1898.02.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

Τῆς 27 Φεβρουαρίου 1898.

(Παρασκευή).

Ὥρα 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ μετά τινας διορθώσεις ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 373,178.70 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1897. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 86). Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἡμετέρου τηλεγραφήματος ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ ἀειμνήστου Καβαλλόττη ὁ Πρόεδρος τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς μοὶ ἀπηύθυνε τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει): «Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. «Μεταξὺ τῶν τοσούτων ἐκδηλώσεων στοργῆς καὶ σεβασμοῦ, τῶν ἀποδοθεισῶν εἰς τὴν μνήμην τοῦ πολυκλαύστου βουλευτοῦ Felice Cavallotti, εὐαρέστως ἐγένετο ἀποδεκτὴ παρὰ τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς ἡ ἔκφρασις τῶν αἰσθημάτων τῆς ἐντιμοτάτης Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. «Ἐν ὀνόματι τῶν ἐμῶν συναδέλφων, παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ διερμηνεύσητε τὰ ἡμέτερα εὐχαριστήρια πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τῇ συμμετοχῇ αὐτῶν εἰς τὸ ἡμέτερον πένθος.» «Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς «G. Biancheri». Ὁ σύνδεσμος τῶν κτηματιῶν Αἰγίου διὰ τηλεγραφήματός του παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως ἀποῤῥίψῃ πᾶν νομοσχέδιον περιορισμοῦ χρόνου ἐξαγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου. Ὁ Κρὴς ὁπλαρχηγὸς Ν. Ἀναστασάκης ὑπομιμνήσκει τὴν ἀπὸ 19 ἱσταμένου μηνὸς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράν του, παρακαλῶν ὅπως τῷ χορηγηθῇ μηνιαῖον χρηματικὸν ἐπίδομα. Ὁ ἄρτι ἀποστρατευθεὶς ἕνεκα ὁρίου ἡλικίας Γεώργιος Θέμας ἀνθυπολοχαγός, ἀναφέρων τὰς πολλὰς πρὸς τὸ Κράτος ὑπηρεσίας του, παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως προβιβασθῇ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ καὶ ἀποστρατευθῇ μὲ τὴν σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ τούτου. Ὁ δήμαρχος Θεοδωρίας ζητεῖ, ὅπως χορηγηθῇ εἰς τὸν δῆμον, οὗτινος προΐσταται, συνδρομὴ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν.

§2ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη μετὰ συστάσεως τῆς Βουλῆς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐνταῦθα διαμένοντες πρόσφυγες δικαστικοὶ κλητῆρες Θεσσαλίας δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν ζητοῦσι χρηματικὰ βοηθήματα. Ὁ Νικόλαος Τσαμέλης, ἐργολάβος δημοσίων ἔργων, κάτοικος Καρδίτσης, δι’ ἀναφορᾶς του παρακαλεῖ, ὅπως συστηθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ἀνεύρεσιν φακέλλου τινός, περιέχοντος ἔγγραφα ἀφορῶντα ὑπόθεσίν του. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχει παρέλθει ἐπέκεινα τοῦ ἔτους, Κύριοι, ἀφ’ ἧς ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον, κυροῦντα σύμβασιν, συνομολογηθεῖσαν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἀποκτᾷ μὲν διάφορα νέα πλεονεκτήματα ἡ Τράπεζα, ἀναλαμβάνει δὲ καὶ νέας ὑποχρεώσεις. Μία τῶν ὑποχρεώσεων τούτων ἦτο καὶ ἡ ἑξῆς: Τὰ γεωργοκτηματικὰ δάνεια ἔπρεπε νὰ ἀνέλθωσιν ἐντὸς διετίας ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν, εἰς 10,000,000. Ὅλοι τότε ἐχαιρετίσαμεν γηθοσύνως τὴν τοιαύτην σύμβασιν, καὶ ἐσπεύσαμεν νὰ ἐπιψηφίσωμεν αὐτήν, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι ἡ καθόλου παραγωγὴ ἡμῶν, κατ’ ἐξοχὴν δὲ ἡ σταφιδοπαραγωγή, ἡ τοσαύτην ἔχουσα ἀνάγκην δανείων ἐπὶ καλλιεργείᾳ, θ’ ἀπέκτα ταῦτα διὰ τῆς τοιαύτης συμβάσεως. Ἐν τῷ νόμῳ, δι’ οὗ ἐκυρώθη ἡ σύμβασις αὕτη, ἀνεγράφη ὅτι διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου, θὰ ἐκανονίζοντο τὰ καθέκαστα τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ, ἰδίᾳ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν καταρτισμὸν καὶ τὴν τήρησιν βιβλίων εἰδικῶν ἐν τοῖς ὑποθηκοφυλακείοις, ἐν οἷς θὰ ἐνεγράφοντο τὰ διὰ συμβολαίων γινόμενα δάνεια ἐπὶ καλλιεργείᾳ πρὸς τοὺς γεωργοκτηματίας, ἰδία δὲ πρὸς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς. Ἀγνοῶ τὸν λόγον, δι’ ὃν ἡ Κυβέρνησις, καίτοι πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ ἐπέκεινα δημοσιευθέντος τοῦ νόμου, δὲν ἔκρινεν ὅμως ἀναγκαῖον νὰ συνοδεύσῃ αὐτὸν καὶ διὰ Β. Διατάγματος. Τούτου ἕνεκα καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, περὶ τῆς ὁποίας εἶμαι βέβαιος ὅτι εἶναι εὐδιάθετος νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἑαυτῆς ὑποχρεώσεις, εὑρέθη εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὰς, μὴ ἔχουσα τὰ ἀπαιτούμενα βιβλία ἐν τοῖς ὑποθηκοφυλακείοις, ἐν τοῖς ὁποίοις νὰ ἐγγράφῃ τὰ προνομιοῦχα αὐτὰ δάνεια ἐπὶ καλλιεργείᾳ· τὸ ἀποτέλεσμα δὲ εἶναι, ὅτι οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ οὔτε τὸ παρελθὸν ἔτος ἔτυχον τοιούτων δανείων καλλιεργείας οὔτε ἐφέτος. Ἐλπίζω ὅτι ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ σπεύσῃ νὰ ἀναπληρώσῃ τὸ κενὸν τοῦτο. Βεβαίως μέχρι τοῦδε ἦτο ἀπησχολημένος μὲ τὸ ζήτημα τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου, τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ τόσων ἄλλων ἐθνικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ νῦν, ὅτε αἰσίως ταῦτα λύονται, θὰ τὸν παρεκάλουν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ νὰ συντάξῃ καὶ δημοσιεύσῃ ὡς τάχιστα τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος διάταγμα. Τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον οὐ μόνον διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ καθόλου διὰ τοὺς δανείζοντας εἰς τοὺς παραγωγούς, καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς παραγωγούς, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων δανείων, ὁπωσδήποτε προνομιούχων καὶ ἐξησφαλισμένων, δύνανται νὰ προμηθευθῶσι τ’ ἀναγκαῖα κεφάλαια πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των. Μετὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν ἐκ μέρους πολλῶν πλοιάρχων Κασσίων, μὲ τὴν παράκλησιν, ὅπως αὕτη διαβιβασθῇ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος πλοίαρχοι παραπονοῦνται, ὅτι, τίς οἶδεν εἰς εἰσηγήσεις τίνος ὑπεῖκον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, παραδόξως πως ἐδημοσίευσε πρό τινος χρόνου ἐγκύκλιον, στιγματίζουσαν καὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τοὺς περὶ ὧν ὁ λόγος πλοιάρχους ὡς κακῆς πίστεως, ὡς ἔχοντας νὰ ἐπιδείξωσι τὰς πλείστας τῶν ἀβαριῶν, καὶ ὡς ἐκ τούτου γεννήσαντας τὴν δυσπιστίαν πανταχοῦ ἐναντίον τῆς ἑλληνικῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, καὶ συνεπείᾳ τούτου συνιστᾷ ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος ἐγκύκλιος καὶ εἰς τὰς λιμενικὰς καὶ εἰς τὰς προξενικὰς ἡμῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀρχὰς, ὅπως τοιχοκολλήσωσιν αὐτὴν πρὸς στιγματισμὸν τῶν ἐν λόγῳ πλοιάρχων, καὶ ὅπως πάντες οἱ Ἕλληνες ἐμπορευόμενοι ἀποφεύγωσι πλέον νὰ φορτώνωσι πλοῖα Κασσίων, διότι δὲν δύνανται νὰ εὕρωσιν ἀσφάλειαν εἰς ἀσφαλιστικὴν ἑταιρίαν. Ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις τῆς τοιαύτης ἐγκυκλίου εἶναι ἀρκετὰ περίεργος, ὡς ἐφάνη εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, καὶ τὸ ὅλον ἔγγραφον ἄρχεται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει):

«ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ

(Τμῆμα ἐμπορικῆς ναυτιλίας) «Πρὸς τὰς Λιμενικὰς καὶ τὰς παραλίους προξενικὰς ἀρχὰς τοῦ Κράτους. «Ὁ ἐν Φιοῦμε Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐπληροφόρησε τὸ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργεῖον, ὅτι ἕνεκα τῶν κατὰ τὸν παρελθόντα χειμῶνα δηλωθεισῶν ἐν Ζακύνθῳ ναυσιβλαβειῶν ἐμορφώθη ἐν τῷ ἐξωτερικῷ γνώμη, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ δολίων ἀβαριῶν, καὶ συνεπῶς ἐδόθησαν ὁδηγίαι εἰς τὰ πρακτορεῖα τῶν διαφόρων ἀσφαλιστικῶν ἑταιριῶν νὰ μὴ ἀσφαλίζωσιν εἰς τὸ ἑξῆς φορτία ἐπὶ Ἑλληνικῶν πλοίων, πλοιαρχουμένων ὑπὸ πλοιάρχων καταγομένων ἐκ Κάσσου ἢ Ἀγνουσῶν (Χίου)... «Παραγγέλλομεν ὑμῖν νὰ δώσητε πλήρη δημοσιότητα εἰς τὴν παροῦσαν ἐγκύκλιον ἡμῶν διαταγὴν, ἐπικολλῶντες ἀντίτυπον ταύτης ἐπὶ τῆς θύρας τοῦ λιμενικοῦ καταστήματος, ἅμα δὲ εἰς ἕκαστον πλοίαρχον ἢ ἰδιοκτήτην, ὅστις ἤθελε καταπλεύσει εἰς τὸν ὑφ’ ὑμᾶς λιμένα, νὰ παραστήσητε καὶ διὰ ζώσης τὸν κίνδυνον, ὃν διατρέχει ἡ ἐμπορικὴ ἡμῶν ναυτιλία, καὶ ὅτι εἰς τὸ μέλλον μόνον διὰ τῆς ἄκρας τιμιότητος τῶν πλοιάρχων καὶ ἰδιοκτητῶν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνυψώσωμεν τὴν ἐμπορικὴν ἡμῶν ναυτιλίαν καὶ ν’ ἀναστηλώσωμεν τὴν ἐπὶ ταύτην πίστιν τῶν ἐμπόρων καὶ τῶν ἀσφαλιστικῶν ἑταιριῶν, ἧς ἡ διασάλευσις πιθανὸν νὰ ὀφείλεται εἰς πλοιάρχους τινὰς καὶ ἰδιοκτήτας αἰσχροκερδεῖς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ Κασσίους ἢ Ἀγνουτιώτας, οἵτινες, ἐξαπατήσαντες τὰς ἀρχὰς, ἐνήργησαν εἴτε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, εἴτε ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, δολίας ἀβαρίας...» «Ἐν Ἀθήναις τῇ 30 Σεπτεμβρίου 1897. «Ὁ Ὑπουργὸς «Κ. Χατζηκυριάκος.» Ἀλλ’ ἐρωτᾶται νῦν, εἶναι ἀληθὲς τῷ ὄντι, ὅτι αἱ δηλωθεῖσαι ἐν Ζακύνθῳ κατὰ τὸν παρελθόντα χειμῶνα ἀβαρίαι καὶ ναυσιβλάβειαι ἐπιβαρύνουν τοὺς Κασσίους πλοιάρχους; Νομίζω ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προσφύγωμεν πρὸς τοῦτο εἰς τὸν ἐν Φιούμε πρόξενον, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ κάμω ἰδιαίτερον λόγον, ὅταν ὑποβάλῃ τὰ αἰτηθέντα ἔγγραφα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, λαμβάνον τὴν τοιαύτην καταγγελίαν ἐκ μέρους τοῦ ἐν Φιούμε προξένου, ὤφειλε ν’ ἀποταθῇ πρὸς τὴν ἐν Ζακύνθῳ λιμενικὴν ἀρχὴν καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῆς πληροφορίας, ἐὰν ἦναι ἀληθῆ τὰ γραφέντα ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ ἐν Φιούμε προξένου. Τί δὲ θὰ ἐπληροφορεῖτο;...

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸ ἔπραξε;

§6ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ ἔπραξε νῦν συνεπείᾳ τῆς αἰτήσεως ἡμῶν. Ὑπέβαλε χθὲς ἔκθεσιν τοῦ ἐν Ζακύνθῳ λιμενάρχου, ἐξ ἧς τί ἀποδεικνύεται; Ἐκ 15 ναυσιβλαβειῶν, γενομένων ἐκεῖ τὸν παρελθόντα χειμῶνα, μία μόνη ἐγένετο ὑπὸ πλοίου Κασσίου. Ἐδικαιοῦτο λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐὰν εἶχεν ἐνώπιόν του αὐτὰ τὰ πράγματα, ν’ ἀπευθύνῃ τοιαύτην ἐγκύκλιον πρὸς τὰς ἀρχὰς τὰς προξενικὰς καὶ νὰ στιγματίσῃ ἑκατὸν ὅλους πλοιάρχους Κασσίους, οἱ ὁποῖοι φέρουσιν ἐπὶ τοῦ πλοίου των τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν, ἀνήκουσι δὲ εἰς νῆσον ἱστορικὴν καὶ πρωταγωνιστήσασαν ἐν τῷ ἱερῷ ἡμῶν ἀγῶνι καὶ σήμερον τιμῶσαν τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα καὶ ἐν Εὐρώπῃ καὶ πανταχοῦ; Ἐπετρέπετο εἰς αὐτὸν ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ νὰ στιγματίσῃ ἑκατὸν πλοιάρχους μιᾶς ἱστορικῆς νήσου διὰ τοιαύτης ἐγκυκλίου; Τὸ ἀδίκημα, τὸ προσγενόμενον εἰς τὴν νῆσον Κάσσον, εἶναι μέγα προφανῶς, πάντες δὲ ὑμεῖς θὰ συνομολογήσητε, ἐλπίζω δὲ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἅμα λαβὼν γνῶσιν τῶν τοιούτων ἀναντιλέκτων πληροφοριῶν τοῦ λιμενάρχου Ζακύνθου, θὰ σπεύσῃ νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα τοῦτο, ἀνακαλῶν τὴν παροῦσαν ἐγκύκλιον καὶ ἀπευθύνων νέαν τοιαύτην, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ζητῇ μᾶλλον νὰ ἐξαγνίσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν ἀπέναντι πολλῶν ἀδίκων μομφῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ κατ’ αὐτῆς ἐκφερομένων, καὶ ν’ ἀπονείμῃ δικαιοσύνην εἰς τοὺς παραπονουμένους πλοιάρχους καὶ εἰς τὴν νῆσον Κάσσον, ἥτις τοσαῦτα δικαιώματα ἔχει ἐπὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ὑποβάλλω τὴν ἀναφορὰν τῶν πλοιάρχων εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐλπίζω ὅτι ὅλοι ὑμεῖς θὰ εἶσθε τῆς γνώμης νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ θὰ συστήσητε νὰ ληφθῇ αὕτη ὑπ’ ὄψιν.

§7ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ληφθῇ καὶ ἓν μέτρον περὶ τοῦ προξένου, ὁ ὁποῖος ἠπάτησε τὸν κ. Ὑπουργόν.

§8ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπον ὅτι θὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ ὅταν κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα. Θ’ ἀποδειχθῇ τότε, ὅτι ὄχι τόσον εὐγενῆ ἐλατήρια ἐκίνησαν τὸν πρόξενον ν’ ἀπευθύνῃ τόσαν ἀνύπαρκτον καὶ ἄδικον κατηγορίαν.

§9ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, εὑρίσκονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐπερωτήσεως ἐζήτησα ταῦτα καὶ θὰ τὰ ὑποβάλω.

§10ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Εὐταξίας, ὁ κυρῶν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, περιέχει διατάξεις τινάς, τροποποιούσας τὰ περὶ κατατάξεως ὑπὸ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ὁριζόμενα. Δὲν ἐξετελέσθη ὁ νόμος, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, καίτοι ἐψηφίσθη πρὸς πλήρωσιν σπουδαίας κοινωνικῆς ἀνάγκης. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀλλὰ πρωτίστως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰ τοῦ κύρους τοῦ νόμου ἐκείνου, διότι ἐδημοσιεύθη ἄνευ τῆς προσυπογραφῆς τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ.

§11Κ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον, Κύριοι, τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐκτὸς τοῦ προξένου ἐν Φιοῦμε καὶ πολλοὶ ἄλλοι πράκτορες καὶ καταστήματα διεμαρτύροντο κατὰ τῆς διαγωγῆς τῶν ἐμποροπλοιάρχων Ἑλλήνων. Ἰδίως ὁ ἐν Φιοῦμε πρόξενος δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου ἀνέφερεν, ὅτι πολλοὶ πλοίαρχοι, ἰδίᾳ τῆς Χίου καὶ τῆς Κάσσου, ἐκτελοῦσι μεμελετημένας ἀβαρίας, ἐκ τῶν ὁποίων κινδυνεύει ἡ ἐμπορική μας ναυτιλία νὰ χάσῃ πᾶσαν ἐμπιστοσύνην, οὐδὲν δὲ κατάστημα ἀναδέχεται νὰ ἀσφαλίσῃ αὐτήν, οὔτε τὰ ἐμπορικὰ καταστήματα ἀναλαμβάνουν τὴν φόρτωσιν εἰς πλοῖα ἐδικά μας ἐμπορικά. Ἐγώ, κηδόμενος τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας καὶ θέλων νὰ ὑποστηρίξω αὐτήν, ἐξέδωκα τὴν ἐγκύκλιον, περὶ ἧς ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ὅπως προλάβω τὰς περαιτέρω ἀβαρίας. Ὁ λιμὴν τῆς Ζακύνθου κατηγγέλλετο ὅτι ἦτο ἡ ἑστία τῶν μεμελετημένων ἀβαριῶν, καὶ ἐπεβαρύνοντο ὡς ἐκ τούτου πᾶσαι αἱ ἐκεῖ καθεστηκυῖαι ἀρχαί, καὶ τότε ἠναγκάσθην μάλιστα νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φροντίσῃ, ὥστε οἱ ὑπάλληλοι τῆς δικαιοσύνης νὰ ἦναι εὔορκοι ἐκτελεσταὶ τῆς ὑπηρεσίας των. Τὸ τελευταῖον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον, ἀνέφερεν, ὅτι τέσσαρες πλοίαρχοι ἐκ τῆς νήσου Χίου καὶ εἷς Κάσσιος ἐδήλωσαν ἐν Ζακύνθῳ ἀβαρίαν. Ἐγὼ ὅμως δὲν ὁμιλῶ ἐν τῇ ἐγκυκλίῳ γενικῶς περὶ τῆς τιμῆς τῶν Κασσίων, ἀλλὰ περί τινων Κασσίων καὶ ἄλλων ἐξ Ἀγνουσῶν τῆς Χίου καταγομένων ἐμποροπλοιάρχων· συνιστῶ δὲ εἰς αὐτοὺς νὰ ἀποφεύγουν τὰς μεμελετημένας ἀβαρίας, διότι κινδυνεύει ὅλη ἡ ἐμπορικὴ ναυτιλία νὰ στερηθῇ τῆς ἐμπιστοσύνης ὅλων τῶν φορτωτῶν καὶ ὅλων τῶν ἀσφαλιστικῶν καταστημάτων. Ἄν ὅμως ἡ Βουλή, Κύριοι, ἐννοῇ ὅτι πρέπει ν’ ἀνακαλέσω τὴν τοιαύτην ἐγκύκλιον, δὲν δυσκολεύομαι νὰ συμμορφωθῶ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν της, καὶ μάλιστα καθόσον βλέπω καὶ ἐγώ, ὅτι εἷς μόνον Κάσσιος ἀναφέρεται ὡς δηλώσας ἐν Ζακύνθῳ ἀβαρίαν.

§12ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι, εὐθὺς ὡς πληροφορεῖται ὅτι συμβαίνει τοιαύτη τις ναυσιβλάβεια ἢ ἀβαρία, νὰ καταγγέλλῃ τὸ ἔγκλημα καὶ νὰ τὸ καταδιώκῃ ἀνηλεῶς. Δὲν ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα δι’ ἐγκυκλίου της νὰ στιγματίζῃ ὁλόκληρον τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν, πολὺ δὲ περισσότερον νὰ στιγματίσῃ τὴν ὑπόληψιν μιᾶς νήσου, τὴν ὁποίαν, ὡς τὰ πράγματα αὐτὰ μαρτυροῦσιν, ἐπὶ 15 μία καὶ μόνη ναυσιβλάβεια ἐπιβαρύνει. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω τι περὶ ἄλλων τόπων· ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῆς Κάσσου, τῆς ἡρωϊκωτάτης ἐκείνης νήσου, ἥτις ἐπρωταγωνίστησεν ἐν τῷ ἀγῶνι καὶ νῦν ἔτι φέρει ἐντίμως τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν. Δὲν ἐπιτρέπεται δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ βεβαιοῖ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ συνήθως χαλκεύονται, ὅπως μειώσωσι τὸ γόητρον αὐτῆς, ὅπως καταστρέψωσι καὶ τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον αὐτῆς. Δι’ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἀφορμὴν λαμβάνων ἐκ τῶν ναυσιβλαβειῶν τῶν λαβουσῶν χώραν τὸν παρελθόντα χειμῶνα ἐν Ζακύνθῳ, ἀπηύθυνε τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, ὅτι δὲ, ἐνῷ μεταξὺ 15 ναυσιβλαβειῶν μία καὶ μόνη ἐπιβαρύνει τὴν Κάσσον, αὐτὸς ἔλαβεν ἐνταῦθεν ἀφορμήν, ἵνα στιγματίσῃ κυρίως τὴν Κάσσον διὰ τῆς ἐγκυκλίου του. Πρόκειται δὲ περὶ Κασσίων πλοιάρχων, πρόκειται περὶ τῆς ἑλληνικωτάτης νήσου των, παραπονουμένης τὴν σήμερον, καὶ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ἀνταξία τοῦ ὀνόματος, τὸ ὁποῖον φέρει, δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἄνευ ἐνδιαφέροντος ἀπέναντι τοῦ ἀδικήματος, τοῦ προσγενομένου εἰς αὐτήν, δὲν δύναται ἢ νὰ συστήσῃ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως ἀνακαλέσῃ τὴν τοιαύτην ἐγκύκλιον, καὶ ἀποδώσῃ οὕτω, κατὰ τὸ δυνατόν, δίκαιον εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος νῆσον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ Βόλου κ. κ. Τοπάλης, Σταματιάδης καὶ Γιαννακόπουλος ὑποβάλλουσι τὰς ἑξῆς ἐπερωτήσεις εἰς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν.

§14ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν: αʹ) Ἀντίγραφον τῆς διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου Νικολάου Κρήτσκη. βʹ) Τὰ ἐκδοθέντα κανονιστικὰ διατάγματα τοῦ κληροδοτήματος Νικολάου Κρήτσκη. γʹ) Κατάλογον ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν διορισθέντων ὑποτρόφων τοῦ ἀνωτέρω κληροδοτήματος ἀπὸ τοῦ ἔτους 1893 μέχρι τέλους τοῦ 1897, διακεκριμένως δι’ ἕκαστον ἔτος καὶ δι’ ἕκαστον τῶν τεσσάρων ὑπὸ τῆς διαθήκης ὁριζομένων μεριδιούχων· καὶ δʹ) Τοὺς ἀπολογισμοὺς τῆς διαχειρίσεως τοῦ κληροδοτήματος ἀπὸ τοῦ ἔτους 1893 μέχρι τέλους τοῦ 1897, κατ’ ἀναλογικὰς μερίδας δι’ ἕκαστον ἔτος καὶ δι’ ἕκαστον τῶν τεσσάρων ὑπὸ τῆς διαθήκης ὁριζομένων μεριδιούχων.» «Κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου «περὶ ἀποσπάσεως τοῦ χωρίου Βενέτου ἀπὸ τοῦ δήμου Κασθαναίας τῆς ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς καὶ προσαρτήσεως αὐτοῦ εἰς τὸν δῆμον Ζαγορᾶς τῆς ἐπαρχίας Βόλου». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶχεν ἀναγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς πληθύος τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν αὐτῇ νομοσχεδίων καὶ ἕνεκα τῶν ἐπελθουσῶν ἐκτάκτων περιστάσεων δὲν κατωρθώθη ἡ συζήτησις αὐτοῦ. Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ εἰσαγάγῃ καὶ αὖθις εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀνωτέρω σχέδιον νόμου, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιψήφισις οὐδεμίαν θέλει προκαλέσει συζήτησιν.»

§15Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν. Ὅτι εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποσπασθῇ τὸ χωρίον τοῦτο ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Ἁγυιᾶς καὶ νὰ προστεθῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βόλου, δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ὑπάρχει ὅμως ἐκ τοῦ νόμου ἀντίῤῥησις, διότι, ἵνα γείνῃ τοῦτο, ἀπαιτεῖται νόμος, καὶ ἵνα γείνῃ νόμος, προαπαιτεῖται γνωμοδότησις, κατὰ τὸν καταστατικὸν νόμον, τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου. Ἐπαρχιακὸν δὲ Συμβούλιον δὲ ὑπάρχει οὐδὲ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἁγυιᾶς, οὐδὲ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βόλου· δέον δὲ καὶ τὸ ἓν νὰ γνωμοδοτήσῃ, ὅτι πρέπει ν’ ἀποσπασθῇ τὸ χωρίον, καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι πρέπει νὰ προσαρτηθῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βόλου. Μὴ ὑπαρχόντων λοιπὸν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, ἀποβαίνει ἀδύνατον εἰς ἐμὲ νὰ ὑποβάλω τοιοῦτο νομοσχέδιον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στάης ἔχει τὸν λόγον.

§17ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδ’ ἐγὼ ἀγνοῶ, οὐδὲ ἄλλος τις τῶν κυρίων συναδέλφων, τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ φιλανθρωπία ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν καταβάλλουσι πρὸς σωτηρίαν τῶν πτωχῶν καὶ δυστυχῶν πλασμάτων, τὰ ὁποῖα καλοῦνται πρόσφυγες. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ὑπὲρ τῶν ἐν Πειραιεῖ προσφύγων Κρητῶν, τοὺς ὁποίους πρὸ μικροῦ ἔλαβον τὴν ἀτυχίαν νὰ ἴδω ἐν φοβερᾷ δυστυχίᾳ. Δὲν ἀγνοῶ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἔλαβε καὶ λαμβάνει σπουδαῖα μέτρα πρὸς ἀνακούφισιν αὐτῶν· ἀλλὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ, ἵνα ἀπομακρύνωσι κινδύνους ἐπαπειλοῦντας οὐ μόνον τοὺς πρόσφυγας, ἀλλὰ καὶ τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς, ὡς καὶ τὴν τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν ἀγνοεῖτε βεβαίως κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐν Πειραιεῖ ὑπάρχουσι περὶ τὰς 16,000 προσφύγων Κρητῶν, ἐξ ὧν 12,800, ὡς πάντη ἄποροι, λαμβάνουσι μερίδα ἄρτου ἡμερησίως παρὰ τῆς ἀστυνομίας Πειραιῶς, ὑπολογίζονται δὲ εἰς 4,000 περίπου οἱ μὴ λαμβάνοντες ἄρτον, διότι δὲν ἔχουσι τόσην ἀνάγκην, ὅσην οἱ 12,800 τῶν προσφύγων. Ὡς ἐκ τοῦ μεγάλου τούτου ἀριθμοῦ τῶν προσφύγων, ὁ συνωστισμὸς ἐν ταῖς κατοικίαις αὐτῶν ἐν Πειραιεῖ εἶναι ἀπίστευτος. Ἔν τινι οἰκίᾳ, οἰκίᾳ εὐρυχώρῳ ἄλλως τε, ἐν ᾗ ἄλλοτε ὑπῆρχεν ἡ Ναυτικὴ Σχολὴ τῶν δοκίμων, κατοικοῦσι σήμερον 600 πρόσφυγες Κρῆτες, ἐν ἑνὶ δὲ δωματίῳ διαμένουσι 50, ἐν ἑτέρῳ 70 πάσχοντες, πνευμονιῶντες, κατάκοιτοι ἐπὶ τῶν μαρμάρων! Τὰ ἀποχωρητήρια κατεπληρώθησαν καὶ διεῤῥάγησαν, ἀνὰ τὰς ὁδοὺς δὲ τοῦ Πειραιῶς τὰ μιάσματα διεσκορπίσθησαν! Ἕνεκα τοῦ συνωστισμοῦ τούτου σήμερον ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς, ὑπὸ ὑγιεινὴν ἔποψιν, εὑρίσκεται εἰς ἀθλιεστάτην καὶ ἀπίστευτον κατάστασιν. Ἐν Πειραιεῖ ἐπιδημοῦσιν οἱ νόσοι ἰλαρὰ μετὰ πνευμονικῶν ἐπιπλοκῶν, ἡ ὀστρακιὰ, ἡ διφθερίτις, ἡ κοκκίτις, ἡ γρίππη, ἡ εὐλογία ἐν μέρει, καὶ ἡ ἐγκεφαλονωτιαία μηνιγγίτις, ἡ κεραυνοβόλος. Ἡ τελευταία αὕτη πρὸ πάντων πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι νόσος, ἡ ὁποία, ὡς καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς δηλοῖ, κεραυνοβόλως θὰ πλήξῃ τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς καὶ τὴν τῶν Ἀθηνῶν. Ἤρξαντο ἤδη τὰ κρούσματα. Πρὸ δύο ἡμερῶν, τὴν 25 Φεβρουαρίου, 20 θάνατοι ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ ἡμέρᾳ ἐγένοντο ἐν Πειραιεῖ ἐκ πασῶν τῶν νόσων τούτων. Ὁ ἀριθμὸς εἶναι καταπληκτικὸς, ἀλλ’ ἵνα καλῶς ἐννοήσητε τὸ πρᾶγμα, θ’ ἀναφέρω καὶ ἄλλους ἀριθμοὺς καὶ στατιστικὰς πληροφορίας, οὕτω δὲ θὰ ἴδητε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ ὑγεία τῆς γείτονος πόλεως. Κατὰ μῆνα Φεβρουάριον τοῦ 1897 ἀπεβίωσαν 90 ἐν Πειραιεῖ, κατὰ δὲ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1898 πόσοι νομίζετε; 219! ὑπερδιπλάσιοι, ἤτοι 130 ἐπὶ πλέον. Κατὰ τὸ δεκαήμερον διάστημα ἀπὸ 17 μέχρις 27 Φεβρουαρίου τοῦ 1898 ἀπεβίωσαν 101, κατὰ τὸ αὐτὸ δὲ χρονικὸν διάστημα, ἤτοι ἀπὸ τῆς 17 μέχρις 27 Φεβρουαρίου τοῦ λήξαντος ἔτους 1897, ἀπεβίωσαν μόνον 41. Ἡ διαφορὰ εἶναι καταπληκτική! Γνωρίζω θετικῶς, ὅτι ταύτην τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν σᾶς ὁμιλῶ, κατάκεινται 2,000 ἀσθενεῖς ἐκ τῶν προσφύγων Κρητῶν ἐν Πειραιεῖ, ἡ ἀναλογία δὲ εἶναι καταπληκτικὴ, διότι εἰς τὰς πόλεις τὰς μᾶλλον κατῳκημένας, τὰς μᾶλλον πολυπληθεῖς, —καὶ τοιαύτας λαμβάνω τὰς τῆς Ἀγγλίας—ἡ θνησιμότης κατὰ μέσον ὅρον εἶναι 21–22 τοῖς χιλίοις καὶ κατ’ ἔτος, ἐν Πειραιεῖ δὲ ὁποία νομίζετε ὅτι εἶναι ἡ ἀναλογία; Διπλασία καὶ πλέον! Ἡ ἀναλογία εἶναι 43,8 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Ἡ καταπληκτικὴ αὕτη αὔξησις τῆς θνησιμότητος φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τῆς φιλανθρωπίας, ἀλλὰ πρὸ πάντων τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν πρέπει νὰ παραλείψω ἀπὸ τοῦ νὰ ποιήσωμαι εὐφημοτάτην μνείαν τοῦ δημάρχου Πειραιῶς κ. Μουτσοπούλου, ὁ ὁποῖος καὶ κατέβαλε καὶ καταβάλλει ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν ὑπερανθρώπους ἐργασίας, δαπανῶν ἴσως καὶ ἐξ ἰδίων, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς πολλαπλᾶς ἀνάγκας τῶν δυστυχῶν προσφύγων. Ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι τοιαῦται, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ. Γνωρίζω καὶ τὰς προσπαθείας τῶν φιλανθρώπων Κυριῶν, ὡς καὶ τὰς τῆς Α. Μ. τῆς Βασιλίσσης, ἡ ὁποία πρό τινων ἡμερῶν προσέφερεν 8,000 δραχμὰς πρὸς ἀντιμισθίαν ἰατρῶν καὶ πρὸς ἀγορὰν φαρμάκων. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα εἶναι ἀνεπαρκῆ, πάντα ταῦτα εἰς οὐδὲν θὰ συντελέσωσιν, ὅπως μὴ ἡ ἐγκεφαλονωτιαία μηνιγγῖτις ἐπεκταθῇ, φοβοῦμαι δὲ, ἐὰν δὲν ληφθῶσι ταχέως τὰ κατάλληλα μέτρα, μήπως ἔχωμεν ἐπανάληψιν τῶν κατὰ τὸ 1885 ἐπιδημιῶν. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρὸ πάντων ἓν μέτρον, ν’ ἀραιωθῶσιν οἱ πρόσφυγες. Γινώσκω ὅτι σήμερον (ἐξ συμπτώσεως δ’ ἔλαβον γνῶσιν τούτου πρὸ μικροῦ) ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διέταξε νὰ παραχωρηθῶσι δύο ἀποθῆκαι τοῦ Δημοσίου, ὅπως μεταφερθῶσί τινες τῶν προσφύγων ἐν αὐταῖς· ἀλλ’ ἡ μεταφορὰ αὕτη κατ’ οὐδὲν θὰ συντελέσῃ εἰς βελτίωσιν τῆς ὑγείας τῆς γείτονος πόλεως. Πρέπει, κατὰ τὴν γνώμην ἰατρῶν εἰδημόνων, ἰατρῶν οἱ ὁποῖοι ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν δωρεὰν ἐπισκέπτονται τοὺς ἀτυχεῖς Κρῆτας, νὰ ἱδρυθῶσι παραπήγματα ἐκτὸς τῆς πόλεως, δυνάμενα νὰ περιλάβωσι 12,000, ψυχάς· διότι εὐθὺς ὡς ὁ χειμὼν λήξῃ, τὸ ἔαρ βεβαίως θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ αὐξηθῶσιν αἱ διάφοροι νόσοι, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέφερα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ καὶ ἄλλη φροντὶς διοικητική· πρέπει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὴν λιμενικὴν ἀρχὴν Πειραιῶς ν’ ἀπαγορεύῃ τὴν ἐπὶ πλέον προσέλευσιν προσφύγων, διότι ἀνὰ πᾶσαν ἑβδομάδα πλεῖστοι ὅσοι πρόσφυγες ἔρχονται.

§18Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ διέταξα.

§19ΣΤΑΗΣ. Καὶ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ διαταγὴ, διότι ἀνὰ πᾶσαν ἑβδομάδα προσέρχονται ἐκ τῶν ἄλλων πόλεων τῆς Ἑλλάδος νέοι πρόσφυγες Κρῆτες. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρέπει νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς παρουσίας τῆς Βουλῆς, ἵνα ζητήσῃ τὰ ἀναγκαῖα μέσα καὶ προλάβῃ τὰς δεινὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας αἱ ἐπιπολάζουσαι ἐν Πειραιεῖ νόσοι θὰ ἐπιφέρωσι καὶ ἐν τῇ γείτονι πόλει καὶ ἐν Ἀθήναις.

§20Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐφ’ ὅσον, Κύριοι, ὁ ἀριθμὸς τῶν προσφύγων Κρητῶν ἦτο τοσοῦτος, ὥστε τὰ κενὰ οἰκήματα ἔν τε Πειραιεῖ καὶ ἐν Φαλήρῳ ἦσαν ἐπαρκῆ, βεβαίως οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἔζων ἐν πάσῃ ἀνέσει, ἐὰν δύναταί τις νὰ ὀνομάσῃ ἄνεσιν τὸ λαμβάνειν ὅ,τι λαμβάνουσιν οὗτοι· ἀλλ’ ἀπό τινος χρόνου ὁ ἀριθμὸς τῶν προσφύγων Κρητῶν ἐξακολουθεῖ αὐξανόμενος. Τοὺς λόγους δὲν γνωρίζω, οὐδὲ δύναμαι, καὶ ἂν τοὺς ἐγνώριζον, νὰ τοὺς εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐν τούτοις τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν προσφύγων Κρητῶν καθ’ ἑκάστην αὐξάνει. Καὶ ἐκ Σύρου ἀκόμη πρὸ ὀλίγου ἔλαβον ἀντίθετα παράπονα. Ἔλαβον παράπονα παρὰ τῶν κατοίκων, ὅτι καταλαμβάνονται αἱ οἰκίαι αὐτῶν βίᾳ, ὅτι πρόσφυγες, ἐρχόμενοι ἐξ Ἡρακλείου, ἐκ Χανίων καὶ ἄλλων μερῶν τῆς Κρήτης, κατέλαβον βίᾳ πᾶσαν οἰκίαν, τὴν ὁποίαν εὕρισκον κενὴν καὶ ἀκατοίκητον. Ἡ ἀστυνομία Σύρου δὲν ἠδύνατο νὰ προλάβῃ, ἵνα μὴ καταληφθῶσιν αἱ οἰκίαι, καὶ τέλος πᾶσαι αἱ κεναὶ οἰκίαι κατελήφθησαν. Πρόσφυγες Κρῆτες ἐξακολουθοῦσι νὰ ἔρχωνται εἰς Πειραιᾶ. Τοῦτο δὲ δὲν ἔπαυσε γινόμενον μέχρι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ὅτε εἶδον τὸ κακὸν αὐξάνον, μετέβην εἰς Κόρινθον, ἐξήτασα τὸν ἐκεῖ στρατῶνα, καὶ εὗρον αὐτὸν εὐρυχωρότατον, δυνάμενον νὰ χωρέσῃ περὶ τοὺς χιλίους καὶ πλέον ἀνθρώπους. Ἐξήτασα ἐπίσης τὰ ἐν Ἰσθμίᾳ καὶ ἐν Ποσειδωνίᾳ οἰκήματα, καὶ πανταχοῦ εὗρον οἰκήματα λαμπρά, εὐάερα. Ἀμέσως ἐπανελθὼν ἀπέστειλα πρὸς τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας ἐντολὴν νὰ εἰδοποιήσῃ τοὺς ἐν Πειραιεῖ Κρῆτας, ἢ τοὐλάχιστον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται ὅτι κακῶς διαιτῶνται, νὰ μεταβῶσιν εἰς Κόρινθον, εἴτε εἰς Ποσειδωνίαν, εἴτε εἰς Ἰσθμίαν, ὑποσχόμενος εἰς αὐτοὺς οὐ μόνον νὰ τοὺς μεταφέρω δι’ ἀτμοπλοίου, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξακολουθήσω παρέχων πρὸς αὐτοὺς ὅ,τι παρέχεται αὐτοῖς καὶ ἐν Πειραιεῖ. Οὐδεὶς τούτων, Κύριοι, ἠθέλησε ν’ ἀπέλθῃ εἰς Κόρινθον, ἐξ ἐναντίας μάλιστα κατέλαβον καὶ ἄλλας οἰκίας ἐν Φαλήρῳ, οἰκίας ἰδιωτῶν, οἵτινες παραπονοῦνται, καὶ παραπονοῦνται δικαίως, διότι ἔχουσι τὰς οἰκίας αὐτῶν ἐν Φαλήρῳ, ἵνα διέλθωσι μετ’ ὀλίγον τὸ θέρος ἐκεῖ. Παραστάσεις ἐπὶ παραστάσεων μοὶ ἐγένοντο, ὅτι δὲν δύνανται οἱ ἔχοντες οἰκοδομὰς ν’ ἀποπερατώσωσι ταύτας, διότι καταλαμβάνονται ὑπὸ τῶν Κρητῶν. Τί θέλετε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἢ ἔπρεπε νὰ ἐμποδίσῃ αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς ῥίψῃ εἰς τὰς ὁδοὺς, ἢ ἔπρεπε νὰ ἀνεχθῇ τὴν κατάστασιν ταύτην. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ παραπονῶνται οἱ ἰδιοκτῆται, παρατηρῶ ὅτι παραπονοῦνται οἱ Κρῆτες. Καὶ ἔχουσι μὲν δίκαιον, διότι λαμβάνοντες τὸ μικρὸν ἐκεῖνο βοήθημα εὑρίσκονται ἀληθῶς εἰς κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἦσαν ἴσως εἰς τὴν πατρίδα αὐτῶν· ἀλλ’ ἔχουσι δίκαιον καὶ οἱ κάτοικοι, μὴ δυνάμενοι νὰ παρέχωσι πρὸς αὐτοὺς τὰ οἰκήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι κτήσει δι’ ἑαυτοὺς, ἢ ἔχουσιν ἐνοικιάσει. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ὑγείας, ἀνομολογῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, ὅτι αὕτη δὲν εἶναι εὐχάριστος. Ἀλλ’ εἶναι πολὺ φυσικὴ καὶ ἕνεκα τοῦ συνωστισμοῦ καὶ ἕνεκα τῆς διαίτης, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι. Ἐλήφθησαν δὲ οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις καὶ ἐπανειλημμένως μέτρα, διότι καὶ ἰατροὶ ἀπεστάλησαν καὶ φάρμακα ἐδόθησαν. Τελευταῖον μάλιστα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναθέσῃ εἰς στρατιωτικοὺς φαρμακοποιοὺς τὴν χορηγίαν φαρμάκων, ἅτινα χορηγεῖ ἐκ τῆς στρατιωτικῆς φαρμακαποθήκης· διότι (δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω) φαρμακοποιός τις εἰς διάστημα μόνον ἑνὸς μηνὸς ἐζήτει 14,000 δραχμὰς διὰ φάρμακα! Καὶ ἡ Α. Μεγαλειότης ἡ Βασίλισσα συνέστησεν ἐπιτροπὴν ἐκ Κυριῶν, αἱ ὁποῖαι ἀσχολοῦνται εἰδικῶς διὰ τὴν περιποίησιν τῶν προσφύγων, διώρισε δὲ καὶ ἰατροὺς, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα θ’ ἀποστείλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα τὰ δώσῃ εἰς τὸ στρατιωτικὸν φαρμακεῖον...

§21Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ ἀπέστειλα ἤδη.

§22ΚΟΡΠΑΣ. .. ὅπως τοῦτο δέχηται καὶ ἐκτελῇ τὰς συνταγὰς τῶν ἰατρῶν τούτων. Ἐὰν τὰ μέτρα ταῦτα ἦναι ἀνεπαρκῆ, οὐδεμίαν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία τοσαύτας ποιεῖται θυσίας, νὰ προβῇ καὶ εἰς ἄλλα μέτρα, καὶ εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προτείνει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτής. Ἀλλὰ τὸ νὰ οἰκοδομήσῃ σήμερον οἰκοδομὰς, δὲν τὸ εὔχομαι. Νομίζω μάλιστα, ὅτι πρέπει νὰ εὐχώμεθα, ἵνα ὅσον ἔνεστι ταχύτερον ἐπανέλθωσιν οἱ πρόσφυγες εἰς τὰς ἑστίας των. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν σύστασιν, ὅτι πρέπει νὰ ἐμποδισθῶσιν ἀπὸ τοῦ νὰ ἔρχωνται εἰς τὸ ἑξῆς εἰς Πειραιᾶ, τοῦτο ἐγένετο ἤδη, ἀξιότιμε συνάδελφε· διότι πρὸ ἡμερῶν διέταξα τὴν ἀστυνομίαν Πειραιῶς, ἵνα συνεννοηθῇ μετὰ τῆς λιμενικῆς ἀρχῆς καὶ ἐμποδίζῃ τοὺς Κρῆτας ν’ ἀποβιβάζωνται ἐν Πειραιεῖ, νὰ διατάσσῃ δὲ τὸ ἀτμόπλοιον ἢ τὸ πλοῖον, τὸ φέρον αὐτοὺς, νὰ διευθύνηται εἰς Καλαμάκιον καὶ ἐκεῖθεν εἰς Κόρινθον. Τοιαῦται δὲ ἀποστολαὶ ἐγένοντο μέχρι σήμερον τρεῖς, καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσουν νὰ ἔρχωνται, ὅπως ἐξακολουθοῦσι δυστυχῶς νὰ ἔρχωνται εἰς Ἑλλάδα, τοῦτ’ αὐτὸ θὰ γίνηται. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀραίωσιν τῶν ὑπαρχόντων ἤδη ἐν Πειραιεῖ προσφύγων διὰ τῆς μεταβάσεως αὐτῶν εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος, τὸ εὑρίσκω ἐντελῶς ἀδύνατον· διότι ὄχι μόνον δυσκολεύονται, ἀλλ’ ἀνθίστανται, καὶ ἀνθίστανται κατὰ παντὸς, ὅστις ἤθελε προτρέψει αὐτοὺς ν’ ἀναχωρήσωσιν ἐκ Πειραιῶς. Ὑπάρχουσι προσέτι πολλοί, τῶν ὁποίων αἱ οἰκογένειαι παραμένουσιν ἐνταῦθα, ἐνῷ αὐτοὶ μετέβησαν εἰς τὰς πατρίδας των. Εἰδοποίησα τὰς οἰκογενείας αὐτὰς, ἐὰν ἐπιθυμῶσι νὰ μεταβῶσιν εἰς τοὺς τόπους των, ὅπου μετέβησαν ἤδη οἱ προστάται αὐτῶν, καὶ μοὶ ἀπήντησαν, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐννοοῦσι ν’ ἀναχωρήσουν πρὶν ἢ τελειώσῃ τὸ Κρητικὸν ζήτημα. Τί ἄλλο θέλετε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἐν τούτοις δὲν θὰ λείψω ἀπὸ τοῦ νὰ συστήσω τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ θεωρήσω λυσιτελῆ πρὸς ἄρσιν ὅλων αὐτῶν τῶν ἀτοπημάτων, τὰ ὁποῖα παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτής. Ἐὰν δὲ παραστῇ ἀνάγκη, θὰ ζητήσω καὶ ἔκτακτον πίστωσιν παρὰ τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει προθύμως παράσχει.

§23ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως.

§24ΚΟΡΠΑΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὰ νομοσχέδια περὶ χορηγίας βοηθημάτων εἰς τὰς δύο οἰκογενείας τῶν Κρητῶν Κωνσταντίνου Μητσοτάκη καὶ Ἐμμανουὴλ Κοκκίνη. Τὸ ἕτερον τῶν νομοσχεδίων ἀφορᾷ μᾶλλον τὴν μεταβίβασιν τοῦ βοηθήματος Κοκκίνη εἰς τὴν οἰκογένειάν του, διότι οὗτος ἐλάμβανε τοιοῦτον. Περὶ δὲ τῆς οἰκογενείας τοῦ τρίτου, ἤτοι τοῦ Μιχαὴλ Ντεντιδάκη, ἔχει ἤδη ὑποβληθῆ ἀπὸ τῆς παρελθούσης συνόδου εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 87–88).

§26Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε βεβαίως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων συνάδελφος, οὔτε ἄλλος τις ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ προτίθεται ν’ ἀπευθύνῃ μομφήν τινα ἢ αἰτίασιν πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν· ἀλλὰ πρόκειται περὶ δύο ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὰ κυριώτατα τῶν μελημάτων πάσης Κυβερνήσεως. Πρόκειται περὶ τῆς δημοσίας ὑγείας καὶ περὶ τῆς δημοσίας τάξεως, διότι βεβαίως ζήτημα δημοσίας τάξεως γεννᾶται, ὅταν αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι ἐν κεντρικωτάταις πόλεσι βίᾳ καταλαμβάνουσιν οἱ πρόσφυγες αὐθαιρέτως τὰ οἰκήματα τῶν πολιτῶν. Ἀλλὰ ἐνῷ περὶ τοιούτων ζητημάτων πρόκειται, μετά τινος ἀπορίας ἤκουσα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐρωτῶντος τὴν Βουλὴν, τί θέλετε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἡ Βουλὴ οὐδὲν ἄλλο βεβαίως πρόκειται νὰ πράξῃ (καὶ αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων) ἢ νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ποίαν τυχὸν θέλει αὕτη συνδρομὴν, ἵνα παράσχῃ αὐτὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἡ Βουλή, προκειμένου περὶ δημοσίας ὑγείας καὶ δημοσίας τάξεως. Ἀπέναντι τοιαύτης αἰτιάσεως πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀκούσωμεν αὐτὴν τὴν ὁμολογίαν τῆς ἀνεπαρκείας τῆς ἐξουσίας, προκειμένου περὶ ὀλίγων χιλιάδων, ὅπως σώσωσι τὴν δημοσίαν τάξιν;

§27Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶπον ὅτι διεταράχθη ἡ τάξις, εἶπον ὅτι ἡ ἀνάγκη ὑπεχρέωσε τοὺς πρόσφυγας νὰ καταλάβωσιν οἰκίας κενάς· διότι βεβαίως δὲν θὰ ἐπετρέπετο νὰ διαταραχθῇ ἡ τάξις.

§28ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν ἐγένοντο συμπλοκαὶ καὶ σφαγαὶ, ἀλλὰ διατάραξις τῆς τάξεως εἶναι, ὅταν αὐθαιρέτως καὶ διὰ τῆς βίας καταλαμβάνωνται αἱ οἰκίαι τῶν πολιτῶν. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐγὼ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἅπασαν τὴν θέλησιν τὴν καλὴν, ἀλλὰ πρὶν ὁμολογήσῃ ἀνεπάρκειάν τινα, ἔπρεπε βεβαίως νὰ ἐξαντλήσῃ ὅλα τὰ μέσα. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους παρέστησεν, ὅτι, ὅταν ὑπάρξῃ ἀνάγκη, δὲν θὰ παραλείψῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς. Βεβαίως οὐδεμίαν αἰτίασιν θέλω νὰ ἐπιῤῥίψω κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ μοὶ ἐφάνη ὅτι δίδει ἀφορμὴν ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ συστήσωμεν εἰς αὐτὸν, προσφερόμενοι νὰ παράσχωμεν πᾶσαν συνδρομήν, ὅπως σπεύσῃ νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς πᾶν μέσον καὶ λάβῃ ταχίστην μέριμναν περὶ τῆς ὑγείας τῶν πολιτῶν καὶ περὶ μὴ διαταράξεως τῆς κοινῆς τάξεως, διότι τὰ ἀντικείμενα αὐτὰ δὲν ἐπιδέχονται ἀναβολήν.

§29Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅσα ἦσαν διοικητικὰ μέτρα, κύριε συνάδελφε, ἐλήφθησαν. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ διοικητικῶν μέτρων, οὐδὲ εἶπον ὅτι ἐγένετο στάσις· διότι βεβαίως, ἐὰν ἐλάμβανε χώραν ἀντίστασις κατὰ τῆς ἀρχῆς, θὰ ἐγίνετο χρῆσις τῶν μέσων τῆς ἀρχῆς. Οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν ἰδιοκτητῶν ἐδέχθησαν εἶτα τοὺς πρόσφυγας, καίτοι ἐν ἀρχῇ εἰσῆλθον οὗτοι βίᾳ.

§30Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὐδεὶς εἶναι διατεθειμένος ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν προθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς δὲν βοηθεῖται ἡ Κυβέρνησις ἐπαρκῶς ὑπὸ τῶν δημοσίων ὀργάνων, νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μετέφερεν ἐπὶ τοῦ βήματος τὴν δυσφορίαν, τὴν ὁποίαν ἀντιλαμβάνεταί τις εἰς τὰ ὄργανα τῆς Διοικήσεως, ὅταν πρόκειται πρὸς ταῖς ἄλλαις φροντίσι νὰ ἔχωσι καὶ τὴν φροντίδα περὶ τῶν Κρητῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἄφησε νὰ ὑποθέσῃ ἡ Βουλή, ὅτι κατέστη εἶδος ἐμπορίας τὸ ἔρχεσθαι ἐκ τῆς Κρήτης εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐγὼ ὅμως τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι εἶναι λίαν εὐεξήγητον γεγονὸς ἡ ἀκατάπαυστος ἐκ Κρήτης εἰς τὴν Ἑλλάδα μετανάστευσις τῶν Κρητῶν μετὰ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν· διότι, ἀφοῦ ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου διαρκεῖ ἡ αὐτὴ κατάστασις ἐν Κρήτῃ, κατάστασις ἡ ὁποία μετὰ τὰς πρώτας καταστροφὰς καὶ δῃώσεις δὲν ἔπαυσεν ἐντελῶς καὶ ἐμποδίζει μέγα μέρος τοῦ χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ νὰ ἐργάζηται καὶ συντηρῆται ἐν Κρήτῃ, πρόδηλον διατὶ ἀποφασίζουσι νὰ προσέρχωνται ὁλονὲν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου τοὐλάχιστον τοῖς παρέχεται ἄρτος καὶ στέγη. Διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι οὐχὶ μέγας ἀριθμὸς, ἀλλὰ πάντοτε ἀριθμός τις δὲν ἔπαυσε μεταναστεύων ἐκ τῆς Κρήτης. Ἀλλ’ ἂν ὁ ζῆλος καὶ ἡ προθυμία, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἐξυπηρετεῖτο πρεπόντως ὑπὸ τῶν κατωτέρων ὀργάνων, βεβαίως θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν πρόσθετον πληθυσμὸν εὐκόλως νὰ εὑρεθῇ οἴκημα καὶ νὰ χορηγηθῇ ἡ ἄλλη βοήθεια καὶ περίθαλψις, ἀφοῦ γίνεται χορήγησις τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ δεκαλέπτου,—διότι αὐτὴ εἶναι ἡ συνδρομὴ, τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον παρέχει εἰς τοὺς Κρῆτας πρόσφυγας. Ἀλλὰ διατὶ, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, προσκαλούμενοι οἱ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ Κρῆτες νὰ μεταβῶσιν εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος, π. χ. εἰς Κόρινθον καὶ ἀλλαχοῦ, δὲν σπεύδουσι νὰ μεταβῶσι; Δὲν σπεύδουσι νὰ μεταβῶσι διότι ἀνέκαθεν ἐκ πείρας ἐσχηματίσθη μεταξὺ αὐτῶν ἡ πεποίθησις, ὅτι μὴ ὄντες ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ δὲν θὰ λαμβάνωσιν οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον βοήθημα, τὸ ὁποῖον ἐνταῦθα λαμβάνουσι. Τοῦτο, λέγω, ἐκυρώθη διὰ τῆς πείρας, διότι οἱ μεταναστεύσαντες εἰς ἄλλα μέρη, ἰδίως εἰς τὰς νήσους, ἀφοῦ ἐπὶ μῆνας ἐκεῖ ἐβασανίσθησαν στερούμενοι, ἠναγκάσθησαν νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα. Σήμερον, ἂν οἱ συγκεντρωθέντες ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ διαταχθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ μεταβῶσιν εἰς Κόρινθον ἢ ἀλλαχοῦ, θὰ διστάσωσι βεβαίως νὰ ὑπακούσωσι. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἂν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπεμελεῖτο νὰ διοργανώσῃ καὶ διατηρήσῃ ἐν τακτικῇ λειτουργίᾳ καὶ ἐν ἄλλαις πόλεσι τὴν ἐν Ἀθήναις ὑπηρεσίαν, δὲν θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ δεχθῶσιν οἱ πρόσφυγες νὰ μεταβῶσι καὶ εἰς ἄλλα μέρη. Δέον νὰ γνωρίζητε, Κύριοι, ὅτι ἡ δυστυχία, ἡ ὁποία μαστίζει σήμερον τοὺς Κρῆτας, εἶναι ὑπερτέρα τῆς ζωηρᾶς περιγραφῆς, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐποιήσατο. Ὀλίγα παραδείγματα, τὰ ὁποῖα πάντες οἱ ἀναγινώσκοντες τὰς ἐφημερίδας ἔμαθον, εἶναι ἀρκετὰ, ἵνα δώσωσι τὴν εἰκόνα τῆς δυστυχίας των. Τίς θὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἐν Ἀθήναις ἀπό τινος χρόνου ἀποθνήσκουσι παῖδες Κρητῶν οὐχὶ ἐξ ἀσθενείας, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐλλείψεως φαρμάκων, τῆς ἐλλείψεως ἰατροῦ, τῆς ἐλλείψεως τῆς προσηκούσης τροφῆς; διότι ἀσθενεῖς βεβαίως δὲν δύνανται νὰ τραφῶσι μὲ τὴν κουραμάναν, μὲ τὸν ἄρτον τὸν ὁποῖον ἡ ἀστυνομία διανέμει εἰς τοὺς πρόσφυγας. Τινὰ ἐξ αὐτῶν τῶν παιδίων τῶν Κρητῶν ἀπεβίωσαν, καὶ δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ χορηγηθῇ ἡ ἀναγκαία δαπάνη, ὅπως ταφῶσιν! Ὑπάρχει παράδειγμα πατρὸς Κρητὸς, ὁ ὁποῖος, μὴ ἔχων τὰ μέσα νὰ θάψῃ τὸ τέκνον του, τὸ μετέφερεν ὁ ἴδιος ἐπὶ τῶν χειρῶν του νεκρὸν εἰς τὸ νεκροταφεῖον, καὶ ἐκεῖ παρεκάλεσε τὸν νεκροθάπτην νὰ ἀνοίξῃ ἕνα λάκκον καὶ τὸ ἐνταφιάσῃ! (αἴσθησις).

§31Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἀκριβὲς, κύριε συνάδελφε, αὐτό.

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγράφη, κύριε Ὑπουργὲ, εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ δὲν διεψεύσθη. Ἀλλ’ εἶμαι πρόθυμος νὰ πιστεύσω, ὅτι δὲν ἐγένετο, ἀφοῦ ὑμεῖς τὸ διαβεβαιοῦτε. Τὰ ἀληθῆ οὐχ ἧττον δὲν εἶναι ὀλίγα. Πλὴν, ἵνα μὴ ἀφήσω νὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς ἐκ τῶν λόγων οἱ ὁποῖοι πρὸ ὀλίγου ἐλέχθησαν, ὅτι γίνονται οἱ Κρῆτες ἡμῖν ἐνοχλητικοὶ, ἐνῷ οὗτοι ἐξ ἐναντίας, καίτοι μυρία πάσχοντες, οὐδόλως παραπονοῦνται, ἀλλ’ ἀγογγύστως ὑποφέρουσι τὰ πάνδεινα, δι’ αὐτὸ λέγω ταῦτα. Εἶμαι ἐν γνώσει καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ δυστυχία εἶναι μεγάλη, ὅτι εἶναι ἀληθὴς καὶ πραγματική. Θὰ ἦτο μικροτέρα, ἂν ὑπῆρχε περισσοτέρα δραστηριότης ἐκ μέρους τῶν ὀργάνων τῶν ὑποδεεστέρων, καὶ δυστυχῶς οὐ μόνον τῶν ὀργάνων τῶν διοικητικῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν ἰατρῶν, οἵτινες ὀλίγον ἐνίοτε εἰργάσθησαν ν’ ἀνακουφίσωσι τὴν δυστυχίαν τῶν προσφύγων. Διότι εἶναι ἀληθὲς ὅτι διωρίσθησαν ἰατροὶ, οἵτινες δὲν ἐξετέλεσαν μετὰ τῆς πρεπούσης προθυμίας τὸ καθῆκόν των. Ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπέτρεψεν εἰς τὸ στρατιωτικὸν φαρμακεῖον νὰ χορηγῇ εἰς τοὺς πρόσφυγας φάρμακα. Οὐχὶ ἐσφαλμένως ὅμως ἄλλοτε ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπεστήριξεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως γίνηται χρῆσις φαρμάκων τοῦ στρατιωτικοῦ φαρμακείου ὑπὲρ τῶν προσφύγων ἢ ἄλλων πολιτῶν, διότι ἐνόμιζε—καὶ αὐτὸ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ψέξῃ—ὅτι τὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν στρατιωτικὴν φάρμακα εἶναι προωρισμένα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν στρατιωτικὴν, καὶ ἕνεκα τούτου ἐπὶ μακρὸν διάστημα δὲν παρείχοντο οὔτε ἐν Ἀθήναις, οὔτε ἐν Πειραιεῖ, ἐκ τῶν στρατιωτικῶν φαρμακείων φάρμακα, καὶ ἕνεκα τούτου συνέβη τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ζητήσῃ φαρμακοποιὸς 14,000 δραχμὰς δι’ ἑνὸς μηνὸς φάρμακα! Βεβαίως αὐτὸ εἶναι τερατῶδες, ἀφοῦ μάλιστα πολλοὶ τῶν φαρμακοποιῶν—καὶ δὲν λέγω τῶν κατωτέρων φαρμακείων, ἀλλὰ καὶ τῶν μεγαλειτέρων τῶν Ἀθηνῶν, π. χ. τὸ τοῦ κ. Κρίνου ἐν Ἀθήναις,—δέχονται νὰ παρέχωσιν εἰς τοὺς Κρῆτας φάρμακα μὲ ἔκπτωσιν μέχρι πεντήκοντα τοῖς ἑκατόν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ φέρωμεν τὴν ἀπελπισίαν καὶ νὰ φρονῶμεν ἢ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν προσφύγων Κρητῶν καθ’ ἡμέραν αὐξάνει ὑπερβολικῶς, ἢ ὅτι τὰ μέσα εἶναι μικρὰ, ὅπως δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ καταστήσῃ τὴν διαμονὴν τῶν Κρητῶν, ἂν ὄχι εὐχάριστον, τοὐλάχιστον ἀνεκτὴν, ἐφ’ ὅσον χρόνον μένουσιν ἐνταῦθα. Τὰ μέσα εἶναι ἀρκετά, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται περισσότερος ζῆλος τῶν ὀργάνων τῆς ἀρχῆς. Ἡ Βουλὴ ἄλλως προθύμως θέλει παράσχει τὰ μέσα, ὅπως θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν διὰ μικρᾶς προσθέτου πιστώσεως. Ἐὰν δὲ ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀστυνομίαν καὶ εἰς τὰ ὄργανα τὰ ἀστυνομικὰ ἐπιβάλει, ὅπως μετὰ περισσοτέρας μερίμνης καὶ περισσοτέρου ἐνδιαφέροντος ἐκτελῶσι τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἀδύνατον, καὶ ἡ ἀραίωσις, ἡ ὁποία θὰ βελτιώσῃ τὰ τῆς ὑγείας, νὰ κατορθωθῇ, καὶ ἡ ἰατρικὴ ὑπηρεσία νὰ προσφέρηται τακτικωτέρα, καὶ ἡ τῶν φαρμάκων διανομὴ νὰ γίνηται ἔγκαιρος καὶ ταχεῖα, καὶ νὰ προληφθῶσι τὰ πολλὰ νοσήματα, τὰ ὁποῖα, ὄντα ἐκ τῶν ἐνδημικῶν, ἀπειλοῦσι καὶ τὴν μίαν πόλιν καὶ τὴν ἄλλην πόλιν νὰ μολύνωσι. Τόσον δὲ ἐπικίνδυνοι κατέστησάν τινες τῶν ἀσθενειῶν αὐτῶν, ὥστε πολλοὶ ἰατροὶ, ἐκ τῶν δωρεὰν ἐργαζομένων, ἠναγκάσθησαν νὰ παραιτηθῶσι, διότι ἦτο κίνδυνος νὰ μεταφέρωσι τὰς ἀσθενείας καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας, τὰς ὁποίας ἐπισκέπτονται. Ἤδη τῶν Κυριῶν ἡ ὑπὲρ τῶν προσφύγων Κρητῶν ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία παρὰ τῆς Α. Μ. τῆς Βασιλίσσης ἔλαβε ποσόν τι καὶ ἐπεφορτίσθη τὴν φροντίδα περὶ τῶν ἀσθενῶν καὶ ἤρχισεν ἐργαζομένη καὶ πάλιν, δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἡ δημοσία καὶ ἡ ἰατρικὴ ὑπηρεσία τῆς ἀστυνομίας ἠδύναντο πολλὰ κακὰ νὰ θεραπεύσωσιν, ἐὰν ἤθελεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπιβάλει εἰς αὐτὰς νὰ ἐκτελέσωσι μετὰ μείζονος προθυμίας τὸ καθῆκόν των. Δι’ αὐτὸ συνενῶ καὶ ἐγὼ τὰς παρακλήσεις μου μετὰ τῶν ἄλλων, ὅπως ἐν ἀνάγκῃ καὶ ἡ ἀναγκαία πίστωσις ζητηθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ κυρίως, ὅπως ἐπιβληθῇ περισσοτέρα δραστηριότης καὶ περισσότερον ἐνδιαφέρον εἰς τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας.

§33Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι οἱ Κρῆτες ἐπανέρχονται εἰς τὴν Ἑλλάδα λόγῳ ἐμπορίας, διότι βεβαίως δὲν εἶναι ἐμπορικὸν πνεῦμα ἡ σκέψις τοῦ νὰ ἔλθῃ τις νὰ λαμβάνῃ 10 λεπτὰ τὴν ἡμέραν. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν φαίνηται γλίσχρον τὸ ποσὸν, ἀποτελεῖ δαπάνην διακοσίων καὶ πλέον χιλιάδων δραχμῶν πρὸς συντήρησιν ὅλων τῶν Κρητῶν. Δὲν θέλουν νὰ μεταβαίνωσιν εἰς ἄλλους τόπους, διότι ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, πλὴν τῶν συνδρομῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι συνδρομαὶ ἰδιωτικαί· εἶναι ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Κυριῶν, ἡ ὁποία διαθέτει ὑπὲρ αὐτῶν καὶ ἐνδύματα καὶ χρήματα καὶ ἰατροὺς καὶ θεραπείαν, τὰ ὁποῖα οὔτε ἐν Μήλῳ οὔτε ἀλλαχοῦ δύνανται νὰ ἔχωσι. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, περιῆλθον καὶ εἰς γνῶσίν μου, ὀλίγον ὅμως ἀργά, ἐζήτησα δὲ ἀπολογίαν παρὰ τῶν ἁρμοδίων καὶ ἐπληροφορήθην, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ αὐτῶν ἔλαβον χώραν. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἔλαβον ἤδη προκαταβολὴν, διὰ τῆς ὁποίας ἀνελλιπῶς χορηγεῖται πᾶν ἔξοδον εἴτε πρὸς ταφὴν εἴτε πρὸς ἄλλας ἀνάγκας τῶν προσφύγων. Ἐν τούτοις μετὰ τὰ λεχθέντα δὲν θὰ λείψῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ ν’ αὐξήσῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ δημοσίων ὑπολόγων καὶ περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχετικῶν αὐτοῖς ὑπηρεσιῶν. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 89.

§35ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Λαμβάνω καὶ ἐκ δευτέρου τὸν λόγον, διότι τὸ ζήτημα εἶναι κατεπεῖγον. Ἀναμφιβόλως ὡμίλησα καὶ ἐγὼ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσουν, ἵνα ἐλαττώσωσι τὴν δυστυχίαν τῶν προσφύγων, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτο τὸ κύριον θέμα τῆς ὁμιλίας μου· τὸ κύριον θέμα ἐστρέφετο περὶ τὴν ὑγείαν τῶν πόλεων Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν. Ἔχομεν στατιστικὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὁ φωτοβόλος φάρος, διὰ τοῦ ὁποίου πᾶς τις φωτίζεται, χορηγηθείσας ὑπὸ τοῦ δημάρχου Πειραιῶς, ἐκ τῶν ὁποίων πειθόμεθα, ὅτι ἡ θνησιμότης ηὔξησε καταπληκτικῶς κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας, καὶ μάλιστα κατὰ τὸν λήγοντα Φεβρουάριον.

§36Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐκλήθη τὸ Ἰατροσυνέδριον, τὸ ὁποῖον ἠσχολήθη, ὅπως ὑποδείξῃ τ’ ἀναγκαῖα μέτρα, ἵνα προληφθῶσιν ὅλα τὰ κακά, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε.

§37ΣΤΑΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν, διότι ἀναμφιβόλως τὸ Ἰατροσυνέδριον εἶναι εἰς θέσιν νὰ λάβῃ πάντα τὰ κατάλληλα μέτρα· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὀφείλει νὰ λάβῃ ἐπισήμους πληροφορίας ἐκ τῶν ἐν Πειραιεῖ ἁρμοδίων ἀρχῶν, ἵνα τὰς θέσῃ ἐνώπιον τοῦ Ἰατροσυνεδρίου. Ἀλλ’ ὡς εἶπον καὶ πρὸ μικροῦ, τὸ καταλληλότερον μέτρον εἶναι ἡ ἀραίωσις, διότι, ὅταν ἔχητε 219 θανάτους κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1898 εἰς πόλιν κατοικουμένην ἀπὸ 60,000 κατοίκους, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν προσφύγων, ἔχετε θνησιμότητα 43,8 τοῖς χιλίοις καὶ κατ’ ἔτος, εἰς οὐδεμίαν δὲ τῶν μεγαλοπόλεων τῆς Εὐρώπης ὑπάρχει θνησιμότης μείζων τῶν 30 τοῖς χιλίοις καὶ κατ’ ἔτος, κατὰ μέγιστον ὅρον.

§38ΚΟΡΠΑΣ. Κατὰ τίνα τρόπον νὰ γείνῃ ἡ ἀραίωσις;

§39ΣΤΑΗΣ. Ἐν Πειραιεῖ δὲν ὑπάρχει ἐπαρκὴς ἀριθμὸς οἰκιῶν, ἵνα γένηται ἡ ἀραίωσις, πρέπει ἑπομένως νὰ κατασκευασθῶσι παραπήγματα, ἢ νὰ μεταφερθῶσιν ἀλλαχοῦ οἱ πρόσφυγες. Οἱ Κρῆτες ἠρνήθησαν νὰ μεταβῶσιν εἰς Κόρινθον, διότι ἐν Πειραιεῖ ἐργάζονται οἱ πλεῖστοι· αἱ πλεῖσται τῶν ἐκφορτώσεων γίνονται ὑπὸ τῶν Κρητῶν. Καὶ οὐ μόνον οἱ Κρῆτες, ἀλλὰ καὶ αἱ Κρῆσσαι ἐργάζονται. Ἤθελον παρακαλέσει θερμότατα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κατέλθῃ αὔριον εἰς Πειραιᾶ, ἵνα ἀντιληφθῇ ἰδίαις αἰσθήσεσι τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν τοῦ Πειραιῶς καὶ ἀκούσῃ τὰ φοβερὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου πρὸ μικροῦ ἀνέφερε, ἐλπίζω δὲ, ὅτι τὴν σπουδαίαν μέριμναν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δεικνύει ἐν πᾶσι, θέλει κατεπειγόντως δείξει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§40Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὔριον, κύριε συνάδελφε, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ συνοδεύσητε εἰς Πειραιᾶ.

§41ΣΤΑΗΣ. Εὐχαρίστως, ἀρκεῖ νὰ μὲ διατάξητε.

§42Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§43ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ κατόπιν ὅσων οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες συνάδελφοι ἐξέθεσαν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ μακρῶν, περιγράψαντες διὰ ζοφερῶν χρωμάτων τὴν ἀξιοθρήνητον καὶ θλιβερὰν ὄντως κατάστασιν, εἰς ἣν διατελοῦσιν οἱ πρόσφυγες Κρῆτες, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε, ἀρκούμενος εἰς ὅσα οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἶπον εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ συστήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἤκουσα μετ’ εὐχαριστήσεως νὰ δηλώσῃ, ὅτι εἶναι πρόθυμος, ἐφ’ ὅσον ἐξαρτᾶται ἀπ’ αὐτὸν, νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ ἐλαττώσῃ τὰ δεινὰ, ὑφ’ ὧν κατατρύχονται οἱ δυστυχεῖς πρόσφυγες Κρῆτες, εἶναι τὸ ἑξῆς. Οἱ πρόσφυγες Κρῆτες λαμβάνουσιν ἡμίσειαν ὀκᾶν ἄρτου κατ’ ἄτομον, ἐξαιρουμένων τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἄγουσιν ἡλικίαν ἄνω τῶν 12 ἐτῶν, πρὸς τούτοις καὶ ἓν δεκάλεπτον καθ’ ἡμέραν. Οἱ πρόσφυγες Κρῆτες ἀρκοῦνται εἰς τὸ σιτηρέσιον τοῦτο· ἀλλὰ παρὰ πολλῶν ἐξ αὐτῶν ἤκουσα, ὅτι μεγάλας χάριτας θέλουσιν ὀφείλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν καὶ ἀπέναντι αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις ἐλάμβανε τὸ αὐτὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε καὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας Θεσσαλοὺς, δηλαδὴ ἀντὶ τοῦ ἄρτου νὰ προσφέρηται εἰς αὐτοὺς τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις πληρόνει εἰς τοὺς ἀρτοποιούς· διότι οἱ ἀρτοποιοὶ, ἐνῷ λαμβάνουν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως 40 ἢ 45 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, προσφέρουσιν εἰς τοὺς δυστυχεῖς πρόσφυγας ἄρτον, τὸν ὁποῖον μὴ δυνάμενοι οὗτοι νὰ φάγωσι, πωλοῦσι μόνον ἀντὶ 25 λεπτῶν. Τοιαύτης ποιότητος ἄρτος παρέχεται εἰς αὐτούς! Δευτέρα σύστασις, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω, εἶναι ἡ ἑξῆς. Μεταξὺ τῶν προσφύγων Κρητῶν ὑπάρχουσι Κρῆτες, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν εὔποροι, σήμερον δὲ, ἀφοῦ ἐξεποίησαν πᾶν ὅ,τι ἠδυνήθησαν νὰ φέρουν ἐκ Κρήτης, ἀφοῦ ἐξήντλησαν καὶ πᾶσαν πίστωσιν, ἣν εἶχον, δὲν ἔχουν σήμερον τίποτε πλέον. Διὰ τοῦ σιτηρεσίου δὲ τούτου ἄνθρωποι ἀνήκοντες εἰς τοιαύτην κοινωνικὴν τάξιν βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ζήσωσιν, ἑπομένως ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς, τουλάχιστον ἐφ’ ἅπαξ ἀκόμη, μικρόν τι βοήθημα, διότι ἐλπὶς ὑπάρχει, ὅτι μετ’ ὀλίγον βεβαίως θὰ δυνηθῶσιν οὗτοι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα των. Ἑπομένως θερμῶς παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ζητήσῃ, καὶ τὴν Βουλὴν, ὅπως ψηφίσῃ μικράν τινα πίστωσιν, ἵνα χορηγηθῇ ἔκτακτόν τι βοήθημα εἰς αὐτὰς τὰς οἰκογενείας.

§44Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπ’ αὐτὸν τὸν τύπον, νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἦτο συνετὸν νὰ ἐκπληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν παράκλησιν, ἥτις ἐγένετο. Πάντες ἐννοεῖτε, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν Κρητῶν εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ διακρίσεις μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν εὔποροι καὶ εἶχον καλλιτέραν κοινωνικὴν θέσιν ἐν τῇ πατρίδι των, καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν τοιοῦτοι. Τοῦτο ἀληθῶς ἐγίνετο πρὶν, ἀλλὰ χωρὶς ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναλαμβάνῃ εὐθύνην, διὰ τῆς Κρητικῆς Ἐπιτροπῆς δηλαδὴ, ἥτις εἰργάζετο καὶ διὰ τῶν ἰδιωτικῶν ἐράνων· ἀλλ’ οἱ ἔρανοι οὗτοι ἔπαυσαν πρό τινος ἐντελῶς, καὶ ἑπομένως ἔπαυσε καὶ αὐτὸ τὸ μέσον, δι’ οὗ ἐβοηθοῦντο ἀνίσως, ἀλλὰ δικαίως, οἱ πρόσφυγες, καὶ δὲν ἀπέμεινεν ἢ ἡ βοήθεια τοῦ Κράτους, ἥτις παρέχεται ἴση πρὸς πάντας, ἄνευ διακρίσεων. Ἤδη διανέμεται κυρίως ἄρτος καὶ δεκάλεπτον καθ’ ἡμέραν βοήθημα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο, νὰ διανέμηται ἀντὶ τοῦ ἄρτου χρῆμα, τοῦτο πολλάκις ἐπροτάθη, ἀλλὰ εὑρέθη γόνιμον τοσούτων καταχρήσεων, ὥστε ἐγκατελείφθη. Διότι τὰ χρήματα συχνότατα, λαμβανόμενα ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν προσφύγων οἰκογενειῶν, δὲν χρησιμοποιδοῦνται εἰς ἀγορὰν ἄρτου ἄλλου, καλλιτέρας ποιότητος ἐκείνου, τὸν ὁποῖον λαμβάνουν ἀπὸ τοὺς ἀρτοπώλας τῆς ἀστυνομίας, ἢ πρὸς ἀγορὰν ἄλλης τροφῆς, ἀλλὰ σπαταλῶνται παρ’ αὐτῶν εἰς ἀλλοτρίας τῶν οἰκογενειῶν των ἀνάγκας. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ νὰ διανέμωνται ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας χρήματα ἀντὶ ἄρτου, εἶναι φόβος, ὅτι θὰ γείνουν περισσότεραι καταχρήσεις ἢ ὅσαι γίνονται σήμερον διὰ τῆς διανομῆς ἄρτου. Διὰ τοῦτο πολλάκις προταθὲν τὸ μέτρον τοῦτο ὡς ἀσφαλέστερον, δὲν ἔτυχε τῆς ἐπιδοκιμασίας πάντων τῶν προσφύγων. Ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις, ἐρωτῶσα καὶ πάλιν, ἤθελε μάθει παρ’ αὐτῶν, ὅτι προτιμῶσιν ἀντὶ τοῦ ἄρτου τὸ ἀντίτιμον αὐτοῦ, ἐπειδὴ οὐδεμίαν τότε φέρει εὐθύνην, ἂς τὸ ἀποδεχθῇ· ἀλλὰ πρὶν αὐτοὶ οἱ πρόσφυγες ἀποδεχθῶσιν αὐτὸ, καὶ τὸ ἀποδεχθῶσιν εἰλικρινῶς καὶ ὄχι βιαζόμενοι ἢ παραπειθόμενοι, ὡς ἐνίοτε συνέβη, δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου αὐτοῦ.

§45ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Πλεῖστοι ὅσοι Κρῆτες μοὶ ἔκαμον αὐτὴν τὴν παράκλησιν.

§46Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μοὶ παρεπονέθησαν Κρῆτές τινες, ὅτι ἡ ποιότης τοῦ διδομένου εἰς αὐτοὺς ἄρτου δὲν εἶναι καλή. Ἀπέστειλα χθὲς τὴν πρωΐαν τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας, διὰ νὰ ἐξετάσῃ ἐπιτοπίως τὸν ἄρτον εἴς τε τὰ ἀρτοποιεῖα καὶ εἰς τὰ οἰκήματα τῶν Κρητῶν, καὶ νὰ ἐρωτήσῃ αὐτοὺς, ἐὰν ἔχουν παράπονα. Ἐπανελθὼν ὁ κ. Διευθυντὴς μοὶ ἀνέφερεν, ὅτι ὁ ἄρτος δὲν εἶναι βεβαίως ἀρίστης ποιότητος· εἶναι τρίτης ποιότητος, ἀλλὰ καλῆς, ὡς ὁρίζει τὸ συμβόλαιον, οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν προσφύγων Κρητῶν ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐξακολουθῶσι λαμβάνοντες τὸν ἄρτον τοῦτον καὶ τὸ δεκάλεπτον βοήθημα, δὲν ἐπιθυμοῦσι δὲ τὸ ἀντίτιμον τοῦ ἄρτου εἰς χρῆμα. Ἐὰν, ὡς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, δι’ ἀναφορᾶς των ζητήσωσι νὰ μεταβληθῇ τὸ βοήθημα τοῦ ἄρτου εἰς χρῆμα, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ προβάλῃ ἀντίῤῥησιν, διότι εἴτε εἰς χρήματα δώσῃ τὸ ποσὸν, εἴτε εἰς ἄρτον, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, καθόσον ἡ δαπάνη γίνεται καθ’ ἑκάστην, ἀνέρχεται δὲ εἰς 200–220 χιλιάδας δραχμὰς κατὰ μῆνα.

§47ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ποιότης τοῦ ἄρτου, κύριε Ὑπουργὲ, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν ἀστυνόμον. Ἐὰν οὗτος ᾖναι καλὸς, θὰ εἶναι καλὸς καὶ ὁ ἄρτος.

§48ΚΟΡΠΑΣ. Ὁ ἀστυνόμος εἶναι πολὺ καλὸς, καὶ δι’ αὐτὸ καὶ ὁ ἄρτος εἶναι ἄριστος.

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ δύο προτάσεις, εἰς τὰς ὁποίας κατέληξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μήλου συνάδελφος, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν. Ἡ πρότασις τοῦ νὰ δοθῇ εἰδικόν τι βοήθημα εἰς τὰς οἰκογενείας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι γνωσταὶ ὡς ἐκ τῶν εὐπορωτέρων πρὸ τῶν ἐν Κρήτῃ καταστροφῶν, καὶ τὰς ὁποίας καὶ αὐτοὶ οἱ Κρῆτες παραδέχονται ὡς τοιαύτας, νομίζω ὅτι εἶναι πρότασις, ἡ ὁποία δὲν πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ· ὑπάρχει μάλιστα γεγονός τι, τὸ ὁποῖον ἐνισχύει τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεως ταύτης· τοῦτο εἶναι, ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν ἐνῳκίασαν οἰκίας, εἰς τὰς ὁποίας κατοικοῦσιν ἀφ’ ὅτου μετηνάστευσαν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μέχρι τοῦδε δι’ ἰδιωτικῶν βοηθημάτων ἠδύναντο νὰ πληρόνωσι τὰ ἰδιαίτερα ταῦτα ἐνοίκια· σήμερον ὅμως, ὅτε ἔπαυσαν τὰ ἰδιωτικὰ ταῦτα βοηθήματα, δὲν δύνανται νὰ πληρόνωσι τὰ ἐνοίκια ταῦτα, καὶ ἀπειλοῦνται παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν δι’ ἐξώσεως. Νομίζω ὅτι εἶναι εὔκολος ἡ ἐξέτασις καὶ ἐξεύρεσις τῶν οἰκογενειῶν τούτων, αἵτινες ἀνεγνωρίσθησαν ὡς χρήζουσαι ἰδιαιτέρου βοηθήματος, καὶ ἡ παροχὴ εἰς αὐτὰς τοῦ ἰδιαιτέρου τούτου βοηθήματος, ὅπως δυνηθῶσι, μέχρις ὅτου ἐπέλθῃ ἡ εὐτυχὴς στιγμὴ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν εἰς τὰς ἑστίας των, νὰ κρατήσωσι τὰς οἰκίας, τὰς ὁποίας ἐνῳκίασαν. Διὰ τοῦτο νομίζω τὴν πρότασιν ταύτην ὡς ἀξίαν προσοχῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον πολλοὶ Κρῆτες μὲ ἐβεβαίωσαν, ὅτι δὲν πρόκειται ἢ περὶ ποσοῦ μὴ ὑπερβαίνοντος τὰς 7 ἕως 8 χιλιάδας δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἡ ἄλλη ἰδέα, τὸ νὰ δίδεται εἰς χρῆμα τὸ βοήθημα, καὶ ὄχι εἰς ἄρτον, ἔχει, νομίζω, ἤδη ἓν προηγούμενον, ἀποδεικνύον, ὅτι πρακτικωτέρα εἶναι ἡ διανομὴ εἰς χρῆμα. Τοιοῦτο προηγούμενον εἶναι ἡ γιγνομένη διανομὴ πρὸς τοὺς Θεσσαλοὺς πρόσφυγας. Ἀναμφισβητήτως πολὺ ὀλιγώτερα παράπονα γεννῶνται ἐκ τῶν Θεσσαλῶν προσφύγων, τῶν λαμβανόντων τὸ βοήθημα εἰς χρῆμα, ἀφ’ ὅσα γεννῶνται παρὰ τῶν Κρητῶν, τῶν λαμβανόντων τοῦτο εἰς ἄρτον. Ἐὰν ἡ πληροφορία μου αὕτη ᾖναι ἀκριβὴς, — αὐτὸς δ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ἁρμοδιώτατος νὰ ἐξελέγξῃ τοῦτο — νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν εἰς χρῆμα διανομήν Ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν καὶ πάντες οἱ Κρῆτες ἀναγνωρίζουσιν, ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ἀληθῶν Κρητῶν, τῶν ἐχόντων δικαίωμα εἰς τὴν περίθαλψιν ταύτην, ἀπὸ τὴν ἐγγραφὴν πολλῶν ὀνομάτων καὶ μὴ Κρητῶν ἀκόμη εἰς τοὺς καταλόγους τοὺς περιλαμβάνοντας τὸ βοήθημα τοῦτο. Μὲ ἐβεβαίωσαν Κρῆτες, οἱ ὁποῖοι δι’ ἐπιτροπῆς πολυαρίθμου μοὶ ἔκαμον τὴν τιμὴν νὰ ἔλθουν παρ’ ἐμοί, ὅτι ἡ οἰκονομία, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τοῦ ἐλέγχου τοῦ καταλόγου καὶ τῆς διαγραφῆς προσώπων μὴ δικαιουμένων νὰ λαμβάνωσι βοήθημα, θέλει εἶσθαι πολὺ ἀνωτέρα τοῦ βοηθήματος, τὸ ὁποῖον θέλει δοθῆ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς οἰκογενείας τὰς ἀπειλουμένας δι’ ἐξώσεως ἐκ τῶν οἰκιῶν, εἰς τὰς ὁποίας κατοικοῦσι. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μήλου Βουλευτοῦ, ὅπως αὕτη μελετηθῇ σοβαρῶς παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ὑποβληθῇ ἐν ἀνάγκῃ καὶ νομοσχέδιον πιστώσεως εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν αἱ ὑπάρχουσαι πιστώσεις δὲν ἐπαρκοῦσι πρὸς θεραπείαν τῆς ἀνάγκης ταύτης.

§50Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔλεγχος τοιοῦτος ἐνηργήθη πρὸ ὀλίγου, καὶ εὑρέθη ὅτι ἐλάμβανον βοήθημα πλέον τῶν 300 ἀτόμων, τὰ ὁποῖα καὶ διεγράφησαν. Ἐὰν ἔκτοτε παρουσιάζονται νέοι μὴ Κρῆτες, μὴ δικαιούμενοι εἰς βοήθημα, δὲν γνωρίζω, θὰ διατάξω ὅμως καὶ νεωτέραν ἔρευναν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐνοικίων τῶν Κρητῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρόνωσι τὰ ἐνοίκια, νομίζω ὅτι εὐχερέστερον θὰ ἦναι, ἀντὶ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναζητήσῃ τίνες εἶναι οὗτοι, ν’ ἀποταθῶσιν αὐτοὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἀναφορᾶς των, ὑποβάλλοντες καὶ ἀντίγραφα τῶν συμβολαίων, διὰ τῶν ὁποίων συνῆψαν τὴν μίσθωσιν τῶν οἰκιῶν, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν νὰ προσέλθῃ αὐτοῖς ἀρωγός.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμένος. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 196,120 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1897. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς δευτέραν συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 9,250 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1897»).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 9 Ἰουνίου ἐ. ἔ. Β. Διατάγματος περὶ πληρωμῆς προσωρινῶς τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων κλπ. τῶν νομῶν Λαρίσης καὶ Τρικκάλων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§53ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον διάταγμα, μὴ τυπωθὲν καὶ μὴ διανεμηθὲν, δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ, ποίαν διάκρισιν παραδέχεται μεταξὺ τῶν δημοδιδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλων, γραμματιστῶν κλπ., τῶν ἀναφερομένων ἐν τῷ Β. Διατάγματι, καὶ τῶν δημοδιδασκάλων, γραμματιστῶν κλπ. τῶν νομῶν Λαρίσης καὶ Τρικκάλων.

§54ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Οὐδεμία διάκρισις ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῶν. Διαφορὰ μόνον ὑπάρχει ὡς πρὸς τὴν πληρωμήν.

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποία δηλαδή;

§56ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ μὲν θὰ πληρωθῶσι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ διατάγματος, οἱ δὲ κατ’ ἄλλον τρόπον.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν αὐτῶν προσώπων;

§58ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Τὰ μὲν γενόμενα μέχρι τοῦδε κανονίζονται κατὰ τὸ διάταγμα, τὰ δὲ μέλλοντα γίνεσθαι προτείνεται νὰ νομοθετηθῶσι κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐπιτροπῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν προταθέντα ἄρθρα 2 καὶ 3, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἀπὸ Κούρταγα εἰς Διαβολίτσι τμήματος τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§60Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ζητῶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, διότι καταθέτω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ ἐκ Μαντινείας ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὡς ἐπίσης καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν πλήρη, τὸν ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτής. Εἶναι Γαλλιστὶ συντεταγμένα, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μεταφρασθῶσιν εἰς τόσον ὀλίγον χρονικὸν διάστημα.

§61ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς Βουλευτὰς πρὸ τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, ἰδίᾳ δὲ ν’ ἀνακοινωθῇ ἡ ἀπάντησις τῆς ἑταιρίας διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς διακλαδώσεως ἀπὸ Χάνι–Μπιλάλη εἰς Μεγαλόπολιν.

§62ΚΟΡΠΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω περὶ τούτου. Ὡς καὶ χθὲς εἶπον, ἐκάλεσα τὸν Πρόεδρον τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς ἑταιρίας, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς ἀπουσίαζε, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ ἦλθεν ὁ διευθυντὴς τῶν σιδηροδρόμων, εἰς τὸν ὁποῖον προέτεινα νὰ ἀναλάβῃ ἡ ἑταιρία τὴν διακλάδωσιν ἀπὸ Χάνι–Μπιλάλη εἰς Μεγαλόπολιν. Εἰς ἀπάντησιν μοὶ εἶπεν, ὅτι πρόκειται ἡ ἑταιρία νὰ μελετήσῃ ἐπίσης τὰ τῆς δαπάνης τῆς διακλαδώσεως ταύτης, ὡς καὶ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐμελέτησεν. Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, μελετήσασα τὰ τῆς διακλαδώσεως ταύτης, εὗρεν ὅτι τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης διὰ τὴν κατασκευὴν δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 290,000 δραχμὰς διὰ τῆς χαράξεως, τὴν ὁποίαν ἐποιήσαντο οἱ μηχανικοὶ τοῦ Δημοσίου. Ἡ ἑταιρία εὑρίσκει διαφοράν τινα, καὶ τοῦτο, διότι ὁ μηχανικὸς τῆς ἑταιρίας νομίζει ὅτι θὰ ἦναι καλλιτέρα ἡ διαχάραξις, ἣν κάμνει αὐτὸς, ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ μηχανικὸς τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς ἐνόησα, ἡ ἑταιρία εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ ὑπὸ ὅρους τινὰς τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης. Ὅταν ἐπανέλθῃ ὁ Πρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, θέλει ὑποβάλει τὴν πρότασιν εἰς τὸ Συμβούλιον, καὶ θ’ ἀναμείνωμεν τὴν ἀπάντησιν καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς ἑταιρίας. Ἐξ ὅσων ὅμως ἐνόησα, ἐλπίζω ὅτι εἶναι διατεθειμένη ἡ ἑταιρία εἰς ἀποδοχήν.

§63ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζετε καλὸν, πρὸ τῆς ὁριστικῆς ἀπαντήσεως τῆς ἑταιρίας νὰ μὴ γένηται συζήτησις τῆς συμβάσεως ταύτης;

§64ΚΟΡΠΑΣ. Εἶναι εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀκόμη. Ἐν τούτοις, ὡς προεῖπον, δέχομαι νὰ μὴ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον σήμερον.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Αἱ δὲ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατατεθεῖσαι πληροφορίαι θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 90–91). Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§66Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θὰ προσαγάγῃ πληροφορίας τινὰς σχετικάς...

§67Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ποίαν πληροφορίαν θέλετε;

§68Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἤθελον ὑποβάλει μίαν παρατήρησιν γενικὴν δι’ ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα. Ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ Κανονισμῷ, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως παντὸς νομοσχεδίου· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἁπλοῦ τύπου, ὁ ὁποῖος νὰ λέγῃ «λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου κλπ.», ὡς τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Ἡ ὑπηρεσία λοιπὸν τῶν διαφόρων Ὑπουργείων πρέπει νὰ ἐννοήσῃ καλῶς, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἀνάγκην τακτικωτέρων αἰτιολογικῶν ἐκθέσεων ἐπὶ ἑκάστου ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου. Τοῦτο τὸ λέγω γενικῶς, καὶ ὄχι σχετικῶς μόνον πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου βεβαίως γνωρίζομεν τὸν σκοπὸν, διότι εἶχε τὴν καλωσύνην ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τὸν ἀναφέρῃ. Θὰ παρεκάλουν ὅμως νὰ μοὶ δοθῇ καὶ μία πληροφορία. Τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι «ἐπιτρέπεται ἡ σύστασις δύο ἑτέρων Στρατοδικείων, πρὸς σκοπὸν ὁριζόμενον διὰ Β. Διατάγματος». Τὸν σκοπὸν, ὡς εἶπον, τὸν γνωρίζομεν, ἤθελον ὅμως νὰ μάθω διατὶ δὲν ἀνεγράφη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ὑπάρχει λόγος; Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ λόγος, ἤθελον λάβει τὴν τιμὴν νὰ προτείνω νὰ ὁρισθῇ, διότι εἶναι καὶ τὸ κανονικώτερον καὶ τὸ συνταγματικώτερον, διότι πρόκειται περὶ ἱδρύσεως δικαστηρίου, καὶ μόνον ἡ Βουλὴ εἶναι ἐκείνη, ἥτις δύναται νὰ κανονίζῃ τὰ τοιαῦτα θέματα. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται βεβαίως νὰ δώσῃ ἐντολὴν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἵνα διὰ Β. Διατάγματος ὁρίζῃ τὸν σκοπόν. Διὰ τοῦτο προτείνω, ἢ ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ πρότασις, ἢ νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ νόμῳ ὁ σκοπὸς αὐτῶν τῶν Στρατοδικείων, καὶ ἐὰν μὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν ἐγκλημάτων τῆς λιποταξίας, νὰ ὁρισθῇ ὅτι τὰ Στρατοδικεῖα ταῦτα θέλουσιν ἀσχοληθῆ δι’ αὐτὰ, ἐὰν δὲ καὶ δι’ ἄλλα ἀδικήματα, καὶ τοῦτο νὰ ὁρισθῇ.

§69Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου εἶναι ὀρθοτάτη, καὶ κατὰ συνέπειαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Κατὰ τὸν τελευταῖον ἀτυχῆ πόλεμον παρουσιάσθη ἓν φαινόμενον, μοναδικὸν εἰς ὅλους τοὺς στρατιωτικοὺς κόσμους, ὅτι τὰ στρατεύματα ἦσαν ἐν πολέμῳ, χωρὶς νὰ ἔχωσιν εἰς τὴν διάθεσίν των τὰ Στρατοδικεῖα ἐκεῖ, ὥστε ν’ ἀπονέμηται ἀμέσως ἡ δικαιοσύνη καὶ ὁ παραδειγματισμὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον περιστέλλει τὰς κολασίμους πράξεις καὶ προλαμβάνει ἀδικήματα πολὺ σπουδαιότερα, καὶ ἰδίως τὰ ἀφορῶντα τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος. Ἐννοεῖται ὅτι εἰς μίαν ἐκστρατείαν θὰ παρουσιασθῶσι πολλαὶ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀπαιτήσουν ἄμεσον παραδειγματισμὸν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ περιστέλλωνται αἱ κολάσιμοι πράξεις. Εἰς τοὺς εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς ἕκαστον σῶμα στρατοῦ ἔχει δύο Στρατοδικεῖα καὶ Ἀναθεωρητικόν, διότι, ὡς γνωστόν, αἱ ἐν ἐκστρατείᾳ ὑποθέσεις δὲν ἐκκαλοῦνται ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλὰ μέχρι τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν τοῦτο ἀκυρώσῃ τὴν δίκην ἑνὸς Στρατοδικείου, παραπέμπει αὐτὴν εἰς τὸ ἕτερον, μέχρις οὗ γείνῃ ἡ ἀπόφασις ὁριστικὴ, τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὁποίας, προκειμένου περὶ σοβαρᾶς ὑποθέσεως ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, διατάσσει βασιλικὸν διάταγμα, ἐν δὲ τῇ ἀλλοδαπῇ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ. Ἐκ τῆς ἀφορμῆς νὰ τροποποιήσω ἄρθρα τινὰ, ἐνεθυμήθην καὶ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπιστρατείαν, καὶ ἠθέλησα νὰ συμπεριλάβω διατάξεις, αἵτινες εἰς τὸ μέλλον θὰ μᾶς παρέχουν τὴν εὐκολίαν νὰ παρακολουθῶνται τὰ στρατεύματα ἀπὸ τὰ ἀπαιτούμενα Στρατοδικεῖα. Ἡ φυσικὴ διαίρεσις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ εἶναι εἰς τρία μεγάλα σώματα, ἓν εἰς τὴν Ἤπειρον, ἓν εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ ἓν εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἢ περὶ αὐτήν. Αὐτὰ τὰ σώματα ἔχουν ἀνάγκην ἓξ Στρατοδικείων, δηλαδὴ δύο εἰς ἕκαστον καὶ ἑνὸς Ἀναθεωρητικοῦ. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν ἐν ἰσχύϊ στρατιωτικὴν ποινικὴν νομοθεσίαν ὑπάρχει ἡ διάταξις, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ὑπάρχουσι δύο διαρκῆ Στρατοδικεῖα, ἀλλὰ δύνανται νὰ σχηματισθῶσι διὰ βασιλικοῦ διατάγματος καὶ δύο ἕτερα· προσέθηκα δὲ εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, ὅτι δύνανται νὰ σχηματισθῶσι καὶ ἄλλα δύο δι’ εἰδικὸν σκοπὸν, ὁριζόμενον διὰ βασιλικοῦ διατάγματος. Εἶπον δὲ, ὅτι ὁ σκοπὸς θὰ ὁρίζηται ἑκάστοτε διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, διότι δὲν εἶναι εἷς, εἶναι πολλοί. Καὶ διὰ τοῦτο ἀφῆκα τὴν διάταξιν οὕτω πῶς, ὥστε κατὰ τὰς περιστάσεις διὰ βασιλικοῦ διατάγματος νὰ ὁρίζηται καὶ ὁ σκοπὸς τῶν ἐκτάκτων τούτων Στρατοδικείων.

§70Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ πληροφορηθῶ, ἂν τὰ Στρατοδικεῖα ταῦτα θὰ δικάζωσιν ὑποθέσεις ἀφορώσας εἰς τὴν λιποταξίαν μόνον στρατιωτῶν, ἢ καὶ ὑποθέσεις ἀφορώσας ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦνται.

§71Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν θὰ ἐκδικάζωσι λιποταξίας στρατιωτῶν. Ἐὰν ὑπάρχωσι καὶ λιποτάκται ἀξιωματικοὶ, θὰ δικάζωσι καὶ τούτους.

§72Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν παρέστησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ὁμολογουμένως σπουδαιοτάτη. Ἓν τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα ἐπέτειναν τὴν ἐλεεινότητα τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ κατὰ τὸν πόλεμον, ὑπῆρξεν ὅτι δὲν εἴχομεν Στρατοδικεῖα, παρακολουθοῦντα τὸν στρατόν. Τοῦτο κυρίως προέρχεται ἐκ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν. Κατὰ τὴν στρατιωτικὴν ποινικὴν νομοθεσίαν, Στρατοδικεῖα δὲν παρακολουθοῦσιν ἐν πολέμῳ τὸν στρατὸν, εἰμὴ ἐξερχόμενον τῶν συνόρων. Ἐντὸς τῶν συνόρων ἐνεργοῦντα, δὲν παρακολουθοῦσι Στρατοδικεῖα. Ἀλλ’ ἐν πολέμῳ εἶναι ἀνάγκη πάντοτε, ὅπως παρακολουθῶσι τὸν στρατὸν, καὶ μάλιστα τὸν Ἑλληνικὸν, στρατὸν μὴ ἠσκημένον εἰς τὴν πειθαρχίαν, ὅπως δι’ αὐτοῦ τοῦ φοβήτρου τοὐλάχιστον συγκρατῆται ὑπὸ τοὺς ἀρχηγούς Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ Στρατοδικείων ἐν πολέμῳ, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναφέρω ὅ,τι πρὸ τοῦ πολέμου ἤκουσα παρ’ αὐτοῦ τοῦ στρατηγοῦ Γαριβάλδη. Ὅτε ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πρὶν ἢ μεταβῇ εἰς Θεσσαλίαν, ἔλεγον ἡμέραν τινὰ πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὁμιλῶν πρὸς τὴν τότε Κυβέρνησιν ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῶν Γαριβαλδινῶν σωμάτων, παρέστησα αὐτῇ τὴν μεγάλην χρησιμότητα αὐτῶν, ὡς συγκροτουμένων ἐκ γεγυμνασμένων στρατιωτῶν τοῦ Ἰταλικοῦ στρατοῦ καὶ ἀφυπηρετησάντων, ἐνῷ τοιούτων στρατιωτῶν ἡμεῖς ἐστερούμεθα. Ὁ στρατηγὸς Γαριβάλδης μοὶ ἀπήντησε τότε, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ὀλίγοι ἐκ τῶν στρατιωτῶν του εἶναι παλαιοὶ στρατιῶται καὶ ὅτι οἱ περισσότεροι εἶναι πολῖται ἁπλοῖ, κατατεταγμένοι ὡς ἐθελονταί. Τὸν ἠρώτησα τότε, πῶς εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοιούτων στρατιωτῶν νὰ ἔχῃ πεποίθησιν, καὶ πῶς τοιοῦτοι στρατιῶται ἔπραξαν ὅσα ἔπραξαν; μοὶ ἀπήντησε δ’ ὅτι παρὰ τοῖς Γαριβαλδινοῖς ἐπικρατεῖ κανὼν, εἰς ὃν πάντες ὑποτάσσονται οἱ προερχόμενοι, ὅπως παρακολουθῶνται ἐν πολέμῳ ὑπὸ στρατιωτικοῦ δικαστηρίου, ἀποτελουμένου ἐξ ἀξιωματικῶν Γαριβαλδινῶν, τὸ ὁποῖον, εὐθὺς ὡς οἱαδήποτε παρέκβασις τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου ἤθελε λάβει χώραν παρ’ ἀξιωματικοῦ ἢ στρατιώτου, ἐπιλαμβάνεται τῆς ἐκδικάσεως αὐτῆς καὶ ἐκτελεῖ ἀμέσως τὴν ἀπόφασιν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι. Τοῦτο ἔπραξε πολλάκις τὸ δικαστήριον ἐν Ἰταλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ καὶ θὰ ἔπραττε καὶ ἐνταῦθα, ὡς μ’ ἐβεβαίωσε. Τοιοῦτον σύστημα ἀμέσου ἐκδικάσεως καὶ τιμωρίας συντελεῖ τὰ μέγιστα εἰς τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν ἐν πολέμῳ. Τοῦτο ἀνέφερον, ὅπως δείξω, πόσον ἐν πολέμῳ, εἰς στρατὸν ἰδίως, ὅστις ἀποτελεῖται ἐκ νέων στρατιωτῶν, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ παρακολουθῇ στρατιωτικὸν δικαστήριον. Θεωρῶ διὰ τοῦτο, ὅτι εἶναι μία τῶν πρωτίστων ἀναγκῶν νὰ εἰσαχθῇ ἐν τῷ νόμῳ διάταξις, ὅπως πληρωθῇ τὸ ὑπάρχον κατὰ τοῦτο κενόν. Νομίζω ὅμως, ὅτι τοῦτο, τὸ ὁποῖον προτείνεται, δὲν πληροῖ τὴν ἀνάγκην ταύτην. Θεωρῶ ὅτι εἶναι ἀναγκαία μόνον διάταξις, ἐπεκτείνουσα ὅ,τι ἤδη περιωρισμένον ἰσχύει, καὶ ἡ ὁποία νὰ λέγῃ, ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου συγκροτοῦνται στρατιωτικὰ δικαστήρια εἴτε κατὰ μεραρχίας, εἴτε κατὰ ταξιαρχίας, εἴτε κατὰ συντάγματα ἢ καὶ μεμονωμένως ἐνεργοῦντα τάγματα, νὰ ὁρίζωνται δὲ οἱ βαθμοφόροι κατὰ ἀριθμὸν καὶ βαθμὸν, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχουσιν οἱ ἀπαιτούμενοι, πῶς ἀναπληροῦνται. Τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον, διότι πᾶσαι αἱ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐφαρμόζονται ἐν εἰρήνῃ, δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἐφαρμόζωνται καὶ ἐν πολέμῳ. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀρκεῖ νὰ ὁρίσωμεν ἤδη, ὅτι οὐ μόνον ὅταν διεξάγηται πόλεμος ἐκτὸς τῶν συνόρων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ὅταν διεξάγηται ἐντὸς τῶν συνόρων, τὰ Στρατοδικεῖα θέλουσι συγκροτεῖσθαι καὶ θέλουσι λειτουργεῖ, ὡς ὁρίζει ὁ κείμενος νόμος. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον προτείνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι ἀφορᾷ τὴν περίπτωσιν τῆς ἐκδικάσεως μόνον τῶν λιποτακτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, μὴ θέλων, φαίνεται, νὰ πολλαπλασιάσῃ ἐν εἰρήνῃ τὰς γενικὰς θέσεις τῶν στρατοδικῶν, ἠθέλησε νὰ λάβῃ τὸ δικαίωμα διὰ νόμου νὰ συστήσῃ δύο ἔκτακτα Στρατοδικεῖα ἐκ τακτικῶν δικαστῶν, ἀλλὰ μὲ πρόεδρον, βασιλικὸν ἐπίτροπον καὶ εἰσηγητὴν ἀνήκοντας οὐχὶ εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατόν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐπιδοκιμάζω τοῦτο, θεωρῶν ὅτι κατεπείγουσα ἀνάγκη εἶναι, ἕνεκα τοῦ πλήθους τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν κατὰ λιποτακτῶν, νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰ Στρατοδικεῖα, χωρὶς ἡ συγκρότησις αὐτῶν νὰ ἀπαιτῆται νὰ γίνηται ἐξ ἀξιωματικῶν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Διότι, ἀφοῦ καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ εἰς τὰ τακτικὰ Στρατοδικεῖα παρ’ ἄλλοις Κράτεσιν ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος, ὁ εἰσηγητὴς καὶ ὁ πρόεδρος δύνανται νὰ παραληφθῶσιν ἐξ ἀξιωματικῶν ἀποστράτων, περισσότερον ἤδη, ὅτε πρόκειται περὶ ἐκτάκτων Στρατοδικείων πρὸς ἐκδίκασιν μετὰ πόλεμον μεγάλου ἀριθμοῦ λιποτακτῶν. Τοῦτο μόνον παρατηρῶ, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου, τὸ ἔκτακτον τῆς περιστάσεως, διότι δὲν ἐπιτρέπεται νομοθετοῦντες ν’ ἀφήνωμεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ ὁρίζῃ διὰ διατάγματος τὸν σκοπὸν ἑνὸς στρατιωτικοῦ δικαστηρίου. Βεβαίως ὁ νῦν Ὑπουργὸς θὰ πράξῃ ὅ,τι ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ἡ διάταξις δὲν πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἀόριστος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ σαφῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁ σκοπός, ὅτι πρόκειται δηλονότι περὶ λιποτακτῶν. Θὰ ζητήσω ἔτι παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν. Τὸ ἄρθρον λέγει «χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἡ σύστασις τῶν ἑτέρων δύο». Τί ἐννοεῖτε διὰ τούτου;

§73Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι, ἂν εἴχετε ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας, βεβαίως δὲν θὰ ἐπροβάλλετε αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις. Ὁ νόμος οὗτος προβλέπει ὅλας τὰς περιστάσεις· δὲν προέβλεψε μόνον τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀπαιτουμένων στρατοδικῶν ἀναλόγως τῆς διαιρέσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ εἰς τρία μεγάλα σώματα, ὥστε ἐν ἐκστρατείᾳ ταῦτα νὰ ἔχωσι τ’ ἀπαιτούμενα Στρατοδικεῖα, καὶ διὰ τοῦτο ἔρχομαι εἰς συμπλήρωσιν τοῦ ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ, διὰ νὰ ἦναι δυνατὸν ν’ ἀπονέμηται δικαιοσύνη. Λέγω ὅτι εἰς τὰς τρεῖς μεγάλας μονάδας θὰ ὁρισθῶσιν ἓξ Στρατοδικεῖα καὶ τρία Ἀναθεωρητικά. Κατὰ τὸ ἄρθρ. 2 τῆς στρατιωτικῆς ποιν. νομοθεσίας, «καθ’ ἅπαν τὸ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος συνιστῶνται δύο Στρατοδικεῖα, ὧν ἡ ἕδρα καὶ ἡ περιφέρεια τῆς δικαιοδοσίας ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως.» Λοιπὸν ἐν περιπτώσει ἐνεργείας τοῦ στρατοῦ ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, τὸ ἄρθρον τοῦτο πληροῖ τὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας, ἐὰν ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς Στρατοδικείων καὶ ἀναθεωρητικῶν δικαστηρίων, καὶ διὰ τοῦτο προσθέτω τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἀναγράφω εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Προκειμένου δὲ περὶ ἐνεργείας τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ὑπάρχει ἑτέρα διάταξις, ἡ τοῦ ἄρθρου 29 τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας, καθ’ ἣν «ἐκστρατεύοντος ἐκτὸς τοῦ Κράτους τοῦ στρατοῦ, ὁ γενικὸς αὐτοῦ ἀρχηγὸς, καθὼς καὶ πᾶς ἀρχηγὸς σώματος στρατοῦ ἐνεργοῦντος μεμονωμένως ἢ ἀνεξαρτήτως, συνιστᾷ δύο Στρατοδικεῖα καὶ ἓν Ἀναθεωρητικόν». Ὅλα δὲ αὐτὰ γίνονται συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἐν ἰσχύϊ τούτου νόμου περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας. Κατὰ συνέπειαν οὐδεμίαν ἄλλην διάταξιν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προσθέσωμεν, ὥστε εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις νὰ ἔχωμεν τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς στρατιωτικῆς δικαιοσύνης, εἰμὴ ὅσα ἔχω ἀναγράψει εἰς τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ «πρὸς σκοπὸν ὁριζόμενον», λέγω, ὅτι ὁ σκοπὸς αὐτὸς θὰ ὁρίζηται ἑκάστοτε διὰ Β. Διατάγματος, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων τούτων. Ποῦ νὰ ὑπάγῃ νὰ σχηματισθῇ; Εἰς τὸ ἐξωτερικόν; εἰς τὸ ἐσωτερικόν; Διὰ νὰ δικάσῃ λιποτάκτας; ἢ ἄλλας τινὰς πράξεις; Δὲν ἠμποροῦμεν ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὁρίσωμεν τὸν σκοπόν. Ὁ σκοπὸς θὰ ὁρίζηται ἀναλόγως τῶν περιστάσεων.

§74ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τὸν σκοπὸν εἶναι περιττὸν νὰ τεθῇ «διὰ Β. Διατάγματος,» διότι ὑπάρχει· ὁ νόμος δίδει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίζῃ τὴν θέσιν.

§75Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὁ σκοπὸς ὁρίζεται διὰ τὰς περιστάσεις. Π. χ. συνιστᾶται σήμερον. Διατὶ συνιστᾶται, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἐκστρατεία; Συνιστᾶται διὰ νὰ δικάσῃ λιποτάκτας. Ἀλλὰ συνιστᾶται καὶ αὔριον, ὅτε πρέπει ὁ στρατὸς νὰ ἐκστρατεύσῃ· συνιστᾶται τότε δι’ ἄλλον σκοπόν. Λοιπὸν ἑκάστοτε συνιστώμενον τὸ Στρατοδικεῖον, θὰ συνιστᾶται διὰ Β. Διατάγματος, ὁρίζοντος καὶ τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως.

§76Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως ἓν ἐκ τῶν περιεργοτέρων θεαμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπαρουσίασεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὁ τελευταῖος πόλεμος, εἶναι, ὅτι διεξήχθη ἄνευ λειτουργίας τῶν Στρατοδικείων. Εὑρέθημεν ἄνευ λειτουργίας Στρατοδικείων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος αὐτὸ, καὶ βεβαίως ἀξιέπαινος λίαν εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος, λαβὼν πεῖραν τούτου, θέλει νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακόν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι οἱ διατυπώσαντες τὸ νομοσχέδιον τὸ διετύπωσαν κακῶς. Πρῶτον μὲν μετεχειρίσθησαν λέξιν, τῆς ὁποίας δὲν εἶχον ἀνάγκην καὶ ἡ ὁποία οὐδόλως συμβιβάζεται μὲ τὸ Σύνταγμα. Ὠνόμασαν τὰ Στρατοδικεῖα ταῦτα ἔκτακτα. Ἐλησμόνησαν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 91 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει τὰ ἔκτακτα δικαστήρια, λέγον: «Δικαστικαὶ ἐπιτροπαὶ καὶ ἔκτακτα δικαστήρια, ὑφ’ οἱονδήποτε ὄνομα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συστηθῶσι»...

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε προβάλλετε τὸ ἀπαράδεκτον;

§78Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατὶ νὰ προβάλω τὸ ἀπαράδεκτον; Ὑποβάλλω παρατήρησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ μελετήσῃ μετὰ τῶν ἁρμοδίων τμηματαρχῶν, καὶ ὑποθέτω ὅτι θέλει ὠφεληθῆ ἐκ τῆς παρατηρήσεώς μου. Δὲν εἶχε, λέγω, ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον καὶ ἀνάγκην τῆς λέξεως, διότι δὲν εἶναι ἔκτακτα, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐργάζωνται διαρκῶς.

§79Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε. Ἔκτακτον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν λειτουργεῖ τακτικῶς. Λοιπὸν δὲν θὰ λειτουργῶσι τακτικῶς, θὰ λειτουργῶσιν ἐκτάκτως. Ἄρα εἶναι ἔκτακτα.

§80ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί. Ἀλλ’ ἀντισυνταγματικὰ ὅμως.

§81Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν θὰ ἦναι προσωρινά, ἀλλὰ θὰ ὑπάρχωσιν. Ἑπομένως δύνανται νὰ ὀνομασθῶσι, κατὰ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ δώσῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἴτε μὴ διαρκῆ, εἴτε μὲ ἄλλην τινὰ ὀνομασίαν, ἀλλὰ οὐχὶ ἔκτακτα. Ἴσως περιττὴ ἡ ὀνομασία των.

§82ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ λέξις «ἔκτακτα».

§83Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι, μολονότι νομικὸς δὲν εἶμαι, τὸ νομοσχέδιον τὸ συνέταξα μόνος μου, χωρὶς νὰ ἐρωτήσω οὔτε τὸν νομικὸν σύμβουλον. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ διάταξίς τις, ἡ ὁποία προσκρούει εἰς τὴν ἐπιστήμην, δὲν ἔχω δισταγμὸν νὰ τὴν μεταβάλω.

§84Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἤδη πρόκειται περὶ ἄλλου. Ἔχω βεβαίως ὑπ’ ὄψιν μου καὶ ἐγὼ τὴν διάταξιν τοῦ ἰσχύοντος στρατιωτικοῦ ποινικοῦ νόμου τοῦ ἄρθρου 2 καὶ τοῦ 27 ἢ 29, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε, δηλ. τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης καὶ τὴν κατάστασιν τῆς ἐκστρατείας ἐκτὸς τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ διάταξις καὶ αἱ ἀνάγκαι αἱ παρουσιασθεῖσαι δὲν ὑπηγόρευον τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει εἰς τὴν πρώτην παράγραφον: «πρὸς σκοπὸν ὁριζόμενον διὰ Β. Διατάγματος»· διότι, κύριε Ὑπουργέ, ἡ διάταξις αὕτη ὑπάρχει εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον. Προκειμένου λοιπὸν περὶ ἑδρῶν καὶ περιφερειῶν, ἔχετε τότε τὴν αʹ § τοῦ ἰσχύοντος νόμου, τοῦ ἀρχικοῦ, τὸν ὁποῖον παραδέχεται ὁ νόμος τῆς 28 Μαΐου 1887. Ὥστε σεῖς τί θέλετε; Νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ ὁρίζῃ καὶ τὴν ἕδραν καὶ τὴν περιφέρειαν. Τὸ ἔχετε αὐτό. Ἑπομένως παρέλκει καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ φράσις «πρὸς σκοπὸν ὁριζόμενον διὰ Β. Διατάγματος» καὶ ἡ λέξις «ἔκτακτα».

§85Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Πολὺ καλά.

§86Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εὐκτέον θὰ ἦτο, ἐὰν ἡ οἰκονομία τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου συνεβιβάζετο περισσότερον πρὸς τὸν κείμενον νόμον. Ἔχομεν τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος διέπει τὰ τῆς δικαιοσύνης τοῦ στρατοῦ, καὶ ἀπαραίτητον θὰ ἦτο νὰ συμπληρώσωμεν τὰς ἐλλείψεις, χωρὶς ὅμως νὰ θίξωμεν τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἑδράζεται ὁ νόμος τῆς δικαιοσύνης, ὁ ἀφορῶν τὸ στράτευμα. Βεβαίως ὑπῆρξεν ἔλλειψις εἰς τοὺς συντάξαντας τὸν νόμον, οἵτινες ἐθεώρησαν, ὅτι ὁ στρατὸς ἡμῶν ἐκαλεῖτο νὰ ἐνεργήσῃ μόνον πέραν τῶν ὁρίων. Ἀλλὰ ἀφοῦ ἡ πεῖρα μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι ὁ στρατὸς ἡμῶν δύναται νὰ κληθῇ διὰ νὰ ἐργασθῇ καὶ ἐντεῦθεν τῶν ὁρίων, μικρὰ μόνον μεταβολὴ ἐπὶ τῆς τοιαύτης διατάξεως, ἥτις νὰ λέγῃ, ὅτι «εὐθὺς ὡς τεθῇ ἐπὶ ποδὸς πολέμου τὸ στράτευμα, παρ’ ἑκάστῃ τῶν μονάδων, εἴτε Ἀρχηγεῖον θὰ ἦναι εἴτε Μεραρχία, ἐπιτρέπεται ἡ σύστασις δικαστηρίου», θέλει εὐκολύνει καὶ συμβιβάσει τὰ πράγματα πρὸς τὸν νόμον· διότι, ἐὰν παρ’ ἑκάστῳ Ἀρχηγείῳ, ἢ παρ’ ἑκάστῃ Μεραρχίᾳ, δώσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς συγκροτήσεως δικαστηρίου, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ὁρίσωμεν διὰ Β. Διατάγματος οὔτε ποῦ θὰ ἑδρεύῃ αὐτὸ, οὔτε τὴν συγκρότησιν αὐτοῦ, ἐνῷ ἄλλως, ἐὰν σήμερον τὸ στράτευμα ἡμῶν εὑρίσκεται π. χ. εἰς Ἐλασσῶνα, αὔριον δυνατὸν νὰ εὑρίσκεται εἰς τὰ Σέρβια, καὶ χρειάζεται νέον διάταγμα διὰ νὰ κανονίσωμεν, ὅτι τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο θὰ ἑδρεύῃ π. χ. ἐν Σέῤῥαις...

§87ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἢ εἰς τὰ Φέρσαλα!

§88ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἢ εἰς Φέρσαλα ἢ εἰς Λαμίαν... Δι’ αὐτὸ λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἡ ἑρμηνεία ἢ ἐλαφρὰ τροποποίησις ἀρκεῖ, ἵνα εὐθὺς, ὡς τεθῇ εἰς πόλεμον τὸ στράτευμα, ἐπιτραπῇ ἡ σύστασις δικαστηρίου παρ’ ἑκάστῃ τῶν μονάδων τούτων, Μεραρχίᾳ ἢ σώματι στρατοῦ, ἵνα λειτουργῇ ὁ νόμος ὅπου ἂν εὑρίσκεται τὸ στράτευμα, εἴτε ἐντὸς τῶν ὁρίων εἴτε ἐκτὸς τῶν ὁρίων. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία βεβαίως ὑποχρεωτικὴ ἦτο διὰ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ταχείας ἐκδικάσεως τῆς σωρείας τῶν ὑποθέσεων, αἵτινες ἐγεννήθησαν κατ’ αὐτὸν τὸν πόλεμον, τῶν ὑποθέσεων τούτων τῶν παντοίας φύσεως καὶ κατηγορίας, δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει ὑπὸ τοῦ ἐπικρατεστέρου νὰ ἐπηρεαζώμεθα. Ἐπηρεαζόμεθα πολὺ ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι πολλοὶ τῶν λιποτακτῶν πρόκειται νὰ δικασθῶσι. Σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι τὸ μόνον ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν εἰς τὸν στρατὸν, ἡ λιποταξία. Εἶναι καὶ ἐγκαταλείψεις θέσεων ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, καὶ ἠξεύρετε, ὅτι ὑπῆρξε κἄποια ἐλαστικότης μεταξὺ τοῦ χαρακτηρισμοῦ λιποταξίας καὶ ἐγκαταλείψεως θέσεως ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλης φύσεως ἀκόμη ἐγκλήματα, ἀφορῶντα τὴν προσβολὴν τῆς πειθαρχίας, γεννηθέντα κατὰ τὴν στιγμὴν πάλιν τοῦ πολέμου...

§89ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Καὶ σύστασις.

§90ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Καὶ σύστασις ἢ μὴ σύστασις... Παντοίας λοιπὸν φύσεως ἐγκλήματα, ἅτινα παρουσιάσθησαν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου. Ταῦτα πάντα ἐγέννησαν τὴν σωρείαν ἐκείνην, ἥτις ὄντως ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν, καί τινας μὲν ὤθησεν, ἵνα προτείνωσι καὶ αὐτοῦ τοῦ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ νόμου τὴν μεταβολὴν, ἑτέρους δὲ νὰ ἀντιστῶσιν εἰς τὸ μέτρον τῆς τροποποιήσεως τοῦ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ νόμου καὶ περιορισθῶσι μόνον εἰς τὸ νὰ πολλαπλασιάσωσι τὰ μέσα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων τὸ ταχύτερον θέλουσιν ἐκδικασθῆ αἱ ὑποθέσεις αὗται. Προκειμένου ὅμως νὰ ψηφισθῶσι τὰ μέτρα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐκδίκασιν τῶν ὑποθέσεων τούτων, ἐπιθυμῶ καὶ πάλιν, καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἀρχῆθεν ἐποιησάμην, περὶ τῆς ἀνάγκης νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἑδράζεται ὁ στρατιωτικὸς ποινικὸς νόμος. Ὁ στρατιωτικὸς ποινικὸς νόμος ὁρίζει περιφερείας πρὸς συγκρότησιν δικαστηρίων· ἡμεῖς, εἰσάγοντες δικαστήρια, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἔχει ἰδιαίτερον χαρακτῆρα, δικαστήρια δικάζοντα λιποτάκτας, καινοτομοῦμεν ἐν τῇ νομοθεσίᾳ μας, καινοτομοῦμεν δὲ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἠτιολογημένος οὔτε ἐκ τῶν ἀναγκῶν οὔτε ἐκ τῶν περιστάσεων...

§91Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§92ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τελειώσω.

§93Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω, πῶς τὸ μετέτρεψα.

§94ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν νομοθετικῶς, ὥστε νὰ συγκροτῇ ὁ Ὑπουργὸς ἕτερα δύο δικαστήρια. Τὸ «ἐκτάκτων» εἶναι μία φράσις, ἡ ὁποία ἐτέθη χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἔννοια τοῦ ἐκτάκτου.

§95Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἔθεσα «προσωρινῶν».

§96ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Προσωρινῶν, μάλιστα. Ἢ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα διὰ διατάγματος νὰ καταρτίζῃ ἓν ἢ δύο δικαστήρια ἢ πλείονα, ἐφ’ ὅσον αἱ ἀνάγκαι ἐπιβάλλουσιν, εὐθὺς δὲ, ὡς παρέλθωσιν αἱ ἀνάγκαι, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταργῇ ταῦτα διὰ διατάγματος. Παρακαλῶ νὰ μὲ προσέξητε εἰς τὴν συνέχειαν. Νομίζω, ὅτι διδομένης τῆς ἀδείας ταύτης εἰς τὸν Ὑπουργὸν, οὗτος δύναται νὰ καταρτίσῃ ἀκόμη ἓν ἢ δύο ἢ καὶ πλείονα, ἔστω καὶ τρία, δικαστήρια, ταῦτα δὲ νὰ ἐργασθῶσιν οὐχὶ κατ’ εἶδος ἐγκλήματος, ἀλλὰ κατὰ περιφέρειαν. Λέγων δὲ «κατὰ περιφέρειαν», ἐννοῶ, ὡς γινώσκετε, ὅτι ἡ περιφέρεια δὲν εἶναι τοπικὴ, ἀλλ’ εἶναι ὡς πρὸς τὰ σώματα. Εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Αʹ Στρατοδικείου ὑπάγονται λ. χ. τὸ 1, 2, 3, 4 σύνταγμα, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Βʹ τὸ 5, 6, 7, 8 σύνταγμα. Δυνάμεθα ἀμέσως νὰ χωρίσωμεν ἕνα ἀριθμὸν συνταγμάτων, ἕνα ἀριθμὸν σωμάτων ἢ ὑπηρεσιῶν, καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ταῦτα θ’ ἀνήκωσιν εἰς τὸ Αʹ Στρατοδικεῖον, ἐκεῖνα δὲ εἰς τὸ Γʹ. Τί θὰ συμβῇ ἐκ τούτου; Ὅτι δύνανται τὰ Στρατοδικεῖα τὰ λειτουργοῦντα, εἰς οἱονδήποτε στάδιον καὶ ἂν εὑρίσκωνται αἱ ὑποθέσεις, αἱ ἐνώπιον αὐτῶν, νὰ τὰς μεταβιβάσωσιν ἀμέσως. Δύνανται μάλιστα ν’ ἀποσπάσωσιν καὶ ἕνα ἐκ τῶν εἰσηγητῶν ἢ ἀντεισηγητῶν ἢ τῶν ἐπιτρόπων ἢ ἀντεπιτρόπων, τῶν μεριμνώντων περὶ τῶν ὑποθέσεων τούτων, εἰς τὸ Γʹ ἢ τὸ Δʹ, οὗτος δὲ δὲν ἔχει, παρὰ μόνον μεταβάλλων τὸν τίτλον τοῦ Αʹ εἰς Γʹ, ἢ τοῦ Βʹ εἰς Δʹ, νὰ δύναται ἀμέσως νὰ συνεχίσῃ τὴν ἐργασίαν του, ἤτοι νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ στάδιον τῆς ἐργασίας αὐτῆς, χωρὶς νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὴν ἔξω ἀρχήν. Πῶς θέλομεν, καὶ ἐὰν κανονίσωμεν κατ’ εἶδος, κάμει τὴν διανομήν; Θέλομεν καὶ τὰς ἀναγεγραμμένας ὑποθέσεις ἐν τοῖς πινακίοις διανείμει ἢ μεταβιβάσει εἰς τὰ δικαστήρια τῆς λιποταξίας; Θέλομεν μεταβιβάσει ἐκεῖ καὶ τὰς ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ἀνακρίσεως, ἢ τὰς ἐν τῷ σταδίῳ τῷ ἐρχομένῳ κατόπιν τῆς ἐκδόσεως τοῦ βουλεύματος; Πάντα ταῦτα θέλουσι φέρει εἰς ἡμᾶς ἀνωμαλίαν. Ἀλλὰ προσθέτω ἀκόμη, ὅτι θέλει συμβῇ καὶ ἓν ἄλλο, ὅτι τὰ Στρατοδικεῖα ταῦτα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι τὰς λιποταξίας νὰ δικάσωσι—καὶ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι εὐτυχῶς ἐν τῷ δυστυχήματι τῆς πληθώρας τῶν λιποταξιῶν ἔχομεν τὸ εὐτύχημα, ὅτι τὰ ἄλλα ἐγκλήματα εἶναι ὀλίγα, —τὰ δικαστήρια τὰ ὑφιστάμενα σήμερον, ἀπαλλασσόμενα τῆς ἐκδικάσεως τῶν λιποταξιῶν, θέλουσι μείνει σχεδὸν ἄνευ ἐργασίας. Δὲν μὲ πειράζει ἂν θὰ μείνωσιν ἄνευ ἐργασίας ἢ μετὰ μικρᾶς, ἀλλὰ συλλογίζομαι, ὅτι τὰς 8,000 ἢ 10,000 λιποταξιῶν, τὰς ὁποίας ἔχουσι, θέλουσι τὰς μεταφέρει ἀπὸ τοῦ Αʹ καὶ Βʹ εἰς τὸ Γʹ καὶ Δʹ. Ἑπομένως αἱ δυσχέρειαι θὰ ἦναι πάλιν αἱ ἴδιαι, αἱ ὁποῖαι καὶ σήμερον. Ἀντὶ νὰ διανείμωμεν ταύτας εἰς πάντα τὰ δικαστήρια, οὕτως ὥστε ἕκαστον αὐτῶν νὰ δικάσῃ 2,000, θέλομεν ἔχει τὸ Αʹ καὶ Βʹ δικάζον τὰς πάσης ἄλλης φύσεως δίκας, τὸ δὲ Γʹ καὶ Δʹ ἐπιβεβαρημένα πάλιν ἑκάτερον μὲ 4,000. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, ἐὰν τὸ ἐγκρίνῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸ νομοσχέδιόν του οὕτως, ὥστε ἡ καθ’ ὕλην διαίρεσις ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς κατὰ περιφέρειαν. Οὕτως ἐμμένομεν ἐν ταῖς βάσεσι τοῦ ὑπάρχοντος στρατιωτικοῦ νόμου.

§97Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ἐτροποποίησα.

§98ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὥστε τότε εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω τὴν ὁμιλίαν μου.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1 ἐτροποποιήθη ὡς ἑξῆς: «...ἐπιτρέπεται ἡ σύστασις δύο ἑτέρων προσκαίρων Στρατοδικείων.» Ἔλειψε τὸ «ἐκτάκτων», ἀντικατέστησε δ’ αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ «προσκαίρων», καὶ διεγράφη τὸ «πρὸς σκοπὸν ὁριζόμενον διὰ Β. Διατάγματος».

§100ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ συγχίσῃ καὶ τὸ «προσκαίρων».

§101ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πόσα θὰ ἦναι;

§102Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἕξ ἐν ὅλῳ, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ λειτουργῶσι τ’ ἀπαιτούμενα, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων.

§103ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν ἠδύνασθε νὰ σχηματίσητε τρία ἢ τέσσαρα ἐξ αὐτῶν...

§104Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τὰ ἄλλα σχηματίζονται ἐξ ἀξιωματικῶν προερχομένων ἐξ ὀργανικῶν θέσεων, ἐνῷ ταῦτα, περὶ ὧν πρόκειται σήμερον, σχηματίζονται καὶ ἐξ ἀποστράτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Τὰ Στρατοδικεῖα δύνανται νὰ ἔχωσι προέδρους, Β. ἐπιτρόπους καὶ ἀντεπιτρόπους, εἰσηγητὰς καὶ ἀντεισηγητάς, γραμματεῖς, ὑπογραμματεῖς κλπ. καὶ ἐκ τῶν ἀποστράτων ἀκόμη.

§105ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς ἀναγνωσθῇ τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη. (Ἀναγινώσκεται).

§106ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε διεγράφη τὸ «πρὸς σκοπὸν ὁριζόμενον διὰ Β. Διατάγματος.»

§107Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Μάλιστα.

§108ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Διέκοψα τὴν ὁμιλίαν μου λόγῳ τοῦ ὅτι ἐγένοντο ἀποδεκταὶ αἱ γνῶμαί μου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ γνῶμαί μου ἴσως νὰ μὴ ἐνοήθησαν τέλεον, διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὸν λόγον.

§109Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγένοντο κατὰ τοῦτο ἀποδεκταί, ὅτι δὲν ὁρίζεται ὁ σκοπὸς πλέον.

§110ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τῆς λιποταξίας;

§111Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ναί.

§112ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἀλλὰ μένει κἄτι ἄλλο.

§113Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ποῖον;

§114ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κατὰ τὸν κείμενον νόμον, ὁ Ὑπουργὸς ὁρίζει τὴν ἕδραν διὰ Β. Διατάγματος. Ἀλλὰ κατὰ τὸν πόλεμον ἡ ἕδρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ, διότι τὴν μίαν ἡμέραν δύναται νὰ ἦναι εἰς ἓν σημεῖον καὶ τὴν ἄλλην εἰς ἄλλο.

§115Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Σᾶς ἀνέγνωσα τὴν λειτουργίαν τῶν Στρατοδικείων ἐν πολέμῳ. Εἶναι ἄλλη διάταξις.

§116ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐκτὸς τῶν ὁρίων.

§117Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐκτὸς τῶν ὁρίων. Ἐντὸς τῶν ὁρίων, ὁρίζεται διὰ Β. Διατάγματος.

§118ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Καὶ ἂν ὁ πόλεμος ἦναι ἐντὸς τῶν ὁρίων;

§119Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐντὸς τῶν ὁρίων, εἶπον, εἶναι διὰ Β. Διατάγματος. Σᾶς παρακαλῶ. Ὑποθέσατε ὅτι ὁ πόλεμος γίνεται ἐντὸς τῶν ὁρίων καὶ αἱ περιστάσεις ἀπαιτοῦσι νὰ γείνῃ εἷς προβιβασμός· δὲν θὰ γείνῃ διὰ Β. Διατάγματος; Λοιπὸν τὸ ἴδιον θὰ ἦναι καὶ ἐδῶ. Κατηρτίσαμεν τὸ Στρατοδικεῖον ἐντὸς τῶν ὁρίων διὰ Β. Διατάγματος. Τὸ Β. Διάταγμα θὰ λέγῃ, ὅτι ὁρίζομεν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἕδραν τὸν τόπον, ὅπου εἶναι ὁ ἀρχηγὸς, καὶ τὸ Στρατοδικεῖον αὐτὸ θὰ ἀκολουθῇ τὸν ἀρχηγόν.

§120ΔΡΟΣΟΣ. Ὥστε δὲν ὁρίζετε ἕδραν.

§121Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὁρίζομεν ἕδραν τὴν προσκόλλησιν τοῦ Στρατοδικείου εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον.

§122Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀφοῦ διὰ Β. Διατάγματος ὁρίζεται ἡ ἕδρα καὶ ἡ περιφέρεια, ἀφοῦ εἰς πᾶσαν στιγμὴν δύναται νὰ ἐκδώσῃ ἓν διάταγμα, καὶ τὸ διάταγμα δύναται νὰ ὁρίζῃ ὅτι ἡ ἕδρα θὰ παρακολουθῇ τὸ Ἀρχηγεῖον, ἴσως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νόμου. Νομίζω ὅτι ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου ὑπάρχει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ ὁρισθῇ ἡ ἕδρα. Ἑπομένως εἰς τὸν τρόπον τῆς διατυπώσεως δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Τυρνάβου, τὴν ὁποίαν ἐγὼ οὐδόλως ἀποκρούω. Ὡς ἐνόησα, τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου ὑπηγόρευσεν ἡ δυσκολία περὶ τὸν καταρτισμὸν τῶν Στρατοδικείων καθ’ ὃν τρόπον καθορίζει ἡ βʹ παράγραφος τοῦ ἰσχύοντος νόμου, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνεται ἡ πρόνοια νὰ καταρτίζωνται κατ’ ἄλλον τρόπον, ἐξ ἀποστράτων. Ὥστε κατ’ οὐσίαν βεβαίως εἶμαι συμφωνότατος μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Τώρα, ἐπειδὴ ἐπῆλθον αὐταὶ αἱ μεταβολαὶ κατόπιν τῆς συζητήσεως, —διότι βεβαίως οὐδεὶς ἔχει τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀσχολῆται μὲ τοὺς νόμους, ὅσον ἀσχολεῖται μὲ τὰ στρατιωτικὰ, καθόσον τοῦτο θὰ ἦτο δύσκολον,— φρονῶ ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ καὶ γραμματικὴ διόρθωσις. Προτείνω δὲ νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον κατὰ τὸν ἀκόλουθον τρόπον· νὰ μείνῃ δηλαδὴ ὁ ἰσχύων νόμος, ὡς ἔχει, μέχρι τῆς λέξεως «θέσεις», νὰ γείνῃ δὲ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ εἰς ἄλλην παράγραφον. Ὥστε τὸ ὅλον νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: «Ὡσαύτως, ἀνεξαρτήτως τῆς συστάσεως τῶν δύο τούτων Στρατοδικείων, ἐπιτρέπεται καὶ ἡ σύστασις δύο ἑτέρων, εἰς ἃ οἱ πρόεδροι, οἱ βασιλικοὶ ἐπίτροποι καὶ ἀντεπίτροποι, οἱ εἰσηγηταὶ καὶ ἀντεισηγηταὶ, οἱ γραμματεῖς καὶ ὑπογραμματεῖς δύνανται νὰ διορίζωνται καὶ ἐκ τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν.» Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις ταύτας κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§123Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἀφοῦ ἡ ἔννοια εἶναι ἡ αὐτή.

§124ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ἐξωμοιώθησαν καὶ τὰ Στρατοδικεῖα ταῦτα...

§125Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἐξωμοιώθησαν. Ἔχομεν ἓξ Στρατοδικεῖα τριῶν εἰδῶν. Τὰ δύο πρῶτα ἔχουσιν εἰδικὸν πρόεδρον, πρόεδρον ὁ ὁποῖος ἔχει ὀργανικὴν θέσιν ἐν τῇ προεδρείᾳ τοῦ Στρατοδικείου· τὰ δύο δεύτερα θὰ ἔχωσι πρόεδρον προερχόμενον ἐξ ἄλλης ὀργανικῆς θέσεως, καὶ τὰ δύο τρίτα θὰ ἔχωσι προέδρους ἀποστράτους. Ὥστε θὰ ἦναι τριῶν εἰδῶν Στρατοδικεῖα. Δὲν ἐξομοιοῦνται.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἄρθρον 24 τοῦ αὐτοῦ νόμου ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑπομένου: «Καθ’ ὅλον τὸ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος συνιστῶνται ἓν ἢ πλειότερα Ἀναθεωρητικὰ δικαστήρια, ὧν ἡ ἕδρα ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως.»

§127ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ἀντικαθιστάμενον ἄρθρον 24 ὁμιλεῖ μόνον περὶ τῆς ἕδρας καὶ οὐχὶ περὶ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ δικαστηρίου, διότι ὑφίσταται ἓν μόνον τοιοῦτον καθ’ ὅλον τὸ Βασίλειον. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη, σήμερον, ὅτε ἐπιτρέπεται νὰ συστηθῶσι πλείονα τοῦ ἑνὸς Ἀναθεωρητικά, νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς δικαιοδοσίας ἑνὸς ἑκάστου. Προσέτι νὰ ληφθῇ πρόνοια εἰς τὸν τροποποιούμενον νόμον περὶ τοῦ χρόνου τῆς ἐνάρξεως καὶ παύσεως τῆς λειτουργίας τῶν δικαστηρίων τούτων, περὶ ὧν δὲν προνοεῖ ὁ ἰσχύων νόμος.

§128Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ἄρθρον 24 τοῦ ἰσχύοντος νόμου τροποποιεῖται οὕτω: «Καθ’ ὅλον τὸ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος συνιστῶνται ἓν ἢ πλειότερα Ἀναθεωρητικὰ δικαστήρια, ὧν ἡ ἕδρα ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως». Δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν: «Ἡ σύστασις καὶ ἡ κατάργησις αὐτῶν ὁρίζεται διὰ Β. Διατάγματος».

§129ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ σταματήσωμεν ἐδῶ;

§131ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ σταματήσωμεν.

§132ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἐνωρὶς ἀκόμη, καὶ δυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως τῆς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1897 ὑπὸ κεφ. 7 ἄρθρον 8 χορηγηθείσης πιστώσεως ἐκ δραχ. 7,500,000 διὰ διαφόρους χορηγίας εἰς παλινοστοῦντας καὶ ἄλλους ἀπόρους Θεσσαλούς.

§134ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθῇ μία λέξις, ὥστε ἡ πίστωσις αὐτὴ, ἡ χορηγηθεῖσα διὰ τὸ 1897, νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ 1898.

§135ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν· μοὶ φαίνεται μάλιστα, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθὸν, καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν δύναται νὰ γείνῃ ἡ τροπολογία. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ, ὡς ἔχει).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2.

§137ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἅμα τῇ ἐκκενώσει ἑκάστης Θεσσαλικῆς ἐπαρχίας ἐκ τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ καὶ τῇ ἐπανόδῳ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν ἐν αὐτῇ, ὁ εἰρηνοδίκης, περιερχόμενος τὴν πρωτεύουσαν καὶ τὰ χωρία ἑκάστου δήμου τῆς περιφερείας του, καὶ λαμβάνων ὑπ’ ὄψει ἐνόρκους διαβεβαιώσεις τῶν ἱερέων αὐτῶν, τοῦ εἰδικοῦ παρέδρου καὶ ἄλλων προκρίτων, θέλει καταρτίσει εἰδικὸν δι’ ἕκαστον χωρίον προκαταρκτικὸν κατάλογον τῶν πρὸς ἐγκατάστασιν, προσωρινὴν συντήρησιν καὶ ἐνίσχυσιν κατὰ τὸ ἐφικτὸν, πρὸς ἐπανάληψιν, εἰ δυνατὸν, τῶν πρὸ τοῦ πολέμου ἐργασιῶν, τῶν δεομένων χρηματικῆς πιστώσεως κατοίκων, μετὰ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀπονεμητέου πρὸς τοῦτο κατὰ τὸ ἄρθρον 1 δι’ ἕκαστον χρηματικοῦ ποσοῦ.—Τοὺς καταλόγους τούτους, ὑπογραφομένους παρ’ αὐτοῦ, τοῦ ἱερέως τοῦ χωρίου καὶ τοῦ εἰδικοῦ παρέδρου, ἀποστέλλει εἰς τὸν οἰκεῖον δήμαρχον, ὅστις ὑποβάλλει τούτους εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν, ἵνα τοῦτο ἐξελέγξῃ αὐτοὺς καὶ προτείνῃ ὅσας ἤθελεν ἐγκρίνει ἀναγκαίας τροποποιήσεις. Μετὰ τοῦτο ἐπὶ 8 ἡμέρας οἱ κατάλογοι ἐκτίθενται ἐν τῷ Δημαρχείῳ, ὅπως λάβωσι γνῶσιν αὐτῶν καὶ τῶν προτεινομένων ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου μεταῤῥυθμίσεων οἱ βουλόμενοι ἐκ τῶν δημοτῶν, τὴν δὲ ἑνάτην ἡμέραν ἀποστέλλονται ὑπὸ τοῦ δημάρχου μετὰ τοῦ ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν οἰκείαν Νομαρχίαν.»

§138Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤθελον συστήσει εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προτιμήσῃ μᾶλλον νὰ παρεμβάλῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν τοῦ ἄρθρου τοὺς οἰκονομικοὺς ἐφόρους, πρὶν φθάσῃ ἡ ἐργασία εἰς τοὺς νομάρχας. Δὲν εἶναι οἱ δύο νομάρχαι, ὁ εἷς τοῦ νομοῦ Λαρίσης καὶ ὁ ἕτερος τοῦ νομοῦ Τρικκάλων, τὰ καταλληλότερα πρόσωπα, ἵνα ἐξελέγξωσι τοὺς καταλόγους. Οἱ ἔφοροι εἶναι οἱ ἐγγύτερον τῶν κατοίκων εὑρισκόμενοι καὶ οἱ καλλίτερον γινώσκοντες αὐτοὺς ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν, καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβέστερον δυνάμενοι νὰ πράξωσι τοῦτο. Μόνον μετὰ μίαν ἐργασίαν τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων θὰ ἔχωσι βάσιν καὶ ὁδηγὸν οἱ νομάρχαι, εἰς οὓς θ’ ἀποστέλλωσι τοὺς καταλόγους.

§139ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Σημειώσατε, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει ἰδεῶν ὑποβληθεισῶν μοι ὑπὸ τῆς ὁμάδος τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ἐκ Θεσσαλίας.

§140Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ παρεμβληθῶσιν οἱ ἔφοροι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐξετάζωσιν ἐγγύτερον καὶ ἐξελέγχωσι τὰς δηλώσεις πρὶν αὗται ἀποσταλῶσιν εἰς τοὺς νομάρχας, οἵτινες εὑρίσκονται μακράν.

§141Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν μετέχει ὁ ἔφορος, καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν θὰ κατατεθῶσιν οἱ κατάλογοι εἰς τὴν Νομαρχίαν, θὰ συνεργασθῇ ὁ ἔφορος.

§142ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, μὴ θεωρῶν ἐπαρκῆ τὴν ἐξέτασιν παρὰ μόνον τῶν εἰρηνοδικῶν. Δὲν νομίζω ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης, καίτοι ἐμπνέων περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην, ὡς δικαστικὸν πρόσωπον, εἶναι ὁ ἁρμόδιος νὰ γνωρίζῃ τὰ πρόσωπα τὰ παθόντα καὶ τὰ πάσχοντα ἐκ τῶν δυστυχημάτων, τὰ ὁποῖα συνέβησαν. Νομίζω ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ διὰ τῶν ἐφόρων ἢ ἄλλων καταλλήλων προσώπων, διότι βεβαίως ἡ πρώτη ἐξέτασις θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἡ κυριωτέρα βάσις τῆς ἐξελέγξεως τῶν παθόντων. Ἐὰν ὁ ἔφορος δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ ἕνεκα τῶν ἄλλων ἐργασιῶν του, ἂς ἐνισχυθῇ δι’ ἄλλου· ἂς ὁρισθῶσι π. χ. οἱ γραμματεῖς τῆς Ἐφορίας.

§143Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι ἀκριβές, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὡς πρὸς τὰς γενικὰς γραμμὰς καὶ ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν ἰδίως τοῦ ἄρθρου 1 μέχρι τοῦ ἄρθρου 5, ἐγένετο ἀπὸ τοὺς ἐκ Θεσσαλίας κ. κ. συναδέλφους. Μεταξὺ αὐτῶν ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη, ὅπως ληφθῶσιν ὅλα τὰ πρόσφορα μέτρα, ἵνα μὴ συμβῶσι καταχρήσεις, — διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι πρόκειται περὶ πιστώσεων, δὲν πρόκειται περὶ δωρεῶν. Ἐὰν γένηται δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, νὰ προστεθῇ ὁ ἔφορος εἰς ἄλλον βαθμὸν, θὰ ἔχωμεν τότε τέσσαρας βαθμούς.

§144ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι εἰς ἄλλον βαθμόν· νὰ ἐνισχυθῇ ὁ εἰρηνοδίκης διὰ τοῦ ἐφόρου.

§145Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ὁ ἔφορος δὲν ἑδρεύει ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἑκάστου δήμου· ὅθεν ἡ βραδύτης ἔσεται σπουδαία.

§146Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ βραδύτης θὰ ἦναι πολὺ μεγαλειτέρα, ἐὰν αἱ ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῶν ζημιωθέντων βεβαιώσεις τῶν δημάρχων καὶ τοῦ εἰρηνοδίκου ἤθελον παραπέμπεσθαι εἰς τὸν νομάρχην, τὸν ἑδρεύοντα ἐν Λαρίσῃ ἢ ἐν Τρικκάλοις, ὅπως ἐξελέγξῃ αὐτάς. Ἐὰν ἦναι εὐσυνείδητος ἄνθρωπος ὁ νομάρχης, ἐὰν ἔχῃ δισταγμοὺς εὐλόγους, βεβαίως θὰ δαπανήσῃ περισσότερον καιρὸν, ὅπως ἐξελέγξῃ αὐτὰς ἢ ἂν προηγεῖτο ὁ ἔφορος. Νομίζω διὰ τοῦτο, ὅτι μόνον ὁ ἔφορος, παρεμβαίνων καὶ ἐξελέγχων ἐπὶ τόπου, δύναται νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐργασίαν καὶ συντελέσῃ, ὅπως αὕτη γείνῃ καὶ ἀκριβὴς καὶ ταχεῖα. Ἐὰν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐκ Θεσσαλίας νομίζωσιν ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τούτου ζημία καὶ ἀπώλεια χρόνου, πλανῶνται. Ἀλλὰ δὲν ἐπιμένω.

§147Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, δὲν κανονίζει τὰ τῆς ἐξελέγξεως τοῦ καταλόγου, ἀλλὰ τὰ τῆς συντάξεως τοῦ καταλόγου. Πρόκειται λοιπὸν νῦν νὰ κανονισθῇ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλουσιν ἐξευρεθῆ οἱ ἔχοντες δικαίωμα. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τὸν κατάλογον θέλει συντάσσει ὁ εἰρηνοδίκης. Πόθεν θέλει λάβει τὰς πληροφορίας ὁ εἰρηνοδίκης περὶ τῶν προσώπων, κανονίζει τὸ ἄρθρον, ὅτι θέλει λαμβάνει διαβεβαιώσεις ἐνόρκους τῶν ἱερέων, τῶν εἰδικῶν παρέδρων καὶ ἄλλων τοιούτων. Ἐὰν ὑπάρξῃ δισταγμὸς, εἶναι ὁ δισταγμὸς ἂν αἱ βεβαιώσεις, τὰς ὁποίας θὰ λαμβάνῃ ὁ εἰρηνοδίκης, ἦναι ὑποχρεωτικαὶ δι’ αὐτόν. Ἂν προκύψῃ ἡ ἀπορία, τάχα δὲν εἶναι καλλίτερον ἀντὶ τοῦ εἰρηνοδίκου νὰ συντάσσῃ τὸν κατάλογον ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἀπὸ τὸν εἰρηνοδίκην, ἕνα ἱερέα καὶ τὸν πάρεδρον; Αὐτὸ θὰ ἦτο ἐγγύησις μεγαλειτέρα. Ἀλλὰ περὶ τῆς ἐξελέγξεως τοῦ καταλόγου πραγματεύεται τὸ ἄρθρον 4, κατὰ τὸ ὁποῖον συνιστᾶται ἐπιτροπὴ πολυμελὴς, ἡ ὁποία ἀποφαίνεται ἀνεκκλήτως ἐπὶ τοῦ καταλόγου. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ περιορισθῇ μόνον ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τοῦ ἄρθρου, ἤτοι ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς συντάξεως τοῦ καταλόγου, νὰ ἀναβληθῇ δὲ ἡ συζήτησις περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐξελέγξεως αὐτοῦ, ὅταν προτεθῇ τὸ οἰκεῖον ἄρθρον.

§148ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 2 ὑπάρχει φράσις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ λείψῃ, ἡ φράσις «εἰ δυνατόν»· διότι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα θὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς παθόντας Θεσσαλοὺς, ἔχουσι σκοπὸν νὰ βοηθήσωσιν αὐτοὺς, ὅπως ἀναλάβωσι τὴν πρώτην αὑτῶν θέσιν καὶ τὰς πρὸ τοῦ πολέμου ἐργασίας αὐτῶν. Εἰδικώτερον δὲ θὰ προτίθενται νὰ ἐνισχύσουν τοὺς γεωργούς. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἡ φράσις «πρὸς ἐπανάληψιν, εἰ δυνατὸν,» πρέπει ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς φράσεως «πρὸς ἐπανάληψιν κατὰ τὸ ἐφικτόν». Διὰ τούτου ἐννοοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ βοηθηθῶσιν οἱ ἔχοντες ἀνάγκην, ὄχι οἱ κηφῆνες.

§149Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως παρέλκει τὸ «εἰ δυνατόν».

§150ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἄρθρον 2, ὁ κατάλογος ἀποστέλλεται εἰς τὸν δήμαρχον, ὅστις ὑποβάλλει αὐτὸν εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν, ἵνα τοῦτο ἐξελέγξῃ αὐτόν. Ὅλοι γινώσκομεν, κατὰ τίνα τρόπον λειτουργοῦσι παρ’ ἡμῖν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια. Ἐκ τῶν δυσχερειῶν περὶ τὴν κατάρτισιν τῶν συνεδριάσεων αὐτοῦ βεβαίως θὰ παρεμβληθῶσι προσκόμματα εἰς τὴν περαιτέρω πρόοδον τῆς ἐργασίας αὐτῆς. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν φανῇ πρόθυμον νὰ συνεδριάσῃ, θέλει σταματᾷ ἡ ἐργασία. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησίν μου ταύτην.

§151ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§153ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἄρθρου 4 περιορίζεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰς μόνας τὰς πληροφορίας τῶν προκαταρκτικῶν καταλόγων, τῶν παρατηρήσεων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τῶν γενομένων ἐνστάσεων. Νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερον ν’ ἀφεθῇ μεγαλειτέρα ἐλευθερία ἐνεργείας, νὰ λαμβάνουν καὶ ἀλλαχόθεν πληροφορίας πρὸς μόρφωσιν τῆς γνώμης αὑτῶν.

§154ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα. Ἀλλὰ εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν αἱ τροποποιήσεις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§156ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σημειώσῃ μίαν παρατήρησιν. Νομίζω ὅτι ὁ σκοπὸς τῶν συνταξάντων τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι νὰ ἐλαττώσῃ τὴν πίστωσιν τῶν 10 ἑκατομμυρίων. Τὸ ἄρθρον λέγει: «Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ ἄθροισμα τῶν διὰ τῶν ὁριστικῶν καταλόγων ὁριζομένων ἀτομικῶν πιστώσεων ὑπερβαίνει τὴν χορηγουμένην ὁλικὴν πίστωσιν κατὰ ποσὸν ἀνώτερον τῶν δύο ἑκατομμυρίων... κτλ.». Ἐνταῦθα ἡ σύνταξις τοῦ ἄρθρου ἐνέχει τὸν φόβον, ὅτι, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ὑπερβῶσιν αἱ ἐκτιμήσεις τὰ 2,000,000, δὲν γίνεται τίποτε, μόνον δ’ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὑπερβῶσι τὰ 2,000,000, τότε «οἱ νομάρχαι Τρικκάλων καὶ Λαρίσης, συνερχόμενοι ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ προέδρου τῶν ἐν Λαρίσῃ ἐφετῶν εἰς συνδιάσκεψιν, κανονίζουσιν ἀνεκκλήτως τὰ τῶν ὁριστικῶν καταλόγων ποσὰ κατὰ τρόπον ἐξισοῦντα τὸ ὁλικὸν αὐτῶν ἄθροισμα πρὸς τὴν χορηγηθεῖσαν πίστωσιν, αὐξανομένην ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μέχρι δέκα ἑκατομμυρίων κτλ.» Ὥστε ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ὑπερβαίνει τὰ δύο ἑκατομμύρια ἡ αὔξησις, ἀλλ’ ὑπολείπεται τῶν δύο ἑκατομμυρίων, τότε θὰ περιορισθῶσιν εἰς τὰ 8,000,000;

§157ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὴν τὴν παρερμηνείαν φοβεῖσθε ὅτι θὰ λάβῃ αὐτὸ τὸ ἄρθρον;

§158Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, παιδαριώδης ἡ σύνταξις τοῦ ἄρθρου. Νὰ λέγωμεν ὅτι ἔχομεν 8,000,000 νὰ δώσωμεν, καὶ νὰ προσθέτωμεν ὅτι, ἂν ὑπερβοῦν τὰ ζητούμενα τὰ ὀκτὼ ἑκατομμύρια, δυνάμεθα νὰ δώσωμεν καὶ δέκα, δὲν εἶναι σοβαρόν. Διατὶ νὰ μὴ εἴπωμεν τότε ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι ὁρίζομεν 10,000,000; Ἀφοῦ εἶναι βέβαιον ὅτι οὐ μόνον ὀκτὼ καὶ δέκα, ἀλλ’ οὔτε εἴκοσιν ἑκατομμύρια ἀρκοῦν πρὸς ἀποτελεσματικὴν βοήθειαν τῶν Θεσσαλῶν, διατὶ νὰ μὴ εἴπωμεν ῥητῶς, ὅτι παραχωροῦμεν δέκα ἑκατομμύρια; Ἐγὼ ὅμως ἤθελον εὐχηθῆ, ἐπειδὴ βλέπω εὐδιάθετον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος τυγχάνει καὶ διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπως διά τινος συνδυασμοῦ τραπεζιτικοῦ κατασταθῇ δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ πολὺ μεγαλείτερον ποσὸν ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας.

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ λέγει παρακάτω.

§160ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἄλλως ἐγὼ τὸ ἐννοῶ. Νὰ χορηγήσῃ δηλαδὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπὸ τοῦδε ποσόν τι χρηματικὸν πέντε ἑκατομμυρίων προσέτι, τὸ ὁποῖον νὰ χορηγηθῇ τοῖς Θεσσαλοῖς ἐπὶ τόκῳ ἐπίσης 4%, ἀλλὰ τὸ Δημόσιον νὰ παραχωρήσῃ μέρος ἐκ τοῦ ἰδίου τόκου, ὅπως αὐξήσῃ κατά τι τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνῃ ἡ Τράπεζα, π. χ. 5%. Τὸ Δημόσιον θέλει λαμβάνει τὰ χρήματα αὐτὰ ἐκ τοῦ δανείου καὶ θὰ κρατῇ δι’ ἑαυτὸ 3%. Δύναται νὰ εὐχαριστηθῇ τὸ Δημόσιον εἰς 3% ἐπὶ μέρους τῶν 10 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα θὰ δανείσῃ, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἀρκῇ νὰ καλύπτῃ τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον θὰ πληρόνῃ περιπλέον εἰς τὴν Τράπεζαν, δηλ. τὸ 1%. Διὰ τὰ 10 ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὰ ὁποῖα θὰ δανείσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς, δὲν θὰ πληρόνῃ πλέον τῶν 4%. Δύναται 1% νὰ χορηγήσῃ ἑπομένως εἰς τὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία ἐπὶ τῶν 5 ἑκατομμυρίων θὰ λαμβάνῃ 4%, καὶ ἐκ τοῦ Δημοσίου 1, τὸ ὅλον 5%. Οὕτω πως νομίζω, ὅτι μὲ τὸ 1%, τὸ ὁποῖον θυσιάζει τὸ Δημόσιον, δύναται νὰ γείνῃ ἡ ὑπηρεσία ἡ τραπεζικὴ καὶ τῶν πέντε αὐτῶν ἑκατομμυρίων, διότι ἡ Τράπεζα δὲν εἶναι δίκαιον ν’ ἀναγκασθῇ σήμερον νὰ δώσῃ τὰ χρήματά της πρὸς 4%. Ἡ διαφορὰ εἶναι ἐλαχίστη. Νομίζω ὅτι διὰ τοῦ νόμου τοῦ πέρυσι κυρώσαντος τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Τραπέζης, ἡ Τράπεζα ἐδέχθη νὰ δανείσῃ εἰς τὸ ἀγροτικὸν ταμεῖον ποσὸν ἓξ ἑκατομμυρίων πρὸς 5½%, ὥστε δὲν ἀπέχει πολὺ τῆς συμφωνίας ἐκείνης αὐτὴ ἡ παραχώρησις τῆς Τραπέζης. Οὕτω θὰ ἠδύνατο ἡ Τράπεζα καὶ μεγαλείτερον ποσὸν τῶν 5 ἑκατομμυρίων νὰ χορηγήσῃ.

§161ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, ἡ Τράπεζα εἶναι ἀποῦσα. Ὅταν ἦμαι Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἶμαι διοικητὴς τῆς Τραπέζης. Ἡ Τράπεζα εἶναι ἀποῦσα, ἐπαναλαμβάνω, καὶ πολὺ σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸ ἐννοήσητε καλῶς. Ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀκούσω παρὰ τῶν κ.κ. Βουλευτῶν ἐκ Θεσσαλίας ὅσα ὑπεβλήθησαν ἐν σχέσει πρὸς τὴν διάθεσιν τῶν χρημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἔχει ἀποφασίσει νὰ δοθῶσιν, ὑπεδείχθη δὲ ἐν ἐκθέσει ὁ κατ’ αὐτοὺς καταλληλότερος τρόπος τῆς διαθέσεως τῶν χρημάτων, καὶ κατέληξαν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ μὴ χαρισθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα, ἀλλὰ νὰ δοθῶσιν ὑπὸ τύπον δανείου. Εὑρῆκα πολὺ ὀρθὴν τὴν σκέψιν, καὶ διότι τ’ ἀποδοθησόμενα θὰ χρησιμοποιηθοῦν πρὸς προαγωγὴν αὐτῆς ταύτης τῆς Θεσσαλίας, καὶ διότι ὁ δανειζόμενος κήδεται ἐπὶ πλέον τῶν δανειζομένων ἢ ὁ λαμβάνων δωρεάς. Προσέθηκαν δὲ εἰς τὴν σύστασιν ταύτην περὶ βοηθείας τῶν ἐχόντων ἀνάγκην καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τῶν χρημάτων, προσέθηκαν τὴν εὐχὴν, ὅπως ταύτην τὴν διάθεσιν ἀναλάβῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Τὴν ἐν ἐπιστολῇ διατυπωθεῖσαν εὐχὴν ταύτην διεβίβασα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἥτις ἐδήλωσεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν προθυμίαν αὑτῆς, καὶ πρὸς δικαιολόγησιν τοῦ ὀνόματος αὐτῆς ὡς ἐθνικῆς, καὶ συμφώνως πρὸς τὰ προηγούμενα αὐτῆς, πάντοτε συνταυτισάσης τὴν τύχην αὑτῆς πρὸς τὸν τόπον καὶ ἐν καλοῖς καὶ ἐν κακοῖς, ἐδήλωσε, λέγω, ὅτι, καίτοι οὐδὲν συμφέρον ἐντεῦθεν ἔχει νὰ περιμένῃ, ἀλλὰ καὶ εἰς ζημίας θὰ ἐκτεθῇ ἴσως, ἀναδέχεται τὰ βάρη αὐτά. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς πληροφορήσω, ἂν ἐκτὸς τῶν διατυπουμένων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ βαρῶν, τὰ ὁποῖα ἡ Τράπεζα πρόκειται ν’ ἀναλάβῃ ἐκ τοῦ ἐν λόγῳ σχεδίου, ἤθελε συναινέσει, ὅπως ἀναλάβῃ καὶ βάρη πλείονα. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ἡ Τράπεζα, ἂν τὴν ἐρωτήσωμεν, θέλει ἀκολουθήσει τὰς εὐχάς μας.

§162Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐχαρακτηρίσθη τὸ νομοσχέδιον ὡς παιδαριωδῶς διατυπωθέν. Καὶ δὲν εἶμαι μὲν ἐγὼ ὁ συντάξας αὐτὸ, εἶμαι ὅμως ὁ ἀποδεχθεὶς τὴν διατύπωσιν, ἥτις ἐγένετο μετὰ πολλῆς συνέσεως παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καρδίτσης, ὁ ὁποῖος δὲν πρέπει νὰ κατηγορηθῇ ὡς γέρων, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἀπέδειξε σύνεσιν γεροντικήν. Ἔλεγον προτήτερα, ὅτι ἤμην σύμφωνος πρὸς τὸ ὅλον νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ εἶχον ἐπιφύλαξίν τινα. Ἤδη μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς δεκαετίας, ἤτοι ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ προθεσμία αὕτη, εἶμαι εἰς καλλιτέραν θέσιν, καθόσον καὶ ἐγὼ ἐξ ἀρχῆς παρεδέχθην, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐλευθερία ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν Τραπέζης Γεωργικῆς, ἐν οἵᾳ δήποτε στιγμῇ θὰ ἦτο τοῦτο δυνατόν. Κατὰ τοὺς ἰσχύοντας νόμους, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃ ὑποκαταστήματα ἐν Θεσσαλίᾳ. Εἶναι ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη τῇ προτάσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος κατὰ τὸ ἔτος 1896, ἐὰν μὴ ἀπατῶμαι ὡς πρὸς τὴν χρονολογίαν. Ἤδη οἱ Βουλευταὶ Θεσσαλίας ὑπέδειξαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἱδρύσεως τῶν ὑποκαταστημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα πολὺ ἤθελον εὐκολύνει, ἵνα γεννηθῇ καὶ ὁ συναγωνισμός. Λέγω ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἱδρύσεως ὑποκαταστημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ...

§163ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν τὸ ἀποκτᾷ, τὸ ἔχει.

§164Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς λέγω, τὸ ὁποῖον παρελείψατε, νομίζω, νὰ εἴπητε· διότι εἶχον λάβει μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ὅτε ἐγένετο ὁ σχετικὸς νόμος... Ὑπέδειξαν δὲ ἤδη, λέγω, οἱ Βουλευταὶ Θεσσαλίας τὴν ἀνάγκην τῆς ἱδρύσεως τῶν ὑποκαταστημάτων αὐτῶν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἵνα αὐτὰ ἀναλάβωσι τὴν διάθεσιν τῶν χρημάτων· διότι δὲν εἶναι ἐνθουσιασμένοι οἱ Θεσσαλοὶ ἐκ τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας, — πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν — ἐπιθυμοῦσι δὲ τὸν συναγωνισμὸν, καὶ ὁ συναγωνισμὸς θὰ γεννηθῇ διὰ τῆς ἱδρύσεως τοιούτων ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθν. Τραπέζης· ἀφ’ ἑτέρου ὅμως ἡ Θεσσαλία καλὸν νὰ ἔχῃ λελυμένας τὰς χεῖρας καὶ νὰ μὴ ἦναι δεσμευμένη ὑπὸ τῆς δεκαετίας. Ἀφοῦ τοῦτο δὲν ἐγένετο δεκτὸν, πρέπει νὰ ἤμεθα εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὰ προτεινόμενα. Ἐγένετο παρατήρησις παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διατυπώσεως. Βεβαίως ἡ παρατήρησις εἶναι ὀρθὴ, καὶ τὴν συμμερίζομαι. Νομίζω ὅμως, ὅτι εὐκόλως διορθοῦται τὸ πρᾶγμα διὰ τῆς ἀπαλείψεως τῆς φράσεως «κατὰ ποσὸν ἀνώτερον τῶν δύο ἑκατομμυρίων». Ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, δύναται νὰ γεννήσῃ ἀμφιβολίας.

§165ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω μίαν λέξιν, κύριε Πρόεδρε, καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω τὴν λέξιν ταύτην, ἐπειδὴ ἀνεμίχθη τὸ ὄνομα συναδέλφου Τραπέζης, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐφρόντισα πάντοτε καὶ ἐγὼ, ὅτε μετεῖχον τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθν. Τραπέζης, καὶ ἐκείνη, ὅπως συνδεώμεθα διὰ δεσμῶν συναδελφικῶν. Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἐλέχθη πρὸς ἐμὲ οἷος δήποτε λόγος ἐλλείψεως πεποιθήσεως ἐπὶ τὴν στοργὴν τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας πρὸς τὸν τόπον, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν αἴτησιν τῶν κ.κ. Βουλευτῶν Θεσσαλίας, ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀναλάβῃ τὸ ἔργον. Ἄλλοι λόγοι ὑπηγόρευσαν ταύτην, λόγοι ἄσχετοι ἐντελῶς πρὸς τὴν ἀξίαν πάσης ἐκτιμήσεως θέσιν ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ τῆς ἐν λόγῳ Τραπέζης, ὁ λόγος ὅτι τὰ γενικὰ τῆς Θεσσαλίας παθήματα καὶ ταύτην τὴν Τράπεζαν ἐπὶ τοσοῦτον ἔβλαψαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὥστε μᾶλλον τὴν θέσιν τοῦ ἀξιοῦντος συνδρομὴν παρὰ τοῦ Κράτους εἰς μείωσιν τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ἔπαθεν, ἔχει ἡ Τράπεζα ἐκείνη, περὶ τῆς ὁποίας συνδρομῆς τοῦ Κράτους καὶ αἴτησιν λίαν λεπτομερῆ ἔχει ἤδη ὑποβεβλημένην, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπὸ μελέτην καὶ περὶ τῆς ὁποίας βεβαίως, ἅμα παρέλθωσι τὰ μᾶλλον ἐπείγοντα, θ’ ἀπασχολήσω ἴσως καὶ τὴν Βουλήν.

§166Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπαντᾷ εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ εἶπον, παρακαλῶ νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινάς. Ἐγὼ δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν ἐγένετο ἡ πρότασις περὶ ἱδρύσεως τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ὑποκαταστημάτων· εἶχον ὅμως λάβει μέρος εἰς τὴν διάσκεψιν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου, ὅτε συνεζητοῦντο τὰ περὶ τούτου, καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὰ λεχθέντα ἐκεῖ. Οἱ ἐκ Θεσσαλίας κ. συνάδελφοι εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι καλὸς εἶναι ὁ συναγωνισμὸς, καὶ ὅτι ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς προσδοκίας τῆς Θεσσαλίας...

§167ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς ἐμὲ δὲν ἐλέχθη.

§168Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λέγω τί ἐλέχθη εἰς τὰς ἰδιαιτέρας συσκέψεις. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο συνέλευσις ἐν Βόλῳ, ἵνα ληφθῶσι 2,000,000 φράγκα ἐκ τῶν ἐντόκων καταθέσεων εἰς αὐτὴν, ὅπως διατεθῶσιν εἰς ἐργασίας ἐν Παρισίοις, εἰς τὸ Χρηματιστήριον. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω ἐν τῇ συνελεύσει ἐκείνῃ τοὺς κ. κ. Στέφανον Ζαφειρόπουλον καὶ Γεώργιον Ζαφειρόπουλον. Ἔμεινα δὲ ὁ μόνος ἀντιταχθεὶς εἰς τὴν πρότασιν ταύτην. Ἐσημείωσα τὴν μειοψηφίαν μου ἐν τῷ πρακτικῷ, καὶ ἔσπευσα ἐνταῦθα νὰ διαμαρτυρηθῶ, ὁ τότε δὲ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μακαρίτης Παπαμιχαλόπουλος ἐγκαίρως προέλαβε τὸ κακὸν, διότι ἄλλως τὰ 2,000,000 ἐκεῖνα ἤθελον ἀναχωρήσει ἐκ Θεσσαλίας καὶ μεταβῆ εἰς τὸ Χρηματιστήριον τῶν Παρισίων. Βεβαίως εἶναι καταλληλοτάτη ἡ εὐκαιρία αὕτη, ἵνα εἴπω τοῦτο, ὡς εἶναι καταλληλοτάτη ἡ εὐκαιρία, ἵνα εἴπω καὶ ὅτι ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας, δὲν λέγω ὅτι δὲν ὠφέλησε τὸν τόπον παντελῶς,—βεβαίως τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἀκριβές,— ἀλλὰ δὲν εἰργάσθη ὡς ἔπρεπε, διότι διηυκόλυνε μόνον τοὺς κεφαλαιούχους, ἐλάμβανον δηλαδὴ οὗτοι τὰ χρήματα καὶ τὰ ἀνετόκιζον ἐπὶ πολὺ μείζονι τόκῳ εἰς τοὺς πολλοὺς τῶν κατοίκων. Πολλὰ παρενετίθεντο προσκόμματα. Τοῦτο ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι οἱ κ. ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοι εὑρέθησαν σύμφωνοι, ὅτι, ἀφοῦ τὸ δικαίωμα τὸ ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πρὸς ἵδρυσιν ὑποκαταστημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ, εἶναι κατάλληλος ἡ στιγμή, ὅπως λειτουργήσωσι τὰ ὑποκαταστήματα ταῦτα. Δὲν θέλω νὰ ἐπιῤῥίψω μομφὴν οὐδὲ εἰς τὸ κατάστημα, οὐδὲ εἰς τὰ πρόσωπα τὰ διοικοῦντα. Μάλιστα μεταξὺ αὐτῶν ὁ διοικῶν τὸ κεντρικὸν κατάστημα τοῦ Βόλου εἶναι ἄριστος ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἀλλ’ ἐκτελεῖ τὰς διαταγὰς τοῦ κεντρικοῦ Συμβουλίου καὶ τοὺς κανονισμούς. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Πρόκειται περὶ τοῦ ὅτι ἡ Θεσσαλία ἔχει ἀνάγκην ἐργασίας μεγάλης καὶ δὲν ἔχει κεφάλαια, μαστίζεται δὲ ὑπὸ τῆς τοκογλυφίας...

§169ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς ὅλη ἡ Ἑλλάς.

§170Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς ὅλη ἡ Ἑλλάς· ὀρθότατα. Ἀλλ’ ἰδίᾳ ἡ Θεσσαλία μαστίζεται...

§171ΜΑΝΕΣΗΣ. Πανταχοῦ εἶναι τὸ κακὸν τοῦτο.

§172Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παρακαλῶ, λάβετε τὸν λόγον κατόπιν, νὰ εἴπητε καὶ διὰ τὸ Ἀγρίνιον.

§173ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ Θεσσαλίας, καὶ νομίζετε ὅτι τὰ πάντα πρέπει νὰ ὑποκύψωσιν ἐκεῖ! Βεβαίως ἔχει ἀνάγκην ἡ Θεσσαλία, ὅπως ἔχει ὅλη ἡ Ἑλλάς.

§174Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἐννοῶ τὴν διακοπήν, διότι ἐγὼ δὲν λέγω ὅτι ἡ ἄλλη Ἑλλὰς δὲν πάσχει ἐκ τῆς τοκογλυφίας. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται περὶ Θεσσαλίας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, περὶ Θεσσαλίας βεβαίως θὰ ὁμιλήσω. Καὶ ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς διψᾷ δικαιοσύνην καὶ κεφάλαια, ἀλλὰ καὶ ὅλη ἡ Θεσσαλία ἐπίσης, ἢ καὶ κατὰ τι πλειότερον· ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὁμιλοῦμεν περὶ ζητημάτων χρηματικῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν Θεσσαλίαν.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ μὴ διακόπτωσι.

§176Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λοιπὸν μόνον τοῦτο ἤθελον νὰ εἴπω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, χωρὶς νὰ ἐπιῤῥιφθῇ μομφὴ κατά τινος, ἡμεῖς θέλομεν ν’ ἀνοίξῃ ὁ συναγωνισμός, νὰ ἦναι δὲ ἐλευθέρα ἡ ἅμιλλα, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα καὶ ἐγὼ νὰ μὴ ἤμεθα δεσμευμένοι οὐδὲ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ δεκαετίαν. Ἡ δὲ παρατήρησίς μας ἐγένετο δεκτή.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιμπρίτης ἔχει τὸν λόγον.

§178Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ κουράσω τοὺς συναδέλφους. Ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἴπω. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ εἶναι πολὺ ὀρθή. Εἶναι ἐπάναγκες νὰ διασαφηνισθῇ τὸ ἄρθρον ὄχι μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὰ 2,000,000, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη· ὅταν οἱ κατάλογοι ἤθελον παρουσιάσει ποσὸν ἔλαττον τῶν 8,000,000, νὰ δύναται ἡ ἐπιτροπὴ ν’ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν ἀναλόγως, ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς κλίμακος.

§179ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος φόβος.

§180ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής, προνοῶν περὶ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ ποσοῦ τούτου, προέτεινε μέσον τι, διὰ τοῦ ὁποίου νομίζει ὅτι θὰ ηὔξανε τὸ ποσὸν, λέγω ὅτι ἀκριβῶς αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον οἱ ἐκ Θεσσαλίας Βουλευταὶ, καίτοι ἀναγνωρίζοντες τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας προσέφερεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλ’ ἀποβλέποντες εἰς τὸ ἀνεπαρκὲς τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ἡ Τράπεζα αὕτη ἔχει καὶ δύναται νὰ διαθέσῃ σήμερον, ἐνόμισαν ὅτι συμφέρον ἔχουσι νὰ σύρωσι καὶ ἄλλα κεφάλαια εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Τοῦτο βεβαίως δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπιτύχωσιν ἄλλως ἢ ἀποβλέποντες εἰς ἓν κατάστημα ἱδρυμένον. Καὶ τοιοῦτον εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, κατάστημα ὄχι μόνον ἱδρυμένον, ἀλλὰ καὶ κεκτημένον τὸ δικαίωμα νὰ ἱδρύσῃ ὑποκαταστήματα ἐν Θεσσαλίᾳ. Λοιπὸν ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως ὑποκαταστημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς ἐξυπηρετήσεως δι’ αὐτῶν τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας ἀποῤῥέει ἐκ τῆς φύσεως αὐτῆς τῶν πραγμάτων. Ἐπιτρέψατέ μοι δὲ νὰ σᾶς προσθέσω, ὅτι εἰς τὴν διάνοιαν τῶν ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτῶν ἦτο καὶ πρὸ τοῦ πολέμου ἡ ἰδέα αὕτη. Ἀπὸ τοῦ 1896 εἶχον παρακαλέσει διάφοροι Βουλευταὶ τῆς Θεσσαλίας τὸν τότε διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ σήμερον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἱδρυθῶσι καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθν. Τραπέζης. Δὲν βλέπω λοιπὸν ἐγὼ τίποτε, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἐκπλήξῃ τινά, διότι ἡ Θεσσαλία ἀπέβλεψεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Οὐδὲ εἶναι ἀνάγκη ἑρμηνείας, ἐὰν ἔχωμεν δυσπιστίαν πρὸς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας. Οὐδεμίαν δυσπιστίαν ἔχομεν.

§181ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Καὶ αὐτὴ εἶναι πρόσφυξ.

§182ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἄλλως τε καὶ αὐτὴ εἶναι πρόσφυξ, ὡς προσφυῶς παρατηρεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ ἔχει ἀνάγκην ἴσως περιθάλψεως. Ἀλλὰ προσθέτω καὶ τοῦτο· ὑποθέτω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνική, ἐρχομένη νὰ ἱδρύσῃ τέσσαρα ὑποκαταστήματα καὶ πιθανὸν καὶ πρακτορεῖα εἰς ἄλλα σημεῖα τῆς Θεσσαλίας, ἔρχεται ἵνα λάβῃ καὶ τὸ ¼%, τὰς 20,000. Αἱ 20,000 αὗται δὲν θὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν οὐδὲ ὅπως συντηρήσῃ τὰ ὑποκαταστήματα. Ὑποθέτω ὅτι ἐν τῷ ἰδίῳ αὑτῆς συμφέροντι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνική, ὡς πιστωτικὸν κατάστημα, θὰ σπεύσῃ νὰ κάμῃ καὶ ἄλλας ἐργασίας· ἐκτὸς τῆς μικρᾶς προμηθείας τοῦ ¼%, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ, θὰ σπεύσῃ νὰ κάμῃ καὶ ἄλλας ἐργασίας, νὰ δανείζῃ ποσὰ ἐν Θεσσαλίᾳ, οὕτως ὥστε τὴν ἀνεπάρκειαν, εἰς τὴν ὁποίαν πολὺ ὀρθῶς ἐπέστησε τὴν προτοχήν του ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, — καὶ εὐγνωμονῶ αὐτὸν, διότι εἰς ταύτην ἐπέστησε τὴν προτοχήν του, — τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν 8,000,000 νὰ τὴν ἀναπληρώσουν αἱ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἐν τῷ ἰδίῳ αὑτῆς συμφέροντι, θὰ ἐνεργήσῃ ἐν Θεσσαλίᾳ, οὕτως ὥστε — δὲν θέλω ἐγὼ νὰ ὁρίσω ποσὸν — βεβαίως σπουδαῖον ποσὸν θὰ διατεθῇ συγχρόνως ὑπὲρ ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ προνοήσῃ τὸ νομοσχέδιό μας. Τὸ νομοσχέδιόν μας, τὸ ὁποῖον διαθέτει ἀνὰ 500 ἢ 1000 δραχμάς, δὲν ἀποβλέπει εἰς τοὺς κτηματίας, οἱ ὁποῖοι χάριν τῆς ὅλης Ἑλλάδος εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβωσι τὰς ἐργασίας των καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην 20,000 καὶ 30,000. Τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ τοῖς δώσῃ τοσοῦτον ποσόν. Λοιπὸν μόνον τὸ εὐεργέτημα τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Θεσσαλίᾳ θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας, διαθετούσης τῆς Τραπέζης χρήματα εἰς δάνεια κτηματικά, εἰς δάνεια γεωργικά, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ἰδικόν της συμφέρον, τοὐλάχιστον ἵνα καλύψῃ τὰς δαπάνας τῶν ὑποκαταστημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἱδρύσῃ ἐκεῖ· διότι αἱ 20,000, τὰς ὁποίας ἡμεῖς θὰ τῇ δώσωμεν, δὲν θ’ ἀρκέσουν οὐδὲ διὰ τὸν χάρτην, τὸν ὁποῖον θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ἐξοδεύσῃ διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν γραφείων της.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§184ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἐπρόκειτο συζήτησις ἐπὶ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν θὰ προτείνῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρηκυῖα, καὶ ἐπειδὴ νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει ν’ ἀναπτυχθῇ κἄπως εὐρύτερον, ἐπιφυλάττομαι νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὅτε, νομίζω, θὰ ἔχῃ ὑποβάλει καὶ τὴν τροπολογίαν του ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βελλίνης ἔχει τὸν λόγον.

§186Κ. ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Μακρὰ, Κύριοι, ἐγένετο συζήτησις σχετικῶς πρὸς τὴν μέχρι τοῦδε δρᾶσιν τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας, ἐπειδὴ δὲ ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ γείνω συντάκτης, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ εἰσηγητὴς τῆς γνώμης τῶν λοιπῶν ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφων μου παρὰ τῷ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργῷ, ὀφείλω νὰ δώσω διασαφήσεις τινάς, πρὸς ἄρσιν πάσης παρεξηγήσεως. Θεωρῶ ἄδικον πάντα ὑπαινιγμὸν κατὰ τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας, καὶ ἀναγνωρίζω τὴν ἐπωφελῆ μέχρι τοῦδε δρᾶσιν αὐτῆς· οὐδεὶς συνεπῶς λόγος δυσμενείας μὲ ὤθησεν εἰς τὸ νὰ ἐπιζητήσω τὴν σύστασιν ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Θεσσαλίᾳ, εἰμὴ καθαρῶς ἡ ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως τῶν πιστωτικῶν τῆς Θεσσαλίας κεφαλαίων, ὡς ἐξετέθη ἤδη καὶ παρ’ ἄλλων συναδέλφων. Ἡ ὑπάρχουσα ἤδη Τράπεζα λειτουργεῖ κανονικῶς, διοικεῖται σωφρόνως καὶ εἶναι εὐεργετική· ἀλλ’ ἡ Θεσσαλία ἔχει ἀνάγκην προσθέτου ζωτικοῦ αἵματος, καὶ τοιοῦτον ἐπεζητήσαμεν διὰ τῶν προστεθησομένων χρημάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Διὰ τοῦτο ἀναθέτομεν εἰς αὐτὴν τὴν διάθεσιν καὶ τῶν περὶ ὧν πρόκειται ἑκατομμυρίων· ταῦτα ὅμως δὲν ἦσαν 7, ἀλλὰ 8 ἑκατομμύρια, καὶ δὲν πρόκειται νὰ διαθέσῃ καὶ πρόσθετον ποσὸν τὸ Δημόσιον, αὐξάνον ταῦτα μέχρι 10 ἑκατομμυρίων, καθόσον ὑπάρχει ἤδη πλεόνασμα ἐκ τῆς πιστώσεως τῆς παλινοστήσεως πλέον τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου. Ἄλλως τε ἡ Θεσσαλία κατεστράφη, καὶ ἔχει ἀνάγκην ἀνακουφίσεως· τοιαύτην δὲ συνδρομὴν δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ τῇ ἀρνηθῇ. Διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη καλὸν, ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ ἀπόλυτοι, αἱ πρῶται ἀνάγκαι τῶν κατοίκων ἀπαιτήσωσι ποσὸν κατά τι ἀνώτερον τῶν 8,000,000, νὰ μὴ διστάσῃ τὸ Κράτος νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς αὐτοὺς, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσῃ πίστωσιν χορηγηθεῖσαν ἤδη. Διὰ τοῦτο συνετάχθη καὶ τὸ ἄρθρον, ὅπως συνετάχθη. Δὲν φρονῶ ὅμως, ὅτι αἱ πρόχειροι ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας προβλέπει τὸ ἄρθρον, θ’ ἀναγκάσωσι τὰς ἐπιτροπὰς νὰ ὑπερβῶσι κατὰ τοσοῦτον τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀρχικῶς ὡρίσθη. Νομίζω ὅτι, ὅπως ἔχει ἡ σύνταξις τοῦ ἄρθρου, καθιστᾷ πρόδηλον τὸν σκοπὸν τῆς φειδοῦς, ἣν ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐπιδείξωσιν αἱ ἐπιτροπαί, διαθέτουσαι τὰ ποσὰ ταῦτα. Ἀλλ’ ἡ φειδὼ πρέπει νὰ συνδυάζηται πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν κατοίκων, καὶ ἂν αὗται ἀπαιτοῦσι τὴν χρησιμοποίησιν καὶ τῶν δέκα ἑκατομμυρίων, νὰ χρησιμοποιηθῶσι ταῦτα ὁλόκληρα.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 6 καὶ 7 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§189ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει τι τὸ σκοτεινὸν ἐνταῦθα. «Ὁ λαμβάνων παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, (λέγει τὸ ἄρθρον) δυνάμει τῶν ὁριστικῶν καταλόγων, τὸ ἐν αὐτοῖς ὁριζόμενον ποσὸν ὑποχρεοῦται νὰ τὸ ἀποδώσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐντὸς ἑξαετίας ἐντόκως ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἔτους πρὸς 4% κατ’ ἔτος...» Ἐννοεῖτε ὅτι τὸ «ἐντόκως» ἀναφέρεται ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἔτους, ἑπομένως τὸ πρῶτον ἔτος εἶναι ἄτοκον;

§190ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§191ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε πρέπει νὰ σαφηνισθῇ.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται).

§193ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν πληροφορίαν ἔχω ἀνάγκην νὰ ζητήσω. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον λέγει: «Ἡ αὐτὴ Τράπεζα ὑποχρεοῦται νὰ τηρῇ διατεθειμένον ἐν Θεσσαλίᾳ εἰς τὰς αὐτὰς ἐργασίας καὶ ἕτερον ποσὸν, τοὐλάχιστον ἴσον πρὸς τὰς παρ’ αὐτῇ κατὰ τὰ ἀνωτέρω καταθέσεις». Ἐννοεῖται, ὅτι διὰ τῆς διαθέσεως ταύτης δὲν ἐλαττοῦται ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ Τράπεζα διὰ τοῦ νόμου τοῦ Ἰανουαρίου 1897, ὅπως χορηγήσῃ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τὰ δάνεια τὰ γεωργοκτηματικὰ μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 10,000,000. Ἡ χορηγία αὐτῶν δὲν ἐπηρεάζεται, μήτε συνδυάζεται μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον.

§194ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὰς χορηγήσεις τὰς γεωργικὰς, θίγονται αἱ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας ἀναδέχεται ἡ Τράπεζα, μὲ τὰ κεφάλαια τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ ἰδικά της προσθέτως. Δὲν εἶναι μόνον ἡ διδομένη κατὰ τὸ καταστατικὸν τῆς Ἐθν. Τραπέζης ἐργασία χορηγίας εἰς γεωργοὺς, ἀλλὰ περιλαμβάνει τοῦτο καὶ χορηγίας εἰς κτηματίας ἀστικοὺς καὶ ἄλλα εἴδη ἐργασίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ κεφάλαια τὰ εἰς τὰς τελευταίας ταύτας ἐργασίας ἀσχολούμενα, ταῦτα δὲν ἔχουσι σχέσιν καμμίαν βεβαίως μὲ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἄλλοτε. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ χορηγήσῃ εἰς γεωργοὺς καὶ ἀγροτικοὺς κτηματίας, ταῦτα βεβαίως περιλαμβάνονται.

§195ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως δὲν θέλω νὰ τὸ συζητήσω σήμερον, ἀλλ’ ἐπιφυλάττομαι νὰ τὸ συζητήσω εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν· διότι, ἐὰν τοιοῦτόν τι συμβαίνῃ, ἡ Τράπεζα βεβαίως δὲν παρέχει τίποτε εἰς τὴν Θεσσαλίαν.

§196ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς δὲν παρέχει;

§197ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν παρέχει, διότι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀφορᾷ τοὺς παθόντας ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ οὐχὶ τοὺς ἐν γένει γεωργοκτηματίας, οὓς ἀφορᾷ ὁ νόμος τοῦ Ἰανουαρίου 1897.

§198ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ. Ἀμφιβάλλω ἐὰν ἠρωτήθη ἡ Τράπεζα περὶ τούτου.

§199ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ νὰ μελετήσητε τὸ ζήτημα, καὶ νὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§200ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν ὑποβάλλω εἰς τὴν μελέτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ· ἐὰν φρονῇ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁ περιορισμὸς αὐτὸς εἰς τὰς χορηγήσεις, καὶ ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῶσιν αὗται καὶ εἰς νομικὰ πρόσωπα, οἷον δήμους, οἱ ὁποῖοι πρὸ πάντων ἐν Θεσσαλίᾳ χρήζουσι προστασίας.

§201ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐκ Θεσσαλίας τὸ θέλωσι...

§202ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι δά! καὶ ἐὰν τὸ θέλωσι, βεβαίως δὲν πρέπει νὰ γείνῃ.

§203ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ δῆμοι ἐν Θεσσαλίᾳ τώρα ἔχουσιν ἀνάγκην ὑποστηρίξεως.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§206ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὑποβάλλετε τροπολογίαν;

§207ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐδήλωσα, κύριε Πρόεδρε.

§208Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξετάσῃ καὶ βεβαιωθῇ, ἂν δυνάμεθα ἐλευθέρως ἐφεξῆς ν’ ἀπαλλάττωμεν ἀπὸ τελῶν χαρτοσήμου, ἀφοῦ ἐψηφίσθη καὶ ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος περὶ ἐλέγχου, ἵνα μὴ ψηφίζωμεν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ψηφίζωνται. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν.)

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.