1898.02.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22

Τῆς 28 Φεβρουαρίου 1898.

(Σάββατον)

Ὥρα 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρύτανις τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου δι’ ἐγγράφου του πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς παρακαλεῖ τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς, ὅπως εὐαρεστούμενοι προσέλθωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ τῶν τελετῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἔνθα γενήσεται ἡ ἐγκατάστασις τῶν νέων Πανεπιστημιακῶν ἀρχῶν.

§2ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πότε;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον. Ἡ πρόσφυξ Κρῆσσα Μαρία Χατζηδάκη παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ὅπως χορηγήσῃ αὐτῇ χρηματικὸν βοήθημα. Ἡ ἄπορος ἀδελφὴ τοῦ κατὰ τὸν πόλεμον φονευθέντος ἐν Ἠπείρῳ ἀνθυπολοχαγοῦ Ἀριστοτέλους Κατσελίδου ἱκετεύει τὴν Βουλὴν, ὅπως τῇ χορηγήσῃ χρηματικὸν βοήθημα. Οἱ ἐκ Θεσσαλίας πρόσφυγες φοιτηταὶ παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως χορηγήσῃ καὶ εἰς αὐτοὺς ἀνάλογον χρηματικὸν βοήθημα. Ὁ κ. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐλέγχου, ἥτις προὐκάλεσεν ἀναμφιῤῥήστως τὴν ἀταξίαν ἢ μᾶλλον τὴν παράλειψιν τῶν διατάξεων τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ν’ ἀρχίσωμεν νέαν ὅλως πορείαν, καὶ ν’ ἀπαιτήσωμεν παρὰ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς τὴν τήρησιν ὅλων τῶν διατάξεων τοῦ ΣΙΒʹ τοῦ 1852 νόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι παράλληλος καθ’ ὁλοκληρίαν τοῦ Συνταγματικοῦ χάρτου. Ἐὰν, Κύριοι, ἐγκαίρως ἐτηροῦντο αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας ὁρίζουν τὰ κεφάλαια, καὶ ἰδίως τὸ δέκατον, τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, δὲν ἠθέλομεν καταλήξει εἰς τ’ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐφθάσαμεν ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, καὶ ἰδίως νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν ἁπάντων ὑμῶν εἰς τὴν σύστασιν καὶ εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διότι ἄνευ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ καὶ τῆς κατὰ βῆμα παρακολουθήσεως τῶν ἐργασιῶν ἢ τῶν ἀπολογισμῶν τῶν εἰς αὐτὸ ὑποβαλλομένων λογαριασμῶν, εἶναι ἀδύνατον ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Πολιτεία νὰ γνωρίζῃ τὴν κατάστασιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν εὑρίσκεται τὸ Κράτος. Ἔχω νῦν ὑπ’ ὄψιν μου τὸ κεφάλαιον 20 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄρθρον 2, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται πίστωσις 100,000 δραχμῶν «διὰ κατασκευὴν τῶν ἀνακτόρων τοῦ Διαδόχου», ἔχω δὲ συνάμα ὑπ’ ὄψιν μου καὶ δήλωσιν τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, διὰ τῆς ὁποίας οὗτος παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβιβάσῃ τὴν πίστωσιν ταύτην εἰς τὸ ποσὸν τῶν 130,000 δρ. Οἱ ἀναδιφήσαντες τὸν προϋπολογισμὸν βεβαίως θὰ εἶδον τὸ ποσὸν τοῦτο, καὶ ἀνέμενον τὴν ὑποβολὴν τοῦ σχετικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔργου, συμφώνως μὲ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρ. 21 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου. Ἐπειδὴ δ’ ἴσως διαφεύγει ἀπό τινας ἡ διάταξις αὕτη, ἥτις ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΛΗʹ τῆς 9 Μαρτίου 1894, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνώσω μόνον τὴν πρώτην παράγραφον (ἀναγινώσκει): «Πρὸς κατασκευὴν ἐθνικῆς ὁδοῦ, σιδηροδρόμου, διώρυγος, γεφύρας, λιμένος, δημοσίου καταστήματος, ἢ ἄλλου δημοσίου ἔργου, ἐπαγομένην εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου δαπάνην ὑπὲρ τὰς 10,000 δραχμῶν, ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος, ἐγκρίνων τὸν προϋπολογισμόν...» Ἐπὶ τῇ περιστάσει ταύτῃ τῆς αἰτουμένης πιστώσεως τῶν 100,000 δραχμῶν ἦλθεν εἰς τὴν μνήμην μου ἐπερώτησίς μου, ὑποβληθεῖσα κατὰ τὴν ΛΕʹ συνεδρίασιν τῆς 8 Μαρτίου 1896, διὰ τῆς ὁποίας παρεκάλουν τὸν τότε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ σχετικάς τινας πληροφορίας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπῆλθον τὰ ἀτυχῆ συμβεβηκότα, δὲν ὑπεβλήθησαν αἱ πληροφορίαι, καὶ διὰ τοῦτο εὑρίσκομαι ἤδη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρακαλέσω τὸν νῦν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἵνα εὐαρεστηθῇ καὶ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν: «Αʹ) Τὸν ἀρχικὸν προϋπολογισμὸν τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου, μετὰ τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου. Βʹ) Τοὺς μετὰ τὸν ἀρχικὸν προϋπολογισμὸν συνταχθέντας διαδοχικῶς συμπληρωτικοὺς προϋπολογισμούς. Γʹ) Πίνακα λεπτομερῆ κατὰ χρονολογίας καὶ σημειώσεις σχετικὰς τῶν δοθεισῶν πιστώσεων. Δʹ) Τίνες ὑπῆρξαν οἱ ἐργολάβοι τῆς ἐκτελέσεως τῶν διαφόρων προϋπολογισμῶν, τοῦ τε ἀρχικοῦ ὡς καὶ τῶν συμπληρωτικῶν. Εʹ) Σύντομον ὑπολογισμὸν, ἀλλὰ λεπτομερῆ, τοῦ ἀπαιτουμένου ποσοῦ, ἵνα ἐντελῶς περατωθῇ τό τε ἀνάκτορον καὶ ὁ περίβολος αὐτοῦ. Ϛʹ) Ἐν γένει ἅπαντα τὰ σχετικά.» Δὲν εἶναι καιρὸς βεβαίως, Κύριοι, νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐξετάσεως, ἐὰν κατάλληλος δι’ ἀνάκτορον εἶναι ἡ ἐκλεχθεῖσα θέσις, ἐὰν ἠδύνατο ἢ ἔπρεπε ν’ ἀρκέσῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐδόθη ἀρχικῶς καὶ ἐδηλώθη μάλιστα τότε, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἐπισήμως, καὶ διεβεβαίου μετὰ τῆς μεγαλειτέρας πειστικότητος ὁ τότε εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδὲ λεπτὸν θέλομεν ὑπερβῆ, ὡς ἐπίσης διεβεβαίου τὴν Βουλήν, ὅτι μὲ 600,000, νομίζω, μόνον δραχμὰς ἠθέλομεν κατασκευάσει τὸν ὀδοντωτὸν σιδηρόδρομον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τοῦ φίλου συναδέλφου ἐκ Καλαβρύτων, δι’ ὃν ἐν τούτοις ἐδαπανήσαμεν 3 καὶ πλέον ἑκατομμύρια, χωρὶς ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς νὰ προσφέρῃ οὐχὶ ἀνάλογον, ἀλλ’ οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην σχετικὴν ὑπηρεσίαν (διάλογοι). Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι, ἀφοῦ ἐγένετο ἀρχὴ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου, πρέπει καὶ νὰ περατωθῇ ἡ ἐργασία αὕτη, πρέπει ὅμως νὰ δοθῇ ἓν ὡρισμένον πέρας, νὰ συνταχθῇ εἷς συμπληρωτικὸς προϋπολογισμὸς, νὰ δοθῇ τὸ ὅλον ἔργον εἰς ἐργολαβίαν, ἵνα γνωρίσῃ τὸ ἔθνος καὶ ἡ Βουλή, τί θέλει δαπανηθῆ ἐπὶ τέλους πρὸς ἀποπεράτωσιν αὐτοῦ. Οἱ διαδοχικοὶ προϋπολογισμοὶ, αἱ ἀποκρύψεις ἀπὸ τῶν ὀμμάτων τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἔθνους τῶν γενομένων καὶ γιγνομένων δαπανῶν, φρονῶ ὅτι πρέπει πλέον νὰ παύσουν. Φρονῶ δ’ ὅτι πρέπει νῦν νὰ παρίστανται τὰ πάντα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ ἔθνος λευκὰ καὶ καθαρά. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ὑπέμνησα.

§5Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ἐκ Βόλου βουλευτοῦ κ. Φιλαρέτου, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐν Χαλκίδι προσφύγων Θεσσαλῶν παρεπονέθη ὅτι οἱ ἐκεῖ Θεσσαλοὶ πρόσφυγες δὲν λαμβάνουσι τὸ κεκανονισμένον βοήθημα, καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου πεινῶσιν, ἐτηλεγράφησα πρὸς τὸν νομάρχην Εὐβοίας, ὁ ὁποῖος εἰς ἀπάντησιν μοὶ ἐτηλεγράφησε τὰ ἑξῆς: «Οἱ τηλεγραφήσαντες πρὸς βουλευτὴν Φιλάρετον Παπα-Θεοδώρου, Σακελλαρίδης, Στρογγύλης καὶ Λάμπρου, παρουσιασθέντες σήμερον ἐνώπιόν μου, μοὶ ἐδήλωσαν ὅτι ἐνεργεῖται τακτικῶς διανομὴ βοηθημάτων ὑπὸ ἐνταῦθα ἐπιτροπῆς, καὶ ὅτι οὐδὲν παράπονον ἔχουσιν, ἀπεναντίας εἶναι εὐχαριστημένοι. Διὰ τηλεγραφήματος πρὸς ἀνωτέρω Βουλευτὴν ἐννοοῦσι χρηματικὸν βοήθημα ἔκτακτον, ἐξ ἐκείνων, ἃ ἔλαβον καὶ οἱ ἐν Ἀθήναις διαμένοντες πρόσφυγες Θεσσαλοὶ κατὰ τὰς ἑορτὰς τῶν Χριστουγέννων ἕως τῆς 1 τοῦ ἔτους, οὗτινος ὅμως οὗτοι στεροῦνται μέχρι τοῦδε.» Ἀκριβῶς συμβαίνει ὅ,τι εἶπον τότε εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι πρόκειται περὶ ἐκτάκτου βοηθήματος καὶ ὄχι περὶ τοῦ τακτικοῦ.

§6Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ ἀνεκοίνωσα, ὅτι εἶχον λάβει καὶ τηλεγράφημα παρὰ τῶν ἰδίων, καὶ ἐζήτουν ἐξήγησιν. Αὐτὸ δὲ, τὸ ὁποῖον λέγουσιν, εἶναι δικαιότατον· διότι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις διὰ τοὺς ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει καὶ οἱ εἰς ἄλλα μέρη εὑρισκόμενοι πρόσφυγες.

§7ΚΟΡΠΑΣ. Ἁρμόδιοι ἦσαν οἱ συντάξαντες τὸν κατάλογον.

§8Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ κατακριθῶσιν οἱ συντάξαντες τὸν κατάλογον,— καίτοι ἐγὼ δὲν ἤμην μεταξὺ αὐτῶν, διότι μόνον πληροφορίας τινὰς περὶ 5 ἢ 6 προσώπων ἔδωκα,— καθόσον ἐκεῖνοι ἔλαβον ἐντολὴν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα συντάξωσι κατάλογον μόνον διὰ τοὺς ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ πρόσφυγας (διάλογοι).

§9ΚΟΡΠΑΣ. 19 ἕως 20 χιλιάδες δραχμαί, αἱ ὁποῖαι ὑπολείπονται ἀκόμη ἐκ τῆς γενομένης διανομῆς, αὗται ἀνήκουσιν εἰς πρόσφυγας μὴ διαμείναντας οὔτε διαμένοντες ἐν Ἀθήναις.

§10ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Χθὲς ἔλαβον ἐπιστολὴν ἐκ Βόλου, δι’ ἧς μὲ διεβεβαίουν, ὅτι 200 πρόσφυγες ἐκ Λαρίσης στεροῦνται ἀπὸ μηνὸς παντὸς βοηθήματος. Ἐρωτῶ ἐπὶ τούτου τὴν προσοχήν σας, κύριε Ὑπουργέ.

§11Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶχον καὶ ἐγὼ τηλεγράφημα πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν, καὶ ἐτηλεγράφησα πρὸς τὸν νομάρχην Εὐβοίας, ὅστις μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι τακτικῶς στέλλεται τὸ βοήθημα. Ὡς πρὸς τὴν ἑτέραν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Φιλαρέτου περὶ τῶν ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν δημοτικῶν δασμῶν εἰσπραττομένων δημοτικῶν φόρων, καταθέτω ἐγκύκλιον, ἣν ἐξέδοτο τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1897, μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καὶ τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὅτι καὶ ἄλλας δίκας ἀπώλεσαν οἱ ἐγείραντες ἀγωγὰς κατὰ τῶν δήμων, διότι οἱ δημοτικοὶ φόροι εἶναι ὅλως ἄσχετοι πρὸς τοὺς τοῦ Δημοσίου, καὶ δύνανται πολλὰ νὰ εἰσέρχωνται ἀτελῶς, διότι ὡς τοιαῦτα τὰ ἐθεώρησε τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ οἱ δῆμοι δύνανται νὰ ἐπιβάλλωσιν ἐπ’ αὐτῶν δημοτικοὺς δασμούς.

§12Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§13ΔΑΓΡΕΣ. Ἐν Καλάμαις ἠγέρθη θόρυβος μέγας διὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας Βουλευτής. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος τῆς σταφίδος τῆς παρακρατήσεως μεταποιεῖται εἰς σεράπιον τὸ ὁποῖον ἀποστέλλεται εἰς Εὐρώπην πρὸς κατασκευὴν οἴνου, οὕτω δὲ ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου ματαιοῦται· διότι οἱ ἔχοντες ἀνάγκην σταφίδος πρὸς κατασκευὴν οἴνου δὲν θὰ προμηθεύωνται ἐκ τῆς συνήθως πωλουμένης, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ σεράπιον, τὸ ὁποῖον ἔχει εὐρυτάτην πώλησιν, διότι πωλεῖται εἰς μικρὰς τιμάς. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, τί θὰ γείνῃ ὁ νόμος, περὶ τοῦ ὁποίου τόσος λόγος ἐγένετο, ὁ περὶ τῆς παρακρατήσεως; Θὰ τεθῇ εἰς ἀχρηστίαν; Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ληφθῇ μέριμνα, καὶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀσχοληθῇ σπουδαίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, προκειμένου νὰ συζητηθῇ ἐκ νέου νομοσχέδιον περὶ παρακρατήσεως. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι συγκίνησις κατέχει τοὺς ἐμπόρους καὶ ἐν γένει τοὺς παρακολουθοῦντας τὴν κίνησιν τῆς σταφίδος, καθόσον ἐκ Παρισίων βιομήχανοι ἐγκατεστάθησαν ἐν Πάτραις καὶ διαπραγματεύονται ν’ ἀγοράσωσιν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς παρακρατήσεως, τὰ δὲ κέρδη αὐτῶν ἔσονται ἀνυπολόγιστα.

§14ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ πίνακα ἀφορῶντα εἰς τοὺς ἐλλειμματίας ἀποθηκαρίους τῆς παρακρατήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου, καὶ πόσον ποσὸν εἰς ἕκαστον κατελογίσθη, ὡς καὶ τὰς περὶ αὐτῶν ἐκθέσεις τῶν διαφόρων ἀρχῶν, οἰκονομικῶν τε καὶ δικαστικῶν, καὶ πόσον ποσὸν ὑπῆρχεν ἐν ταῖς ἀποθήκαις καὶ πόσον παρήχθη εἰς ὅλον τὸ Κράτος, καὶ διὰ τίνα λόγον διωρίσθησαν πραγματογνώμονες, ἵνα γνωμοδοτήσωσι περὶ φύρας, παρὰ τὸν νόμον, ἐνῷ ἐγένετο ἡ καταμέτρησις καὶ ἡ σφράγισις πολλῶν ἀποθηκῶν παρὰ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Τὰς πληροφορίας ταύτας ζητῶ, διότι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θέλω λάβει τὸν λόγον καὶ θέλω ἀποδείξει πολλὰ ἔκτροπα καὶ καταχρήσεις· διότι ὑπάρχουσι μέγιστα ἐλλείμματα, ἀνερχόμενα εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, καὶ ἔδει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως παύσωσιν αἱ καταχρήσεις αὗται.

§15Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐὰν οἱ λαβόντες τὸν λόγον περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς παρακρατήσεως παρηκολούθουν, ὡς ὤφειλον, τὰς διαφόρους φάσεις τῆς πωλήσεως τῆς σταφίδος, δὲν ἤθελον ἀντιπεξέλθει μετὰ τόσης ὁρμῆς κατὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς σταφίδος ταύτης. Δὲν εἶναι, φρονῶ, καιρὸς νὰ συζητήσωμεν τὸ πρᾶγμα, καὶ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἀλλὰ θὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ, ἵνα βοηθήσω τοὺς κυρίους συναδέλφους. Ἐὰν οἱ κύριοι συνάδελφοι ἀνέτρεχον νὰ ἐξετάσωσι τί γίνεται ἐν Γαλλίᾳ, ἰδίως δὲ ἀφ’ ὅτου ἤρχισαν ἐκεῖ νὰ κατασκευάζωσιν οἶνον, ἤθελον μάθει, ὅτι ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος εἶχε κατέλθει μέχρις 100 δραχμῶν, καὶ ὅτι τότε μόνον συνέφερεν αὐτοῖς καὶ μὲ τιμὰς ἔτι μικροτέρας νὰ χρησιμοποιήσωσι τὴν σταφίδα εἰς οἰνοποίησιν. Ἠγόρασεν ἡ Γαλλία, Κύριοι, σταφίδα εἰς μεγαλειτέραν τιμὴν τῶν ἑκατὸν δραχμῶν κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς φυλλοξήρας, ὅτε δηλ. κατεστράφησαν αἱ ἄμπελοι καὶ οὐδεμίαν ἄλλην ἐλπίδα εἶχεν εἴτε ὑπερτιμήσεως, εἴτε ὑποτιμήσεως. Ἀλλ’ ἤδη, ἕνεκα τῆς μεγάλης εἰσαγωγῆς οἴνων εἰς τὴν Γαλλίαν ἔκ τε Ἰταλίας καὶ ἐξ Ἰσπανίας, καὶ ἕνεκα τῶν ἀμπέλων τῆς Ἀλγερίας, ὁπόθεν εἰσάγονται εἰς τὴν Γαλλίαν ποσότητες μέγισται, ἡ τιμὴ τοῦ οἴνου θὰ ὑποτιμηθῇ. Σήμερον δὲ εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν συμφέρει ν’ ἀγοράσῃ οἴνους εἰς μεγάλας τιμὰς, οἱ δὲ γλυκεῖς οἶνοι, οἱ προσφερόμενοι παρά τε τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἰσπανίας, προσφέρονται εἰς τιμὰς ἐλαχίστας. Ἐὰν δὲ, Κύριοι, θελήσωμεν ν’ ἀπαγορεύσωμεν τὴν χρησιμοποίησιν τῆς σταφίδος εἰς σιρόπιον, οὐ μόνον θέλομεν παραβλάψει μέγαν κλάδον, ἀναπτυσσόμενον καὶ πλεῖστα εἰσφέροντα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ θέλομεν παραβλάψει καὶ τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὴν σταφίδα, παρὰ μόνον εἰς κατασκευὴν οἰνοπνεύματος. Ἐὰν δὲ οἱ Κύριοι, οἱ κατὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς σταφίδος εἰς σιρόπιον ἀντεπεξερχόμενοι, διατρέξωσι τὴν ὁδὸν Σταδίου καὶ τὴν ὁδὸν Πατησίων, τὸ πρῶτον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον θέλει προκαλέσει τὴν προσοχὴν αὐτῶν, θὰ ἦναι τὰ οἰνοπνευματοπωλεῖα, ἅτινα εἶναι πλήρη ἀνθρώπων, καὶ οἱ ἐν αὐτοῖς νῦν θαμῶνες εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς χθὲς δὲν ἔπινον ἢ ἓν μόνον ποτήριον ῥακῆς, ἐνῷ σήμερον κάθηνται περὶ μίαν τράπεζαν καὶ ἔχουσιν ἐν φιάλῃ ποσὸν ἑκατὸν τοὐλάχιστον δραμίων ῥακῆς (ἱλαρότης). Ἡ τοιαύτη χρησιμοποίησις τῆς σταφίδος εἰς οἰνόπνευμα ὑποθάλπει τὸν ἀλκολισμόν. Ἐὰν δὲ, Κύριοι περιορίσωμεν τῆς σταφίδος τὴν χρησιμοποίησιν μόνον εἰς οἰνοπνευματοποιίαν, τότε τὸ Δημόσιον πρέπει, ἀντὶ νὰ φυλάττῃ τὸ προϊὸν εἰς τὰς ἀποθήκας, νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φορέστη, καὶ νὰ τὸ ῥίψῃ εἰς τὴν θάλασσαν. Ἐὰν θέλετε παρακράτησιν πραγματικὴν, ἐὰν θέλετε ἐκ τῆς παρακρατήσεως νὰ ἔχῃ ὠφέλειαν τὸ Δημόσιον, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν βιομηχανικὴν κατεργασίαν καὶ τὴν ἐξαγωγήν. Δὲν παραβλάπτονται οἱ κύριοι τῆς σταφίδος, ἀφοῦ ἅπαντες δηλοῦτε καὶ ὁμολογεῖτε, ὅτι ἡ παρακράτησις ὠφέλησεν.

§16ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· δὲν ὠφέλησε καθόλου.

§17ΔΑΓΡΕΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου δι’ ὅσα εἶπε. Δὲν ἐνέκυψε, φαίνεται, εἰς μελέτην ἐπὶ τοῦ νόμου τῆς παρακρατήσεως, ἂν καὶ πολλάκις ἐγένετο συζήτησις, καὶ εὐρυτάτη. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας δὲν ἀρνεῖται ὅτι τὸ σεράπιον ἐξέρχεται ἐκ τῆς Ἑλλάδος καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν Γαλλίαν πρὸς κατασκευὴν οἴνου. Ἀλλὰ παραδεχόμενος τὴν ἀρχὴν ταύτην ὁ ἔντιμος προλαλήσας, φθάνει εἰς συμπέρασμα ἀντίθετον ἐκείνου, διὰ τὸ ὁποῖον πολὺ ἡ Βουλὴ ἐκοπίασεν. Ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου περὶ παρακρατήσεως εἶναι νὰ μὴ ἐξάγηται σταφιδόκαρπος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, νὰ μὴ ἐξάγηται ποσὸν σταφιδοκάρπου τοσοῦτον, ὥστε νὰ μένῃ τὸ χρήσιμον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν κατανάλωσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, τὸ δὲ ὑπόλοιπον νὰ καταναλίσκηται ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Ἐὰν λοιπὸν ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν ἐξαγωγὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἐὰν ἀφήσωμεν τουτέστιν ἐλευθέρους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καταστρατηγοῦνται τὸν νόμον καὶ μεταβάλλουσι τὸν σταφιδόκαρπον τῆς παρακρατήσεως εἰς σεράπιον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί θέλει γείνῃ; Ἅπαντες θὰ προμηθεύωνται ἐκ τῆς παρακρατήσεως, ἡ δὲ τιμὴ τῆς σταφίδος θὰ ὑποτιμηθῇ σπουδαίως. Δὲν ἐννοῶ, πῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἰσχυρίσθη, ὅτι πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ μεταποίησις εἰς σεράπιον.

§18ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἔχῃ σκοπὸν νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου περὶ παρακρατήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου· διότι, ἐὰν ἤθελεν ὑποβάλει τοιοῦτο νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι τὸν χείμαῤῥον τῆς εὐγλωττίας τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἠδυνάμεθα νὰ τὸν ἀνακόψωμεν πρὸς ὥραν, καὶ νὰ τὸν ἐπαναλάβωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν ἐπὶ ματαίῳ τὴν ὥραν μας· διότι τώρα ὅλη ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι ἄσκοπος. Ὅταν συζητῇ τις, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ συζητήσῃ. Τί συζητεῖτε λοιπόν; Ἠγέρθη εἷς τῶν συναδέλφων καὶ μᾶς ἐπανέλαβεν ὅσα εἶχεν εἴπει κατὰ μῆνα Αὔγουστον. Ταῦτα ἐθεώρησαν καλὸν νὰ ἐπαναλάβωσι, διότι ἔμπορος τις ἐν Καλάμαις ἔγραψεν εἴς τινα ἐγχώριον ἐφημερίδα, ὅτι κατεστράφη ἡ παρακράτησις. Καὶ διατὶ κατεστράφη; Διότι ἐπῆλθεν ἐν Γαλλίᾳ... (διαμαρτυρίαι καὶ θόρυβος),

§19ΦΩΝΑΙ. Παύσατε τὸν χείμαῤῥον! (ἱλαρότης).

§20ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἔχετε ὑπομονήν. Ἐγὼ εἶπον ν’ ἀνακοπῇ ὅλος ὁ χείμαῤῥος, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα σοβαρῶς καὶ ἀνετώτερον οἱ κύριοι συνάδελφοι.

§21ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ποτὲ δὲν θὰ ὑποβάλῃ! Δὲν θ’ ἀφήσωμεν τοὺς ἀντιθέτους νὰ κατισχύσουν!

§22ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει ἤδη ὑποβεβλημένον σχέδιον νόμου ὑπὸ τοῦ κ. ἐξ Ἠλείας Βουλευτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως νὰ προτείνω, ἐὰν νομίζω ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις, τροπολογίαν τινά.

§23ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εὐχαριστῶ, κύριε Ὑπουργὲ, διὰ τὴν πληροφορίαν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλκ. Δεληγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§25ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ καὶ ἡ ποσότης ἡ παραχθεῖσα κατὰ τὸ 1897, διότι ἐξ αὐτοῦ θέλομεν πεισθῆ, ἐὰν ἡ παρακράτησις ἐπέφερε τὴν ὕψωσιν, ἢ ἡ μείωσις τῆς παραγωγῆς ἕνεκα τοῦ περονοσπόρου καὶ τῶν ἄλλων ἀσθενειῶν· διότι, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, ἡ παραγωγὴ ἐφέτος εἶναι περὶ τὰ 200 ἑκατομμύρια, ἐνῷ ἄλλοτε ἀνήρχετο εἰς 400 ἑκατομμύρια, ὅτε ἐζητεῖτο ἡ παρακράτησις. Ἄλλως δὲ καὶ ἡ ζήτησις καὶ ἡ ἀγορὰ τῆς Γερμανίας ἐπέφερε τὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Οἱ δὲ οἰνοπνευματοποιοὶ, τῶν ὁποίων τὴν ὑπεράσπισιν ἀνέλαβεν ὁ βουλευτὴς Βόλου κ. Σχινᾶς δύνανται πρὸς κατασκευὴν τοιούτων ποτῶν νὰ μεταχειρισθῶσιν ἄλλας ὕλας, καὶ οὐχὶ τὸν σταφιδόκαρπον, τὸν ὁποῖον εὔκολον εἶναι νὰ μεταφέρωσιν οἱ ἴδιοι εἰς ξένας ἀγορὰς καὶ πωλήσωσι, λαμβάνοντες τὸ κέρδος οὗτοι τῶν ἑαυτῶν κόπων, καὶ οὐχὶ οἱ βιομήχανοι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἐκαλλιέργησεν, οὔτε ἐπῆγε ποτὲ νὰ ἴδῃ πῶς καλλιεργεῖται ἡ σταφὶς καὶ πῶς ὁ πτωχὸς σταφιδοπαραγωγὸς ἐργάζεται καὶ ὁποίους κόπους καὶ δαπάνας καταβάλλει, ἵνα παραγάγῃ τὸν σταφιδόκαρπον, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον οὐδεμία ποτὲ συνδρομὴ ἐδόθη οὔτε παρὰ τῆς Πολιτείας, οὔτε παρὰ τῆς Τραπέζης, οὔτε παρά τινος ἄλλου καταστήματος, ἀλλ’ εἶναι ὑποχείριος τῶν τοκογλύφων, διότι πάντοτε, ἐὰν ἐδανείσθη, ἐδανείσθη μὲ ὑπερόγκους τόκους. Μόνον ἐφέτος ἡ Τράπεζα ἐδάνεισέ τινας τῶν σταφιδοκτημόνων, ἵνα κερδήσῃ 20% περίπου· διότι, ἐὰν ἐκράτει ἐν τοῖς κιβωτίοις αὐτῆς τὰ δανεισθέντα χρήματα, μετὰ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ νομίσματος ἀπὸ 1,70 εἰς 1,45 ἤθελον ἐλαττωθῆ τὰ κεφάλαια αὐτῆς κατὰ 20% περίπου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐφέτος ἡ Τράπεζα ἐχορήγησε χρηματικὰ δάνεια εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας.

§26Γ. ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, συμπεριλαμβάνεται καὶ τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἀνατολικῆς Τηλεγραφικῆς Ἑταιρίας πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου 8 τῆς ἀπὸ 10 Δεκεμβρίου 1884 μετὰ τῆς αὐτῆς ἑταιρίας συμβάσεως». Ἡ Βουλὴ πάντοτε ἐπεδείξατο προθυμίαν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν μέτρων σχετιζομένων μὲ τὴν κατὰ πάντα τρόπον διευκόλυνσιν τῆς συγκοινωνίας, δι’ ἧς προστατεύονται ὕψιστα κοινωνικά, ἐσθ’ ὅτε δὲ καὶ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἑπομένως ἐλπίζω, ὅτι καὶ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον, δι’ οὗ χορηγεῖται ἡ ἄδεια εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Τηλεγραφικὴν Ἑταιρίαν νὰ πολλαπλασιάσῃ ἐπὶ τῶν αὐτῶν γραμμῶν, εἴτε ἐσωτερικῶν εἴτε ἐξωτερικῶν, τὸν ἀριθμὸν τῶν καλωδίων, ἡ Βουλὴ θέλει προθύμως ὑποστηρίξει καὶ ἐπιψηφίσει, ἀποβλέπουσα εἰς τ’ ἀγαθὰ τῆς διευκολύνσεως τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας. Καίτοι καὶ ἐγὼ συμμετέχω τῆς τοιαύτης προθυμίας, φρονῶ οὐχ ἧττον, ὅτι, ὁσάκις τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῶσι δαπάναις τοῦ Κράτους, ἡ Βουλὴ ὀφείλει, ἀποβλέπουσα εἰς τὸ προσγιγνόμενον καλὸν, νὰ μὴ λεπτολογῇ, ἐρευνῶσα τὸν τρόπον τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ παρέχῃ προθύμως τὴν ἑαυτῆς συνδρομὴν, πεποιθυῖα εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἀντιπροσωπεύει τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Προκειμένου ὅμως τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας νὰ ἐκτελεσθῶσι παρ’ οἵας δήποτε ἑταιρίας, νομίζω ὅτι κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην ἡ Βουλὴ ὀφείλει ἐπισταμένως καὶ μετὰ μελέτης σοβαρᾶς νὰ ἐρευνήσῃ πάντα τὰ ἀφορῶντα εἰς ταῦτα, ὡς καὶ πάντας τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ἡ ἑταιρία ἀναλαμβάνει τὴν πραγματοποίησιν τῶν μέσων τούτων. Καθόσον οἵα δήποτε ἑταιρία, ἥτις ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ ἐκτελέσῃ ἔργα τοιαύτης φύσεως, βεβαιότατα κύριον σκοπὸν ἔχει τὴν κερδοσκοπίαν. Ἐπιβάλλεται ἑπομένως εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μέλλουσι νὰ χορηγήσωσι τοιαύτην ἄδειαν εἰς ἑταιρίας, αἵτινες, ὡς ἔλεγον, κύριον μέλημα αὑτῶν ἔχουσι τὸν ἀπὸ τῆς ἐπιχειρήσεως ἀποῤῥέοντα κερδοσκοπικὸν σκοπὸν, ἐπιβάλλεται νὰ ἐρευνήσωσιν ἐπισταμένως, ἂν τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα θὰ προσπορίσῃ εἰς τὸ Κράτος ἡ πραγματοποίησις τῶν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἀναλαμβανομένων ἔργων, εἰσὶν ἀνάλογα πρὸς τὰ κέρδη, ἅτινα θέλει ἀποκομίσει αὕτη, ἢ ὑπάρχει ὑπέροχος δυσαναλογία μεταξὺ τῶν μὲν πρὸς τὰ δέ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ Ἀγγλικὴ Ἑταιρία ζητεῖ, ὅπως τῇ χορηγήσωμεν τὴν ἄδειαν, οὐχὶ νὰ διπλασιάζῃ,—διότι τὴν ἄδειαν ταύτην τὴν ἔχει,—ἀλλὰ νὰ πολλαπλασιάζῃ ἐπ’ ἄπειρον τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς γραμμῆς καλώδια αὑτῆς καὶ τὰ πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν τηλεγραφικὴν συγκοινωνίαν χρησιμοποιούμενα. Ὁ τοιοῦτος πολλαπλασιασμὸς τῶν καλωδίων θὰ διευκολύνῃ βεβαίως τὴν ταχεῖαν τηλεγραφικὴν συγκοινωνίαν, ἀλλ’ ἐξ ἄλλου θέλει καταστήσει ταύτην μονοπώλιον εἰς τὴν ἑταιρίαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Κράτος εἰσπράττει παρὰ τῆς ἑταιρίας ἐφ’ ἑκάστου τηλεγραφήματος τὸ κατὰ τὸ τιμολόγιον ἀνῆκον αὐτῷ ποσοστὸν, ἀλλὰ εἰσπράττει καὶ ἡ ἑταιρία ἴσον σχεδὸν ποσοστὸν, ὅπερ ἐπιβαρύνει τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Ἐὰν τὸ Κράτος ἤθελεν ἐκτελέσει τὸν πολλαπλασιασμὸν τοῦτον διὰ τὰς ἐσωτερικὰς γραμμὰς, θὰ ἐξυπηρετεῖτο ἡ κοινωνία εὐθηνότερον, ἐνῷ διὰ τῶν γραμμῶν τῆς ἑταιρίας φορολογεῖται διπλασίως. Ἡ τηλεγραφικὴ καὶ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία πρέπει νὰ ἦναι ἐντελὴς, διὰ νὰ ἐξυπηρετῇ ἁπάσας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, καὶ εἰς τοῦτο σπεύδουσιν ὅλα τὰ Κράτη ἀνεξαιρέτως· παρὰ πᾶσι τοῖς Κράτεσιν ἐπιζητεῖται ὁ ὑποβιβασμὸς τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν τελῶν, ἐφ’ ὅσον τὰ εἰσπραττόμενα τέλη ἀρκοῦσι πρὸς συντήρησιν τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων· διὰ τοὺς λόγους τούτους τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὰ πλεῖστα τῶν ἐθνῶν ἐκτελοῦσι διὰ γραμμῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ Κράτος. Δυστυχῶς αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις τῆς πατρίδος μας, μὴ ἐπιτρέπουσαι ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων κοινωφελῶν ἔργων, ἀναγκάζουσιν ἡμᾶς νὰ χορηγήσωμεν τὴν ἄδειαν τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν καλωδίων εἰς τὰς λειτουργούσας γραμμὰς τῆς ἐν λόγῳ ἑταιρίας, ὅπως ἐξυπηρετήσωμεν τὰς πολλαπλασιαζομένας ὁσημέραι κοινωνικὰς ἀνάγκας. Ἀλλ’ ἀφοῦ αἱ κοινωνικαὶ ἀνάγκαι ἐπιτακτικῶς ἐπιβάλλουσι νὰ χορηγήσωμεν τὴν ἄδειαν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἵνα πολλαπλασιάσῃ τὰς ὑποβρυχίους αὐτῆς γραμμὰς, νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν παρ’ αὐτῆς καὶ ἀντισηκώματά τινα, μειοῦντα κἄπως τὸ βάρος, εἰς ὃ ὑποβάλλεται ἡ κοινωνία, πληρόνουσα τέλη διπλάσια σχεδὸν ἐκείνων, ἅτινα θὰ ἐπλήρονεν, ἐὰν τὸ Κράτος ἠδύνατο ἰδίαις δαπάναις νὰ ἀναλάβῃ τὴν σύστασιν καὶ συντήρησιν τῶν γραμμῶν ἐκείνων, αἵτινες θέλουσι συνδεθῆ δαπάναις τῆς ἑταιρίας. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ, προκειμένου νὰ ψηφίσῃ τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος σύμβασιν, ὑπὲρ ἧς καὶ ἐγὼ θὰ ψηφίσω, ὀφείλει πρὸ τούτου νὰ μελετήσῃ ἐπισταμένως...

§27ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Συζητεῖτε τὴν σύμβασιν;

§28ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Οὐχί... Ὀφείλει, λέγω, νὰ μελετήσῃ τὴν σύμβασιν, ὅπως κατορθωθῇ τοὐλάχιστον, ἀφοῦ οὐκ ἔστιν ἄλλως γενέσθαι, ἡ παραχώρησις παρὰ τῆς ἑταιρίας ἀναλόγων πρὸς τὰ προσπορισθησόμενα αὐτῇ κέρδη ἀντισηκωμάτων.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίου εἴδους;

§30ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Μεταξὺ τῶν ἀντισηκωμάτων τὸ σπουδαιότερον εἶναι ἡ διευκόλυνσις τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῆς Πρωτευούσης καὶ τῆς Σύρου διὰ καλωδίου ἀνήκοντος εἰς τὸ Κράτος. Ὡς γνωρίζετε, διὰ νὰ συγκοινωνήσωμεν μὲ τὴν Σῦρον, μὲ τὴν ἐμπορικωτάτην ταύτην πόλιν, διὰ τῆς γραμμῆς τῆς ἀνηκούσης εἰς τὸ Κράτος, εἶναι ἀδύνατον, ἰδίως ἐν χειμῶνι, καθόσον καὶ αἱ δύο γραμμαί μας διέρχονται ἄπειρα σημεῖα, καὶ διατρέχουσι μεγάλας κατὰ ξηρὰν ἀποστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἕνεκεν τοῦ χειμῶνος ἐπέρχονται καθ’ ἑκάστην βλάβαι κατὰ τὰς ἐναερίους γραμμὰς, διακόπτουσαι τὴν τηλεγραφικὴν συγκοινωνίαν. Καὶ ἵνα ἐννοήσητε καλῶς, ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς περιγράψω τὴν διεύθυνσιν τῆς μιᾶς ἐκ τῶν δύο τούτων γραμμῶν. Αὕτη ἀναχωρεῖ ἐξ Ἀθηνῶν, φθάνει εἰς Ραφίναν, ἐκεῖθεν ἐπὶ τὴν ἀπέναντι Εὔβοιαν, ἣν διατρέχει μέχρι Καρύστου, ἐκεῖθεν ὑποβρυχίως μεταβαίνει εἰς Ἄνδρον, ἣν διασχίζει καθ’ ὅλον τὸ μῆκος αὐτῆς, ἐξ Ἄνδρου εἰς Τῆνον, καὶ ἐκ Τήνου εἰς Σῦρον· ἀλλὰ καὶ ἡ ἑτέρα γραμμὴ φθάνει εἰς Σῦρον διὰ μέσου Λαυρίου, Κέας, Κύθνου, Σερίφου, Σίφνου, Πάρου. Εὐκόλως ἐννοεῖτε, ὅτι τοιαύτη συγκοινωνία τηλεγραφικὴ, τὸ πλεῖστον ἐναέριος, ἐν καιρῷ χειμῶνος ὑφίσταται καθημερινῶς βλάβας, ἕνεκεν τῶν ὁποίων ἡ γραμμὴ Ἀθηνῶν–Σύρου σπανίως λειτουργεῖ, ὅπερ ἀναγκάζει τοὺς λαμβάνοντας ἀνάγκην νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὸν Ἀγγλικὸν τηλέγραφον, ἐπὶ πληρωμῇ διπλασίου τέλους. Ὥστε φρονῶ, ὅτι διὰ τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐν λόγῳ συμβάσεως παρέχεται εἰς τὴν Βουλὴν ἡ εὐκαιρία νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τὴν καταβύθισιν καλωδίου, μέλλοντος νὰ συνδέσῃ τὴν πρωτεύουσαν μὲ τὴν Σῦρον ἀπ’ εὐθείας, καθ’ ὃν δηλονότι τρόπον συνδέεται διὰ τῆς γραμμῆς τῆς ἑταιρίας, ἢ τοὐλάχιστον διὰ Λαυρίου καὶ Κύθνου, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία, καὶ ἡ ἐπαρχία τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τύχῃ τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας τελειοτέρας. Δεύτερον ἀντισήκωμα, πολὺ εὔκολον καὶ μὴ δαπανηρὸν, εἶναι καὶ τὸ ἀκόλουθον. Παραδόξως καὶ ἀνεξηγήτως, ἐνῷ τὸ ὑποβρύχιον τηλεγραφικὸν δίκτυον συνέδεσεν ἁπάσας τὰς νήσους τῶν Κυκλάδων, μηδὲ τῆς Ἀνάφης ἐξαιρουμένης, παρελείφθη ἐκ τοῦ δικτύου τούτου ἡ νῆσος Κίμωλος, καὶ δὲν ὑπῆρξεν εἷς χριστιανὸς νὰ ὑψώσῃ φωνὴν περὶ τοῦ ἀδίκου τούτου. Ἡ Κίμωλος εἶναι μὲν μικρὰ νῆσος, ἀλλ’ ἔχει ἐμπορικὸν ναυτικὸν ἄξιον λόγου· παρακειμένη δὲ τῇ Μήλῳ, καὶ ἔχουσα τὴν αὐτὴν γεωλογικὴν σύστασιν, εἶναι πλουσιωτάτη εἰς μεταλλεῖα καὶ αὐτοφυῆ θειοῦχα λουτρά. Σήμερον ἐργάζεται ἐν Κιμώλῳ Γαλλικὴ μεταλλευτικὴ ἑταιρία, ἀπασχολοῦσα πλέον τῶν 300 ἐργατῶν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Ψύλλας, ἐὰν ᾖναι ἐδῶ, δύναται νὰ βεβαιώσῃ περὶ τούτου τὴν Βουλὴν, καθ’ ὃ λαβὼν ἀφορμὴν νὰ διατρίψῃ ἐν τῇ νήσῳ, μεταβὰς ἐκεῖ κατ’ ἐπανάληψιν. Ἀλλὰ παρεκτὸς τοῦ λόγου τούτου ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῆς νήσου εἶναι τοιαύτη, ὥστε παρέχει εἰς ἐποχάς τινας χειμῶνος ἄσυλον εἰς μέγαν ἀριθμὸν φορτηγῶν πλοίων, σωζομένων διὰ σταθμεύσεως αὐτῶν παρὰ τὴν νῆσον· αἱ Βοιαὶ, ἡ Κίμωλος καὶ τὸ Σούνιον εἶναι οἱ τρεῖς πρόχειροι σταθμοὶ, εἰς οὓς εὑρίσκουσι καταφύγιον τὰ ὑπὸ τοῦ κλύδωνος κινδυνεύοντα πλοῖα. Κατὰ τὴν διαμονὴν ταύτην τῶν πλοίων τούτων οἱ φορτωταὶ αὐτῶν καὶ πάντες οἱ ἔχοντες ἀνάγκην ὅπως δήποτε νὰ πληροφορηθῶσι περὶ τῆς τύχης αὐτῶν ἀδυνατοῦσι, δι’ ἔλλειψιν τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας, νὰ λάβωσιν εἴδησίν τινα. Διὰ τοὺς λόγους τούτους φρονῶ, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω διὰ τὴν Κίμωλον τὴν τηλεγραφικὴν συγκοινωνίαν, τὰ δίκαια τῆς ὁποίας ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ναυτιλίας δεόντως ἐξετιμήθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐκ Γόρτυνος σεβαστοῦ πολιτευτοῦ διὰ τῆς ἱδρύσεως παρ’ αὐτῇ φάρου καὶ φανοῦ. Κατ’ ἀκολουθίαν πάντων τῶν λεχθέντων θὰ παρακαλέσω τὸν εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ ὑποβάλῃ ὑπὸ μελέτην τὰ προταθέντα ἀντισηκώματα, καὶ ἀφοῦ πεισθῇ περὶ τοῦ δικαίου τῆς αἰτήσεώς μου ἐκζητήσῃ παρὰ τῆς ἑταιρίας τὴν πραγματοποίησιν τούτων. Δὲν ἀμφιβάλλω ποσῶς, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ἐπίζηλον προθυμίαν ἐπιδειξάμενος πρὸς πραγματοποίησιν μέτρων σχετιζομένων πρὸς τὴν καθόλου συγκοινωνίαν, ὁ ὑπερμαχήσας ἀείποτε, ὡς Βουλευτὴς, διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν Κυκλάδων νήσων, θέλει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰσακούσει τῆς παρακλήσεώς μου, καὶ ἐκζητήσει παρὰ τῆς ἑταιρίας διὰ παντὸς τρόπου τὴν πραγματοποίησιν τῶν παρ’ ἐμοῦ ὑποδειχθέντων ἀντισηκωμάτων, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Βουλὴ θέλει παραχωρήσει τὸν ἐπ’ ἄπειρον πολλαπλασιασμὸν τῶν ὑποβρυχίων αὐτῆς γραμμῶν, δι’ οὗ πᾶς συναγωνισμὸς ἐν τῷ μέλλοντι ἀποκλείεται. Σχετικῶς μὲ τὸν τηλεγραφικὸν σύνδεσμον τῆς νήσου Κιμώλου γνωρίζω καὶ τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ἔργον δὲν παρέχει δυσκολίας, οὔτε μεγάλης δαπάνης, καθόσον ἡ νῆσος αὕτη μόλις ἀπέχει ὀλίγα μίλια ἀπὸ τῆς Μήλου, καὶ ἐξ ἄλλου τὸ καλώδιον τὸ μεταξὺ Σίφνου καὶ Μήλου διέρχεται εἰς μικρὰν ἀπόστασιν ἔξωθεν τῆς Κιμώλου, ἥτις παρεντίθεται μεταξὺ τῶν ἐν λόγῳ δύο νήσων. Διὰ τῆς συμπεριλήψεως καὶ τῆς Κιμώλου ἐν τῷ ὑποβρυχίῳ δικτύῳ συμπληροῦται ἐξ ὁλοκλήρου ἡ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία τῶν Κυκλάδων, ὧν σπουδαιότατα κοινωνικὰ συμφέροντα ἐξυπηρετοῦνται διὰ τῆς συγκοινωνίας ταύτης· οὐχ ἧττον καὶ ἡ κεντρικὴ διοίκησις τῆς χώρας μεγάλως ὠφελεῖται, κοινωνοῦσα ταχέως καὶ εὐκόλως μετὰ τῶν τοπικῶν ἀρχῶν ἐπὶ ποικίλων καὶ σοβαρῶν διοικητικῶν ζητημάτων. Διὰ πάντα ταῦτα ἐπαναλαμβάνω τὴν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν παράκλησίν μου, ὅπως ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως ὅπως δήποτε παρὰ τῆς ἑταιρίας τῶν παρ’ ἐμοῦ ὑποδειχθέντων ἀντισηκωμάτων, ὧν τὴν ἀξίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ καταδείξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§31Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀναγνωρίζω, κύριε Πρόεδρε, τὸ δίκαιον τῆς συστάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καὶ θέλω προτείνει εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλικῆς Τηλεγραφικῆς Ἑταιρίας, καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ δυσκολία τις, ἐλπίζω ὅτι ἡ ἑταιρία θέλει ἀποδεχθῆ τὴν σύστασιν.

§32Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὴν ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγας στιγμὰς μὲ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει σπουδαιότητα σχετικῶς μὲ τὰς ἐργασίας αὐτῆς τῆς Βουλῆς καὶ μὲ τὴν διαστροφὴν τῶν λόγων τῶν κ. Βουλευτῶν ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων. Κύριοι, εἶναι ἔναυλοι εἰς τὰς ἀκοάς σας οἱ λόγοι, δι’ ὧν ὑπεστήριξα τὴν πρότασιν τὴν ἀφορῶσαν εἰς τοὺς προφυλακισμένους λιποτάκτας, καὶ δὲν πιστεύω ὅτι ἔσχε τις τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἐγὼ ὑπεστήριξα ἀμνηστείαν. Ἐγώ, τοὐναντίον μάλιστα, διὰ τῆς προτάσεώς μου, τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν προφυλάκισιν τῶν λιποτακτῶν, ἠθέλησα νὰ διευκολύνω τὴν ἐργασίαν τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, ὅπως τιμωρήσῃ δικαίως τοὺς λιποτάκτας. Ἐνθυμεῖσθε δὲ ποίους λόγους δικαιολογητικοὺς τῆς προτάσεώς μου ἔφερα, προτάσεως, ἥτις μάλιστα δὲν εἶναι τῆς ἐμῆς πρωτοβουλίας, διότι ἐγὼ κατ’ ἐντολὴν ἁπάσης τῆς Βουλῆς ἐνήργησα, καθόσον πολλοὶ τῶν κ. Βουλευτῶν μὲ παρεκάλεσαν νὰ συντάξω τὴν πρότασιν ἐκείνην· κατόπιν δὲ ὁμολογουμένως εἶδον ἐν τῇ Βουλῇ τάσιν τινὰ κατὰ τῆς προτάσεώς μου, ἡ ὁποία βεβαίως ὀφείλεται εἰς τὰ γραφέντα ἐν ταῖς ἐφημερίσι (Θόρυβος). Ἐμὲ δὲν θὰ ἐπηρεάσωσι ποτὲ τὰ γραφόμενα ἐν ταῖς ἐφημερίσιν. Ἐγὼ ὡς ὑπογραμμὸν τῆς πορείας μου ἔχω τὴν συνείδησίν μου καὶ τὸ καλὸν τοῦ τόπου. Ἐν τούτοις ὅμως, Κύριοι, παρατηρῶ ἐπίμονον τάσιν εἰς τὸ νὰ καθάπτωνται τῆς ὑπολήψεως τῶν Βουλευτῶν, ὅπως καθάπτωνται τῆς ὑπολήψεως καὶ ἄλλων πολὺ ἀνώτερον ἱσταμένων,—διότι δὲν ἄφησαν τίποτε ἱερὸν ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, καὶ πάντες, νομίζω, ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι μέγα μέρος τῶν δυστυχιῶν μας ὀφείλεται εἰς αὐτὴν τὴν τάσιν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι πλέον καιρὸς νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν τιμωροῦνται οἱ λιποτάκται, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, διότι ἡ ἐπισώρευσις τῶν δικογραφιῶν δὲν δίδει καιρὸν εἰς τὴν δικαιοσύνην νὰ λειτουργήσῃ ἐῤῥύθμως, καὶ ἡ πρότασίς μου εἶχε σκοπὸν νὰ ὑποβοηθήσῃ τὴν τιμωρίαν αὐτῶν. Ἐζήτησα δὲ τὴν ἀποφυλάκισιν, μᾶλλον χάριν τῆς ἰσοπολιτείας, ἡ ὁποία μᾶς διέπει, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἔλεγον, ὅτι ἕνεκα ἐλλείψεως φυλακῶν χιλιάδες λιποτακτῶν μένουσιν ἐλεύθεροι, ἐνῷ ἄλλοι εἶναι ἐγκεκλεισμένοι ἐν ταῖς φυλακαῖς, καὶ δὲν δύνανται νὰ δικασθῶσιν ἕνεκα τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ αὐτῶν, ἕνεκα τοῦ ὁποίου καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔφερε πρότασιν περὶ συστάσεως δύο ἔτι Στρατοδικείων. Πάντες οἱ ἀσχολούμενοι περὶ τὸ δίκαιον φρονοῦσιν ὅτι ἡ προφυλάκισις εἶναι θεσμὸς ἄδικος, καὶ πανταχοῦ ἀσχολοῦνται περὶ τῆς καταργήσεως αὐτῆς. Ὅταν δὲ πρόκηται περὶ προφυλακίσεως, ἥτις παρετάθη ἤδη ἐπὶ δέκα μῆνας, πρόκηται δὲ νὰ παραταθῇ ἐπὶ ἔτη, τίς δύναται νὰ ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην; Καὶ ὄχι μόνον προκειμένου περὶ λιποτακτῶν, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι εἶναι ἀθῶοι, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ βαρυτάτῳ ἐγκλήματι ὅταν κατηγορῆταί τις, ποῖος δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ μένῃ ἐπὶ ἔτη εἰς τὰς φυλακὰς, χωρὶς νὰ κληθῇ νὰ δώσῃ λόγον τῆς πράξεώς του; Ἔχομεν τοὺς ἀνυποτάκτους πάντας ἐλευθέρους, ἐνῷ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ ἔγκλημα αὐτὸ εἶναι βαρύτερον τῆς λιποταξίας, διότι οὗτοι ἐκώφευσαν εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, καὶ ὅμως ἔχομεν εἰς τὰς φυλακὰς πλῆθος λιποτακτῶν, τῶν ὁποίων οἱ περισσότεροι εἶναι ἀθῶοι, ἐνῷ οἱ ἀνυπότακτοι ἀπολαμβάνουσι τὰ οἰκογενειακὰ ἀγαθά. Καὶ ὅμως καὶ προχθὲς καὶ χθὲς καὶ σήμερον αἱ ἐφημερίδες γράφουσι περὶ ἐμοῦ καὶ ἄλλων συναδέλφων, ὅτι ἡμεῖς, εἰς οὐδὲν λογιζόμενοι τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικά, ἀποβλέποντες δὲ μόνον εἰς τὴν δημοκοπίαν, ζητοῦμεν ν’ ἀφεθῶσιν οἱ ἐγκληματίαι τοῦ πολέμου ἐλεύθεροι! Καὶ δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἐμοῦ, πρόκειται περὶ τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου, τὴν ὁποίαν ζητοῦσι νὰ ἐξευτελίσωσι, καὶ νὰ δυσφημήσωσιν αὐτὴν καὶ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τοῦ τόπου. Ἐνόμισα λοιπὸν, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἡ περιφρόνησις, διότι ἡ περιφρόνησις, ἀντὶ νὰ συνετίσῃ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ἐξ ἐναντίας τοῖς διεγείρει τὴν ὄρεξιν νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ ἔργον των· διότι δὲν δύναται νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐκ κακῆς ἀντιλήψεως πράττονται ταῦτα· πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι κακὴ πρόθεσις εἶναι τὸ ἐλατήριον αὐτῶν. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τοῦ Κοινοβουλίου ὁλοκλήρου, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ συστήσῃ πᾶσα ἡ Βουλὴ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ μέτρον τι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἐγὼ δὲν εἶχον ἴδιον λόγον, ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν, —καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων κατηγορεῖται ἐπὶ λιποταξίᾳ· κατηγοροῦνται ἐπὶ ἄλλοις ἐγκλήμασιν, ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδένα γνωρίζω κατηγορούμενον ἐπὶ λιποταξίᾳ. Ὥστε μεγάλην ἀδικίαν διαπράττουσιν οἱ Κύριοι, νομίζοντες ὅτι ἐγὼ ἀπέβλεψα εἰς ἐκλογικὰ συμφέροντα, ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν. Ἐὰν, Κύριοι, ἀφήσητε αὐτὴν τὴν κατάστασιν νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἐγὼ δὲν ἠξεύρω πλέον ἂν δύναται νὰ θεωρῆται Βασίλειον τοῦτο ἐδῶ. Δύναταί τις νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του ἐλευθέρως, χωρὶς νὰ ὑποστῇ τὰς ὕβρεις ὅλου τοῦ τύπου; Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ῥίψῃ τὸ βλέμμα εἰς τὰ φύλλα τῶν ἡμερῶν τούτων καὶ προκαλέσῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς.

§33ΑΛ. ΤΟΜΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ἐκ καθήκοντος ἐπιβεβλημένου μοι, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου, καὶ ἀφορμὴν λαμβάνω ἐκ τῆς συστάσεως τοῦ ἐντίμου κ. συναδέλφου, ἔχοντος ἴσως δίκαιον νὰ παραπονῆται, θέλω ἐξετάσει τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ δὲν θὰ λείψω νὰ λάβω τὰ κατάλληλα μέτρα κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ἴσως κακῇ μοίρᾳ παρερμηνεύουσι τὰ δικαιώματα, τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ Συντάγματι ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, ἅτινα καλῶς ἀνεγράφησαν καὶ καλῶς κεῖνται.

§34Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ ἓν μόνον δύναμαι νὰ διαφωνήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Καλαβρύτων. Δύναμαι νὰ διαφωνήσω κατὰ τοῦτο μόνον, ὅτι εἶπεν, ὅτι ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεώς του, ἔσχεν ἐπιῤῥοήν τινα ἡ κρίσις τοῦ τύπου. Τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐγὼ πρῶτος εἶχον ἀποκρούσει ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ πρὸ τῆς συζητήσεως ἐκείνης νομίζω ὅτι οὐδεὶς λόγος ἐγένετο ἐν τῷ τύπῳ, καὶ ἂν ἐγένετο λόγος τις ἐν τῷ τύπῳ, βεβαίως ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐπηρεάσθην ἐκ τοιαύτης τινὸς συστάσεως τοῦ τύπου, ὅπως ἐκτελέσω ἓν καθῆκον ἐκδηλώσεως τῆς πεποιθήσεώς μου, οὔτε ἔχει τις ἀνάγκην, προκειμένου περὶ τῶν ἔργων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀσχολεῖται καθημερινῶς, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς συστάσεις τοῦ τύπου. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ συμφωνήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι παρανόησις τῶν καθηκόντων τῶν δημοσιογραφικῶν ἢ κακὴ ἀντίληψις παρασύρει τινὰς τῶν δημοσιογράφων, ὅπως συστηματικῶς παρίστανται ἐπιτιθέμενοι καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ σώματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν μεγαλειτέραν μετὰ τὴν Βασιλείαν ἀρχὴν ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Καὶ τοσούτῳ μᾶλλον εἶδον δεδικαιολογημένην τὴν αἰτίασιν τοῦ κ. συναδέλφου, καθόσον παρετήρησα, ὅτι αἱ μομφαὶ τοῦ τύπου ἐναντίον τοῦ Κοινοβουλίου ἐξηκολούθησαν ὑφιστάμεναι καὶ κατόπιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἥτις διὰ μεγίστης πλειονοψηφίας ἀπεφάσισε νὰ μὴ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὑπεδήλωσεν, ἂν ὄχι ἄλλο, ἀλλὰ τουλάχιστον ἔλλειψιν εὐνοϊκῶν διαθέσεων πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. συναδέλφου· καὶ ἐνῷ ἡ Βουλὴ καὶ ὑπόνοιαν ἀκόμη ἐπηρεασμοῦ ἐκ μέρους τῶν ἐκλογέων ἀπέκρουσε διὰ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, οὐχ ἧττον ὁ τύπος ἐξακολουθεῖ νὰ ἐπιτίθεται κατὰ τῆς Βουλῆς. Καὶ δὲν ἐξεδικάσθη μὲν κατ’ οὐσίαν ἡ πρότασις ἐκείνη, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ προϋπέδειξε κἄπως διὰ τῆς ἀποφάσεώς της τὴν περὶ ταύτης γνώμην. Καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος σφόδρα ἀπέκρουσα τὴν πρότασιν ἐκείνην, διαμαρτύρομαι, ὅτι ἐπρόκειτο ἡ πρότασις ἐκείνη νὰ ὑποβληθῇ ἐκ λόγων ἐπηρεασμοῦ τῶν ἐκλογέων. Ἐπίσης δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, δὲν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ἀμνηστεία διὰ νόμου ἀναδρομικῆς δυνάμεως εἰς ἐγκληματίας, ἐπρόκειτο μόνον περὶ τῆς προφυλακίσεως. Ἀλλὰ τί ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης; Ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ ἡ ὑπόνοια, ὅτι ἀπαλλάσσονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε δυνάμει δικαστικοῦ ἐντάλματος ἐπροφυλακίσθησαν. Ἐπρόκειτο περὶ μέτρου συντηρητικοῦ, μὴ ἐμποδίζοντος βεβαίως κατ’ οὐσίαν τὴν ἀπονομὴν τοῦ δικαίου· ἀλλ’ ὑπάρχει πάντοτε λόγος, ὅπως ἀποκρουσθῇ ἡ πρότασις αὕτη, ὑπάρχει ὁ λόγος, ὅτι ἐρχόμεθα διὰ νόμων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσιν ἀναδρομικὴν δύναμιν, καὶ ἐπεμβαίνομεν ὅπως δήποτε εἰς τὰ καθήκοντα καὶ τὰ δικαιώματα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας· διὰ νόμων ἀκυροῦμεν ἐντάλματα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἐνῷ θέλομεν νὰ καταστήσωμεν ἰσότητα μεταξὺ τῶν κατηγορουμένων ἐπὶ τῷ αὐτῷ ἐγκλήματι, πράττομεν ἄλλο ἀνατρεπτικώτερον τῆς πολιτειακῆς τάξεως, τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν, ὅτι ὑποκαθιστῶμεν τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν εἰς τὰ καθήκοντα τῆς δικαστικῆς. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν ἐπετέθη κατὰ τοῦ τύπου, ἀλλ’ ἠθέλησε συγχρόνως, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐδικήν του πρότασιν, νὰ πολεμήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπέκρουσαν αὐτήν. Ὑπῆρχον λόγοι λοιπὸν, δι’ οὓς οἱ ἀποκρούσαντες τὴν πρότασιν ταύτην ἀπέκρουσαν αὐτὴν, ὅπως ἀφ’ ἑτέρου εἶχον οἱ προτείναντες δικαιολογίας τῆς προτάσεώς των σοβαράς. Ἀλλὰ τούτων οὕτως ἐχόντων, οὐδέποτε δύναμαι νὰ θεωρήσω, ὅτι ἦτο δικαιολογημένη ἡ ἐπίθεσις ἐναντίον τῆς Βουλῆς ἐκ μέρους τοῦ τύπου καὶ ἡ ἐπιδεικνυομένη πρὸς τὴν Βουλὴν συστηματικὴ ἀνευλάβεια. Οὐδεὶς πρέπει νὰ λησμονῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐνσάρκωσις τῶν πολιτικῶν δικαίων καὶ ἐλευθεριῶν τῶν πολιτῶν· ἡ Βουλὴ εἶναι ὁ νόμος, εἶναι τὸ Σύνταγμα, εἶναι αὐτὴ ἡ τάξις. Ἄν ἔκρινον οἱ κύριοι δημοσιογράφοι τὰ πράγματα βαθύτερον καὶ πρακτικώτερον, θ’ ἀνεγνώριζον, ὅτι, ἂν ὑπῆρξε δύναμις ἐν τῷ τόπῳ, ἐν περιστάσεσι κρισίμοις κατευνάζουσα τὸν ἐρεθισμὸν τῶν πνευμάτων τοῦ τόπου καὶ σώζουσα τὴν τάξιν ἀπὸ τῆς ὁρμῆς καὶ τοῦ ἐρεθισμοῦ τῶν παθῶν, ἡ δύναμις αὕτη εἶναι ἡ Βουλή. Συμβαίνουσι βεβαίως ἐν τῇ Βουλῇ παρεκτροπαί, ἀλλ’ ἂν αἰτιώμενος τῆς παρεκτροπῆς ὁ τύπος παρεκτρέπεται αὐτός, ἀσεβῶν πρὸς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ λαοῦ, δὲν πρέπει ποτὲ βεβαίως νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Βουλή, τὸ ἀνώτατον Σῶμα, ἔχει ἀνάγκην νὰ παραπονεθῇ, ἢ νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἐξουσίας αὑτῆς ἐναντίον δυνάμεως ἄλλης, ἐκτὸς μὲν τῶν πολιτειακῶν ἐξουσιῶν εὑρισκομένης, ἀλλ’ ἡ ὁποία, ὅσον καὶ ἂν παρεκτρέπεται, ἀποτελεῖ πάντοτε ἐχέγγυον πολύτιμον διὰ τὰς ἐλευθερίας καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ. Ὑπὸ ἄλλην ἀντιθέτως ἔποψιν δύναμαι νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ τύπου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔκ τινος προκαταλήψεως φαίνεται συστηματικῶς τείνων νὰ μειώσῃ τὸ παρὰ τῷ λαῷ κῦρος τῆς Βουλῆς, θεωρῶν ὅτι αἱ προσβολαὶ κατὰ τῆς Βουλῆς δύνανται νὰ συμβαδίζωσι παραλλήλως, ἄνευ βλάβης πρὸς τὴν ἐπιδεικνυομένην συγχρόνως τάσιν τόσον ὀψίμου περιποιήσεως καὶ εὐλαβείας πρὸς τὴν ἄλλην ἐκείνην ἀνωτάτην πολιτειακὴν ἀρχὴν, ἡ ὁποία δικαιοῦται νὰ περιβάλληται μὲ τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν εὐλάβειαν πάντων καὶ οὐχί τινων. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν εἰς τοὺς δημοσιογράφους, ὅτι αἱ προσβολαὶ κατὰ τῆς Βουλῆς ὄχι μόνον δὲν ἤθελον ἐξυπηρετήσει τὰς τοιαύτας ἐπιδεικνυομένας σήμερον τάσεις αὐτῶν ὑπὲρ τῆς ἄλλης ἐξουσίας, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας κατ’ ἀντίδρασιν δύνανται νὰ φέρωσιν ὅλως ἀντίθετα ἀποτελέσματα. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἤθελον ὑποστηρίξει ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ γείνῃ ἀντικείμενον ἐπιθέσεων συστηματικῶν ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς, ἂς σκεφθῶσι πολὺ, ὅτι κυριωτάτη δύναμις ἐν τῷ τόπῳ ἐνεργὸς ὑπάρχει ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν λέγω τοῦτο διὰ νὰ μειώσω τὴν ἔννοιαν καὶ σημασίαν τῆς ἀνωτάτης ἀρχῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξόχως ἐκπροσωπεῖται τὸ Κράτος· ἀλλ’ ἐξουσία διηνεκῶς λειτουργοῦσα καὶ ἐπιδρῶσα ἀμέσως ἐπὶ τοῦ λαοῦ καὶ οὕτως ἢ ἄλλως ἐπιβάλλουσα σήμερον, τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι εἶναι ἡ Βουλή; Καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελεν εἶσθαι ἀξία προσβολῶν, δὲν πρέπει νὰ κηρύξῃ τις τὸ Κράτος αὐτὸ ἀνάξιον πάσης πολιτικῆς ἐλευθερίας; Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν πρὸ παντὸς, ὅτι τοιοῦτος πόλεμος καὶ προσβολαὶ ἐναντίον τῆς Βουλῆς, κατ’ ἀντίδρασιν ἤθελον φέρει ἐκ παραλλήλου παρεκτροπὰς ἐναντίον ἄλλης ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν, μὴ ἔχουσαν ἀνάγκην δημοσιογραφικῶν ὑποστηρίξεων, παριστῶσιν ἀντιτιθεμένην πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ καθ’ ἃς ἀκόμη περιστάσεις τόσον προθύμως ἡ Βουλὴ παρέσχε καὶ παρέχει πᾶσαν πρὸς τὴν ἀνωτάτην ἀρχὴν καὶ ὑποστήριξιν καὶ εὐλάβειαν. Ἡ ἀνωτάτη ἀρχὴ θεωρεῖται δικαίως καὶ πρέπει νὰ θεωρῆται ὅτι ἔχει τὴν εὐλάβειαν τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου· ἑπομένως πᾶσα μονομερῶς ἐπιδεικνυομένη ὑποστήριξις βλάπτει αὐτὴν προφανῶς. Καὶ οὐδεὶς τῇ ἀληθείᾳ βλάπτει καὶ προσβάλλει περισσότερον μίαν ἀνωτάτην ἐξουσίαν τοῦ Κράτους, παρὰ ἐκεῖνος, ὅστις παρίσταται ὑπέρμαχος αὐτῆς. Αἱ ἐναντίον τῆς Βουλῆς προσβολαὶ ἠδύναντο νὰ φέρουν αὐτὴν ἴσως εἰς τὴν θέσιν καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅπως λάβῃ μέτρα καὶ ποιήσηται χρῆσιν τῆς ἐξουσίας αὑτῆς· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, ὑπενθυμίζει ὅμως εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκφράζονται κατὰ τῆς Βουλῆς, ὅτι φθάνουσιν εἰς ἀντίθετα ἀποτελέσματα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκουν. Ἂς μοὶ δείξουν, ποῖος σήμερον παρὰ τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς ἐπιβάλλει τὸν νόμον καὶ διατηρεῖ ἐν τῷ τόπῳ τὴν ἔννομον τάξιν; Ἡ Βουλὴ εἶναι ἡ τάξις ἐν τῷ Κράτει· ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν—διατὶ νὰ τὸ κρύψωμεν;—σύρει κατόπιν του χιλιάδας ἐκλογέων, τῶν ὁποίων πολλοί, πλεῖστοι, εἶναι, καθ’ ἕνα ἕκαστον, ἴσοι τοὐλάχιστον πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀξιοῦσι νὰ προπηλακίζωσι τὴν Βουλήν...

§35ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι! Δὲν σύρω τοὺς ἐκλογεῖς μου, ἀντιπροσωπεύω μόνον τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων μου.

§36ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ αὐτὸ οὐσιωδῶς λέγομεν. Μὴ σᾶς σκανδαλίζει ἡ λέξις... Ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ θεωρήσῃ εὔλογον τὴν πρότασιν ἐκείνην, ἥτις ἔδωκε τὴν ἀφορμὴν πρὸς τὴν τοιαύτην συζήτησιν, διότι τῷ ὄντι ἐκ πρώτης ὄψεως παρουσιάζεται ἓν γεγονὸς σκανδαλῶδες, ὅτι ἄλλοι μὲν εἶναι φυλακισμένοι καὶ ἄλλοι δὲν εἶναι, ἐνῷ διὰ τὴν αὐτὴν κατηγοροῦνται αἰτίαν. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν τῇ ἀληθείᾳ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ παρίσταται εὔλογος καὶ τὴν ἰσότητα φέρουσα, οὐχ ἧττον ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει αὐτὴ ν’ ἀποδώσῃ ἔστω καὶ δικαίαν ἰσότητα διὰ νόμου ἀκυροῦντος ἐντάλματα προφυλακίσεων. Δὲν πρέπει ν’ ἀποδώσῃ ταύτην, ἵνα μὴ κατὰ παρεξήγησιν ὑποτεθῇ, ὅτι δυνατὸν καὶ ἐν μελλούσαις περιστάσεσιν ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ δημιουργῆται ἓν οἱονδήποτε εἶδος ἀμνηστείας ἢ ἀπαλλαγῆς. Δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ ἐσπευσμένως τοιαύτην πρότασιν, τόσῳ μᾶλλον, καθόσον πέποιθα, ὅτι καὶ ἄνευ νόμου ἐκ τῆς πρωτοβουλίας Βουλευτῶν προερχομένου θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιφέρῃ τὴν διόρθωσιν. Τοιαύτην στάσιν τηροῦσα ἡ Βουλή, δείκνυται καὶ ἐν αὐτοῖς ἐκείνοις τοῖς θέμασιν, ἐν τοῖς ὁποίοις ὄχι μόνον χιλιάδες ἐκλογέων ἐνδιαφέρονται, ἀλλὰ καὶ προτάσεις εὔλογοι ὑποβάλλονται, εἰς ποῖον ὕψος εὑρίσκεται, καὶ ὅτι ἀληθῶς εὔλογα παράπονα χιλιάδων ἐκλογέων θυσιάζει, ὅπως σώσῃ τὰ δίκαια καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους ἐν τῷ μέλλοντι.

§37Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Οὐδενὸς τὴν προσοχὴν διαλανθάνει ἡ σπουδαιότης τοῦ θέματος ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Δόσατε καλὸν τύπον, καὶ ἔχετε καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν λαμπρὰ ἀποτελέσματα. Ἰδοὺ ἡ Ἀγγλία! Ἀλλὰ διατὶ παραπονούμεθα κατὰ τοῦ τύπου; Τί εἶναι ὁ τύπος παρ’ ὅ,τι ὁλόκληρον τὸ περιβάλλον τὸ Κράτος καὶ τὸ ἔθνος; Βεβαίως ὁ τύπος εἶναι ὁ πρόσκοπος, εἶναι ὁ σκαπανεύς, ὁ ὁποῖος ἀνοίγει τὴν ὁδόν. Βεβαίως ὁ τύπος ἔχει ὑψίστην ἀποστολὴν, καὶ πρέπει νὰ λειτουργῇ μετὰ θάῤῥους, ἀλλὰ καὶ μετὰ συνέσεως, μετὰ μέτρου. Διατὶ ὅμως στρεφόμεθα ὁρμητικῶς κατὰ τοῦ τύπου; Διατὶ καταφερόμεθα μετὰ τοσαύτης πικρίας, ὅταν, ὅπου καὶ ἂν στρέψωμεν τὸ βλέμμα, εὑρίσκωμεν ἐλλείψεις σπουδαίας, ὀφειλομένας εἰς πολλὰ αἴτια καὶ εἰς μακρὰν προπαρασκευήν; Δὲν περιφρονῶ ἐγὼ τὸν τύπον. Τὸν σέβομαι. Δὲν ὁμιλῶ, ὡς ἄλλοι, ἐν γένει κατὰ τῶν ἐφημερίδων. Αἱ γενικαὶ κατακρίσεις καθ’ ὁλοκλήρων τάξεων εἶναι πάντοτε ἄδικοι. Ὅλαι αἱ ἐφημερίδες δὲν πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς γενικὸν μέτρον, οὐδὲ ὅλοι οἱ δημοσιογράφοι ἢ ὅλα τὰ παρ’ αὐτῶν γραφόμενα δέον νὰ κατακρίνωνται ἐκ προκαταλήψεως...

§38ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὐδεὶς τὰς ὑπήγαγε.

§39Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁμιλῶν ἐνταῦθα, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅλα τὰ λεγόμενα καὶ γραφόμενα κατ’ αὐτὰς περὶ τοῦ τύπου, καὶ οὐχὶ μόνον ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων εἶπε. Δὲν ὁμιλῶ ὑπὲρ ἢ κατὰ προσώπων. Τὰ πρόσωπα μ’ ἐνδιαφέρουσιν ὀλιγώτερον. Μ’ ἐνδιαφέρουσιν ὅμως αἱ πράξεις των πρωτίστως. Δὲν εἶναι δίκαιον, ὅταν ἐν τῇ Βουλῇ ὁμιλῶμεν, νὰ ἐπιτιθέμεθα διὰ γενικῶν ἐκφράσεων καθ’ ὅλων ἀνεξαιρέτως. Ναί! ὑπάρχουσι καὶ κακόβουλοι δημοσιογράφοι, ἀλλὰ ὑπάρχουσι καὶ πλανώμενοι. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου ἐκ πεποιθήσεως ἀκραδάντου. Ἀδιστάκτως φρονῶ, ὅτι εἶναι ἡ μόνη ἀσφαλὴς καὶ διαρκὴς ἐγγύησις εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ μάλιστα Κράτη, ἡ ἀληθὴς καὶ βεβαία. Βεβαίως ὁ τύπος παρεξετράπη πολλάκις. Βεβαίως καὶ ὁ τύπος ἔχει τὸ μέρος του κατὰ τὰ τελευταῖα δυστυχήματα. Ἀλλὰ μὴ δὲν συμμετέχομεν καὶ πάντες ἡμεῖς; Δὲν εὐθύνονται οἱ ψηφοφόροι καὶ ἐντολεῖς μας; Δὲν ἔχουσι βαρυτάτην εὐθύνην πᾶσαι αἱ ἐξουσίαι, αἵτινες διηύθυναν τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, ἥτις ἀπέληξεν εἰς ὄλεθρον; Ὁ τύπος κατ’ ἀντανάκλασιν πόθεν ἔλαβε τὰς ἐμπνεύσεις; Ἡμεῖς ἐνεπνεύσαμεν τὸν τύπον, καὶ ὁ τύπος ἡμᾶς! Ἡμεῖς ἐνεπνεύσαμεν ἄλλους ὑψηλότερον, καὶ ἐκεῖνοι διὰ τῶν πολεμικῶν σαλπισμάτων ἐνέπνευσαν ἡμᾶς. Ἂς μὴ ἀποσύρεται δειλῶς ἕκαστος κατὰ μέρος τὴν στιγμὴν τῆς κρίσεως. Ὅλοι ἔχομεν μέρος τῆς εὐθύνης. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα περὶ τῶν ἀρχικῶν καὶ βαθυτέρων αἰτίων. Ἄλλο περὶ τοῦ μέτρου τῆς εὐθύνης καὶ τοῦ βαθμοῦ αὐτῆς. Συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν, συνιστῶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ φυλάξῃ μετὰ στοργῆς τὸ ἐθνικὸν Παλλάδιον, τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου, διότι εἶναι ἡ ἀσπὶς τοῦ ἔθνους...

§40ΠΕΡΡΟΣ. Ποῖος σᾶς εἶπε τὸ ἐναντίον, κύριε Φιλάρετε;

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τὴν ἀκολασίαν του.

§42Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἀκολασίας τοῦ τύπου. Ὄχι! Ἐγὼ αὐτὸς ἔχω νὰ φέρω καταγγελίαν κατὰ ἐφημερίδων, αἱ ὁποῖαι ἐξ ἐπιπολαιότητος, οὐχὶ δὲ σπανίως καὶ ἐκ κακοβουλίας, παρεκτρέπονται καὶ στρεβλώνουσι τὰς λεγόμενα ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τρόπον κακοηθέστατον, καὶ συκοφαντοῦσι τὰς ἐξουσίας τοῦ Κράτους. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐκφράσῃ τὰ συγχαρητήρια εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα, ἀδικαιολογήτως ἔγραφον κατὰ τῶν ἡγετῶν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων τοιαῦτα; (ἀναγινώσκει): «Διὰ τοῦτο εἶναι συγχαρητηρίων μὲν αὐτοὶ ἄξιοι διὰ τὴν προχθεσινήν των εἰλικρίνειαν, συγχαρητηρίων δὲ καὶ τὸ ἔθνος, διότι τὰ πρὸς τὸν Βασιλέα αἰσθήματά του δὲν ἐξεπορνεύθησαν διὰ τοιούτων ἀντιπροσώπων»! Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ὑψώσω φωνὴν ὑπὲρ τοιαύτης ἀπρεποῦς ἐκφράσεως, καὶ δὴ αὐτῶν ἐκείνων, οἵτινες θυμιατίζουσιν ἄλλας ἐξουσίας, προκαλοῦντες καταδιώξεις ἀδίκους! Βεβαίως δὲν θὰ ἦμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ συνηγορήσω ὑπὲρ ὅσων συνεβούλευσαν πραξικοπήματα καὶ ἀναστολὴν τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν. Ἀλλὰ καὶ δὲν θὰ συστήσω τὴν κατ’ αὐτῶν καταδίωξιν. Ἔχω νὰ ἐκλέξω μεταξὺ τῶν δύο ἀποφάσεων, μεταξὺ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ τύπου καὶ τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ. Δὲν θὰ διστάσω, ἐὰν ἐρωτᾶτε τὴν ἐμὴν γνώμην, νὰ εἴπω ὅτι προτιμῶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου καὶ μέχρι παρεκτροπῆς καὶ μέχρι καταχρήσεως. Ὑπάρχει ὅμως κατ’ αὐτῶν τιμωρία, καὶ τιμωρία αὐστηρὰ καὶ ἐπιβλητικὴ καὶ ἀποτελεσματική: τὸ καλὸν παράδειγμα ἡμῶν διὰ τῶν ἔργων καὶ διὰ τῶν ἀποφάσεων. Ἡ Βουλὴ καὶ ἐν τῷ θέματι, δι’ ὃ κατεκρίθη, τὸ ἔδειξε διὰ τῆς ψηφοφορίας, περὶ ἧς ὁ λόγος,—χωρὶς διὰ τούτου νὰ ἐπιῤῥίψω μομφὴν εἰς τὰς σεβαστάς μοι πεποιθήσεις τῶν συναδέλφων.—Ἐγὼ εἴπερ τις καὶ ἄλλος εἶμαι κατὰ τῆς προφυλακίσεως, περὶ ἧς πλείονα ἄλλοτε. Ὑποστηρίζω ὅμως πεποιθότως, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι προτιμῶ, οἱ δημοσιογράφοι αὐθόρμητοι νὰ κρατῶσι τὸν τύπον εἰς τὸ ὕψος του· ἀλλὰ μεταξὺ περιορισμοῦ καὶ ἐλευθερίας τοῦ τύπου μὴ διστάσητε, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, νὰ προτιμήσητε τὴν ἐλευθεροτυπίαν, ἔστω καὶ παρεκτρεπομένην· διότι τὰ κακὰ τὰ ἐντεῦθεν πηγάζοντα εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ μικρότερα ἀπὸ τὰ κακὰ τὰ πηγάζοντα ἐκ τῆς παρεκτροπῆς τῶν ἐξουσιῶν τῶν στηλιτευομένων, ἔστω καὶ ἐνίοτε ἀδίκως. Ὑπάρχει τιμωρὸς τῶν παρεκτρεπομένων ὁ λαὸς, οἱ συνδρομηταὶ τῶν ἐφημερίδων καὶ οἱ ἀναγνῶσται. Ὁ συναγωνισμὸς ἐν τῷ καθήκοντι τῆς ἀρετῆς. Ἰδοὺ στάδιον εὐρὺ, ἀσφαλὲς, διδακτικὸν διὰ πάντα ἐργάτην τοῦ καθήκοντος. Ἀλλ’ ἰδοὺ τώρα εἰς τί δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετά τινων τῶν προαγορευσάντων. Τὸ παράπονον εἶναι εἰς τὴν ἀνισότητα Τὰ ὄργανα, τὰ ἐπιτετραμμένα τὴν ἐφαρμογὴν τῶν περὶ τύπου νόμων, μεταχειρίζονται τὴν ἀνισότητα, καὶ ἡ ἀνισότης αὕτη πληγώνει τοὺς πάσχοντας, ζημιοῖ τὸν τόπον. Ὁ ὑπερβολικὸς καὶ ἐπιβλαβὴς ζῆλος, ὁ ὁποῖος ἐπιδεικνύεται ὡς πρός τινας τῶν ἐξουσιῶν ἢ ὑπὲρ ὡρισμένων προσώπων, χάριν κολακείας, εἶναι κατακρίσεως ἄξιος. Καθ’ ἣν ἐποχὴν διὰ τῆς τρομοκρατίας, διὰ τῆς μεθόδου τῆς προφυλακίσεως καὶ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν φυσικῶν δικαστῶν, καθ’ ἣν ἐποχὴν σύρονται εἰς τὰς βρωμερὰς φυλακὰς τοῦ Παλαιοῦ Στρατῶνος, καὶ καθείργονται μετὰ κακούργων εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ Συγγροῦ πολῖται συνταγματικοί, δημοσιεύοντες ἀκάκους εἰδήσεις, δύναμαι νὰ εἴπω, καθ’ ἣν στιγμὴν ἄλλοι ἐξ εἰλικρινείας καὶ χωρὶς νὰ παρεκτρέπωνται ἐκφράζουσι τοὺς στοχασμούς των, τὰς κρίσεις των, νομίζοντες ὅτι εὑρίσκονται ἐν ἐλευθέρᾳ Πολιτείᾳ, ἀλλὰ καὶ διὰ τοιαῦτα τινὰ ἀπηνῶς καταδιώκονται, ἐν τούτοις ἀφήνονται ἐλεύθεροι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑψώνουν τὴν σημαίαν τῆς καταργήσεως τοῦ Συντάγματος διὰ γλώσσης ἀπρεποῦς. Ἰδοὺ ἡ ἀνισότης. Δὲν νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχει κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὅλοι, λαλοῦντες ἢ δημοσιεύοντες τὸ φρόνημά των, πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν γνώμην. Ὀφείλομεν νὰ σεβώμεθα καὶ τὸν ἔχοντα γνώμην ὑπὲρ τοῦ μοναρχικοῦ πολιτεύματος καὶ τὸν ἔχοντα ὑπὲρ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ αὐτοὺς τοὺς κοινωνιστάς. Εὐτυχὲς τῇ ἀληθείᾳ τὸ Κράτος, ἐὰν παλαίσωσιν αἱ ἀρχαὶ καὶ οὐχὶ τὰ συμφέροντα. Βεβαίως εἶμαι κατὰ τῶν ἀναρχικῶν καὶ τοὺς ἀποτροπιάζομαι. Ἀλλὰ ἐν ὅσῳ ἐν τῷ ἐλευθέρῳ σταδίῳ τῆς ἐκφράσεως τῶν ἰδεῶν ἕκαστος προσηκόντως ἐκφέρει τὰς ἀρχάς του, ὅπως ἐπικρατήσωσιν, εἶναι σεβαστότατος. Καὶ ἂν εὐτυχήσῃ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς πολλοὺς τὰς πεποιθήσεις του, ἡ γνώμη του λαμβάνει κῦρος ἐπίσημον· γίνεται ὁ θεμελιώδης νόμος, ὅστις ὀφείλει νὰ ἦναι σεβαστὸς ὑπὸ τῆς μειονότητος. Διατὶ λησμονοῦμεν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου ὀφείλομεν τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ τόπου ἐκ τῆς ἀπολύτου μοναρχίας, ἥτις εἶχε καταδιώξει τὸν τύπον; Ἀλλ’ ἕνεκα τῶν λαϊκῶν ἐκείνων ἀγώνων ἔχομεν ἡμεῖς ἤδη τὴν τιμὴν νὰ παρακαθήμεθα ἐνταῦθα ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Διὰ ταῦτα πάντα δὲν θεωρῶ, ὅτι δύναμαι νὰ ἦμαι ἀμείλικτος ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκ πεποιθήσεων, ἢ ἔστω ἐκ συμφερόντων, ψιθυρίζουσιν ἐναντία τῶν ἐμῶν πεποιθήσεων καὶ τῆς σχεδὸν παμψηφίας τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ δὲν συνιστῶ τὴν καταδίωξίν των. Τὰς ὕβρεις καὶ καταχρήσεις βεβαίως δικαιοῦται ἐκ τῶν νόμων ἡ Πολιτεία νὰ καταδιώκῃ, ἀλλὰ μετὰ ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, μετὰ τρόπου τοιούτου, ὥστε νὰ μὴ φέρῃ κακὸν μεγαλείτερον τοῦ καλοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖ. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν συνέστησα εἰς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς, ὅτι αἱ ἡμέραι εἶναι πονηραὶ, καὶ ὀφείλουσι ν’ ἀποτρέψωσι τὰ ὄργανά των ἀπὸ τὸν ὑπερβολικὸν ζῆλον τῶν κολάκων. Μὴ παραξενευώμεθα! Τὸ κακὸν εἶναι μέγα. Αἱ πληγαὶ εἶναι βαθεῖαι. Οἱ γογγυσμοὶ ἀνάλογοι!... Ἄς ζητήσωμεν εἰλικρινῶς διὰ τῶν ἔργων τὴν θεραπείαν. Ἄς δώσωμεν πάντες, κατὰ τὸ δυνατὸν, τὸ παράδειγμα τῆς ἀληθοῦς βελτιώσεως καὶ προστασίας τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἕκαστος ἐν τῇ σφαίρᾳ του. Ἄς μὴ παροξύνωνται τὰ πράγματα. Ἄς μὴ θελήσωσι διὰ τῆς τρομοκρατίας, διὰ τῶν ἀδίκων προφυλακίσεων, διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν φυσικῶν δικαστῶν νὰ ἐνσπείρωσι, χάριν ἐπιζημιωτάτης κολακείας, τὸν τρόμον εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἡμεῖς πρῶτοι πρέπει νὰ μαχώμεθα ἐκθύμως.

§43ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, Κύριοι, εἴμεθα βεβαίως πάντες ἡμεῖς. Ὑπὲρ αὐτῆς μακροὶ ἀγῶνες διεξήχθησαν καὶ ποταμοὶ αἱμάτων ἐχύθησαν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ ἐὰν ἤμεθα πάντες ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ ἤμεθα καὶ κατὰ τῶν παρεκτροπῶν καὶ κατὰ τῆς ἀκολασίας αὐτοῦ. Ἡ ἀκολασία αὕτη εἶναι κατάχρησις τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, τείνουσα κυρίως εἰς τοῦτο, εἰς τὸ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἀνάξιος αὐτῆς, καὶ ὅτι μάτην ἄρα ἀπέβησαν οἱ ἀγῶνες τῶν πατέρων ἡμῶν, μάτην τοσοῦτον αἷμα ἐχύθη ὑπὲρ αὐτῆς. Κατ’ ἐμὴν δὲ γνώμην, ἐγκληματοῦσιν ἐξ ἴσου καὶ οἱ ἀκολασταίνοντες ἐν τῷ τύπῳ καὶ οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ αὐτῶν, διότι καὶ ἐκεῖνοι καὶ οὗτοι ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἐπιδιώκουσι, τὸ ν’ ἀποδείξωσι δηλαδὴ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀνάξιον τῆς τοιαύτης ἐλευθερίας. Τὴν ἀκολασίαν τοῦ τύπου ἠθέλησε νὰ μεμφθῇ καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων δι’ ὅσων εἶπε πρὸ μικροῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐφιστῶν ἐπ’ αὐτῆς τὴν ἰδιαιτέραν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδόλως ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς προσωπικὰς καθ’ ἑαυτοῦ ἐπιθέσεις. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς, καὶ λόγῳ τοῦ οἰκογενειακοῦ ὀνόματος, ὅπερ φέρει, καὶ λόγῳ τῆς προσωπικῆς του ἀξίας, καὶ λόγῳ τῆς περιωπῆς, εἰς ἣν ἔχει ἀνέλθει, ἀφ’ ὅτου παρακάθηται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἵσταται τόσον ὑψηλὰ, ὥστε μετὰ περιφρονήσεως δύναται νὰ προσβλέπῃ πᾶσαν τοιαύτην ἐπίθεσιν, γινομένην καθ’ ἑαυτοῦ ὑπό τινων ἐφημερίδων. Προσωπικαὶ ἐπιθέσεις, ἐπὶ τόσον σαθρῶν βάσεων ἐρειδόμεναι, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, μόνον τὸν οἶκτον αὐτοῦ δύνανται νὰ κινῶσι· διότι εἰς τί κυρίως περιστρέφονται αἱ κατ’ αὐτοῦ αἰτιάσεις; Κατηγορεῖται, Κύριοι, ὅτι ἠθέλησε νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸ ζήτημα τῶν λιποτακτῶν ἐν τῇ Βουλῇ χάριν δημοκοπίας, χάριν ἐνισχύσεως τῆς ἐπαρχιακῆς του ἐπιῤῥοῆς, μὴ διστάσας πρὸς τοῦτο νὰ ἐξωθήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς ἐπέμβασιν εἰς ἀλλότρια δικαιώματα, εἰς τὰ δικαιώματα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας· διότι ἐπιστεύθη, ὅτι ἡ πρότασις νόμου, ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθεῖσα, εἰς οὐδὲν ἄλλο ἐσκόπει ἢ εἰς τὸ ἀκαταδίωκτον, εἰς τὴν ἀμνήστευσιν τῶν λιποτακτῶν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι πάντη ἔωλον καὶ ἀνυπόστατον. Ἡ πρότασίς του εἶχε τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ εἰς πάντας ἡμᾶς, ἔναυλοι δὲ παραμένουσιν εἰς τὰ ὦτα ἡμῶν οἱ λόγοι, δι’ ὧν πᾶν ἄλλο ὑπεστήριξεν ἢ ἐκεῖνο, ὅπερ ἀποδίδεται νῦν εἰς αὐτόν. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐδήλωσεν ἤδη εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ὅσον αὐτῷ τοὐλάχιστον γνωστόν, οὐδεὶς ἐκ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων κρατεῖται ἐν προφυλακίσει ἐπὶ λιποταξίᾳ. Καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι Βουλευταὶ, οἱ συνηγορήσαντες καὶ ψηφίσαντες ὑπὲρ τῆς προτάσεώς του, δυνάμεθα νὰ καυχηθῶμεν, ὅτι τὴν τοιαύτην πολιτείαν δὲν ὑπηγόρευσαν εἰς ἡμᾶς τόσον ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ ἐλατήρια, οἷα τὰ ὑπό τινων ἐφημερίδων ἀποδιδόμενα εἰς ἡμᾶς. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω λιποτάκτας ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου ἐπὶ τῶν δακτύλων ἀριθμουμένους, τὸ δὴ λεγόμενον. Ὅσοι δὲ μὲ γνωρίζουσιν ἐκ τοῦ σύνεγγυς, αὐτοὶ δύνανται νὰ βεβαιώσωσιν, ὅτι οὐδέποτε μὲ εἶδον προσερχόμενον εἰς τὸ Στρατοδικεῖον ἢ εἰς ποινικὸν δικαστήριον, ὅπως συνηγορήσω ἢ ἐνεργήσω τι ὑπὲρ κατηγορουμένου ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου. Ἀλλὰ τότε τί τὸ κινῆσάν με, ἵνα συνηγορήσω καὶ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ; Ἐκεῖνο, ὅπερ καὶ τοῦτον ἐκίνησε καὶ πάντας ἡμᾶς, τοὺς συνηγορήσαντας καὶ ψηφίσαντας ὑπὲρ τῆς προτάσεώς του. Καὶ αὐτὸς καὶ πάντες ἡμεῖς ἠγωνίσθημεν καὶ ἀγωνιζόμεθα ὑπὲρ τῆς ἰσοπολιτείας τῶν Ἑλλήνων, ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης, ὑπὲρ τῶν ἀκρογωνιαίων τούτων λίθων πάσης εὐνομουμένης Πολιτείας. Ἐρωτῶ, Κύριοι, ὑμᾶς, ποῦ ἴχνος ἰσοπολιτείας ἐπὶ τῆς νῦν καταδιώξεως τῶν λιποτακτῶν; Χιλιάδες τούτων κρατοῦνται ἀπὸ μηνῶν πολλῶν ἐν προφυλακίσει, χωρὶς νὰ προσδοκῶσι ταχεῖαν τὴν ἐκδίκασιν τῆς κατηγορίας των, κρατοῦνται δ’ ἐν φυλακαῖς στενοχώροις, εἰς ἃς εἶναι αὐτόχρημα συνεστιβαγμένοι, στερούμενοι ἐνδυμάτων, κλινῶν καὶ σκεπασμάτων, καὶ ὑφιστάμενοι μυρίας κακουχίας, δι’ ἃς πολλῶν ἐξ αὐτῶν ἡ ὑγεία φθείρεται. Πολλοὶ δ’ ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀθῶοι, ὡς μαρτυροῦσιν αἱ μέχρι τοῦδε ἐκδοθεῖσαι ἀποφάσεις τῶν Στρατοδικείων, ὧν αἱ πλεῖσται εἶναι ἀθωωτικαὶ καὶ ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι μέγα μέρος αὐτῶν ἐκηρύχθησαν λιποτάκται, διότι μετὰ τὴν ἀνακωχὴν λαβόντες τεσσαρακονταοκτάωρον ἄδειαν ἐθεωρήθησαν μετὰ τριήμερον ἀπουσίαν διατελοῦντες ἐν ἀγνοίᾳ. Καὶ ἐν ᾧ αὐτοὶ ὑφίστανται τοιοῦτο μαρτύριον, μένουσιν ἐλεύθεροι πλείονες χιλιάδες λιποτακτῶν, ἐξ ὧν πολλοὶ πρὸ τῆς ἀνακωχῆς κηρυχθέντες τοιοῦτοι, καὶ ἄλλοι ἐπὶ ἐγκαταλείψει θέσεως πρὸ τοῦ ἐχθροῦ κατηγορούμενοι· μένουσιν ἐπὶ πλέον ἀκαταδίωκτοι περὶ τὰς δέκα χιλιάδες ἀνυποτάκτων καὶ φυγοστράτων.

§44Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι 11,000.

§45ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τόσῳ τὸ χειρότερον. Ἐρωτῶ δὲ καὶ πάλιν ὑμᾶς, Κύριοι, ὑπάρχει ἴχνος ἰσοπολιτείας ἐν τῇ τοιαύτῃ καταδιώξει, ὅταν παραμένωσι μὲν ἐν προφυλακίσει ἐπὶ 5, 6, 7 καὶ 8 μῆνας λιποτάκται, ἀπουσιάσαντες ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μετὰ τὴν ἀνακωχὴν ἐπὶ τριήμερον ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, διατελῶσι δὲ ἀκαταδίωκτοι οἱ μηδόλως ὑπακούσαντες εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος καὶ μὴ προσελθόντες τὸ παράπαν ὑπὸ τὰς σημαίας, ὧν τὸ ἔγκλημα εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ βαρύτερον καὶ δύναται νὰ ἔχῃ δι’ ἡμᾶς ὀλέθρια ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἐπακόλουθα;

§46Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, παρακαλῶ. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι οἱ ἀνυπότακτοι μένουσιν ἀκαταδίωκτοι.

§47ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν λέγω, ὅτι μένουσι κατ’ ἀρχὴν ἀκαταδίωκτοι, ἀλλ’ ὅτι ἐν τῇ πράξει, ἐνεργείᾳ, οὕτως εἰπεῖν, δὲν καταδιώκονται· διότι, ἐν ὅσῳ ἔχετε ἐν προφυλακίσει τοὺς νῦν κρατουμένους λιποτάκτας, ἀδύνατον, πάντη ἀδύνατον νὰ ἐξευρεθῇ χῶρος, ὅπως προφυλακισθῶσι καὶ οἱ λιποτάκται πάντες καὶ οἱ ἀνυπότακτοι. Τοῦτο εἶναι ἀλήθεια, ἣν καὶ ὑμεῖς, κύριε Ὑπουργέ, ἔχετε ἀνομολογήσει ἤδη, οὐδὲ δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον αἱ διὰ τὴν προφυλάκισιν χρησιμεύουσαι φυλακαὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ περιλάβωσί ποτε περὶ τὰς 20 χιλιάδας ἀνδρῶν, εἰς ὅσους ἀνέρχονται οἱ ἐπὶ λιποταξίᾳ καὶ ἀνυποταξίᾳ κατηγορούμενοι.

§48ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά!

§49Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. 11,000 εἶναι οἱ ἀνυπότακτοι, ἐκτὸς τῶν δύο νομῶν Λαρίσης καὶ Τρικκάλων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει πληροφορία. Ἐκ τῶν 11,000 δὲ τούτων πρέπει νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος πόσοι εἶναι προφυλακισμένοι.

§50ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὐδείς!

§51ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τουλάχιστον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καίτοι ἐπανειλημμένως προκληθεὶς μέχρι τοῦδε, δὲν ἠδυνήθη νὰ μᾶς βεβαιώσῃ, ἐὰν ἔχωσι προφυλακισθῆ καὶ ἀνυπότακτοι. Πλὴν ὅμως, Κύριοι, τῶν 11,000 ἀνυποτάκτων, οἵτινες, ὡς βλέπετε, ἐν ἐνεργείᾳ μένουσιν ἀκαταδίωκτοι, ἔχομεν, κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, περὶ τὰς 10,000 λιποτακτῶν, ὅ ἐστὶν ὑπὲρ τὰς 20,000 κατηγορουμένων, δι’ ὃν ἀριθμὸν ἀδίκως ἐξενίσθησάν τινες τῶν κυρίων συναδέλφων πρίν. Ἀπέναντι τοιαύτης, Κύριοι, καταστάσεως δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ἐξεγερθῇ ἡ συνείδησις ἡμῶν, καὶ νὰ ζητήσωμεν, ἐπὶ θυσίᾳ τῆς δημοτικότητός μας, ἀφοῦ βλέπετε ὁπόσον παρεξηγήθημεν καὶ ἐδυσφημήθημεν ἐπὶ τούτῳ, ν’ ἀποκαταστήσωμεν τὴν ἀνατραπεῖσαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἰσοπολιτείαν μεταξὺ τῶν ἐν προφυλακίσει διατελούντων λιποτακτῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν ἐλευθέρων μενόντων ἔτι λιποτακτῶν καὶ ἀνυποτάκτων ἀφ’ ἑτέρου. Ἡ ἀνατροπὴ τῆς τοιαύτης ἰσοπολιτείας συνανατρέπει αὐτὰς τὰς βάσεις τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, κλονίζει ἐκ βάθρων καὶ τὴν πειθαρχίαν ἐν τῷ στρατεύματι, καὶ καθιστᾷ ἀδύνατον ἐν τῷ μέλλοντι πᾶσαν ἐπιστράτευσιν. Διότι, ἐὰν τώρα ὑφίστανται τοσαῦτα βασανιστήρια οἱ σπεύσαντες ἀμέσως εἰς τὴν πρόσκλησιν τῆς πατρίδος, οἱ ὑποστάντες πάσας τὰς κακουχίας τοῦ πολέμου καὶ ἐκθέσαντες εἰς προφανῆ κίνδυνον τὴν ζωήν των, μένουσι δὲ ἀκαταδίωκτοι οἱ ἀνυπότακτοι, οἱ μὴ ὑπακούσαντες διόλου εἰς τὴν πρόσκλησιν ὑπὸ τὰ ὅπλα, δὲν ἐννοεῖτε ὅτι ἐν μελλούσῃ ἐπιστρατείᾳ οὐδεὶς πλέον ἔφεδρος θὰ προσέλθῃ ὑπὸ τὰς σημαίας; Δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι οὕτω πως ἀδύνατον πλέον νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἐν Ἑλλάδι, δυνάμενον νὰ διεκδικήσῃ τὴν τιμήν της καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ αὐτὴν κατὰ πάσης ἐπιθέσεως τοῦ ἐχθροῦ; Δὲν ἐννοεῖτε, ὁπόσον μεγάλου, ὁπόσον ἀνυπολογίστου κακοῦ πρόξενοι γίνονται οἱ ἐν συνειδήσει ἢ ἀσυνειδήτως συνηγοροῦντες ὑπὲρ τῆς παρατάσεως τῆς παρούσης καταστάσεως; Τὸ κακὸν τοῦτο ἐζήτησε νὰ προλάβῃ διὰ τῆς προτάσεώς του ὁ κ. Βουλευτὴς Καλαβρύτων καὶ πάντες ἡμεῖς, οἱ κηρυχθέντες ὑπὲρ αὐτῆς. Θέλομεν δι’ αὐτῆς ν’ ἀποκαταστήσωμεν τὴν ἰσοπολιτείαν μεταξὺ τῶν λιποτακτῶν καὶ τῶν ἀνυποτάκτων. Θέλομεν, πάντες οὗτοι, ἀδιακρίτως, νὰ μὴ προφυλακισθῶσιν, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν ἐπαρκεῖς φυλακὰς πρὸς τοῦτο. Θέλομεν ἐξ ἀνάγκης ν’ ἀποφύγωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν προφυλάκισιν, καθ’ ὃν χρόνον μάλιστα ἐν ἄλλαις χώραις, μᾶλλον προηγμέναις τῆς ἡμετέρας, ἔχουσι πολλοὶ ἤδη κηρυχθῆ κατ’ ἀρχὴν κατ’ αὐτῆς. Ἐν ᾧ δὲ οὕτως ἀποκαθιστῶμεν τὴν ἰσοπολιτείαν, ἐν ταὐτῷ διευκολύνωμεν τὰ μάλιστα καὶ τὸ ἔργον τῆς δικαιοσύνης. Δὲν εἶναι, Κύριοι, δικαιοσύνη ἡ σήμερον ἀπονεμομένη ἐν τοῖς Στρατοδικείοις ἐπὶ τῶν λιποτακτῶν, εἶναι μᾶλλον ἐμπαιγμὸς, εἶναι αὐτόχρημα παρῳδία αὐτῆς. Καὶ οἱ εἰσηγηταὶ καὶ οἱ Β. ἐπίτροποι καὶ οἱ στρατοδῖκαι ἐκλιπαροῦνται καὶ πιέζονται, πολιορκούμενοι ἑκάστοτε ὑπὸ τῶν συγγενῶν καὶ φίλων τῶν χιλιάδων λιποτακτῶν, τῶν ἐν προφυλακίσει διατελούντων, ὅπως ἐπισπεύσωσι τὴν ἐκδίκασιν τῶν ὑποθέσεών των. Καὶ οἱ πολιτευόμενοι αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ καθυστερήσωσιν ἐν τούτῳ. Οἱ πολιτευόμενοι ἐξ ἀνάγκης, καὶ οὐχὶ ἀπὸ εὐχαρίστησιν, εἶναι καταδεδικασμένοι νὰ τρέχωσιν ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας εἰς τὰ διάφορα γραφεῖα τῶν Στρατοδικείων καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, χάριν τῶν ἀδίκως ἐν προφυλακίσει καταταλαιπωρουμένων συμπολιτῶν των. Ἐν σπουδῇ μεγάλῃ διεξάγονται αἱ ἀνακρίσεις, ἐν σπουδῇ μεγάλῃ ἐκδικάζονται καὶ αἱ ὑποθέσεις. Ἀπέλθετε εἰς τὰ Στρατοδικεῖα, καὶ θὰ ἴδητε ἐκεῖ ἀνὰ πέντε καὶ πλέον λιποτάκτας δικαζομένους ὁμοῦ. Οἱ μάρτυρες ἐξετάζονται ἐπιτροχάδην’ οὔτε ἡ κατηγορία οὔτε ἡ ὑπεράσπισις δύνανται ν’ ἀναπτυχθῶσιν, ὡς δεῖ. Ἐννοεῖται, ὁποῖαι ἀποφάσεις ἐκδίδονται οὕτω πως, ὁπόσον δὲ παρῳδεῖται ἡ δικαιοσύνη! Τὸ ἔργον τῆς δικαιοσύνης θὰ διευκολυνθῇ τὰ μάλιστα, ἐὰν ἀποφυλακισθῶσιν οἱ ἐν προφυλακίσει κρατούμενοι λιποτάκται, ἐὰν οὕτω δοθῇ καιρὸς καὶ εἰς τὴν ἀνάκρισιν νὰ ἐξακριβώσῃ ἐν πάσῃ ἡσυχίᾳ τὴν ἀλήθειαν, καὶ εἰς τὰ Στρατοδικεῖα ν’ ἀπονείμωσι δίκαιον ἐν πάσῃ ἀσφαλείᾳ καὶ ἄνευ ἐπηρείας τινός. Τοῦτο ζητοῦμεν ἡμεῖς οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαβρύτων. Τοῦτο θὰ κατωρθωθῇ διὰ μόνης τῆς ἐπιψηφίσεως καὶ δημοσιεύσεως αὐτῆς ὡς νόμου τοῦ Κράτους. Οὕτω πως μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπονεμηθῇ ἑνὶ ἑκάστῳ τὸ δίκαιον. Οὕτω πως μόνον οἱ ἀθῶοι θὰ ἀθωωθῶσι καὶ οἱ ἔνοχοι θὰ τιμωρηθῶσι παραδειγματικῶς. Οὕτω πως μόνον καὶ ἡ ἰσοπολιτεία θ’ ἀποκατασταθῇ καὶ ἡ δικαιοσύνη θὰ λειτουργήσῃ ἀπροσκόπτως. Εἰλικρινέστερος καὶ δικαιότερος τοῦ ἀγῶνος ἡμῶν τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ἡ διαστροφὴ καὶ τὸ ψεῦδος δὲν δύνανται ἢ ν’ ἀπαμβλυνθῶσι πρὸ αὐτοῦ. Ἰδοὺ διατὶ ἰσχυρίσθην ἐν ἀρχῇ, ὅτι καὶ ὁ κύριος Πετιμεζᾶς καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν αὐτοῦ, μόνον οἶκτον δυνάμεθα νὰ αἰσθανώμεθα πρὸς τὰς προσωπικὰς ἐπιθέσεις, δι’ ὧν ἐπιζητοῦσί τινες καὶ τὸν ἀγῶνα ἡμῶν, τὸν τόσον εὐγενῆ καὶ ὑψηλὸν, νὰ διασύρωσι, καὶ ἐλατήρια ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ ν’ ἀποδώσωσιν εἰς αὐτόν. Ἂν δ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἔφερε τὸν λόγον σήμερον ἐπὶ τοῦ τύπου τοῦ θελήσαντος οὕτω νὰ διαστρέψῃ τὴν ἀλήθειαν, δὲν ἔπραξε τοῦτο, ὅπως ἀμυνθῇ αὐτὸς προσωπικῶς κατὰ τόσον ἀνυποστάτων αἰτιάσεων. Ἔπραξε τοῦτο, ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς κατωφερείας, εἰς ἣν ἀπό τινος ἔχει ἐκτραπῆ μερίς τις τοῦ τύπου, ἐπὶ παντελεῖ παραγνωρίσει τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ. Εἶναι μέγας καὶ ὑψηλὸς, Κύριοι, ὁ προορισμὸς τοῦ τύπου ἐν τῇ νεωτέρᾳ κοινωνίᾳ καὶ Πολιτείᾳ. Χάρις εἰς τὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν, ἧς ἔχει τύχει αὐτὸς, δύναται νὰ καυτηριάζῃ πάντα τὰ κοινωνικὰ καὶ πολιτικὰ ἕλκη, καὶ νὰ διαπαιδαγωγῇ ἕκαστον λαὸν εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς ἀρετῆς. Ἔχει ἀποκτήσει οὕτω δύναμιν μοναδικὴν, ἥτις ἀποβαίνει ἔτι μᾶλλον ἐπιβλητικὴ, ὅταν συμπέσῃ λαός τις, ὡς ὁ Ἑλληνικὸς, νὰ ἔχῃ μόνην πνευματικὴν τροφὴν τὸν καθημερινὸν τύπον. Ἀλλ’ ὅταν ὁ τύπος ποιῆται κατάχρησιν τῆς δυνάμεώς του, ὅταν παρεκτρέπηται εἰς ἀδίκους αἰτιάσεις καὶ κατακρίσεις, τότε γίνεται, ἀντὶ καλοῦ, μεγάλου κακοῦ πρόξενος, τότε ἀποβαίνει εἰς ἀληθῆ μάστιγα καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τῆς Πολιτείας, τότε προκαλεῖ μεγάλα κοινωνικὰ καὶ πολιτικὰ δυστυχήματα. Ταῦτα λέγων, Κύριοι, δὲν ἐννοῶ τὴν ὑγιᾶ καὶ σώφρονα ἐκείνην μερίδα τοῦ τύπου, ἥτις, ἔχουσα συνείδησιν τοῦ ὑψηλοῦ καὶ μεγάλου προορισμοῦ του, προσπαθεῖ νὰ ἐκπληροῖ τοῦτον πάντοτε μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας. Ἐννοῶ τὴν μερίδα ἐκείνην τοῦ τύπου, ἥτις ἀποζῇ ἐκ τοῦ σκανδάλου, ὅπερ ἐπιδιώκει καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Ἐννοῶ τὴν μερίδα ἐκείνην τοῦ τύπου, ἥτις ἐπιζητεῖ ἀθέμιτα κέρδη διὰ τῆς δημοσιεύσεως ψευδῶν εἰδήσεων, δι’ ὧν προσπαθεῖ νὰ ἐξεγείρῃ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν ἀναγνωστῶν της, ἀδιαφοροῦσα, ἐὰν οὕτως ἐξωθῇ ἐνίοτε καὶ τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν κοινωνίαν εἰς ἀτυχήματα. Καὶ ἵνα παραλίπω τὴν κοινωνικὴν, περιορίζομαι εἰς μόνην τὴν πολιτικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος. Τίς κυρίως ἐξώθησε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν τελευταῖον ἀτυχῆ πόλεμον, δι’ ὃν πατεῖ ἔτι τὸ ἔδαφος ὁ ἐχθρός; Τίς ἀπεστέρησεν αὐτὴν τῶν φυσικῶν της συνόρων καὶ τὴν ἄφησεν ἀπροστάτευτον εἰς τὰς ἐπιθέσεις τοῦ ἐχθροῦ; Τίς ἐπεκάθισεν εἰς αὐτὴν τὸν διεθνῆ ἔλεγχον; Τίς κατέστησεν οὕτω τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ ἐξουθένωμα τῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς; Τὴν πρώτην καὶ κυρίαν αἰτίαν ὅλων τῶν κακῶν τούτων ὑπέχει ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ τύπου. Ἤδη ἀπὸ τοῦ φθινοπώρου τοῦ ἔτους 1895 ἤρξατο αὐτὴ πληροῦσα τὰς στήλας τῶν ἐφημερίδων της δι’ εἰδήσεων ψευδῶν καὶ ἀπατηλῶν περὶ νικῶν διαφόρων ἀνταρτικῶν σωμάτων, εἰσβαλόντων τότε εἰς τὴν Μακεδονίαν. Δι’ αὐτῶν παρίστατο ἕκαστος ὁπλαρχηγὸς ἐπὶ κεφαλῆς 20–30 ἀνταρτῶν ὡς κατατροπῶν τάγματα καὶ συντάγματα τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ καὶ ὡς φονεύων κατὰ δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας τοὺς ἐχθρούς. Ὁ λαὸς, τοιαῦτα ἀναγινώσκων, ἤρξατο νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἡ Τουρκία εὕρηται ἐν ἀποσυνθέσει, ὅτι δὲ, ἀφοῦ μεμονωμένα καὶ μικροσκοπικὰ σώματα ἀνταρτῶν τοιαῦτα θαύματα διέπραττον, ἐὰν κατήρχετο ἡ Ἑλλὰς εἰς πόλεμον πρὸς τὴν ὅμορον ἐπικράτειαν, θὰ ἐνίκα αὐτὴν κατὰ κράτος, καὶ θὰ ἔλυε τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα, πληροῦσα οὕτω τοὺς προαιωνίους πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ γένους. Εἶχε καταλάβει τότε ἐπὶ τοῖς τοιούτοις δημοσιεύμασι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, οὐχὶ ἁπλοῦς ἐνθουσιασμὸς, ἀλλ’ ἀληθὴς ἀλλοφροσύνη, ἥτις παρέσυρε καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸν πόλεμον.

§52Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κανείς μας δὲν εἶχε μυαλό!

§53ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ὡσεὶ μὴ ἤρκουν τὰ ἐκ τοῦ πολέμου δεινὰ, ἅτινα ἐπὶ πολὺ ἔτι θὰ φέρῃ βαρέως ἡ ἀτυχὴς ἡμῶν χώρα, ἡ αὐτὴ μερὶς τοῦ τύπου ἤρξατο καὶ μετὰ ταῦτα συστηματικὴν ὑπονόμευσιν τοῦ καθεστῶτος. Ἐζήτησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ πᾶσαν τὴν εὐθύνην τοῦ πολέμου καὶ τῶν ἐπακολούθων του εἰς μόνον τὸν ἀνεύθυνον, ἐγείρουσα κατ’ αὐτοῦ κακοβούλως τὰς βδελυρωτέρας τῶν κατηγοριῶν. Ἐδηλητηρίασε δὲ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν κοινὴν γνώμην διὰ τῶν τοιούτων δημοσιευμάτων της, ὥστε νὰ εὑρεθῶσιν Ἕλληνες καὶ νὰ ἐγείρωσι χεῖρα βέβηλον κατὰ τοῦ ἱεροῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως ἡμῶν! Ἡ δεξιὰ τοῦ Ὑψίστου ἀπέτρεψεν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος τὸ ἀνοσιούργημα τῆς βασιλοκτονίας, οὕτω δὲ ἀπεσοβήθησαν οἱ κίνδυνοι τῆς ἀναρχίας καὶ τῆς καταστροφῆς, οἵτινες ἠπείλησαν νὰ ἐμβάλωσιν αὐτὴν εἰς ἀληθὲς χάος. Ἀλλ’ ἐὰν ἐσταμάτησεν ἔκτοτε ἡ κατὰ τῆς Βασιλείας ὑπονόμευσις διὰ τῆς ἀντιδράσεως, ἣν προεκάλεσεν ἡ ἀνόσιος ἐκείνη ἀπόπειρα, ἐξακολουθεῖ ὅμως ἀνένδοτος ἡ ὑπονόμευσις καθ’ ἑτέρας ἐν τῷ Κράτει καθεστηκυίας ἐξουσίας, κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν παρέρχεται σχεδὸν ἡμέρα, καθ’ ἣν ἡ αὐτὴ μερὶς τοῦ τύπου δὲν ἐκτοξεύει τὰς χυδαιοτέρας ὕβρεις, τὰς ῥυπαρωτέρας συκοφαντίας κατὰ τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους, διαστρέφουσα συστηματικῶς πᾶν τὸ λεγόμενον καὶ γινόμενον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς ὡς ἀτόμων. Οἱ Βουλευταὶ ἔρχονται καὶ παρέρχονται. Τὸ Κοινοβούλιον ὅμως εἶναι μόνιμος θεσμὸς, εἶναι ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος τοῦ πολιτεύματος. Ὁ ὑπονομεύων αὐτὸ ὑπονομεύει αὐτὸ τὸ πολίτευμα, καὶ ἐξωθεῖ τὸν τόπον εἰς τὴν ἀναρχίαν, ὡς ὁ ὑπονομεύων καὶ τὴν Βασιλείαν. Τὸ Κοινοβούλιον εἶναι ὁ κεραυναγωγὸς παντὸς κακοῦ ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἡμῶν. Ἂν ἐκλίπει αὐτὸ, θὰ ἴδητε τὴν χώραν πᾶσαν γινομένην ἕρμαιον συνωμοσιῶν καὶ ἀναστατώσεων. Καὶ ἐννοῶ μὲν πᾶσαν συζήτησιν ἐν τῷ τύπῳ περὶ τῶν ἀτελειῶν τοῦ πολιτεύματος καὶ περὶ τῆς διορθώσεως αὐτῶν. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ἐννοήσω τὴν ὕπουλον καὶ συστηματικὴν ἐκείνην ὑπονόμευσιν ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς καθεστηκυίας ἐξουσίας ἐν τῷ Κράτει. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν ἄβουλον καὶ ἀπονενοημένην ἐκείνην τάσιν πρὸς ἀνατροπὴν καὶ ἐκμηδένισιν τοῦ καθεστῶτος ἐπὶ τῷ μόνῳ σκοπῷ, ὅπως δημιουργηθῇ ἐν ἡμῖν τὸ χάος. Ἀπέναντι, Κύριοι, τοιούτων παρεκτροπῶν, τοιαύτης ἀκολασίας μιᾶς μερίδος τοῦ τύπου ἐν ἡμῖν, δὲν δυνάμεθα νὰ μείνωμεν ἀπαθεῖς μέχρι τέλους. Ἡ γνώμη ἐκείνων, καθ’ οὓς πρέπει τοὺς οὑτωσὶ παρεκτρεπομένους καὶ ἀκολασταίνοντας νὰ ἐγκαταλείπωμεν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ κοινοῦ καὶ μόνου, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι τοῦτο θὰ παύσῃ ἀγοράζον καὶ συντηροῦν ἐφημερίδας παραγνωριζούσας ἐπὶ τοσοῦτον τὸν προορισμόν των, ἐλέγχεται ὑπὸ τῶν πραγμάτων αὐτῶν ὅλως φρούδη. Ἱκανὰ κακὰ ἐπεσωρεύθησαν μέχρι τοῦδε ἐκ τῆς ἀνοχῆς τῆς ἀκολασίας τοῦ τύπου εἰς τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν τόπον. Εἶναι καιρὸς πλέον νὰ τεθῇ ἓν τέρμα εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ μικρότερα εἶναι τὰ κακὰ, ἅτινα αἱ παρεκτροπαὶ τοῦ τύπου προὐξένησαν ἐν ἄλλῃ χώρᾳ, μᾶλλον φιλελευθέρῳ τῆς ἡμετέρας, ἐν τῇ δημοκρατουμένῃ Γαλλίᾳ. Καὶ ὅμως ἐκεῖ γενικὴ κραυγὴ ἐγείρεται νῦν κατὰ τῶν τοιούτων παρεκτροπῶν, καὶ ἐπιζητεῖται ἡ περιστολὴ τοῦ κακοῦ. Πόσῳ μᾶλλον δίκαιον εἶναι νὰ γείνῃ τοῦτο ἐν ἡμῖν, ἔνθα ἡ ἀκολασία τοῦ τύπου ἔφερε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ χεῖλος τῆς ἀβύσσου! Τοῦτο δὲν θὰ ἦτο περιορισμὸς, ἀλλὰ τοὐναντίον προαγωγὴ καὶ ἐνίσχυσις τῆς ἀληθοῦς ἐλευθερίας τοῦ τύπου. Τὴν ἀνάγκην τῆς περιστολῆς τῆς ἀκολασίας αὐτοῦ συνησθάνθη καὶ αὐτὴ ἡ ὑγιὴς καὶ σώφρων μερὶς τοῦ τύπου ἐν ἡμῖν, ἥτις ἐκθύμως συνηγορεῖ ἤδη ὑπὲρ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν προσφορωτάτων μέτρων πρὸς περιορισμὸν τοῦ κακοῦ. Πᾶσα ἡ κοινωνία ἀπαιτεῖ τοῦτο. Τὸ φρόνημα δὲ ταύτης διερμηνεύουσα ἡ Βουλὴ, ὀφείλει, νομίζω, νὰ συστήσῃ θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως καὶ τῶν κειμένων νόμων τὴν αὐστηρὰν καὶ ἀμείλικτον ἐφαρμογὴν ἐπιδιώξῃ κατὰ τῶν παρεκτρεπομένων καὶ ἀκολασταινόντων ἐν τῷ τύπῳ, καὶ ἐν ἀνάγκῃ συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ τελεσφορώτερον ἢ νῦν θὰ καταδιώκωνται τὰ ἐγκλήματα τοῦ τύπου. Ἐλπίζω, ὅτι μεταξὺ ἡμῶν οὐδεμία ἀντίῤῥησις θὰ ὑπάρξῃ ὡς πρὸς τοῦτο.

§54ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§55ΤΟΜΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐν τῇ συστάσει τῇ γενομένῃ μοι παρὰ τοῦ ἐντίμου ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ διεῖδον τὴν ἔκτασιν τῆς ἐννοίας τῶν λόγων αὐτοῦ, οὐδ’ ὑπέθεσα ὅτι ἐζήτει παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης προσωπικὴν δι’ ἑαυτὸν ἱκανοποίησιν, ἀλλ’ οὐδὲ ἱκανοποίησιν διὰ τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς, πρὸς ὃ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν εὑρίσκεται ὁ ἱκανὸς ν’ ἀπευθύνῃ ὕβρεις, αἵτινες δύνανται νὰ φθάσωσι μέχρις αὐτοῦ. Οὐδ’ ἠδυνάμην νὰ προσέξω εἰς ὕβρεις ἀπευθυνομένας κατὰ τοῦ σώματος τῆς Βουλῆς, διότι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὃν ἐκπροσωπεῖ ἡ Βουλὴ, οὐδεὶς, ὅσον μέγας καὶ ἂν ἦναι, δύναται νὰ ἐξυβρίσῃ. Ἐπειδὴ δὲ κατενόησα τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, ἀπήντησα ὅτι θὰ λάβω τὰ κατάλληλα μέτρα, ἵνα, τηρουμένης ἀκεραίας τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, περιορισθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες κατεχράσθησαν τῆς ἐλευθερίας ταύτης, διαστρέφοντες τὴν ἔννοιαν τῆς ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγεγραμμένης διατάξεως. Βεβαίως δὲν ἠδύνατο, κύριοι Βουλευταὶ, ἡ ἐσχάτως ἔν τινι μερίδι τοῦ τύπου ἀναφανεῖσα παρερμηνεία τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, τῶν ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγεγραμμένων, καὶ ἡ παραγνώρισις τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ, δὲν ἠδύνατο, λέγω, ἢ ν’ ἀπασχολήσῃ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω ὑμᾶς, ὅτι σκέψις γίνεται καὶ μελέτη, ὅπως ληφθῶσι μέτρα, μὴ θίγοντα μὲν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου, τὴν ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγεγραμμένην, τείνοντα ὅμως, ὅπως περιστείλωσι τὴν ἔν τινι μερίδι αὐτοῦ ἀναφανεῖσαν ἀπό τινος καιροῦ κατάχρησιν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ (ἐπιδοκιμασίαι).

§56Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μελετήσατέ τα καλῶς, κύριε Ὑπουργέ.

§57ΤΟΜΑΝ. Ἔχω κάμει ἤδη ἔναρξιν. Βεβαιωθῆτε ὅτι μὲ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, μὲ τὸ ὁποῖον ὡμιλήσατε, ἐννοῶ καὶ ἐγὼ νὰ ἐργασθῶ· διότι πρῶτος ἀνομολογῶ, ὅτι καλῶς ἀνεγράφησαν τὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου ἐν τῷ Συντάγματι καὶ καλῶς κεῖνται, ἀρκεῖ νὰ μὴ παρερμηνεύωνται. Τὴν παρερμηνείαν θέλω νὰ προλάβω.

§58Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς πρὸς τοῦτο, κ. Ὑπουργὲ, θὰ σᾶς συστήσω προσοχὴν εἰς τὴν μελέτην σας. Προσέξατε πολὺ, παρὰ πολὺ. Ἐργασθῆτε οὐχὶ μονομερῶς καὶ ἐκ προκαταλήψεως. Μὴ λησμονήσητε, παρακαλῶ, τὰς καταχρήσεις, αἵτινες γίνονται καὶ κατὰ τοῦ τύπου εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνταγματικῆς διατάξεως περὶ ἀποφυλακίσεως δι’ ἐγγυήσεως... Μὲ ἐννοεῖτε, πιστεύω, καλῶς.

§59ΤΟΜΑΝ. Μάλιστα.

§60Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μὴ λησμονήσητε κατὰ τὰς μελέτας σας νὰ προτείνητε καὶ ὑπὲρ τοῦ τύπου τ’ ἀναγκαῖα μέτρα, ὅπως μὴ διὰ τῆς τρομοκρατίας ἐμπνεύσητε φόβους κατ’ αὐτοῦ. Ἐπίσης κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην μὴ λησμονήσητε νὰ μελετήσητε τὸ ζήτημα, ἵνα μὴ διὰ τῆς αὐθαιρεσίας ἀφαιρῶνται οἱ δημοσιογράφοι ἀπὸ τοὺς φυσικοὺς αὐτῶν δικαστάς.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλκιβιάδης Δεληγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§62ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἔλαβον πολλοὶ τὸν λόγον περὶ λιποτακτῶν καὶ φυγοστράτων, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσαγάγῃ σημείωμα, πόσοι εἶναι αὐτοὶ καὶ ἀπὸ ποίας ἐπαρχίας...

§63Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεβλήθησαν πίνακες.

§64ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐκτὸς τούτου, σημείωμα πόσοι ἀπὸ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἐφονεύθησαν καὶ ἐπληγώθησαν, — διότι οἱ λιποτάκται καὶ ἀνυπότακτοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν τὸν πόλεμον.— Πρὸς τούτοις πόσοι ἐξηρέθησαν καὶ ἀπὸ ποίας ἐπαρχίας, διότι γνωρίζω ὅτι πλεῖστοι ὅσοι ἀπηλλάγησαν ἐκ τοῦ στρατοῦ, καὶ ἄλλοι εἰργάζοντο πῶς νὰ μὴ προσέλθωσιν εἰς τὸν στρατὸν οἱ ὑπόχρεοι, καὶ ἄδειαι σωρηδὸν ἐδίδοντο εἰς ὑγιεῖς, ἐνῷ ὁ ἐχθρὸς ἔβαινε πρὸς τὴν πρωτεύουσαν! Ταῦτα πάντα εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθῃ τὸ ἔθνος.

§65Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι κατόπιν ἐπερωτήσεων ἄλλων κ. κ. Βουλευτῶν ἔφερον ἤδη τοὺς ζητηθέντας πίνακας. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς φονευθέντας, ἐξεδόθη Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου προσετέθη ἄρθρον εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τῶν σωμάτων, ὅπως εἰς ἕκαστον λόχον ἀναρτηθῇ πίναξ, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ φαίνωνται τὰ ὀνόματα τῶν πεσόντων ἐν ταῖς μάχαις.

§66ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά.

§67Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τί προτίθεται νὰ ἐνεργήσῃ περὶ τῶν ἐπιστράτων καὶ ἐφέδρων, οἵτινες ἀπηλλάγησαν σκανδαλωδῶς μετὰ τὴν κήρυξιν τοῦ πολέμου. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φροντίσῃ νὰ μάθῃ, ποῖοι ἦσαν ἐκεῖνοι, οἵτινες, λιποτάκται ὄντες, κατέφυγον εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐτοποθετήθησαν εἰς τὰ ἔμπεδα τάγματα καὶ ἐξ αὐτῶν ἔλαβον ἀδείας τραυματίου ἢ ἀναῤῥωτικὰς καὶ ἀπῆλθον εἰς τὰς πατρίδας των, ἐν ᾧ ὁ στρατὸς ἐμάχετο. Ἐπίσης τίνες ἔλαβον ἀδείας ἀπὸ τὸ 13ον ἔμπεδον τάγμα ὡς τραυματίαι, ἐν ᾧ αὐτοὶ ἦσαν λιποτάκται. Ἐπίσης διατὶ οἱ καταταχθέντες εἰς τὸ 4ον ἔμπεδον τάγμα εὑρέθησαν κατόπιν εἰς τὸ 13ον. Αὐτοὶ ὑποτίθεται ὅτι ἐγκατέλειψαν τὰς τάξεις των καὶ ἔμεινον εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὸν πόλεμον. Θὰ παρακαλέσω προσέτι θερμῶς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν περὶ ἑτέρου ἀντικειμένου. Πλεῖσται καταγγελίαι ἐδόθησαν κατὰ τοῦ ὑπομοιράρχου τοῦ διευθύνοντος τὸ στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα ἐν Μεσσηνίᾳ, καὶ μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐνηργήθη· ὁ κόσμος ἐξηγέρθη κατὰ τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, διότι ἐκτὸς ἄλλων εἴς τινα οἰκίαν ἔσφαξεν 20 σφάγια, κατέστρεψε 5–6 βυτία οἴνου κλπ. καὶ ἡ ὁλικὴ ζημία ὑπερέβη τὰς 2,000 δραχμάς.

§68Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, τοῦ τελευταίου, διέταξα ἀνακρίσεις. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἴπατε, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐγὼ οὐδὲν τούτων διέταξα.

§69Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἡ χήρα Εὐανθία Σαράτσογλου, ἧς ὁ υἱὸς Ἀριστείδης, ἀνθυπολοχαγός, ἔπεσεν ἐν Κρήτῃ, μοὶ ἐνεχείρισεν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν καταθέτω. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συντρέξῃ, ὅπως τῇ δοθῇ μηνιαῖον βοήθημα, διότι ἡ δυστυχὴς αὕτη, στερουμένη ἄλλου υἱοῦ, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐσχάτην ἀπελπισίαν, καὶ δὲν πιστεύω ὁ βίος αὐτῆς νὰ παραταθῇ πλέον τοῦ ἔτους.

§70ΑΡ. ΜΑΝΕΣΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς χήρας αὐτῆς, τῆς ὁποίας ὁ μόνος υἱὸς ἔπεσεν ἐν Κρήτῃ.

§71Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ προσθέτω τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ δυστυχὴς αὕτη ὑπέστη καὶ ἕτερον τραῦμα. Εἶχεν υἱὸν ἐνωμοτάρχην, ὁ ὁποῖος παρῃτήθη καὶ περιφέρεται ἄνευ ἔργου. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ ἐξαιρετικῶς νόμον ὑπὲρ αὐτῆς.

§72ΔΑΛΛΑΣ. Ὀρθῶς καὶ δικαίως ἡ Βουλὴ συνέστησε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἀποδεχθεὶς εἰσήγαγε νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς βοηθημάτων εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ πεσόντος ἐν Κρήτῃ Ἐμμανουὴλ Κοκκίνη καὶ τοῦ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀποθανόντος ἐνταῦθα Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, ὁπλαρχηγῶν. Ὀρθῶς δὲ καὶ σήμερον ἤκουσα ὁμοίαν συνηγορίαν. Ἀλλ’ ἀφορμὴν λαμβάνων ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης, ἔρχομαι νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐπανορθωθῇ ἀδίκημα παρομοίας φύσεως, προσγενόμενον εἰς οἰκογένειαν συμπολίτου ὁπλαρχηγοῦ πρὸ δεκαοκταετίας. Εἶναι εἰς πάντας τοὺς μελετῶντας τὴν νεωτέραν ἡμῶν ἱστορίαν γνωστὸν τὸ ὄνομα τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Μπασδέκη. Ἐκ τῆς οἰκογενείας ταύτης ὁ Γεώργιος Βαρκῆς, μνήμων τῶν οἰκογενειακῶν αὐτοῦ παραδόσεων, προσῆλθεν εἰς τὸ κίνημα τοῦ 1854 καὶ ἐγκαταλιπὼν τὴν οὐκ εὐκαταφρόνητον περιουσίαν του καὶ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὡς φύλαξ τῆς τάξεως, ἔλαβε τὰ ὅπλα ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος. Κατόπιν δὲ ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς Χαλκίδα, ὅπου ὁ ἀείμνηστος βασιλεὺς Ὄθων ἐχορήγησεν εἰς αὐτὸν, ἀρνηθέντα ἄλλας ἀμοιβὰς καὶ θέσιν ἐν τῷ στρατῷ, μηνιαῖον βοήθημα μέχρι τοῦ θανάτου του, ὁ δὲ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος εἰς τὴν χήραν αὐτοῦ ἐχορήγησε μηνιαῖον βοήθημα 50 δραχμῶν. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1880 ἐξεδόθη Β. Διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἐκ Θεσσαλίας πρόσφυγες δὲν ἔπρεπε νὰ λαμβάνουν τὰ βοηθήματα, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον, καὶ δικαίως, διότι εἶχεν ἐλευθερωθῆ ἡ Θεσσαλία. Εἰς τὸ διάταγμα τοῦτο ὅμως κατὰ παραδρομὴν περιελήφθη καὶ ἡ χήρα τοῦ Μπασδέκη, ἥτις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πρόσφυξ. Ἐπῆλθε δὲ κατόπιν ὁ γνωστὸς νόμος περὶ τῶν βοηθημάτων τοῦ 1880, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψε νὰ ἐξακολουθῶσι λαμβάνοντες βοήθημα μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐλάμβανον πρότερον, ἐπειδὴ δὲ κατὰ παραδρομὴν δὲν περιελήφθη τὸ ὄνομα Μπασδέκη, διὰ τοῦτο ἔκτοτε ἡ δυστυχὴς αὕτη χήρα ἔμεινεν ἄνευ βοηθήματος. Ὑποθέτω, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐκ Θεσσαλίας θὰ συστήσουν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἵνα εἰσαγάγῃ ἀνάλογον νομοσχέδιον περὶ χορηγίας μηνιαίου βοηθήματος 50 δραχμῶν, καθόσον μάλιστα πρόκειται περὶ γραίας γυναικὸς, ἡ ὁποία δὲν θὰ βαρύνῃ ἐπὶ πολὺν χρόνον τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§73ΣΠ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως καταρτίσῃ γενικὸν κατάλογον τῶν πεσόντων ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἐν τῷ τελευταίῳ ἀτυχεῖ πολέμῳ, καὶ οὐχὶ ν’ ἀναφερώμεθα εἰς τὴν Βουλὴν ἕκαστος ἰδιαιτέρως πότε διὰ τὸν ἕνα καὶ πότε διὰ τὸν ἄλλον. Ἔχω καὶ ἐγὼ ἕνα συμπολίτην, πεσόντα ἐν Κρήτῃ, τὸν Δανάλην, τὸ πρῶτον θῦμα τοῦ πολέμου, ἀλλὰ δὲν ἐθεώρησα πρέπον οὔτε ἐγὼ οὔτε ὁ πατήρ του νὰ ζητήσωμεν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν οἰκογένειάν του, διότι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ καταρτίσῃ τὸν κατάλογον καὶ νὰ κανονίσῃ τὰς ὑπηρεσίας ἑκάστου καὶ τὰ βοηθήματα τὰ ἀνάλογα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στάης ἀπευθύνει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν: «Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: 1) Πόσοι κατηγγέλθησαν ἐπὶ λιποταξίᾳ καὶ ἐπὶ διαφόροις ἄλλοις στρατιωτικοῖς ἐγκλήμασι κατὰ τὸν πόλεμον καὶ μέχρι τῆς ὁριστικῆς εἰρήνης; 2) Πόσοι τούτων κατεδιώχθησαν ἐνώπιον τῶν Στρατοδικείων; 3) Πόσαι ὑποθέσεις ἐπὶ λιποταξίᾳ ἐξεδικάσθησαν μέχρι σήμερον καὶ πόσαι τούτων ἦσαν καταδικαστικαί, κεχωρισμένως πρὸ τῆς ἀνακωχῆς καὶ κατὰ τὴν ἀνακωχήν; Καὶ 4) Πόσοι εἶναι οἱ ἀνυπότακτοι;»

§75Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸς συμπλήρωσιν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν ἤθελε, νὰ διακρίνῃ μεταξὺ τῶν πρὸ τῆς ἀνακωχῆς καὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνακωχὴν κατηγορηθέντων ἐπὶ λιποταξίᾳ.

§76Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπέβαλον ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς σχετικοὺς πίνακας.

§77Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Αἱ ἀπαντήσεις ὡς πρὸς τὰς παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθείσας ἐρωτήσεις κατετέθησαν. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς ὅμως ἐζήτησε καὶ ἄλλας πληροφορίας, καὶ ὑπεβλήθησαν αἱ ἀπαντήσεις· καὶ διὰ μὲν τὰς πρώτας ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῶσι, δὲν ἀπεφάσισεν ὅμως ἐπὶ τῶν ἀπαντήσεων ἐκείνων, αἵτινες ἐδόθησαν εἰς τὰς ἐρωτήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Νομίζω ὅτι καὶ ὡς πρὸς αὐτὰς δύναται νὰ γείνῃ ἡ αὐτὴ ἀπόφασις.

§78Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ αἱ πληροφορίαι αἱ δοθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῶν εἰς τὴν Βουλὴν κατατεθέντων ἐπισήμων πινάκων. Οἱ ἀπαλλαγέντες τῆς ἐπιστρατείας καὶ τοῦ πολέμου εἰς τοὺς 14 νομοὺς τοῦ Κράτους (διότι ἐκ τῶν δύο Θεσσαλικῶν νομῶν, Τρικκάλων καὶ Λαρίσης, ἐλλείπουσι τοιαῦται, ἀπολεσθέντων τῶν βιβλίων τῶν στρατολογικῶν αὐτῶν γραφείων κατὰ τοὺς πανικοὺς καὶ τὴν ταχεῖαν φυγὴν) ἀνέρχονται εἰς 55,115. Οἱ δὲ προσκληθέντες ὑπὸ τὰς σημαίας ἔφεδροι καὶ κληρωτοὶ εἰς 63,107. Δὲν προσῆλθον, ἀνυπότακτοι χαρακτηριζόμενοι, 11,040. Ἐθελονταὶ ἐσωτερικοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ ὁμοῦ κατετάχθησαν 8,220. Λιποτάκται ἀπὸ τῆς ἐπιστρατείας μέχρι τῆς συνομολογήσεως τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης ἐκηρύχθησαν 8,952. Ἐξ αὐτῶν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ πολέμου 410, κατὰ τὸν πόλεμον μέχρι τῆς ἀνακωχῆς τῆς 7 Μαΐου 2,526 ἐπὶ λιποταξίᾳ κυρίως, 243 δ’ ἐπὶ ἐγκαταλείψει θέσεως. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἀνακωχῆς μέχρι τῆς διαλύσεως τῆς ἐπιστρατείας 5,148. Ἐθελονταὶ μηνυθέντες 635. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἐπίσημοι πληροφορίαι, πολλά, ὡς νομίζω, διδάσκουσαι τοὺς θέλοντας νὰ μελετῶσι τὰ τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν καταστάσεως, καὶ πολλὰ διαφωτίζουσαι καὶ καθοδηγοῦσαι τοὺς θέλοντας νὰ ἐργασθῶσιν ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν ἀναπλάσεως.

§79ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀλλ’ οἱ ἐπερωτήσαντες δὲν ἐζήτησαν μόνον ταῦτα ἐζήτησαν συμπληρωτικὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖαι πρὸς συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως καὶ ἄλλων δύο Στρατοδικείων. Ἤτοι: Πόσοι ἐκ τῶν καταγγελθέντων ἐπὶ λιποταξίᾳ καὶ ἐπὶ διαφόροις στρατιωτικοῖς ἐγκλήμασι κατὰ τὸν πόλεμον καὶ μέχρι τῆς ὁριστικῆς εἰρήνης κατεδιώχθησαν ἐνώπιον τῶν Στρατοδικείων, πόσαι ὑποθέσεις ἐπὶ λιποταξίᾳ ἐξεδικάσθησαν μέχρι σήμερον, καὶ πόσαι τούτων ἦσαν καταδικαστικαί, κεχωρισμένως πρὸ τῆς ἀνακωχῆς καὶ μετὰ τὴν ἀνακωχήν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐν προφυλακίσει εὑρίσκονται ὀκτὼ περίπου χιλιάδες στρατιῶται, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς, ἐπιπολαίως κρίνοντες, θεωροῦμεν λιποτάκτας, διότι τοὺς κατηγόρησαν ἐπὶ λιποταξίᾳ! Τὸ εἶπον καὶ τὸ λέγω καὶ θὰ σᾶς τὸ ἐπαναλάβω: Ὅταν τὰ Στρατοδικεῖα διεκπεραιώσωσι τὰς ὑποθέσεις ταύτας, θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι οἱ οὕτω κατηγορούμενοι εἶναι ἀθῶοι. Ἀλλὰ τί τὸ ὄφελος, ἀφοῦ οἱ ἄνθρωποι θὰ μείνωσιν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον εἰς τὰς ἀνθρωποκτόνους φυλακάς σας; Θέλω ἀποδείξει διὰ τῶν ζητουμένων πληροφοριῶν, ὅτι τὰ ὑπάρχοντα Στρατοδικεῖα δὲν εἶναι ἐπαρκῆ, ἵνα ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἐτῶν περατώσωσι τὰς ὑποθέσεις τῶν ἐν προφυλακίσει ἀδίκως εὑρισκομένων στρατιωτῶν καὶ ὡς λιποτακτῶν θεωρουμένων. Τὰς πληροφορίας δὲ ταύτας ὤφειλε τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς νὰ στείλῃ εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον, ἵνα τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι πρὸς τοὺς κ.κ. Βουλευτάς, διότι ἕκαστος τῶν κ. κ. Βουλευτῶν δὲν ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ἵνα προσέρχηται εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς καὶ ζητῇ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἵνα λάβῃ, κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ἐκπληρώσῃ διατυπώσεις τινὰς ὀχληράς. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ αἱ ἤδη κατατεθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν σχετικαὶ πληροφορίαι καὶ αἱ νῦν ζητούμεναι νὰ τυπωθῶσιν, ὅταν ἤθελον προσαχθῆ, καὶ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτάς.

§80Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ μοὶ ἀποσταλῶσιν αἱ αἰτήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ βεβαίως, ἀλλὰ δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ τελειώσῃ εἰς μίαν ἢ δύο ἡμέρας· εἶναι ἐργασία, ἡ ὁποία θὰ διαρκέσῃ ἡμέρας τινάς, καθόσον οἱ πίνακες, οἱ ὁποῖοι θὰ προσαχθῶσι, δέον νὰ ὦσιν ἀκριβεῖς.

§81ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως.

§82Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν τελευταίαν ἐρώτησιν τοῦ ἐκ Κυθήρων κ. Βουλευτοῦ ὑπάρχει ἡ κατατεθεῖσα πληροφορία περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀπαλλαγέντων. Οὗτοι, ὡς προεῖπον, ἀνέρχονται εἰς 55 χιλιάδας, ἐκτὸς τῶν δύο νομῶν Λαρίσης καὶ Τρικκάλων, περὶ ὧν τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἠδυνήθη νὰ δώσῃ πληροφορίας, καθόσον τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα αὐτῶν ἀπώλεσαν πάντα τὰ βιβλία των. Ἀναφέρω τοὺς ἀριθμοὺς τούτους, διότι θέλω νὰ προσθέσω καὶ ἕτερόν τι, σχετιζόμενον μὲ τὸν νομὸν Ἀττικῆς. Συνάδελφός τις ἐπληροφόρησε προχθὲς τὴν Βουλήν,—ἀγνοῶ πόθεν ἀρυσθεὶς τὴν πληροφορίαν, ἢ εἰς τί κυρίως ἀποβλέπων,—ὅτι ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς ἐπλημμύρησεν ἀπαλλαγέντων. Ἐγενόμην περίεργος νὰ ἐξελέγξω τὴν πληροφορίαν ταύτην, καὶ ἐνέκυψα εἰς τὴν μελέτην τῶν ἀριθμῶν, ἐκ τῶν ἀριθμῶν δὲ, τῶν κατατεθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀποδεικνύεται, ὅτι οἱ ἀπαλλαγέντες ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς ἀνέρχονται μόνον εἰς 3,097, ἐνῷ ἐκ τοῦ νομοῦ Λακωνίας, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει ὁ μεταδοὺς τὴν πληροφορίαν ταύτην, οἱ ἀπαλλαγέντες εἶναι 4,364, δὲν ὑπάρχει δὲ ἀναλογία μεταξὺ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δύο τούτων νομῶν οὔτε μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ στρατευσίμων τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ τοῦ νομοῦ Λακωνίας, διότι οἱ τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς εἶναι περισσότεροι. Ὥστε βλέπετε, ὅτι τὰ λεγόμενα ἐνταῦθα περὶ ἀριθμοῦ ἀπαλλαγέντων δῆθεν Ἀθηναίων καὶ ἐκ τοῦ νομοῦ ἐν γένει Ἀττικῆς δὲν ἀληθεύουσι καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ καλὸν εἶναι νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνωνται ἐνταῦθα ὅσα διαδίδονται καὶ κυκλοφοροῦσιν εἰς τὰς τριόδους.

§83Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μεθ’ ὅλην τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὰ λεγόμενα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς...

§84Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι οἱ ἐπίσημοι ἀριθμοί.

§85Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. .. Θὰ ἐξετάσω νὰ ἴδω κατὰ πόσον οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ εἶναι ἀκριβεῖς, καὶ ἄν ὁ νομὸς Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος παρουσιάζει περὶ τὰς τρεῖς χιλιάδας ἀπαλλαγέντας, τοὺς παρουσιάζῃ δι’ αὐτὴν τὴν ἐπιστρατείαν καὶ διὰ τὰ παρελθόντα δέκα ἔτη.

§86Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὅλας τὰς κληθείσας ἡλικίας κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν καὶ διὰ τὰ δέκα ἔτη. Εἰς τοὺς ἐπιστράτους, οἱ ὁποῖοι ἐκλήθησαν, ὑπάρχει ἀριθμὸς ἀπαλλαγέντων. Οἱ ἀπαλλαγέντες αὐτοὶ εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ἐκτὸς τῶν δύο Θεσσαλικῶν νομῶν, ἀνέρχονται, ἐπαναλαμβάνω, εἰς 55 χιλιάδας, καὶ ἐκ τούτου δυνάμεθα καὶ ἄλλως νὰ ἐννοήσωμεν, ποίου εἴδους πόλεμον ἐπεχειρήσαμεν, ἀφοῦ ἀφῃρέσαμεν ἐκ τῆς στρατευσίμου δυνάμεως τοῦ Κράτους τοὺς ἡμίσεις. Ἐκ τῶν 55 αὐτῶν χιλιάδων τῶν νομίμως ἀπαλλαγέντων ἀνήκουσι 3,097 εἰς τὸν νομὸν Ἀττικῆς, καὶ 4,364 εἰς τὸν νομὸν Λακωνίας.

§87Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μήπως ἀναφέρει ἡ στατιστικὴ αὕτη καὶ τοὺς φονευθέντας ἀξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας κατὰ νομοὺς καὶ ἐπαρχίας; Ἐγὼ εἶμαι, ὁ ὁποῖος εἶπον προχθὲς, προκειμένου περὶ λιποτακτῶν, ὅτι τὰ τρία τέταρτα—καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύει ἡ στατιστικὴ—τῶν τοιούτων ἐκηρύχθησαν λιποτάκται μετὰ μετὰ τὴν ἀνακωχὴν, διότι ἐλάμβανον ἀδείας, μετέβαινον εἰς τὰς ἑστίας των διὰ 10 ἢ 15 ἡμέρας, μετὰ τοῦτο δ’ ἐπιστρέφοντες δὲν μετέβαινον εἰς τὰ σώματά των, ἀλλὰ προσήρχοντο εἰς τὸ ἐνταῦθα Φρουραρχεῖον, τὸ ὁποῖον τοὺς ἀπέστελλεν εἰς τὸ νοσοκομεῖον, ἔμενον ἐκεῖ μίαν ἢ δύο ἡμέρας, διότι δὲν ἔπασχον, ἀλλὰ μετέβαινον σκοπίμως, ἵνα εὕρουν τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελον προσκολληθῆ εἰς τὰ ἐδῶ σώματα, τὰ προσδιωρισμένα διὰ τὰς προσκολλήσεις τῶν στρατιωτῶν, καὶ οὕτως ἔμενον ἐνταῦθα. Τὸ Φρουραρχεῖον δὲν εἰδοποίει περὶ τούτου τὰ σώματά των, τὰ δὲ σώματά των τοὺς ἔφερον εἰς ἄγνοιαν. Μετὰ τοῦτο ἐπῆλθε τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε μίαν διαταγὴν, διὰ τῆς ὁποίας διέταξεν, ὅπως πάντες οἱ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἀπουσιάσαντες τῶν τάξεών των καὶ εἰς ἄγνοιαν φερόμενοι εἰς τὰ φύλλα μεταβολῶν κηρυχθῶσι λιποτάκται, καὶ ἐντεῦθεν ὁ μέγας αὐτὸς ἀριθμὸς τῶν λιποτακτῶν, τὸν ὁποῖον βλέπομεν. Οἱ πραγματικοὶ λιποτάκται φαίνονται ἐκεῖ, καὶ εἶναι ὀνομαστοὶ καὶ γνωστοί. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς ἀπαλλαγέντας, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, ἐνθυμοῦμαι ὅτι πολλοὺς γνωστούς μοι εἶδον. Ὁμιλῶν δ’ ἐγὼ προχθὲς περὶ τῶν ἀπαλλαγέντων, βεβαίως δὲν ἐνόουν τοὺς τῆς ἐπαρχίας Μεγαρίδος, οὔτε τοὺς τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, οὔτε τοὺς τῶν περιχώρων Ἀθηνῶν, ἀλλ’ ἐνόουν τοὺς ἀπαλλαγέντας τοὺς ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντας, τοὺς ὁποίους ἔβλεπον καθ’ ἑκάστην εἰς τὰς πλατείας καὶ τὰ καφενεῖα.

§88Ι. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διάφοροι ἀπαλλαγέντες ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν μένουσιν ἐν Ἀθήναις ὡς φοιτηταὶ ἢ ἐργαζόμενοι ἐνταῦθα (διάλογοι).

§89Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ ἐξηκολούθει καθ’ ἑκάστην νὰ ἐξαιρῇ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι οὐδένα εἶχον λόγον ἐξαιρέσεως.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλεξάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ζητήματος.

§91Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐλησμόνησεν ὅτι τὸ δικαστήριον τῆς Τριπόλεως εἶναι ἓν τῶν μεγαλειτέρων δικαστηρίων τοῦ Κράτους, ὅτι ἡ Εἰσαγγελία ἰδίως Τριπόλεως ἔχει τοσαύτην ἐργασίαν, ὅσην οὐδεμία ἄλλη Εἰσαγγελία, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἀπὸ δύο μηνῶν Εἰσαγγελεὺς δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν ἐκείνην, οἱ δικασταὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ἐλλείπουν ἐκ τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου, ἐντεῦθεν δὲ τὸ δικαστήριον ἀδυνατεῖ νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐργασίας του κανονικῶς· αἱ συνεδριάσεις, καὶ πολιτικαὶ ἀκόμη, ματαιοῦνται δι’ ἔλλειψιν δικαστῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε οἱ δικασταὶ, οἱ μετατεθέντες πρὸ πολλοῦ ἐκεῖθεν, ν’ ἀντικατασταθῶσιν, ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι μετετέθησαν αὐτόθι, νὰ σπεύσουν νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς θέσεις των· ἐπίσης νὰ σπεύσῃ νὰ συμπληρώσῃ τὴν δύναμιν τοῦ δικαστηρίου, ἵνα προβῇ πλέον τὸ δικαστήριον κανονικῶς εἰς τὰς ἐργασίας του. Ἐκεῖ συμβαίνει ἄτοπόν τι ἀκόμη· πρὸ ἔτους καὶ πλέον ἐλλείπει δικαστὴς, ὅστις ἀπετέλει μέρος τῆς δυνάμεως τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί γίνεται ὁ δικαστὴς ἐκεῖνος; ποῦ διαμένει; Διότι λύπην αἰσθάνεταί τις, βλέπων νὰ εἰσάγωνται εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον δικασταὶ, λόγῳ ὅτι παρέλειψαν ἐπὶ τρεῖς ἢ πέντε ἡμέρας νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς θέσεις των, καὶ ν’ ἀμείβωνται ἄλλοι, οἵτινες ἀπὸ ἔτους ἤδη ἀπέχουσι πάσης ἐργασίας ἐν τῷ δικαστηρίῳ, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχουσι διορισθῆ καὶ εἶναι ὑπόχρεοι νὰ διαμένωσι. Ποῖα μέτρα ἔλαβε κατὰ τοῦ δικαστοῦ τούτου ὁ κ. Ὑπουργός; Περὶ τούτου ἀναμένω πληροφορίας. Ἐπίσης συνιστῶ θερμότατα νὰ σπεύσῃ νὰ συμπληρώσῃ τὴν Εἰσαγγελίαν ἐκείνην, διότι δικαστὴς τακτικὸς ἀπασχολεῖται εἰς τὰ ἔργα τῆς Εἰσαγγελίας, καὶ συνεπῶς ἐπέρχεται καὶ ἐντεῦθεν βλάβη εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ δικαστηρίου. Ἡ Εἰσαγγελία ἐκείνη, ὡς προεῖπον, εἶναι ἡ μεγαλειτέρα Εἰσαγγελία τοῦ Κράτους, ἔχει ἀνάγκην δύο ἀντεισαγγελέων ἀκόμη, ἵνα δυνηθῇ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἔχει· ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς μετέθεσε καὶ τὸν Εἰσαγγελέα ἐκεῖθεν πρὸ πολλοῦ. Δὲν ἐπιθυμῶ ἤδη νὰ ποιήσωμαι λόγον περὶ τῶν αἰτίων τῆς μεταθέσεως τοῦ Εἰσαγγελέως, διότι ἐν Τριπόλει τοὐλάχιστον ψιθυρίζεται, ὅτι ἡ μετάθεσις ἐκείνη ἔχει σχέσις μὲ ποινικήν τινα ὑπόθεσιν, ἐνδιαφέρουσαν τὸν κ. Ὑπουργόν...

§92ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸν λόγον κύριε Πρόεδρε.

§93ΑΛΕΞΑΚΗΣ. .. Προσδοκῶ δὲ νὰ περατωθῇ ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη ἡ ποινικὴ, ἡ ὁποία, νομίζω, εὑρίσκεται ἐν τῷ περατοῦσθαι, ἵνα ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§94ΤΟΜΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ἤδη δύναμαι νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς ἐκ τοῦ προχείρου. Ὡς πρὸς τὸ παράπονον τὸ διατυπούμενον διὰ τὴν μὴ τοποθέτησιν Εἰσαγγελέως ἐν Τριπόλει, πληροφορῶ τὸν ἔντιμον συνάδελφον, ὅτι πρὸ μηνὸς καὶ πλέον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μετετέθη ὁ ἐκεῖ Εἰσαγγελεὺς κ. Καρμπούνης, τῇ αἰτήσει αὐτοῦ.

§95ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Μάλιστα, τὸ γνωρίζω.

§96ΤΟΜΑΝ. Μὲ παρεκάλεσε νὰ ἐνεργήσω τὴν μετάθεσίν του· εἶπον αὐτῷ, ὅτι δὲ ἔχω παράπονόν τι, ἀλλ’ ἐδήλωσεν εἰς ἐμὲ, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ ἐκεῖ, διότι ἐγεννήθησαν κατ’ αὐτοῦ παράπονα ἐκ μέρους δικηγόρων, ἢ ἄλλο τι, δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἐπέμενε δὲ εἰς τὸ νὰ προκαλέσω τὴν μετάθεσιν αὐτοῦ. Παρὰ τὴν ἐκτίμησιν, ἣν εἶχον πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα ἐκεῖνον, ἐνόμισα ὅτι, ἀφοῦ ὁ ἴδιος θεωρεῖ μὴ ἁρμόζουσαν τὴν ἐκεῖ παραμονήν του, ὤφειλον νὰ προκαλέσω τὴν μετάθεσίν του· ἔλαβον δὲ ἀμέσως μέτρον, ὅπως ἀναπληρώσω τοῦτον, ἀλλ’ ἕνεκεν ἀπροόπτου τινὸς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, λαβόντος χώραν, ἐβράδυνα μέχρι τοῦδε. Θέλω σπεύσει νὰ συμπληρώσω τὸ κενόν. Ἀνομολογῶ δὲ, ὅτι ὀφείλω νὰ προσθέσω καὶ ἀντεισαγγελία ἐκεῖ. Περὶ τοῦ ἑτέρου δικαστοῦ, περὶ οὗ μὲ ἐρωτᾶτε, θέλω λάβει τὰς δεούσας πληροφορίας καὶ θέλω ἐν καιρῷ τῷ δέοντι ἀπαντήσει ὑμῖν.

§97ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Καίτοι ἀναγνωρίζω τὸν ζῆλον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς καταστάσεως τῶν δικαστηρίων, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ ὑπομνήσω, ὅτι τὸ Ἐφετεῖον τοῦ Ναυπλίου εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ἐλεεινήν. Γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἀπὸ τὸ Ἐφετεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ πολυσχολώτερον δικαστήριον τοῦ Κράτους, ἐλλείπει αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ Πρόεδρος τῶν Ἐφετῶν καὶ δύο προσέτι ἐφέται, καὶ τὸ Ἐφετεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι βεβαρημένον μὲ χιλιάδας ὑποθέσεων καὶ ἔχει 400 ὑποθέσεις προτετιμημένας ἐγκατελείφθη ἄνευ Προέδρου καὶ ἄνευ δικαστῶν ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ἔσπευδον νὰ συμπληρώσωσι προθύμως τὸ δικαστήριον τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, προάγοντες πρωτοδίκας, περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ὁποίων ἐγὼ δὲν ἔχω ν’ ἀποφανθῶ. Δὲν ἐννοῶ, διατὶ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, δὲν ἐννοῶ διατὶ τὸ ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετεῖον, τὸ πολυσχολώτερον, ὡς εἶπον, σήμερον, νὰ μένῃ ἐν τοιαύτῃ ἐλεεινῇ καταστάσει. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ἄμεσον πρόνοιαν περὶ συμπληρώσεως τοῦ Ἐφετείου ἐκείνου. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ νέος Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν, τὸν ὁποῖον ἔπεμψεν εἰς Ναύπλιον, βεβαίως θὰ ἐξέθηκε τὴν κατάστασιν ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν ἔχῃ ἔκθεσιν περὶ τούτου τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, νὰ τὴν καταθέσῃ· νὰ καταθέσῃ δὲ προσέτι, ἐὰν ὑπάρχῃ, ἔκθεσιν τοῦ νέου Εἰσαγγελέως, τὸν ὁποῖον ἐτοποθέτησεν ἐκεῖ, περὶ τῆς καταστάσεως τῶν Πρωτοδικείων τῶν ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ἐφετείου τούτου, περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Πρωτοδικείου Τριπόλεως, περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Πρωτοδικείου Κυπαρισσίας, περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Πρωτοδικείου Καλαμῶν καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης. Ἐκ τῶν ἐκθέσεων ἐκείνων θὰ φανῇ, Κύριοι, ἡ ἀληθὴς κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ δικαστήρια τὴν στιγμὴν ταύτην. Θὰ παρακαλέσω προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς δικογραφίας, αἵτινες προσήχθησαν ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου...

§98ΤΟΜΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐζητήθησαν καὶ θὰ προσαχθῶσιν, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ προσαχθῶσι.

§99ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. .. συνεπείᾳ τῶν ὁποίων τινὲς μὲν τῶν δικαστῶν ἀπεχώρησαν, ἄλλοι δὲ ἠθωώθησαν. Βεβαίως ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐλέγξωμεν τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἀρείου Πάγου—εἶναι δικαστικαὶ ἀποφάσεις, διαφεύγουσαι τὸν ἔλεγχον ἡμῶν,—ἀλλ’ ἔχομεν ἓν δικαίωμα καὶ καθῆκον, νὰ μάθωμεν κατὰ πόσον ὁ νόμος περὶ ἀποχωρήσεως λειτουργεῖ καλῶς· διότι, κύριε Πρόεδρε, ἰσοβιότης συνοδευομένη μὲ νόμον ἀποχωρήσεως μὴ λειτουργοῦντα καλῶς, εἶναί τι τερατῶδες, καὶ βεβαίως ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προσέξῃ σπουδαίως. Ὅταν ἔχητε ἰσοβιότητα καὶ νόμον περὶ ἀποχωρήσεως μὴ λειτουργοῦντα καλῶς, ἔχετε τὸ χειρότερον κακὸν ἐν τῇ δικαιοσύνῃ, κινδυνεύετε νὰ ἴδητε δικαστὰς ὀλιγώτερον πταίσαντας ἀποπεμπομένους τῆς ὑπηρεσίας, καὶ νὰ μένωσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ δικασταὶ φαῦλοι. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα λοιπὸν νὰ ἴδωμεν τὰς ἀποφάσεις ἐκείνας, νὰ τὰς σχετίσωμεν μὲ τὰς δικογραφίας καὶ νὰ μελετήσωμεν καὶ νὰ μάθωμεν, ἐὰν ὁ νόμος περὶ ἀποχωρήσεως λειτουργῇ καλῶς ἢ ἔχῃ ἀνάγκην ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως, εἰς ἣν νὰ σπεύσωμεν.

§100ΤΟΜΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ παράπονον τὸ διαβιβαζόμενον περὶ τῆς μὴ τελείας ἐνεργείας τοῦ Ἐφετείου ἐν Ναυπλίῳ ἔχει τὴν βάσιν του, ὡς ἴσως θὰ ἔχῃ βάσιν καὶ ἕτερον παράπονον, παρ’ ἑτέρου συναδέλφου ἀνακοινωθησόμενον εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ μὴ συμπληρώσεως τελείως τῶν δικαστηρίων. Ἀνομολογῶ, Κύριοι, ὅτι τὰ δικαστήρια δὲν εἶναι ἐν τάξει, ἀλλὰ τοῦτο προέρχεται τὸ μὲν ἕνεκα τῆς ἐν γένει ἀνωμάλου καταστάσεως, τὸ δὲ ἕνεκα τοῦ ἐσχάτως ληφθέντος μέτρου παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, οὗ προΐσταμαι, ὅπως λειτουργήσῃ ὁ νόμος ὁ ἀπὸ τοῦ 1871 ψηφισθεὶς, καὶ ὅστις καὶ ἄλλοτε, κατὰ διαφόρους ἐποχὰς, ἐλειτούργησεν. Ἡ προσέλευσις πολλῶν δικαστῶν ἐνταῦθα, 35 ἢ 36, ἑπόμενον ἦτο νὰ γεννήσῃ κενὰ εἰς τὰ διάφορα δικαστήρια, εἰς ἃ ἀνῆκον· ἡ ἀποπομπὴ ἐνίων δικαστῶν ἐγέννησε κενὰ ἕτερα. Καὶ εἶχον μὲν τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου νὰ συμπληρώσω τὰ κενὰ, ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἐν τῇ συμπληρώσει τῶν κενῶν βαδίσω μετὰ περισκέψεως καὶ περινοίας, διότι νομίζω ὅτι μοὶ εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐρευνήσω τὰ τῶν δικαστῶν τῶν προαχθησομένων, νὰ μὴ προβῶ δὲ πρὶν τῆς τελευταίας ὁριστικῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰς προαγωγὴν καὶ συμπλήρωσιν θέσεων, διότι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην ἔδει νὰ ἀναμείνω γενικὴν ἐκκαθάρισιν, ἵνα ἴδω τίνες τυχὸν ἐξ ἐκείνων, οἵτινες εἰσήχθησαν ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τὰ προσόντα τῆς προαγωγῆς, ἐὰν παρ’ αὐτοῦ ἐθεωροῦντο ὡς μὴ ἀπολυτέοι. Οἱ λόγοι οὗτοι ἔφεραν μίαν ἀνώμαλον κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἀνομολογῶ, καὶ τὴν ὁποίαν θέλω σπεύσει νὰ ἐπιδιορθώσω. Ὡς πρὸς τὴν ἑτέραν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ὑπέβαλον, τοῦ νὰ καταθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς σχετικὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ ἕτερος συνάδελφος πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἔλαβε τὴν τοιαύτην πρωτοβουλίαν, συνεπείᾳ δὲ τῆς συστάσεώς του ἐκείνης παρεκάλεσα τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα, ὅπως στείλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰς σχετικὰς ἀποφάσεις, ἵνα τὰς ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν.

§101ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μετὰ τῶν δικογραφιῶν.

§102ΤΟΜΑΝ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιμένῃ, θέλω τὸ πράξει. Ἤθελον ὅμως παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, πράττων τοῦτο, ὅπως σεβασθῇ τὰ δικαιώματα τῶν δικαστηρίων καὶ μὴ θελήσῃ νὰ ἐπέμβῃ ἐν τῇ ἐξετάσει, συζητοῦσα τὰ τῶν ἀποφάσεων τούτων, ὅπερ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θέλει πράξει. Ἐὰν ὅμως, ὡς ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἀνέφερεν ἐν τῇ Βουλῇ, θέλῃ τις ἐκ τῆς μελέτης ταύτης νὰ μορφώσῃ πεποίθησιν, ἐὰν καλῶς καὶ ἐῤῥύθμως ἐλειτούργησεν ὁ νόμος περὶ ἀποχωρήσεως ἰσοβίων δικαστῶν, ἢ χρήζῃ μεταῤῥυθμίσεως, δικαιοῦται περὶ τούτου νὰ κρίνῃ ἡ Βουλή, ἓν μόνον μὴ δυναμένη νὰ πράξῃ, νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀποφάσεων τῶν δικαστηρίων.

§103ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἔδωκεν εἰς τὴν σύστασιν τῶν κ. συναδέλφων διά τε τὸ δικαστήριον Τριπόλεως καὶ τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίας, μὲ ἀπαλλάσσει τῆς ἀνάγκης νὰ προσθέσω τι πλέον. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἔφερεν εἰς τὸ μέσον τὰ τοῦ νόμου περὶ ἀποχωρήσεως τῶν ἰσοβίων δικαστῶν διὰ τῆς παρατηρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πυλίας συναδέλφου καὶ τοῦ κ. ἐκ Γορτυνίας περὶ τοῦ ἀπουσιάζοντος δικαστοῦ. Εἷς τῶν δικαστῶν τοῦ Πρωτοδικείου Τριπόλεως ἀπὸ ἑνὸς ἔτους καὶ πλέον διαμένει διαρκῶς ἐν Ἀθήναις, ὁ Δυοβουνιώτης, υἱὸς Ἀρειοπαγίτου, Πρόεδρος τῆς Ἀκαδημαϊκῆς Λέσχης, δημοσίᾳ ἀγορεύων καὶ γνωστότατος, ἀρνούμενος νὰ μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν του. Οὐδὲν μέτρον ὅμως ἐλήφθη κατ’ αὐτοῦ, ἵνα ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος περὶ ἀποχωρήσεως δικαστῶν, διότι τυγχάνει υἱὸς Ἀρειοπαγίτου.

§104ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δημοσιεύει καὶ ἄρθρα εἰς τὰς ἐφημερίδας περὶ δικαστικῆς διοργανώσεως!

§105ΒΟΖΙΚΗΣ. Συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον περὶ τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου. Ἐπίσης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ συμβαίνοντα εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν. Ἠναγκάσθησαν οἱ δικηγόροι Ἀθηνῶν ν’ ἀποδοκιμάσωσι δημοσίᾳ τὸ δικαστήριον. Πρόκειται περὶ δικαστοῦ, ὁ ὁποῖος, εἰς οἱονδήποτε δικαστήριον τοῦ Κράτους καὶ ἂν ὑπηρέτησεν, ἐγέννησε σκάνδαλα, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐφηρμόσθη κατ’ αὐτοῦ ὁ νόμος. Πρέπει δὲ νὰ γείνῃ γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς δικαστὰς ὅλων τῶν βαθμῶν, ὅτι αἱ πειθαρχικαὶ διατάξεις εἶναι κοιναὶ δι’ ὅλους.

§106Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ὁ κύριος Δυοβουνιώτης ὑπέβαλε παραίτησιν.

§107ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Καὶ τί γίνεται ἡ παραίτησις;

§108ΤΟΜΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὡς πρὸς τὸν δικαστὴν, τὸν ὁποῖον ὑπαινίττεσθε, θέλω λάβει τὴν δέουσαν πρόνοιαν, μετὰ τὰ λαβόντα χώραν εἰς τὸ ἐνταῦθα Πρωτοδικεῖον. Πρόκειται περὶ δυστυχοῦς ἀνθρώπου, τὸν ὁποῖον ὅπου καὶ ἂν μεταθέσωμεν, κακῶς θέλομεν τοποθετήσει. Γίνεται σκέψις, ὅπως ληφθῇ ἕτερόν τι μέτρον περὶ αὐτοῦ· διότι, καὶ ἂν ἐξ Ἀθηνῶν ἐκτοπισθῇ, τὰ αὐτὰ θὰ πράξῃ καὶ ἀλλαχοῦ. Ἐγὼ δὲ εἶμαι γνώμης, ὅτι πρέπει νὰ προσέχωμεν περὶ τῶν δικαστηρίων ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν, οὐχὶ μόνον περὶ τῶν ἐν Ἀθήναις. Θέλω προσπαθήσει νὰ καταδείξω, ὅτι πάντες οἱ ἰσόβιοι, εἴτε μὴ ἰσόβιοι, ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου.

§109Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία ἀντίῤῥησις ὑπάρχει, ὅτι τὰ τῆς δικαιοσύνης χρήζουσιν εὐρείας συζητήσεως. Ἐλπίζω νὰ λάβω τὴν τιμὴν ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ὅταν προσαχθῶσιν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι, διότι τότε θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἀνακριταὶ, ἀνίκανοι πρὸς ἀνακάλυψιν διαφόρων ἐγκληματιῶν, συλλαμβάνουσι τοὺς παθόντας καὶ τοὺς φυλακίζουσι, καὶ ὕστερον γίνονται μάρτυρες κατ’ αὐτῶν! Εἰς τοιαύτην κατάπτωσιν ἔχει ἔλθει ἡ Δικαιοσύνη! Προκειμένου ὅμως περὶ τοῦ Πρωτοδικείου Τριπόλεως, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσέξῃ πολὺ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Εἰσαγγελέως, διότι τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο ἔχει ποινικὰς ὑποθέσεις ποικίλας. Ἔχομεν ἀνάγκην Εἰσαγγελέως καὶ ἀντεισαγγελέων ἀρίστων. Ἠδύνατο δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μεταθέσῃ ἐκεῖ ἕνα τῶν Εἰσαγγελέων, οἵτινες εὑρίσκοντο εἰς τὰς ἐπαρχίας τὰς καταληφθείσας ὑπὸ τῶν Τούρκων, καὶ οἵτινες κάθηνται ἐν Ἀθήναις καὶ μισθοδοτοῦνται. Συνιστῶ καὶ πάλιν εἰς αὐτὸν νὰ προσέξῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Εἰσαγγελέως Τριπόλεως, διότι Εἰσαγγελεῖς τινες καὶ ἀνακριταί, ὅπως καλύψωσι τὴν ἀνικανότητα αὑτῶν, μεταχειρίζονται τὴν κακῶς ἐννοουμένην αὐστηρότητα, καὶ πολίτας, τοὺς ὁποίους τὰ δικαστήρια ἀθωώνουσιν, ἐκεῖνοι προφυλακίζουσι, στενάζουσι δὲ εἰς τὰς φυλακὰς προφυλακισμένοι πολλοὶ δι’ ἐγκλήματα μηδαμινά. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσέξῃ εἰς τὴν ἀποστολὴν ἀληθῶν ἐπιστημόνων, διότι ὁ ἐπιστήμων ὁ μεμορφωμένος σέβεται τοὺς νόμους. Ὑπῆρξεν ἐν Τριπόλει Εἰσαγγελεύς, ὅστις ἐν τῷ Κακουργοδικείῳ μετέβαλε τὴν κατηγορίαν τῆς ἀναιρέσεως καὶ ὑπεστήριξε μοιχείαν! Οἱ γινώσκοντες τὰς βάσεις τῆς νομικῆς ἐπιστήμης γνωρίζουσιν ὁποία ἀγραμματωσύνη μαστίζει πολλοὺς τῶν δικαστῶν. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ τοποθετηθῇ ἐν Τριπόλει Εἰσαγγελεὺς ὅμοιος τοῦ ἐν Πάτραις Εἰσαγγελέως κ. Δεκαρίστου.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν...

§111ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸ νομοσχέδιο, «περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων καὶ ἀναστολῆς τῆς εἰσπράξεως τούτων ἕνεκα τῶν ἐκ τοῦ πολέμου ζημιῶν», τὸν παρακαλῶ νὰ συγκατατεθῇ, ὅπως ἀναγραφῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐκ τῶν πρώτων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι δὲν θὰ προκαλέσῃ συζητήσεις.

§112ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Τῇ συστάσει τῆς Βουλῆς, ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδια περὶ ἀπονομῆς βοηθημάτων εἰς δύο οἰκογενείας Κρητῶν. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν, ἑπομένως θὰ παρακαλέσω νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν δέχεται ν’ ἀναγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ προταχθῶσι.

§113ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅπως ἀναγραφῶσιν ἐκ τῶν πρώτων, διότι θὰ προκληθῇ μυστικὴ ψηφοφορία, καὶ ἐπειδὴ συνήθως ὀλίγῳ μετὰ τὴν εἴσοδον τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν ὑπάρχει ἱκανὸς ἀριθμὸς Βουλευτῶν, δύναται νὰ μὴ εὑρεθῇ ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή;

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§116ΜΑΝΕΣΗΣ. Εἶχον παρακαλέσει πέρυσι καὶ εἶχεν ὑποβληθῆ νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν Ντεντιδάκη. Ἐπειδὴ κατὰ τὸν τελευταῖον ἐν Κρήτῃ πόλεμον ἐφονεύθη καὶ ὁ υἱὸς τοῦ μεγάλου τούτου ὁπλαρχηγοῦ τῆς Κρήτης, θὰ ἦτο προτιμότερον, διὰ νὰ μὴ χρονοτριβῶμεν, νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἡ σύνταξις νὰ μετατίθεται εἰς τὰ ὀρφανὰ αὐτοῦ.

§117ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατόν· ἀλλὰ διὰ τὸ εὐκολώτερον καὶ αἱ τρεῖς ψηφοφορίαι δύνανται νὰ ἐνεργηθῶσι συγχρόνως.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραστάσεως ἐπὶ δικαστηρίων τῶν δήμων.

§119Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς σημαντικότητος τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἀντικειμένου ἐπουσιώδους, ἀλλὰ περὶ θεσμοῦ ὀργανικοῦ ἐκ τῶν θεμελιωδῶν. Πρόκειται περὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν δήμων. Αὐτὴ ἡ Μοναρχία ἐν Ἑλλάδι ἀνεγνώρισε κατ’ ἀρχὴν τὴν αὐτοδιοίκησιν τῶν δήμων, ὡς προερχομένην ἐκ τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ ἔθνους. Ἡ δὲ παράστασις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων εἶναι συστατικὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Διὰ τοῦτο τὸ θέμα καταντᾷ σπουδαιότατον, διότι πιθανὸν ἐκ τούτου νὰ διακυβευθῶσι σπουδαιότατα συμφέροντα τῶν δήμων, ἐὰν κακῶς παρασταθῇ ὁ δῆμος, καὶ πιθανὸν σπεύδοντες νὰ λάβωμεν ἓν μέτρον μὴ ὀρθόν. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τῆς παραστάσεως τῶν δήμων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων βεβαίως ἔπρεπε ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ πρὸ ἐτῶν ἴσως, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι καὶ χωρὶς νὰ συμβαίνῃ τι ἔκτακτον ἐξ ἐκείνων, περὶ ὧν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ἔκτακτον τοῦ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐκλελεγμένον Δημοτικὸν Συμβούλιον ἢ δι’ ἕνα οἱονδήποτε λόγον νὰ μὴ κατορθοῦται νὰ συνέλθῃ ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ, ὑπάρχει τὸ κακὸν πάντοτε καὶ τὸ κενόν, ὅτι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δὲν δύνανται διαρκῶς νὰ συνεδριάζωσι. Καὶ ἀρκεῖ τις νὰ συλλογισθῇ, ὅτι παρίστανται πολλάκις ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι χρῄζουσι λίαν ἐπειγούσης θεραπείας καὶ ὑπερασπίσεως, διὰ νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ κρίνῃ, ὅτι τὰ δικαιώματα τῶν δήμων ἔμενον ἐκτεθειμένα εἰς κινδύνους προφανεῖς, ἐνῷ πολλάκις χρειάζεται ἄμεσος καὶ ταχεῖα ἐνέργεια. Πρόκειται λ. χ. περὶ προσωρινῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὡς τάχιστα, καὶ ἐν τούτοις ἔχομεν τοὺς δήμους, τοὺς ὁποίους θέλομεν νὰ προστατεύσωμεν, μὴ δυναμένους νὰ προστατεύσωσι τὰ δικαιώματά των εἰς τὰ δικαστήρια. Διατί; Διότι ἐκείνην τὴν στιγμὴν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν ὑπάρχει, ὅπως ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀγωγῆς λ. χ. τὴν ὁποίαν θὰ κινήσῃ, ἢ περὶ ἀντικρούσεως τῆς ἀγωγῆς καὶ περὶ διορισμοῦ πληρεξουσίου. Φαντάσθητε λοιπόν, ὅτι οἱ δῆμοι, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα εἶναι πολυτιμότατα, στεροῦνται ἑνὸς στοιχειώδους δικαιώματος, τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς πολίτης, τοῦ νὰ προσφύγῃ τάχιστα εἰς τὴν δικαιοσύνην! Οἱ δῆμοι τοιουτοτρόπως εἶναι ἐκτὸς τοῦ νόμου, καὶ τοῦτο καταντᾷ σύνηθες, διότι κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ χρόνου τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δὲν εἶναι ἐν συνελεύσει. Λοιπὸν τί δύναται νὰ προκύπτῃ εἰς μίαν περίπτωσιν; Δυνατὸν νὰ καταστρέφωνται τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου. Εἶναι τῷ ὄντι παράδοξον, πῶς δὲν ἐλήφθη ἀνέκαθεν πρόνοια περὶ τοῦ ἀληθοῦς κενοῦ τούτου τῆς νομοθεσίας ἡμῶν. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶναι παράδοξον, καθόσον ἐν ἄλλαις νομοθεσίαις δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀτέλεια, ἡ ὁποία ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν. Ἐν Γαλλίᾳ λ. χ. πλῆρες σύστημα καθιερώθη, ἂν καὶ ἐκεῖ ἀναγνωρίζεται ἐπίσης, ὅτι ὁ δήμαρχος δὲν δύναται μόνος νὰ ἐκπροσωπῇ τὸν δῆμον ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. Καὶ ποῦ κατηντήσαμεν ἐν Ἑλλάδι; Κατήντησαν τὰ δικαστήρια πλέον καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος νὰ προνοῶσι, πιέζοντες μᾶλλον τὸν νόμον διὰ τῶν ἑρμηνειῶν καὶ τῶν ἐπεκτάσεων, διὰ νὰ σώσωσι τὰ δικαιώματα τῶν δήμων, κινδυνεύοντα εἰς συγκεκριμένας περιστάσεις! Εἶδον ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἡ ὁποία, μεθ’ ὅλον τὸν σεβασμόν, τὸν ὁποῖον ἔχομεν πρὸς τὸ ἀνώτατον δικαστήριον, τί νομίζετε ὅτι ἀπεφάσισεν; Ἀπεφάσισεν ὅτι, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀπόφασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου περὶ ἐγέρσεως τῆς ἀγωγῆς καὶ περὶ διορισμοῦ πληρεξουσίου, καὶ παρίσταταί τις διωρισμένος, — δηλ. κατὰ τὸν νόμον παρίσταται εἷς, τὸν ὁποῖον ἐγὼ καθ’ ὑπόθεσιν διώρισα, διότι τὸ νὰ διορίζῃ ὁ δήμαρχος ἄνευ τοῦ Συμβουλίου εἶναι τοῦτο ὅπως ἐὰν πᾶς πολίτης διώριζε τὸν πληρεξούσιον τοῦ δήμου, — ἀπεφάσισε, λέγω, ὅτι δύναται νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκδίκασιν τῆς ὑποθέσεως, καὶ νὰ διατάξῃ, ὅπως ἐκτελεσθῶσι τὰ τῆς διατυπώσεως τοῦ νόμου, νὰ συνεδριάσῃ δηλ. τὸ Συμβούλιον, νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἐγέρσεως τῆς ἀγωγῆς, ἡ ὁποία ἔχει εἰσαχθῆ ἤδη εἰς τὸ δικαστήριον, καὶ νὰ νομιμοποιηθῇ ἐκ τῶν ὑστέρων ἡ παράστασις τοῦ δήμου ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου! Βεβαίως προκειμένου περὶ προπαρασκευαστικῶν πράξεων τῆς δίκης, ἡ νομιμοποίησις, ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ἐπικυροῖ τὰς πράξεις. Ἀλλὰ ἕως ἐδῶ. Εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως πρέπει ὁ πληρεξούσιος νὰ παρουσιάσῃ τὸ πληρεξούσιόν του. Ἀλλὰ ὁ Ἄρειος Πάγος, διὰ νὰ σώσῃ τὰ συμφέροντα ἑνὸς δήμου, τί ἀπεφάσισε; Τρόπον τινὰ διέταξεν αὐτὸς νὰ συνέλθῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἵν’ ἀποφασίσῃ τοῦτο ὑπὲρ τῆς ἐγέρσεως τῆς ἀγωγῆς. Ὅταν τοιαῦτα, Κύριοι, φαινόμενα παρουσιάζωνται, εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς δὲν εὑρέθη τις ἐν τῇ Βουλῇ νὰ εἰσαγάγῃ ἕνα θεσμὸν συμπληρωτικὸν τῆς κειμένης νομοθεσίας ἢ μεταῤῥυθμιστικόν. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτη εἶναι ἡ ἀνάγκη, νομίζω ὅτι τὸ θέμα τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ συγχίσωμεν δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δικαιότατα μὲν καὶ εὐλόγως προνοεῖ περὶ μιᾶς ἀνάγκης καὶ ἑνὸς κινδύνου, ἀλλὰ ἐνῷ ἔχει τὸν χαρακτῆρα, οὕτως εἰπεῖν, ἑνὸς μέτρου ἐκτάκτου καὶ σχεδὸν κἄπως προσωρινοῦ, ἀνατρέπει ἕνα θεσμόν, ὡς πρὸς τοὺς δήμους τοὐλάχιστον, θεμελιώδη, τὸν θεσμὸν τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν δήμων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις, περὶ τῆς ὁποίας προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ᾖναι ὁ κανών, καὶ θὰ ἔχωμεν τοιουτοτρόπως δύο εἴδη παραστάσεως τῶν δήμων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, παράστασιν ὑπὸ τοῦ δημάρχου μόνον τῇ ἐγκρίσει τοῦ νομάρχου, καὶ παράστασιν ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου· θὰ ἔχωμεν συγχρόνως λειτουργοῦντα δύο εἴδη ἐκπροσωπήσεως τοῦ δήμου. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἄτοπον. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐνῷ κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ τῆς λήψεως ἑνὸς μέτρου—κατ’ ἀρχὴν ἐπιδοκιμάζω καὶ ἐπικροτῶ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔλαβεν, ἡ ὁποία τῷ ὄντι τιμᾷ αὐτόν, διότι εἶναι ἓν κενὸν, τὸ ὁποῖον παραδόξως ἀφῆκε μέχρι τοῦδε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀπλήρωτον,—ἐνῷ, λέγω, κατ’ ἀρχὴν ἐπιδοκιμάζω καὶ ὑπερεπαινῶ τὴν πρόνοιαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὑπενθυμίζω εἰς αὐτὸν τὴν σημαντικότητα τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει, καὶ τὴν ἀνάγκην, ὅπως ληφθῇ μέτρον γενικὸν περὶ τῆς παραστάσεως τῶν δήμων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ὅπως μὴ σκεφθῶμεν μόνον, ὡς τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει αὐτῆς τῆς ἐκτάκτου περιστάσεως, τοῦ νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐκλελεγμένα τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ἢ τῆς ἄλλης, τῆς συνήθους, καθ’ ἣν τὰ ὑπάρχοντα δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ οἱονδήποτε λόγον νὰ συνέλθωσι, ἀλλὰ σκεφθῶμεν, ὡσανεὶ τοῦτο ἦτο ὁ κανὼν, περὶ τοῦ πῶς πρέπει εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ παρίστανται οἱ δῆμοι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σημαντικώτατον, καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, Κύριοι, μετὰ λύπης, ὅτι οἱ θεσμοὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν δήμων, δι’ αὐτὸ ἴσως τοῦτο, ὅτι δὲν ἀφέθη πλήρης καὶ ἐλευθέρα ἡ ἐνάσκησις αὐτῶν, παρίστανται νεκροὶ, παρίστανται σήμερον ὡς θεσμοὶ μὴ εὐδοκιμήσαντες ἐν Ἑλλάδι. Δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπεξηράναμεν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν δημοτικὴν αὐτοδιοίκησιν, διότι περιεκόψαμεν δικαιώματα δήμων, ἀφῃρέσαμεν ἀπ’ αὐτοὺς ἄλλα, καὶ ἔμεινεν ἐν σκελετῷ, ἄνευ πνοῆς, ἡ αὐτοδιοίκησις αὕτη τῶν δήμων. Ἀλλ’ ἴσως,—ὄχι ἴσως, βεβαίως,—θὰ ἐπανορθωθῇ ἡ κατάστασις αὕτη, ἐὰν πρόκειται νὰ ἔχωμεν αὐτοδιοίκησιν τῶν δήμων· ἐὰν δὲ δὲν ἐπανορθωθῇ, εἶναι περιττὸν νὰ τοὺς τυραννῶμεν καὶ νὰ ἔχωμεν ἐκεῖνα τὰ ἄλλα φαινόμενα τὰ καθημερινὰ, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ζήσωσι, καὶ νὰ σπεύδωμεν, ὡσανεὶ πρόκειται περὶ ἐπαιτῶν, τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν ἑκάστοτε νὰ ἐλεῶμεν, νὰ τοὺς δώσωμεν μίαν βοήθειαν διὰ νὰ ὑπάρξωσιν. Αὐτὴ ἡ κατάστασις τῶν δήμων, σχετιζομένη μὲ τὴν ἰδέαν τῆς αὐτοδιοικήσεως, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Μοναρχία ἀκόμη παρεδέχετο ἐν Ἑλλάδι, παρουσιάζει τι τῷ ὄντι τὸ ἀλλόκοτον, καὶ πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν βαθέως τὴν ἰδέαν αὐτὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως· πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ἂν θὰ ἔχωμεν αὐτοδιοίκησιν δήμων ἐν Ἑλλάδι πραγματικήν. Θὰ ἔχωμεν δήμους πραγματικούς; ναὶ, ἢ ὄχι; δήμους νεκροὺς ἢ ζῶντας; Ὄταν ταῦτα, Κύριοι, ἀποδεχώμεθα, βεβαίως πρέπει νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ τῆς παραστάσεως τῶν δήμων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι πανταχοῦ, ἔτι δὲ μᾶλλον ἐν Ἑλλάδι, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν παράστασιν μόνον τοῦ δημάρχου ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. Τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ δήμου ὑπὸ τοῦ δημάρχου δὲν τὴν θεωρῶ παρέχουσαν μεγάλας ἐγγυήσεις καὶ πρακτικάς. Δὲν θέλω νὰ ἐκτείνω τὸν λόγον, ἵνα μὴ καταχρασθῶ τῆς ὑπομονῆς σας, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἔχομεν κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸν δήμαρχον παριστῶντα τὸν δῆμον, καὶ θὰ ἔχωμεν τὸν δήμαρχον παριστῶντα τὸν δῆμον κανονικῶς, οὐχὶ κατ’ ἐξαίρεσιν. Κατὰ τὰ 9/10 τοὐλάχιστον τῶν περιπτώσεων ὁ δήμαρχος θὰ παρίσταται ἄνευ συμμετοχῆς τοῦ Συμβουλίου ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Περὶ τούτου λοιπὸν πρόκειται. Πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὸν δήμαρχον ἐκπροσωποῦντα τὸν δῆμον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης πραγματικῆς ἐγγυήσεως; ναί, ἢ ὄχι; Ἀλλαχοῦ δὲν ἐσκέφθησαν οὕτω πως. Ἀλλαχοῦ, ὡς ἐν Γαλλίᾳ, δὲν ἐνεπιστεύθησαν εἰς τὸν δήμαρχον. Ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τοὺς δημάρχους ἀποκλειστικῶς καὶ μόνους τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν δήμων. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι, Κύριοι, δὲν ἐτελειοποιήθημεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε οἱ δήμαρχοι νὰ ἐκλέγωνται κατ’ ἐκτίμησιν πραγματικὴν τῆς διαχειρίσεως τῶν συμφερόντων τῶν δήμων, δὲν πρέπει ἀπολύτως νὰ ἦναι ὁ δήμαρχος μόνος ἀντιπρόσωπος τοῦ δήμου. Ὁ καταμερισμὸς τῆς δημοτικῆς ἐξουσίας ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ πραγματωθῇ, ὡς ἡ μόνη ἐγγύησις ἐλευθέρας καὶ ἀληθοῦς αὐτοδιοικήσεως. Πανταχοῦ, ὅπου οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ καὶ ἐν γένει ἡ ἀληθὴς πολιτικὴ ἐλευθερία ὑπάρχει, συνυπάρχει καὶ καταμερισμὸς τῶν ἀρχῶν οὐχὶ μόνον διὰ τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὰς τὰς δημοτικὰς ἀρχάς. Πληθὺς ἀντιπροσώπων τῶν δήμων κατὰ τὰ ἀντικείμενα τῶν δημοτικῶν λειτουργιῶν ὑπάρχει ἀλλαχοῦ. Ἄλλοι ἄλλα καθήκοντα καὶ δημοτικὰ συμφέροντα ἔχουσι νὰ προστατεύσωσι. Λοιπὸν καὶ παρ’ ἡμῖν πρέπει, διδόντες τὰ μέσα βεβαίως τῆς ὑπάρξεως καὶ τῆς ἀληθοῦς τῶν δήμων ζωῆς, τὸν καταμερισμὸν νὰ ζητήσωμεν, καὶ δὲν πρέπει εἰς τὸν δήμαρχον νὰ συγκεντρώσωμεν ὅλας τὰς λειτουργίας τὰς δημοτικὰς, τὰς ὁποίας νὰ ἐπιδαψιλεύσωμεν εἰς αὐτὸν, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας καὶ ἀλλαχοῦ ἔχουσιν ἐκ τῆς παραστάσεως τῶν δήμων. Ἀλλ’ ὅταν περὶ τούτου σκεφθῶμεν, θὰ ἴδωμεν ὅτι πρέπει νὰ σχηματίσωμεν μεμελετημένας καὶ πλήρεις ἰδέας. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ποίαν περίπτωσιν προνοεῖ; «Ἐν οἷς λέγει, δήμοις δὲν ὑπάρχουσιν ἐκλελεγμένα Δημοτικὰ Συμβούλια, ἢ τὰ ὑπάρχοντα δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ οἱονδήποτε λόγον νὰ συνέλθωσιν ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ...» Τί ἐννοεῖ τοῦτο; Ἐννοεῖ τι ἔκτακτον, ἴσως ἐξαιρετικόν; Οὕτω φαίνεται· καὶ ὅμως ἐν τῇ πράξει περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἐξαιρέσει αὐταὶ αἱ συνηθέσταται περιστάσεις, καθ’ ἃς παρ’ ἡμῖν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δὲν λειτουργοῦσι. Καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου οἱ δήμαρχοι ἔτι μᾶλλον θ’ ἀδιαφορῶσι νὰ συγκαλῶσιν αὐτὰ, ἵνα αὐτοὶ μόνοι ἐνασκῶσι καὶ τὴν δικαστικὴν παράστασιν τῶν δήμων. Λοιπὸν πρόκειται νὰ ἐπιληφθῶμεν ἑνὸς θεσμοῦ θεμελιώδους σχετικοῦ πρὸς τὴν αὐτοδιοίκησιν τῶν δήμων, καὶ ν’ ἀνατρέψωμεν τὸ καθεστὼς τῆς παραστάσεως τῶν δήμων. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο προβαίνοντες, ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν μᾶλλον κατὰ τίνα τρόπον φρονοῦμεν ὅτι πρέπει κανονικῶς νὰ ἐκπροσωπῶνται οἱ δῆμοι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ὅταν οὕτω σκεφθῶμεν, νομίζω ὅτι πρέπει, ἐπωφελούμενοι τοῦ ζήλου καὶ τῆς προνοίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ βοηθήσωμεν τὸ ἔργον. Ἡ ἀνάγκη τῆς βοηθείας προκύπτει βεβαίως καὶ ἐκ τοῦ θέματος—οὐχὶ βεβαίως ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας τῆς πρωτοβουλίας —ἐκ τοῦ θέματος τὸ ὁποῖον προκαλεῖ πλειόνων τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν ἔρευναν τῶν συμβαινόντων παρ’ ἡμῖν ὑπὸ πρακτικωτάτην ἔποψιν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κρίνῃ γενικώτερον τὸ θέμα ἡ Βουλὴ, οὐχὶ δὲ ὑπὸ ἔποψιν προσωρινοῦ ἢ ἐκτάκτου μέτρου. Ἀλλ’ ὅπως συλλεχθῶσιν, οὕτως εἰπεῖν, ὅλα τὰ φῶτα ἐκεῖνα τῶν πληροφοριῶν περὶ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τοῦ τόπου, περὶ τῶν ἐν γένει δημοτικῶν πραγμάτων, τῶν πληροφοριῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας οὐδεὶς δύναται νὰ καυχηθῇ, ὅτι δύναται αὐτὸς νὰ ἔχῃ συγκεντρώσει ἐν τῷ ἐγκεφάλῳ του, ὅπως ἐπιτευχθῇ τοῦτο, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλὸν, ἵνα τὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μελετήσῃ ἐπιτροπή τις τῆς Βουλῆς, ἀποτελουμένη ἐκ προσώπων, τὰ ὁποῖα εἰδικώτερον νὰ ἐνδιατρίψωσιν εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα, καὶ ἄνευ καμμιᾶς ἀναβολῆς νὰ ἐπέλθῃ ἡ Βουλὴ ἀῤῥωγὸς πρὸς τὸ ἔργον τῆς τόσον εὐστόχου καὶ ἀξιεπαίνου πρωτοβουλίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως καταρτίσῃ ἐκ τῆς ἀφορμῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς πρωτοβουλίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πλῆρες ἔργον, ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ, ὅτι δὲν πρόκειται περί τινος ἐκτάκτου μέτρου, ἀλλ’ ὅτι πρόκειται περὶ κανονικῆς καὶ διαρκοῦς ἐκπροσωπήσεως τῶν δήμων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα προχείρως, οὕτως εἰπεῖν, νὰ κανονίσωμεν ἄλλως ἢ ὅπως αὕτη ἐκανονίσθη διὰ θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τόσας δεκαετηρίδας λειτουργεῖ. Ἀντὶ νὰ ἀφαιρέσωμεν ἐγγυήσεις, νομίζω ὅτι μᾶλλον τὰ πράγματα μᾶς ὁδηγοῦσιν εἰς τὸ νὰ σκεφθῶμεν τίνι τρόπῳ νὰ προσθέσωμεν ἐγγυήσεις εἰς τὴν παράστασιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ἢ εἰς τὴν ἔγερσιν ἢ τὴν ἀποδοχὴν ἀγωγῶν κτλ. Ἀποτελεῖ ἀκριβῶς τὸ ἀντίστροφον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἡ πεῖρα μᾶς ὁδηγεῖ νὰ λάβωμεν ὡς μέτρον. Καὶ τοῦτο τὸ λέγω, ὄχι ἐπικρίνων τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ὑπομιμνήσκων ἁπλῶς, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον παρίσταται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὡς ἐξαίρεσις, θὰ ἦναι ὁ κανὼν, κανὼν ὅστις πρόκειται νὰ διέπῃ τὰ τῆς παραστάσεως τῶν δήμων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, δηλαδὴ τὰ ἀναγόμενα εἰς ἓν συστατικὸν θεμελιωδέστατον τῆς αὐτοδιοικήσεως, τὴν ὁποίαν θέλομεν τέλος νὰ ἔχωμεν ἐν Ἑλλάδι.

§120ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Βεβαίως αἱ ἰδέαι τοῦ προλαλήσαντος εἶναι ὀρθαί. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ περιορισθῶσιν αἱ ἐλευθερίαι αἱ δημοτικαὶ, αἵτινες, κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν, εἰσὶν ἀσφαλεῖς, ἀλλ’ ἤδη πρόκειται νὰ θεραπευθῇ ἓν ἄτοπον, διότι δὲν λαμβάνεται ἡ δέουσα, τό γε νῦν ἔχον, πρόνοια περὶ τῆς μὴ καταστροφῆς τῶν συμφερόντων τῶν δήμων, ὁσάκις παρουσιασθῇ ἀνάγκη. Ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, περὶ προστασίας τῶν συμφερόντων τῶν δήμων, νομίζω ὅτι εἶναι λίαν ἐπαινετὴ, διότι δὲν πρόκειται νὰ θίξῃ τὸ κῦρος τῶν ὑφισταμένων νόμων, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἀναπληρώσῃ μίαν ἔλλειψιν, ἡ ὁποία πολλάκις παρίσταται καὶ ἡ ὁποία ἐπιφέρει πολλὰς καταστροφὰς εἰς τὰ δημοτικὰ συμφέροντα. Βεβαίως οἱ κείμενοι νόμοι, καὶ μάλιστα ὁ δημοτικός, ὅπως ἔχει εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ τὸ ἄρθρον 50 § 19 περὶ παραστάσεως τῶν δήμων, καθ’ ἃς ἀπαιτεῖται οὐχὶ ὁ δήμαρχος μόνον, ἀλλὰ ὅλαι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί, ἤτοι καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ Συμβούλιον, διὰ τῆς κυρώσεώς του καὶ διὰ τῆς ἐπερχομένης ἐπικυρώσεως τοῦ νομάρχου, ἵνα διορίζηται ὁ πληρεξούσιος πρὸς παράστασιν τῶν δήμων, εἶναι ἡ ἀσφαλεστέρα ἐγγύησις διὰ τὴν παράστασιν τῶν δήμων εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ὁ κανὼν, ὁ ὁποῖος νὰ διέπῃ τὴν παράστασιν τῶν δήμων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ὑπάρχουσιν ὅμως πολλάκις περιστάσεις, ὅτε δὲν εἶναι δυνατὸν ἐγκαίρως νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως λειτουργήσῃ ὁ νόμος ὁ ὑφιστάμενος, τὰ δὲ δημοτικὰ συμφέροντα ἀπειλοῦνται σπουδαίως. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἐντελῶς Δημοτικὸν Συμβούλιον, εἶναι καὶ ἡ περίπτωσις, ὅταν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ συνέλθῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, εἴτε ἐκ τῆς ἀπουσίας πολλῶν μελῶν του, εἴτε ἐκ τῆς ἰδιοτροπίας πολλῶν ἐξ αὐτῶν. Λοιπὸν ὅταν κινῆται μία ἀγωγή, ἡ ὁποία ἀφορᾷ σπουδαιότατα συμφέροντα, πρέπει νὰ μὴ δύναται ὁ δῆμος νὰ ὑπερασπίσῃ ἑαυτόν; Νομίζω ὅτι αὐτὸ τὸ κενὸν πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ὥστε νὰ θεραπευθῇ. Ὁ δὲ τρόπος βεβαίως τῆς θεραπείας πρέπει νὰ μελετηθῇ σπουδαίως, διότι ἡ ἐμπιστοσύνη εἰς μόνον τὰς παραστάσεις ἑνὸς δημάρχου δὲν εἶναι ἀρκοῦσα. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ὅταν ἡ προϊσταμένη ἀρχή, ὁ νομάρχης, ἢ ἐν ἀνάγκῃ καὶ αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, κατίδῃ, ὅτι οἱ λόγοι τοῦ δημάρχου εἶναι ἀληθεῖς καὶ οὐσιώδεις καὶ ἐπιβεβαιώσῃ αὐτὸ, τότε τοῦτο εἶναι ἐπαρκὲς ἐχέγγυον, διὰ νὰ δύνανται οἱ δῆμοι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐξαιρετικῇ, νὰ ἐμφανίζωνται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἐγὼ δὲν βλέπω τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον παρέστησεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ὅτι αὐτὸ θέλει καταστῇ ὁ κανὼν, καὶ ὅτι ὁ κανὼν θὰ γείνῃ ἐξαίρεσις, διότι αἱ περιστάσεις αἱ ἐξαιρετικαὶ εἶναι δύο: ἢ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ Συμβούλιον, ἢ ὅταν τὸ ὑπάρχον δὲν δύναται νὰ συνέλθῃ, εἴτε ἐξ ἀπουσίας τῶν μελῶν, εἴτε ἐξ ἰδιοτροπίας αὐτῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ὀρθοτάτη, καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ δὲν πρόκειται νὰ καταστρέψωμεν τὸν νόμον, ἀλλὰ νὰ πληρώσωμεν τὰ κενὰ εἰς τοιαύτας ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξηνέχθη ὑπό τινος τῶν κυρίων συναδέλφων εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰ δικαστήρια θὰ εἰσέλθωσιν εἰς ἐξέλεγξιν πράξεων τῆς διοικήσεως, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν· διότι ναὶ μὲν τὰ δικαστήρια δὲν δικάζουσι περὶ τῶν νόμων, ἀλλὰ κατὰ τοὺς νόμους, δὲν δύνανται ἑπομένως νὰ εἰσέλθωσιν εἰς ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τῶν ἀποφάσεων τῶν διοικητικῶν, ἔχουσιν ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωσιν, ἐὰν ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ ἐτήρησε τοὺς ὅρους τοῦ νόμου, ἵνα προβῇ εἰς μίαν ἀπόφασιν. Καὶ φέρω ὡς παράδειγμα τὰς καθ’ ἑκάστην ἐγειρομένας δίκας διὰ παραβάσεις τῶν στρατιωτικῶν νόμων. Οἱ ἀξιωματικοὶ πολλάκις τίθενται εἰς ἀργίαν δι’ ἀποφάσεως τῆς διοικήσεως, καὶ ὅταν θεωρῶσιν ἑαυτοὺς ἠδικημένους, καταφεύγουσιν εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ τὰ δικαστήρια τότε οὐδὲν ἄλλο ἐξετάζουσιν ἢ ἐὰν ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐτήρησε τοὺς ὅρους τοῦ νόμου, τοὺς ὁποίους διαγράφει ὁ στρατιωτικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι, διὰ νὰ τεθῇ εἰς ἀργίαν εἷς ἀξιωματικός, πρέπει νὰ διατηρηθῇ αὐτὴ καὶ ἐκείνη ἡ διατύπωσις, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἐκεῖνο τὸ μέτρον, τὸ ἀπαιτοῦν νὰ ὑπάρχωσιν αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν σωμάτων κτλ. Ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παραλείπῃ τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτῶν τῶν διατυπώσεων, παραβιάζεται ὁ νόμος καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀξιωματικοῦ, διότι ὁ βαθμὸς τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι ἰδιοκτησία αὐτοῦ ἀναφαίρετος, καὶ ὅταν τὸ δικαστήριον εὕρῃ, ὅτι παρεβιάσθη ὁ νόμος, ἀνορθοῖ τὴν ἀδικίαν. Τὸ δικαστήριον λοιπὸν κατὰ πρῶτον θὰ ἐξετάσῃ τὴν νομιμοποίησιν τοῦ πληρεξουσίου, θὰ ζητήσῃ, ἐὰν ὁ παριστάμενος ὡς πληρεξούσιος παρίσταται νομίμως, τὸ ζήτημα δὲ τοῦτο, ὡς ζήτημα δημοσίας τάξεως, ἐξετάζεται ἐνώπιον παντὸς δικαστηρίου καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀποτελεῖ δὲ λόγον ἀναιρέσεως, ἐὰν παραβιασθῇ. Λοιπὸν δὲν ἐπεμβαίνει εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς διοικήσεως τὸ δικαστήριον, ἀλλ’ ἐξετάζει, ἐὰν ἐτηρήθησαν οἱ νόμοι, καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν μεγαλειτέραν ἐγγύησιν τῆς προστασίας τῶν δικαιωμάτων. Νομίζω δὲ, ὅτι ἐκτὸς αὐτῶν τῶν ἐξαιρετικῶν περιπτώσεων δυνάμεθα νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν διάταξιν καὶ εἰς ἑτέραν ἐξαιρετικὴν περίπτωσιν. Ὑπάρχει περίπτωσις πολλάκις, θίγουσα σπουδαιότατα συμφέροντα τῶν δήμων, ἡ περίπτωσις τῶν προσωρινῶν μέτρων καὶ ἐν γένει τῶν ἐξασφαλιστικῶν μέτρων. Χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κείμενος νόμος, Κύριοι, οἱ δήμαρχοι σήμερον ἐπὶ περιστάσεων πολλῶν διορίζουσι πληρεξουσίους, ἢ παρίστανται αὐτοπροσώπως, ἄνευ τῶν διατυπώσεων, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας. Πολλάκις καταλαμβάνονται αὐθαιρέτως δημοτικὰ κτήματα καὶ ἀφαιρεῖται ἡ κατοχὴ τῶν δημοτικῶν κτημάτων ἀπὸ ἄλλους ἅρπαγας. Ἐὰν ὁ δήμαρχος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προστατεύσῃ αὐθωρεὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου, τὰ δημοτικὰ συμφέροντα καταστρέφονται. Λοιπὸν ἐρωτῶ, ὑπάρχει καιρός, ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ, νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τοῦ Συμβουλίου καὶ ἡ ἐπικύρωσις τοῦ νομάρχου; Βεβαίως οὐχί. Ἐὰν ζητηθῇ τοῦτο, ἀπόλλυνται τὰ δικαιώματα τοῦ δήμου. Λοιπὸν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ῥητὸς νόμος, ἀλλ’ ἐξ ἀναλογίας μιᾶς διατάξεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ὕπανδρον γυναῖκα, τὴν πεπροικισμένην, ὅταν βλέπῃ τὴν προῖκά της κινδυνεύουσαν, ἐπιτρέπει νὰ ἔλθῃ αὐτὴ ἡ ἰδία εἰς τὸ δικαστήριον καὶ ὑποστηρίξῃ τὰ συμφέροντα αὐτῆς, ἐξ ἀναλογίας αὐτῆς τῆς διατάξεως τὰ δικαστήρια παρεδέχθησαν, ὅτι ἐπὶ προσωρινῶν μέτρων δύνανται οἱ δήμαρχοι ἄνευ ἀδείας τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἄνευ ἐγκρίσεως τοῦ νομάρχου νὰ παρίστανται εἰς τὰ δικαστήρια. Οὐδέποτε δὲ διὰ τοιαύτην παράλειψιν ἀνῃρέθη ὑπόθεσις εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Διὰ τοὺς λόγους λοιπὸν τούτους νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν νὰ περιλάβωμεν εἰς τὸν νόμον. Αὐτὰς τὰς ὀλίγας σκέψεις περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§121Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πολύτιμοι ἀληθῶς αἱ ὑποδείξεις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ἀποῤῥέουσαι καὶ ἐκ πείρας μακρᾶς καὶ ἐκ γνώσεως τῶν πραγμάτων, διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἄξιαι πολλῆς συστάσεως. Δὲν ἠκούσθη ἐνταῦθα φωνὴ ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἠκούσθησαν ὅμως πολλαὶ φωναὶ, ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀνεπαρκής. Δὲν πρέπει νὰ ξενίσῃ τινὰ, ὄχι μόνον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀσχολεῖται εἰς τὴν σύνταξιν τῶν νόμων, ἀλλὰ καὶ διότι ἀτυχῶς ἐπεκράτησε σχεδὸν πάντοτε μεγάλη ἐπιπολαιότης εἰς τὰ γραφεῖα τῶν Ὑπουργείων κατὰ τὴν διατύπωσιν τῶν νόμων. Δὲν εἶναι ὁ χρόνος κατάλληλος, ἵνα ὁμιλήσω γενικώτερον ἐπὶ τοῦ μεγάλου τούτου κακοῦ, ἀλλὰ περιοριζόμενος εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ τὴν στιγμὴν ταύτην, συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως, ἐνῷ ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν, σταματήσῃ εἰς τὰς λεπτομερείας, τάσσομαι δὲ μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας περὶ συστάσεως ὀλιγομελοῦς, οὐχὶ πολυμελοῦς, ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα. Κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, δύο εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὑπαγορεύσαντες τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου· πρῶτον ὁ λόγος τῆς μὴ ἐκλογῆς Δημοτικὸν Συμβουλίων, καὶ δεύτερον ὁ συνηθέστερος τοῦ μὴ δυνατοῦ τῆς συγκροτήσεως τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Περὶ τοῦ πρώτου βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ὅμως, ἔχω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, ὅσοι ἤμεθα εἰς τὴν Βουλὴν τῆς ἑβδόμης Μαρτίου 1891, περὶ καταρτισμοῦ τῶν συνεδριάσεων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, ὅστις ἠθέλησεν ἀκριβῶς νὰ προνοήσῃ περὶ τούτου καὶ τιμωρήσῃ τοὺς συμβούλους, οἱ ὁποῖοι δὲν προσέρχονται. Καὶ ἐρωτῶ, ἐφηρμόσθη ποτὲ αὐτὴ ἡ διάταξις; Σφόδρα ἀμφιβάλλω. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν δήμων, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ ποτὲ δικαίωμα ἄνευ ὑποχρεώσεως. Σᾶς ὑπενθυμίζω δὲ, ὅτι κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀνάγκη νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ νόμου σοφωτάτου καὶ ἴσως τοῦ τελειοτάτου. Αὐτὸς εἶναι ὁ Γαλλικὸς νόμος τῆς 5 Ἀπριλίου 1884, ἐν τῷ ὁποίῳ, κύριε Ὑπουργὲ καὶ κύριοι συνάδελφοι, θέλετε εὕρει εἰς τὰ ἄρθρα αὐτοῦ ὡρισμένας διατάξεις. Ἁπλῶς μόνον, ὅπως ληφθῇ σημείωσις, ἀναφέρω τὰ ἄρθρα 90, 121 καὶ 122, ἐξ ὧν τὸ τελευταῖον (122) ὁρίζει τάδε (ἀναγινώσκει): «Ὁ δήμαρχος δύναται πάντοτε ἄνευ προηγουμένης ἐγκρίσεως νὰ ἐγείρῃ πᾶσαν ἀγωγὴν περὶ νομῆς, ἢ νὰ παρίσταται ὡς ἐναγόμενος εἰς τοιαύτην καὶ νὰ ἐνεργῇ πᾶσαν πρᾶξιν πρὸς συντήρησιν τῶν δικαιωμάτων ἢ διακοπὴν ἐκπτώσεως αὐτῶν. «Δύναται ἄνευ ἄλλης ἐγκρίσεως νὰ ἐκκαλῇ καὶ νὰ ἀναιρεσιβάλλῃ πᾶσαν ἀπόφασιν, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ὑποστήριξις τῆς ἐφέσεως καὶ τῆς ἀναιρέσεως ἄνευ νέας ἐγκρίσεως.» Κατὰ τὸν Γαλλικὸν νόμον,—τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ παρ’ ἡμῖν ἐν ἀναλογίᾳ,—ὁ δήμαρχος εἶναι ἐπιτετραμμένος νὰ ἐκπροσωπῇ τὸν δῆμον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, εἴτε ὡς ἐνάγοντα, εἴτε ὡς ἐναγόμενον, ἐν συσκέψει μετὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς ἀνωτέρας διοικήσεως. Τὸ ἄρθρον 121 λέγει, ὅτι οὐδεὶς δῆμος, οὔτε κοινότης, δύναται νὰ παραστῇ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ἄνευ προηγουμένης ἐγκρίσεως τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου. Ἐκτὸς τῶν περιπτώσεων τῶν παραβλεπομένων ὑπὸ τῶν ἄρθρων 122 καὶ 154. Τὸ τελευταῖον προβλέπει τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀποφασίζεται νὰ γείνωσι δημοτικαὶ εἰσπράξεις μετὰ προηγουμένην ἔγκρισιν τοῦ νομάρχου, ἐὰν δὲ γείνῃ ἀνακοπὴ τοῦ ἐντάλματος αὐτοῦ, τότε δὲν ἀπαιτεῖται ἄλλη ἔγκρισις. Ἀλλ’ ἔχει καὶ ἑτέραν σοφὴν διάταξιν. Εἴπομεν περὶ τῆς ἀμελείας τῶν δημοτικῶν συμβούλων, καὶ ἀτυχῶς εἶναι ὡμολογημένον τὸ πρᾶγμα· ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἀμέλεια τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, καὶ δύναται νὰ συμβῇ καὶ ἔνοχος ἀμέλεια. Ὁ Γαλλικὸς νόμος προβλέπει τὴν ἀμέλειαν αὐτὴν, καὶ ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐγκρίσεως. Ὅλα αὐτὰ τὰ εἶπον ἐκ τοῦ προχείρου, διὰ νὰ παραστήσω τὸ ἀκόλουθον· ὅτι, ἐνῷ συμμερίζομαι τὴν ἰδέαν τοῦ νομοσχεδίου, οὐδόλως ἐπικροτῶ εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτοῦ.

§122Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ὅσα ἐῤῥέθησαν καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν εἶναι ἐπαρκῆ, ὅπως προβῇ ἡ Βουλὴ, χωρὶς νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀπεδείχθη ἀτυχὲς, εἰς τὴν κατάρτισιν δηλαδὴ ἐπιτροπῆς. Νομίζω ὅτι, ὅσον καὶ ἂν θελήσῃ τις νὰ ἐρευνήσῃ δι’ ἐπιτροπῆς, ἀδύνατον νὰ εὕρῃ ἄλλας περιπτώσεις, παρὰ τὰς ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν. Αἱ περιπτώσεις ἦσαν δύο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ἡ πρώτη, ὅταν δὲν ὑφίστανται ποσῶς Δημοτικὰ Συμβούλια, ἡ ἄλλη, ὅταν ὑφίστανται μὲν, ἀλλὰ δὲν συνεδριάζουν, ἐπίκειται δὲ κίνδυνος. Ἐπ’ αὐτῶν κυρίως περιωρίσθη ἡ προχθεσινὴ συζήτησις, πάντες δ’ ἐμείναμεν σύμφωνοι, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην περίπτωσιν, ὑπάρχει κίνδυνος, ἐὰν εἰσαχθῇ ἡ καινοτομία, ἡ ὁποία εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπροτάθη ὅμως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν περίπτωσιν, τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ἤθελε βεβαιωθῆ ὑπὸ τοῦ δημάρχου ὅτι δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ συνέλθῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὅτι δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς στρεψοδίκους ἐνστάσεις καὶ ἀναβολὰς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὸν διορισμὸ τοῦ πληρεξουσίου τῇ ἐγκρίσει τοῦ προϊσταμένου νομάρχου. Ὁ ἐκ Μαντινείας ὅμως ἔντιμος Βουλευτὴς παρέστησε τὸν ἑξῆς κίνδυνον, τὸν κίνδυνον τοῦ νὰ ἐμφανίζηται μὲν πληρεξούσιον ἐπὶ δικαστηρίου, ἐν ᾧ σημειοῦται, ὅτι ὁ δήμαρχος ἐγκρίσει τοῦ νομάρχου διώρισε τὸν δεῖνα δικηγόρον, διότι κατέστη ἀδύνατον νὰ συγκροτηθῇ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, καὶ ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ἀλλ’ ἀμφότερα νὰ προσβάλλωνται ὑπὸ τοῦ ἀντιδίκου ὡς μὴ ἀληθῆ, δηλαδὴ καὶ τὸ ὅτι δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ συγκροτηθῇ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ τὸ ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη. Αὐταὶ αἱ περιστάσεις εἰς οἱονδήποτε ξένον νόμον καὶ ἂν ζητήσωμεν νὰ εὕρωμεν πῶς ἐλύθησαν, καὶ ὅσον ἡ ἐπιτροπὴ, ἣν θὰ ἐκλέξητε, καὶ ἂν σκεφθῇ, εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρῃ διέξοδον. Ἡ μόνη διέξοδος εἶναι αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος ἐκ Μαντινείας Βουλευτής. Πρέπει ὑπὸ τοῦ νομάρχου νὰ βεβαιῶται, ὅτι ἐκλήθη ὑπὸ τοῦ δημάρχου τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὅπως ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ διορισμοῦ πληρεξουσίου, καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν συνῆλθεν. Ὁμιλῶν προχθὲς καὶ συμπληρῶν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ, εἶπον ὅτι, ὅταν ἐν τῷ πληρεξουσίῳ βεβαιῶται ὑπὸ τοῦ νομάρχου ὅτι ἅπαξ — καὶ κατ’ ἐμὴν γνώμην καλλίτερον δὶς — ὁ δήμαρχος συνεκάλεσε τὸ Συμβούλιον, ἀλλὰ τοῦτο δὲν συνῆλθεν, ὅπως διορίσῃ πληρεξούσιον δικηγόρον, ὅταν δηλ. ἐπικυροῖ τὴν βεβαίωσιν τοῦ δημάρχου, δίκαιον εἶναι νὰ καθιστᾷ τὸ περιεχόμενον τοῦ πληρεξουσίου ἀναμφισβήτητον ὡς πρὸς τοῦτο ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπηται κατ’ αὐτοῦ οὐδεμία ἀνταπόδειξις. Ἐπίσης ὡς πρὸς τὴν ἄλλην περίπτωσιν, ἂν βεβαιοῦται ὑπὸ τοῦ νομάρχου, ὅτι ἀληθῶς ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ δήμαρχος, νὰ μὴ δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ ἡ ἀνάγκη ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, καὶ νὰ σταματᾷ ἡ δίκη ἕνεκα τῆς ἀμφισβητήσεως αὐτῆς, νομίζω ὅτι, ὅσον καὶ ἂν σκεφθῇ ἐπιτροπὴ, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τούτων νὰ φθάσῃ εἰς καλλιτέραν λύσιν. Ἀλλ’ ἐπροτάθησαν σήμερον καὶ ἄλλαι περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι συχνὰ ἀπαντῶσι καὶ εἰς κίνδυνον ἐκθέτουν τὰ δημοτικὰ συμφέροντα. Καλὸν θὰ ἦτο νὰ περιελάμβανε τὸ νομοσχέδιον καὶ περὶ τῶν περιπτώσεων αὐτῶν καὶ ἄλλων, καθ’ ἃς νὰ ἐπιτρέπηται νὰ προβαίνῃ ὁ δήμαρχος καὶ ἀμέσως εἰς διορισμὸν πληρεξουσίου, ἄνευ διατυπώσεων. Ποῖαι εἶναι αὗται; Εἶναι ἡ περίπτωσις τῶν προσωρινῶν μέτρων. Εἴτε ἐναγόμενος εἶναι ὁ δῆμος, εἴτε ἐνάγων, νὰ δύνηται νὰ προβαίνῃ ὁ δήμαρχος εἰς διορισμὸν πληρεξουσίου μόνον διὰ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ νομάρχου, καὶ κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, καὶ ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ νομάρχου. Ὁσάκις, δεύτερον, πρόκειται περὶ διακοπῆς παραγραφῶν, ἢ ὁσάκις πρόκειται περὶ συντηρητικῶν μέτρων. Καθ’ ὅλας αὐτὰς τὰς περιπτώσεις ὁ κίνδυνος τῆς ἀναβολῆς εἶναι προφανής. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις περίπτωσις ὁμοία...

§123ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ὑποθέσατε ὅτι ὑπάρχει μία δίκη ἐκκρεμὴς, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἐπέμβῃ χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου ὁ δήμαρχος...

§124ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι παρέμβασις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει συνήθως τὸ κατεπεῖγον. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρουσιάζουν συνήθως τὸ κατεπεῖγον, εἶναι τὰ προσωρινὰ μέτρα, αἱ διακοπαὶ παραγραφῶν καὶ ἡ λῆψις συντηρητικῶν μέτρων, καὶ περὶ αὐτῶν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διαλάβωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, συμπληροῦντες αὐτό.

§125Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω ὅτι, ἂν ἡ ἐξαίρεσις, τὴν ὁποίαν προτείνουν οἱ κ. συνάδελφοι, ἐγίνετο κανὼν, τὸ ζήτημα θὰ ἐλύετο πολὺ συμφερώτερον διὰ τοὺς δήμους καὶ θὰ ἐξησφάλιζε πραγματικῶς τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Διὰ ν’ ἀποφασίσωμεν τοῦτο, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν εἰς τί χρησιμεύουν αἱ διατυπώσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὁ δημοτικὸς νόμος ὑποβάλλει τὸν διορισμὸν τοῦ πληρεξουσίου. Αἱ διατυπώσεις αὗται εἶναι ἀπόφασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἔγκρισις τῆς Νομαρχίας. Τί γίνεται ἐν τῇ πράξει, ὅταν μάλιστα ὁ δῆμος ἦναι ἐναγόμενος; Αἱ διατυπώσεις αὗται ἐτέθησαν διὰ νὰ προφυλάξωσι τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου κατὰ τῆς δολιότητος τοῦ δημάρχου. Ἄν, Κύριοι, ὁ δήμαρχος ἦναι κακῆς πίστεως καὶ δὲν κήδεται τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου, δὲν θέλει νὰ ὑπερασπίσῃ τὸν δῆμον, δὲν προκαλεῖ τὸν διορισμὸν τοῦ πληρεξουσίου, ἐνῷ, ἐὰν εἴπωμεν ὅτι πάντοτε ὀφείλει νὰ προβαίνῃ εἰς τὸν διορισμὸν πληρεξουσίου, τότε ἡ ἀσφάλεια τοῦ δήμου εἶναι βεβαιοτέρα. Διατὶ ὅταν πρόκηται περὶ προσωρινῶν μέτρων ἐμπιστευόμεθα τὸν δήμαρχον; Ἤκουσα θεωρίας περὶ αὐτοδιοικήσεως. Ὁ δῆμος τότε θ’ αὐτοδιοικηθῇ, ὅταν δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ἐξουσίαν. Διατὶ νὰ ἐγκρίνῃ ὁ νομάρχης τὸν διορισμὸν τοῦ πληρεξουσίου; εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ καὶ ἡ γνωμοδότησις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου; Θὰ ἐνόουν αὐτὰς τὰς διατυπώσεις, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐγερθῇ ἀγωγή τις σπουδαία ἐκ μέρους τοῦ δήμου· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ ἦναι ἐναγόμενος ὁ δῆμος, τί νὰ εἴπῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον; Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γίνεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ δήμαρχος προτείνει· δὲν γίνεται ἐκλογὴ τοῦ δικηγόρου, ἀλλὰ γίνεται ἁπλῶς μία διατύπωσις. Τί τὰς θέλετε αὐτὰς τὰς πολλὰς ἐξαιρέσεις; Ἁπλῶς πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ δήμαρχος δύναται νὰ διορίζῃ τὸν πληρεξούσιον. Αἱ διατυπώσεις αὗται μόνον προσκόμματα φέρουν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, καὶ τίποτε ἄλλο. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνεται ὡς ἐξαίρεσις, πρέπει νὰ νομοθετηθῇ ὡς κανὼν, τὸν πληρεξούσιον νὰ τὸν διορίζῃ ὁ δήμαρχος, καὶ νὰ μὴ ὑπόκηται ὁ διορισμὸς εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ νομάρχου. Νομίζω ὅτι οὔτε ἐπιτροπαὶ χρειάζονται, οὔτε τίποτε.

§126Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Ἑλλάδι τόσον πολὺ ἐτελειοποιήθημεν, ὥστε τὸ νομοθετεῖν τὸ ἔχομεν ἔργον εὐχερέστατον, καὶ τοσοῦτον ἀνεπτύχθημεν, ὥστε ὅλαι αἱ πεπολιτισμέναι κοινωνίαι πρέπει νὰ ἐντρέπωνται, ὅταν παρουσιάζωνται ἐνώπιον ἡμῶν, διότι ἐκεῖνοι τὸ νομοθετεῖν τὸ ἔχουν ὡς πολὺ δυσχερές. Τὸ δὲ ὕφος ἀκόμη, μὲ τὸ ὁποῖον ἐνίοτε ὁμιλοῦμεν, ἀποδεικνύει ὅτι τὸ νομοθετεῖν τὸ θεωροῦμεν εὐκολώτατον. Ἂν ἐν Γαλλίᾳ σκέπτωνται περὶ ἐγγυήσεων, ἃς ὀφείλει νὰ παρέχῃ ὁ δήμαρχος ὁ Γάλλος, σκέπτονται ἐξ ἀνοησίας, φαίνεται, οἱ Γάλλοι, ἐνῷ ἡμεῖς ἐδῶ ἀνεπτύχθημεν τόσον καὶ ἔχομεν δημάρχους τόσας παρέχοντας ἐγγυήσεις, ὥστε εἶναι ἄδικον νὰ σπάζωμεν τὸ κεφάλι μας, ζητοῦντες ἐγγυήσεις παρὰ τῶν δημάρχων! Ἐνθυμοῦμαι, ταῦτα λέγων, τοὺς λόγους τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, εἰπόντος ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη μικρᾶς τινος συσκέψεως, εὐκολώτατον πρᾶγμα εἶναι νὰ συμπληρώσωμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ θέλων νὰ συμπληρώσῃ αὐτὸ κατὰ τρόπον, ὡς εἶπεν, εὐκολώτατον, ἀμέσως μᾶς ἐπαρουσίασε νομοθεσίαν ὁλόκληρον, καὶ εἰς πᾶσαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν, ἀνεφύετο καὶ ἓν ζήτημα, ἐπαρουσιάζετο καὶ μία περίπτωσις, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ ἴδιος δὲν εἶχε προΐδει, καὶ ἐν τούτοις μᾶς ἔλεγεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ψηφίσωμεν, καὶ νὰ μὴ σκεπτώμεθα περὶ ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ μᾶλλον περὶ τοῦ κατεπείγοντος. Αὐτὰ ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Δεληγεώργη, καὶ ἠπόρησα τῷ ὄντι, πῶς αὐτὸς νὰ παριστᾷ τὸ νομοθετεῖν τόσον εὔκολον καὶ εὐτελές! Καὶ προεδίκαζε περὶ τίνος θὰ ἐσκέπτετο ἡ ἐπιτροπή, διότι ἦσαν τὰ ζητήματα λελυμένα, καὶ ἦσαν λελυμένα διότι αὐτὸς τὰ εἶχε λελυμένα κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον τοῦ κρίνειν. Ἀλλὰ μὴ ἆρά γε καὶ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐσκέπτετο ὡς ἐκεῖνος; ἢ θὰ ἐσκέπτετο ἐπὶ ἄλλων ὅλως βάσεων; Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐσκέφθη μόνον περὶ μιᾶς διεξόδου, πῶς νὰ παρίσταται ὁ δῆμος, ἀλλὰ περὶ παραστάσεως, οὕτως εἰπεῖν, ἀξιοχρέου. Δὲν ἐκοπίασε πολύ· ἐζήτησε μόνον νὰ εὑρεθῇ εἷς τρόπος ἵνα παρίσταται νομίμως ὁ δῆμος. Εἶπε, καθ’ ὑπόθεσιν, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται νὰ λεχθῇ, ὅτι δὲν ἐκλήθη τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἅπαξ ἢ δὶς, ἀλλὰ νὰ θεωρῆται βέβαιον, ὅτι συνεκλήθη τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Ὁ σκοπὸς, φαίνεται, εἶναι νὰ εὕρωμεν μόνον τυπικὴν διέξοδον, δηλ. νὰ ἐκτελεσθῶσιν οἱ τύποι. Ἀλλὰ πῶς γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος, ὅτι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ σκεφθῇ ἐπὶ τοιούτου θέματος κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι; Ἐὰν σκεφθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι, πιθανὸν τῳόντι νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος ἔλυσε προχείρως ὅλα τὰ ζητήματα. Ἀλλὰ, ὡς ἠκούσατε, καὶ τότε πάλιν δὲν θὰ δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ὑπῆρξαν λύσεις ἁπλαῖ καὶ πρόχειροι· διότι ἀμέσως ἐπαρουσιάσθη παρ’ ἑτέρου ἀξιοτίμου συναδέλφου μία περίπτωσις, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἦτο ἕτοιμος αὐτὸς οὗτος ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ ἀπαντήσῃ. Καὶ ὁ ἔχων τὴν παραμικρὰν πεῖραν περὶ τὸ νομοθετεῖν θὰ ἴδῃ, ὅτι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος νομίζει εὐκόλως λυόμενα, ἐγείρονται ἄπειρα ζητήματα, περὶ τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ σκεφθῇ τις, ὅταν καλῆται νὰ νομοθετήσῃ. Ἀλλ’ εἶναι γενικὸν τὸ κακὸν τοῦτο παρ’ ἡμῖν τοῖς Ἕλλησιν ὡς πρὸς τὸ νομοθετεῖν· διότι χανόμεθα περὶ τὰς λέξεις, διότι ζητοῦμεν μόνον τὰς διεξόδους, τίνι τρόπῳ λόγου χάριν νὰ παρίσταται ὁ δῆμος παριστάμενος νομίμως ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Μὲ τὰς λέξεις μόνον τρεφόμενοι νομοθετοῦμεν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔχομεν ἀληθεῖς ὀργανικοὺς νόμους, διότι οὐδὲν τὸ πρακτικὸν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν, οὐδὲν τὸ ἀνάλογον πρὸς τὰς τοπικὰς περιστάσεις, οὐδὲν τὸ προερχόμενον ἐκ τῆς παρατηρήσεως καὶ τῆς ἀληθοῦς πείρας. Ὁ σκοπὸς εἶναι, Κύριοι νὰ κρίνωμεν, κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὰς ὅσον οἷόν τε ἀνθρωπίνως δυνατὰς ἐγγυήσεις τῆς καταλλήλου, τῆς πρεπούσης παραστάσεως τῶν δήμων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Καὶ τίς ἀγνοεῖ, ἐν Ἑλλάδι βιῶν, ἐὰν γνωρίζῃ μάλιστα τὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν, ὅτι δύναται εἷς δήμαρχος, ὁ ὁποῖος δὲν παρέχει τὴν ἐλαχίστην ἐγγύησιν, καὶ κατὰ σύμπτωσιν ἐξελέχθη, νὰ μὴ παρέχῃ τὴν ἐλαχίστην ἐγγύησιν, οὐδὲ προκειμένου περὶ ἑνὸς ἀντικειμένου 100 δραχμῶν; Ἂς τὸ εἴπωμεν μετὰ λύπης, διότι εἶναι τὸ σωτηριωδέστερον νὰ ὁμολογῶμεν τὴν κατάστασίν μας. Δὲν λέγω ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ κανών, ἀλλὰ δύναται νὰ συμβῇ εἴς τινα δῆμον τοῦ Κράτους. Καὶ νομίζετε ὅτι δὲν τρέχουσι κίνδυνον τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ δήμου, ἐὰν ἀφήσητε εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ ἢ νὰ μὴ διορίζῃ ἕνα δικηγόρον; Καὶ ἐὰν διορίσῃ χωρὶς νὰ ἔχητε ἐγγύησιν διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ δήμου, τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ δήμου τὴν ἔχετε ἀληθῆ. Ἰδοὺ πῶς τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου θυσιάζονται. Χανόμεθα μόνον μὲ τοὺς τύπους, καὶ τοῦτο πράττομεν πάντοτε ἐν Ἑλλάδι! Ποτὲ δὲν ἐνεκύψαμεν εἰς τὴν μελέτην τοῦ τόπου, ποτὲ δὲν ἠθελήσαμεν νὰ....

§127Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε, μίαν παρατήρησιν; Δὲν νομίζετε ὅτι ὅλας αὐτὰς τὰς λαμπρὰς θεωρίας δύνασθε νὰ τὰς εἴπητε καὶ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν;

§128ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρόκειται νὰ μὴ γείνῃ ἀπόψε δευτέρα ἀνάγνωσις.

§129Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Καὶ ἡ Βουλὴ ἐκουράσθη, ὡς βλέπετε, καὶ ἡ ὥρα εἶναι προχωρημένη.

§130ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τοῦτο· ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἔπραττον, ἤθελον ἀνατρέψει ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγω, διότι θ’ ἀνεγνώριζον, ὅτι ἀρκεῖ νὰ συζητῶμεν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἐνῷ ἐγὼ ἀκριβῶς ὑποστηρίζω, ὅτι οὐδὲ ἀπὸ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως εἶναι ἀρκετὸν νὰ συζητῶνται τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἀλλὰ πρέπει ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως νὰ γίνωνται πλήρεις συζητήσεις τοιούτων θεμάτων. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατόν, ἀντιφάσκων πρὸς ἐμαυτόν, νὰ εἴπω ὅτι «ἃς τὰ εἴπωμεν καὶ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν»; Εἶναι δὲ ὀλεθριώτατον ἐνίοτε τὸ πλειστάκις ἐπαναλαμβανόμενον: «ἀφήσατε, Κύριε, εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.» Ἀλλὰ πρέπει, Κύριοι νὰ συνέλθωμεν εἰς ἑαυτούς, νὰ κάμωμεν, οὕτως εἰπεῖν, μίαν ἐπανάστασιν καθ’ ἡμῶν αὐτῶν, διότι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ σωφρονήσωμεν διὰ τὸ μέλλον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν· διότι τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο, αὐτὰ τὰ ὁποῖα μᾶς φαίνονται ἐπουσιώδη καὶ τὰ ὁποῖα παρατρέχομεν ἀπαρατήρητα, αὐτὰ παρεσκεύασαν τὸν ὄλεθρον τοῦ Κράτους καὶ τοὺς κινδύνους τοῦ ἔθνους ἡμῶν! Ὁ σκοπὸς εἶναι λοιπὸν, Κύριοι, νὰ εὕρωμεν ἐγγυήσεις πραγματικάς, ἐκπροσωπήσεις ἀληθεῖς τῶν δήμων. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οἱ θεσμοθετήσαντες καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ δήμαρχος δὲν ἦτο ἢ ἓν ὄργανον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐν πράγματι προσέθετον ὅλως περιττὰς ἐγγυήσεις. Ὁ δήμαρχος εἶναι κατὰ θεωρίαν διφυὴς ἀρχή, δημοτικὸς ἄρχων καὶ δημόσιος ὑπάλληλος· ἀλλὰ τότε πράγματι ἐτέλει ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὴν ἐξουσίαν Μονάρχου, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐσκέφθησαν ὅτι παρεῖχεν ἀρκετὰς ἐγγυήσεις ὁ δήμαρχος, καὶ ἠθέλησαν τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ποῦ στηριζόμενοι ἡμεῖς θεωροῦμεν ὅτι εἶναι περιττὴ καὶ αὐτὴ ἡ ἐγγύησις, καὶ ἀρκεῖ μόνον ὁ δήμαρχος; Καὶ δὲν ἠθέλησα μὲν προκαταβολικῶς ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, συζητῶν λεπτομερείας, ἐνῷ πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς καὶ περὶ μελέτης τοῦ νομοσχεδίου τούτου πληρεστέρας, γαληνιωτέρας, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία σύστασις ἐπιτροπῆς καταδεικνύει, ἐπισφραγίζει, οὕτως εἰπεῖν, τὴν σπουδαιότητα τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἀφ’ ἑτέρου δικαιοῖ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν πρώτην φορὰν παρίσταται Ὑπουργὸς λαμβάνων περὶ τοῦ κενοῦ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται, ἀλλ’ εἶπον, ὅταν ὡμίλουν γενικῶς,—διότι γενικῶς ὤφειλον νὰ ὁμιλήσω,—ὅτι ἔπρεπε τὸν καταμερισμὸν τῆς ἐξουσίας, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν πρακτικῶς, νὰ τὸν ἐπεκτείνωμεν καὶ μέχρι τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ὑποδεικνύω γενικῶς ἐκεῖνο, εἰς ὃ ἐν καιρῷ θὰ καταλήξω. Δὲν θέλω ὅμως νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν ἐκ προοιμίων, λέγων λεπτομερείας. Ὑποδεικνύων τοιοῦτον τρόπον, εἰς αὐτὸ τείνω, δηλαδὴ φρονῶ, ὅτι πρέπει τὸ Συμβούλιον τὸ Δημοτικὸν ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ ἄλλων ἀρχῶν νὰ διορίζῃ πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι νὰ μένωσι πληρεξούσιοι εἰς ὅλας τὰς δίκας ἐπί τινα χρόνον, διότι εἶναι ἀδιάκοπος ἡ ἀνάγκη αὕτη. Ὅπως παρίσταται εἰς ἓν ἄτομον, τὸ ὁποῖον ἔχει πολλὰς ὑποθέσεις, ὅπως εἰς μίαν ἑταιρίαν, ὅπως εἰς μίαν Τράπεζαν παρίσταται ἡ ἀνάγκη νὰ ἔχῃ δικηγόρον, τὸν ὁποῖον νὰ ἔχῃ πάντοτε ἕτοιμον, τοιουτοτρόπως παρίσταται τοιαύτη ἀνάγκη καὶ εἰς τοὺς δήμους. Διατὶ λοιπὸν νὰ θέλωμεν, διὰ νὰ ὑπερασπισθῇ ἓν αἰφνιδίως ἀπειλούμενον δικαίωμά του, νὰ συνέλθῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον; Διατὶ δὲν ἐμπιστευόμεθα ἅπαξ τοὐλάχιστον κατ’ ἔτος εἰς τὴν κρίσιν αὐτοῦ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν, ἐὰν θέλητε, ἀνωτέρας ἀρχῆς, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως; διατὶ δὲν ἐμπιστευόμεθα εἰς αὐτὸ νὰ διορίζῃ τοὺς πληρεξουσίους αὐτοῦ; Ἀλλὰ τέλος πάντων δὲν λέγω ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον μέτρον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ λάβωμεν· εἶναι καὶ ἄλλα πάμπολλα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προταθῶσι καὶ νὰ μελετηθῶσιν ἐνώπιον μιᾶς ἐπιτροπῆς. Ἐὰν νομίζητε ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν εἰς ἓν πρόσωπον τὸν διορισμὸν δικηγόρου εἰς τοὺς δήμους, ἐγώ, ἐναντίον τῶν ἰδεῶν μου, θ’ ἀποδεχθῶ, ἀντὶ νὰ ἦναι ἁρμόδιος μόνος ὁ δήμαρχος, νὰ διορίζῃ ὁ Ὑπουργὸς τὸν δικηγόρον. Ἔχω τοὐλάχιστον μίαν ἐγγύησιν τότε. Διατὶ τάχα νὰ τρεφώμεθα μὲ τὰς λέξεις; Διατὶ νὰ θέτωμεν εἰς κίνδυνον τὸ πραγματικὸν συμφέρον τοῦ δήμου, μόνον διὰ τὴν ἱκανοποίησιν αὐτὴν, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος παρίσταται καὶ διορίζει τὸν δικηγόρον, ὀνομάζεται δήμαρχος, ἐνῷ ἴσως διορίζων τὸν δικηγόρον ἀποπλανᾷ αὐτόν, — δὲν θέλω ν’ ἀποδώσω καμμίαν αἰτίασιν εἰς τὸν δικηγόρον — καὶ θυσιάζει μεγάλα συμφέροντα τοῦ δήμου, συνεννοούμενος μὲ τὸν ἀντίδικόν του; Λοιπὸν, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν θεσμὸν αὐτοδιοικήσεως, ἔχοντες κεκτημένην πλέον τὴν πεῖραν, πρέπει νὰ σκεπτώμεθα πρακτικῶς, νὰ μὴ πλανώμεθα. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀξία παντὸς ἐπαίνου τῷ ὄντι εἶναι ἡ πρωτοβουλία, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἔλαβεν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἀντικειμένου, ἀπαιτεῖται ἔρευνα τῶν συμβαινόντων ἁπανταχοῦ τοῦ Κράτους. Πρέπει κατ’ ἀνάγκην ἡ Βουλὴ νὰ μελετήσῃ ἐν πληρεστέρᾳ γαλήνῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διὰ μιᾶς ἐπιτροπῆς.

§131Π. ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι προτείνει ἀκριβῶς αὐτό.

§132ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν ἐγένετο τόση συζήτησις!

§133Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν φρονεῖτε ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τώρα εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, νὰ συστηθῇ δ’ εἶτα ἐπιτροπὴ, καὶ τὴν Δευτέραν νὰ μᾶς φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της;

§134ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ γείνωσι δύο ἀναγνώσεις ἀκέραιαι.

§135ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἀνεγνώσθη, κύριε Πρόεδρε.

§136ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρατηρῶ, Κύριοι, ὅτι πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, ἢ μᾶλλον ἡ Βουλὴ ἐντελῶς εἶναι σύμφωνος εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Πάντες οἱ προαγορεύσαντες ἀνεγνώρισαν καὶ ἀναγνωρίζουσι τὴν ἀνάγκην τῆς θεραπείας τῆς ἐλλείψεως, τὴν ὁποίαν παρέστησεν ἡ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τουτέστι τῆς ἐλλείψεως πληρεξουσίου ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἢ ὅταν ὑπάρχῃ μὲν, δὲν ἦναι δὲ δυνατὸν νὰ συνέλθῃ. Ὅταν λοιπὸν πάντες ἤμεθα σύμφωνοι εἰς τοῦτο, πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον τοῦτον· ὅταν ἀναγνωρίζομεν, ὅτι σήμερον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡμεῖς παρατείνομεν τὰς συζητήσεις, ὕψιστα συμφέροντα δήμων τινῶν καταστρέφονται...

§137ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπειλοῦνται.

§138ΚΟΡΠΑΣ. Καταστρέφονται καὶ κατεστράφησαν, κύριε συνάδελφε, δὲν ἀπειλοῦνται. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω πλειότερον βεβαίως πάντων ὑμῶν, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἴσως δῆμοι χάνουσι δίκας μεγίστων ποσῶν, διότι δὲν ἔχουσι Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἵνα διορίσῃ τὸν πληρεξούσιον τοῦ δήμου, ὅπως παρασταθῇ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§139Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ φρονεῖτε ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐγερθῇ ἀγωγὴ καὶ νὰ ζητηθῇ εὐθύνη, τοὐλάχιστον ἀστικὴ, παρὰ τῶν Κυρίων ἐκείνων, οἵτινες γίνονται αἴτιοι τοιαύτης ζημίας τοῦ Κράτους;

§140ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀφερέγγυοι.

§141ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δώδεκα ἄνθρωποι δὲν εἶναι ἀφερέγγυοι.

§142ΚΟΡΠΑΣ. Ὅσον ἀναγνωρίζω καὶ ἀνομολογῶ ὅτι αἱ θεωρίαι τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ εἶναι ἀληθῶς λαμπραὶ, διότι ἠσχολήθη περὶ τὰ θέματα ταῦτα ὁ κ. συνάδελφος, τόσον νομίζω, ὅτι πρέπει διὰ μίαν στιγμὴν ν’ ἀφήσωμεν τὰς θεωρίας ταύτας διὰ τὸ μέλλον, ἵνα σκεφθῶμεν τότε περὶ ῥιζικωτέρας μεταῤῥυθμίσεως τοῦ κειμένου νόμου, καὶ σήμερον ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοῦ τοσοῦτον ἐπείγοντος, τοῦ τοσοῦτον ἀναγκαίου. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐπιθυμῶ νὰ φανῇ ὅτι δέχομαι τὰς ἀτελείας, αἵτινες παρεστάθησαν παρά τινος συναδέλφου, ἐνῷ ἠδύνατο ἴσως νὰ περιέχῃ τὸ νομοσχέδιον πλείονας ἐγγυήσεις, δέχομαι μετ’ εὐχαριστήσεως τὴν πρότασιν, ἵνα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καταρτίσῃ ἐπιτροπὴν ἐξ ἁρμοδίων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐντὸς τριῶν κατ’ ἀνώτατον ὅρον ἡμερῶν νὰ ὑποβάλωσι πλῆρες νομοσχέδιον, πληροῦν τὸν σκοπόν.

§143Π. ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Μέχρι τῆς Δευτέρας.

§144ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι τοῦτο δυνατόν.

§145ΚΟΡΠΑΣ. Τὴν Τρίτην νὰ ὑποβληθῇ. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον εἶπον· ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ προλάβῃ τὰ κακὰ, περὶ τῶν ὁποίων ἐλάλησα, καὶ ἑπομένως ἠδυνάμην, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ὑπεδείκνυε τὸ μέτρον τῆς παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπὴν, νὰ δεχθῶ πᾶσαν τροποποίησιν, συντελοῦσαν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἤθελον μάλιστα καὶ παρασκευάσει τροπολογίαν, διότι οὐδεὶς τῶν προαγορευσάντων Βουλευτῶν ἐμνήσθη μιᾶς περιστάσεως, ἡ ὁποία εἶναι γνωστοτάτη. Αὕτη εἶναι ἡ τῶν ἀγαθοεργῶν καταστημάτων καὶ τῶν ναῶν, διευθυνομένων ἐπίσης τῶν μὲν ὑπὸ Ἀδελφάτων, τῶν δὲ ὑπὸ Συμβουλίων, τῶν ὁποίων τοὺς πληρεξουσίους διορίζουσι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, καὶ ἑπομένως καὶ ταῦτα πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὑπομιμνήσκω τὴν περίστασιν ταύτην εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ συγκροτηθῇ.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, καλλίτερον νὰ ὑποβάλητε τὴν τροπολογίαν σας, τὴν ὁποίαν βεβαίως θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιτροπή.

§147ΚΟΡΠΑΣ. Μάλιστα. Ἰδού, ὑποβάλλω αὐτήν.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 92). Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παραδέχεται εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου...

§149ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον παραπέμπεται εἰς ἐπιτροπήν, πρέπει ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ καιρὸς, ἵνα μελετήσῃ αὐτό. Δὲν κερδίζομεν τίποτε, ἐὰν προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν σήμερον.

§150ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κερδίζομεν μίαν ἀνάγνωσιν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον σήμερον, ἡ ἐπιτροπὴ δὲ, ἡ ὁποία θὰ καταρτισθῇ ἐκ τῶν κυρίων Δεληγεώργη, Χατζοπούλου καὶ Ταταράκη, θὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της μέχρι τῆς προσεχοῦς Τρίτης.

§152ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀντικαταστήσητε.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντὶ τοῦ κ. Δεληγεώργη ὁ κ. Μπακόπουλος.

§154ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται ὁ κ. Δεληγεώργης νὰ ἀρνηθῇ, κύριε Πρόεδρε, λόγῳ ἀποστροφῆς κατὰ τῶν προσώπων.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἶναι ἐναντίος τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς.

§156Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κύριος Μαυρομαρᾶς.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἦναι τριμελὴς ἡ ἐπιτροπή. Παρακαλοῦνται οἱ τρεῖς οὗτοι κύριοι βουλευταί, Χατζόπουλος, Ταταράκης καὶ Μπακόπουλος, νὰ συνέλθωσιν, ἐργασθῶσι καὶ ὑποβάλωσι τὴν ἔκθεσιν αὑτῶν τὴν προσεχῆ Τρίτην τοὐλάχιστον.

§158Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν Τρίτην ἐξάπαντος, κύριε Πρόεδρε.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν καὶ τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1898. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 196,120 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1897. 2) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 9,250 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1897· καὶ 3) Περὶ πληρωμῆς προσωρινῶς τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων κλπ. τῶν νομῶν Λαρίσης καὶ Τρικκάλων, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 καὶ 30′ μ. μ.