1898.03.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 33

Τῆς 16 Μαρτίου 1898.

(Δευτέρα)

Ὥρα 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει, κατόπιν τῆς συστάσεως τῆς Βουλῆς, σχέδιον νόμου περὶ αὐξήσεως τοῦ χορηγουμένου μηνιαίου βοηθήματος εἰς τὴν Μαρίαν ἄγαμον θυγατέρα τῶν ἀποβιωσάντων Ἰωάννου καὶ Σμαράγδας Φιλήμονος. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 155). Ὁ κ. Δανόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμήν, κύριε Πρόεδρε, νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ὑπόμνημα τῆς συγγραφέως καὶ δημοσιογράφου κυρίας Εὐγενίας Ζωγράφου. Ἐν τῷ ὑπομνήματι τούτῳ περιγράφεται ζωηρῶς ἡ λυπηρὰ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ἐργατικὴ τάξις καὶ ἰδίως αἱ ἐργάτιδες τῶν ἐργοστασίων. Ἐν αὐτῷ ἐπίσης ἀναφέρονται τὰ μέτρα καὶ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ὅπως δήποτε νὰ ἐπέλθῃ ἀνακούφισίς τις εἰς τὰς δυστυχεῖς ταύτας ὑπάρξεις. Ἡ συγγραφεὺς φρονεῖ, ὅτι οὐχὶ ἐξ ἐλλείψεως κέρδους καὶ ἐξ ἄλλων αἰτίων τὸ ἐργοστάσιον καθυστερεῖ τὸ ἀπαιτούμενον μίσθωμα τῆς ἐργάτιδος, ἀλλὰ ἐξ ἀπληστίας. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα κατὰ τῆς ἀπληστίας ταύτης, διότι αἱ δυστυχεῖς αὗται ἐργάτιδες ἐργάζονται ἐπὶ ἕνδεκα ἢ δώδεκα ὥρας ἀντὶ γλίσχρου ἡμερομισθίου, ἀντὶ τεμαχίου ἄρτου. Εἰς τὰ μεγάλα καὶ σπουδαῖα καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἂς ἀναγραφῇ καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Τί ἄλλο εἶναι, κύριε Πρόεδρε, ὁ ἐργάτης, παρὰ ὁ ἐκτελεστὴς ὅλων τῶν μεγάλων ἰδεῶν; Τί θὰ ἦτο μία ἐφεύρεσις καὶ μία μεγάλη ἰδέα ἄνευ τοῦ ἐργάτου; Θὰ ἔμενεν ὡς ἰδέα. Καὶ εἰς ποῖον ὀφείλεται ἡ τέχνη, ὁ πολιτισμὸς καὶ ἡ πρόοδος, παρὰ εἰς τὸν ἐργάτην; Ὅλα τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας τὰ θέτει εἰς ἐνέργειαν ὁ ἐργάτης, ὅλας τὰς ἐφευρέσεις καὶ τὰς ἀποκαλύψεις, αἱ ὁποῖαι τείνουσιν εἰς τὴν εὐδαιμονίαν τοῦ ἀνθρώπου, τὰς ἔχει θέσει εἰς ἐνέργειαν ὁ ἐργάτης. Καὶ ὅμως ὁ ἐργάτης σήμερον λιμώττει, καὶ ἡ Πολιτεία δὲν δύναται νὰ λάβῃ μέτρα ὑπὲρ αὐτοῦ! Ἀλλὰ δύναται νὰ λάβῃ μέτρα τινά, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ ἂν δὲν ἐπέφεραν πλῆρες ἀποτέλεσμα, ἐπέφεραν ὅμως ὅπως δήποτε ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ὑπάρξεων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω μόνον ἓν χωρίον ἢ μίαν περικοπὴν τοῦ ὑπομνήματος τούτου, διὰ νὰ παρατηρήσητε μετὰ πόσου πόνου καὶ ἐνδιαφέροντος ἡ συγγραφεὺς γράφει ὑπὲρ αὐτῶν τῶν δυστυχῶν ὄντων (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν χώραν αὐτήν, ὅπου ἐγεννήθη καὶ ἤνθησεν ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀτόμου, εἰς τὴν χώραν ἡμῶν, ἥτις ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ἔδωκεν εἰς τὰς ἄλλας διδάγματα πολιτισμοῦ, ἀσύγγνωστον εἶναι νὰ βλέπωμεν τάξιν ὁλόκληρον, ὁλόκληρον πληθυσμὸν, νὰ ἦναι δοῦλος σχεδὸν, καὶ νὰ θυσιάζῃ εἰς διαρκῆ, εἰς ὑπερβολικὴν καὶ ἐκνευριστικὴν ἐργασίαν ὑγείαν, νεότητα καὶ ζωήν, χωρὶς νὰ δύναται νὰ λαμβάνῃ, ὡς ἀντάλλαγμα, οὔτε τὰ ὀλίγα ἐκεῖνα μέσα ὑποφερτῆς ὁπωσοῦν συντηρήσεως. «Ὑπὲρ αὐτῶν, κύριοι Βουλευταί, τῶν δεινῶς ταλαιπωρουμένων καὶ ἀτυχῶν ὑπάρξεων, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὑψώσω σήμερον τὴν ἀσθενῆ φωνήν μου, ἵνα διερμηνεύσω τοὺς γογγυσμούς των καὶ ἐπικαλεσθῶ τὴν ὑμετέραν τελεσφόρον προστασίαν.» Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ τυπωθῇ τὸ ὑπόμνημα τοῦτο καὶ διανεμηθῇ. Εἶναι ἄξιον μεγίστης προσοχῆς καὶ μελέτης, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Πολιτεία θὰ λάβῃ μέτρα ὑπὲρ τῆς εὐοδώσεως τῶν προσδοκιῶν αὐτοῦ.

§3Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἰδοὺ ὅτι διακόπτεται ἡ μονοτονία τῆς ὑποβολῆς ἀναφορῶν περὶ χορηγίας βοηθημάτων, περὶ παραβάσεων ἀστυνομικῶν καὶ καθεξῆς. Ἰδοὺ μία ἀναφορά, ἡ ὁποῖα προκαλεῖ τὸ ἐνδιαφέρον ἡμῶν περὶ θέματος, περιττὸν νὰ εἴπω, γενικωτάτου καὶ ἐξόχως σπουδαίου. Καὶ ὅσον καὶ ἂν διατυποῦται μετ’ εὐγενείας ἡ ἀναφορὰ τῆς δεσποινίδος Εὐγενίας Ζωγράφου, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὑπάρχει ἐνταῦθα καὶ μία δεδικαιολογημένη καὶ λεπτὴ παρατήρησις περὶ τῆς ἀδιαφορίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων. Ταῦτα λέγων, δὲν ἐννοῶ βεβαίως νὰ ἐπιῤῥίψω εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν τὸ κακὸν, διότι τὸ κακὸν ἀνάγεται εἰς ἄλλους χρόνους. Δὲν πρέπει λοιπὸν ἡ ἀναφορά, ἡ ὁποία δὲν ζητεῖ βοηθήματα, νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος καὶ νὰ εἴπωμεν «ἂς παραπεμφθῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τὴν διαβάσῃ», καὶ ὁ ὁποῖος ἴσως οὔτε θὰ λάβῃ τὸν καιρόν. Πολιτεῖαι σωφρονοῦσαι καὶ Κυβερνήσεις πρακτικαὶ προλαμβάνουσι τὰ κοινωνικὰ ζητήματα. Εἶναι εὐχάριστον, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν κοινωνικὰ ζητήματα, τοὐλάχιστον δὲν ἐξεφράσθησαν ἀρκετὰ σπουδαίως μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ἐγκαίρως πρέπει νὰ προλάβωμεν, διότι ὁ ἄνεμος, ὁ πνέων εἰς ἄλλα Κράτη, δυνατὸν νὰ φθάσῃ καὶ ἕως ἐδῶ, καὶ δεδικαιολογημένως. Ἡ ἀναφορὰ, τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ τύπωσις, καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ, προκαλεῖ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ ζητημάτων σπουδαιοτάτων καὶ σοβαρῶν, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦσιν ὅλον τὸν κόσμον. Εἶναι περὶ τοῦ ὁρισμοῦ τῶν ἐργασίμων ὡρῶν. Εἶναι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν ἀνηλίκων. Διότι πολλάκις ἀθῶα πλάσματα, ὀκτὼ ἐτῶν καὶ δέκα, ἀποστέλλονται εἰς τὰ πυριτιδοποιεῖα, καὶ ἐκεῖ εὑρίσκουσι τὸν θάνατον, ὡς συνέβη καὶ τελευταῖον. Εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἐργατῶν καὶ, τέλος, τῶν συντάξεων. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ νὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορά. Εἶναι καλὸν, ἤδη ἀκριβῶς, ὅτε δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἐπιοῦσαν δυστυχημάτων, νὰ ληφθῇ πρόνοια τέλος πάντων — εὐθὺς μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν, ἐννοῶ, τῶν πραγμάτων—ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὑγείας καὶ τῆς ἀσφαλείας τῶν ἐργατῶν ἐν τοῖς βιομηχανικοῖς καταστήμασι. Λέγω τοῦτο, διότι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ τὸ ὑποδείξω. Συμβαίνει παρ’ ἡμῖν κἄτι τι δυσάρεστον. Γίνεται ἔκρηξις ἑνὸς ἐργοστασίου, ἑνὸς πυριτιδοποιείου· ὅλοι φωνάζομεν: «νὰ ληφθῇ πρόνοια, νὰ γείνουν ἐπιθεωρήσεις, νὰ διαταχθοῦν αὐστηρὰ μέτρα». Παρέρχονται 2, 3, 4 ἡμέραι, λησμονοῦνται τὰ πράγματα, καὶ πάλιν ἐνθυμούμεθα τὸ πρᾶγμα, ὅταν συμβῇ ἄλλη, δευτέρα ἔκρηξις! Δὲν ὁμιλῶ περὶ ὅλων ἐκείνων τῶν δραμάτων, τὰ ὁποῖα τελοῦνται ἐν τοῖς ἐργοστασίοις, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἠθικῆς, τῆς ὑγείας καὶ ἄλλων. Ἀλλὰ, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ἐκτὸς τῆς τυπώσεως τῆς ἀναφορᾶς, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ γείνῃ μία σοβαρὰ ἐργασία ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐφαρμογῆς πρὸ παντὸς τῶν ἰσχυόντων νόμων, διότι κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως νόμων, πρὶν ἢ βεβαιωθῇ, ὅτι οἱ ὑπάρχοντες δὲν λειτουργοῦσιν. Ὑπάρχουσι νόμοι τινὲς, οἱ ὁποῖοι, ἐὰν ἐφαρμοσθῶσι, θὰ προλάβωσι τὰ κακά. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, μεταξὺ τῆς ἐργασίας, ἥτις λέγεται ὅτι παρασκευάζεται, νὰ μὴ λησμονηθῇ, ἐὰν θὰ ὑποβληθῇ νόμος πρὸς τοῦτο, ὁ Γαλλικὸς νόμος τῆς 12 Ἰουνίου 1893 «περὶ ὑγιεινῆς καὶ ἀσφαλείας τῶν ἐργατῶν ἐν τοῖς βιομηχανικοῖς καταστήμασιν.» Ἴσως εἶναι ὁ τελειότερος ὅλων, διότι ἐν Γαλλίᾳ κυρίως ἀναπτύσσονται αὐτὰ τὰ ζητήματα μετὰ μεγάλης ἐμβριθείας. Νομίζω περιττὰ τὰ περιπλέον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κυρίως λέγω, εἶναι νὰ μὴ περιμένωμεν πάλιν καμμίαν ἔκρηξιν κανενὸς πυριτιδοποιείου, ἵνα τότε ὅλοι φωνάζωμεν νὰ ληφθῇ μία πρόνοια, νὰ γείνωσιν ἐπιθεωρήσεις, καὶ τὰ παρόμοια.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ἵνα τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ τὸ ὑπόμνημα τῆς κυρίας Ζωγράφου;

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 136).

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ Σάββατον διενεμήθη νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς δεξαμενῆς ἐν Ἑρμουπόλει. Μοὶ φαίνεται δέ, ὅτι δύναμαι νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἵνα στέρξῃ νὰ καταταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει μεταξὺ τῶν πρώτων, καὶ, ἐὰν ἡ θέσις του ἤθελε φέρει αὐτὸ εἰς συζήτησιν σήμερον, νὰ ψηφισθῇ σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Τὸ ἔργον μοὶ φαίνεται κατεπεῖγον. Συντελεῖ εἰς ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας. Ἡ ἐνίσχυσις τῆς βιομηχανίας εἶναι ἐνίσχυσις τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Νομίζω δὲ, ὅτι πρωτίστη τῶν μεριμνῶν τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ᾖναι ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ἡ Βουλὴ πολλάκις ἐξεδήλωσε τὸ αὐτὸ φρόνημα, καὶ τὸ ἐξεδήλωσε μάλιστα καὶ διὰ πραγμάτων. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὸ θάῤῥος ν’ ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν ταύτην.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§9ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι.

§10Α. ΤΟΜΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μεταξὺ τῶν πρώτων· ὥστε, εἰ δυνατὸν, νὰ συζητηθῇ σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§12ΤΟΜΑΝ. Νομίζω ὅτι, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ἐκ τῶν πρώτων καὶ νὰ ἐπιτραπῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως διέλθῃ τοῦτο σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, δύναται νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην συζήτησιν.

§15Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι κατόπιν τοῦ γενικοῦ ζητήματος θὰ ἐπαναφέρω τὴν Βουλὴν εἰς τὴν μονοτονίαν τῶν ἀστυνομικῶν παραβάσεων, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴν κ. Μυλωνᾶν. Ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς Ζακύνθου, κληθεὶς ἁρμοδίως μοὶ ἀπέστειλε σήμερον τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει) «Ὑπουργεῖα Δικαιοσύνης καὶ Ἐσωτερικῶν. Ἀθήνας. «Ἡ ἐπὶ τῇ συμβάσει προχθὲς λῃστείᾳ ἐν τῇ πόλει ἐξέγερσις τῆς κοινωνίας ἐνταῦθα εἶναι μὲν δικαία, ἀλλὰ ὑπερβολική. Ἐν τῷ παρελθόντι συνέβησαν πολλῷ στυγερώτερα ἐγκλήματα, μὴ προκαλέσαντα οὐδένα θόρυβον. Εἷς ἐκ τῶν δραστῶν τῆς λῃστείας συνελήφθη. Ἤδη εὑρίσκομαι ἐπὶ τὰ ἴχνη καὶ τῶν λοιπῶν. Ὁ ἀστυνόμος ἐνεργεῖ λίαν καταλλήλως καὶ ἐπιμελῶς. Σήμερον ἀπὸ κοινοῦ ἐνηργήσαμεν γενικὸν ἀφοπλισμὸν τῶν κατοίκων. Παρακαλῶ ἐνισχυθῇ ἐνταῦθα ἀστυνομία καὶ δι’ ἑτέρου ἀξιωματικοῦ, καὶ ἀντικατασταθῶσιν ἀστυφύλακες, περὶ ὧν ἐτηλεγράφησα. Εἰ δυνατόν, ἀποσπασθῶσιν εὔζωνοι εἰς ἀστυνομίαν.» Τὰ μέτρα ταῦτα ἐλήφθησαν ἤδη.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρεστενίτης ἔχει τὸν λόγον.

§17Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλὰ κατόπιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ νομίζω ὅτι εἶναι ἐπίκαιρος ἡ στιγμή, ὅπως παρακαλέσω τόν τε κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὴν Βουλήν, ἵνα ὡς πρῶτον ἀντικείμενον ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν αὔριον τὸ νομοσχέδιον τῆς παρακρατήσεως.

§18ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως, βεβαίως.

§19ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Προχθές, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσσήνης ἀνεβλήθη. Σήμερον ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη καὶ αὐτὴ ἡ περίφημος αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν ἠμπορεῖ πλέον νὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει ν’ ἀναγραφῇ αὔριον πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει...

§20ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν ἔχετε ἀντίῤῥησιν, ν’ ἀναγραφῇ δεύτερον.

§22ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔστω... Διότι ὁλόκληρος ἡ Πελοπόννησος νομίζει, ὅτι ἡμεῖς παραμελοῦμεν τὰ καθήκοντά μας, καίτοι ἐπὶ ἕνα καὶ πλέον μῆνα, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, παριστάμεθα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἀκροώμεθα μετὰ προσοχῆς πάντας τοὺς ῥήτορας. Ἐπρόκειτο περὶ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι εἴχομεν καθῆκον νὰ ὑπακούσωμεν εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος καὶ νὰ σιγήσωμεν. Ἀλλὰ σήμερον, ὅτε συζητοῦνται νομοσχέδια ὡς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη προχθές, φρονῶ ὅτι πρέπει πρὸ πάσης ἐργασίας νὰ προτάξωμεν τὸ περὶ παρακρατήσεως.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θ’ ἀναγραφῇ δεύτερον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§24ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν φρονεῖτε, κύριε συνάδελφε, ὅτι θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ γείνῃ μία ἐπιτροπή, ἥτις νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐπεξεργασίας αὐτοῦ; (Διαμαρτυρίαι πολλαχόθεν. Φωναί: αὔριον! αὔριον!).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δαγρέ, αὐτὴν τὴν πρότασιν νὰ τὴν φέρητε αὔριον.

§26ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν υἱοθέτησε τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὑπεσχέθη, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν θὰ ὑποβάλῃ τροπολογίας.

§27ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχει ἀνάγκην πολλῶν τροπολογιῶν τὸ νομοσχέδιον.

§28ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Φρονῶ ὅτι ὁ κ. ἐκ Καλαμῶν Βουλευτὴς δὲν πρέπει νὰ ὑποβάλλῃ τοιαύτην ἔνστασιν, ὡς καὶ ὁ ἐκ Μεσσήνης ἢ ἄλλος τις. Ἐὰν ἔχωσιν ἐναντίαν γνώμην τῆς γνώμης τῶν ἐπαρχιῶν των, ἂς ἀναπτύξωσιν αὐτὴν αὔριον, καὶ ἂς καταψηφίσωσι τὸ νομοσχέδιον. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὅμως νὰ ἀναβάλλωσι διὰ τοιούτων ἐπιχειρημάτων τὴν συζήτησιν (Θορυβώδεις διάλογοι).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφασίσθη νὰ τεθῇ αὔριον δεύτερον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§30ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται αὔριον νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ἑπομένη ἐπερώτησίς μου, ὅπως προσκομίσῃ ἐγκαίρως εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ζητουμένας πληροφορίας (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ ἐμφαίνηται: 1) Πόσος σταφιδόκαρπος εἰσήχθη εἰς τὰς ἀποθήκας ἐν γένει τῆς παρακρατήσεως κατὰ τὰ ἔτη 1896 καὶ 1897. 2) Πόσος σταφιδόκαρπος ἐπωλήθη ἐκ τῶν αὐτῶν ἀποθηκῶν τῆς παρακρατήσεως, χωριστὰ ἐξ ἑκάστης πόλεως, Πατρῶν, Πύργου, Ζακύνθου, Κεφαλληνίας, Μεσολογγίου, Ἀμαλιάδος, Κυπαρισσίας, Φιλιατρῶν, Πύλου, Μαράθου, Καλαμῶν, Μεσσήνης, Ζαχάρως, Κορώνης, Κορίνθου, Κιάτου καὶ Αἰγίου. 3) Ποῖοι ἐργοστασιάρχαι ἠγόρασαν αὐτὸν, καὶ πόσον ἕκαστος ὀνομαστί. 4) Ποῦ τὸν κατειργάσθη ἕκαστος ἐξ αὐτῶν. 5) Ἐὰν εἶχεν ἕκαστος ἐξ αὐτῶν μηχανήματα τοιαῦτα, ἐκτὸς τῶν ἀμβύκων, ἵνα μεταποιήσῃ εἰς οἰνόπνευμα τὸ ἀγορασθὲν ποσὸν, ἤτοι τὰ λοιπὰ σχετικὰ μηχανήματα τῆς ζυμώσεως καὶ βράσεως. 6) Ἐὰν ὁ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ τῶν ἀποθηκῶν ἐργοστασιάρχης παρέλαβεν ὁλόκληρον τὸ ἀγορασθὲν ποσὸν διὰ μιᾶς, ἢ ἐκ διαλειμμάτων, καὶ τίνες ὑπάλληλοι παρίσταντο κατὰ τὴν παράδοσιν· καὶ 7) Ἄν τὸ παραληφθὲν ποσὸν τὸ ἔβρεξεν ὁ ἀγοραστὴς ἢ ὄχι.»

§31Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, διατὶ ἐξῃρέθη τοῦ βοηθήματος τοῦ Δημοσίου ὁ δῆμος Λευκασίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδικαιολόγησε τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν εἶδον νὰ καταθέσῃ δικαιολογητικὰ τινα ἔγγραφα. Ἠναγκάσθην ν’ ἀποταθῶ πρὸς τὸν δήμαρχον, ὁ ὁποῖος μοὶ ἀπαντᾷ, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος συνεμορφώθη μὲ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ νόμου, καὶ προεκάλεσε διὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου αὔξησιν τῶν δημοτικῶν φόρων κατὰ 1%, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη δὲν ἐγένετο δι’ ἓν μόνον ἔτος ἀλλ’ εἶναι διηνεκής, διότι ὁ αὐτὸς προϋπολογισμός, ὁ ὑποβληθεὶς πέρυσιν, ὑπεβλήθη καὶ φέτος, μὲ τὴν αὔξησιν τοῦ 1%. Ἑπομένως ὁ δῆμος, νομίζω, συνεμορφώθη πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν λόγος νὰ ἐξαιρεθῇ τοῦ βοηθήματος· καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ποῦ στηρίζει τὴν δικαιολογίαν του; καὶ ἐπὶ πλέον τὸν παρακαλῶ νὰ προσαγάγῃ καὶ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, διότι, ὡς ἐνθυμεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐγὼ προσήγαγον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου, ὁ ὁποῖος ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ ἔσοδά του μόνον τὰ ⅔ τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δύνανται νὰ καλύψωσιν. Παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ, ἐὰν τὰ πράγματα μείνωσιν ὅπως ἔχουσιν, ἐὰν δὲν δοθῇ βοήθημα ἐκ τοῦ Κράτους εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν, πῶς θὰ πληρωθῶσιν οἱ διδάσκαλοι; πῶς θὰ πληρωθῇ εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους τὸ ⅓ τῆς μισθοδοσίας των, τὸ ὁποῖον θὰ λείπῃ; ἐκτὸς δὲ τούτου, πῶς θὰ διοικηθῇ ὁ δῆμος μετὰ τὴν πληρωμὴν τῶν διδασκάλων; Νομίζω ὅτι ὁ δῆμος αὐτὸς οὕτω πῶς καταδικάζεται εἰς θάνατον. Τί σκοπεῖ λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μᾶς εἴπῃ; Ἐννοεῖ ν’ ἀφήσῃ τὸν δῆμον εἰς τὴν τύχην του, νὰ καταστραφῇ; ἢ ἐννοεῖ νὰ προκαλέσῃ συμπληρωτικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δοθῇ εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν τὸ κατὰ τὸν νόμον βοήθημα;

§32Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Νομίζω ὅτι ἀπήντησα λίαν σαφῶς. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν πέμπει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κατάλογον τῶν δήμων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ηὔξησαν κατὰ 1% τὸν φόρον· ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τούτου ἐκδίδεται βασιλικὸν διάταγμα. Προσήγαγον δ’ ἐν προηγουμένῃ συνεδρίᾳ τὸν κατάλογον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐξεδόθη τὸ Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀντίγραφον ἐντελῶς τοῦ καταλόγου, τὸν ὁποῖον ἔδωκε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§33Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω, ὅτι τὸ λάθος εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§34Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ σᾶς εἴπω. Κατόπιν τῆς γενομένης προχθὲς ἐπερωτήσεως καὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐζήτησα ἁρμοδίως τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἦλθον, νομίζω, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ τὰς ὑποβάλω, καὶ ἐξ αὐτῶν θὰ ἴδητε κατὰ πόσον συνεμορφώθη ὁ περὶ οὗ πρόκειται δῆμος πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου.

§35Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπανέλθω εἰς τρυφερώτατον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξε πρὸ ὀλίγου ὁ ἐξ Ἄργους συνάδελφος, εἰσάγων τὸ ὑπόμνημα τῆς κυρίας Εὐγενίας Ζωγράφου. Ἕν τῶν κυρίων ζητημάτων, ἅτινα θίγει τὸ ὑπόμνημα, εἶναι καὶ ὁ ὁρισμὸς τῶν ἐργασίμων ὡρῶν. Δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν, ἐνῷ καταστήματά τινα ἐκανόνισαν τὰς ἐργασίμους ὥρας λίαν καταλλήλως καὶ λίαν ἐπωφελῶς διὰ τοὺς ἐργαζομένους τεχνίτας, ἐν τούτοις ὑπάρχει ἑταιρία τις, ἡ ὁποία οὐ μόνον βασανίζει, οὐ μόνον καταπιέζει, ἀλλὰ καὶ ἐξαντλεῖ τοὺς ἐργάτας, καθ’ ὅλην τὴν σημασίαν τῆς λέξεως. Κατὰ τὰς λίαν ψυχρὰς παρελθούσας ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατό τις νὰ μείνῃ ἐν ὑπαίθρῳ οὔτε ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς ὥρας τὸ πολὺ, καὶ ἐζήτει καταφύγιον, ἵνα ἀνακτήσῃ τὴν ἀπολεσθεῖσαν θερμότητα τοῦ σώματός του, κατὰ τὰς ψυχροτάτας, λέγω, ἐκείνας ἡμέρας ὑπάλληλοί τινες ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ μένωσιν ἐν ὑπαίθρῳ ἐπὶ 18 ὅλας ὥρας! Οἱ ἐν ὑπαίθρῳ ἐργαζόμενοι ξυλουργοὶ, κτίσται κλπ. εἶχον διακόψει τὰς ἐργασίας των. Ἐν τοσούτῳ οἱ ὑπάλληλοι, περὶ ὧν πρόκειται, ὑπεχρεώθησαν νὰ ἐργασθῶσιν ἐπὶ 18 ὥρας! Ποῖοι δὲ εἶναι; Τοὺς βλέπετε καθ’ ἑκάστην, ἐξηντλημένους, καταβεβλημένους, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν δεκάτην ἢ ἑνδεκάτην τῆς νυκτὸς, νεκροὺς σχεδὸν ἐκ τοῦ καμάτου καὶ τοῦ κόπου! Εἶναι οἱ ἁμαξηλάται καὶ οἱ εἰσπράκτορες τῶν τροχιοδρόμων. Εἶναι τρομερὸν, κύριε Πρόεδρε, νὰ βλέπητε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, νὰ τρώγουν ὄρθιοι, καὶ νὰ μὴ δύνανται νὰ γευθῶσιν ἐν μικρᾷ ἡσυχίᾳ καὶ ἀναπαύσει, οὔτε νὰ πίωσι ποτήριον ὕδατος! Δὲν ἔχουσιν οὔτε τὴν μεσημβρίαν οὔτε τὸ ἑσπέρας ὥραν τινὰ ἀναπαύσεως. Εἶναι ἀληθὴς τυραννία! Ἐξασκεῖται ἐπ’ αὐτῶν βιασμὸς καὶ βία ὑπερτέρα. Φρονῶ ὅτι εἰς ἑταιρίαν, ἡ ὁποία δὲν ἐξεπλήρωσε τὰς πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεις της, ὅπως ἐν καιρῷ θέλω ἀναπτύξει, εἰς ἑταιρίαν, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ μᾶλλον ἀνεπτυγμένου ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν τόπου, εἰς ὃν τὸ ζήτημα τῶν ἐργασίμων ὡρῶν συνεζητήθη πλειότερον, παρὰ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο μέρος τῆς Εὐρώπης, φρονῶ, λέγω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξασκῇ αὐτὴν τὴν πίεσιν εἰς τοὺς ἐργάτας αὐτῆς, τοὺς ὁποίους—εἰρήσθω ἐν παρόδῳ—καίτοι ἔχει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν της, δὲν τοὺς ἔχει μὲ τακτικὸν ἡμερομίσθιον, ἀλλ’ ὁπόταν λάβῃ ἀνάγκην, τότε τοὺς χρησιμοποιεῖ. Ταῦτα λέγω, διότι πρὸ καιροῦ δοθείσης μοι ἀφορμῆς ἐξήτασα τὴν κατάστασιν τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν· παρεπονοῦντο δὲ πάντες, μηδενὸς ἐξαιρουμένου, διὰ τὴν κακὴν κατάστασιν καὶ διὰ τὴν ἐξάντλησιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται, κατὰ μὲν τὰ κυνικὰ καύματα ἐκτεθειμένοι εἰς τὰς ἀκτῖνας τοῦ ἡλίου καὶ τὴν ἀνυπόφορον θερμότητα, τὸν δὲ χειμῶνα εἰς τὴν βροχὴν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα. Φρονῶ ὅτι καὶ αὐτοὶ ἔχουν δικαίωμα, ὡς ἄνθρωποι, μικρᾶς ἀναπαύσεως κατὰ τὴν λίαν παρατεταμένην αὐτῶν ἐργασίαν, ἤτοι τὴν μεσημβρίαν ἐπὶ ἡμίσειαν ἢ μίαν ὥραν, καὶ τὸ ἑσπέρας ἐπὶ ἑτέραν ἡμισείαν ὥραν, ἵνα γευθῶσιν, ἀναπαυθῶσι μικρὸν, καὶ τέλος πλυθῶσιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ δεκαοκτάωρος ἐργασία εἶναι καὶ συνεχὴς καὶ κοπιαστικὴ ἐντελῶς. Ὅθεν νομίζω καθῆκον νὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἴσως δὲν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἀντιληφθῇ τὸ γινόμενον ἀδίκημα εἰς τοὺς ἁμαξηλάτας καὶ εἰσπράκτορας τῶν τροχιοδρόμων, ἵνα εἴτε διὰ τῆς ἑταιρίας, εἴτε διὰ τοῦ Ὑπουργείου, κατορθώσῃ νὰ πείσῃ τὸν κ. διευθυντὴν τῆς ἑταιρίας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ ὅριον τῆς σωματικῆς ἐργασίας, ὑποχρεῶν τοὺς ἐν ταῖς ἁμάξαις ἐργαζομένους εἰσπράκτορας καὶ ἁμαξηλάτας νὰ παραμένωσι διαρκῶς ἐργαζόμενοι ἐπὶ δεκαοκτάωρον.

§36Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος θὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἐὰν ἡ Βουλὴ προσκαλῆται καὶ θέλωμεν σπουδαίως νὰ ἐπιληφθῶμεν τοιούτου ζητήματος, πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν καὶ ἀλλαχοῦ. Πῶς θέλετε νὰ λάβῃ μέτρα ἡ Βουλὴ ἐπὶ πραγμάτων ἀγνώστων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι βεβαιωμένα, τῶν ὁποίων δὲν γνωρίζει τὴν ἔκτασιν, τὰς λεπτομερείας, δὲν γνωρίζει τὴν βαρύτητα, τὴν ὁποίαν παρουσιάζουσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς κακοδαιμονίας τῶν ἐργατικῶν τάξεων, πρὸς ἣν ἀνάλογος δέον νὰ ἦναι καὶ ἡ θεραπεία; Ἐὰν λοιπὸν θέλωσιν οἱ προλαλήσαντες ν’ ἀπασχολήσωσι τὴν Βουλήν, πρέπει νὰ τὴν ἀπασχολήσωσι διὰ προτάσεως τακτικῆς, ἡ ὁποία σκοπὸν νὰ ἔχῃ τὸν σχηματισμὸν ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν τῆς παρ’ ἡμῖν ἐργατικῆς τάξεως ὑπὸ ὡρισμένας ἐπόψεις, ἂν ὄχι εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς ἐν ὅλῳ τῷ Κράτει, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ νῦν ἐν Ἀθήναις, ἐν Πειραιεῖ, ἐν Λαυρίῳ, καὶ ὅπου ὑπάρχουσι πυκνοὶ ἐργατικοὶ πληθυσμοί, περὶ τῶν ὁποίων πολλάκις καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐγένοντο παράπονα, ὅτι πάσχουσι, χωρὶς ἡ Πολιτεία οὐδὲν νὰ λάβῃ μέτρον προστασίας αὐτῶν, χωρὶς οὐδὲ τῶν κειμένων διατάξεων κἂν νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν, ὡς ἐπὶ τῶν ἐργατῶν μεταλλείων. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τοὺς συναδέλφους, οἵτινες εἰσηγήσαντο τῆς προτάσεως ταύτης, νὰ προκαλέσωσι τὴν συγκρότησιν πρῶτον τοιαύτης τινὸς παρὰ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ προπαρασκευάσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς.

§37Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θέλω ὑποβάλει πρότασιν.

§38Π. ΡΑΖΕΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς εἶχον ὁμιλήσει ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, καὶ εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ ὁποίου τὴν προσοχὴν ἐπέστησα ἐπὶ τῆς τυραννίας, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἡ ἑταιρία τῶν τροχιοδρόμων ἐπὶ τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τῶν ἁμαξηλατῶν αὐτῆς. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐλήφθη κανὲν μέτρον τότε. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέτρον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀνθρωπινὴν κἄπως ὑπηρεσίαν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ τροχιοδρόμου, ὡς καὶ τῶν ἄλλων ἐργατῶν τῶν μεταλλευτικῶν καὶ ἑτέρων διαφόρων ἑταιριῶν. Ἀποδέχομαι καὶ ἐγὼ πληρέστατα τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ τὴν σύστασιν μιᾶς τοιαύτης ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ μεριμνήσῃ οὐ μόνον περὶ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ τροχιοδρόμου, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἐργατικῶν τάξεων, ἰδίᾳ δὲ τῶν ὑπαλλήλων τῶν μεταλλευτικῶν ἑταιριῶν· διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πέρυσι πολὺς λόγος ἐγένετο περὶ τῶν δυστυχημάτων, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν ἐν Λαυρίῳ, ὡς ἐκ τῆς μὴ λήψεως παρὰ τῶν διαφόρων ἑταιριῶν τῶν ἀπαιτουμένων μέτρων πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἐργατῶν τῶν ἐργαζομένων εἰς τὰ διάφορα ἐργοστάσια καὶ τὰς ὑπὸ τὴν γῆν μεταλλευτικὰς ἐργασίας.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Σπετσῶν κ. Γ. Ν. Μπούμπουλης ὑποβάλλει τὰς ἑπομένας ἐπερωτήσεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν: «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἤτοι τὰς ἐκθέσεις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τὰς ἀποφάσεις, δι’ ὧν ἐπαύθησαν τὰ δύο μέλη τῆς ἐπισκοπικῆς ἐπιτροπῆς Ναυπακτίας καὶ Εὐρυτανίας Παπαϊωάννης Κεχριμπάρης καὶ Παπασπῦρος Παπαϊωάννου, ὡς καὶ τὰς ἐκθέσεις καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τοῦ διορισμοῦ τούτων καὶ τῆς παύσεως τῶν πρὶν τοιούτων, ὡς καὶ τὰς ἐκθέσεις περὶ τῶν ἤδη διορισθέντων. «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα διὰ τὴν διαταχθεῖσαν διὰ δημοπρασίας τριετῆ μίσθωσιν τῶν κτημάτων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Προσσοῦ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας, τῆς ὁποίας τὰ κτήματα, παρὰ τὸν νόμον, ὁ Ἡγούμενος αὐτῆς ἐνοικίαζεν ἐπὶ τριετίαν ἤδη διὰ ἰδιωτικῆς συμφωνίας.»

§40ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἀπόντος, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τοῦ ἐκ Κυθήρων κ. συναδέλφου, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, νὰ υἱοθετήσω μάλιστα, τὴν ἐπερώτησιν, ἣν ἀπηύθυνε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων συνάδελφος, περὶ τῆς γενομένης κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀπογραφῆς. Φρονῶ ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἐκείνη ἦτο σπουδαιοτάτη, διότι ἀφορᾷ εἰς τὴν σύστασιν αὐτὴν τῆς μελλούσης Βουλῆς. Ὑποθέτω ὅτι ὀλίγαι συνεδριάσεις ὑπολείπονται εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν, καὶ ὅτι μάλιστα εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέρμα τοῦ βίου αὐτῆς. Ἑπομένως πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὴν σύστασιν τῆς μελλούσης Βουλῆς πρέπει νὰ ἐνδιαφέρῃ ἡμᾶς. Ἡ παροῦσα Βουλὴ ἔφθασεν εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον, εἰς τὸ record τῆς μακροβιότητος τῶν Ἑλληνικῶν Βουλῶν· καὶ ἕτεροι δὲ λόγοι ἀναγκάζουσιν ἡμᾶς, ὥστε νὰ ζητῶμεν νὰ σπεύδωμεν, ὅπως παρουσιασθῶμεν εἰς τὸ ἀνώτατον κριτήριον τῶν ἐκλογέων ἡμῶν. Πᾶν λοιπὸν ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὴν σύστασιν τῆς μελούσης Βουλῆς, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπασχολήσῃ πρὸ παντὸς καὶ ὡς οἷόν τε τάχιον καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως δὲ τοῦ ἐκ Κυθήρων κ. συναδέλφου προκύπτουσι τὰ ἑξῆς: Θὰ διεξαχθῶσιν ἆρά γε αἱ μέλλουσαι ἐκλογαὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προτελευταίας ἀπογραφῆς; Θὰ διεξαχθῶσιν αὗται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ ἔτους 1896; Τὸ ζήτημα ἑπομένως τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον καὶ διὰ τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν· δι’ ὃ καὶ ὑπομνήσκω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἐπερώτησιν ἐκείνην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων συναδέλφου, ἀπόντος δυστυχῶς τὴν στιγμὴν ταύτην.

§41Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀνεξαρτήτως τοῦ χρόνου—τὸν ὁποῖον, ἐννοεῖται, οὐδεὶς δύναται νὰ ὁρίσῃ—τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, διαβεβαιῶ τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτής, ἤρξατο μελέτη ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι σπουδαιότατον· ὅταν δ’ ἡ μελέτη αὕτη περατωθῇ, δὲν θὰ λείψω νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς.

§42ΣΠΥΡ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κατὰ πληροφορίας ἡμιεπισήμους, προερχομένας ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ἀπογραφὴ τῶν δημοτῶν εἶναι ἐσφαλμένη κατὰ 40%. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἑπομένως νὰ ἐνεργηθῶσι πράξεις ἀφορῶσαι τὰ συμφέροντα τῶν δήμων καὶ τοῦ Δημοσίου, ἢ τῶν δήμων πρὸς ἀλλήλους, μὲ τοιαύτην ἀπογραφήν. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ θεωρήσῃ τὴν ἀπογραφὴν τὴν γενομένην τελευταῖον, κατὰ τὴν 5 πρὸς τὴν 6 Ὀκτωβρίου τοῦ 1896, ὡς μὴ λαβοῦσαν χώραν. Ἵνα δὲ γείνῃ νέα ἀπογραφή, ἔχομεν ἀνάγκην πρὸ πάντων νόμου εἰδικοῦ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν διαταγμάτων τοῦ 1834 καὶ 1836 νὰ ἐνεργηθῇ ἀπογραφή. Ἄνευ εἰδικοῦ νόμου, καθορίζοντος καὶ τὰς λεπτομερείας, θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα κατὰ 40% ἢ 50% ἐσφαλμένα. Νομίζω καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ θέμα τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει ταχέως νὰ ληφθῶσι σπουδαῖα νομοθετικὰ μέτρα. Διὸ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν θέλει λάβει, ὡς πρὸς τὸ ἔγκυρον ἢ τὸ ἄκυρον τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Κύριοι, πρέπει νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία ἐματαιώθη προχθὲς ἕνεκα ἐλλείψεως ἀπαρτίας, καὶ ἡ ὁποία ἐκ παραδρομῆς δὲν ἀνεγράφη σήμερον ὡς πρῶτον ἀντικείμενον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ παραπομπῆς εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπὴν τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῶν ἐφημερίδων εἰς τὸ ταχυδρομικὸν μονοπώλιον τοῦ Κράτους» λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ι. Γ. Λάππα καὶ Ἐπ. Ἐμπειρίκου, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 125, ἐξ ὧν 60 εἶπον Ναί, 60 εἶπον Ὄχι, καὶ 5 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως, μὴ ὑπαρχούσης ἀπολύτου πλειοψηφίας, θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§45ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ;

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§47ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δυνατόν. Συζητουμένου ἄλλοτε τοῦ ζητήματος τῆς παρακρατήσεως, ἐφθάσαμεν εἰς τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα, τότε δὲ βαρυνθέντες, ἀνεβάλομεν τὴν ψηφοφορίαν.

§48ΣΤΑΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλος τις λόγος ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, Τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον ἦτο ἀναγεγραμμένον τέταρτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει σήμερον...

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐγένετο κατὰ λάθος. Τὸ ἐξήγησα.

§50ΣΤΑΗΣ. Τοῦτο εἶναι γεγονός, ὅτι ἦτο τέταρτον, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ συνῄνεσε νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία· πολλοὶ Βουλευταὶ ὅμως, γινώσκοντες ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς ψηφοφορίας μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι παρόντες. Ἐγὼ γνωρίζω Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ἔλθῃ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἀλλὰ μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σταφιδικοῦ. Ἑπομένως καὶ τοῦτο εἶναι λόγος σπουδαῖος εἰς ἐνίσχυσιν τῆς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ῥιφθείσης ἰδέας τῆς ἀναβολῆς τῆς ψηφοφορίας.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐπαναληφθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ.

§52ΣΤΑΗΣ. Προτείνομεν τὴν ἀναβολήν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε.

§54ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πῶς ἐπιτρέπετε, κύριε Πρόεδρε, συζήτησιν ἐν τῷ μέσῳ δύο ψηφοφοριῶν;

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνεται ἡ ψηφοφορία. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου περὶ παραπομπῆς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῶν ἐφημερίδων εἰς τὸ ταχυδρομικὸν μονοπώλιον τοῦ Κράτους» λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὂχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ι. Γ. Λάππα καὶ Σπ. Ε. Στάη, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 133. Ἐκ τούτων 67 εἶπον Ναί, 62 εἶπον Ὄχι, καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου περὶ παραπομπῆς εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπὴν τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῶν ἐφημερίδων εἰς τὸ ταχυδρομικὸν μονοπώλιον τοῦ Κράτους». Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς μονίμου δεξαμενῆς ἐν τῷ λιμένι Σύρου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης διατάξεως ἐν τῷ νόμῳ ͵ΒΥΝΒʹ τῆς 21 Δεκεμβρίου 1896 «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ᾼΛϚʹ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας».

§58Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν συνεπείᾳ τῆς εὐχῆς, ἣν αὕτη ἐξέφρασε κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν πρὸς ἱκανοποίησιν ἀξιωματικοῦ, ὅστις τῳόντι διέπρεψεν ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ οὗτινος ἡ ἀποστράτευσις θὰ ἦναι ζημία διὰ τὸν στρατόν. Τὴν εὐχὴν ἀσμένως ἐδέξατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τῳόντι κατέδειξεν, ὅτι μεταξὺ τῶν καρδιῶν τῶν εὐγενῶν καὶ γενναίων δὲν ὑπάρχουσι μικροφιλοτιμίαι καὶ ἀντιζηλίαι, καὶ ἀνῄρεσε διαδόσεις ἄλλας, ἀγενεῖς καὶ μικροπρεπεῖς, σπεύσας νὰ φέρῃ νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται εἰς τὸν συνάδελφόν του ἐκεῖνον νὰ παραμείνῃ ἐν τῷ στρατῷ. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔρχεται, περιέχει ἐλλείψεις, κατ’ ἐμέ, σπουδαίας· δὲν ἐκπροσωπεῖ τὴν γνώμην, ἣν ἐξέφρασεν ἡ Βουλή. Ἐνθυμοῦμαι τὴν συζήτησιν τὴν γενομένην καὶ τὰς δυσκολίας, αἵτινες ἐγεννήθησαν πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ ἀξιωματικοῦ, περὶ οὗ πρόκειται. Ἐπροτάθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Εὐρυτανίας μέσον εὐκολώτερον, νὰ παραιτηθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς ἀναιρέσεως τῆς ἀποφάσεως τῶν ἐφετῶν· ἀλλὰ τὸ μέσον τοῦτο, ὅσον καὶ ἂν ἦναι εὐχερὲς, δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ δι’ ἕτερον λόγον, διότι προσβάλλει κεκτημένα δικαιώματα τοῦ Δημοσίου δυνάμει ἰσχύοντος νόμου. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1883, ἐδόθη προθεσμία ἑξάμηνος εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὤφειλον νὰ φέρωσιν, ὅσοι εἶχον, ἀντιῤῥήσεις ἐπὶ τοῦ μητρῴου, πέραν δὲ ταύτης τὸ μητρῷον ἐθεωρήθη ἀμετάκλητον, καὶ πᾶσα αἴτησις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἐθεωρήθη ἀπαράδεκτος. Τὸ Δημόσιον ἐπιμόνως ὑπεστήριξεν, ὅτι ἐπ’ οὐδεμιᾷ περιπτώσει δύνανται τὰ δικαστήρια νὰ ἐπέμβωσι καὶ διατάξωσι τὴν μετατροπὴν τοῦ μητρῴου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τῆς προθεσμίας. Τὴν γνώμην δὲ ταύτην εἶχον δεχθῆ τὰ δικαστήρια μέχρις ἐσχάτων, ὅτε, μόνον προκειμένου περὶ τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα, τὸ ἐνταῦθα Ἐφετεῖον ἐδέχθη, ὅτι δύναται νὰ διατάξῃ τὴν μεταβολὴν τοῦ μητρῴου. Ἐὰν τὸ Δημόσιον παραιτηθῇ τῆς ἐφέσεως, καὶ ἀναγνωρίσῃ ὡς δεδικασμένον τοῦτο, θ’ ἀναγνωρίσῃ καὶ ἤδη τὴν ἐξουσίαν τῶν δικαστηρίων ἐπὶ τῆς μεταβολῆς. Ἡ γνώμη αὕτη, τόσον διὰ τὸν ἕνα, ὅσον καὶ διὰ τὸν ἕτερον λόγον, εἶναι ἀποῤῥιπτέα· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔρχεται, δὲν πληροῖ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐπιτρέπεται νὰ μείνωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ μέχρι τοῦ 70 ἔτους τῆς ἡλικίας συνταγματάρχαι διαπρέψαντες ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλὰ τῇ προηγουμένῃ ἐγκρίσει τῆς Βουλῆς. Τοῦτο, τὸ «τῇ προηγουμένῃ ἐγκρίσει τῆς Βουλῆς», καταστρέφει τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ ὅλας τὰς ἰδέας αὐτῆς· διότι, διὰ νὰ αὐξήσῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα, δὲν ἀρκεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· πρέπει μετὰ τὴν κύρωσιν αὐτοῦ νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ ὡρισμένως τὴν ὑπαγωγὴν τοῦ Γιαννηκώστα εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἢ οἱουδήποτε ἄλλου, καὶ θὰ ἔχωμεν προσωπικὰ ζητήματα ἐν μυστικῇ ψηφοφορίᾳ περὶ τοῦ Α ἢ Β συνταγματάρχου.

§59Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιοθρήνητος σύγχυσις ἐξουσιῶν!

§60ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἶναι βεβαίως προφανὴς ἀνάμιξις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τὰ ἔργα τῆς ἐκτελεστικῆς. Τοῦτο οὐ μόνον εἶναι ἄτοπον, ἀλλὰ καὶ περιορίζει τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διότι θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τῆς Βουλῆς ν’ ἀποφασίσῃ, ἂν ὡρισμένον ἄτομον θὰ ὑπάγηται εἰς τὸν νόμον ἢ ὄχι. Τὸ «τῇ προηγουμένῃ ἐγκρίσει τῆς Βουλῆς» προφανῶς δὲν ἔχει θέσιν ἐν τῷ νόμῳ. Πλὴν τούτων δὲ, τὸ νομοσχέδιον δὲν προσδιορίζει καὶ ὅριον τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου· καὶ ὑποθέτω, ὅτι εἶναι συνταγματάρχαι, ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ, οἵτινες ἄγουσι τὸ 60 ἔτος τῆς ἡλικίας των, ὅταν δὲ φθάσωσι τὸ 67 καὶ δὲν ἔχωσι προβιβασθῆ, δικαιοῦται ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φέρῃ μετὰ παρέλευσιν τριῶν ἢ τεσσάρων ἐτῶν πρότασιν, συνεπείᾳ τοῦ νόμου, νὰ ἐξαιρεθῇ ὁ συνταγματάρχης Α καὶ μὴ ἀποστρατευθῇ, ἀλλὰ καὶ ν’ αὐξήσῃ ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας του μέχρι τοῦ ἑβδομηκοστοῦ ἔτους. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει ὅριον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἐκτελεσθῇ. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ὑπάρχουσι συνταγματάρχαι, οὓς δύναται νὰ καταλάβῃ τὸ ὅριον τῶν 67 ἐτῶν, κατὰ τοσοῦτον ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐπεκταθῇ ὁ χρόνος τῆς ἡλικίας αὐτῶν μέχρι τοῦ ἑβδομηκοστοῦ ἔτους. Ἐγὼ προτείνω ἄλλην γνώμην. Γνωρίζετε, ὅτι ὁ νόμος περὶ ἀποστρατεύσεως μετεῤῥυθμίσθη κατὰ τὸ 1883 δι’ ἑτέρου νόμου, ἐπιτρέποντος εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας, ἂν εὕρωσιν ὅτι τὸ μητρῷον τοῦ Ὑπουργείου εἶναι λανθασμένον, νὰ ζητήσωσι μεταβολὴν, ἀλλ’ εἰς δύο περιπτώσεις: αʹ) ἐὰν σημειοῦται ἡλικία μικροτέρα εἰς τὸ μητρῷον τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, ἢ τοῦ σώματος, εἰς ὃ κατετάχθησαν, καὶ βʹ) ἐὰν ὑπάρχῃ ληξιαρχικὴ πρᾶξις. Ἀλλ’ οἱ ἀξιωματικοὶ σήμερον δύνανται νὰ προβάλωσιν ἓν παράπονον, ἀφοῦ ὡρίσαμεν ἄλλο χρονικὸν διάστημα τῆς ἡλικίας, καὶ εὐλόγως δύναται νὰ εἴπῃ λόγου χάριν ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας: «Ἐγὼ, ὁ ὁποῖος θὰ εἶχον πράγματι ἡλικίαν 68 ἐτῶν, δὲν εἶχον συμφέρον νὰ ζητήσω τὴν μετατροπὴν τοῦ μητρῴου». Ὅταν ἡμεῖς πέρυσιν ἠλαττώσαμεν τὸν χρόνον, καὶ εἴπομεν ὅτι ὁ συνταγματάρχης ἀποστρατεύεται εἰς ἡλικίαν οὐχὶ 70 ἐτῶν, ἀλλὰ 67, τότε, νομίζω, δικαιοῦνται οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ζητήσωσι προθεσμίαν μικρὰν, ὅπως ἀποδείξωσι διὰ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα θὰ παρουσιάσωσιν, ὅτι τὰ μητρῷα εἴτε τοῦ σώματος, εἰς ὃ ἀνήκουσιν, εἴτε τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, εἶναι ἀκριβῆ, λανθασμένον δὲ τὸ τοῦ Ὑπουργείου. Καὶ δὲν πιστεύω ὅτι θὰ ἦναι ἰσχυρὸν τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον πιθανὸν ν’ ἀντιταχθῇ, ὅτι τοιαύτη διάταξις θὰ ἐπιφέρῃ πολλὰς αἰτήσεις τοιούτου εἴδους, διότι δύναται νὰ περιορίσῃ τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ὑποβληθῶσιν αἱ αἰτήσεις, εἰς ἕνα μῆνα. Διότι, ἐὰν ἀποδεικνύεται, ὡς ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως τοῦ Γιαννηκώστα, ὅτι ἐγένετο λάθος γραφικὸν καὶ ἐτέθη ἡλικία μὴ ἀκριβὴς εἰς τὸ μητρῷον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν βλέπω ὁποῖον εἶναι τὸ ἄτοπον, καὶ διατὶ ν’ ἀδικήσωμεν τοὺς ἀξιωματικούς, ὧν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας μετετράπη ὡς ἐκ τοῦ τελευταίου νόμου. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω, καὶ ἀναμένω νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπ’ αὐτῶν.

§61Φ. ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Προχθές, Κύριοι, λαμβάνων τὸν λόγον, ἐγνώρισα εἰς τὴν Βουλὴν ἕνα τρόπον συμβιβαστικόν, ὅπως ἐξέλθωμεν τοῦ διλήμματος, τὸ ὁποῖον ἐτέθη περὶ τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα, διὰ τῆς ἀποστρατεύσεώς του μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, διότι κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του. Δὲν συνενόησα διόλου μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, οὐδὲ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Σήμερον δέ, ἀφοῦ ἡ πρότασίς μου δὲν ἐγένετο δεκτή, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν εὑρίσκω σύμφωνον πρὸς τὸν νόμον καὶ τὰς περιστάσεις τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἀπορῶ πολὺ ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἔχω τὴν εὐτυχίαν νὰ γνωρίζω ἀπὸ τῆς παιδικῆς μου ἡλικίας τὸν χαρακτῆρα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, πῶς εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ἐφάνη ἐνδοτικός. Δὲν ἐπίστευον αὐτό, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν...

§62Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀδυναμία. Ἐπροχώρησε καὶ ἡ ἡλικία (ἱλαρότης).

§63ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Καὶ εἰς τοὺς γενναιοτέρους ἀνθρώπους συμβαίνει τοῦτο... Αἱ ὑπηρεσίαι σας, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι γνωσταὶ κατὰ τὸν πόλεμον, καὶ ἀρκούντως ἐξετιμήθησαν. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι, ἀφ’ ὅτου διευθύνετε τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργεῖον, ὑπηρετήσατε ἔτι περισσότερον τὸν τόπον. Εἴχετε τὸ θάῤῥος νὰ προβῆτε εἰς τὸν ἐκκαθαρισμὸν τοῦ στρατοῦ...

§64ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι ἀκόμη.

§65ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Δόσατέ του καιρόν. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἤρχισε τόσον καλά, θὰ τελειώσῃ καλλίτερα. Γνωρίζετε ὅτι εἶμαι ἐξ ἐκείνων τῶν χαρακτήρων, οἱ ὁποῖοι δὲν θυμιάζουσιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, ἐν τούτοις ὅμως ἡ ἐνδοτικότης του ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ δύναται νὰ φέρῃ σπουδαίαν βλάβην. Πρωθυπουργοῦντος τοῦ κυρίου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ καὶ ὑπουργοῦντος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ ἐξ Αἰγίνης κυρίου συναδέλφου, ἐγένετο ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας. Τότε εἶχον λάβει τὸν λόγον, καὶ εἶπον, ὅτι ὁ σεβαστὸς καὶ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Σέχος, διακεκριμένος ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ, ἔπρεπε νὰ παρηγορηθῇ, ἀφήνων τὸ στράτευμα μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπηρέτησεν εὐόρκως καὶ διακεκριμένως ἐν τῷ στρατῷ, ἀφοῦ ἐν Γαλλίᾳ ἀπεμακρύνθησαν λόγῳ ὁρίου ἡλικίας οἱ Νεγριὲ, Λεβὰλ, Γκαλιφὲ, ἐσχάτως δὲ καὶ ὁ Σωσιέ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ οἱ ἀρχηγοὶ μόνον τοῦ στρατοῦ διατηροῦνται ἐν ὑπηρεσίᾳ καὶ πέραν τοῦ ὁρίου, ceux qui ont commandé en chef devant l’ ennemi. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἤδη αὐτὴ ἡ περίστασις. Μόλις δι’ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ στρατηγὲ Σμολένσκη, ἠδύνατο νὰ γείνῃ τοῦτο, ἐὰν εὑρίσκεσθε εἰς τὴν ἀτυχῆ αὐτὴν περίστασιν. Ἐν τούτοις κατ’ οὐδὲν ἐγὼ ἐννοῶ νὰ βλάψω τὰ συμφέροντα στρατιώτου ἐντίμου, ὁ ὁποῖος ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν του. Περὶ διακρίσεως δὲν ὁμιλεῖτε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, κύριε Ὑπουργέ. Τὸ καθῆκον πῶς τὸ ἐννοεῖτε; παρακαλῶ· εἶμαι περίεργος νὰ τὸ μάθω.

§66Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ σᾶς ἐξηγήσω.

§67ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Τὸ καθῆκον εἷς ἕκαστος ἐξετέλεσεν ἀναλόγως τῶν διανοητικῶν του καὶ ἄλλων δυνάμεων (ἱλαρότης). Θὰ δυσκολευθῆτε πολὺ, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ μᾶς εἴπητε, ποῖοι εἶναι οἱ ἐπιτελέσαντες τὸ καθῆκόν των, διότι μόνον δύνασθε νὰ ἐξαιρέσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρεπέμφθησαν εἰς ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐθεωρήθησαν ἀνίκανοι, ἢ τοὺς καταδικασθέντας ὑπὸ τῶν Στρατοδικείων. Ὅλοι οἱ ἄλλοι δύνανται νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκόν των. Δι’ αὐτὸ εἶμαι τῆς γνώμης τοῦ προλαλήσαντος ἐκ Πυλίας ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅτι δέον νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα, καὶ νὰ γείνῃ ἓν νομοσχέδιον τελειότερον. Ἐν τοσούτῳ, ἐπειδὴ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ εὐεργετικοῦ νομοσχεδίου, τολμῶ νὰ εἴπω δύο λέξεις δι’ ἕνα διακεκριμένον ἀξιωματικὸν, ὑπηρετήσαντα ὑφ’ ὑμᾶς, στρατηγέ. Τὸν γνωρίζω ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, τὸν ἐγνώρισα ἐπιλοχίαν τοῦ πυροβολικοῦ. Θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ταγματάρχου Κοψίδα. Ὁ ταγματάρχης οὗτος εἶναι ἀξιωματικὸς λίαν διακεκριμένος, ἐπληγώθη δὲ, νομίζω, εἰς τὸ Βελεστῖνον. Τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν σᾶς ἦναι δυνατὸν δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου νὰ τὸν ἐπαναφέρητε εἰς τὸν στρατὸν, ὡς ἀξιωματικὸν μόνιμον, νομίζω, ὅτι θέλετε κάμει πρᾶξιν λίαν ἐπαινετήν.

§68Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐζήτησα νὰ προηγηθῶ ἄλλων ζητησάντων τὸν λόγον πρὸ ἐμοῦ, διὰ νὰ προλάβω αὐτὸ, τὸ ὁποῖον συμβαίνει. Θέλω σᾶς εἴπει τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους συνέταξα τὸ νομοσχέδιον, ὅπως εἶναι συντεταγμένον. Τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποβολῆς του σᾶς εἶναι γνωστόν· ἐπρόκειτο δι’ αὐτοῦ νὰ κατορθωθῇ νὰ παραμείνῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ εἷς ἐκ τῶν συναγωνιστῶν μου. Κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἐζήτησα, ὅπως τοῦτο μὴ ἀποτελῇ ἐξαίρεσίν τινα ἀπολύτως, ἀλλὰ νὰ περιλαμβάνῃ, ὅσον τὸ δυνατὸν γενικῶς, ὅλους τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὴν δεῖνα καὶ δεῖνα περίστασιν. Δὲν ἠθέλησα νὰ δώσω τύπον προσωπικὸν, διότι αἱ ἐξαιρέσεις γεννῶσι τὰς ἀντιζηλίας, αἱ δὲ ἀντιζηλίαι ἔχουν συνεπείας πολὺ δυσαρέστους διὰ τὸν στρατὸν, διὰ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ. Προσεπάθησα λοιπὸν, τὸ νομοσχέδιον νὰ περιλάβῃ τοιαύτας διατάξεις, ὥστε τὰ ἄτομα, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει, νὰ ἀποφύγουν τὰς ἐνεργείας, αἵτινες δύνανται νὰ προέλθουν ἐκ τῆς ἀντιζηλίας. Εἰς τὴν Γαλλίαν, Κύριοι, προκειμένου περὶ τοῦ βαθμοῦ τοῦ στρατάρχου, ἐνομοθετήθη, ὅτι οὐδεὶς γίνεται στρατάρχης, ἐὰν δὲν ἐκέρδησε δύο μάχας, θὰ γείνῃ δὲ στρατάρχης κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Τοῦτο ἔγεινε, διότι τὸ νὰ λεχθῇ, ὅτι τὸ δεῖνα πρόσωπον θὰ λάβῃ τὸν βαθμὸν τοῦ στρατάρχου, διότι ἐκέρδησε δύο μάχας, ἐὰν ἡ ἐκτίμησις ἀφεθῇ εἰς ὡρισμένα ἄτομα, πιθανὸν ταῦτα νὰ παρασυρθῶσι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν ἐξ ἀντιζηλίας, ἐνῷ τοὐναντίον τὸ πρόσωπον ἐξασφαλίζεται ἐντελῶς, ὅταν δικάζωνται αἱ πράξεις του ὑπὸ τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους. Τότε ὑπάρχει ἀσφάλεια, ὥστε νὰ ἐκτιμηθοῦν πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν εἰς ὁλόκληρον τὸ ἔθνος.

§69Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὴν χρονολογίαν τοῦ νόμου αὐτοῦ τὴν γνωρίζετε;

§70Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὁ συνάδελφός μου κ. Βασιλειάδης τὴν γνωρίζει.

§71ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ στρατάρχης, ἐὰν δὲν ἐνίκησεν ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ ὡς commandant.

§72Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Καὶ κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν ὁ νόμος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσωμεν, θὰ ἔχῃ ἐφαρμογὴν κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς διὰ τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα πρόσωπον.

§73ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τοῦ διατάγματος;

§74Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Βεβαίως. Σήμερον φαίνεται, ὅτι πρόκειται περὶ μικροῦ πράγματος, περὶ παραμονῆς ἐν τῷ στρατῷ ἑνὸς συνταγματάρχου· ἀλλὰ αὐτὸ τὸ μικρὸν πρᾶγμα εἶναι μέγα, διότι αὐτὸ δίδεται, λόγου χάριν, εἰς τὸν συνταγματάρχην Γιαννηκώσταν ὡς ἀμοιβὴ ὑπὸ τοῦ ἔθνους δι’ ὑπηρεσίας προσενεχθείσας ἐν πολέμῳ καὶ ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ. Λοιπὸν δὲν εἶναι μικρὰ ἀμοιβὴ, εἶναι μεγάλη, καὶ διὰ τοῦτο ἠθέλησα νὰ ἐξασφαλίσω καὶ τὰ ἄτομα ἐξ ἀντιζηλιῶν. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς ἀναφέρω πρὸς ὑποστήριξιν τῶν λόγων μου πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἐμὲ αὐτόν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὴν 19 Ἀπριλίου τοῦ 1897 ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὁ Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως σᾶς ἀνήγγειλεν ἔνδοξόν τινα πρᾶξιν τῆς Γʹ Ταξιαρχίας, καὶ κατὰ τὴν ἀναγγελίαν αὐτὴν ἅπασα ἡ Βουλὴ ἐχειροκρότησε τὸν διοικητὴν τῆς Γʹ Ταξιαρχίας. Δὲν λέγω ὅτι κατὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον ἡ Ταξιαρχία αὕτη κατέστρεψε τὸν ἐχθρὸν, ἀλλὰ κατὰ τὴν 18 Ἀπριλίου ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν της καὶ ἔμεινε κυρία τῶν θέσεων, μετὰ δύο δὲ ἡμέρας ἐγένοντο ἀναφοραὶ ἐκ μέρους τῶν σωματαρχῶν, ὅτι τὰ στρατεύματα δὲν δύνανται πλέον νὰ παραμείνωσιν εἰς τὰς θέσεις των, ὡς ἐκ τῆς ἀποφορᾶς τῶν πτωμάτων, ὁ δὲ διοικητὴς τῆς Ταξιαρχίας διέταξεν ἓν τάγμα πεζικοῦ καὶ ἕνα λόγον τοῦ μηχανικοῦ ἐφ’ ὅλης τῆς γραμμῆς νὰ θάψωσι τὰ πτώματα τῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν ἵππων. Αὐτὸ δὲ τί ἀπέδειξεν; Ὅτι ἡ Ταξιαρχία αὕτη τὴν 18 Ἀπριλίου εἶχε κερδήσει τὴν μάχην· διότι ὁ κερδήτας τὴν μάχην εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις μένει κύριος τοῦ πεδίου καὶ τῶν λαφύρων καὶ τῶν πτωμάτων, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ ἐνταφιάσῃ. Λοιπὸν ἀποδεδειγμένον εἶναι, ὅτι ἡ Ταξιαρχία αὕτη ἐκέρδησε μίαν μάχην τὴν 18 Ἀπριλίου. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἀπεστάλησαν ἄτομα καὶ εἰς Αἴγυπτον καὶ εἰς Θεσσαλίαν, διὰ νὰ λάβωσιν ἀπὸ τὸν Μαχμοὺτ–μπέη καὶ ἀπὸ τοὺς πασσάδες τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ τουρκικοῦ στρατοῦ πιστοποιητικὰ ἀνικανότητος κατὰ τοῦ διοικητοῦ τῆς Γʹ Ταξιαρχίας! (εὖγε!) Τοῦτο λοιπὸν τί σᾶς ἀποδεικνύει; Ὅτι τὰ κατορθώματα καὶ αἱ ἀμοιβαὶ, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται δι’ ὡρισμένα πρόσωπα, ἐπισύρουν καὶ τὰς ἀντιζηλίας, καὶ κατὰ συνέπειαν διὰ νόμου πρέπει νὰ ἐξασφαλίζωνται τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα κρίνονται ἄξια ἀμοιβῆς, ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν τῆς ἀντιζηλίας. Αὐτὸς λοιπὸν εἶναι ὁ λόγος, Κύριοι, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνέγραψα εἰς τὸ νομοσχέδιον τὴν διάταξιν περὶ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς· διότι πρόκειται περὶ ἀμοιβῆς ἐθνικῆς εἰς ὡρισμένον πρόσωπον, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ ἔθνος διὰ τῆς ἀντιπροσωπείας αὑτοῦ (εὖγε!). Οὗτος λοιπὸν εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ παρεκίνησε νὰ θέσω εἰς τὸ νομοσχέδιον τὴν φράσιν «μετὰ προηγουμένην ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς»· δηλαδὴ, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ λάβῃ τὸ κῦρος καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους, θ’ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐπιτρέπῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπὶ τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ εἴπῃ ναί, ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας θὰ παραμείνῃ ἐν τῷ στρατεύματι.

§75ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι· πρέπει νὰ γείνῃ ἄλλος νόμος.

§76Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐὰν τοῦτο δὲν συμφωνῇ μὲ τὴν ἐπιστήμην τὴν νομικὴν, καὶ ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους θέλῃ νὰ παραχωρήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, εἶναι εὐκολώτατον νὰ τεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀντὶ «μετὰ προηγουμένην ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς», «διὰ Β. Διατάγματος».

§77Β. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι συνέταξε τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὸν τύπον, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας, διὰ ν’ ἀποφύγῃ τὰς ἀντιζηλίας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ γεννηθῶσιν. Ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον γίνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι δι’ αὐτοῦ, ὡς παρατηρεῖτε, δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, μετὰ προηγουμένην ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, νὰ παρατείνῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἐκείνων, οἵτινες ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκόν των ἐν πολέμῳ. Γεννᾶται ὅθεν ἡ ὑπόνοια, ὅτι, προκειμένου περὶ ἐκτιμήσεως τῆς ἐπιτελέσεως τοῦ καθήκοντος ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, ἕτερος Ὑπουργὸς πιθανὸν νὰ κρίνῃ κατ’ ἄλλον τρόπον. Τὸ νομοσχέδιον προβλέπει μόνον περὶ συνταγματαρχῶν καὶ ἀνωτέρων, ἐνῷ ὑπάρχουσι καὶ ἕτεροι ἀξιωματικοί, ἀντισυνταγματάρχαι π. χ. ἢ ταγματάρχαι, διοικήσαντες ἀνεξάρτητα σώματα, ὡς ὁ συναδελφός μας ταγματάρχης κύριος Τερτίπης, ὁ ὁποῖος διῴκησε 4–5 χιλιάδας στρατοῦ...

§78Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν τὸν πέρνει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας. Ὁ λοχαγός, ὁ ταγματάρχης καὶ ὁ ἀντισυνταγματάρχης ἠμπορεῖ νὰ προβιβασθοῦν καὶ νὰ μένουν εἰς τὸ στράτευμα, ἀλλὰ τὸ πρόσωπον, περὶ οὗ πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θ’ ἀποστρατευθῇ ταχέως.

§79ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Φέρω τὸν κ. Τερτίπην ὡς παράδειγμα· ἠμπορεῖ νὰ ἦναι καὶ ἄλλος... Παρατηρῶ λοιπόν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ γείνῃ ἀκριβῶς πέτρα σκανδάλου ἐν τῷ στρατεύματι, διότι ἄλλοι συνταγματάρχαι θ’ ἀποστρατεύωνται, ὅπως ὁ πάγιος νόμος ὁρίζει, εἰς ἡλικίαν πολὺ κατωτέραν, καὶ θὰ ὑφίσταται ἡ ἀνωμαλία αὕτη διαρκῶς. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου οὐδὲν ἄλλο γίνεται ἢ νὰ ἔχωμεν διαρκῶς προσωπικὰ νομοσχέδια, καὶ ν’ ἀποφαίνηται ἑκάστοτε ἡ Βουλή, ἀνὰ δύο ἢ τρία ἔτη, (ὁσάκις παρουσιάζηται συνταγματάρχης, ἔχων τὸ προσόν, ὅτι ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν του κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον,) ἐπὶ καθαρῶς προσωπικοῦ ζητήματος. Βεβαίως οἱ προσωπικοὶ νόμοι εἶναι κακοί, καὶ εἰς τὰ χείλη πάντων ἡμῶν ὑπάρχουσιν ὀνόματα στρατηγῶν γνωστῶν ἐν Εὐρώπῃ, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν ἅμα ὡς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τοὺς κατέλαβεν· ἀλλά, Κύριοι, ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων εἶναι τοιαύτη σήμερον, ὥστε μᾶς ἐπιβάλλει νὰ μὴ ὑποχωρήσωμεν· διότι τὰ πράγματα πρέπει νὰ τὰ λαμβάνωμεν συγκεκριμένως. Εἰς τὸν στρατὸν ἡμῶν τὸν μικρόν, ὅταν πρόκειται περὶ συνταγματάρχου, ὡς ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος, ὅστις πανδήμως ὁμολογεῖται, καὶ ἀπὸ τὸν ταξίαρχον, ὡς ἐκπληρώσας πλέον ἢ τὸ καθῆκόν του, ὅτι τέλος συνετέλεσε καὶ εἰς τὴν δόξαν τῆς Ταξιαρχίας ἐκείνης, πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ προσωπικὸν νομοσχέδιον δικαιολογεῖται.

§80Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε ἐκ Λοκρίδος Βουλευτά, σᾶς εἰδοποιῶ, ὅτι εἶμαι ἕτοιμος ν’ ἀποσύρω τὸ νομοσχέδιον, εὐθὺς ὡς ἡ Βουλὴ ἐκφράσῃ περὶ τούτου γνώμην.

§81ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Τοὐναντίον, κύριε Ὑπουργέ.

§82Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὴν ὥραν μας εἰς συζητήσεις.

§83ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Φρονῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων, διότι ἀφορᾷ, ὡς ὑμεῖς εἴπετε, εἰς τὸ νὰ ἱκανοποιηθῶσιν ἄτομα, τὰ ὁποῖα προσέφεραν κατὰ τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν πόλεμον τὰς ὀλίγας ἢ πολλὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἠδυνήθησαν. Ἐπειδὴ ὅμως ἴσως ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ ψηφίσῃ προσωπικὸν νομοσχέδιον διὰ τὸν περὶ οὗ πρόκειται συνταγματάρχην, φρονῶ ὅτι δύναται ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀντὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νὰ ὑποβάλῃ ἕτερον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐξασφαλισθῶσιν ὄχι μόνον οἱ συνταγματάρχαι, ἀλλ’ ἐν γένει ἅπαντες οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι δίκαιον. Ὅ,τι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πυλίας Βουλευτὴς ἐπρότεινε, ἐγένετο καὶ ἄλλοτε, ὅταν ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1882 ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν. Τότε εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον συμπεριελήφθη τὸ ἄρθρον 5, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδίδοντο προθεσμίαι, ὄχι ἵνα φέρωσι ληξιαρχικὰς πράξεις ἢ ἀντίγραφα τοῦ μητρῶου, ἀλλ’ ἐδίδοντο προθεσμίαι εἰς ἕκαστον βαθμὸν, ἀπὸ τοῦ λοχαγοῦ καὶ ἄνω, καθ’ ἃς παρετείνετο ἐπὶ 4 ἔτη ὁ χρόνος πρὸς ἀποστρατείαν κλπ. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸ 1896 τὸν νόμον ἐκεῖνον ἡ Βουλὴ τὸν μετέβαλε, τῇ εἰσηγήσει τοῦ τότε ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, φρονῶ ὅτι δυνάμεθα σήμερον νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸν νόμον τοῦ 1896 ἄρθρον, δι’ οὗ νὰ ἐπιτρέπηται εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐνστάσεις περὶ τῆς ἡλικίας τῆς ἀναγεγραμμένης εἰς τὸ μητρῶον, νὰ ὑποβάλλωσι τὰς ἐνστάσεις αὑτῶν, συνοδεύοντες αὐτὰς διὰ τοῦ ἀντιγράφου τοῦ μητρῶου ἢ τῶν ληξιαρχικῶν πράξεων· νὰ ἐπιτραπῇ δηλ. εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς, κατόπιν τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος νόμου, ἵνα ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἢ δύο ὑποβάλωσιν ὅσας ἔχουσιν ἐνστάσεις, δεδικαιολογημένας, ἐννοεῖται, καὶ στηριζομένας ἐπὶ τῶν μητρῴων. Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, καὶ ἡ τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα ὑπόθεσις θὰ ἐξομαλυνθῇ καὶ ἄλλων πολλῶν, οἵτινες δύνανται νὰ ἔχωσι τὸ δίκαιον ὑπὲρ ἑαυτῶν, καὶ τῶν ὁποίων τὰ παράπονα δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ὡς ἐκ τοῦ ὑφισταμένου νόμου. Καταλήγων, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ σκεφθῇ, ἐὰν διὰ τοιαύτης παροχῆς νέας προθεσμίας εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς δὲν θὰ κανονισθῶσι καλλίτερον τὰ παράπονα ἔστω καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποστρατεύονται σήμερον, ἀλλὰ βραδύτερον, μετὰ ἓν ἢ δύο ἔτη. Γνωρίζω, Κύριοι, συνταγματάρχην,—τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα δὲν θέλω ν’ ἀναφέρω—τὸν ὁποῖον τὸ μητρῶον ἀναγράφει μὲ ἡλικίαν 65 ἐτῶν, πολὺ ἀνωτέραν τῆς πραγματικῆς του ἡλικίας.

§84ΣΑΚΚΗΣ. Εἶναι ὁ συνταγματάρχης Στάϊκος, ὁ ὁποῖος ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του ἐπίσης λαμπρά.

§85Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν, Κύριοι, ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ σκοπὸς αὐτοῦ εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δηλ. θέλει εἰσαγάγει τὸ ἀναγκαῖον νομοσχέδιον, ἵνα μὴ προώρως ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ ὁρίου ἡλικίας, καὶ ἡ δήλωσις αὕτη ἐχειροκροτεῖτο, περιττὸν νὰ δηλώσω, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, ἀφοῦ μάλιστα ἐπὶ τῇ ἐμῇ προτάσει καὶ κατόπιν τῆς ἐμῆς συστάσεως, τὴν ὁποίαν πολλαὶ συστάσεις ἐπηκολούθησαν ἐκ μέρους τῶν κυρίων συναδέλφων ἐν τῇ Βουλῇ πρό τινων ἡμερῶν, κατελήξαμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία μετὰ χειροκροτημάτων ἐγένετο δεκτή, ἵνα μὴ ἀξιωματικὸς νέος ἔτι, ἀκμαιότατος, τὸ κάλλιστον δὲ πάντων, διαπρέψας καὶ διακριθεὶς ἐν τῷ πολέμῳ, ἀπομακρυνθῇ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἀδικούμενος καὶ αὐτὸς οὗτος, ἀλλὰ συγχρόνως ἀδικουμένου καὶ τοῦ στρατεύματος, εἰς τὸ ὁποῖον πολλὰς ὑπηρεσίας δύναται νὰ προσφέρῃ οὗτος. Δυστυχῶς ὅμως, ὡς διετυπώθη τὸ νομοσχέδιον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, πολὺ ἀμφιβάλλω, ἐὰν πληροῖ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον παρεσκευάσθη καὶ διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖται ἤδη ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη, ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς σαφῶς ἐδήλωσεν, ὅτι θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν προσεχῶς νομοσχέδιον, προνοοῦν ὥστε ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας νὰ μὴ καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ὅπερ δι’ αὐτὸν συμπληροῦται τὴν 2 Ἀπριλίου, καὶ ἀπόσχῃ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ· ἐπρόκειτο δηλ. περὶ δηλώσεως πρὸς εἰσαγωγὴν νομοσχεδίου καθαρῶς προσωπικοῦ. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἠκούσθησαν τότε ἀντιῤῥήσεις τινὲς κατὰ τῆς τοιαύτης προθέσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν παρά τινων ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, καὶ προεβλήθησαν ἀντιῤῥήσεις ἀπολύτως καὶ κατ’ ἀρχὴν κατὰ τῶν τοιούτων νομοσχεδίων, τῶν ἀποβλεπόντων εἰς ἱκανοποίησιν προσωπικῶν συμφερόντων, καὶ διακανονιζόντων προσωπικὰς ὑποθέσεις· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι αἱ ἀντιῤῥήσεις αὗται ἦσαν ἡ μεμονωμένη γνώμη τινῶν τῶν κυρίων συναδέλφων, μὴ ἀποτελούντων τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐάν ποτε ὑπετίθετο, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἤθελεν ἐν τέλει προσχωρήσει εἰς τὴν γνώμην τῶν ἀξιοτίμων τούτων κυρίων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀντετάχθησαν κατὰ τῶν προσωπικῶν νομοσχεδίων, ἐάν ποτε ἤθελεν ὑποτεθῆ, ὅτι ἐγίνετο δεκτὴ ἡ ἀρχή, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἐξέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ὅτι τὰ προσωπικὰ νομοσχέδια καὶ αἱ προσωπικαὶ παροχαὶ καὶ προνόμια τοιαῦτα συντελοῦσιν οὐχὶ εἰς τὴν παγίωσιν τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον εἰς παράλυσιν τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατεύματος, ὑπάρχει τρόπος καὶ τὰ προσωπικὰ νομοσχέδια ν’ ἀποφύγωμεν, νὰ ἐπιτύχωμεν δὲ νόμον τοιοῦτον, ὅστις νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν παραμονὴν τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Διότι ἐκεῖθεν ὡρμήθημεν, ἐκ τῆς προθέσεως, ὅπως ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας, οὗτινος ἀνεγνωρίσθησαν αἱ ὑπηρεσίαι, παραμείνῃ ἐν τῷ στρατεύματι. Τοιαύτη ἦτο ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπηγγέλθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν θέλω, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐπαναλάβω πάνθ’ ὅσα πειστικὰ εἶπον πρὸ ὀλίγου οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ Πυλίας καὶ Λοκρίδος, καταδεικνύοντες, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἀπομακρυνόμεθα τῶν προσωπικῶν ζητημάτων διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀνοίγομεν εὐρεῖαν, εὐρυτάτην τὴν ὁδὸν τῶν προσωπικῶν ζητημάτων, ὥστε καθ’ ἑκάστην νὰ ἔχωμεν ἐγκρίσεις τῆς Βουλῆς, παρεχούσας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ δικαίωμα τοῦ παρατείνειν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ὡρισμένων ἀξιωματικῶν. Διότι τὰ περὶ τούτου ἀποχρώντως φρονῶ, ἐξηγήθησαν. Ἀλλ’ ἐνῷ τοῦτον τρέχομεν τὸν κίνδυνον διὰ τοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου, ἐπὶ πλέον δὲν ἐπιτυγχάνομεν δι’ αὐτοῦ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Καὶ οὕτως ἀπομακρυνόμεθα ἀφ’ ἑνὸς τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἐθέσαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῆς πληρώσεως δηλαδὴ τοῦ σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ σκοποῦ, ὅπως ἀποφύγωμεν τὰ προσωπικὰ ζητήματα. Νομίζω, ὅτι εἶναι τόσον καταφανὲς τὸ πρᾶγμα, ὥστε δὲν δεῖται οὔτε μακρᾶς ἐρεύνης, οὔτε μακρᾶς ἐξηγήσεως, ὅπως ἐννοηθῇ. Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, δὲν πληροῖ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον συνετάχθη, ἀλλ’ οὔτε κἄν εἶναι δυνατόν, ἐάν ποτε ψηφισθῇ, ὡς ἔχει, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ λειτουργήσῃ δεόντως καὶ ἀποφέρῃ τ’ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀποβλέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνεται ἡ αἰτιολογία, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ παρατείνῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἀξιωματικῶν τινων, καὶ ἡ αἰτιολογία αὕτη διατυποῦται οὕτω: «Ἕνεκεν ὑπηρεσιῶν προσενεχθεισῶν ἐν ὥρᾳ πολέμου καὶ ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ...» Τοῦτο εἶναι ἀληθῶς μία αἰτιολογία, καὶ αἰτιολογία κατ’ ἐμὲ ἀποχρῶσα, ὅπως παραταθῇ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τοιούτων ἀξιωματικῶν. Ἀλλὰ μετὰ τοῦτο ἐπακολουθεῖ ἑτέρα αἰτιολογία, διότι τὸ νομοσχέδιον περαιτέρω λέγει: «νὰ παρατείνῃ τὰ ἀνωτέρω ὁρισθέντα ὅρια ἡλικίας ἀξιωματικῶν ἐπιτελεσάντων κατὰ τὸν πόλεμον τὸ καθῆκόν των». Τί ἄλλο δὲ εἶναι τοῦτο ἢ μία δευτέρα αἰτιολογία τοῦ ἐξαιρετικοῦ μέτρου τούτου; Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἐξεταστέον εἶναι, ἂν ἡ δευτέρα αὕτη αἰτιολογία εἶναι ὄντως δικαιολογία τοῦ ἐξαιρετικοῦ μέτρου. Κατ’ ἐμὲ, οὐχί· διότι, ἐὰν τὸ ἐπιτελεῖν τινα τὸ καθῆκόν του δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς αἰτιολογία, καὶ αἰτιολογία ἀποχρῶσα, ὥστε νὰ μοιράζωμεν ἀμοιβὰς καὶ προνόμια, νομίζω ὅτι δὲν μετερχόμεθα ἔργον σώφρονος νομοθέτου, οὑτωσὶ νομοθετοῦντες. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ πλέον μᾶς λέγει, ὅτι ἐκείνων τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθῇ τὸ ὅριον ἡλικίας, ὅσοι δύνανται εἰσέτι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ. Ἄπορον μοὶ φαίνεται, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ νόημα τῆς φράσεως ταύτης, οὐδὲ δύναμαι νὰ ἐμβαθύνω εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ συντάξαντος τὸ νομοσχέδιον, ἵνα κρίνω, τί ἐσκόπει νὰ εἴπῃ διὰ τῆς φράσεως «δυναμένων εἰσέτι νὰ ὑπηρετήσωσιν.» Ἔχομεν νόμον περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ὅστις προσδιορίζει τὰς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἀξιωματικός τις εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ εἰς ἀποστρατείαν καὶ προτοῦ ἀκόμη καταλάβῃ αὐτὸν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, συνιστωμένου στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος παραπέμπεται. Ἐὰν δὲ καταδειχθῇ ὁ ἀξιωματικὸς πάσχων καὶ μὴ δυνάμενος νὰ ὑπηρετήσῃ, τίθεται εἰς ἀποστρατείαν, καὶ ἂν ἀκόμη εὑρίσκεται μακρὰν τοῦ ὁρίου ἡλικίας. Τοῦτ’ αὐτὸ δύναται νὰ συμβῇ καὶ δι’ ἐκεῖνον τὸν ἀξιωματικὸν, τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ παραταθῇ ἢ παρετάθη ἤδη τὸ ὅριον. Ἀλλὰ ποῖον νόημα δύναται νὰ ἔχῃ τότε ἡ τοιαύτη διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν τὸ δικαίωμα τοῦτο πηγάζῃ ἐξ ἑτέρου νόμου, τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, μὴ τροποποιουμένου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου; Οὐδὲν καὶ πάντα. Ἵνα παραταθῇ τὸ ὅριον ἀξιωματικοῦ τινος κατὰ τὸ νομοσχέδιον, σημαίνει ὅτι οὗτος εὑρίσκεται ἤδη ἐν ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ. Ἀλλὰ τότε, εἴτε παραταθῇ εἴτε μὴ τὸ ὅριόν του, ὑπόκειται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμου, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐννοεῖ ὅτι καταργεῖται κατὰ τοῦτο ἡ σχετικὴ διάταξις αὐτοῦ. Κατέρχομαι κατωτέρω καὶ βλέπω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παρατείνῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν μὲν συνταγματαρχῶν μέχρι τοῦ ἑβδομηκοστοῦ ἔτους, τῶν δὲ ἐχόντων βαθμὸν ἄνω τοῦ συνταγματάρχου μέχρι τοῦ ἑβδομηκοστοῦ δευτέρου· καὶ ἐρωτῶ: Ὡς ἔχει διατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν Ὑπουργός τις τῶν Στρατιωτικῶν,—βεβαίως δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν — δὲν εἶναι δυνατὸν, λέγω, οἱοσδήποτε ἄλλος Ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ ποτέ: «ἀφοῦ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ παρατείνω τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας μέχρι τοῦ 70 ἔτους διὰ τὸν συνταγματάρχην, βεβαίως δύναμαι νὰ παρατείνω αὐτὸ μέχρι τοῦ 69 ἢ 68»; Ταῦτα λέγω, Κύριοι, οὐχὶ διότι ἀνάγονται εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἵνα καταδείξω ὑμῖν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ἴσως ἕνεκα τῆς σπουδῆς, μεθ’ ἧς παρεσκευάσθη, κατηρτίσθη εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπητε ἡμῖν ἡ ψήφισίς του, μολονότι πάντες ἐμφορούμεθα ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἀγαθῶν διαθέσεων πρὸς τὸν διακεκριμένον ἀξιωματικόν, πρὸς ὃν κυρίως ἀποβλέπει. Λέγω δὲ ταῦτα προσέτι, ἵνα πείσω ὑμᾶς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὡς συνετάχθη, δὲν εἶναι κἂν δεκτικὸν συζητήσεως. Οὕτως ἐπανέρχομαι ἐκεῖθεν, ὅθεν ἤρχισα τὸν λόγον, καὶ ἂν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἐξακολουθῇ φρονῶν, ὅτι νομοσχέδια θεραπεύοντα προσωπικὰς ἀνάγκας ἢ ἀναγνωρίζοντα προσωπικά τινα δικαιώματα εἰς ἄτομα ὡρισμένα, πρὸ πάντων δὲ προκειμένου περὶ ἀξιωματικῶν, δὲν εἶναι πρέπον νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ψηφίζωνται παρ’ αὐτῆς, διότι διὰ τῶν τοιούτων προσωπικῶν νομοσχεδίων, τῶν ἀφορώντων ἀξιωματικούς, διασαλεύεται ἡ τάξις καὶ ἡ πειθαρχία ἐν τῷ στρατεύματι, ἕνεκα τῶν γεννωμένων ἀντιζηλιῶν, ἄν, λέγω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐμμένῃ εἰς τὴν γνώμην ταύτην, ὑπάρχει τρόπος, καὶ τρόπος λίαν εὔλογος, τρόπος ὁ ἄριστος πάντων κατ’ ἐμὲ, ὅπως καὶ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τῆς μὴ ἀπομακρύνσεως δηλαδὴ ἀξιωματικοῦ διακεκριμένου ἀπὸ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἐπιτύχωμεν, ἀλλ’ ἐπιτύχωμεν συγχρόνως καὶ ἄλλον γενικώτερον σκοπόν, τὸν σκοπὸν, ὅπως ἐπανορθώσωμεν ἀδικήματα, ἂν τυχὸν ἐγένοντο τοιαῦτα, εἰς ἑτέρους ἀξιωματικούς, χωρίς, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, νὰ θίξωμεν παντάπασι προσωπικὰ ζητήματα, χωρὶς νὰ ἐπιτρέπηται διὰ νόμου, ὅπως συνέρχηται ἑκάστοτε ἡ Βουλὴ, ἵνα ψηφίζῃ νόμους διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἐν ταῖς σκέψεσί μου ταύταις, Κύριοι, χαίρω πολὺ, ὅτι συνηντήθην μετὰ τῆς γνώμης τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Πυλίας καὶ Λοκρίδος Βουλευτῶν, οἵτινες ὑπέδειξαν τὸν μόνον δυνατὸν τρόπον καὶ εὔλογον, ἂν θέλωμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὰ προσωπικὰ νομοσχέδια, ὅπως ἐπιτύχωμεν τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, Κύριοι, θέλετε πεισθῆ, ὅτι οὗτος εἶναι ὁ μόνος ὀρθὸς καὶ εὔλογος τρόπος, ἂν δι’ ὀλίγων ἐκθέσω ὑμῖν, τίνος ἕνεκα λόγου ὁ συνταγματάρχης κ. Γιαννηκώστας ἀπολύεται μετά τινας ἡμέρας τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, ζημιούμενος καὶ αὐτὸς, ζημιουμένης καὶ αὐτῆς ταύτης τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Κατὰ τὸ 1896, κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον, νομίζω, ὁ συνταγματάρχης κ. Γιαννηκώστας ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν αἴτησιν, δι’ ἧς ἐζητεῖτο, ὅπως διορθωθῇ τὸ μητρῷον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐγγεγραμμένην ἐν αὐτῷ ἡλικίαν τοῦ συνταγματάρχου τούτου, ἐζήτει τουτέστιν, ὅπως ἡ ἐγγεγραμμένη ἐν τῷ μητρῴῳ τούτῳ ἡλικία του μὲ χρονολογίαν γεννήσεως 2 Ἀπριλίου 1831 μεταβληθῇ, ἀντικαθισταμένης τῆς χρονολογίας εἰς 2 Ἀπριλίου 1836. Ἐζήτει δὲ τὴν διόρθωσιν τοῦ μητρῴου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μητρῴου τῆς ἀρχικῆς κατατάξεως αὐτοῦ, τοιοῦτον δὲ εἶναι τὸ μητρῷον τὸ τηρούμενον ἐν τῷ στρατιωτικῷ σχολείῳ τῶν Εὐελπίδων, ἔνθα φέρεται ὡς ἔτος γεννήσεως τοῦ τότε μαθητοῦ Γιαννηκώστα ἡ 2 Ἀπριλίου 1836, καὶ τοῦ ὁποίου κατὰ παραδρομὴν καὶ γραφικὸν λάθος ἐν τῇ ἀντιγραφῇ τοῦ μητρῴου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τὸ ἔτος 1836 μετεβλήθη εἰς 1831. Ἡ αἴτησις αὕτη, ἡ τόσον εὔλογος καὶ βάσιμος κατ’ οὐσίαν καὶ αὐταπόδεικτος, ἀπεῤῥίφθη παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἀπεῤῥίφθη κατ’ ἐμὲ νομίμως, διότι τὴν αἴτησιν ταύτην ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1896, ἤτοι τουτέστιν ἐκπρόθεσμος ἡ αἴτησις ἐκείνη. Διότι, ἂν ὑπάρχῃ διαδικασία τοιαύτη περὶ διοικητικῶν διορθώσεων τῶν λαθῶν τοῦ μητρῴου τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ διαδικασία αὕτη τυγχάνει ἀναγεγραμμένη ἐν νόμῳ, ὁ ὁποῖος ὁρίζει καὶ τὸν τρόπον καὶ τὸν χρόνον τῆς ὑποβολῆς τοιούτων αἰτήσεων, οὗτος δὲ εἶναι ὁ νόμος τῆς 11 Μαρτίου 1883, ὅστις ἐτροποποίησεν ἐν τούτῳ τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ νόμου «περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν» τοῦ 1882, ἐπέτρεψε δηλ. ὁ νόμος ἐκεῖνος τοῦ 1883, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει ληξιαρχικῶν πράξεων καὶ δεύτερον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀρχικοῦ μητρῴου κατατάξεως διορθῶται ἡ ἡλικία ἐν τῷ μητρῴῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλ’ ἡ αἴτησις αὕτη ὤφειλε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐντὸς ἓξ μόνον μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου ἐκείνου· ὅπερ δὲν ἔπραξεν ὁ συνταγματάρχης κ. Γιαννηκώστας. Ὁ νόμος ἐκεῖνος προὐνόησεν ἐπίσης περὶ τῶν περιπτώσεων τῆς ἀποδοχῆς τῆς αἰτήσεως ἢ τῆς ἀποῤῥίψεως αὐτῆς, καὶ ἐν περιπτώσει ἀποῤῥίψεως τῆς αἰτήσεως ἢ ἐν περιπτώσει σιωπῆς τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ νόμος λέγει, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἀδικηθεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα, ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἀφ’ ὅτου ἐγνωστοποιήθη αὐτῷ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ, ἢ ἀφ’ ὅτου παρέλθῃ τρίμηνος προθεσμία μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τῆς πρώτης ἑξαμήνου, νὰ ζητήσῃ διὰ τῆς δεούσης ἀγωγῆς παρὰ τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου τὴν διόρθωσιν τῆς ἡλικίας του ἐν τῷ μητρῴῳ. Ἕνεκα τούτου λοιπὸν τοῦ λόγου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ 1896 ἀπέῤῥιψε τὴν αἴτησιν τοῦ συνταγματάρχου κ. Γιαννηκώστα. Ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς αἰτήσεώς του προσέφυγεν εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ ἐζήτησε διὰ τακτικῆς ἀγωγῆς, ὅπως διορθωθῇ ἡ ἡλικία του ἐν τῷ μητρῴῳ. Ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἐπεκράτησαν δύο γνῶμαι: ἡ μία τῶν γνωμῶν εἶναι, ὅτι καὶ ἡ ἀγωγὴ ἐκπροθέσμως ἐκινήθη, ἀφοῦ δὲν ἐκινήθη ἐντὸς τῶν 15 ἡμερῶν, ἡ δὲ ἑτέρα τῶν γνωμῶν εἶναι, ὅτι ἐμπροθέσμως ἐγένετο, τοιαύτη δὲ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν. Ὅπως δὲ ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς πρό τινων ἡμερῶν, ἡ οὐσία αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως εὑρίσκεται ἤδη ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ δευτέρου τμήματος τοῦ Ἀρείου Πάγου, τρέχει δὲ βέβαιον κίνδυνον ἡ ὑπόθεσις νὰ λυθῇ κατὰ τοῦ ἐνάγοντος. Ἀλλ’ ἂν ἐξετάσωμεν, Κύριοι, ἐπιμελέστερον τὰ πράγματα, θ’ ἀνεύρωμεν τὸν λόγον καὶ τὴν αἰτίαν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας ἐκπροθέσμως ὑπέβαλεν αἴτησιν περὶ διορθώσεως τῆς ἡλικίας του—ὅπως ἐξετέθη εἰς ὑμᾶς πρὸ ὀλίγου—κατὰ τὸ 1896. Διὰ νόμου ψηφισθέντος τῷ 1896 ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου «περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν» τοῦ 1882. Καὶ ἐνῷ ὁ νόμος τοῦ 1883 ἔτασσεν ὅριον ἡλικίας εἰς μὲν τοὺς συνταγματάρχας τὰ 70 ἔτη, εἰς τοὺς ἀντισυνταγματάρχας τὰ 68, καὶ εἰς τοὺς ταγματάρχας τὰ 65, ὁ νόμος τοῦ 1896 προσδιώρισεν εἰς τοὺς συνταγματάρχας τὰ 67, εἰς τοὺς ἀντισυνταγματάρχας τὰ 65, καὶ εἰς τοὺς ταγματάρχας τὰ 63, ἠλάττωσε δηλαδὴ κατὰ τρία ἔτη τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν συνταγματαρχῶν καὶ ἀντισυνταγματαρχῶν, καὶ κατὰ δύο τὸ τῶν ταγματαρχῶν. Τί συνέβη δὲ τότε; Ἐνῷ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ παλαιοῦ νόμου, τοῦ νόμου τοῦ 1882, οἱ ἀξιωματικοί, τινὲς τοὐλάχιστον τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν ἐπηρεάζοντο ἐκ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ νόμῳ, καὶ ἕνεκα τούτου οὐδεὶς λόγος τοῖς ἐπέβαλλε νὰ μεριμνήσωσιν, ὅπως αἰτήσωνται τὴν μεταβολήν, τὴν διόρθωσιν τῆς ἡλικίας των ἐν τῷ μητρῴῳ, ὅτε εἶδον ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος τοῦ 1896, ὁ μεταῤῥυθμίζων τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας καὶ καταβιβάζων αὐτὸ κατὰ τρία ἔτη, τότε ἔσπευσαν, μολονότι ἐκπροθέσμως, νὰ ζητήσωσι τὴν μεταβολὴν τῆς ἡλικίας ἐν τῷ μητρῴῳ τοῦ Ὑπουργείου. Οὕτως ὁ κ. Γιαννηκώστας, συνταγματάρχης ὢν πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1896, δὲν ἐφοβεῖτο μήπως τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας κατέλθῃ εἰς τὰ 67 ἔτη, διότι ἴσχυε τὸ 70, μολονότι δ’ ἦτο ἀποδεδειγμένον τὸ λάθος, τὸ ὁποῖον ἐγένετο κατὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ μητρῴου τοῦ Ὑπουργείου, δὲν ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν τοῦ λάθους αὐτοῦ. Ἐπῆλθεν ὅμως κατόπιν, τῷ 1896, ὁ νόμος ὁ τελευταῖος, ὁ ὁποῖος ἐμείωσε τὸ ὅριον κατὰ τρία ἔτη, καὶ τότε εὑρέθη ἠναγκασμένος νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ἐπανορθωθῇ τὸ ἀδίκημα ἐκεῖνο, τὸ ἐκ λάθους καὶ παραδρομῆς γραφικῆς προερχόμενον. Ἀλλ’ ὁ νόμος εἶναι ἀμείλικτος, λέγει δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβληθῇ ἡ αἴτησις ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ, δηλαδὴ ἐντὸς 6 μηνῶν ὑπολογιζομένων ἀπὸ τῆς 11 Μαρτίου τοῦ 1883. Εἶχον παρέλθει λοιπὸν πολλαὶ ἑξαμηνίαι, ὅτε ὑπεβλήθη ἡ αἴτησις, διὸ καὶ ἀπεῤῥίφθη· καὶ διὰ τοῦτο τὰ δικαστήρια διστάζουσιν, ἐὰν πρέπῃ ν’ ἀποφανθῶσι κατ’ οὐσίαν ὑπὲρ τοῦ Γιαννηκώστα ἢ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐν τῇ ἐκκρεμεῖ δίκῃ. Τοῦτο δὲ τὸ ἀδίκημα, Κύριοι, τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὸν συνταγματάρχην κ. Γιαννηκώσταν, εἶναι ἐνδεχόμενον—καὶ λέγω ἐνδεχόμενον, διότι δὲν γνωρίζω τὰς προσωπικὰς περιστάσεις τῶν ἀξιωματικῶν,—νὰ συμβαίνῃ καὶ εἰς ἄλλους ἀξιωματικούς, καὶ ἐφ’ ὅσον συμβαίνουν ἀδικήματα τοιαῦτα ἐξ ἐλλείψεως προνοίας τῆς νομοθετικῆς ἀρχῆς, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπανορθωθῇ ἡ ἐξ ἐλλείψεως προνοίας τῆς ἀρχῆς ἀδικία. Διότι ὤφειλεν ἡ Βουλή, ψηφίζουσα τὸν νόμον τοῦ 1896, διὰ τοῦ ὁποίου ἐμείου τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν, ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε καὶ νέα νὰ δοθῇ, κατὰ τὴν διαδικασίαν, τὴν ὁποίαν ὥριζεν ὁ νόμος τοῦ 1883, προθεσμία, ὅπως αἰτήσωνται οἱ ἀδικηθέντες τὰς ἀναγκαίας μεταβολὰς ἐν τῷ μητρῴῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Τοῦτο δὲ, τὸ μὴ γενόμενον τότε, δὲν εἶναι εὔλογον, δὲν εἶναι πρέπον, καὶ δίκαιον, ὅπως γείνῃ σήμερον τοὐλάχιστον; Ἂν δὲ γείνῃ τοῦτο σήμερον, συνεπάγεται ἀναγκαίως καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπεδιώξαμεν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐγώ, ἐκ τῶν σκέψεων τούτων ὁρμώμενος, καὶ ἐκ τοῦ φόβου, τὸν ὁποῖον μοὶ ἐγέννησαν ἀντιῤῥήσεις τινὲς τῶν κυρίων συναδέλφων κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ἀντιῤῥήσεις ὡς πρὸς τὴν σκοπιμότητα καὶ τὸ πρέπον τῶν προσωπικῶν νομοσχεδίων, ἀπὸ τῶν σκέψεων τούτων, λέγω, ὁδηγούμενος, ἔφθασα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, οὔτε πρέπει νὰ ψηφισθῇ, οὔτε εἶναι δεκτικὸν συζητήσεως, καὶ ὅτι πρέπει, ἂν θέλωμεν καὶ τὸν κ. Γιαννηκώσταν, ὡς ἐξεδηλώθη ὁμοθυμαδὸν ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ διατηρήσωμεν ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ κάμωμεν, ὥστε, ἂν ἐγένετό που ἀδίκημα εἴς τινα ἀξιωματικόν, καὶ τὸ ἀδίκημα νὰ ἐπανορθωθῇ, νὰ χορηγήσωμεν νέαν προθεσμίαν πρὸς διόρθωσιν τοῦ μητρῴου, ὅπου τοῦτο εἶναι ἐσφαλμένον, ἀναπληροῦντες οὕτω τὴν ἔλλειψιν τοῦ νόμου τοῦ 1896, διότι μόνον διὰ παροχῆς νέας προθεσμίας πρὸς ὑποβολὴν αἰτήσεων εἰς τὸν Ὑπουργόν, ἤ, καὶ μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν αἰτήσεων τούτων, πρὸς ἔγερσιν ἀγωγῆς ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων, θεραπεύονται τὰ γενόμενα ἀδικήματα. Ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ, Κύριοι, παρεσκεύασα τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, διότι ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ, ὅτι τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐξεδήλωσε προχθὲς ἡ Βουλή, αὐτὸν ἐπεδίωξε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Παρεσκεύασα λοιπὸν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν· ἔχει δὲ αὕτη ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸν νόμον ͵ΒΥΝΒʹ τῆς 21 Δεκεμβρίου 1896 περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ᾼΛϚʹ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν προστίθεται ἄρθρον δεύτερον, ἔχον οὕτω: «Ἄρθρον 2. Οἱ ἀξιωματικοί, οἱ φέροντες βαθμὸν ἀπὸ ἀντιστρατήγου μέχρι ταγματάρχου συμπεριλαμβανομένου, δύνανται ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως νὰ αἰτήσωνται, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ΑΟΕʹ τῆς 11 Μαρτίου 1883 καὶ καθ’ ἃς περιπτώσεις ἐπιτρέπει ὁ νόμος οὗτος, τὴν μεταβολὴν τῆς ἐν τῷ μητρῴῳ τῶν ἀξιωματικῶν, τῷ κρατουμένῳ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, σημειουμένης ἡλικίας. «Κατὰ τὰ λοιπὰ ἰσχύουσιν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου ΑΟΕʹ τῆς 11 Μαρτίου 1883.»

§86ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλετε αὐτὸ ὡς τροπολογίαν; Ἐγώ, τοὐλάχιστον δὲν ἐννοῶ, τίνα σχέσιν ἔχει τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς φέρετε, πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ ἦτο τὸ ἴδιον, ἂν ὑπεβάλλετε τροπολογίαν περὶ διορθώσεως τοῦ περὶ ληξιαρχικῶν βιβλίων νόμου.

§87ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἐσκέφθην καὶ ἐγώ, καὶ ἐπὶ πολλὴν ὥραν ἀμφέβαλλον, ἂν ἔπρεπε νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν, ἢ νομοσχέδιον αὐτοτελές, χορηγοῦν νέαν προθεσμίαν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ὅπως ἐξαιτήσωνται τὴν διόρθωσιν τῆς ἡλικίας αὐτῶν· κατέληξα δὲ εἰς τὴν γνώμην, ὅτι ὤφειλον νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν. Διότι εὑρίσκω, ὅτι στενὴν ἔχει σχέσιν ἡ τροπολογία, ὅπως διετυπώθη, πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ ἡ σχέσις αὕτη εἶναι ἡ ἑξῆς· θ’ ἀναγνωρίσητε δὲ αὐτὴν καὶ ὑμεῖς, ὅταν μελετήσητε πλέον ἐπισταμένως τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν τροπολογίαν. Ἡ τροπολογία μου, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα πρὸ ὀλίγου, προστίθεται ὡς ἄρθρον 2 εἰς τὸν νόμον ͵ΒΥΝΒʹ τοῦ 1896, ὁ ὁποῖος ὥρισε τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ καθ’ ὅσον σχετίζεται πρὸς τὸν νόμον ἐκεῖνον, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ ὡς τροπολογία, ἀφοῦ καὶ αὐτὸ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον τὸν νόμον τοῦ 1896 τροποποιεῖ, προσθέτον εἰς αὐτὸν ἄρθρον δεύτερον, ὅπως καὶ ἡ τροπολογία. Θεωρῶ ἤδη ἀναγκαῖον ν’ ἀπαντήσω εἴς τινα ἐρώτησιν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη, ἀγνοῶ παρὰ τίνος τῶν κυρίων συναδέλφων, εἰς τὴν ἐρώτησιν διατὶ ἐν τῇ τροπολογίᾳ ταύτῃ περιλαμβάνονται μόνον οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί. Ἡ ἀπάντησις εἶναι εὔκολος. Ὁ νόμος τοῦ 1896, ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς φέροντας τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, τοῦ ὑπολοχαγοῦ καὶ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, διετήρησε τὸ αὐτὸ ὅριον ἡλικίας, τὸ ὁποῖον προσδιώριζε καὶ ὁ νόμος τοῦ 1882· ὥστε ὡς πρὸς αὐτοὺς οὐδὲν ἀδίκημα ἐγένετο, μὴ χορηγηθείσης νέας προθεσμίας, ἐνῷ ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἄνω τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχαγοῦ, δι’ οὓς ἐμειώθη τὸ ὅριον, ἐγένετο ἀδίκημα, καὶ τοῦτο τὸ ἀδίκημα πρέπει νὰ ἐπανορθώσωμεν, χορηγοῦντες νέαν προθεσμίαν.

§88Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ μὲν στρατιωτικὸν ζήτημα ἀφήνω εἰς τοὺς στρατιωτικούς, ἔχομεν ὅμως καὶ ἡμεῖς τὸ μέρος μας. Οὐδένα λανθάνει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἔκτακτον σπουδαιότητα καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπεβλήθη, καὶ ὡς πρὸς τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ φέρῃ. Οὐδεὶς ἐπίσης ὑπάρχει ἐνταῦθα ὅστις θ’ ἀμφισβητήσῃ δύο ἀληθείας, τὴν ἱκανότητα καὶ τὰς ἀνδραγαθίας ἀκόμη τοῦ συνταγματάρχου, περὶ οὗ πρόκειται, καὶ τὴν καλὴν πρόθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν αὐτά· αὐτὰ εἶναι ἡ ἀφορμὴ τοῦ νόμου, ὅπως λέγομεν ἡμεῖς οἱ νομικοί, ἡ causa legis· ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι ν’ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη. Ὀρθότατα δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔλεγε πρό τινος, ἀφοῦ καὶ εἰς ὅλας τὰς λοιπὰς συζητήσεις τὰ αὐτὰ εἶπεν, ὅτι πρόκειται περὶ προσωπικοῦ νόμου, περὶ εὐεργετικοῦ νόμου, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα προσεκτικοὶ εἰς τὰς ἐξαιρέσεις, διότι αἱ ἐξαιρέσεις γεννῶσιν ἀντιζηλίας, καὶ αἱ ἀντιζηλίαι ἰδίᾳ ἐν τῷ στρατῷ δύνανται νὰ ἔχωσιν ὀλέθρια ἀποτελέσματα. Ἀκριβῶς ὅμως, ἐνῷ πρόκειται περὶ ἀγαθωτάτης προθέσεως, ἔρχεται μέτρον ἀκαταλληλότατον, καὶ ἔχετε ὅλα αὐτὰ τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ θέλει νὰ προλάβῃ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἀθῶος, ἀθωότατος τῆς πράξεως ταύτης, διότι ἐν στιγμῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀντελήφθη ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει νὰ δώσῃ δικαιοσύνην εἰς ἕνα διακριθέντα ἀξιωματικόν, εἰς ἕνα συναγωνιστήν του...

§89Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ θίξῃ καὶ δεύτερον συνταγματάρχην δὲν εἶναι μόνον ὁ κ. Γιαννηκώστας, εἶναι καὶ ἄλλος, ὁ ὁποῖος θὰ φανῇ κατόπιν.

§90Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λέγω ὅτι εἶναι ἀθωότατος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διότι κατέτριψε τὸν βίον αὐτοῦ εἰς τὴν ἐκμάθησιν τῆς στρατιωτικῆς τέχνης, καὶ βεβαίως θὰ ἦναι δύσκολον νὰ συζητήτῃ τις μετ’ αὐτοῦ εἰς στρατιωτικὰ ζητήματα, ὅταν δὲν ἐφόρεσε τὸ ξίφος, ὡς συμβαίνει εἰς ἐμέ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρεσύρθη ἀπὸ τὴν γνώμην τὴν ἐκδηλωθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου, ὅστις ἐπὶ 34 περίπου ἔτη παρακάθηται εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ Βουλευτοῦ, ἐπὶ δεκαετίαν δὲ περίπου ἐκυβέρνησε τὸν τόπον, καὶ ἐνόμισεν ὅτι εἰς οὐδὲν ἤθελε προσκρούσει, ἐὰν ἔφερε τοιαύτην πρότασιν πρὸς συζήτησιν. Ὁ συνάδελφός μας ἐκεῖνος ἔλεγε κατὰ τὴν 12 Μαρτίου, ὅτι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας διεψεύσθη, διεψεύσθη διὰ τοῦ πολέμου, διότι ὁ πόλεμος ἀπέδειξεν, ὅτι «αὐτὸς ὁ συνταγματάρχης εἶχεν ὅλα τὰ προσόντα νὰ παραμείνῃ εἰς τὸν στρατόν.» «Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει (προσέθετεν ὁ κ. συνάδελφος) νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἐλπίσῃ, ὅτι, ἐὰν τυχὸν ἤθελεν ὑποβάλει νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦ ὁποίου ν’ ἀναστείλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας διὰ τὸν συνταγματάρχην κ. Γιαννηκώσταν,—πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐγένετο καὶ ἄλλοτε,—νομίζω ὅτι τὸ Κοινοβούλιον δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς δισταγμοὺς, ἵνα ψηφίσῃ τοιαύτην πρότασιν.» Ἰδοὺ πόθεν ἐνεθαῤῥύνθη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν ἦλθεν εἰσηγητὴς τῆς ἰδέας ταύτης ἀπὸ τοῦ ὑψηλοῦ τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ὁ λίαν πεπειραμένος κ. συνάδελφός μας, νομίσας ὅτι οὐδὲν θὰ εὕρισκε πρόσκομμα εἰς τὴν ψήφισιν. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. συνάδελφός μας κακῶς ἐξετίμησε τὴν διάνοιαν τῶν Βουλευτῶν, καὶ ἰδοὺ ὅτι ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου ἀνέρχονται τὸ βῆμα, μηδὲ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης ἐξαιρουμένου, ἵνα ἐπιδοκιμάσωσι τὸν σκοπὸν, ἀποδοκιμάσωσιν ὅμως τὸ μέσον. Καὶ τὴν μὲν ἱστορίαν τῆς ὑποθέσεως γινώσκετε,—ὁ προαγορεύσας ἐξέθηκε τὰ κατ’ αὐτὴν, καὶ περιττὸν νὰ τὰ ἐπαναλάβω,—ἀλλὰ τοῦτο νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ, ὡς πρὸς τὴν ἀφορμὴν τοῦ νόμου καὶ τὴν ἀπονομὴν τοῦ δικαίου εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ διαπρέψαντος ἀξιωματικοῦ. Εἰς ὀλίγας λέξεις ἡ ὑπόθεσις ἔχει οὕτω: Ἡ αἴτησίς του πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἀπεῤῥίφθη, ὡς ἐκπρόθεσμος· δυνάμει τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχε, προσέφυγεν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον δι’ ἀγωγῆς, τὸ δὲ Πρωτοδικεῖον ἀπέῤῥιψεν αὐτὴν, ὡς ἐκπρόθεσμον· ἐγένετο ἔφεσις παρὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ, καὶ τὸ Ἐφετεῖον ἐδέχθη αὐτὴν κατὰ πλειονοψηφίαν, (ὑπῆρχε καὶ μειονοψηφία) ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπάρχει περίπτωσις βεβαιώσεως τῆς πραγματικῆς ἡλικίας ἐκ τῆς ἐγγραφῆς του εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, καὶ κατὰ συνέπειαν ὅτι ἦτο προφανὲς λάθος γραφικόν. Ἠδύνατο τὸ πρᾶγμα νὰ διορθωθῇ ἐνταῦθα μὲ τὴν μεγαλειτέραν εὐκολίαν, διότι ἠδύνατο τὸ Δημόσιον νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν αἴτησιν ἀναιρέσεως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ προχωρήσωμεν εἰς τόσα ἄλλα ἄτοπα. Δικαίωμα τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, οὐχὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἦτο, νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν, καὶ νὰ ἐδέχετο τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν, καὶ νὰ μὴ κοινοποιήσῃ αἴτησιν ἀναιρέσεως. Ἐγένετο δεκτὴ ἡ αἴτησις ἀναιρέσεως τοῦ Δημοσίου, δι’ οὓς λόγους ἀπεῤῥίφθη ἡ ἀγωγὴ, καὶ παρεπέμφθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ δεύτερον τμῆμα τοῦ Ἀρείου Πάγου, τὸ ὁποῖον θέλει ἤδη δικάσει. Ἤδη δύνανται νὰ συμβῶσι τὰ ἀκόλουθα· τὸ Βʹ τμῆμα νὰ συμφωνήσῃ μὲ τὸ Αʹ, ὅτε ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας χάνει τὴν ὑπόθεσιν, ἢ δύναται νὰ διαφωνήσῃ πρὸς τὸ Αʹ καὶ ἀποστείλῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ὁλομέλειαν· ἡ ὁλομέλεια δύναται νὰ συμφωνήσῃ πρὸς τὸ Αʹ. τμῆμα, ἢ νὰ συμφωνήσῃ πρὸς τὸ Βʹ. Σήμερον εἶναι δύσκολον, ἀφοῦ ὁ Ἄρειος Πάγος ἀπεφάνθη, ὡς ἀπεφάνθη, εἶναι δύσκολον νὰ εἴπῃ τις, ὅτι θέλει μεταβάλει γνώμην. Ὑπάρχει ὅμως διὰ τὸν συνταγματάρχην αὐτὸν ἡ ἐλπίς, ὅτι, καὶ ἂν ἀποστρατευθῇ καὶ τῷ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη, θὰ ἀποκτήσῃ τὸ δίκαιόν του, ἀλλὰ μόνον, ἐν ᾗ περιπτώσει κερδήσῃ. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀφορμή, ἡ causa legis, μᾶς ἀπησχόλησε, δεδικαιολογημένως βεβαίως, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ἀκατάλληλον. Λέγει ὁ κ. ἐκ Βόλου συνάδελφος, ὅτι ἔχει ἐγκόλπιον τὸν λογιστικὸν νόμον, ἀλλ’ εἰς τοιαύτην περίστασιν καλλίτερον νὰ ἔχῃ τὸ Σύνταγμα. «Ὁ Βασιλεὺς, λέγει τὸ Σύνταγμα, ἀπονέμει κατὰ νόμον, τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ ναυτικοὺς βαθμούς». Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, θὰ τοὺς ἀπονέμῃ ἡ Βουλή.

§91ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ βαθμοῦ· ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πρόκειται περὶ παραμονῆς ἐν τῷ στρατῷ.

§92Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ αὐτὸ εἶναι· ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος ἀποστρατεύει, ἔρχεται ἡ Βουλὴ καὶ τὸν κρατεῖ. Ἀλλὰ, παρακαλῶ, ἐπειδὴ δὲν μοὶ ἀρέσκουσι τ’ ἀμφισβητούμενα, σᾶς χαρίζω ταῦτα. Ἔχομεν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ἐν ἄρθρῳ 61, ἡ ὁποία λέγει: «... Διὰ σφαιριδίων δὲ μυστικὴ ψηφοφορία γίνεται ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων τῶν ἀφορώντων πρόσωπα ὀνομαστὶ ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς». Βεβαίως περὶ προσωπικοῦ ζητήματος ἐπὶ τοῦ προκειμένου περὶ Γιαννηκώστα δὲν πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἐν αὐτῷ τὸ ὄνομά του, πρὸ μικροῦ ὅμως μόνον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλος, ἀλλὰ βεβαίως θὰ ψηφίσωμεν περὶ παραμονῆς ἐν τῷ στρατῷ τοῦ κ. Γιαννηκώστα. Δὲν εἶμαι τόσον αὐστηρὸς εἰς τὰς κρίσεις μου, ἀπειλούμεθα ὅμως ἀπὸ μέγαν κίνδυνον. Ὑποθέσατε, ὅτι ψηφίζομεν εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις τὸ νομοσχέδιον· μετὰ τὴν δημοσίευσιν αὐτοῦ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν πρέπῃ νὰ παραμείνῃ εἰς τὸν στρατὸν ὁ Γιαννηκώστας· ἡ ὑποβολὴ τοῦ ζητήματος εἶναι ἡ βεβαίωσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι εὑρίσκει τὰς περιπτώσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἀμέσως ἀπεκδύεται πάσης εὐθύνης διὰ τοῦτο, διότι καλύπτεται μὲ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, καὶ ἐνῷ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα στηρίζεται εἰς τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ, μετατίθεται αὕτη ἐπὶ προσωπικωτάτου ζητήματος εἰς τὰ μέλη τῆς Βουλῆς. Ἤδη ὑποθέσατε, ὅτι ἡ Βουλὴ συμφωνεῖ, ἀλλ’ ὑποθέσατε ὅτι ἔρχεται ἕτερος συνταγματάρχης ἢ ἕτερος ἀξιωματικός, ὡς ἐκπληρώσας τὸ καθῆκόν του...

§93Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐνόσῳ δὲν γείνῃ ἕτερος πόλεμος, δὲν θίγει τὸ ὅριον ἄλλον ἢ μόνον τὸν κ. Γιαννηκώσταν καὶ ἕνα ἕτερον.

§94Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐνδέχεται αὐτὸς ὁ ἀξιωματικός, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐτίμησε διὰ τοιαύτης ἐκτιμήσεως, ἐνταῦθα νὰ πολεμηθῇ διὰ μελανῶν σφαιριδίων. Ταῦτα θεωρῶ ἐπαρκῆ πρὸς ἀπόκρουσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰς λεπτομερείας καὶ κατὰ τὸ σύνολον. Ταῦτα λέγων ὑμῖν, θεωρῶ μεγίστην ἀνάγκην νὰ ληφθῇ μέτρον νομοθετικὸν πρὸς θεραπείαν ἑνὸς ἀδίκου, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὸν στρατόν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ δι’ ὀλίγων λέξεων νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς τὴν ἱστορίαν τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ. Ἔχομεν τρεῖς νόμους, τὸν νόμον ᾼΛϚ’ τῆς 23 Ἰουνίου 1882, ὅστις ἐν ἄρθρῳ 4 λέγει: «Ὡς βάσις πρὸς ὁρισμὸν τοῦ ὁρίου ἡλικίας χρησιμεύει τὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν κρατούμενον μητρῷον τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ ἐν αὐτῷ ἡλικία δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ, εἰμὴ συνεπείᾳ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἐκδοθείσης κατόπιν συζητήσεως καὶ διεξαγωγῆς ἀποδείξεως, εἰς ἃς ἐκλήθη τὸ Δημόσιον.» Παρετηρήθη ὅμως, ὅτι ὁ ἀρχικὸς οὗτος νόμος δὲν ἔτασσε προθεσμίαν, καὶ ὅτι ἦτο ἀκροσφαλὲς νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ ὁδὸς τῆς ἀποδεικτικῆς διαδικασίας. Ἦλθε λοιπὸν ὁ μεταγενέστερος, ὁ ᾼΟΕʹ τῆς 11 Μαρτίου 1883, περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 4, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτάχθησαν προθεσμίαι τόσον διὰ τὰς διοικητικὰς ἀναφορὰς πρὸς τροποποίησιν, ὅσον καὶ διὰ τὰς δικαστικὰς ἀμφισβητήσεις· ὡρίσθη δηλ. ἑξάμηνον χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἐντὸς τοῦ ὁποίου οἱ ἀξιωματικοὶ ἔπρεπε νὰ φέρωσι τὰς παρατηρήσεις των, ἀποκλειόμενοι μετὰ ταῦτα, οἱ δὲ προβιβαζόμενοι, ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ διατάγματος· ὡρίσθησαν δὲ καὶ τ’ ἀποδεικτικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀνέφεραν καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, ἡ κατάταξις κλπ., ἀπεκλείσθησαν δὲ ὅλα τὰ ἄλλα, ἀπεκλείσθη δὲ καὶ ἓν ἀποδεικτικὸν μέσον, τὸ ὁποῖον εἶχε πολλὴν σπουδαιότητα, τὸ βιβλίον τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ τέκνα ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν ἀναγράφονται μὲ τὰς ἡλικίας των. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ νόμος περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων κατ’ ἐξαίρεσιν λειτουργεῖ, ἐννοεῖτε καλῶς, ὅτι τὸ μέτρον δὲν ἦτο σκληρόν, ἄδικον, ἀπηνές, ἀλλὰ κἄτι ἐπὶ πλέον, σκληρότατον, ἀπάνθρωπον· διότι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὰ μέσα νὰ μάθωσι τὸν νόμον, μὴ εὑρισκόμενοι ἐν Ἀθήναις, ἢ δὲν ἠδύναντο νὰ προμηθευθῶσι τὰ μέσα ἀποδείξεως, ἀπεκλείσθησαν τοῦ νόμου, καὶ βλέπετε ἀμέσως, ὅτι ἔχομεν ἕνα συνταγματάρχην, ἄξιον τοῦ ὀνόματος καὶ τῆς τιμῆς, ἀδικούμενον. Ἀλλὰ μήπως εἶναι μόνος ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας; Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον δὲν ἦτο κατεπεῖγον, θὰ ἐζήτουν πληροφορίας, πόσοι ἄλλοι ὑπέβαλον ἀναφοράν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ ὑποθέσεις τῶν ὑποβαλόντων ἀναφοράν...

§95Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μόνον εἷς ἕτερος ὑπάγεται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, ἐν ὅλῳ δύο συνταγματάρχαι.

§96Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ. Συνέπεσε νὰ εὑρίσκωμαι εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητεῖτο ἡ ὑπόθεσις τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα, καὶ εἶδον λοχαγόν, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο ὑπὸ κρείττονας ὅρους...

§97Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δύο συνταγματάρχαι μόνον ὑπάρχουν εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν τοῦ νομοσχεδίου.

§98Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ ὅμως εἶμαι ἐναντίος τοῦ νὰ σταματήσωμεν εἰς τοὺς συνταγματάρχας.

§99Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Θέλετε νὰ κατέλθωμεν; Ἄλλο πρᾶγμα.

§100Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαιότατα. Ἀκριβῶς τοῦτο θέλω· διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὑρίσκομεν ὡς ἄδικον, ὡς παράλογον, ὡς σκληρόν, δὲν εἶναι μόνον διὰ τοὺς συνταγματάρχας. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου κανένα ἀπολύτως, καὶ αὐτὸν, τοῦ ὁποίου ἐμνημόνευσα, δὲν γνωρίζω. Ἐκεῖ, εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, τυχαίως τὸν εἶδον· ἔκαμε δ’ αἴσθησιν καὶ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα καὶ εἰς τοὺς Ἀρεοπαγίτας τὸ πρᾶγμα. Νομίζω ὅτι ἦτο τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου. Λοιπὸν τὸ κακὸν εἶναι γενικώτερον, εἶναι ῥιζικώτερον, εἶναι εὐρύτερον. Περιττὸν νὰ προσθέσω, ὅτι ὁ νόμος οὗτος τοῦ 1883 ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1896, ὅστις μετέβαλε καὶ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας διά τινας βαθμούς. Ἀρκούμενος εἰς ταῦτα, νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ὡς ἔχει, δι’ οὓς λόγους καὶ ὅλοι οἱ προαγορεύσαντες ἐξέθηκαν, καὶ ὅτι δέον, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἐμπνέεται ὑπὸ τῶν ἀγαθωτέρων προθέσεων καὶ διὰ τοὺς ἀδικουμένους δύο συνταγματάρχας καὶ δι’ ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς, νὰ λάβῃ γενικωτέραν πρόνοιαν. Δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἔχομεν. Βεβαίως ἔχει περισσότερον ἡμῶν, διότι πρόκειται περὶ τῶν ὑφισταμένων του. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἀκριβῶς ὅμως τὰ λεχθέντα ἐνταῦθα πρέπει νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως μὲ τὴν γνώμην τῶν νομικῶν συμβούλων καταρτισθῇ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ φέρῃ θεραπείαν, θεραπείαν ὅμως τοιαύτην, ὥστε νὰ προλάβωμεν τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέλθωσιν ἕνεκα τῆς ἀνισότητος, ἐὰν δηλαδὴ ληφθῇ πρόνοια μόνον διὰ τοὺς συνταγματάρχας καὶ ὑποστρατήγους, δὲν ληφθῇ δὲ καὶ διὰ τοὺς ἄλλους. Νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δύσκολον, δὲν εἶναι δὲ καὶ ἐπικίνδυνον, διότι καὶ οἱ προαγορεύσαντες καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας ὑπέδειξαν, καὶ ἐγὼ συμφωνῶ, ὅτι, ἐὰν ἐπιτραπῇ εἴτε εἰς ὅλους, εἴτε εἰς τοὺς μέχρι τοῦδε ὅπως δήποτε ὑποβαλόντας ἀναφοράν...

§101Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπὸ τοὺς ὑποστρατήγους δὲν εἶναι κανείς· διότι ὁ στρατηγὸς Μακρῆς δὲν ἔχει διάθεσιν νὰ ἐπανέλθῃ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἐμὲ, ἔχω 15 ἔτη ἔμπροσθέν μου, ἅτινα, ἂν μὲ ἀφήσῃ ὁ Θεὸς νὰ ζήσω, εἶναι ἀρκετά.

§102Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θὰ σᾶς εὐχηθῶμεν. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει κίνδυνος· διότι, ὅταν τ’ ἀποδεικτικὰ μέσα εἶναι ὡρισμένα, — καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσέξῃ — δηλαδὴ τὰ ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένα, τὸ μητρῷον, ἡ κατάταξις εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων, ἡ ληξιαρχικὴ πρᾶξις κλπ. — ἐγὼ θὰ ἔλεγον νὰ προστεθῇ καὶ τὸ μητρῷον τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίσημον· ἴσως ἠδύνατό τις νὰ προσθέσῃ καὶ τὸ μητρῷον τῶν ἐγγραφῶν εἰς τὰ σχολεῖα, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπῆρχεν ἡ ὑστεροβουλία τῆς καταδολιεύσεως τοῦ νόμου, ὅταν ἐνεγράφετο εἷς μαθητὴς π. χ. εἰς τὸ Γυμνάσιον καὶ καθεξῆς, — ἀλλὰ τέλος πάντων ὅταν ἦναι ἀποκεκλεισμένον τὸ ἐμμάρτυρον μέσον καὶ ἄλλα ἀκροσφαλῆ μέσα, νομίζω ὅτι οὐδεὶς φόβος ὑπάρχει. Βεβαίως ὡς πρὸς τοὺς ἀποστρατευθέντας θὰ ὑπάρξῃ μία ἀδικία, διότι περὶ αὐτῶν ἴσως δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ πρόνοια, καθόσον δύναται νὰ ἐπέλθωσιν ἀνωμαλίαι· ἀλλὰ διὰ τοὺς μένοντας ἐν τῷ στρατῷ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ φέρωμεν θεραπείαν, καὶ τοῦτο προτείνω.

§103Ι. ΣΕΧΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ἐγὼ βεβαίως δὲν θὰ προσθέσω πολλά. Ὅτε τὸ πρῶτον ἤρξατο ἡ συζήτησις περὶ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα, τοῦ διαπρέψαντος εἰς τὸν τελευταῖον ἀτυχῆ πόλεμον, ὁ νῦν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἔλαβε τὸν λόγον καὶ ἀφηγήθη γεγονότα τινά· παρασιωπήσας δὲ τὸ Ρεβένι, ἵνα μὴ χρονοτριβήσῃ, ἤρξατο ἀπὸ τοῦ Βελεστίνου, καὶ ἀφίχθη μέχρι τοῦ Ἁλμυροῦ. Ἠκούσατε, τί ἐξέθηκεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός. Εἶπεν ὅτι ἐπρότεινε δι’ ὅλους ἀμοιβὰς, κατὰ τὴν πεποίθησίν του, καὶ ὅτι ὁ διαπρέψας συνταγματάρχης Γιαννηκώστας ἐθεωρήθη παρ’ αὐτοῦ ἄξιος νὰ λάβῃ τὸν σταυρὸν τῶν ταξιαρχῶν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐγένετο τότε ψιθυρισμός τις περὶ προαγωγῆς αὐτοῦ, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἀπεφήνατο γνώμην...

§104Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπεφήνατο.

§105Ι. ΣΕΧΟΣ. Ἐγὼ πρὸς ὑποστήριξιν τῶν λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν λέγω ὅτι δύναταί τις νὰ ᾖναι ἐξαίρετος συνταγματάρχης, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ καλὸς στρατηγὸς, ὡς ἐπανειλημμένως εἶπον ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης καὶ ἄλλοτε. Κατόπιν τῆς ἀφηγήσεως ταύτης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἡ δύναμις τοῦ ἰσχυροτέρου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἔλυσε τὸ ζήτημα, εἰπόντος: «τοῦτο δεῖ ποιεῖσαι» καὶ ἠκούσθη μία ἀντήχησις εἰς τὴν Βουλήν: «γεννηθήτω! γεννηθήτω!» καὶ ἐγένετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλ’ οὐχὶ κατὰ τὴν ἰδέαν ἐκείνην τοῦ γεννηθήτω, διότι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον οὐδὲν ἄλλο εἶναι, εἰμὴ αὔξησις ὁρίου ἡλικίας διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου καὶ τοῦ ὑποστρατήγου. Ἐγώ, Κύριοι, ἤμην καὶ εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἐν Ἑλλάδι· ἀλλ’ ἐθεμελιώθη ἡ ἐναντία γνώμη, καὶ ἐγένετο ἓν οἰκοδόμημα νόμου, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐὰν ἀρχίσωμεν ν’ ἀποσύρωμεν οὕτω λίθους, θὰ καταπέσῃ τὸ οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, ἡ ὑπάρχουσα Βουλὴ κατεσκεύασεν. Ὥστε κατ’ ἀρχήν, ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ἀποκρουστέον, κατ’ ἐμὴν γνώμην. Ἤμην τότε κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, διότι σὺν τοῖς ἄλλοις ὑπεστήριζον, ὅτι διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ θὰ ὑπάρξωσιν ἐν τῷ στρατῷ ἄνδρες μὴ ὑπερβάντες μὲν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἀλλὰ μὴ ἄρτιοι, ὅπερ ἤδη συμβαίνει, διότι μὴ ἄρτιοι ἀξιωματικοί, μὴ ὑπερβάντες ὅμως τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας διατηροῦνται εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατόν. Καὶ ὁ μὲν νόμος περὶ ἀνικανότητος τῶν ἀξιωματικῶν καθεύδει, ὁ δὲ νόμος τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἐφαρμόζεται ἀκριβῶς, ἀκριβέστατα. Καὶ τοῦτο ἔλεγον σὺν τοῖς ἄλλοις τότε, ὅτι ἡ ὕπαρξις τοῦ ἑνὸς νόμου, τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας, θ’ ἀποκοιμίζῃ τὸν ἕτερον, περὶ ἀνικανότητος. Βεβαίως ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας εἶναι ἄξιος ἀμοιβῆς διὰ τὰς ἀνδραγαθίας του. Ἀλλὰ μήπως ὁ πράγματι ἀτρόμητος συνταγματάρχης Ἀλέξανδρος Δράκος εἶναι εἰς κατωτέραν μοῖραν; Ὁ ἐξ Οἰτύλου κ. συνάδελφος ὡμίλησεν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο. Καὶ ὁ συνταγματάρχης Δράκος ἔχει τὸ μητρῷον αὐτοῦ ἐσφαλμένον, καὶ ὑπέβαλεν ἀναφορὰν περὶ διορθώσεως αὐτοῦ· ἀλλὰ καλῶς ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραβῇ τὸν νόμον, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ συνταγματάρχης Δράκος ἐτέθη εἰς ἀποστρατείαν. Δὲν νομίζετε, ὅτι, ὅταν εἰσερχώμεθα εἰς τοιαῦτα προσωπικὰ ζητήματα, διεγείρομεν ἀντιζηλίας, ὡς εἶπε, δικαίως, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν; Καὶ ὄχι μόνον ἀντιζηλίαι, ἀλλὰ καὶ ὑπολανθάνοντα μίση ἀναπτύσσονται μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἦναι ἀδελφοποιημένοι. Συμπεραίνων νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθέν· ἀλλ’ ὅπως ἱκανοποιηθῶσιν οἱ ἐσφαλμένως ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ μητρώῳ, παραδέχομαι πληρέστατα τὴν γνώμην τῶν κ. κ. ἐκ Πυλίας καὶ Μεσσήνης Βουλευτῶν.

§106Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὅλοι, ὅσοι ὡμιλήσαμεν, εἴμεθα σύμφωνοι.

§107Ι. ΣΕΧΟΣ. Τότε δὲν ἔχω τίποτε περισσότερον νὰ προσθέσω.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§109Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀποδέχεται τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ λάβω τὸν λόγον. Καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀποφανθῇ, ἂν δέχεται ἢ ὄχι.

§110ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον.

§111Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι, λυποῦμαι ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ γνωστοποιήσω εἰς τὴν Βουλὴν γεγονότα, ἀναγόμενα εἰς τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν πόλεμον, τὰ ὁποῖα, καίτοι μὴ ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν προκειμένην συζήτησιν, ἀναγκάζομαι ν’ ἀναφέρω, μόνον καὶ μόνον διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κερκύρας ἔῤῥιψεν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν ὀνομασίαν, μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι κάτι ὑπάρχει μέσα εἰς αὐτήν, τὸ Ρεβένι, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀπέφυγον νὰ ἀναφέρω κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν. Λοιπὸν τὴν 6 Ἀπριλίου 1897, περὶ τὴν 8 ὥραν π.μ., ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ μέρους τῆς Α. Β. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου, ὅτι αἱ ἐχθροπραξίαι ἤρχισαν, ὅτι ὁ ἐχθρὸς διὰ τῶν κινήσεών του ἀποδεικνύει, ὅτι θέλει νὰ εἰσβάλῃ εἰς τὴν Θεσσαλίαν διὰ Ρεβενίου, καὶ ὅτι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ μεταβῶ εἰς Ρεβένι, ἵνα διευθύνω αὐτοπροσώπως τὸν ἀγῶνα. Ἐγὼ ἀμέσως ἐξέδωκα τὰς ἀναγκαίας διαταγὰς εἰς τὰ στρατεύματα, ἀπὸ τοῦ χωρίου Πανίτσα μέχρι Κούτρας, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων ἔθεσα διοικητὴν τὸν συνταγματάρχην Ρέγκλην. Τῷ ἔδωκα ὡρισμένας ὁδηγίας, καὶ τῷ εἶπον ὅτι θὰ εὑρίσκωμαι εἰς Ρεβένι, καὶ ἐκεῖ νὰ μοὶ τηλεγραφῇ, ἐὰν λάβῃ ἀνάγκην περαιτέρω ὁδηγιῶν. Ἀμέσως λοιπὸν ἵππευσα, καὶ μὲ τὰ στρατεύματα τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα μοὶ ἔμενον εἰς τὸ Τσῶτι, ἐβάδισα εἰς Ρεβένι, ὅπου ἔφθασα περὶ τὴν 1½ μ.μ. ὥραν, ἐνῷ ὁ ἀγὼν ἐξηκολούθει. Ὡς εἰσηρχόμεθα, τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον εἴδομεν, ἦτο ἡ Βίγλα, καὶ ἀπ’ ἐκεῖ ὁ κανονοβολισμὸς ἦτο σφοδρότατος, καὶ δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ ὁ τουφεκισμός. Ἀμέσως, ὡς ἔφθασα, ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἀγῶνος. Ὁ ἀγὼν περὶ τὴν 4 μ. μ. ἔπαυσεν· ἀλλὰ κατὰ τὰς ὁδηγίας, τὰς ὁποίας εἴχομεν ἐκ μέρους τῆς Α. Β. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου, ἔπρεπε νὰ ἤμεθα περιωρισμένοι εἰς τὴν ἄμυναν. Ἐν τοσούτῳ τὴν ἀκόλουθον ἐπανελήφθη ὁ ἀγών, καὶ ἐπειδὴ μοὶ ἐζήτουν ἀκαταπαύστως ἐνισχύσεις ἀπ’ ἐδῶ, ἐνισχύσεις ἀπ’ ἐκεῖ, ἐνισχύσεις ὁ συνταγματάρχης Γιαννικώστας, ἠναγκάσθην νὰ τῷ δηλώσω ἐγγράφως νὰ μὴ ζητῇ ἐνισχύσεις, διὰ τὸν λόγον ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶναι ὀλιγάριθμος, ὅτι οἱ ἥρωες τοῦ 1821 συνείθιζον νὰ μάχωνται ὀλίγοι πρὸς πολλούς, ὅτι τούτους δέον νὰ μιμηθῶμεν, καὶ ὅτι τότε ἔχουσιν ἀξίαν αἱ πολεμικαὶ πράξεις, ὅταν ἐπιτυγχάνωνται δι’ ὀλίγων κατὰ πολλῶν, καὶ τέλος πάντων τῷ ἔστειλα δύο λόχους, καὶ τῷ ἔδωκα ὁδηγίας, πῶς νὰ τοὺς χρησιμοποιήσῃ. Καὶ οὕτως ἔπαυσεν αὐτὴ ἡ ἱστορία τῶν ἐνισχύσεων. Κατόπιν ὅμως, ἐπειδὴ ἐξεδηλώθη ἡ πρόθεσις τοῦ ἐχθροῦ νὰ εἰσβάλῃ ἀπὸ τὸ μέρος ἐκεῖνο, ἐνισχύθην δι’ ἑνὸς συντάγματος ὁλοκλήρου, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔστειλεν ἡ Α. Β. Ὑψ. ὁ Διάδοχος, τοῦ 11 συντάγματος, καί, χωρὶς νὰ σᾶς εἴπω πλειότερα, ἐτηρήσαμεν τὰς θέσεις ἡμῶν ἀπὸ τῆς Κυριακῆς μέχρι τοῦ Σαββάτου. Τὸ Σάββατον, περὶ τὴν 3 ὥραν τῆς πρωΐας, ἔλαβον τηλεγράφημα, νὰ προετοιμάσω τὰ στρατεύματα πρὸς ὑποχώρησιν. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ τὸ ἐμελέτησα, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶχον τι νὰ διατάξω ἀμέσως, δὲν ἐκοινοποίησα τίποτε· ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον, μόλις ἐξημέρωσεν, ἤρχισεν ὁ ἀγών. Τότε ἔλαβον ἄλλο τηλεγράφημα, νὰ συγκεντρώσω ἀμέσως τὰ στρατεύματα πρὸς ὑποχώρησιν. Ἀλλ’ ὁ ἀγὼν εἶχεν ἀρχίσει, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τραβήξω τὰ ἐν συμπλοκῇ στρατεύματα, διότι αἱ ἀποστάσεις, ὅπου ἐτουφεκίζοντο, ἦσαν μικραί· διότι εἰς ὀρεινὸν ἔδαφος αἱ ἀποστάσεις κανονίζονται ἐκ τοῦ ἐδάφους καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς θελήσεως τῶν ἡγητόρων τῶν στρατευμάτων. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὅταν δηλαδὴ τὸ ἔδαφος σᾶς παρουσιάζει τὸν ἕνα λόφον ἐδῶ, καὶ ἀκριβῶς ἀπέναντι τούτου ἕτερον ἐκεῖ, θέλετε καὶ δὲν θέλετε εἰς αὐτὴν τὴν ἀπόστασιν θὰ τουφεκίζητε, ὅταν ἡ βολὴ ἦναι ἀποτελεσματική, διότι ἄλλως δυνατὸν νὰ συμβῇ, ὥστε νὰ μὴ βλέπητε τὸν ἐχθρόν. Ἀπέσυρα ὅμως μίαν πυροβολαρχίαν ἐκ τοῦ κέντρου καὶ ἔστειλα καὶ δύο λόχους εἰς τὸ Κουτσόχερον. Ἐπειδὴ δὲ εἶχον λάβει εἰδήσεις ἐκ μέρους τοῦ στρατηγοῦ Μαυρομιχάλη, ὅτι ὑποχωρεῖ, ἐκ μέρους τοῦ συνταγματάρχου Δημοπούλου, ὅτι ὑποχωρεῖ κλπ., εἶχον λάβει τὰ μέτρα μου δεξιᾷ, καὶ ἀριστερᾷ, ἵνα μὴ καταληφθῶ αἰφνιδίως καὶ περικυκλωθῶ. Ὅταν ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ, ἵνα συγκεντρώσω τὰ στρατεύματα πρὸς ὑποχώρησιν, ἐτηλεγράφησα πρὸς τὴν Α. Β. Ὑψηλότητα, ὅτι θὰ ὑποχωρήσω, διαφιλονεικῶν εἰς τὸν ἐχθρὸν τὸ ἔδαφος σπιθαμὴν πρὸς σπιθαμὴν καὶ τῇ βοηθείᾳ πάντοτε τοῦ Ὑψίστου. Ὁ ἀγὼν ἐξηκολούθει, ὅτε περὶ τὴν 10 ὥραν π. μ. ἔλαβον ἄλλο τηλεγράφημα, νὰ ὑποχωρήσω πάραυτα εἰς Φέρσαλα. Τὴν ὑποχώρησιν διέταξα, καὶ τέλος βαθμηδὸν πρὸς τὸ ἑσπέρας κατωρθώσαμεν νὰ περάσωμεν τὸν ποταμὸν, νὰ καταστρέψωμεν τὴν γέφυραν, καὶ ὅλην τὴν νύκτα ὁδοιποροῦντες ἐφθάσαμεν τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν εἰς Φέρσαλα, ὅπου εὕρομεν τὸν λοιπὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Ἐκεῖ δὲν ἔμεινα παρὰ δύο μόνον ἡμέρας, διότι ἀμέσως ἔλαβον διαταγὴν νὰ μεταβῶ εἰς Βελεστῖνον. Τὰ ἐπίλοιπα δὲ, τὰ τοῦ Βελεστίνου, τὰ γνωρίζετε· σᾶς τὰ εἶπον.

§112Ι. ΣΕΧΟΣ. Λυποῦμαι, διότι οἱ λόγοι μου ἠνάγκασαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀφηγηθῇ τὰ τοῦ Ρεβενίου, ἐνῷ οὐδεμίαν εἶχον πρὸς τοῦτο πρόθεσιν· ἀλλ’ ηὐχαριστήθην, διότι ἡ Βουλὴ ἤκουσε τὰς αὐθεντικὰς ἀνακοινώσεις περὶ τῆς μάχης τοῦ Ρεβενίου. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον εἶπον, εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤρξατο ἐκ Βελεστίνου, ἵνα ποιήσηται τὴν σύγκρισιν τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν δύο συνταγματαρχῶν. Ἐγὼ μάλιστα τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπεβοήθησα, εἰπὼν ὅτι δύναταί τις νὰ ἦναι ἐξαίρετος συνταγματάρχης, ἀλλ’ ὄχι καὶ καλὸς στρατηγός· καὶ τοῦτο λέγων, ἤθελον νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἡ ἀμοιβὴ, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινε διὰ τὸν συνταγματάρχην Γιαννηκώσταν, πιθανὸν νὰ ἦναι, καὶ κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἀρκετὴ ἀμοιβή.

§113Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταὶ, διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην, εἰς τὴν ὁποίαν μὲ προέλαβεν ὁ ἐκ Πυλίας ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὄχι διότι ἔχω λόγον τινὰ ν’ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν ἐκφρασθεῖσαν γενικὴν συμπάθειαν ὑπὲρ τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζον, ὅτι ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ὥστε νὰ μὴ ἀδικηθῇ μὲν ὁ συνταγματάρχης οὗτος, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ ἐξαναγκασθῶμεν νὰ καταφύγωμεν εἰς ἐξαιρετικὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι πάντοτε μὲν δὲν εἶναι καλαὶ, ἰδίως δὲ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, ἐὰν ἐν τῇ οἰκτρᾷ ταύτῃ ἀποτυχίᾳ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἀνδραγαθιῶν καὶ περὶ ἐξαιρετικῶν ἀμοιβῶν εἰς τὰς ἀνδραγαθίας ταύτας...

§114Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὑπῆρξαν οἱ ἀνδραγαθήσαντες, διατὶ ὄχι;

§115ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἴσως—καὶ τοιοῦτον λόγον θὰ ἔχῃ ὁ διακόψας με—ἐν τῇ γενικῇ ταύτῃ ἀποτυχίᾳ ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ καθήκοντος θεωρεῖται κἄτι τι μέγα. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος, ὅτι οἱ ἐκπληρώσαντες τὸ καθῆκόν των πρέπει νὰ ἀμειφθῶσιν, ἀλλὰ δὲν πρέπει δι’ ἐξαιρετικῶν διατάξεων νὰ θελήσωμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος. Θὰ ἤρκει, νομίζω, ἐὰν εὑρίσκομεν τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἀδικηθῶσιν οἱ ἐκπληρώσαντες τὸ ἑαυτῶν καθῆκον,—καὶ εἰς τοιαύτην, νομίζω, κατηγορίαν ὑπάγεται συνταγματάρχης Γιαννηκώστας. Καθὼς ἠκούσαμεν, πρόκειται περὶ ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον τῷ προσγίνεται, διότι αὐτὸς καθυστέρησε νὰ ἐκπληρώσῃ ἕνα τύπον. Κατ’ οὐσίαν, οὐδεὶς ἀντιλέγει, ὅτι ἔχει δίκαιον, ζητῶν τὴν διόρθωσιν τοῦ μητρώου· οὐδεμία περὶ τούτου ἀντίῤῥησις οὐδαμόθεν ἠκούσθη. Ὁ συνταγματάρχης Γιαννηκώστας ἔχει τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν φέρει τὴν ἡλικίαν, ἡ ὁποία ἀναγράφεται ἐν τῷ μητρώῳ τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ ἡ ἀπόδειξις αὕτη ἐξάγεται ἐκ τοῦ μητρώου τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, ἐν τῇ ὁποίᾳ κατὰ πρῶτον κατετάχθη· κατὰ παραδρομὴν δὲ, κατὰ λάθος γραφικὸν, ἢ ὅπως δήποτε ἄλλως θέλετε, προσετέθησαν 5 ἔτη εἰς τὴν ἡλικίαν του. Διὰ τοῦτο εἶπον πρότερον, ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπεδέχετο τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἐκ Μεσσήνης ἀξιότιμος Βουλευτὴς, νομίζω ὅτι οὐδεμία ἀντίῤῥησις θὰ ἐγίνετο εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ ἡ τροπολογία αὕτη, καὶ νὰ παύσῃ οὕτω πᾶσα περαιτέρω συζήτησις. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιμένει...

§116Ι. ΣΕΧΟΣ. Δὲν ἐπιμένει.

§117Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀναμένω νὰ ὁμιλήσουν καὶ ἄλλοι, ὥστε νὰ ἴδω ποίαν τροπολογίαν θὰ παραδεχθῶ. Δι’ αὐτὸ δὲν ἀπήντησα.

§118ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς περιττόν. Πρῶτον, ἐνῷ πάντες φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως, ἐδῶ ἐπισήμως κάμνομεν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου λέγομεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατιωτικοῦ κλάδου, εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ εἰς πᾶσαν περίστασιν, ἡ ὁποία ἤθελε παρουσιασθῇ περὶ ἀξιωματικοῦ ἐκπληρώσαντος τὸ ἑαυτοῦ καθῆκον, εἴτε ἀνδραγαθήσαντος, ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφαίνηται, ἐὰν πραγματικῶς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, ἐὰν πραγματικῶς ἠνδραγάθησεν, ἐὰν πραγματικῶς ἐκπληροῦνται οἱ ὅροι τοῦ νόμου, διὰ νὰ μείνῃ ἐν τῷ στρατῷ ἢ λάβῃ ὁποιανδήποτε ἄλλην ἀμοιβήν. Ἀλλ’ ἐὰν οὕτω πως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τότε νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς περιττὸν, διότι εἰς πᾶσαν περίστασιν ἡ Βουλὴ θ’ ἀναγκάζηται νὰ κάμνῃ ἕνα νόμον δι’ ἕκαστον πρόσωπον, ὁσάκις οἷος δήποτε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νομίσῃ, ὅτι ἓν πρόσωπον ὑπάγεται εἰς τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ τότε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι ἐντελῶς περιττόν· διότι εἰς τί θὰ ὠφελήσῃ τοῦτο τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν ἀργότερον ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ νόμον πρὸς ἱκανοποίησιν οἱουδήποτε ἀξιωματικοῦ, τὸν ὁποῖον καταλαμβάνει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας;

§119Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅτι δὲν θὰ ἐπαναλαμβάνηται ἑκάστοτε ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία γίνεται σήμερον.

§120ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἐμποδίσῃ οἱονδήποτε Βουλευτὴν νὰ συζητήσῃ, ἐὰν ὁ ἀξιωματικός, ὑπὲρ οὗ θὰ ὑποβάλληται νομοσχέδιον εἰς τὸ μέλλον, ὑπάγεται εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην.

§121Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Σήμερον γίνεται συζήτησις περὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὄχι περὶ τοῦ Γιαννηκώστα· ὥστε τότε ἅπαξ μόνον θὰ γείνῃ συζήτησις διὰ τὸ νομοσχέδιον.

§122ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ ἐνῷ σήμερον, μολονότι δὲν πρόκειται περὶ προσώπου, γίνεται συζήτησις περὶ τοῦ νόμου, τότε, ὅτε θὰ πρόκειται περὶ προσώπου, πῶς δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις; (διάλογοι).

§123ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον τί λέγει;

§124ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι, ὁσάκις παρουσιασθῇ περίπτωσις, καθ’ ἣν συνταγματάρχης τις ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, ἡ Βουλὴ θὰ δύναται νὰ ἐγκρίνῃ πρότασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος μὴ καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, τοῦ νενομοθετημένου, ἀλλὰ παραμένῃ καὶ ἔτη τινά, τρία, νομίζω, ἀκόμη, ἐν τῷ στρατῷ. Τότε θ’ ἀναγκασθῇ ἡ Βουλὴ νὰ κάμῃ νόμον, καὶ ζητεῖ ἀπὸ τοῦδε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ἄδειαν, ἵνα, ὁσάκις παρουσιάζηται τοιαύτη περίπτωσις, προκαλῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νόμον.

§125ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὴν ἄδειαν τὴν ἔχει ἐκ τοῦ Συντάγματος.

§126ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ δὲν ὠφελεῖ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ εἰς τὸ κατεπεῖγον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ περίστασις, ἡ ὁποία προυκάλεσε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· διότι, ἀφοῦ τὸ ψηφίσωμεν εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις, καὶ ἀκολούθως κυρωθὲν δημοσιευθῇ καὶ γείνῃ νόμος, ὁ κ. Ὑπουργὸς τίποτε δὲν θὰ δύναται νὰ πράξῃ ὑπὲρ τοῦ Γιαννηκώστα.

§127Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε λάθος.

§128Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Θὰ ζητήσω τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς.

§129ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πιθανὸν νὰ ἔχω λάθος, διότι μέχρι τοῦδε δὲν γνωρίζω νὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα νὰ νομοθετῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, παρὰ μόνον διὰ νομοσχεδίων συζητουμένων εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις. Ἐγκρίσεις καὶ ἀδείας, δὲν ὑπάρχει διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ δίδῃ· ἡ Βουλὴ διὰ νόμου μόνον ἀποφαίνεται περὶ παντὸς ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἤθελε παρουσιασθῇ ἐνώπιον αὐτῆς. Λέγω λοιπόν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι περιττόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον περιττὸν, εἶναι καὶ ἐπιβλαβὲς, καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ λέγει, ὅτι θέλει ν’ ἀποφύγῃ τὰ προσωπικὰ ζητήματα καὶ τὰς προσωπικὰς ἐξαιρέσεις, ἵνα μὴ γεννηθῇ ἡ ἀντιζηλία ἐν τῷ στρατῷ, εἰσάγει τοιοῦτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἴσα–ἴσα— ἠκούσατε ἄλλον συνάδελφον, τί σᾶς εἶπε περὶ ἄλλων ἐχόντων ὁμοίας ἀξιώσεις—ἤρχισε προκαλοῦν ἀπὸ τοῦδε τὴν ἀντιζηλίαν, καὶ θὰ βλάψῃ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐξέφρασε συμπάθειαν ὑπὲρ τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα, (διότι πανταχόθεν ὑπάρχουσι πληροφορίαι, ὅτι αὐτὸς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του ἐν τῷ ἀτυχεῖ πολέμῳ) ὄχι διὰ ν’ ἀμειφθῇ διὰ νόμου,—διότι, ἐὰν ἦναι ἄξιος ἀμοιβῆς, ὑπάρχουν αἱ καθεστηκυῖαι τοῦ Κράτους ἀρχαὶ, αἱ ὁποῖαι ὀφείλουν νὰ τὸν ἀνταμείψουν,—ἀλλ’ ἐξεφράσθη συμπάθεια νὰ μὴ ἀδικηθῇ. Διότι ἀπεδείχθη ἐνταῦθα, ὅτι, μολονότι αὐτὸς εἶναι ἀξιωματικὸς ἱκανὸς καὶ ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, ἐν τούτοις ἀδικεῖται, διότι παρέλειψε νὰ ἐκπληρώσῃ ἕνα τύπον. Λέγομεν λοιπὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ὑπάρχει ἡ περίπτωσις, ἵνα ἐπιφέρωμεν τὴν διόρθωσιν μιᾶς ἐλλείψεως, ἡ ὁποία παρετηρήθη εἰς τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν· διότι, ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὁ τελευταῖος, περὶ ὁρίου ἡλικίας, δὲν ἐδόθη εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν τὴν διόρθωσιν τοῦ λάθους, ὅπερ τυχὸν ἤθελεν ὑπάρχει ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν των, ὅταν εἶχον τὰ μέσα νὰ τὸ ἀποδείξωσιν. Ἔπρεπε λοιπὸν τότε, ὅτε ἐψηφίζομεν τὸν νόμον ἐκεῖνον, νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Ἀλλὰ διατὶ δὲν τὸ πράττομεν τώρα; Δὲν πρόκειται παρὰ νὰ διορθωθῇ ἐν τῷ μητρώῳ τῶν ἀξιωματικῶν ἡ ἡλικία ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν λόγους σπουδαίους καὶ ἔχουν τὰ μέσα ν’ ἀποδείξουν, ὅτι ἡ ἐν τῷ μητρώῳ ἀναγραφομένη ἡλικία των δὲν εἶναι ἡ πραγματική. Τί θέλετε; διότι οἱ ἄνθρωποι παρέλειψαν μίαν διατύπωσιν, νὰ τοὺς ἀδικήσωμεν οὐσιαστικῶς; Τοῦτο ὅμως δὲν τὸ παραδέχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ πολὺ καλῶς, νομίζω, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης διὰ τροπολογίας του ἐζήτησε, διότι τὸ θέμα εἶναι σχετικώτατον μὲ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ἀφοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, περὶ προθεσμίας δὲ πρὸς διόρθωσιν τοῦ μητρώου τῶν ἀῤῥένων τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους καταλαμβάνει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, πρόκειται διὰ τῆς τροπολογίας...

§130ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Νὰ τὸ περιορίσωμεν διὰ τοὺς συνταγματάρχας.

§131ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει ν’ ἀναφέρωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, διὰ τοὺς ὁποίους περιωρίσθη τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας κατὰ τὸ 1896· περὶ ἐκείνων μόνον δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν, διότι ὡς πρὸς ἐκείνους δὲν ἐδόθη ἡ προθεσμία τῆς διορθώσεως. Τοῦτο, νομίζω, πρέπει νὰ γείνῃ, διὰ νὰ μὴ ἀναγκασθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίζῃ νόμους ἐξαιρετικοὺς, οἱ ὁποῖοι ὅπως δήποτε εἶναι ἐπιβλαβεῖς.

§132Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιχειρῶν, Κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ἀπορῶ ἐπὶ τίνος νομοσχεδίου νὰ ὁμιλήσω· ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, ἢ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς ὅλως ἄλλο ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται ὡς δῆθεν τροπολογία τοῦ νομοσχεδίου τούτου; Καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο ἁπλῶς νὰ μὴ ἔχῃ σχέσιν, πάλιν τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ὑποφερτόν· ἀλλ’ ἔχει τοιαύτην σχέσιν, ὥστε τὸ ἓν νομοσχέδιον, ὡς θέμα, ἀποκλείει τὸ νὰ γείνῃ συζήτησις περὶ τοῦ ἄλλου θέματος, εὑρίσκονται δὲ καὶ εἰς σύγκρουσιν. Διότι περὶ τίνος πρόκειται; Συζητοῦντες οἱ συνάδελφοι, λέγουν νὰ τροποποιήσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, χορηγοῦντες παράτασιν προθεσμίας εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι αἰτιῶνται λάθος τι τοῦ μητρῴου τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ἀλλὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰς τί ἀφορᾷ; Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς οὐδεμίαν ἀφορᾷ ἀμφισβήτησιν περὶ τῆς ἀκριβείας τοῦ μητρῴου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προϋποθέτει, ὅτι δὲν πρόκειται διόλου περὶ τοιούτου τινός· τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προϋποθέτει, ὅτι ἀξιωματικός τις ὑπερέβη τὸ ὅριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν καθεστῶτα νόμον ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν ν’ ἀποσυρθῇ τοῦ στρατοῦ, τὸ ὑπερέβη ὁμολογουμένως καὶ ἀναμφισβητήτως, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, πόλεμος διεξαχθεὶς καὶ ἡ δρᾶσις αὐτοῦ ἐν τῷ πολέμῳ κατέδειξαν, ὅτι τὸ τεκμήριον ἐκεῖνο τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἦτο ἀκροσφαλὲς, ὡς ἀκροσφαλὲς ἦτο καὶ ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας· ἀπέδειξε δηλ. εἷς πόλεμος ὡς πρός τινας ἀξιωματικούς,—αὐτὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον—ὅτι δύναται εἷς συνταγματάρχης, καίτοι ὑπερέβη τὸ 67 ἔτος τῆς ἡλικίας του, νὰ δείξῃ διὰ πραγμάτων ἐν τῷ πολέμῳ, ὅτι δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ μέχρι τῆς ἡλικίας τοῦ ἑβδομηκοστοῦ ἔτους. Πρόκειται περί τινος σχετικοῦ πρὸς λάθος τι τοῦ μητρῴου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἔρχονται νὰ τροποποιήσουν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον διὰ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς διόρθωσιν τῶν τυχὸν ὑπαρχόντων λαθῶν εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, ἐὰν δύναται νὰ γείνῃ λόγος, ἢ καὶ συζήτησις τοιαύτης τροπολογίας, περὶ παραδεκτοῦ τοιαύτης τροπολογίας. Τοιαῦτα φαινόμενα παρουσιάζονται μόνον ἐν τῷ θεάτρῳ, ὅπου ταχυδακτυλουργός τις παρίσταται, καὶ ἐνῷ, καθ’ ὑπόθεσιν, ἔν τινι πίλῳ θέτει ἓν φιαλίδιον κενὸν, ἢ ἄνθη, ἢ ἄλλα πράγματα, σείει τὸν πῖλον, ἀναμιγνύων τὰ ἐντὸς αὐτοῦ, εἰσάγει τὴν χεῖρα ἐντὸς, καὶ σᾶς ἐξάγει αἴφνης, ἀντὶ παντὸς ἄλλου, ἕνα πετεινόν! (γέλως). Τοιοῦτόν τι συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Συζητοῦμεν νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς διαπρέψαντας, φέρομεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἐντὸς τῆς αἰθούσης, ἀναμιγνύομεν τροπολογίας ἀσχέτους, καὶ ἐξάγομεν διὰ τροπολογίας κατόπιν ἕνα πετεινὸν, ἐνῷ ἐθέσαμεν φιάλην, δηλαδὴ ἐξάγομεν ὡς συμπέρασμα νόμον ἄσχετον πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Δὲν πιστεύω νὰ ἀρέσκηται ἡ Βουλὴ, ὅτι μετέχει καὶ τῆς θαυμασίας ἱκανότητος τοῦ ταχυδακτυλουργοῦ. Καὶ τοῦτο συνέβη ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐχὶ ἄνευ λόγου. Ὁ λόγος εὑρίσκεται εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅστις εἰσηγήσατο τὴν πρότασιν, ὅστις εἶπεν, ὅτι δὲν συμβιβάζεται μὲ τὸ νομοσχέδιον ἡ ἐκφρασθεῖσα πρὸ τοῦ νομοσχεδίου γνώμη τῆς Βουλῆς. Ἔφερεν οὕτω ἀληθῶς ἔνστασιν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ νομοθετήσῃ συνεπείᾳ συμβάσεως μετὰ τοῦ Ὑπουργείου. Ἐγένετο δὲ ἡ σύμβασις τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἐσύστησεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸν συνταγματάρχην Γιαννηκώσταν. Ὁ Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ φέρῃ νομοσχέδιον, ἐὰν ἡ Βουλὴ στέργῃ. Ἦτο μία συνομολόγησις ἀμοιβαία. Ὅταν εἷς ἀρχηγὸς κόμματος τῆς Βουλῆς εἴπῃ, ὅτι θὰ ψηφίσῃ τοιοῦτον νόμον, ἂν εἰσαχθῇ, ὁ νόμος εἶναι ἐψηφισμένος. Ὥστε εἰς τὸ ἑξῆς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ νόμους κατηρτισμένους διὰ συμβάσεως μεταξὺ τῆς Βουλῆς καὶ τῶν Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ θέμα ἐκεῖνο τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἐκεῖ ἐπρόκειτο νὰ συμβληθῶμεν περὶ τοῦ συνταγματάρχου Γιαννηκώστα· οὗτος ὑπῆρξεν ἡ ἀφορμὴ τοῦ νόμου· ἀλλ’ ἡ ἀφορμὴ τοῦ νόμου δὲν εἶναι πάντοτε αὐτὸ τὸ θέμα τοῦ νόμου. Ἀλλὰ πρόκειται ἐνταῦθα περὶ τοῦ Γιαννηκώστα; Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι πᾶσα πρότασις σχετιζομένη μὲ τὸν κ. Γιαννηκώσταν πρέπει νὰ συζητηθῇ. Ἐπρόκειτο περὶ λάθους τοῦ μητρῴου, καὶ προτείνεται τρόπος, καθ’ ὃν δύναται νὰ διορθωθῇ· προτείνεται νὰ δοθῇ παράτασις προθεσμίας. Τότε διατὶ νὰ μὴ συζητήσωμεν καὶ περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων; Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ εἴπω τι περιπλέον· ὅτι, καὶ ἂν ὁ τύπος εἶπέ τι σφαλερὸν, διατὶ νὰ μὴ περιλάβωμεν καὶ τὴν περὶ τύπου συζήτησιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ; Κύριοι, ἐνταῦθα συζητοῦμεν περὶ ἑνὸς ζητήματος, ἐλθόντος ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, σχετικοῦ πρὸς τὸν συνταγματάρχην Γιαννηκώσταν, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ στερηθῇ λαμπροῦ ἀξιωματικοῦ ὁ στρατὸς, ἕνεκα λάθους, καὶ καλὸν θὰ ἦτο νὰ διορθώσωμεν τὸ ἄτεγκτον τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας, προκειμένου περὶ χρησιμότητος ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ· διότι ἐνταῦθα δὲν πρόκειται νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ ἄτομον, ἀλλὰ ὁλόκληρον τὸν στρατὸν, τὴν πατρίδα σας· καὶ βεβαίως ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ἐγένετο ἡ σύστασις, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐποιήσατο. Ἑπομένως πάντα τὰ λοιπὰ θέματα περὶ διορθώσεως τῶν μητρῴων κτλ. εἶναι ξένα τοῦ νομοσχεδίου. Ἤδη παρίσταται, ὅτι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας δὲν εἶναι πάντοτε ἀσφαλὲς τεκμήριον ἀνικανότητος. Περὶ τούτου πρόκειται. Ὁ πόλεμος παρέσχεν εἰς ἡμᾶς πολλὰ δυσάρεστα καὶ ὀδυνηρὰ, μᾶς παρέσχεν ὅμως καὶ ὀάσεις ἐν μέσῳ τῆς ἐρήμου, καὶ διὰ τοῦτο ἀνησυχοῦσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν, ὅτι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἀδικεῖ τὸν κ. Γιαννηκώσταν, καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς ἰδέας περὶ λάθους μικρᾶς διαφορᾶς δι’ αὐτὸν ἢ καὶ δι’ ἄλλους. Προτείνονται λοιπὸν ἐπὶ τούτου διάφοροι τρόποι συμβιβασμοῦ. Προτείνεται ὁ τρόπος τοῦ νὰ ὑποβληθῇ νόμος εἰδικός· ἕτερος πρακτικώτερος, ἀλλ’ ὅστις δὲν ἐγένετο δεκτὸς, ἀκριβῶς διότι ἐπροτάθη ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἠνάγκασε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἴπῃ, ὅτι «ἐπὶ τούτου δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀκούσω, διότι εἶναι ἀνάμιξις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν δικαστικήν»· ἴσως δὲ τοῦτο θὰ κατωρθοῦτο, ἂν ἰδιαιτέρως ἐλέγετο εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὄχι δημοσίᾳ...

§133ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ ἰδιαιτέρως, θὰ διεμαρτυρόμην.

§134ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, νομίζω, Κύριοι, ἔχει καλῶς κατ’ ἀρχήν. Δύναται μόνον ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ «τῇ προηγουμένῃ ἐγκρίσει τῆς Βουλῆς», καὶ τότε ἱκανοποιεῖ πάσας τὰς ἰδέας, καὶ εἰς οὐδὲν προσκρούει. Δυνάμεθα μόνον νὰ προσθέσωμεν, πρὸς σαφεστέραν ἐκδήλωσιν τῆς ἐννοίας, τὴν φράσιν «ἕνεκα ὑπηρεσιῶν προσενεχθεισῶν ἐν ὥρᾳ πολέμου καὶ ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ».

§135Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Διατυπώσατε τὴν τροπολογίαν σας ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα.

§136Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐκφράσω μετὰ παῤῥησίας ἐντεῦθεν τὴν γνώμην, ὅτι οὐχὶ ἀνταξίως πρὸς τὰς περιστάσεις, τὰς περιβαλλούσας ἡμᾶς, συζητοῦμεν ἐνταῦθα καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ ἐπὶ πολλῶν ἄλλων ἀπὸ ἡμερῶν καὶ ἑβδομάδων. Ἐκλήθημεν ἵνα ἐπιτελέσωμεν σπουδαιότατα ἔργα, ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐπούλωσιν βαθυτάτων πληγῶν, ἃς αἱ περιστάσεις ἐπήνεγκον κατὰ τῆς πατρίδος, ἐκλήθημεν νὰ λάβωμεν μέτρα σπουδαιότατα καὶ σοβαρώτατα, τὸ μὲν πρὸς ἀπελευθέρωσιν μέρους τῆς Ἑλληνικῆς χώρας, ὅπερ διατελεῖ ὑπόδουλον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἀπὸ ἔτους ὁλοκλήρου, τὸ δὲ, ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν λῆψιν τῶν μᾶλλον κατεπειγόντων μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσουν εἰς τὴν ἐκ τῶν ἐνόντων περισυλλογὴν τῆς χώρας καὶ εἰς τὴν ἀναστολὴν τῶν ἐκ τοῦ πολέμου κακῶν. Καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς—ἐλπίζω δ’ ὅτι δὲν ἔχω πολλοὺς τοὺς ἀντιλέγοντας μεταξὺ ὑμῶν εἰς τοῦτο—ἡμεῖς οὐχὶ ἀνταξίως τῶν περιστάσεων ἐπελήφθημεν τοῦ ἔργου, παραγνωρίσαντες τὴν ἀποστολὴν, ἣν ἐν τῷ τμήματι τούτῳ τῶν ἐργασιῶν ἔχουσιν οἱ Ἕλληνες Βουλευταὶ, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰ μέλη τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Κυριώτατον θέμα, περὶ ὃ ἔδει ν’ ἀσχοληθῶμεν, ἦτο τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἤδη παρ’ ἡμῶν ψηφισθὲν, περὶ συμβιβασμοῦ καὶ ἐλέγχου, καὶ τὸ ἕτερον, τὸ σπουδαιότερον δι’ ἡμᾶς, τὸ ἐναγωνίως προσδοκώμενον ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν, περὶ συνομολογήσεως τοῦ δανείου, ὅπως γείνῃ ἀρχὴ τῆς ἐκκενώσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ τόπου. Καὶ ὅμως ἐν τῷ μεταξὺ ἐγεννήθησαν διαθέσεις πρὸς συζήτησιν ἐπὶ ἔργων, τὰ ὁποῖα, λαμβάνω τὸ θάῤῥος νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας, ἵνα μὴ ἀπαριθμήσω αὐτὰ ἓν πρὸς ἕν. Ἐν συνόλῳ εἰπεῖν, ἐπελήφθημεν νομοσχεδίων προσωπικῶν. Τίνα γνώμην ἔχω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, θέλω ἐκδηλώσει μετ’ ὀλίγον, ἀφοῦ πρῶτον προσθέσω ὀλίγας ἔτι λέξεις, ἵνα συμπληρώσω τὴν ἰδέαν μου. Μετὰ τὰ φρικώδη ἀτυχήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέστημεν ἐν τῷ πολέμῳ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν, ἀτυχήματα ἀποῤῥεύσαντα ἐκ τῆς ἀνικανότητος ἡμῶν ἐν γένει, ἐκ τῆς κακῆς καταστάσεως καὶ ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ, ἐκ τῆς παραγνωρίσεως τῶν κατ’ αὐτὸν ἐπὶ δεκάδας ὅλας ἐτῶν, ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας καὶ ἀνικανότητος πολλῶν ἐξ ἐκείνων, οἷς ἀνετίθετο διοίκησις, πρὸς ἣν οὐδέποτε παρεσκεύασεν αὐτοὺς ἡ Πολιτεία, ἐκ τῆς ἀναμίξεως τῆς πολιτικῆς εἰς τὸν στρατὸν, ἐκ τῆς προστριβῆς τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν πολιτικὴν, ἐκ τῆς παραγνωρίσεως τοῦ ἔργου ἐκείνων, οἵτινες εἶχον προορισθῆ νὰ ὑπερασπίζωνται τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος, καὶ ἐξ ἄλλων πολλῶν λόγων, τοιούτους δὲ θὰ ἠδύνατό τις νὰ ὀνομάσῃ τὴν ἔλλειψιν ὑλικοῦ, ὅπλων, ἵππων, ἐφοδίων, ἐπιμελητείας κλπ. κλπ. Ἐκ τῶν τοιούτων αἰτίων ἐπῆλθεν ἡ καταστροφὴ ἐκείνη, ἣν μετ’ ὀδύνης ἐμάθομεν τὴν πρωΐαν τοῦ Μεγάλου Σαββάτου. Ἀφ’ ἑτέρου κατὰ θάλασσαν ὁ ἡμέτερος στόλος, ἐπὶ τῷ ὁποίῳ ἐπηρόμεθα, «ἀντιστάσεως μὴ οὔσης», ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπητε τὴν ἔκφρασιν, δὲν ἐτόλμησε νὰ τελέσῃ οὐδὲν, οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον ἔργον, ἀλλ’ ἔσχε—δεινὸν εἰπεῖν—καὶ τὴν ἀτίμωσιν ν’ ἀπολέσῃ δύο σκάφη, τουρκικοῦ στόλου οὐδαμοῦ ὑπάρχοντος, ἐπαναλαμβάνω, ἓν ἐμπορικὸν, τὴν «Μακεδονίαν», εἰς τὸ στενὸν τῆς Πρεβέζης, καὶ μίαν λέμβον πολεμικοῦ πλοίου εἰς τὴν παραλίαν τῆς Αἰκατερίνης. Δὲν ἐκτείνω τὸν λόγον πλειότερον ἐπὶ τῶν ναυτικῶν ἀποτυχιῶν ἡμῶν, διότι σήμερον τὰ πάντα εἶναι γνωστὰ τοῖς πᾶσι. Μετὰ ταῦτα δὲ, ἀντὶ τῆς ἐπακριβοῦς ἐκτιμήσεως τῶν αἰτίων τῶν καταστροφῶν καὶ ἀποτυχιῶν ἡμῶν, ἐτράπημεν εἰς τὴν ἀνεύρεσιν προδοσιῶν, εἰς τὴν ἀνασκάλευσιν κρυφίων σκοπῶν καὶ σχεδίων προβεβουλευμένων πρὸς ἧτταν, καὶ πολλὰ ἄλλα παραπλήσια, ἅτινα ὅμως ἤδη ἀρκούντως διελευκάνθησαν. Ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, πάντα τὰ ἐπελθόντα ἡμῖν δεινὰ ἦσαν ἀναγκαιοτάτη, ἀναπότρεπτος, φυσικὴ αὐτόχρημα συνέπεια τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα ἐπὶ δεκαετηρίδας ὅλας. Ἀντὶ δὲ νὰ καταλάβῃ ἡμᾶς νῦν ἀμέσως ἡ συναίσθησις περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπειγούσης διορθώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων, οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἐπράξαμεν πρὸς τοῦτο, δὲν ὑπάρχει δὲ, ἐλπίζω, εἷς ἄνθρωπος ἐν Ἑλλάδι, μὴ ἀναγνωρίζων τὴν ἀλήθειαν ταύτην. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς θὰ παρεκάλουν καὶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἂν μὴ ἦτο ἀπὼν τὴν στιγμὴν ταύτην, νὰ μὴ νομίσωσιν, ὅτι ὑποτιμῶ τὴν ἀξίαν αὐτῶν, ἢ τὰ φρονήματά των, ἢ ὅτι κατ’ ἐλάχιστον προτίθεμαι νὰ προσάψω αὐτοῖς προσβολὴν,—διότι οὐδὲ πόῤῥωθεν διανοοῦμαί τι τοιοῦτον—ἐὰν παραπονεθῶ, ὅτι οὐδὲν μέτρον ἐκ τῶν ἐπιτακτικῶς ἀναγκαίων ὑπεβλήθη τῇ Βουλῇ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Τοὐναντίον συζητοῦμεν προσωπικὰ νομοσχέδια. Ποῦ εἶναι ὁ νέος ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἔχει ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν της; Ποῦ εἶναι ὁ νόμος περὶ ἐπιτελείου, πρὸ πάντων καὶ κυρίως περὶ ἐπιτελείου;—διότι ἄνευ ἐπιτελείου κωμῳδίαν ἀληθῶς παίζομεν, νομίζοντες ὅτι ἔχομεν στρατόν.—Ποῦ εἶναι ἡ πρόσκλησις τῶν ξένων ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἀνάγκη ἀνομολογεῖται γενικώτατα; Καὶ αἰσθάνομαι ἀληθῶς εὐχαρίστησιν, βεβαιῶν ἐντεῦθεν, ὅτι ἤκουσα παρὰ πολλῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν ἀρίστων ἐν τῷ ἡμετέρῳ στρατεύματι, ὅτι ἐπιτακτικωτάτη εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς προσκλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν, ἵνα θέσωσι βάσεις νέας, ἀρχίζοντες ἀπὸ τοῦ ἐπιτελείου, μορφώνοντες ἀξιωματικοὺς ἐν αὐτῷ, καὶ καταρτίζοντες τὰς ὑπηρεσίας κατὰ τὰς τελευταίας προόδους τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης ἐν τοῖς εἰς τὰ στρατιωτικὰ εὐδοκιμήσασι Κράτεσι. Ποῦ εἶναι ὁ νόμος περὶ ἀποστολῆς νέων ἀξιωματικῶν εἰς Εὐρώπην πρὸς τὸν σκοπὸν μελέτης καὶ σπουδῆς ὡρισμένων ὑπηρεσιῶν; Ποῦ εἶναι ὁ νέος νόμος περὶ ἐπιστρατεύσεως, ἵνα μὴ ὑποστῶμεν ἐν τῷ μέλλοντι ὅσα οἰκτρὰ ὑπέστημεν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἐπιστράτευσιν; Ποῦ εἶναι ὁ νόμος περὶ ἐφεδρείας, ἵνα δυνάμεθα νὰ συγκεντρώσωμεν καὶ νὰ ἔχωμεν ἑτοίμους ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ τὰς δυνάμεις τοῦ ἔθνους; Ποῦ εἶναι ἡ βελτίωσις, ἡ περισυλλογὴ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας; Ποῦ δὲ τόσα ἄλλα, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἀνῆλθον βεβαίως ἐνταῦθα νὰ δώσω γνώμην, περὶ ὧν ὅμως ἐν κεφαλαίῳ ὡμίλησα; Ποῦ εἶναι τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ τὰ νομοσχέδια περὶ διοργανώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, περὶ τῶν τμημάτων αὐτοῦ, περὶ ἱδρύσεως, ἐννοῶ, τμημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν ἐν αὐτῷ; Δὲν ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τμῆμα τοῦ Μηχανικοῦ, καίτοι σήμερον μηχανικὸν εἶναι ἅπαν τὸ ναυτικόν. Μηχανικοὶ ἔπρεπε νὰ εἶναι οἱ κυβερνῆται τῶν πλοίων, ἔχοντες καί τινας ναυτικὰς γνώσεις. Τόσον εὐρεῖαν θέσιν ἔχει καταλάβει ἐν τῷ ναυτικῷ σήμερον τὸ μέρος τὸ μηχανικόν. Ἕκαστον ἐκ τῶν τριῶν θωρηκτῶν ἡμῶν ἔχει 42 αὐτοκίνητα μηχανήματα. Μηχανικὸς εἶναι ὁ ἀπαιτούμενος νὰ διευθύνῃ ἓν τοιοῦτον πλοῖον, ἔχων ναυτικὰς τινας γνώσεις. Ποῦ εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ναυστάθμου; οἱ ὀργανισμοὶ τόσων ἄλλων ὑπηρεσιῶν, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην τὸ ναυτικόν; Οὐδὲν τοιοῦτον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν. Ἤδη εἶπον, ἐκ ποίας προθέσεως λέγω ταῦτα, καὶ ἐν τίνι ἀρνήσει πάσης προθέσεως πρὸς πρόσαψιν ἔστω καὶ τῆς ἐλαχίστης προσβολῆς πρὸς τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Πρὸς συμπλήρωσιν ὅμως πρέπει νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένα νομοσχέδια, τὰ ὑποβληθέντα παρὰ τῶν δύο στρατιωτικῶν κ. κ. Ὑπουργῶν. Πλὴν τῶν δύο ψηφισθέντων τυπικῶν ἐτησίων νόμων περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν καὶ τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ, ἔχομεν ἀναγεγραμμένα ἐνταῦθα, τοῦ μὲν Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν νομοσχέδιον «περὶ προαγωγῆς τῆς ἐπιστασίας τοῦ λιμένος Λαυρίου εἰς Λιμεναρχεῖον». Ἀτυχὲς καὶ τοῦτο, διότι ἕνεκα λόγου αὐξήσεως ἐν Πειραιεῖ τοῦ μωλικοῦ φόρου ἐπί τινα ἔτη ἐγένετο μείζων τις ναυτιλιακὴ κίνησις ἐν Λαυρίῳ, νῦν ὅμως ἐξέλιπεν ὁ λόγος. Ἔχομεν ἕτερον «περὶ προσλήψεως ἱερέων εἰς τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν», καὶ τέλος νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ᾼΡϞϚʹ νόμου περὶ διευθύνσεως τοῦ Β. Ναυστάθμου καὶ ὁρισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ», ἢ ἁπλούστερον περὶ προαγωγῆς τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἐπιστάτου τῶν ἀποθηκῶν ὑλικοῦ τοῦ Ναυστάθμου, νομοσχέδιον, ὁμολογῶ, ἀναγκαῖον, ἀλλ’ οὐχὶ ἀπαραίτητον, ὅταν δὲν συνοδεύηται ὑπὸ τόσων ἄλλων ὀργανωτικῶν. Ταῦτα ὑπέβαλεν ἡμῖν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, τὰ μόνα κατὰ τὰς περιστάσεις ταύτας, κατὰ τὰς ὁποίας ὀργῶμεν ὅλοι, ὅλος δὲ ὁ τόπος ἀτενίζει πρὸς ἡμᾶς, πρὸς ταχεῖαν λῆψιν μέτρων ἀνορθώσεως τοῦ ναυτικοῦ. Στρατιωτικὰ δὲ νομοσχέδια ἔχομεν τὰ ἑξῆς: «περὶ ἀποδοχῶν τῶν ἐκ τοῦ προπαρασκευαστικοῦ σχολείου τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ἐξερχομένων», νομοσχέδιον «περὶ διορισμοῦ ἱεροκηρύκων ἐν τῷ στρατῷ», καὶ τέλος νομοσχέδιον «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 82 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας καὶ ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ δι’ ἑτέρου», καὶ πλέον οὔ! Ἀντὶ λοιπόν, μετὰ τὰ φρικτὰ δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέστη τὸ Κράτος καὶ ἡ πατρὶς καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, νὰ συνετισθῶμεν καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ὑπενθύμισα, τὴν ὁποίαν πρὸ τοῦ δυστυχήματος δὲν εἴχομεν τὴν τόλμην ἢ τὴν δύναμιν νὰ προκρίνωμεν, ἣν ὅμως ἐπιβάλλεται νῦν ἡμῖν ν’ ἀκολουθήσωμεν, εὑρισκόμεθα τώρα δυστυχῶς κατωτέρω τῆς ἐπιφανείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἦτο ἡ Βουλὴ πρὸ τῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον καθ’ ἡμῶν. Πλὴν τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίων, ὅσα ἀπηρίθμησα ἤδη ὑμῖν, ἔχομεν καὶ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἔλθῃ στιγμὴ, καθ’ ἣν θὰ μετανοήσωμεν, ὅτι ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους ἐπληρώσαμεν τοὺς θόλους τῆς αἰθούσης ταύτης διὰ τοῦ ἐντίμου βεβαίως ὀνόματος τοῦ κ. Γιαννηκώστα. Ἐγὼ, κύριοι συνάδελφοι, προκειμένου περὶ προβιβασμῶν ἐπ’ ἀνδραγαθίαις κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον, εἶμαι ἄντικρυς ἐναντίος, καὶ θὰ ἔδιδον ψῆφον μέλαιναν, ἐὰν ἠρωτώμην, διὰ πᾶσαν ἀπονομὴν ἀμοιβῆς ἐπὶ ἀνδραγαθίαις. Ἐπὶ τίσιν ἀνδραγαθίαις; Ἐπὶ ταῖς ἀνδραγαθίαις, ἐν συνόλῳ εἰπεῖν, ὑποχωρήσεων ἀπὸ τῶν συνόρων μέχρι Λαμίας; Ἀναφέρατέ μοι ἓν ὄνομα ἑνὸς πράγματι ἀνδραγαθήσαντος, κατὰ τοὺς ὅρους τῆς στρατιωτικῆς τέχνης, οἵτινες καὶ θετικῶς ἀναγράφονται ἐν τοῖς κανονισμοῖς! Ἥλωσέ τις φρούριον ἐχθρικὸν, ἢ πόλιν ὠχυρωμένην, ἢ καὶ ἁπλῶς ὀχύρωμα; Συνέλαβεν ἀρχηγὸν ἐχθρικῆς στρατιωτικῆς μονάδος; Συνέλαβεν αἰχμάλωτον ἐχθρικὸν στρατόν; Ἐκυρίευσε πυροβολαρχίας ἢ σημαίας; Ἐπετέλεσαν ἀξιεπαίνως τὸ ἐπιβεβλημένον αὐτοῖς καθῆκον οἱ πλεῖστοι εὐτυχῶς τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν· ἔμειναν εἰς τὰς θέσεις των, δὲν ἔφυγον πρὸ τοῦ ἐχθροῦ, ἢ πρὶν διαταχθῶσι νὰ ὑποχωρήσωσιν, ὡς ἔφυγον ἄλλοι δυστυχῶς πρὸ τῆς διαταγῆς. Τοῦτο ὅμως λέγεται ἀνδραγαθία; Οὐχί! Λέγεται ἐκπλήρωσις καθήκοντος ὑπερτάτου, ὀφειλομένου πρὸς τὴν πατρίδα, ἀλλὰ καὶ ἐπιβαλλομένου ὑπὸ τῶν νόμων τῆς Πολιτείας, κατ’ ἐμέ. Ἀπορῶ δὲ, πῶς χαρακτηρίζεται ἄλλως παρὰ τῶν προθύμων εἰς ἀπονομὰς τιμῶν καὶ διακρίσεων καὶ ἀμοιβῶν. Ἐγὼ ἔχω περὶ τῶν ἀνδραγαθημάτων τὴν αὐτὴν γνώμην, ἣν ἔχει καὶ ὁ νόμος· ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι οὐδεὶς ἠνδραγάθησε κυριολεκτικῶς. Οὐδένα ἀξιωματικὸν σχεδὸν δύναται νὰ ἀναφέρῃ τις, ὅτι ἔσυρε τὸ ξίφος ἀπὸ τῆς θήκης, ὅτι εἶπεν εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτὸν ἄνδρας: «Ἐμπρός! μετ’ ἐμοῦ κατὰ τοῦ ἐχθροῦ!», καὶ ὅτι ἐξεδίωξε τὸν ἐχθρόν, ἐκυρίευσε θέσεις, σημαίας κλπ.

§137Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑπτὰ ἀξιωματικοὶ ἐφονεύθησαν εἰς τὸ Γρίμποβον καὶ 25 ἐπληγώθησαν.

§138ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσοι ἔμειναν εἰς τὰς θέσεις, εἰς ἃς ἐτάχθησαν, ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των.

§139Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ σᾶς εἴπω δύο λέξεις.

§140ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, παρακαλῶ. Ἔπειτα. Οἱ ἀξιωματικοὶ, φέροντες τὰς ἐπωμίδας, τὰς διακρίσεις, τὰ χρυσᾶ των κομβία, τὰ παράσημα, τὰς λοφιὰς, τὰ ξίφη, τὰς τιμὰς ἐπὶ 5 ἢ 10 ἢ 20 καὶ 30 ἔτη, ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ αὐτοῦ ἕκαστος, πρὸς τοῦτο προωρίζοντο, ἵνα, ὀψέποτε λάβῃ ἀνάγκην ἡ πατρίς, σύρωσι τὸ ξίφος καὶ θυσιασθῶσιν ὑπὲρ αὐτῆς· ὅσοι δ’ ἔπραξαν τοῦτο ἔπραξαν ἁπλούστατα ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον προωρίζοντο ἀπὸ ἐτῶν, ἐξεπλήρωσαν τὸν ὅρκον, ὃν ἔδωκαν, ὡς στρατιῶται, ὅτι θὰ χύσωσι τὸ αἷμά των ὑπὲρ τῆς τιμῆς τῆς Πατρίδος! Κανένα δὲν ὑποτιμῶ ἐξ αὐτῶν, ἀλλὰ κἀνεὶς, ἐλπίζω, ἐξ αὐτῶν τῶν φιλοτίμως ἐκτελεσάντων τὸ καθῆκον των δὲν θ’ ἀξιώσῃ ἀμοιβὰς ἐπὶ ἀνδραγαθίᾳ.

§141Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιοῖ ὅμως νὰ μὴ ὑβρίζηται.

§142ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζουσιν ἐνταῦθα 14 συνεχεῖς σύνοδοι τῆς Βουλῆς, ὅτι οὐδέποτε ὕβρισα, οὐδὲ γνωρίζω τὴν γλῶσσαν τῶν ὕβρεων... Ἀλλὰ παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ μὲ διακόπτωσιν... Μεγίστην ἱκανοποίησιν ἔχουσιν οἱ ἐπιτελέσαντες τὸ καθῆκόν των ἐκ τῆς ἑαυτῶν συνειδήσεως πρὸ πάντων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς κοινωνίας. Τὴν ἐμὴν ἐκτίμησιν ἔχουσιν ἀμέριστον. Ἔχω δὲ τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω πλείονας, ἴσως πλείονας ἢ ὑμεῖς, κ. συνάδελφοι, ἀξιωματικούς, ἐξαιρέσει τῶν κ. κ. στρατιωτικῶν συναδέλφων, καὶ θλίβω εὐχαρίστως καὶ μεθ’ ὑπερηφανίας τὴν χεῖρά των, ὁσάκις συναντῶ αὐτούς· ἀλλ’ αὐτοὶ θὰ ἱκανοποιηθῶσι μόνον διότι θὰ μένωσιν εἰς τὸ στράτευμα, καὶ θ’ ἀνατεθῇ εἰς αὐτοὺς—καὶ ἐλπίζω τοῦτο ἐν ταχέως προσεχεῖ μέλλοντι—ἡ συντέλεσις τοῦ ἔργου, τοῦ ὁποίου κακῶς ἠρξάμεθα καὶ τὸ ὁποῖον εἰς κακὸν σημεῖον περιηγάγομεν πέρυσι. Τὸ μέτρον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ διορισμοῦ τῆς μεγάλης ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ στρατοῦ ὑπῆρξεν ἄριστον. Πρέπει δὲ νὰ ἐπισπεύσῃ αὕτη τὸ ἔργον της. Πρέπει νὰ ἐργασθῶσι καὶ τὰ Ἀνακριτικὰ Συμβούλια καὶ τὰ Στρατοδικεῖα, ἵνα ἐκκαθαρίσουν τὸν στρατὸν ἀπὸ τῶν ἀνικάνων στοιχείων. Πρὸ πάντων ὅμως αἱ ἐπιθεωρήσεις, ἐνεργούμενοι ὑπὸ ἀνωτάτων καὶ ὑπερτέρων πάσης ὑπονοίας ἀξιωματικῶν, ἀποτελοῦσιν ἐγγύησιν περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ στρατοῦ. Ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνωσιν ἐν τῷ στρατεύματι, θὰ ἦναι οἱ ἀνδραγαθήσαντες, θὰ λέγῃ δὲ καὶ ἡ κοινωνία δικαιότατα, ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ ἄξιοι νὰ φέρωσιν ἐπαξιώτατα τὰς ἐπωμίδας τοῦ ἀξιωματικοῦ, αὐτοὶ εἶναι, ἐπὶ τοὺς ὁποίους ἐλπίζομεν εἰς τὸ μέλλον πρὸς ἐκδίκησιν τῆς τιμῆς τῆς Πατρίδος. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀμοιβή. Ἀλλ’ ἀμοιβὰς ἰδιαιτέρας, ὡς πρὸς ἀνδραγαθήσαντας, δὲν ἐννοῶ. Ἴσως λυπῶ τινας ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχω τὴν τιμὴν νὰ θεωρῶ φίλους μου, τοὺς τυχὸν μὴ συμφωνοῦντας πρὸς τὴν θεωρίαν μου, ἀλλὰ λέγω τὴν γνώμην μου καθαρώτατα. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τοιοῦτόν τι μέτρον, νὰ θεωρήσῃ ὅτι παρέχει τοῖς καλοῖς ἀξιωματικοῖς ἀμοιβὴν τὸ ὅτι μένουσιν εἰς τὸ στράτευμα, ὅτι ἐχωρίσθησαν τῶν ἐριφίων, ἐκείνων δηλαδή, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν ἐκτὸς τοῦ στρατοῦ δι’ ἀποτάξεως, δι’ ἀργίας, δι’ ἀπολύσεως, διὰ καταδίκης, δι’ ἀποστρατεύσεως καὶ τέλος διὰ τῆς κοινῆς κατακρίσεως. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι Βουλευταὶ, εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν, κατ’ ἐμὲ, ὡς μὴ ὤφειλεν. Ὁ κ. συνάδελφος καὶ ἔντιμος φίλος μου Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης εἰσήγαγε τοιαύτην πρότασιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν προθύμως ἐνέκρινεν αὐτὴν, αὐτὸς ὁ τὰ μάλιστα ἁρμόδιος νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἀξίας τῆς συστάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης καὶ περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ κ. Γιαννηκώστα ἐν τῷ στρατεύματι εἰς τὸ μέλλον. Τινὲς ἄλλοι ὑπεστήριξαν τὴν γνώμην ταύτην, καὶ τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη. Κατ’ ἐμὲ, εὐχῆς ἔργον ἦτο νὰ μὴ εἶχεν εἰσαχθῆ, διότι ἐξ ἀφορμῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀναφέρονται ἐνταῦθα τόσα ὀνόματα ἀξιωματικῶν. Γιαννηκώστας, Στάϊκος, Δράκος ὠνομάσθησαν γεγονυίᾳ τῇ φωνῇ ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως ἐν ταῖς τάξεσιν ἡμῶν, κατ’ ἀμφοτέρας τὰς πτέρυγας, ἐψιθυρίσθησαν καὶ τόσα ἄλλα ὀνόματα. Καὶ ποῦ λοιπὸν, ποῦ εἶναι τὸ ὕφος τῆς Βουλῆς, ὅταν—καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν— ὡς ἐκ συναλλαγῆς συμφωνῶμεν νὰ συνθηκολογήσωμεν περὶ τῆς ἀπονομῆς βαθμῶν καὶ ἀμοιβῶν; Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη. Διότι δὲ ἅπαξ εἰσήχθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ θεωρῶ ἄξιον προσοχῆς. Διὰ τοῦτο δὲν προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτοῦ. Καὶ ἐγὼ τιμῶ τὸν συνταγματάρχην κ. Γιαννηκώσταν, καὶ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι εἷς ἐκ τῶν φίλων του· οὐχὶ ὅμως διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον, ὡς προεῖπον, ὅτι εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον, δὲν θέλω νὰ τὸ ἴδω ἀποῤῥιπτόμενον ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐντελῶς, διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἀληθῶς δυσάρεστον διὰ τὸν ἄνδρα. Ἐπιθυμῶ ὅμως, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ μεταῤῥυθμισθῇ καὶ νὰ διασκευασθῇ κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ ἦναι ὀλιγώτερον προσωπικόν, νὰ προκαλέσῃ δὲ ἐν τῇ συζητήσει ἐπ’ αὐτοῦ καὶ τῇ ἐπιψηφίσει ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρας συζητήσεις. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἐδείχθη πάντοτε πρόθυμος εἰς τὴν συζήτησιν καὶ εἰς τὴν ἀποδοχὴν γνωμῶν, ὁσάκις ὑπέλαβεν αὐτὰς ὡς ὀρθὰς, δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν νὰ δεχθῇ, ἵνα, εἴτε αὐτὸς ἀποσύρων τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὑποβάλῃ αὐτὸ διεσκευασμένον κατ’ ἄλλον τρόπον, ἤ, ἐὰν δὲν ἤθελε νὰ λάβῃ τὸν κόπον τοῦτον...

§143Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἀπόῤῥιψις.

§144ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐξετάζω τὴν γνώμην σας ἐκφράζω τὴν ἰδικήν μου... Ἢ, ἐὰν ἤθελεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, νὰ ἀνέθετεν, ἢ αὐτὸς, ἢ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, εἰς τινας τῶν κ. στρατιωτικῶν Βουλευτῶν καὶ ἄλλων μὴ τοιούτων τὴν διασκευὴν αὐτοῦ, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὰς περαιτέρω συζητήσεις. Νὰ ἦναι δὲ, εὔχομαι, τὸ τελευταῖον προσωπικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων.

§145Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ὁ λόγος τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος ἦτο, κατὰ τὴν Γαλλικὴν ἔκφρασιν, solennel mais pas fort. Ὁ κύριος προαγορεύσας φαίνεται, ὅτι ἐλησμόνησε τί εἶπον ἐγὼ πρὸ ἡμερῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, περὶ ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, περὶ ἐπιμελητείας, περὶ ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, περὶ στρατολογικῆς ὑπηρεσίας, περὶ, περὶ κτλ. Ἢ τὰ ἐλησμόνησε, ἢ δὲν ἦτο παρὼν διὰ νὰ τ’ ἀκούσῃ, ἢ ἀνέβη τὸ βῆμα αὐτὸ καὶ εἶπεν ὅσα εἶπεν, ἁπλῶς διὰ νὰ τὰ εἴπῃ. Εἰς τί ὠφελεῖ, παρακαλῶ, νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ ἀναγράφωνται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδια περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, περὶ ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας κλπ., ὅταν, καὶ ἄν τὰ εἰσῆγεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν θὰ ἐσυζητοῦντο, διότι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη πρὸ αὐτῶν νὰ ψηφισθῶσιν ἕτερα; Σᾶς εἶπον πρὸ ἡμερῶν, ὅτι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ τὰ ἔχω ἕτοιμα, καὶ ὁπόταν ἀγαπᾶτε, εἶμαι ἕτοιμος νὰ σᾶς τὰ φέρω. Ἀλλὰ νὰ τὰ καταθέσω μόνον διὰ νὰ μένουν ἐπὶ ἕνα μῆνα ἀσυζήτητα, τοῦτο τὸ θεωρῶ ἐντελῶς ἄχρηστον. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ἐὰν μοὶ ἐπέτρεπε νὰ τὸν διακόψω, βεβαίως δὲν θὰ ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ εἴπῃ ὅσα σᾶς εἶπε· καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι προτιμότερον ἦτο δι’ αὐτὸν νὰ δεχθῇ τὴν διακοπὴν, χωρὶς νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ διὰ τοῦ σοβαρωτάτου αὐτοῦ ὕφους: «παρακαλῶ! παρακαλῶ!»

§146Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ πάντοτε σοβαρῶς, καὶ ὅλοι ἐδῶ ὁμιλοῦμεν σοβαρῶς.

§147Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἀλλ’ ἦτο ὑπὲρ τὸ δέον σοβαρὸν τὸ ὕφος σας τότε. Σᾶς βεβαιῶ, ἀξιότιμε κύριε Βουλευτὰ, ὅτι δὲν θὰ ἐλαμβάνετε τὸν κόπον νὰ μὲ κατηγορήσητε, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἔφερα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα σεῖς ἀξιοῦτε νὰ ἦσαν ἤδη κατατεθειμένα εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἦναι κατατεθειμένα. Κατόπιν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὁ κ. Βουλευτὴς κατέβη εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς ἠνδραγάθησε, κἀνεὶς δὲν ἔκαμε τίποτε, καὶ ἂν ἐφονεύθησαν καί τινες, ἔπρεπε νὰ φονευθοῦν κτλ. Φρονῶ, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι δὲν ὑπηρετεῖτε τὴν πατρίδα σας, ὅταν ὁμιλῆτε οὕτω πως περὶ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξέρχεται ἐκ τῆς δυστυχίας διὰ νὰ σχηματισθῇ, νὰ ὀργανωθῇ, νὰ τελειοποιηθῇ, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ δι’ ἄλλας περιστάσεις εἰς τὴν πατρίδα. Ὑπάρχει κοινὴ παροιμία, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι «ὅποιος κατηγορεῖ τὸ σπῆτί του, πέφτει καὶ τὸν πλακώνει» (ἱλαρότης). Τὸ στράτευμα, σᾶς διαβεβαιῶ, βαδίζει τὸν δρόμον του πολὺ καλῶς. Δὲν λέγω, ὅτι κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον δὲν ὑπῆρξαν καὶ ἄτομα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των. Ἀλλὰ δι’ αὐτοὺς οἱ νόμοι λειτουργοῦσι, καὶ ἂν δὲν λειτουργοῦσιν ὅπως ἐπιθυμεῖ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, βεβαίως, ἐφ’ ὅσον τὰ ἄτομα αὐτὰ δικάζονται ἀπὸ τοὺς φυσικούς των δικαστὰς, δὲν πταίω ἐγὼ, ἐὰν αἱ ἀποφάσεις τῶν δικαστῶν αὐτῶν δὲν εὐχαριστοῦσι τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα.

§148ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τίποτε τοιοῦτον.

§149Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Καὶ τὰ Ἀνακριτικὰ Συμβούλια καὶ τὰ Στρατοδικεῖα λειτουργοῦσι.

§150ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐπῄνεσα.

§151Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Θὰ εἴχετε μέγα ἄδικον, ἐὰν ἐλέγετέ τι κατ’ αὐτῶν. Τώρα, ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρ’ ὑμῶν λεχθὲν, ὅτι οὐδεὶς ἠνδραγάθησεν, οὐδεὶς ἔκαμέ τι παραπάνω ἀπὸ τὸ καθῆκόν του κλπ., ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, ἐὰν σεῖς, κύριε Βουλευτὰ, ἐκάμνετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ἀληθὴς αὐτὸς εὐπατρίδης, ὁ ὁποῖος, ἀφήσας βίον ἄνετον, ἐγκαταλείψας καὶ προσφιλεῖς ὑπάρξεις καὶ τὰ πάντα, ἦλθεν ἐκεῖ, περιβεβλημένος τὸ ἔνδυμα τῶν Γαριβαλδινῶν, καὶ ἐπολέμησεν, ἐπισύρας τὸν ἔπαινον καὶ τὸν θαυμασμὸν τοῦ στρατηγοῦ Γαριβάλδη, ἐὰν ἐπράττετε τὸ αὐτὸ, βεβαίως δὲν θὰ ἤρχεσθε ἐνταῦθα νὰ εἴπητε ὅσα εἴπετε προηγουμένως. (Χειροκροτήματα ζωηρὰ ἐκ τε τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§152ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς ἔψεξε τὸν Ἡρακλέα.

§153Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἀλλ’ ὑπῆρξαν καὶ κατορθώματα, κύριε Βουλευτὰ, τὰ ὁποῖα ἀγνοεῖτε, ἢ προσποιεῖσθε ὅτι ἀγνοεῖτε.

§154ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προσποιοῦμαι ποτέ.

§155Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Λοιπὸν τότε ἀγνοεῖτε, καὶ σᾶς ἐπαναλέγω, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φρονῶ ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῷ μέλλοντι στρατὸς, εἶναι τὸ ἑξῆς. Τώρα βεβαίως δὲν θὰ διδάξω τὴν Βουλὴν, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, οὔτε θὰ ὑποδείξω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κ.κ. Βουλευτὰς τὰ καθήκοντά των· ὀφείλω ὅμως, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου, νὰ συστήσω αὐτοῖς, ὅτι κατὰ τὰς ἀγορεύσεις των ὅσα λέγονται περὶ ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, καὶ δὴ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, πρέπει νὰ ἦναι πολὺ μετρημένα, διότι τὰ λεγόμενα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ γίνονται γνωστὰ εἰς τὰ στρατεύματα, καὶ ὅταν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐλαττοῦται ἡ ἐμπιστοσύνη τῶν ὑποδεεστέρων πρὸς τοὺς ἀνωτέρους, μὴ περιμένετε ποτὲ νὰ ἔχητε στράτευμα, ὅσον καὶ ἂν δαπανήσητε (ἐπιδοκιμασίαι). Παρατηρήσατε τί ἔγεινεν εἰς τὴν Γαλλίαν. Ὅταν ἤρχισαν συγγραφεῖς διακεκριμένοι νὰ ὁμιλῶσι περὶ στρατοῦ, διεμαρτυρήθησαν ἀμέσως οἱ στρατηγοί, καὶ εἶπον ὅτι «ἡμεῖς σᾶς εἰδοποιοῦμεν, ὅτι δὲν θὰ χρησιμεύσωμεν διὰ τὸ μέλλον, διότι μᾶς ἐλαττώνετε τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν στρατευμάτων πρὸς ἡμᾶς.» Καὶ τὸ τοιοῦτον συνησθάνθησαν πάντες, καὶ εἴδετε, τί ἔλαβε χώραν ἐσχάτως ἐν Γαλλίᾳ. Λοιπὸν τοῦτ’ αὐτὸ συνιστῶ καὶ ἐγὼ, καὶ παρακαλῶ θερμῶς ὑμᾶς νὰ προσέχητε, ὥστε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγετε, εἰς τὸ μέλλον—χωρὶς νὰ ζητήσω τὸν περιορισμὸν τοῦ λόγου— νὰ ἦναι μετρημένα, διότι ἔχουσι μεγάλην σημασίαν διὰ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος.

§156Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὸ λαμπρὸν μάθημα, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ὁ στρατηγὸς πρὸς τὸν ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτὴν, βεβαίως ἐγὼ πολὺ ὀλίγα ἔχω νὰ προσθέσω. Ἀλλὰ θέλω νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτὴν, ὅστις τοσοῦτον κατεφέρετο πρὸ ὀλίγου κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τοσαῦτα κατελάλησεν αὐτοῦ, δὲν ἐγνώριζε τάχα τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ τούτου, τὴν ὁποίαν σήμερον κατήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν τὴν ἐγνώριζεν, ὅταν μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν συνωμότει ἐναντίον τῆς τάξεως, ὅταν ἀπετέλει μέλος τῆς Ἐθνικῆς Ἑταιρίας καὶ ὤθει ζωηρῶς καὶ ἐπιμόνως πρὸς τὸν πόλεμον; Τότε ἐν ἐπιγνώσει λοιπὸν τῆς καταστάσεως ταύτης τῆς θλιβερᾶς, τῆς πρὸ ἐτῶν παρ’ αὐτοῦ ἀνομολογουμένης, ὤθει εἰς τὸν ὄλεθρον καὶ τὴν δυστυχίαν τῆς Ἑλλάδος! Ἀλλὰ τότε ὤφειλεν ὁ Κύριος οὗτος νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς ποιότητος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ· τότε ὤφειλε νὰ διαλαλήσῃ, ὅτι τοιαύτη κατάστασις καὶ τοιοῦτος πόλεμος καὶ εἰς τὸν στρατὸν δυστυχίαν καὶ ἀτίμωσιν καὶ εἰς τὸ ἔθνος μεγάλην συμφορὰν ἤθελε φέρει. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὤθησε καὶ οὗτος τὸν στρατὸν εἰς τὸν πόλεμον, ἀφοῦ ὅλα μετεχειρίσθη καὶ οὗτος μετὰ τῶν ἄλλων τὰ μέσα, ὅπως ὑπονομεύσῃ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ τούτου, τώρα ἔρχεται... (Θόρυβος).

§157ΣΤΑΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ.

§158Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συμφέρει νὰ λέγωνται ἀλήθειαί τινες. Ἀλλὰ θὰ λεχθῶσιν ἄλλοτε πολλάκις, κύριε Στάη· μὴ ἀνησυχεῖτε (Θόρυβος).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 10′ μ. μ.