1900.03.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30

τῆς 1 Μαρτίου 1900.

(Τετάρτη).

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ τῶν Βουλευτῶν καταλόγου περὶ ὥραν 4 καὶ 40′ μ. μ. εὑρίσκεται ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 134 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσέλθῃ ὁ κ. Κριεζώτης νὰ ὁρκισθῇ. (Προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ νέος βουλευτὴς Χαλκίδος Δ. Κριεζώτης).

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄξιος! ἄξιος!

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ λύπης ἀγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν θάνατον τοῦ βουλευτοῦ Πατρῶν Ἀχιλλέως Γεροκωστοπούλου, ἐπισυμβάντα τὴν 15 Φεβρουαρίου. Τὸ Προεδρεῖον τηλεγραφικῶς ἀνέθηκεν εἰς τὸν κ. νομάρχην Ἀχαΐας νὰ καταθέσῃ στέφανον ἐξ ὀνόματος τῆς Βουλῆς εἰς τὸν νεκρὸν, καὶ νὰ συλλυπηθῇ τὴν οἰκογένειαν τοῦ μεταστάντος συναδέλφου. Ὁ κ. νομάρχης διεβίβασε τὰ συλλυπητήρια τῆς Βουλῆς, ἡ δὲ οἰκογένεια τοῦ μεταστάντος ἐξέφρασε τὴν βαθεῖαν πρὸς τὴν Βουλὴν εὐγνωμοσύνην της.

§4ΦΩΝΑΙ. Πολὺ ὡραῖα!

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι τοῦ δήμου Γλυπίας τῆς Κυνουρίας δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν παρακαλοῦσιν, ὅπως ὁ δῆμός των ἐξακολουθήσῃ ὑπαγόμενος εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης. Ὁ Πάϊκος Ντῖνος παραπονεῖται, ὅτι ἀδίκως κρατεῖται εἰς τὰς φυλακὰς Καρδίτσης. Οἱ σταφιδοκτήμονες Αἰγίου παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ὅπως ἐπιψηφίσῃ τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ ΒΦΠΓʹ νόμου. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Φαρσάλων, διὰ ψηφίσματός του παρακαλεῖ, ὅπως ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσης διέλθῃ διὰ τῆς πόλεως Φαρσάλων. Οἱ ἐν Σύρῳ πιλοποιοὶ καὶ πιλοπῶλαι ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα κατὰ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ δασμολογίου. Κατάδικοι, κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Πατρῶν, παραπονοῦνται, ὅτι δὲν συμψηφίζεται ὁ χρόνος τῆς ὑποδικίας των εἰς τὴν ποινήν.

§6Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀναφέρεται εἰς τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ὑπάρχουσι κατάδικοι, οἱ ὁποῖοι συνεπλήρωσαν τὴν ποινήν των καὶ κρατοῦνται πλέον τῆς ἐπιβληθείσης ποινῆς, ὅπως διανύσωσι τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ἔμειναν ὡς ὑπόδικοι. Ἐπικαλοῦνται τὴν ἀπαλλαγήν των διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος, νὰ ἐφαρμοσθῇ δηλαδὴ ὁ νόμος, ὁ τελευταῖον ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζεται εἰς τοὺς καταδίκους. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§7Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶχον καὶ ἐγὼ παρακαλέσει ἄλλοτε, εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν Σύνοδον, τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς προέβαλε δυσκολίαν, τῆς ὁποίας τὸ βάσιμον εὐκόλως δύναται νὰ παραδεχθῇ τις· διότι εἶναι πραγματικὴ ἡ δυσκολία, πῶς νὰ ἐξακριβωθῇ τόσων καταδίκων ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον διετέλεσαν εἰς ὑποδικίαν κατὰ ὡρισμένα ἔτη πρὸ τοῦ 1892. Προέβαλε δὲ καί τινα ἄλλην ἀντίρρησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅστις εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ εἴπῃ τότε, ὅτι τὰ δικαστήρια κατὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς ποινῆς ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν τὸν χρόνον, ἐφ’ ὃν διετέλεσαν ἐν ὑποδικίᾳ οἱ δικαζόμενοι, καὶ ἐμείουν κατὰ τόσον χρόνον τὴν ποινήν. Αὐταὶ εἶναι αἱ δύο ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι φέρονται εἰς τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ζήτημα. Εἶχον τότε λάβει τὴν τιμὴν νὰ συστήσω καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὁ σεβαστὸς ἐκ Πατρῶν συνάδελφος καὶ ἀξιότιμος φίλος μου κύριος Ρικάκης προέτεινε, ν’ ἀπονεμηθῇ εἰς αὐτοὺς μικρὰ Βασιλικὴ χάρις τόσου χρόνου, ὅσον εἶναι τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον διετέλεσαν ἐν ὑποδικίᾳ. Ἐπειδὴ δὲ αὐτοί, οἱ πρὸ τοῦ 1892 καταδεδικασμένοι, ἤτοι ἀπὸ ὀκταετίας καὶ ἐκεῖθεν, ἔχουσι διανύσει μακρότατον χρόνον ἐν τῇ φυλακῇ, δίκαιον εἶναι, δικαιότατον μάλιστα, νὰ γένωνται διαβαθμίσεις τινὲς, καὶ ν’ ἀπονεμηθῇ αὐτοῖς χάρις διὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνώτατον ὅρον θὰ φθάνῃ εἰς ἓν ἢ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος διά τινας. Μετὰ πολυετῆ δὲ φυλάκισιν ἂς ἐξέλθωσι τέλος, ἀφοῦ ἄλλως αἱ φυλακαὶ ἔχουσι τὸ ζήτημα τῆς νέας μόδας τῆς ἀμειλίκτου καὶ ἀλογίστου καὶ παρανόμου προφυλακίσεως, διὰ νὰ πληρῶνται, χωρὶς οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι τόσον χρόνον διήνυσαν, νὰ ὑποφέρωσιν ἐν αὐταῖς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν τοσάκις ἐπαναληφθεῖσαν σύστασίν μου ταύτην.

§8Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ συμψηφισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς προφυλακίσεως ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1892, εἰσηγουμένου τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κ. Σιμοπούλου. Ὁ νόμος οὗτος ὄντως ἀνταπεκρίθη εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, καὶ ἔδωκεν ἓν δίκαιον, τὸ ὁποῖον καθυστέρει μέχρι τοῦδε ἡ Πολιτεία εἰς τοὺς καταδίκους, διότι συμψηφίζει τὸν χρόνον τῆς προφυλακίσεως ἐν τῷ χρόνῳ τῆς ποινῆς. Ἀλλ’ ἐν τῷ νομοθετήματι ἐκείνῳ παρελείφθη πρόνοια, ἥτις ἔμεινε, διότι, ἐὰν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς γενικῆς συνειδήσεως ἐψηφίσθη τοιοῦτος νόμος, ὤφειλε νὰ ᾖναι ἄρτιος ἐν ταῖς λεπτομερείαις καὶ ἐν τῇ γενικωτέρᾳ αὐτοῦ προνοίᾳ, παρελείφθη διάταξις, καθ’ ἣν νὰ ἀναδράμῃ ὁ νόμος εἰς τὸ παρελθὸν καὶ συμψηφισθῇ καὶ ὁ χρόνος τῆς προφυλακίσεως τῶν καταδίκων μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἦλθε βραδύτερον τὸ ζήτημα εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, διότι, ὅτε ἔληξεν ἡ ποινή τινος, ὅστις εἶχε προφυλακισθῆ πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη, καὶ ἐζήτησε νὰ ἀπαλλαγῇ τῶν φυλακῶν, προεβλήθη δεδικαιολογημένως, ὅτι ὁ νόμος δὲν εἶχεν ὀπισθενεργὸν δύναμιν. Ἀνηνέχθη τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅστις ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι ἀναρμόδιος πρὸς λύσιν τοιούτου ζητήματος, διότι προέκειτο περὶ νομοθετικοῦ μέτρου, τὰ ὅρια τοῦ ὁποίου ἦσαν σαφῆ καὶ ὡρισμένα. Ἐξέφρασε δὲ τὴν γνώμην ὁ Ἄρειος Πάγος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἠδύνατο νὰ διορθώσῃ τὰ ἡμαρτημένως ἔχοντα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Βασιλικὴ χάρις, ἡ ἐνάσκησις τῆς προνομίας ταύτης. Ταύτην ἐπικαλοῦνται ἤδη καὶ οἱ κατάδικοι τῶν Πατρῶν, ταύτην ἐσύστησε καὶ ὁ σεβαστὸς ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἐπιδαύρου συνάδελφος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιζητήσῃ ῥιζικωτέραν τὴν μεταρρύθμισιν καὶ τὴν θεραπείαν τοῦ πράγματος. Ἡ ἑκάστοτε ἐφαρμογὴ τῆς Βασιλικῆς χάριτος ἐφ’ ὅλων τῶν παλαιῶν καταδίκων, οἵτινες ἀριθμοῦνται οὐχὶ κατὰ ἑκατοντάδας, ἀλλὰ κατὰ χιλιάδας, εἰς πολλὴν ἀσχολίαν καὶ βάσανον, ὡς εἶπεν ὁ ἐξ Ἐπιδαύρου ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶχεν ἐμβάλει τοὺς ἑκάστοτε Ὑπουργούς. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θ’ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου τοῦ 1892 καὶ εἰς τὴν γενικὴν συνείδησιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔχει ὡριμάσει τὸ ζήτημα, ὡς καὶ ἐν τῇ συνειδήσει τῆς Βουλῆς, ἐὰν ὑπέβαλλε νομοσχέδιον συμπληροῦν τὸν νόμον τοῦ 1892 καὶ ἐπάγον ἀναδρομικῶς τὸν συμψηφισμὸν τῆς προφυλακίσεως καὶ ἐν τῷ παρελθόντι, ἤτοι καὶ διὰ τοὺς καταδίκους τοὺς πρὸ τοῦ 1892. Νομίζω ὅτι νομοσχέδιον τοιοῦτον, ὑποβαλλόμενον, δὲν θέλει ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν, εἰμὴ εἰς τυπικὰς ἀναγνώσεις, εἰς τυπικὰς συζητήσεις καὶ εἰς τυπικωτέρας ψηφίσεις.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας περὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἐξ ἀντισηκωμάτων τῶν φυγοστράτων τῶν διαφόρων ἐπιστρατειῶν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας, αἵτινες ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν καὶ εἰς ἐμέ. Κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας, ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν κατατεθέντων ἀντισηκωμάτων κατὰ τὰ 1896 καὶ 1897 ἐλήφθη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ποσὸν δρ. 729,654.46, ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς προμήθειαν ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐκ τῶν χρημάτων δὲ τούτων ἐπεστράφησαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πάλιν, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κατατίθηνται ταῦτα, δραχ. 439,873.13, διότι δὲν ἦτο πλέον ἀναγκαῖον τὸ ποσὸν τοῦτο. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ νὰ ἀνευρεθῇ τὸ ἔγγραφον τοῦτο τοῦ Ὑπουργείου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητήθη ἡ ἀνάληψις τῶν εἰρημένων χρημάτων παρὰ τῆς Τραπέζης, καὶ νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλήν.

§11ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ ἔχω ἀνάγκην νὰ ὑπομνήσω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Ναυτικῶν ἐπερωτήσεις, ἃς ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 31 Ἰανουαρίου 1900 περὶ διαφόρων θεμάτων σχετιζομένων πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἶχον ἀπευθύνει ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅστις μερικῶς τοὐλάχιστον ἀπήντησε, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ διατάγματα, δι’ ὧν παρέχεται εἰς τοὺς ἀπόρους δήμους τὸ χορήγημα τὸ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1895, καὶ πίνακα, ὅστις διευκολύνει εἰς εὕρεσιν τῶν ποσῶν, ἅτινα ἐδαπανήθησαν κατ’ ἔτος, ἀπὸ τοῦ 1895 καὶ ἐντεῦθεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως παρέλειψε νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἐπερωτήσεώς μου, τὸ ἔχον ὡς ἑξῆς: Νὰ φέρῃ πληροφορίας ὁ κύριος Ὑπουργὸς «περὶ τῶν ἐπενεχθεισῶν εἰς αὐτὸν (τὸν προϋπολογισμὸν) ὑπὸ τοῦ νομάρχου μεταβολῶν τε καὶ αὐξήσεων καὶ περὶ τῆς γενομένης ἐν ἑκάστῳ δήμῳ αὐξήσεως τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων ἢ ἄλλων ἐσόδων.» Ἀλλ’ ἐὰν τὸ πρᾶγμα εἶναι δύσκολον, δὲν θὰ ἐπιμείνω ζητῶν τὰς πληροφορίας ταύτας. Οὐχ ἧττον ἐπιμένω παρακαλῶν τοὺς ἑτέρους δύο Ὑπουργοὺς νὰ καταθέσωσιν ἐγκαίρως τὰς πληροφορίας, ὧν ἄνευ δύσκολος ἡ συζήτησις ὡρισμένων θεμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μεταξὺ τῶν ἐπερωτήσεών μου ὑπάρχει μία, ἀναγομένη εἰς τὰ τῶν μεταλλείων, ἰδίως δ’ ἀφορῶσα εἰς τὰ ἐπὶ μεταλλείων καθυστεροῦντα. Ἐνόμιζον ὅτι ταύτας ἦτο δυνατὸν νὰ εἴχομεν μετὰ δύο μῆνας ἀφ’ ὅτου ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἔν τινι τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων νὰ φέρῃ αὐτάς. Ἀλλὰ πρὸς ταῖς πληροφορίαις, ἃς ἐζήτησα τότε, ζητῶ σήμερον καὶ ἑτέρας, σχετικὰς πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐφ’ ὅσον τινὲς τούτων κατετέθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπερ ἀγνοῶ, — ἀμφιβάλλω ὅμως, ἂν κατετέθησαν, — θὰ παραλείψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ προσαγάγῃ αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλὰ τὰς ὑπολοίπους ζητῶ, παρακαλῶν νὰ δοθῇ ταχέως ἡ ἀπάντησις. Αἱ πληροφορίαι, ἃς ζητῶ, θέλουσι δοθῇ, ἄλλαι μὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄλλαι δὲ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Καὶ ἵνα μὴ λησμονηθῇ καὶ γένηται καταληπτὴ ἡ σπουδαιότης τοῦ ζητήματος, θέλω ἀναγνώσει τὰς ἐπερωτήσεις (ἀναγινώσκει): «1. Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν,—ἐφ’ ὅσον δὲν προσήχθησαν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὑφ’ ἧς ἐζητήθησαν—τὰς ἑπομένας πληροφορίας καὶ ἔγγραφα. «αʹ) Ἀκριβῆ καὶ πλήρη πίνακα τῶν νομίμων κειμένων, ἐφ’ ὧν στηρίζονται τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν τοῦ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργείου,— τοῦ παρηρτημένου εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἅτε ἀνακριβοῦς καὶ ἐν πλείστοις ἐλλιποῦς, οἷον ἐπὶ τῶν κεφαλαίων 11–13, 14, 18–29.» Ὁ πίναξ οὗτος εἶναι τελείως πλημμελής· ἰδίως δὲ τὰ κεφάλαια, ὧν ἀνέγνωσα τοὺς ἀριθμοὺς, δὲν συνοδεύονται ὑπὸ καμμιᾶς πληροφορίας. «βʹ) Ἀναλυτικὸν πίνακα τῶν ἐν κεφ. 13 ἄρθροις 7 καὶ 8 ἀναγραφῶν συμφώνως πρὸς τὰ μέχρι τοῦδε ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς κρατοῦντα.» Πρόκειται περὶ ἀναγραφῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων, αἵτινες μέχρι τοῦδε ἐγίνοντο ἀναλελυμένως, πρώτην δὲ ταύτην φορὰν εἶναι συνεπτυγμέναι μετ’ ἀοριστίας παραδόξου. «γʹ) Πληροφορίαν εἰδικὴν, ἐπὶ τίνος νόμου στηρίζονται τὰ ἄρθρα 2, 3, 4 καὶ 5 τοῦ κεφαλαίου 20, καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐν αὐτοῖς προβλεπομένων ἔργων, συμφώνως τῷ νόμῳ ͵ΒΣΛΗʹ τῆς 9 Μαρτίου 1894. «δʹ) Πίνακα ἔχοντα διακεκριμένως ἀναγεγραμμένας τὰς ἐν ἄρθρῳ 8 τοῦ κεφαλαίου 20 δαπάνας, αἵτινες, παρὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, εἰσὶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμέναι συγκεχυμένως, ἄνευ διακρίσεως καὶ εἰδικεύσεως εἰς ἄρθρα. Ἂν δὲ πρόκειται περὶ ἔργων ἀνωτέρων τῶν 10 χιλιάδων δραχμῶν, νομοσχέδιον καὶ προϋπολογισμὸν, ἢ ἂν κάτω τῶν 10,000 δραχμῶν, προϋπολογισμὸν τῶν ἔργων. «εʹ) Ὡσαύτως τὰ αὐτὰ περὶ τῶν ἐν ἄρθροις 5 καὶ 6 τοῦ κεφαλαίου 21 καὶ 4 τοῦ κεφ. 22 καὶ 1 τοῦ κεφαλαίου 23. «ϛʹ) Πίνακα ἀναγράφοντα διακεκριμένως εἰς εἰδικὰ ἄρθρα τὰς ἐν κεφαλαίῳ 24 ἄρθρ. 1, αʹ βʹ, ἀναμίκτους πιστώσεις, ὡσαύτως δὲ τὰς ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ, ἄρθρῳ 2, αʹ. «ζʹ) Πίνακα ὁρίζοντα τὰ κατὰ τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 3 κεφ. 24 ἐγκεκριμένα καὶ ἐν ἐνεργείᾳ ἔργα, διακεκριμένως κατ’ εἶδος καὶ ποσόν. «ηʹ) Πληροφορίαν, τίς ὁ προστιθέμενος ἐν κεφ. 28 ἄρθρ. 2 καθηγητὴς, καὶ διατί.» Τινὰς τῶν πληροφοριῶν ἐλάβομεν ἐν τῷ μεταξύ, καθόσον ὑπεβλήθησαν προϋπολογισμοί τινων ἔργων καὶ νομοσχέδια, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰ σχετικὰ ἐδάφια ὑπάρχουσι καὶ τὰ παραλειπτέα. Παρὰ δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ζητῶ τὰς ἑπομένας πληροφορίας (ἀναγινώσκει): «Νὰ προσαγάγῃ, συμφώνως τῷ νόμῳ ͵ΒΣΛΗʹ τοῦ 1894, τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἔργων, περὶ ὧν πραγματεύεται τὸ κεφάλαιον ΙΖʹ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐν ἄρθρῳ 2, αʹ, γʹ, δʹ, εʹ, ϛʹ, ζʹ, ηʹ, θʹ ιαʹ, ιβʹ, καὶ ἐν ἄρθρῳ 5, αʹ, βʹ, γʹ.» Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν φαίνεται ὅτι δὲν ἔχει κἄν ἰδέαν τινὰ τῆς τοιαύτης ὑποχρεώσεως ἐκ τοῦ νόμου. «Παρακαλεῖται ὡσαύτως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν τὰ ἐν ἄρθρῳ 3 (ιδʹ) τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου ἀναγραφόμενα ποσὰ πιστώσεως πρὸς ἀποπληρωμὴν ἐργολάβων περατωθεισῶν ἐργασιῶν στηρίζονται ἐπὶ ἐγκεκριμένων προϋπολογισμῶν καὶ τυγχάνουσιν ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτῶν, ἢ ζητοῦνται καθ’ ὑπέρβασιν, ἐπὶ τίνι βάσει καὶ διὰ τίνας λόγους· νὰ προσαγάγῃ δὲ καὶ τοὺς ἀντιστοίχους προϋπολογισμούς.» Τοιαῦτα εἶναι τὰ ἐρωτήματά μου.

§12Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ νὰ καταθέσητε τὴν ἐπερώτησιν.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι γραπταὶ αἱ ἐπερωτήσεις, καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ λάβω τὴν ἀπάντησιν.

§14Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐλπίζω κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὑπέβαλε κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰανουάριον. Ὡς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τὴν σημερινὴν, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶχεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ζητήσει τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε, καὶ ὑποθέτω, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον ἐδόθη ἀπάντησις εἰς τὴν ἐπερώτησιν.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐν μέρει.

§16Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μίαν μόνην παρατήρησιν ζητῶ τὴν ἄδειαν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ παρατήρησις αὕτη εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς συνετάχθη ὡς πρὸς τὸ μέρος, περὶ οὗ γίνεται λόγος, ὅπως συνετάσσετο πάντοτε κατὰ τὸ παρελθὸν, καὶ ὑποθέτω ὅτι, ἂν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς παρέβαλλε τὸν προϋπολογισμὸν τὸν συνταχθέντα παρ’ ἐμοῦ πρὸς τοὺς ἄλλους, τοὺς ἄλλοτε ὑποβληθέντας, καὶ πρὸς ἐκείνους ἀκόμη, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὁ ἐξ Ἀττικῆς κύριος Βουλευτὴς ὑπέβαλλεν ἄλλοτε, ἤθελεν ἴδει, ὅτι καὶ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς ἐκείνοις δὲν ἀνεγράφοντο οἱ νόμοι, περὶ τῶν ὁποίων ἐποιήσατο μνείαν. Ὁπωσδήποτε, ἀναγνωρίζων ὅτι ἡ αἴτησις εἶναι δικαία, ἀπήντησα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ νομίζω ὅτι ἀπήντησα πλήρως. Μόνον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἔργων, εἶπον ὅτι τούτους θὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ πράγματι κατετέθησαν. Καὶ ταῦτα διὰ σήμερον. Θέλω ὅμως λάβει γνῶσιν τῆς ἐπερωτήσεως τῆς σήμερον ὑποβληθείσης καὶ θέλω δώσει τὴν ἀπάντησιν.

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν συνέβη εἰς ἐμὲ νὰ ἴδω προϋπολογισμοὺς μὴ περιλαμβάνοντας πίνακας τοιούτους, κατηρτισμένους κατ’ ἀκρίβειαν, ἀφ’ ἧς ἔπαυσε καταχωριζόμενον εἰς τὸν ἐτήσιον νόμον τὸ ἄρθρον 4, τὸ συνήθως ἄλλοτε εἰσαγόμενον ἐν τῷ νόμῳ περὶ δημοσίων ἐξόδων, διότι ἐψηφίσθησαν ἐν τῷ μεταξὺ ὑπὸ τῆς Βουλῆς πάντες ἐκεῖνοι οἱ νόμοι, οἵτινες προαπαιτοῦνται καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἐψηφισμένοι, ὅπως ἐπ’ αὐτῶν στηρίζωνται αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμεναι πιστώσεις. Ἀφ’ ἧς ἐνθυμοῦμαι, τακτικώτατα οἱ προϋπολογισμοὶ περιλαμβάνουσι πίνακας, ὁποίους καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν περιέχει, ὁποῖος δὲν εἶναι σήμερον ὁ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν· ὄχι διότι πταίει ὁ Ὑπουργὸς, ἀλλὰ διότι ἡ ὑπηρεσία κατήρτισεν αὐτὸν κατὰ τρόπον λίαν ἀνεπαρκῆ καὶ ἐν πολλοῖς συγκεχυμένον. Τὸ σφάλμα τοῦτο τὸ ὑπηρεσιακὸν ἐζήτησα νὰ ἐπανορθωθῇ, καὶ ἦτο περιττὸν ἐκ τούτου νὰ ὑπομνησθῇ τὸ παρελθόν. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἄλλην πληροφορίαν, δὲν συνέπεσε νὰ διαχειρίζωμαι τὰ δημόσια, ἀφ’ οὗ χρόνου ἴσχυσεν ὁ νόμος ΒΣΛΗʹ. Ἐὰν ἄρα πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τούτου δὲν συνεμορφώθησαν οἱ κατόπιν ὑποβαλόντες προϋπολογισμοὺς, οὐδένα ἔχω λόγον νὰ ἐξετάσω. Ἐκεῖνο, ὅπερ ἠθέλησα νὰ ὑποδείξω, εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ πίστωσιν ὑπερβαίνουσαν τὰς δέκα χιλιάδας δραχμὰς κατὰ δύο χιλιάδας ἄνευ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔργου.

§18ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἦτο ἀπών, ὅτε ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν τὰς αἰτηθείσας παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας. Τότε ἐδήλωσα, τί ἠδυνάμην νὰ καταθέσω ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας· διότι ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχε ζητήσει καὶ ἄλλας πληροφορίας, ὑπαγομένας εἰς τὴν δικαιοδοσίαν ἄλλων Ὑπουργείων, πρὸς τοὺς προϊσταμένους τῶν ὁποίων ὤφειλε ν’ ἀπευθύνῃ τὰ σχετικὰ ἐρωτήματά του. Ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ παρατηρῶ νῦν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας συνεμορφώθη αὐστηρῶς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου.

§19Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὰς αἰτήσεις, τὰς ὁποίας ἄλλοι συνάδελφοι ὑπέβαλον, περὶ τῶν βοηθειῶν τῶν χορηγουμένων εἰς τοὺς δήμους διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προσθέσω τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κύριος ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς νὰ φροντίσῃ, ἵνα συνταχθῇ καὶ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ἰδίᾳ δι’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν 1896, 1897, 1898 καὶ 1899, πίναξ δηλῶν τοὺς δήμους, τῶν ὁποίων τὰ ἔσοδα δὲν ἐπήρκουν εἰς τὰ ἔξοδα αὐτῶν, τά τε ἄλλα τῆς διοικήσεώς των καὶ τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἑπομένως εἶχον ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τοῦ δημοσίου ταμείου, νὰ διακρίνῃ δέ, δι’ ἀναγραφῆς ἐν ἰδίᾳ στήλῃ, ἐκείνους ἐξ αὐτῶν, ὅσοι ἐκπληρώσαντες τὰς διατάξεις, τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶχον ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα νὰ λάβωσι παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν ἄλλῃ στήλῃ ἐκείνους, οἵτινες ἔλαβον τὴν συνδρομὴν ταύτην, καὶ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον εἰς ἕκαστον αὐτῶν ἐδόθη.»

§20Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν ἑνὸς καταδίκου, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς ὅσα εἶχον τὴν τιμὴν προηγουμένως νὰ εἴπω. Ὁ κατάδικος οὗτος, καλούμενος Νικόλαος Μπατίμης, λέγει ὅτι κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1881 συνελήφθη ἐπὶ ἀναιρέσει καὶ κατεδικάσθη τῷ 1882 εἰς 20 ἐτῶν δεσμά. Ἡ ποινή του ἐμετριάσθη εἰς 18 ἔτη τῷ 1886. Ἔκτοτε μένει εἰς τὰς φυλακὰς ὡς κατάδικος. Εἶχε δὲ μείνει ὡς ὑπόδικος 18 μῆνας. Ὁ δυστυχὴς ἐν τέλει τῆς ἀναφορᾶς του λέγει τὰ ἑξῆς: «Εἶμαι ἔρημος καὶ ἄνευ προστασίας, καὶ ἐκλιπαρῶ τὴν φιλανθρωπίαν καὶ τὴν ἐπιείκειαν τῶν ἁρμοδίων καὶ τῆς Βουλῆς, ὅπως συστηθῶ εἰς τὴν Βασιλικὴν χάριν διὰ τοὺς ὑπολειπομένους 8 μῆνας.»

§21Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅπως ὑποβληθῶσιν οἱ σχετικοὶ νόμοι, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δίδηται ἄδεια πρὸς χορηγίαν πιστώσεων πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη ὑπερβαίνει τὰς 10,000 δραχμάς, εἶναι σπουδαία. Εἶχον τὴν τιμὴν διὰ μακρῶν νὰ θίξω τὸ ζήτημα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐκ τῆς συζητήσεως ἐκείνης ἀνεκόπη ἐπὶ ἡμέρας τὸ ἔργον τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Καὶ κατὰ πρῶτον οἱ ἐκπροσωποῦντες ἐν τῇ πλειονοψηφίᾳ τῆς ἐπιτροπῆς τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως ἐφάνησαν ἀντικρούοντες τὴν θεωρίαν μου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσιν αἱ πιστώσεις ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ οὐδὲ νὰ συζητηθῶσιν, ἐὰν δὲν προηγηθῇ ἡ συζήτησις καὶ ψήφισις εἰδικῶν νόμων, ἐπιτρεπόντων τὴν δαπάνην ταύτην, καὶ τῶν συναπτομένων εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἔργων τούτων. Μετὰ διήμερον συζήτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ὑπεχώρησαν ἐν ταῖς γνώμαις αὑτῶν οἱ τὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς φρονοῦντες, ἐδόθη ὑπόσχεσις, ὅτι ἠδύνατο ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον τῆς συζητήσεως, ὅπερ τινὲς ἀπέκρουον, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποβάλῃ βραδύτερον τοὺς νόμους. Ἐγένετο συζήτησις εἰσέτι, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ συζήτησις πρὶν ἢ ὑποβληθῶσιν οἱ νόμοι, καὶ ὅτι δὲν ἐπετρέπετο ἡ ἐκτέλεσις τῶν δημοσίων ἔργων τῶν ἐπαγομένων δαπάνην ἄνω τῶν 10,000 δραχμῶν. Βραδύτερον ὑπεχώρησαν οἱ τὰ τοιαῦτα φρονοῦντες, καὶ διὰ τοῦτο εἴδομεν τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν ὑποβάλλοντα ἀθρόα νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἐπὶ τὸ νομιμώτερον ἐρρύθμιζε τὰ τῆς χορηγίας τῶν διαφόρων πιστώσεων, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς οὐκ ὀλίγα ἑκατομμύρια. Τοῦτο εἶναι ζήτημα τάξεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν φρονεῖ ὅτι ὑπολείπονται πολλοὶ νόμοι· δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι ὑπολείπονταί τινες κλάδοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῶσιν ὅμοια νομοσχέδια, διότι ἄνευ τῆς ὑποβολῆς αὐτῶν θὰ ἀνακοπῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκτὸς ἐὰν ἐν τῷ μέτρῳ τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις, δύναται νὰ περικόψῃ τὰς πιστώσεις ταύτας, ὅπερ θὰ ἦτο εὐκταῖον ἔν τισι. Καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὁμιλῶ, ἀπευθύνω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις εἶναι ὁ ἐπόπτης τῆς συγκοινωνίας, ὅτι ἡ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Μέγαρα ὁδὸς, ἡ ἁμαξιτὴ, κατέστη ἄβατος· αἱ τελευταῖαι βροχαὶ παρέσυραν τὸ πᾶν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων ἔσπευσε νὰ ῥίψῃ χάλικας καὶ χώματα, ἀλλὰ δὲν συνεπλήρωσε τὸ ἔργον, καὶ ἐπελθὼν ὁ ὑετὸς κατέστησεν ἀβατωτέραν τὴν ὁδόν. Ἡ ὁδὸς αὕτη χρησιμεύει τὰ μέγιστα εἰς τὴν συγκοινωνίαν, διότι εἶναι ἡ ἐμπορικὴ ὁδὸς τῆς μεταφορᾶς τῶν ἀνθράκων καὶ ἡ συνδέουσα τὴν Ἀττικὴν πρὸς τὴν Πελοπόννησον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ ἐντολὴν εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, ὅπως συντόμως προβῇ εἰς τὴν ἐπισκευὴν τῆς ὁδοῦ ταύτης. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ μέγα ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, τὸ ὁποῖον συνεζητήθη κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς παρούσης Συνόδου. Ἀλλὰ τότε ἐπρόκειτο περὶ διασαλεύσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας εἰς ἐπαρχίας ἀπωτέρας. Ἤδη ἡ δημοσία ἀσφάλεια διεσαλεύθη εἰς τὰ πρόθυρα τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει γνῶσιν, διότι ἔστειλε στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα. Ἐν τῷ δήμῳ Ἐλευσῖνος, ἐν τῇ Ἐλευσῖνι αὐτῇ, εἰς ἣν καθ’ ἡμέραν μεταβαίνουσι ξένοι Εὐρωπαῖοι, ἐπισκεπτόμενοι τὰ σεπτὰ κειμήλια τῆς ἀρχαιότητος, ἐγένετο κροῦσμα στυγερᾶς λῃστείας. Ἤρχισαν ἀπὸ τοῦ δήμου Τανάγρας καὶ κατέληξαν εἰς τὸ χωρίον Μαγούλα, τὸ ὁποῖον ἀπέχει ἕν τέταρτον τῆς Ἐλευσῖνος. Πρὸ 8 ἡμερῶν 5 ἔνοπλοι ἔκρουσαν τὴν νύκτα τὴν θύραν τοῦ πολίτου Χρήστου Μπάρδη, ὅτε δὲ οὗτος ἤνοιξε τὴν θύραν, ἐπέπεσαν κατ’ αὐτοῦ διὰ γιαταγανίων καὶ τοῦ ἀπέκοψαν τρεῖς δακτύλους τῆς ἀριστερᾶς χειρός· γείτονες ἐπυροβόλησαν, καὶ οἱ λῃσταὶ ἀνεχώρησαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς διέταξε σύντονον καταδίωξιν, ἀποστείλας ἀποσπάσματα. Ἀλλ’ ὁ τόπος εὑρίσκεται εἰς ἀγρίαν καὶ ἔκρυθμον κατάστασιν ἐκ τοῦ τρόμου, διότι πιθανολογεῖται, ὅτι ἡ συμμορία ἀποτελεῖται ἐξ 7 ἀνδρῶν, ὧν τινας τὰ ἀποσπάσματα συνέλαβον· μένουσιν ὅμως ἐλεύθεροι οἱ ἄλλοι. Ἐπικαλοῦμαι τὴν πρόνοιαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ καταδίωξις. Καθιστῶ δὲ εἰς αὐτὸν γνωστὸν, ὅτι, ἐὰν προέβησαν εἰς τοιαύτας πράξεις ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν συστηματικοὶ λῃσταὶ, προέβησαν ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκοῦς μέχρι τοῦδε ἀστυνομικῆς δυνάμεως, ἥτις ὑπῆρχεν ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ. Ἡ ἐγκατάστασις μονίμου δυνάμεως θέλει ἀποτρέψει κινδύνους καὶ ἐν τῷ παρόντι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀναφέρων ταῦτα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, παρακαλῶ ὅπως συντόνως διατάξῃ τὴν καταδίωξιν τῶν λῃστῶν, συντονώτερον δὲ διατάξῃ τὸ τμῆμα τῆς ἀστυνομίας, ὅπως ἐπαρκεστέραν δύναμιν καὶ μόνιμον ἐγκαταστήσῃ ἐν τοῖς δήμοις Ἐλευσῖνος καὶ Εἰδυλλίας· διότι ἐν τοῖς δήμοις Ἐρυθρῶν καὶ Εἰδυλλίας ὅλη ἡ ἀστυνομικὴ δύναμις ἀνέρχεται εἰς ἕνα χωροφύλακα! Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ Κιθαιρὼν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τὸ λημέρι καὶ ἡ φωλεὰ τῶν λῃστῶν, καθόσον ἡ ἔκτασις τῶν δασῶν τοῦ ὄρους ἐκείνου εἶναι μεγάλη, καὶ δύναται νὰ καταστῇ πρόσφορον κρησφύγετον, ὡς ἄλλοτε. Ἐπαναλαμβάνω τέλος παλαιὰν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἂν ἐτιμώρησε δι’ ἀπολύσεως τὸν ἐπιθεωρητὴν κ. Μιχαλόπουλον, καὶ ποῦ ἐστηρίχθη, ἀπολύσας αὐτόν. Παρακαλῶ δὲ νὰ προσκομίσῃ πᾶσαν σχετικὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλήν.

§22Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν διαφόρων πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐζητήθησαν. Κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς εἶχεν ἀποφασισθῆ ἡ δημοσίευσις διαφόρων πληροφοριῶν, κατατεθεισῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἔμαθον δ’ ὅτι πολλαὶ τούτων κατετέθησαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διανεμηθῶσι τυπωμέναι αὔριον.

§24Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκτὸς τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος, θὰ προσθέσω, ὅτι ἐπεθύμουν νὰ κατατεθῇ καὶ πίναξ ἀφορῶν τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἢ μᾶλλον δέον νὰ συμπληρωθῇ καὶ διὰ τῆς καταγραφῆς τῶν δήμων, οἵτινες ἐξετέλεσαν τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ἐπιβαλόντες πρόσθετον φόρον ἐπὶ τῶν ὠνίων κατὰ τὸ 1900. Ζητῶ τοῦτο, διότι ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως εἶδον, ὅτι πολλοὶ δῆμοι ἐζήτησαν τὴν ἐπέκτασιν τοῦ φόρου καὶ συνεμορφώθησαν μὲ τὸν νόμον. Ἐὰν οἱ δῆμοι οὗτοί εἰσι πολλοί, νομίζω ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο θὰ ἐπηρεάσῃ πολὺ τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὴν πληροφορίαν πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§25ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Διὰ τὸ ἔτος 1900 οὐδεμία πληροφορία ὑπάρχει, διὰ τὸ 1899 ὑπεβλήθησαν τοιαῦται, διὰ δὲ τὰ ἔτη 1896–1898 ἀναγράφονται αἱ πληροφορίαι εἰς τὸ τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν τῇ ἐκθέσει, τὴν ὁποίαν προτάσσω, ἐπὶ τῇ βάσει δ’ ἐκείνῃ ἀνεγράφη τὸ ποσὸν τὸ διανεμηθησόμενον εἰς ἕκαστον τῶν ἀπόρων δήμων.

§26Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ συζητηθησόμενος προϋπολογισμὸς ἀφορᾷ τὸ 1900, οἱ δῆμοι οἱ συμμορφωθέντες μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον βοήθημα, δύνανται νὰ ζητήσωσι τοιοῦτον. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζωμεν πόσοι εἶναι οὗτοι.

§27Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε ἐκ συνεννοήσεως, εἴτε ἐξ ἀγνοίας, ἐτοποθέτησεν ἀξιωματικὸν εἰς τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον τῆς Εὐρυτανίας, ὅστις δὲν δύναται νὰ ὑπηρετῇ ἐκεῖ, ἕνεκα λόγου κωλύοντος αὐτόν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος κατέστησε γνωστὸν τὸν λόγον τὸν κωλύοντα αὐτὸν, καὶ ἂν τὸν κατέστησε, διατὶ τὸν ἔστειλεν ἐκεῖ τὸ Ὑπουργεῖον; ἂν τοὐναντίον δὲν τὸν κατέστησε γνωστὸν, τί ἔπραξεν ἔκτοτε ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου; Ἤδη θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φροντίσῃ περὶ ἀποστολῆς χαρτοσήμου εἰς Εὐρυτανίαν, διότι ὁ συμβολαιογράφος Καρπενησίου στερεῖται ἀπὸ διμηνίας ἤδη τοιούτου· ἐζήτησεν ἀπὸ τὸ ταμεῖον Φθιώτιδος καὶ τοῦτο ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἔχει· ἐπίσης ἀπὸ τὸ ταμεῖον Μεσολογγίου, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἔχει· ἐπὶ τέλους ἀπηυθύνθη εἰς ἰδιώτας ἐνταῦθα, ὅπως τῷ ἀποστείλωσι 10 ἢ 15 φύλλα. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν προσέτι νὰ συστήσῃ εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Μονοπωλίου ἐν Λαμίᾳ, νὰ μὴ περιορίζηται μόνον εἰς τὸ νὰ κάμνῃ διαπραγματεύσεις περὶ ἀγωγίων, ἀλλὰ νὰ στέλλῃ καὶ τὸ χαρτόσημον, τὸ ὁποῖον τῷ ζητεῖται, τάχιστα, εὐθὺς ὡς τὸ λαμβάνῃ.

§28Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο, παρατηρῶ καὶ ἐγώ, ὅτι τὸ Πρωτοδικεῖον Τριπόλεως πολλάκις στερεῖται χαρτοσήμου, καὶ ἕνεκα τούτου πολλάκις ἐματαιώθησαν συνεδριάσεις αὐτοῦ. Οἱ κλητῆρες στεροῦνται χαρτοσήμου πρὸς ἐπίδοσιν δικογράφων, στεροῦνται δὲ καὶ οἱ δικηγόροι· τοῦτο δὲ φέρει βλάβην οὐ μόνον εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀπὸ ἓξ μηνῶν ἔχομεν σχεδὸν δικαιοστάσιον δι’ ἔλλειψιν χαρτοσήμου. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλίων, ἡ ὁποία ἀποστέλλει τὸ χαρτόσημον, δὲν τὸ ἀποστέλλει διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ, πρὸς ἐξοικονόμησιν τῶν κομίστρων, ἀποστέλλει ὀλίγον διὰ θαλάσσης εἰς Ναύπλιον, ὅπου πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἕτερον μέσον, ἵνα μετακομισθῇ εἰς Ἄργος καὶ ἐξ Ἄργους εἰς Τρίπολιν.

§29Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης καταστρέφονται καὶ ἀτομικὰ συμφέροντα, διότι πολλάκις ἐπέρχονται παραγραφαί. Ἡ κατάστασις δ’ αὕτη δὲν πρέπει νὰ παρατείνηται.

§30Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς εἶχον ὑποβάλει καταγγελίας τινὰς κατὰ τῆς ἐνεργείας τῆς ἀστυνομίας ἐν Κύμῃ, ἥτις αὐθαιρέτως καὶ παρὰ τὸν νόμον ἐγκατέστησεν ἐπιτρόπους τῶν ἐκκλησιῶν. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠγέρθη τότε, καὶ μετὰ τόνου, δεικνύοντος ὅτι εἶχε περὶ τούτου πεποίθησιν, ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θέλει προσαγάγει τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα εὐθὺς τὴν ἐπιοῦσαν, καὶ ὅτι θέλει διὰ τούτων ἀποδείξει, ὅτι καὶ τῆς Νομαρχίας ἡ ἐνέργεια ἦτο νόμιμος, καὶ ἡ τῆς ἀστυνομίας, ἐκτελεσάσης τὰς διαταγὰς τῆς Νομαρχίας, ἦτο ἐπίσης νόμιμος. Παρῆλθεν ὅμως πολὺς ἔκτοτε χρόνος, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐξετέλεσε τὴν ὑπόσχεσίν του ἐκείνην. Λαμβάνω λοιπὸν τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, διότι καὶ ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε δίκαιον, πιστεύων ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν εἰρημένων ἀρχῶν ἦτο νόμιμος.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ.

§32ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτος ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Γίδας. Ἤδη ζητεῖ τὸν λόγον ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§34Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔκρινα καλόν, κύριοι Βουλευταί, κατόπιν τῆς εἰσηγήσεως, ἣν ἐποιησάμην ὅτε ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, νὰ παράσχω πληροφορίας τινάς, αἱ ὁποῖαι θὰ χρησιμεύσωσιν, ὅπως ἐν ἐπιγνώσει τοῦ συνόλου καὶ τῶν λεπτομεριῶν ἡ Βουλὴ ἐπιλάβηται τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὡς εἶπον καὶ τότε, οἱ λόγοι οἱ προκαλέσαντες τὴν ἵδρυσιν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἶναι καθαρῶς στρατιωτικοί. Ἡ Γενικὴ τοῦ στρατοῦ Διοίκησις συμβάλλει οὐκ ὀλίγον εἰς τὴν κανονικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατεύματος, διότι εἰς πάντα τὰ Κράτη, ἔνθα ὁ τακτικὸς στρατὸς διέπεται ὑπὸ τῶν κανόνων τῆς σημερινῆς τακτικῆς, ἐκεῖ ὑπάρχει καὶ ἑνιαία διοίκησις δι’ ἕκαστον σῶμα στρατοῦ. Ἐπειδὴ δὲ καὶ παρ’ ἡμῖν ὁ στρατὸς δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποτελῶν ἓν σῶμα στρατοῦ, ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἑνιαίαν διοίκησιν αὐτοῦ, διότι ἄλλως ἡ λειτουργία τῶν κανονισμῶν δὲν δύναται νὰ ᾖ πλήρης, καὶ ἑπομένως ἡ διοίκησις αὐτοῦ ἔσται ἀτελὴς καὶ ἀνώμαλος...

§35ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τοῦδε ἦτο ἀδιοίκητος ὁ στρατός;

§36ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτητε. Ἐὰν θέλητε, δύνασθε ν’ ἀπαντήσητε κατόπιν εἰς ὅσα ἐγὼ θὰ εἴπω.

§37ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§38ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ὁ στρατὸς μέχρι τοῦδε παρ’ ἡμῖν ἦτο διῃρημένος εἰς τρία Ἀρχηγεῖα στρατοῦ, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐκ τῆς δυνάμεως αὐτῶν, ἠδύναντο νὰ παραβληθῶσι πρὸς τρεῖς Μεραρχίας. Τὰ τρία ταῦτα Ἀρχηγεῖα ἀπετελοῦντο ἐκ δυνάμεως ἀνίσου, καὶ ἄλλα μὲν ἐστεροῦντο τῶν εἰδικῶν ὅπλων, ἄλλα δὲ πάλιν περιελάμβανον ταῦτα. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ τοιαύτη διοίκησις ἦτο σφαλερὰ, ἦτο μειονεκτικὴ, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐρρύθμου διοικήσεως τοῦ στρατεύματος. Πρὶν ἢ λοιπὸν ὑποβληθῇ νέος ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ προνοήσῃ περὶ ὅλων τῶν λεπτομερειῶν τῆς διοικήσεως τοῦ στρατεύματος, ἔκρινα καλὸν νὰ συμπληρώσω τὰς μονάδας τῆς ἀνωτέρας διοικήσεως, ἐπὶ τῷ τέλει, ὅπως ἡ ἐργασία πρὸς καταρτισμὸν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ᾖ ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν Σύνοδον ψηφισθέντα νόμον περὶ μετακλήσεως ξένου ἀξιωματικοῦ, οὗτινος ἡ πεῖρα καὶ τὰ φῶτα ἔσονται ἀπαραίτητα πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Διὰ τὸν λόγον ὅθεν τοῦτον ἔκρινα καλὸν νὰ ἱδρύσω τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατεύματος, καθόσον παρὰ ταύτῃ θὰ εὕρῃ θέσιν ὁ ἀλλοδαπὸς ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος, συνεργαζόμενος μετὰ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἀνωτέρας Διοικήσεως, καὶ ἀρυόμενος τὰς πληροφορίας αὐτοῦ ἐξ αὐτῆς τῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, θὰ δυνηθῇ νὰ καταρτίσῃ τὰς προτάσεις περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Δὲν μοὶ ἦτο δυνατὸν, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐπιτετραμμένον, νὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν σύνταξιν ὀργανισμοῦ, τοῦτο μὲν διότι ὁ χρόνος μοὶ ἦτο ἀνεπαρκὴς, τοῦτο δὲ διότι, ὡς εἶπον, ὁρμώμενος ἐκ τῆς ἰδέας, τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ ἀλλοδαποῦ ἀξιωματικοῦ, ὃν προθύμως ἐψήφισα, ἀνέβαλλον τὴν κατάρτισιν τοῦ ὀργανισμοῦ, ἵνα καὶ διὰ τῆς συνδρομῆς τοῦ ἀλλοδαποῦ ἀξιωματικοῦ συντελεσθῇ ὁ καταλληλότερος διὰ τὴν Ἑλλάδα ὀργανισμὸς στρατοῦ. Πολλάκις πολλὰ προετάθησαν σχέδια περὶ ὀργανισμοῦ, διάφορα κατὰ τὴν συγκρότησιν καὶ τὴν διάταξιν τῶν μονάδων καὶ ἀναλογιῶν αὐτῶν. Αὐτὸς δὲ ὁ λόγος μὲ ἔπεισεν, ὅτι εἰς μόνας τὰς γνώσεις ἡμῶν δὲν πρέπει νὰ στηριχθῶμεν, διότι πάντα τὰ σχέδια ταῦτα συνεκρούοντο πρὸς ἄλληλα, πάντα δ’ ἔπασχον ἐξ ἐλλείψεως ἀληθοῦς καὶ πραγματικῆς διοικήσεως. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου. Παρετηρήθη ὅμως κατὰ τὸ διάστημα τὸ ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου μέχρι σήμερον, ὅτι πολλαὶ ἐγένοντο συζητήσεις ἔν τε τῇ δημοσιογραφίᾳ καὶ ἐν ἰδιαιτέροις κύκλοις, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ὅλως ἀντίθετον πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον κρύπτει ἐν ἑαυτῷ διατάξεις ἐπιζημίους διά τε τὸν στρατὸν καὶ τὴν Πολιτείαν, καὶ ὅτι τὰ διατάγματα, περὶ ὧν ποιεῖται μνείαν τὸ ἄρθρον 11 αὐτοῦ, σκοποῦσι τὴν κατάλυσιν καὶ καταπάτησιν δικαιωμάτων κεκτημένων ἐν τῷ στρατεύματι, καὶ ὅτι τέλος διατελεῖ ἐν κινδύνῳ καὶ αὐτὴ ἡ ὕπαρξις τῶν ἀξιωματικῶν. Νομίζω ὅτι πάντα ταῦτα δὲν χρήζουσι μεγάλου κόπου, ὅπως ἐκτοπισθῶσιν ἐκ τοῦ μέσου τῆς συζητήσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐδεμίαν περιλαμβάνει ἄλλην διάταξιν, εἰμὴ τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἀνωτέραν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Περιλαμβάνει βεβαίως τὴν διάταξιν περὶ ἐκδόσεως τῶν νομοτελεστικῶν διαταγμάτων, τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἄλλως τε προβλεπομένην, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νόμος νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄνευ διαταγμάτων, συμπληρούντων τὰς λεπτομερείας τῆς ἐφαρμογῆς, ἀλλ’ ἐρωτῶ, εἶναί ποτε δυνατὸν ἐν τοῖς διατάγμασι τούτοις νὰ περιληφθῶσιν ἄλλα θέματα, εἰμὴ ἐκεῖνα, περὶ ὧν προβλέπει ὁ νόμος; Ἀλλὰ ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν προβλέπει καὶ τιμωρεῖ τὸν Ὑπουργὸν ἐκεῖνον, ὅστις ἤθελεν ἐν διατάγματι περιλάβει διατάξεις ἀντικειμένας εἰς τὸν νόμον. Τὰ διατάγματα λοιπὸν, περὶ ὧν ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον 11, θὰ ἦναι ἐκ τῶν συνήθων νομοτελεστικῶν διαταγμάτων, καὶ οὐδὲν πλέον. Ἐλέχθη λ. χ. ὅτι πρόκειται νὰ περιλάβωσι διατάξεις περὶ μεταθέσεως τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ ὅπλου εἰς ὅπλον· ἀλλὰ οἱ λέγοντες ταῦτα ἀγνοοῦσι τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, ἀγνοοῦσιν ὅτι ἐν τῇ κρατούσῃ νομοθεσίᾳ ἀπὸ τοῦ 1861 ἰσχύουσιν αἱ περὶ μεταθέσεως τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ ὅπλου εἰς ὅπλον διατάξεις, καὶ ἐγένετο τούτων χρῆσις κατὰ διαφόρους ἐποχάς. Ὥστε τί κοινὸν μεταξὺ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν καὶ τῆς μεταθέσεως τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ ὅπλου εἰς ὅπλον; Ἄλλως οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῶσι τοιαῦται διατάξεις ἐν τοῖς νομοτελεστικοῖς διατάγμασι τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἐλέχθη ὅτι καὶ ἄλλας ἀγνώστους διατάξεις θὰ περιλάβῃ τὸ νομοτελεστικὸν διάταγμα. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ περιλάβῃ τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἵτινες εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖαι, ὅπως εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν τοῦ στρατοῦ παρασχεθῇ ἡ ἁρμοδιότης καὶ ἡ δικαιοδοσία, ἣν μέλλει νὰ ἀσκήσῃ ἐπὶ τῶν ὑπὸ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ σωμάτων στρατοῦ καὶ καταστημάτων, πρὸς δὲ καὶ ἡ πειθαρχικὴ δικαιοδοσία τῶν ὑπ’ αὐτὸν ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν. Ἡ τοιαύτη ὅμως ἐνέργεια δὲν εἶναι καινοφανὴς, διότι ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὸ διάταγμα τοῦ 1877 ἔτους, δι’ οὗ τὸ πρῶτον ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς ἁρμοδιότητος καὶ δικαιοδοσίας τῶν Μεραρχιῶν.

§39Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ταῦτα ἐκανονίσθησαν διὰ νόμου.

§40ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐκανονίσθησαν διὰ διατάγματος· ὁ νόμος τοῦ 1877 εἶναι ὁ τὸ πρῶτον ὀργανώσας τὸ στράτευμα, ἡ δὲ ἁρμοδιότης καὶ δικαιοδοσία τῶν διοικητῶν τῶν Μεραρχιῶν ἐκανονίσθη διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 27 Ἰουλίου 1877, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁρίζονται αἱ λεπτομέρειαι τῆς ἁρμοδιότητητος. Οὕτω ἐν ἄρθρῳ 2 λ. χ. ὁρίζεται ὅτι «αʹ) ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ διοικητοῦ τῆς Μεραρχίας ὑπάγονται αἱ εἰς τὴν Μεραρχίαν του ἀνήκουσαι ταξιαρχίαι, τὰ τμήματα τὰ εἰς αὐτὴν ἀποσπασθέντα καὶ πάντα τὰ ἱδρύματα τὰ εἰδικῶς ὑπὸ τὰς διαταγάς του τεθέντα. βʹ) Ὁ διοικητὴς κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας μεταβάλλει τὴν τοποθέτησιν, καὶ διατάσσει κινήσεις στρατοῦ, ἀναφέρων τοῦτο εἰς τὸν Ὑπουργόν.» Καὶ οὕτω καθεξῆς. Ταῦτα πάντα λοιπὸν ἐκανονίσθησαν διὰ διατάγματος, καὶ περὶ τούτων καὶ αὖθις ποιήσεται μνείαν τὸ βασιλικὸν διάταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ τὴν ἁρμοδιότητα καὶ δικαιοδοσίαν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον (ἀναγινώσκει): «Ὁ Διοικητὴς τῆς Μεραρχίας ἔχει τὸ κῦρος τοῦ ἐπιβάλλειν εἰς πάντας τοὺς ὑπὸ τὴν διοίκησίν του ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικούς, μουσικοὺς καὶ στρατιώτας φυλάκισιν μέχρις 50 ἡμερῶν, εἰς δὲ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ προσωρινὴν παῦσιν ἐκπληρώσεως τῶν χρεῶν τοῦ βαθμοῦ των μέχρις 60 ἡμερῶν.» Καὶ ἂν ταῦτα δὲν ἀναγράψωμεν εἰς τὸ διάταγμα, πόθεν θὰ ἀρυσθῇ τὸ δικαίωμα ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ νὰ ἐπιβάλλῃ τὰς πειθαρχικὰς ποινάς, τὰς ὁποίας δικαιοῦται κατὰ τὸν νόμον νὰ ἐπιβάλλῃ; Ἐπίσης πῶς θὰ χορηγῇ τὰς ἀδείας, καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα; Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἔχομεν τὸ διάταγμα τοῦ ἔτους 1882 περὶ ἁρμοδιότητος καὶ δικαιοδοσίας τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ τοῦτο καθ’ ὅμοιον τρόπον κανονίζει τὰ τῆς ἁρμοδιότητος καὶ δικαιοδοσίας τοῦ ἀρχηγοῦ. Κατὰ τοῦτο «οἱ ἀρχηγοὶ στρατοῦ, διατελοῦντες ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διοικοῦσι τὸν ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ ὑπ’ αὐτοὺς Ἀρχηγείου στρατὸν, διευθύνουσι κλπ.» Καὶ ἐνταῦθα, ὡς καὶ εἰς τὸ διάταγμα τοῦ 1877, τὸ ὁποῖον ἐγένετο πρὸ τοῦ νόμου τῆς γενικῆς στρατολογίας, ὑπάρχει μία ὑπέρβασις τοῦ νόμου τῆς γενικῆς στρατολογίας, ὁποῖος δὲν ἐπιτρέπει τὴν χορήγησιν ἀδειῶν πέραν τοῦ μηνὸς, ἐπιτρέπει δὲ μόνον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν παράτασιν τῆς ἀδείας ταύτης συνεπείᾳ προτάσεως τῶν ἀρχῶν· ἀλλὰ φαίνεται ὅτι τοῦτο ἐγένετο ἐκ παραδρομῆς. Αὐταί εἰσιν αἱ διατάξεις, περὶ τῶν ὁποίων θὰ ποιήσηται λόγον τὸ διάταγμα περὶ ἁρμοδιότητος καὶ δικαιοδοσίας τοῦ μέλλοντος Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίῳ νόμου, ἐν ἄρθρῳ 6, κανονίζονται τὰ ἑξῆς: «Τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διεξάγει καὶ τὰς νῦν διεξαγομένας ὑπηρεσίας ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας.» Ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ὑποβάλλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἀναγκαίας προτάσεις ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων, αἵτινες ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν βασιλικοῦ διατάγματος.» Εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ ἐκρίθη ἀναγκαῖον, ὅπως, ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ, ἀνατεθῶσι τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ, ἐπιτραπῇ δὲ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως διὰ τοῦ νόμου ἡ δικαιοδοσία, ἣν εἶχεν ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, πλὴν τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν βασιλικοῦ διατάγματος καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἀνάγκη πᾶσα νὰ ποιῆται πρότασιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος θὰ φροντίζῃ περὶ τῆς ἐκδόσεως τῶν ἀναγκαίων διαταγμάτων. Ποῖαι εἶναι αἱ διεξαγόμεναι ὑπηρεσίαι παρὰ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Αὗται εὕρηνται ἐν τῷ διατάγματι περὶ ἁρμοδιότητος τῶν τμημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1887 (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1. Ὁ διευθυντὴς τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας ἔχει τὴν ἄμεσον διεύθυνσιν τῶν ἀποτελούντων ταύτην δύο τμημάτων, διανέμει εἰς ταῦτα τὴν ὑπηρεσίαν, ἣν περατουμένην συγκεντροῖ καὶ ὑποβάλλει εἰς τὸν Ὑπουργὸν, προσυπογράφων τὰ ὑποβαλλόμενα σχέδια διαταγῶν ἢ ἐγγράφων. Ὁ διευθυντὴς τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας ἐνεργεῖ ἀπ’ εὐθείας μὲν πᾶσαν ὑπόθεσιν ἐκ τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ὑπ’ αὐτὸν τμημάτων ἀναγομένων, ἐὰν κρίνῃ τοῦτο ἀναγκαῖον, ἰδίᾳ δὲ τὰς ἑπομένας: 1) Τὴν τοποθέτησιν τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ἀποσπασμάτων αὐτῶν.» Αἱ ἀνωτέρω ὑποθέσεις ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν βασιλικῶν διαταγμάτων, κατ’ ἀκολουθίαν ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ θὰ ποιήσηται τὰς ἀναγκαίας προτάσεις. «2) Τὴν μελέτην περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, τῆς ἐφεδρείας αὐτοῦ, τῆς ἐθνοφρουρᾶς καὶ τῆς ἐφεδρείας αὐτῆς, καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμων.» Ἐννοεῖται ὅτι τῶν ὑποθέσεων τούτων αἱ μελέται δύνανται νὰ γίνωνται ὑπὸ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, χωρὶς ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀναμιγνύηται τὸ παράπαν. Ἡ Γενικὴ Διοίκησις δύναται νὰ διεξάγῃ ἐπίσης: «3) Τὴν μελέτην τῶν ὀργανισμῶν τῶν ξένων στρατῶν. 4) Τὰ σχέδια ἐπιστρατεύσεως. 5) Τὴν ἐργασίαν τῆς προπαρασκευῆς τοῦ πολέμου (σχέδιον ἀμύνης, σχέδιον ἐπιθέσεως)». (Τὰς μελέτας ταύτας ἐπιβάλλεται νὰ συντάξῃ ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία τῆς ἀνωτέρας Διοικήσεως). «6) Τὸν κανονισμὸν τῆς στολῆς καὶ τῆς ἐξαρτύσεως». Οὗτος ἐνεργεῖται διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων, ἑπομένως ἡ Γενικὴ Διοίκησις διὰ τῶν προτάσεων αὐτῆς θὰ προκαλῇ τὴν ἔκδοσιν τῶν διαταγμάτων τούτων...

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποίαν ἡμερομηνίαν ἔχει τὸ διάταγμα;

§42ΤΣΑΜΑΔΟΣ. 25 Σεπτεμβρίου 1887. Εἶναι ἐκτελεστικὸν τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ (ἀναγινώσκει): «7) Τὰς βάσεις τῆς γενικῆς τοῦ στρατοῦ θεωρητικῆς καὶ πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως. 8) Τὴν μελέτην πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν πρὸς συντήρησιν τοῦ στρατοῦ ἐν πολέμῳ πόρων» (ἥτις ὑπάγεται βεβαίως εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς ἀνωτέρας Διοικήσεως). «9) Τὰς γενικὰς ἀσκήσεις», καθόσον δὲν ἀπαιτοῦσιν ἔκδοσιν βασιλικοῦ διατάγματος. Ἐννοεῖται ὅτι καὶ ταύτας θὰ ἐνεργῇ ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ. Ἐν τέλει, μὴ θέλων νὰ σᾶς ἀπασχολήσω πλειότερον ἐπὶ ματαίῳ, σᾶς καθιστῶ γνωστὸν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ διεξαγάγῃ ἡ ἀνωτέρα τοῦ στρατοῦ Διοίκησις, εἶναι τὰ περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, καθόσον πάντα ταῦτα ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν βασιλικῶν διαταγμάτων.

§43ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ παντὸς ἀπαιτοῦσι νὰ τὸ ἐπιτρέψῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§44ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Φρονῶ ὅτι κατόπιν τῶν ἐξηγήσεων τούτων διελευκάνθησαν ἀρκούντως τὰ σκοτεινὰ τοῦ νομοσχεδίου μέρη, καὶ ἑπομένως δύνανται οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των. Ἐν τῷ ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν κειμένῳ τοῦ νομοσχεδίου παρατηρῶ ὅτι παρεισέφρησε λάθος τι, εἴτε κατὰ τὴν ἀντιγραφὴν, εἴτε κατὰ τὴν τύπωσιν, διότι ἐπὶ τοῦ πίνακος τοῦ προσηρτημένου τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ὑπάρχει «εἷς συνταγματάρχης», ἐνῷ οὗτος ὑπῆρχεν εἰς τὸ χειρόγραφόν μου. Σήμερον τὰ Ἐπιτελεῖα τῶν Ἀρχηγείων ἀποτελοῦνται ἐξ ἑνὸς συνταγματάρχου, ἑνὸς ἀντισυνταγματάρχου, ἑνὸς ταγματάρχου, δύο λοχαγῶν κλπ. Τὴν αὐτὴν ὅθεν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ σύνθεσιν τοὐλάχιστον καὶ τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ἐκτὸς τοῦ ἀλλοδαποῦ ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1899 ὡρίσθη ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου.

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τίνα τροποποίησιν προτείνετε;

§46ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τὴν προσθήκην ἑνὸς συνταγματάρχου, διότι φρονῶ, ὅτι ὁ ἀλλοδαπὸς ἀξιωματικὸς, ὅστις ὡρίσθη ὡς ἀρχηγὸς τοῦ ἐπιτελείου, θὰ φέρῃ βαθμὸν στρατηγοῦ.

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ νὰ γείνῃ ἀρχηγὸς τοῦ ἐπιτελείου, πρέπει νὰ γείνῃ Ἕλλην πολίτης, ἑπομένως εἶναι ἐντὸς τοῦ πίνακος.

§48ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀπαλείψω τινὰ ἐκ τοῦ πίνακος, πρόκειται νὰ προσθέσω τὸν Ἕλληνα συνταγματάρχην, τὸν παραλειφθέντα κατὰ παραδρομήν.

§49Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε θὰ προστεθῇ εἷς συνταγματάρχης.

§50ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μάλιστα.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γίδας ἔχει τὸν λόγον.

§52Δ. ΓΙΔΑΣ. Πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἐγένετο μία προκαταρκτικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν ἐλέχθη, ὅτι τὸ νομοσχέδιον προσβάλλει τοὺς νόμους καὶ τοὺς θεσμούς. Ἐγώ, ἕνεκα τῶν περιωρισμένων νομικῶν γνώσεών μου, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο· θὰ ἐξετάσω μόνον τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ ἔποψιν καθαρῶς στρατιωτικήν. Ἐξετάζων ἐὰν τὸ νομοσχέδιον συντελεῖ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ στρατοῦ, εὑρίσκω ὅτι εἶναι τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τοῦτο, εἶναι τὸ μόνον μέσον, δι’ οὗ ὁ στρατὸς δύναται ν’ ἀποχωρισθῇ τῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον πάντες θεωροῦμεν σωτήριον, ἀλλὰ δὲν τὸ θέλομεν ὅλοι. Πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀξίας τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὅπως μὴ χαρακτηρισθῇ, ὅτι ἡ σύστασις τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἶναί τι ἐξαιρετικὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα μόνον, θὰ ἐξετάσω, πῶς ἐνεργεῖται ἡ γενικὴ διεύθυνσις τοῦ στρατοῦ εἰς τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης, καὶ πῶς ἐνεργεῖται παρ’ ὑμῖν, καὶ τί σκοπεῖ τὸ νομοσχέδιον. Ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ εἰς ὅλα τὰ Κράτη περιλαμβάνει δύο τμήματα, τὸ τμῆμα τῆς παρασκευῆς τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν γενικὴν διεύθυνσιν τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Τὸ τμῆμα τῆς παρασκευῆς τοῦ στρατοῦ εὑρίσκεται εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ δὲν διευθύνεται παρὰ τῶν Ὑπουργῶν, διότι οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύνανται ν’ ἀσχοληθῶσι καὶ πρὸς τὴν τόσον ὑψηλὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν, ἢ διότι ἴσως δὲν εἶναι παρεσκευασμένοι πρὸς τοῦτο, ἤ, καὶ ἂν ἦναι, δὲν ἔχουσι τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ἕνεκα τῶν ἄλλων ἀσχολιῶν αὐτῶν. Κυρίως ἀπασχολεῖ τοὺς Ὑπουργοὺς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα τοῦ Ὑπουργείου, δηλαδὴ ἡ προμήθεια ὅλων τῶν ὑλικῶν, τῶν ἀναγκαίων μέσων πρὸς συντήρησιν καὶ ἐνέργειαν τοῦ στρατοῦ, διότι ταῦτα συνδέονται μὲ τὴν ἐν γένει πολιτικὴν καὶ οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους. Καὶ βεβαίως οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες μετὰ τῶν συναδέλφων αὐτῶν θ’ ἀποφασίσωσι περὶ τῶν τοιούτων ζητημάτων. Ἡ παρασκευὴ τοῦ στρατοῦ, ὡς εἶπον, εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς τὴν γενικὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου, σήμερον δὲ τὰ Ἐπιτελεῖα εἶναι κατηρτισμένα ἐξ ἀνδρῶν εἰδικῶν, οἵτινες ἔχουσι τοιαῦτα προσόντα, ὥστε νὰ ἀναβιβάζωσι τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ὑψηλὴν αὐτῆς θέσιν. Τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα ηὐτύχησαν νὰ ἔχωσι διακεκριμένους ἀρχηγοὺς ἐν τοῖς Ἐπιτελείοις, παρεσκεύασαν στρατοὺς ἀξίους τῆς ἑαυτῶν ἀποστολῆς, στρατοὺς νικηφόρους, οἱ ὁποῖοι κατὰ μέγα μέρος ὀφείλουσι τὸ μεγαλεῖον αὐτῶν εἰς τὰ Γενικὰ Ἐπιτελεῖα καὶ τοὺς ἀρχηγοὺς αὐτῶν. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι καὶ ὑμεῖς πάντες δὲν γνωρίζετε ἴσως ποῖος ἦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γερμανίας κατὰ τὸν Γαλλογερμανικὸν πόλεμον, ἀλλὰ πάντες γνωρίζετε τὸ ὄνομα τοῦ Μόλτκε. Ἡ Γαλλία ἐθεώρησεν ἐθνικὴν συμφορὰν τὴν ἀπώλειαν τοῦ ἐπιτελάρχου Μιραβέλ, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γαλλίας, ὁμιλῶν ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ, εἶπεν, ὅτι ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν ἀφῆκεν εἰς τὸ ἔθνος ὁ ἐπιτελάρχης ἐκεῖνος, ἐξησφάλιζε τὰ ὅρια τῆς Γαλλίας. Αὐτοὶ εἶναι οἱ διευθυνταὶ τοῦ στρατοῦ, καὶ ὄχι οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τοὺς ὁποίους ἀναδεικνύει ἡ πολιτική, οἱ ὁποῖοι πολλοὶ εἶναι πολῖται, καὶ οἱ ὁποῖοι παρέρχονται μετὰ τῆς πολιτικῆς. Τὴν γενικὴν διεύθυνσιν τῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐξασκεῖ αὐτὴν διὰ τῶν διαφόρων τμημάτων, ἀλλὰ τὴν ἄμεσον διοίκησιν τοῦ στρατοῦ ἔχουσιν οἱ διοικηταὶ τῶν σωμάτων στρατοῦ, καὶ ἐξασκοῦσι ταύτην ἱεραρχικῶς μέχρι τοῦ ἁπλοῦ στρατιώτου. Οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι καὶ κανονισμοὶ παρέχουσι τὴν δικαιοδοσίαν καὶ ἐπιβάλλουσιν ὑποχρεώσεις εἰς τοὺς διοικητὰς τῶν σωμάτων τούτων, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων καὶ τῶν κανονισμῶν ἱεραρχικῶς διεξάγηται ἡ διοίκησις. Ἡ δικαιοδοσία, ἣν εἰς τοὺς εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς ἔχουσιν οἱ διοικηταὶ τῶν σωμάτων, εἶναι εὐρυτέρα τῆς παρεχομένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ δημοκρατουμένῃ Γαλλίᾳ οἱ διοικηταὶ τῶν σωμάτων ἔχουσιν εὐρυτάτην δικαιοδοσίαν, καὶ ἐξασκοῦσι ταύτην ἀπολυταρχικῶς, ἐπὶ τῇ βάσει νόμων καὶ κανονισμῶν, διότι ἀνεγνωρίσθη, ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ δὲν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ πολίτευμα καὶ τὴν πολιτικήν. Ὁ στρατὸς δὲν δύναται ν’ ἀποτελῇ δημοκρατίαν, εἰς ἣν βασιλεύει ἡ ἰσότης, ἀλλ’ ἀπολυταρχίαν τῶν νόμων καὶ τῶν κανονισμῶν. Οἱ ἀρχηγοὶ τοῦ στρατοῦ δὲν φροντίζουσι ν’ ἀποκτήσωσι δημοτικότητα ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλὰ φροντίζουσι νὰ ἐπιβληθῶσι διὰ τῆς ἀξίας αὐτῶν, δικαίως, ἀμερολήπτως καὶ ἀνεπηρεάστως διοικοῦντες, καὶ οὐδεμίαν ἐπήρειαν ὑφίστανται τοῦ πολιτεύματος ἢ τῆς πολιτικῆς ἐν τῷ στρατῷ, διότι αὕτη παραλύει τὴν πειθαρχίαν, ὅπως συνέβη παρ’ ἡμῖν. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς μεγάλας λεπτομερείας περὶ τῶν καθηκόντων καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τῶν διοικητῶν τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς δικαιοδοσίας αὐτῶν· ἀρκεῖ νὰ εἴπω, ὅτι πάντως εἶναι μεγαλειτέρα ἡ ἁρμοδιότης αὐτῶν ἀπὸ τὴν χορηγουμένην διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου εἰς τὸν γενικὸν ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ. Θὰ ἐξετάσω τώρα, τί παρ’ ἡμῖν γίνεται. Παρ’ ἡμῖν ἡ γενικὴ διεύθυνσις τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ παρασκευὴ καὶ ἡ διοίκησις ἀσκεῖται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις διευθύνει τὸν στρατὸν διὰ τῶν διαφόρων τμημάτων, κατερχόμενος πολλάκις μέχρι τοῦ ἁπλοῦ στρατιώτου. Ὑπάρχουν, ὡς εἶπον, καὶ παρ’ ἡμῖν, ὡς καὶ ἐν Γαλλίᾳ,—διότι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ὑπουργείου ἡμῶν εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γαλλίας,—τὰ διάφορα γραφεῖα καὶ τμήματα, ἀλλ’ ἡ ἐνέργεια αὐτῶν εἶναι ὅλως Ἑλληνική. Τὸ προσωπικὸν τῶν διαφόρων γραφείων καὶ τμημάτων καὶ αὐτὸ τὸ τοῦ ἐπιτελικοῦ γραφείου μετὰ τοῦ ἐπιτελάρχου ἀλλάζει κατὰ δέκα μῆνας μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι, ἂν ὑπολογίσωμεν, ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ βασιλείου ἀνῆλθον τὴν Ὑπουργικὴν ἕδραν 96 Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν, εὑρίσκομεν κατὰ μέσον ὅρον, ὅτι ἕκαστος ὑπούργευσε μόνον ἐπὶ δέκα μῆνας. Φαντασθῆτε ποία ἀναστάτωσις γίνεται, καὶ πόσοι ἐπιτελάρχαι ἤλλαξαν!...

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσοι ἐπιτελάρχαι ἤλλαξαν;

§54ΓΙΔΑΣ. Θὰ σᾶς τὸ εἴπω ἀμέσως. Τὸ τελευταῖον ἔτος ἤλλαξαν τρεῖς ἐπιτελάρχαι, ὁ κ. Λυκούδης, ὁ κ. Στάϊκος καὶ ὁ κ. Κωνσταντινίδης. Δὲν ἀπέχω τῆς ἀληθείας, ἐὰν εἴπω, ὅτι πολλοὶ τῶν ἐπιτελαρχῶν δὲν ἐγνώριζον οὔτε τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα εἶχον εἰς τὴν ὑψηλὴν ταύτην θέσιν.

§55Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστὸν ἐκ τοῦ πολέμου.

§56ΓΙΔΑΣ. Φαντασθῆτε λοιπόν, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ συστηματικὴ ἐργασία, παρασκευὴ στρατοῦ, μὲ τοιαύτην ἀναστάτωσιν, καὶ ἀποφανθῆτε, ἂν πρέπει τὸ τμῆμα τῆς παρασκευῆς τοῦ στρατοῦ νὰ μείνῃ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, ἢ ἂν πρέπῃ ν’ ἀποχωρισθῇ, ἀφοῦ ὅλον τὸ προσωπικὸν τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν θεωρεῖται ὡς ἐμπιστευτικὸν αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ἀλλάσσει πάντοτε μετ’ αὐτοῦ, προσπαθεῖ δὲ νὰ διευθύνῃ τὰ τοῦ στρατοῦ ἀναλόγως τῶν πολιτικῶν ἀπαιτήσεων. Ἐξ ἡμῶν οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὑπῆρχον καὶ ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὡς κύριόν των σκοπὸν ἔχουσι νὰ διεξέρχωνται τὰς σημειώσεις τῶν Βουλευτῶν καὶ νὰ διαβιβάζωσι ταύτας εἰς τὰ τμήματα, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν γίνωνται αἱ μεταθέσεις καὶ ἀποσπάσεις τῶν ἀξιωματικῶν κλπ...

§57Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν συνέβαινε τοῦτο πάντοτε. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον ἐγὼ διηύθυνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, οὐδέποτε συνέβη τοιοῦτόν τι.

§58ΓΙΔΑΣ. Συμβαίνει πάντοτε.

§59Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς ὁ Σκουρδούλης καὶ τόσοι ἄλλοι δὲν ἤλλαξαν ποτέ;

§60ΓΙΔΑΣ. Εἶναι ὀλίγιστοι αὐτοί.

§61Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ ὑβρίζετε τὴν πατρίδα σας!

§62ΓΙΔΑΣ. Ἕνεκα τῆς γενομένης ἀναστατώσεως ἐν τῷ στρατῷ ἐξέλιπε πᾶσα ἐκτίμησις τῶν ἀνωτέρων πρὸς τοὺς κατωτέρους, καὶ πᾶσα εὐθύνη τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες, ὑπηρετοῦντες εἰς θέσιν, δι’ ἣν αἰσθάνονται ἑαυτοὺς ἀνικάνους, προσπαθοῦσι νὰ μετατίθενται εἰς ἄλλην θέσιν, ὅπου δύνανται ἀνετώτερον νὰ ὑπηρετῶσι· μάλιστα δ’ ὅταν πλησιάζῃ ὁ καιρὸς τῆς ἐπιθεωρήσεως τοῦ στρατοῦ, καὶ φοβῆταί τις μήπως μείνῃ στάσιμος, φροντίζει καὶ μετατίθεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπου ὁ Ὑπουργὸς χαρακτηρίζει ὅλους τοὺς εὐνοουμένους του ὡς προβιβασίμους.

§63Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πότε ἔγεινεν αὐτό;

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§65ΓΙΔΑΣ. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ὅπως ἔχει νῦν, δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ τοὺς ἀξιωματικούς. Ἕκαστος ὑπηρετεῖ ὅπου ἔχει συμφέρον, ἢ ὅπου θέλει. Τ’ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης διοικήσεως διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τὰ εἴδομεν, καὶ ἐδρέψαμεν τοὺς καρποὺς τῆς τοιαύτης διοικήσεως κατὰ τὸν πόλεμον, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν εἶχον παρασκευασθῆ ἐν καιρῷ εἰρήνης πέντε ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ἵνα διοικήσωσι τὰς Ταξιαρχίας καὶ Μεραρχίας, καὶ πολλοὶ ἀξιωματικοὶ δὲν μετέβησαν εἰς τὸν πόλεμον, διότι ἰσχυρίσθησαν ὅτι ἦσαν ἄξιοι δι’ ὑψηλὰς θέσεις καὶ οὐχὶ διὰ νὰ διοικῶσι τὰ τάγματα, τὰ ὁποῖα διῳκοῦντο ἀπὸ ἀποστράτους ἀξιωματικούς...

§66Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἀποτελεῖτε μέρος τοῦ στρατεύματος.

§67ΓΙΔΑΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ καὶ πρέπει νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν, διὰ νὰ διορθωθῶμεν.

§68Ν. ΚΑΡΑΣΤΕΡΓΙΟΣ. Ὡραῖα! ὡραῖα! Ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ λέγεται.

§69Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τί ἔγειναν αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπῆγαν εἰς τὸν πόλεμον; Ἀπηλλάγησαν;

§70Ι. ΛΑΠΠΑΣ. Προεβιβάσθησαν!

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§72ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ζητοῦμεν μίαν πληροφορίαν.

§73Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος συνάδελφος λέγει μετὰ θάρρους τὰς γνώμας του. Πρέπει νὰ τὸν ἀφήσωμεν νὰ τὰς εἴπῃ. Καὶ ἄλλοτε εἶπε πικρὰς ἀληθείας.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, διὰ νὰ εἴπῃ μετὰ θάρρους τὰς γνώμας του.

§75ΓΙΔΑΣ. Καὶ ἂν διακόπτωμαι, ἐγὼ θὰ εἴπω ἐλευθέρως τὰς γνώμας μου.

§76Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος συνάδελφος σπανίως λαμβάνει τὸν λόγον· καθ’ ὅλην τὴν Περίοδον μέχρι τοῦδε δὶς μόνον ὡμίλησε.

§77ΓΙΔΑΣ. Διὰ τοῦ μέχρι τοῦδε συστήματος τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὁ στρατὸς ἔχασε τὸ γόητρόν του...

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Βεβαιότατα!

§79ΓΙΔΑΣ. .. Διότι ἐτέθησαν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὰ δύο κύρια συστατικὰ τοῦ στρατοῦ, ἡ ἀξία καὶ ἡ πειθαρχία. Καὶ ἐνῷ διὰ τῆς ἀξίας, τῶν προσόντων δηλαδή, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ πᾶς κατέχων ἀξίωμα ἐν τῇ Πολιτείᾳ, ἀποκτᾷ τὴν ἐκτίμησιν τῆς Πολιτείας, διὰ τῆς πειθαρχίας διοικεῖται ὁ στρατὸς, διὰ τῆς πειθαρχίας ἡ θέλησις τῶν πολλῶν ὑποβάλλεται εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἀρχηγοῦ, διὰ τῆς πειθαρχίας ὁ στρατὸς ἀποκτᾷ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Πολιτείας, δηλαδὴ ἡ Πολιτεία δύναται νὰ διαθέσῃ αὐτὸν κατὰ τὰς ἀνάγκας της. Ἀλλὰ ποίαν ἐκτίμησιν θὰ ἔχῃ ἡ Πολιτεία εἰς τὸ σῶμα αὐτὸ τῶν ἀξιωματικῶν, ὅταν βλέπῃ πολλοὺς ἀξιωματικοὺς κατέχοντας ὑψηλὰς θέσεις, ἀλλὰ μὴ γνωρίζοντας τὰ ὑψηλὰ καθήκοντα τῶν θέσεών των; ποίαν ἐμπιστοσύνην θὰ ἔχῃ ἡ Πολιτεία εἰς τὸν στρατὸν, ὅταν ἀκούῃ, ὅτι γίνονται προνουντσιαμέντα, ὅταν ἀκούῃ ὅτι γίνονται συμβούλια καὶ διαβούλια τῶν ἀξιωματικῶν, ὅταν ἐπιτροπαὶ ἀξιωματικῶν καὶ ψηφίσματα φθάνωσι μέχρι τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δέχηται ταύτας; ὅταν ἀκούωμεν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου νὰ λέγῃ ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι, ἐὰν θελήσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν θελήσῃ ἡ Πολιτεία, διὰ νόμου νὰ μεταφέρῃ ἀξιωματικοὺς ἀπὸ ἑνὸς σώματος εἰς ἄλλο, θὰ γείνῃ αἱματοχυσία; Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρατηθῇ ἡ πειθαρχία μὲ τοιαύτην διοίκησιν, ὅταν ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ—δὲν γνωρίζω δὲ ἐὰν καὶ Ὑπουργοὶ ἀκόμη— ἀποστέλλωσι μπιλετάκια εἰς ἄλλους ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς παρακαλοῦσι νὰ διευκολύνωσι μίαν ὑπόθεσιν, «διότι εἶναι πολιτικὴ ἀνάγκη», καὶ τοῖς ὑποδεικνύωσι τρόπον τινὰ, ὅτι τὸ καθῆκον ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ στὴ μπάντα, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον; ὅταν πολλάκις οἱ ἀνώτεροι αὐτοὶ ἀξιωματικοὶ διευθύνωσι τὰ μπιλετάκια εἰς τοὺς κατωτέρους καὶ τοῖς λέγουσιν «εὐκολύνατε σεῖς τὴν ὑπόθεσιν»; Ἀφίνω τὰ μπιλετάκια, τὰ ὁποῖα οἱ πολιτευόμενοι στρατιωτικοὶ ἀποστέλλουσιν εἰς διαφόρους κατωτέρους,—τὸ ὁποῖον ἀντίκειται εἰς τὴν πειθαρχίαν. Τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, Κύριοι, σκοπεῖ νὰ θέσῃ πέρας εἰς πάντα ταῦτα, σκοπεῖ νὰ ἀποδώσῃ τὸν στρατὸν εἰς τὸν στρατὸν, ἵνα οὗτος διοικῆται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων καὶ κανονισμῶν διὰ τῶν ἀρχηγῶν του. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, Κύριοι, διὰ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἀρχηγείου τοῦ στρατοῦ σκοπεῖ νὰ δώσῃ ἑνιαίαν διοίκησιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ διὰ τῆς ἑνιαίας διοικήσεως ἐν τῷ στρατῷ θὰ ἔχωμεν καὶ ἑνιαίαν ἐκπαίδευσιν. Οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τὰς ὀργανικάς των θέσεις, θ’ ἀμείβωνται ἀναλόγως τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας προσφέρουσι καὶ ἀναλόγως τῆς ἀξίας των, καὶ οὐχὶ ἀναλόγως τῶν δεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχουσι μετὰ τῆς πολιτικῆς. Οἱ ἀξιωματικοὶ, Κύριοι, θ’ ἀνήκωσιν εἰς τὰς τακτικὰς μονάδας, τὰς Μεραρχίας καὶ τὰς Ταξιαρχίας, αἱ ὁποῖαι σχηματίζονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν Ἀρχηγείων, ἅπερ σήμερον κατὰ τύπους ὑφίστανται. Ἐκτὸς τούτου διὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν Μεραρχιῶν καὶ Ταξιαρχιῶν ὁ στρατὸς θὰ ἀποκτήσῃ ἐν εἰρήνῃ διοίκησιν ὁμοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἐν πολέμῳ, καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ἐφηρμόσαμεν κατὰ τὸν πόλεμον, ἀλλ’ οὐχὶ τόσον ἐπιτυχῶς, διότι δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπιτυχῶς διοίκησις μὴ ὑφισταμένη ἐν καιρῷ εἰρήνης. Διὰ τῆς ἑνιαίας διοικήσεως ὁ στρατὸς θὰ ἀνακτήσῃ τὴν πειθαρχίαν του· ἐὰν δὲ ἡ Πολιτεία θελήσῃ ἀκόμη νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸν στρατὸν διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ὁ στρατὸς θὰ προσφέρῃ μεγαλειτέρας ὑπηρεσίας ὑπὸ τὴν ἑνιαίαν διοίκησιν, διότι θ’ ἀποσπῶνται εἰς τὴν μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας τῆς δημοσίας ἀσφαλείας οἱ κατάλληλοι, καὶ οὐχὶ οἱ ἐπιδιώκοντες ν’ ἀποσπῶνται· ἐὰν δέ τις παραβῇ τὸ καθῆκόν του, δὲν θὰ δύνηται ν’ ἀποφύγῃ τὴν εὐθύνην τὴν ἠθικὴν ἀπέναντι τοῦ γενικοῦ ἀρχηγοῦ καὶ ἀπέναντι τῶν συναδέλφων του. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, κατ’ ἐμὲ, εἶναι τόσον ἐπείγουσα, καὶ τὰ πλεονεκτήματα αὐτοῦ τόσον φανερὰ, ὥστε μόνοι οἱ ἀρεσκόμενοι εἰς τὴν παροῦσαν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ δὲν θέλουσι νὰ τὸ ἐννοήσωσιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πολλοὶ, προφασιζόμενοι τοὺς νόμους καὶ τοὺς θεσμοὺς, εὑρίσκουσιν ὡς τὸ μεγαλείτερον ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι δηλαδὴ ὁ Διάδοχος θ’ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἐγὼ εὑρίσκω ὡς τὸ μεγαλείτερον πλεονέκτημα, διότι μόνον πρόσωπα ὑψηλοῦ κύρους, μεγάλην κατέχοντα θέσιν, ὡς ὁ Διάδοχος, δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν παροῦσαν κατάστασιν ἐν τῷ στρατῷ, ὅπου τὰ πάντα ἰσοπεδώθησαν, καὶ νὰ διοικήσωσι συμφώνως πρὸς τοὺς νόμους καὶ τοὺς κανονισμοὺς καὶ συμφώνως πρὸς τὸ δίκαιον. Πρέπει νὰ ἐκτιμήσωμεν δεόντως τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Αὐτοῦ Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος εὐηρεστήθη νὰ λάβῃ ἐνεργὸν μέρος ἐν τῷ στρατῷ. Βεβαίως δὲν σκοπεῖ νὰ προστατεύσῃ κομματικὰ καὶ προσωπικὰ συμφέροντα· ἵσταται τόσον ὑψηλὰ, ὥστε τοιαῦτα συφέροντα δὲν δύνανται νὰ φθάσωσι μέχρις αὐτοῦ· ἀλλ’ ὡρμήθη ἐκ τῆς ἰδέας νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα, νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν εἰς τὸ στράτευμα, καὶ ἐκ τῆς ἰδέας ὅτι μὲ ὅλας τὰς συζητήσεις περὶ τῶν νόμων καὶ θεσμῶν, τὰς ὁποίας ἡμεῖς κάμνομεν, ἐάν ποτε τὸ ἔθνος εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δράσῃ διὰ τοῦ στρατοῦ, εἰς τὸν Βασιλέα καὶ τὸν Διάδοχον θ’ ἀνατεθῇ ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ, διότι αὐτοὶ εἶναι οἱ φυσικοὶ ἀρχηγοὶ τοῦ ἔθνους. Πρέπει δὲ ὁ Διάδοχος καὶ ἐν εἰρήνῃ νὰ διοικῇ τὸν στρατὸν, ὅπως τὸν παρασκευάσῃ ἄξιον τῆς ἀποστολῆς του, διὰ νὰ μὴ πάθῃ ὅ,τι ἔπαθε, διοικήσας καὶ ὁδηγήσας εἰς τὸν πόλεμον στρατὸν, τὸν ὁποῖον ἡ πολιτικὴ καὶ ἡ συναλλαγὴ παρεσκεύασε. Διὰ τοιαῦτα ὑψηλὰ ζητήματα, Κύριοι, ἰδοὺ πῶς ἀποφαίνεται ὁ Γερμανὸς συγγραφεὺς στρατηγὸς Κλαούσεβιτς (ἀναγινώσκει): «Ὁ γενικὸς ἀρχηγὸς πρέπει νὰ ᾖναι ὁ αὐτὸς καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ. Πρέπει ὁ γενικὸς ἀρχηγὸς τὴν ὥραν τοῦ κινδύνου νὰ δύνηται νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν θέλησίν του· πρέπει λοιπὸν νὰ ἐγεννήθη διὰ νὰ ἄρχῃ. Οἱ γεννηθέντες ἐπὶ τοῦ Θρόνου ἔχουσι τὸ πλεονέκτημα τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο ὅλοι οἱ μεγάλοι ἀρχηγοὶ ἐξῆλθον ἐκ τῶν βασιλικῶν οἴκων.» Τοιαύτη ἐκτίμησις γίνεται εἰς τοὺς πρίγκηπας ἀλλαχοῦ. Ἡμεῖς θέλομεν ἀκόμη νὰ ἀδρανῇ ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου. Ἄς μὴ προφασίζωνται οἱ ἀποκρούοντες τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θέλουσι νὰ προστατεύσωσι τὸ γόητρον τοῦ Διαδόχου. Οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ προστατεύσωσι τὸ γόητρον τοῦ Διαδόχου καὶ ν’ αὐξήσωσι τὸ γόητρόν του πρέπει νὰ τῷ χορηγήσωσι τὰ μέσα, ὅπως παρασκευάσῃ στρατὸν, καὶ ἂν παρουσιασθῇ ποτε περίστασις, νὰ ὑψώσῃ διὰ τοῦ στρατοῦ τὸ γόητρόν του. Οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ μὴ μειωθῇ τὸ γόητρον τοῦ Διαδόχου ἔπρεπεν, ὅτε ἐγίνετο ἐνταῦθα συζήτησις περὶ τῆς δράσεως τοῦ Διαδόχου, νὰ ὁμολογήσωσιν, ὅτι ἡ δρᾶσίς του κατὰ τὸν πόλεμον ὑπῆρξε σωτηρία διὰ τὸ στράτευμα...

§80Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ θίγετε τοιαῦτα ζητήματα, κύριε συνάδελφε.

§81ΓΙΔΑΣ. Βεβαίως τὰ ζητήματα ταῦτα ἡ ἱστορία θὰ τὰ ἐξετάσῃ. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἁρμόδιοι νὰ τὰ ἐξετάσωμεν.

§82Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴμεθα ἁρμόδιοι, ἀλλὰ μὴ τὰ θίγετε.

§83ΓΙΔΑΣ. Ὀφείλομεν ὅμως νὰ ὁμολογήσωμεν μερικὰ πράγματα...

§84ΔΟΥΝΗΣ. Δὲν ἀνεγνώσατε, τί λέγει ὁ Γκόλτς.

§85ΓΙΔΑΣ. Τὰ ἀνέγνωσα πολὺ καλά... Ὀφείλομεν, λέγω, νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι, ἐὰν ὁ Διάδοχος δὲν ἦτο ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ἂν δὲν ἐλάμβανεν ἐγκαίρως τὴν σοβαρὰν ἀπόφασιν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν Λάρισαν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο ὠχυρωμένη πόλις, ὡς ἐλέχθη, οὐδὲ παρεσκευασμένη διὰ νὰ ὑποστῇ πολιορκίαν, ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς θὰ ἠχμαλωτίζετο, ὡς ἠχμαλωτίσθη ὁ γαλλικὸς στρατὸς εἰς τὸ Μὲτς καὶ εἰς τὸ Σεδάν!...

§86ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι δά!

§87ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει τὴν γνώμην του.

§88ΓΙΔΑΣ. Εἶναι ἡ γνώμη ὅλων τῶν ἐξεταζόντων τὰ ζητήματα οὐχὶ κομματικῶς. Προκειμένου, Κύριοι, περὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν μόνον ἐὰν τὸ νομοσχέδιον συντελεῖ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ στρατοῦ...

§89Π. ΓΚΙΚΑΣ. Τοῦτο ἔπρεπε νὰ εἴπητε ἐξ ἀρχῆς.

§90ΓΙΔΑΣ. .. Καὶ ἂν ἀληθῶς συντελεῖ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ στρατοῦ, τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§92ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸς τὰς γνώμας τοῦ προαγορεύσαντος κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου τρέφω μεγάλην ὑπόληψιν, τρέφω δὲ μεγάλην ὑπόληψιν καὶ διὰ τὴν εἰλικρίνειαν, μεθ’ ἧς καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος, ἀναβὰς τὸ βῆμα, εἶπε τὰς γνώμας αὑτοῦ ταύτας, ἀλλὰ καὶ πρὸς πολλὰς τῶν γνωμῶν αὐτοῦ τούτων καὶ συμφωνῶ. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. συνάδελφος νὰ παρατηρήσω, ὅτι κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὑπῆρξεν ἀνακόλουθος πρὸς ἑαυτόν, ὑπῆρξε δὲ καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἣν ὑποστηρίζει, οὐχὶ πολὺ πιστὸς,—τοὐλάχιστον πρὸς τὴν περυσινὴν Κυβέρνησιν. Διότι πέρυσιν, ὅτε συνεζητεῖτο ἐνταῦθα τὸ νομοσχέδιον περὶ μετακλήσεως ξένου ὀργανωτοῦ καὶ ἀρχηγοῦ Ἐπιτελείου ἢ καὶ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἠκούσαμεν τοῦ κ. συναδέλφου διὰ βραχέων εἰπόντος τὴν γνώμην αὐτοῦ, εἰπόντος δὲ καὶ διαβεβαιώσαντος ἡμᾶς, ὅτι ἡμεῖς αὐτοί, δι’ ὧν κατέχομεν στοιχείων, εἴμεθα τελείως ἀνίκανοι, ἵνα ὀργανωθῶμεν. Πέρυσι δὲν εὑρίσκετο τὸ στοιχεῖον, ὅπερ εὑρέθη ἐφέτος, ὅπως καταρξώμεθα δι’ αὐτοῦ τῆς νέας ὀργανώσεως. Πέρυσι, πρὸ ὀλίγων μηνῶν, οὐδαμοῦ ἐν Ἑλλάδι εὑρίσκετο τοῦτο, καὶ ἔπρεπε νὰ εἰσαγάγωμεν αὐτὸ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Τοῦτο ἐδήλωσε μετ’ ἄκρας σαφηνείας καὶ ἄνευ περιστροφῶν ὁ κ. συνάδελφος. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν μέρος τῆς ἀγορεύσεώς του (ἀναγινώσκει): «...Λέγω δὲ εὐτυχῆ τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, διότι φρονῶ, ὅτι μόνον ξένος διοργανωτής, περιβαλλόμενος μὲ πραγματικὴν ἐξουσίαν, ἀπηλλαγμένος τῶν παθῶν τῶν ἰδικῶν μας ἀξιωματικῶν, θὰ δυνηθῇ τὴν στρατιωτικὴν ἡμῶν μηχανὴν νὰ κουρδίσῃ, καὶ νὰ θέσῃ ἕκαστον εἰς τὴν θέσιν του... Τὰ τελευταῖα ἰδίως γεγονότα εἰς τὸ στράτευμά μας πείθουσιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μόνοι μας νὰ διορθωθῶμεν, ἄνευ τῆς προσλήψεως ξένου ὀργανωτοῦ, εἰς τὴν ἀμεροληψίαν τοῦ ὁποίου, ὡς καὶ εἰς τὴν πεφωτισμένην κρίσιν καὶ τὰς γνώσεις αὐτοῦ, νὰ ἀναιρῆται πᾶσα μικροφιλοτιμία τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν.» Πέρυσι λοιπόν, κατὰ τὸν κ. συνάδελφον δὲν εὑρίσκετο οὐδεὶς ἐν Ἑλλάδι, ἀπολύτως οὐδείς, ἀπὸ τῶν κατωτάτων μέχρι τῶν ἀνωτάτων, ὁ ἔχων τὴν προσήκουσαν ἀμεροληψίαν καὶ τὸ προσῆκον κῦρος, ὥστε νὰ ἐπιληφθῶμεν δι’ αὐτοῦ τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ἐπειδὴ παρὰ τὴν τοιαύτην ἔλλειψιν ἡ Κυβέρνησις πέρυσι τὸ πρῶτον βῆμα ἐτέλεσε πρὸς τὴν μεταρρύθμισιν καὶ τὴν ἀνοργάνωσιν, ἀπόψε εἶπεν, ὅτι πρῶτον βῆμα εἶναι τοῦτο, τὸ σημερινὸν,—ἐλησμόνησε τὸ περυσινόν.—Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν πέρυσιν ὁ ἐν Ἑλλάδι ἱκανός; Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχε πέρυσιν ἐν Ἑλλάδι ὁ ἔχων κῦρος καὶ ἀπροσωποληψίαν ἱκανήν, ὅπως ἐπιβληθῇ ὁ ὀργανισμός, ὃν ἤθελε καταρτίσει καὶ ὑποβάλει, πῶς εὑρέθη ἐφέτος; Διότι ἐφέτος, Κύριοι, ταύτην τὴν ἑσπέραν, ἐν τῇ πρώτη τοῦ νομοσχεδίου συζητήσει, δὲν πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν μόνον τὴν ὕπαρξιν γενικοῦ ἀρχηγοῦ καὶ νὰ τροποποιήσωμεν τὰ περὶ ἀρχηγοῦ καὶ διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου· πρόκειται καθαρῶς νὰ τροποποιήσωμεν τὸν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἢ μᾶλλον τοὺς νόμους περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔκρυψε τοῦτο· τὸ ὡμολόγησεν ἐν τῇ ἐκθέσει τῇ αἰτιολογικῇ, τὸ ὡμολόγησε σαφέστατα ταύτην τὴν ἑσπέραν, ὅτε ὡμίλησε. Μοὶ ἐφάνη δὲ, ὅτι ἐν τῇ ὁμιλίᾳ του περιείχετο τοῦτο, ὅτι, ἀφ’ οὗ αὐτὸς παρέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐγκαταλειφθὲν ὑπὸ τοῦ προκατόχου του, ἐσκέφθη ὅτι πρῶτον ἔπρεπε νὰ συνταχθῇ ὁ μερικὸς οὗτος ὀργανισμὸς καὶ ἔπειτα νὰ ἔλθῃ ὁ ξένος ὀργανωτής. Νομίζω ὅτι πέρυσιν, ὅτε προήδρευε τῆς Βουλῆς, δὲν εἶχε τὴν αὐτὴν γνώμην· διότι, κατὰ παράβασιν τῶν ὁρισμῶν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἐνῷ ὡμίλουν ἀπὸ τοῦ βήματος, μοὶ παρετήρησεν ὅτι ἐκεῖνα, ἅτινα ἔλεγον, εἶχον ὀρθῶς, καὶ ἐπειδὴ ἐγεννήθη διάλογός τις καὶ ἐγὼ ἔμενον σύμφωνος μετ’ αὐτοῦ, ἐπανέλαβε τὸ πρᾶγμα. Καὶ ἀκούσατε, πῶς τοῦτο συνέβη. Ἔλεγον ἀπὸ τοῦ βήματος (ἀναγινώσκει): «ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄν καλῶς ἐννοῶ, ἡ διάταξις αὕτη ἔχει ἢ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, ὅτι ἡ σύνθεσις καὶ ὁ ὀργανισμὸς τῆς νέας ταύτης ὑπηρεσίας θέλει κανονισθῆ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ καθορισθῆ ἡ ἐκτέλεσις διὰ Β. Διατάγματος, τῇ προτάσει τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ὀρθῶς ἀντελήφθην τοῦτο· ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἐξηγήσῃ. Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι λάθος τυπογραφικόν. ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ). Ἀντὶ «ὀργανισμοῦ» δέον νὰ τεθῇ «ὀργανωτοῦ». ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; ΠΡΟΕΔΡΟΣ... (ἐνταῦθα ὁ στενογράφος δὲν ἤκουσε). ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν κάμνει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, μοὶ δίδει ἀμέσως τὴν ἀφορμὴν νὰ ἐρωτήσω, διότι τοῦτο ἔχω σημειωμένον... ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι καλῶς ἔχει. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω σημειωμένον, ὅτι τὰ πάντα ἀνατίθενται εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ.» Εἶχε τὴν πεποίθησιν πέρυσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅτι καλῶς εἶχε τοῦ νομοσχεδίου τὸ κείμενον, ὅπως ἐγὼ ἀνεγίνωσκον καὶ ἠρμήνευον, αὐτὸ, ὅτι δηλαδὴ ἀπῃτεῖτο νόμος πρὸς ὀργανισμὸν, καὶ ἔπειτα ἐκτελεστικὸν διάταγμα περὶ τῶν καθηκόντων τοῦ ἐπιτελάρχου· ἀλλ’ ἡ γνώμη, ἣν εἶχε τότε ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἐπεκράτησεν, ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ ἐτέθη εἰς τὸ νομοσχέδιον ἡ λέξις ὀργανωτοῦ καὶ ὄχι ὀργανισμοῦ. Ἐφέτος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐγκαταλιπὼν τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἦλθε καὶ εἶπε πρὸς ὑμᾶς (φαίνεται ὅτι ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοσοῦτον ἐπὶ τῶν ἰδεῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ἀνατρέπονται τὰ περυσινὰ, διότι ἀνατρέπεται ἀληθῶς τὸ πέρυσιν νομοθετηθὲν κατὰ μέγα μέρος), ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἀνάγκη νὰ ἀναμένωμεν τὸν ξένον ὀργανωτὴν, εἶναι εἰς ἡμᾶς περιττὸς, διότι ἔχομεν καὶ ἀρκετὸν κῦρος ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἀρκετὴν σοφίαν καὶ ἀρκετὴν ἀπροσωποληψίαν καὶ ἀρκετὰ ἄλλα προσόντα ἐν ἁπάσαις ταῖς βαθμίσι ταῖς στρατιωτικαῖς, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Βουλῇ καὶ τοῖς Ὑπουργείοις, ὥστε νὰ παρασκευάσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ νέον ὀργανισμόν. Καὶ μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς οὗτος εἶναι ἧττον σπουδαῖος καὶ βραχύτερος τῶν παμπληθῶν ὀργανισμῶν, οὓς ἀπὸ τοῦ 1882, ὡς ἐνόμιζον μέχρι πρὸ μικροῦ, ἀλλὰ μὲ ἔπεισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1877 ἔχομεν. Διότι ἔχομεν, Κύριοι, νόμους, οἵτινες θεωροῦνται ὡς συναποτελοῦντες τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, τὸν νόμον ᾼΛΖʹ τοῦ 1882, τὸν νόμον ᾼΡϞΑʹ τοῦ 1884, ᾼΤΚΓʹ τοῦ 1885, ᾼΤΞΒʹ τοῦ 1886, ᾼΦΛΓʹ καὶ ᾼΦϞΓʹ τοῦ 1887, ᾼΩΚϚʹ τοῦ 1890, ᾼΩΠϚʹ τοῦ 1891, ͵ΒΞΗʹ τοῦ 1892, ͵ΒΡΟϚʹ τοῦ 1993... Ἔχομεν, ὡς ἐνόμιζον, νόμους 10, ἀλλ’ ἐπείσθην νῦν, ὅτι ἔχομεν περισσοτέρους, οἵτινες μεταρρυθμίζουσιν ὁ εἷς τὸν ἄλλον εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὁ εἷς εἰς τὸν ἄλλον εἰσέρχεται ὡς τὰ γνωστὰ ἐκεῖνα κιβώτια τῶν θαυματοποιῶν, καὶ ἀναγκαζόμεθα, διότι δὲν ἔλαβε πρόνοιαν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τυπώσῃ αὐτοὺς ἐν τεύχει καὶ διανείμῃ εἰς ἡμᾶς ἐνταῦθα, ὅπως ἐν γνώσει τούτων συζητῶμεν, ἀναγκαζόμεθα θὰ ἀνατρέχωμεν ἐρευνῶντες εἰς τοὺς ὀγκώδεις τόμους τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀνευρίσκωμεν αὐτοὺς καὶ προσπαθῶμεν νὰ ἐννοήσωμεν τὴν ἀλληλουχίαν αὐτῶν, διότι τὰ αὐτὰ ἄρθρα πολλάκις ἐτροποποιήθησαν, αὐτὰ ἀκριβῶς τὰ ἄρθρα, ἅτινα πρόκειται καὶ σήμερον νὰ τροποποιηθῶσι. Τὸ νομοσχέδιον τὸ προτεινόμενον σήμερον ἔρχεται τῷ ὄντι νὰ καταργήσῃ πάλιν τινὰ ἄρθρα σήμερον, ἵνα ὑποκαταστήσῃ ἄλλα, διότι ἐφέτος ἐγενόμεθα σοφώτεροι, καὶ ἔχομεν μεγαλύτερον κῦρος ἢ πέρυσι, καὶ δυνάμεθα ἄνευ ξένου ὀργανωτοῦ νὰ μεταβάλωμεν τὰ πράγματα πολὺ τελειότερον ἢ ὅτι μέχρι τοῦδε μετέβαλον αὐτὰ ἄλλοι ἀλλεπάλληλοι ὀργανισμοί. Παρακαλῶ δὲ, προσέξατε, Κύριοι, τί συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Τὸ νομοσχέδιον ἐν μέρει καταργεῖ τὸν περυσινὸν νόμον, καταργεῖ αὐτὸν κατὰ τοῦτο, ὅτι τὸν Γενικὸν Διοικητὴν καθιστᾷ καὶ γενικὸν ἐπιθεωρητὴν, ἐνῷ ὁ νόμος ὁ περυσινὸς ἐθεώρει ἀνικάνους πάντας τοὺς Ἕλληνας βαθμοφόρους,—ἦτο δὲ γνωστὸς καὶ ὁ βαθμοφόρος, εἰς ὃν πρόκειται νῦν νὰ ἀνατεθῇ τὸ ἀξίωμα τοῦτο,—τοὺς πάντας ἐθεώρει τελείως ἀνικάνους πρὸς ἔργα γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Πρὸ πάντων τὴν προσωποληψίαν καὶ τὰς ἐπιδράσεις τὰς πολιτικὰς καὶ τὰς ἄλλας, ἃς ἀνέφερεν ὁ ἐκ Βόλου ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ταύτας ἐφοβοῦντο οἱ περυσινοὶ Ὑπουργοὶ, οἵτινες εἶναι οἱ σημερινοὶ αὐτοί. Λοιπὸν ἀφαιρεῖται σήμερον ἡ γενικὴ ἐπιθεώρησις ἀπὸ τοῦ ξένου ὀργανωτοῦ, μειουμένου κατὰ μίαν ἐντολὴν, καὶ δίδεται εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, ὃν ἱδρύει τὸ νομοσχέδιον. Ἐρωτῶ, εἶναι τοῦτο μεταρρύθμισις τοῦ ὀργανισμοῦ; Πόθεν ἐφωτίσθημεν, ἵνα προέλθωμεν εἰς αὐτήν; Ἆρα γε ὑπάρχει τίποτε ἄγνωστον εἰς τὴν χώραν, γνωστὸν δὲ εἰς μόνους τοὺς Ὑπουργοὺς, ἐλθόντας εἰς διαπραγματατεύσεις εἴτε πρὸς τὸν διάσημον Βάλδερσεε, εἴτε πρὸς ἄλλον, ὅστις ἔπεισεν αὐτοὺς, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ κατάλληλος ἐπιθεωρητὴς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁρισθῇ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς ὁ Γενικὸς Διοικητής; Τοῦτο ἀγνοοῦμεν, καὶ βεβαίως ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀνακοινώσει περὶ αὐτοῦ ὅ,τι δύναται. Μεταβολὴ λοιπὸν τοῦ ὀργανισμοῦ ἐπὶ τούτῳ, ἅμα δὲ καὶ τοῦ περυσινοῦ νόμου. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τι ἄλλο ὑπάρχει μεταβολή· διότι, ἐνῷ κατὰ τὸν περυσινὸν νόμον ὁ ὀργανωτὴς, ὅστις γενόμενος μετὰ προθεσμίαν 5 ἐτῶν πολίτης Ἕλλην ἔμελλε νὰ ἀναλάβῃ τὴν γενικὴν ἐπιθεώρησιν ἢ τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ἂν ἀνελάμβανε τὴν διεύθυσιν τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ἤθελεν ἐξαρτᾶσθαι ἀμέσως, ὡς ἔλεγεν ὁ νόμος, ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τί ἐμεσολάβησε, παρακαλῶ, ἵνα φωτισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ πεισθῇ, ὅτι ὁ Βάλδερσεε, ἢ ὁ οἱοσδήποτε ἄλλος ξένος σοφὸς, ὁ διακεκριμένος, δὲν συμφέρει πλέον νὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἀμέσως, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξαρτᾶται ἐξ ἄλλου ἱδρύματος στρατιωτικοῦ, ὅπερ καθιστᾷ τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον; Εἶναι ἀνάγκη, νομίζω, περὶ τούτου νὰ φωτισθῇ ἡ Βουλὴ, καὶ θέλομεν ἀκούσει μετὰ προσοχῆς τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν θέλουσι λεχθῆ. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο εἶναι ὀργανικὴ μεταρρύθμισις τῶν νόμων τῶν κειμένων καὶ τοῦ περυσινοῦ. Ἔχει καὶ ἄλλην τροποποίησιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὴν τροποποίησιν τῆς § γʹ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ περυσινοῦ νόμου. Κατὰ τὴν παράγραφον ταύτην, ἠθέλομεν ἀναμείνῃ τὴν ἡμέραν τῆς εἰς τὸν ξένον, γενόμενον πολίτην Ἕλληνα, ἀναθέσεως τῆς γενικῆς διευθύνσεως τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ἵνα συντάξῃ αὐτὸς καὶ ἐπὶ τῇ προτάσει αὐτοῦ ἐκδοθῇ Βασ. Διάταγμα, μέλλον νὰ κανονίζῃ τὰ τῆς συνθέσεως καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐπιτελικῆς. Ἰδοὺ πῶς ἔλεγε τὸ ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «Ἡ σύνθεσις καὶ ὁ ὀργανισμὸς τῆς ὑπηρεσίας ταύτης ἐκπονηθήσεται ὑπὸ τοῦ σχετικοῦ ὀργανωτοῦ καὶ καθορισθήσεται διὰ Β. Διατάγματος τῇ προτάσει τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ.» Καὶ εἶχεν ἐπιτύχει ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ τὸ Ὑπουργεῖον πέρυσι μίαν καθαρὰν παράβασιν τοῦ Συντάγματος· διότι εἶχεν ἐπιτύχει παρ’ ἡμῶν νὰ ἐκχωρήσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ νομοθετεῖν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ὀργανωτοῦ ἀνελάμβανε νὰ ὀργανίσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἐπιτελικὴν, ἔργον καθαρῶς νομοθετικόν· ἐκχώρησις δὲ τῶν νομοθετικῶν δικαιωμάτων δὲν ἐπιτρέπεται. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐπιτυχοῦσα ἐλάμβανε τοῦτο τὸ δικαίωμα, ὅπερ εὐτυχῶς καταργεῖ σήμερον διὰ τῆς νέας ταύτης προτάσεως. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, διατὶ ἡ νέα πρότασις;—ἡ νέα πρότασις, ἥτις βεβαίως ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοῦ ξένου ὀργανωτοῦ πᾶσαν ἀνάμιξιν καὶ πᾶσαν γνώμην περὶ τῆς συνθέσεως καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας· διότι λέγει τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): «Ἡ σύνθεσις τοῦ Ἐπιτελείου τῆς Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, τῶν Μεραρχιῶν καὶ τῶν Ταξιαρχιῶν ἐμφαίνεται ἐν τῷ ὑπὸ στοιχεῖον Γʹ προσηρτημένῳ πίνακι». Κατὰ ταῦτα, τὴν σύνθεσιν τὴν ὥραν ταύτην ψηφίζομεν ἡμεῖς, μὴ ἀναμένοντες τὸν ὀργανωτὴν, ἵνα προτείνῃ αὐτὴν εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὅπως διὰ Β. Διατάγματος ἐκτελεσθῇ. Ἀλλὰ καὶ ὁ ὀργανισμὸς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐπιτελείου γίνεται ἀπὸ τοῦδε, διότι παραπεμπόμεθα ἐν ἄρθρῳ 6 εἰς τὸ Β. Διάταγμα τοῦ 1887, ὅπερ ἐμνημόνευσε καὶ ἐν μέρει ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Λοιπὸν κανονίζομεν καὶ τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας· ὥστε ἀπὸ τοῦ ξένου ὀργανωτοῦ, ὃν θέλομεν μετακαλέσει, καὶ ὅστις εἴπομεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ, ἵνα δώσῃ γνώμας ἐχούσας κῦρος καὶ ἐντελῶς ξένας τῶν παθῶν ἡμῶν, ἀφαιροῦμεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος, προδιευθετοῦμεν τὰ πράγματα, προλαμβάνομεν αὐτὸν, διοργανίζομεν τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ φέρομεν καὶ ἐγκαθιστῶμεν αὐτὸν ἐπὶ ἐδάφους, ὅπερ ἡμεῖς αὐτοὶ ἐνταῦθα κατασκευάζομεν. Ταῦτα πάντα, ἀνεξαρτήτως τῆς κρίσεως ἂν εἶναι ὀρθὰ ἢ ὄχι, εἶναι βεβαίως μεταβολὴ τοῦ κειμένου ὀργανικοῦ νόμου. Μεταβολὴ τοῦ κειμένου ὀργανικοῦ νόμου εἶναι ἡ ἵδρυσις Γενικοῦ Διοικητοῦ· μεταβολὴ εἶναι ἡ ἵδρυσις παρ’ αὐτῷ τῆς Γενικῆς Ἐπιθεωρήσεως· μεταβολὴ εἶναι ἡ κατάργησις τῶν Ἀρχηγείων καὶ ἡ ἵδρυσις Ταξιαρχιῶν καὶ Μεραρχιῶν· μεταβολὴ τοῦ κειμένου ὀργανισμοῦ εἶναι ἡ ἀπόσπασις τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας,—τοῦ ἀλλοδαποῦ, ὅστις θέλει ἔλθει,—ἀπὸ τῶν ἀμέσων διαταγῶν τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ἡ ὑπαγωγὴ αὐτοῦ ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ· ἐπὶ τέλους μεταβολὴ τῆς κειμένης ὀργανικῆς ὑπηρεσίας εἶναι καὶ ἡ ἀφαίρεσις δικαιοδοσίας ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, —καὶ εἶναι σπουδαιοτάτη ἀφαίρεσις ἡ ἀφαίρεσις τῆς δικαιοδοσίας, καθόσον πρόκειται περὶ ἀφαιρέσεως ὁλοκλήρων τμημάτων ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τῶν σπουδαιοτάτων,—καὶ ἡ παράδοσις αὐτῆς εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητήν, ὅστις ἔχει μὲν εὐθύνην, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὴν ὑπεύθυνον ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἄλλαι αἱ εὐθῦναι τοῦ ἀρχηγοῦ, ἄλλαι αἱ εὐθῦναι τοῦ μεράρχου, τοῦ ταξιάρχου, ἄλλαι αἱ εὐθῦναι τοῦ Ὑπουργοῦ· τὰς εὐθύνας δὲ τοῦ Ὑπουργοῦ μεταγγίζομεν ὅλας διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητήν. Ἐλήφθη τῷ ὄντι πρόνοια νὰ λεχθῇ, ὅτι, ὁσάκις ἀπαιτῆται Β. Διάταγμα, ἐκεῖ ἀπέχει ὁ Γενικὸς Διοικητής, καὶ ὀφείλει νὰ ἀποταθῇ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν, ὅστις, ὑποβάλλων καὶ προσυπογράφων τὸ διάταγμα, αἴρει τὰς εὐθύνας· ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ διάταξις αὕτη, ὡς μάλιστα εἶναι διατετυπωμένη, ἐτέθη ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι, ὅπου προσέκρουον ἀπ’ εὐθείας εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἐκεῖ ἵσταντο καὶ ὠπισθοχώρουν, ὅπου ὅμως ἦτο δυνατὸν διὰ λοξοδρομιῶν νὰ περιγράψωσι τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ κατακτήσωσι τὰ ποθούμενα, ἐκεῖ μεθ’ ὅλης τῆς ἐπιτηδειότητος ἢ τῆς πονηρίας ἐξηκολούθουν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι οὐδεμίαν δικαιοδοσίαν μὴ ὑπάρχουσαν σήμερον παρὰ τοῖς διοικηταῖς τοῖς διαφόροις, οὐδεμίαν παραδίδει διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, ὅτι τὸ ἄρθρον 10 δὲν ἔχει τίποτε, ὅπερ διαφέρει τῶν προϋπαρξάντων, ὅτι τὸ ἄρθρον 6, ἐκεῖ, ὅπου παραπέμπει εἰς τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα τοῦ 1887, οὐδὲν ἄλλο παραδίδει παρὰ ἐκεῖνο, ὅπερ εἴχομεν ἤδη παραδεδομένον εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς παρέβλεψεν, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 6 νομοθετοῦμεν ἐκεῖνο, ὅπερ σήμερον ἁπλῶς εἶχεν ἐκτελεστικὸν τύπον· διότι σήμερον, παραπέμποντες διὰ τοῦ ἄρθρου 6 εἰς τὸ διάταγμα τοῦ 1887, καὶ λέγοντες, ὅτι «τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διεξάγει καὶ τὰς νῦν διεξαγομένας ὑπηρεσίας ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας», τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα καθιστῶμεν νόμον· διότι εὐθὺς ὡς ὁ νόμος ἀναφέρεται εἰς διάταγμα, λέγων ὅτι τὰ τοῦ διατάγματος τούτου ἰσχύουσι, τὸ διάταγμα τοῦτο καθίστησι νόμον, μόνον διὰ νόμου δυνάμενον ἐφεξῆς νὰ μεταβληθῇ. Ἀλλὰ, πλὴν τούτου, διὰ μιᾶς ἄλλης διατάξεως συγκεκαλυμμένης ὅλην ἐκείνην τὴν δικαιοδοσίαν, ἧς σχετικὸν μέρος ἀνέγνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, μεταδίδομεν εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ἀφαιροῦντες αὐτὴν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ. Καὶ ἔρχεται ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου, ἥτις συμπληροῖ τὸ πρᾶγμα· διότι αὕτη λέγει, ὅτι «ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ὑποβάλλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἀναγκαίας προτάσεις ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων, αἵτινες ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν Β. Διατάγματος». Πάσας ἄρα τὰς ἀποφάσεις, αἵτινες δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ εἰσηγήσει τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας ὁ μέλλων Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ θέλει αὐτὸς ἐκδίδει, θέλει αὐτὸς ἐκτελεῖ· δὲν θὰ διέρχηται παντελῶς ἡ ὑπόθεσις διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς ἐγίνετο μέχρι τοῦδε. Ἀφαιρεῖται λοιπὸν ὅλη ἡ δικαιοδοσία τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ μετατίθεται εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, ἔχοντα παρ’ ἑαυτῷ τὸν ἐπιτελάρχην. Ἐρωτῶ, εἶναι τοῦτο μεταβολὴ, ἧς οὐσιωδεστέραν ἄλλοτε οὐδέποτε ἐπηνέγκομεν ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ; Ἐγὼ μέχρι τῆς ὥρας ταύτης δὲν γνωρίζω διάταξιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ σπουδαιοτέραν ταύτης, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ καινοτομίαν προφανεστέραν ἐπὶ διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ταῦτα, Κύριοι, εἶπον ἐκ πολλῶν, ἅτινα εἶχον νὰ εἴπω, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει ἀνάγκην πολλῆς μελέτης, ἔχει ἀνάγκην εἰδικῆς μελέτης καὶ ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν ἐνταῦθα, καταλλήλως ἐφοδιαζομένου διὰ πληροφοριῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν τὸ ἔργον ἡμῶν εἰς πέρας, ἀλλὰ καὶ παρ’ εἰδικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες, προκειμένου περὶ ὀργανικοῦ νομοσχεδίου, πάντοτε καλοῦνται, ὅπως δώσωσι γνώμην. Τοιοῦτο νομοσχέδιον, νομοσχέδιον περιλαμβάνον θετικὴν ἀναδιοργάνωσιν τῶν τοῦ στρατοῦ κατὰ τρόπον νέον, καὶ ἀκύρωσιν σπουδαίων διατάξεων τῶν κειμένων ὀργανικῶν νόμων, τοιοῦτο νομοσχέδιον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συζητηθῇ, ὅπως συνεζητήθη ἐνταῦθα σήμερον, ἐν τῇ Βουλῇ· τοιοῦτο νομοσχέδιον πρέπει νὰ ὑποστῇ προεπεξεργασίαν, προεπεξεργασίαν σπουδαίαν, προεπεξεργασίαν ὄχι μόνον ἐκείνην, ἣν ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ὑποδεικνύει διὰ τῶν ἐπιτροπῶν, ἃς ἐν ἀρχῇ τῆς Συνόδου ἐκλέγομεν, ἀλλὰ προεπεξεργασίαν ἐν ἐπιτροπῇ, ἐν ᾗ οἱ ἄριστοι τῶν εἰδικῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ὄχι μόνον τῶν στρατιωτικῶν, οἵτινες πρέπει πάντες νὰ ἦναι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄριστοι τῶν δυναμένων ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων νομικῶς καὶ συνταγματικῶς νὰ φέρωσι γνώμην, ν’ ἀποτελέσωσι μέρος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις, ἥτις φρονεῖ, ὡς ἰσχυρίζεται καὶ διαβεβαιοῖ ἡμᾶς, ὅτι φέρει μεταρρύθμισιν, ἐξ ἧς ἐξαρτᾶται τὸ μέλλον τοῦ στρατοῦ, καὶ, καθὼς ἀναμένει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου, ἡ τελεία αὐτοῦ ἀναμόρφωσις, ὅπως γένηται χρήσιμον ἐν τῷ μέλλοντι τὸ τοιοῦτον νομοσχέδιον, θέλει συντελέσει, ὥστε νὰ ἔλθωμεν ἐνταῦθα ἔχοντες τὰς γνώμας πάντων τούτων σαφηνιζούσας τὰς ἡμετέρας ἀπορίας. Διότι δὲν ἀρκοῦσιν εἰς ἡμᾶς τὰ φῶτα τῶν εἰσαγόντων τὸ νομοσχέδιον, οὕτω μάλιστα ἀτελῶς ἐκπεμπόμενα· ἔχομεν ἀνάγκην καὶ τῶν φώτων πάντων ἐκείνων, οἵτινες ἐν τῇ Βουλῇ δύνανται νὰ φέρωσι μετὰ κύρους γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος· μόνον μετὰ τὴν γνωμοδότησιν αὐτῶν καὶ τὰς πληροφορίας, ἃς ἡ προεπεξεργασία αὐτῶν θέλει προκαλέσει παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, καὶ νὰ ἐγκρίνωμεν ἢ ν’ ἀπορρίψωμεν αὐτό. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν,—ὅστις κατώρθωσεν, ἀφ’ ὅτου αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ μεταβεβλημένην ἐφέτος τὴν γνώμην αὑτῆς καὶ νὰ ζητήσῃ ἐφέτος νὰ ἀνοργανώσῃ αὐτὴ τὸν στρατὸν διὰ τῶν Ἑλληνικῶν δυνάμεων, μὴ ἀναμένουσα, ὡς ἤθελε πέρυσι, τὴν προσέλευσιν ξένης δυνάμεως,—ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξέθηκεν ἐν τῇ αἰτιολογικῇ αὑτοῦ ἐκθέσει διὰ ποῖον λόγον ταῦτα πράττει. Καὶ ἐν τούτοις εὑρίσκεται ἐν ἀντιθέσει πρὸς ἑαυτόν. Διότι, ἐνῷ τὰ σπουδαιότερα, τὰ σπουδαιότατα, λύει διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὑτοῦ, καταλείπων εἰς τὸν ἔξωθεν ὀργανωτὴν τὰ ὀλιγώτερον σπουδαῖα, λέγει πρὸς ἡμᾶς ταύτην τὴν ἑσπέραν,—ἐσημείωσα τοὺς λόγους του,—ὅτι «εἰς μόνας τὰς γνώσεις ἡμῶν δὲν πρέπει νὰ στηριχθῶμεν». Ἂν δὲν πρέπει νὰ στηριχθῶμεν εἰς ταύτας μόνας διὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, πῶς ἐστηρίχθημεν εἰς τὰς γνώσεις ἡμῶν πρὸς τοιαύτην καινοτομίαν, πρὸς ἵδρυσιν Γενικοῦ Διοικητοῦ καὶ προσάρτησιν εἰς αὐτὸν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας; Ἆρά γε δὲν εἶναι ἄξιον τοῦ κόπου νὰ ἀναμείνωμεν ἕνα ἢ δύο μῆνας ἔτι, ἕως οὗ φθάσῃ ἐνταῦθα αὐτὸς ὁ Μεσσίας, ὃν ἐψηφίσαμεν, καὶ ζητήσωμεν τὰς γνώμας αὐτοῦ, καὶ ταύτας ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ὀργάνωσιν; Εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ εὕρῃ τὴν σήμερον προτεινομένην ὀργάνωσιν, ἢ μὴ εἶναι καλλίτερον νὰ εὕρῃ τὸ ἔδαφος ἅπαν καθαρὸν καὶ δυνηθῇ νὰ ἀρχίσῃ τὸ ὅλον ἔργον ἐξ ἀρχῆς; Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἔχωμεν πρῶτον τὰ θεμέλια καὶ ἔπειτα νὰ προσκολλήσωμεν τὴν κορυφήν; Εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ πλάσωμεν κορυφὴν, ἵνα προσκολλήσωμεν αὐτὴν ἐπὶ σώματος, ὅπερ σείεται καὶ καταρρέει; Ὁ κ. Ὑπουργὸς εὑρίσκεται βεβαίως εἰς ἀνακολουθίαν, καὶ εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς αὐτὸς ἐπείσθη, ὅτι ταῦτα πρέπει νὰ γείνωσιν οὕτω. Ἐκ τῶν λόγων, οὓς ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ, φαίνεται, Κύριοι, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν δύο νόμοι, οἵτινες ἐδηλώθησαν πέρυσιν ὡς ἄκρως στενῶς συνδεδεμένοι πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, λειτουργοῦσι πληρέστατα ἐν Ἑλλάδι· ὅτι λειτουργεῖ πληρέστατα ὁ νόμος περὶ χωροφυλακῆς, ὅτι λειτουργεῖ ὁ νόμος περὶ ἀστυνομίας, ὅτι ἐλύθη τέλος τὸ ζήτημα τοῦ χωρισμοῦ τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἀπὸ τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν καθαρῶς στρατιωτικῶν, ὅτι ἐκαθαρίσθη τὸ ἔδαφος, καὶ ὅτι ὁ ὀργανωτὴς δύναται ἐλευθέρως νὰ ἔλθῃ νὰ παραλάβῃ ἀξιωματικοὺς, ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας καὶ νὰ καταρτίσῃ τὸν νέον ὀργανισμόν. Ταῦτα εὑρίσκει ὅτι ἐγένοντο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν! Καὶ θὰ μοὶ εἴπητε, πῶς; Ἀναγινώσκω τὴν ἔκθεσίν του, ἐν ᾗ βλέπω, ὅτι ὠργανίσθη μάλιστα καὶ αὐτὴ ἡ τελωνοφυλακή, ἐνῷ ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι ὁ Ἰταλὸς ὀργανωτὴς ἀσχολεῖται ἔτι εἰς μελέτας περὶ ταύτης· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς βεβαιοῖ ἡμᾶς, ὅτι ὠργανώθη καὶ αὕτη (ἀναγινώσκει): «... Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ διάφοροι ἀνάγκαι τοῦ Κράτους, στερουμένου τῶν ἀναγκαίων χρηματικῶν πόρων πρὸς σύστασιν εἰδικῶν σωμάτων, ἐξέκλιναν τὸν στρατὸν τοῦ κυρίου αὑτοῦ προορισμοῦ, χρησιμοποιούμενον πρὸς ἐκπλήρωσιν ξένων ὑπηρεσιῶν, τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, τῆς ἀστυνομίας, τῶν συνοδειῶν κλπ. κλπ., ἐξέκλινε κατ’ ἀκολουθίαν καὶ ἡ διοίκησις ἀπὸ τῶν ἀρχῶν, ἐφ’ ὧν βασίζονται οἱ ἡμέτεροι στρατιωτικοὶ νόμοι καὶ κανονισμοὶ, συγκεντρωθεῖσα, ὡς μὴ ὤφελεν, εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ἐπιβαρυνθέντα διὰ λεπτομερειῶν, αἵτινες δέον νὰ ἀνήκωσι τῇ δικαιοδοσίᾳ τῶν στρατιωτικῶν ἀρχηγῶν. Τούτου ἕνεκα καθίσταται νῦν ἀναγκαῖον, μάλιστα μετὰ τὴν ὀργάνωσιν τῆς ἀστυνομίας, τῆς τελωνοφυλακῆς κτλ. κτλ., νὰ ἐπαναδοθῇ τῇ στρατιωτικῇ ἱεραρχίᾳ ἡ ὑπὸ τῶν νόμων προβλεπομένη εὔρυθμος καὶ ὁμαλὴ διοίκησις κλπ.» Δόξα σοι ὁ Θεός! ὅλα ἐτελείωσαν! Καὶ λησμονοῦσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ὅτι ἤδη ἐδήλωσαν, ὅτι τὸν νόμον περὶ χωροφυλακῆς δὲν ἐφαρμόζουσιν ἐφέτος, καὶ λησμονοῦσιν, ὅτι τὸν νόμον περὶ ἀστυνομίας δὲν ἐφαρμόζουσιν ἐφέτος, — διότι δὲν εἶναι ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἀστυνομίας ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ μετὰ προβλέψεων κενῶν· ἂν παρατηρήσητε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, θέλετε ἴδει, ὅτι τὰ κενὰ καταβιβάζουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν εἰς τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἦναι βεβαίως ἐφέτος ἀκριβὲς καὶ πολὺ ἀκριβέστερον ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπον πέρυσιν, ὅτι θὰ ἔχωμεν 2,000 ἄνδρας νὰ παραλάβωμεν ἐκ τοῦ στρατοῦ εἰς ἐπικουρικὰς ὑπηρεσίας· πέρυσι συγκατετέθην εἰς δύο, νομίζω ὅτι ἐφέτος θὰ φθάσωμεν εἰς τέσσαρας χιλιάδας ἄνδρας.—Ἐνῷ τοιαῦτα οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ διὰ τῶν ἰδίων ἑαυτῶν πράξεων ἀπέδειξαν πρὸς τὴν Βουλὴν,—διότι ἔχομεν τὰς πράξεις αὐτῶν ἐνταῦθα ἐπισήμους,—εὑρίσκουσιν ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ἔδαφος εἶναι ἕτοιμον, ὅπως ὁ νέος ὀργανωτὴς ἔλθῃ καὶ ἐργασθῇ, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἕτοιμον, ὥστε νὰ ἐγχειρίσωμεν τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ εἰς ἀρχὴν ἀνεξάρτητον, ἥτις, ἔχουσα παρ’ ἑαυτῇ καὶ τὸν διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, θέλει δυνηθῆ νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῶν ῥύπων, ὑφ’ ὧν μέχρι τοῦδε κατεκαλύπτετο. Κύριοι, τὰ τοιαῦτα κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι σπουδαῖα. Φρονῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι σπουδαιοτάτη μέριμνα ὀφείλεται εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ· φρονῶ, ὅτι πολλὰ πρέπει νὰ γένωνται, ὅπως ἀποκεντρωθῶσι τὰ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ στρατοῦ εἰς τρόπον, ὥστε ἡ ὑπηρεσία ἡ πολιτικὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἔχῃ δεσμευμένας τὰς χεῖρας· φρονῶ ὅτι αἱ πρῶται ἀπόπειραι τῆς Κυβερνήσεως, αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ περυσινὸν ἔτος, ἦσαν τοιαῦται, ὥστε, καίτοι δὲν παραδέχομαι πάντα τὰ ἐν αὐταῖς, ἠδυνάμην ὅμως νὰ στηριχθῶ ἐπ’ αὐτῶν, ὅπως ἐλπίσω, ὅτι, ἂν συνεζητοῦντο ἐνταῦθα καὶ ἐψηφίζοντο, ἤθελον ἐπιφέρει ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ τὰ γινόμενα σήμερον ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐσκέπτετο περὶ τούτου κυρίως· ἐσκέπτετο νὰ συγκεντρώσῃ ἁπλῶς εἰς ξένας χεῖρας τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὴν οὐσίαν, καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν πρότασίν μου. Ζητῶ νὰ διορισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, εἰς ἣν νὰ ἀνατεθῇ ἡ μελέτη τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως, τιθεμένης εἰς αὐτὴν προθεσμίας τεσσάρων ἢ πέντε ἡμερῶν, δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν μετά τινας ἡμέρας τὸ πόρισμα τῆς ἐργασίας αὐτῆς, νὰ ἔχωμεν ἐνταῦθα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὰς πληροφορίας, ἃς ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελε θεωρήσει ἀναγκαίας, νὰ ἔχωμεν πρὸ παντὸς, εἰ δυνατὸν, ἓν τεῦχος, περιλαμβάνον τοὺς κειμένους ὀργανισμοὺς πάντας, συνηρμολογημένους εἰς τρόπον, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ μελετήσωμεν αὐτούς. Τότε, μετὰ τὰς πληροφορίας ταύτας καὶ τὴν ἐπεξεργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς, θέλομεν ἐπιληφθῆ τῆς συζητήσεως, καὶ, ἂν εἶναι πεπρωμένον νὰ ὑποστῶμεν τὴν προτεινομένην μεταβολὴν, θὰ τὴν ὑποστῶμεν.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προετάθη ἡ ἀναβολή...

§94Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. Ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς ἀναβολῆς.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§96Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον ἐνθυμοῦνται οἱ ἐπὶ πολλὰ ἔτη παρακαθήμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κατὰ σύστημα ἐκηρυττόμην καὶ κηρύσσομαι ὑπὲρ τῶν εἰδικῶν καὶ τῶν τεχνικῶν ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς. Ἐνθυμοῦνται δὲ οἱ κύριοι Βουλευταὶ καὶ τῆς παρούσης Περιόδου καὶ ὅσοι ἔχουσι τὴν τιμὴν νὰ παρακάθηνται ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι, ὁσάκις ἐγεννήθη ζήτημα περὶ τούτου, πάντοτε ὕψωσα τὴν φωνήν μου, καὶ ἐζήτησα τὴν σύστασιν εἰδικῶν ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς, διότι ἐπίστευσα καὶ πιστεύω καὶ θέλω ἐξακολουθεῖ φρονῶν, ὅτι, ὡς παρασκευάζεται ἡ νομοθετικὴ ἐργασία ἐν τοῖς Γραφείοις τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, πολὺ ἀπέχει τοῦ ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς βλέψεις καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Ἔχομεν δὲ τοὐναντίον ἐκ πείρας βεβαιωμένον, ὅτι, ὁσάκις οἱ Πρόεδροι τῆς Βουλῆς συνεκρότησαν εἰδικὰς ἐπιτροπὰς, αὗται ἤνεγκον πάντοτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν πεφωτισμένην αὐτῶν γνώμην. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἐξ Ἀττικῆς συμπολίτης μου, ἐν τῇ εἰδικῇ ταύτῃ περιστάσει, νὰ διαφωνήσω πρὸς αὐτὸν, καὶ νὰ μὴ ἀκολουθήσω τὰς περὶ εἰδικῶν ἐπιτροπῶν προτέρας γνώμας μου, ἕνεκα τῶν ἐξαιρετικῶν καὶ ἐκτάκτων ὅλως λόγων. Διατὶ τάχα δὲν ἔχομεν τὸ θάρρος νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα ἐκεῖ, ὅπου ἀκριβῶς εὑρίσκεται; Διατὶ τάχα δὲν θέλομεν νὰ ζητήσωμεν τοὺς ἁπλουστέρους αὐτοῦ ὅρους; Ποῖον εἶναι τὸ κυρίως προέχον ζήτημα, ὅπερ θέλει ἀπασχολήσει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος; Ποῖον εἶναι κυρίως τὸ ζήτημα, ὅπερ θέλουσι συζητήσει οἱ λογάδες τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὗτινος δὲ τὴν λύσιν μετ’ ἀγωνίας ἀναμένει ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Ἓν εἶναι τὸ ζήτημα καὶ μόνον, πάντα τὰ ἄλλα εἰσὶ μικραὶ λεπτομέρειαι. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: Συμφέρει εἰς τὸν στρατὸν, συμφέρει εἰς τὸ ἔθνος, συμφέρει εἰς τὴν Α. Β. Ὑψηλότητα τὸν Διάδοχον, εἰς τὴν Βασιλικὴν Δυναστείαν, ἡ ἀνάθεσις τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν Α. Β. Ὑψηλότητα τὸν Διάδοχον; Τοῦτο καὶ μόνον εἶναι τὸ ζήτημα, ὅπερ δύναται εὐρέως ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν. Καὶ ἠκούσαμεν ἀληθῶς εὐγλώττους λόγους, μάλιστα παρὰ δύο τῶν συμπολιτῶν μου, ἀντιπολιτευομένων, καθημένων πρὸς τὴν πτέρυγα ὅμως ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν), οἵτινες τῷ ὄντι συνεκίνησαν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπή, εἰς ἣν ζητοῦσι νὰ παραπέμψωσι τὴν μελέτην τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, εἰς τί ἆρά γε θέλει καταγείνῃ; Θέλει συντάξει Ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ; Ἀλλ’ ἡμεῖς, ἔχοντες ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ φῶτα εἰδικῶν περὶ τούτου ἀνδρῶν, νομίζομεν, ὅτι ἐξαιρετικῶς οἱ Ὀργανισμοὶ τῶν στρατῶν ἀποτυγχάνουσιν, ὅταν συντάσσωνται ἐν εἰδικαῖς ἐπιτροπαῖς. Περιφανὴς στρατηγὸς τῆς Αὐστρίας, ὁ κ. De Thun, ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Προκειμένου νὰ συνταχθῇ σχέδιον τῶν ἐπενεκτέων μεταρρυθμίσεων ἢ βελτιώσεων, σπανίως βλέπει τις τὸ σχέδιον ν’ ἀπολήξῃ εἰς αἴσιον πέρας, ἐὰν ἐμπιστευθῶσι τοῦτο εἰς ἐπιτροπὴν γνωμοδοτικὴν, συγκειμένην ἐξ ἀτόμων ἐνδιαφερομένων· καθόσον ἕκαστον μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ὂν ἀτομικῶς ἀνεύθυνον, ὀλίγον θὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος. Αἱ συζητήσεις θὰ ἀποβῶσιν εἶδος συμβιβασμοῦ μεταξὺ τῶν μᾶλλον ἀντιθέτων γνωμῶν, καὶ συχνάκις αἱ ληφθησόμεναι ἐν τέλει ἀποφάσεις θὰ εὑρεθῶσιν εἰς λανθάνουσαν ἀντίφασιν πρὸς τὰς ἀρχῆθεν ληφθείσας.» Ἓν ἄρα εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ἄξιον τῆς σοβαρότητος τῆς Βουλῆς, ὡς πρὸς ὃ οὐδεμία ἀνάγκη παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπήν. Τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐν τοῖς ἁπλουστέροις ὅροις αὑτοῦ, ἐμφωλεύει ἐν ταῖς ψυχαῖς πάντων ἡμῶν, τὸ ζήτημα τοῦτο συζητεῖται εἰς ὅλους τοὺς κύκλους τῶν πολιτῶν, ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέχρι τοῦ ἄλλου ἄκρου τῆς Ἑλλάδος. Συμφέρει εἰς τὸν στρατὸν, συμφέρει εἰς τὸ ἔθνος, συμφέρει εἰς τὴν Α. Β. Ὑψηλότητα τὸν Διάδοχον, εἰς τὴν Δυναστείαν, ἡ ἀνάθεσις τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου; Περὶ τούτου θέλει συζητήσει ἡ Βουλή. Ἡ παραπομπὴ ἄρα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα αὕτη συναρμολογήσῃ δῆθεν τοὺς νόμους, νομίζω ὅτι εἶναι ἔργον μάταιον, καὶ οὐχὶ ἄξιον τῆς σοβαρότητος τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἡ παραπομπὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, ἐγὼ δὲ, ὅστις πάντοτε ἐκηρύχθην ὑπὲρ τῶν τεχνικῶν ἐπιτροπῶν, ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, τῇ εἰδικῇ, ἐπείγομαι, καὶ νομίζω ὅτι μετ’ ἐμοῦ ἐπείγεται σύμπαν τὸ ἔθνος, ἵνα τεθῇ τέλος πάντων ἓν τέρμα εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα ἴδωμεν, ἂν τὸ ἔθνος εἶναι ἄξιον νὰ ἔχῃ στρατὸν ἄξιον τοῦ ὀνόματος αὑτοῦ· ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι ἔχει στρατὸν ἄξιον τοῦ ὀνόματος αὑτοῦ, καὶ δύναται νὰ ἔχῃ τοιοῦτον. Λοιπὸν ἡ παραπομπὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν θέλει φέρει τὴν ἐκκρεμότητα, θέλει μεταφέρει τὰς συζητήσεις ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης εἰς τὰ ἰδιαίτερα δωμάτια τῆς ἐπιτροπῆς, ἐκεῖ δὲ, κατὰ τὸν στρατηγὸν κ. De Thun, γεννῶνται αἱ ἀμοιβαῖαι ὑποχωρήσεις. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἐκφράζων τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, διαθέτουσα τὴν πλειονοψηφίαν, καθῆκον ἔχει νὰ ἀποκρούσῃ τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν. Καθῆκον ὅμως ἔχει ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἀκούσῃ μετὰ προσοχῆς καὶ σεβασμοῦ πάσας τὰς γνώμας, εἴτε ἐντεῦθεν εἴτε ἐκεῖθεν ἐκφερομένας, καθῆκον ἔχει νὰ ζητήσῃ νὰ φέρῃ τέρμα εἰς τὴν ἐκκρεμῆ ταύτην κατάστασιν. Διαπρεπέστατοι ἀξιωματικοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ μοὶ ἔλεγον, ὅτι, ἀφ’ ὅτου ἤρξατο νὰ γίνηται λόγος περὶ ἀρχηγοῦ οἱουδήποτε τοῦ στρατοῦ, ἡ πειθαρχία ἐν τῷ στρατῷ ἤρχισε νὰ κλονίζηται· οὐδεὶς ἠξεύρει τί ἔχει νὰ πράξῃ, οὐδεὶς γνωρίζει τὸν προορισμόν αὐτοῦ καὶ τὸ μέλλον τοῦ στρατοῦ. Καὶ βεβαίως, ὅταν νόμοι, οἵτινες θέλουσιν ἐπιφέρει σπουδαιότατα ἀποτελέσματα, προβάλλονται πρὸς συζήτησιν, καθῆκον ἔχουσιν αἱ Βουλαὶ ὅτι τάχιστα νὰ συζητῶσιν αὐτοὺς, μάλιστα ὅταν τὰ ζητήματα, ἀναλυόμενα εἰς τοὺς ἁπλουστέρους ὅρους, ἔχωσιν ὡς ἐγὼ ἐξέθηκα τὰ πράγματα. Δὲν βλέπετε, κύριε Πρόεδρε, τί συμβαίνει μὲ τὴν Στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν; Σχεδὸν πλήρης καὶ ἐντελὴς παραλυσία τῆς ἀστυνομίας ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον τοῦ Κράτους. Διατί; Διότι ἕκαστος τῶν κυρίων ἀστυνόμων, ἕκαστον τῶν ὀργάνων τῆς Στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἀναμένει ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νὰ λάβῃ τὸ πιλήκιον αὑτοῦ, καὶ νὰ τραπῇ ἐφ’ ἃ ἔχει εἰδικὴν ἀποστολήν. Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀξία κατ’ ἐμὲ μομφῆς, εἶναι κατὰ τοῦτο, ὅτι, δὲν γνωρίζω διὰ τίνας λόγους, ἐνῷ ἔλαβε παρὰ τῆς Βουλῆς τὸν νόμον περὶ Διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἣν ἐγὼ θεωρῶ ἐλευθεριωτέραν κατὰ πολὺ τῆς Στρατιωτικῆς, ἀνέχεται εἰσέτι τὴν Στρατιωτικὴν, ἥτις οὕτως ὑφίσταται καὶ δὲν ὑφίσταται ἅμα. Τοῦτ’ αὐτὸ, Κύριοι, συμβαίνει καὶ μὲ τὸν στρατόν. Ἐνῷ μετὰ τὰ ἀτυχῆ γεγονότα ὠφείλαμεν τέλος πάντων εὐθὺς ἀμέσως νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἵνα ἴδωμεν κατὰ τί ὁ ὀργανισμὸς χωλαίνει, ἂν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπετύχομεν ἕνεκα τοῦ κακοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, — διότι περὶ τούτου ὑπάρχουσι πολλοὶ οἱ ἀντιφρονοῦντες, ὧν μεταξὺ καὶ ἐγὼ, — ἀφήσαμεν νὰ παρέλθωσι δύο καὶ ἐπέκεινα ἔτη, χωρὶς νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ἕνα ὀργανισμὸν, οὗτινος δυνάμει ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὰ ἐμπρός. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, καίτοι οὐδαμῶς συνδέομαι πρὸς τὰς ἰδέας τῆς πλειονοψηφίας, ἐγὼ τουλάχιστον κηρύσσομαι ἐναντίον τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν, φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἤτοι οἱ διευθύνοντες αὐτὴν, καλῶς ἔπραξαν, προτάξαντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἵνα τεθῇ τέλος πάντων τέρμα, καὶ γνωρίσῃ τὸ ἔθνος, τί ἔχει νὰ πράξῃ.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§98Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς θὰ ὁμιλήσῃ;

§99ΑΥΓΕΡ. ΑΒΕΡΩΦ. Ὄχι· ἐπὶ τῆς παραπομπῆς.

§100Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι δὲν δύναμαι νὰ συγχαρῶ τὸν τελευταίως ἀγορεύσαντα κατὰ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Δραγούμη. Λυποῦμαι δὲ, διότι δὲν διεχειρίσθη τὸ ζήτημα συμφώνως πρὸς τὴν εὐφυΐαν αὐτοῦ, καθόσον ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ ἐστήριξεν ἀκλονήτως τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου κ. Δραγούμη. Τί σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Λεβίδης; Ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἁπλοῦν, τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν, διότι πρόκειται νὰ λάβῃ τὴν πρώτην ἀρχηγίαν τοῦ στρατεύματος ἡ Α. Ὑψηλότης ὁ Διάδοχος, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει εὐθὺς ἀμέσως ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως αὐτοῦ, δὲν πρέπει δὲ νὰ παρέλθῃ οὐδὲ στιγμὴ, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται νὰ τεθῇ ἓν τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν· καὶ σᾶς ἔλεγεν, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ, ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος, ἐὰν συμφέρει εἰς τὸν Διάδοχον, εἰς τὴν Δυναστείαν, εἰς τὸν στρατὸν, νὰ ἀναλάβῃ ἡ Α. Ὑψηλότης τὴν Γενικὴν Διοίκησιν. Ἀλλ’ ἂν εἶναι ζήτημα, ὅπερ εὐρέως πρέπει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ, τοῦτο εἶναι τὸ παρὸν ζήτημα, ὅπερ πρέπει νὰ διϋλίσῃ προηγουμένως καθ’ ὅλα αὐτοῦ τὰ μέρη, διὰ νὰ ἦναι ἡ συζήτησις αὐτοῦ τελεία, διὰ νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῶν πραγμάτων, διὰ νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς ἱστορίας, διὰ νὰ στηρίζηται ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ἐκεῖνοι δὲ, οἵτινες θ’ ἀναλάβωσι τὴν συζήτησιν ταύτην, πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν ὅλα ταῦτα, διὰ νὰ δώσωσι πλήρη τὴν γνώμην των. Καὶ διὰ νὰ στηρίξῃ ἐπὶ τῆς γνώμης αὐτῶν ἡ Βουλὴ τὴν ἀπόφασίν της, πρέπει νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ ὅλον τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον, διότι ἀκριβῶς δὲν εἶναι ἁπλοῦν τὸ ζήτημα, ἀλλὰ πρόκειται περὶ αὐτῆς τῆς ὑπάρξεως τοῦ Κράτους, ὡς θ’ ἀποδείξω, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας. Δὲν πρόκειται περὶ στρατιωτικῆς διοικήσεως ἁπλῆς. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ στρατιωτικῆς διοικήσεως ἁπλῆς, ἔχει ἡ Βουλὴ καθῆκον νὰ καθορίσῃ τὰ δικαιώματα, τὰς ὑποχρεώσεις, τὰ καθήκοντα καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ἀρχηγοῦ, διὰ νὰ ἦναι σαφὲς τὸ πρᾶγμα καὶ γνωστὸν εἰς τὸ ἔθνος. Πῶς ἐκεῖνος θὰ ἀναλάβῃ μίαν τοιαύτην διοίκησιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ παρὸν, τὸ μέλλον, ἡ τιμὴ τῆς πατρίδος καὶ τῶν ὅπλων αὐτῆς, χωρὶς νὰ γινώσκῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸ ἔθνος τὴν ἔκτασιν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ καὶ ὑποχρεώσεων; Λοιπὸν, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ὑπεστήριξεν ἐρρωμενέστατα τὴν πρότασιν τοῦ ἑτέρου ἐξ Ἀττικῆς ἐντίμου συναδέλφου. Δὲν πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος μέλος τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας. Πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τὴν ἀνωτάτην τοῦ στρατοῦ ἐκεῖνος, ὅστις ἐν τῇ ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως ἀναλαμβάνει τὴν διοίκησιν τοῦ ἔθνους, καὶ δὲν πρόκειται νὰ τὴν ἀναλάβῃ προσωρινῶς καὶ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης μόνον, δὲν πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ ἀρχηγίαν ἐν στενῷ κύκλῳ, δίδουσαν εἰς αὐτὸν γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν αὐτῆς. Πρόκειται νὰ λάβῃ τὴν καθόλου ἀρχηγίαν τῆς διοικήσεως τοῦ στρατεύματος, καὶ νὰ θέσῃ ἐκποδὼν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ θὰ ἴδωμεν, ἂν εἶναι ἐπαρκὴς εἰς τοῦτο ἡ ἀνθρωπίνη διάνοια, καὶ ἂν δὲν εἶναι λίαν πεπερασμένη μάλιστα αὕτη εἰς τὴν κεφαλὴν ἐκείνου, ὅστις θ’ ἀναλάβῃ τὴν γενικὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι οὗτος ἕτοιμος εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, ἵνα ἡ γνώμη αὐτοῦ ἔχῃ ὑπέρτατον κῦρος. Λοιπὸν ἡ συζήτησις δὲν εἶναι ἁπλῆ, καὶ διὰ τοῦτο θερμῶς παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εὐθὺς ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπιμένουσα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐκ συναρπαγῆς θέλουσα νὰ καταστήσῃ αὐτὸ νόμον τοῦ Κράτους, δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο, παρὰ προδίδει τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος καὶ διασαλεύει συγχρόνως τὴν ὕπαρξιν τοῦ Θρόνου. Δὲν θὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ἀφῃρημένως, Κύριοι. Θὰ ἐξετασθῇ οὐσιαστικῶς. Διότι, ὡς παρετηρήσατε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θὰ ἀναλάβῃ ὁ Γεν. Διοικητὴς τὰ καθήκοντα τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Κύριοι, μὴ παίζετε προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, τὰ ὀργανικὰ ζητήματα, δὲν λύονται εἰς μίαν συνεδρίασιν, εἰς μίαν Σύνοδον, εἰς μίαν Περίοδον. Δὲν συζητοῦνται εἰς ἓν μόνον γραφεῖον, καὶ δὲν ἔρχονται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ῥίπτωνται ἐξαπίνης ἐν τῷ μέσῳ αὐτῆς καὶ ἀστραπιαίως νὰ συζητῶνται. Διέρχονται ἀπὸ διάφορα κόσκινα, ἀπὸ πολλὰς ἐπιτροπὰς, καὶ πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως συζητοῦνται, καὶ ἀναβάλλεται πολλάκις ἡ συζήτησις αὐτῶν, ἐνῷ εἶναι εἰς τὸ τέρμα αὐτῆς. Καὶ ἔχω πολλὰ παραδείγματα νὰ σᾶς παρουσιάσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου Κρατῶν ἰσχυροτέρων, μεγαλειτέρων, ἀκμαιοτέρων ἡμῶν. Κοσκινίζονται λοιπὸν τὰ τοιούτου εἴδους ζητήματα, συζητοῦνται ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις αὐτῶν ἐπὶ πολλὰς ἐνίοτε Περιόδους, καὶ παρέρχονται δεκαπέντε πολλάκις ἔτη, ἵνα περατωθῇ ἡ συζήτησις τῶν τοιούτων νομοσχεδίων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειονοψηφίαν, ἥτις καὶ τὴν μείζονα εὐθύνην θὰ φέρῃ, νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν καὶ νὰ σχηματίσῃ ἐπιτροπὴν, οἱανδήποτε’ ἂν θελήσῃ, νὰ παράσχῃ δ’ εἰς αὐτὴν πάντα τὰ μέσα, ἅτινα αὕτη ἤθελε ζητήσει παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, οὕτω δὲ νὰ συζητηθῇ ἐκ μέρους αὐτῆς τὸ νομοθέτημα τοῦτο, νὰ διϋλισθῇ, νὰ ἔλθωσι δ’ εἶτα τὰ μέλη ἐκεῖνα, τὸ ἓν κατόπιν τοῦ ἄλλου, ἵνα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκφράσωσι τὴν γνώμην αὑτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδομένων, καὶ οὕτως ἐν ἐπιγνώσει τῶν πραγμάτων νὰ δώσωμεν πάντες τὴν ψῆφον ἡμῶν. Μὴ λησμονεῖτε τὸ 1897, καὶ μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις προβάλλει τὸ νομοθέτημα τοῦτο σήμερον, διῴκησεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τοιαύτην καθιέρωσε διοίκησιν, ὥστε θεατὴς αὐτὸς ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος νὰ βλέπῃ τ’ ἀποτελέσματα τῆς τρομερᾶς ἐκείνης καταστροφῆς!

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν...

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς ποίαν ἐπιτροπήν;

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς εἰδικήν.

§104Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ τάξητε προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπιτρέψατε νὰ διατυπώσω λεπτομερέστερον τὴν πρότασίν μου, καίτοι ἔθιξα τὰ σημεῖα τὰ ἀναγκαῖα. Ἐζήτησα νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπὴν περιλαμβάνουσαν πάντας τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ στρατιωτικοὺς ἀμφοτέρων τῶν μερίδων καὶ ἐκ τῶν μὴ στρατιωτικῶν ἐκείνους, οὓς ἤθελε κρίνει ἡ Βουλή, ἤ, ἂν ὄχι ἡ Βουλή, ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅτι εἶναι καταλληλότεροι νὰ συζητήσωσιν ἐπὶ ζητημάτων νομικῶν καὶ ἰδίᾳ συνταγματικῶν.

§107ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τοῦ ὁποίου πρωτίστως ἡ Κυβέρνησις ἐνδιαφέρεται, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῇ τὴν παραπομπὴν αὐτοῦ εἰς ἐπιτροπήν, ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας. Λέγω πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὑποθέτω, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ τόπου καὶ τοῦ στρατοῦ εἶναι, οὐχὶ νὰ ψηφισθῇ ὁπωσδήποτε τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ νὰ ψηφισθῇ χωρὶς νὰ διεγείρῃ τὰς ὑπονοίας, τὰς ὁποίας διήγειρε λόγῳ τῆς ἱστορίας αὐτοῦ, ἱστορίας τὴν ὁποίαν πάντες γνωρίζομεν καὶ τὴν ὁποίαν περιττὸν εἶναι νὰ ὑπομνήσω πάλιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ γνώμη περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ συνωδεύθη μετὰ τοιούτων πολιτικῶν ὑπαινιγμῶν, καὶ προεκάλεσε τοιαῦτα συμπεράσματα, διῄρεσε δὲ εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς καὶ στρατὸν καὶ κοινὴν γνώμην, ὥστε δὲν εἶναι ἄπορον, ἂν καὶ σήμερον βλέπομεν τὸ νομοσχέδιον γινόμενον δεκτὸν μετά τινος δυσπιστίας καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἀπειλοῦν νὰ προκαλέσῃ συζητήσεις καὶ κρίσεις καὶ μομφάς, τὰς ὁποίας συμφέρον πάντες ἔχομεν ν’ ἀποφύγωμεν, ἵνα μὴ ἐξέλθῃ τὸ νομοσχέδιον διὰ τοιούτων συζητήσεων. Τὸ κατ’ ἐμέ, φρονῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι τόσον φοβερὸν, ὅσον ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ ἱστορία, ἥτις προηγήθη αὐτοῦ, ἡ ἀτέλεια τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἥτις τὸ συνοδεύει, ἡ ἀτέλεια καὶ σήμερον τῶν ἐξηγήσεων τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν οὐδὲν μετέβαλε, καὶ πάντες σχεδὸν κατέχονται ἐξ ὑπονοιῶν, αἱ ὁποῖαι, ἂν ἤθελε τὸ νομοσχέδιον συζητηθῆ πρότερον ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐν ἐπιτροπῇ, συνεργαζομένου καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δίδοντος τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις, θὰ ὑπεβάλλετο εἰς τὴν Βουλὴν περισσότερον μεμελετημένον, καὶ ἀπηλλαγμένον ὑπονοιῶν θὰ ἐγίνετο μᾶλλον εὐπρόσδεκτον. Περιέχει ἀληθῶς τὸ νομοσχέδιον τόσα κενὰ, τόσας ἀποσιωπήσεις, δίδει λαβὴν εἰς τόσας ἀπορίας, ὥστε πᾶς τις δύναται νὰ ὑποθέσῃ κρυπτομένους ἐν αὐτῷ κινδύνους, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ νομίζῃ ἐκ καθήκοντος, ἐκ πατριωτισμοῦ, ἐξ ἀγάπης πρὸς τὴν Δυναστείαν, ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὸν Διάδοχον, ὑπόχρεων ἑαυτὸν νὰ φέρῃ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἄλλως θὰ ἦσαν περιτταί. Ἡ προεξεργασία καὶ προσυζήτησις ἐν τῇ ἐπιτροπῇ εἶναι ἀναγκαία. Τί βλάπτει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν τὸ νομοσχέδιόν του, πρὶν συζητηθῇ ἐνταῦθα καὶ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς κρίσεις καὶ ἐπικρίσεις, ὑποβληθῇ εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ στρατιωτικῶν; Ἐπιτροπὴ ἐκ στρατιωτικῶν, ἐνήμερων εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς τὴν περὶ διοικήσεως αὐτοῦ νομοθεσίαν, διατεθειμένων δὲ πάντοτε, ὅπως καταστήσωσιν ἰσχυροτέραν καὶ μᾶλλον ἀνεξάρτητον ἀπὸ τῆς κεντρικῆς διοικήσεως τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, θὰ βοηθήσῃ τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Τί βλάπτει, ἂν τοιαύτη ἐπιτροπή, ἡ ὁποία βεβαίως ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ποιήσηται κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας, τῆς λίαν μετρημένης ἄλλως, τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν εἰς αὐτήν, ζητήσῃ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐξηγήσεις καὶ διασαφήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἄρωσιν ἐκ τοῦ μέσου τοὺς δισταγμοὺς καὶ τὰς ὑπονοίας, αἱ ὁποῖαι ὁπωσδήποτε ὑπεδέχθησαν τὸ νομοσχέδιον; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι, μολονότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρὶν διατυπωθῇ καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, ἦτο περίπου γνωστὸν, ὑπεβλήθη δ’ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ πολλῶν ἡμερῶν, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν δικαιολογεῖ τὰς προτάσεις περὶ ἀναβολῆς καὶ παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπήν, ἐπειδὴ ὅμως εἶναι ἀσαφὲς, δικαιολογεῖ ὅλας τὰς ἀμφιβολίας, αἱ ὁποῖαι ἐξ αὐτοῦ ἠγέρθησαν, καὶ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς. Καλλίτερον εἶναι, εἰς αὐτὴν μᾶλλον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις, παρὰ ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει. Ἐν αὐτῇ θὰ προκληθῶσιν ἐξηγήσεις καὶ ἀντεγκλήσεις, ἃς καλὸν, λόγῳ τοῦ ἀντικειμένου, ἐνταῦθα ν’ ἀποφύγωμεν. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐξομαλύνῃ τὸ ἔδαφος. Ἐρρήθη πρὸ μικροῦ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἄλλου ἢ ἁπλῶς περὶ συγχωνεύσεως τῶν τριῶν ὑπαρχόντων Ἀρχηγείων, τὰ ὁποῖα σήμερον δυνάμει τῶν καθεστώτων νόμων λειτουργοῦσιν, εἰς ἓν καὶ μόνον. Ἐὰν πρόκειται πραγματικῶς τὰ τρία Ἀρχηγεῖα ν’ ἀποτελέσωσι μίαν Γενικὴν Διεύθυνσιν, ὅλον τὸ Κράτος νὰ θεωρηθῇ ὡς μία περιφέρεια, καὶ ἅπασα αὐτὴ ἡ περιφέρεια, ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, νὰ ὑπαχθῇ ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ ἀρχαιοτέρου ἀντιστρατήγου, ὁ ὁποῖος συμπίπτει νὰ ἦναι ὁ Διάδοχος, βεβαίως ἐκ πρώτης ὄψεως οὐδὲν τοῦτο παρουσιάζει τὸ κακόν. Ὑπάρχει σήμερον διοίκησις τοῦ στρατοῦ διὰ τῶν τριῶν Ἀρχηγείων γιγνομένη. Ἡ διοίκησις αὕτη τοῦ στρατοῦ, ἡ τριμερὴς, πρόκειται νὰ συγχωνευθῇ εἰς μίαν, ὑπὸ τὸν Γενικὸν Διοικητήν. Πρόκειται περὶ τοιαύτης μόνον διοικήσεως τοῦ στρατοῦ; Πρόκειται περὶ ἁπλῆς καταργήσεως τριῶν Ἀρχηγείων· γίνονται νέαι διαιρέσεις μονάδων, καὶ αὐταὶ αἱ νέαι διαιρέσεις δὲν ἐπαρκοῦσιν ἢ πρὸς συγκρότησιν ἑνὸς μόνου στρατιωτικοῦ σώματος, καὶ τὸ στρατιωτικὸν σῶμα θεωρεῖται πρέπον νὰ ἔχῃ ἕνα διοικητήν; Ἢ μεταβάλλεται αὐτὴ ἡ βάσις τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἡ κρατοῦσα νῦν, ἀφαιρουμένη ἀπὸ τὰς χεῖρας, εἰς ἃς μέχρι σήμερον εὑρίσκετο, καὶ παραδιδομένη εἰς χεῖρας τῆς Γενικῆς Διοικήσεως; Ἂς σαφηνισθῇ περὶ τίνος πρόκειται. Ἂς σαφηνισθῇ ποία μεταβολὴ γίνεται. Δύναταί τις καθ’ ἑαυτὸν νὰ εὑρίσκῃ ταύτην ἢ ἐκείνην μᾶλλον ἢ ἧττον ἐπιτυχῆ, ἀλλ’ δὲν ἧττον ὅ,τι θὰ γείνῃ πρέπει νὰ γείνῃ ἐν γνώσει τῆς Βουλῆς καὶ νὰ γείνῃ σύμφωνον πρὸς τοὺς νόμους τοὺς θεμελιώδεις καὶ ἐν συμπράξει πρὸς τὰς ἄλλας ἀρχὰς τοῦ Κράτους. Βεβαίως ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν τόσας στρατιωτικὰς δυνάμεις, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἐν εἰρήνῃ πέραν τοῦ ἑνὸς σώματος. Ἕν σῶμα λοιπὸν στρατοῦ θὰ ἔχωμεν. Αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ τὸ διοικῇ εἷς. Ἐπειδὴ δὲ ἓν σῶμα εἶναι ἢ ἔδει νὰ ἦναι καὶ μία διοίκησις, πρέπει νὰ ἦναι βεβαίως καὶ ἓν Ἐπιτελεῖον, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ εἷς ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου. Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν μόνον πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Πρόκειται τὸ Ἐπιτελεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ δοθῇ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ σώματος, νὰ ἔχῃ ἄλλην ἐξουσίαν, παρὰ ἐκείνην, ἣν ἔχουσι συνήθως τὰ Ἐπιτελεῖα στρατιωτικοῦ σώματος; Ἢ πρόκειται νὰ μὴ ὑπάρχῃ πλέον ἐπιτελικὴ ἐργασία ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι τὸ νομοσχέδιον ἀφαιρεῖ πᾶσαν ἐργασίαν ἐπιτελικὴν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου; Καὶ ἐπὶ τούτου ἀναγκαία διασάφησις· διότι, μεθ’ ὅσας παρατηρήσεις ἔφερεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, τὸ νομοσχέδιον ἔχει πολλὰ τὰ ἀσαφῆ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, φρονῶ ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις ἐν εἰρήνῃ διοικεῖ τὸν στρατὸν, οὗτος πρέπει νὰ ἦναι καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ ἐν πολέμῳ. Τοῦτο τὸ λογικώτερον, τοῦτο τὸ σύμφωνον καὶ πρὸς τὰς κρατούσας ἐν τοῖς στρατοῖς ἰδέας. Οὗτος δέον νὰ περιστοιχίζηται ἐν πολέμῳ ὑπὸ τοῦ Ἐπιτελείου, τὸ ὁποῖον ἐν εἰρήνῃ παρεσκεύασε τὸν πόλεμον. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἐπιτελικὴν ταύτην ἐργασίαν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν ὑπεύθυνον. Ἄνευ ὑπευθύνου ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ἔθνους διὰ τὴν ἐπιτελικὴν ἐργασίαν δὲν ἔχομεν ἀληθῆ τοιαύτην. Σήμερον ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἐκτελεῖται ὑπὸ διαφόρων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις, ὡς Βουλευτὴς ἢ φίλος τοῦ κόμματος, εἶναι ὑπεύθυνος ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Ποία ἡ ἀξία αὐτῆς τῆς εὐθύνης, τὸ γινώσκετε. Ἤδη πρόκειται νὰ τὴν ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ τὴν μεταφέρωμεν ἀλλαχοῦ. Ἀλλὰ τίς ἔσεται μετὰ τὸν νέον νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως ὁ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς ὑπεύθυνος; Ἐπὶ τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς, ζητούμενος παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, πρέπει νὰ δώσῃ διασαφήσεις, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καὶ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία οἱαδήποτε, μὴ ἔχουσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸν ὑπεύθυνον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἄνευ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ οὐδεμία ὑπηρεσία ἐν τῷ Κράτει ἐνεργεῖται. Ὅλα τὰ ζητήματα ταῦτα γεννῶσι δυσχερείας. Ἀποσπῶνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου σπουδαῖαι ὑπηρεσίαι ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δίδονται εἰς τὸν ἀρχηγόν. Ὑπὸ τίνας ὅρους δίδονται;...

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι συζητεῖτε ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§109ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἁπλῶς ἀναφέρω τὰς ἀπορίας, ἃς γεννᾷ τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὰς ὁποίας ἀνάγκη εἶναι, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διασκεδάσῃ, ὅπως γνωρίζωμεν, ἂν τὰ κενὰ θὰ πληρώσῃ διὰ διαταγμάτων ἢ θ’ ἀφήσῃ ὑπὸ τὸ κράτος τῶν κειμένων νόμων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, κύριε Πρόεδρε, ἐξεφράσετε τὴν ἰδέαν, ὅτι εἰσέρχομαι οὕτω εἰς τὴν οὐσίαν, δὲν θέλω ἐπιμείνει περισσότερον, καὶ παύω, συνηγορῶν ὑπὲρ τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν, ἣν νὰ ἐκλέξητε ὑμεῖς, ὁρίζοντες συνάμα χρόνον δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐργασιῶν της. Συνηγορῶ οὕτω ὑπὲρ τῆς πληρεστέρας συντάξεως καὶ σαφεστέρας ἐννοίας τοῦ νομοσχεδίου.

§110Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ παραπομπὴ τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν μόνον τεχνικὴν δὲν μοὶ φαίνεται ἡ προσήκουσα. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, ἡρμηνεύθη καὶ ἐθεωρήθη καὶ παρὰ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ παρὰ τοῦ ἔθνους, ὅτι δὲν ἀφορᾷ ἁπλῶς εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, δὲν ἀφορᾷ ἁπλῶς εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν ὀργανικῶν στρατιωτικῶν σωμάτων καὶ τὴν διοίκησιν αὐτῶν, ἀλλὰ κἄτι τι πλειότερον. Καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος ἀναμένει διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ πλειότερον τοῦ ἁπλοῦ ὀργανισμοῦ, ἀναμένει τὴν μόρφωσιν στρατοῦ, οἷον ἐπιθυμοῦμεν. Δὲν πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ ἀνατίθεται ἡ διοίκησις καὶ ἡ ἀνωτέρα ἐξουσία ἐπὶ τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου, νὰ παραδεχθῶμεν ἁπλῶς μεταβολὴν τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διάφορον τῆς ὑπαρχούσης. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν θὰ ἔχωμεν τρία Ἀρχηγεῖα ἢ ἓν Ἀρχηγεῖον, ἔχον ὑφ’ ἑαυτὸ τὰς τρεῖς Μεραρχίας, ἀλλ’ ἂν ἡ ἐλπὶς καὶ ἡ προσδοκία, ὅτι διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς ἐνεργοῦ διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν Διάδοχον θέλομεν ἐπιτύχει στρατὸν ἀληθῆ, θὰ πραγματωθῶσι. Ἂν τοιαύτη εἶναι ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὑποβαλούσης τὸ νομοσχέδιον, ἂν τοιαύτη εἶναι ἡ ἀντίληψις πάντων, οἵτινες ἐζήτασαν τὸ ζήτημα, τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζει πλειότερα ζητήματα τῶν τεχνικῶν ἐκείνων, ἅτινα ἀνέφεραν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες. Δὲν δύνανται ὅμως αἱ προσδοκίαι καὶ οἱ πόθοι, τοὺς ὁποίους ἐγείρει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἂν καὶ ἄλλα ζητήματα, στενῶς μετ’ αὐτοῦ συνδεόμενα, δὲν μελετηθῶσι συγχρόνως· δὲν εἶναι δυνατόν, μήτε ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου, μήτε ὁ ἀνώτερος στρατιωτικὸς τοῦ κόσμου νὰ μορφώσῃ στρατὸν μὲ μόνην τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τὴν συγκέντρωσιν τῶν διαφόρων στρατιωτικῶν μονάδων ὑπὸ ἕνα ἀρχηγόν. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι αἱ ἐλλείψεις τοῦ στρατοῦ ἡμῶν δὲν εἶναι ἐν τῇ διοικήσει, ἀλλ’ ἀλλαχοῦ· εἶναι εἰς τὴν ἔλλειψιν τῶν μέσων, ὅπως ἐφαρμοσθῇ πράγματι εἷς συγκεντρωτικὸς ὀργανισμὸς, οἷος ὁ παρ’ ἡμῖν ἰσχύων, καὶ ὁ ὁποῖος θέλει τροποποιηθῆ διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου· εἶναι εἰς τὰς ἐλλείψεις, αἵτινες παρουσιάζονται εἰς ἑτέρας ὑπηρεσίας, εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, ἐλλείψεις αἵτινες ἀπογυμνοῦσι τὸν στρατὸν καὶ παρεμποδίζουσι τὴν μόρφωσίν του. Ἄν θελήσωμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, ἐπηρεαζόμενοι ὑπὸ μόνου τοῦ τεχνικοῦ μέρους τοῦ ὀργανισμοῦ, δὲν πράττομέν τι σπουδαῖον καὶ σοβαρόν, ἀλλὰ πράττομέν τι παρακεκινδυνευμένον. Ἀναθέτοντες δὲ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τὴν εὐθύνην, ὅτι θέλει ἐκπληρώσει τοὺς πόθους, τοὺς ὁποίους συνελάβομεν, ὅπως ὑπὸ τοὺς σημερινοὺς ὅρους μορφώσῃ τὸν στρατὸν ὡς ἐπιθυμοῦμεν, νομίζω ὅτι θέτομεν εἰς δυσχερῆ θέσιν τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου, παρὰ τοῦ ὁποίου πάντες προσδοκῶμεν μεγάλας ὑπηρεσίας πρὸς τὴν χώραν. Ἐὰν εἴπωμεν εἰς αὐτὸν, ὅτι «μὲ τὰς ἐλλείψεις, ἃς ἔχομεν, σοὶ ἀναθέτομεν τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ», λέγομεν εἰς αὐτὸν «σοὶ ἀναθέτομεν τὴν ἀρχηγίαν, ἀλλὰ δὲν σοὶ παρέχομεν οὔτε τὰ μέσα, οὔτε τὰ χρήματα, ἅτινα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ καὶ διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπογυμνοῦσι τὸν στρατόν· σοὶ ἀναθέτομεν τὴν εὐθύνην νὰ μορφώσῃς δι’ ἀνεπαρκῶν μέσων ἑλληνικὸν στρατόν». Τοιαύτη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἶναι λίαν παρακεκινδυνευμένη. Εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ὁ ἀνώτερος ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ δύναται νὰ ἐπιδιώξῃ ἀποτελεσματικῶς τὸν σχηματισμὸν στρατοῦ μὴ ἐπηρεαζομένου ἐξ ἐπεμβάσεων ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν. Εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἀνωτέρα ἐπιρροὴ πρέπει νὰ παρέμβῃ, ὅπως μορφώσῃ στρατὸν ἐν Ἑλλάδι, διότι πανταχοῦ, ὅπου ἐμορφώθησαν στρατοὶ, κατωρθώθη τοῦτο διὰ τοιαύτης ἀνωτέρας δράσεως. Δὲν θὰ ἦτο ἡ Γερμανία ἡ σήμερον ἰσχυρὰ Αὐτοκρατορία, ἂν οἱ Βασιλεῖς τῆς Πρωσσίας δὲν ἐμόρφουν τὸν στρατόν της. Δὲν θὰ ἦτο ἡ Ρουμανία στρατιωτικὸν ἔθνος, ἂν δὲν συνετέλει εἰς τοῦτο ὁ Βασιλεὺς αὐτῆς. Καὶ ἡμεῖς δὲν θ’ ἀποκτήσωμεν στρατὸν ἂν δὲν παρέμβῃ καὶ δὲν ἐπιβληθῇ ἀνωτέρα ἐπιρροή. Ἀλλὰ παραδεχόμενοι τοῦτο πρέπει νὰ παράσχωμεν εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τὰ μέσα τῆς μορφώσεως αὐτοῦ· δὲν παρέχομεν δὲ ταῦτα, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχωμεν προϋπολογισμὸν, οἷον πρέπει νὰ ἔχωμεν, ἐφ’ ὅσον πλανώμεθα μὲ πειράματα, ἐναντίον τῶν πραγμάτων, διὰ τὴν μόρφωσιν ἀστυνομίας, δυναμένης νὰ συγκρατήσῃ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχωμεν οἰκονομικὴν νομοθεσίαν ἀπαιτοῦσαν τὴν ἀπόσπασιν μεγάλου μέρους στρατοῦ πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων. Παραδίδοντες μὲ τοιαύτην κατάστασιν οἰκονομικῶν καὶ δημοσίας ἀσφαλείας τὸν στρατὸν εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου, καὶ ἀφίνοντες νὰ γεννηθῇ εἰς τὴν πεποίθησιν τοῦ ἔθνους, ὅτι ὁ Διάδοχος θὰ δυνηθῇ ἐν τοιαύτῃ καταστάσει νὰ μορφώσῃ στρατὸν, πράττομέν τι ἐπιβλαβὲς εἰς τὸ ἔθνος καὶ εἰς τὸ Στέμμα· διότι δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀπογοήτευσις ἐκ τῆς διαψεύσεως τῶν γεννωμένων ἐλπίδων, καὶ ἐξ αὐτῆς δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τοῦ γοήτρου τοῦ Στέμματος καὶ τοῦ Διαδόχου τοῦ Θρόνου. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, παρουσιάζον τοιούτους κινδύνους ἐν τῷ μέλλοντι, πρέπει σπουδαιότερον νὰ μελετηθῇ, οὐ μόνον ὑπὸ τὴν τεχνικὴν ἔποψιν τὴν στρατιωτικὴν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ τὴν διοικητικὴν, οὕτω δὲ θ’ ἀποβῇ δυνατὴ ἡ σύνταξις νομοθετήματος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀναθέσωμεν μετὰ βασίμων ἐλπίδων εἰς τὸν μέλλοντα Βασιλέα τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ. Οὕτω δυνάμεθα νὰ μὴ φοβηθῶμεν τὴν διάψευσιν τῶν ἐλπίδων μας, καὶ νὰ προφυλάξωμεν τὸ γόητρον καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος ἔχει καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου. Τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς διὰ τὸ τεχνικὸν μέρος τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ δὲν θεωρῶ ἐπαρκῆ. Πρέπει νὰ συσταθῇ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ μελετήσῃ ὁλόκληρον τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ οἰκονομικὸν καὶ μὲ τὰ σχετικὰ ζητήματα τῆς διοικήσεως. Ἐπιβάλλεται δὲ τὸ καθῆκον τοῦτο ἔκ τε τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ στρατοῦ καὶ ἐκ τῶν συμφερόντων τοῦ Στέμματος, οὗτινος τὸ γόητρον ἀποτελεῖ μέγα ἐθνικὸν κεφάλαιον.

§111Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Βεβαίως ἡ προκειμένη συζήτησις προεκλήθη κατ’ ἀνάγκην, διότι δὲν ἐλήφθη ἡ δέουσα φροντὶς νὰ προηγηθῇ παντὸς ἄλλου τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Ἀμέσως μετὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου ἔπρεπε νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας ἐκεῖ, ὅπου τὸ ἐλάττωμα ὑπῆρχε καὶ ὅπου ἡ ἀποτυχία ἀπεδείχθη, ἀλλ’ ἀπεμακρύνθημεν, καὶ σήμερον ζητοῦμεν νὰ ἐπανέλθωμεν, ὡσεὶ τοῦτο νὰ ἦναι εὔκολον. Ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον περὶ στρατοῦ, πρὶν λήξῃ ἡ Σύνοδος. Πρέπει νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ νὰ ἴδωμεν, πῶς σκέπτονται οἱ ὑπόδουλοι Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἐναγωνίως περιμένουσι νὰ ἴδωσι τὴν Βουλὴν συζητοῦσαν ἐπὶ σπουδαίων νομοθετημάτων, καὶ καταλήγουσαν εἰς ἓν ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα. Ὑπὸ τοιούτων σκέψεων ἐλαυνόμενος, δὲν δύναμαι νὰ ψηφίσω κανὲν μέτρον βραδύτητος. Σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν ὁλόκληρον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ· τοὐλάχιστον ἂς ἀρκεσθῶμεν εἰς συζήτησιν νομοσχεδίου κανονίζοντος τρία ζητήματα, περὶ ὧν ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι· πρῶτον, ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα ἀρχηγόν· δεύτερον, ὅτι πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς Μεραρχίας καὶ Ταξιαρχίας, καὶ τρίτον, νὰ μὴ περιορισθῶμεν εἰς τὸ γιουροῦσι, τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον. Πρέπει νὰ κλείσῃ ἡ θύρα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ν’ ἀνατεθῇ ἡ εὐθύνη εἰς Ἐπιτελεῖον, συγκείμενον ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων θὰ ἦναι εἰς ξένος. Δὲν εὑρίσκω λοιπὸν κατὰ τί πρέπει νὰ δυσανασχετῶ καὶ ν’ ἀδημονῶ σήμερον. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς προτείνει ἄλλο τι, ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν, ἀλλ’ αὐτὸ θὰ φέρῃ τὴν ματαίωσιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι οὕτω θέλει παραπεμφθῆ τὸ ζήτημα εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Λοιπὸν ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ γείνῃ μία ἐπιτροπὴ, ἵνα συναρμολογήσῃ τελειότερον τὸ νομοσχέδιον ἐντὸς πέντε ἡμερῶν, ἔχει καλῶς· ἂν πρόκειται ὅμως περὶ μεγαλειτέρας ἀναβολῆς, κηρύσσομαι κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς.

§112Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρηκολούθησα, Κύριοι, μετὰ μεγάλης προσοχῆς τὰς ἀγορεύσεις τῶν προαγορευσάντων ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπὸ δύο ὡρῶν ἀπασχολεῖ τὴν Βουλήν, καὶ παρηκολούθησα τὰς ἀγορεύσεις ταύτας, διότι ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελον ἀκούσει ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, καὶ ἑπομένως ἐνόμιζον, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ παρακολουθήσω ταύτας, ὅπως ἀνασκευάσω τὰ ἐπιχειρήματα αὐτά. Ἀλλ’ εὐτυχῶς δι’ ἐμέ, εὑρίσκομαι πρὸ θέσεως λίαν εὐχεροῦς, διότι οἱ ἀγορεύσαντες, ἑνὸς μόνον ἐξαιρουμένου, ἐν ταῖς ἀγορεύσεσιν αὑτῶν οὐδὲν ἕτερον ἔπραξαν ἢ νὰ παρατάξωσιν ἐπιχειρήματα, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς δέον νὰ ἀπορριφθῇ. Καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν, εἰσερχόμενος εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως, καὶ διὰ δικανικῆς συζητήσεως προσπαθῶν ν’ ἀποδείξῃ ποίαν ἔχει ἰδέαν περὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἢ ἀπέδειξεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πεποίθησίς του εἶναι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ καταψηφισθῇ, εὗρε δὲ καὶ μέσον καταψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, ἐλπίζων, ὅτι διὰ τῆς ἀναβολῆς θέλει ἐπιτύχει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβεῖται ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς ἀμέσου συζητήσεως. Τὸ ζήτημα ἐτέθη, ὡς ἔπρεπε νὰ τεθῇ, ὑπὸ τοῦ ἑτέρου ἐξ Ἀττικῆς ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ ἀγόρευσις ἦτο τόσον σαφὴς, ὥστε οὐδεμίαν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω, πῶς τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ.

§113Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶμαι ὅμως ἐναντίου τοῦ νομοσχεδίου.

§114Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ ἐνόησα κάλλιστα. Ἔλαβε τὸν λόγον καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ὅλη ἡ ἀγόρευσίς του δὲν ἦτο ἢ ἀνάπτυξις ἐπιχειρημάτων ὑπὲρ τῆς καταψηφίσεως τῆς ἀναβολῆς. Μετ’ εὐχαριστήσεως εἶδον τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του δηλοῦντα, ὅτι τάσσεται ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι, μεθ’ ὅλας τὰς ἐπιφυλάξεις αὐτοῦ, παρεδέχθη τὴν ἀνάγκην ἑνιαίας Διοικήσεως, παρεδέχθη τὴν ἀνάγκην Ἐπιτελείου ἐν σχέσει διατελοῦντος πρὸς τὴν Διοίκησιν. Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν, ὅτι ὑπόνοιαι ἠγέρθησαν, ὅτι λόγοι ἠκούσθησαν, ὅτι ὑπὸ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑποκρύπτονται ἄλλαι διατάξεις, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐτόλμησε νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Διὰ τούτου δὲ οὐδὲν ἄλλο ὑπέδειξεν ἢ ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἀναβολή· διότι, ἐὰν ὑπόνοιαι τοιαῦται ἐξεδηλώθησαν, πρέπει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αἱ ὑπόνοιαι αὗται ν’ ἀποδειχθῶσι. Τί θὰ κερδίσωμεν, ἀναβάλλοντες τὴν συζήτησιν; Ἐὰν αἱ ὑπόνοιαι, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος, ἐπιστεύθησαν, ἔχομεν καθῆκον νὰ πείσωμεν τὸν κόσμον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ πιστευθῶσιν. Ἄρα ὅλη ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ ἔννοιαν εἶχε τὴν καταψήφισιν τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς. Ἔλαβεν ἐπίσης τὸν λόγον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος. Γνωρίζομεν τὰς ἰδέας του· εἶναι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἑπομένως ἠκολούθησε τὸν ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴν, καὶ συνετάχθη μὲ τὴν ἰδέαν τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν. Τοῦτον ἠκολούθησεν ὁ ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ αὐτὸς, εὐτυχῶς διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἐτάχθη ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου· ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην ἑνιαίας διοικήσεως, ἀλλὰ, μᾶς εἶπε, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Διαδόχου, ἐνόσῳ τὸ ζήτημα δὲν ἐξετασθῇ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ διοικητικὴν ἔποψιν, ἐνόσῳ μία μεγάλη ἐπιτροπὴ δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ἀνεύρῃ ἑκατομμύρια ὅλα, τὰ ὁποῖα νὰ αὐξήσωσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνόσῳ διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς διοικήσεως, διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων περὶ ἀστυνομίας καὶ χωροφυλακῆς, οἱ ὅροι ἡμῶν ὅλοι δὲν βελτιωθῶσι, δὲν παραδέχεται ὅτι θὰ βελτιωθῇ κατὰ τοῦτο ὁ στρατὸς, ἐνῷ ἀναγνωρίζει, ὅτι διὰ τῆς ἑνιαίας διοικήσεως πάντως θὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὅλοι οἱ προαγορεύσαντες, οἱ μὲν συνεζήτησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐζήτησαν διὰ τῆς ἀναβολῆς καὶ τὴν ἀπόρριψιν αὐτοῦ, οἱ δὲ, ἀποδεικνύοντες, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι συμφέρουσα, ἀπέληξαν εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἀπορριφθῇ ἡ πρότασις τῆς παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπὴν καὶ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, δὲν συζητεῖται ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἀπὸ δέκα ὅλων μηνῶν, συνεζητήθη δ’ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε εἶναι ἀνάγκη νὰ λείψῃ ἡ συζήτησις αὕτη, καὶ ἀποδειχθῇ, ἐὰν πράγματι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχουσιν οἱ σκοποὶ οἱ κρύφιοι, τοὺς ὁποίους ὑποθέτει πρὸς στιγμὴν ὁ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτὴς ὅτι ἐν αὐτῷ ὑπάρχουσιν, ἢ ἀπεναντίας νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο οὐδὲν ἕτερον διετύπωσε πέραν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται παρ’ ἡμῖν ὡς ἐπιβεβλημένα, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ. Ἑπομένως κηρύσσομαι κατὰ τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἀπορρίψει αὐτήν.

§115Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὡμίλησε μετὰ τόσης σοβαρότητος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε μικροῦ δεῖν νὰ πιστεύσῃ καὶ ὁ ἴδιος, ὅτι πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Μᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιληφθῶμεν ἀμέσως τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐν αὐτῷ εὕρηται ἡ ἀναδιοργάνωσις τοῦ στρατοῦ. Κύριοι, ἀληθῶς ἀστεῖον εἶναι τὸ πρᾶγμα, καὶ ὅτε ἀνῆλθον, ἵνα ἀπαντήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν κ. Λεβίδην, ἐθεώρησα, ὅτι θὰ προσβάλω τὴν νοημοσύνην ὑμῶν, ἂν εἰσηρχόμην εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπίστευα δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελεν ὠφεληθῆ ἐκ τῆς περιστάσεως καὶ θὰ παρεδέχετο νὰ σταλῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ἠπατήθην. Εἶμαι λοιπὸν ἠναγκασμένος νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ πρόκειται καθαρῶς περὶ ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς τῆς στρατιωτικῆς, ἥτις θὰ ἔχῃ ὡς βάσιν τὸν κλονισμὸν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος (θόρυβος). Περιμένετε νὰ ἀκούσητε. Καὶ ἄλλοτε ὡμίλησα, καὶ σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προλαμβάνητε τὰς ἐννοίας τῶν λόγων μου. Ἵνα ἐπέλθῃ ἡ ὀργάνωσις τοῦ στρατοῦ, πρέπει ν’ ἀποχωρίσητε αὐτὸν τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. Γίνεται τοῦτο; Ἐφαρμόζεται ὁ νόμος περὶ ἀστυνομίας καὶ χωροφυλακῆς; Πῶς θὰ ἐνεργήσῃ ἡ Αὐτοῦ Ὑψηλότης; πῶς θὰ διοικήσῃ τὸ στράτευμα; ποῦ θὰ τὸ εὕρῃ; Ὑπάρχει στράτευμα νῦν; στράτευμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀποστολὴν νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ δίκαια τοῦ ἔθνους; Καὶ ὁμιλεῖ μετὰ τόσης σοβαρότητος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως! Αἰδώς! αἰδώς! ἐπαναλαμβάνω. Δὲν θὰ εἰσέλθω ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἐξετάζων αὐτὸ, βλέπω, ὅτι μεταβάλλει τὴν ὀνομασίαν τῶν Ἀρχηγείων εἰς Μεραρχίας, καθ’ ὅλα δὲ τὰ ἄλλα διατηρεῖ τὴν αὐτὴν κατάστασιν! Εἶσθε Κυβέρνησις τοῦ Κράτους, καὶ πρέπει νὰ ἦσθε σοβαρώτεροι, προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων, ὅταν μάλιστα ἐπ’ αὐτῶν θέτητε ὡς κορωνίδα τὴν ἐλπίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου. Εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὅτι ἡ ἀνάληψις τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ὑπὸ τῆς Α. Ὑψηλότητος θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ κλονίσῃ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Θὰ ἀποδείξω τοῦτο μὲ δύο λέξεις. Διατηρεῖτε τὴν ἀστυνομίαν, ὡς ἔχει· διατηρεῖτε τὴν χωροφυλακὴν, ὡς ἔχει· δίδετε εἰς τὰς χεῖρας τῶν περὶ τὴν Αὐτοῦ Ὑψηλότητα ἀτόμων τὴν ὅλην διοίκησιν τῆς Ἑλλάδος. Ἐρωτῶ,—καὶ ἀπευθύνομαι εἰς ἐμὲ αὐτὸν —ὅταν θὰ εὑρίσκωμαι αὔριον εἰς τὸ στράτευμα καὶ μοὶ ὑποδειχθῇ π. χ. ἐκ μέρους ἑνὸς μέλους τοῦ Συμβουλίου ἐκείνου, ὅπερ θ’ ἀποτελῆται ἐξ ἀξιωματικῶν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Διαδόχου, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Οἰτύλου δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἐπιτύχῃ ὁ κ. Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, ἀλλ’ ὁ Καπετανάκης ἢ ὁ Κουμουνδοῦρος, πῶς θὰ δυνηθῶ ἐγὼ, ἤ τις τῶν ἀξιωματικῶν ἢ ὑπαξιωματικῶν, ὅστις θὰ ἦναι ἀστυνόμος, νὰ τολμήσω νὰ μὴ συντελέσω εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐπιθυμίας του ἐκείνης, ὅταν αὐτὸς ἔχῃ τὴν ὅλην διοίκησιν τοῦ στρατοῦ αὐθαιρέτως, ἄνευ οὐδενὸς ὁρίου; Καὶ διατὶ τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναφερόμενα μέλλοντα διατάγματα νὰ μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ νὰ ἦναι τόσον σύντομον τὸ νομοσχέδιον; Τίς τῶν ἀξιωματικῶν θὰ τολμήσῃ νὰ ἀντείπῃ, ὅταν εἰς χεῖρας τοῦ ὑπασπιστοῦ, τοῦ ἐπιτελάρχου, τοῦ διαγγελέως κεῖται τὸ μέλλον αὐτοῦ καὶ ἡ ὕπαρξις; Γινώσκετε δὲ πάντες ποίαν ἐπιρροὴν ἔχει ἡ ἀστυνομία, πρὸ πάντων εἰς τοὺς δήμους τοὺς ἐξοχικούς. Γνωρίζω ἐγὼ, Κύριοι, τὸ ἑξῆς ὅπερ συνέβη εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου· ἐνωμοτάρχης τις, τοῦ ὁποίου δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομα, διότι εἶναι σήμερον ἀξιωματικὸς, τόσον ἀνηλεῶς ἐξυλοκόπησε πολίτην τινὰ, ὥστε ἐπῆλθεν ὁ θάνατος αὐτοῦ. Οἱ συγγενεῖς τοῦ τόσον οἰκτρῶς θανόντος δὲν ἐτόλμησαν νὰ καταγγείλωσι τὸν ἐνωμοτάρχην, μεθ’ ὅλην τὴν προτροπὴν ἐμοῦ! Νομίζετε λοιπὸν, ὅτι τοιοῦτο νομοσχέδιον δύναται νὰ ψηφισθῇ, χωρὶς νὰ συζητηθῇ εὐρέως ἐν ἐπιτροπῇ; Καὶ θεωρεῖτε, ὅτι τοῦτο εἶναι νομοσχέδιον ἁπλοῦν, κανονίζον μόνον ἕνα κλάδον ἁπλουστάτης ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους; Δὲν εἶχεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε συνεζητοῦμεν τὸν ὀργανισμὸν, καὶ μάλιστα ἓν ἄρθρον αὐτοῦ, δι’ ὅπερ καὶ ἔσπευσε νὰ συμβιβάσῃ ἐμὲ μετὰ τῆς Αὐτοῦ Ὑψηλότητος. Ἀλλ’ ἵνα διατηρήσῃ τὸ χαρτοφυλάκιον, ἐλησμόνησε τὰ πάντα! Ἐὰν ἀνθίσταμαι, Κύριοι, κατὰ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου εὐθὺς ἀμέσως, τοῦτο πράττω πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Δυναστείας, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος. Ἐγὼ, Κύριοι, εἶμαι εἰς τὸ τέρμα τοῦ στρατιωτικοῦ μου σταδίου, καὶ δὲν μεριμνῶ περὶ ἐμαυτοῦ, γνωρίζει δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς συνεζητοῦμεν, ποίαν γνώμην ἔχω περὶ τούτου. Δὲν συζητῶ λοιπὸν δι’ ἐμὲ, ὡς ἴσως θὰ ὑπελάμβανέ τις, οὐδὲ τρομάζω, ἂν εἶναι οὗτος ἢ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος. Ἀλλ’ ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, θέλω εὑρεθῆ εἰς τὴν λυπηρὰν θέσιν, εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην, τῆς ὁποίας ἀφορμὴ θὰ ἦναι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις φέρει ἐπὶ τοῦ τάπητος τὴν Αὐτοῦ Ὑψηλότητα, τὸ πρόσωπον τοῦ Διαδόχου, θέλω εὑρεθῆ, λέγω, εἰς τὴν ἀνάγκην, διὰ νὰ πείσω τὴν Βουλὴν, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσῃ, νὰ ἀνακοινώσω μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἀνακοινώσω, μολονότι θὰ σκεφθῶ πολύ, πρὶν τὸ κάμω. Εὑρίσκομαι δὲ εἰς αὐτὴν τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον πρᾶγμα νὰ ἀναλάβῃ ἡ Αὐτοῦ Ὑψηλότης τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος, καθ’ ὃν τρόπον μάλιστα τὸ Ὑπουργεῖον κανονίζει αὐτήν. Εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν, ὅταν λέγω τὸ Ὑπουργεῖον, διότι σᾶς εἶπον ἄλλοτε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν συνετάχθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, υἱοθετήθη μόνον ὑπ’ αὐτοῦ...

§116Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τίνος εἶναι;

§117Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἐνθυμεῖσθε τὴν ἀγόρευσίν μου, εἶπον πόθεν τὸ παρέλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Κύριοι, εἶμαι πολίτης Ἕλλην, ὡς εἶσθε καὶ ὑμεῖς, πονῶ τὴν πατρίδα μου, ὡς τὴν πονεῖτε καὶ ὑμεῖς, γνωρίζω δὲ τὰς συνεπείας, ὡς δὲν δύνασθε νὰ γνωρίζητε αὐτὰς ὅλοι ὑμεῖς. Προεγνώριζον τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀφ’ ὅτου ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς Βουλῆς, καὶ σᾶς τὸ εἶπον, ὁ ἀξιότιμος δὲ συνάδελφος κ. Κρίτσας ἔχει τὴν ἀνάμνησιν τῶν λόγων μου περισσότερον ὑμῶν τῶν ἄλλων. Γνωρίζων τὰς συνεπείας, ἐπαναλαμβάνω, θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλήν, ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκρούσῃ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ πείσῃ αὐτὸν νὰ ἀποσύρῃ αὐτήν. Δὲν ζητοῦμεν, Κύριοι, νὰ παρακωλύσωμεν τὴν συζήτησιν ἢ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου· ἐπιδιώκομεν νὰ διαφωτισθῶμεν ἡμεῖς αὐτοὶ πρῶτοι περὶ τῆς ἀξίας τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ. Τί ζητοῦμεν ἡμεῖς, καὶ διατὶ σπεύδουσιν αὐτοί; Ἔχομεν 22 ἡμέρας ἀκόμη. Διατὶ δὲν τὸ ἔφεραν εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν συνεδριάσεων, ἀφοῦ ἤθελον νὰ τὸ ἁρπάσωσιν οὕτω; Ἐὰν τοῖς εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ συζητηθῇ τώρα, καὶ δὲν δύνανται νὰ κάμωσιν ἄλλως, παρὰ νὰ θέσωσι ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὡς ἡ δημοσιογραφία διεκήρυξεν, ἡμεῖς δὲν ἀρνούμεθα τοῦτο, ἀλλὰ ζητοῦμεν παράτασιν ὀλίγων ἡμερῶν, μίαν ἐπιτροπήν, ἵνα διϋλίσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἐξετάσῃ καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς γραμμάς, καὶ διαφωτίσῃ καὶ πείσῃ ἡμᾶς, οἵτινες ἔχομεν ἀντίθετον γνώμην, περὶ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ πείσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ οὐχὶ νὰ παραπέμψῃ αὐτὸ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτής. Ἔσπευδεν, ἵνα ἴδῃ ὠργανωμένον ὁ ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς τὸν στρατόν! Ἀλλὰ δὲν ὀργανοῦται οὕτω ὁ στρατὸς, μεταλλάσσονται μόνον αἱ ὀνομασίαι τοῦ ὑπάρχοντος ὀργανισμοῦ, καὶ οὐδὲν πλέον, συγχρόνως δὲ καθορίζονται τοιαῦτα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἅτινα θὰ ἔχωσι συνεπείας φοβερὰς δι’ ἐκείνους, οἵτινες δὲν εὑρίσκονται εἰς τὸ τέρμα τοῦ βίου των, οἵτινες θὰ ἴδωσι τὰ συμβησόμενα, καὶ πρέπει νὰ μελετήσωσι ταῦτα καὶ τὴν ἱστορίαν, πρὶν προβῶσιν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Γνωρίζω τὰς γνώμας τοῦ ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ, δὲν εἶναι σημεριναί, ἀλλ’ αἱ γνῶμαι αὗται, καίτοι ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐμελετήθησαν, οὐδὲν ἔφεραν ἀποτέλεσμα...

§118ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας εἶχεν ὁ πατήρ σου.

§119Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ ἀσεβεῖς! Ὁ πατήρ μου δὲν εἶχε τοιαύτας ἰδέας. Οὐδὲ ἦτο ἀκόμη ὁ Διάδοχος εἰς ἡλικίαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, οὐδ’ ἐπίστευον ἐκεῖνοι, ὅτι ἠδύνατο ὁ πατήρ μου τοιαῦτα ἐξαμβλωματικὰ ἔργα νὰ παρουσιάσῃ.

§120ΡΙΚΑΚΗΣ. Σᾶς ἀπήντησα εἰς τὸ ἄλλο, ὅτι ἐσκέπτετο γενικώτερον.

§121Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπενθυμίσατε εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Πατρῶν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἠξίωσεν ἀγορεύων νὰ μὴ διακόπτηται. Πρὸς τοῦτο τὸν παρακαλῶ καὶ ἐγώ.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεθ’ ὑμῶν τὸν παρακαλῶ καὶ ἐγώ.

§123ΡΙΚΑΚΗΣ. Διακόπτω, διότι θέλω εἰς τὸ τέλος τῆς ζωῆς μου νὰ ἴδω τὴν πατρίδα μου εὐτυχοῦσαν.

§124Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν θέλητε νὰ ἴδητε τὴν πατρίδα εὐτυχῆ, δὲν θὰ τὴν ἴδητε συζητοῦντες τοιούτου εἴδους νομοσχέδια καθ’ ὃν τρόπον ἠξίωσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ συζητηθῶσιν. Εἰς οὐδὲν Κοινοβούλιον τοῦ κόσμου ἐξαπίνης ὑφαρπάζονται τοιούτου ὕψους νομοσχέδια, ἀλλ’ οὐδὲ τὰ ἁπλούστατα, τὰ κανονίζοντα λεπτομερείας κλάδου τινὸς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, ὑφαρπάζονται οὕτω, ὡς εἶπον προλαβόντως ὑμῖν, κύριοι Βουλευταί. Εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἀνεγράφησαν ὀνομασίαι τινὲς, μεταλλάσσουσαι ὄχι τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ τὸν τύπον, ἀνεγράφησαν δὲ καὶ ἄρθρα, διασαλεύοντα τὴν ὕπαρξιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ νῦν τὸ νομοσχέδιον, θὰ ὑπεδείκνυον καὶ ἄλλα ἐλαττώματα. Σᾶς λέγω ὅμως, ὅτι εἶσθε ὑπόχρεοι νὰ παραπέμψητε αὐτὸ εἰς ἐπιτροπὴν, νὰ συζητηθῇ πρῶτον ἐν αὐτῇ καὶ κατόπιν νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ. Σᾶς λέγω δὲ τοῦτο, διότι οὐδὲν δικαίωμα ἔχομεν νὰ φέρωμεν ψῆφον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι τοιαύτην ἐντολὴν δὲν ἔχομεν παρὰ τοῦ λαοῦ, ὅστις δὲν ἀπεφάνθη, ὅτι θέλει ν’ ἀνατεθῇ τοιαύτη ἐξουσία εἰς πρόσωπον ἀνεύθυνον. Καὶ ὅτι εἶναι ἀνεύθυνον, ἡ ἱστορία τὸ ὁμολογεῖ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ μακαρίτου Τρικούπη καὶ τοῦ νῦν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ. Ὅτε διαδήλωσις εἰς τὸ Πολύγωνον ἐγίνετο, καὶ ἐνόμισεν ἡ Αὐτοῦ Ὑψηλότης ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, ἄνευ οὐδεμιᾶς διαταγῆς, οὐδενὸς καθήκοντος, κατὰ τὴν γνώμην ἑαυτοῦ καὶ οὐχὶ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅτι πρέπει νὰ παρέμβῃ εἰς τὴν διαδήλωσιν, ὡς μάλιστα παρενέβη, ἔφιππος μετὰ τοῦ ἐπιτελείου του, ἐπιληφθεὶς ἀλλοτρίων καθηκόντων, διότι ἦτο ἀρχηγὸς στρατοῦ καὶ ὄχι διευθυντὴς ἀστυνομίας, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτῶν δὲν ἐτόλμησεν οὐδεμίαν παρατήρησιν νὰ ἀπευθύνῃ αὐτῷ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔπεσεν. Ἀφοῦ δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῆς χθὲς ἀπεμακρύνθη τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἔχων ἰδέας ἀντιθέτους πρὸς τὸν Διάδοχον, πῶς θὰ ὑπάρξωσιν εἰς τὸ μέλλον Κυβερνήσεις ὑπεύθυνοι, ἀφοῦ δὲν θὰ τολμῶσι νὰ συζητήσωσι κἂν ἁπλῶς τὰς ἐπιβαλλομένας γνώμας καὶ μέτρα; Εἶναι λοιπὸν ἐπιτετραμμένον νὰ δώσητε τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος ἀνεξέλεγκτον εἰς πρόσωπον τοιαύτην κατέχον θέσιν ἐν τῷ Κράτει, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης ἀρχῆς νὰ ἀνατρέψητε τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα; Τοῦτο ἐγένετο ἐπὶ τοῦ ἀειμνήστου Ὄθωνος, προκειμένου περὶ τῶν Πατριαρχικῶν, ἀλλ’ ἐξηγέρθη ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος, καὶ εἶπεν, ὅτι τοιαύτη μετάδοσις ἐξουσίας εἰς ἀνεύθυνα πρόσωπα δὲν ἦτο ὀρθή. Δὲν εἶναι ἁπλοῦν τὸ ζήτημα, ὡς παρέστησεν αὐτὸ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οὔτε ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς τὸν λιμένα, οὔτε θὰ ἴδωμεν βελτιουμένην τὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, ἐὰν θέσωμεν ἀρχὴν ἐν τῇ ἀρχῇ, ἐὰν θέσωμεν κυρίαρχον δεύτερον εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα, ἐναντίον ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Πρέπει πρῶτον νὰ πεισθῆτε, ὅτι ἔχετε δικαίωμα, καὶ νὰ πείσητε καὶ ἡμᾶς, τοὺς διαφωνοῦντας, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Δὲν συζητεῖται νῦν τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἀπαντήσωσιν εἰς τὰ ἐρωτήματά μου, πῶς θὰ διοικῇ ὡς ἀρχηγὸς ὁ Διάδοχος, καὶ ποίαν ἐπιρροὴν θὰ ἔχῃ ἐπ’ αὐτοῦ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις, περὶ ὅλων αὐτῶν θὰ εἴπωμεν. Λάβετε ὅμως ὑπ’ ὄψιν μόνην τὴν σημασίαν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ πείσατε τὸν Ὑπουργὸν νὰ παραπέμψῃ αὐτὸ εἰς ἐπιτροπὴν, ἐὰν ἔχῃ πεποίθησιν ἐπ’ αὐτὸ, ὡς σᾶς εἶπεν. Ἐὰν ὅμως ἐπιμένῃ ἡ Αὐτοῦ Ὑψηλότης νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, καὶ βιάζωνται οἱ Ὑπουργοὶ νὰ δώσωσιν αὐτῷ ταύτην, τότε διαφέρει τὸ πρᾶγμα. Γεννᾶται ὅμως καὶ τὸ ἑξῆς ζήτημα, ἄξιον προσοχῆς. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι προσωπικόν· ἀφίνω δὲ νῦν τὸ ἂν εἶναι ἀξιωματικὸς ὁ Διάδοχος, διότι αὐτὸ θὰ τὸ συζητήσω εἰς τὴν κυρίαν συζήτησιν. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν εἶναι προσωπικὸν, κατὰ συνέπειαν θὰ ἔχωμεν ψηφοφορίαν μυστικὴν, καὶ ἂς προσέξῃ εἰς τοῦτο ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Δι’ ὃ παρακαλῶ αὐτὸν, ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους καὶ τῆς τιμῆς αὐτοῦ, ἵνα δεχθῇ τὴν ἀναβολὴν, ἥτις εἶναι μικρὰ καὶ τόσον εἰλικρινῶς προτείνεται, πρὸς διαφώτισιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ λαοῦ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοῦ σημαντικοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, εἰς συζήτησιν ἑνὸς τετάρτου ἢ μιᾶς ὥρας νὰ πείσητε ἡμᾶς, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ μορφώσωμεν γνώμην εἰς μίαν μόνον συζήτησιν, καθόσον θὰ ἀκούσωμεν διαφωνοῦντας διαφοροτρόπως καὶ ἐπὶ διαφόρων θεμάτων τοὺς ῥήτορας. Ἠκούσατε πρὸ μικροῦ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσολογγίου Βουλευτοῦ, καὶ ἀρχηγοῦ κοινοβουλευτικῆς μερίδος, λέγοντος, ὅτι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ἀνήκει εἰς τὸν Ὑπουργόν. Καὶ δὲν εἶδε προχθὲς εἰς αὐτὰς τὰς ἀγγλικὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἀνταποκριταὶ γράφουσιν, ὅτι ὁ ἐπιτελάρχης τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ στρατοῦ, τοῦ πολεμοῦντος ἐν τῇ Νοτίῳ Ἀφρικῇ, εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι κατεγίνετο νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντα τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Ἰδοὺ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην εὐρείας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ ἄνθρωπος τῆς ἀξίας καὶ περιωπῆς τοῦ κ. Δεληγεώργη ἀγνοεῖ τὰ στοιχειωδέστατα...

§125Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν Ἀγγλίᾳ, ἂν ἐν εἰρήνῃ ἔχῃ τὴν ἀπόλυτον διοίκησιν τοῦ στρατοῦ ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, ἅμα κηρυχθῇ πόλεμος, μεταβαίνουν πάντα εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις καὶ νῦν ἐν Τράνσβααλ καὶ ἐν ὅλῃ τῇ Νοτίῳ Ἀφρικῇ διευθύνει τὰς ἐργασίας τοῦ πολέμου, καὶ εἶναι ὑπεύθυνος, καὶ διὰ τοῦτο κατ’ αὐτοῦ ἐστράφησαν αἱ ἐπιθέσεις τοῦ Τύπου καὶ τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ δὲ τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν διευθύνει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ μετὰ τοῦ ἀνωτάτου Συμβουλίου τοῦ πολέμου, ὅπερ ἀποτελεῖται ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν ὥρᾳ πολέμου θ’ ἀναλάβουν τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ.

§126Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν Ἀγγλίᾳ κατηγόρησαν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν γνωρίζουν τὸ ἔδαφος οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἀγγλικοῦ στρατοῦ, καὶ δὲν τὸ γνωρίζουν διότι τὸ Ἐπιτελεῖον τὸ ἐντεταλμένον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐξετέλεσε τὰ ἑαυτοῦ καθήκοντα. Ὡς πρὸς δὲ τὴν Γαλλίαν, ὁ στρατάρχης Γκαλιφὲ δι’ ἑνὸς νομοθετήματός του ἀνέλαβε τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἀπὸ τὸν ἀρχηγόν.

§127ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀνέλαβε μόνον τὴν πρότασιν περὶ προβιβασμοῦ, ἀφοῦ πολλοὶ εἶπον, ὅτι δὲν πρέπει τὸ Συμβούλιον τοῦ πολέμου νὰ ποιῆται τὰς προτάσεις περὶ προβιβασμοῦ.

§128Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ θέλων νὰ μακρηγορήσω, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς ἄλλας λεπτομερείας. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὰ ὅσα εἶπον· καὶ ἂν ἡ ἐπιμονὴ ἀπέναντι τῆς λογικῆς καὶ τῆς ἀληθείας ἰσχύσῃ, βεβαίως θὰ ἴδωμεν σήμερον συζητούμενον τὸ νομοσχέδιον καὶ ψηφιζόμενον ἐξ ἀπίνης. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὴν πλειονοψηφίαν, θὰ θελήσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἀπορρίψῃ πρότασιν τόσον εἰλικρινῆ καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου εἰς οὐδὲν ἄλλο συντελοῦντος, καθ’ ἡμᾶς, ἢ εἰς τὴν συμφορὰν τῆς χώρας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὃν ἐγνώρισα ἐκ τοῦ πλησίον, καὶ εἶδον ὅτι ὑποτάσσεται τῇ λογικῇ εἰς πολλὰ καὶ σοβαρὰ ζητήματα, ἐὰν ἄλλος λόγος σήμερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἐπιβάλλει αὐτῷ νὰ ἐπιμείνῃ, ἐλπίζω, ὅτι θ’ ἀποδεχθῇ τὴν παράκλησίν μου, καὶ θὰ δεχθῇ νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπή, ἥτις νὰ συζητήσῃ εὐρέως καὶ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ 3 ἢ 4 ἡμέρας καὶ ὑποβάλῃ τὰς σκέψεις αὑτῆς εἰς τὴν Βουλήν.

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν ἔστερξε τὴν πρότασιν, ἣν ὁ πρῶτος ἀγορεύσας ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὑπέβαλε πρὸς σύστασιν ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα αὕτη μελετήσῃ ἐντὸς τεσσάρων ἢ πέντε ἡμερῶν καὶ ὑποβάλῃ τὰς γνώμας αὑτῆς εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐκθέσεως αὑτῆς, ἕπεται ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, περὶ ἧς εἶπον, θέλει τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Ἑπομένως θέλομεν κληθῇ καὶ ἡμεῖς νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν ἐπ’ αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο κρίνω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον ἡμῶν. Ἡ ψῆφος ἡμῶν διαφέρει τῆς γνώμης, ἣν ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· λέγομεν δὲ μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι φρονοῦμεν, ὅτι θέλει ὠφελήσει πάντως ἡ μελέτη ἐν ἐπιτροπῇ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι δ’ αὕτη οὐδεμίαν θέλει φέρει βλάβην οὔτε εἰς τὴν ἀρχὴν, οὔτε εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, οὔτε θέλει καταστήσει ἀδύνατον τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου· ἑπομένως οἱ ἀρνούμενοι τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς δὲν ἔχουσι κανένα λόγον, ἵνα πείσωσιν ἡμᾶς, ὅτι πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν πρότασιν ταύτην. Ἐξ ἐναντίας ἡμεῖς πειθόμεθα, ὅτι ἡ πρότασις, περὶ ἧς συζητοῦμεν, θέλει ἀποβῇ λυσιτελής, διότι μελετήσαντες κρίνομεν τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἐχούσας ἀνάγκην διασαφήσεως, εὑρίσκομεν αὐτὰς λίαν ἀσαφεῖς, λίαν ἀμφιβόλου ἐννοίας, καὶ, μεθ’ ὅλας τὰς παρατηρήσεις καὶ δικαιολογίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅπως καταστήσῃ δῆλον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι σαφέσταται αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ἐγὼ δὲ ἐπείσθην, διότι ὁμολογῶ μετὰ λύπης, ὅτι τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εὗρον λίαν πεζάς, οὐδόλως δὲ ἀνερχομένας εἰς τὸ ὕψος τῶν ἀποριῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἡ μελέτη τοῦ νομοσχεδίου προάγει ἡμᾶς. Ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, περὶ ἧς συζητοῦμεν ἀπαλλάσσει ἡμᾶς τῆς ἀνάγκης νὰ ἀγορεύσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶμαι σύμφωνος πρὸς ἐκείνους τῶν συναδέλφων, οἵτινες εἰσῆλθον εἰς τὴν οὐσίαν καὶ συνεζήτησαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Διατελοῦμεν ἐν ἐπιφυλάξει, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ ἡμεῖς τότε νὰ συνταχθῶμεν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐνόσω τοιαῦται τροποποιήσεις δὲν γίνονται, ἐνόσω τὸ νομοσχέδιον μένει ὡς ἔχει, βεβαίως ἡμεῖς εἴμεθα ἠναγκασμένοι, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τῆς οὐσίας, νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τῆς οὐσίας κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Εἶπον ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς οὐδένα ἀπειλεῖ κίνδυνον ματαιώσεως τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις λέγει ὅτι ἐπιδιώκει διὰ τῆς προτάσεως τοῦ νομοσχεδίου, διότι παρέλευσις τεσσάρων ἢ πέντε ἡμερῶν, ὡς προσδιωρίσθη ὑπὸ τοῦ προτείναντος τὴν πρότασιν, ἵνα ἡ ἐπιτροπὴ μελετήσῃ καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, βεβαίως δὲν θέλει ἀγάγει ἡμᾶς εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου, θέλομεν δ’ ἔχει πάντα τὸν χρόνον, ἵνα συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῆς. Ἑπομένως ἡ ἄρνησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀφαιρεῖ ἀπὸ ἡμᾶς τὰ φῶτα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν νὰ λάβωμεν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ πείσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ὅτι δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν θέλομεν ψηφίσει ὑπὲρ τῆς προτάσεως.

§130ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου ἐζητήθη παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ἡ παραπομπὴ εἰς ἐπιτροπὴν, εἶναι ἡ ἀποκέντρωσις καὶ ἡ κατὰ τρόπον λυσιτελέστερον εἰς τὸ μέλλον κατανομὴ τῆς διοικήσεως εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν διαφόρων μονάδων. Τοιαύτην τοὐλάχιστον ἔννοιαν ἔδωκεν εἰς τὴν πρότασιν αὑτοῦ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν· σπεύδω δὲ νὰ δηλώσω, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην, κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου...

§131ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν συζητοῦμεν τὴν ἀρχήν.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ.

§133ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. .. Ἀλλὰ διότι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἕπεται ὅτι θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς· ἀπενναντίας νομίζω, ὅτι ἡ παραπομπὴ εἰς ἐπιτροπὴν μετὰ προθεσμίας ὁριζομένης ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μετὰ προθεσμίας τεσσάρων ἢ πέντε ἡμερῶν, εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία, διότι ἀληθῶς καὶ εἰς ἐμὲ, μελετήσαντα τὸ νομοσχέδιον, πλεῖσται ἐγεννήθησαν ἀπορίαι. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀσαφὲς, δὲν εἶναι δὲ, κατὰ τὴν γνώμην μου, καὶ προσηκόντως διατετυπωμένον. Ὑπάρχουσιν ἐν αὐτῷ διατάξεις—πλὴν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 11, περὶ τῶν ὁποίων ἔδωσεν ἐξηγήσεις τινὰς, ἀνεπαρκεῖς κατὰ τὴν γνώμην μου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν,—ὑπάρχουσι, λέγω, διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀνάγκην συζητήσεως. Ὑπάρχει π. χ. ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ διοικεῖ τὸν στρατόν. Ἀλλ’ ἐὰν ἀναγνώσητε τὸ διάταγμα τὸ περὶ συστάσεως τῶν Γραμματειῶν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐκεῖ γίνεται λόγος περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν Ὑπουργῶν, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὸ διάταγμα μεταχειρίζεται αὐτὰς ταύτας τὰς λέξεις, ὅπως ὁρίσῃ τὰ δικαιώματα αὐτῶν, τὰς λέξεις «οἱ Ὑπουργοὶ διοικοῦσι». Διὰ τοῦτο μοὶ ἐγεννήθη ἡ ἀπορία, ἀφοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀνατίθεται ἡ διοίκησις ὅλου τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, τί θ’ ἀπομείνῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν;

§134ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ χαρτοφυλάκιον.

§135ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ὅτι δὲ δὲν ἐμελετήθη προσηκόντως τὸ νομοσχέδιον, φαίνεται καὶ ἐκ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 6· διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 6 «ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ὑποβάλλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἀναγκαίας προτάσεις ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων, αἵτινες ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν Β. Διατάγματος». Ποῖαι εἶναι αἱ ὑποθέσεις αὗται; Ἆρα καὶ ὅταν πρόκειται περὶ ἀπονομῆς συντάξεως θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην τῆς γνώμης καὶ τῆς προτάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ; καὶ ὅταν πρόκειται περὶ ἀναρρωτικῶν ἀδειῶν χορηγουμένων εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς, θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην τῆς προτάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ; καὶ ὅταν πρόκειται περὶ ἀδειῶν γάμου, θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην τῆς προτάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ;

§136ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, οὕτως ἔχει.

§137ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἐκ τούτων καὶ ἐξ ἄλλων παρατηρήσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων νομίζω περιττὸν νὰ ἐκταθῶ, ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι χρήσιμος θὰ ἦναι ἡ εἰς ἐπιτροπὴν παραπομπὴ τοῦ νομοσχεδίου.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δραγούμη...

§139Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διατυπώσω πρῶτον τὴν πρότασιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπὴν ἐκλεγομένην ὑπὸ τοῦ Προέδρου, ὑποχρεουμένην δὲ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν αὑτῆς ἐν διαστήματι ἡμερῶν πέντε...

§141ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐχὶ οὕτως ἁπλῶς, κύριε Πρόεδρε. Ἐγὼ τὴν διετύπωσα λεπτομερέστερον. Νὰ ὁρισθῇ ἐπιτροπή, ἥτις ἐντὸς τεσσάρων ἢ πέντε ἡμερῶν νὰ φέρῃ τὴν ἐργασίαν αὑτῆς ἐνταῦθα, ν’ ἀποτελῆται δὲ ἡ ἐπιτροπή αὕτη ὑπὸ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ στρατιωτικῶν, προστιθεμένων ὑπὸ τοῦ Προέδρου καὶ Βουλευτῶν ἄλλων, κατ’ ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου...

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§143ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. οἵτινες νὰ συγκεντρώνωσι, κατὰ τὴν τὴν πεποίθησιν αὑτοῦ, τὰς γνώσεις τὰς νομικὰς καὶ ἰδίᾳ τὰς ἐν γένει περὶ τῶν θεσμῶν τῆς χώρας γνώσεις, αἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι πρὸς σπουδαίαν συζήτησιν τῶν τοιούτων ζητημάτων.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀνάπτυξις τῆς προτάσεως.

§145Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὡς διετυπώθη, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Ὁρίστε κύριε Λάππα ὡς ψηφολέκτης.

§147Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Ψηφίζω Ὄχι, ἀλλ’ ἡ ψῆφός μου οὐδεμίαν ἔχει ἐπιρροὴν ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν τοῦ νομοσχεδίου.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κ. Πλατούτσα καὶ Ι. Γ. Λάππα, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 157, ἐξ ὧν 50 ὑπὲρ τῆς προτάσεως καὶ 107 κατ’ αὐτῆς. Συνεπῶς ἡ πρότασις ἀπερρίφθη.

§150Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι ἤδη ἡ ὥρα ἐνάτη καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, καλὸν εἶναι νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 καὶ 55′ μετὰ μεσημβρίαν).