευώμεθα, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ καταστῇ νόμος, καὶ θὰ ὑπερηφανεύηται καὶ ἡ Βουλή, διότι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ θὰ εἴπητε εἰς τοὺς συμπολίτας σας, ὅτι κατηργήσατε βάρβαρον καὶ κακοήθη θεσμόν.

§290ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν διατηρεῖτε ἐν πληρεστάτῃ ἰσχύϊ.

§291ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ βαθμηδὸν ἡ τοῦ θεσμοῦ κατάργησις, δὲν εἶναι ἰδέα ἰδική μου, ἀλλ’ εἶναι ἰδέα καὶ ἄλλου νομικοῦ ἐπίσης συναδέλφου, διότι ὑπάρχει εἰσηγμένον πρὸ πολλοῦ νομοσχέδιον, φέρον τὴν ὑπογραφὴν καὶ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου καὶ ἄλλων νομικῶν, οἵτινες ἰδοὺ πῶς δικαιολογοῦσιν ἀνεπιφυλάκτως τὴν βαθμιαίαν κατάργησιν. (Ἀναγινώσκει ἔκθεσιν νομοσχεδίου, εἰσαχθέντος ὑπὸ τοῦ πρώην βουλευτοῦ Βόλου κ. Γ. Φιλαρέτου καὶ ἄλλων Βουλευτῶν.) Βλέπετε, ὅτι καὶ ἄλλοι πρὸ ἡμῶν οὕτως ἐσκέφθησαν. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἰσαγαγόντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐξεπληρώσαμεν ἓν καθῆκον πρὸς τὸν τόπον καὶ πρὸς τὴν δημοσίαν πίστιν, καὶ ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὁ κόσμος ὅλος θέλει ἐπιδοκιμάσει τὴν ἐπιψήφισίν του. Σεῖς δὲ δύνασθε ὑπερηφάνως νὰ ἀτενίζητε πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς σας, διότι κατηργήσατε θεσμὸν πανταχόθεν καταδεδικασμένον. (Χειροκροτήματα).

§292Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀμφιβάλλω, Κύριοι, ἄν ποτε εὑρέθη νομοθετικὸν σῶμα εἰς ψευδεστέραν θέσιν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ταύτῃ τῇ στιγμῇ εὑρίσκεται ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή. Οἱ κηρυχθέντες ὑπὲρ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁμιλοῦν περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ἐνῷ πᾶν ἄλλο ἐπιδιώκεται δι’ αὐτοῦ ἢ ἡ κατάργησις τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Ἐβροντοφώνει πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, ὅτι θὰ ἦναι ὑπερήφανος, διότι ἐπ’ αὐτοῦ καταργεῖται ἡ προσωπικὴ κράτησις. Ἀλλὰ ποίαν προσωπικὴν κράτησιν καταργεῖτε, κύριε Ὑπουργέ; Διατὶ ἐξακολουθεῖτε νὰ πλανᾶτε τὸν λαόν; Ἡ προσωπικὴ κράτησις διατηρεῖται ἐν πλήρει ἰσχύϊ καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν! Σεῖς ὁ ἴδιος ἀνωμολογήσατε, ὅτι εἰς διάστημα τεσσάρων ἐτῶν τὸ Δημόσιον ἐπροσωποκράτησε πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων τριάκοντα ὀκτὼ χιλιάδας πολίτας! Καὶ διὰ τὸ Δημόσιον διατηρεῖτε τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Αἱ Τράπεζαι ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἀδιακρίτως καθ’ ὅλων τῶν ὀφειλετῶν των. Καὶ διὰ τὰς Τραπέζας διατηρεῖτε τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Ποῦ λοιπὸν εἶναι ἡ κατάργησις; Εἴπετε ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως εἶναι ἀπαίσιος. Μάλιστα, εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ ἔχητε τὸ θάρρος νὰ τὸν καταργήσητε γενικῶς, καὶ προθύμως τότε θὰ ψηφίσω τὴν γενικὴν κατάργησιν. Ἂν ὅμως δὲν ἔχητε τὸ θάρρος νὰ προβῆτε εἰς τὴν γενικὴν κατάργησιν, τότε ἔχετε καθῆκον ἐπιτακτικὸν νὰ μὴ κινήσητε κακὸν εὖ κείμενον. Μὴ συνταράσσετε τὴν κοινωνίαν διὰ τῶν μισῶν μέτρων. Μὴ θέτετε χεῖρα ἐπὶ τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων διὰ τῆς ἀναδρομικῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ δώσητε εἰς τὸν νόμον, τοῦ ὁποίου μετὰ πείσματος ἐπιδιώκετε τὴν ἐπιψήφισιν. Εἴπετε ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη ἐκηρύχθη ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου σας: ἀλλ’ οὐδὲν τούτου ἀνακριβέστερον, διότι ῥαγδαῖαι ἐξηγέρθησαν πανταχόθεν διαμαρτυρίαι. Εἴπετε ὅτι μόνον οἱ τοκισταὶ καὶ οἱ τοκογλύφοι ἐξανέστησαν. Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ! καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ἄπειρα ἀπεστάλησαν καὶ ἀνεκοινώθησαν ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τηλεγραφήματα καὶ ὑπομνήματα παρ’ ὅλων τῶν Ἐμπορικῶν Ἐπιμελητηρίων καὶ Συλλόγων. Καὶ ἔχετε τὴν τόλμην νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι ὅλος ὁ ἐμπορικὸς τοῦ Κράτους κόσμος συνίσταται ἀπὸ τοκιστὰς καὶ τοκογλύφους! Τί εἶναι αὐτὰ, κύριε Ὑπουργέ; Διατὶ μετὰ τηλικαύτης τόλμης παραχαράσσετε τὰ γεγονότα; Πρὸ μικροῦ ἀκόμη ὁ κ. Πρόεδρος ἀνεκοίνωσε μακρὸν καὶ ἐμβριθέστατον ὑπόμνημα τοῦ Συλλόγου τῶν ἐν Πάτραις Καλαβρυτινῶν· τοῦ ὑπομνήματος δὲ τούτου τὰ ἐπιχειρήματα, ὡς ἠκούσατε, εἶναι ἀκαταμάχητα. Ὁ Σύλλογος οὗτος εἶναι εἷς τῶν ἀρίστων ἐν τῷ Κράτει Συλλόγων, ἱδρύσας πρὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ συντηρῶν τὴν ἐν Πάτραις Σχολὴν τοῦ Λαοῦ, ἡ ὁποία, θαυμασίως λειτουργοῦσα, γίνεται ἀνυπολογίστου κοινωνικῆς ὠφελείας πρόξενος. Καὶ λέγετε ἔπειτα, ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τὸν Σύλλογον τοῦτον εἶναι τοκισταὶ καὶ τοκογλύφοι! Δὲν ἠξεύρω τί νὰ εἴπω καὶ πῶς νὰ χαρακτηρίσω αὐτοὺς τοὺς ἰσχυρισμούς σας. Ἔπρεπε νὰ ἦσθε εἰλικρινεῖς, ἔπρεπε νὰ μὴ ὀχυρώνησθε ὄπισθεν βεβιασμένων καὶ σαθρῶν ἐπιχειρημάτων. Ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν ἐπιδιώκετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας, καὶ ὁ σκοπὸς οὗτος εἶναι νὰ καθιερώσητε ἓν εἶδος σεισαχθείας ὑπὲρ ὡρισμένων τινῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐδανείζοντο ἀπὸ μίαν σπεῖραν τοκογλύφων ἐν Ἀθήναις πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ θεραπεύσωσι διάφορα πάθη καὶ ποικίλας ἡδονάς. Κατ’ αὐτῶν ὑπάρχουσιν ἀποφάσεις μὲ προσωπικὴν κράτησιν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐχαλάσατε τὸν κόσμον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιόν σας, καὶ χάριν αὐτῶν ἐπιμένετε νὰ δώσητε ἀναδρομικὴν δύναμιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Βεβαιωθῆτε ὅμως, ὅτι, ἂν κατορθωθῇ νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μὲ τὴν ἀναδρομικὴν δύναμιν, μεγίστην εὐθύνην ἀναλαμβάνει καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία διὰ τὰς θλιβερὰς συνεπείας. Ἀφίνετε τὴν προσωπικὴν κράτησιν προνομιακῶς καὶ ὡς μονοπώλιον ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν καὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ καὶ αἱ Τράπεζαι καὶ τὸ Δημόσιον ἔχουν τόσας ἄλλας εὐκολίας καὶ τόσα ἄλλα μέσα πρὸς ἐξασφάλισιν καὶ εἴσπραξιν τῶν ἀπαιτήσεών των. Καὶ ὅμως τὴν καταργεῖτε διὰ τοὺς ἰδιώτας, οἱ ὁποῖοι τὴν ἔχουν ὡς ἁπλῆν ἀπειλὴν κατὰ τῶν δυστροπούντων ὀφειλετῶν. Τὴν καταργεῖτε διὰ τοὺς ἰδιώτας, οἱ ὁποῖοι οὐδεμιᾶς ἢ ἐλαχίστης τυγχάνουν συνδρομῆς ἐκ μέρους καὶ τῆς δικαστικῆς καὶ τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς. Καὶ ἐπὶ τέλους διὰ τῆς ἀναδρομικῆς δυνάμεως καταστρέφετε κεκτημένα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οἱ πιστωταὶ ἀπέκτησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων. Μεγαλύτερον ἀδίκημα κοινωνικὸν, τολμηρότερον κοινωνικὸν σκάνδαλον εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ κανείς. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἢ πρέπει νὰ καταργήσητε γενικῶς τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ἢ πρέπει νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν πράξητε τὸ ἐναντίον, λίαν προσεχῶς θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀνομολογήσητε τὸ σφάλμα σας, ἀλλὰ θὰ ἦναι ἀργά.

§293Ι. Δ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐλέχθησαν τόσα πολλὰ κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως καὶ παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, καὶ παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκηρύχθησαν κατ’ αὐτοῦ, ὥστε δὲν ὑπολείπεται νὰ προσθέσῃ τις νέα ἐπιχειρήματα, ὅπως ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ἐφ’ ὅσον αἱ κοινωνικαὶ ἀνάγκαι ἐπιτρέπουσι τοῦτο, εἶναι ἐπιβεβλημένη. Ἀλλ’ ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα ἐρωτήσω τοὺς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύσαντας καὶ συγχρόνως τοσοῦτον ἐνθέρμως ὑποστηρίξαντας τὴν τελείαν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, τί ἐννοοῦσι, λέγοντες ὅτι «ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως εἶναι θεσμὸς βάρβαρος, σκληρὸς, ἀπάνθρωπος, καὶ στέργομεν νὰ καταργηθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀλλὰ δὲν ψηφίζομεν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, σκοποῦντος νὰ περιορίσῃ τὴν ἀπαγγελίαν προσωπικῆς κρατήσεως καὶ ἐν αἷς περιπτώσεσιν οὐδὲ κατὰ τὸ πνεῦμα τῶν κρατουσῶν διατάξεων ἔδει ν’ ἀπαγγέλληται τοιαύτη, νομοσχεδίου σκοποῦντος νὰ περιορίσῃ τὸ κακὸν καὶ νὰ χορηγήσῃ τοῖς δικαστηρίοις τὸ δικαίωμα τοῦ καθορισμοῦ τοῦ ἀνωτάτου χρονικοῦ ὁρίου τῆς κρατήσεως ἀναλόγως τῶν περιστάσεων τοῦ ποσοῦ τῆς ἀπαιτήσεως»; Ἐννοῶ τοὺς ὑποστηρίζοντας, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ διατήρησις τοῦ θεσμοῦ τούτου, ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ ἀγριότητι καὶ τῇ ἐκτάσει, ὑπὸ τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν. Λέγουσί τι σαφὲς, ἔστω καὶ ἂν τοῦτο δὲν ἦναι ἀληθές. Ἀλλὰ οἱ λέγοντες ὅτι οὐδεμία ὑφίσταται ἀνάγκη διατηρήσεως τοῦ θεσμοῦ, οὔτε ὅσον ἀφορᾷ τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλὰς, οὔτε τὰς μετὰ τῶν Τραπεζῶν διὰ γραμματίων συναλλαγὰς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀνακράζοντες, «πῶς τολμᾶτε, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ εἰσάγητε νομοσχέδιον καταργοῦν ἐν μέρει τὴν προσωπικὴν κράτησιν!», λέγουσιν ἀκατάληπτόν τι δι’ ἐμέ· ὡς ἐπίσης δὲν ἐννοῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ κατὰ τοῦ θεσμοῦ κηρύσσονται, καὶ τὴν διατήρησιν τούτου εὑρίσκουσιν ἀναγκαίαν, καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τέλους ἐλέγχουσιν, ὅτι διατηρεῖ αὐτὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐν ὅλῃ αὐτῆς τῇ ἰσχύϊ! Ὄντως, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν καταργεῖ τὴν προσωπικὴν κράτησιν· ἐὰν θέλετε μάλιστα, οὔτε περιορίζει τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἀπαγγέλλεται τοιαύτη, ἀλλὰ παρακωλύει μόνον τὴν γιγνομένην μέχρι τοῦδε καταδολίευσιν τοῦ νόμου, καθορίζον σαφῶς καὶ ἀκριβῶς διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ὅτι ἀπαγγέλλεται «ἐν πάσῃ περὶ ἐμπορικῆς διαφορᾶς ἐκδιδομένῃ ἀποφάσει, αἰτήσει τοῦ ἐνάγοντος, προσωπικὴ κράτησις κατὰ τοῦ ἡττηθέντος ἐμπόρου ἕνεκα μόνον τοῦ ἐπιδίκου ἀντικειμένου». Λέγομεν δηλ. διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ καλούμεθα διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν νὰ μεταβάλωμεν εἰς νόμον, ὅτι ἡ συναλλαγματικὴ καὶ τὰ γραμμάτια εἰς διαταγὴν μὲ τὴν κλασικὴν φράσιν «δι’ ἐμπορικὰς ἀνάγκας» δὲν ἐπιβάλλουσι τὴν ὑποχρέωσιν τῷ δικαστῇ νὰ ἀπαγγείλῃ προσωπικὴν κράτησιν κατὰ τοῦ ἐκδότου αὐτῶν, ἂν μὴ ἀποδειχθῇ, ὅτι οὗτος ἦτο πράγματι ἔμπορος. Λέγομεν πρὸς ἐκείνους, οἵτινες, ἐκμεταλλευόμενοι ἢ τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας τοῦ πτωχοῦ οἰκογενειάρχου, ἢ τὴν ἀσυνεσίαν καὶ ἀπερισκεψίαν τοῦ νεανίου, ἐξεβίαζον αὐτοὺς νὰ ὑπογράφωσι συναλλαγματικὴν ἢ γραμμάτιον εἰς διαταγὴν ἐμπορικόν, ἵνα οὕτως ἀκουσίως ὑποβάλωσιν ἑαυτοὺς εἰς προσωπικὴν κράτησιν, ὅτι «δύνασθε νὰ δανείζητε τὰ χρήματά σας, ἀλλὰ τοῦ μέσου τούτου, τοῦ ἀνηθίκου, συντελοῦντος εἰς τὴν καταστροφὴν καὶ τοῦ ἀπείρου νεανίου καὶ τοῦ πτωχοῦ ἐργάτου, δὲν δύνασθε τοῦ λοιποῦ νὰ ποιήσησθε χρῆσιν». Τοῦτο ὅμως, ὅπερ ἀπαλλάσσει ὁλοκλήρους κοινωνικὰς τάξεις ἀπὸ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ἀποκρούουσιν ἤδη οἱ θερμοὶ ὑποστηρικταὶ τῆς πλήρους καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως! Καὶ ἐρωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης: «διατὶ διατηρεῖτε τὴν προσωπικὴν κράτησιν ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν; διατὶ διατηρεῖτε αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου;» Καὶ ἐρωτῶσι, φρονοῦντες ὅτι τὰ ἐρωτήματα ταῦτά εἰσιν ἐπιχειρήματα σοβαρὰ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Λησμονεῖτε ὅμως, Κύριοι, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν εἶναι κοινός τις δανειστής, ὡς πᾶς ἰδιώτης, λησμονεῖτε, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀποτελεῖται ἐκ τῶν εἰσφορῶν ὅλων τῶν πολιτῶν, καὶ πρέπει πάντες, ἀνακουφίζοντες ἀλλήλους, νὰ πληρώνωσι τὴν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλήν των ἀγογγύστως, διὰ νὰ ἐπαρκῇ τοῦτο εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ, αἵτινες εἶναι κοιναὶ τῶν πολιτῶν, τοῦ λαοῦ, ἀνάγκαι. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους τὸ Δημόσιον, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν στέργετε τὴν παραχώρησιν ταύτην, δὲν ἐξαρτᾷ ἐκ μόνης τῆς θελήσεώς του τὴν προσωπικὴν κράτησιν τοῦ ὀφειλέτου του. Κρατεῖ τὸ Δημόσιον ἐν ταῖς φυλακαῖς τοὺς πένητας; Εἶναι καὶ πρέπει νὰ ἦναι γνωστὸν ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀφειλέτης τοῦ Δημοσίου ἀπολύεται τῶν φυλακῶν, εὐθὺς ὡς ἤθελε παρουσιάσει πιστοποιητικὸν ἀκτημοσύνης εἰς τὸν ταμίαν. Καὶ ἐπὶ τῶν ποινικῶν ἔτι ἐξόδων οἱ ὀφειλέται οἱ φυλακισθέντες ἕνεκεν ἐγκληματικῆς πράξεως ἀπολαύουσι τοῦ εὐεργετήματος ν’ ἀπολυθῶσι τῶν διὰ χρέη φυλακῶν μετὰ φυλάκισιν δύο μὲν μηνῶν οἱ ἐπὶ πλημμελήματι, τεσσάρων δὲ μηνῶν οἱ ἐπὶ κακουργήματι καταδικασθέντες. Τοιαύτην εὐσπλαγχνίαν τίς τῶν ἰδιωτῶν δανειστῶν ἐπεδείξατο ἢ θέλει ἐπιδείξει; Ὑπάρχει περιοριστική τις διάταξις ἐν ἰσχύϊ διὰ τοὺς λοιποὺς δανειστάς; Καὶ τίνας ἄλλους ἢ τοὺς πένητας ὀφειλέτας αὑτῶν ῥίπτουσι καὶ κρατοῦσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς; Πῶς λοιπὸν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εὑρίσκετε ὀρθὴν τὴν διάκρισιν μεταξὺ Δημοσίου καὶ λοιπῶν δανειστῶν; Τὸ Δημόσιον ζητεῖ νὰ λάβῃ παρὰ τῶν δυναμένων νὰ πληρώσωσιν ἐκ τῶν ὀφειλετῶν του, τοὺς δὲ μὴ δυναμένους δὲν ἐγκλείει ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἐνῶ ὁ κοινὸς δανειστὴς, χωρὶς νὰ εἴπω ὁ τοκογλύφος, λαμβάνει παρὰ τοῦ ὀφειλέτου του ὅ,τι ἔχει, καὶ ἔπειτα τὸν ἐγκλείει ἐν ταῖς φυλακαῖς, διὰ νὰ λάβῃ παρ’ αὐτοῦ καὶ ὅ,τι δὲν ἔχει. Ὁ κοινὸς δανειστὴς τὴν προσωπικὴν κράτησιν κρατεῖ καὶ ὡς μέσον ἐκδικήσεως ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, ἐπισείει αὐτὴν ὡς ἀπειλήν, καθιστῶν οὕτω τὸν ἀτυχήσαντα ὀφειλέτην ἕρμαιον τῶν ἰδίων αὑτοῦ θελήσεων, μεταβάλλων αὐτὸν εἰς δοῦλον τέλειον, ἄνευ ἰδίας γνώμης, ἄνευ ἰδίας θελήσεως! Ἐμέμφθησαν προσέτι τοῦ νομοσχεδίου ὡς διατηροῦντος ῥητῶς τὸ προνόμιον τῶν Τραπεζῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ σοβαροῦ λόγου τῆς ὑφισταμένης μετὰ τῶν Τραπεζῶν συμβάσεως, ἥτις ὑποχρεοῖ τὸ Κράτος νὰ διατηρήσῃ τὸ προνόμιον τοῦτο, ἂς μὴ λησμονῶσιν οἱ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου λαλήσαντες Κύριοι τὸν τρόπον, καθ’ ὃν συναλλάσσεται ἡ Τράπεζα διὰ γραμματίων. Ἕκαστος, θέλων νὰ λάβῃ δάνειον παρὰ τῆς Τραπέζης, ὀφείλει νὰ ἔχῃ δύο ὑπογραφὰς ἀξιοχρέων ἐγγυητῶν, πιστούχων τῆς Τραπέζης. Ἑπομένως οὐδεμίαν ἔχει ἀνάγκην ἡ Τράπεζα νὰ καταφύγῃ, καὶ οὐδέποτε ἢ σπανίως τὸ ἔπραξεν, εἰς τὴν προσωπικὴν κράτησιν τοῦ πρωτοφειλέτου, ὅστις ἄλλως τε, διὰ νὰ ἔχῃ δύο ἀξιοχρέους ἐγγυητὰς, εἶναι καὶ αὐτὸς οὗτος ἀξιόχρεως. Ἐὰν ὅμως συμπέσῃ νὰ παύσῃ οὗτος ὢν ἀξιόχρεως, ἢ ἀπολέσῃ τὴν περιουσίαν του, ἡ Τράπεζα θέλει πληρωθῆ παρὰ τῶν ἐγγυητῶν, οὗτοι δὲ δὲν κέκτηνται κατὰ τοῦ ὀφειλέτου τὸ προνόμιον τῆς Τραπέζης. Οὐδεὶς λοιπὸν κίνδυνος ὑπάρχει νὰ κρατηθῇ ἐν ταῖς φυλακαῖς ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης ὀφειλέτης πτωχὸς καὶ μὴ δυνάμενος νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του. Φρονῶ δὲ, ὅτι περὶ τούτων τῶν ἀτυχησάντων ὀφειλετῶν κυρίως πρέπει νὰ μεριμνῶμεν. Περαίνων τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταὶ, λέγω πρὸς τοὺς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύσαντας, ὅτι ἡ πρότασις αὐτῶν περὶ πλήρους καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ἐφευρεθεῖσα ὡς τὸ μοναδικὸν μέσον πρὸς καταπολέμησιν τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, πόρρω ἀπέχει τοῦ νὰ διαθέσῃ τινὰ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· τοὐναντίον ἐνισχύει τὴν γνώμην τῶν εἰσηγητῶν τοῦ νομοσχεδίου, φρονούντων ὅτι δέον νὰ συντελεσθῇ τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τὴν κατάργησιν θεσμοῦ καταδικασθέντος ὑφ’ ὅλου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ἀφοῦ σκληρὰ κοινωνικὴ ἀνάγκη δὲν ἐπιτρέπει ἡμῖν εἰσέτι τὴν πλήρη αὐτοῦ κατάργησιν. Εὔχομαι δὲ νὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ψηφίσω βραδύτερον, ὅταν ἐπιστῇ ἡ στιγμὴ, καὶ ὑπὲρ τοιούτου νομοσχεδίου, ὡς θέλω σήμερον ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ συζητουμένου. (Ἐπευφημίαι).

§294Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, βραχέα τινὰ θὰ εἴπω. Ἔχω ἰδίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ, καὶ κατ’ αὐτῆς. Βεβαίως ζητήματα τοιαῦτα δὲν πρέπει νὰ ἐξετάζωνται ὑπὸ ἔποψιν θεωρητικὴν ἢ ὑπὸ ἔποψιν αἰσθηματικὴν, οὔτε νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν αἱ περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως γνῶμαι τῶν συγγραφέων ἄλλων ἐθνῶν, διότι αὗται οὐδεμίαν πρακτικὴν ἀξίαν ἔχουσι διὰ τὴν ἐν Ἑλλάδι οἰκονομικὴν κατάστασιν. Εἶναι ὀλίγον ἀστεῖον νὰ παραβάλλωμεν τὴν ἐν Ἑλλάδι κρατοῦσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν πρὸς τὴν κρατοῦσαν ἐν ἄλλαις χώραις· τοῦτο δὲ μοὶ ὑπενθυμίζει κοινήν τινα παροιμίαν, τῆς κοσκινοῦς, ’ποῦ ἔβαλε τὸν ἄνδρα της...

§295ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ τοὺς πραγματευτάδες!

§296ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρακτικὴ ἔποψις τοῦ ζητήματος εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰσήγαγε νομοσχέδιον, ὅπως διετυμπανίσθη, «περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως». Βεβαίως, ἐὰν ἐτίθετο τοιοῦτον ζήτημα καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ὡς μέσου ἐκτελέσεως, ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ: εἶναι βάρβαρος ὁ θεσμὸς αὐτὸς, ἢ δὲν εἶναι βάρβαρος; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶχον θέσιν ὅλα τὰ ἀναπτυχθέντα ἐνταῦθα περὶ νεκρῶν καὶ ζώντων, καὶ βεβαίως ἔπρεπε νὰ γείνῃ εὐρεῖα συζήτησις καὶ ἐξετασθῇ ὑπό τε θεωρητικὴν καὶ αἰσθηματικὴν ἔποψιν, ἐὰν εἶναι βάρβαρος ὁ θεσμὸς οὗτος, ἢ δὲν εἶναι βάρβαρος. Ἀλλ’ ἀφοῦ διὰ τοῦ προταθέντος νομοσχεδίου, δὲν προτείνεται ἡ κατάργησις τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ὡς μέσου ἐκτελέσεως, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ τοιαύτη συζήτησις· διότι καὶ οἱ προβαλόντες τὸ νομοσχέδιον ἔθεσαν ἐν αὐτῷ ἀρχὴν, καὶ ἡμεῖς ἀπόψε ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον θ’ ἀποφανθῶμεν, ὅτι δὲν εἶναι βάρβαρος ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως· διότι, ἂν ἦτο βάρβαρος, ἔπρεπεν ἀπόψε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ καταργηθῇ, ἔπρεπε νὰ σωριασθῇ, καὶ μόνον ὡς ἱστορικὴ ἀνάμνησις νὰ μείνῃ. Ἀλλὰ τοὐναντίον, ὄχι μόνον δὲν καταργεῖται, ἀλλ’ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον μετ’ ὀλίγον θέλομεν μεταβάλει εἰς νόμον, ἐξάγεται, ὅτι δὲν ἐθεωρήθη βάρβαρος ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, δὲν ἐθεωρήθη ἀντιβαίνων εἰς τὰς περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας ἀρχὰς τοῦ λήγοντος αἰῶνος τὸ μέσον τοῦτο τῆς ἐκτελέσεως, καὶ διὰ τοῦτο διατηρεῖται, καὶ μόνον μία μοναδικὴ περίπτωσις ἐφαρμογῆς αὐτοῦ καταργεῖται. Προτείνεται νὰ μὴ ἀπαγγέλληται ἐφεξῆς προσωπικὴ κράτησις, ὡς μέσον ἐκτελέσεως, μόνον κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, χωρὶς νὰ ἦναι ἔμποροι, ἐπεχείρησαν ἐμπορικὰς πράξεις, ἤτοι συνηλλάγησαν δι’ ἐμπορικήν τινα πρᾶξιν...

§297ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πρόκειται διὰ τοὺς ὑπογράψαντας ἐμπορικὰ γραμμάτια πρὸς τοὺς τοκογλύφους.

§298ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ’ποῦ λέγετε, εἶναι καταστρατήγησις τοῦ νόμου. Περὶ τούτου δὲν πρόκειται νῦν. Ὁ νόμος, Κύριοι, ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀλήθειαν, προβλέπει περὶ τῶν ἀληθῶς ἐμπορικῶν πράξεων, καὶ ὄχι περὶ τῶν εἰκονικῶν, διότι, ὅταν αἱ σχέσεις δὲν ἦναι ἐμπορικαὶ καὶ καλύπτωνται ὑπὸ τὸν πέπλον τῆς ἐμπορικότητος, ἵνα ἀπαγγελθῇ προσωπικὴ κράτησις, ὑπάρχουσιν ἄλλα μέσα, ὅπως ἀποτρέπωνται αἱ συνέπειαι τῶν τοιούτων ὑποβολιμιαίων ἐμπορικῶν δῆθεν πράξεων. Δὲν εἶναι τοῦτο τὸ θέμα τοῦ νομοσχεδίου, καὶ συνεπῶς θὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀληθείας, ὄχι ἐπὶ τῆς ὑπονοίας. Ὁ σκοπὸς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου εἶναι, ὅπως οἱ ἐπιχειροῦντες ἐμπορικὰς πράξεις ἐφεξῆς μὴ ὑποβάλλωνται πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐκ τῶν πράξεων τούτων ὑποχρεώσεών των εἰς προσωπικὴν κράτησιν. Τοιαύτην πρόνοιαν ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, Κύριοι, εἰς τὴν ἀρχὴν ταύτην τοῦ νομοσχεδίου, καίτοι δὲν εἶναι πολὺ οὐσιῶδες τὸ πρᾶγμα, καὶ δὲν δυσκολεύομαι ν’ ἀποδεχθῶ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἥτις ἔχει δικαιολογικὸν λόγον, καὶ φρονῶ ὅτι θὰ ἔχῃ ἐφεξῆς ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, τὸ νὰ περιορισθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις εἰς μόνους τοὺς ἐξ ἐπαγγέλματος ἐμπόρους. Τοῦτο θὰ ἠδύνατο νὰ συνδυασθῇ καὶ μὲ τὸν νέον νόμον περὶ ἐπιτηδευμάτων, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, καὶ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εὔκολον τὴν ἀπόδειξιν περὶ τῆς ἰδιότητος τῶν συναλλασσομένων, δυναμένου τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου νὰ πιστοποιῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁριστικοῦ καταλόγου τῶν ἐπιτηδευματιῶν, ἐάν τις ἔχει κύριον ἐπάγγελμα τὴν ἐμπορίαν ἢ ὄχι. Θὰ συνετέλει τοῦτο, ὅπως πᾶς ἐπιθυμῶν νὰ μετέρχηται ἐμπορικὰς πράξεις δηλώνῃ, ὅτι μετέρχεται τὸν ἔμπορον, καὶ οὕτω ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ μὴ διαφεύγῃ τὸν φόρον ἐπιτηδεύματος, ἐξ ἄλλου δὲ νὰ μὴ δύναται νὰ ἀρνῆται τὴν ἰδιότητά του ὡς ἐμπόρου. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα καὶ δεχόμεθα ὅτι δὲν εἶναί τι κακὸν, δὲν εἶναι βλαβερὸν τὸ προτεινόμενον μέτρον, ὅπερ, ὡς προεῖπον, ἴσως εἶναι καὶ ὠφέλιμον, ὅπως ἐφεξῆς οἱ μὴ ἐξ ἐπαγγέλματος ἔμποροι μὴ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν προσωπικὴν κράτησιν, δὲν βλέπω, τίς λόγος ὑπάρχει νὰ ὑπαγάγωμεν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνηλλάγησαν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου, ὅστις ὑπῆγεν εἰς τὴν προσωπικὴν κράτησιν καὶ ἐκείνους, οἵτινες, μὴ ὄντες ἔμποροι, συνηλλάγησαν ἐμπορικῶς. Ὁ λόγος τῆς ὑπαγωγῆς τούτων εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν ὑπάρχει. Ἠθέλησαν νὰ δικαιολογήσωσιν, ὅτι ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι δημοσίας τάξεως, καὶ εἶναι ἀνακόλουθον νὰ γίνηται χρῆσις μέσου ἐκτελέσεως κατηργημένου· ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν καταργοῦμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν ὡς μέσον ἐκτελέσεως, εἰμὴ μόνον μερικῶς, μίαν μόνην περίπτωσιν ἀπαγγελίας προσωπικῆς κρατήσεως ἀπαλείφοντες ἐκ τοῦ νόμου, δυνάμεθα καὶ νὰ διατηρήσωμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν εἰς τὰς σχέσεις, αἱ ὁποῖαι συνήφθησαν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου, ὅστις ἐπέτρεπε ταύτην καὶ εἰς τὴν ὡρισμένην ταύτην περίπτωσιν. Εἶπον ὅτι ἐγένοντο καταχρήσεις τοῦ θεσμοῦ τούτου, καὶ ἄνθρωποι μὴ ἔμποροι, νεανίαι ἄσωτοι, ἢ κτηματίαι ἢ γεωργοί, εὑρισκόμενοι εἰς δυσχερείας, ὑπήχθησαν ἑκουσίως εἰς τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ὁμολογήσαντες εἰκονικῶς ἐμπορικὴν αἰτίαν τῆς ἐκδόσεως γραμματίων κλπ., ἵνα εὕρωσι δάνεια· παρελείφθη ὅμως νὰ ῥηθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν μέχρι τοῦδε δι’ ἀποφάσεως ὁριστικῆς καὶ τελεσιδίκου διὰ τοιαῦτα χρέη καὶ ἀπηγγέλθη κατ’ αὐτῶν καὶ προσωπικὴ κράτησις, ἔχουσι τὰ μέσα νὰ ἐξαφανίσωσι τὴν προσωρινῶς καὶ διὰ τὴν ταχεῖαν κατὰ νόμον περάτωσιν τῆς δίκης ἀπαγγελθεῖσαν προσωπικὴν κράτησιν. Διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, οἱ τοιοῦτοι ὀφειλέται, καλοῦντες τοὺς ἀντιδίκους των εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν, (διότι αἱ ἐνστάσεις τῆς μὴ ἐμπορικότητος, ὡς γνωστὸν, κατὰ τὸ ἄρθρον 729 τῆς Πολιτ. Δικονομίας δὲν ἀπορρίπτονται, ἀλλὰ παραπέμπονται εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν,) ἔχουσι δικαίωμα νὰ φέρωσιν ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἂν ἦσαν ἢ δὲν ἦσαν ἔμποροι, νὰ φέρωσι πρὸς νέαν ἐξέτασιν τὰς ἐνστάσεις των περὶ τοῦ ὅτι εἰκονικῶς ὡμολόγησαν ὅτι ἦσαν ἔμποροι, ἢ περὶ τοῦ ὅτι ἡ συναλλαγματική, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκαν ἢ ἀπεδέχθησαν, ἦτο ὑποβολιμαία, ὅτι περιελάμβανεν ὑποβολὴν τόπου ἢ χρόνου, αἱ δὲ ἐνστάσεις των αὗται, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπερρίφθησαν, ὡς προεξετέθη, ἀλλὰ παρεπέμφθησαν εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν, θέλουσιν ἐξετασθῆ συνεπείᾳ τῆς νέας ταύτης κλήσεως, καὶ ἀποδεικνυόμεναι θέλουσι φέρει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν μὴ ἐμπόρων ὀφειλετῶν ἀπὸ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, ἕνεκα τοῦ ἐπὶ διετίαν καὶ πλέον ἤδη ἰσχύοντος δικαιοστασίου, εἶχον ἅπαντες οὗτοι τὸν καιρὸν νὰ καλέσωσι πρὸς συζήτησιν τοὺς ἀντιδίκους καὶ ν’ ἀπαλλαχθῶσι τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Ἑπομένως ὁ ἰσχύων νόμος παρέχει τὰ μέσα εἰς τοὺς μὴ ἐμπόρους, ἢ εἰς τοὺς εἰκονικῶς ὁμολογήσαντας, ὅτι ὀφείλουν ἐξ ἐμπορικῆς πράξεως, ν’ ἀποφύγουν τὴν προσωπικὴν κράτησιν, καὶ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς δικαιολογητικὸς λόγος τοῦ νομοσχεδίου ἡ προστασία τούτων, μόνος δὲ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου μένει, ν’ ἀπαλλαγῶσι τῆς προσωπικῆς κρατήσεως οἱ ἐμπορικῶς ἐν τῷ παρελθόντι συναλλαγέντες μὴ ἔμποροι. Τοῦτο, ἐξεταστέον, πρακτικῶς συμφέρει ἢ δὲν συμφέρει; Νομίζω ὅτι τὸ θέμα τοῦτο θίγει οὐσιῶδες κοινωνικὸν ζήτημα. Ἔχω σχηματίσει γνώμην, ὅτι, ἐὰν ἀποφασίσωμεν νὰ δώσωμεν ἀναδρομικὴν δύναμιν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, — ἣν καὶ ἔχει, ἂν δὲν κάμωμεν ῥητὴν ἐξαίρεσιν, — τὸ ἐμπόριον, τὸ μεσαῖον ἰδίως ἐμπόριον, ἡ μεσαία τάξις τῶν ἐμπόρων θὰ κλονισθῇ, καὶ θὰ ἴδωμεν μετά τινα καιρὸν τὰς πτωχεύσεις αὐτῶν ἐπερχομένας σωρηδόν. Σήμερον τὸ μεσαῖον ἐμπόριον, ἕνεκα τοῦ δικαιοστασίου, δὲν αἰσθάνεται τὴν πίεσιν, ἣν θὰ αἰσθανθῇ, ἅμα τοῦτο ἀρθῇ. Μὴ δυναμένη νὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ τοὺς ὀφειλέτας της ἡ μεσαία τάξις τῶν ἐμπόρων, δὲν πληρόνει καὶ αὕτη πρὸς τοὺς μεγάλους ἐμπόρους, ἀνεχομένους κατὰ συγκατάβασιν τὰς καθυστερήσεις· ψηφιζομένου ὅμως τοῦ νομοσχεδίου, ἡ μικρὰ τάξις, μὴ διατρέχουσα πλέον οὐδένα κίνδυνον, θὰ ἀπόσχῃ τῆς ἐκπληρώσεως πάσης ὑποχρεώσεώς της, καὶ θὰ ῥίψωμεν οὕτως εἰς τὸν ὄλεθρον τὴν μεσαίαν ἐμπορικὴν τάξιν, ἡ ὁποία, κινδυνεύουσα νὰ χάσῃ μέγα μέρος τῶν κεφαλαίων της, διατεθειμένων συνήθως εἰς ἀνθρώπους, καθ’ ὧν ἐνήργει ἀποτελεσματικῶς ἡ ἀπειλὴ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ὅπως μὴ ἀπομακρυθῶσι τῆς καλῆς πίστεως, θὰ κλονισθῇ σοβαρῶς καὶ θὰ δυσπραγήσῃ. Φρονῶν ὅτι πρακτικῶς ὠφέλιμον εἶναι νὰ προστατευθῇ ἡ τάξις αὕτη καὶ ἀποτραπῇ ἀπ’ αὐτῆς ὁ βίαιος οὗτος συγκλονισμὸς τῆς πίστεώς της, ὑποβάλλω τὴν γνώμην νὰ δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ἐπεξεργασθεῖσα τὸ νομοσχέδιον, ἐπρότεινε, νὰ δεχθῶμεν, ὅπως ῥητῶς ἐξαιρεθῇ ἡ ἰσχὺς τοῦ νέου νόμου ἀπὸ τῶν προγενεστέρων τῆς δημοσιεύσεώς του σχέσεων, ἤτοι τὸ ἄρθρον 19 τοῦ νομοσχεδίου νὰ μεταρρυθμισθῇ ὡς ἑξῆς: «Ὁ παρὼν νόμος δὲν ἐφαρμόζεται ἐπὶ προσωπικῆς κρατήσεως ἐπιβληθείσης διὰ προγενεστέρας ἀποφάσεως, ἰσχύει δὲ ὡς πρὸς μόνας τὰς ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ δημιουργηθείσας σχέσεις. Πᾶσα δὲ διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται». Αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἣν δικαιοῦμαι νὰ θεωρῶ πρακτικὴν καὶ ὠφέλιμον εἰς ὅλας τὰς κοινωνικὰς τάξεις, εἶχον νὰ προτείνω. Ἔχω δὲ καὶ ἄλλας τινὰς τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀφορώσας εἰς τὰς λεπτομερείας, τὰς ὁποίας καὶ ὑποβάλλω, ἵνα ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν σχετικῶν ἄρθρων. Νομίζω δ’ ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, ἀκολουθήσας μέσην ὁδὸν, καὶ μὴ ἀκολουθήσας οὔτε τὰς θεωρίας οὔτε τὰς αἰσθηματολογίας πρὸς σχηματισμὸν τῆς γνώμης μου ἐπὶ τοιούτου ἐξόχως πρακτικοῦ ζητήματος.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§300Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, Κύριοι, ὅπως συντελέσω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀποκάλυψιν τῆς ἀποπλανήσεως, εἰς ἣν περιέστη ὁ Ἑλληνικὸς λαός· διότι δὲν πρόκειται περὶ σοβαροῦ τινος. Ἀποπλανᾶται ἐπὶ ἔτος ἤδη ὁλόκληρον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, μανθάνων διὰ τοῦ Τύπου, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων πρόκειται νὰ καταργήσῃ τὴν προσωπικὴν κράτησιν ὡς μέσον ἐκτελέσεως. Πολλὰ ἐρρήθησαν, Κύριοι, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ ὑπὲρ καὶ κατὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, δηλῶ ὅτι δὲν συμβαίνει νὰ ἦμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι πᾶς πτωχὸς ὀφειλέτης δύναται νὰ δίδῃ τὸ σῶμά του ὡς ἐνέχυρον εἰς τὸν δανειστήν του, ἵνα δανείζηται χρηματικά τινα κερμάτια, ἀλλ’ ἐπίσης δὲν ἀνήκω εἰς τὴν τάξιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται ἔστω καὶ ἐπὶ μίαν στιγμὴν νὰ ἀνεχθῶσιν, ὅπως ἀποπλανᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Οὔτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις οὔτε ἄλλη Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ τὸ ἀνάστημα νὰ προβῇ εἰς πρότασιν τείνουσαν εἰς κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, διότι ὑπὲρ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος κεῖται ἓν κατάστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑποχείριον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, κεῖται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τῆς ὁποίας τὰ συμφέροντα οὐδεὶς δύναται νὰ θίξῃ. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι εἶναι βάρβαρος ὁ θεσμὸς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ὡς μέσου ἐκτελέσεως; προβῆτε εἰς τὴν κατάργησιν αὐτοῦ· μὴ ἔρχεσθε ὅμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐν τῇ ἐπισημότητι τοῦ ἀξιώματός σας, λέγοντες: «ἀναγνωρίζομεν τὸ βάρβαρον τοῦ θεσμοῦ τούτου, δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ καταργήσωμεν καθ’ ὁλοκληρίαν αὐτὸν, καὶ προβαίνομεν ἓν βῆμα πρὸς τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως». Καὶ λέγει ταῦτα ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, χωρὶς νὰ καταδείξῃ καὶ ποῖον εἶναι τὸ πρῶτον βῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον προβαίνει πρὸς κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως! Οὐδὲν βῆμα γίνεται· ἀλλὰ περὶ σκιᾶς μόνον πρόκειται, καὶ σκιαμαχοῦμεν ἐπὶ δύο ἤδη Βουλευτικὰς Συνόδους πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἀπορῶ μόνον, πῶς διέφυγε τὴν ὀξυδέρκειαν τῶν προαγορευσάντων, ἐγκρατεστάτων περὶ τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ ἐπλανήθησαν, νομίσαντες ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προβαίνομεν ἓν βῆμα εἰς τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Ποῖον εἶναι τὸ βῆμα; Ὅτι καταργεῖται ἡ προσωπικὴ κράτησις ὡς πρὸς τοὺς μὴ ἐμπόρους; Ἀλλὰ καὶ ἄνευ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ὑφίσταται προσωπικὴ κράτησις ἐπὶ τῶν μὴ ἐμπόρων. Εἶναι ἀληθές, ὅτι νεώτερός τις νόμος ἐπιβάλλει εἰς τὰ δικαστήρια νὰ μὴ δέχωνται ἐπὶ τῶν συναλλαγματικῶν καὶ τῶν γραμματίων εἰς διαταγὴν ἀνεκκαθαρίστους ἐνστάσεις, δὲν ἀπορρίπτουσιν ὅμως αὐτὰς, ἀλλὰ τὰς παραπέμπουσιν εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν, καθ’ ἣν ἐξετάζεται τὸ βάσιμον, ὡς ὁ προαγορεύσας ὑπέμνησεν, αὐτῶν. Καὶ ἐνῷ ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη ἔχομεν πλῆρες δικαιοστάσιον, καθ’ ὃ δὲν ἐφαρμόζεται ἡ προσωπικὴ κράτησις ὡς μέσον ἐκτελέσεως, ἐπεθύμουν νὰ ἐμάνθανον, τίς τῶν τοιούτου εἴδους ὀφειλετῶν, καθ’ ὧν ἐξεδόθη δικαστικὴ ἀπόφασις, ἀπαγγέλλουσα κατ’ αὐτοῦ προσωπικὴν κράτησιν, ἐκάλεσε τὸν ἀντίδικόν του, ὅπως ἀκυρωθῇ δικαστικῶς ἡ διάταξις τῆς ἀποφάσεως, ἡ ἀπαγγέλλουσα προσωπικὴν κράτησιν ἐπὶ τῇ βάσει ὑποβολιμαίας συναλλαγματικῆς. Διότι μὴ λησμονεῖτε, ὅτι οἱ ἐξ ὑποβολιμαίας συναλλαγματικῆς ὀφειλέται ἔχουσι δικαίωμα καὶ μετὰ τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασιν νὰ καλέσωσι τὸν ἐνάγοντα ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου καὶ ζητήσωσι τὴν ἀκύρωσιν τῆς διατάξεως περὶ προσωπικῆς κρατήσεως, ἀφοῦ ἀποδείξωσιν ὅτι ἡ συναλλαγματικὴ εἶναι ὑποβολιμαία, ὅτι ἡ ἐμπορικὴ αἰτία ἐτέθη πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅπως ἐπιτύχῃ ὁ δανειστὴς τὴν προσωπικὴν κράτησιν κατὰ τοῦ ὀφειλέτου, μὴ ἔχοντος τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ ἑαυτὸν εἰς προσωπικὴν κράτησιν...

§301ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὅταν ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις;

§302ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ φανῇ ἐπιμελὴς τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις. Φέρετέ μοι ἓν παράδειγμα ἐπιμελοῦς ὀφειλέτου, καὶ οὐχὶ νεανίου ἀσώτου, ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ὑμεῖς οἱ ἐν Ἀθήναις γνωρίζετε, —διότι τοιοῦτοι εἰς τὰ μέρη μας εἶναι ἄγνωστοι,— ἐπιδιώξαντος τὴν ἀκύρωσιν τῆς περὶ προσωπικῆς κρατήσεως διατάξεως τῆς ἀποφάσεως, ὅστις νὰ μὴ ἐπέτυχε τοῦτο.

§303ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ναὶ, ἀλλ’ οἱ τοκογλύφοι δανείζουσι πολλάκις διὰ τελεσιδίκων ἀποφάσεων!

§304ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ τρόπος αὐτὸς τοῦ δανεισμοῦ μοὶ εἶναι ἄγνωστος. Ἡ πρώτη ἔνστασις τοῦ δυστρόπου ὀφειλέτου εἶναι ἡ ἄρνησις τῆς ὑπογραφῆς του· μέχρις οὗ δ’ ἀποδειχθῇ ἡ γνησιότης αὐτῆς, βεβαίως θὰ καλέσῃ τὸν ἀντίδικον ὁ ὀφειλέτης πρὸς συζήτησιν τῶν εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν παραπεμφθεισῶν ἐνστάσεών του, πρὶν δὲ ἢ ἀποκτήσῃ τελεσιδικίαν ὁ δανειστὴς καὶ ἐπιτύχῃ τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ὁ ὀφειλέτης βεβαίως θὰ ἔχῃ ἀντίθετον τελεσιδικίαν, ἀκυροῦσαν τὴν ἀπόφασιν ὡς πρὸς τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Ὑμεῖς ὑπεστηρίξατε πρὸ μικροῦ, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἀπόφασις, ὡς πρὸς τὸ μέρος τὸ ἀπαγγέλλον προσωπικὴν κράτησιν, οὐδέποτε ἀποτελεῖ τελεσιδικίαν, καὶ κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐκτελέσεως δύναται νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν νομίμως ἢ παρανόμως ἀπηγγέλθη προσωπικὴ κράτησις. Ἄρα δὲν ὑφίσταται προσωπικὴ κράτησις ὡς πρὸς τοὺς μὴ ἐμπόρους, καὶ σκιαμαχοῦμεν, Κύριοι, ἐπὶ δύο ἤδη Βουλευτικὰς Συνόδους ζητοῦντες τὴν ψήφισιν νομοθετικῶν διατάξεων, αἵτινές εἰσιν ἐν ἰσχύϊ σήμερον, καὶ μετὰ τὸ μεσονύκτιον ψηφίζοντες νομοσχέδια σκοποῦντα νὰ ἐκπλήξωσι τοὺς ἁπλουστέρους, νομίζοντας ὅτι καταργεῖται ἡ προσωπικὴ κράτησις ὡς μέσον ἐκτελέσεως, ἐνῷ τοὐναντίον διατάξεις τινὲς τοῦ νομοσχεδίου καθιστῶσιν αὐστηρότερα τὰ ἤδη κρατοῦντα. Διότι, ἐνῷ σήμερον ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ὀφειλέτης διὰ πᾶσαν ἀντίρρησιν κατὰ τῆς συλλήψεώς του νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου τοῦ τόπου τῆς ἐκτελέσεως, καὶ οὗτος ἔχει δικαίωμα νὰ κρατήσῃ ἢ ἀπολύσῃ αὐτὸν, λύει δὲ τὸ ζήτημα τοῦτο μόνος καὶ κατὰ τρόπον κυριαρχικὸν, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ Προέδρου νὰ ἀπολύῃ τὸν συλλαμβανόμενον ὡς ὀφειλέτην, καὶ ὅταν ἀκόμη πείθηται, ὅτι δὲν εἶναι ὀφειλέτης. Καὶ ἰδοὺ ἡ διάταξις, δι’ ἣν πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προὐκάλεσε χειροκροτήματα πολλά! Τί νομοθετεῖτε λοιπὸν διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; Διὰ τοῦ ἄρθρου 9 τὸ ἄρθρον 1008 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Ἐὰν ὁ ὀφειλέτης συλλαμβανόμενος φέρῃ ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς προσωπικῆς αὐτοῦ κρατήσεως, εἴτε ὡς συντηρητικοῦ εἴτε ὡς ἀναγκαστικοῦ μέτρου, προσάγεται ἀμέσως ἐνώπιον τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν τοῦ μέρους τῆς ἐκτελέσεως, ὅστις παραχρῆμα παραπέμπει τὰς ἀντιρρήσεις εἰς τὸ παρ’ αὐτοῦ συγκαλούμενον δικαστήριον. Κατὰ τὰ λοιπὰ ἐφαρμόζονται τὰ ἐν τοῖς ἄρθρ. 1006–1007 καὶ 1009–1023 ὡρισμένα». Αὐτὸ τοῦτο ἰσχύει καὶ μέχρι σήμερον, ἀλλ’ ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Πρόεδρος ν’ ἀποφανθῇ μόνος περὶ ἀπολύσεως ἢ μή. Γνωρίζω ἐπίσημον πρόσωπον, κατοικοῦν ἐν Ἀθήναις, ὀφειλέτην χιλιάδων δραχμῶν ἐκ συναλλαγματικῶν, κατὰ πᾶσαν νουμηνίαν ἀγόμενον ὑπὸ κλητῆρος ἐνώπιον τοῦ Προέδρου τοῦ Πρωτοδικείου. Οὗτος δὲ, ἔχων κυριαρχικὸν δικαίωμα νὰ ἀναστέλλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, καὶ βλέπων ἐνώπιόν του ἐπίσημον πρόσωπον εἰκονικῶς ὑπαχθὲν εἰς τὴν προσωπικὴν κράτησιν, διατάσσει τὴν ἀπόλυσίν του. Ἐπὶ τούτου τί γίνεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον; Μόλις ὁ δικαστικὸς κλητὴρ ὁδηγήσῃ τὸ πρόσωπον αὐτὸ εἰς τὸν Πρόεδρον, θέλει παραπεμφθῆ τοῦτο ὑπ’ αὐτοῦ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. Ἀλλ’ ὅταν ὁ ὀφειλέτης παραπεμφθῇ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, τὸ δικαστήριον δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα, ὅπερ μέχρι τοῦδε εἶχεν ὁ Πρόεδρος. Διότι διὰ νὰ διατάξῃ τὸ δικαστήριον τὸν δικαστικὸν κλητῆρα νὰ ἀπολύσῃ ἢ μὴ τὸν συλληφθέντα, πρέπει νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν, καὶ διὰ νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν, πρέπει νὰ δικαιολογήσῃ αὐτὴν, πρὸς τοῦτο δὲ πρέπει νὰ συντρέχωσι νομικοὶ λόγοι ὑπὲρ τῆς ἀπολύσεως τοῦ ὀφειλέτου. Ὥστε τὸ ὡς ἐλαφρότερον διαφημιζόμενον νομοσχέδιον εἶναι βαρύτερον. Τὸ πρῶτον λοιπὸν βῆμα, καθ’ ὃ, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου, προοδεύομεν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἰσχύει καὶ σήμερον· ἀρκεῖ ὁ ὀφειλέτης νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς προδικαστικῆς ἀποφάσεως, καὶ ν’ ἀποδείξῃ, μέχρι τῆς ἐκδόσεως τῆς ὁριστικῆς, ὅτι δὲν εἶναι ἔμπορος. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν, ὑπαρχουσῶν τοιούτων διατάξεων, ν’ ἀπασχολῆται ἐπὶ τοσοῦτον ἡ Βουλὴ πρὸς χάριν ἀσώτων τινῶν νεανιῶν, καὶ νὰ διαφημίζηται ὅτι πρόκειται περὶ καταργήσεως δῆθεν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Νομίζετε ὅτι ἡ προσωπικὴ κράτησις πρέπει νὰ καταργηθῇ; Ὑποστηρίξατε τὴν τροπολογίαν, ἣν πρὸ μικροῦ ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ συνυπογράψω μετὰ τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν συναδέλφου καὶ ἄλλων. Εἶναι δὲ περιττὰ τὰ τόσα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τῆς τροπολογίας ταύτης, δι’ ὀλίγων λέξεων λύεται τὸ ζήτημα τῆς προσωπικῆς κρατήσεως: «Καταργεῖται ἡ προσωπικὴ κράτησις ὡς μέσον ἐκτελέσεως». Τολμᾶτε νὰ πράξητε τοῦτο; Ἐὰν τολμᾶτε, πράξατέ το. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους δὲν ἔχει νὰ πάθῃ τίποτε· μόνον οἱ ταμίαι θὰ κοπιάζωσιν ὀλίγον πρὸς λῆψιν τῶν ποσοστῶν, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι σήμερον ἀκόπως. Διὰ τίνας λόγους φυλακίζει σήμερον τοὺς ὀφειλέτας του τὸ Δημόσιον, κύριε Ὑπουργέ; Βεβαίως διὰ φόρους. Ἀλλ’ ὁ πληρόνων φόρον βεβαίως θὰ εἶναι κτηματίας, κύριος τοῦ ἀντικειμένου, ὅθεν προέρχεται ὁ φόρος. Δὲν ἔχει νὰ πάθῃ βλάβην οὐδὲ κατὰ λεπτὸν τὸ Δημόσιον. Ἐὰν ὑποχρεωθῶσιν οἱ ταμίαι, οἱ εἰσπράκτορες, οἱ ὑποταμίαι, ἀντὶ νὰ ἐκδίδωσι φετφάδες, διατάσσοντες τὴν σύλληψιν παντὸς πτωχοῦ φορολογουμένου, καὶ ἀντὶ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐνταλμάτων τούτων νὰ καταγίνηται ὁλόκληρος ἡ δημοσία δύναμις, ἂς ἐκδίδωσι κατασχετήρια ἐπὶ τῆς περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου. Ἐὰν δέ τις τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου στερῆται περιουσίας, ὥστε νὰ μὴ δύναται τὸ δημόσιον ὄργανον νὰ εὕρῃ τοιαύτην, ἐφ’ ἧς νὰ ἐκτελέσῃ πρὸς εἴσπραξιν τῶν χρεῶν, ἅτινα οὗτος ὀφείλει πρὸς τὸ Δημόσιον, δὲν νομίζετε, παρακαλῶ, ἀπάνθρωπον νὰ κρατῇ αὐτὸν τὸν ἀκτήμονα τὸ Δημόσιον εἰς τὰς πολιτικὰς φυλακάς; Περὶ τῶν τοιούτων ὡμίλησεν ὁ συνάδελφος κ. Τσιριμῶκος. Δὲν γνωρίζω τίνι τρόπῳ ἐφαρμόζονται εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ συναδέλφου οἱ τοιούτου εἴδους νόμοι· εἰς τὴν ἐμὴν ὅμως ἐπαρχίαν εἶναι ἄγνωστοι, διότι ὁ νόμος περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἀπολύωνται οἱ ἀκτήμονες, πρὶν ἢ βεβαιωθῇ ἡ ἀκτημοσύνη, ἢ ἡ ὑπέρβασις τῆς ἡλικίας τοῦ ὀφειλέτου, διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἢ διὰ δημαρχικοῦ πιστοποιητικοῦ. Ἀλλὰ γινώσκετε πάντες εἰς ὁπόσας δαπάνας πρέπει νὰ ὑποβληθῇ τις διὰ νὰ προκαλέσῃ τοιαύτην ἀπόφασιν, καὶ ποσάκις πρὸ παντὸς οἱ Βουλευταί, οἱ ζῶντες ἐν Ἀθήναις, ὀλιγώτερον οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, βλέπουσι καταδίκους, οἱ ὁποῖοι ἐξέτισαν πολυχρόνιον ποινὴν εἱρκτῆς ἢ πρόσκαιρων δεσμῶν, νὰ ὁδηγῶνται εἰς τὰς φυλακὰς τῶν διὰ πολιτικὰ χρέη κρατουμένων, ὅπως ὑποχρεωθῶσι διὰ τοῦ βαρβάρου αὐτοῦ μέσου νὰ πληρώσωσι τῷ Δημοσίῳ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα, τὸν ἄρτον δηλαδή, τὸν ὁποῖον ἐλάμβανον ὡς ὑπόδικοι, καὶ τὸν χάρτην, τὸν ὁποῖον κατηνάλωσε τὸ Δημόσιον πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς προδικασίας καὶ τῆς ἐπ’ ἀκροατηρίου διαδικασίας! Ἀλλ’ οὐκ ἂν λάβοι παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος. Νομίζετε, ὅτι εἶναι βάρβαρον τὸ μέσον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ὡς μέσον ἐκτελέσεως; μὴ διστάσητε νὰ τὸ καταργήσητε τελείως, ἀφοῦ οὔτε τὸ Δημόσιον οὔτε ἄλλος οὐδεὶς ἔχει νὰ πάθῃ τι, οὔτε αὐταὶ αἱ Τράπεζαι, διότι διὰ νὰ δώσωσιν αὐταὶ χρήματα εἴς τινα, πρέπει σὺν αὐτῷ νὰ ἔχωσι καὶ δύο ἄλλων τὰς ὑπογραφὰς, ἔστω καὶ ἂν ὁ ζητῶν εἶναι πιστοῦχος, ὅστις διὰ νὰ γείνῃ τοιοῦτος, ἡ Τράπεζα θὰ τοῦ καταμετρήσῃ καὶ τὰ ἔπιπλα τῆς οἰκίας του καὶ τὰ ἐπιτραπέζια σκεύη του· βεβαίως δὲ ἐκ τριῶν φερεγγύων ὑπογραφῶν ἡ Τράπεζα οὐδὲν ἔχει νὰ χάσῃ. Οὔτε τὸ Δημόσιον λοιπὸν ὑφίσταται βλάβην κατὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων, οὔτε ἡ Τράπεζα. Ἀφοῦ δ’ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Τράπεζαν προσωπικὴ κράτησις, διατὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπηται εἰς τὸν ἐμπορίσκον τῆς Τριπόλεως, ὅστις ὅλην τὴν περιουσίαν του ἔχει διαθέσει εἰς πιστώσεις μικροεμπόρων τῆς Ὀλυμπίας, τῆς Γόρτυνος καὶ ἄλλων μερῶν; Πῶς θέλει ἐκεῖνος ἐκτελέσει τὰς ἀποφάσεις, ἃς μετὰ πολλοὺς δικαστικοὺς ἀγῶνας ἀπέκτησε κατὰ τῶν μικρεμπόρων ἐκείνων, τῶν πέριξ τῆς Τριπόλεως; Ἐδοκιμάσατε, Κύριοι, νὰ ἐκτελέσητε δικαστικὴν ἀπόφασιν; ἀγωνίζεσθε ἕνα αἰῶνα, ἵνα λάβητε τελεσιδικίαν· λαμβάνοντες δ’ αὐτὴν καὶ θέλοντες νὰ ἐκτελέσητε ἐπὶ τῆς ἀκινήτου περιουσίας τῶν τοιούτου εἴδους ὀφειλετῶν, εὑρίσκεσθε ἐνώπιον προσκομμάτων ἀνυπερβλήτων, διότι ἡ περιουσία αὐτῶν ἔχει μεταβιβασθῆ ἤδη εἰς τοὺς οἰκείους των πολλαπλῶς, ἐπὶ δὲ τῆς κινητῆς περιουσίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτελέσητε, διότι, ὅπως ἔχουν αἱ διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἀδυνατεῖτε νὰ λάβητε συνδρομὴν ἐκ μέρους τῆς δημοσίας δυνάμεως πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης. Πρέπει πρῶτον ν’ ἀποστείλητε κλητῆρα εἰς μεγάλην ἀπόστασιν πρὸς ἐκτέλεσιν, καὶ ἂν γείνῃ ἀντίστασις κατ’ αὐτοῦ, τότε νὰ ἐπανέλθῃ ὁ κλητὴρ εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ ἐκθέσῃ αὐτῷ, ὅτι τῷ ἐγένετο ἀντίστασις, καὶ τότε νὰ δοθῇ αὐτῷ, ὡς ἐπικουρία, ἔνοπλος δύναμις πρὸς ἐκτέλεσιν· ἀλλὰ κατὰ τὸ δεύτερον αὐτὸ ταξείδιον δὲν θὰ εὕρῃ ὁ κλητὴρ οὐδ’ ἴχνος περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου. Καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἀντιτιθέμεθα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Καταργεῖτε τὴν προσωπικὴν κράτησιν μόνον διὰ τὴν ἐμπορευομένην γυναῖκα καὶ τοὺς ἀπηγορευμένους καὶ τοὺς καταδικαζομένους εἰς τὰ δικαστικὰ ἔξοδα· ἀλλὰ πότε εἴδετε γυναῖκα διὰ πολιτικὰ χρέη κρατουμένην εἰς τὰς φυλακάς; οὐδέποτε· καὶ ὅμως δι’ αὐτὴν μόνην καταργεῖτε τὴν προσωπικὴν κράτησιν! Καταργήσατε καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ βάρβαρον μέσον, τὸ καθιστῶν ὑπέγγυον τὸ σῶμα τοῦ ὀφειλέτου πρὸς πληρωμὴν χρεῶν, ἄλλως ἄφετε τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν ὅπως ἔχει, καὶ μὴ καταστρέφετε αὐτὴν τελείως, ἀφοῦ, κατὰ τὰς ἐπανειλημμένας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διαβεβαιώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, μετ’ οὐ πολὺ θέλει ἴδει τὸ φῶς νέον σύστημα Πολιτικῆς Δικονομίας, ἐν τῷ ὁποίῳ τακτοποιοῦνται τὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ὥστε νὰ συνᾴδωσι πρὸς ὁλόκληρον τὸ σύστημα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀποσύρῃ τὸ ἄχρηστον τοῦτο νομοσχέδιον· ἄλλως παρακαλῶ τὴν Βουλήν, διὰ νὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτὴν, νὰ ψηφίσῃ τὴν τροπολογίαν, ἣν ὑπεβάλομεν, δι’ ἧς καταργεῖται τελείως ἡ προσωπικὴ κράτησις ὡς μέσον ἐκτελέσεως.

§305Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Οὐδαμῶς φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις, ἀλλὰ διὰ νὰ καταργηθῇ, πρέπει ὁ νομοθετῶν νὰ συμβουλεύηται προηγουμένως καὶ ἀκολουθῇ τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ κ. προαγορεύσας, προέρχονται ἐξ εἰλικρινείας. Καὶ ἐγὼ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου ὑπὲρ τῆς πλήρους καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, καὶ ἤδη ἤκουσα διαφόρων συναδέλφων ὁμιλησάντων περὶ τούτου. Λαμβάνων ὅμως ὑπ’ ὄψιν τὰς διαφόρους ἀνάγκας, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν εἴμεθα ἔτι εἰς θέσιν νὰ καταργήσωμεν τὸν βάρβαρον αὐτὸν θεσμὸν, καὶ ἂν ἀκόμη θέλωμεν νὰ τὸν καταργήσωμεν. Δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ἡ τροπολογία αὕτη καὶ νὰ ὑποστηριχθῇ, ὑπὸ τὴν κοινωνικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα. Ὥστε ἂς ἀρκεσθῶμεν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον γίνεται.

§306ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γίνεται τίποτε.

§307ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καταργεῖται διὰ μίαν καὶ μόνον περίπτωσιν, δηλαδὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου περιορίζεται ἡ προσωπικὴ κράτησις ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ἐμπόρου, χωρὶς νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν αἱ πράξεις αἱ ἐνεργούμεναι ὑπὸ τῶν λοιπῶν προσώπων, τῶν μὴ ἐμπόρων. Κατὰ τοῦτο ὠφελεῖ καὶ κατὰ τοῦτο προλαμβάνει ὅλα τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐγίνοντο. Ἐὰν δὲ καὶ ἡ νομοθεσία, ὡς προείπετε, δύναται ν’ ἀπολήξῃ εἰς τὸν αὐτὸν σκοπὸν διὰ τῆς διαδικασίας, ἡ ὁποία εἶναι διαγεγραμμένη ὑπὸ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, οὐχ ἧττον ἦτο μία περιπλοκὴ μεγάλη, καὶ πολλάκις ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχῃ τὸ δίκαιον τοῦ ἐνισταμένου, διότι ὁ τύπος τῆς συναλλαγματικῆς, ὡς γνωρίζετε, εἶναι τοιοῦτος, ὥστε κατ’ αὐτοῦ δὲν ἰσχύει καὶ δὲν γίνεται ἀποδεκτὴ καμμία ἔνστασις μὴ ἐκκαθαρισμένη...

§308ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παραπέμπεται εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν.

§309ΡΙΚΑΚΗΣ. .. Ἡ παραπομπὴ δὲ, ἤτοι ἡ ἀπόδειξις τῶν πραγματικῶν ἰσχυρισμῶν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, εἶναι μακρά. Λοιπὸν πάντοτε εἶναι εὐεργετικὸν τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι εὐεργετικὸν τὸ νομοσχέδιον, συμφώνως μὲ τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας πάντες ἔχομεν, νὰ καταργήσωμεν, ἂν ἦτο δυνατὸν, ἐντελῶς τὴν προσωπικὴν κράτησιν, νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν, δυνάμεθα νὰ τὸ ἐπεκτείνωμεν μέχρις ἐκείνου τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον δύναται νὰ φθάσῃ, χωρὶς νὰ κλονισθῶσιν αἱ κοινωνικαὶ σχέσεις καὶ αἱ κοινωνικαὶ ὑποχρεώσεις. Διὰ τοῦτο εἶχον ὑποβάλει κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἑξῆς. Τοὺς ἐμπόρους τοὺς θεωροῦμεν ὑποχρέους καὶ τοὺς ὑποβάλλομεν εἰς τὴν προσωπικὴν κράτησιν διὰ τὰ ἐμπορικὰ χρέη, ἀλλὰ παρατηρῶ τὸ ἑξῆς, ὅτι δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὴν ἑξῆς ἀρχήν· ὁ ἔμπορος, ὁ ὁποῖος καταδικάζεται νὰ πληρώσῃ μέχρι 500 δραχμῶν, νὰ μὴ ὑποβάλληται εἰς προσωπικὴν κράτησιν. Θὰ πιστεύσητε ποτὲ, ὅτι ἔμπορος, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ 500 δραχμὰς, θὰ δεχθῇ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰς φυλακὰς, δηλαδὴ νὰ κηρυχθῇ χρεωκόπος, διὰ νὰ μὴ πληρώσῃ τὰς 500 δραχμάς; Καὶ ἔχετε ἀνάγκην νὰ μεταχειρισθῆτε τὸ βάρβαρον αὐτὸ μέσον καὶ νὰ προσωποκρατήσητε δυστυχῆ ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ 500 δραχμὰς, ἐνῷ ἔχετε ἔνδειξιν ἰσχυροτάτην, ὅτι ἐξ ἀδυναμίας δὲν τὰς πληρόνει; Ἐὰν δὲ καταργήσωμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἐμπόρους, ὅταν τὸ χρέος ἦναι ἔλασσον τῶν 500 δραχμῶν, ἐλπίζω καὶ πιστεύω, ὅτι οὐχὶ ἀργὰ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ καταργήσωμεν ἐντελῶς αὐτήν. Ἐὰν, Κύριοι λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἱστορίαν ἄλλων ἐθνῶν, θὰ ἴδητε πόσα ἔτη παρῆλθον, πόσαι περιστάσεις ἔλαβον χώραν διὰ ν’ ἀπολήξωσιν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέληξαν. Ἑπομένως ἐννοῶ καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῶσι τὴν τροπολογίαν μου αὐτὴν, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν πράγματι, ὅτι ἔχομεν τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὴν τάσιν, ὅταν θὰ μᾶς ἦναι ἐπιτετραμμένον, νὰ καταργήσωμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν ἐντελῶς, διότι ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι δουλεία, καὶ ὑπὸ τοὺς θεσμοὺς, ὑπὸ τοὺς ὁποίους διατελοῦμεν, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα, κατὰ τὸν ὁποῖον ζῶμεν, εἶναι πράγματι αἶσχος διὰ τὴν κοινωνίαν μας νὰ ἔχωμεν αὐτὸν τὸν βάρβαρον θεσμὸν ἐν ἐνεργείᾳ. Ἔχω καὶ δευτέραν πρότασιν. Ἡ Δικονομία ἡ Πολιτικὴ, ἐκτὸς τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον διαγράφει τὰς περιπτώσεις τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ὡς πρὸς τοὺς ἐμπόρους καὶ τὰς ἐμπορικὰς πράξεις, ἔχει καὶ μίαν ἄλλην διάταξιν, περὶ ἧς προβλέπει τὸ ἄρθρον 998· καὶ αὐτὸ μοὶ φαίνεται βαρύτερον. Ἑπομένως θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε, ἐν ὀνόματι τῆς φιλανθρωπίας, ἐν ὀνόματι τοῦ πολιτισμοῦ, τὴν τροπολογίαν ταύτην. Ὁ μισθωτὴς ὑποβάλλεται διὰ συμβολαίου εἰς προσωπικὴν κράτησιν, γίνεται ὑποζύγιον τοῦ ἰδιοκτήτου, τοῦ ὁποίου τὸ κτῆμα ἐνοικιάζει, ἐνῷ ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ αὐτὸν, ἐὰν ἦναι ἀξιόχρεως ἢ ὄχι, ἐὰν ἦναι τίμιος ἢ ὄχι, ἔχει δεύτερον τὴν ἀσφάλειαν τῶν καρπῶν, τοὺς ὁποίους τὸ κτῆμα θὰ παράσχῃ, καὶ τοὺς ὁποίους δύναται νὰ κατάσχῃ καὶ πρὶν ἢ ἀποκοπῶσι. Καὶ ἀφοῦ ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει τὴν ἀσφάλειαν αὐτὴν, πρέπει ὁ δυστυχὴς μισθωτὴς, ὁ ζητῶν νὰ ἐνοικιάσῃ ἓν κτῆμα διὰ νὰ ζήσῃ, νὰ ὑποβάλληται ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου εἰς τὰς ὑποχρεώσεις ὑποζυγίου, καὶ διὰ συμβολαίου νὰ ὁμολογῇ, ὅτι συνομολογεῖ τὴν στέρησιν τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας; Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ! Γνωρίζω ὅτι, ὅτε ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, ἠγέρθησαν φωναί τινες ἰδιοκτητῶν καὶ κτηματιῶν· ἀλλ’ οἱ κτηματίαι οὐδὲν δίκαιον δύνανται νὰ ἔχωσιν, ἀφοῦ ἔχουσι τοὺς καρποὺς πρὸς ἀσφάλειάν των, ἀπόκειται δὲ εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκλέξωσι τὸν μισθωτήν. Αὗται αἱ δύο προτάσεις λοιπὸν παρακαλῶ νὰ γείνωσι δεκταὶ, καὶ νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸν περιορισμὸν, τὸν ὁποῖον σήμερον τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλει, νὰ εὐχηθῶμεν δὲ, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν, ὄχι μόνον νὰ λέγωμεν τὰς ἐπιθυμίας μας, ἀλλὰ καὶ νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἡ ψυχή μας θέλει καὶ ἡ θέσις μας ἡ πολιτικὴ ἐπιβάλλει.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καραστέργιος ἔχει τὸν λόγον.

§311ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Καραστέργιος θὰ ὁμιλήσῃ διὰ μακρῶν, τότε νὰ ἀναβάλωμεν.

§312Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§313Ν. ΚΑΡΑΣΤΕΡΓΙΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§314ΡΙΚΑΚΗΣ. Δύο λέξεις, κύριε Πρόεδρε... (θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ πλείστων ἑδρῶν).

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ.

§316ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὅλη ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου προαγορεύσαντος ἦτο ὡραία. Εἶμαι συμφωνότατος μὲ τὴν θεωρίαν του. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον διεπραγματεύθη. Πρόκειται νὰ καθορίσωμεν ἕνα ὁρισμὸν ἐν τῇ Δικονομίᾳ, ὁ ὁποῖος μέχρι τοῦδε ἦτο ἀόριστος καὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο κακοηθεστάτη κατάχρησις. Αὐτὸ ἔρχεται νὰ κάμῃ ὁ νομοθέτης, καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι δὲν συμφωνοῦσι μὲ τὰς ἰδέας τὰς ἰδικάς μας, νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι πρόκειται νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ὅπως ἡ Δικονομία ἡ ἰσχύουσα ἐννοεῖ νὰ διατάσσῃ, τουτέστι τὰς σχέσεις καὶ ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγέννησεν ἡ διαφθορὰ τῆς κοινωνίας, νὰ τὰ καταργήσωμεν.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχήν...

§318ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς μου.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἔπειτα ἡ τροπολογία.

§320ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἄν γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, εἶναι περιττὸν τὸ νομοσχέδιον. Λοιπὸν κατὰ τὸν Κανονισμόν...

§321ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἴμεθα ἐγγεγραμμένοι καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κύριος Τσιτσάρας νὰ ὁμιλήσωμεν.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ βιάζεσθε! Δὲν ἐτελείωσε.

§323ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα ἐγγεγραμμένοι.

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε. Πρόκειται νὰ ὑποβάλητε τροπολογίας ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου. Λοιπὸν ἔχετε καιρόν. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς οὐδεὶς ἄλλος ἦτο ἐγγεγραμμένος. Ἐκηρύχθη περατωμένη ἡ συζήτησις. Ὅσοι ἔχουσι τροπολογίας, ἔχουσι καιρὸν εἰς τὰ ἄρθρα νὰ ὑποβάλωσιν αὐτάς. Τώρα, παρακαλῶ, νὰ σαφηνίσω τὸ ζήτημα. Ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Μπακοπούλου κλπ. ἔχει ὡς ἑξῆς: «Καταργεῖται ἡ προσωπικὴ κράτησις ὡς μέσον ἐκτελέσεως». Ἑπομένως εἶναι τροπολογία τοῦ νόμου.

§325ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διόλου.

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀρχὴ εἶναι αὐτή.

§327ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μεταβολὴ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§329ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Ἡ τροπολογία μου... (θόρυβος καὶ φωναί.) Θέλετε νὰ συζητήσωμεν; Ἀκούσατέ μου. Ἐγὼ μετὰ σεβασμοῦ θὰ σᾶς ἀκούσω.

§330Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ κειμένου. Δὲν εἶναι κείμενον ἡ πρότασίς σας, εἶναι κείμενον τὸ νομοσχέδιον.

§331ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε πρῶτον τί θέλω; Διατὶ ἀπαντᾶτε; Γνωρίζω βεβαίως, ὅτι θὰ σᾶς ἀκολουθήσουν ἑκατὸν δέκα, ἐνῷ ἐμὲ οὐδείς. Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ. Πρόκειται περὶ μεταρρυθμίσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συνίσταται ἐξ ἕνδεκα ἄρθρων. Ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου, κατὰ τὴν ὁποίαν καταργεῖται ἡ προσωπικὴ κράτησις ὡς μέσον ἐκτελέσεως, εἶναι περιττὸν ν’ ἀποσχολήσωμεν τὴν Βουλὴν, ἐρωτῶντες αὐτὴν, ἂν δέχεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἢ κατ’ ἄρθρον. Ἡ πρότασίς μου εἶναι τροπολογία ἐπὶ ὅλου τοῦ νομοσχεδίου. Ἑπομένως κατὰ τὸν Κανονισμὸν πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ πρῶτον ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν.

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἀρχὴν πάντοτε. Ἀφοῦ ἔχει τὴν αὐτὴν ἀρχήν...

§333ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόλου. Δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ὥστε νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀρχῆς. Θὰ ἐρωτηθῇ λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου.

§334Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅπως τὴν χαρακτηρίζει ὁ κύριος Βουλευτὴς, εἶναι ἀπαράδεκτος· διότι εἶναι πρότασις νόμου, ὅπως τὴν χαρακτηρίζει. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶναι τροπολογία τοῦ νομοσχεδίου. Διατὶ ἐπιμένει;

§335ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τούτου.

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. Ἡ Βουλὴ θὰ ἐρωτηθῇ πρῶτον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§337ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ διαφωνῶ εἰς τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, καὶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαφωνεῖτε. Ἀλλ’ ὁ Κανονισμὸς λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἂν τροπολογία τις προταθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν, ὁ Πρόεδρος λαμβάνει τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἂν ἡ τροπολογία πρέπει νὰ συζητηθῇ εὐθὺς, ἢ τυπουμένη νὰ διανεμηθῇ πρὸ τῆς συζητήσεως εἰς τοὺς Βουλευτάς.»

§339ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν αὐτὸ ζητῶ καὶ ἐγώ.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ναὶ, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀρχήν. Ὑμεῖς τροπολογεῖτε ὅλα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου.

§341ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ζηλεύω τῷ ὄντι τὴν εὐφυΐαν σας, διὰ τῆς ὁποίας διατυποῦτε ἰδέας ἐναντίας τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τροπολογίας ἐπὶ ὡρισμένου ἄρθρου, κύριε Πρόεδρε· πρόκειται περὶ τροπολογίας ὁλοκλήρου τοῦ νομοσχεδίου.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς τοιαύτη εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ τροπολογία σας.

§343ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου, εἶναι περιττὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ ὅλου τοῦ νομοσχεδίου. Λοιπὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς τροπολογίας.

§344ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ τροπολογία σας τροπολογεῖ, ὅπως φρονῶ ἐγὼ, τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, καθιστῶσα ἁπλοῦν αὐτό...

§345ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διόλου τὸ πρῶτον.

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. .. ἂν γείνῃ δεκτὴ, περιττεύουσιν ὅλα τὰ ἄλλα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου. Δύναται νὰ ψηφισθῇ ὡς τροπολογία ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἐὰν ψηφισθῇ χωριστὰ, εἶναι ἐντελῶς ἀπαράδεκτος, διότι τότε πρέπει νὰ τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ συζητηθῇ τρὶς, ὡς πρότασις.

§347ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἄλλο συζητεῖται ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἢ τὸ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως; Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν πρέπει νὰ προταχθῇ ἡ τροπολογία μου.

§348ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα. Τὴν τάξιν τὴν κανονίζει, κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ὁ Πρόεδρος.

§349ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅταν ὁ Πρόεδρος διαφωνῇ, ἐρωτᾶται ἡ Βουλή.

§350ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ἂν ἡ πρότασις νόμου δύναται νὰ γείνῃ δεκτή.

§351ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι πρότασις νόμου. Εἶναι τροπολογία... (θόρυβος καὶ φωναί). Εὑρισκόμεθα ἐν Βουλῇ, ἢ ἐν Ἑβραϊκῇ Χάβρᾳ, κύριε Πρόεδρε;

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διόλου δὲν εὑρισκόμεθα ἐν Χάβρᾳ.

§353ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἐγὼ ζητῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται ὀλίγοι)...

§355ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§356ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε δεκαπέντε.

§357ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα. (Ἐγείρονται ὀλιγώτεροι τῶν 15).

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπερρίφθη.

§359ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀπερρίφθη.

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπερρίφθη. Παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταὶ, καθήσατε. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. Νὰ ἀναγνωσθῇ πρῶτον τὸ ἄρθρον, διὰ νὰ κατανοήσω τὰς τροπολογίας (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχουσιν αἱ ἑξῆς τροπολογίαι. Ἡ τοῦ κυρίου Μπακοπούλου καὶ λοιπῶν, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ πλήρης κατάργησις τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς τροπολογίας, ἥτις εἶναι ἡ ἀπωτέρα, θὰ ἐρωτηθῇ πρῶτον ἡ Βουλή. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§361ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄν εἶσθε 15. (Ἐγείρονταί τινες). Δὲν εἶσθε. Ὑπάρχει ἄλλη τροπολογία, τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις προτείνει, ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 1 προστεθῇ τρίτον ἐδάφιον, ὡς ἑξῆς: «Ἐπὶ συναλλαγματικῶν καὶ γραμματίων εἰς διαταγὴν, ἐκδεδομένων ἐπὶ ῥητῇ ἐμπορικῇ αἰτίᾳ, ὑποχρεοῦται ὁ ἐναγόμενος νὰ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον τῆς ἐμπορικότητος τοῦ ἐγγράφου. Αἱ περὶ τούτου προδικαστικαὶ καὶ παρεμπίπτουσαι ἀποφάσεις δὲν ἐκκαλοῦνται, εἰμὴ μετὰ τῆς ὁριστικῆς ἀποφάσεως, γενομένης δ’ ἐφέσεως αὐτῶν, τὸ κατώτερον δικαστήριον προχωρεῖ εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῆς διαφορᾶς.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§363Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον καὶ ἐγὼ τροπολογίαν.

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία, ἡ τοῦ κυρίου Ρικάκη.

§365ΡΙΚΑΚΗΣ. Τί λέγει ὁ κύριος Ὑπουργός;

§366ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ὄχι τὸν κύριον Ὑπουργόν. Ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Ρικάκη ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν πάσῃ περὶ ἐμπορικῆς διαφορᾶς ἐκδιδομένῃ ἀποφάσει ἀπαγγέλλεται, αἰτήσει τοῦ ἐνάγοντος, προσωπικὴ κράτησις κατὰ τοῦ ἡττηθέντος ἐμπόρου ἕνεκεν μόνον τοῦ ἐπιδίκου ἀντικειμένου, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ὑπερβαίνει τὰς δραχμὰς πεντακοσίας». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§367ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη τροπολογία, ἀλλὰ τεχνηέντως ἀπεκρύβη. (Διαμαρτυρίαι ἐκ δεξιῶν).

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διόλου δὲν ἀπεκρύβη· μοῦ διέφυγε.

§369ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐπ’ αὐτῆς, παρακαλῶ, τὸν λόγον.

§370ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§371Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μὴ ἐπιτρέπετε τοιαύτας φράσεις, κύριε Πρόεδρε. Τί θὰ εἰπῇ «τεχνηέντως»;

§372ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν Τσιτσάραν). Τὸ Προεδρεῖον, βλέπετε, μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του. Διατὶ λέγετε τεχνηέντως; Ἰδοὺ ἡ τροπολογία σας. Ἀλλ’ εἶναι ἀόριστος, μὴ συνδεομένη μὲ κανὲν ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «Καταργεῖται ἡ προσωπικὴ κράτησις διὰ τοὺς πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλέτας, τοὐλάχιστον μέχρι τῶν 50 δραχμῶν.»

§373ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν πρότασίν μου.

§374ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! ὄχι! (θόρυβος).

§375ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας, κύριε Πρόεδρε, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ. Δὲν δύνασθε νὰ τοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον.

§376ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔδωκα τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου ἄρθρου. Μὴ ἐπιμένετε. Ἐὰν νομίζητε ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν τάξει, ἐγὼ θὰ δώσω τὸν λόγον εἰς τὸν κύριον Βουλευτήν. Ἀλλὰ παραβαίνετε τὸν Κανονισμόν. Ὅταν ἔδωκα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, τότε ἕκαστος ὤφειλε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν τροπολογίαν του.

§377ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ὑπέβαλον.

§378ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω νὰ παραστήσω, ὅτι ἔδωκα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ δὲν ὡμίλησε κανείς.

§379ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τὴν ὑπέβαλον, κύριε Πρόεδρε. Σᾶς παρακαλῶ, ἂν εἶναι δυνατόν, δύο λέξεις νὰ εἴπω.

§380ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατὶ θέλετε νὰ παραβαίνωμεν τὸν Κανονισμόν;

§381ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, δύο λέξεις. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ μέγα κακὸν εἰς τὸ Δημόσιον, εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς πᾶσαν τὴν Βουλήν, ποῖα μαρτύρια τραβοῦν οἱ ὀφειλέται πρὸς τὸ Δημόσιον τριῶν, τεσσάρων, πέντε ἢ καὶ δέκα δραχμῶν, νὰ συγκατατεθῇ νὰ δεχθῇ μίαν προσθήκην, ὥστε οἱ ὀφειλέται μέχρι τοὐλάχιστον εἴκοσι δραχμῶν, ἢ καὶ δεκαπέντε, νὰ ἀπαλλάσσωνται.

§382ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§383ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Τσιτσάρα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§384ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Παρεδέχθη.

§385ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Παρεδέχθη, κύριε Πρόεδρε.

§386ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρεδέχθη.

§387ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε 15.

§389ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὑποβάλλω ἔνστασιν ἀπαρτίας (θόρυβος).

§390ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε 15. Διατὶ ἐπιμένετε;

§391ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος.)

§392ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἀφήσατε, κύριε Τσιτσάρα, νὰ τελειώσωμεν.

§393ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ἐπιμένει ὁ κύριος Τσιτσάρας, κύριε Πρόεδρε.

§394ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη ἤδη, ὑπάρχουσι τροπολογίαι. Ὑπάρχει τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς πρῶτον...

§395ΑΛΕΞΑΚΗΣ (πρὸς τὸν Τσιτσάραν). Δὲν ὑπέβαλες ἔνστασιν;

§396ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν ἀπέσυρε.

§397ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ τεθῇ εἰς τὸν τέταρτον στίχον, ἀντὶ τῆς λέξεως «ὀνομασθῇ», ἡ λέξις «χαρακτηρισθῇ», εἰς δὲ τὸν πέμπτον στίχον, ἀντὶ «ὁρώσας», νὰ τεθῇ «ἀφορώσας εἰς», καὶ τέλος νὰ διαγραφῶσιν αἱ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου λέξεις «πάντοτε δι’ αὐτὴν εἰς μόνον τὸν ὀφειλέτην». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§398ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἔκαμεν ἡ Βουλή;

§399ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρεδέχθη.

§400ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἀποδοκιμάζει καὶ ὑμᾶς, διότι καὶ ὑμεῖς ἦσθε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς (θόρυβος).

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία, τοῦ κυρίου Ροδοπούλου (ἀναγινώσκει): «Κατὰ πάσης ἀποφάσεως ἀπαγγελλούσης προσωπικὴν κράτησιν ἢ ἀπορριπτούσης αἴτησιν περὶ ἀπαγγελίας τοιαύτης ἐπιτρέπεται πάντοτε ἔφεσις εἰς τοὺς διαδίκους.»

§402ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπεται καὶ τώρα.

§403ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται). Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, μεταξὺ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3 νὰ παρεμβληθῇ ἄρθρον αὐτοτελὲς, μεταρρυθμίζον τὴν § 1 τοῦ ἄρθρου 999 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ὡς ἑξῆς: «εἰς ὅλας τὰς δίκας κατὰ τῶν ἐμπόρων καὶ μόνον διὰ τὰς ἐμπορικὰς αὐτῶν ὑποθέσεις.»

§404Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κατὰ τὴν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συζήτησιν ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν ταύτην καὶ ὁ κύριος Ὑπουργός.

§405ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἐπίσης προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ, ὅπως ἀντικατασταθῇ ἡ λέξις «ἐμπόρων» ἐν στίχ. δʹ τοῦ ἄρθρου 3 διὰ τῆς φράσεως «τῶν ἐνασκούντων νομίμως τὴν ἐμπορίαν». Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§406ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Πιστεύω ὅτι θὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 9 ἢ 8 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἡ ἑξῆς πρότασις, δικαιοτάτη ἄλλως τε: «Καταργεῖται ἡ προσωπικὴ κράτησις καὶ ὡς πρὸς τοὺς ὀφειλέτας τοῦ Δημοσίου ἐκ διαφόρων φόρων μέχρις 20 δραχμῶν.»

§407ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπερρίφθη πρὸ ὀλίγου ἡ πρότασις αὕτη (θόρυβος). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4–7 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§408ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται). Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, ἀντὶ τῆς λέξεως «τριῶν» νὰ τεθῇ «ὀκτώ». Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Ροδοπούλου, προτείνοντος ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ δευτέρα περίοδος τοῦ τροποποιουμένου ἄρθρου 1048 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ὡς ἑξῆς: «Ἐντὸς δὲ προθεσμίας τριῶν ἡμερῶν, παρατεινομένης λόγῳ ἀποστάσεως κατὰ τὰ ἄρθρα 195 καὶ 196 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἐπιδίδεται αὐτῷ κλπ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§409Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 10 χρῄζει τῆς ἰδιαζούσης προσοχῆς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς Βουλῆς· διότι, ἂν ψηφισθῇ ὡς ἔχει, οὐ μόνον θέλει καταστῆ ἀνεφάρμοστον, ἀλλὰ θὰ ἐπιφέρῃ καὶ πλείονα ταραχὴν εἰς τὴν μέχρι τοῦδε διαδικασίαν. Τὸ ἄρθρον ἔχει οὕτω: «Ὁ παρὼν νόμος ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ προσωπικῆς κρατήσεως ἐπιβληθείσης διὰ προγενεστέρας ἀποφάσεως· πᾶσα δὲ διάταξις ἀντικειμένη εἰς αὐτὸν καταργεῖται κλπ.» Ἀλλ’ οὕτω θέλει σταματήσει ἡ ἐκτέλεσις πάσης ἀποφάσεως, εἴτε δικαίας, εἴτε ἀδίκου, θὰ σταματήσῃ ἡ δικαιοσύνη. Συλλογίσθητε, ὅτι ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰργάσθη εἷς κεφαλαιοῦχος, ἵνα ἐπιτύχῃ μίαν τελεσίδικον ἀπόφασιν καὶ λάβῃ ἕνα τίτλον, ἀλλ’ ἤδη δὲν θὰ γείνῃ ἡ ἐκτέλεσις κατὰ τοῦ τοιούτου ὀφειλέτου. Θὰ παρακαλέσω νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, ἣν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε, δηλαδὴ νὰ ἰσχύῃ ὁ νόμος εἰς τὰς ἀπὸ τοῦδε καὶ ἑξῆς ἐκδοθησομένας ἀποφάσεις.

§410Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἔβλεπον ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς ἔτεινεν ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς ἀρχῆς. Ἀλλ’ εἰς τὸ ἄρθρον 10 ὑπάρχει διάταξις, ἥτις τείνει, οὐχὶ δι’ ὃν λόγον ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, νὰ ἀναιρέσῃ τὰ εὐεργετήματα ὑπὲρ τῆς τάξεως ἐκείνης, διὰ τὴν ὁποίαν ἐσκέφθη νὰ προνοήσῃ ὁ νόμος. Τί λέγει ἡ διάταξις; (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα δὲ διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται, ἐκτὸς τῶν ἐν ἰσχύϊ κεχορηγημένων δι’ εἰδικῶν νόμων εἰς τὰς Τραπέζας προνομίων περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκτελέσεως καὶ διὰ προσωπικῆς κρατήσεως τῶν ὀφειλετῶν αὐτῶν»...

§411Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης).!...

§412Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὑπέλαβεν ὅτι θὰ εἴπω διὰ τὴν Μεγαρίδα. Ὄχι· θὰ εἴπω κἄτι τι δι’ ἵδρυμα τραπεζιτικόν, περὶ οὗ ἐνδιαφέρεται ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ τὸ ἐνδιαφέρον του ἀποδεικνύει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀκούσατε λοιπόν. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοθέτου εἶναι νὰ μὴ ἐπάγηται προσωπικὴ κράτησις κατὰ τῶν μὴ ἀποδειχθέντων ἐμπόρων. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς τάσσεται ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν ἐξαιρετικῶς ἡ προσωπικὴ κράτησις, πιστεύω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ εὐφυΐα θὰ εὕρῃ ἔδαφος ἐκμεταλλεύσεως, ὥστε νὰ ἀφαιρέσῃ τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι διὰ καταλλήλου τρόπου θὰ ἐνεργῆται ἡ προσωπικὴ κράτησις ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν· καὶ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ γενησόμενα. Παραδείγματος χάριν, ἐγὼ ἔχω ἀποδεχθῆ συναλλαγματικὴν καὶ δὲν ὑποχρεοῦμαι εἰς προσωπικὴν κράτησιν, ἀλλ’ ὁ κομιστὴς τῆς συναλλαγματικῆς, ὅστις δὲν ἔχει κατ’ ἐμοῦ τὴν προσωπικὴν κράτησιν, δύναται νὰ μεταβιβάσῃ τὴν συναλλαγματικὴν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἥτις ὡς κομίστρια δύναται νὰ ἐναγάγῃ ἐμὲ, τὸν ὑπογράψαντα καὶ ἀποδεχθέντα, καὶ ἐπιτύχῃ τὴν προσωπικὴν μου κράτησιν. Τί δύναται νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός; Ἐγὼ συνεφώνησα καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν πρὸς τὸ νομοσχέδιον· ἀλλ’ ἐπεθύμουν, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἔδιδε μικρὰν διασάφησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.