1900.03.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31

τῆς 2 Μαρτίου 1900.

(Πέμπτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρῆλθε πολὺς καιρὸς ἀφ’ ὅτου εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιληφθῇ ὑποθέσεως τὰ μάλα ἐνδιαφερούσης τὴν Κορινθίαν, ἰδιαιτέρως δὲ τὸν δῆμον Σικυῶνος, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἀστυνομικὸν ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ καθεστώς. Ἡ ἀστυνομία ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ περιῆλθεν εἰς σημεῖον ἀκροσφαλὲς, ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ νῦν ἀστυνόμου· κυριολεκτικῶς δὲν ὑπάρχει ἀστυνομία φρουρὸς τῆς ἀσφαλείας τῆς τιμῆς, τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν. Ἀνέμενον ἀπὸ καιροῦ, ἵνα ὁ κύριος Θεοτόκης, ὅπως εἶχε δηλώσει εἰς τὴν Βουλὴν, καταθέσῃ τὰς σχετικὰς πληροφορίας καὶ τὰ πορίσματα τῶν ἀνακρίσεων, διοικητικῶν ἢ δικαστικῶν, ἐπὶ τῶν ὑποβληθεισῶν καταγγελιῶν διὰ ῥητὰς παραβάσεις, ἀναγομένας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ εἰρημένου ἀστυνόμου, ὅστις πᾶν ἄλλο πράττει ἢ τὸ καθῆκόν του. Βεβαιωθῆτε δὲ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀστυνομικὴ ἀσφάλεια ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ. Ἀποθρασυνθεὶς ὁ ἀστυνόμος οὗτος ἐκ τῆς ἀμεριμνησίας τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν συνέλαβε φιλησύχους πολίτας καὶ ἐντίμους καὶ ἔδειρεν αὐτοὺς ἀνηλεῶς δημοσίᾳ, ἄλλους δ’ ἐξύβρισε, σχόντας τὸ θάρρος νὰ καταγγείλωσι τὰς παρεκτροπὰς του. Λυποῦμαι ὅτι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω τὴν σύστασίν μου, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διὰ νὰ σώσῃ τὸν τόπον ἀπὸ τοιοῦτον ὄργανον τῆς διοικήσεως. Ἵνα δὲ καταδειχθῇ κατὰ πόσον ἀμερολήπτως καὶ ἀφατρίαστος ὁ ἀστυνόμος οὗτος ἐκπληροῖ τὰ ἀστυνομικά του καθήκοντα, καὶ πῶς ἐννοεῖ νὰ τὰ ἐνασκῇ, δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τοῦ ὁποίου ὄργανον ἀπαραίτητον κατέστη ὁ ἀστυνόμος οὗτος. Διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου, πρωτοφανοῦς εἰς τὰ καθ’ ἡμᾶς χρονικὰ, ἀποδοκιμάζομαι ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν συνταγματικῶν μου δικαιωμάτων, ὡς Βουλευτοῦ, καὶ ἐκφράζει τὸ Συμβούλιον τὴν λύπην του διὰ τὰ λεχθέντα κατὰ τοῦ ἀστυνόμου ὑπ’ ἐμοῦ ἐν τῇ Βουλῇ! Τὸ ψήφισμα τοῦτο, καταρτισθὲν καθ’ ὅλας τὰς νομίμους διατυπώσεις, ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ ἀνεγνώσθη, ὡς μὴ ἔδει, παρὰ τοῦ κ. Προέδρου...

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνηγγέλθη μόνον· δὲν ἀνεγνώσθη, νομίζω.

§4ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνεγνώσθη καὶ κατεχωρίσθη εἰς τὰ πρακτικά.

§5ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ μακρηγορήσω, διότι τὸ ζήτημα, ὅπως ἐπιλαμβάνεται αὐτοῦ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, εἶναι προσωπικόν· ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ἀπὸ τὰ σπάνια ψηφίσματα, τὰ ὁποῖα εἶδον τὸ φῶς. Ποίαν ἁρμοδιότητα εἶχε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ ἐκφράσῃ γνώμην ἢ μομφὴν κατὰ Βουλευτοῦ ἐνασκοῦντος τὰ συνταγματικὰ αὑτοῦ δικαιώματα, φρουρουμένου δὲ ὑπὸ ῥητῶν καὶ ἀπαραβιάστων διατάξεων τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει ἀπολύτως τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου; Ἐναπόκειται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κρίνῃ. Λυποῦμαι, ὅτι εὐθὺς ὡς ἔλαβε γνῶσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς, δὲν ἔσπευσε νὰ ἀκυρώσῃ τὸ ψήφισμα αὐτὸ, τιμωρῶν καὶ εἰσάγων εἰς ποινικὸν δικαστήριον τὸ ἐκτροχιασθὲν Δημοτικὸν Συμβούλιον. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι προσωπικὸν, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀσχοληθῶ πλειότερον εἰς τοῦτο. Ἀφίεμαι εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν καὶ τὴν νομιμοφροσύνην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς ὃν ἀπόκειται νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ, ἀποκαθιστῶν ἐντὸς τῆς τροχιᾶς του τὸ παρεκτραπὲν Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον, ὡς ἀντάλλαγμα τῶν παρεχομένων ὑπὸ τοῦ ἀστυνόμου εὐκολιῶν, ἐπὶ ζημίᾳ τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς δημοσίας ἐκεῖ τάξεως, ἔκρινε νὰ ἐκδώσῃ τὸ παράνομον καὶ αὐθαίρετον τοῦτο ψήφισμα. Τὸ ψήφισμα ἀναφέρεται καὶ εἰς τὴν διαγωγὴν καὶ τὴν ἐν γένει συμπεριφορὰν τοῦ ἀστυνόμου, τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἐκδόντος, οὕτως εἰπεῖν, πιστοποιητικὸν καλῆς αὐτοῦ διαγωγῆς. Ἔστω τοῦτο τρανὸν δεῖγμα τῆς ὑφισταμένης μεταξὺ τοῦ ἀστυνόμου καὶ τῶν διευθυνόντων τὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀλληλεγγύης. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο διοίκησις; Κατὰ τὸν νόμον, εἰς τρεῖς περιπτώσεις δύναται νὰ ἐπιληφθῇ ἐκδόσεως ψηφισμάτων τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον: 1) ὅταν πρόκειται περὶ συμφερόντων τοῦ δήμου γενικῶς, ὅτε ἐκδίδει ἀποφάσεις, αἵτινες χρήζουσι τῆς ἐπικυρώσεως τῆς προϊσταμένης διοικητικῆς ἀρχῆς, 2) ὅταν ἐκδίδῃ γνωμοδοτήσεις, αἵτινες προκαλοῦνται ὑπὸ τῆς προϊσταμένης διοικητικῆς ἀρχῆς, καὶ 3) ὅταν ἐκδίδῃ εὐχὰς, προκειμένου περὶ συμφερόντων γενικῶν τοῦ δήμου. Τὸ ψήφισμα τὸ ὑποβληθὲν εἰς ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, δὲν νομίζω ὅτι ἀφορᾷ εἰς οὐδεμίαν τῶν περιπτώσεων τούτων· εἶναι ἐντελῶς ἄκυρον καὶ ἐκτὸς τῆς δικαιοδοσίας τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, χάριν τοῦ Βουλευτικοῦ ἀξιώματος, νὰ σπεύσῃ νὰ ἀκυρώσῃ τοιοῦτον ἔκτροπον ψήφισμα, νὰ προβῇ δὲ τάχιστα καὶ εἰς τὴν ἐκτόπισιν καὶ τιμωρίαν τοῦ ἀστυνόμου τούτου, ἂν ἐνδιαφέρεται περὶ τῆς ὑπολήψεως τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ὄργανον φατριαστικὸν παρίσταται ὁ κύριος ἀστυνόμος. Ἡ διοίκησις, ἥτις παρουσιάζεται ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, δὲν εἶναι ἡ διοίκησις, τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθη ἡ Κυβέρνησις πομπωδῶς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§6Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καίτοι δὲν ἀρέσκομαι νὰ καταγγέλλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς παρεκτροπὰς τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, οὐχ ἧττον ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει ὀφείλω νὰ ἐπιβεβαιώσω τοὺς λόγους τοῦ κ. συναδέλφου, καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ταχέως προβῇ εἰς τὴν μετάθεσιν τοῦ ἀστυνόμου Σικυῶνος, διότι ἡ περαιτέρω διαμονὴ αὐτοῦ ἐκεῖ ἀποτελεῖ κίνδυνον σπουδαῖον διαταράξεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τάξεως. Εἰς ἐποχὴν δὲ, καθ’ ἣν ὅλοι βοῶμεν καὶ παραπονούμεθα, ὅτι ἐχαλαρώθη ἡ δημοσία ἀσφάλεια καὶ ὅτι περιέστη αὕτη εἰς οἰκτρὸν σημεῖον, εἶναι ἀκατάληπτον, ἵνα μὴ τὸ χαρακτηρίσω ἄλλως πως, νὰ ἔχωμεν ἀστυνόμον ἔν τινι δήμῳ, ὁ ὁποῖος αὐθαιρέτως, παρανόμως καὶ ἀσυστόλως προσβάλλει τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτῶν. Ἐσχάτως ἐν Κιάτῳ ὕβρισε κατὰ τὴν ὥραν τῆς συνεδριάσεως τοῦ Πταισματοδικείου ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτοῦ ἕνα δικηγόρον, ὑπὸ τοῦ ὁποίου κατηγγέλθη ἐπὶ ἐξυβρίσει καὶ ἐδικάζετο τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου Ναυπλίου ὡς ἔνοχος ἐξυβρίσεως κατ’ αὐτοῦ· δὲν γνωρίζω δὲ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δίκης. Ἄλλοτε πάλιν συνέλαβεν ἐν μέσῃ ἀγορᾷ καὶ ἐν νυκτερινῇ ὥρᾳ ἕνα τελειόφοιτον τῆς νομικῆς καὶ χρηστὸν νέον, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι οὗτος εἶχε γράψει ἐν τῇ «Ἀκροπόλει» κατ’ αὐτοῦ, καὶ ἀφοῦ περιύβρισεν αὐτὸν, τὸν κατετραυμάτισε δι’ ἑνὸς μαστιγίου, ὃ ἐκράτει ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ. Ἐπίσης συνέλαβε καὶ ἐφυλάκισε πολίτας τινὰς Σικυωνίους, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον ἐνώπιόν του, ἵνα τῷ παραπονεθῶσιν, ὅτι τὰ ὄργανα τὰ ἀστυνομικὰ ἐκακομεταχειρίσθησαν αὐτοὺς, κακοποιήσας ἅμα αὐτούς. Παρακαλῶ ἑπομένως καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ τὴν μετάθεσιν τοῦ ἀστυνόμου αὐτοῦ ἐκεῖθεν ταχέως. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τοῦ πρώην βουλευτοῦ Κορινθίας κ. Δημητρίου Οἰκονόμου, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐκτίθησιν οὗτος τὴν κατάστασιν, ἥτις παρήχθη ἐν Φενεῷ τῆς Κορινθίας ἕνεκα τῆς πλημμύρας, ἥτις κατέκλυσε μεγάλην ἔκτασιν γαιῶν, καὶ παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ τὴν ἐκτέλεσιν ὅλων τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ κατακλυσθέντος μέρους γῆς, καὶ τὴν Βουλὴν, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπιψηφίσῃ τὴν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου ἀναγκαίαν δαπάνην. Ἐπίσης ὑποβάλλω ἀναφορὰν πολλῶν κατοίκων διαφόρων χωρίων τοῦ δήμου Στυμφαλίας, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται, ὅτι κατεκλύσθησαν ὑπὸ τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας καὶ Πελλήνης περὶ τὰ χίλια στρέμματα γῆς αὐτῶν καλλιεργηθείσης, καὶ παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ, ὅπως καὶ ἐκεῖ ἐκτελεσθῶσι τὰ πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ὑπὸ τῶν ὑδάτων καλυφθεισῶν γαιῶν των ἀπαιτούμενα ὑδραυλικὰ ἔργα. Τὸ Φενεατικὸν πεδίον, Κύριοι, εὔφορον καὶ γονιμώτατον εἰς παραγωγὴν, εἴτε ἕνεκα λόγων φυσικῶν, εἴτε καὶ διότι γειτνιάζει πρὸς ὑδάτινα ὑπόγεια στρώμματα, κατακλύζεται ἀπὸ τῶν παναρχαίων χρόνων κατὰ διαφόρους, μεγάλης ἢ μικρᾶς διαρκείας, χρονικὰς περιόδους ὑπὸ ὑδάτων, τὰ ὁποῖα, λιμνάζοντα ἐκεῖ, σχηματίζουν μεγάλην καὶ θαλασσοειδῆ λίμνην, ὑπὲρ τὰ 750 μέτρα ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης, καὶ ἡ ὁποία εἶναι γνωστὴ ἐκ τῆς γεωγραφίας, τῆς μυθολογίας καὶ τῆς ἱστορίας τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος. Τὸ συνήθως κατακλυζόμενον ὑπὸ τῆς πλημμύρας ἐκείνης ἔδαφος ὑπολογίζεται εἰς τριάκοντα καὶ πλέον χιλιάδας στρέμματα γῆς εὐφόρου καὶ καλλιεργησίμου· ἡ δὲ ὅλη ἔκτασις τοῦ δήμου Φενεοῦ, ἡ ἐξόχως γόνιμος καὶ εὔφορος, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ ἀπειλεῖται νὰ κατακλυσθῇ ὑπὸ τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης, ὑπερβαίνει τὰς ἑκατὸν χιλιάδας στρέμματα γῆς εὐφορωτάτης. Ἐν ἔτει 1881 ἡ τότε Κυβέρνησις, θέλουσα ν’ ἀποσοβήσῃ τὸν κίνδυνον τοῦτον, ἐξεχώρησε διὰ νόμου εἰς ἑταιρείαν τινὰ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ, παρασχοῦσα εἰς αὐτὴν δικαιώματα πολλά, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως αὕτη ἐκτελέσῃ ταχέως καὶ ἀσφαλῶς τὰ ἀπαιτούμενα ὑδραυλικὰ καὶ ἀποξηραντικὰ ἔργα. Ἀλλὰ καίτοι παρῆλθεν ἡ ταχθεῖσα πρὸς τοῦτο ὀκταέτις προθεσμία διὰ τὴν λίμνην Φενεοῦ, ἡ ἑταιρεία οὐδὲν ἀπολύτως ἐκεῖ ἐνήργησεν, ἀλλ’ ἠρκέσθη μόνον νὰ ἀνορύξῃ ἕνα χάνδακα ὁροθετικὸν, ἵνα δύνηται νὰ φορολογῇ τοὺς καλλιεργοῦντας γεωργούς· ἐν ἔτει δὲ 1888 ἡ ἑταιρεία αὕτη ἐκηρύχθη ἔκπτωτος. Ἡ λίμνη, περὶ ἧς πρόκειται, κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον ἀπεξηράνθη φυσικῶς δίς, ἐν ἔτει 1824, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ καὶ ἐν ἔτει 1834–1837. Ὁ ἀείμνηστος πρῶτος τῆς Ἑλλάδος Βασιλεύς, θέλων ν’ ἀντιληφθῇ ὁ ἴδιος τῆς καταστάσεως, μετέβη τότε ἐκεῖ, ἐπεσκέφθη τὴν λίμνην, καὶ ὕστερον ἐξαπέστειλεν ἐκεῖ μηχανικούς, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐξετέλεσαν ἔργα τινά, ὅπως προλάβωσι πάντα ἐν τῷ μέλλοντι ἐκ τῶν ὑδάτων κατακλυσμὸν, ἀλλ’ εἴτε ἕνεκα ἀνεπαρκείας γνώσεων, εἴτε ἕνεκα ἐλλείψεως τῶν ἀναγκαίων μέσων, κατεσκεύασαν περὶ τὰ στόμια τῶν ἐπὶ διαφόρων σημείων τῆς λίμνης ὑπαρχουσῶν τεσσάρων καταβοθρῶν ἢ βαράθρων τοιχία, ἅτινα ἔκτισαν δι’ ἀσβέστου, καὶ ἐπέθηκαν ἐπ’ αὐτῶν κιγκλίδας σιδηρᾶς ἰσχυράς. Δυστυχῶς ὅμως, ἅμα τῇ πρώτῃ καταβάσει τοῦ ῥεύματος τῶν ὑδάτων, ὅπερ παρέσυρεν ὄγκους χωμάτων καὶ λίθων μεγάλους καὶ πολλὴν ἄλλην ἰλὺν, ἡ ἄσβεστος ἀποσυνετέθη, τὰ τοιχία κατέπεσαν, καὶ μαζῆ μὲ τὰς κιγκλίδας ἀπέκλεισαν τὰ στόμια τῶν καταβοθρῶν, οὕτως ὥστε τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης διὰ διοχετευτικῶν χανδάκων μετηγγίζετο ἐκεῖ, καὶ ἄλλο μὲν ἀπερροφᾶτο, ἄλλο δ’ ἐξεχύνετο διὰ τῆς μιᾶς καταβόθρας πρὸς τὴν Λευκωσίαν, ἔνθα ἐσχημάτιζε τὸν Λάδοντα ποταμὸν, δὲν εὕρισκε πλέον διέξοδον, καὶ οὕτως ἡ λίμνη ἀνεσχηματίσθη. Ἀπὸ τριάκοντα ἐτῶν καὶ ἐντεῦθεν ἕνεκα μεγάλης ἀνομβρίας τὰ ὕδατα αὐτομάτως ἤρξαντο ὑποχωροῦντα, μέχρι δὲ τοῦ 1898 ἔτους εἶχον ὑποχωρήσει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε σχεδὸν ἀπεκαλύφθη ὁλόκληρος ἐκείνη ἡ ἔκτασις τῆς γῆς. Ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐξεμίσθωσε πρὸς τοὺς χωρικοὺς τὰς γαίας, οἱ χωρικοὶ προέβησαν εἰς καλλιέργειαν αὐτῶν, ἀλλ’ ἐφέτος δυστυχῶς, ἐπειδὴ δὲν ἐξετελέσθησαν τότε τὰ ἀπαραίτητα πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης ἔργα, ἕνεκα τῆς πολυομβρίας ἀνεσχηματίσθη ἡ λίμνη, καὶ κατέλαβε μέχρι τῆς σήμερον ἕξ χιλιάδας καὶ πλέον στρέμματα γῆς καλλιεργηθείσης, οὕτω δὲ οἱ δυστυχεῖς καλλιεργηταὶ οὐ μόνον ἀπώλεσαν ὅ,τι ἔσπειραν, ἀλλὰ καὶ δυσκόλως τώρα θέλουσιν ἐξοικονομήσει τὸν ἐπιούσιον ἑαυτῶν τε καὶ τῶν οἰκογενειῶν των ἄρτον, ἀφοῦ ἐκεῖθεν ἔμελλον νὰ προσπορισθῶσι τὰ πρὸς ζωάρκειαν αὐτῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν των ἐπιτήδεια. Ἡ κατάστασις, Κύριοι, ἔχει ὅπως περιγράφω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ταύτην. Οἱ κάτοικοι ὅθεν ζητοῦσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως σπεύσῃ νὰ προστατεύσῃ τόν τε ἰδιωτικὸν αὐτῶν πλοῦτον, ἀλλὰ καὶ τὸν δημόσιον, διότι πολλὰ τὸ Κράτος ἔχει νὰ ὠφεληθῇ εἴτε ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν περὶ ὧν πρόκειται γαιῶν, εἴτε ἐκ τῆς πληρωμῆς τοῦ δικαιώματος φόρου ἐπικαρπίας, τὸν ὁποῖον κατ’ ἔτος θέλει εἰσπράττει, καὶ παρακαλοῦσιν αὐτὴν, ὅπως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον σπεύσῃ ἐν καταλλήλῳ χρόνῳ νὰ ἀποστείλῃ ἐκεῖ μηχανικούς, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐξετάσωσι τὰ τοῦ ζητήματος τούτου, προβῶσιν εἰς τὴν προδιαχάραξιν ἑνὸς σχεδίου καὶ συντάξωσιν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης τῶν ἐκτελεσθησομένων ἔργων, εἰς τρόπον ὥστε πρὸ τοῦ προσεχοῦς φθινοπόρου, ὅτε ἴσως θὰ ἐπαναρχίσουν αἱ βροχαί, νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἀνοιχθῶσιν αἱ καταβόθραι ἐκεῖναι καὶ νὰ ἐκκαθαρισθῶσιν, ἀφοῦ ἡ μὲν κυριωτέρα καταβόθρα, ἡ πρὸς τὸ νοτιοδυτικὸν μέρος κειμένη, ἡ ὁποία ἀπερρόφα ἄλλοτε τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν ὑδάτων, ἀπεκλείσθη ἤδη, ἡ δὲ ἄλλη καταβόθρα, ἡ πρὸς τὸ νοτιοανατολικὸν μέρος τῆς λίμνης, εἶναι τόσον μικρᾶς περιμέτρου, ὥστε δὲν δύναται ν’ ἀπορροφήσῃ ἀρκετὸν ὕδωρ πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν, πρωτίστως τώρα, ὅτε μέγα μέρος τῶν ἄλλοτε κεκαλυμμένων γαιῶν ἔχει ἀποκαλυφθῆ, νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἀπαιτούμενα ὑδραυλικὰ ἔργα, καὶ κατόπιν, πρὸ τοῦ φθινοπώρου πάντοτε, νὰ ἐκτελεσθῶσι καὶ τὰ ὑπολειφθησόμενα, ὥστε νὰ προληφθῇ ἐν τῷ μέλλοντι οὐ μόνον ὁ κατακλυσμὸς τῶν 20 χιλιάδων στρεμμάτων, ἀλλὰ καὶ τῆς ὅλης ἐκτάσεως τοῦ πεδίου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει ἑκατὸν χιλιάδας στρέμματα γῆς εὐφορωτάτης, καὶ τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον τρέφει τοὺς κατοίκους τοῦ Φενεοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς κατοίκους τῶν γειτνιαζόντων δήμων Εὐρωστίνης καὶ Νωνάκριδος καὶ τὴν Κορινθίαν ὁλόκληρον δύναται νὰ θρέψῃ. Καθ’ ἃς πληροφορίας ἠδυνήθην νὰ λάβω παρὰ μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι τυχαίως διῆλθον ἐκεῖθεν καὶ ἐμελέτησαν τὸ ζήτημα, ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων ἔργων δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰς 30,000 δραχμάς. Εἶδον δὲ μετ’ εὐχαριστήσεως, ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ ἐξέφρασε τὴν εὐχὴν, ὅπως εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων ἀναγραφῇ πρὸς τοῦτο πίστωσις 15,000 δραχμῶν, ἡ ὁποία νὰ χορηγηθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀπαραιτήτων ἐκείνων ὑδραυλικῶν ἔργων. Αὕτη, Κύριοι, εἶναι ἐν ὀλίγοις ἡ ἐν Φενεῷ κατάστασις, καὶ ταῦτα ζητοῦσιν οἱ Φενεᾶται. Ἤδη φέρω τὸν λόγον περὶ τῆς λίμνης Στυμφαλίας, ἡ ὁποία ἐν ἔτει 1881 ἐδόθη καὶ αὐτὴ πρὸς ἀποξήρανσιν εἴς τινα ἑταιρείαν, ἥτις ἐκηρύχθη καὶ αὐτή, κατὰ τὸ 1888, ἔκπτωτος, ἀφοῦ δὲν κατώρθωσε ν’ ἀποξηράνῃ τὴν λίμνην, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν δὲν ἀπεξήρανεν αὐτὴν τελείως, διότι ἀφῆκε μεγάλην ἔκτασιν γαιῶν κεκαλυμμένην ὑπὸ τῶν ὑδάτων, ἀποκλείσασα διὰ τῶν ἐργασιῶν της καὶ αὐτὴν τὴν καταβόθραν, ὑπὸ τῆς ὁποίας ἀπερροφᾶτο τὸ ὕδωρ καὶ ἐκεῖθεν ἐξεχύνετο πρὸς τὴν Ἀρκαδίαν, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπανεσχηματίσθη ἡ λίμνη. Σήμερον δὲ λιμνάζουν ἐκεῖ οὐ μόνον τὰ ὕδατα τὰ Στυμφαλιακὰ, τὰ ἐν τῇ Στυμφαλίᾳ ἀναβλύζοντα, ἀλλ’ εἰσρέουν καὶ τὰ ὕδατα ἄλλης λίμνης, ἐν Κορινθίᾳ κειμένης, ἡ ὁποία ἐπίσης εἶχε δοθῆ πρὸς ἀποξήρανσιν εἰς ἄλλην ἑταιρείαν κατὰ τὸ 1880 ἔτος, τὰ ὕδατα τῆς λίμνης Κλημεντοκαίσαρι τῆς Πελλήνης. Ἡ ἑταιρεία, ἥτις εἶχεν ἀναλάβει τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης αὐτῆς, ἀνέλαβεν αὐτὴν χωρὶς ποσῶς νὰ ὁρισθῇ ἐν τῇ συμβάσει καὶ τῷ σχετικῷ νόμῳ οὔτε πῶς ἤθελε γείνῃ ἡ ἀποξήρανσις τῆς λίμνης, οὔτε πῶς καὶ ποῦ ἤθελον διοχετευθῆ καὶ ἐκχυθῆ τὰ ὕδατα αὐτῆς. Ἡ ἑταιρεία αὕτη προέβη εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ὀλίγων τεχνικῶν ἔργων, ὧν ἓν ὑπῆρξε καὶ ἡ διάτρησις γειτνιάζοντός τινος πρὸς τὴν Στυμφαλίαν ὄρους, τοῦ ὄρους Φρύγανι, πρὸς μεταφορὰν καὶ ἔκχυσιν τῶν ὑδάτων, τὰ ὁποῖα ἐκχυνόμενα διὰ τῆς ὑπὸ τὸ ὄρος Φρύγανι κατασκευασθείσης σήραγγος εἰς τὸ Στυμφαλιωτικὸν πεδίον, κατακλύζουσιν αὐτὸ, ἀφοῦ δυστυχῶς ἡ ἐν λόγῳ ἑταιρεία δὲν εὐηρεστήθη νὰ ἀνορύξῃ ἕνα διοχετευτικὸν χάνδακα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου εἰσρέοντα τὰ ὕδατα νὰ μεταγγίζωνται κατ’ εὐθεῖαν πρὸς τὴν λίμνην Στυμφαλίαν καὶ νὰ μὴ καταπλημμυρῶσι τὴν πέριξ καλλιεργημένην καὶ εὐφορωτάτην πεδιάδα. Σήμερον δὲ τὰ ὕδατα ταῦτα ἔχουσι κατακλύσει μέγα μέρος τῆς ὅλης ἐκτάσεως, οἱ δὲ δυστυχεῖς γεωργοὶ διαμαρτύρονται καὶ παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ἐκ τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας κατακλυσμοῦ τῶν γαιῶν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς ἐντὸς αὐτῶν εἰσροῆς τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης Κλημεντοκαίσαρι. Διὰ τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ θελήσῃ νὰ διατάξῃ ταχέως τὴν ἐκτέλεσιν τῶν περὶ ὧν ὡμίλησα ὀλίγων, ἀλλ’ ἀναγκαίων, ὑδραυλικῶν ἔργων ἔν τε Φενεῷ καθὼς καὶ ἐν Στυμφαλίᾳ, ἵνα ἀποσοβηθῇ πᾶσα ἐν τῷ μέλλοντι καταστροφὴ τῆς περιουσίας τῶν παραπονουμένων πολιτῶν καὶ πᾶσα προξενηθησομένη ἕνεκα ταύτης εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου βλάβη, διότι ἕνεκα τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν γαιῶν ἐκείνων δὲν ζημιοῦνται μόνον οἱ χωρικοί, ἀλλὰ καὶ τὸ Δημόσιον. Εἰς χωρικοὺς δὲ φιλέργους καὶ φιλονόμους, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἀρυσθῶσιν ἄλλοθεν τὰ μέσα τῆς ζωῆς, καὶ λόγῳ φιλανθρωπίας, ἀλλὰ καὶ λόγῳ στοιχειώδους καθήκοντος, εἶναι ἐπιβεβλημένον καὶ φρόνιμον νὰ παρασχεθῇ ἡ ἀρωγὴ αὕτη ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον καὶ ἡ δαπάνη ἡ πρὸς τοῦτο ἀπαιτηθησομένη δὲν θέλει εἶσθαι μεγάλη, καὶ ἐντὸς ἑνὸς μόνου ἔτους θέλει κατορθώσει τὸ Δημόσιον ν’ ἀποζημιωθῇ δι’ αὐτὴν ἐκ τοῦ δικαιώματος τοῦ φόρου ἐπικαρπίας, ὃν θὰ πληρώσουν αὐτῷ οἱ μέλλοντες νὰ καλλιεργήσωσι τὰς ἀποκαλυφθησομένας γαίας χωρικοί.

§7ΠΕΡ. ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, κύριε Πρόεδρε, τῆς συστάσεως τοῦ συναδέλφου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπασχολήσω καὶ ἐγὼ ἐπ’ ὀλίγον τὴν Βουλήν, καὶ ἐνδιατρίψω ἐπὶ μικρὸν ἐπὶ ζητήματος οὐ μόνον ἀφορῶντος μέγιστα συμπολιτῶν μου συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ τοιαῦτα τοῦ Δημοσίου· δι’ ὃ καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἰδίᾳ ἐφιστῶ. Ὡς γνωστὸν ὑμῖν, κύριοι Βουλευταί, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Κορινθίας ὑπάρχουσιν αἱ λίμναι Φενεοῦ καὶ Στυμφαλίας. Ἀμφοτέρων τούτων τῶν λιμνῶν ἡ ἀποξήρανσις εἶχε παραχωρηθῆ εἰς ἑταιρείαν, ἥτις ἐν μὲν Φενεῷ οὐδὲν ἄλλο ἔργον ἐξετέλεσε, πλὴν ὁροθετικοῦ τινος χάνδακος, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν, ἵνα καρπῶται τὰ εἰσοδήματα τῶν ἀποκαλυπτομένων γαιῶν κατὰ τὰς τυχὸν ἑκάστοτε ἐπικρατούσας ξηρασίας, ἐν Στυμφαλίᾳ δὲ ἐξετέλεσεν ἔργα τινὰ ἀποξηράνσεως, ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἡμιτελῆ ἐγκατέλειψε, πᾶσα δ’ ἐργασία μετ’ οὐ πολὺ τελείως διεκόπη· δι’ ὃ βραδύτερον ἡ ἑταιρεία ἐκηρύχθη ἔκπτωτος τῶν δικαιωμάτων της. Ἡ ἀποξήρανσις τῆς λίμνης Φενεοῦ καθίστατο ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς τοῦ ἔθνους δυσπραγίας ἀδύνατος· δαπάνη ἑκατομμυρίων ἀπῃτεῖτο. Ἀλλ’ εὐτυχῶς, εἴτε ἐκ τῆς ξηρασίας, ἥτις ἐπεκράτησε κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη, εἴτε ἐκ γεωλογικῶν λόγων, διὰ τῶν ἐν τῇ λίμνῃ ὑπαρχουσῶν καταβοθρῶν, ἐν βραχυτάτῳ χρονικῷ διαστήματι, ἀπεσύρθησαν τὰ πλεῖστα τῶν ὑδάτων, κατὰ τὸ ἔτος δὲ 1898 τελείως ἐπῆλθεν ἡ ἀποξήρανσις, καὶ οὕτω γαῖαι 40,000 στρεμμάτων εὐφορώταται ἀπεκαλύφθησαν, οἱ δὲ κάτοικοι Φενεοῦ ἐπεδόθησαν εἰς τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν, καὶ πέρυσι μὲν ἔσπειραν μέρος, ἐφέτος δὲ ὁλόκληρος ἡ εὐφορωτάτη ἐκείνη πεδιὰς καλλιεργηθεῖσα ἐσπάρη δημητριακοὺς καρπούς. Ἀλλὰ δυστυχῶς οὐδεμία φροντὶς ἐλήφθη, ὅπως ἐκτελεσθῶσιν ἀπαραίτητά τινα τεχνικὰ ἔργα, ἵνα μὴ αἱ γαῖαι αὗται καλυφθῶσιν αὖθις ὑπὸ τῶν ὑδάτων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι διετάχθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου νὰ μεταβῇ εἰς Φενεὸν καὶ προβῇ εἰς τὴν προσήκουσαν μελέτην τῶν ἐκτελεστέων ἔργων ὁ νομομηχανικὸς κ. Σιδερίδης, ἐπιτοπίως δὲ μεταβὰς οὗτος καὶ ἐξετάσας, προϋπελόγισε τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην καὶ συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν αὐτῆς, ἀνερχόμενον, νομίζω, εἰς 33,000 δραχμὰς πρὸς ἐκτέλεσιν τεχνικῶν ἔργων, ὅπως ἐξασφαλισθῶσιν ἀπὸ ἐμφράξεις αἱ καταβόθραι, αἵτινες θὰ ἐδέχοντο οὐ μόνον τὰ ὕδατα τοῦ ποταμοῦ Ὀλβίου ἢ Ἀροανίου, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ὄμβρια, εἰς τρόπον ὥστε αἱ πλήμμυραι νὰ μὴ κατακλύζωσι τὰς γαίας, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐξετελέσθη καὶ ἓν ἔργον, οὐδ’ ἀνεγράφη πίστωσις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἢ τοῦ τρέχοντος ἔτους· καὶ ἐν τούτοις ἐφέτος, ὡς ἐκ τῆς πολυομβρίας, τὰ ὕδατα κατέκλυσαν ἔκτασιν 5–6 χιλιάδων στρεμμάτων, ἀναμφιβόλως δὲ θὰ καλυφθῇ ὅλη ἡ ἔκτασις τῆς πεδιάδος, ἐὰν δὲν ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα ὅσον οἷόν τε τάχιον. Οἱ Φενεᾶται, ἐν ἀπογνώσει διατελοῦντες, ἀναμένουσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀπαραιτήτων τούτων ἔργων, δι’ ἀναφορᾶς των δ’ ὑπέβαλον τὰ παράπονά των διὰ τὴν βραδύτητα τῆς ἐκτελέσεως εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀντίγραφον τῆς ὁποίας ἀπέστειλαν καὶ εἰς ἐμὲ καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἐκ Κορινθίας κ. συναδέλφους, ἵνα ἀνακοινώσωμεν αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν. Φρονῶ ὅτι εἶναι ἀσήμαντος διὰ τὸ Δημόσιον δαπάνη 40,000 δραχμῶν τὸ πολὺ, ἀφοῦ ἐκ τῆς μισθώσεως τῶν γαιῶν τούτων, ὡς ἀνηκουσῶν κατὰ τὰ ⅘ εἰς τὸ Δημόσιον, θὰ εἰσπράττῃ ἐκ τοῦ φόρου ἐπικαρπίας ἀνώτερον ποσὸν τῶν 40,000 δραχμῶν. Φρονῶ ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν τεχνικῶν ἔργων εἶναι ἀπαραίτητος, διὰ νὰ μὴ καλυφθῶσιν αὖθις ὑπὸ τῶν ὑδάτων γαῖαι μεγίστης ἀξίας καὶ ὑποστῇ καὶ αὐτὸ τὸ Δημόσιον ἀνυπολόγιστον ζημίαν. Ἐπίσης ὀλίγα ἔργα ἀπαιτοῦνται νὰ ἐκτελεσθῶσι πρὸς ἐκβάθυνσιν τῆς σήραγγος Σοῦρι–Πράθι ἐν Στυμφαλίᾳ, ὅπως ἀποξηρανθῇ καὶ ἡ λίμνη αὕτη, ἐκ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς ὁποίας θὰ προκύψῃ μεγίστη ὠφέλεια οὐ μόνον διὰ τοὺς κατοίκους Στυμφαλίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ Δημόσιον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ ζητήσωσι τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ μελετήσωσι τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Πέποιθα δὲ, ὅτι θὰ εἰσακούσωσι τῆς συστάσεως μου ταύτης καὶ θὰ σπεύσωσι, χάριν γενικωτέρων ἄλλως συμφερόντων, νὰ διατάξωσι τὴν ἐκτέλεσιν ὀλιγοδαπάνων ἔργων πρὸς ἐξασφάλισιν περιουσίας οὐ σμικρᾶς τοῦ Δημοσίου.

§8Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ὁ νομομηχανικὸς κ. Σιδερίδης μετέβη ἐπὶ τόπου, τίνα προϋπολογισμὸν ἔκαμε, καὶ ὁποῖα σχεδιογραφήματα ὑπέβαλεν.

§9ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ, ἵνα μὴ πάλιν κατακλυσθῶσιν αὗται ὁλοσχερῶς ὑπὸ τῶν ὑδάτων. Τότε δὲν εἶχον ἐπέλθει οἱ ὑετοὶ, καὶ ἡ σύστασις μου δὲν εἰσηκούσθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλ’ εἶχε τὴν τύχην ν’ ἀναγραφῇ ἁπλῶς εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἐνῷ ἔδει πρὸ τῶν βροχῶν νὰ λάβῃ μέτρα τὸ Ὑπουργεῖον. Διὰ νὰ ἦμαι ὅμως ἀκριβὴς, πιθανὸν εἶναι, ὅτι, ἐπειδὴ τὴν σύστασίν μου δὲν ὑπέβαλον ἐγγράφως, δὲν ἐστάλη αὕτη ὑπὸ τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἕνεκα τούτου οὐδεμία ἐλήφθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου πρόνοια, ὡς ἐπληροφορήθην, καὶ ἴσως ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου σήμερον ἀκόμη ἀγνοεῖ τὴν ἀξίαν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀναγκάζομαι νὰ δηλώσω, ὅτι αἱ γαῖαι τοῦ Φενεοῦ ἀντιπροσωπεύουν ἀξίαν ἀνωτέραν τῶν 10 καὶ 12 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Γνωρίζω δὲ καλῶς τὰ κατὰ τὴν λίμνην ταύτην, διότι συνέβη εἰς ἑταιρείαν, ἡ ὁποία εἶχεν ἀναλάβει τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης ταύτης καὶ τῆς Στυμφαλίας, νὰ ἔχω μέρος, ὡς μέτοχος καὶ ὡς σύμβουλος αὐτῆς, ἥτις διελύθη, κηρυχθεῖσα ἔκπτωτος. Ὡς γνωρίζων δὲ τὰ κατ’ αὐτὴν, νομίζω χρέος μου νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα καὶ νὰ διαφωτίσω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῶν κατ’ αὐτήν, καθότι δὲν θὰ εὕρῃ στοιχεῖα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διότι τὸ ἀρχεῖον τῆς ἑταιρείας ἐκείνης ἐγένετο παρανάλωμα τοῦ πυρὸς, τοῦ καταστρέψαντος τὴν οἰκίαν Μελᾶ, ἐν ᾗ εὕρηντο καὶ τὰ ἔγγραφα τῆς ἑταιρείας, περὶ ἧς ὁ λόγος. Αἱ συνήθως κατακλυζόμεναι γαῖαι τοῦ Φενεοῦ εἶναι ἐκτάσεως 33 ἕως 35 χιλιάδων στρεμμάτων, ἐπὶ μεγαλειτέρας δὲ πλημμύρας κατακλύζεται ἔκτασις μέχρι καὶ 37,000 στρεμμάτων. Ἡ ἔκτασις ἡ καλυπτομένη ὑπὸ τῶν ὑδάτων, ὁσάκις ἀποξηραίνεται ἡ λίμνη, χρησιμεύει πρὸς καλλιέργειαν καὶ καταλαμβάνεται καὶ καλλιεργεῖται ἀπὸ τοὺς περιοίκους. Ὁ Παυσανίας ὀνομάζει τὴν ἔκτασιν ταύτην μετὰ τῶν συνεχομένων γαιῶν τῆς κοιλάδος ἐκείνης τῆς εὐρείας, ὀνομάζει αὐτὴν πεδίον Φενεατικὸν καὶ γόνιμον· ἀναφέρει δὲ, ὅτι εἰς ἀπώτερον παρελθὸν ὑπῆρχεν ἐκεῖ λίμνη, ἀλλ’ ἀπεξήρανεν αὐτὴν ὁ Ἡρακλῆς, κατασκευάσας τὰ βάραθρα, ἤτοι τὰς καταβόθρας. Ὥστε ἐπὶ Παυσανία ἦτο πεδίον καὶ ὄχι λίμνη. Ἀλλ’ ὅτε ἡ ἐποχὴ τῆς βαρβαρότητος ἐκάλυψε τὴν Ἑλλάδα, καὶ τὰ συντηροῦντα ἴσως τὴν ἀποξήρανσιν ἔργα κατεστράφησαν καὶ τὸ μέρος ἐκεῖνο κατεκλύσθη πάλιν ὑπὸ τῶν ὑδάτων καὶ ἀπετέλεσε λίμνην. Ἡ λίμνη αὕτη ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν αὐτομάτως ἀποξηραίνεται. Κατὰ τὸ 1882 ἐγένετο ἡ πρώτη ἀποξήρανσις, ἣν τότε οἱ Ὀθωμανοὶ κάτοικοι ἐθεώρησαν ὡς κακὸν οἰωνὸν, ἀλλὰ διήρκεσεν ἐπ’ ὀλίγον. Μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ Ὄθωνος ἐπῆλθε πάλιν αὐτόματος ἀποξήρανσις, μόλις δ’ ἔμαθε τοῦτο ὁ Ὄθων, μετέβη ἐπιτοπίως, παραλαβὼν μεθ’ ἑαυτοῦ ἐπιτελεῖον μηχανικῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνέθηκε τὴν μελέτην τῶν αἰτίων τῆς ἀποξηράνσεως καὶ τῆς κατασκευῆς ἔργων, ὅπως μὴ ἐν τῷ μέλλοντι κατακλύζηται τὸ μέρος ἐκεῖνο. Οἱ Βαυαροὶ μηχανικοὶ περιέγραψαν ἐν σχεδιογραφήματι τὴν ἔκτασιν καὶ τοὺς ποταμοὺς, οἵτινες ῥέουσιν ἐν τῇ λίμνῃ καὶ οἵτινές εἰσιν ὁ Ἀροάνιος ἢ Ὄλβιος καὶ ὁ Λάδων. Ὡσαύτως ἐσχεδίασαν τὰ ἔργα τὰ ἐκτελεστέα πρὸς πρόληψιν νέας κατακλύσεως. Ἡ ἀποξήρανσις διήρκεσεν ἐπὶ τρία ἔτη, κατόπιν δὲ, εἴτε διὰ τὴν ἀτέλειαν τῶν κατασκευασθέντων ἔργων, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, αἱ καταβόθραι ἢ τὰ βάραθρα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐχωνεύετο τὸ ὕδωρ, ἐπεχώσθησαν, καὶ οὕτως ἐκ νέου αἱ γαῖαι κατεκλύσθησαν, καὶ πάλιν ἐγένετο τὸ μέρος ἐκεῖνο λίμνη, καὶ ἔμεινε μέχρι τοῦδε τοιαύτη. Ἡ ἑταιρεία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν ἀποξήρανσιν, μετεκαλέσατο ἐξ Εὐρώπης πολλοὺς μηχανικοὺς, ὧν εἷς ἦτο ἐξ Ἀγγλίας καὶ ἕτερος ἐξ Ἰταλίας. Ὁ δεύτερος οὗτος δι’ ἐκθέσεως ὥρισε τὸν τρόπον τῆς ἀποξηράνσεως, διότι ἕνεκα τῆς ἀδυναμίας τοῦ καταμετρῆσαι τὰ στόμια τῶν καταβοθρῶν δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ, ἂν θὰ ἦτο ἀσφαλὴς ἡ διὰ μόνον τῶν καταβοθρῶν ἀπορρόφησις τῶν ὑδάτων, καὶ αὐτὸς ἀπεφάνθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ μία σῆραγξ εἰς τὴν θέσιν «Διάσελον τῆς Καστανιᾶς», εἰς τὸ ὄρος τὸ ὁποῖον χωρίζει τὸ Φενεατικὸν πεδίον ἀπὸ τὴν λίμνην τῆς Στυμφαλίας, διότι αἱ δύο λίμναι κεῖνται ἐπὶ ὀροπεδίων ἢ κοιλάδων, ὧν τὸ τῆς Φενεοῦ εἶναι ὑψηλότερον κατὰ διακόσια καὶ πλέον μέτρα τοῦ τῆς Στυμφαλίας. Τὴν περὶ σήραγγος γνώμην εἶχον ἐκφράσει καὶ Ἕλληνες μηχανικοί, ἐν οἷς καὶ ὁ κ. Σέχος. Ἡ τότε ἑταιρεία ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν τῆς, αἵτινες ἐστρέφοντο εἰς τὴν διεύρυνσιν τῶν ἔργων τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, δι’ οὗ διωχετεύοντο τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας εἰς Κόρινθον, ὥστε τὸ ὕδωρ τῆς Φενεοῦ, ὅταν μετοχετευθῇ εἰς τὴν Στυμφαλίαν, νὰ δύναται ἐκεῖθεν διὰ τῶν σηράγγων τοῦ Πράθι καὶ τοῦ Σοῦρι νὰ διοχετεύηται ἀλλαχοῦ. Ἐν τούτῳ δ’ ἐσχεδιάζετο νὰ χρησιμεύσῃ ἡ κοίτη τῆς Στυμφαλίδος λίμνης ὡς μεγάλη ἀποθήκη τῶν ὑδάτων, ὅπως ταῦτα χρησιμεύσωσι πρὸς ἄρδευσιν τῶν γαιῶν τοῦ τε Ἀργολικοῦ πεδίου καὶ τοῦ Κορινθιακοῦ. Ἡ ἑταιρεία ἐδαπάνησεν 1,200,000 δραχμάς, ὡς εἶναι γνωστὸν ἐκ τῶν βιβλίων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, παρ’ ἧς ἐδανείζετο, καὶ διὰ τῶν χρημάτων τούτων ἐξεκαθάρισε καὶ ἐπεσκεύασε τὰς δύο σήραγγας τοῦ Σοῦρι καὶ Πράθι, καὶ ἥνωσε ταύτας δι’ ὑδρογεφύρας, ὥστε τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας νὰ φθάνωσιν εἰς τὸ πεδίον τῆς Νεμέας, ὅπου καὶ διωχετεύθησαν καὶ ρέουσιν ἔτι διὰ τῶν ἔργων τῆς ἑταιρείας ἐκείνης. Ἐπὶ τῶν γαιῶν τῆς Φενεοῦ οὐδεμία κτῆσις ὑπάρχει ἰδιωτικὴ, καὶ οὐδὲν δικαίωμα ἰδιώτου· ὥστε αἱ γαῖαι εἶναι κτῆμα τοῦ Δημοσίου· ἐπειδὴ δὲ οἱ περίοικοι στεροῦνται γαιῶν, αὗται καὶ διὰ τοὺς κατοίκους τοῦ δήμου Φενεοῦ καὶ διὰ τοὺς τοῦ δήμου Νωνάκριδος τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων εἶναι χρησιμώταται, ὑπολογίζεται δὲ ἡ ἀξία αὐτῶν οὐχὶ ἐλάσσων τῶν 400 δραχμῶν κατὰ στρέμμα, καὶ ἄν τις κατὰ τὰς γενομένας μελέτας, ὑπολογίσῃ τὰς γαίας εἰς 33,000 στρέμματα μόνον, θέλει πεισθῆ, ὅτι πρόκειται περὶ περιουσίας ἀνωτέρας τῶν 13,000,000 δραχμῶν. Ὅτε ἐσχάτως ἀπεξηράνθη ἡ λίμνη τῆς Φενεοῦ αὐτομάτως, οἱ κάτοικοι προέβησαν εἰς αὐθαίρετον καλλιέργειαν, ἥτις προὐκάλεσε καὶ σύγκρουσιν αὐτῶν. Δὲν ἠξεύρω, ποῖα τὸ Δημόσιον ἔλαβε μέτρα περὶ τῶν γαιῶν, ἀλλ’ ἐὰν προέβαινεν εἰς ἐνοικιάσεις αὐτῶν, θὰ ἐνῳκίαζε αὐτὰς τοὐλάχιστον πρὸς 15 δραχμὰς τὸ στρέμμα, ὡς τοῦτο ἐγένετο καὶ ἀλλαχοῦ, εἰς γαίας πολλῷ ἥσσονος ἀξίας· ὥστε τὸ Δημόσιον θὰ εἶχεν ἔσοδον ἡμίσεος ἑκατομμυρίου. Τὰ ἔργα τῆς Στυμφαλίας, τὰ σκοποῦντα τὴν ἀποξήρανσιν αὐτῆς, σύγκεινται, ὡς εἶπον, ἀπὸ τὰς δύο σήραγγας καὶ τὴν ὑδρογέφυραν, ἀπὸ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν δύο βαράθρων τῆς Στυμφαλίας καὶ ἀπὸ τὰ μήπω γενόμενα ἔργα, τὸν διοχετευτικὸν χάνδακα καὶ ἄλλα. Καὶ τὰ μὲν ὑπὸ τῆς ἑταιρείας γενόμενα ταῦτα ἔργα δὲν ἔβλαψαν, ἀλλὰ καὶ δὲν ὠφέλησαν, διότι δὲν ἐξεκαθαρίσθησαν τὰ βάραθρα τῆς Στυμφαλίας. Ὡς πρὸς δὲ τὴν Φενεόν, παρατηρῶ ὅτι αἱ καταβόθραι εἶναι 3 ἢ 4, εἰς κανονικὴν δ’ ἐποχήν, ὅταν τὰ ὕδατα τῶν δύο ποταμῶν καὶ τὰ ὄμβρια δὲν ἦναι πολλά, τότε ταῦτα δύνανται ν’ ἀπορροφῶνται ἀπὸ τὰς καταβόθρας αὐτάς, ἄνευ ἔργων τεχνικῶν, ἐὰν κατεσκευάζοντο ἔργα τινά, δι’ ὧν νὰ ἐμποδίζοντο τὰ παρασυρόμενα ὑπὸ τῶν ποταμῶν χώματα, πέτραι, δένδρα καὶ ἄλλαι ὗλαι νὰ καλύπτωσι τὰς καταβόθρας. Τότε ἤθελεν ἀποσοβηθῆ εἰς τὸ μέλλον ἡ κατάκλυσις τῆς λίμνης, καὶ θ’ ἀπερροφῶντο τὰ εἰσρέοντα εἰς αὐτὴν ὕδατα, καὶ θὰ καθίστατο ἡ λίμνη πάλιν πεδίον εὐφορώτατον. Ἡ Κυβέρνησις ἀνάγκη νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ νὰ καλέσῃ, εἰ δυνατόν, μηχανικούς, ἵνα μελετήσωσι τὰ μέρη ἐκεῖνα, διότι δὲν εἶναι μόνον ζήτημα χρηματικῆς ὠφελείας τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ ζήτημα ὑγείας ὅλων τῶν περιοίκων, μαστιζομένων ὑπὸ δεινῶν ἑλειογενῶν πυρετῶν. Εἶναι ζήτημα προνοίας τὸ νὰ παραδοθῶσιν εὔφοροι γαῖαι πρὸς καλλιέργειαν, αἱ ὁποῖαι δὲν εὑρίσκονται εὐκόλως ἀλλαχοῦ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος, διότι κατὰ τὰς ἐμὰς πληροφορίας τὸ κατακλυσθὲν μέρος ἤδη ὑπερέβη τὰς 10,000 στρέμματα· ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν κατάκλυσιν αὐτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ μελέτη τῆς πρώτης καταβόθρας, εἶναι δυνατὴ ἡ κατασκευὴ χάνδακος διὰ τὰ ὕδατα τῶν δύο ποταμῶν, καὶ ἡ διαρρύθμισις τῆς κοίτης αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ ἑνώσω τὴν σύστασίν μου πρὸς τὰς συστάσεις τῶν κ. συναδέλφων τῶν ἐκ Κορινθίας, καὶ παρακαλῶ θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν μερῶν ἐκείνων καὶ προσέτι νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ἔχωσι συγκοινωνίαν τουλάχιστον τηλεγραφικὴν ἢ τηλεφωνικὴν, διότι τὰ ὡραῖα, ἀλλ’ ἐγκαταλελειμμένα ἐκεῖνα μέρη δὲν συγκοινωνοῦσι μετὰ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος ἢ μόνον ταχυδρομικῶς καὶ μόνον δὶς τῆς ἑβδομάδος, τὸν δὲ χειμῶνα οὐδ’ ἅπαξ. Φρονῶ ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητος πᾶσα ἀναβολὴ εἰς τὸ ἔργον. Οὐδὲ ὑπάρχει δὲ λόγος ἀναβολῆς. Ἐλπίζω δὲ, ἢ μᾶλλον δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς θέλει σπεύσει νὰ καλέσῃ μηχανικοὺς, τοὺς ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν εἰς τὰ ὑδραυλικὰ καταγινομένους, (ἐξ ὧν νομίζω ὅτι ὁ κύριος Σούλης ἔχει μελετήσει μόνον τὴν Στυμφαλίαν, οὐχὶ δὲ καὶ τὴν Φενεὸν,) καὶ θέλει πέμψει αὐτοὺς ἐκεῖ· δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ πᾶσαν πίστωσιν ζητηθησομένην πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν θέλει προθύμως ψηφίσει.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Θ. Π. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν σκοπῶ νὰ ἀποτρέψω τὴν προσοχὴν τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν ἀπὸ τῶν παραστάσεων τῶν προαγορευσάντων συναδέλφων. Τὸ θέμα, εἰς τὸ ὁποῖον αὐτοὶ περιεστράφησαν, εἶναι θέμα γενικωτάτου ἐνδιαφέροντος, διότι δὲν πρόκειται μόνον νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀποκάλυψις ἐκτάσεων μεγάλων γαιῶν, κατακλυζομένων νῦν ἀπὸ τὰ ὕδατα, καὶ ἑπομένως ἡ παράδοσις αὐτῶν εἰς τὴν γεωργίαν, ἀλλὰ πρόκειται ἀκόμη νὰ μελετηθῇ, ἂν εἶναι δυνατὸν τὰ ὕδατα, τὰ ὁποῖα πρέπει ν’ ἀποστραγγισθῶσιν ἀπὸ τὸ ἔδαφος ἐκεῖνο, νὰ διατεθῶσιν εἰς ἄρδευσιν τῆς βορειανατολικῆς πλευρᾶς τοῦ Ἀργολικοῦ πεδίου, ἡ ὁποία εἶναι διψαλέα, ἕνεκα δὲ τούτου ξηρὰ καὶ ἄγονος. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει πράξει ἔργον ἄξιον Κυβερνήσεως, ἐκπληροῦν κυρίως τὸν προορισμὸν τῶν Κυβερνήσεων, ἐὰν σπεύσῃ ἀμέσως νὰ διατάξῃ μελέτας ἐπιστημονικὰς τῶν ἔργων τούτων, ὅπως δυνηθῇ νὰ φθάσῃ εἰς ἔναρξιν ἔργου, τὸ ὁποῖον τῷ ὄντι θέλει ὠφελήσει τὴν γεωργίαν, καὶ θέλει ἐνισχύσει τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν. Ἀλλὰ ταῦτα ἠναγκάσθην νὰ εἴπω, διότι παρενεβλήθη ἡ συζήτησις τοῦ θέματος τούτου εἰς ἐπερώτησιν ἄλλην τοῦ πρώτου ἀγορεύσαντος κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κορινθίας. Ὅτε ἀνεγνώσθη εἰς τὴν Βουλὴν ψήφισμά τι Δημοτικοῦ τινος Συμβουλίου, δὲν ἤμην παρὼν, διότι ἠσθένουν, οὔτε ἐγνώριζον, ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτον ψήφισμα. Σήμερον μόλις μανθάνω αὐτὸ, καὶ τὸ ἤκουσα μετὰ μεγάλης ἐκπλήξεως. Τὸ ψήφισμα τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος Δημοτικοῦ Συμβουλίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεδοκιμάσθη εἷς τῶν Βουλευτῶν, περιέχει δύο μεγάλας πλημμελείας. Πρῶτον ἐγένετο καθ’ ὑπέρβασιν τῶν καθηκόντων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δεύτερον ἐγένετο πρὸς ὕβριν τοῦ βουλευτικοῦ δικαιώματος. Εἶναι πρᾶξις ἀξία πάσης καταστολῆς. Ἀληθῶς πρώτη ἀρετὴ τῶν πολυμελῶν διοικητικῶν σωμάτων, πρώτη ἀρετὴ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν εἶναι νὰ ὦσι ζηλότυποι τῆς ἰδίας αὐτῶν ἁρμοδιότητος καὶ τῶν ἀπονεμημένων εἰς αὐτὰ δικαιωμάτων· πρώτη δὲ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δειχθῇ ζηλότυπος τῶν δικαιωμάτων αὑτῆς· καὶ ὅταν τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπέτρεψεν εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδοκιμάζῃ τοὺς λόγους τῶν Βουλευτῶν, ἀλλὰ μόνον ἔδωκε δικαίωμα εἰς τοὺς Βουλευτὰς νὰ ἀποφαίνωνται, ἂν ἐγκρίνουσιν ἢ δὲν ἐγκρίνουσι τὰς προτάσεις αὐτῶν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ, ὅπως ἓν Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀποδοκιμάζῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ὁμιλοῦντας ἢ συζητοῦντας ὑπὲρ τῆς περιστολῆς τῶν καταχρήσεων τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως; Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι δὲν προσῆκε νὰ ἀφήσω νὰ παρέλθῃ ἐν σιγῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ὅτι ὤφειλον νὰ ἐκδηλώσω τὴν ἀγανάκτησίν μου, τὴν ὁποίαν ἐλπίζω ὅτι θέλουσι συμμερισθῆ καὶ αἱ δύο πτέρυγες, διότι πρόκειται οὐ μόνον περὶ ἀποκαταστάσεως τῆς ἁρμονίας ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῆς διοικήσεως, ἀλλὰ πρόκειται ἀκόμη καὶ περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος τούτου, καὶ περὶ τοῦ σεβασμοῦ, τὸν ὁποῖον ὀφείλουσιν οἱ πολῖται πρὸς αὐτό. Ἡ Βουλὴ εἶναι μία τῶν πολιτειακῶν ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους· οἱ πολῖται ὀφείλουσι ν’ ἀποφαίνωνται περὶ τῆς διαγωγῆς ἡμῶν, ὅταν καλῶνται νὰ ἐκλέξωσι Βουλευτάς, καὶ ν’ ἀποφαίνωνται, ἂν ἡμεῖς διεχειρίσθημεν καλῶς ἢ κακῶς τὴν ἐντολὴν τὴν ἀνατεθεῖσαν ἡμῖν· οὐδὲν ὅμως ἔχουσι δικαίωμα ν’ ἀποδοκιμάζωσιν ἢ ἐπιδοκιμάζωσι, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν ἔχει δικαίωμα τοιοῦτον ἓν Συμβούλιον, τοῦ ὁποίου ἐντολὴ εἶναι νὰ μεριμνᾷ μόνον περὶ τῶν τοπικῶν συμφερόντων τῆς περιφερείας ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἐτάχθη συμβουλευτικὴ τοῦ δήμου ἀρχή. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐξ ἀριστερῶν).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γκίκας ἔχει τὸν λόγον.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἶναι ἀρκούντως σπουδαία ἡ ὑπὸ συζήτησιν περίπτωσις, ὥστε νὰ ἀποφασίσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως, καὶ νὰ μεταχειρισθῇ τὴν πειθαρχικὴν αὑτοῦ ἐξουσίαν ἐπὶ Συμβουλίου, ὅπερ προφανῶς παρέβη τὰ καθήκοντα αὑτοῦ, συνελθόν, συσκεφθὲν καὶ ἐκδὸν ἀπόφασιν περὶ θέματος μὴ ἀνήκοντος εἰς τὴν ἁρμοδιότητα αὑτοῦ. Ἡ πρᾶξις εἶναι βεβαιωμένη πανηγυρικῶς, διότι δυστυχῶς, ἐκ παραδρομῆς βεβαίως, ἀνεγνώσθη ἐν τῇ Βουλῇ τὸ ψήφισμα, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ τιμωρήσῃ τὴν παράβασιν ἐπὶ τοσοῦτον αὐστηρότερον, ἐφ’ ὅσον εἶναι καὶ μεγαλειτέρα.

§14Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ ποιήσωμαι δήλωσιν ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἐγὼ μόλις κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ἔμαθον, ὅτι τοιοῦτον ψήφισμα ἐξεδόθη ὑπό τινος Δημοτικοῦ Συμβουλίου, διότι καὶ ἐγὼ εἶχον τὸ δυστύχημα νὰ μὴ ἦμαι παρὼν τότε.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Δὲν ἀνεκοινώθη οὕτω τὸ ψήφισμα ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐλάβετε γνῶσιν. Ἁπλῶς ἀνεκοινώθη ἡ ὕπαρξις.

§16ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐ μόνον ἀνεκοινώθη, ἀλλὰ καὶ κατεχωρίσθη τὸ κείμενον αὐτοῦ εἰς τὰ πρακτικά.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. Παρετήρησα καὶ ἐγὼ εἰς τὰ πρακτικά...

§18ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ διαγραφῇ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρετήρησα καὶ ἐγώ, ὅτι εἶναι ἀναγεγραμμένον τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ, ἀλλὰ βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἀνεκοινώθη τὸ περιεχόμενον· ἀντεγράφη ὅμως ἐκ τοῦ ψηφίσματος εἰς τὰ πρακτικά.

§20ΣΚΟΥΖΕΣ. Πρέπει νὰ διαγραφῇ ἐκ τῶν πρακτικῶν.

§21Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγώ, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον οὐδὲν δικαίωμα εἶχεν, ἵνα προβῇ εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη, καὶ θέλω λάβει ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα, ἵνα ἐπαναφέρω τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο εἰς τὰ καθήκοντά του.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεκοινώθη μέν, ἀλλὰ δὲν ἀνεκοινώθη καθ’ ὃν τρόπον εἶναι ἀναγεγραμμένη ἡ περίληψις εἰς τὰ πρακτικά. Ἀντεγράφη ἐκ τοῦ περιεχομένου τοῦ ψηφίσματος ὑπὸ τοῦ συντάκτου. Ἀνεκοινώθη ἁπλῶς, ὅτι ὑπεβλήθη ψήφισμα τοῦ δήμου Σικυῶνος. Οὐδὲν ἕτερον. Τὸ ἐνθυμοῦμαι δὲ τόσον καλά, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ λόγος περὶ λεχθέντων ὑπὸ Βουλευτοῦ ὑπὸ τοῦ Προέδρου ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει.

§23ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ μένῃ καὶ ἀναγεγραμμένον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἡ ἀναγραφή.

§25ΣΚΟΥΖΕΣ. Νὰ διαγραφῇ.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γκίκας ἔχει τὸν λόγον.

§27Π. ΓΚΙΚΑΣ. Εἶμαι πάντοτε κατὰ τῆς ἐπικρατησάσης συνηθείας τοῦ νὰ φέρωνται πάντα τὰ ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἀναγραφόμενα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καθὸ μὴ ἔχοντα κανὲν κῦρος. Ὑπάρχουσιν ὅμως φῆμαί τινες, αἱ ὁποῖαι, ὅσον καὶ ἂν θεωρῶνται ἀδέσποτοι, δὲν δύνανται ἢ νὰ ἐπιδράσωσιν, ὡς ἐκ τῆς σπουδαιότητος αὐτῶν, καὶ ἐφελκύσωσι τὴν προσοχὴν παντὸς πολίτου, ἰδίᾳ δὲ τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ αὐτῆς ἔτι τῆς Κυβερνήσεως. Διεδόθη μετ’ ἐπιτάσεως καὶ ἀνεγράφη ἐν ταῖς ἐφημερίσι, χωρὶς ὁπωσδήποτε νὰ ἀναιρεθῇ, φήμη τις, ἡ ὁποία, ἐὰν ἀληθεύῃ, διασαλεύει αὐτὰ τὰ θεμέλια τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Διεδόθη ὅτι ὅτε κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ Βασιλεὺς αὐτὸς ἠπείλησαν, ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἐπιψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ διαλύσωσιν αὐτήν. Δὲν ἔδωκα πίστιν εἰς τὰς τοιαύτας φήμας, καὶ δὲν ἔδωκα πίστιν τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἡ ἱστορία τῶν ἑκάστοτε Ἑλληνικῶν Βουλῶν διδάσκει, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐν τῇ ἐπιτελέσει τῶν καθηκόντων αὐτῆς οὐδέποτε ἀπεδειλίασε πρὸ τοιαύτης ἀπειλῆς. Βεβαίως δικαίωμα καὶ προνόμιον τῆς Βασιλείας εἶναι νὰ διαλύῃ τὴν Βουλήν, ὁσάκις θεωρῇ τοῦτο ἀναγκαῖον, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ φέρηται τοῦτο ὡς φόβητρον κατὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν καθηκόντων τῶν Βουλευτῶν. Αἱ Βουλαὶ αἱ Ἑλληνικαὶ πάντοτε ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκον αὐτῶν, οὐδέποτε δὲ ἠρνήθησαν νὰ ἐπιψηφίσωσι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ὑποβάλλουσιν, ἀλλὰ μετὰ προηγούμενον ἔλεγχον. Ἀπεδείχθη δέ, ὅτι, ὁσάκις τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια δὲν ὑπέκυψαν εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, πάντοτε ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτῶν εὑρέθησαν ἀλυσιτελῆ. Δὲν ἐπίστευσα τὰς διαδοθείσας φήμας, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ διαψευσθῶσι.

§28ΠΛΑΤΟΥΤΣΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§29Π. ΓΚΙΚΑΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε καθῆκον νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ὑποστατοῦ τῶν τοιούτων φημῶν, διὰ νὰ βεβαιωθῇ, ἂν ἡ Βουλὴ ἐλευθέρως καὶ ἀνεπηρεάστως προβαίνει εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ἢ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς τοιαύτης ἀπειλῆς, καὶ ἑπομένως τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἄρῃ αὐτὰς τὰς φήμας, αἱ ὁποῖαι, ὡς προεῖπον, ἂν ἀληθεύωσι, καὶ αὐτὸ τὸ πολίτευμα καὶ αὐτὰς τὰς βάσεις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος διασαλεύουσι.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δούνης ἔχει τὸν λόγον.

§31ΔΟΥΝΗΣ. Ἐπὶ ἄλλου θέματος ἔχω ἐγώ. Ἑπομένως ἐάν τις ἄλλος ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος τὸν λόγον, βεβαίως προηγεῖται ἐμοῦ.

§32Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Ὕδρας μοὶ φαίνονται ἄξιαι ἐμβριθοῦς μελέτης. Εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν συντελεῖται τὸ πρῶτον τοιοῦτον ἐγχείρημα, καὶ ὅτι κατὰ τὰ παρελθόντα προσφάτως ἔτη, καὶ κατὰ τὸ 1897 καὶ κατὰ τὸ 1898, ὄργανα τινα τοῦ Τύπου, τὰ ὁποῖα δὲν διακρίνονται ἐπὶ ἐγκρατείᾳ γλώσσης, οὐδ’ ἐπὶ εὐλαβείᾳ καὶ σεβασμῷ πρὸς τὴν ἀλήθειαν, διέδωκαν εἰδήσεις περὶ λόγων, τοὺς ὁποίους εἶπε δῆθεν ὁ Βασιλεύς, περὶ σκέψεων, τὰς ὁποίας μετέδωκεν εἰς τοὺς ἐμφανιζομένους ἐνώπιον αὐτοῦ, ἀναρμόστων εἰς τὸν Ἡγεμόνα, ὑβριστικῶν δὲ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ πρὸς τοὺς θεσμούς. Ἐνθυμοῦνται πάντες, ὅτε ὁ Βασιλεὺς περιώδευεν ἀνὰ τὴν Πελοπόννησον, ποίας φήμας διέσπειρον ὄργανά τινα τοῦ Τύπου, τὰ ὁποῖα κρίνω ἀνάξια νὰ μνημονευθῶσιν ὑπ’ ἐμοῦ. Παρίστων τὸν Βασιλέα ἀρχηγὸν κόμματος, κατερχόμενον ἵνα παλαίσῃ πρὸς τὰ ἄλλα κόμματα. Λυποῦμαι δὲ ὄντως, διότι οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ χρόνου ἐκείνου δὲν ἔσπευσαν νὰ ἀμυνθῶσιν οὐχὶ ὑπὲρ ἑαυτῶν, ἀλλὰ νὰ θέσωσι τὰ στήθη αὑτῶν ὡς ἀσπίδας πρὸ τοῦ Ἡγεμόνος· δὲν διέψευσαν πάραυτα τότε ἐρεσχελίας καὶ αὐθαδείας, τὰς ὁποίας ἄνθρωποι ἀσυνείδητοι, μηδὲν γνωρίζοντες καὶ μηδαμῶς πονοῦντες τὸν τόπον, διέδιδον, ἵνα ἀποπλανήσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὅμοιον ἐγχείρημα συντελεῖται καὶ κατ’ αὐτάς. Ἐδημοσιεύθη ὑπὸ παραπλησίων ἐφημερίδων, ὅτι ὁ Βασιλεὺς εἶπεν εἰς τὸν Πρωθυπουργόν, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ποιήσηται χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα τῷ ἀνέθηκε, τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ψηφίσῃ τὰ εἰσαχθέντα εἰς αὐτὴν νομοσχέδια. Ἐγὼ πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ διάδοσις εἶναι ψευδεστάτη, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Βασιλεὺς νὰ εἶπε τοιοῦτόν τι εἰς τὸν Πρωθυπουργόν· ἀλλὰ καὶ ἂν ἔλεγεν ὁ Βασιλεὺς εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν τοιοῦτόν τι, πιστεύω ὅτι εἶναι ἀδύνατον ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ ἀνακοινώσῃ τοιαύτας ἀνακοινώσεις τοῦ Βασιλέως, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὐλαβεῖται τοὺς θεσμοὺς καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου, τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν μελῶν αὐτοῦ, ἤθελε δὲ κρίνει, ὅτι τοιαύτη διάδοσις συντελεῖ εἰς περιστολὴν τῆς ἐλευθερίας τοῦ Κοινοβουλίου, εἰς ἐνάσκησιν ψυχολογικῆς βίας ἐπὶ τάξεως Βουλευτῶν, ἢ ἐπὶ μερίδος Βουλευτῶν, ἑπομένως ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις εὐλαβεῖται τὸ πολίτευμα καὶ ὅστις εἰς αὐτὸ ὀφείλει τὴν πολιτικὴν θέσιν του, δὲν ἤθελε βεβαίως προβῆ ποτὲ εἰς τοιαύτας ἀνακοινώσεις. Διὰ τοῦτο ἀποδέχομαι, ὅτι τὰ διαδοθέντα ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων εἶναι ψευδῆ. Λυποῦμαι δὲ, ὅτι δὲν ἔσπευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πρὶν ἢ ἡμεῖς διαψεύσωμεν αὐτά, νὰ τὰ διαψεύσῃ, ἀφοῦ εἰς αὐτὸν ἀπέδωκαν, ὅτι εἶπεν ὅσα ἐγράφησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§35Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ, Κύριοι, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν συνειθίζω νὰ διαψεύδω τὰ γραφόμενα ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων, διότι, ἂν ἐπρόκειτο τοιοῦτον ἔργον νὰ ἀναλάβω, μέγα μέρος τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον δύναμαι νὰ διαθέσω εἰς τὰς δημοσίας ὑποθέσεις, ἔπρεπε ν’ ἀφιερώσω εἰς τὸ ἄχαρι αὐτὸ ἔργον. Αἱ ἐφημερίδες εἶναι ἐλεύθεραι νὰ γράφωσιν ὅ,τι θέλωσιν. Αἱ ἐφημερίδες πολλάκις λέγουσι καὶ διαδίδουσιν εἰδήσεις, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν ἔχουσι βάσιν, ὅσα δὲ ἀποδίδουσιν εἰς ἐμὲ, ὡς δῆθεν ἀνακοινωθέντα, νομίζω ὅτι δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ διαψεύσω ταῦτα, διότι γνωρίζουσιν ὅλοι, ὅσοι μὲ γνωρίζουσιν, ὅτι οὐδέποτε προβαίνω εἰς ἀνακοινώσεις εἰς ἐφημερίδας. Ἔχω τοῦτο σύστημα ἀπαράβατον. Οὐδέποτε προῆλθον εἰς ἀνακοινώσεις πρὸς ἐφημερίδας. Οὐδεὶς δὲ ὑπῆρχε λόγος, ὅπως κάμω ἐξαίρεσιν τὴν φορὰν ταύτην, ἵνα λάβω τὸν κόπον νὰ διαψεύσω τὰ δημοσιευθέντα, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος· διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἤθελε ποιήσει εἰς ἐμὲ τοιαύτην ἀνακοίνωσιν. Ἐὰν δὲ, ὅπως ὀρθότατα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἤθελε ποιήσει τοιαύτην ἀνακοίνωσιν, βεβαίως ἐγὼ δὲν ἤθελον ἀνακοινώσει αὐτὴν εἰς ἄλλον. Δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν ὁ Βασιλεὺς νὰ κάμῃ εἰς ἐμὲ τοιαύτην ἀνακοίνωσιν, διότι ὁ Βασιλεὺς δὲν συνηθίζει νὰ προεξοφλῇ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα ἀνέθηκεν εἰς αὐτόν. Ὁ Βασιλεὺς δὲν λέγει ποτέ: «Θὰ διαλύσω ἢ θὰ κάμω χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα μοὶ ἔδωκε». Δὲν δύναται νὰ τὸ εἴπῃ, διότι περὶ τῆς χρήσεως τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, μόνον καθ’ ἣν στιγμὴν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, ἵνα ποιήσηται χρῆσιν, ἐπιβάλλεται αὐτῷ νὰ σκεφθῇ καὶ ν’ ἀποφασίσῃ. Φρονῶ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδεμίαν εἶχον ἀνάγκην νὰ διαψεύσω τὴν διαδοθεῖσαν εἴδησιν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ ζήτημα, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἦλθεν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ποιήσωμαι τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσαμην.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§37ΠΛΑΤΟΥΤΣΑΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι περιττὸν νὰ ὁμιλήσω.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐνόησα.

§39Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν ἀπαντήσεις εἰς ἐπερωτήσεις κυρίων Βουλευτῶν. Πρῶτον εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Βάλτου κυρίου Στράτου. Δεύτερον εἰς ὁμοίαν τοῦ κ. Λεβίδου, ὁ ὁποῖος ἐζήτησεν ἐπανειλημμένως διαφόρους καταστάσεις, τὰς ὁποίας ἔχω ἐνταῦθα. Ἐπίσης πίνακα τῶν ἀποφάσεων τῶν Στρατοδικείων, ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βοζίκη.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δούνης ἔχει τὸν λόγον.

§41Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Τὸν Δεκέμβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους ἡ δημοδιδάσκαλος τοῦ σχολείου τῶν θηλέων τοῦ δήμου Στύρων τῆς Καρυστίας παρῃτήθη. Ἡ παραίτησις αὐτῆς ἀνεκοινώθη εἰς τὸν δήμαρχον, αἴτησις δ’ ἐγένετο παρὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἵνα συνέλθῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ προτείνῃ τὴν διάδοχον τῆς παραιτηθείσης. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον συνῆλθε τὴν 12 Ἰανουαρίου, καὶ προέτεινε μίαν δημοδιδάσκαλον, Τζανῆ καλουμένην. Μετὰ τὴν πρότασιν ταύτην, τὴν νομιμωτάτην, ὁ κύριος νομάρχης Εὐβοίας προέβη εἰς τὸν διορισμὸν αὐτῆς. Ἐγένετο δὲ ὁ διορισμὸς αὐτῆς τὴν 24 Ἰανουαρίου. Περὶ τὰ μέσα τοῦ παρελθόντος μηνὸς Φεβρουαρίου ἡ διορισθεῖσα μετέβη εἰς τὴν θέσιν της, ἔδωκε τὸν κατὰ νόμον ὅρκον καὶ ἀνέλαβε τὰ καθήκοντά της. Ἀλλὰ μετὰ ἡμέρας δύο ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὰ καθήκοντά της, διαταγῇ τοῦ νομάρχου ἀνακαλεῖται ὁ διορισμὸς αὐτῆς, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε διορισθῆ ἄλλη τις δημοδιδάσκαλος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας εἰς τὸ σχολεῖον αὐτό. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ δήμαρχος συνελθόντες ἀπήντησαν εἰς τὴν τοιαύτην τοῦ νομάρχου διαταγήν, ὅτι, πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ προβῇ εἰς διορισμὸν δημοδιδασκαλίσσης, ἀφοῦ εἶχεν ἤδη διορισθῆ τοιαύτη νομίμως; Ἐν τίνι δικαιώματι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, παραβαῖνον τὸν νόμον, προέβη εἰς διορισμὸν δημοδιδασκαλίσσης, χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον; Ὁ κ. νομάρχης, ἀπαντῶν εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, εἶπεν ἁπλούστατα καὶ αὐταρχικῶς: «ἐννοῶ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ διαταγή μου· ἄλλως ὑμεῖς, ὁ δήμαρχος, ὑπόκεισθε εἰς πειθαρχικὰς ποινάς». Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ποῦ στηριζόμενος προέβη εἰς διορισμὸν δημοδιδασκαλίσσης, ἀφοῦ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον τοιοῦτον δικαίωμα δὲν εἶχε; καὶ ἐν τίνι δικαιώματι ἀνεκάλεσε νόμιμον διορισμὸν τῆς δημοδιδασκαλίσσης; Ἢ μήτοι ὁ κ. Ὑπουργὸς, μένεα πνέων κατὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνατρέψῃ, διότι, ὡς γνωρίζετε, πανηγυρικῶς ἡ Βουλὴ ἀπεδοκίμασε τὰ νομοσχέδια αὐτοῦ, ἐπιμελεῖται ἤδη διὰ καταστρατηγήσεων νὰ ἐκμηδενίσῃ αὐτὸν, καὶ φθάσῃ οὕτω εἰς τὸν ἐπιδιωχθέντα διὰ τῶν νομοσχεδίων του σκοπόν; Τὸ πνεῦμα, κύριε Πρόεδρε, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως προέβη εἰς τὴν τοιαύτην καταστρατήγησιν τοῦ νόμου, μοὶ ἐνθυμίζει Ῥωμαῖόν τινα Αὐτοκράτορα, τὸν Τιβέριον, ὁ ὁποῖος, εὑρισκόμενος ἀπέναντι ἐθίμου ἰσχυροῦ, κρατοῦντος ἐν Ῥώμῃ, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐπετρέπετο ἡ ἐκτέλεσις θανατικῆς ποινῆς κατὰ τῶν παρθένων, διὰ νὰ καταστρατηγήσῃ τὸ τοιοῦτον ἔθιμον, διέτασσε τὸν δήμιον νὰ βιάζῃ τὴν παρθένον καὶ εἶτα νὰ ἐκτελῇ τὴν ποινήν! Τοῦτο εἶναι παρεμφερὲς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως προβαίνει ἀδιακόπως εἰς καταστρατήγησιν τοῦ νόμου. Ἐπιθυμῶ δὲ ν’ ἀκούσω, κατὰ τίνα τρόπον θὰ δικαιολογηθῇ, ἀφοῦ αἱ διατάξεις τοῦ νόμου εἶναι τοσοῦτον σαφεῖς.

§42Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Μεγαρίδος χθὲς ἐπηρώτησε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἵνα πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ἀληθεύει, ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς ἐπαύθη, καὶ ἂν ἡ παῦσις αὕτη ἐστηρίζετο εἰς τὸν νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἢ ἐπὶ τίνος νόμου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκώφευσεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, καὶ οὔτε σήμερον ἀπήντησέ τι. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἑνούμενος καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ κυρίου συναδέλφου, νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, τί συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§43ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑποθέτω, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ λαμβάνουσι τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀναγινώσκουσιν αὐτήν. Ἐν αὐτῇ ἐδημοσιεύθη ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1884, δυνάμει τῆς ὁποίας ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ἐπιθεωρητὴς ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς διὰ προσωρινῆς ἀπολύσεως. Τὸν νόμον τοῦτον δὲν ἐφαρμόζω ἐγὼ πρῶτος, ἀλλὰ καὶ προκάτοχοί μου Ὑπουργοὶ ἐφήρμοσαν, διότι ὁ νόμος τοῦ 1895 δὲν προέβλεψε περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν τῶν διαφόρων ἐπιθεωρητῶν. Ἔκτοτε λοιπὸν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου μου, στηριζομένη εἰς τὸν νόμον περὶ πειθαρχικῆς ἐξουσίας τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἐνήσκησε τὴν ἐξουσίαν ταύτην ἐπὶ τῶν διαφόρων ἐπιθεωρητῶν. Ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ μόνος ἐπιθεωρητής, ὁ ὁποῖος παρέσχεν ἀφορμὴν εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὅπως ἐνασκήσῃ κατ’ αὐτοῦ οὐχὶ ἅπαξ, οὐχὶ δίς, ἀλλὰ πολλάκις, τὴν πειθαρχικὴν ταύτην ἐξουσίαν τοῦ νόμου τοῦ 1884, εἶναι ὁ ἐπιθεωρητὴς τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς.

§44Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Φημίζεται ὡς εἷς τῶν καλλιτέρων.

§45ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἤξευρον, ὅτι ὁ κύριος συνάδελφος εἶχεν ἀσχοληθῆ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα ζητήσῃ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου μου τὴν γνώμην αὐτοῦ πρότερον· ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τῶν Ὑπουργείων καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, προκειμένου περὶ ἐπιλύσεως τοιούτων ζητημάτων, ἀπευθύνεται εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον· τοῦτο δὲ, ἐρωτηθὲν ἐὰν δύναται νὰ ἐνασκηθῇ ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία τοῦ νόμου τοῦ 1884 ἐπὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀπεφάνθη παμψηφεί, ὅτι ἰσχύει ὁ νόμος, καὶ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐπ’ αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου μου ἀνέκαθεν, ἀπὸ τοῦ 1897 μέχρι σήμερον, ἐφαρμόζει τὸν νόμον τοῦτον.

§46Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ὁ κύριος Μιχαλόπουλος ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του ἢ ὄχι...

§47Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι καλλίτερον νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τούτου αὔριον, ἢ ἐν ἄλλῃ ἡμέρᾳ, ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καταθέσῃ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου; Οὐχὶ διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ καλύπτουσιν αἱ γνωμοδοτήσεις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου,—διότι ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ πράξεις, καὶ οὐδὲν ὑποχρεοῖ αὐτὸν ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου, οὐδὲ νὰ ζητήσῃ αὐτὴν,—ἀλλὰ διότι ἐν τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἐκτίθονται οἱ λόγοι, οἵτινες ἔπεισαν πιθανῶς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι ἔχει αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μέχρις οὗ προσαχθῇ ἡ γνωμοδότησις αὕτη.

§48ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πολὺ καλά.

§49Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Χθὲς, κύριοι Βουλευταὶ, εἰσερχόμενος εἰς τὸ Βουλευτήριον μετ’ ἄλλων συναδέλφων, εἶδον κατὰ τὴν εἴσοδον αὐτοῦ ἀνάπηρον ἐπαίτην, πλήρη περιβεβλημένον στρατιωτικὴν στολὴν, πωλοῦντα φυλλάδιά τινα καὶ παρακαλοῦντα ἡμᾶς νὰ ἀγοράσωμεν· ἐδώσαμεν δεκάλεπτον καὶ ἠγοράσαμεν μετὰ τῶν κυρίων συναδέλφων ἀνὰ ἕν.

§50ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί λέγει τὸ φυλλάδιον;

§51ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Τίποτε· τὸ φυλλάδιον εἶναι ἀτυχὲς συνοθύλευμα, τίς οἶδε τίνος ῥαψῳδοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ φυλλαδίου, πρόκειται περὶ τοῦ πωλητοῦ αὐτοῦ, ὅστις εἶναι τραυματίας τοῦ πολέμου... Ἡ περίστασις αὕτη, κ. Βουλευταὶ, καθὼς καὶ ἄλλαι τινὲς ἀθλιότητες, αἵτινες καθ’ ἑκάστην περιπίπτουσιν εἰς τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν, μὲ ἠνάγκασε νὰ ἀνέλθω αὖθις τὸ βῆμα, ἵνα ὁμιλήσω περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ εὔχομαι διὰ τελευταίαν φορὰν τώρα, ὅτε ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν τηρεῖται ἀκόμη ποιά τις ψυχραιμία καὶ γαλήνη, ὅπως διὰ βραχέων μὲν, ἀλλ’ εὐρύτερον διαμαρτυρηθῶ ἐπὶ τῆς καταστάσεως ταύτης. Μετὰ τὰ μεγάλα, Κύριοι, ἀτυχῆ γεγονότα πολλὰ ἔμειναν, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ Κράτος, πολλαὶ πληγαὶ, πληγαὶ ὑλικαὶ, πληγαὶ ἠθικαὶ, εὐρυτάτων μάλιστα διαστάσεων, ἔπρεπε νὰ ἐπουλωθῶσι. Καὶ αἱ μὲν ὑλικαὶ, τῆς πρώτης ἀνάγκης θεωρηθεῖσαι, ἐπουλώθησαν κατὰ τὸ πλεῖστον· ἀλλ’ αἱ ἠθικαὶ χαίνουσιν ἔτι, ἀναπαριστῶσαι ζοφερὰν τὴν εἰκόνα ἀνηκούστου ἀναλγησίας καὶ παντελοῦς ἐλλείψεως τοῦ συναισθήματος περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν στοιχειωδεστέρων ἡμῶν ὑποχρεώσεων. Λέγουσιν οἱ πολλοὶ, ὅτι ἡ παρατηρουμένη αὕτη πώρωσις εἶναι ἀποτέλεσμα ἐκφυλισμοῦ· τοῦτο δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον ἀποτελεῖ ὕβριν διὰ πάντα Ἕλληνα, νομίζω ὅμως, ὅτι δεινοτάτην ὕβριν ἀποτελεῖ κατὰ τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, ἡ ὁποία καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Περίοδον καὶ κατὰ τὴν ἐκπνεύσασαν πάντοτε ἐδράξατο καὶ τῆς ἐλαχίστης περιστάσεως, ὅπως θεραπεύσῃ τὰς τοιαύτας ἀνάγκας. Ἄλλοι λέγουσιν, ὅτι ἡ καταμαστίζουσα τὸ Κράτος μεγάλη οἰκονομικὴ δυσπραγία παρέλυσε καὶ τὰ εὐγενέστερα ἡμῶν αἰσθήματα. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι οἱ ἁρμόδιοι, περιστοιχούμενοι πάντοτε ἀπὸ μεγάλας καὶ ἐπειγούσας ἀνάγκας, δὲν ἔχουσι τὸν καιρὸν νὰ σκεφθῶσι καὶ περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς δὲν ἔχουσι στόμα νὰ φωνάξωσιν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἔχωσι στόμα, ἡ φωνὴ αὐτῶν εἶναι τοσοῦτον ἀσθενὴς, ὥστε δὲν δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν ὤτων τῶν ἁρμοδίων. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει τὸ πρᾶγμα μένει ἀναλλοίωτον, καὶ τὸ Κράτος ἐλέγχεται ὡς καθυστερῆσαν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν οὐσιωδεστέρων αὐτοῦ ὑποχρεώσεων, ἐνῷ τοὐναντίον ἐν ἄλλοις ὑπερέβαλε τὰ ἐσκαμμένα. Διότι, ἐνῷ ἐντεῦθεν εἴδομεν ἀφειδῶς διασκορπισθέντα χρυσὰ σειρήτια, ἀπαστράπτοντα σήμερον εἰς χρυσοπαρύφους τινὰς λαιμοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους πᾶν ἄλλο ἥρμοζεν ἢ τοῦτο, κοσμοῦντα σήμερον κεφαλάς τινας, ἐπὶ τοῦ μετώπου τῶν ὁποίων ἡ καταυγάζουσα αἴγλη προέκυψεν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπὸ τῆς ἀντανακλάσεως τῶν ἀγώνων τῶν δορυφόρων αὐτῶν, ἐκεῖθεν ἀκούομεν ὑποκώφως ἀναδιδόμενον τὸ πικρὸν παράπονον τῶν ἀθορύβως καὶ ὅλως ἀτύρβως ἐπιτελεσάντων τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, ἐκεῖθεν βλέπομεν συντετριμμένα καὶ σχεδὸν κατερρειπωμένα τοῦ πολέμου λείψανα, περιερχόμενα τὰς ἀγυιάς, καὶ τὸν ἄρτον τῆς ἡμέρας ἐπαιτοῦντα! Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸν πτωχὸν τραυματίαν. Οὗτος ἦτο στρατιώτης ταξιαρχίας τινὸς τῆς Ἠπείρου, ἐπολέμησε φιλοτίμως καὶ ἐτραυματίσθη κατὰ τὸν ἀριστερὸν πόδα· ὁ ποῦς του ἀπεκόπη, καὶ ὁ γενναῖος ὁπλίτης ἀπεστάλη εἰς τὴν ἑστίαν του μὲ ἕνα πόδα καὶ μὲ σύνταξιν δραχμῶν 10 ἢ 12...

§52Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δέκα ἕξ.

§53Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Ἔστω. Γνωρίζετε ἴσως τὴν ὑπόθεσιν... Ὁ τραυματίας αὐτὸς ὀνομάζεται Πατρίκιος. Ὑπάρχει, Κύριοι, διάταξίς τις τοῦ νόμου περὶ συντάξεων τοῦ 1852, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι, ἐὰν ὁ παθὼν ἐν ὑπηρεσίᾳ πάθῃ κατὰ τὸ ἓν μέλος τοῦ σώματος, λαμβάνει τὸν κατώτατον ὅρον, ἐὰν πάθῃ κατὰ δύο μέλη, λαμβάνει τὸν μέγιστον ὅρον τῆς συντάξεως. Ὁ πτωχὸς Πατρίκιος, ἐπειδὴ εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ μεριμνήσῃ ὁ ἐχθρὸς νὰ τῷ ἀποκόψῃ καὶ τὸν ἕτερον πόδα, ἔλαβε τὸν κατώτατον ὅρον. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ὅτε ἤμην δεκανεύς, συνάδελφός μου, ἐν ὑπηρεσίᾳ διατελῶν, εἰσῆλθεν εἰς τι χαμαιτυπεῖον, προεκάλεσεν ἔριδας, ἐκτύπησε καὶ ἐκτυπήθη, ἔθραυσε ποτήρια καὶ φιάλας πλήρεις οἴνου, κατέστρεψεν ἀμφοτέρας τὰς χεῖρας, καὶ ἐξῆλθεν ἐκεῖθεν τετραυματισμένος. Ὁ δεκανεὺς ἐκεῖνος ἔλαβε τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς συντάξεως, ὡς παθὼν δῆθεν ἐν τῇ ἐνασκήσει τοῦ καθήκοντός του. (Ἐνταῦθα ὁ ρήτωρ διὰ τοῦ ἀντίχειρος τῆς δεξιᾶς χειρὸς κάμνει σημεῖον, ἐμφαῖνον ὅτι ὁ παθὼν δεκανεὺς κατεγίνετο εἰς τὴν οἰνοποσίαν, ὅπερ προκαλεῖ τοὺς γέλωτας τῶν Βουλευτῶν). Γελᾶτε, Κύριοι, διότι ὄντως τὸ ἀντικείμενον εἶναι ἄξιον γέλωτος, μεμιγμένου μετὰ πικρίας καὶ εἰρωνείας, διότι ἐν τῷ συμβάντι τούτῳ ἡ Πολιτεία συλλαμβάνεται ἐγκληματοῦσα. Ἐπωφελουμένη μιᾶς ἀστοχασίας τοῦ ἐχθροῦ, καὶ ὀχυρουμένη ὄπισθεν μιᾶς ἐλλείψεως τῶν νόμων αὑτῆς, ἠθέλησε νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐπὶ τοῦ πτωχοῦ τραυματίου, ἀποκόπτουσα ἀπ’ αὐτοῦ τὸν ἄρτον, ἵνα ἀφθονώτερον δώσῃ αὐτὸν εἰς ἕτερον, δεκανέα οἰνόφλυγα, μηδεμίαν μὲν παρασχόντα ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα, ἀφθονώτερα ὅμως διαθέτοντα πρὸς τοῦτο μέσα. Καὶ ἐντεῦθεν σήμερον βλέπομεν ἀξιωματικούς, τὸν λοχαγὸν Πετρέαν καὶ τοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς Σαϊπᾶν καὶ Κουτσονίκαν, συρομένους μὲ κατεαγμένας κνήμας ἐπὶ τῶν λιθοστρώτων, καὶ ἐπὶ ἰσχυρῶν δικανήκων στηριζομένους. Βλέπομεν ἀξιωματικούς, τὸν ταγματάρχην Βασιλειάδην, τὸν ὑπολοχαγὸν τοῦ πυροβολικοῦ Χατζηδημητρίου περιφερομένους μὲ ἐξωρυγμένους τοὺς ὀφθαλμούς· βλέπομεν τὸν λοχαγὸν Παπαδογιάννην ἄνευ δακτύλων, ἄλλον λοχαγόν, τὸν Δ. Γκιταράκον, ὁ ὁποῖος ἵσταται πάντοτε εἰς προσοχήν, διότι εἶναι ἐντελῶς τεθραυσμένη ἡ χείρ του· τὸν ὑπολοχαγὸν Κουρέβελην δεινῶς πάσχοντα, διότι τῷ διετρήθη ὁ πνεύμων· καὶ ἄλλους, οὓς δὲν ἐνθυμοῦμαι τὴν στιγμὴν ταύτην. Καὶ ἐν τούτοις οὐδεμία μέριμνα περὶ αὐτῶν, οὐδεμία πρόνοια ὑπὲρ αὐτῶν! Ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶδον πέρυσιν ἢ προπέρυσιν ἀναγραφόμενον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἔφεδρός τις ἀξιωματικός, τραυματίας καὶ αὐτὸς τοῦ πολέμου, διετέλει ὡς ἁπλοῦς ὑπηρέτης ἔν τινι τῶν καφενείων τῆς Κερκύρας· ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶδον ἀναγεγραμμένον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι στρατιώτης, τραυματίας καὶ αὐτὸς τοῦ πολέμου, ἀπέθανεν ἐν μέσαις Ἀθήναις ὑπὸ τῆς πείνης καὶ τοῦ ψύχους! Προπέρυσιν, ὅτε ἤμην ἐνταῦθα, προσῆλθε πρός με ἕτερος τραυματίας, ἐθελοντὴς αὐτός,— νομίζω ἐκ Μυτιλήνης,— καὶ μοὶ παρεπονεῖτο, ὅτι ὄχι μόνον ἐστερεῖτο τῶν πρὸς διατροφήν του, ἀλλὰ δὲν τῷ ἐδίδοντο οὔτε τὰ ἔξοδα, ὅπως ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πατρίδα του. Μετέβην εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον, παρεκάλεσα ὅπως δοθῶσιν εἰς αὐτὸν τὰ ἔξοδα, ἵνα ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πατρίδα του, ἀλλὰ μοὶ ἀπήντησαν, ὅτι μόνον διὰ τὴν Κρήτην δίδονται εἰσιτήρια δωρεάν. Καὶ ἐνεθυμήθην τότε, Κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ πτηνολόγοι ἀναφέρουσιν, ὅτι τὸν μικρὸν κορυδαλὸν, τὸν κεκμηκότα καὶ ἕτοιμον νὰ πέσῃ εἰς τὸν ἀχανῆ ὠκεανὸν, ὑποβαστάζουσιν ἐπὶ τῶν πτερῶν των τὰ εὐγενῆ τῶν πελαργῶν ἄρρενα, καὶ τὰ μεταφέρουσιν εἰς τὰ πάτρια. Καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες ἠγωνίσθησαν διὰ τὴν πατρίδα καὶ πολύτιμον δι’ αὐτὴν ἔχυσαν αἷμα, κατήντησαν τόσον τοῦ ἐλέους, ὥστε μήτε κορυδαλλίδος κἂν μοίρας δὲν ἐπέλαχον! Ἐνθυμοῦμαι, ὅτε πέρυσιν περιηρχόμην ἐμποροπανήγυρίν τινα μετὰ φίλων μου, εἶδον ἐπαίτην τείνοντα πρὸς ἡμᾶς τὴν χεῖρα καὶ ἐλεημοσύνην αἰτοῦντα· ἔδωκα αὐτῷ ὀβολὸν καὶ ἀπῆλθον· ἀλλ’ ὁ συνοδός μου μοὶ παρετήρησε: «δόσε πλειότερα χρήματα εἰς τὸν τυφλὸν αὐτὸν ἐπαίτην, διότι εἶναι τραυματίας τοῦ πολέμου». Τὸ ἄκουσμα, ὡς εἰκὸς, μὲ ἐξέπληξε, καὶ ἐπέστρεψα πρὸς τὸν τυφλόν. Ἀφοῦ ἐξεπλήρωσα τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ φίλου μου, ἠρώτησα τὸν ἐπαίτην περὶ τῆς τυφλότητός του· οὗτος δὲ, ἀντὶ πάσης ἀπαντήσεως, ἐξήγαγεν ἐκ τοῦ θυλακίου του καὶ μοὶ ἐνεχείρισε περγαμηνήν. Δύνασθε τώρα, Κύριοι, νὰ φαντασθῆτε ὁποία ὑπῆρξεν ἡ ἔκπληξίς μου, ὅταν ἐν τῷ τυφλῷ ἐκείνῳ ἀνεγνώρισα ἀριστέα στρατιώτην, καὶ τραυματίαν μάλιστα, τῆς ταξιαρχίας τοῦ Βελεστίνου! Ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ φαντασθῆτε ποτὲ τὴν ἔκπληξίν μου, ὅτε ἐξετάσας ἀκριβέστερον τὴν περγαμηνὴν ἐκείνην, διέκρινα ἐν αὐτῇ τὴν ὑπογραφὴν ἐκείνου, εἰς τὸ μέτωπον τοῦ ὁποίου ἐκθαμβοῦν ποτε ἀντενακλάσθη φῶς ἀπὸ τῆς τυφλότητος ἴσως καὶ τοῦ τραυματίου τούτου. Συνέταξα ἀναφορὰν διὰ τὸν τυφλὸν, τὴν ὁποίαν ἅμα ἀφίχθην ἐνταῦθα ἐνεχείρισα τῷ κ. Ὑπουργῷ διὰ τὴν ταχεῖαν ἀπονομὴν συντάξεως εἰς τὸν τυφλὸν, ὀνομαζόμενον Νικόλαον Ζόγαν. Ἔκτοτε, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει ὅτι ἐχορηγήθη ἡ σύνταξις εἰς τὸν τυφλὸν τραυματίαν, ἐλησμόνησα τὴν ὑπόθεσιν. Εἶχον ἤδη παρέλθει μῆνες 8, ὅτε προχθὲς λαμβάνω ἐπιστολὴν τοῦ τυφλοῦ, ὅστις μοὶ ἀναγγέλλει, ὅτι ἐξακολουθεῖ ἀκόμη νὰ ἐπαιτῇ, διότι δὲν τῷ ἐχορηγήθη σύνταξις! Ἔφριξα ἐπὶ τῇ εἰδήσει, καὶ πάραυτα μεταβαίνω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐντόνους ποιοῦμαι διαμαρτυρίας τῷ κυρίῳ προσωπάρχῃ, ὅστις ἔκπληκτος καὶ αὐτὸς ἤκουσε τὴν ὑπόθεσιν· διατάσσει ἐξέτασιν, ἀλλ’ οὐδὲν εὑρίσκεται. Συνεφωνήθη τότε νὰ συνταχθῇ νέα ἀναφορά· ἀγοράζω χαρτόσημον, καὶ τὸ παραδίδω εἰς τὸ ἁρμόδιον ἀξιωματικὸν τοῦ Ὑπουργείου, ἵνα συνταχθῇ ἡ ἀναφορά. Τὴν ἑπομένην μεταβαίνω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα μάθω περὶ τῆς τύχης της, ὅτε μὲ πληροφοροῦσιν, ὅτι γενομένης ἀκριβεστέρας ἐρεύνης ἀνευρέθη ἡ ὑπόθεσις, καὶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἅμα ἔλαβε τὴν πρώτην ἀναφορὰν, ἀπέστειλεν αὐτὴν πρὸ 8 μηνῶν ἀμέσως εἰς τὸ οἰκεῖον σύνταγμα, ἵνα τοῦτο τῷ ὑποβάλῃ τὴν περὶ τοῦ τυφλοῦ ἔκθεσιν. Ἀλλὰ τὸ σύνταγμα ἐκεῖνο, καίτοι 8 παρῆλθον μῆνες, δὲν ὑπέβαλεν ἀκόμη τὴν περὶ τοῦ τραυματίου ἔκθεσίν του! Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, Κύριοι, διὰ τὴν ὁποίαν σήμερον ἠθέλησα νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῆς πατρίδος μου. Διότι νομίζω, ὅτι, ἂν τὸ σύνταγμα ἐκεῖνο δὲν τὸ διῴκει Ἕλλην ἀξιωματικὸς, καὶ ἂν τοῦτο εὑρίσκετο εἰς τὰς ἐσχατιὰς τῆς Ἀφρικῆς, καὶ ἐν αὐτῇ ἀκόμη τῇ στενῶς πολιορκουμένῃ πόλει τῆς Λαίδυσμιθ, βεβαίως θὰ εὕρισκε τὴν εὐκαιρίαν ἐντὸς 8 μηνῶν νὰ ὑποβάλῃ τῷ Ὑπουργείῳ τὴν ἔκθεσίν του. Ἀλλὰ τὸ σύνταγμα εὑρίσκεται εἰς τὰ πρόθυρα τῶν Ἀθηνῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὸ κατώρθωσεν ἀκόμη!...

§54Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Φαίνεται ὅτι θ’ ἀπώλεσε τὰ χαρτιά του τὸ σύνταγμα.

§55ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Ἑλληνικῆς δημοσίας ὑπηρεσίας!

§56Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Δὲν ὤφειλε νὰ τὰ ἀπολέσῃ, κύριε Ἀναστασόπουλε, καὶ διὰ τοῦτο διαμαρτύρομαι, κύριε Φλογαΐτη. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ τραυματίαι, οἵτινες μετέβησαν εἰς τὰ λουτρά, ἐστεροῦντο τῶν πάντων, καὶ προσέφευγον εἰς τὴν φιλανθρωπίαν τῶν λουομένων· διότι ὄχι μόνον δὲν τοῖς κατεβλήθησαν τὰ ἔξοδα, ἵνα μεταβῶσιν ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἀπὸ ὅλους τοὺς στρατιωτικοὺς τραυματίας, ὅσοι ἐνοσηλεύθησαν εἰς τὰ στρατιωτικὰ νοσοκομεῖα, ἐκρατήθησαν ὁλόκληροι μισθοί· ἠξεύρετε δὲ, Κύριοι, διατί; ἀπίστευτον, καὶ ἐν τούτοις εἶναι γεγονός! δι’ ἀντίτιμον τῶν φαρμάκων, διὰ τῶν ὁποίων ἐπουλώθησαν αἱ πληγαὶ, τὰς ὁποίας ὁ ἐχθρὸς τῆς πατρίδος κατήνεγκεν εἰς αὐτούς!...

§57Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Φρικώδη!

§58Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Φρικωδέστατα!... Οἱ στρατιωτικοὶ οὗτοι εἶχον λάβει ἄδειαν ἀναρρωτικὴν, ὅπως χορηγεῖται τοιαύτη, καὶ μισθὸς ἀκόμη, καὶ εἰς τοὺς ἀσελγεῖς ἐκείνους στρατιωτικούς, οἱ ὁποῖοι, εἰσερχόμενοι εἰς τοὺς οἴκους τῆς ἀπωλείας, δέχονται ἐκεῖθεν τραύματα. Καὶ ἐδῶ πάλιν ἡ Πολιτεία συλλαμβάνεται ἀδικοῦσα, διότι τίθησιν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ, διότι τίθησιν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ δαπέδου τὸν στρατιώτην ἐκεῖνον, ὅστις ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς τιμῆς δέχεται τραύματα ἀπὸ τὸν ἐχθρὸν, καὶ τὸν στρατιώτην ἐκεῖνον, ὅστις εἰς οἴκους τῆς Ἀφροδίτης δέχεται ἐπίσης τραύματα ἀπὸ τὰς ἱεροδούλους! Σήμερον, Κύριοι, καὶ ἐν Φαρσάλοις καὶ ἐν Δομοκῷ καὶ ἐν Ἁλμυρῷ καὶ ἀλλαχοῦ, ἀγρόται ἐξερχόμενοι πρὸς ἐργασίαν, ἀνθρακεῖς ἐξερχόμενοι πρὸς ὑλοτομίαν, εὑρίσκουσιν εἰς τὰς φάραγγας καὶ τοὺς δρυμοὺς μανδύας Ἑλλήνων καὶ Τούρκων στρατιωτῶν ἀναμίξ, καὶ ὑπὸ τοὺς μανδύας τούτους σωρείαν ὀστέων ἀνακαλύπτουσι. Τὰ ὀστᾶ ταῦτα εἶναι ὀστᾶ τῶν τέκνων τῆς πατρίδος, τῶν ὁποίων τὰς μὲν σάρκας κατεσπάραξαν οἱ γῦπες, οἱ κύνες καὶ οἱ χοῖροι, τὰ δὲ ὀστᾶ αὐτῶν ἔμειναν ἔκτοτε ἄταφα, ὑφιστάμενα τὴν ἐναγῆ ἐπιμιξίαν πάσης βεβήλου σποδοῦ. Σήμερον τοῦ ἀπὸ Λαρίσης εἰς Βόλον κατερχομένου διαβάτου πένθιμα ἀντικείμενα προσβάλλουσι τὴν ὅρασιν, καὶ ἀναγκάζουσιν αὐτὸν ἄκοντα νὰ σταματήσῃ, διότι διακρίνει ἔνθεν καὶ ἔνθεν τοῦ Βελεστίνου σωρούς τινας λίθων, καὶ ἐπὶ τῶν σωρῶν τῶν λίθων τούτων εὐρωτιῶντάς τινας Σταυρούς· καὶ γεννᾶται τῷ διαβάτῃ τὸ μελαγχολικὸν ἐρώτημα, ποῖοι νὰ ἦναι τάχα αὐτοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠθέλησαν νὰ ταφῶσιν εἰς τὰ κοιμητήρια τῶν πατέρων των, ἀλλ’ ἀναπαύονται εἰς τοῦ Φεραίου τοὺς λόφους; Δὲν γνωρίζει ὁ διαβάτης, διότι οὐδὲν ὑπάρχει τὸ πεῖθον αὐτὸν περὶ τοῦ τίνες εἶναι ἐκεῖνοι. Ἕν μόνον βλέπει καὶ γνωρίζει, ὅτι ὑπὸ τοὺς σωροὺς τῶν λίθων ἐκείνων τὸν αἰώνιον ὕπνον ἀναπαύονται ἄνθρωποι, καὶ περὶ ἑνὸς καὶ μόνου πείθεται καὶ πιστεύει, ὅτι οἱ ὑπὸ τοὺς εὐρωτιῶντας ἐκείνους Σταυροὺς ἀναπαυόμενοι εἶναι χριστιανοί. Πλέον τούτου οὐδὲν γνωρίζει. Καὶ ἀπέρχεται κεκηφὼς καὶ μελαγχολικὸς ὁ διαβάτης πλειότερον ἢ πρῶτον, ἐξακολουθεῖ δὲ διερωτῶν ἑαυτὸν, ἀλῆται νὰ ἦναι τάχα αὐτοί; λῃσταὶ νὰ ἦναι; ἢ τυχὸν ἐθνικοὶ μάρτυρες; Ἀφίνω νὰ ἀπαντήσωσιν οἱ ἁρμόδιοι...

§59ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Καὶ ὅμως οἱ Τοῦρκοι ἤγειραν μνημεῖον ἐν Δομοκῷ!

§60Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Μάλιστα, κύριε συνάδελφε, οἱ Τοῦρκοι ἤγειραν μαυσωλεῖον ἐν Δομοκῷ, ἀλλὰ δὲν εἶναι μαυσωλεῖον αὐτὸ, εἶναι τρόπαιον, τὸ ὁποῖον ὑψοῦται ἐκεῖ, ὡς κάρφος εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν, καὶ ἵνα ἀντλήσωμεν ἐκεῖθεν διδάγματα παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς οἱ πεπολιτισμένοι ἑνασμενιζόμεθα ν’ ἀποκαλῶμεν ἀπολιτίστους καὶ βαρβάρους. Δὲν ἐπιθυμῶ σήμερον νὰ ταράξω τὴν τέφραν τῶν οὑτωσὶ κεκοιμημένων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ συστήσω τίποτε δι’ αὐτοὺς, διότι ἄλλως τε δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην αὐτοὶ οὔτε ἀναγραφῆς μαρτυρολογίων, οὔτε καταθέσεως στεφάνων, οὔτε ἀνεγέρσεως μαυσωλείων. Ἡ σύγχρονος ἱστορία, ἂν καὶ αὐτὴ θελήσῃ, μεταξὺ τῶν μελανῶν αὐτῆς σελίδων, ἂς ἀφήσῃ καὶ μίαν λευκὴν, καὶ ἂς ἀναγράψῃ ἐπ’ αὐτῆς, ὅτι «ἡ λευκὴ αὕτη σελὶς ἀνήκει εἰς τοὺς ὑπὲρ πατρίδος πεσόντας μεγάλους ἀγνώστους». Ἂν ὅμως τὸ ἐπίθετον μέγας ἢ μεγάλος τῆς φανῇ πολὺ, ἂς ἀποκόψῃ καὶ τοῦτο, ἵνα τὸ χρησιμοποιήσῃ εἰς καμμίαν τῶν μελανῶν της σελίδων, ὅπως δυστυχῶς μέχρι τοῦδε ἔπραξε. Ἀλλὰ, Κύριοι, μήπως παριδόντες τὰς πρὸς τοὺς ἡμετέρους ὑποχρεώσεις ἐξετελέσαμεν τοὐλάχιστον τὰς πρὸς τοὺς ξένους ὀφειλομένας; Ἴδωμεν καὶ τοῦτο ἐν ὀλίγοις. Ἀπόγονοι εὐγενεῖς τοῦ Σανταρόζα ἦλθον εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν, ἠγωνίσθησαν καὶ πολύτιμον δι’ αὐτὴν αἷμα ἔχυσαν. Τώρα θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν τῆς πατρίδος, ὅπως μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὑποβάλω εὐλαβῶς τὸ ἐρώτημα, οὐχὶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἁρμοδίους: οἱ ἐκ τῶν εὐγενῶν τούτων ξένων ἐπιζήσαντες καὶ εἰς τὰς πατρίδας αὑτῶν ἐπανελθόντες ποῖον τάχα, ἔστω καὶ εὐτελὲς, ἐνθύμημα τοῦ εὐγενοῦς αὐτῶν ἀγῶνος ἀπὸ τῆς χώρας ἡμῶν ἀπεκόμισαν; Οὐδέν! καθ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν, ἀφοῦ οἱ ἁρμόδιοι σιωπῶσιν, ἂς ἀφήσωμεν νὰ ἀπαντήσῃ εἷς ξένος. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε πέρυσιν οἱ ἐν Παρισίοις Ἕλληνες σπουδασταὶ, πρὸς ἐξάγνισιν ἴσως τοῦ δημοσίου ἁμαρτήματος, πρὸς ἐλάττωσιν ἴσως τῆς ἐθνικῆς ἀγνωμοσύνης, παρέθεντο γεῦμα πρὸς τιμὴν τοῦ ἐνδόξου πλάνητος τῶν πεδίων τῶν μαχῶν Κυπριάνη, κατὰ τὴν πέμπτην Μαΐου, ἡμέραν ἐπέτειον τῆς ἐν Δομοκῷ μάχης, καθ’ ἣν ἐκεῖνος ἐτραυματίσθη, καὶ ὅτε εἷς τῶν σπουδαστῶν ἐκείνων, ἐγείρας πρόποσιν ὑπὲρ αὐτοῦ, τῷ προσέφερε μετάλλιον πρὸς ἐνθύμησιν, ὁ πολὺς Κυπριάνης, ἀπαντῶν εἰς τὴν πρόποσιν, εἶπε τὰς δύο ταύτας ξηρὰς λέξεις: «Τὸ μετάλλιον τοῦτο καὶ ἡ πληγή μου εἶναι ἡ μόνη ἀπὸ τῆς προσφιλοῦς μοι Ἑλλάδος ἀνάμνησις»! Καὶ τώρα ἐρωτῶ καὶ πάλιν, ποῖος τάχα πικροῦ παραπόνου πόνος ἔκαμε νὰ ἀναδυθῇ εἰς τὰ χείλη τοῦ ῥεμβοπλάνου ἐκείνου καὶ νοσταλγοῦ τοῦ ἐνδόξου θανάτου ἡ βραχεῖα μὲν, ἀλλὰ μεστὴ πικρίας αὐτὴ ἐπῳδή; Ἐρωτῶ καὶ τὸ ὕστατον, ποῖαι τάχα ἔπρεπε νὰ ἦσαν αἱ μεγάλαι ἐκεῖναι θυσίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἔμελλε νὰ ὑποβληθῇ τὸ Κράτος διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἱερωτέρων αὑτοῦ ὑποχρεώσεων; Εἰς τοῦτο ἂς ἀπαντήσουν καὶ πάλιν οἱ ἁρμόδιοι. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οὐδ’ εἰς αὐτὰ ἀκόμη τὰ φλυκταινώδη τῶν τριόδων λεξικὰ δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω λέξεις, ὅπως χαρακτηρίσω τὴν ἀναλγησίαν ταύτην καὶ τὴν ἀγνωμοσύνην ἐκείνην· διότι, καὶ ἂν ἀκόμη ἀβδηριτισμὸν ἀποκαλέσω αὐτὴν, νομίζω ὅτι ὑβρίζω ἀληθῶς τοὺς Ἀβδηρίτας· ἂν βαρβαρισμὸν, ἀναντιρρήτως τοὺς βαρβάρους συκοφαντῶ.

§61ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἑλληνοπρέπεια λέγεται αὐτό!

§62Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, κύριε Κρίτσα, διότι ἀληθῶς τὸ εὕρατε. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅπως καὶ πρὶν εἶπον, ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Βουλὴ καὶ ἡ τῆς ἐκπνευσάσης Περιόδου ἐπετέλεσαν τὸ ἑαυτῶν καθῆκον. Δὲν πρέπει ὅμως, Κύριοι, νὰ ἀρνηθῆτε καὶ σεῖς μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἀκόμη μένουσι πρὸς ἐκτέλεσιν. Διὰ τοῦτο καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι θεραπεύουν ὁπωσδήποτε τὴν ἀθλιότητα ταύτην. Ἐὰν ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἐπιθυμῇ νὰ βλέπῃ ἐπ’ ἄπειρον τὴν πατρίδα αὑτῆς μεταβεβλημένην εἰς Μήδειαν, κατασπαράττουσαν τοὺς ἰδίους αὐτῆς γόνους, ἂς μὴ ψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Ἀλλὰ τότε ἂς στραφῇ εἰς τὴν σκιὰν, καὶ ἐκεῖ θὰ διακρίνῃ, εἰς τὸ βάθος τοῦ ὀφθαλμοῦ τῆς πατρίδος, δάκρυ παραπόνου, χυνόμενον διὰ τὴν ἀναλγησίαν ἡμῶν πρὸς τὰ ὑπὲρ αὐτῆς πεσόντα τέκνα της, ἐκεῖ, ἐπὶ τοῦ αἱμοσταγοῦς αὐτῆς μετώπου, ἀντὶ τῆς αἴγλης τῆς ἀντανακλωμένης ἀπὸ τῆς προγονικῆς εὐκλείας, θὰ διακρίνῃ τώρα μελανὴν πινακίδα, φέρουσαν ἐπιγραφὴν, ὅτι «ἀναλγησία καὶ ἀχαριστία εἶναι τὰ μόνα ἡμῶν ἐμβλήματα!» (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἔκ τε τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπὸ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Ἁγυιᾶς ὑποβληθεῖσαι δύο προτάσεις νόμων θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 114–115).

§64Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Φοβοῦμαι βεβαίως νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον τόσον εὐφραδῶς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, μήπως χάσῃ τοῦτο μέρος τῆς λαμπρᾶς ἐντυπώσεως, ἣν παρήγαγεν εἰς τοὺς ἀκροατάς. Τοῦτο μόνον λέγω, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ μὴ περιοριζώμεθα εἰς λόγους καὶ μόνον λόγους, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπώλεσαν τὴν ἀκεραιότητα τῶν σωμάτων αὐτῶν, ἀμυνόμενοι ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα πόσον εἶναι οἱ πληγωθέντες ἐν τῷ πολέμῳ καὶ καταστάντες ἀνίκανοι πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, καὶ πόσοι οἱ τραυματίαι οἱ δυνάμενοι νὰ ἐργάζωνται, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν τούτων λάβῃ ἡ Πολιτεία μέτρον τι· διότι ὑπάρχει καὶ ἄλλος κίνδυνος, νὰ βλέπῃ τις τραυματίας τοῦ πολέμου νὰ ἐπαιτῶσιν ἐν ταῖς ἀγυιαῖς τῶν πόλεων καὶ χωρίων. Παρακαλῶ δὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τὸν πίνακα τῶν πληγωθέντων κατ’ ὄνομα καὶ ἀριθμόν.

§65ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ἐπὶ συστάσεσι γενομέναις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέσχετο ὅτι θέλει ὑποβάλει νομοσχέδια, τὸ μὲν προνοοῦν περὶ αὐξήσεως τῆς συντάξεως τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἐν πολέμῳ πεσόντων, τὸ δὲ προνοοῦν περὶ τῶν τραυματιῶν τοῦ πολέμου. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον τῶν νομοσχεδίων ὑπέβαλεν ὁ τότε Ὑπουργὸς, καὶ ἐψηφίσθη παμψηφεὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, οὕτω δὲ βεβαίως τὸ Κράτος ἐξετέλεσε πρὸς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τὸ καθῆκον αὑτοῦ, καὶ ἀνεκουφίσθησαν αἱ παθοῦσαι οἰκογένειαι. Τὸ δ’ ἕτερον νομοσχέδιον, καίτοι ὑπεμνήσθη ὑπ’ ἐμοῦ, δὲν ὑπέβαλεν ὁ τότε Ὑπουργὸς, διότι, ὡς εἶχε, δὲν ἦτο περατωμένη ἡ πρὸς τοῦτο ἀπαιτουμένη ἐργασία. Ὑποθέτω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὗρεν ἐν τοῖς γραφείοις αὑτοῦ τὴν προπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν τοῦ προκατόχου του, καὶ ἐκ τούτου ἄγομαι νὰ παρακαλέσω αὐτὸν, ὅπως συμπληρώσῃ τὰς ἐργασίας ταύτας καὶ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς οἷόν τε τάχιον, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ πρὸς τοὺς τραυματίας καθῆκον ἡμῶν, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἁγυιᾶς Βουλευτὴς, καὶ πρὸ παντὸς, ὅπως μὴ βλέπωμεν ἐπαιτοῦντας τοὺς τραυματίας τούτους.

§66ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου περὶ ἀποσπάσεως τοῦ χωρίου Βενέτου ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς καὶ προσαρτήσεως αὐτοῦ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βόλου. Λόγοι δικαιολογοῦντες τὴν τοιαύτην ἀπόσπασιν εἶναι πολλοὶ, ἐκ τῶν ὁποίων μόνον τὸν κυριώτερον ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν. Οὗτος εἶναι, ὅτι τὸ χωρίον, περὶ οὗ πρόκειται, ἀπέχει τῆς μὲν Ἁγυιᾶς 13 ὥρας, τῆς δὲ Λαρίσης 8 ὥρας, ἐνῷ ἀπὸ τοῦ Βόλου ἀπέχει 4 μόνον ὥρας, τῆς Ζαγορᾶς δὲ 3. Ἐκ τοῦ λόγου τούτου ὡρμήθησαν οἱ Βουλευταὶ Ἀγυιᾶς καὶ Βόλου νὰ συνυπογράψωσι πρότασιν νόμου καὶ ὑποβάλωσι ταύτην εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως διατάξῃ τὴν τύπωσιν καὶ διανομὴν αὐτῆς, τὴν δὲ Κυβέρνησιν, ὅπως υἱοθετήσῃ αὐτήν.

§67ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ θέλουν οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 116).

§69Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Παρεκλήθην παρὰ πολλῶν συμπολιτῶν μου, ὅπως ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν κακὴν κατάστασιν τῶν ὁδῶν Ἀττικῆς, ἰδίως δὲ μοὶ ἔκαμαν παράπονα διὰ τὰς ὁδοὺς αʹ) ἀπὸ Κηφισιᾶς καὶ Καπανδρίτι μέχρι Καλάμου, ἰδίως ἀπὸ Φασίδερι μέχρι Κηφορίου, βʹ) ἀπὸ Καπανδρίτι μέχρι Μαρκοπούλου–Ὠρωποῦ, γʹ) ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Καματερὸν, Λιόσια, Μενίδι, Καλύβια Χασιᾶς, Χασιᾶν, δʹ) ἀπὸ Πορτο–Ράφτι εἰς Μαρκόπουλον, Σπάτα, Κορωπὶ, εʹ) ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Δαφνίου καὶ Καλυβίων Χασιᾶς. Καθημερινῶς διὰ τῶν ὁδῶν τούτων διέρχονται κάρρα, καὶ κινδυνεύουν πολλάκις ἐπιβάται καὶ ὁδηγοί. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παράκλησιν ταύτην καὶ διατάξῃ τὴν ἐπιδιόρθωσιν τῶν εἰρημένων ὁδῶν. Ὡσαύτως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δηλώσῃ, πότε θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ καταθέσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, περὶ τῶν ἀμέσων φόρων ἐν Θεσσαλίᾳ, οἵτινες ἐπληρώθησαν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1899 μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου 1900. Τὰς πληροφορίας ταύτας εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ αὐτὰς ὅσῳ τὸ δυνατὸν τάχιστα.

§70Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὅτε ἡ Βουλὴ εἶχε διακόψει τὰς ἐργασίας της, συμπολίτης μού τις, Παπακυριάκος ὀνόματι, ἔχων ἴσως συγγενεῖς ὑπηρετοῦντας εἰς τὴν ἀστυνομίαν, μοὶ ἐνεχείρισεν ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας παραπονεῖται, ὅτι τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα προέβησαν εἰς προβιβασμοὺς διαφόρων ἀστυφυλάκων μὴ συμπληρωσάντων τὸν ἀπαιτούμενον, κατὰ τὸν περὶ ἀστυνομίας νόμον, πρὸς προβιβασμὸν χρόνον, καὶ ἄνευ ἐκθέσεων τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, δυνάμει τῶν ὁποίων οἱ ἀστυφύλακες, κατὰ τὸν αὐτὸν νόμον, δύνανται νὰ προβιβάζωνται καὶ πρὸ τῆς συμπληρώσεως τοῦ χρόνου. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην ὑποβάλλων σήμερον, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ εὐαρεστηθῆτε ν’ ἀποστείλητε εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, μετὰ τῆς παρακλήσεώς μου, ὅπως ὁ Ὑπουργὸς οὗτος πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν τὰ ὑπὸ τοῦ συμπολίτου μου ἀναφερόμενα ἔχονται ἀληθείας, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τῶν προβιβασμῶν τῶν περὶ ὧν πρόκειται ἀστυφυλάκων προηγήθησαν ἐκθέσεις τῶν ἀρχῶν, μαρτυροῦσαι ὅτι οἱ ἀστυφύλακες οὗτοι ἔπραξάν τι ἄξιον ἰδιαιτέρας ἀμοιβῆς, νὰ καταθέσῃ ταύτας εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ἐξ αὐτῶν πεισθῶσιν οἱ παραπονούμενοι, ὅτι ἀδίκως παραπονοῦνται, καὶ σχηματίσωσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία οὐδένα ἀμείβει ἄνευ λόγου ἀποχρώντως δικαιολογοῦντος πᾶσαν ἀμοιβήν. Ἐπιτρέψατέ μοι ἤδη, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπαναλάβω παράκλησίν τινα, ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀπευθύνω πρὸς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν κατὰ τὰς πρώτας συνεδριάσεις τῆς παρούσης Συνόδου. Κατὰ τὸν νόμον ΑΦΚΗʹ τοῦ 1887 περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, οἱ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοὶ ὀφείλουσι νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν κατ’ ἔτος καταστατικοὺς πίνακας, περιλαμβάνοντας τὴν στρατολογικὴν ἐν γένει κίνησιν τοῦ τόπου, πίνακας, ἄνευ τῶν ὁποίων οὐδόλως δύναται νὰ προχωρήσῃ τις, ἐπιθυμῶν νὰ μελετήσῃ τὰ κατὰ τὸν στρατὸν ἡμῶν. Οἱ τοιοῦτοι πίνακες ὑπεβάλλοντο τακτικώτατα μέχρι τοῦ 1894· ἀγνοῶ δὲ διατὶ, ἔκτοτε κατηργήθησαν οὗτοι. Δὲν εἶναι, νομίζω, δύσκολος ἡ ἐκτύπωσις καὶ διανομὴ εἰς τοὺς Βουλευτὰς τῶν πινάκων καὶ διὰ τοῦτο καὶ διότι οὗτοί εἰσι χρησιμώτατοι διὰ πάντα ἐπιθυμοῦντα νὰ ᾖ ἐνήμερος εἰς τὰ τοιαῦτα, παρακαλῶ καὶ πάλιν τοὺς κ. Ὑπουργοὺς νὰ διατάξωσιν τὴν τύπωσιν αὐτῶν καὶ τὴν ταχεῖαν διανομὴν εἰς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι πολὺ πιθανὸν εἶναι νὰ κληθῶμεν μετ’ ὀλίγον νὰ σκεφθῶμεν καὶ ν’ ἀποφασίσωμεν ἐπὶ ζητημάτων, πρὸς τὰ ὁποῖα ἀμέσως καὶ στενῶς συνδέονται αἱ πληροφορίαι, ἃς δίδουσιν οἱ πίνακες, τὴν ὑποβολὴν τῶν ὁποίων ζητῶ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἐπιτραπήτω μοι νὰ ἀπευθύνω καὶ ἑτέραν παράκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Πληροφοροῦμαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς δυσχερείας, ἐν αἷς διατελεῖ ὁ λαὸς τῆς Θεσσαλίας, σκέπτεται διὰ νομοθετήματος νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι τῆς Θεσσαλίας ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι τοὺς φόρους τοῦ 1899. Ἂν ἀληθῶς σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις τοιοῦτόν τι, παρακαλῶ αὐτὴν, ὅπως ἀπὸ παντὸς τοιούτου μέτρου μὴ ἐξαιρέσῃ τὴν Φθιώτιδα, οἱ κάτοικοι τῆς ὁποίας ὑπέστησαν κατὰ τὸν πόλεμον ζημίας μεγίστας καὶ ὁμοίας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ Θεσσαλοί. Οἱ συμπολῖταί μου, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν ἐλάχιστα εἰσέπραξαν, ἐξαιρέσει δὲ τῶν τεσσάρων χωρίων, τὰ ὁποῖα, ὡς καταληφθέντα ὑπὸ τουρκικοῦ στρατοῦ, ἀφωμοιώθησαν ὡς πρὸς τοὺς φόρους πρὸς τοὺς Θεσσαλοὺς, πάντες οἱ Φθιῶται ὑπεχρεώθησαν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων ὅλων τῶν ἐτῶν αὐτῶν, ἡ ὁποία τοὺς ἐξήντλησε τελείως· ἐξηντλημένοι δὲ ὄντες, ζητοῦσι σήμερον, οὐχὶ νὰ τοῖς χαρισθῶσιν οἱ φόροι τοῦ 1899, οὐχὶ νὰ δώσωμεν αὐτοῖς χρήματα, ὅπως δι’ αὐτῶν ἐφοδιασθῶσι διὰ τῶν ἀναγκαιούντων αὐτοῖς πρὸς ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου των, ἀλλ’ ἁπλῶς τὴν χάριν, ὅπως πληρώσωσι τοὺς φόρους των κατὰ δόσεις καὶ μέχρι τοῦ προσεχοῦς Νοεμβρίου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐλπίζουσι νὰ ἔχωσι συγκομίσει τοὺς καρπούς των καὶ νὰ ὦσιν εἰς θέσιν νὰ πληρώσωσι τὸ χρέος των. Ἡ προθεσμία τῆς πληρωμῆς λήγει, καὶ οἱ ταμίαι θὰ καταδιώξωσι τοὺς φορολογουμένους αὐτοὺς, ὧν τοὺς πλείστους θὰ φυλακίσωσιν. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ εὑρεθῶσιν αἱ ἀρχαὶ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ καταδιώξωσι τοὺς ὀφειλέτας αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς φυλακίσωσιν, ἐπιτείνουσαι οὕτω τὴν δυστυχίαν αὐτῶν, προτιμότερον, νομίζω, εἶναι νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς μία προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας αὐτοὶ, ἐργαζόμενοι ἀνενοχλήτως, θέλουσιν οἰκονομήσει τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὸ Δημόσιον ποσὰ, καὶ θέλουσι πληρώσει ταῦτα ἀμέσως μετὰ τὴν συγκομιδὴν τοῦ καρποῦ των, ἀντὶ νὰ τὰ δανεισθῶσιν ἐν ἀνάγκῃ καὶ νὰ πληρώσωσι διὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν ὀλίγων μηνῶν, τίς οἶδε πόσον τόκον.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§72Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μανθάνω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἀνθυπολοχαγόν τινα τοῦ πεζικοῦ, συμπολίτην μου, δι’ ὑπόθεσιν ὅλως ἰδιωτικὴν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸν Στρατιωτικῶν ἐτιμώρησε διὰ βαρυτάτης ποινῆς. Ἡ ὑπόθεσις, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι φύσεως ὅλως ἰδιωτικῆς. Ἐὰν δὲ διὰ τοιούτου εἴδους ὑποθέσεις ληφθῇ γενικὸν ὅμοιον μέτρον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν γνωρίζω πόσοι ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν θὰ μείνωσιν εἰς τὰς θέσεις των. Διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην διεξήχθησαν ἀνακρίσεις, κατηρτίσθη δικογραφία ὁλόκληρος, καὶ ἐκ ταύτης, ὡς μανθάνω, δὲν παρουσιάζονται σημεῖα, ἐφ’ ὧν νὰ ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ στηριχθῇ, ἵνα τιμωρήσῃ τόσον βαρέως τὸν ἀξιωματικὸν αὐτόν. Ἐπειδὴ εἶναι ἐνδιαφέρον τὸ ζήτημα, ὄχι πλέον διότι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς τυγχάνει συμπολίτης μου, ἀλλὰ σχετικῶς πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅπερ εἶχε τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ καθ’ ὑπόδειξιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον τὴν δικογραφίαν, καὶ τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ πρὸς τὸν Βασιλέα καὶ τὸ σχετικὸν διάταγμα τῆς τιμωρίας τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἴσως αὔριον ἢ μεθαύριον συζητήσω περὶ τούτου, ἡ δὲ δικογραφία εἶναι πρόχειρος εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ἡ ὑπόθεσις εἶναι περατωμένη ἤδη, παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ αὐτὴν αὔριον, ὅπως τὴν ἔχω ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν. Ὁ ἀξιωματικὸς, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι ὁ ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ κ. Ἰωάννης Μαυρολίδης.

§73Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀληθῶς ὁ ἀνθυπολοχαγὸς Μαυρολίδης ἐτιμωρήθη μὲ ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως ἐκ τῆς θέσεως. Ὁ ἀνθυπολοχαγὸς οὗτος ὑπέπεσεν εἰς βαρὺ περὶ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν πειθαρχίαν παράπτωμα, παρεπέμφθη δὲ εἰς Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, ὅπερ ἐγνωμάτευσε παμψηφεὶ περὶ τῆς εἰς ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως ἀπὸ τῆς θέσεως μεταθέσεώς του. Δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ καταθέσω τὸν φάκελλον, διότι ἡ πρᾶξις αὕτη, ὡς καὶ ἄλλοτε ἐλέχθη, εἶναι ἀντικείμενον ἐσωτερικῆς τοῦ στρατοῦ τάξεως, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ ἰδιαίτεραι ὑποθέσεις τῶν ἀξιωματικῶν, τὰ παραπτώματα τουτέστι καὶ αἱ τιμωρίαι αὐτῶν, νὰ τίθηνται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ κοινοῦ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἡ βεβαίωσις, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς οὐδὲν αὐτοβούλως ἔπραξεν, ἀλλὰ συνεμορφώθη πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς παμψηφίας τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου.

§74Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Πρὸ ἡμερῶν μοὶ ἐνεχειρίσθη μία ἔκθεσις, ἀπευθυνομένη πρὸς τὴν Βουλὴν, ἐσκόπουν δὲ νὰ ὑποβάλω αὐτὴν, ὅτε εἶδον ὅτι ἐτιμωρήθη ὁ ἀξιωματικὸς, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἐτιμωρήθη διὰ τοὺς λόγους τοὺς ἀναφερομένους ἐν τῇ ἐκθέσει ἐκείνῃ. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται νὰ φέρῃ τὸν φάκελλον καὶ ἀποκαλύψῃ τὰ αἴσχη, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς διέπραξεν· ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω καθῆκον, διότι ἠδικήθη συμπολῖτίς μου, νὰ φέρω τὴν ἔκθεσιν καὶ ἀναγνώσω αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ ἴδῃ, τί ἔπραξεν ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος.

§75Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχω καμμίαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν λόγον τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν... (Θόρυβος)

§76ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι δά!

§77Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ, μὴ βιάζεσθε... Αἱ διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἔχουσι κανὲν κῦρος ἀπέναντι τῶν πραγμάτων.

§78Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§79Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἀφῃρέθη ὁ βαθμὸς, ὅταν ὁ ἀξιωματικὸς ἐτέθη ἐκποδὼν, ἡ τιμή του διεσύρθη πλέον εἰς τὸ δημόσιον, πρέπει δὲ ν’ ἀποδειχθῇ, ἐὰν ἀληθῶς εἶναι τοιοῦτος ὁ ἀξιωματικὸς, οἷος χαρακτηρίζεται ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Θήρας, καὶ ἂν ἡ πρᾶξις, διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορεῖται, εἶναι ἀξία τῆς ποινῆς, τὴν ὁποίαν τῷ ἐπέβαλε τὸ Ὑπουργεῖον. Εἶπον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός. Τοῦτο λέγει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ῥητῶς, διότι ὁ ἔλεγχος ἐκ μέρους τοῦ Κοινοβουλίου δὲν θὰ ἦτο πραγματικὸς, ἐὰν οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ, ἀνερχόμενοι τὸ βῆμα καὶ βεβαιοῦντες περὶ τῶν ἰδίων πράξεων, ὅτι ἔπραξαν νομίμως, ἔμενον ἀνεξέλεγκτοι, ὅτε ἕκαστος θὰ ἠδύνατο νὰ διαπράξῃ ὅ,τι ἤθελε. Καὶ δὲν ὁμιλῶ διὰ τοὺς παρόντας Ὑπουργοὺς, ἀλλὰ διὰ τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ διὰ τοὺς Ὑπουργοὺς ὅλων τῶν συνταγματικῶν Κρατῶν. Ἕκαστος Ὑπουργὸς, ἔχων ἐλαστικὴν τὴν συνείδησιν, θὰ ἐπήρχετο κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν, θὰ ἐτιμώρει αὐτοὺς, καὶ ὅτε θὰ ἐζητεῖτο ἔλεγχος ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, θὰ ἔλεγεν, ὅτι «ἐγὼ τοὺς ἐτιμώρησα, διότι τοιοῦτοι ἦσαν καὶ τοιαῦτα διέπραξαν, δὲν ἐπιτρέπω δὲ νὰ ἔλθωσι τὰ ἔγγραφα ἐδῶ, διότι ἐγὼ ἐξεπλήρωσα κατὰ νόμον τὸ καθῆκόν μου». Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει πλέον κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, δὲν ὑπάρχει ἔλεγχος τῶν πράξεων τῶν Ὑπουργῶν. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, καὶ δὲν εἰσέρχομαι, διότι δὲν συνήθισά ποτε νὰ ὁμιλῶ ἄνευ ἀποδείξεων. Δὲν τολμᾷ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα. Ἐὰν τολμήσῃ νὰ φέρῃ αὐτὰ, ὁ συνάδελφος κ. Συνοδινὸς δὲν θὰ ὁμιλήσῃ μὲ τοιαύτην γλῶσσαν περὶ ἀξιωματικοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν πρᾶξιν δὲν γνωρίζει κατὰ βάθος, πλάτος καὶ μῆκος. Τὴν γνωρίζει κατὰ τὰς παραστάσεις τῆς Κυρίας, ἥτις μετέβη πρὸς αὐτόν. Ἐγὼ τὴν γνωρίζω ὡς Ὑπουργὸς, καὶ γνωρίζω πάσας τὰς λεπτομερείας αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ κατατεθῇ ἡ δικογραφία. Ἐὰν ἡ δικογραφία, κύριε Πρόεδρε, δὲν κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ τὴν παραλάβῃ τὸ Δικαστήριον, καὶ ἐκεῖθεν θὰ ἐξέλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα ἐντὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος, ἵνα ἅπαξ ἔτι ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν λέγει ἐκεῖνο, ὅπερ ὀφείλει νὰ λέγῃ, ὡς εἶπον καὶ εἰς ἄλλην ὁμιλίαν μου, ὅτε ὡμίλουν περὶ τῆς παραιτήσεώς μου. Τότε εἶπον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ τῷ ὑπεδείχθη, ἀλλ’ οὗτος μὲ διέψευσεν, ὅτι δὲν ἔλεγον ἀλήθειαν· ἡ ἀλήθεια ὅμως τῶν λόγων μου ἀπεδείχθη μετ’ ὀλίγον ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅστις δὲν ἐσεβάσθη τὴν ἀλήθειαν.

§80Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι, λυποῦμαι διότι ἀναγκάζομαι νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς πράγματα, διὰ τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ φρίξῃ, ὅταν τὰ ἀκούσῃ...

§81Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιτρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τοῦ κάμω μίαν παρατήρησιν;

§82ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁρίστε.

§83Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, γνωρίζω τί θὰ εἴπητε· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἔχετε τὰς ἀποδείξεις ἐδῶ, οὐδ’ ἐγὼ ἔχω τὰς ἀποδείξεις, καὶ ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων μας, παρακαλῶ, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παρακλήσεως, ἣν ἔκαμα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ, μὴ ἀνακινήσητε τὸ ζήτημα· ἀφήσατε νὰ ἔλθωσι τὰ ἔγγραφα, καὶ τότε νὰ εἴπητε ὅ,τι ἔχετε νὰ εἴπητε, ὅτε θὰ ἦμαι καὶ ἐγὼ ἐλεύθερος νὰ ὁμιλήσω· διότι ἐγὼ θέλω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων.

§84ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Βουλευτὰ, κατηγορεῖται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἔθεσεν εἰς ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως ἀξιωματικὸν, ὁ ὁποῖος παρουσιάζεται ὡς ἀδικούμενος. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι εἶμαι ἐν γνώσει τῆς ὑποθέσεως, διότι ἡ ὑπόθεσις ἔλαβε χώραν ἐν τῇ πόλει τῆς Χαλκίδος, καὶ διότι αἱ παθοῦσαι Κυρίαι προσῆλθον εἰς ἐμὲ κλαίουσαι καὶ ὀδυρόμεναι καὶ ζητοῦσαι τὴν συνδρομήν μου. Εἶμαι λοιπὸν ἐν γνώσει τῆς πράξεως, τὴν ὁποίαν διέπραξεν ὁ κ. ἀξιωματικῆς, καὶ ἡ ὁποία στηρίζεται, Κύριοι, ἐπὶ δημοσίων ἐγγράφων.

§85Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ τὰ φέρητε τὰ ἔγγραφα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ ὁμιλήσητε. Δὲν ἐπιτρέπεται, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ ὑβρίζητε ἄνθρωπον ἀπόντα ἄνευ τῆς προσαγωγῆς τῶν ἐγγράφων.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριε Βουλευτά.

§87Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε σεῖς, κύριε Πρόεδρε!

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς δὲν δύνασθε νὰ διακόπτητε, ὅταν δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον.

§89Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν... (θόρυβος).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, παραβιάζετε τὸν Κανονισμόν.

§91Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν παραβιάζω τὸν Κανονισμόν. Σεῖς παραβιάζετε τὸν Κανονισμὸν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος ἄνευ ἐγγράφων ἔρχεται νὰ κατηγορήσῃ ἀξιωματικόν. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπετε νὰ ὁμιλῆτε κατὰ τοιοῦτον τρόπον.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, σεβασθῆτε ἑαυτὸν, ἐὰν δὲν σέβεσθε τὸ Προεδρεῖον. Παραβιάζετε τὸν Κανονισμόν.

§93Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ὁ Ὑπουργὸς ἀρνῆται νὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ φέρητε τὴν συζήτησιν ἄνευ τῆς προσαγωγῆς αὐτῶν, διὰ νὰ προκαταλάβητε τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινωνίας.

§94ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι ἀρνεῖται νὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα, ὑπόσχομαι ἐγὼ νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἐπίσημον συμβόλαιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Ἐγὼ ἀναλαμβάνω τὴν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς νὰ καταθέσω τὸ ἐπίσημον ἀντίγραφον τοῦ συμβολαίου.

§95Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§96ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, κατηγορεῖται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὡς ἀδικήσας ἀξιωματικὸν, ὡς τιμωρήσας διὰ βαρείας πειθαρχικῆς ποινῆς ἀξιωματικὸν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου δὲν ἔπραξε τίποτε τὸ ἀξιόποινον. Ἐγὼ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τὴν ὑπόθεσιν, διότι καὶ ὁ ἀξιωματικὸς, περὶ οὗ ὁ λόγος, ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν μου, παρακαλῶν με νὰ μεσιτεύσω, ὅπως σωθῇ ἀπὸ τὰς συνεπείας τῆς πράξεως, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν ἐν τῇ πόλει Χαλκίδος. Ἀκούσατε λοιπὸν, τί ἔπραξεν ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς, ὁ ὁποῖος ἐτιμωρήθη δι’ ἀργίας δι’ ἀπολύσεως. Λυποῦμαι δὲ, διότι δὲν τὸν εἶχον ἐγὼ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, νὰ τοῦ πετάξω τὰ γαλόνια. Εἰς τὴν Χαλκίδα ὑπάρχει μία πτωχὴ οἰκογένεια, ἀποτελουμένη ἀπὸ μητέρα καὶ κόρην. Ἡ μήτηρ ἐπαγγέλλεται τὴν μοδίσταν, ἡ κόρη τὴν διδασκάλισσαν. Αἱ δύο αὗται γυναῖκες κατώρθωσαν διὰ τῆς ἐργασίας των νὰ σχηματίσωσι μίαν μικρὰν περιουσίαν, τὸ ὅλον τῆς ὁποίας ἀνέρχεται εἰς μετρητὰ χρήματα περὶ τὰς 6,000 δραχμάς. Ὁ ἀνθυπολοχαγὸς παρουσιάσθη ὡς γαμβρὸς, ἐτέλεσε τοὺς ἀρραβῶνάς του, καὶ μετ’ αὐτοὺς ἦλθεν εἰς Ἀθήνας διὰ νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν νὰ νυμφευθῇ, ὡς εἶπεν εἰς τὰς γυναῖκας αὐτὰς, ἀφοῦ προηγουμένως συνετάχθη συμβόλαιον, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἔλαβε 3,200 δραχμὰς εἰς μετρητὰ καὶ 1300 εἰς συναλλαγματικὴν, τὴν ὁποίαν κατεῖχον αἱ Κυρίαι αὐταί. Λαβὼν δὲ καὶ 1600 δραχμὰς ἰδιαιτέρως ἀπὸ τὴν μέλλουσαν πενθερὰν, ἦλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας ὁ κ. ἀνθυπολοχαγός. Ἐν Ἀθήναις μένων, ἤρχισεν ἀλληλογραφίαν μὲ τὰς δυστυχεῖς αὐτὰς γυναῖκας, ζητῶν ὁτὲ μὲν 50 δραχμὰς, ὁτὲ δὲ 60, καὶ πέμπων ἐπιστολὰς τρυφερωτάτας εἰς τὴν μνηστήν του, αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν κατόπιν εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα. Ἀφοῦ εἰσέπραξε τὰ μικρὰ αὐτὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα τῷ ἐστάλησαν δι’ ἐπιταγῶν τοῦ ἐν Χαλκίδι ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐπανῆλθεν εἰς Χαλκίδα. Ἐκεῖ ἐνόμισε καλὸν, δὲν ἠξεύρω ποίαν ἀφορμὴν εὑρὼν, νὰ ξυλοκοπήσῃ τὴν πενθερὰν, νὰ ῥαπίσῃ τὴν νύμφην, νὰ πάρῃ τὰ χρήματα καὶ νὰ ἀπέλθῃ εἰς Ἀθήνας. Ἐννοεῖται ὅτι αἱ δυστυχεῖς αὐταὶ γυναῖκες, αἱ ὁποῖαι εἶχον οἰκονομήσει αὐτὰ τὰ ὀλίγα χρήματα, διὰ μυρίων ἀγώνων καὶ στερήσεων, ἐταράχθησαν· ἔσπευσαν δὲ νὰ εἰδοποιήσουν διὰ τῶν ἐντοπίων ἐφημερίδων τὸν χρεώστην τῆς συναλλαγματικῆς τῶν 1300 δραχμῶν νὰ μὴ πληρώσῃ τὴν συναλλαγματικὴν, διετάχθησαν δὲ καὶ ἀνακρίσεις. Ὁ ἀνθυπολοχαγὸς, ἐννοήσας ὅτι συναλλαγματικὴ δὲν ἠδύνατο νὰ εἰσπραχθῇ, διότι εἰδοποιήθη ὁ χρεώστης, τὴν ἐπέστρεψε, κρατήσας τὰ ἄλλα χρήματα τῶν δυστυχῶν αὐτῶν γυναικῶν. Κατηγγέλθη ἡ πρᾶξις, δὲν ἠξεύρω δὲ τί ἐνήργησεν ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι, ὅτι πρὸ μηνὸς, ὅτε ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὁ νῦν Ὑπουργὸς, ἦλθον παρ’ ἐμοὶ αἱ γυναῖκες αὗται, κλαίουσαι καὶ ὀδυρόμεναι, καὶ τὰς ὡδήγησα ἐγὼ ἐνώπιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἔλαβον γνῶσιν ὅλων αὐτῶν τῶν ἐγγράφων. Ὁ ἀνθυπολοχαγὸς, μαθὼν ὅτι ἐγὼ ὡδήγησα τὰς Κυρίας αὐτὰς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν μου τεταραγμένος καὶ διαμαρτυρόμενος ὅτι ὁμολογεῖ μὲν ὅτι ὑπέγραψε τὸ ἐπίσημον συμβόλαιον, ἀλλὰ δὲν ἔλαβε τὰ χρήματα. Ὑπέγραψε χωρὶς νὰ λάβῃ τὰ χρήματα! Ἀλλ’ εἶπον εἰς αὐτόν: «Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριε, τὰ Συμβολαιογραφεῖα πρέπει νὰ κλείσουν, καὶ τὰ συμβόλαια ὅλα νὰ ἀκυρωθοῦν, διότι ἕκαστος δύναται, δανειζόμενος καὶ ὑπογράφων συμβόλαια, νὰ λέγῃ ὅτι ὑπέγραψεν, ἀλλὰ δὲν ἔλαβε χρήματα. Ἀλλὰ τὸ συνάλλαγμα δὲν τὸ ἐλάβετε;»—«Ναὶ», λέγει, «τὸ συνάλλαγμα τὸ ἔλαβον καὶ τὸ ἐπέστρεψα».— «Ἀλλὰ διατὶ τὸ συνάλλαγμα ἔλαβες καὶ δὲν ἔλαβες τὰ χρήματα καὶ ὑπέγραψες;»—«Δὲν ἠξεύρω πῶς ὑπέγραψα ἐκείνην τὴν στιγμὴν, χωρὶς νὰ λάβω τὰ χρήματα», μοι ἀπαντᾷ. Διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν παρεπέμφθη εἰς Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, καὶ τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον ἀπεφάνθη παμψηφεὶ νὰ τεθῇ εἰς ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως. Λυποῦμαι, διότι τόσον ἐπιεικῶς ἐδίκασεν· ἔπρεπε νὰ τὸν στείλῃ εἰς ἀπόταξιν, διότι ἀξιωματικὸς τοιαῦτα διαπράττων δὲν εἶναι ἄξιος νὰ φέρῃ τὰς ἐπωμίδας τοῦ ἀξιωματικοῦ.

§97Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταγγελίας, ἡ ὁποία ἐδόθη ἐναντίον τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ αὐτοῦ, ἐνηργήθησαν τρεῖς ἀνακρίσεις, ἐκ τῆς διεξαγωγῆς τῶν ὁποίων ἐσχηματίσθη ἡ δικογραφία, καὶ ἐκ τῆς δικογραφίας ταύτης, ἐὰν κατατεθῇ, θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι συκοφαντία, ἥτις ἐπλέχθη λίαν ἐντέχνως, ἵνα καταστραφῇ ὁ ἀξιωματικός. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἐμνηστεύθη ἀληθῶς τὴν νέαν, καὶ ὑπέβαλε τὴν αἴτησιν διὰ τὴν ἄδειαν γάμου μετ’ αὐτῆς, ἀλλ’ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος εἶχε κατηγορηθῆ, ὅτι ὡς ἀξιωματικὸς μεταβατικὸς διέπραξεν ἀδικίας τινὰς κατὰ πολιτῶν, ἕνεκα τῶν ὁποίων παρεπέμφθη εἰς τὸ δικαστήριον. Αἱ Κυρίαι τότε, ἅμα εἶδον, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς παρεπέμφθη εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον, ἀμέσως ἐζήτησαν τὴν διάλυσιν τῆς μνηστείας, καὶ πράγματι διελύθη αὕτη, καὶ δὲν ὑπεβλήθη τὸ σχετικὸν διάταγμα διὰ τὸν γάμον· ἀλλ’ ἡ αἴτησις περὶ τούτου εὑρίσκεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὅτε ἡ κατὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ δίκη ἐπερατώθη, καὶ ὁ ἀξιωματικὸς ἠθωώθη ἐκ τῆς κατηγορίας, ἥτις τῷ ἐγένετο, αἱ Κυρίαι μετημελήθησαν, καὶ ἔπλασαν ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἀλλ’ ἔπλασαν τὰ μὲν μετὰ τὰ δὲ, δηλαδὴ πρῶτον ὅτι ἔλαβε 2 χιλιάδας δραχμὰς, κατόπιν, ὅτι ἔστειλεν εἰς τὴν μητέρα του ἡ νύμφη χιλίας δραχμὰς, καὶ τελευταῖον, ὅτι διέρρηξεν τὸ κιβώτιον τῆς μελλούσης πενθερᾶς του καὶ ἀφῄρεσε 1060 δραχμάς· τὸ τελευταῖον δὲ πότε; ὅτε τὸ ζήτημα ἦλθεν ἐπὶ τάπητος, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέλαβε νὰ καρατομήσῃ τὸν ἀξιωματικὸν αὐτόν! Οὔτε ἐν τῇ ἀνακρίσει τῇ πρώτῃ, τῇ ἐνεργηθείσῃ παρ’ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, οὔτε ἐν τῇ δευτέρᾳ ἀνακρίσει, οὔτε ἐν τῷ δικαστηρίῳ τῆς Χαλκίδος, ὁπότε ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα αὐτὸ, εἶπον τίποτε ἐξ ὅσων κατόπιν κατήγγειλαν, οὔτε ἐν τῇ ἀγωγῇ πρὸς πληρωμὴν ἀναφέρονται ὅσα ἐξέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ζητεῖ νὰ προσαγάγῃ μόνον τὸ ἐπίσημον συμβόλαιον, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀποφεύγει νὰ φέρῃ ὁλόκληρον τὴν δικογραφίαν. Καθιστῶ δὲ γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι μετά τινας ἡμέρας θὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασις,—δὲν λέγω δὲ ποία ἀπόφασις, διότι φοβοῦμαι μήπως ἀνατραπῶσι τὰ πάντα,—τὴν ὁποίαν θὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ θέλω ἀποδείξει, ὅτι ὅσα διατείνεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶναι μὲν διεσκευασμένα κατὰ τρόπον λίαν ἐπιτήδειον, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι πρὸς τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω τὰς ἀποδείξεις, καὶ διὰ νὰ ἀποδείξω τὴν ἀλήθειαν, θέλω ἀναγνώσει ἐκ τῆς δικογραφίας τὴν κατάθεσιν ἀνακρίσεως ἀστυνόμου ἀξιωματικοῦ, ἀφορῶσαν τὴν διαγωγὴν τῆς οἰκογενείας, μετὰ τῆς κόρης τῆς ὁποίας ὁ ἀξιωματικὸς εἶχε μνηστευθῆ, ἕνεκα τῆς ὁποίας διαγωγῆς καὶ ἡ οἰκογένεια τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ οἱ συνάδελφοί του, οἵτινες τὴν ἐγνώριζον, τῷ ἐπέβαλον νὰ δεχθῇ τὴν διάλυσιν τῆς μνηστείας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐπιμένω τώρα πλέον, νὰ καταθέσῃ τὴν δικογραφίαν, διότι, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, οὐδὲν πλέον εἶναι μυστικὸν, καὶ κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ προσαχθῶσιν ἐνταῦθα ὅλα τὰ ἔγγραφα· ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσαγάγῃ πάντα τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἐὰν δὲν τὰ προσαγάγῃ, μένει ἀκεραία ἡ ὑπόθεσις τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου, ἡ ὁποία θὰ λυθῇ πολὺ ταχέως, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ λυθῇ ἡ ὑπόθεσις, θὰ ἀπαντήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν.

§98Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον. Καὶ ἄλλοτε, ὁσάκις ἐζητήθην νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφα περὶ ἀντικειμένου ἀφορῶντος εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, εἰς τὴν πειθαρχίαν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργοῦ, οὐδέποτε κατέθεσα τὰ ἔγγραφα ταῦτα, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς συζήτησιν τὰ ἀφορῶντα εἰς ἀξιωματικοὺς ζητήματα διὰ παραπτώματα αὐτῶν, διότι οὕτως ἐξευτελίζεται τὸ στράτευμα. Ἐννοῶ νὰ διοικῶ συμφώνως πρὸς τοὺς νόμους, τὰ Β. Διατάγματα καὶ τοὺς κανονισμούς· δὲν ἐννοῶ νὰ διαπράττω αὐθαιρεσίας ἐν τῇ διοικήσει μου. Δὲν συγχαίρω δὲ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, ὅστις αὐθαιρέτως ἐννοεῖ νὰ διοικῇ τὰ τοῦ στρατοῦ, ὥστε νὰ μὴ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς γνωματεύσεις τῶν Ἀνακριτικῶν Συμβουλίων ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι αὗται εἶναι πεπλανημέναι· ἀλλὰ τότε, ἐρωτῶ, πρὸς τί τὰ Ἀνακριτικὰ Συμβούλια; πρὸς τί ὅλος αὐτὸς ὁ μηχανισμὸς τῆς διεξαγωγῆς τῶν πειθαρχικῶν ὑποθέσεων; Οὐδόλως ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ παραβλέπῃ τὰς ἀποφάσεις καὶ τὰς γνωματεύσεις τῶν Ἀνακριτικῶν Συμβουλίων, καὶ εἰ μὲν αὗται εἶναι καταδικαστικαί, ἀθωωτικῶς νὰ ἀποφαίνηται, εἰ δὲ τοὐναντίον, αὐτὸς νὰ ἐπιβάλλῃ ποινάς. Δὲν ἐννοεῖ ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ πειθαρχία ἐν τῷ στρατῷ; ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐκτίμησις περὶ τῆς ἠθικῆς καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν; Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, δὲν θέλω καταθέσει τὰ αἰτούμενα ἔγγραφα, καθόσον μάλιστα ὑπάρχει ἀκόμη στάδιον ἐνεργείας. Ἐὰν ὁ ἀξιωματικὸς νομίζῃ ὅτι ἠδικήθη διὰ τῆς ποινῆς τῆς εἰς ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως μεταθέσεώς του, δύναται νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, καὶ ἐκεῖ νὰ ζητήσῃ τὸ δίκαιόν του, καὶ ὄχι νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ ὑπόθεσις, ἡ ὁποία εἶναι ἐντελῶς ξένη τῆς ἁρμοδιότητος καὶ τοῦ προορισμοῦ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Σώματος.

§99Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀστεῖος μοὶ ἐφάνη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν...

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε. Δὲν εἶναι ἔκφρασις αὐτή.

§101Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐφάνη ἀστεῖος... (θόρυβος)

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀνακαλέσητε.

§103Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸς ὑπερέβη πᾶν ὅριον!

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἀνακαλέσητε αὐτὴν τὴν φράσιν, κύριε Κουμουνδοῦρε.

§105Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὴν ἀνακαλῶ, διότι θὰ ἀκούσητε τί θὰ εἴπω, καὶ θὰ κρίνητε ἐὰν εἶναι φράσις, ἡ ὁποία πρέπει ν’ ἀνακληθῇ.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ καὶ πάλιν νὰ τὴν ἀνακαλέσητε, διότι ἄλλως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§107Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀνακαλέσατέ με.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνακαλῶ λοιπὸν εἰς τὴν τάξιν.

§109Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Στρέφων τὸν λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως, εἶπεν, ὅτι αὐτὸς δὲν ὁμοιάζει τὸν Βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, ὁ ὁποῖος αὐθαιρέτως διώκει τὸν στρατὸν, καὶ ἄλλοτε μὲν τὰς ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων τὰς ἐπεκύρου, ἄλλοτε δὲ δὲν συνεμορφοῦτο πρὸς αὐτάς. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀστεῖον τὸ πρᾶγμα καὶ λεγόμενον; Καὶ δὲν γνωρίζει τὸ Ἑλληνικὸν ἅπαν, ποία ὑπῆρξεν ἡ διοίκησις ἐμοῦ, καὶ ὅτι βεβαίως δὲν εἶναι ὁμοία πρὸς τὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ; Ἐὰν θέλῃ, καταθέτομεν τοὺς τίτλους μας, διὰ νὰ ἴδωμεν τὸ ἀνάστημα ἀμφοτέρων.

§110Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Βεβαίως δὲν θὰ καταδεχθῶ νὰ μετρηθῶ ποτὲ μεθ’ ὑμῶν.

§111Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως δὲν θὰ μετρηθῶ μαζῆ σου (θόρυβος). Εἶχον λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ χαρακτηρίσω τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀστείαν, διότι οὐδεμίαν τῶν ἀποφάσεων τῶν Συμβουλίων ἀπέρριψα, οὐδ’ ἀπεφάσισα ἐναντίον τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων, ἀλλ’ ἐμελέτων πάντοτε τὰ ζητήματα, καὶ ἂν ἦσαν ἄξια νὰ εἰσέλθωσιν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν Συμβουλίων τὰ εἰσῆγον, ἄλλως ἀπεφαινόμην ἐγώ. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ διοίκησίς μου. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ πᾶς Ὑπουργὸς, προκειμένου περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ἔχει καθῆκον ν’ ἀφίνῃ τὰς πράξεις του νὰ ἐξελέγχωνται, ἔχει συμφέρον, διὰ νὰ ἔχωσι κῦρος αἱ πράξεις αὐτοῦ, ὅταν ἐπ’ αὐτῶν ἐγείρηται ἀμφιβολία τις οἱαδήποτε, ἔχει καθῆκον νὰ παρέχῃ, προκειμένου περὶ προσωπικοῦ ζητήματος, οἷον εἶναι τὸ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ὅλα τὰ μέσα, ἵνα ᾖ φανερὰ ἡ ἐργασία αὐτοῦ καὶ προσιτὴ εἰς πάντα, νὰ ἐξελέγχηται δὲ παρ’ ὅλων, ἵνα σχηματίζηται ἡ ὀρθὴ γνώμη, καὶ οὕτω νὰ ἔχῃ τὸ κῦρος τὸ ἀπαιτούμενον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ πειθαρχία, ἐὰν αἱ πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ παντὸς ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, παντὸς διοικητοῦ σώματος, δὲν ἦναι καταφανεῖς καὶ προσιταὶ εἰς τὸν ἔλεγχον παντὸς δυναμένου καὶ ἔχοντος κατὰ νόμον τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐξελέγχῃ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀποφεύγων νὰ προσαγάγῃ τὴν περὶ ἧς πρόκειται δικογραφίαν εἰς τὴν Βουλὴν, πράττει τοῦτο οὐχὶ διότι ἔχει τὴν ἀρχὴν νὰ μὴ εἰσάγῃ τοιαῦτα ζητήματα ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ διότι τὸ ζήτημα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε θέλει ἀποδειχθῆ, ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐπὶ ποίων βάσεων ἐστηρίχθη ἡ ἀπόφασις αὕτη. Βεβαίως τὰ δικαστήρια, ἐνώπιον τῶν ὁποίων κατέφυγεν ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς, θ’ ἀποφασίσωσιν ἐντὸς ὀλίγου, καὶ ἐλπίζω ὅτι οὐδεμία ἐπίδρασις ἐκεῖ θὰ συντελέσῃ, ὥστε νὰ μὴ ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον εἰς τὸν ἀξιωματικόν· βεβαίως τὰ πολιτικὰ δικαστήρια, ἐνώπιον τῶν ὁποίων κατηγγέλθη ἡ μήτηρ καὶ ἡ κόρη, αἵτινες διέλυσαν τὸν ἀρραβῶνα, θέλουσιν ἀποδώσει τὸ δίκαιον εἰς τὸν ἀξιωματικόν. Καὶ λέγω τοῦτο, διότι ὀφείλω νὰ ἀνυψώσω τὸ γόητρον καὶ τὴν τιμὴν τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ, ὅστις ἐξῆλθεν ἀλώβητος, μολονότι εἶχε τὴν εἴσοδον ἐλευθέραν εἰς τὴν οἰκίαν τῆς περὶ ἧς πρόκειται νέας· διότι δὲν ἦτο σκοπὸς αὐτοῦ νὰ ἀτιμάσῃ τὴν κόρην, μήτε νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν περιουσίαν αὐτῆς. Κατηγορεῖται ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ὡς λωποδύτης, καὶ νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι δὲν τῷ ἐπιβάλλεται νὰ σώσῃ τὴν ὑπόληψιν αὐτοῦ καὶ νὰ προσαγάγῃ τὴν δικογραφίαν, ἵνα ἐξελεγχθῇ ἡ πρᾶξις τοῦ ἀξιωματικοῦ!

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ὁ κύριος Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§113Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀγορεύων χθὲς, Κύριοι, κατὰ τῆς προτάσεως περὶ παραπομπῆς εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὑπεδήλουν ἅμα τὴν γνώμην μου περὶ αὐτοῦ. Σπανίως ἀγορεύω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ πολλάκις ἐπιθυμῶν νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, τί φρονῶ περὶ τῶν ζητημάτων, ἀποφεύγω τοῦτο, μὴ ἐπιθυμῶν νὰ παρεμβάλλω προσκόμματα εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ὅμως ἀληθῶς, δὲν γνωρίζω διατὶ, ἐφρόντισε πάντοτε ὀλίγον χρόνον νὰ διαθέτῃ πρός τε τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν ἄλλην ἐργασίαν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι, Κύριοι, καὶ ζητήματα, ἐφ’ ὧν πάντες ὀφείλουσι νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην, ἣν ἔχουσι περὶ αὐτῶν. Ὑπεδήλουν χθὲς, ἀγορεύων κατὰ τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, τὰς ἐπόψεις, ὑφ’ ἃς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἔδει νὰ ἐξετασθῇ, διότι ἐγὼ τολμῶ νὰ πιστεύω, ὅτι νομοσχέδιον, ὡς τὸ συζητούμενον, δυσκόλως δύναται νὰ συζητηθῇ ἐν ταῖς μικραῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ· νομοσχέδιον τεχνικὸν τοιοῦτον εἶναι ἀδύνατον καὶ ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ τύχῃ συζητήσεως ἐν ταῖς εἰδικαῖς διατάξεσιν αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν τοῦτο νομίζω, ὅτι, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ, δέον νὰ ἐξετασθῇ ἐν ταῖς γενικαῖς αὐτοῦ γραμμαῖς, ἐν τῇ σπουδαιότητι τῶν γενικῶν ἀρχῶν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐξετάσω αὐτὸ ὑπὸ τρεῖς διαφόρους μὲν ἐπόψεις, ἀλλὰ καὶ συγγενεῖς ἅμα. Θέλω ἐξετάσει ἄρα αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τοῦ στρατοῦ, τὸ δὲ συμφέρον τοῦ στρατοῦ εἶναι καὶ συμφέρον τοῦ ἔθνους· θέλω ἐξετάσει τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν συνταγματικὴν αὐτοῦ ἔποψιν, ἥτις εἶναι ἐπίσης ἔποψις ἐθνικὴ, ὑπὸ τὴν συνταγματικὴν, λέγω, καὶ τὴν κοινοβουλευτικὴν αὐτοῦ ἔποψιν, διότι φρονῶ, ὅτι τὸ Σύνταγμα καὶ τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τὸ διέπον τὴν χώραν, ἀδιαρρήκτως συνεδέοντο, συνδέονται καὶ θέλουσι συνδέεσθαι πρὸς τὰ ἀληθῆ συμφέροντα αὐτῆς. Διότι καὶ ἐγὼ καὶ μετ’ ἐμοῦ οἱ πλεῖστοι πεποίθαμεν, ὅτι ἄνευ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, καὶ δὴ Κοινοβουλευτικοῦ, πολλὰ τὰ δεινὰ θέλει πάθει τὸ ἔθνος, ὡς ἐπίσης πεποίθαμεν, ὅτι καὶ μετὰ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἀδιακόπως ὅμως καταπατουμένου καὶ καταρραδιουργουμένου, ἐπίσης εἶναι βέβαιον, ὅτι πολλὰ τὰ δεινὰ θέλει πάθει τὸ ἔθνος, ὡς ἐπίσης πεποίθαμεν, ὅτι μετὰ πολιτεύματος οἱονεὶ ὑπὸ διηνεκῆ δοκιμασίαν, ἐπίσης πολλὰ θέλει πάθει τὸ ἔθνος· διότι εἶναι γνωστὴ ἡ γνώμη ἐξόχου πολιτειολόγου, δογματίσαντος, ὅτι οὐδὲν εἶναι ἐπικινδυνωδέστερον διὰ τὰ ἔθνη τοῦ διοικεῖσθαι καὶ κυβερνᾶσθαι ὑπὸ πολιτεύματα οἱονεὶ ὑπὸ διηνεκῆ δοκιμασίαν. Ἀλλὰ θέλω ἐξετάσει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῆς Α. Β. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῆς Βασιλικῆς Δυναστείας, διότι καὶ ἡ ἔποψις αὕτη πέποιθα ὅτι συνδέεται πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Τίς ἆρά γε κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν εἶναι ὁ ἐνώπιον τῆς χώρας ἀνεύθυνος; Ὁ Βασιλεὺς καὶ μόνος αὐτός. Δὲν γνωρίζω ἐν τοῖς ἄρθροις τοῦ Συντάγματος διάταξίν τινα, ἀναγορεύουσαν πρόσωπον ἄλλο ὡς ἀνεύθυνον. Εἷς εἶναι ὁ ἀνεύθυνος, ὁ Βασιλεὺς, ὁ Βασιλεὺς ὁ κατὰ τὸ δόγμα τῶν Ἄγγλων μὴ δυνάμενος νὰ πράξῃ τὸ κακόν. «Le Roi ne peut mal faire» λέγουσιν οἱ Γάλλοι· δὲν δύναται δὲ νὰ πράξῃ τὸ κακὸν οὐχὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, διότι εἶναι ἐξαίφνης ἅγιος, ἀλλὰ διότι εἶναι ἀνεύθυνος. Ἀλλ’ οἱ Βασιλόπαιδες, Κύριοι, εἰσὶν ἀνεύθυνοι; Οὐδεμία τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, οὔτε ῥητῶς οὔτε σιωπηρῶς, περιέβαλε τὰ πρόσωπα τῶν Βασιλοπαίδων διὰ τοῦ ἀνευθύνου, ὀρθῶς καὶ δικαίως. Δύο ἢ τρεῖς ἀνεύθυνοι ἤθελον ἰσοδυναμεῖ πρὸς δύο ἢ τρεῖς Βασιλεῖς. Οἱ Βασιλόπαιδες ἄρα εἰσὶν ὑπεύθυνοι ἐνώπιον τοῦ ἔθνους. Ἂν ὅμως εἶναι ὑπεύθυνοι, εἰσὶ τύπῳ καὶ οὐχὶ κατ’ οὐσίαν· κατ’ οὐσίαν οἱ Βασιλόπαιδες εἰσιν ἀνεύθυνοι. Δὲν ἰσχυρίσθη τάχα τοῦτο καὶ ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος, ὅταν ἔν τινι συνεντεύξει, πρὸ ὀλίγου χρόνου, διετείνετο, ὅτι «αὐτὸς δὲν ὑπόκειται εἰς τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν»; Δὲν ἐνθυμούμεθα τὸ πολλάκις κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας μνημονευθὲν ἐπεισόδιον τοῦ πεδίου τοῦ Ἄρεως; Τίς Ὑπουργὸς, ὅτε τὸ ἐπεισόδιον ἐκεῖνο ἐλάμβανε χώραν, ἐτόλμησε νὰ ζητήσῃ τὴν εὐθύνην τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ Διαδόχου; Ἢ μήπως ὁ ἀντικαταστήσας τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας οὗτινος ἐλάμβανε χώραν τὸ ἐν λόγῳ ἐπεισόδιον, ἐζήτησεν εὐθύνας παρὰ τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος περὶ πράξεως ἀντικειμένης εἰς ῥητὰς διατάξεις τῶν νόμων; Δὲν ἐζήτησαν εὐθύνας, διότι δὲν ἤθελον δυνηθῆ νὰ λάβωσι τοιαύτας. Οἱ Βασιλόπαιδες ἄρα τύπῳ μόνον εἰσὶν ὑπεύθυνοι ἐνώπιον τοῦ ἔθνους, οὐσίᾳ ὅμως ἐντελῶς ἀνεύθυνοι. Ὑπάρχουσι κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους καὶ ἄλλα παραδείγματα, δυνάμενα νὰ πείσωσι τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι οἱ Βασιλόπαιδες τύπῳ εἰσὶν ὑπεύθυνοι, οὐσίᾳ ὅμως ἐντελῶς ἀνεύθυνοι. Ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ εὐγλώττου, τοῦ δευτέρου πρὸ πάντων τῶν παραδειγμάτων, οὗτινος καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἐμνήσθησαν καὶ ἐγὼ ἐπίσης, νομίζω ὅτι τὰ ἄλλα ὠχριῶσιν, ὅπως ἡ Σελήνη ἐνώπιον τοῦ Ἡλίου. Δὲν θέλω, Κύριοι, ἐπιχειρήσει νὰ ἐξετάσω, ἂν ὀρθῶς ἢ ἐσφαλμένως οἱ Βασιλόπαιδες εἶναι κατ’ οὐσίαν ἀνεύθυνοι· ἐγώπιον τοῦ ἔθνους, διότι ἴσως ἤθελον κατηγορηθῆ παρ’ ἀγαπητοῦ συναδέλφου, ὅστις τυγχάνει ὢν καὶ στενώτατός μου συγγενὴς, ὅτι πράττω τοῦτο, ἐπιθυμῶν νὰ ὑποστῶ ἐξετάσεις δι’ ἕδραν Συνταγματικοῦ Δικαίου. Ἄλλοι ἂς ἀναλάβωσι νὰ ἐξετάσωσι τὸ θέμα τοῦτο, καὶ βεβαίως ἐν ἄλλαις αἰθούσαις. Εἰς τὸ ἀνεύθυνον λοιπὸν τοῦτο πρόσωπον, οὗτινος οὐδαμῶς θέλω νὰ ὑποτιμήσω τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ἀξίαν, ἀλλ’ εἰς τὸ ἀνεύθυνον τοῦτο λοιπὸν πρόσωπον παραδίδετε τὴν ὑπερτάτην διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Παραδίδετε οὐχὶ ταμιακήν τινα ἢ ἐφοριακὴν ἢ ἄλλην τινὰ διδασκαλικὴν π. χ. ὑπηρεσίαν, οὐχὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν πταισμάτων, ἢ τὰς ποικίλας ἐπιστασίας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν, τὴν μόνην καὶ τιμιωτάτην τοῦ ἔθνους ἐλπίδα, τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Καὶ ὅ,τι τὸ Σύνταγμα σοφώτατα δὲν ἀνέθηκεν οὐδ’ εἰς αὐτὸν τὸν Βασιλέα, ὑμεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑμῶν ἀναθέτετε ἁπλούστατα εἰς τὸν Διάδοχον. Διότι τὸ Σύνταγμα, σοφώτατα βεβαίως, καὶ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς ἱστορίας στηριζόμενον, ἀναγράφει ἐν τῷ γράμματι, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐν τῷ πνεύματι αὐτοῦ, ὅτι ὁ «Βασιλεὺς βασιλεύει μὲν καὶ κυβερνᾷ, ἀλλὰ δὲν διοικεῖ». Καὶ δὲν διοικεῖ, διότι εἶναι ἀνεύθυνος, οἱ δὲ ἀνεύθυνοι δὲν δύνανται νὰ διοικῶσιν. Ἐλέχθη ἄλλοτε παρὰ δημοσιολόγων, ὅτι «ὁ Βασιλεὺς βασιλεύει μὲν, ἀλλὰ δὲν κυβερνᾷ». Τῆς Σχολῆς ταύτης προΐστατο ὁ περικλεέστατος Benjamin–Constant· ἀλλ’ ἡ Σχολὴ αὕτη καὶ τὰ δόγματα αὐτῆς κατέπεσαν, διότι καὶ ἡ πρόοδος τῶν συνταγματικῶν πολιτευμάτων καὶ ἡ πρόοδος τῶν κοινωνιῶν καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῶν λαῶν ἐδέχθησαν, ὅτι «ὁ Βασιλεὺς καὶ βασιλεύει καὶ κυβερνᾷ, καὶ ὀφείλει νὰ κυβερνᾷ, ἀλλὰ δὲν διοικεῖ». Καὶ ἐκεῖνα, ἅπερ τὰ Συντάγματα δὲν ἐτόλμησαν νὰ ἀναθέσωσιν εἰς τοὺς Βασιλεῖς τοῦ κόσμου, δι’ οὓς λόγους προεξέθηκα, ὑμεῖς, Κύριοι, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀναδέχεσθε ν’ ἀναθέσητε εἰς τὴν Α. Β. Ὑψηλότητα τὸν Διάδοχον, ὅστις κατ’ οὐσίαν εἶναι ἀνεύθυνος, ὅστις δὲ, δὲν διστάζω νὰ παραδεχθῶ ὅ,τι πολλοὶ ὑποστηρίζουσιν, ὅτι ἴσως πρέπει καὶ νὰ ἦναι ἀνεύθυνος. Καὶ διατὶ τάχα οἱ συνταγματικοὶ θεσμοὶ ἀπαγορεύουσι τὴν διοίκησιν, ἀνατιθεμένην εἰς τὸ ἀνεύθυνον; Διατὶ διοίκησις καὶ ἀνεύθυνόν εἰσιν ἀσυμβίβαστα; Διότι ἡ ἐναντία ἀρχὴ ἤθελεν εἶσθαι ὀλεθριωτάτη καὶ εἰς τὰ ἔθνη, ἀλλὰ πρὸ πάντων εἰς τοὺς Βασιλεῖς. Ὁ διοικῶν, κατὰ τοὺς ἱστορικοὺς νόμους ὅλων τῶν ἐθνῶν καὶ ὅλων τῶν αἰώνων, κατὰ τοὺς ἀπαραγράπτους νόμους, οἵτινες ἐσαεὶ θέλουσι διέπει τὰς ἀνθρωπείας κοινωνίας καὶ τὰ ἔθνη, ὀφείλει νὰ ἔχῃ χαλινὸν, καὶ χάριν τῶν διοικουμένων, ἀλλὰ πρὸ πάντων χάριν ἑαυτοῦ. Ἀλλὰ χαλινὸν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὁ ἀνεύθυνος, καὶ ἀνεύθυνος εἶναι ὁ Βασιλόπαις. Ἰδοὺ οἱ ἱστορικοὶ λόγοι, ἰδοὺ οἱ ἐθνικοὶ λόγοι, ἰδοὺ οἱ ἐπιστημονικοὶ λόγοι, οἵτινες, παρακαλῶ καὶ ἱκετεύω ἅμα, νὰ πείσωσιν ὑμᾶς νὰ ἀποσύρητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὀλέθριον εἰς τὸ ἔθνος, ὀλέθριον πρὸ πάντων εἰς τὴν Βασιλικὴν Δυναστείαν. Διότι, Κύριοι, εἶναι ἱστορικῶς ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ μεγίστη ἰσχὺς, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ, καὶ τὸ ἀνεύθυνον ἄγουσιν εὐθὺς εἰς τὴν κατάχρησιν (εἶναι τὸ ἐλάττωμα τῆς ἀνθρωπείας φύσεως), καὶ διὰ τοῦτο οἱ θεσμοὶ τῆς ἀρχαίας Σπάρτης, παρὰ τοὺς Βασιλεῖς, οἵτινες διεχειρίζοντο τὴν μεγίστην τῶν ἐξουσιῶν, ἔταξαν τὴν ἀρχὴν τῶν Ἐφόρων, ἀρχὴν ἐπιτηρητικὴν καὶ ἐλεγκτικὴν τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν καθηκόντων τῶν Βασιλέων τῆς Σπάρτης. Καὶ γινώσκομεν ἐκ τῆς Ἱστορίας πολλὰ παραδείγματα, καθ’ ἃ οἱ Ἔφοροι κατεδίκασαν οὐχὶ εἰς πρόστιμον μόνον καὶ χρηματικὰς ποινὰς, ἀλλὰ καὶ εἰς θάνατον ἀκόμη, πολλοὺς τῶν Βασιλέων τῆς Σπάρτης, πρὸς οὓς, ἐπιεικῶς φερομένη ἡ Πολιτεία ἐκείνη, ἔδειξε τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν ἐκτὸς τῶν ὁρίων, καὶ ἐφυγάδευσεν αὐτούς. Ἐνῷ δὲ, Κύριοι, κατὰ τοὺς νόμους ἡμῶν, ἔχομεν δημοσίους λειτουργοὺς, ὑπαλλήλους καὶ ὑπηρέτας, εὐθυνομένους, ὀρθῶς καὶ δικαίως, καὶ ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις, θέλετε τὰ μέγιστα νὰ παραδώσητε εἰς ἀνεύθυνον ἄρχοντα τοῦ Κράτους! Ἀλλὰ τὸ ἀνεύθυνον, Κύριοι, συνεπάγεται τὴν ἄρνησιν τῆς ἐπιτηρήσεως, τὴν ἄρνησιν τοῦ ἐλέγχου. Καὶ ὅταν ἐν τοῖς ἐλαχίστοις τὰ ὀρθὰ πολιτεύματα ζητῶσι τὴν ἐπιτήρησιν καὶ τὸν ἔλεγχον, ἐπὶ τοῖς μεγίστοις ὑμεῖς ἀναγορεύετε τὸ ἀνεύθυνον, τὴν ἄρνησιν τουτέστι τῆς ἐπιτηρήσεως καὶ τοῦ ἐλέγχου! Πρόκειται δὲ πάντοτε περὶ πράξεων οὐχὶ βασιλικῶν, οὐχὶ κυβερνητικῶν, ἀλλὰ ἁπλῆς καὶ καθαρᾶς διοικήσεως. Διότι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχουσιν, οὐδὲν ἄλλο εἰσὶν, εἰμὴ ἡ ἀνωτάτη καὶ ἡ κατωτάτη ἅμα καθαρὰ διοίκησις τῶν τοῦ στρατεύματος πραγμάτων. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκτὸς τῶν ἐλαττωμάτων τούτων τῶν συνταγματικῶν, τῶν ἔκ τε τῆς ἱστορίας καὶ τῆς ἐπιστήμης ἀπορρεόντων, καὶ ἐκ τοῦ συμφέροντος τοῦ ἔθνους ἀντλουμένων, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα, μέγιστα, ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, ὅτι ἀφαιρεῖτε τὴν εὐθύνην καὶ ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ αὐτοῦ ἀκόμη. Διότι, ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω, τίς ἔσται ἆρά γε ὁ μέγας ἐκεῖνος ἀνὴρ, ὅστις εἰς ἀντίθετον γνώμην τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος, εἰς γνώμην ἴσως μὴ βασιζομένην ἐπὶ τῶν νόμων, ἤθελεν ἀντιτάξει αὐτὸς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ γνώμην; Ἤθελε σπεύσει τοὐναντίον εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἤθελε ζητήσει τὴν ἐπιείκειαν καὶ τὸν οἶκτον τῆς Βουλῆς, διότι ἤθελεν εὑρίσκεσθαι πρὸ τοῦ υἱοῦ τοῦ Βασιλέως, ἐπίσης ἰσχυροῦ, ὅσον καὶ ὁ Βασιλεύς. Καὶ τοιουτοτρόπως, Κύριοι, ὑμεῖς θυσιάζετε τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, διότι τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου εἰσὶ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἔχετε ἆρά γε, ὑμεῖς πρὸ πάντων, τὸ δικαίωμα τοῦτο; Ἔχετε, Κύριοι, τὸ δικαίωμα, καὶ ἐλάβετε τάχα τὴν ἐντολὴν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἀναιρέσητε τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ ποδοπατήσητε τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, καθιστῶντες τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν μάλιστα ἀπὸ ὑπευθύνου ἀνεύθυνον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀνεύθυνον ἐνώπιον τοῦ ἔθνους; Διότι εἶπον, ὅτι οὐδείς ποτε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει εὑρεθῆ, ὅστις ν’ ἀντιτάξῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ γνώμην, ὡς πρὸς τὰ τῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, εἰς τὴν γνώμην τοῦ Βασιλικοῦ Διαδόχου, τοῦ καὶ Γενικοῦ Διοικητοῦ αὐτοῦ. Κέκτησθε ὑμεῖς, κύριε Πρωθυπουργὲ, πρὸ πάντων τὸ δικαίωμα τοῦτο; Ἔχω εἰς χεῖρας τὸ πολιτικὸν ὑμῶν πρόγραμμα, τὸ πρὸ τῶν τελευταίων βουλευτικῶν ἐκλογῶν, πρὸς τὸν λαὸν, ἐν ᾧ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς διετύπου τὰς γνώμας αὑτοῦ, ὑφ’ ἃς ἔλεγεν ὅτι ἤθελε πολιτευθῆ καὶ ἤθελεν ἐξακολουθεῖ νὰ πολιτεύηται. Ἐν τῷ προγράμματι λοιπὸν αὐτῷ ὁ Ἡγέτης τῆς νῦν πλειονοψηφίας ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ἡ πολιτικὴ ἡμῶν μερὶς προτίθεται νὰ σεβασθῇ μὲν ἁπάσας τὰς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἡμῶν εἰς τὸ Στέμμα χορηγηθείσας προνομίας, ἀλλ’ ἄνευ οὐδεμιᾶς θυσίας τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κοινοβουλίου, ἅτινα εἶναι δικαιώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς οὗ τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν συνδρομὴν ἐστήριξεν ἀνέκαθεν καὶ θὰ στηρίζῃ ἀείποτε τὴν ἰσχὺν αὑτῆς καὶ τὸ κῦρος». («Ἄστυ» τῆς 27 Ἰανουαρίου 1899 ἔτους). Ἀφίνω ὑμᾶς, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ κρίνητε, ἐν τῇ ἐγνωσμένῃ ὑμῶν εἰλικρινείᾳ, ἂν ὑπεραμύνεσθε τῶν δικαιωμάτων τοῦ τε Κοινοβουλίου καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δι’ οὗ ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ ἐλέγχου, τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀφίνω ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀπαντήσητε, ἂν ἐκπληροῦτε τὸ πρόγραμμα ὑμῶν, ὅταν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ Ἄλφα καὶ τὸ Ὠμέγα ἦναι ἀναίρεσις τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν τῆς χώρας. Εἶπον τὸ Ἄλφα καὶ τὸ Ὠμέγα, διότι πρῶτον μὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, τελευταῖον δὲ ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου τοῦ κ. ἐκ Σύρου Βουλευτοῦ, ἥτις καὶ αὐτὴ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ ἀναίρεσις τῶν κοινοβουλευτικῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ λαοῦ. Καὶ ἄν, Κύριοι, ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ ἀποτύχῃ, παρακαλῶ, δείξατέ μοι τὸ μέγα ἐκεῖνο ἀνάστημα, ὅπερ θέλει τολμήσει νὰ μεταβάλῃ τὰ πράγματα τότε! Καὶ ἐνῷ κατὰ τοὺς κειμένους ἡμῶν νόμους ἀντικαθιστῶμεν ὅλα τὰ ὄργανα τῆς Διοικήσεως, ἀπὸ τοῦ κατωτάτου μέχρι τοῦ ἀνωτάτου, τὸ σπουδαιότατον τῶν ὀργάνων τῆς Διοικήσεως, ὅπερ θέλει εἶσθαι ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ, αὐτὸ ἀκριβῶς ἀδυνατοῦμεν ν’ ἀντικαταστήσωμεν. Ἰδοὺ, Κύριοι, διατὶ τὸ μετακλητὸν ἐν τῇ Διοικήσει ἐστὶν ἡ τιμαλφεστάτη τῶν ἐγγυήσεων τοῦ καλῶς διοικεῖσθαι τὰ Κράτη, διότι ἐν τῷ μετακλητῷ ὑπάρχει ἡ βελτίωσις τοῦ καθεστῶτος, ἡ ἀναίρεσις τῶν τυχὸν παραπτωμάτων, ἡ πρόοδος. Τὸ μετακλητὸν ζωογονεῖ τὴν Διοίκησιν, ζωοποιεῖ αὐτήν· τὸ ἀμετάκλητον φέρει τὸν παγετὸν, τὴν ἀναίρεσιν αὐτῆς, τὸν θάνατον. Καὶ διὰ τοῦτο σπανίως οἱ νόμοι ἀναγράφουσι τὸ ἀμετάκλητον ἐν τῇ Διοικήσει. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, προκειμένου περὶ τῆς κυριωτάτης καὶ σπουδαιοτάτης τῶν λειτουργιῶν τῆς Διοικήσεως, καθιεροῦται τὸ ἀμετάκλητον αὐτῆς, τὸ ἀγαντικατάστατον. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἄλλο ἐλάττωμα τοῦ ἐν λόγῳ νομοθετικοῦ μέτρου. Ὁμιλεῖτε ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει ὑμῶν περὶ ἐγγυήσεων ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ προλήψεως τῶν αὐθαιρεσιῶν καὶ τῆς πλάνης (ἀναγινώσκει): «... δʹ) Ἐγγυήσεις ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, ἔτι δὲ καὶ ὑπὲρ τῶν ἀτόμων, μὴ ὑποκειμένων οὕτως εἰς τὰς συνεπείας τῆς αὐθαιρεσίας, ἢ τῆς πλάνης, ἣν δύναται νὰ συνεπαγάγῃ ἡ ὑπέρμετρος συγκέντρωσις τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ». Ἀλλ’ ἂν, ὃ μὴ γένοιτο, ἡ Ἀνωτάτη Διοίκησις τοῦ στρατοῦ περιπίπτῃ εἰς πλάνας, ἔστιν ὅτε δὲ καὶ εἰς αὐθαιρεσίας, τίς θέλει τολμήσει νὰ ζητήσῃ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῆς; Λυποῦμαι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι συνάδελφος ὑμῶν, μέλος Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, ὑποστηριζομένης ὑπὸ τηλικαύτης πλειονοψηφίας, ὕδρωσεν ἐν μέσῳ χειμῶνι, ἵνα εὕρῃ ἐπιχειρήματα, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτοῦ, ἀναιροῦνται ἄρδην τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἐξευτελίζοντα ὅλους καὶ διὰ μιᾶς τοὺς κατὰ καιροὺς διευθύνοντας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ ἐξαιρουμένου καὶ αὐτοῦ τοῦ νῦν κυρίου Ὑπουργοῦ. Διότι ὀδυνηρὸν τῷ ὄντι εἶναι, θέλοντες νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου, νὰ καταδικάζωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, νὰ κατεξευτελίζωμεν τὴν Πολιτείαν, λέγοντες ὅτι, προκειμένου περὶ τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Κράτους, Κράτους διανύοντος ἤδη τὸ ὀγδοηκοστὸν ἔτος τῆς ἀπελευθερώσεως αὐτοῦ, καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖον ἔτος τῆς Συνταγματικῆς αὐτοῦ διοικήσεως, ἀνίκανοι δῆθέν εἰσιν οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ἀναιρῶσι τὰς αὐθαιρεσίας, νὰ διαλύωσι τὰς πλάνας, εἴτε ἑαυτῶν, εἴτε τῶν προκατόχων αὐτῶν, καὶ πρέπει ἄρα νὰ τιμωρηθῶσι διὰ τῆς καθιδρύσεως τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ Διαδόχου! Προκειμένου, Κύριοι, περὶ Ὑπουργοῦ, ὅστις εἶναι προσωρινὸς καὶ μετακλητὸς, ἔχομεν τοὐλάχιστον τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν ἐγγύησιν, ὅτι ἡ πλάνη ἢ αἱ αὐθαιρεσίαι ἐπ’ ὀλίγον θέλουσιν ἰσχύει. Ἀλλ’ ἂν τὴν Ἀνωτάτην Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ παραδώσητε εἰς ἓν καὶ ἀδιακόπως τὸ αὐτὸ πρόσωπον, ἀνεύθυνον, τίς ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, παρακαλῶ, θέλει τολμήσει νὰ διαλύσῃ τὴν πλάνην, νὰ ἀναιρέσῃ τὰς τυχὸν, ὃ μὴ γένοιτο, αὐθαιρεσίας αὐτοῦ; Ὑμεῖς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν; Ἔχετε τηλικαύτην πεποίθησιν ἐφ’ ὑμᾶς, σήμερον πλέον μάλιστα; Ἐγὼ οὔτε ἐμοὶ αὐτῷ, οὔτε ὅμως καὶ ἄλλῳ τινὶ ἀναγνωρίζω τοσοῦτον ἡρωϊσμὸν καὶ τηλικαύτην πολιτικὴν τόλμην. Ὁμιλῶ, Κύριοι, πάντοτε περὶ τῆς πρώτης ἐπόψεως, ὑφ’ ἣν ἐξετάζω τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὁμιλῶ τουτέστιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τοῦ στρατοῦ, ἀναποδράστως συνδεομένου πρὸς τὸ τοῦ ἔθνους. Καὶ ἂν ἐν τῇ ἀγορεύσει μου συγχίζω ἐνίοτε τὰς σφαίρας τῶν ζητημάτων τούτων, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ προδιαγράψω αὐτὰς ἐνώπιον ὑμῶν, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, πράττω τοῦτο διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι πάντες, καὶ ἐγὼ, φρονοῦμεν, ὅτι συμφέρον τοῦ στρατοῦ, συμφέρον τοῦ ἔθνους, συμφέρον τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, συμφέροντα Βασιλικῆς Δυναστείας, πάντα ταῦτά εἰσι συναφῆ καὶ συνάλληλα. Ἀλλ’ ἀναιροῦντες καὶ καταργοῦντες τὴν Ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, ἀγωνίζεσθε ἆρά γε ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, καὶ ἀγωνίζεσθε ὑπὲρ τοῦ ἔθνους; Καὶ δείξατέ μοι, παρακαλῶ, ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, ἓν Κράτος κοινοβουλευτικὸν, ἕνα Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κοινοβουλευτικόν, ὅστις, λαβὼν τὸν κονδυλοφόρον, διέγραψεν ἐκ τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ! Καὶ εἴπετέ μοι, ποῖον Κράτος κοινοβουλευτικὸν δύναται στρατιωτικῶς νὰ μεγαλουργήσῃ ἄνευ ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ; Καὶ τί μένει ὑμῖν, κύριε Ὑπουργέ, ὅταν ἀφαιρέσητε ὅλας ἐκείνας τὰς ἐπιτελικὰς ὑπηρεσίας ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Τί ἄλλο, εἰμὴ τὸ Λογιστήριον αὐτοῦ καὶ τὰ τμήματα τῆς Οἰκονομίας καὶ τῶν Προμηθειῶν, δι’ ἃς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ πολὺ ἀναμφισβητήτως ἱκανώτερος ὑμῶν ἐστὶν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Σβέσατε λοιπὸν μετὰ τοῦ Ἐπιτελείου τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὸ ἀξίωμα ὑμῶν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ παραδόσατε τὸ ἀξίωμα ὑμῶν τῷ Ὑπουργῷ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις γνωρίζει τόσον καλῶς μεταξὺ τῶν δακτύλων νὰ διαχειρίζηται τούς τε ἀριθμοὺς καὶ τὰς προσόδους τοῦ Κράτους. Βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι πολὺ ἐντελέστερον καὶ ἐπιτηδειότερον καὶ τεχνικώτερον ὑμῶν θέλει διοικήσει αὐτὸς τότε τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, τὸ Οἰκονομικοστρατιωτικόν! Ἐκ τίνων ἆρά γε ἀποτελεῖται ἡ Ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία; Ἐκ δύο διακεκριμένων κλάδων, ἐκ τῆς παρασκευῆς τοῦ στρατοῦ καὶ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ στρατοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἐν Γαλλίᾳ (γράφει συγγραφεὺς Ἕλλην, στρατιωτικὸς ἀνώτατος καὶ δοκιμώτατος ἅμα) οἱ δύο οὗτοι κλάδοι, μεθ’ ὅλων αὑτῶν τῶν ὑποδιαιρέσεων, εἰσὶν ἡνωμένοι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπὸ τὴν ἑνιαίαν διεύθυνσιν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου». Καὶ ἐξακολουθεῖ: «Ἐν Πρωσσίᾳ οἱ δύο οὗτοι κλάδοι εἰσὶ κεχωρισμένοι, εἰς Ἐπιτελεῖον τοῦ Ὑπουργείου καὶ εἰς Ἐπιτελεῖον τοῦ στρατοῦ». Καὶ ἡμεῖς ἠκούομεν ἐνταῦθα νὰ πιστοποιῆται μετὰ μεγίστης ἀφελείας, ὅτι ἐν Γερμανίᾳ δὲν ὑπάρχει Ἐπιτελεῖον στρατοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν! (ἐξακολουθεῖ τὴν ἀνάγνωσιν): «Τὸ Ἐπιτελεῖον τοῦ Ὑπουργείου ὀργανίζει καὶ κινητοποιεῖ τὸν στρατὸν εἰς τὰς ἕδρας τῶν περιοχῶν αὐτοῦ· τὸ δὲ Ἐπιτελεῖον τοῦ στρατοῦ, παραλαμβάνον αὐτὸν, τὸν διευθύνει διὰ τῶν σιδηροδρόμων εἰς τὰ σημεῖα τῆς συγκεντρώσεως, τὰ ὑπ’ αὐτοῦ ὁριζόμενα. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου τοῦ Ὑπουργείου ἀθροίζει καὶ συναρμόζει τὰ μέσα τῆς ἐνεργείας· ὁ ἀρχηγὸς ἀφ’ ἑτέρου τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου τοῦ στρατοῦ μελετᾷ κατὰ τὴν εἰρήνην τὸν προσφορώτερον πρὸς χρησιμοποίησιν τοῦ στρατοῦ τρόπον καὶ τὸν ἐφαρμόζει ἐν πολέμῳ.» Αὐταὶ, Κύριοι, εἰσὶν αἱ ἰσχύουσαι διατάξεις ἐν τοῖς στρατιωτικωτέροις τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης. Καὶ ἦλθον ἐνταῦθα, διὰ τῆς συνήθους μεθόδου, «τοῦτο γίνεται καὶ εἰς ἄλλα Κράτη», νὰ ἐξαπατήσωσιν ὑμᾶς,—ἐν ἀγνοίᾳ ἴσως καὶ ἄκοντες—καὶ νὰ ἐξαρπάσωσι τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς! Εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι οὐχὶ πλέον στρατιωτικὸν Κράτος, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ἐμπορικὸν, εἶναι δυνατὸν ποτε νὰ διευθύνῃ τὰ τοῦ στρατοῦ αὑτοῦ δι’ Ἐπιτελείου τῆς Διοικήσεως μόνον, ἄνευ Ἐπιτελείου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ ποῦ τότε θέλει ὑπάρχει ἡ ἀπαιτουμένη ἑνότης τοῦ Κράτους ὡς πρὸς τὸν στρατόν; ἡ ἀξιοπρέπεια Ὑπουργοῦ καὶ Ὑπουργείου; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ᾖ, θέλει εἶσθαι ὑποτεταγμένος εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητήν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει εἰσέρχεσθαι διὰ τῆς ἐμπροσθίου θύρας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐξέρχεσθαι διὰ τῆς ὀπισθίας, χωρὶς οὐδὲν νὰ μανθάνῃ καὶ χωρὶς οὐδὲν νὰ κατανοῇ περὶ τοῦ στρατοῦ, διότι ψυχὴ τοῦ στρατοῦ ἐστὶν ἡ Ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία αὐτοῦ, ταύτην δὲ τὴν ψυχὴν ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ τότε θέλετε ἔχει πτῶμα, καὶ οὐχὶ ζῶντα καὶ δρῶντα λειτουργὸν τοῦ Κράτους. Ἀφαιρεῖτε τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ τότε θέλετε ἔχει ἄνθρωπον ὑπόχρεων νὰ ἐπισκεφθῇ τὰ Ὀφθαλμιατρεῖα τῆς χώρας, οὐχὶ ὅμως ὑπευθύνως καὶ πρωτοβούλως νὰ διευθύνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀφαιρεῖτε πᾶν ὅ,τι εὐγενὲς ἔχει ἐν τῇ λειτουργίᾳ αὑτοῦ ταύτῃ τῇ στρατιωτικῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφαιρεῖτε πᾶν τὸ ἰδανικὸν, καθιστῶντες αὐτὸν ἁπλοῦν ὑπηρέτην ἀπὸ λειτουργοῦ τοῦ Κράτους, παρουσιάζοντες αὐτὸν οὐχὶ ἰσότιμον πρὸς τοὺς ἄλλους συναδέλφους αὑτοῦ, οἵτινες οὐδεμίαν τῶν ἐξουσιῶν καὶ οὐδὲν τῶν δικαιωμάτων αὑτῶν ἐννοοῦσι νὰ παραχωρήσωσιν εἰς πρόσωπον ἄλλο, καθιστῶντες αὐτὸν οὐχὶ ἴσον πρὸς ὑμᾶς αὐτοὺς, ἀλλ’ ὑπηρέτην ἁπλῶς τῶν ἄλλων Ὑπουργῶν καὶ συναδέλφων αὑτοῦ. «Κατὰ γερμανικόν τι ἀπόφθεγμα (λέγει ὁ συγγραφεὺς, οὗτινος ἐποιησάμην μνείαν, οὗτινος δὲ τὸ ὄνομα δὲν ἀναφέρω, ἵνα μὴ προσβάλω τὴν ἐγνωσμένην μετριοπάθειαν καὶ μετριοφροσύνην αὑτοῦ,) ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου τοῦ Ὑπουργείου σφυρηλατεῖ καὶ ὀξύνει τὰ βέλη, ὁ δὲ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου τοῦ στρατοῦ τὰ διευθύνει καὶ τὰ ἐκτοξεύει». Ἀλλὰ ὑμεῖς, φαίνεται, ὅτι ἔχετε τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδέποτε πλέον ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ μέλλοντι θέλει χρειασθῆ τὰ βέλη αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἐξουσίαν ὑμῶν τοῦ σφυρηλατεῖν τὰ βέλη ἀποβάλλετε, ὡς ἄχρηστον καὶ δυσάρεστον εἰς ἄλλους, καὶ παραδίδετε εἰς τὸν ἀνεύθυνον Γενικὸν ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ. Εὔχομαι, κύριε ἐξ Ὕδρας Βουλευτὰ, ἀξιότιμε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μὴ μετανοήσητε, ὑμεῖς πρὸ πάντων. Ἀλλὰ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, ἂν αἱ προτάσεις ὑμῶν γένωνται νόμος τοῦ Κράτους, ὑμεῖς πρὸ πάντων θέλετε αἰσθανθῆ τὰ σφάλματα, ὧν ἐγένεσθε ἔνοχος καὶ ἐνώπιον ὑμῶν τε καὶ ἡμῶν καὶ ἐνώπιον τοῦ ἔθνους. Ἐγὼ, Κύριοι, κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην,—ἐγὼ, Κύριοι, δυνατὸν ἐνίοτε ἐν τῷ πολιτικῷ μου βίῳ νὰ ἡμάρτησα, ἀφοῦ οὐχὶ ἐγὼ, ὅστις δὲν κατέχω τὰ πρῶτα ἐν τῇ πολιτικῇ, ἀλλὰ πάντες οἱ πολιτευταὶ πάντων τῶν ἐθνῶν καὶ πάντων τῶν αἰώνων ἡμάρτησαν ἐν τῷ πολιτικῷ αὑτῶν βίῳ,—ἐγὼ, λέγω, ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ἀναφερόμενος οὐχὶ εἰς πρόσωπα, ὧν ἐκτιμῶ καὶ τὴν φιλοπατρίαν καὶ τοὺς ὑπὲρ τῆς Πατρίδος ἀγῶνας, ὁμιλῶ, ἀγορεύων ἐκ πεποιθήσεως, ὅτι ἐκφέρω γνώμας, αἵτινες δύνανται ν’ ἀποτρέψωσι τὸ ἔθνος ἀπὸ μελλόντων δεινῶν καὶ κινδύνων. Εὔχομαι νὰ πλανῶμαι. Ἀλλὰ συμβαίνει συνήθως νὰ πλανῶνται ἐκεῖνοι, οἵτινες θεωροῦσιν ἑαυτοὺς ἀλανθάστους, οὐχὶ δὲ οἱ θεωροῦντες ἑαυτοὺς πεπερασμένους καὶ κατὰ τὴν διάνοιαν καὶ κατὰ τὰς γνώμας. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅμως, ὅτι τάχιστα ἐλεύσεται ἐποχὴ, καθ’ ἣν ὑμεῖς, κύριε Ὑπουργὲ, ἢ ὁ διάδοχος ὑμῶν, ἢ ἡ Α. Β. Ὑψηλότης, θέλετε σπεύσει, διαγωνιζόμενοι, νὰ ζητήσητε τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τούτου, διότι θέλετε σπείρει θυέλλας ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ θέλετε συγκομίσει πικρίας καὶ κινδύνους. Καὶ ὑμεῖς λοιπὸν καὶ ἐκεῖνοι, ἐὰν θέλωσι νὰ προλάβωσι τὰ ἀπειλούμενα δεινὰ, καὶ νὰ διαλύσωσι τὰ ἀπὸ τοῦδε συσσωρευόμενα μέλανα νέφη καὶ τὴν ἐρχομένην καταιγίδα, ἅπερ ἐγὼ διὰ γενικωτάτων ἐκφράσεων ὑπεζωγράφησα ὑμῖν, θέλουσι σπεύσει νὰ ζητήσωσι τὴν ἀντικατάστασιν τοιούτου ὀλεθρίου καὶ ἀντεθνικοῦ καὶ ἀντισυνταγματικοῦ, καὶ δι’ αὐτοὺς πρὸ πάντων ἐπικινδυνωδεστάτου, θεσμοῦ. Ἀλλ’ εἶναι, ἆρά γε, Κύριοι, μόνα ταῦτα τὰ ἐλαττώματα τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου; Ἀνῆλθε χθὲς τῷ ὄντι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸ βῆμα, καὶ δι’ Ἐγχειριδίου ἐνταῦθά τινος, ἢ Συλλογῆς νόμων, οὓς ὁμολογουμένως καλῶς γινώσκει καὶ διαχειρίζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1877, νομίζω, καὶ κατὰ τὸ 1882, καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι πότε ἄλλοτε, ἐδημοσιεύθησαν διατάξεις διὰ Β. Διαταγμάτων, ὅμοιαι πρὸς ἐκείνας, ἃς ὑποδηλοῖ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Καὶ ἀληθῶς οὕτως ἔχει. Ἀλλὰ σημειώσατε καλῶς, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὰς ἐποχὰς ἐκείνας δὲν εἶχον ἀκόμη ἐκδηλωθῆ τοσοῦτον ἐμφαντικῶς αἱ ἰδέαι ἐκεῖναι, αἵτινες ὑβριστικαὶ τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων ἐγείρονται ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, δὲν εἶχον εἰσέτι ἐκδηλωθῆ αἱ ὑπερφίαλοι ἀξιώσεις ἐκεῖναι, αἵτινες, ἀναιρετικαὶ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, εἰσὶν ἐγκατεσπαρμέναι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ συνέταξεν ἡ Α. Ὑψηλότης ὁ Βασιλικὸς Διάδοχος. Εἶπον «ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ συνέταξεν ἡ Α. Β. Ὑψηλότης», διότι ἐλέχθη ποτὲ ἐνταῦθα παρὰ τινος τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τίνος, ὅτι τὸ ἔργον ἐκεῖνο ἦτο ἁπλῆ Μελέτη.—«Ποῦ νομοσχέδιον; Τὴν Μελέτην», ἔλεγε πρὸς τοὺς ἀντιτείνοντας Βουλευτὰς, «ὑμεῖς ἀναγορεύετε εἰς νομοσχέδιον»; Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ τεῦχος ἐκεῖνο, ὅπερ ἐφιλοτιμήθη ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διανείμῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τί εὑρίσκομεν; ὅτι αἱ μὲν πρῶται σελίδες εἰσὶ τῳόντι Μελέτη (σελ. 21–42): «Μελέτη τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.—Αʹ. Κατάστασις εἰρήνης.—Βʹ. Ἐπιστράτευσις καὶ ἐμπόλεμος κατάστασις». Ὅταν ὅμως φθάσωμεν εἰς τὴν 43 σελίδα τοῦ αὐτοῦ τεύχους, εὑρίσκομεν «Σχέδιον νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ», ἐν κεφαλαίοις καὶ ἄρθροις διαγράφοντος τὰ κατ’ αὐτόν. Ἐὰν ἄρα ἄλλοτε πράγματι διατάξεις ὅμοιαι πρὸς ἐκείνας, ἃς ὑμεῖς ἀνεγράψατε ἐν τῷ 11 ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου ὑμῶν, ἐξεδίδοντο διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων, τότε δὲν εἶχον εἰσέτι ἐκδηλωθῆ τοσοῦτον ἀφόβως αἱ τοιαῦται τάσεις, δὲν τολμήσει νὰ προκύψωσιν εἰς τὸ φῶς τῆς ἡμέρας. Ἐφιλοτεχνοῦντο ἴσως, ἐκυοφοροῦντο, πρὸς βλάβην καὶ τῶν κυοφορούντων καὶ τῶν φιλοτεχνούντων κυρίως, ἀλλὰ καὶ πρὸς βλάβην τοῦ ἔθνους. Ὅταν ὅμως σήμερον πλέον κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, ὑπὸ κραταιᾶς πλειονοψηφίας ὑποστηριζομένη, ἀντιπροσωπεύουσα, κατὰ νομικὸν πλάσμα τοὐλάχιστον, τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους, δέχηται καὶ ἀναγκάζηται νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοσχέδια ἀναιροῦντα καὶ συγκλονίζοντα τὰς θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τίς ἐγγυᾶται ἡμῖν τε καὶ τῷ ἔθνει, ὅτι ὑμεῖς ἐν τοῖς διατάγμασιν ὑμῶν, ὧν τὴν ἔκδοσιν ζητεῖτε νὰ λάβητε διὰ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς, δὲν θέλετε ἀναιρέσει καὶ ἔτι πλείονα δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τοῦ λαοῦ; Διὰ τοῦτο δυσπιστῶ πρὸς τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ πρὸς τὸ νομοσχέδιον, καὶ κηρύσσομαι καὶ ἐκηρύχθην κατ’ αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ χθὲς ἀντετάχθην εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συμπολίτου μου, οὗτινος ἡ μεγάλη πεῖρα δὲν κατώρθωσε νὰ διΐδῃ, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς τεχνικῆς ἐκείνης ἐπιτροπῆς ἤθελε συναφθῆ συζήτησις μᾶλλον περὶ τῶν λεπτομερειῶν, καὶ οὐχὶ περὶ τῶν γενικῶν αὐτῶν καὶ οὐσιωδεστάτων ζητημάτων, ἐφ’ ὧν ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἀνάγκην οὐδεμιᾶς γνώμης οὐδεμιᾶς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ ποῖα τάχα εἶναι τὰ δικαιώματα, ἅτινα τὸ ἄρθρον 11 διακελεύει, ὅτι διὰ Β. Διαταγμάτων θέλουσι καθορισθῆ; (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 11. Δι’ εἰδικοῦ στρατιωτικοῦ κανονισμοῦ, κυρωθησομένου διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, ὁρισθήσονται καὶ κανονισθήσονται: αʹ) Ἡ ἁρμοδιότης καὶ ἡ δικαιοδοσία τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ, τῶν μεράρχων καὶ ταξιάρχων, ὡς καὶ τὰ ὑπὸ τὴν διοίκησιν αὐτῶν Ὅπλα, Σώματα, Καταστήματα καὶ Ὑπηρεσίαι. βʹ) Ἡ σύνθεσις τῶν Μεραρχιῶν καὶ Ταξιαρχιῶν, ὡς καὶ αἱ ἕδραι αὐτῶν καὶ τῶν ἀποτελούντων αὐτὰς σωμάτων. γʹ) Τὰ τῆς Γενικῆς Ἐπιθεωρήσεως τοῦ στρατοῦ, ὡς καὶ ἡ ἁρμοδιότης καὶ δικαιοδοσία τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ, τῶν μεράρχων καὶ τῶν ταξιάρχων, τῶν σωματαρχῶν καὶ τῶν προϊσταμένων τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν, ἔτι δὲ τῶν εἰδικῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν σωμάτων κατὰ τὰς γενικὰς καὶ λοιπὰς ἐπιθεωρήσεις.» Ἀλλ’ ἐδῶ, Κύριοι, διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου τίθεται χεὶρ ἀσεβὴς ἐπὶ τῶν σπουδαιοτάτων δικαιωμάτων, καὶ τῶν γενικῶν καὶ τῶν μερικῶν, καὶ τῶν νόμων καὶ τῶν προσώπων! Εἴδετε τῳόντι, ὅτι ἡ Μελέτη τῆς Α. Β. Ὑψ τοῦ Διαδόχου καὶ ὁ ἐπακολουθῶν αὐτῇ Ὀργανισμὸς ἀδύνατον ἦν νὰ εὕρωσιν ἔδαφος ἐν τῇ Βουλῇ, ἐφ’ οὗ νὰ στηριχθῶσι πρὸς συζήτησιν, καὶ παρευθὺς ἀντεγράψατε ἕνα τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὑμῶν, πρωτοτυπώτατον ἀληθῶς περὶ τὰ τοιαῦτα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καθιέρωσε νέαν καὶ καινοφανῆ ἀρχὴν ἐν τοῖς χρονικοῖς τοῦ Κοινοβουλίου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ὡς πάντες ἐνθυμεῖσθε. Παρουσίασεν ὑμῖν ἓν νομοσχέδιον ἐξ 168 ἄρθρων, ὧν τὸ ἓν ἦτο μακροσκελέστερον τοῦ ἄλλου, καὶ μετὰ ταῦτα, ἐπειδὴ ἔβλεπεν, ὅτι ὁ κολοσσὸς ἐκεῖνος ἦν ἀδύνατον νὰ χωρήσῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ συζητηθῇ, διὰ ταχυδακτυλουργικῆς μεθόδου κατορθοῖ, τὰ 168 ἄρθρα νὰ τὰ περιορίσῃ εἰς 4 ἢ 5!

§114ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Εἰς ὀκτώ.

§115ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Βεβαίως, ὅταν μὲ ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐννοῆτε νὰ συζητῆτε, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἶχεν ἀρχικῶς. Διὰ τοῦτο συνεπτύχθη αὐτὸ εἰς τόσα ἄρθρα, ὅσα κεφάλαια εἶχεν ἀρχῆθεν, παρέχεται δὲ ἐξουσία διὰ νομοτελεστικοῦ διατάγματος ν’ ἀποκατασταθῇ πλήρης καὶ ἄρτιος ἐν ταῖς λεπτομερείαις ὁ νόμος, ἅμα ψηφισθείς.

§116ΛΕΒΙΔΗΣ. Δηλαδὴ παρέστημεν πρὸ τοῦ καινοφανοῦς θεάματος, νὰ λαμβάνῃ τὰ ἄρθρα τῶν κεφαλαίων καὶ νὰ στύβῃ αὐτὰ εἰς κεφάλαια, ἵνα δώσῃ ἡμῖν ἓν σιρόπιον.— Θέτετε τὰ βύσσινα ἐντὸς τρυπητοῦ, τὰ στύβετε, ἵνα λάβητε ἓν μικρὸν ποτηράκι ὑγροῦ, τὴν βυσσινόφκαν.—Παρέστημεν ὅμως καὶ πρὸ ἑτέρου καινοφανοῦς κοινοβουλευτικοῦ φαινομένου, πρὸ τῶν μειδιαμάτων τῆς Βουλῆς ἐν ἑκατέρᾳ τῶν πτερύγων. Τοῦτ’ αὐτὸ λοιπὸν συμβαίνει καὶ μὲ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, διότι ὅλα ἐκεῖνα τὰ—δὲν ἠξεύρω πόσα εἶναι—ἄρθρα τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ Διαδόχου κατώρθωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, πιστὸς συνάδελφος τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, νὰ περιορισθῶσιν εἰς 13 καὶ μόνον (κακὸς ἀριθμὸς!). Εἶναι καὶ ἓν 14ον ἄρθρον, λέγον ὅτι «ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ», ἀλλὰ αὐτὸ θεωρεῖται ὡς περιττεῦον, διότι, εὐθὺς ὡς λάβωσιν εἰς χεῖρας τοῦτον τὸν νόμον, δὲν θέλουσιν ὑποβάλει ὀργανισμόν. Λοιπὸν 13 ἄρθρα (κακὸς ἀριθμός!!).

§117Κ. ΠΛΑΤΟΥΤΣΑΣ. Ὡραῖος!

§118Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ (πρὸς τὸν Πλατούτσαν). Αἰδώς, Ἀργεῖε! (ἱλαρότης).

§119ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἄρα, Κύριοι, εἶναι ἀντισυνταγματικόν, ἀντιβαίνει εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Καὶ βεβαίως μὲν πέποιθα, ὅτι, ἐὰν ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Α.Β. Ὑψηλότητα τὸν Διάδοχον ἐν εἰρήνῃ, ἡ Α. Β. Ὑψηλότης θέλει ἀξιώσει καὶ ἐν πολέμῳ νὰ ἔχῃ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Ἐσχημάτισα δὲ τὴν πεποίθησιν ταύτην, διότι ἔχω εἰς χεῖράς μου τὴν Μελέτην τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐν ᾗ, ἐν σελ. 6, ἀναγινώσκω τοὺς ἑξῆς ἀξιομνημονεύτους λόγους: «Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ διορίζεται μονίμως διὰ Β. Διατάγματος, καὶ δὲν ἀντικαθίσταται, εἰμὴ ἵνα τεθῇ εἰς ἀποστρατείαν. Εἶναι δὲ ἐνδεδειγμένος ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ ἐν περιπτώσει πολέμου, ὁσάκις δὲν ἀναλαμβάνῃ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ αὐτοπροσώπως ὁ Βασιλεύς. Συνεπῶς πρέπει νὰ ἦναι ἀνώτερος κατὰ βαθμὸν πάντων τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν.» Ἀλλ’ ἀνώτερος κατὰ βαθμὸν πάντων τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν ἐστὶ καὶ ἔσεται πάντοτε ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος. Ἄρα δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, εἴτε πρόκειται περὶ τῶν ἔργων τῆς εἰρήνης, εἴτε περὶ τῶν τοῦ πολέμου, ἡ Α. Β. Ὑψηλότης, ὡς Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ, θέλει ἀξιώσει νὰ ἡγῆται αὐτοῦ καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ. Ἀλλὰ τώρα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνασύρω τὴν αὐλαίαν καὶ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν ἐθνικοῦ τινος καὶ συνταγματικοῦ ζητήματος ἅμα, οὗτινος τὴν σπουδαιότητα ἀφίνω νὰ ἐκτιμήσῃ ἡ Βουλή. Βεβαίως, κατὰ τὰ Συντάγματα σχεδὸν πάντων τῶν Κρατῶν, «οἱ Βασιλεῖς ἄρχουσι πασῶν τῶν κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν δυνάμεων αὐτῶν». Ἀμφιβάλλω ὅμως, κύριοι Βουλευταί, ἂν ἡ συνταγματικὴ αὕτη διάταξις συνέβαλε πάντοτε εἰς τὴν ὠφέλειαν τῶν Βασιλέων καὶ τῶν Κρατῶν. Ἴσως εἶναι πλέον τύπος ἀπηρχαιωμένος, ὅστις, ὡς λέγουσιν οἱ Γάλλοι, ἐτέθη par délicatesse. Διότι ἐκ τῆς Ἱστορίας γιγνώσκομεν, ὅτι πολλάκις συνέβη, καὶ Βασιλεῖς καὶ ἔθνη νὰ μετανοήσωσιν ὡς ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῆς συνταγματικῆς ταύτης διατάξεως. Διὰ τοῦτο ἀμφιβάλλω, ἂν συνταγματικῶς καὶ ἐθνικῶς τυγχάνει οὖσα ὀρθὴ ἡ ἀρχὴ αὕτη, ὡς ἀμφιβάλλω ἔτι, καὶ ἂν εἶναι σύμφωνος ἐντελῶς πρὸς τὰς ἀρχὰς τῶν νεωτέρων κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων. Διότι, ἄν, παραδείγματος χάριν, ὁ Βασιλεὺς Κράτους τινὸς ἡττηθῇ, ἢ καὶ αἰχμαλωτισθῇ, τί γενήσεται; Καὶ ἂν μάλιστα ταῦτα συμβῶσιν ἐκ κακῆς διευθύνσεως τοῦ πολέμου; Ὅτε ὁ Βασιλεὺς τῆς Γαλλίας Φραγκῖσκος ὁ Αʹ ἠχμαλωτίσθη ἐν Παβίᾳ τῷ 1525 ἔτει, μετενεχθεὶς εἰς Μαδρίτην, ἠναγκάσθη ἐν αὐτῇ νὰ ὑπογράψῃ ἐπαίσχυντον τῇ Γαλλίᾳ συνθήκην, παραχωρήσας τῷ Καρόλῳ τὸ Δουκάτον τῆς Βουργουνδίας, τὰ ἐπὶ τοῦ Μεδιολάνου καὶ τῆς Νεαπόλεως δικαιώματα αὐτοῦ καὶ τὴν κυριαρχίαν ἐπὶ τοῦ Ἀρτοὰ καὶ τῆς Φλάνδρας. Καὶ ὅτε Ναπολέων ὁ Γʹ ἠχμαλωτίσθη ἐν Σεδὰν, ἀνεκηρύχθη ἡ κραταιὰ καὶ ἔνδοξος Γαλλικὴ Δημοκρατία. Ὁ Βασιλεὺς ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ, κατὰ τὸ ἰσχῦον ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων Σύνταγμα, εἶναι ὁ ἀρχιστράτηγος τοῦ ἀγγλικοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς νίκης Γεωργίου τοῦ Βʹ ἐν Dettingen τῇ 17 Ἰουνίου 1743 ἔτους οὐδεὶς πλέον Βασιλεὺς τῆς Ἀγγλίας ἡγήθη τοῦ ἀγγλικοῦ στρατοῦ ἐν πολέμῳ. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἠμπόδισαν βεβαίως τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος πολλαχοῦ καὶ πολλάκις νικηφόρα καὶ ἔνδοξα νὰ περιφέρῃ τὰ ὅπλα τοῦ ἀγγλικοῦ λαοῦ, νὰ καταβάλῃ δὲ τὸν μέγαν στρατηλάτην τῆς Εὐρώπης, τὸν παραβαλλόμενον πρὸς τὸν Μέγαν Ἀλέξανδρον καὶ τὸν Καίσαρα, Ναπολέοντα τὸν Αʹ, ὃν αἰχμάλωτον ἔρριψεν εἰς τὴν γνωστὴν ἐκείνην νῆσον τῆς Ἁγίας Ἑλένης. Ἐν Ἀγγλίᾳ λοιπὸν ἀπὸ τοῦ 1743 ἔτους οὐδεὶς πλέον Ἡγεμὼν αὐτῆς ἡγήθη τοῦ ἀγγλικοῦ στρατοῦ ἐν πολέμῳ, διότι ἡ Ἀγγλία εἶναι χώρα στερρῶς ἐχομένη τῶν συνταγματικῶν αὐτῆς δικαιωμάτων καὶ ἐλευθεριῶν, φιλελευθέρα καὶ σώφρων, εἶναι χώρα καθαρῶς κοινοβουλευτικὴ, καὶ διὰ τοῦτο κραταιὰ καὶ ἔνδοξος. Συγγραφεὺς εἰδικὸς τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, ὁ πολὺς Φίσσελ, Γερμανὸς μὲν, ἀλλ’ εἰδικώτατος περὶ τὸ Ἀγγλικὸν Συνταγματικὸν Δίκαιον, γράφει, ὅτι «δὲν ἤθελε συνάδει πρὸς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα τῆς ἐποχῆς ἡμῶν ἡ αὐτοπρόσωπος αὕτη ἀρχηγία τῶν Ἡγεμόνων ἐν τοῖς στρατοῖς». Τὰ αὐτὰ δογματίζει καὶ ὁ πολὺς Στάαλ ἐν τῇ «Φιλοσοφίᾳ τοῦ Δικαίου». Διὰ τοῦτο συνέβη, καὶ Ἡγεμόνες, ἐν ὥρᾳ μάχης μάλιστα, νὰ παραχωρήσωσι τὴν διοίκησιν τῶν μαχομένων εἰς ὑποτεταγμένους εἰς αὐτοὺς στρατηγοὺς, καίτοι οἱ Ἡγεμόνες μετεῖχον τῆς μάχης. Παράδειγμα ἔχομεν τὴν μάχην τοῦ Φοντενοὰ, καθ’ ἣν, καίτοι μετεῖχεν αὐτῆς Λουδοβῖκος ΙΕʹ, ὁ Βασιλεὺς τῆς Γαλλίας, ὁ πολλάκις αὐτοπροσώπως νικήσας τὸν ἐχθρὸν, τὴν γενικὴν στρατηγίαν καὶ τὴν διεύθυνσιν εἶχεν ὅμως ὁ περιφανὴς στρατάρχης τῆς Γαλλίας, ὁ μέγας συγγραφεὺς, ὁ γνωστὸς ὑπὸ τὸ ὄνομα Maréchal de Saxe. Καὶ κατὰ τὴν μάχην ἐκείνην τὰ γαλλικὰ ὅπλα κατετρόπωσαν τοὺς συμμάχους στρατοὺς τῆς Ἀγγλίας, τῆς Αὐστρίας καὶ τῆς Ὁλλανδίας. Καὶ κατὰ τὴν ἀρχαίαν ἀκόμη ἐποχὴν, μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Κόδρου, καὶ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Μέδοντος, ἐπειδή τινες τῶν Βασιλέων ἐδείχθησαν ἄπειροι περὶ τὰ τοῦ πολέμου, ἡ μεγάλη ἐκείνη, ἡ πολεμικὴ καὶ φιλόσοφος ἅμα Πολιτεία τῶν Ἀθηναίων καθιέρωσε τὸ ἀξίωμα τοῦ Πολεμάρχου, οὗτινος τὸ πρώτιστον καθῆκον ἦτο, ἡγεῖσθαι τοῦ στρατοῦ ἔν τε εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ. Καὶ ὅ,τι εἶπον περὶ τῶν συνταγματικῶν Βασιλέων τῶν ἐθνῶν, τοῦτ’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι δέον νὰ ἐφαρμόζηται καὶ περὶ τῶν Διαδόχων αὐτῶν· διότι ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου εἶναι ὁ ἔφεδρος Βασιλεὺς τοῦ ἔθνους. Εἶναι ὁ ἔφεδρος Βασιλεὺς τοῦ ἔθνους, καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν ὑπάρχῃ πρᾶξις τοῦ Ἡγεμόνος ἡμῶν, ἐφ’ ᾗ συγχαίρω τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα εἰλικρινῶς, αὕτη εἶναι αἱ συχναὶ τῆς Α. Μεγαλειότητος εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀποδημίαι, ἵνα ἐξασκῆται εἰς τὰ βασίλεια καθήκοντα ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος, ὅστις—ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἔκφρασιν—θέλει γείνῃ Βασιλεὺς, οὕτως εἰπεῖν, κατὰ δόσεις. Ἐὰν λοιπὸν ἐν πολέμῳ ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου, ἀναγορευόμενος νῦν Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ, ἀξιώσῃ, καὶ δικαίως, νὰ ἡγηθῇ τοῦ πολέμου, ἡγηθῇ δὲ καὶ ἀρχίσῃ ν’ ἀποτυγχάνῃ, εὕρετέ μοι, παρακαλῶ, τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος καὶ τὸν Ὑπουργὸν, ὅστις θέλει τολμήσει ν’ ἀνακαλέσῃ αὐτόν. Ἡ Ἀγγλία ὅμως ἐλευθέρως καὶ ἀμέρως ἀνεκάλεσε τὸν ἐν Τράνσβααλ ἀποτυγχάνοντα ἀρχιστράτηγον. Ἀπεύχομαι νὰ ἴδω τοῦτο συμβαῖνον ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι, ἀλλ’ οὐδὲν εἶναι ἀδύνατον ὑπὸ τὸν Ἥλιον, ὡς πάντες ἔχομεν δυστυχῶς πικρὰν πεῖραν. Καὶ ἂν ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος ἀντικατασταθῇ, εἴπετέ μοι, κύριε Πρωθυπουργέ, ἐν τῇ χαρακτηριζούσῃ ὑμᾶς εἰλικρινείᾳ, κατὰ τίνα τρόπον θέλει δυνηθῆ μετὰ ταῦτα νὰ βασιλεύσῃ; Οἱ εἰσάγοντες τοιούτους θεσμοὺς ἐνώπιον τῶν Κοινοβουλίων ὀφείλουσι νὰ βλέπωσι πολὺ ἀπώτερον τῶν τοίχων, οἵτινες περιβάλλουσιν ἡμᾶς· τὸ βλέμμα αὐτῶν πρέπει νὰ διεισδύῃ εἰς τὸ ἀπώτατον μέλλον, τὸ ἄγνωστον, τὸ σκοτεινὸν, διότι τότε εἰσὶν ἄνδρες ἄξιοι τῶν ἑδρῶν, ἃς κατέχουσιν, ἄξιοι τῆς ἐμπιστοσύνης, ἣν μετέδωκεν αὐτοῖς ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Εἶπον «ἐὰν ἀρχίσῃ ν’ ἀποτυγχάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ». Ἀλλ’ ἐὰν ἡττηθῇ; ἂν αἰχμαλωτισθῇ; Ἐν δὲ εἰρήνῃ, ἐὰν ἀποτύχῃ, πῶς θέλει ἀντικατασταθῆ; Καὶ εἴτε ἀντικατασταθῇ, εἴτε δὲν ἀντικατασταθῇ, ὁποίαν πεποίθησιν πλέον θέλει ἔχει τὸ ἔθνος εἰς αὐτὸν, ὅταν γένηται Βασιλεὺς τῆς χώρας, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικά; Ἀλλὰ καὶ διοικῶν τὸν στρατὸν, ἀφοσιούμενος εἰς τὴν ὕψιστην ταύτην ἐντολὴν καὶ τὴν ὕψιστην καὶ πολύμοχθον ταύτην ἐργασίαν, ἣν ἵνα εἰλικρινῶς ἀντιμετωπίσῃ,—ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Α. Β. Ὑψηλότης θέλει ἐπιχειρήσει,—θέλει ἔχει ἀνάγκην νύκτωρ τε καὶ μεθ’ ἡμέραν ἀδιακόπως νὰ ἐργάζηται, πῶς θέλει δυνηθῆ νὰ παρασκευάσῃ ἑαυτὸν ἀρτίως πρὸς τὰ ἄλλα βασίλεια ἔργα, τὰ ἐπίσης πολλὰ καὶ ἐπίσης σπουδαῖα; Σήμερον, Κύριοι, ὡς ἔχουσι τὰ τοῦ κόσμου, εἶναι ἀδύνατόν τις νὰ γένηται εἰδικὸς, ἐὰν δὲν καταβάλῃ ἀτρύτους κόπους, ἀφοσιούμενος εἰς μίαν καὶ μόνην λεπτομέρειαν συνήθως τῶν ἀνθρωπίνων γνώσεων. Καὶ ἂν παραχωρηθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν Α. Β. Ὑψηλότητα τὸν Διάδοχον, οὗτινος πάντες πρέπει ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὴν φιλοτιμίαν, καὶ ἂν ἡ Α. Β. Ὑψηλότης κατορθώσῃ ν’ ἀφοσιωθῇ μετὰ πλήρους τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὰς μελέτας τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, θέλει εὑρίσκει τὴν εὐκαιρίαν καὶ τὸν καιρὸν νὰ ἐγκύπτῃ καὶ εἰς ὅλας ἐκείνας τὰς μελέτας, εἰς ἃς σήμερον οἱ φιλοδοξοῦντες νὰ βασιλεύσωσιν ἐγκύπτουσιν, ἵνα ἐπισταμένως καὶ ἀξίως ἡγῶνται τῶν λαῶν, ὧν θέλουσι βασιλεύσει; Διοικῶν δὲ ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος, ὡς Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ, καὶ χωρὶς νὰ θέλῃ, ἀκουσίως ὅλως βεβαίως, πάντως ὅμως θέλει προκαλεῖ δυσαρεσκείας καὶ μίση, διότι ἄνθρωποί ἐσμεν πάντες, καὶ αἱ καρδίαι ἡμῶν καὶ ὁ νοῦς ἡμῶν εἶναι πεπερασμένος καὶ ἀτελής. Θέλει προκαλεῖ δυσαρεσκείας καὶ μίση, ὧν τὴν εὐθύνην θέλετε ἔχει ὑμεῖς, διότι ὑμεῖς δημιουργεῖτε τὴν νέαν αὐτὴν κατάστασιν. Ἐνθυμήθητε, παρακαλῶ, καὶ πάλιν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὑμεῖς πρὸ πάντων, τὸ Πολύγωνον, ἐνθυμήθητε τὴν γνώμην ὑμῶν τε καὶ τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ ὑμῶν τότε, καὶ εἴπετέ μοι, ὅτε αἱ ἀντιπειθαρχικαὶ ἐκεῖναι καὶ ἀντισυνταγματικαὶ πράξεις ἐξετελοῦντο ἐν τῷ πεδίῳ τοῦ Ἄρεως, ἐὰν δὲν ἠγανάκτουν αἱ ψυχαὶ καὶ αἱ καρδίαι ὑμῶν, καὶ εἴπετέ μοι, ἂν δὲν συνέβαινε νὰ γένησθε καὶ πάλιν Ὑπουργὸς, ἐὰν ἐν τῇ ψυχῇ ὑμῶν δὲν ἠθέλετε διατηρεῖ βεβαίως ἄσπονδον μῖσος ἐναντίον τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ Διαδόχου, ὅστις ἄνευ αἰτίας ἐστάλη εἰς τὸ Πολύγωνον, ἵνα κατασβέσῃ οἱονεὶ τὴν στάσιν, ἣν ἤθελε διευθύνει ὁ μακαρίτης καθηγητὴς Βακαλόπουλος! Ἐγὼ, Κύριοι, ὠφελήθην ἐκ τῶν τότε λαβόντων χώραν, διότι, ἐνῷ δὲν ἤμην Βουλευτὴς, διελύθη ἡ Βουλὴ, καὶ διὰ μεγίστης πλειονοψηφίας ἔλαβον τὴν πρώτην ἕδραν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς. Ἀλλὰ καὶ τότε δὲν παρέλειψα νὰ συστήσω τοῖς φίλοις μου νὰ μὴ ἐπιχαίρωσιν ἐπὶ τοῖς τελεσθεῖσι, καὶ τότε δὲν παρέλειψα νὰ εὕρω πολλοὺς τῶν συναδέλφων, τῶν τότε γενομένων Βουλευτῶν καὶ παρακαθησάντων ἐν τῇ πτέρυγι ὑμῶν, τῇ τότε Τρικουπικῇ, πρὸς οὓς ἐν εἰλικρινείᾳ εἶπον, ὅτι ἐλυπήθην ἐπὶ τοῖς τελεσθεῖσι, καίτοι εἶχον ἀπολήξει ταῦτα ὑπὲρ ἡμῶν καὶ κατ’ αὐτῶν, καὶ σήμερον ἐπίσης ἀπεύχομαι νὰ ἴδω ἐν τῇ πατρίδι μου σκηνὰς ὁμοίας, αἵτινες μάλιστα ἔσονται πολὺ χείρονες τῶν τότε, ἃς δὲ, κύριοι Ὑπουργοὶ, διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑμῶν ὑμεῖς φιλοτεχνεῖτε καὶ παρασκευάζετε. Προκαλοῦσι καὶ οἱ Ὑπουργοὶ, τὰς δυσαρεσκείας καὶ τὰ μίση, ἀλλ’ οὗτοί εἰσιν ἐφήμεροι, ἔρχονται καὶ παρέρχονται· ἐκεῖνοι ὅμως, Βασιλεῖς καὶ Βασιλόπαιδες, εἰσὶν ἀΐδιοι, ὡς πρέπει καὶ νὰ ὦσιν. Ἐκεῖνοι πρέπει νὰ ἵστανται ὑψηλὰ, ἐκεῖ, ὅπου ἀξιοῦσι τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Μὴ καταβιβάζετε αὐτοὺς εἰς τὴν Διοίκησιν· θέλετε ἀδικήσει καὶ συντρίψει αὐτούς! Αὐταὶ νομίζω, ὅτι εἰσὶν ἀλήθειαι, ἃς ἐτόλμησα νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι ὁμιλῶ, οὐχὶ ἀποβλέπων εἰς τὰ πρόσωπα ἐκείνων, ἀλλ’ εἰς τοὺς θεσμοὺς καὶ τὰ πράγματα. Εἰς τὸν μέλλοντα Βασιλέα ἀλλοίμονον, ἂν ὡς προῖκα δωρήσητε αὐτῷ τὰ μίση, τὰς δυσαρεσκείας, τὴν ἔχθραν, τὸ ἄσπονδον πάθος τῶν ὑπηκόων! Ἡ εὐθύνη ὑμῶν εἶναι μεγίστη, καὶ ἂν ὑμεῖς δὲν σκέπτεσθε περὶ τῆς ὑστεροφημίας ὑμῶν, λυπηθῆτε τὴν Ἑλλάδα, λυπηθῆτε τὴν Βασιλείαν! Ἐὰν λοιπὸν αὐτὸς ὁ μέλλων Βασιλεὺς, εἴτε ἐν εἰρήνῃ, εἴτε ἐν πολέμῳ, ἀποτύχῃ, δὲν ἀποβάλλει ὅλην ἐκείνην τὴν αἴγλην, ἥτις πρέπει νὰ ἐκπέμπηται ἐκ τοῦ προσώπου αὐτοῦ καὶ πρὶν βασιλεύσῃ καὶ ὅταν βασιλεύσῃ; Κακίστην ἄρα ὑπηρεσίαν προσφέρετε καὶ εἰς τὸν Τόπον καὶ εἰς τὸ Στέμμα, καὶ πλειοδοτοῦντες, ἵνα φανῆτε εὐχάριστοι, μειοδοτεῖτε εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Στέμματος καὶ εἰς τὴν μέλλουσαν ὑπόληψιν αὐτοῦ, καὶ συναγωνίζεσθε πρὸς ἐκείνους ἐκεῖ (δεικνύει τὴν Ἀντιπολίτευσιν) οὐχὶ ὑπὲρ τῆς αἴγλης τοῦ Στέμματος, οὐχὶ ὑπὲρ τῆς αἴγλης τοῦ μέλλοντος Βασιλέως τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἵνα καταρρίψητε τὸν βασιλικὸν θεσμὸν, ὃν, τέλος πάντων, θέλει ὁ Τόπος. Ἀλλὰ μήπως, Κύριοι, ὅταν τὸ Σύνταγμα ἐν τῷ 77 ἄρθρῳ λέγῃ, ὅτι «οὐδεὶς ἐκ τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας δύναται νὰ διορισθῇ Ὑπουργὸς», δὲν ἐνδεικνύει, ὅτι μακρὰν πάσης εὐθύνης πρέπει νὰ διατελῶσιν οἱ Βασιλόπαιδες; Ἀναγνώσατε τὸ Σύνταγμα, καὶ πρέπει νὰ ἀναγιγνώσκητε αὐτὸ οὐχὶ ἐν τῷ γράμματι μόνον, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τῶν γραμμῶν, καὶ ἐν τῷ πνεύματι αὐτοῦ. Καὶ ἂν ἡ τότε Συντακτικὴ Συνέλευσις ἀπέσχε τοῦ νὰ προνοήσῃ περὶ πάντων ῥητῶς, ἀποδόσατε, Κύριοι, τοῦτο εἰς τὰς τότε ἱστορικὰς περιστάσεις καὶ τὰς πολιτικὰς ἀνάγκας, ἀποδόσατε, Κύριοι, τοῦτο εἰς τὸ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἠναγκάζετο νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν αὑτῆς. Ἄλλως περὶ πολλῶν ἄλλων τὸ μεγάτιμον ἐκεῖνο Ἐθνικὸν Συνέδριον ἤθελε σκεφθῆ, καὶ ἔδει νὰ σκεφθῇ, καὶ ἐσκόπει νὰ προνοήσῃ. Καὶ βεβαίως, ἐὰν τὸ ζήτημα ἀνεφαίνετο τότε, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις τοῦ 1863 ἔτους ἤθελεν ἀναγράψει μεγίστοις καὶ ῥητοῖς γράμμασιν εἰδικῶς, ὅτι οἱ υἱοὶ τοῦ Βασιλέως περὶ πάντα τὰ ἄλλα δέον νὰ καταγίνωνται, οὐδέποτε ὅμως ν’ ἀναλαμβάνωσι τὴν διοίκησιν οἱουδήποτε κλάδου τοῦ Κράτους καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ. Καὶ τὸ γράμμα λοιπὸν αὐτὸ τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, μάλιστα ὡς πρὸς τὸν Διάδοχον, καὶ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ἔθνους, καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Διαδόχου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Δυναστείας ἐξεγείρονται καὶ δέον νὰ ἐξεγείρωνται κατὰ τοῦ θεσμοῦ, ὃν ζητεῖτε νὰ ἁρπάσητε διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Μακρὰν ἄρα ἡ Διοίκησις ἀπὸ τῶν χειρῶν τῶν Αὐτῶν Βασιλικῶν Ὑψηλοτήτων τῶν Βασιλοπαίδων, καὶ χάριν αὐτῶν, μακρὰν κυρίως ἡ Διοίκησις ἀπὸ τῶν χειρῶν τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ Διαδόχου, ὅταν μάλιστα τέλος πάντων ἔχῃ τὴν ὑπερτάτην τύχην, ἐκ πατρικῆς στοργῆς, νὰ βασιλεύῃ ἐπὶ ἓξ μῆνας κατὰ πάντα ἐνιαυτόν. Ἐδῶ ἔχομεν ἕνα ἀτυχῆ Ἡγεμονόπαιδα, οὗτινος, πρὸς δόξαν καὶ εὐτυχίαν τῆς Ἀγγλίας, ἡ σεπτὴ μήτηρ ἀνάσσει ἤδη ἐπὶ ἔτη δύο καὶ ἑξήκοντα, καὶ αὐτὸς μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας κάθηται καὶ περιμένει, μετὰ χριστιανικῆς τωόντι ὑπομονῆς καὶ υἱϊκῆς ἀφοσιώσεως, καὶ ὑμεῖς, προκειμένου περὶ Ἡγεμονόπαιδος ἐνασκοῦντος τὰ βασίλεια ἔργα κατὰ τοὺς ἓξ μῆνας πάντων τῶν ἐτῶν, θέλετε νὰ νομοθετήσητε αὐτῷ ἀξίωμα, ὅπερ οὐδὲν ἐμποδίζει ὑμᾶς, πολλὰ δὲ καὶ ἐπιβάλλουσι, νὰ παραχωρήσητε εἰς ἕνα τῶν ἀναμφισβητήτως διαπρεψάντων ἀξιωματικῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὠφελοῦντες καὶ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὸν Διάδοχον αὐτόν! Καὶ ἂν ἡ Α. Β. Ὑψηλότης, ὡς πέποιθα, ἐμφορεῖται γενναίων καὶ μεγάλων ἰδεῶν ὑπὲρ τοῦ στρατεύματος, τίς ἐμποδίζει τὴν Ὑψηλότητά του, τὰς ἰδέας ταύτας νὰ πραγματοποιῇ, ὅταν ἑκάστοτε ἀντιβασιλεύῃ καὶ κυβερνᾷ τὴν χώραν ταύτην, καὶ ἂν ἐμφορεῖται, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, τοιούτων εὐγενῶν καὶ φιλοδόξων ἰδεῶν, τίς ἐμποδίζει τὴν Ὑψηλότητά του, ὅταν ἀντιβασιλεύῃ τοὐλάχιστον, νὰ θέτῃ χαλινὸν εἰς τοὺς διαφθείροντας ἴσως τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν; Τὸ Σύνταγμα, ὡς ἔχει, εἶναι πολίτευμα, δι’ οὗ ἡ Βασιλεία δύναται καὶ ὀφείλει νὰ διαπράττῃ τὸ ἀγαθόν. Δὲν γνωρίζω τι ἀγαθὸν ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς ὃ νὰ ἐπιπροσθῇ συνταγματική τις διάταξις τοῦ ἡμετέρου πολιτεύματος. Εἰσὶ προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις τὰ λεγόμενα καὶ γραφόμενα κατὰ τοῦ πολιτεύματος. Ἐὰν ἡ Βασιλεία θελήσῃ, ἐὰν ἡ Ἀντιβασιλεία, εὐθὺς ὑπάρχουσι συνταγματικαὶ διατάξεις, αἵτινες, τιθέμεναι εἰς ἐνέργειαν, δύνανται νὰ φέρωσιν εἰς τὸ καθῆκον τοὺς τυχὸν αὐτοῦ παρεκτρεπομένους Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν ἢ Ὑπουργοὺς οἱουδήποτε ἄλλου τῶν Ὑπουργείων. Ἐὰν θελήσῃ ὁ Βασιλεὺς, ἐπαναλέγω, ἐὰν ὁ Ἀντιβασιλεὺς, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἐντὸς ὀλιγίστου χρονικοῦ διαστήματος δύναται νὰ ἀνορθώσῃ τὰ τυχὸν κακῶς ἔχοντα ἐν τῷ στρατῷ. Ὁμιλῶν, Κύριοι, ὡς ὡμίλησα, βεβαίως δὲν ὡρμήθην ἐκ τοῦ τελευταίου οἱονεὶ Ἑλληνοτουρκικοῦ πολέμου, διότι ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος δὲν εἶχε λάβει τὴν εὐκαιρίαν νὰ διοικήσῃ πράγματι ἐν εἰρήνῃ ἐπὶ μακρὸν στρατόν. Καὶ ἂν συνέβαινον σφάλματα κατὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ στρατοῦ καὶ κατὰ τὴν ἑκάστοτε ἄσκησιν αὐτοῦ ἐν εἰρήνῃ, καὶ ἂν ὑπῆρξαν ἐλλείψεις κατὰ τὸν πόλεμον, ἴσως ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὀλίγον εὐθύνεται ἐπὶ τούτοις. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐκ πνεύματος γενικοῦ, ἐκ τῆς Ἱστορίας καὶ τῶν πραγμάτων. Ὁμιλῶ, ἀναλύων τὰς συνταγματικὰς διατάξεις τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν. Ἐὰν ἄρα ὁ στρατὸς ἡττήθη, ἐγὼ πέποιθα, ὅτι δὲν ἡττήθη ἐκ τῆς κακῆς ποιότητος καὶ τῆς κακῆς συγκροτήσεως αὐτοῦ. Καὶ ἐνθυμοῦμαι τοὺς λόγους διαπρέψαντος ἀνωτάτου ἀξιωματικοῦ κατὰ τὸν τελευταῖον οἱονεὶ πόλεμον, ὅστις ἔλεγεν: «ὅπου ὁ στρατὸς διῳκήθη καλῶς, ἐκεῖ ἐνίκησε, καὶ ὅπου κακῶς, ἡττήθη.» Οἱ λόγοι οὗτοί εἰσι τοῦ δαφνοστεφοῦς ὑποστρατήγου Σμολένσκη, ὅστις, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἔλεγε τότε μεγάλας ἀληθείας. Ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἡττήθη, ἡττήθη δι’ ἄλλους λόγους, ὧν τὴν ἐξέτασιν δὲν δύναμαι σήμερον νὰ ἔχω ἐνταῦθα, διότι περὶ τούτων πρὸ πολλοῦ συνέστη Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ἥτις καταγίνεται νὰ εὕρῃ αὐτούς· καὶ ἀσχολουμένη νὰ εὕρῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡττήθη ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, ἔχασε τὸν Πρόεδρον αὐτῆς. Ἀντὶ νὰ εὕρωσιν, ἔχασαν, καίτοι δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἐν τοῖς ἐπισκεπτηρίοις αὐτοῦ ὁ κ. Πρόεδρος, πρὸς τῷ τίτλῳ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ ἔπαυσε ν’ ἀναγράφῃ καὶ τὸν τίτλον τοῦ Προέδρου τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε τὸν ἕνα ἀναγράφω, οὔτε τὸν ἄλλον.

§121ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἴσως, Κύριοι, πλέον τοῦ δέοντος ἀπησχόλησα τὴν ἀνοχὴν ὑμῶν, καὶ αἰτοῦμαι εἰλικρινῶς συγγνώμην. Ἀλλὰ πρὶν ἢ καταλίπω τὸ βῆμα, ἀποτείνομαι πρὸς ὑμᾶς, κύριοι Ὑπουργοὶ, πρὸς τὰς καρδίας καὶ τὴν συνείδησιν ὑμῶν, καὶ προκαλῶ νὰ παρουσιάσητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τάχιστα νομοσχέδιον περὶ πραγματικοῦ, ἀλλὰ καὶ συνταγματικοῦ, ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Καὶ ἂν τὰ φῶτα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, — ὅστις δὲν γνωρίζω ποσοστὴν ταύτην φορὰν κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, — δὲν εἶναι ἱκανὰ, ἵνα προβάλωσι τοιοῦτο νομοθέτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νομίζω ὅτι πάντα τὰ ἄλλα περιττεύουσιν· ἂς εὑρεθῇ ἄλλος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Προκαλῶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ ψηφίσῃ, ὑποβαλλόμενον ὅτι τάχιστα, ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, διότι τοῦτο ζητεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, πρὸ παντὸς ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, βασιζόμενον κυρίως εἰς τὴν εὐθύνην τοῦ μέλλοντος νὰ διοικήσῃ αὐτὸν, εὐθύνην πραγματικὴν καὶ οὐσιαστικὴν, μὴ δυναμένην ν’ ἀμφισβητηθῇ, ἣν Ὑπουργοὶ καὶ Βουλὴ θὰ δύνανται ν’ ἀτενίζωσι. Προκαλῶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας νὰ προβῇ εἰς σύνταξιν προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ οὐχὶ προϋπολογισμοῦ μισθοτροφοδοσίας ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν. Ἔλεγον, ὅτι εἴχομεν ἀνάγκην προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ἀναλύων τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ τοῦ 1899 ἔτους εὕρισκον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν (πρώτη Ἰουλίου 1899 ἔτους), ὅτι πᾶν ἄλλο ἦν οὗτος ἢ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἦτο προϋπολογισμὸς μισθοτροφοδοσίας ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν τοῦ στρατοῦ. Καὶ πάντοτε μὲν συνήθισα νὰ μὴ ἐγκρίνω τὸ σύστημα τῶν ἀγορητῶν ἐκείνων, τῶν καταφευγόντων εἰς τὰ ἴδια αὑτῶν κείμενα. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι — καὶ αὐτὸ ζητῶ ὡς χάριν ἐξαιρετικῶς — νὰ ἀναγνώσω, τί ἔλεγον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, προκειμένου περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσκλήσεως ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν διὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης (ἀναγινώσκει): «Ἀλλὰ, λέγω, αὐτὰ τὰ 16 ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς τί τάχα δαπανῶνται; Μήπως εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀπολεσθέντος ἢ φθαρέντος ὑλικοῦ; Μήπως εἰς γυμνάσια τῶν συνταγμάτων, ἢ τῶν ταγμάτων, ἢ καὶ τῶν λόχων; Μήπως εἰς ἐκτέλεσιν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων ἐν στρατοπέδοις; Μήπως εἰς προμηθείας ἐργαλείων στρατιωτικῶν καὶ παντὸς εἴδους ὑλικοῦ πολεμικοῦ; Ἂς ἴδωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ ἔτους 1899, ἵνα μάθωμεν κατὰ πόσον θέλουσιν ὠφελήσει ἡμᾶς τὰ μεγάλα φῶτα τῶν ξένων ὀργανωτῶν καὶ κατὰ πόσον θέλουσι σώσει ἡμᾶς ἐξ αὐτῆς τῆς καταστάσεως (ἀναγινώσκει): Δι’ ὄργανα καὶ σάλπιγγας δραχ. 5,000. Δι’ ὁπλισμὸν δρ. 100,000. Δι’ ἐργαλεῖα πυροσβεστικὰ καὶ εἴδη στρατοπεδείας δραχ. 15,000. Δι’ ἱππωνίαν δραχ. 40,000». Τὸ σύνολον δραχ. 160,000. Λοιπὸν ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 16 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν 160, ἁπλούστατα, χιλιάδες δραχμῶν δι’ ἀντικατάστασιν τοῦ ἀπολεσθέντος ὑλικοῦ, πυροβόλων, ὅπλων, πυρομαχικῶν, στολῶν κλπ., δι’ εἴδη στρατοπεδείας, δι’ ἐπιδιόρθωσιν ὅπλων, καὶ δι’ ὅλας τὰς τοιαύτας ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ. Εἰς τί δαπανῶνται λοιπὸν ὅλα σχεδὸν τὰ 16 ἑκατομμύρια δραχμῶν; Ἁπλῶς εἰς τροφοδοσίαν καὶ μισθοδοσίαν τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τῶν στρατιωτῶν, διότι εὐλόγως ὑπολογίζεται, ὅτι εἰς τοσοῦτον ποσὸν πρέπει νὰ ἀναβαίνῃ τὸ χρῆμα αὐτό. Δὲν κατηγορῶ, ἄπαγε, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· διότι βεβαίως, ὅταν ἔχωμεν τὸν στρατὸν, ὃν ἀναγράφει καὶ συγκαλεῖ ὁ νόμος, ὁ ἄρτι ψηφισθεὶς, περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, βεβαίως ἀπαιτοῦνται αὐτὰ τὰ 16 περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν στρατόν. Ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν μόνον διὰ 16 ἑκατομμυρίων; Καὶ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν, ὅταν τὰ 16 ταῦτα μόνα ἑκατομμύρια εἰς οὐδὲν ἄλλο δαπανῶνται, ὡς δέον νὰ δαπανῶνται, εἰμὴ εἰς τὴν μισθοτροφοδοσίαν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, καὶ ὅταν ἐκ τῶν 16 τούτων ἑκατομμυρίων μόνον 160,000 δραχμαὶ διατίθενται δι’ ἀγορὰν νέου ὑλικοῦ, διά τινα ἄλλα μικρᾶς σημασίας πράγματα καὶ δι’ ἱππωνίαν; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ μὴ νομίζωμεν, ὅτι ὁμιλοῦμεν ἐν χώρᾳ, ἥτις δὲν γνωρίζει ἡμᾶς, καὶ νὰ μὴ πιστεύωμεν, ὅτι διὰ προϋπολογισμοῦ 16 καὶ μόνων ἑκατομμυρίων εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν στρατὸν, οἷον ἀπαιτοῦμεν αὐτόν. Καλέσατε λοιπὸν οὐχὶ ἕνα στρατηγὸν ἐκ τῆς Γερμανίας ἢ ἐκ τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ καλέσατε ἐξ ὅλων τῶν στρατιωτικῶν ἐθνῶν ἐπιτροπὰς στρατηγῶν καὶ στραταρχῶν· πάντες οὗτοι θέλουσι ζητήσει τὸν προϋπολογισμὸν ὑμῶν, καὶ ἂν ὦσιν εὐσυνείδητοι ἄνδρες, εὐθὺς ὡς ἴδωσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, θέλουσι φορέσει τὰ πηλήκια αὐτῶν καὶ θέλουσιν ἐπανέλθει εἰς τὰ ἴδια. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνορθωθῇ ὁ στρατὸς ἄνευ χρημάτων. Δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ ἔχωμεν χρήματα, πρῶτον μὲν, διότι δὲν εἶσθε βέβαιοι ὅτι θέλετε νὰ ἔχητε στρατὸν, ἔπειτα δὲ, διότι ἐφροντίσατε νὰ ἔχητε τὸν ξενικὸν ἔλεγχον.» Καὶ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1898 ἔτους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν αὐτὴν περίστασιν ἔλεγον: «Ἀλλὰ ποῖος εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1898 ἔτους; Περίπου ὁ αὐτός. Διότι ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ὑποβληθέντος 19,839,029 δραχμῶν ἔχομεν (ἀναγινώσκει): «Δι’ ὁπλισμὸν δρ. 40,000, δι’ ἐργαλεῖα πυροσβεστικὰ καὶ εἴδη στρατοπεδείας δραχ. 5,000· δι’ ἱππωνίαν τίποτε, δι’ ὄργανα καὶ σάλπιγκας τίποτε· δι’ ἀσκήσεις γενικὰς στρατοῦ καὶ ἐφεδρείας δραχ. 800,000.» Ἀλλὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐὰν ἐγένοντο αὗται. Εἷς Βουλευτής. Δὲν ἔγειναν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν δὲν ἐγένοντο, καὶ ἑπομένως ἔχομεν ἐν ὅλῳ δρ. 45,000 δι’ ὑλικὰ πολέμου ἐπὶ προϋπολογισμοῦ εἴκοσιν ἑκατομμυρίων περίπου δραχμῶν.» Λοιπὸν 45,000 δρ. ἦσαν δι’ ὑλικὰ στρατοῦ, ἐνῷ τὰ πλεῖστα τούτων κατὰ τὸν τελευταῖον Ἑλληνοτουρκικὸν πόλεμον ἀπωλέσθησαν! Διὰ δὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους; Ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 15,679,000 δρ., ὡς ἀρχικῶς εἶχε, δι’ ὁπλισμὸν δρ. 196,500, δι’ ἐργαλεῖα πυροσβεστῶν καὶ εἴδη στρατοπεδείας δραχ. 5,000, καὶ δι’ ἱππωνίαν... δεκαπέντε μηδενικά! Καὶ ὡς εἰ μὴ ἤρκει τὸ τοσοῦτον γλίσχρον, ὡς πρὸς τὰ κεφάλαια καὶ τὰ ἄρθρα ταῦτα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, συνέβη νὰ γένηται καὶ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἥτις κατὰ πολλὰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν καταβιβάζει τὴν ἐν γένει δύναμιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· διότι, ὡς γράφει, «ἐκ τοῦ κεφαλ. 5, ἄρθρ. 3, «Μισθὸς στρατιωτῶν πεζικοῦ», ἕνεκα τῆς μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτῶν δέον νὰ ἐκπεσθῇ πίστωσις ἐκ δρ. 209,000». Ἐκ τῶν νοσοκόμων ἐκπίπτονται δρ. 6,500 καὶ ἐκ τῆς ἐκποιήσεως πλεοναζόντων κλπ. κτηνῶν δραχ. 400.000 κλπ. Τοιουτοτρόπως ἐλαττοῦται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατ’ οὐσιώδη κεφάλαια καὶ ἄρθρα, οὐδὲν δὲ θέλετε ἴδει ἐν αὐτῷ ὑπὲρ προμηθείας ὑλικῶν στρατοῦ, ὑπὲρ ἀντικαταστάσεως τῶν φθαρέντων καὶ ἀπολεσθέντων ὑλικῶν κατὰ τὸν πόλεμον, καὶ ὑπὲρ τοσούτων ἄλλων πραγμάτων καὶ ἀναγκῶν, ὧν ἔχει ἀπόλυτον χρείαν ὁ Ἑλληνικὸς στρατός. Δὲν θέλετε ἴδει, εἰμὴ 200,000 δραχμὰς περίπου δι’ αὐτά. Καὶ ὅταν, Κύριοι, δὲν ἔχητε προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν,—διότι τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου αὐτοῦ, εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, προϋπολογισμὸς μισθοτροφυδοσίας ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν,—τίνι τρόπῳ νομίζετε, ὅτι θέλετε ἔχει στρατὸν, παραβιάζοντες τὰς συνταγματικὰς διατάξεις καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, τὴν Ἱστορίαν αὐτὴν, κλονίζοντες τὸ καθεστὼς, τὸ γόητρον καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου; Ἀλλ’ ὑμεῖς ἐφροντίσατε, ἀντὶ νὰ πολλαπλασιάζητε τὰ μέσα τοῦ στρατοῦ, νὰ πολλαπλασιάζητε τοὺς Νομάρχας καὶ τὰ Πρωτοδικεῖα τοῦ Κράτους, καὶ ἀντὶ νὰ ἐκτελέσητε τοὺς νόμους, οὓς τῇ πρωτοβουλίᾳ ὑμῶν ἐψήφισε τὸ Κοινοβούλιον, τοὺς νόμους περὶ Διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἀντικαταστησάσης τὴν στρατιωτικήν, καίτοι ἡ Διοικητικὴ ἔσεται χείρων τῆς κακίστης στρατιωτικῆς, τὸν νόμον περὶ χωροφυλακῆς, ζητεῖτε Ὀργανισμὸν ἀντισυνταγματικὸν καὶ ἀντεθνικὸν ἅμα, καὶ νομίζετε, ὅτι σήμερον πλέον ἐν τῷ κόσμῳ γίνονται θαύματα καὶ διὰ τῆς ῥάβδου τοῦ Μωϋσέως ἀναπηδῶσι στρατοί. Τί κάθεσθε καὶ χάνετε τὸν καιρὸν ὑμῶν τε καὶ ἡμῶν; Ἐμπνεύσθητε θάρρους, ὅπερ ἀπωλέσατε, καὶ προσκομίσατε εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ οὐχὶ προϋπολογισμὸν προσώπων, καὶ μόνον τότε θέλετε δυνηθῆ νὰ ἔχητε στρατόν. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ, βεβαίως στρατὸν δὲν θέλετε ἔχει· θέλετε ἔχει χείρονα τοῦ παρόντος, ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι οὗτος ἔχει κακῶς,—διότι ἐγὼ διαφωνῶ ὡς πρὸς τοῦτο, νομίζων ὅτι ὑπάρχουσιν ἐλλείψεις, οὐχὶ ὅμως ἐν τῇ φύσει τοῦ στρατοῦ, δυνάμεναι ἄρα διὰ συνήθων νομοθετικῶν μέτρων, πρὸ παντὸς δὲ διὰ τοῦ σθένους Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ἐξαλειφθῶσιν ἀμέσως, καὶ ν’ ἀναπληρωθῶσι διὰ μέτρων, δυναμένων νὰ καταστήσωσι τὸν στρατὸν τῳόντι ἄξιον τοῦ ὀνόματος αὑτοῦ. Διοίκησις τοῦ στρατοῦ, ὡς φιλοτεχνεῖται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θέλει προκαλέσει ἀφεύκτως καὶ τάχιστα εὐθύνην τῶν ἀνευθύνων. Ἡ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ, ὡς ταχυδακτυλουργεῖται, μεθ’ ὅλας τὰς ἀγαθὰς διαθέσεις τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ Διαδόχου, θέλει παραδοθῆ εἰς τὴν Κλίκαν, καὶ περὶ ταύτης παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν τὴν γνώμην τοῦ περιφήμου τῆς Γερμανίας στρατάρχου Γκόλτς, ὅστις ἀναδιωργάνωσε καὶ τὸν τουρκικὸν στρατόν· διότι οὗτος ἔγραφεν (ἀναγινώσκει): «Σήμερον ἡ ἀξία τῶν στρατιωτῶν εἶναι ὑπέρ ποτε ἀλληλένδετος πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν ἀρχηγῶν. Μόνον ὁ ἀπὸ ὑγιεῖα καὶ καλὰς συνθήκας σχηματισθεὶς στρατὸς δύναται νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι θ’ ἀποκτήσῃ καλοὺς στρατηγοὺς, ὅπως τὸν διοικῶσιν. Ἀλλ’ ἡ ὁδὸς, ὅπως ἀναδειχθῶσι τοιοῦτοι στρατηγοὶ, εἶναι ἤδη κλειστὴ, εὐθὺς ὡς τὸ πνεῦμα τῆς εὐνοίας, τὸ τῆς Κλίκας καὶ τὸ τοῦ φατριασμοῦ καταστῶσιν ἐπικρατοῦντες παράγοντες, εὐθὺς ὡς ἡ ἐνδοτικότης τοῦ χαρακτῆρος καὶ ἡ ὑποτέλεια ἐκτιμῶνται περισσότερον τῆς εὐθύτητος καὶ τῆς εἰς τὰς πεποιθήσεις σταθερότητος.» Τοιαύτην λοιπὸν θέλετε τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ; Στρατὸν τῆς Κλίκας; Μεθ’ ὅλας λοιπὸν τὰς ἀγαθὰς ἀξιώσεις τοῦ Ὑψηλοῦ προσώπου, ἃς θέλετε νὰ θεραπεύσητε, παραδίδοντες αὐτῷ τὸν στρατὸν, ἀντὶ τούτου τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ καὶ ἀντεθνικοῦ κατατολμήματος, ἀποκαταστήσατε προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐκτελέσατε τοὺς νόμους, ὧν τὴν ἐπιψήφισιν ἐζητήσατε καὶ ἐλάβετε παρὰ τῆς Βουλῆς, τολμήσατε ν’ ἀποστείλητε τοὺς στρατιωτικοὺς Βουλευτὰς εἰς τὰ σώματα αὐτῶν, ἂν νομίζητε τοῦτο δυνατὸν καὶ σκόπιμον, καθιερώσατε τὴν χωροφυλακὴν ἐκεῖ, ὅπου δὲν πρέπει νὰ ὑπηρετῇ ὁ στρατὸς, ἀπαλλάξατε τὸν στρατὸν ἀπὸ ὑπηρεσιῶν ἀλλοτρίων πρὸς τὴν φύσιν καὶ τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, ἐργάσθητε, μὴ κοιμᾶσθε, θαρρήσατε, μὴ συναλλάττεσθε, καὶ τότε μόνον θέλετε ἔχει στρατόν. Ἄλλως, συστήσατε ὅσας θέλετε Γενικὰς Διοικήσεις, μετακαλέσατε ὅλους τοὺς ὀργανωτὰς τῶν στρατιωτικῶν Κρατῶν τοῦ κόσμου, προσπαθήσατε πάσῃ δυνάμει οὕτω, χερσί τε ποσί τε, νὰ ἀνορθώσητε τὸν στρατὸν, οὐδὲν ἄλλο θέλετε πράττει, εἰμὴ νὰ καταρρίπτητε τὸ γόητρον αὐτοῦ. Ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος εἶναι ἱκανὸς νὰ ἐργάζηται περὶ πολλὰ καὶ μεγάλα, εἶναι ἀνὴρ ἀκαδημαϊκὸς, καὶ ἂς ἐργάζηται, ἐὰν εὐδοκῇ, ἀκαδημαϊκῶς ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, ἂς ἐργάζηται τουτέστι Ἐπιτελικῶς. Ἂν φροντίζῃ εἴτε διὰ τῆς θέσεως, ἣν παρὰ τῷ πατρὶ αὐτοῦ ἔχει, ἢ διὰ τῆς θέσεως, ἣν οἱ θεσμοὶ ἑκάστοτε ἀνατιθέασιν αὐτῷ, ἐπιτρέποντες καθ’ ἑξαμηνίαν τὰ βασίλεια ἔργα, ἂς φροντίζῃ περὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ στρατοῦ, καὶ ἂς ὑποδεικνύῃ τὰ δέοντα τοῖς τυχὸν πλανωμένοις καὶ τυχὸν αὐθαιρέτοις Ὑπουργοῖς τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς ἀναγράφει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου. Ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Βασιλεία αἴγλην, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ λέγῃ εἰλικρινῶς τὴν γνώμην αὑτοῦ. Ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι, ἵνα ἀποκτήσῃ ἡ Βασιλικὴ Δυναστεία αἴγλην, πρέπει νὰ συμβουλεύσωμεν, εὐλαβῶς μὲν, ἀλλὰ καὶ παντὶ σθένει, ὅπως αἱ Αὐτῶν Βασιλικαὶ Ὑψηλότητες οἱ Βασιλόπαιδες ἀπομακρυνθῶσιν ἀμετακλήτως ἀπὸ πάσης ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἐν τῷ Κράτει, καὶ ἐξ αὐτοῦ πρὸ πάντων τοῦ στρατοῦ, καὶ χάριν τοῦ στρατοῦ καὶ χάριν ἑαυτῶν καὶ χάριν τοῦ ἔθνους κυρίως. Δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω ἐνταῦθα τώρα τῆς γνώμης περιφανοῦς ἀξιωματικοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, πρώην δὲ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἥτις δὲ γνώμη εἶναι αὐτὴ αὕτη, ἣν καὶ ἐγὼ ἔχω, ἐξενεχθεῖσα μάλιστα ἐν ὑψίσταις καὶ κρισιμωτάταις στιγμαῖς τοῦ ἔθνους, διότι τὴν γνώμην ταύτην εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτε ἐν παρόδῳ προεκλήθη συζήτησις περὶ τῶν εὐθυνῶν ἐκ τοῦ πολέμου. Οἱ Βασιλόπαιδες ἔχουσι πλεῖστα στάδια καὶ πλείστας τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς δύνανται καὶ πρέπει νὰ φανῶσιν ὠφέλιμοι πρὸ παντὸς εἰς τὸ ἔθνος. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ἔξοχον σύγγραμμα «περὶ βολῆς τοῦ πεδινοῦ πυροβολικοῦ», οὗτινος ἀντίτυπον μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μοὶ ἀποστείλῃ ἄλλοτε ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὁ Βασιλόπαις Νικόλαος. Τιμᾷ τῷ ὄντι τὸ σύγγραμμα ἐκεῖνο καὶ τὰ φῶτα καὶ τὰς μελέτας καὶ τὰς γνώσεις καὶ τὴν φιλοτιμίαν τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ Βασιλόπαιδος Νικολάου. Εἰς τοιαῦτα ἂς ἀσχοληθῶσιν οἱ εὐγενεῖς βλαστοὶ τῆς Ἑλληνικῆς Βασιλείας, ἂς μὴ ζητῶσι δὲ νὰ γευθῶσι τῶν πικριῶν τῆς Διοικήσεως καὶ ν’ ἀντιμετωπίσωσι τοὺς ἐξ αὐτῆς κινδύνους. Αὕτη, Κύριοι, εἶναι ἡ συνταγματικὴ, ἡ ἐπιστημονικὴ, ἡ ἱστορικὴ θεωρία, αὕτη εἶναι ἡ κοινοβουλευτικὴ θεωρία, ἀλλ’ αὕτη εἶναι καὶ ἡ ἐξόχως φιλοβασιλικὴ θεωρία· ἡ ἄλλη εἶναι θεωρία συνωμοτῶν, συνωμοτῶν κατὰ τοῦ πολιτεύματος συνωμοτῶν κατὰ τοῦ Θρόνου· εἶναι θεωρία αὐλικὴ, ἀξία τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οὓς ἄλλοτε ἐν Ἀγγλίᾳ ἐκάλεσαν «οἱ φίλοι τοῦ Βασιλέως» ἢ «οἱ ἄνθρωποι τοῦ Βασιλέως» (the King’ s men, «les amis du Roi, les hommes du Roi»). Παρατηρήσατε, Κύριοι, τὸ γόητρον, οὗτινος δικαίως ἀπολαύει ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ἡ σεπτὴ σύζυγος τοῦ Διαδόχου, γόητρον, οὗτινος ἀφειδῶς καὶ δικαίως ἀπολαύει ἕνεκα τῶν εὐγενεστάτων φροντίδων καὶ τῶν ἀδιαλείπτων μεριμνῶν, ὑφ’ ὧν φιλοτιμώτατα καὶ ἀποτελεσματικώτατα ὑπὲρ τῶν κοινωνικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν περισπᾶται. Μόνον αἱ ἐργασίαι τῆς σεπτῆς αὐτῆς Βασιλόπαιδος ὑπὲρ τῆς «Φιλοδασικῆς Ἑνώσεως», ἐὰν στεφθῶσιν, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ὑπὸ ἐπιτυχίας, εἰσὶν ἱκαναὶ νὰ δημιουργήσωσι τῇ Α. Β. Ὑψηλότητι ὄνομα ἱστορικὸν ἀπὸ τοῦδε ἐν Ἑλλάδι. Εἰς τοιαῦτα ἐπεθύμουν, οἱ Σύμβουλοι τοῦ Στέμματος νὰ προκαλέσωσι τὴν ἐγνωσμένην φιλοτιμίαν, τὴν δραστηριότητα καὶ τὰ φῶτα τῶν Αὐτῶν Βασιλικῶν Ὑψηλοτήτων. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ἐν ὅσοις σωματείοις οἱ Βασιλόπαιδες ἀνεμίχθησαν, ἐκτὸς σπανιωτάτων ἴσως ἐξαιρέσεων, τὰ μέγιστα ἀναμφισβητήτως συνετέλεσαν εἴς τε τὴν πρόοδον καὶ τὴν προκοπὴν αὐτῶν. Ἀφαιρέσατε λοιπὸν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς Διοικήσεως τῶν τοῦ Κράτους· πείσατε τὰς Αὐτῶν Βασιλικὰς Ὑψηλότητας εὐλαβῶς, ὑπ’ εὐθύνην ὑμῶν, ὅτι ἐπωφελέστεροι καὶ εἰς ἑαυτοὺς καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν Βασιλείαν καὶ εἰς τὸ ἔθνος ἔσονται, ἐὰν κατ’ ἄλλον τρόπον μεταδώσωσι τά τε φῶτα καὶ τὰς ἐργασίας αὑτῶν. Ἡμεῖς, οἱ πολεμοῦντες μετὰ τοσαύτης ἀντοχῆς τέλος πάντων καὶ τηλικαύτης ἐπιμονῆς καὶ μέλλοντες νὰ πολεμήσωμεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἡμεῖς, λέγω, Κύριοι, θέλομεν τὴν Α. Β. Ὑψηλότητα τὸν Διάδοχον ὑψηλὰ ἱστάμενον, μὴ προκαλοῦντα τὰ μίση καὶ τὰς ἔχθρας, μηδὲ ἐν τῷ παρόντι, μηδ’ ἐν τῷ ἐγγὺς ἢ τῷ ἀπωτάτω μέλλοντι, ἱεροφάντην αὐτὸν ἐν τῷ ἀδύτῳ τοῦ ναοῦ. Δὲν θέλομεν παντάπασι νὰ μειωθῇ ἡ αἴγλη, ἥτις, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνος, δέον νὰ στέφῃ τὸ μέτωπον αὐτοῦ. Καὶ θέλομεν, ὅταν ὁ Ὕψιστος νομίσῃ, ὅτι ἐπέστη ἡ ὥρα νὰ καλέσῃ τὴν Α. Β. Ὑψηλότητα τὸ ἔθνος εἰς τὸν Θρόνον, θέλομεν κατὰ τὴν μεγάλην ἐκείνην ἡμέραν νὰ λατρεύηται ὁ νέος Βασιλεὺς παρὰ τῶν Ἑλλήνων ἁπάντων, ὅπου ἂν ὁμιλῆται ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ λατρεύηται ὁ Χριστός· οὐδὲν νέφος, οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον, νὰ ἐπισκιάζῃ τὸ παρελθὸν αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ ἀκτινοβολῇ ἐκ λάμψεως ὁ νέος Βασιλεὺς καὶ ἡ οἰκογένεια αὐτοῦ. Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, θέλει παύσει καὶ αὐτὴ ἡ ὀλεθρία συνήθεια, ἥτις ἐπ’ ἐσχάτων καθιερώθη ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, τῆς διὰ τῶν Βασιλοπαίδων ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῶν Ὑπουργείων καὶ κατὰ τῶν Ὑπουργῶν. Λοιπόν, Κύριοι, πρὸ παντὸς Ὀργανισμὸν, ἀλλ’ Ὀργανισμόν, οἷον ἐσκιαγράφησα τοὐλάχιστον ἐγὼ αὐτὸν, πρὸ παντὸς προϋπολογισμὸν, πρὸ παντὸς ἐργασίαν καὶ ἐπιμονὴν, καὶ θέλησιν ἀγαθὴν καὶ πίστιν ἀγαθήν. Οὐδ’ εἶναι μόνη ἡ χώρα ἡμῶν, ἥτις ἐξῆλθε τετρωμένη καὶ γονατισμένη ἐκ πολέμου καὶ πολεμικῶν καὶ ἐθνικῶν συμφορῶν. Πολλαὶ καὶ πολλάκις χῶραι ὅμοια καὶ χείρονα ἔτι ὑπέστησαν, ἀλλὰ πρωτίστως ἐσκέφθησαν νὰ ὀργανώσωσι τὰ οἰκονομικὰ αὐτῶν. Καὶ τοιουτοτρόπως αἱ χῶραι ἐκεῖναι ἀνέζησαν, διότι εἶχον πράγματι τὰ οἰκονομικὰ αὑτῶν ὀρθῶς. Ἀλλ’ ὑμεῖς, Κύριοι, διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὃν εἰσάγετε, αὐξάνετε κατὰ ὀκτὼ ὅλα ἑκατομμύρια δραχμῶν τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 1896 ἔτους, τί προσφέροντες εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὡς ἀντάλλαγμα, ἀπέναντι αὐτῶν τῶν ὑπερβολικωτάτων δαπανῶν; Οὐδέν! Καὶ ὅ,τι προσεφέρατε, τὸ ἀνεκαλέσατε, τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν, τὸν νόμον περὶ χωροφυλακῆς. Ἐνθυμοῦμαι περικλεέστατον Ἄγγλον ἱστορικὸν συγγραφέα, τὸν πολὺν λόρδον Μακώλεϋ, ὅστις βιογραφῶν Φρειδερίκον τὸν Μέγαν, ἔγραφεν (ἀναγινώσκει): «Ὁ πόλεμος εἶχε λήξει, ὁ Φρειδερίκος εἶχε σωθῆ.... Εἰσῆλθε θριαμβευτικῶς εἰς Βερολῖνον μετ’ ἀπουσίαν ὑπερεξαετῆ. Καὶ αἱ μὲν ὁδοὶ εἶχον λαμπρῶς φωταγωγηθῆ, ὁ δὲ λαὸς ἐξέβαλλε φωνὰς ἐνθουσιασμοῦ καὶ εὐγνωμοσύνης, ὅτε ὁ Φρειδερῖκος ἐν ἀνοικτῇ ἁμάξῃ διήρχετο τὴν πόλιν. Καὶ αὗται μὲν αἱ ἐκδηλώσεις ἀφοσιώσεως συνεκίνησαν τὸν Βασιλέα, πολλάκις ἀναφωνήσαντα: «Ζῆθι, ἀγαπητέ μου λαὲ, ζῆτε τέκνα μου!» Ἀλλ’ ὁ Φρειδερῖκος καὶ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ζωηροῦ τούτου θεάματος δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ βλέπῃ πανταχοῦ τὰ σημεῖα τῆς καταστροφῆς καὶ τῶν ἐρειπίων. Διότι ἡ μὲν πόλις πολλάκις εἶχε λεηλατηθῆ, ὁ δὲ πληθυσμὸς σπουδαίως ἐλαττωθῆ. Μάλιστα τὰ παθήματα τοῦ Βερολίνου ἦσαν ἀσήμαντα πρὸς ὅσα εἶχεν ὑποστῆ ἡ ἐπίλοιπος χώρα. Αἱ δὲ συμφοραὶ τῶν ἰδιωτῶν καὶ ἡ ἀμηχανία πασῶν τῶν κοινωνικῶν τάξεων ἦσαν τηλικαῦται, ὥστε κατεφόβιζον καὶ τὸν θαρραλεώτατον τῶν ἀνθρώπων. Διότι πᾶσαι μὲν σχεδὸν αἱ ἐπαρχίαι ὑπῆρξαν τὸ θέατρον τοῦ πολέμου, καὶ πολέμου διεξαχθέντος μετ’ ἀγριότητος ἀνηλεοῦς... Οἱ ἀγροὶ εἶχον μείνει ἀκαλλιέργητοι... ὁ λιμὸς καὶ αἱ λοιμώδεις νόσοι, αἱ ἐκ τῆς πείνης γεννηθεῖσαι, εἶχον καταστρέψει τὰ ποίμνια καὶ τοὺς βόας, δικαίως δὲ φόβος ὑπῆρχε, μήπως μεγάλη τις ἐπιδημία ἤθελεν ἐνσκήψει ἐπὶ τοῦ λαοῦ μετὰ τὸν φοβερὸν ἐκεῖνον πόλεμον. Ὑπὲρ τὰς 15,000 οἰκίαι εἶχον πυρποληθῆ μέχρι τοῦ ἐδάφους... Τὸ ἓν ἕκτον τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ δυναμένου φέρειν ὅπλα εἶχε φονευθῆ ἐπὶ τῶν πεδίων τῶν μαχῶν. Ἔν τισι δὲ τῶν διαμερισμάτων, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκομιδῆς τῶν καρπῶν τῆς γῆς, δὲν ἔβλεπέ τις ἄλλους ἐργάτας, εἰμὴ γυναῖκας. Σειρὰ δὲ χωρίων εἶχεν ὅλως ἐρημωθῆ, οὐδενὸς ἀνθρώπου ἐν αὐτοῖς φαινομένου... Τὸ κράτος τῶν νόμων καὶ τῶν ἀρχῶν εἶχε παύσει. Ὁλόκληρον τὸ κοινωνικὸν σύστημα εἶχεν ἀνατραπῆ. Πᾶν ὅ,τι δὲν ἦτο βία στρατιωτικὴ, ἦτο ἀναρχία. Αὐτὸς ὁ στρατὸς εἶχεν ἀποσυντεθῆ... Καὶ τάγματα ὅλα ἀπετελοῦντο ἐκ λιποτακτῶν καὶ καταδίκων. Ὑπῆρχεν ἐν τούτοις τὶ τὸ παρήγορον, ἡ Πρωσσία δὲν εἶχε χρέη.» Ἀνέγνων τὸ χωρίον τοῦτο ὡς ἐπίκαιρον, ὡς ἔχον σχέσιν πρὸς τὴν πρόκλησιν, ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ποιήσωμαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἐὰν πράγματι αὕτη ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ στρατὸν, πρέπει πρωτίστως νὰ ἐπιθυμήσῃ νὰ ἔχῃ οἰκονομικά. Τὸ Κράτος πρέπει πρωτίστως νὰ ζητήσῃ Διοίκησιν, πρέπει πρωτίστως νὰ ζητήσῃ τὴν βελτίωσιν τῆς μονάδος τῆς Πολιτείας, ἐξ ἧς ἐκπορεύονται καὶ τὰ ἄτομα καὶ οἱ θεσμοὶ, τὴν βελτίωσιν λέγω τῶν δήμων. Ἀλλ’ ὑμεῖς ἠρχίσατε τὴν οἰκοδομὴν ὑμῶν ἐκ τῶν κεράμων, ἀφήσαντες τὰ θέμεθλα ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἄμμου, καὶ πᾶν ἐν γένει, ὅ,τι ἐπράξατε, ἀνεκαλέσατε, ἀκόμη καὶ τὸν νόμον περὶ τῶν κυνῶν. Τὸ ἔθνος, Κύριοι, μετὰ τὸν πόλεμον ἤλπισεν, ἀλλ’ ἐπλανήθη. Πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων γινώσκω κραυγάζοντας τότε «ζήτω ὁ πόλεμος», διότι ἦσαν ἀπέλπιδες ἐκ τῆς ἐπὶ μακρὸν χρόνον καταστάσεως τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας· ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ δυστυχῶς ἐπλανήθησαν. Μέλαιναι ἡμέραι ἀναμένουσιν ἡμᾶς! Οὐδὲν, οὐδὲν λοιπὸν τὸ σοβαρὸν πράττετε, καίτοι μεγάλα γεγονότα κυοφοροῦνται ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Κλυδωνίζεσθε ὡς ἀκάτιον ἐν τρικυμιώδει πελάγει, διότι ἀπωλέσατε τὸ πηδάλιον αὐτοῦ· καὶ ζητοῦντες παρὰ τὸ πηδάλιον νὰ τάξητε τοὺς ἀνευθύνους, ἵνα σώσητε δῆθεν τὴν εὐθύνην ὑμῶν, διπλῆν πάλιν θέλετε ἐπισύρει τὴν εὐθύνην. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§123ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μὴ βιάζεσθε, κύριε Πρόεδρε.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχω κανένα ἐγγεγραμμένον.

§125ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Κρίτσας εἶναι ἀπὸ χθές.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρίτσας δὲν εἶναι ἐδῶ. Ὁρίστε, ζητήσατε τὸν λόγον. (Οὐδεὶς ζητεῖ τὸν λόγον). Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§127ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, νὰ ψηφισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου καὶ Περ. Ἀλεξάκη, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 122. Ἐκ τούτων 105 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 9 κατ’ αὐτῆς, καὶ 8 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν εἰς πρώτην συζήτησιν. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν). Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§130ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν.

§131Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δά!

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τελειώσωμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ διακόψωμεν.

§133ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Ὁρίστε, κύριε Ἀλεξάκη, ψηφολέκτης.

§135ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἔρχεται ὁ κύριος Τσιτσάρας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ι. Τσιριμώκου καὶ Δ. Τσιτσάρα. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες Βουλευταὶ μόνον 113. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 10 καὶ 25′ μ. μ.)