1896.12.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27

Τῆς 12 Δεκεμβρίου 1896.

(Πέμπτη)

Ὥρα 4 καὶ 20′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Τρικκάλων κ. Χατζηπέτρος εἰδοποιεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, ὅτι τὴν προσεχῆ Δευτέραν θέλει ἀπευθύνει αὐτῷ ἐπερώτησιν περὶ τοῦ ἐκ Τριπόλεως συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Π. Παπαδιαμαντοπούλου. Παρακαλεῖ δ’ αὐτὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης σχετικὸν φάκελλον.

§2Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βόλου κ. Φιλάρετος καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου κ. Ραζέλος ἀπηύθυναν πρός με αἴτησιν, ἔχουσαν οὕτω: «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀκόλουθα ἔγγραφα, ὡς πρὸς τὰς γενομένας μελέτας διὰ τὴν ἵδρυσιν στρατοπέδου ἐν Θήβαις. αʹ) Τὴν ἔκθεσιν τοῦ ταγματάρχου τοῦ μηχανικοῦ κ. Δροσινοῦ. βʹ) Τὴν τοῦ ὑπολοχαγοῦ τοῦ μηχανικοῦ Κωνσταντινοπούλου καὶ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ κ. Ῥωσσέτου. γʹ) Τὴν ἀρχικὴν ἐντολὴν τῆς τελευταίας ἐπιτροπῆς, τῆς προεδρευομένης ὑπὸ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου τοῦ μηχανικοῦ κ. Νοταρᾶ, καὶ τὴν τροποποίησιν αὐτῆς διὰ μεταγενεστέρου ἐγγράφου.» Πάντα ταῦτά εἰσιν ἀντικείμενα τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας καὶ ὑπὸ μελέτην. Νομίζω ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἰς τὴν περίστασιν ταύτην δὲν ὑποχρεοῦται νὰ δώσῃ πληροφορίας ἐπὶ ἀντικειμένου τοιαύτης φύσεως. Φρονῶ, ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δίδω πληροφορίας μόνον ἐπὶ πραγμάτων τετελεσμένων. Τὰ αἰτούμενα ὅμως πάντα εἰσὶν ἀντικείμενα ὑπὸ μελέτην, καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσω τὰς αἰτουμένας πληροφορίας.

§3Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πολὺ ἐσφαλμένην γνώμην ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τοιαῦτα φρονῶν, διότι ἔχει πολὺ περιωρισμένην ἰδέαν περὶ τῆς εὐρύτητος τῆς ἐντολῆς τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Καὶ ἄλλοτε ἤκουσα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ χαρακτηρίζοντος τὰ πάντα ὑπηρεσιακὰ τοῦ γραφείου, ἀλλὰ εἰς συνταγματικὰ Κράτη ἄλλοι ὑπάρχουσι κανόνες. Βεβαίως ὑπάρχουτι καὶ ἀπόῤῥητα τῆς ὑπηρεσίας, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς δύναται νὰ ἐγγίσῃ, ἀλλὰ νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων εἰσέρχεται εἰς τὸν κύκλον τῶν ἀποῤῥήτων, τοῦτο τῇ ἀληθείᾳ παρ’ οὐδενὸς δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνακοινώσεις εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ἔστω, πρόγραμμα περὶ νεωτέρας πολιτικῆς, ἢ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν, ἀδιάφορον. Ἐν τῷ προγράμματι τούτῳ ἀναγράφεται ἡ ἵδρυσις στρατοπέδου, καὶ ἡ ἵδρυσις στρατοπέδου ἔχει ὡς παρακολούθημα τὴν δαπάνην πολλῶν ἑκατομμυρίων ἀμέσως ἢ ἐμμέσως. Νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο εἶναι ξένον τοῦ κύκλου τῆς Βουλευτικῆς ἐντολῆς; Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν: «ἀφήσατε ν’ ἀποφανθῶ, καὶ ἐπὶ τετελεσμένου γεγονότος ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐκφράσητε γνώμην.» Ἐννοῶ ὅτι ἐπὶ τετελεσμένου γεγονότος ἔχω δικαίωμα νὰ ἐλέγξω καὶ νὰ ἐκφράσω γνώμην ἀποδοκιμασίας ἢ ἐπιδοκιμασίας, ἀλλὰ πρὸ τοῦ ἐλέγχου ἔχω τὸ δικαίωμα τῆς συστάσεως καὶ τῆς ἐξετάσεως, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ βοηθήσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑποστηρίξω αὐτήν, ἐὰν πρόκειται νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν συμφέρουσαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ἐὰν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται ἐπὶ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν, καθῆκον ἔχω ἐγκαίρως νὰ ὑποβάλω τὴν γνώμην μου. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἔχω ἀνάγκην στοιχείων. Αὐτὰ τὰ στοιχεῖα δὲν εἶναι ἀπόῤῥητα. Αἰωνίως, ὁσάκις ζητήσῃ τις τὸ ἁπλούστερον ἔγγραφον, ἔρχεται ἀμέσως ἡ ἔνστασις τῆς προσβολῆς τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ τῆς ὑπηρεσίας! Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ μὴ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα. Μήπως ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κατέθεσεν ἄλλα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζητήσαμεν; μήπως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ κατέθεσεν ὅλα τὰ ἔγγραφα, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην; Ἀλλὰ θὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην, καὶ θὰ τὴν ἀναλάβῃ ἀκεραίαν, διότι δὲν γνωρίζει εἰς τί δύναται νὰ χρησιμεύσωσι τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα μετὰ τὴν τυχὸν διάπραξιν σφάλματος. Ἐνδέχεται νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἐὰν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐγγράφων πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι ὄχι μόνον δὲν συντελεῖ εἰς τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἀλλ’ ἀκριβῶς προσβάλλει αὐτὰ ἡ ἵδρυσις ἑνὸς στρατοπέδου εἰς μέρος ἀκατάλληλον...

§4ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε;

§5Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν, εἶπον... Ἐὰν ἀποδειχθῇ τοῦτο, νομίζετε ὅτι εἶναι μικρὰ ἡ ὑπηρεσία τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἡ ὁποία θὰ παρασχεθῇ ἐκ τῆς συζητήσεως; Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐξακολουθῇ ἀρνουμένη, ἀλλὰ θὰ ἀναλάβῃ ἀκεραιοτάτην τὴν εὐθύνην. Διὰ τοῦτο ἐν καιρῷ θὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἢ ἀποδοκιμάσω τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ἐγκρίνω αὐτήν· ἀλλὰ καθιστῶ ὑπεύθυνον τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἄρνησίν της.

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ δικαιώματα ἑκάστου τῶν κυρίων Βουλευτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραγνωρισθῶσιν· εἶναι ἀκέραια, καὶ δύναται νὰ ἀσκήσῃ αὐτὰ ἕκαστος, ὁσάκις βούλεται. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι γίνεται σύγχυσις, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου ζητεῖ ν’ ἀναμιχθῇ εἰς τὴν διοίκησιν, ζητεῖ νὰ συσκεφθῇ μὲ τὴν Κυβέρνησιν, μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, περὶ τοῦ μέρους, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἱδρυθῇ τὸ στρατόπεδον. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συλλέγει πληροφορίας· ἴσως δὲν τὰς συνεκέντρωσεν ἔτι αὐτὸς πάσας. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐσκέφθη ἀκόμη εἰς ποῖον μέρος θέλει ἱδρύσει τὸ στρατόπεδον. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου λέγει, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ συμβουλεύσῃ καὶ αὐτὸς, καὶ ζητεῖ νὰ δώσωσιν αὐτῷ τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα, διὰ νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι κανονικόν. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου εἶναι ἀκέραιον, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προβῇ εἰς πράξεις, αἵτινες ἤθελον φέρει εἰς τὸ Δημόσιον ζημίαν. Ἐὰν θέλετε νὰ ἐκφράσητε γνώμην, ἐκφράσατέ την, ἀλλὰ δὲν ἔχετε δικαίωμα ν’ ἀποφασίσητε ὑμεῖς, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§7Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν, τὸ δόγμα τὸ ὁποῖον ἀνέγραψεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὸ ἐνθυμῆται ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, καὶ ν’ ἀπομακρύνῃ τοὺς Βουλευτὰς ἀπὸ τὴν διοίκησιν.

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§9Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν, ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος μετὰ τόσης σοβαρότητος μοὶ ἀπήγγειλε τὸ κατηγορητήριον, διότι ἠθέλησα νὰ συγκρουσθῶ μὲ τὴν διοικητικὴν ἐξουσίαν, νὰ ὑπενθυμίζῃ εἰς τοὺς φίλους του τὸ δόγμα, ὅταν ἐπεμβαίνωσιν εἰς τὰ τῆς διοικήσεως. Ἐπέμβασις εἰς τὴν διοίκησιν εἶναι, ὅταν ζητῶ — ἐπ’ ἀνταλλάγματι τῆς βουλευτικῆς μου ψήφου, ἐννοεῖται, — ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ διορίσῃ ἕνα ἔφορον, καὶ ὅταν ἀπειλήσω ὅτι θὰ ἐγκαταλείψω τὰς τάξεις του· ἐπέμβασις εἶναι, ὅταν θὰ θελήσω ν’ ἀπομακρύνω ἕνα ἀνακριτήν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπέμβασις, ὅταν θελήσῃ τις νὰ μορφώσῃ γνώμην ἐπὶ γενικοῦ ζητήματος μετὰ μελέτην ἐγγράφων.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκδηλώσατε τὴν γνώμην σας.

§11Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῇ ἢ νὰ μὴ δεχθῇ τὴν σύστασίν μας. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποδέχεται τὸ δόγμα, τὸ ὁποῖον ἀνήγγειλεν, ἂς τὸ ἀνακοινώσῃ εἰς τοὺς κ. Ὑπουργούς, διότι οὕτω θὰ διαγράψῃ σταθμὸν μεγάλης βελτιώσεως ἐν τῇ διοικήσει. Ἀλλ’ ἤδη, ἀφοῦ ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ πίστωσις διὰ τὸ στρατόπεδον, ὀφείλετε νὰ δώσητε τ’ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα πρὸ τῆς συζητήσεως.

§12Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν γνωρίζω τίς λόγος ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν κ. ἐκ Βόλου συνάδελφον νὰ ζητήσῃ κατάθεσιν ἐγγράφων· οἱ λόγοι ὅμως δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο· ἢ πρόκειται νὰ συσκεφθῶσι μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ περὶ τῆς καταλλήλου θέσεως τοῦ στρατοπέδου, ἢ πρόκειται νὰ συσκεφθῶσι περὶ τῆς γενησομένης δαπάνης. Δαπάνη δὲν ζητεῖται ἤδη, οὐδὲ συζητεῖται τοιοῦτόν τι· ἐὰν συνεζητεῖτο, εἴχομεν πλῆρες τὸ στάδιον νὰ εἴπωμεν τὴν ἰδέαν μας, ἐὰν συμφέρῃ νὰ συστηθῇ μόνιμον ἢ προσωρινὸν στρατόπεδον, καὶ εἰς ποίαν θέσιν. Ἡ θέσις τοῦ στρατοπέδου ἐξαρτᾶται ἐκ πολλῶν λόγων. Τοῦτο δὲ γνωρίζει κάλλιον ἡμῶν ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία. Ἡ εἰσήγησις τοῦ Α ἢ Β Βουλευτοῦ οὐδεμίαν δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν συστηθησομένων ἐπιτροπειῶν, αἱ ὁποῖαι φέρουσιν ὅλα τὰ βάρη καὶ τὰς εὐθύνας τοῦ στρατοπέδου. Φρονῶ ἀδιστάκτως, οὐχὶ ὡς στρατιώτης, ἀλλ’ ὡς πολιτευόμενος, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν οἱ Βουλευταί. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου πλειότερον τοῦ κ. συναδέλφου, ἀλλ’ εἰς ζητήματα τόσον λεπτά, τῶν ὁποίων ἀγνοοῦμεν τὰς λεπτομερείας, δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν ἰδέας, κατὰ τῶν ὁποίων ἀντίκειται ἡ γνώμη εἰδικῶν ἐπιτροπῶν. Ὁ κ. Ὑπουργός, μέλλων νὰ συστήσῃ τὸ στρατόπεδον, θὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα διατάσσονται ὑπὸ τῶν γενικῶν κανόνων περὶ συντηρήσεως τῶν στρατοπέδων.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν.

§14Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ στρατοπέδου εἶναι καθαρῶς στρατιωτικόν, καὶ πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα συστήσῃ τὸ στρατόπεδον ὅπου θέλει, ἀκούων τὴν γνώμην τῶν ἁρμοδίων ἐπιτροπῶν. Ὅταν συζητήσωμεν τὰς σχετικὰς πιστώσεις, τότε ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσωμεν περὶ πάντων, καθὼς καὶ περὶ τῆς θέσεως.

§15Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πῶς δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὰ στοιχεῖα;

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰσάγω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἄδεια, ἵνα καταστραφῶσι διὰ τοῦ πυρὸς 1330 ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, αἱ ὁποῖαι ἔμειναν ἀδιάθετοι ἐν τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ.

§17ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1896 ἐκ δρ. 349,000. Προσέτι καταθέτω ἀπαντήσεις εἰς διαφόρους ἐπερωτήσεις τῶν κ. Βουλευτῶν Τριφυλίας, Μεσσήνης καὶ Σύρου.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 189–190). Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σωτ. Δανόπουλος, Θ. Βελλιανίτης καὶ Κ. Ἀσημακόπουλος ὑπέβαλον πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΑΡΞΒʹ νόμου τῆς 29 Μαρτίου 1884 ἔτους περὶ βαθμολογίας κλπ. τῶν οἰκονομικῶν βαθμοφόρων τοῦ Β. Ναυτικοῦ καὶ τοῦ ͵ΒΥΔʹ νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀνωτέρω νόμου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 191). Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως περὶ τῶν τοῦ συμβιβασμοῦ.

§19ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Κραναίας καὶ ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφοι ἐκάκισαν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν ἐφρόντισεν, ἅμ’ ἀνελθὼν εἰς τὴν ἀρχήν, νὰ μελετήσῃ τὸν φάκελλον τῶν ὑπὸ τοῦ Τρικούπη διεξαχθεισῶν διαπραγματεύσεων καὶ νὰ ἐπαναλάβῃ ταύτας αὐτὸς ἐκ τοῦ σημείου, ἐν ᾧ ἐκεῖνος τὰς εἶχεν ἐγκαταλίπει. Ἐγὼ συμφωνῶ πρὸς αὐτοὺς πληρέστατα, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὤφειλε νὰ μελετήσῃ τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος φάκελλον, ὅπως οὕτω καταστῇ ἐνήμερος τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων καὶ γινώσκῃ ἀκριβῶς, τί κυρίως αἱ ἐπιτροπεῖαι τῶν ὁμολογιούχων ἐζήτουν, τί δ’ ἐδόθη εἰς ταύτας ὑπὸ τοῦ προκατόχου του. Ἠπόρησα μάλιστα, ἀκούσας ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε τὸ πρῶτον ἐζητήθη ὁ φάκελλος ἐκεῖνος παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Παρνασσίδος, ἐδήλωσεν ὅτι ἠγνόει κἂν τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ. Δὲν ἀποδέχομαι ὅμως, ὅτι αὐτὸς ὤφειλε νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς διαπραγματεύσεις ἐκ τοῦ σημείου, ἐν ᾧ εἶχεν ἐγκαταλίπει αὐτὰς ὁ Τρικούπης. Αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι εἶχον ναυαγήσει ὁλοσχερῶς, ἀφ’ οὗ χρόνου καὶ ἡ συμφωνία, ἡ ἐπιτευχθεῖσα ἐνταῦθα μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν τριῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων καὶ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος, εἶχεν ἀποκρουσθῆ ὑπὸ τῶν ἐπιτροπειῶν, καὶ ἡ σύμβασις, ἡ συνομολογηθεῖσα κατ’ Αὔγουστον μῆνα τοῦ 1893 ἐν Λονδίνῳ, εἶχεν ἀποῤῥιφθῆ ὑπὸ τῆς ἐκεῖ συγκληθείσης συνελεύσεως τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ὁ Τρικούπης, λόγου γενομένου μετὰ ταῦτα ἐν τῇ Βουλῇ περὶ συμβιβασμοῦ, ἰσχυρίσθη ὅτι αὐτὸς ἐξηκολούθει νὰ θεωρῇ ἔγκυρον τὴν ἐπιτευχθεῖσαν ἐν Ἀθήναις συμφωνίαν, ἐφ’ ὅσον αὕτη δὲν ἀπεῤῥίπτετο ὑπὸ τῶν συνελεύσεων τῶν ὁμολογιούχων, εἰς ἃς αἱ ἐπιτροπεῖαι αὐτῶν ὤφειλον νὰ τὰς ὑποβάλωσιν, ἀλλὰ πῶς συνεβιβάζετο πρὸς τὴν γνώμην του ταύτην τὸ γεγονός, καθ’ ὃ προέβη εἰς συνομολόγησιν ἰδιαιτέρας συμβάσεως πρὸς τὴν ἐπιτροπείαν τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων, συμβάσεως διαφερούσης ἔν τισι πρὸς τὴν ἐνταῦθα ἐπιτευχθεῖσαν συμφωνίαν; Πλὴν ἀπεῤῥίφθη καὶ ἡ σύμβασις αὕτη, ὡς εἴδομεν, ὑπὸ τῶν ἐν Λονδίνῳ συνελθόντων ὁμολογιούχων, μεθ’ ὃ αἱ ἐπιτροπεῖαι ἀπηύθυναν νέας προτάσεις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀπαραδέκτους ὑπὸ ταύτης θεωρηθείσας, καθόσον ἐζητοῦντο δι’ αὐτῶν σὺν ἄλλοις, ὡς minimum ποσοστῶν τόκου, 35%, συμμετοχὴ εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων καὶ ἀναδιοργάνωσις τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, εἰς ἣν θ’ ἀνετίθετο ἡ διαχείρισις τῶν ὑπεγγύων προσόδων, κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα τὴν συμμετοχὴν εἰς τὸ Συμβούλιόν της τριῶν ἀντιπροσώπων τῶν Γερμανῶν, Ἄγγλων καὶ Γάλλων ὁμολογιούχων. Αἱ διαπραγματεύσεις εἶχον οὕτω ναυαγήσει ὑπὸ τὸν Τρικούπην, ὥστε ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ἐκ τίνος σημείου ὤφειλε νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτὰς ὁ νῦν Πρωθυπουργός. Τοῦτο ὅμως δὲν ἦτο λόγος, ὅπως μὴ μελετήσῃ αὐτὸς ἐπισταμένως τὸν σχετικὸν φάκελλον καὶ ἀρυσθῇ ἐκ τούτου τὰ ἀναγκαῖα διδάγματα. Καὶ τὸ πρῶτον καὶ κύριον δίδαγμα, ὅπερ θὰ ἠρύετο ἐξ αὐτοῦ, θὰ ἦτο κατ’ ἐμὲ ἡ πεποίθησις, ὅτι ἢ ἔπρεπε νὰ ἀνατρέψῃ τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου, ὅστις ἦτο τὸ κυριώτατον δυσυπέρβλητον δι’ ἡμᾶς πρόσκομμα πρὸς συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ νὰ δημιουργήσῃ οὕτω νέαν ὅλως βάσιν πρὸς διαπραγμάτευσιν, ἢ ὤφειλεν, ἀποδεχόμενος τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὡς καλῶς κείμενον κακὸν, ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς συνεπείας αὐτοῦ. Μέση τις ὁδὸς δὲν ὑπελείπετο εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν. Τὸ πρῶτον ἀπῄτει βεβαίως ἀπόφασιν καὶ τόλμην, ἣν ἔπρεπε νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἡ περιστοιχίζουσα αὐτὸν ἐν τῇ Βουλῇ πλειονοψηφία καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη καὶ ἰδιαιτέρα στοργὴ, μεθ’ ἧς φαίνεται περιβάλλον νῦν αὐτὸν τὸ Στέμμα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὤφειλεν αὐτὸς νὰ ἄρῃ πάραυτα ἐκ τοῦ μέσου τὴν πέτραν τοῦ σκανδάλου, τὸν νόμον τῆς χρεωκοπίας, δηλῶν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐνόει ν’ ἀποκαταστήσῃ εἰς τὴν ἰσχύν των πάσας τὰς πρὸς τοὺς πιστωτὰς συμβάσεις της ὁμοῦ μετὰ τῶν ὑπεγγύων αὐτῶν προσόδων. Μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν ταύτην τοῦ πρώην καθεστῶτος, ὅπερ μονομερῶς καὶ αὐθαιρέτως ἠθετήθη διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου, ἠδύνατο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀνακοινῶν τὴν ἀνικανότητα τῆς Ἑλλάδος πρὸς ἐκπλήρωσιν ἀκεραίων τῶν ὑποχρεώσεών της, νὰ καλέσῃ τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν πρὸς διακανόνισιν ἀπὸ κοινοῦ τῶν πρὸς αὐτοὺς σχέσεών μας, καὶ θὰ ἐβλέπετε τότε, Κύριοι, ὁπόσον ταχέως θὰ ἤγετο αὕτη εἰς πέρας. Δὲν εἶχε τὸ θάῤῥος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα λάβῃ τοιαύτην ἀπόφασιν; τότε ὤφειλε τοὐλάχιστον ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἐν ἐπιγνώσει τὰς συνεπείας τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου. Ὤφειλε νὰ ἐννοήσῃ πάραυτα, ὅτι οἱ πιστωταί μας, ἔχοντες ὁπωςδήποτε διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐξησφαλισμένα τὰ 30%, οὐδέποτε θὰ προήρχοντο εἰς συμβιβασμὸν πρὸς ἡμᾶς, ἐὰν δὲν ἐλάμβανον τί πλέον ἐκείνου, ὅπερ νομίζουσιν ὅτι ἔχουσιν ἤδη κεκτημένον. Ὤφειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πᾶσαν προσπάθειαν νὰ καταβάλῃ, ὅπως διασώσῃ ἀλώβητα τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους, ἀντὶ τούτου προβαίνων εἰς πᾶσαν δυνατὴν θυσίαν ὡς πρὸ τὰ ποσοστὰ τοῦ πληρωτέου τόκου. Ἔδαφος δὲ προσφορώτατον εἰς τοῦτο εἶχον παράσχει αὐτοὶ οἱ πιστωταὶ πρὸς ἡμᾶς, προτείναντες ἀρχικῶς, ὡς συνάγεται ἐκ τοῦ φακέλλου τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ Τρικούπη, τὴν πληρωμὴν τῶν ποσοστῶν τοῦ τόκου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ θὰ ἠδυνάμεθα ἡμεῖς νὰ προσφέρωμεν νῦν, ἀντὶ τῶν 10% εἰς χρυσὸν, 50% εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἅτινα σὺν τῇ βελτιώσει τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας τὰ 30% εἰς χρυσὸν θὰ ἀνεβίβαζον σὺν τῷ χρόνῳ εἰς 35%, 40% καὶ 50%, ἄν ποτε ἀποκαθίστατο ἐν ἡμῖν ἡ ἰσοτιμία τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον. Ἐν τούτῳ θὰ συνέπιπτε βεβαίως τὸ συμφέρον τῶν πιστωτῶν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἐν τῇ βελτιώσει τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας εἶναι πρόδηλον εἰς πάντας. Ἐν τῷ συμφέροντι τῶν πιστωτῶν μας ἔγκειται, ὅταν λαμβάνωσι τὸν τόκον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, νὰ προμηθεύωνται διὰ τούτων τὸν χρυσὸν καὶ τὸ συνάλλαγμα εἰς ὅσον οἷόν τε εὐθηνοτέραν τιμὴν, ἀφοῦ οὕτω θὰ εἰσπράττωσιν αὐτοὶ πλείονα. Τὸ συμφέρον τοῦτο θὰ ἐκίνει αὐτοὺς, ἵνα ὑποβοηθήσωσιν ἡμᾶς ἐκ παντὸς τρόπου, ὅπως ὅσον οἷόν τε τάχιον ἀποκαταστήσωμεν τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου πρὸς τὸν χρυσόν. Καὶ ἐὰν δὲ, ὅπερ ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν πιστεύω, οἱ πιστωταί μας μεταβαλόντες τὴν ἀρχικήν των πρόθεσιν, ἐπέμενον νῦν εἰς τὴν εἰς χρυσὸν καταβολὴν τῶν ποσοστῶν τῶν τόκων, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὤφειλε καὶ ἐν τούτῳ νὰ φανῇ ἐνδοτικὸς, παρέχων πρὸς αὐτοὺς ἀνώτερα ποσοστὰ τῶν διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου χορηγηθέντων, καὶ ἐν ἀνάγκῃ διαθέτων καί τινα ποσοστὰ εἰς πληρωμὴν χρεωλυσίου. Ἐὰν, Κύριοι, πιστεύωμεν τῳόντι, καὶ πρέπει νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ὁ συμβιβασμὸς εἶναι ἀποκατάστασις τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ὡς τοιοῦτος δὲ θὰ ἦναι ἡ ἀφετηρία τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἀναῤῥώσεως, οὐδόλως πρέπει νὰ πτοώμεθα πρὸ τῆς τοιαύτης θυσίας. Ἅμα τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως ἀποκαθισταμένης, εὐθὺς ἅμα εἰσελθόντες ἡμεῖς εἰς τὴν ὁδὸν τῆς οἰκονομικῆς ἀναῤῥώσεως, θὰ εἴχομεν πάραυτα τοσαύτην βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας, ὥστε σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ἐχρειαζόμεθα εἰς προμήθειαν τῶν ἀνωτέρω ποσοστῶν τόκου καὶ χρεωλυσίου ὅσα καὶ νῦν εἰς προμήθειαν τῶν 30% εἰς χρυσὸν, βραδύτερον δὲ καὶ ὀλιγώτερα αὐτῶν. Πρὸ τῆς τοιαύτης ἐνδοτικότητος ἡμῶν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν καταβλητέων ποσοστῶν, βεβαίως θὰ καθίσταντο ἐνδοτικώτεροι καὶ οἱ πιστωταί μας, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἐγγυήσεων. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους τί ζητοῦσιν αὐτοὶ καὶ ὡς πρὸς τὰς ἐγγυήσεις; πᾶσαν δυνατὴν ἀσφάλειαν, προφυλάττουσαν αὐτοὺς ἐξ ἐνδεχομένης ὑποτροπῆς ἡμῶν εἰς τὸ πάθημα τῆς 10 Δεκεμβρίου. Καὶ τί ἀξιοῦσι πρὸς τοῦτο; συμμετοχὴν τριῶν ἀντιπροσώπων των εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν διαχειρισθησομένην τὰς ὑπεγγύους προσόδους. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο τῳόντι ἀποχρῶσα δι’ αὐτοὺς ἀσφάλεια; Κύριοι, ὄχι τρεῖς, ἀλλὰ δέκα καὶ τρεῖς ἀντιπροσώπους ἂν εἶχον ἐν τῇ τοιαύτῃ ἑταιρίᾳ, ἐρωτῶ, εἰς τί θὰ τοὺς ὠφέλουν οὗτοι, ἐάν ποτε, παρατεινομένης τῆς νῦν ἀταξίας ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἡμῶν διαχειρίσει, τῆς νῦν οἰκονομικῆς ἡμῶν καχεξίας, καθίστατο καὶ αὖθις τὸ Κράτος ἀνίκανον πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του; Αἱ ὑπέγγυοι πρόσοδοι θὰ εὑρίσκοντο καὶ πάλιν εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην ν’ ἀλλάξωσιν ἀκόμη μίαν φορὰν τόπον διαμονῆς, ὡς ἐν ἔτει 1893, οἱ δὲ κ. κ. ἀντιπρόσωποι τῶν ὁμολογιούχων ἐν τῇ διαχειριστικῇ αὐτῶν ἑταιρίᾳ τὸ πολὺ πολὺ θὰ συνέταττον μίαν ἐντονωτέραν διαμαρτυρίαν ἐκείνης, ἣν συνέταξεν ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, ὅτε αὕτη ἠναγκάσθη νὰ παραδώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰς διαπεπιστευμένας εἰς αὐτὴν εἰσπράξεις τῶν Μονοπωλίων. Αἱ ἐγγυήσεις, Κύριοι, ὡς ἐννοοῦσιν αὐτὰς αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν ὁμολογιούχων, εἶναι κυρίως εἰπεῖν χάρτιναι. Ἐνῷ δι’ ἡμᾶς εἶναι αὐταὶ ἀπαράδεκτοι, ὡς ἁπτόμεναι τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους, ὡς μὴ δυνάμεναι ποτὲ νὰ ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς,—διὸ οὐδὲ προετάθησάν ποτε τοιαῦται εἰς συνταγματικὸν Κράτος,—δὲν δύνανται νὰ παράσχωσιν αὐταὶ καὶ εἰς τοὺς πιστωτὰς, ὡς εἴδομεν, ἣν ἀπεκδέχονται οὗτοι ἐξ αὐτῶν ἀσφάλειαν. Πρὸς τί τότε ἡ τοσαύτη περὶ αὐτῶν πολυπραγμοσύνη; Δὲν θὰ ἦτο προτιμότερον εἰς τοὺς ὁμολογιούχους νὰ ἀρκεσθῶσιν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, νὰ λάβωσι δὲ ἄλλας ἁπτοτέρας ἀσφαλείας περὶ τοῦ μέλλοντος; Πλὴν ποῖαί τινες αὗται; Τὰς ἀσφαλείας αὐτὰς θὰ παρείχομεν ἡμεῖς, ἐὰν ἅμα τῇ ἐνάρξει τῶν διαπραγματεύσεων, εἰ δυνατὸν δὲ, καὶ πρὸ αὐτῆς, προεβαίνομεν εἰς πάσας τὰς ἀναγκαίας οἰκονομικὰς μεταῤῥυθμίσεις. Ἐὰν ἐσπεύδομεν ν’ ἀναδιοργανώσωμεν τόν τε διοικητικὸν καὶ δικαστικὸν ἔλεγχον τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν διαχειρίσεως καὶ ἀπεδεικνύομεν αὐτὸν ζῶντα καὶ ἐνεργόν· ἐὰν ἐσπεύδομεν νὰ προβῶμεν εἰς πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κειμένης ὀργανικῆς ἡμῶν νομοθεσίας καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ῥιζικῆς ταύτης μεταῤῥυθμίσεως ἐὰν ἐσπεύδομεν νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν καὶ τὴν ὅλην φορολογικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν, ὡς ὑπέδειξα ἤδη πρότερον· ἐὰν, λέγω, ταῦτα πάντα ἐσπεύδομεν νὰ πράξωμεν ἐγκαίρως, τότε μὴ ἀμφιβάλλετε, Κύριοι, ὅτι θὰ παρείχομεν οὕτω τὰς μόνας ἁπτὰς, τὰς μόνας ἀσφαλεῖς ἐγγυήσεις πρὸς τοὺς πιστωτάς μας. Οὕτω θ’ ἀπεδεικνύομεν ἐμπράκτως, ὅτι ἐλάβομεν πλέον ὁριστικὸν διαζύγιον πρὸς τὸ παρελθὸν ἐκεῖνο, ὅπερ ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς τὴν χρεωκοπίαν, ὅτι ἐλάβομεν πλέον τὴν ἀμετάθετον ἀπόφασιν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀναῤῥώσεως. Οὕτω θὰ ἐνεπνέομεν καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ εἰς τοὺς ξένους ἐμπιστοσύνην, καθιστῶσαν περιττὴν ὅλως τὴν νῦν ἀπαιτουμένην προσαύξησιν τῶν ἐγγυήσεων. Ἰδοὺ, Κύριοι, τί εἶχε νὰ πράξῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εὐθὺς ἅμ’ ἀνελθὼν εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐν τῷ ζητήματι τοῦ συμβιβασμοῦ, ἐὰν ἤθελε νὰ ἴδῃ ταχέως πληρουμένην τὴν περὶ τούτου ἐπαγγελίαν του, εἰς ἣν πιστεύσας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὸν περιέβαλε διὰ τοιαύτης καταπληκτικῆς πλειονοψηφίας. Ἀλλ’ ὅταν τις, Κύριοι, ταῦτα ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν, ἀνασκοπῇ τὴν μέχρι τοῦδε πολιτείαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐν τῷ ζητήματι τοῦ συμβιβασμοῦ, προάγεται καὶ ἄκων νὰ πιστεύσῃ, ὅτι κακός τις δαίμων τῆς Ἑλλάδος ὤθησε μέχρι τοῦδε αὐτὸν εἰς τὸ νὰ πράξῃ ἐν αὐτῷ ἀκριβῶς πᾶν τὸ ἀντίθετον ἐκείνου, ὅπερ ἔπρεπε νὰ πράξῃ, οὕτω δὲ, ἀντὶ νὰ ἔχῃ ἤδη συντελεσθῆ ὁ συμβιβασμὸς, ἢ νὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον προσεγγίσει εἰς τὴν ἐπίτευξίν του, νὰ εὑρισκώμεθα τὴν σήμερον παρασάγγας πολλοὺς μακρότερον αὐτοῦ ἢ ὑπὸ τὴν πρωθυπουργίαν τοῦ μακαρίτου Τρικούπη. Πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ διακηρύττων πρὶν ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα, ὅτι πᾶσα ἡμέρα παρερχομένη ἄνευ συμβιβασμοῦ ἦτο δι’ ἡμᾶς ζημία ἀνεπανόρθωτος, κατώρθωσεν, ὥστε μετὰ δέκα καὶ ὀκτὼ μῆνας, ἀφ’ ὅτου αὐτὸς διαχειρίζεται τὰ κοινὰ, ἀντὶ νὰ προσεγγίσωμεν εἰς τὸν συμβιβασμὸν, νὰ εὑρισκώμεθα μακρότερον αὐτοῦ νῦν ἢ πρὸ τῆς ἀνόδου του εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τοῦτο εἶναι τῇ ἀληθείᾳ θαῦμα, ὅπερ ἐζήτησεν ἤδη νὰ ἐξηγήσῃ μόνος του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, προβάλλων εἰς ἡμᾶς, κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1897, ὅτι ναὶ μὲν ἐθεώρει ἐν ἀρχῇ τὸ ζήτημα εὔκολον, ἐπείσθη ὅμως βραδύτερον ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι αὐτὸ εἶναι δυσχερὲς τὰ μάλιστα. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι αὐτὸς, ἀντὶ νὰ ἐλαττώσῃ τὰς φύσει συμπαρομαρτούσας εἰς τὴν διακανόνισιν τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς δυσχερείας, ἐπηύξησεν αὐτὰς ἔτι μᾶλλον· καὶ ἰδού πως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νομίσας, ὡς φαίνεται, ὅτι ὅλη ἡ διαφωνία μεταξὺ τοῦ Τρικούπη καὶ τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων συνίστατο εἰς τὴν συμμετοχὴν τούτων εἰς τὴν προσαύξησιν τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἐπίστευσεν ὅτι, ἐὰν ἐλάμβανεν αὐτὸς τὴν γενναίαν ἀπόφασιν νὰ προβῇ εἰς τὴν τοιαύτην παραχώρησιν, τὸ ζήτημα θὰ ἐλύετο πάραυτα. Ἐν τῇ πεποιθήσει ταύτῃ, ἔσπευσε κατὰ τὴν ἐκλογικήν του περιοδείαν, ἐπαγγελλόμενος πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν ταχεῖαν, τὴν ἄμεσον συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, νὰ καταστήσῃ τοῦτον κοινωνὸν καὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ κατωρθοῦτο τὸ πρᾶγμα. Ἀλλὰ τοῦτο ἦτο, κατ’ ἐμὴν γνώμην, τὸ πρῶτον μέγα σφάλμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἐγὼ νῦν, κατὰ πόσον ἡ συμμετοχὴ τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὴν προσαύξησιν τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων ἐνέχει κατ’ ἀρχὴν τὴν ἰδέαν τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου. Τὴν περὶ τούτου γνώμην ἐξεδηλώσαμεν ἡμεῖς ἤδη, ὅτε τὸ πρῶτον ἐν ἔτει 1894 ἐῤῥίφθη ἐν τῇ Βουλῇ ἡ ἰδέα αὕτη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης συναδέλφου. Καὶ τότε ἀπεκρούσαμεν αὐτὴν, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι, ὅταν παραχωρῇ τις εἰς ἄλλον συμμετοχὴν εἰς τὴν προσαύξησιν τῶν εἰσπράξεων προσόδου τινὸς, συμπαραχωρεῖ εἰς αὐτὸν κατ’ ἀνάγκην καὶ τὸ δικαίωμα τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς προσόδου ταύτης, ἀφοῦ οὕτω καὶ μόνον δύναται νὰ γινώσκῃ αὐτὸς, τί περιπλέον εἰσπράττεται καὶ τί περιπλέον ἐντεῦθεν ἀνήκει εἰς αὐτόν· καὶ νῦν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἄλλην γνώμην. Ἀλλὰ νομίζω περιττὸν νὰ προσθέσω τι νῦν ἐγὼ εἰς ὅσα εἶπε περὶ τούτου ἤδη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Παρνασσίδος, ἀναιρῶν τὰ σχετικὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Καραπάνου. Ἐγὼ, Κύριοι, ἤθελον νὰ εἴπω μᾶλλον, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην παραχώρησιν πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους, ὤφειλε τοὐλάχιστον νὰ προβάλῃ αὐτὴν ἐν καιρῷ διαπραγματεύσεων, καὶ δὴ ἀφοῦ ἐξησφάλιζε προηγουμένως τὸ κατάλληλον ἀντάλλαγμα παρ’ αὐτῶν. Προεξοφλήσας ὅμως τοιοῦτον πλεονέκτημα δι’ αὐτοὺς τόσον ἀκαίρως, οὐ μόνον δὲν ἐβελτίωσεν οὕτω τὴν θέσιν ἡμῶν ἐν τῷ ζητήματι τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ ἐδυσχέρανεν αὐτὴν, καταστήσας τὰς ἐπιτροπείας τῶν ὁμολογιούχων ἀπαιτητικωτέρας. Δεύτερον ἐπίσης μέγα σφάλμα διέπραξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, σπεύσας νὰ προβῇ εἰς τὴν σύστασιν τοῦ γραφείου τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, πρὶν ἢ ἔλθῃ εἰς οἱανδήποτε συνεννόησιν πρὸς τοὺς πιστωτάς. Δὲν ἀγνοῶ, Κύριοι, ὅτι ἠθέλησεν οὕτω νὰ παραστήσῃ αὐτὸς τὸ Κράτος ὡς οἰκειοθελῶς παρέχον πᾶσαν δυνατὴν ἐγγύησιν περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν προσόδων τῶν προωρισμένων εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν δανείων. Ἀλλ’ οὐδὲν ἐστὶ καλὸν, ἂν μὴ καλῶς γένηται. Ἡ ἀγαθὴ πρόθεσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκδηλωθεῖσα ὡς ἐξεδηλώθη αὕτη, παρεξηγήθη ὑπὸ τῶν ὁμολογιούχων. Οὗτοι ἐνόμισαν, ὅτι τὸ Κράτος ἠθέλησεν οὕτω πως νὰ κανονίσῃ αὐτὸ μονομερῶς τὰ τῶν ἐγγυήσεων· διὸ οὐδ’ ἔλαβον κἂν ὑπὸ σημείωσιν τὴν σύστασιν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος γραφείου. Ἐγὼ πολὺ φοβοῦμαι μάλιστα, ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο διέθεσε μᾶλλον δυσπίστως πρὸς ἡμᾶς τοὺς πιστωτὰς, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς μένει νῦν μὲ μόνην τὴν εὐχαρίστησιν, ὅτι τὸ νέον γραφεῖον, εἰ μή τι ἄλλο, κατώρθωσεν ὅμως ἤδη νὰ παραλάβῃ δὲν ἠξεύρω ὁπόσας χιλιάδας ἐξαργυρωθέντων τοκομεριδίων καὶ χρεωγράφων, καὶ ν’ ἀπαριθμήσῃ ταῦτα· διότι ἄλλη τις ἐργασία, ὡς τακτοποίησις αὐτῶν καὶ ἐγγραφὴ ἐν τῷ Μεγάλῳ λεγομένῳ βιβλίῳ, δὲν ἤρχισε κἂν ἐν αὐτῷ ἀκόμη, καθ’ ἃς ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω πληροφορίας. Τρίτον μέγα σφάλμα ἔχει τις νὰ καταλογίσῃ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν ἐσκέφθη ἀμέσως νὰ ἄρξηται ἑνιαίων διαπραγματεύσεων ἢ ἐνταῦθα, ἐν Ἀθήναις, ὡς ὁ Τρικούπης, ἢ ἐν τινι τῶν πρωτευουσῶν τῶν χωρῶν, ἐν αἷς ἑδρεύουσιν αἱ ἐπιτροπεῖαι τῶν ὁμολογιούχων, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ διεξαγάγῃ αὐτὰς χωριστὰ ἐν ἑκάστῃ ἕδρᾳ τῶν ἐπιτροπειῶν, καὶ δὴ διὰ τῶν πρεσβευτῶν, οὓς ἔγνω ἐπὶ τούτῳ ν’ ἀναδιορίσῃ ἐν Παρισίοις καὶ ἐν Βερολίνῳ, ἐν Λονδίνῳ ἀφήσας τὴν διεύθυνσιν τῆς Πρεσβείας εἰς τὸν ἐπιτετραμμένον ἡμῶν, πρὸς ὃν ἐξακολουθεῖ καὶ αὐτός, ἄνευ λόγου ἀποχρῶντος, ἀπονέμων ἡμερήσιον ἐπίδομα ἐξ 25 φρ. χρ. ἐπὶ τῇ βάσει παρανόμου διατάγματος, ἐκδοθέντος ἐν ἔτει 1895 ὑπὸ τοῦ τότε ἀχρόου Ὑπουργείου. Πολὺς χρόνος παρῆλθε πρὸ τοῦτο ἐπὶ ματαίῳ, ἕως οὗ ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὰς σχετικὰς πιστώσεις καὶ γείνῃ ὁ διορισμὸς τῶν νέων πρεσβευτῶν. Πλὴν καὶ τότε ἐδέησεν ὁ κ. Πρόεδρος νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὴν ἀξίωσιν τῶν ἐπιτροπειῶν, ὅπως ἐν ἑνὶ καὶ μόνῳ κέντρῳ, ἐν Παρισίοις, διεξαχθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις, ὑπελείφθη δ’ ἐντεῦθεν εἰς τοὺς πιστωτὰς μόνη ἡ ἐντύπωσις, ὅτι αὐτὸς ἐζήτησεν οὕτω νὰ διασπάσῃ αὐτούς, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμφερόντων αὐτῶν, ἐξ οὗ ἐπετάθη μόνον ἡ πρὸς αὐτὸν δυσπιστία των. Τέταρτον μέγα σφάλμα αὐτοῦ ὑπῆρξεν, ὅτι ἐνόμισε πρέπον ν’ ἀπευθύνῃ μακρὰς ὁδηγίας πρὸς τοὺς ἡμετέρους πρεσβευτάς, δι’ ὧν ἐποιεῖτο αὐτὸς τὰς πρώτας προτάσεις πρὸς τὰς ἐπιτροπείας τῶν ὁμολογιούχων. Αἱ ὁδηγίαι αὗται, Κύριοι, εἶναι αἱ ὑποβληθεῖσαι ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δημοσιευθεῖσαι ἐν τῷ προκειμένῳ τεύχει (ἐπιδεικνύει αὐτό). Ὅσοι ἐῤῥίψατε ἓν βλέμμα εἰς αὐτάς, θὰ ἐπείσθητε πάντως, ὅτι ἀτυχέστερον αὐτοῦ ἔγγραφον δὲν ἠδύνατο ποτὲ νὰ συνταχθῇ ἐν τῇ ὑποθέσει, περὶ ἧς ὁ λόγος. Καὶ ὑπὸ ἔποψιν γλωσσικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν λογικὴν εἶναι κακόζηλον καὶ κακότεχνον. Οὐδεμία σαφήνεια, οὐδεὶς συνειρμὸς ἰδεῶν ἀπαντᾷ ἐν αὐτῷ. Ἀλλὰ τὸ χείριστον πάντων εἶναι, ὅτι ὁ συντάκτης αὐτοῦ, ἐπιλαθόμενος ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἑνιαία, οὐδὲ δύναται νὰ γείνῃ διάκρισίς τις Πρωθυπουργῶν ἐν αὐτῇ, ὅσον ἀφορᾷ τὰς σχέσεις της πρὸς τοὺς ξένους, παρεκτρέπεται εἰς ἀληθὲς κατηγορητήριον τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν Τρικούπην, ὅπως δ’ ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ τούτου, περιπίπτει εἰς ἀνακριβείας ἀριθμῶν, οἵτινες ἐκθέτουσι μόνον οἰκτρῶς τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰ ὄμματα τῶν πιστωτῶν της. Δὲν θὰ εἰσέλθω ἐγὼ εἰς λεπτομερείας νῦν, ὅπως μὴ φανῶ ἐπαναλαμβάνων ὅσα μετὰ τοσαύτης ἀναλυτικότητος καὶ πειστικότητος ἐν ταὐτῷ ἐξέθεσε χθὲς περὶ τούτου ὁ ἐκ Παρνασσίδος κ. συνάδελφος. Ἀρκοῦμαι μόνον νὰ παρατηρήσω, ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν συμπερασμάτων του, τῶν ἀφορώντων ἀμέσως εἰς τὸν συμβιβασμόν, τὸ προκείμενον ἔγγραφον ἦτο ἀληθὴς ψυχρολουσία διὰ τὰς ἐπιτροπείας τῶν ὁμολογιούχων. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δι’ αὐτοῦ προετείνοντο πρὸς τούτοις ὀλιγώτερα ἐκείνων, ἅτινα αὐτοὶ νομίζουσιν ὅτι ἔχουσιν ἤδη κεκτημένα διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου, ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ ὑπεδεικνύετο εἰς αὐτούς, ὅτι ὤφειλον νὰ προμηθεύσωσιν εἰς ἡμᾶς νέον δάνειον ἐκ 30 περίπου ἑκατομμυρίων δρ. εἰς χρυσόν, καὶ εἰς τὴν λειτουργίαν τούτου νὰ χρησιμεύσῃ, κατὰ παράδοξον τρόπον, μέρος τῶν εἰσπράξεων τῶν εἰς αὐτοὺς προοριζομένων νέων προσόδων. Ἐννοεῖται, Κύριοι, ὅτι ἔγγραφον τοιοῦτον δὲ ἠδύνατο ἢ νὰ θεωρηθῇ ὑπὸ τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων ὡς ἁπλῆ εἰρωνεία ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο αὐτοὶ, παραπονούμενοι, κατά τι δημοσίευμα τῆς ἐπιτροπείας τῶν Γερμανῶν ὁμολογιούχων, ὅτι, καίτοι αἱ ἐπιτροπεῖαι ἐπέσπευδον ἀπὸ τοῦ Μαΐου τοῦ 1895 τὰς διαπραγματεύσεις, ἐν τούτοις ὁ κ. Δηλιγιάννης, μεθ’ ὅλον τὸ ζωηρὸν ἐνδιαφέρον, ὅπερ ἐπεδείκνυεν, ὅπως ἐπιτύχῃ συμβιβασμοῦ πρὸς τοὺς πιστωτάς, κατώρθωσεν, ὥστε μόλις μετὰ ἓξ μῆνας νὰ ἄρξωνται αἱ διαπραγματεύσεις, ἀλλὰ καὶ τότε διὰ τῆς ἀνακοινώσεως τῶν προμνημονευθεισῶν ὁδηγιῶν, ὧν ὅμως τὸ περιεχόμενον αὐταὶ ἐκήρυξαν ἀπαράδεκτον καὶ ἀνάξιον πάσης συζητήσεως. Ἐσκέφθησαν τότε οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν ἐν Παρισίοις νὰ θέσωσι τὰς θεμελιώδεις βάσεις τῶν διαπραγματεύσεων, καὶ ταύτας ν’ ἀνακοινώσωσι τῇ 3 Φεβρουαρίου (ν. ἕ.) 1896 εἰς τὸν ἐν Παρισίοις πρεσβευτὴν ἡμῶν κ. Ν. Δελιγιάννην ἐν εἴδει ὑπομνήματος...

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸν ἐν Παρισίοις Ἕλληνα πρέσβυν δὲν ἐνεχειρίσθη οὔτε ἀνεκοινώθη ἄλλο τι, εἰμὴ τὸ σχέδιον τὸ δημοσιευθὲν ἐν τῷ φυλλαδίῳ, ὅπερ κατέθηκα εἰς τὴν Βουλήν. Οὐδὲν ἕτερον. Ἀμφιβάλλω δὲ, ἐὰν ἦναι τῶν ἐν Γερμανίᾳ κομιτάτων ἔργον τὸ δημοσίευμα, περὶ οὗ ὁ λόγος.

§21ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὕτως ἐπιγράφεται, δὲν διεψεύσθη δὲ ἀκόμη ὑπό τινος.

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐν Γερμανίᾳ δὲν ὑπάρχει ἓν κομιτάτον, ἀλλὰ τρία κομιτάτα, μεταξὺ δὲ αὐτῶν εἶναι καὶ κομιτάτον, τοῦ ὁποίου προΐσταταί τις, οὗτινος τὸ ὄνομα εἶναι γνωστόν, διότι ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν Ἀθηναϊκὴν κοινωνίαν δι’ ἐπιστολῶν, τὰς ὁποίας ἐπιστέλλει καθ’ ἑκάστην. Ἐὰν τὸ δημοσίευμα ἦναι ἔργον τοῦ κομιτάτου ἐκείνου, ἐνδέχεται· ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἐὰν ἦναι τοῦ κομιτάτου τοῦ προεδρευομένου ὑπὸ τοῦ κ. Wachler. Οὐδὲ γνωρίζω ἐὰν ἦναι ἔργον τοῦ δευτέρου κομιτάτου. Ἀλλὰ καὶ τὰ τρία κομιτάτα δὲν συνῆλθον ἵνα ἀποτελέσωσιν ἓν κομιτάτον, τὸ δὲ δημοσίευμα δὲν φέρει ὑπογραφήν τινα. Ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἔργον ἑνὸς κομιτάτου, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἐγράφη τῇ συναινέσει πάντων. Εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὅμως τὸ δημοσίευμα εἶναι ἄγνωστον. Τὸ δημοσίευμα εἶναι ὅμοιον πρὸς τὰ διάφορα ἄρθρα τῆς «Financial News», «τῆς Ἐφημερίδος τῆς Φραγκφούρτης» καὶ ἄλλων ἐφημερίδων τῆς Γερμανίας.

§23ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι τὸ προκείμενον δημοσίευμα (ἐπιδεικνύει αὐτὸ) ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τοῦ νὰ ἦναι ὡς τὰ δημοσιεύματα, ἅτινα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Αὐτὸ ἐπιγράφεται ἐπὶ λέξει: «Ἔκθεσις τοῦ Γερμανικοῦ ἀμυντικοῦ κομιτάτου τῶν κατόχων Ἑλληνικῶν χρεωγράφων περὶ τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν». Ὡς τοιοῦτο, δὲν χρήζει τῆς ὑπογραφῆς οὔτε τοῦ κ. Wachler οὔτε ἄλλου τινός. Ἀρκεῖ δι’ ἡμᾶς, ὅτι δημοσιεύεται ὡς ἔκθεσις τοῦ μνημονευθέντος κομιτάτου· ἀρκεῖ ὅτι περιέχει λέξιν πρὸς λέξιν τὰς ἀντιπροτάσεις τῶν ἐπιτροπῶν τῶν ὁμολογιούχων, τὰς περιεχομένας καὶ ἐν τῷ τεύχει τῷ ὑποβληθέντι εἰς ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ἀρκεῖ ὅτι οὐδεὶς εὑρέθη μέχρι τοῦδε ἐν Γερμανίᾳ οὔτε ἐκ τοῦ κομιτάτου τοῦ διεξαγαγόντος τὰς πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν διαπραγματεύσεις, οὔτε ἐκ τῶν ἑτέρων δύο ἐκεῖ κομιτάτων, οὔτ’ ἐκ τῶν ὁμολογιούχων, ἵνα διαψεύσῃ αὐτό. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἁρμόδιος νὰ κηρύξῃ αὐτὸ ἀνακριβές, ὡς ἔπραξεν ἤδη, ὡς πρὸς τὰ ἀφορῶντα ἐν αὐτῷ τὸ ὑπόμνημα τὸ ἐπιδοθὲν τῇ 3 Φεβρουαρίου (ν. ἔ.) πρὸς τὸν ἐν Παρισίοις πρεσβευτὴν ἡμῶν· δὲν εἶναι ὅμως ἁρμόδιος αὐτὸς ν’ ἀναγνωρίζῃ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος δημοσίευμα ὡς ὑποβολιμαῖον, ὡς μὴ προερχόμενον ἐκ τοῦ ἐν Βερολίνῳ κομιτάτου. Ἁρμόδιοι πρὸς τοῦτο εἶναι, ὡς προεῖπον, τὰ μέλη τοῦ κομιτάτου τούτου καὶ οἱ ἐν Γερμανίᾳ ὁμολογιοῦχοι. Ἐν ὅσῳ δὲ αὐτοὶ δὲν τὸ ἀποκηρύττουσιν, ἐν ὅσῳ δὲν τὸ διαψεύδουσι καὶ τὰ ἐν Λονδίνῳ καὶ ἐν Παρισίοις κομιτάτα, περὶ τῶν κοινῶν ἐνεργειῶν τῶν ὁποίων εὐθύναι, οὕτως εἰπεῖν, δίδονται ἐν αὐτῷ, ἡμεῖς οὐδένα λόγον ἔχομεν νὰ συμφωνήσωμεν πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡμεῖς τοὐναντίον εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ συμβουλευθῶμεν αὐτὸ, ὅπως ἐπιχύσωμεν οὕτω φῶς εἰς τὰ σημεῖα τῆς ὑποθέσεως, ἅτινα ἐνόμισε πρέπον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταλίπῃ ἐν πλήρει σκότει. Αὐτὸς ὑπέβαλεν εἰς ἡμᾶς τὰς ὁδηγίας του καὶ τὰς ἀντιπροτάσεις τῶν ἐν Παρισίοις ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων μόνον. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν ἐγγράφων ὑπάρχει χάσμα μέγα, ὅπερ ἀδύνατον νὰ διαγεφυρώσωμεν ἡμεῖς διὰ τῶν πληροφοριῶν του. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἀρχομένου τοῦ Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. ὁ ἐν Παρισίοις πρέσβυς ἡμῶν ἀνεκοίνωσε πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων τὰς πρὸς αὐτὸν ὁδηγίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, πρὸς ταύτας δὲ μόλις μετὰ μῆνας πέντε ἀπήντησαν οὗτοι διὰ τῶν δημοσιευομένων νῦν ἀντιπροτάσεών των. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἐν Παρισίοις πρέσβυς ἡμῶν εἶχεν ἐντολὴν μόνον ν’ ἀνακοινώσῃ τὰς ὁδηγίας καὶ νὰ μὴ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις, διατὶ διωρίσθη αὐτὸς ἐκεῖ καὶ μισθοδοτεῖται ἁδρῶς ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου; διατὶ νὰ μὴ σταλῶσιν αἱ ὁδηγίαι ταχυδρομικῶς πρὸς τὰ κομιτάτα, καὶ νὰ μὴ ληφθῶσιν ἐπίσης ταχυδρομικῶς αἱ ἀντιπροτάσεις, ὡς νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργός; πῶς ὅμως τότε φέρουσι τὸν τύπον σχεδίου συμβιβασμοῦ, ἑτοίμου καθ’ ὅλα πρὸς ὑπογραφήν; πῶς τὸ σχέδιον τούτου συνοδεύεται καὶ ὑπὸ καταστατικοῦ τῆς ἑταιρίας τῆς μελλούσης νὰ ἀναλάβῃ τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων; Εἶναι δυνατόν, Κύριοι, νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι αἱ ἐπιτροπεῖαι τῶν ὁμολογιούχων προέβησαν ἀφ’ ἑαυτῶν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν σχεδίων τούτων, ἄνευ προηγουμένης συνεννοήσεως πρὸς τὸν ἐν Παρισίοις πρεσβευτὴν ἡμῶν, καὶ δὴ κατ’ ἀκολουθίαν τῶν ὁδηγιῶν μόνον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αἵτινες ἀφίστανται κατὰ τὸ περιεχόμενον ἀπ’ αὐτῶν ὅσον Ἀνατολαὶ ἀπὸ Δυσμῶν; Ἰδοὺ διατὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀπέναντι τοῦ χάους, εἰς ὃ ἐμβάλλουσιν ἡμᾶς αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναμαι νὰ μὴ προσφεύγω εἰς τὰς ἐξηγήσεις, ἃς παρέχει ἡμῖν ἡ ἔκθεσις τοῦ κομιτάτου τῶν Γερμανῶν ὁμολογιούχων, ὑπὲρ τῆς γνησιότητος τῆς ὁποίας θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω ἓν ἔτι ἐπιχείρημα. Ἴσως γεννηθῇ ἔν τινι ἐξ ὑμῶν ἡ ἀπορία, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἐκθέσεως, πῶς μόνον τὸ Γερμανικὸν κομιτάτον ἐδημοσίευσε τοιαύτην, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ ἄλλα δύο κομιτάτα, τὸ Ἀγγλικὸν καὶ τὸ Γαλλικόν; Διότι, Κύριοι, ἐν μὲν Γαλλίᾳ ἐλάχιστοι ὑπάρχουσι τὴν σήμερον πραγματικοὶ κάτοχοι ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ἐν δὲ τῇ Ἀγγλίᾳ εἶναι συνειθισμένοι ἤδη μὲ τοιαύτας οἰκονομικὰς ἐκκαθαρίσεις ξένων Κρατῶν, καὶ δὲν παρέχουσι πολλὴν σημασίαν εἰς αὐτάς. Ἐν Γερμανίᾳ ὅμως ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Ἐκεῖ ὑπάρχουσι πλεῖστοι ὅσοι κάτοχοι ἑλληνικῶν χρεωγράφων, καὶ δὴ συνταξιοῦχοι, χῆραι καὶ ὀρφανά, οἵτινες μετὰ τὸ συνοικέσιον ἰδίᾳ τῆς ἀδελφῆς τοῦ Αὐτοκράτορός των μετὰ τοῦ ἡμετέρου Διαδόχου, πιστεύσαντες εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν ἐπίδοσιν καὶ ἀκμήν, ἔσπευσαν νὰ τοποθετήσωσι τὴν μικρὰν περιουσίαν των, τὰς οἰκονομίας των, εἰς Ἑλληνικὰ δάνεια, ἐξαρτήσαντες ἐκ τῆς τύχης τούτων τὸν μόνον πόρον τῆς ζωῆς των. Αὐτοὶ εἶναι, Κύριοι, οἱ ὁμολογιοῦχοι ἡμῶν ἐν Γερμανίᾳ, καὶ οὐχὶ Ἑβραῖοι κερδοσκόποι, ὡς διατείνονταί τινες ἐν ἡμῖν. Αὐτοὶ δ’ ἔχουσιν ὑπὲρ πάντα ἄλλον ζωηρότερον τὸ ἐνδιαφέρον περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν κατ’ ἐξοχὴν τὸ Γερμανικὸν κομιτάτον ἔσπευσε καὶ πέρυσι καὶ φέτος νὰ δημοσιεύσῃ τοιαύτην ἔκθεσιν περὶ αὐτῶν. Τί δὲ μανθάνομεν ἐκ τῆς νῦν δημοσιευθείσης ἐκθέσεώς του περὶ τῶν ζητημάτων, ἅτινα ἀφήνουσι πάντη σκοτεινὰ αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἤδη, πρὶν ἢ μὲ διακόψῃ οὗτος. Ἀφοῦ ἀπεκρούσθη ὡς ἀπαράδεκτον κατ’ ἀρχὴν τὸ περιεχόμενον τῶν ὁδηγιῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεφασίσθη νὰ τεθῶσιν ἐν ὑπομνήματι αἱ θεμελιώδεις βάσεις τῶν διαπραγματεύσεων καὶ νὰ ἐπιδοθῇ τοῦτο εἰς τὸν ἐν Παρισίοις πρεσβευτὴν ἡμῶν. Καθ’ ἃ διαβεβαιοῦται, διεξήχθησαν ἔκτοτε μακραὶ συζητήσεις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν περὶ τῶν βάσεων αὐτῶν, τῇ 4|16 δὲ Μαρτίου 1896 ἐδήλωσεν αὐτὸς ἐξ ὀνόματος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὕτη τάς ἀποδέχεται, μεθ’ ὃ ἐδέησε νὰ συνεννοηθῶσι πρὸς ἀλλήλας αἱ ἐπιτροπεῖαι καὶ νὰ συντάξωσιν ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀποδεκτῶν γενομένων βάσεων τὸ σχέδιον τοῦ συμβιβασμοῦ, τὸ χαρακτηριζόμενον νῦν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς ἀντιπροτάσεως αὐτῶν. Τὸ σχέδιον τοῦτο ἐπεδόθη πρὸς τὸν ἐν Παρισίοις πρεσβευτὴν ἡμῶν τῇ 1/13 Ἰουνίου. Ἐνῷ δὲ ἀνεμένετο ταχεῖα ἡ εἰς αὐτὸ ἀπάντησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, μόλις μετὰ δύο μῆνας ἔγνω αὕτη ν’ ἀπαντήσῃ διὰ νέων προτάσεων, ἃς οἱ πιστωταί, θεωρήσαντες ὡς καθαρὸν ἐμπαιγμόν, δὲν ἔλαβον τὸ παράπαν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ διέκοψαν ἔκτοτε πᾶσαν διαπραγμάτευσιν. Ἡ τοιαύτη ἀφήγησις, Κύριοι, εἶναι φυσικὴ καὶ λογική, ἀποδεικνύει δέ, ὅτι οὕτω οὐ μόνον συμβιβασμὸν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναμένωμεν ὑπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἀλλὰ καὶ εὐεξηγήτους πρέπει νὰ εὕρωμεν ὅλας τὰς νέας ὕβρεις καὶ λοιδορίας, εἰς ἃς τὸ Κράτος ἐξετέθη κατ’ ἀκολουθίαν τῆς τοιαύτης πολιτείας του ἐν τῷ ζητήματι τοῦ συμβιβασμοῦ. Οἱ ξένοι ἔχουσι δίκαιον νὰ κατηγορῶσιν ἡμῶν ὡς ἀλλοπροσάλλων καὶ κακοπίστων, ἔχουσι δίκαιον νὰ καταφέρωνται καθ’ ἡμῶν, πότε; ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν ἡμεῖς ἔχομεν εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε ἀνάγκην τῶν συμπαθειῶν των. Καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γερμανικοῦ κομιτάτου. Ἀλλὰ μήπως παρίσταται ἡ θέσις ἡμῶν μᾶλλον εὐχάριστος, κατ’ αὐτὴν τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἐγώ, Κύριοι, ἀποδέχομαι πρὸς στιγμήν, ὅτι εἶναι ψευδὴς καὶ ὑποβολιμαία ἡ ἔκθεσις τοῦ Γερμανικοῦ κομιτάτου, ὅτι δὲ οὐδὲν ἄλλο ἔγγραφον ἀντηλλάγη, οὔτε συνεννόησίς τις ἐπῆλθε μεταξὺ τῶν πιστωτῶν καὶ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως, ὅτι δὲ ὅλον τὸ δεκαοκτάμηνον διάστημα, καθ’ ὃ ὁ κ. Δηλιγιάννης προΐσταται τῶν κοινῶν, διέῤῥευσε μὲ τὴν ὑποβολὴν μόνον τῶν προκειμένων ὁδηγιῶν του καὶ τὴν ἀνθυποβολὴν τῶν ἀντιπροτάσεων τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων. Τί ὅμως καὶ ἐκ τούτων συνάγεται; Ἓν καὶ μόνον, ὅτι ἀντὶ νὰ προσεγγίσωμεν ἀπεμακρύνθημεν ἔτι μᾶλλον τοῦ συμβιβασμοῦ ὑπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο καθίσταται ἡλίου φαεινότερον, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἔνθεν μὲν τὰς προτάσεις τῶν πιστωτῶν, τὰς ὑποβληθείσας εἰς τὸν Τρικούπην, ἔνθεν δὲ τὰς προκειμένας αὐτῶν προτάσεις, τὰς διατυπωθείσας ἐν εἴδει σχεδίου συμβιβασμοῦ. 1) Κατ’ ἐκείνας, αὐτοὶ ἠρκοῦντο εἰς τὴν ἐξασφάλισιν ποσοστῶν τόκου ἐκ 30%, ἤτοι ἐν ὅλῳ 7,452,072 φρ. χρυσῶν· κατὰ ταύτας, ἀπαιτοῦσιν ὑπὲρ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους 15,750,000 δρ. εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐξασφάλισιν δὲ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δι’ 9,000,000 φρ. χρ. 2) Κατ’ ἐκείνας, ἐζήτουν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ συμβιβασμοῦ νὰ καταβάλλωνται εἰς αὐτοὺς ποσοστὰ τόκου 35%, κατὰ ταύτας, ἀξιοῦσι διὰ μὲν τὸ δάνειον τῶν Μονοπωλίων 43%, διὰ δὲ τὰ λοιπὰ δάνεια 32%. 3) Κατ’ ἐκείνας, ἐζήτουν ἐκ τοῦ πλεονάζοντος ποσοῦ τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων νὰ διατεθῶσι 50% ὑπὲρ τοῦ Κράτους, 25% δὲ εἰς αὔξησιν τοῦ τόκου καὶ 25% εἰς χρεωλύσιον· κατὰ ταύτας, ἀπαιτοῦσι νὰ διατεθῶσι μόνον 40% ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ἀνὰ 30% δὲ ὑπὲρ αὐξήσεως τοῦ τόκου καὶ εἰς χρεωλύσιον. 4) Κατ’ ἐκείνας, τὸ Κράτος θὰ ἐφρόντιζε μόνον τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ τῶν ὑπεγγύων προσόδων τραπεζικὰ γραμμάτια νὰ μετατρέπῃ εἰς χρυσὸν πρὸς πληρωμὴν τῶν ὁμολογιούχων, χωρὶς οὗτοι νὰ ἔχωσι κέρδος τι ἐκ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς· κατὰ ταύτας, ἡ διαχειριστικὴ ἑταιρία τῶν ὑπεγγύων προσόδων θὰ ποιῆται τὴν μετατροπὴν ταύτην, καθ’ ὅσον δὲ θὰ βελτιῶται ἐν τῷ μέλλοντι ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία καὶ θὰ ἐναπολείπηται πλεόνασμα ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 15,750,000 δραχμῶν, ὅπερ θὰ διατίθηται εἰς προμήθειαν τῶν 9,000,000 φρ. χρυσῶν, τὸ πλεόνασμα τοῦτο θ’ ἀνήκῃ εἰς τοὺς πιστωτάς. 5) Κατ’ ἐκείνας, ἐζήτουν ὡς ὑπεγγύους προσόδους τοὺς φόρους τοῦ χαρτοσήμου καὶ τοῦ καπνοῦ, καὶ τὰ Μονοπώλια· κατὰ ταύτας, ἀπαιτοῦσι προσέτι τὴν Ναξίαν σμύριδα. 6) Κατ’ ἐκείνας, ἐζήτουν ἁπλῶς ἀναδιοργάνωσιν τῆς ὑφισταμένης Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα νὰ ἔχωσι κρατοῦσαν γνώμην ἐν τῷ Διοικητικῷ αὐτῆς Συμβουλίῳ οἱ ὁμολογιοῦχοι· κατὰ ταύτας, ἀξιοῦσι νὰ συσταθῇ νέα ἑταιρία, ὑπὸ τὸν τίτλον «Διοίκησις τῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους προσδιορισθεισῶν προσόδων», ἧς τὸ Συμβούλιον κατὰ τὰ τέσσαρα μὲν μέλη του θὰ ἐκλέγηται ὑπὸ τῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων της, κατὰ δὲ τὰ τέσσαρα ἄλλα θὰ διορίζηται ἓν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἓν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Προεξοφλητικῆς Τραπέζης ἐν Παρισίοις, ἓν ὑπὸ τῶν κ. κ. C. I. Hambro καὶ υἱοῦ ἐν Λονδίνῳ καὶ ἓν ὑπὸ τῆς ἐν Βερολίνῳ National Bank, τῶν κ. κ. M. S. Bleichroeder ἐν Βερολίνῳ καὶ d’ Erlanger et fils ἐν Φραγκφούρτῃ. Ἐκ τῆς ἀντιβολῆς ταύτης τῶν τότε καὶ τῶν νῦν προτάσεων πείθεται ἕκαστος, νομίζω, ὅτι ἀντὶ νὰ πλησιάσωμεν ἀπεμακρύνθημεν πολὺ ἐκ τοῦ ποθουμένου σκοποῦ ὑπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἀποδέχθητε νῦν ὑμεῖς, Κύριοι, οἱανδήποτε ἂν θέλητε ἐκ τῶν δύο ἐκδοχῶν. Κατὰ τὴν πρώτην, τὴν ἀναφερομένην ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κομιτάτου τῶν Γερμανῶν ὁμολογιούχων, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν ἀπεδέξατο κατ’ ἀρχὴν πάντα τὰ αἰτήματα τῶν πιστωτῶν, αἴφνης, μεταβαλοῦσα γνώμην, ὑπέβαλε νέας προτάσεις, ἀνατρεπούσας ἄρδην τὰ συμπεφωνημένα. Κατὰ τὴν δευτέραν ἐκδοχήν, αἱ ἐπιτροπεῖαι τῶν ὁμολογιούχων, λαβοῦσαι γνῶσιν τῶν πρώτων προτάσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἀντέταξαν πρὸς αὐτὰς μετὰ μῆνας πολλοὺς ἰδίας προτάσεις, ἐκ διαμέτρου ἀντιθέτους πρὸς ἐκείνας. Καὶ κατὰ τὴν μίαν καὶ κατὰ τὴν ἄλλην ἐκδοχὴν τὸ ναυάγιον τῶν περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεων ὑπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως φαίνεται βέβαιον. Ἡ διαβεβαίωσις τούτου, καθ’ ἣν δῆθεν ναὶ μὲν διεκόπησαν, ἀλλὰ δὲν ἔπαυσαν ὁλοσχερῶς αἱ διαπραγματεύσεις, ἐλέγχεται φρούδη. Ἡ ἀποτυχία ὅμως τῶν περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεων εἶναι ἀποτυχία αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, ἐλθοῦσα εἰς τὰ πράγματα μὲ τὴν ῥητὴν ἐπαγγελίαν τῆς ταχείας, τῆς ἀμέσου συντελέσεως τοῦ συμβιβασμοῦ, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πλέον λόγον ὑπάρξεως μετὰ τὸ πλῆρες ναυάγιον τούτου. Τὸ ζήτημα, κύριε Πρωθυπουργέ, δὲν εἶναι νῦν, ἐὰν πρέπῃ ἢ ὄχι νὰ γείνῃ συμβιβασμὸς, ἐὰν θέλῃ ἢ ὄχι τὸ ἔθνος τοῦτον, ὡς ὑμεῖς νομίζετε. Τὸ ζήτημα δὲν στρέφεται κἂν περὶ τοῦτο, περὶ τὸ πῶς πρέπει νὰ γείνῃ ὁ συμβιβασμὸς, ὡς ὑμεῖς ἐν προσποιητῇ ἀγανακτήσει ἰσχυρίσθητε χθές. Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι ὑμεῖς κακῶς, κάκιστα ἐπολιτεύθητε ἐν τῷ ζητήματι τοῦ συμβιβασμοῦ, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἐπιλύσητε τοῦτο, ὡς ἐπηγγέλλεσθε ἐν ἀρχῇ, τοὐναντίον περιπλέξατε καὶ ἐδυσχεράνατε αὐτὸ ἔτι μᾶλλον καὶ διὰ τὸν διάδοχον ὑμῶν, μάλιστα δὲ δι’ ὑμᾶς αὐτούς. Ἐπὶ δέκα καὶ ὀκτὼ ὅλους μῆνας παραμένετε ἐν τῇ ἀρχῇ, καὶ καθ’ ὅλον τὸ μακρὸν τοῦτο διάστημα κατωρθώσατε διὰ τῆς πολιτείας σας, οἱ πιστωταί μας νὰ γείνωσιν ἀπαιτητικώτεροι ἢ πρίν, ν’ ἀποφεύγωσι δὲ πᾶσαν πρὸς ὑμᾶς διαπραγμάτευσιν, τὸ δὲ ὄνομα τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐκτεθῇ εἰς νέους προπηλακισμοὺς ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ. Ἡ ἀποστολή σας ἔληξεν οὕτω. Εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην καλεῖται νὰ θέσῃ τέρμα ἡ Βουλή. Ἂν αὕτη φανῇ ἐπιλήσμων τοῦ καθήκοντός της, τὸ ἔθνος ὅμως τὸ Ἑλληνικὸν δὲν θὰ ἀνεχθῇ ἐπὶ πλέον τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν φέρει βαρέως τὸ στίγμα τῆς χρεωκοπίας, γινώσκει δὲ κάλλιον ὑμῶν τῶν κυβερνητῶν του, τί στοιχίζει τοῦτο εἰς αὐτὸ τὴν σήμερον. Πρὸ μικροῦ ἐδόθη εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας ἡ εὐκαιρία, ἵνα ἀποκτήσωμεν τὴν μεγαλόνησον τῆς Μεσογείου, ἀλλὰ μόλις ἐξετείναμεν πρὸς αὐτὴν χεῖρα καὶ ἠκούσθη φωνὴ ἀπαισία, ἀποτρέπουσα ἡμᾶς τούτου καὶ λέγουσα «’πίσω χρεωκόποι!» Τὴν φωνὴν ταύτην δὲν θέλομεν, δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ν’ ἀκούσωμεν ἀκόμη μίαν φορὰν, ὅταν ὅσον οὔπω ἀνακινηθῇ τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα καὶ κριθῶσι κατ’ αὐτὸ αἱ τύχαι τῶν λαῶν τῆς Ἰλλυρικῆς χερσονήσου, αἱ τύχαι τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους! (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἔχει τὸν λόγον.

§25ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἦτο δυνατὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποφύγῃ τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἤδη, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας καὶ τοὺς ξένους, ἐκ τοῦ παραδόξου φαινομένου Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία, ἐνῷ ἐπὶ σπουδαιοτάτης ὑποθέσεως ἐγκαλεῖται καὶ ἐπικρίνεται, ἐν τούτοις παρευρίσκεται μὲν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ σιωπᾷ. Αἱ Κυβερνήσεις αἱ διαπραγματευόμεναι ὑποθέσεις σπουδαίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ τελικὴ καὶ ὁριστικὴ ἀπόφασις δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ μόνης τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς Βουλῆς, δύνανται ἀζημίως νὰ ἀρνῶνται εἴτε ἀνακοινώσεις, εἴτε ἔγγραφα, ὅταν νομίζωσιν ὅτι αὗται βλάπτουσι τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἡ δὲ ἄρνησις αὕτη πάσης συζητήσεως οὐδόλως βλάπτει, διότι καλουμένη βραδύτερον ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν συνομολογηθεισῶν συμφωνιῶν, εἰς ἃς προῆλθεν ἡ Κυβέρνησις, δύναται, ἐὰν θεωρῇ ταύτας ἐπιζημίους, νὰ τὰς ἀποῤῥίψῃ. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἐκλήθη νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ πρὸς τὸν συμβιβασμὸν, ἐὰν ἐθεώρει τὴν κατάθεσιν αὐτῶν ἐπιζήμιον εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, ὤφειλε τότε νὰ ἀρνηθῇ τὴν κατάθεσιν αὐτῶν. Πιθανὸν τότε, ὅτε κληθεῖσα νὰ τὰ καταθέσῃ ἐδέχθη νὰ τὰ καταθέσῃ καὶ τὰ κατέθεσε, νὰ μὴ ὑφίσταντο πλέον ἐν ἐνεργείᾳ ἐκκρεμεῖς διαπραγματεύσεις· ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ τὰ κατέθηκε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τὴν ἀπόφασίν της καὶ νὰ ἀρνηθῇ τὴν συζήτησιν. Καὶ ἐὰν τυχὸν ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε κληθῆ παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμολογιούχων νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς διαπραγματεύσεις, ἔπρεπεν ἀφοῦ κατέθηκε τὰ ἔγγραφα καὶ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν τόπον καὶ ἐνώπιον τῶν ξένων τὰ ἔγγραφα τὰ διαμειφθέντα μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῶν δανειστῶν, ἔπρεπε, λέγω, μᾶλλον νὰ προτιμήσῃ νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων μέχρις οὗ συζητηθῇ ἡ ὑπόθεσις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, παρὰ νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς διαπραγματεύσεις, καὶ λόγῳ τῆς ἐπαναλήψεως αὐτῆς νὰ ζητῇ νὰ ἀναστείλῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὸ ἔργον τῆς εὐρεύνης τῶν ἀνακοινωθέντων. Διότι, ἀφοῦ ἅπαξ κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα καὶ ἐγένοντο γνωστά, πᾶς Βουλευτὴς, ὅστις εὕρισκεν ἐν ταῖς προτάσεσι τῆς Κυβερνήσεως μεθόδους καὶ προτάσεις, τὰς ὁποίας ἐθεώρει ἐπιζημίους ἢ μὴ φερούσας εἰς συμβιβασμὸν, καθῆκον εἶχε νὰ φέρῃ τὸν λόγον ἐπὶ τῶν προτάσεων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ζητήσῃ εἴτε νὰ ἀνακόψῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ ὁδῷ, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν, εἴτε νὰ προσπαθήσῃ νὰ τροποποιήσῃ τὰς γνώμας αὐτῆς. Καὶ τοιαύτη ὑπῆρξε, Κύριοι, ἡ ἐντύπωσις εἰς τοὺς ἀναγνόντας τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα. Ἡ ἐντύπωσις ὑπῆρξεν, ὅτι ἡ μέθοδος, αἱ ἀρχαὶ, οἱ κανόνες, τοὺς ὁποίους ἔθετα ἡ Κυβέρνησις ἐν ταῖς προτάσεσι, τὰς ὁποίας πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων ὑπέβαλεν, ὅτι αἱ ἐκθέσεις τῶν γεγονότων, τῶν πραγμάτων, πάντα ταῦτα ἢ εἰς οὐδένα δύνανται νὰ φέρουν συμβιβασμὸν, ἢ δύνανται νὰ φέρουν εἰς συμβιβασμὸν ἐπιζήμιον εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα. Ὅπως ἐννοήσῃ τις, ὅτι τοιαύτη εὐλόγως ἔπρεπε νὰ ἦναι ἡ ἐντύπωσις τῶν ἀναγνόντων τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα, ἀρκεῖ νὰ συγκρίνῃ τὰς προτάσεις, τὰς ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθείσας, πρὸς τὰς προτάσεις, ἐφ’ ὧν διεξήχθη ἄλλοτε ἡ διαπραγμάτευσις ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν τοῦ 1894. Διότι, Κύριοι, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διαπραγματευόμενοι μετὰ τῶν ὁμολογιούχων πρέπει νὰ θέτωμεν τοιαύτας βάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναγκαίως φέρουν εἰς τὰ συμπεράσματα, εἰς ἃ θέλομεν νὰ φέρουν, εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐννοοῦμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν, οὐχὶ δὲ νὰ θέτωμεν ἀρχὰς, αἵτινες δικαιολογοῦσιν ἄλλα συμπεράσματα καὶ ἄλλας ἀπαιτήσεις, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐρχώμεθα λέγοντες, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν αὐτὰ, ὅτι δὲν παραδεχόμεθα ἐκείνας. Πρέπει ὅ,τι ζητεῖ τις νὰ ἦναι ἀπόῤῥοια ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θέτει· ὅταν ὅμως, ἐξ ὅσων θέτετε, ἄλλα συνάγωνται καὶ εἰς ἄλλα θέλετε νὰ ἀγάγητε τοὺς μεθ’ ὧν διαπραγματεύεσθε, ματαιοπονεῖτε, ἢ θὰ θεωρηθῆτε ὡς κακῆς πίστεως. Ὅ,τι εἰς τὰ κεφαλαιώδη ἡ Κυβέρνησις ἔθετο ὡς βάσιν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις, βεβαίως φέρει δυστυχῶς εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀντεπρότειναν, ἀντηξίωσαν οἱ δανεισταί, καὶ οὐδόλως δικαιολογεῖ τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις μετὰ ταῦτα ἔφερεν. Ἡ μέθοδος ὑπῆρξε κακίστη. Ἐνῷ κατὰ τὸ 1894 ἔλεγεν ὁ τότε διαπραγματευθεὶς Πρωθυπουργὸς πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους: «Κύριοι, σᾶς δίδω σήμερον 32, καὶ βραδύτερον, κατὰ προϊοῦσαν κλίμακα, τόσα, μέχρις ὡρισμένου ὁρίου διὰ νὰ πεισθῆτε δὲ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω περισσότερα, ἴδετε τὰ βιβλία μου», ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς λέγει πρὸς αὐτούς: «Οὐδὲν ὡρισμένον μέρισμα δύναμαι νὰ σᾶς δώσω. Περιττὸν νὰ ἴδητε τὰ βιβλία μου· τὰ βλέπω ἐγώ, καὶ ἰδοὺ τί προκύπτει ἐξ αὐτῶν. Προκύπτει ὅτι τόσα πιθανῶς θὰ εἰσπράττω, τόσα μοῦ εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, τόσα περίπου θὰ περισσεύουν, καὶ ἐπ’ αὐτῶν θὰ πληρωθῆτε.» Ἀποτέλεσμα ἀναγκαῖον τοιαύτης προτάσεως εἶναι νὰ ἐνδιαφέρωνται οἱ ὁμολογιοῦχοι καὶ νὰ θέλουν ν’ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Κράτους, διότι ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος αὐτῶν ἐξαρτῶνται τὰ μερίσματα αὐτῶν. Ὁ Τρικούπης ἔλεγε πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους: «σᾶς προσφέρω 32% εἰς χρυσὸν, καὶ πρὸς ἀσφάλειαν τῆς πληρωμῆς αὐτῶν παρέχω τὰς ἑξῆς προσόδους. Ἂν αὗται δὲν ἐπαρκοῦν, θὰ τὰς συμπληρῶ ἐκ τῶν ἄλλων δημοσίων προσόδων»,—διότι αἱ ὑπέγγυοι πρόσοδοι ἦσαν μόνον διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς πληρωμῆς.—Ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς λέγει αὐτοῖς: «Οὐδὲν ἐννοῶ νὰ σᾶς δώσω ὡρισμένως εἰς χρυσόν. Λάβετε ὅ,τι εἰσπραχθῇ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκ τῶν προσόδων, ἃς σᾶς παραχωρῶ, μετατρέποντες ἑκάστοτε αὐτὰ εἰς χρυσὸν κατὰ τὴν τιμὴν τῆς ἀγορᾶς.» Ἀποτέλεσμα τῆς πρώτης προτάσεως εἶναι νὰ μὴ εὑρίσκουν ἀναγκαῖον οἱ δανεισταὶ ἡμῶν νὰ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων ἢ εἰς τὴν μετατροπὴν αὐτῶν εἰς χρυσὸν, διότι ὡρισμένον κατ’ ἔτος εἰς χρυσὸν μέρισμα ἀνελάμβανε νὰ καταβάλλῃ ἡ Κυβέρνησις, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν αἱ ἐκ τῶν ὑπεγγύων προσόδων εἰσπράξεις καὶ οἱαδήποτε ἡ τιμὴ τοῦ χρυσοῦ ἐν τῇ ἀγορᾷ τῆς Ἑλλάδος. Ἂν τυχὸν αἱ ὑπέγγυοι πρόσοδοι ηὔξανον, οὐδὲν ἐπίσης εἶχον δικαίωμα οἱ πιστωταὶ ἡμῶν ἐπὶ τῆς αὐξήσεως. Αὕτη ἀνῆκεν εἰς τὸ Κράτος ἀποκλειστικῶς. Ἀποτέλεσμα τῆς προτάσεως, ἣν ποιεῖται ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, εἶναι, ὅτι αἱ προσφερόμεναι τοῖς ὁμολογιούχοις πρόσοδοι δὲν εἶναι ἀσφάλεια ἁπλῶς τῆς πληρωμῆς τῶν τόκων, ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ τόκοι, ἀνήκουσαι καὶ πρὶν τῆς καταθέσεώς των εἰς τὸ ὁρισθησόμενον ταμεῖον ὡς ἰδιοκτησία, καὶ ἀνήκουσαι αὐτοῖς, ὁσαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι, ἔστω καὶ καθ’ ὡρισμένην ἀναλογίαν, ἄνευ οὐδεμιᾶς τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεως νὰ συμπληροῖ αὐτὰς μέχρις ὁρίου τινὸς, τοὐλάχιστον εἰς χρυσὸν, ἀλλὰ καὶ ἄνευ δικαιώματος νὰ λαμβάνῃ τὰ πέραν ὁρίου τινὸς πλεονάσματα αὐτῶν. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἀναγκαία συνέπεια εἶναι ν’ ἀναμιγνύωνται οἱ δανεισταὶ εἰς τὴν εἴσπραξιν καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων, καὶ ν’ ἀπαιτῶσιν αὐτὴν, ἤτοι τὸν ἔλεγχον. Ἀναγκαία συνέπεια τοιούτου ὅρου, τοιαύτης προτάσεως εἶναι τὸ ν’ ἀπαιτῶσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν οἱ ὁμολογιοῦχοι καὶ πᾶσαν αὔξησιν εἰς χρυσὸν, ἣν ἤθελε φέρει ἡ βελτίωσις τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, διότι τὸ δικαίωμά των εἶναι δικαίωμα ἰδιοκτησίας ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἑπομένως καὶ ἐπὶ τῆς εἰς χρυσὸν ἀξίας αὐτῶν. Αἱ προτάσεις λοιπὸν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τοῦ 1894 περιεῖχον ὡς ἀναγκαίαν καὶ λογικὴν συνέπειαν τὴν ἀπόκρουσιν πάσης συμμετοχῆς καὶ πάσης ἀναμίξεως τῶν πιστωτῶν ἡμῶν εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἢ εἰς τὴν εἴσπραξιν ἢ διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Αἱ προτάσεις τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ προκαλοῦν καὶ δικαιολογοῦν δυστυχῶς τοιαύτην ἀνάμιξιν τῶν πιστωτῶν ἡμῶν, διότι ἄνευ τῆς ἀναμίξεως αὐτῆς φόβος θὰ ἐπικρατῇ παρὰ τοῖς κατόχοις τῶν ἡμετέρων τίτλων, ὅτι δύνανται ἀδίκως νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ μερίσματα αὐτῶν. Ὁ φόβος αὐτὸς ὁ ἀέναος περὶ τῶν μερισμάτων θὰ ἐπηρεάζῃ τὴν τιμὴν τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων πάντοτε ἐν τοῖς χρηματιστηρίοις, καὶ συμφέρον ἔχουν οἱ κάτοχοι ν’ ἀποσοβήσουν πάντα τοιοῦτον φόβον διὰ τοῦ ἐλέγχου. Ὅταν ἔλεγχος γείνῃ δεκτὸς, τὸ κέρδος δὲν εἶναι ὅτι αἱ ἐκ τῶν ὑπεγγύων προσόδων εἰσπράξεις θὰ ἦναι μεγαλείτεραι, — τοῦτο καλῶς γνωρίζουν καὶ οἱ δανεισταὶ ἡμῶν, — τὸ κέρδος θὰ ἦναι μόνον ὅτι θὰ ἐκλίπῃ ὁ φόβος, ὃν δυστυχῶς ἐμπνέομεν μετὰ τὴν πτώχευσιν, περὶ χαλαρᾶς καὶ ἐλαττωματικῆς εἰσπράξεως καὶ διαχειρίσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Τὸ κέρδος τοῦτο εἶναι σπουδαῖον ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς διὰ τὰς τιμὰς τῶν ἑλληνικῶν γρεωγράφων. Ὅταν θέλωμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἀνάμιξιν τῶν δανειστῶν μας, πρέπει νὰ ποιώμεθα πρὸς αὐτοὺς τοιαύτας προτάσεις, ὥστε νὰ μὴ τοῖς παρέχηται εὔλογος ἀφορμὴ ν’ ἀπαιτῶσι τοιαύτην ἀνάμιξιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσιώδης, ἡ θεμελιώδης διαφορὰ τῶν δύο διαφόρων μεθόδων, ἃς ἠκολούθησαν οἱ διαπραγματευθέντες δύο Πρωθυπουργοί· ἡ πρώτη δὲν παρεῖχε δικαιολογίας πρὸς ἀνάμιξιν καὶ ἔλεγχον, ἡ δευτέρα παρέχει. Οὔτε εἶναι πρέπον ν’ ἀπαντῶμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ὅτι δὲν δεχόμεθα ὅ,τι εἶναι συνέπεια τῶν προτάσεών μας. Διότι δὲν εἶναι εὔλογον, ὅταν δὲν δίδωμεν ὡρισμένα ποσὰ, ὅταν δὲν ἐγγυώμεθα αὐτὰ, ὅταν παραχωρῶμεν προσόδους εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, νὰ ἀρνώμεθα εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν τὸ δικαίωμα ν’ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν καὶ εἰς τὴν μετατροπὴν εἰς χρυσόν. Αὕτη δὲν ἀνήκει εἰς τὴν διοίκησιν, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἀσφαλείας ἁπλῆς διὰ προσόδων, τὴν ὁποίαν ἐννοεῖτε νὰ μὴ ἀπομονώσητε τῶν ἄλλων ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ μόνον νὰ καθορίσητε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὡρισμένου χρέους, ἁπλῶς συναινοῦντες ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς καταθέσεως τῶν χρημάτων νὰ γίνωνται ταῦτα ἰδιοκτησία τῶν ὁμολογιούχων, καὶ ἀπ’ ἐκείνης τῆς στιγμῆς οὐδεμίαν πλέον ἐξουσίαν νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἂν αὕτη ἤθελεν ἀφαιρέσει τότε αὐτὰ, θ’ ἀφήρει ξένην ἰδιοκτησίαν, ὅπερ θὰ συνεπήγετο λίαν δυσαρέστους συνεπείας, ὡς ἐκείνας, τὰς ὁποίας συνεπήγαγε τὸ σύστημα τὸ ἐπιτραπὲν διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, μὴ ἐγγυωμένη οὔτε ποσοστὰ οὔτε χρυσὸν, ἀλλὰ λέγουσα ὅτι ὡρισμένας προσόδους ἀφήνει εἰς αὐτοὺς, ἐννοεῖται ὅτι καθιστᾷ τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν ἀπ’ ἐκείνης τῆς στιγμῆς συνιδιοκτήτας, συνεταίρους εἰς τὸ προϊὸν τῶν ὑπεγγύων αὐτῶν προσόδων. Δὲν εἶναι μόνον ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ κατατεθοῦν, κύριοι τῶν χρημάτων, ἀλλ’ εἶναι καὶ πρὸ τῆς καταθέσεως συνέταιροι, συνενδιαφερόμενοι, διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν εἰσπράττονται, ἀποκτοῦν τὸ δικαίωμα. Βεβαίως τὸ ἀμφισβητεῖτε αὐτό, ἀλλ’ ὅταν λέγητε εἰς τοὺς δανειστὰς ὅτι τοῖς παρέχετε τὰς προσόδους, χωρὶς νὰ ἐγγυᾶσθε τί αὗται θ’ ἀποδώσουν, καὶ ὅτι, ἂν δὲν ἀποδώσουν, αἱ ἄλλαι πρόσοδοι τοῦ Κράτους, δὲν θὰ ἦναι ὑπόχρεοι νὰ συμπληρώσωσιν αὐτάς, βεβαίως ἀναγνωρίζετε εἰς αὐτοὺς πολὺ εὐρύτερα δικαιώματα, παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ λέγων ὅτι δίδει 30 ἢ 35 καὶ ὅτι τὰ ἐγγυᾶται διὰ προσόδων. Εἶναι ἡ διαφορὰ τοιαύτη, ὥστε βεβαίως ὁ διεξάγων τὰς διαπραγματεύσεις ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει εὑρίσκεται ἀπέναντι δυσεξόδων δυσχερειῶν. Ταῦτα διεξελθὼν ἐν βραχεῖ, οὔτε θέλω ἐπανέλθει εἰς τὰς λεπτομερείας, ἐφ’ ὧν οἱ προλαλήσαντες ἠσχολήθησαν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς προτάσεις καὶ ἀντιπροτάσεις καὶ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλουν οἱ δανεισταί. Θέλω ἤδη ἐνασχοληθῆ εἰς ἄλλο ζήτημα, ὅπερ δὲν ἔθιξαν, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον παρευρέθην εἰς τὰς συνεδριάσεις, οἱ προλαλήσαντες, τὸ ζήτημα τῶν αἰτίων, ἐξ ὧν περιήλθομεν εἰς ἀδυναμίαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς ἡμετέρους δανειστάς. Διότι, ἂν δὲν καθορίσωμεν εὐκρινῶς καὶ σαφῶς τὰς αἰτίας, δὲν δυνάμεθα οὔτε δικαίως νὰ διαπραγματευθῶμεν συμβιβασμὸν, οὔτε νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ, δηλαδὴ νὰ εὕρωμεν τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Διὰ ποῖον λόγον κατέστη ἀδύνατον περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ Δεκεμβρίου 1893 νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ Κράτος τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ὅλοι δὲν τὸν ἐννοοῦμεν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Διὰ τοῦτο, ὅταν πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τῶν γενομένων, καὶ νὰ κρίνωμεν ἂν καλῶς ἐγένοντο ὅσα τότε ἐγένοντο, καὶ περὶ τῶν γενησομένων, διὰ νὰ εὕρωμεν τὰ προσφορώτερα μέσα θεραπείας, τότε τὰς αἰτίας ἐντελῶς τὰς λησμονοῦμεν. Βεβαίως ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἀδυναμίαν τοῦ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς, διότι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διηυθύνθησαν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἀτάκτως. Ἂν λάβωμεν τὴν διοίκησιν ἰδίως ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1893, βλέπομεν αὐτὴν καταλήγουσαν κατ’ ἔτος εἰς ἐλλείμματα. Ἐλλείμματα ἐπὶ τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ἐλλείμματα συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ἀλλὰ τὰ ἐλλείμματα δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται μεμονωμένως. Ἐνῶ τὰ ἐλλείμματα πραγματικῶς ἐξηκολούθουν καὶ καθίστων καθ’ ἡμέραν δυσχερεστέραν τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, οὐχ ἧττον συνωδεύοντο καὶ ὑπό τινος καλοῦ, καλοῦ ὑπὸ ἔποψιν ταμιευτικὴν, ἀπὸ τὴν αὔξησιν δηλαδὴ τῶν ἐσόδων. Ἂν τὰ κακὰ οἰκονομικῶς κατοπτρίζωνται εἰς τὰ μεγάλα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα αὐξάνουν καθ’ ἡμέραν ἀδιαλείπτως καὶ ὑπερμέτρως, ταῦτα μειώνουν τὰ ἔσοδα, ἅτινα παρατηρεῖ τις σταθερῶς, εἰ καὶ ἐν μικροτέρῳ μέτρῳ, αὐξανόμενα. Ἀλλὰ τὰ ἔξοδα αὐξάνουν ἐν μεῖζον μέτρῳ, καὶ τὰ ἐλλείμματα ἐξακολουθοῦν. Εἰς τί ὅμως τὰ ἐπιζήμια ἀποτελέσματα τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ πληρέστερον ἀποτυποῦνται; Ἀποτυποῦνται εἰς τὴν τιμὴν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, εἰς τὴν τιμὴ δηλαδὴ τοῦ νομίσματος τῆς χώρας. Ὅσον τὰ ἐλλείμματα τοῦ Κράτους αὐξάνουν, τόσον ἡ τιμὴ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἐκπίπτει, διότι οὐδὲν ἄλλο ὁρίζει ποία πρέπει νὰ ἦναι ἐν καιρῷ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἡ τιμὴ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἔν τινι τόπῳ, παρὰ ἡ κατάστασις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ, δηλ. τὰ ἐλλείμματα αὐτοῦ. Ὅσον τὰ ἐλλείμματα εἶναι μεγαλείτερα, τόσον μεγαλειτέρα ἡ ἀνικανότης τῆς χώρας πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐν Ἑλλάδι δὲ, ἐπειδὴ καὶ τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία κυκλοφορεῖ τὰ γραμμάτια τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἔβαινον κακῶς, παρίστων δὲ καὶ αὐτὰ καθ’ ἡμέραν ἐλλειμματίας ἰσολογισμούς, καὶ τὰ μὲν καὶ τὰ δὲ κατέληγον εἰς ἐξευτελισμὸν τῆς τιμῆς τῶν γραμματίων, ὅστις ὑπερέβη καὶ τὰ 80%. Ἀλλ’ ἐνῷ τοσαύτη ἦτο ἡ ἔκπτωσις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, καὶ ὅλοι τὴν ἀντελαμβάνοντο, ἐνῷ αὐτὸς ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893, ἐβεβαίου ὅτι αἰτία τῆς ἀδυναμίας τοῦ Κράτους, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἀκεραίαν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἦτο μόνον ἡ κατάπτωσις τῆς τιμῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ὅτι ἄνευ αὐτῆς ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ἦτο εἰς κατάστασιν ἀμειώτους νὰ ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τὰς ἄλλας τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἐν τούτοις δὲν συνεμόρφωσε τὰς πράξεις αὐτοῦ, οὔτε πρὸ τῆς 10 Δεκεμβρίου, οὔτε μετὰ τὴν 10 Δεκεμβρίου, πρὸς τὰς ἰδέας καὶ τὰς γνώμας ταύτας. Ἂν πραγματικῶς τὴν ἀδυναμίαν τοῦ Κράτους παρῆγεν ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ἔπρεπεν εἰς αὐτὴν καὶ μόνην νὰ ἀσχοληθῇ· ἂν δ’ ἀσχολούμενος εἰς τὴν ἐπανόρθωσιν τῆς τιμῆς τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἐβελτίου αὐτήν, βεβαίως ἤθελε βελτιώσει τὰ μέσα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ καταστήσῃ αὐτὸν καὶ πραγματικῶς ἐν ἰσοζυγίῳ, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἤθελε καταλήγει εἰς τὰ ἐλλείμματα, εἰς ὅσα κατέληγε. Δυστυχῶς ἐξελέξατο ἐπὶ μακρὰ ἔτη τὴν μέθοδον τῆς διὰ δανείων καὶ διὰ συνδυασμῶν διαφόρων συμπληρώσεως τῶν ἐλλειμμάτων, ἀπέφυγε δὲ ν’ ἀσχοληθῇ τὸ παράπαν εἰς τὴν ἀνατίμησιν τοῦ νομίσματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις μόνη θὰ καθίστα αὐτὸν ἐπαρκῆ. Ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς καὶ ἄλλοτε καὶ νῦν παραδόξως ὑποστηρίζει, ὅτι οὐδόλως ὑπῆρξεν αἰτία τῆς ἀδυναμίας τοῦ Κράτους πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων του πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Τοιαύτη ἀντίληψις τῶν πραγμάτων εἶναι οὐ μόνον σφαλερά, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιος εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα. Ὅπως κρίνῃ τις ὀρθῶς τὰ γενόμενα κατὰ τὴν 10 Δεκεμβρίου 1893 καὶ τὰ μετὰ ταῦτα, καὶ ὅπως συμβουλεύσῃ τὰ δέοντα γενέσθαι, ἀνάγκη πρότερον νὰ γνωρίσῃ τοὺς ἀληθεῖς λόγους τῆς ἀδυναμίας τοῦ Κράτους πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ὑποχρεώσεών του. Ὁ χωρίζων τοὺς λόγους αὐτῆς ἀπὸ τὸν σκοπὸν καὶ τὸ ἀντικείμενον τοῦ συμβιβασμοῦ σήμερον βαδίζει ἐπὶ πεπλανημένης ὁδοῦ, καὶ θ’ ἀποτύχῃ εἰς τὸ ἔργον τῆς θεραπείας. Τὴν ἀδυναμίαν τοῦ Κράτους βεβαίως παρεσκεύασε μακρὰ κακὴ διοίκησις τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ, ἥτις ἐπεσώρευε καθ’ ἡμέραν δαπάνας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀγόνους, ἢ ἐπὶ βαρυτάτοις τόκοις ἐξευρισκομένας, ματαιούσας πᾶν κέρδος, ὅπερ ἔφερον ἄλλα ἐπωφελῆ μέτρα τῆς διοικήσεως, οἱ φόροι καὶ ἡ καθημερινὴ πρόοδος τοῦ τόπου. Ἂν τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἀνῆλθον ἀπὸ 58,879,495 δρ. κατὰ τὸ 1882 εἰς 91,547,000 κατὰ τὸ 1893, καὶ τὰ τακτικὰ ἔξοδα ἀνῆλθον ἀπὸ 62,359,272 εἰς 96,348,643 κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη. Ἂν οὕτω εἰς 11 ἔτη τὰ τακτικὰ ἔσοδα ηὔξησαν κατὰ 32,667,505 δραχμάς, ἀφ’ ἑτέρου τὰ τακτικὰ ἔξοδα ηὔξησαν κατὰ 33,988,771 δρ. Ἀλλὰ συνυπολογιζομένων τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, ἡ ἀνικανότης τοῦ Κράτους ἐγένετο πολὺ μεγαλειτέρα παρ’ ὅσον δεικνύουν αὐτὴν τὰ τακτικὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα. Ἀλλ’ ὅσῃ δήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξεν ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, αὕτη θὰ ἦτο πολὺ μικροτέρα, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ὑποτίμησις τοῦ νομίσματος, εἰς ὃ εἰσπράττονται οἱ φόροι καὶ τὰ ἄλλα ἔσοδα τοῦ Κράτους. Ἄνευ αὐτῆς τὰ ἐλλείμματα τοῦ Κράτους θὰ ἦσαν μικρότερα, ἢ δὲν θὰ ὑπῆρχον παντάπασιν ἐλλείμματα ἐνίοτε, καὶ δὲν θὰ ὑφίστατο ἡ ἀνάγκη τῶν καθημερινῶν δανείων καὶ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, ἐξ ὧν καθ’ ἡμέραν ηὔξανεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου εἰς χρυσὸν χρέους, ἀγαγοῦσα ἡμᾶς τέλος εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν καὶ τὴν ἀναστολὴν αὐτῆς. Πλανᾶται ἑπομένως ὁ μὴ λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τ’ ἀποτελέσματα τῆς ὑποτιμήσεως τῶν γραμματίων ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ ἀποδίδων τὴν ἀνεπάρκειαν αὐτοῦ εἰς τὰ μικρὰ ἔσοδα ἢ τὰ μεγάλα ἔξοδα. Ἡ δυσαναλογία αὐτῶν εἶναι μεγάλη ἕνεκα τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος καὶ τῆς ἀνάγκης μεγαλειτέρου ποσοῦ ἐσόδων διὰ τὰς εἰς χρυσὸν ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ἡ ὑποτίμησις αὕτη τῶν γραμματίων προῆλθε κυρίως ἐκ τῆς κακῆς διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὡς γεγονὸς εἶναι ὁ σπουδαιότερος λόγος τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν. Ἡ μελέτη τῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἀπολογισμῶν ἀποδεικνύει τοῦτο. Βεβαίως δὲν θὰ ἀνέλθω εἰς μεμακρυσμένα ἔτη, διότι πολὺν χρόνον ἤθελον δαπανήσει ἀπασχολῶν ὑμᾶς. Τοῦτο δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. Θέλω ὅμως παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, ὅπως μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1893, ὅπερ εἶναι τὸ ἔτος, τὸ ὁποῖον περὶ τὸ τέλος αὐτοῦ κατεδήλωσε τὴν ἀδυναμίαν, ἐπισήμως ἀναγνωρισθεῖσαν, τοῦ Κράτους, καὶ ἔφερεν εἰς τὴν ἀναστολὴν τῶν πληρωμῶν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Ὑπῆρξεν ἆρά γε τὸ ἔτος 1893 ἕν τε τοῖς ἐσόδοις καὶ τοῖς ἐξόδοις αὐτοῦ τοιοῦτον, ὥστε νὰ δικαιολογῆται ἀπολύτως σήμερον, ὅτε ἔχομεν καὶ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1893, τὸ διάβημα ἐκεῖνο τῆς ἀναστολῆς, τὸ κατὰ τὴν 10ην Δεκεμβρίου ληφθέν; Ἢ, ἂν ἦτο ἀναπόφευκτον, ὅπως βεβαίως ἦτο ἀναπόφευκτον, ὑφ’ ἃς περιστάσεις νομισματικὰς τότε διετελοῦμεν, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, θὰ ἦτο ἀναγκαία καὶ ἀναπόφευκτος καὶ τότε ἀκόμη ἡ ἀναστολὴ τῶν πληρωμῶν; Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω. Ἐγὼ βλέπω ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1893, ὅτι, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ μεγάλη διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος, θὰ ἦτο δυνατὸν, ἕνεκα τῆς σμικρότητος σχετικῶς τοῦ ἐλλείμματος, τὸ Κράτος νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς πληρωμὰς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ νὰ μὴ περιέλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς περικοπῆς τῶν πληρωμῶν. Κατὰ τὸ 1893 εἰσεπράχθησαν ἔσοδα τακτικὰ δραχμαὶ 96,723,418, ἐδαπανήθησαν δὲ εἰς τακτικὰ ἔξοδα 87,250,900 δραχμαί. Ἐννοεῖται ὅτι εἰς τὰς δαπάνας αὐτὰς τὰς τακτικὰς τοῦ 1893, εἰς τὰ 87 καὶ πλέον ἑκατομμύρια, δὲν περιλαμβάνεται ἐκεῖνο τὸ μέρος τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξετελέσθη ἕνεκα τῶν γνωστῶν συμβάντων τοῦ 1893, δηλαδὴ τῆς περικοπῆς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους.

§26ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ ὑπολογίσητε καὶ τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως.

§27ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως. Ἀλλὰ θὰ ἴδητε, ὅτι πρὸς μείζονα ἐνίσχυσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ἀντὶ νὰ ὑπολογίσω τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως μόνον, θὰ παραδεχθῶ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος συνετάχθη πρὶν καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ μικρότερα ποσὰ τῆς κεφαλαιώσεως, καὶ διὰ τοῦτο περιέλαβεν ἀκεραίαν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὸ ἔτος 1893.

§28ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ 87 αὐτὰ ἑκατομμύρια περιλαμβάνονται καὶ τέσσαρα ἑκατομμύρια ἔκτακτα ἔξοδα, γενόμενα διὰ τοὺς σιδηροδρόμους.

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τώρα θὰ εἴπω. Ἔλεγον ὅτι εἰς τὰ 87,250,900 τῶν τακτικῶν δαπανῶν δὲν περιλαμβάνεται ὁλόκληρος ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους διὰ τὸ ἔτος 1893. Ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἀνεγράφετο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἰς δραχμὰς 46,137,635, καὶ ἐξ αὐτῶν διὰ διαφορὰν συναλλάγματος ἐσημειοῦντο 9,789,039 δραχμαί. Βεβαίως αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ ἀκριβὲς ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ διὰ συναλλαγματικὴν διαφοράν. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1893, διὰ ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐν γένει ἐπληρώθησαν μόνον 26,248,283 δραχμαὶ, ἀντὶ τῶν 46,137,635, ἐκ τούτων δὲ 9,775,011 σημειοῦνται ὡς συναλλαγματικὴ διαφορά. Λοιπὸν, ἐὰν περιλάβωμεν καὶ τὴν συλλαγματικὴν διαφοράν, ἐπληρώθησαν 19,889,352 δραχ. ὀλιγώτερον ἢ ὅσα ἐσημειώθησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ 1893. Ἐὰν ἤδη προσθέσωμεν εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ 1893 τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἀφαιροῦντες τὰ ἄρθρα 6, 7 καὶ 8 τοῦ κεφαλαίου Αʹ τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ τὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πληρωτέα ποσὰ τοῦ δημοσίου χρέους, ἅτινα δὲν ὑπέστησαν περικοπὴν τὸ 1893, δηλαδὴ ἐὰν προσθέσωμεν 15,504,212 δραχμὰς εἰς χρυσὸν εἰς τὰ γενόμενα τακτικὰ ἔξοδα, θὰ ἔχωμεν τακτικὰ ἔξοδα 102,755,112. Δὲν προσθέτω ἄλλην διαφορὰν συναλλάγματος εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἀφοῦ πάντως θὰ τὴν ἀφαιρέσω, ἵνα εὕρω τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα, δηλαδὴ ἐκεῖνο, ὅπερ θὰ ὑπῆρχεν, ἂν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν ἦτο ὑποτετιμημένον καὶ δὲν ὑπῆρχε συναλλαγματικὴ διαφορά.

§30ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ 87 ἑκατομμύρια μετὰ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, ἢ εἰς τὰ 84 ἄνευ αὐτῶν, περιλαμβάνονται καὶ τὰ πληρωθέντα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους.

§31ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ. Τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη κατὰ τὸ 1893, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 9,775,011 συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, ἀνέρχεται εἰς 16,473,272. Αὐτὸ ὅμως δὲν εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁλικὸν τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὸ 1893, ὅπερ ἔδει νὰ πληρωθῇ, ἀλλὰ τὸ πληρωθὲν εἰς κεφάλαιον.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 9,000,000 εἶναι ἡ συναλλαγματικὴ διαφορά;

§33ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ὡς ψηφισθεῖσα ἀναγεγραμμένη εἶναι 9,759,000. Ἀλλ’ ἀναγράφεται ὡς πληρωθεῖσα ποσότης 9,775,011 δρ.

§34ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ποσὸν τὸ πληρωθὲν διὰ συναλλαγματικὴν διαφοράν.

§35ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι αὐτὸ εἶναι μικρότερον ποσὸν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπληρόνετο, ἂν ἐπληρόνετο ἀκεραία ἡ ὑπηρεσία.

§36ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἥμισυ περίπου ἐπληρώθη ἡ ὑπηρεσία τοῦ εἰς χρυσὸν δημοσίου χρέους κατὰ τὸ 1893.

§37ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ. Τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη διὰ δημόσιον χρέος εἰς χρυσὸν καὶ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἄνευ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, εἶναι 16,473,272. Ἄρα τὰ 9,759,000 εἶναι ἡ συναλλαγματικὴ διαφορὰ μέρους τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, τοῦ εἰς χρυσόν. Τοῦτο ἀνέρχεται, ὡς εἶπον, εἰς 15,504,212. Ἀλλὰ πιθανὸν ἐν αὐτῷ τῷ ποσῷ τῶν 9,759,000 νὰ μὴ περιλαμβάνηται μόνον τὸ διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ δημοσίου χρέους συνάλλαγμα, πιθανὸν νὰ ἦναι καὶ ἄλλο τι ποσὸν δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου. Τοῦτο δὲν φαίνεται ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς, οὔτε γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ, νομίζω δὲ, ὅτι ἐνίοτε συγκεντροῦνται εἰς μίαν πληρωμήν.

§38ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι δυνατόν.

§39ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω. Δὲν τὸ βεβαιῶ.

§40ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμένη ἡ συναλλαγματικὴ διαφορὰ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους ὑπὸ ἴδιον ἄρθρον. Ὅπου ὑπάρχει ἄλλη συναλλαγματικὴ διαφορὰ εἰς ἕτερα κεφάλαια τῶν δημοσίων ἐξόδων, ἐκεῖ περιλαμβάνεται ἡ διαφορὰ εἰς τὸ ποσὸν τῶν πιστώσεων, ὑπολογιζομένων κατὰ τὴν ἀναγραφὴν τοῦ ἐξόδου.

§41ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Φρονῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι 9,775,011 εἶναι συναλλαγματικὴ διαφορὰ διὰ τὸ δημόσιον χρέος. Εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς καθαρὸς κατὰ τοῦτο. Εἶπον ὅτι 46,137,635 εἶναι τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893 ποσὸν δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους μετὰ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη, εἶναι 26,248,283, ἤτοι ἔλαττον κατὰ 19,889,352 δραχ. Τὸ ποσὸν, ὅπερ ἐπὶ τῶν 46,137,635 δραχ. ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ εἰς χρυσὸν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893, ἦτο 30,704,261 φρ. Τὸ πληρωθὲν εἰς χρυσὸν ποσὸν κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1893 εἶναι 17,251,414, ἤτοι ὀλιγώτερον κατὰ 13,542,847, ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ ἀληθὲς, διότι ἐπληρώθησαν, νομίζω, ποσὰ καὶ μετὰ ταῦτα. Ἀλλ’ ἂς λάβωμεν αὐτὸ τὸ ποσὸν ὡς τὸ οἰκονομηθὲν διὰ τοῦ κανονισμοῦ, ὅστις ἐγένετο διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Ἄνευ τοῦ κανονισμοῦ αὐτοῦ θὰ ἤμεθα ὑπόχρεοι νὰ δαπανήσωμεν ἔτι 13,542,847 δραχ., καὶ τὸ ὅλον τῶν δαπανῶν τοῦ 1893 θ’ ἀνήρχετο εἰς 100,793,747, σὺν τῇ συναλλαγματικῇ διαφορᾷ. Ἀλλ’ ἂς παραδεχθῶμεν τὸ ποσὸν, ὅπερ προηγουμένως ἀνέφερα καὶ τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει καὶ ὅσα ἔτι ὀφείλονται ἐπὶ τοῦ κεφαλ. Αʹ τοῦ 1893, ἤτοι τὸ ποσὸν τῶν 102,755,112 δραχ. σὺν τῇ συναλλαγματικῇ διαφορᾷ. Τὸ ποσὸν αὐτὸ ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως τοῦ 1893, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος μετέβαλε τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Πιθανὸν τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ ἦναι καὶ κατά τι μεγαλείτερον, ἀλλ’ ὅπως δήποτε δὲν περιλαμβάνει τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν ὅλου τοῦ εἰς χρυσὸν ποσοῦ. Πιθανὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι, ἀφοῦ προσθέτω καὶ τὸ μὴ πληρωθὲν εἰς χρυσὸν ποσὸν τοῦ δημοσίου χρέους, ἔπρεπε νὰ προσθέσω ἀναλόγως καὶ συναλλαγματικὴν διαφοράν. Ἀλλ’ ἀφοῦ θ’ ἀφαιρέσω ὁλοτελῶς τὴν συναλλαγματικὴν διαφοράν, διὰ νὰ εὕρω τί θὰ ἐπληρόνομεν τὸ 1893, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ ἑπομένως συναλλαγματικὴ διαφορὰ, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν προσθέτω αὐτήν. Οὕτω νῦν...

§42ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§43ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι. Νὰ τελειώσω πρίν... Λοιπὸν 102 ἢ 104 ἑκατομμύρια δρ. θὰ ἦσαν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα. Ἐπ’ αὐτῶν δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἦναί τις ἀκριβὴς, διότι ἐλλείπουσι πολλοὶ ἀριθμοὶ καὶ μετὰ τὸν ἀπολογισμόν. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ποσὸν πιθανῶς θὰ ἦτο τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐδαπανᾶτο, ἄνευ τῆς προσθέτου συναλλαγματικῆς διαφορᾶς μέρους τοῦ δημοσίου χρέους, τὴν ὁποίαν, δι’ ὃν λόγον ἐξήγησα, δὲν προσέθεσα. Ἐὰν ἀπὸ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 102 ἢ 104 ἑκατομμυρίων δραχ. ἀφαιρέσωμεν τὰ εἰσπραχθέντα τακτικὰ ἔσοδα τῶν 96,723,118 δραχμῶν, ἔχομεν περιπλέον ἔξοδα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1893 θὰ ἐδαπανῶντο, δρ. 5,000,000 ἢ 7,723,418. Ἡ συναλλαγματικὴ διαφορὰ, εἶπον, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 104 ἑκατομμυρίων, ἀνέρχεται εἰς 9,775,011 δραχ. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ εἰρημένου ἐλλείμματος τὸ ποσὸν αὐτὸ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἔκπτωσις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, εὑρίσκομεν ὅτι οὐχὶ ἔλλειμμα, ἀλλὰ περίσσευμα θὰ ὑπῆρχεν. Ἀλλὰ καὶ ἂν τὰ ἔσοδα περιορισθῶσι,—διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὰς σημειώσεις, τὰς ὁποίας ἔπεμψε πρὸς τοὺς πρέσβεις, ἀφαιρεῖ ποσά τινα, ὡς μὴ τακτικὰ ἔσοδα,— πάλιν τὸ ἀποτέλεσμα δὲν θὰ ἦναι μεγάλη διαφορά. Οὕτω δυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ ἐκ τῆς νομισματοποιΐας ἔσοδον ἐξ 1,500,000. Τὸ ἐκ τῆς νομισματοποιΐας ἔσοδον εἶναι πολὺ πλέον ἀσύνηθες παρ’ ὅ,τι εἶναι τὸ ἐξ ὑλικῶν ἀχρήστων, τὸ ὁποῖον, οὕτως εἰπεῖν, κατέστη τακτικὸν ἔκτακτον ἔσοδον, ὡς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐπαναληφθὲν καὶ ἐπαναλαμβανόμενον. Ἀφαιρῶ ἐπίσης ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ 1893 τὸ ἐξ ὑπερτιμήσεως νομίσματος καὶ συναλλάγματος ἐξ ἐκτάκτων πόρων 2,030,000, δηλαδὴ τὸ ὅλον 3,530,420. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν διαφορὰν ἐπὶ πλέον μεταξὺ τακτικῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων 1,031,991 δραχ. Δηλαδή, ἂν ἐξ ἐξόδων 104 ἑκατομμυρίων ἀφαιρέσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ δραχ. 9,775,011, ἐκ δὲ τῶν ἐσόδων ἐκ δραχ. 96,723,411 ἀφαιρέσωμεν ἔκτακτά τινα ἔσοδα ἐκ δραχ. 3,530,420, τὸ ἔλλειμμα μόλις θὰ ὑπερέβαινε τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Ἔλλειμμα τοσοῦτον κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1893, ἀλλὰ καὶ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον, ἂν θέλετε ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων ν’ ἀφαιρέσωμεν καὶ ἄλλα ὡς ἔκτακτα, βεβαίως δὲν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ δικαιολογήσῃ ἀπόφασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὅπως παύσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Διότι βεβαίως ἀπέναντι τοιούτου κακοῦ καὶ τῶν φοβερῶν συνεπειῶν, ὅσας συνεπάγεται ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους, ἡ ἐξοικονόμησις διὰ διαφόρων μεταβολῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἑνὸς ἢ δύο ἢ τριῶν ἑκατομμυρίων θὰ ἦτο πρᾶγμα εὔκολον. Οὕτω ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους ἐκείνου, καθ’ ὃν ἐπεβλήθη ἡ πτώχευσις εἰς τὸ Κράτος, δεικνύει ὅτι, ἐὰν δὲν ἐβαρύνετο διὰ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, θὰ εἴχομεν κατάστασιν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τακτικῶν, ἡ ὁποία θὰ ἐπαρουσίαζεν ἀνάξιον λόγου καὶ συνήθως ἀπαντῶν ἔλλειμμα, ἔλλειμμα μικρόν, συγκριτικῶς πρὸς τὸ κακόν, ὅπερ ἐπεβάλομεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1893, καὶ ὅπερ οὐδεμία δυσκολία θὰ ὑπῆρχε νὰ καλυφθῇ. Ἀλλ’ ἐὰν θελήσῃ τις καὶ ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1894 τὰς αὐτὰς σκέψεις καὶ τοὺς αὐτοὺς ὑπολογισμοὺς νὰ ποιήσηται, θέλει φθάσει εἰς ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν Κυβέρνησιν ἤθελον ἐξωθήσει εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους. Ἄνευ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, δηλ. ἄνευ τῆς μεγάλης συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, τὰ ἔσοδα θὰ ἐπήρκουν εἰς τοιοῦτον μέτρον, ὥστε ἡ περικοπὴ τοῦ δημοσίου χρέους ν’ ἀπέβαινεν ἐντελῶς περιττή. Κατὰ τὸ ἔτος 1894 καὶ κατὰ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν αὐτοῦ, εἰσεπράχθησαν 99,015,331 δραχμαί, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν ἐξ ἀπροβλέπτων πόρων ἐσόδων, τὰ ὁποῖα σημειοῦνται εἰς δραχ. 4,023,489, ἄνευ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς ἐξ ἐκτάκτων πόρων, ἡ ὁποία ἀνῆλθεν εἰς 1,588,321, καὶ ἄνευ τῆς νομισματοποιΐας, ἥτις ἀνῆλθεν εἰς 1,268,000, ἤτοι ἀφαιρουμένων 6,879,810 δραχ. ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ 1894. Ἐὰν τὰ ἔξοδα τοῦ 1894 ἀνῆλθον εἰς 62,868,897, ἄνευ, ἐννοεῖται, τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, δυνάμεθα, προσθέτοντες εἰς αὐτὰ τὴν τοῦ ἔτους 1893 ὑπηρεσίαν, — διὰ νὰ μὴ ἐνασχολῶμαι εἰς ἀνεύρεσιν τῶν μικρῶν διαφορῶν, αἵτινες παρουσιάζονται κατὰ τοῦτο μεταξὺ τῶν δύο ἐτῶν, — νὰ προσδιορίσωμεν ποία θὰ ἦτο κατὰ προσέγγισιν ἡ ἀνισοῤῥοπία τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰς δαπάνας. Τοιουτοτρόπως, ἂν ἀναγράψωμεν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1893 μὲ διαφορὰν ἐκ συναλλάγματος δραχ. 9,775,011, ἤτοι τὸ ὅλον δραχ. 46,137,635, θὰ ἔχωμεν ὁλικὸν ποσὸν ἐξόδων 109,006,532, ἐξ ὧν ἀφαιροῦντες τὰ ἔσοδα 96,015,331, θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα 12,991,201 δραχμῶν, ἀφαιροῦντες δ’ ἐξ αὐτῶν τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν ἐκ δρ. 9,775,011, θὰ ἔχομεν ἔλλειμμα 3,216,190 δραχμῶν κατὰ τὸ 1894. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλης μεθόδου διὰ τὸ 1893 δύναταί τις νὰ φθάσῃ εἰς παραπλήσια τῶν ἀνωτέρω ἀποτελέσματα. Ἐζητήθησαν ἔξοδα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ δι’ εἰδικῶν πιστώσεων 121,157,574, δραχμῶν, ἐπληρώθησαν δὲ τακτικὰ ἐντὸς τῆς χρήσεως 87,250,900 καὶ ἔκτακτα 4,882,664, τὸ ὅλον δρ. 92,133,565. Ἀφ’ ἑτέρου εἰσεπράχθησαν 96,723,422 δραχμαί. Ἐκ τῶν 87,250,900 δρ. τακτικῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1893 ἀνήκουν τῷ εἰς χρυσὸν δημοσίῳ χρέει διὰ κεφάλαιον καὶ συναλλαγματικὴν διαφορὰν μόνον δραχμαὶ 21,919,470. Ἑπομένως αἱ τακτικαὶ δαπάναι τοῦ 1893 ἄνευ ὑπηρεσίας τοῦ εἰς χρυσὸν δημοσίου χρέους ἀνῆλθον εἰς δρ. 65,331,490. Ἄν ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν ἐπήρχετο ὁ νόμος τῆς 10 Δ)βρίου 1893 καὶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους εἰς χρυσὸν ἐλειτούργει ἀκεραία κατὰ τὸ 1893, ποῖα θὰ ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα τοῦ ἀπολογισμοῦ; Τὸ εἰς χρυσὸν δημόσιον χρέος ἐσημειώθη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893 εἰς φρ. 30,964,261. Ἄν εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ προσθέσωμεν καὶ τὴν πιθανὴν συναλλαγματικὴν διαφοράν, θὰ ἔχωμεν τὴν ὅλην ὑπηρεσίαν τοῦ εἰς χρυσὸν δημοσίου χρέους κατὰ τὸ 1893, ἂν δὲν ἐπήρχετο ἡ ἀναστολὴ τῶν πληρωμῶν. Ὁ μέσος ὅρος τῆς τιμῆς τοῦ φράγκου κατὰ τὸ 1893, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σημειώσεων τοῦ Χρηματιστηρίου Ἀθηνῶν, εἶναι 1,60, ἑπομένως διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν φρ. χρ. 30,964,261 θ’ ἀπῃτοῦντο δρ. 50,142,744. Τούτων προστιθεμένων εἰς τὰς ἄλλας τακτικὰς δαπάνας τοῦ 1893, ἤτοι τὰς δρ. 65,331,490, θὰ εἴχομεν ὁλικὴν δαπάνην 115,474,234 δρ. Αἱ τακτικαὶ εἰσπράξεις τοῦ 1893 ἀνῆλθον, ὡς εἶπον, εἰς δρ. 96,723,422, ἂν δ’ ἀφαιρέσωμεν αὐτὰς ἐκ τῶν 115,474,234, θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα τοῦ 1893 δραχ. 18,750,812. Ἄν ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν ὑπῆρχε τὸ 1893 ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, οὐδὲ συναλλαγματικὴ διαφορὰ τῶν 30,964,215 φρ. χρ. τοῦ δημοσίου χρέους, ἤτοι ἂν ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν δαπανῶν τοῦ 1893 δρ. 19,178,529, οὐχὶ ἔλλειμμα, ἀλλὰ περίσσευμα θὰ ὑπῆρχεν. Ἀλλὰ καὶ ἄν ἐκ τῶν 96,723,422 δρ. ἐσόδων τοῦ 1893 ἀφαιρέσωμεν ὡς ἔκτακτα τὰ ἐκ νομισματοποιΐας καὶ ὑπερτιμήσεως νομίσματος ἐξ ἐκτάκτων πόρων, ἤτοι δρ. 3,530,420, καὶ ἂν ἀκόμη ἀφαιρέσωμεν ὅσα οὐχὶ ἐντελῶς ἀκριβῶς ἀφαιρεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὡς ἔκτακτα ἐπίσης ἔσοδα, ἤτοι τὰ ἐξ ἀπαλλαγῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἀχρήστου ὑλικοῦ, ἤτοι δρ. 1,821,345, καὶ ἐν ὅλῳ ἀφαιρέσωμεν δρ. 5,351,765, ἤτοι περιορίσωμεν τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ 1893 εἰς δραχμὰς 91,371, 657, πάλιν τὸ ἔλλειμμα, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ συναλλαγματικὴ διαφορά, θὰ ἦτο 4,924,048 δρ. Τοιοῦτον ἔλλειμμα, ὅσον καὶ ἂν θεωρηθῇ συγκριτικῶς σπουδαῖον, δὲν δικαιολογεῖ τὰ μέτρα τοῦ νόμου τὰς 10 Δεκεμβρίου 1893. Δι’ οἰκονομιῶν καὶ τῆς τακτικῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων θὰ ἦτο εὔκολον κατὰ μόνιμον τρόπον νὰ καλυφθῇ. Ἐξ αὐτῶν ἓν πρᾶγμα βεβαιοῦται, ὅτι ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Κράτους, καὶ μεθ’ ὅλας τὰς αὐξήσεις τῶν δαπανῶν, προήρχετο ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Αὕτη μόνη προσέθετε τὸ 1893 εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους περὶ τὰ 20 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἀπειλοῦσα μεγαλειτέραν δαπάνην, διότι ὅσον αὐξάνουν τὰ ἐλλείμματα τοῦ Κράτους, τόσον ὑποτιμᾶται τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον. Καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ 1893 εἰς τὴν αὐξάνουσαν συναλλαγματικὴν διαφοράν ἀπέδιδε τὴν ἀνισοῤῥοπίαν τῶν προϋπολογισμῶν. Τοὺς προϋπολογισμούς του ἐθεώρει ἐν ἰσοζυγίῳ, ἢ ἐν περισσεύμασιν, ἄνευ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ὁμοία ἐργασία ἐκείνης, ἣν ἐφήρμοσε ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1893 καὶ 1894, ἐφαρμοζομένη καὶ ἐπὶ προηγουμένων προϋπολογισμῶν, θὰ ἐβεβαίου αὐτό. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτην εἶχε γνώμην ὁ μακαρίτης Τρικούπης, δὲν συνεμόρφωσε τὰς πράξεις του πρὸς αὐτήν. Ἀντὶ νὰ ἐργασθῇ, ὅπως ἐλαττώσῃ καὶ βαθμηδὸν ἐξαλείψῃ τὴν συναλλαγματικὴν διαφοράν ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ Κράτους, εἰργάζετο τοὐναντίον ν’ αὐξήσῃ αὐτήν. Ἀντὶ νὰ ἐργασθῇ νὰ ἀνυψώσῃ τὴν τιμὴν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, συνετέλει διὰ τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰς χρυσὸν δημοσίου χρέους νὰ ὑποτιμηθῇ ἔτι μᾶλλον αὐτό. Οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ ἐξεύρισκον μὲν ἄνευ ἀγορᾶς χρυσοῦ ἐν τῷ τόπῳ τὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀναγκαιοῦντα χρυσὸν, καὶ ἀνεκούφιζον δῆθεν αὐτὸν, ἀλλ’ ηὔξανον τὰς εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, καὶ παρεσκεύαζον ἀναγκαίως διὰ τὸ μέλλον μεγαλείτερα ἐλλείμματα. Ταῦτα κατεφάνησαν πλήρη, καὶ ἐπήνεγκον τὰ καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματά των, ὅταν οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ καὶ τὰ ἐξωτερικὰ δάνεια κατέστησαν πλέον ἀδύνατα. Τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐπείσθη ὁ μακαρίτης Τρικούπης, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ δάνειον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, παρῄτησε τὴν ἐξουσίαν. Ἐπανελθὼν βραδύτερον εἰς αὐτήν, δὲν εἶχε πλέον καιρὸν νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ πρέποντα μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς καταστάσεως, ἀλλ’ ἀποφασίσας νὰ καταφύγῃ εἰς ἀναστολὴν πληρωμῶν τοῦ δημοσίου χρέους, ἥτις ἐπεβάλλετο, οὐδὲ ταύτην συνέλαβε καὶ ἐξετέλεσε συμφώνως πρὸς τὰς αἰτίας τῆς πτωχεύσεως καὶ πρὸς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχε περὶ τῆς καταστρεπτικῆς ἐπιῤῥοῆς τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἀντὶ νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον τῶν αἰτίων τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ προϋπολογισμοῦ, δηλαδὴ τῆς ἀθλίας νομισματικῆς καταστάσεως, μεταχειριζόμενος πρὸς τοῦτο αὐτοὺς τοὺς ὁμολογιούχους καὶ πᾶν περίσσευμα τοῦ προϋπολογισμοῦ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως, ἠρκέσθη νὰ περιορίσῃ μόνον τὸ ποσὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, οὐδὲν λαβὼν μέτρον ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς τιμῆς τοῦ νομίσματος. Ἐν τούτοις ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, δηλ. ἡ 10 Δεκεμβρίου, ἦτο ἡ καταλληλοτάτη πρὸς λῆψιν δραστηρίων μέτρων ὑπὲρ οἰκονομικῆς σωτηρίας τοῦ Κράτους. Οἱ δανεισταὶ ἡμῶν ἔβλεπον, ἄλλως εὔκολον ἦτο νὰ πεισθῶσιν, ὅτι ἡ δυσκολία τοῦ Κράτους, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὰς πρὸς αὐτοὺς ὑποχρεώσεις, προήρχετο κυριώτατα ἐκ τῆς μεγάλης συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, καὶ ὅτι ἄνευ αὐτῆς ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ἐπήρκει. Ἀνάγκη ἑπομένως ἦτο νὰ ἐκλίπῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Διὰ μιᾶς νὰ γείνῃ τοῦτο, δὲν ἦτο οὔτε συμφέρον οὔτε εὔκολον, διότι δάνειον εἰς χρυσὸν πρὸς ἄρσιν αὐτῆς ἢ δὲν θὰ εὑρίσκετο, ἢ θὰ εὑρίσκετο ὑπὸ βαρυτάτους ὅρους. Τοιοῦτον δάνειον μάλιστα εἶχε ζητήσει πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ὁ μακαρίτης Τρικούπης, ἀλλ’ ἀπέτυχεν. Ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ χορηγήσωσι τὰ μέσα τῆς σωτηρίας τοῦ Κράτους ἀπὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας αὐτοὶ οἱ πιστωταὶ τοῦ Κράτους, καὶ ἡ κατάστασις ἡ ψυχολογικὴ ἦτο πρὸς τοῦτο κατάλληλος τότε. Τὸ Κράτος ἔπρεπε νὰ εἴπῃ κατὰ τὴν 10 Δεκεμβρίου πρὸς τοὺς κατόχους τῶν εἰς χρυσὸν ὁμολογιῶν, ὅτι λόγῳ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος τοῦ τόπου, εἰς ὃ εἰσπράττονται τὰ ἔσοδα, εἶναι ἠναγκασμένον νὰ παύσῃ ἐπί τινα ἔτη, ἐξ π. χ., τὴν εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίαν τῶν χρεῶν του, καὶ νὰ χρησιμοποιήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον μέρος αὐτῆς ἀποκλειστικῶς καὶ ὑποχρεωτικῶς πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἐξίσωσιν τῆς τιμῆς τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου πρὸς τὴν τοῦ χρυσοῦ. Τοιαῦται παύσεις πάσης πληρωμῆς δημοσίου χρέους πολλάκις ἐγένοντο ὑπὸ Κρατῶν, καὶ μάλιστα οὐχὶ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, δηλαδὴ πρὸς ἄρσιν τῶν αἰτίων τῆς ἀνικανότητος αὐτῶν. Ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἦτο ἡ ὠφελιμωτέρα καὶ ἡ μᾶλλον ἀσφαλίζουσα τὰ συμφέροντα τῶν ὁμολογιούχων πρότασις. Οἰκονομίαι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἢ νέοι φόροι δὲν ἦσαν πλέον δυνατοὶ ἀπολύτως ἢ ἐν ἐπαρκεῖ μέτρῳ. Ἡ ἄρσις θὰ συνεπήγετο αὔξησιν, οὕτως εἰπεῖν, ἐσόδων διὰ μιᾶς 20 ἑκατομμυρίων δρ. ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι θὰ ἐξήλειφεν ἀπ’ αὐτοῦ τὴν συναλλαγματικὴν διαφοράν. Θὰ ἐγίνετο βεβαίως ἡ ἄρσις αὕτη διὰ καταναγκαστικοῦ δανείου τῶν ὁμολογιούχων πρὸς τὸ Κράτος, ἀλλὰ θὰ ἠσφάλιζεν αὐτοῖς μετά τινα ἔτη τὴν ἐπάνοδον εἰς τὴν ἀκεραίαν πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν δανείων των, ἐν ᾧ οἱαδήποτε ἄλλη μέθοδος θὰ ἔφερε πάντως εἰς περικοπὴν αὐτῶν, καὶ περικοπὴν διαρκῆ. Τοῦτο συμβαίνει καὶ θὰ συμβῇ εἰς αὐτοὺς ἤδη. Βεβαίως ἡ ἄρνησις πάσης ὑπηρεσίας τόκων πρὸς ἐκείνους ἐκ τῶν ὁμολογιούχων, οἵτινες ἐξ αὐτῶν ἀποζῶσιν ἢ συντηροῦνται, εἶναι βαρὺ μέτρον. Ἂν καὶ οὗτοι εἶναι ὀλίγοι, ἀλλ’ ὅμως θὰ ἦτο κακόν. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁμολογίαι, ὧν θὰ ἦτο βέβαιον ὅτι μετὰ 6 ἔτη θ’ ἀρχίσῃ βαθμηδὸν ἡ τακτικὴ καταβολὴ τῶν τόκων, θὰ παρεῖχον ἀπὸ τοῦδε ἀσφάλειαν ἀρκοῦσαν, ὅπως προσπορίζουν εἰς τοὺς κατόχους παρὰ Τραπέζαις μέρος τῶν μελλόντων τόκων. Ἄλλως περὶ τῶν εὐεργετικῶν ἡμῶν ἱδρυμάτων, ὧν τὸ πλεῖστον ἢ τὸ ὅλον τῆς περιουσίας συνίσταται εἰς ἑλληνικὰ χρεώγραφα, ἠδύνατο νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως μὴ καταστῇ ἀδύνατος ἡ συντήρησις αὐτῶν, προκαταβαλλομένου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια μέρους τῶν τόκων. Ἠδύνατο νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὰ ἡ μετατροπὴ τῶν εἰς χρυσὸν ὁμολογιῶν των ὁριστικῶς εἰς ὁμολογίας τραπεζικῶν γραμματίων. Ὁπωσδήποτε, χάριν ταχείας καὶ βεβαίας ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἥτις ἦτο καὶ εἶναι ἡ κυρία αἰτία τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπεβάλλετο, χάριν αὐτῶν τῶν ὁμολογιούχων πρώτιστα, ἡ παῦσις πάσης ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἐπὶ ἕξ τοὐλάχιστον ἔτη. Κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἕξ αὐτῶν ἐτῶν τὸ Κράτος ἤθελεν ἀναλάβει νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος πρὸς τὰς Τραπέζας εἰς γραμμάτια καὶ εἰς χρυσὸν, τὸ εἰς χρυσὸν κυμαῖνον χρέος καὶ τὸ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς χρυσὸν προσωρινὸν χρέος. Τὸ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1893 ὀφειλόμενον πρὸς τὰς Τραπέζας χρέος ἀνήρχετο εἰς 404,265,651 δραχμὰς, ἐξ ὧν 16,873,949 εἰς χρυσόν. Τὸ εἰς χρυσὸν χρέος, ὅπερ δικαιούμεθα νὰ ὀφείλωμεν πρὸς τὰς Τραπέζας, ὁρίζεται εἰς 16,800,000 δραχ. Ὥστε τὸ εἴχομεν ὑπερβῆ κατὰ 73,949 δρ. (Ἐπίσης κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν εἴχομεν ὑπερβῆ τὸ εἰς χάρτινα κέρματα κατὰ 17,499 δρ. Σημειῶ ταῦτα οὐχὶ λόγῳ τῆς σπουδαιότητος τοῦ ποσοῦ, ἀλλὰ λόγῳ τῆς παραβάσεως, ἣν κατ’ οὐδένα λόγον πρέπει νὰ ἐπιτρέπῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡ Τράπεζα. Τὸ κυμαῖνον εἰς χρυσὸν χρέος ἀνήρχετο κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν εἰς 15,293,713 φράγκα, τὸ δὲ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν προσωρινὸν εἰς χρυσὸν εἰς 7,102,845 φράγκα· ἐν ὅλῳ εἰς 126,662,209, ἐξ ὧν εἰς χρυσὸν 39,270,507, εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια 73,339,202, καὶ εἰς χάρτινα κερμάτια 14,017,499. Αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ ὁλικὸν χρέος, ὅπερ ὠφείλομεν νὰ ἐξοφλήσωμεν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐντὸς ἕξ ἐτῶν. Ἡ ἐξόφλησις ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ χρόνου δὲν θὰ ἦτο δύσκολος, ἀφοῦ ἡ ὑπηρεσία τοῦ εἰς χρυσὸν δημοσίου χρέους δὲν θὰ ὑπῆρχε κατ’ αὐτὸν τὸν χρόνον. Ἡ ἐξόφλησις δ’ ἤθελε καταστῆ τοσοῦτον εὐκολωτέρα, ὅσον ἡ παῦσις ἐξαγωγῆς χρυσοῦ ἐξ 29 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ χρέους αὐτοῦ, ἀνακουφίζουσα τὴν ἀγορὰν ἡμῶν, θὰ καθίστα εὐκολώτερον τὸν χρυσόν, ὃν θ’ ἀπεδίδομεν εἰς τὰς Τραπέζας. Ἀλλὰ τὴν ἀνατίμησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς εὐκολωτέραν ἀπότισιν τοῦ εἰς χρυσὸν πρὸς τὰς Τραπέζας χρέους θὰ συνεπήγετο ἰδίως ἡ ἀπόφασις καὶ ἡ βεβαία ἐκτέλεσις τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἣν ἤθελεν ἀναλάβει τὸ Κράτος ἀπέναντι τῶν δανειστῶν του. Φυσικὴ συνέπεια τῆς πεποιθήσεως πάσης ἀγορᾶς περὶ τῆς ἄρσεως, εἶναι ν’ ἀνατιμᾷ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, καθ’ ὅσον αὕτη ἐκτελεῖται, νὰ δέχηται δὲ καὶ εἰς τὸ ἄρτιον αὐτὰ πρὸ τῆς ταχθείσης πρὸς ἄρσιν προθεσμίας. Πρὸς τοῦτο πρώτη πρᾶξις τῆς Βουλῆς ἔπρεπε νὰ ἦναι, διὰ νόμου νὰ ὁρίσῃ, ὅτι διὰ βαθμιαίας ἐξοφλήσεως τῶν εἰρημένων χρεῶν ἐξ 126,662,209 δρ. ἐντὸς ἓξ ἐτῶν θέλει ἀρθῆ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ ὅτι πᾶν καταβληθὲν ποσὸν τοῦ χρέους πρὸς τὰς Τραπέζας παύει πλέον ἀποτελοῦν μέρος τῆς πιστώσεως ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐν τοῖς μετὰ τῶν Τραπεζῶν τρεχουμένοις αὐτοῦ· καὶ ἀποσύρεται μὲν τῆς κυκλοφορίας τὸ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, φυλάσσεται δ’ ἐν τοῖς ταμείοις τὸ ἀπέναντι τοῦ εἰς χρυσὸν χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπιστραφέν. Τὸ τελευταῖον εἶναι ὑποχρέωσις τῶν Τραπεζῶν, δυνάμει τῶν συμβάσεων μετὰ τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὴν βαθμιαίαν δ’ ἐξόφλησιν θὰ ἐκανόνιζεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῶν Τραπεζῶν διὰ συμβάσεως κατὰ τὸν προσφορώτερον τρόπον, καὶ τὰ ἐτήσια ποσὰ τῶν δόσεων θ’ ἀνεγράφοντο ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς κατ’ ἔτος ὡς ὑποχρεωτικαὶ πληρωμαὶ τοῦ Κράτους πρὸς τὰς Τραπέζας καὶ τοὺς δανειστὰς τοῦ κυμαίνοντος χρέους. Ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ εἰς χρυσὸν χρέους θὰ ὡρίζετο κατὰ τοιαύτας ἐποχὰς ἐντὸς τῆς ἑξαετίας, ὥστε ἡ ἀγορὰ τοῦ χρυσοῦ νὰ γείνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐθηνοτέρα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ μὴ βαρυνθῇ μὲ μεγάλην ὑπερτίμησιν ἐπὶ τῶν 39,270,507 χρ. φράγκων τὸ Κράτος. Οὕτω, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἓξ ἐτῶν θὰ ὥριζον 150 ἑκατομμύρια ἐν ὅλῳ, ταῦτα θὰ ὑπερήρκουν διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν 126,662,209 δραχμῶν, ὧν τὰ 39,270,507 εἰς χρυσόν. Πεποίθησιν ἔχω, ὅτι καὶ μὲ 140 ἑκατομμύρια μόνον θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ ἀπόσβεσις αὐτῶν, καὶ μὲ ὀλιγώτερα ἀκόμη, ἂν διεξήγετο καλῶς. Ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως περιττὸν ν’ ἀπασχολήσω νῦν τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ τὸ Κράτος ἠδύνατο παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐκτὸς τῶν ἄλλων μέτρων, ὅσα ἤθελον κριθῆ ἀναγκαῖα πρὸς ἀνύψωσιν τῆς τιμῆς τῶν γραμματίων καὶ ἀσφαλῆ ἐπανάληψιν τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων της, νὰ ἐπιτύχῃ καὶ τὴν διατήρησιν ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῆς τοῦ προσωρινοῦ εἰς χρυσὸν δανείου της ἐξ 7,102,845 φράγκων, ὅπερ ἤθελε τῇ καταβάλει τὸ Δημόσιον. Ἐπειδὴ ὅμως, καθ’ ὅσον θὰ κατεβάλλετο ὑπὸ τοῦ Κράτους τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τὸ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἴσον γραμματίων ποσὸν ἔπρεπε ν’ ἀποσύρηται τῆς κυκλοφορίας, χωρὶς ν’ ἀντικαθίσταται δι’ ἄλλου, βεβαίως στενοχωρία ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὴν ἀγορὰν, ἐλλείψει νομίσματος. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀποδιώξασα τῆς χώρας πᾶν μεταλλικὸν νόμισμα, ὑποκατέστησε πανταχοῦ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἅτινα μόνα ἐκπληροῦσι τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ νομίσματος σήμερον. Ἡ περικοπὴ μέρους αὐτῶν οὐχὶ ἐκ λόγων τῆς ἀγορᾶς, ἀλλ’ ἀποφάσει τοῦ Κράτους, θὰ φέρῃ βεβαίως δυσχερείας εἰς τὰς συναλλαγὰς, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀντικαθίσταται, ἂν μὴ ἐν ὅλῳ, ἀλλὰ πάντως κατὰ μέγα μέρος. Ἀντικατάστασις ὅμως μόνον καθ’ ἕνα τρόπον δύναται νὰ γίνεται, καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ ἀπαιτοῦν αἱ ἀνάγκαι τῆς κυκλοφορίας. Δι’ ἐκδόσεως δηλονότι τραπεζικῶν γραμματίων ὑπὸ τῆς Τραπέζης ἀπέναντι ἴσου ποσοῦ χρυσοῦ. Δὲν ἐννοῶ ἀπέναντι τοῦ χρυσοῦ, ὃν πρὸ μικροῦ ἀνέφερα ὅτι ὀφείλει ἢ θὰ συμφωνηθῇ νὰ κατέχῃ ἡ Τράπεζα· αὐτὸς θ’ ἀσφαλίζῃ τὸ ποσὸν τῶν τραπεζογραμματίων, ὅπερ ἡ Τράπεζα δικαιοῦται νὰ ἐκδίδῃ, διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δυνάμει τῶν συμβάσεων μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐννοῶ ἀπέναντι χρυσοῦ εἰδικῶς ἀποκτωμένου καὶ προωρισμένου ν’ ἀσφαλίζῃ πᾶν ποσὸν τραπεζογραμματίων, ὅπερ μετὰ τὴν ἔναρξιν ἀποτίσεως τοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέους τοῦ Κράτους ἤθελεν ἑκάστοτε ἡ Τράπεζα ἀποφασίζει νὰ ἐκδίδῃ πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀποσυρθέντος ἐκ τῆς κυκλοφορίας ποσοῦ. Οὕτως ἡ Τράπεζα ἤθελε παρασκευάζει ἑαυτὴν διὰ τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων της. Τὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα οὕτω ἤθελεν ἐκδίδει ἀπέναντι χρυσοῦ, δὲν θὰ ἦτο βεβαίως ὑπόχρεως νὰ ἐξαργυρώνῃ πρὸ τῆς ἄρσεως ἡ Τράπεζα, ἀλλ’ ἡ κυκλοφορία αὐτῶν, λόγῳ τῆς εἰδικῆς εἰς χρυσὸν ἀσφαλείας, οὐδόλως ἤθελε συντελεῖ εἰς ὑποτίμησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ὡς ὅταν ἐξεδίδοντο ἄνευ ἀσφαλείας ἴσου ποσοῦ εἰς χρυσόν. Ἀλλ’ ἡ Τράπεζα κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἑξαετίας ὤφειλε διὰ διαφόρων μέτρων νὰ παρασκευάζῃ ἑαυτὴν διὰ τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων της. Διότι τὸ δύσκολον δὲν εἶναι ἡ ἐπανάληψις, ἀλ’ ἡ διατήρησις αὐτῆς, πρὸς τοῦτο δὲ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα οὐ μόνον νέων δυνάμεων ἔχει ἀνάγκην, ἀλλὰ καὶ συστήματος διοικήσεως ἄλλου, παρὰ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ. Ἡ Τράπεζα, ὅπως ἐπαναλάβῃ τὰς πληρωμὰς καὶ ἐπαρκῇ εἰς τὰς μεγάλας ἀνάγκας, αἵτινες κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπλάσθησαν, ἔχει ἀνάγκην κεφαλαίων, τὰ δὲ κεφάλαια αὐτὰ συμφέρει αὐτῇ μᾶλλον δι’ ἐκδόσεως μετοχῶν παρὰ διὰ δανείων νὰ προμηθευθῇ. Ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ εὕρῃ τ’ ἀναγκαιοῦντα αὐτῇ κεφάλαια, δὲν θὰ στερεωθῇ, οὐδὲ θὰ διαφύγῃ νέας περιπετείας ἢ ἐξ ἰδίων σφαλμάτων ἢ ἐκ σφαλμάτων τοῦ Κράτους, ἂν μὴ περιορισθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα οὖσα Τράπεζα ἐκδόσεως καὶ προεξοφλήσεως, ἀποκλειστικῶς εἰς τοιαύτης Τραπέζης τὰς ἐργασίας περιοριζομένη, καὶ παύουσα νὰ συνταυτίζῃ τὴν τύχην αὐτῆς πρὸς τὴν τύχην τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλ’ ὡς ἔχει σήμερον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καὶ ὡς διέπλασαν αὐτὴν οἱ νόμοι, δηλ. Τράπεζαν μᾶλλον κτηματικῆς καὶ ἀγροτικῆς πίστεως, παρὰ ἐκδόσεως καὶ προεξοφλήσεως, ἀλλὰ πάντοτε ταῦτα πάντα ὁμοῦ, πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο ἀνεξαρτήτους ἀπ’ ἀλλήλων Τραπέζας. Πρέπει ἓν μέρος αὐτῆς ν’ ἀποτελέσῃ Τράπεζαν κτηματικῆς καὶ ἀγροτικῆς πίστεως, ἕτερον δὲ μέρος ν’ ἀποτελέσῃ τὴν Τράπεζαν ἐκδόσεως καὶ προεξοφλήσεως. Τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκτελέσεως τοιαύτης διαιρέσεως δὲν πρόκειται νὰ ὑποδείξω ἐγώ. Ἡ διαίρεσις ὅμως εἶναι δυνατή, εἶναι δ’ ὅρος θεμελιώδης ἐξακολουθήσεως καὶ εὐδοκιμήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὰ κεφάλαια τῆς Τραπέζης ἐκδόσεως δὲν πρέπει οὔτε εἰς ἀκίνητα, οὔτε εἰς μακροπροθέσμους χορηγήσεις, οὔτε εἰς δάνεια τοῦ Κράτους νὰ τοποθετῶνται. Πρέπει νὰ ἦναι πρόχειρα πάντοτε, ὅπως κυκλοφορῶσιν ὑπὲρ τῶν καθημερινῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, δὲν εἶναι δὲ πρόχειρα ἢ ὅταν χρησιμοποιῶνται εἰς βραχυπροθέσμους ἐργασίας, ἀενάως ἀνανεουμένας. Ὅταν ταῦτα γείνωσι, δὲν φοβοῦμαι ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν θὰ δυνηθῇ μετὰ τὴν ἄρσιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν γραμματίων της καὶ ὅτι θὰ ἔχωμεν νέαν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ πάλιν. Τὸν φόβον τοῦτον ἐμπνέει ἡ γνώμη, ὅτι ἡ χώρα ἐξάγει περισσότερον χρυσὸν κατ’ ἔτος παρ’ ὅσον εἰσάγει, καὶ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ἐκβιάζηται νὰ χορηγῇ τὸν ἐλλείποντα αὐτὸν χρυσὸν εἰς τὸ Κράτος ἢ εἰς τὸ ἐμπόριον. Ἐν πρώτοις ὡς διαρκὲς φαινόμενον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ χώρα ἐξάγουσα περισσότερον ἢ ὅσον εἰσάγει χρυσόν. Ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ζῇ. Καὶ ἂν ἡ χώρα αὕτη δὲν δυνηθῇ ν’ αὐξήσῃ τὴν ἐξαγωγήν της, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ἐλαττώσῃ τὴν εἰσαγωγήν της. Πᾶσα ἡ εἰσαγωγὴ μιᾶς χώρας δὲν εἶναι ἐπίσης ἀναγκαία. Ὅταν δ’ ἡ εἰσαγωγὴ μιᾶς χώρας γίνηται μεγαλειτέρα καὶ ἐκ κερδοσκοπίας, πολὺ συντελεῖ εἰς τὴν περικοπὴν αὐτῆς καὶ τὴν ἰσοζύγισιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν ἐξωτερικῶν συναλλαγῶν καὶ εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος ἡ ὕψωσις τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Μέγα μέρος τοῦ χρήματος τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐμπορίου προμηθεύει ἡ Τράπεζα διὰ τῶν προεξοφλήσεων, ὡς γνωστόν. Ἂν ἀναδιοργανωθῇ ἡ Ἐθνικὴ ἡμῶν Τράπεζα εἰς Τράπεζαν ἐκδόσεως καὶ προεξοφλήσεως, ἀνάγκη νὰ τῇ δοθῇ καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ὑψώσεως τοῦ τόκου ἀπεριόριστον, τῇ συγκαταθέσει ἢ καὶ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν γίνηται πέραν ἑνὸς ὁρίου. Ἐὰν τὰ χρήματα χορηγῶνται ὑπὸ τῆς Τραπέζης εἰς τιμὴν ἀνωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ καλύψῃ εἰσαγωγική τις ἐμπορικὴ ἐπιχείρησις, σπανίως θὰ θελήσῃ νὰ τὰ δανεισθῇ παρὰ τῆς Τραπέζης ὁ ἔμπορος ἢ ὁ βιομήχανος. Ἀλλ’ ὅσα δυσάρεστα καὶ ὅσους κινδύνους καὶ ἂν πρόκειται νὰ φέρῃ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρέπει νὰ θεωρῆται ὡς τὸ θεμελιῶδες ἔργον πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Μόνον δι’ αὐτῆς θ’ ἀποκτήσῃ σταθερότητα καὶ θὰ γείνῃ ἀληθὴς ὁ προϋπολογισμός. Ἐλλείψει σταθερᾶς τιμῆς τοῦ νομίσματος, οὔτε τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων ἡμῶν γινώσκομεν, οὔτε τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, ἕνεκα τῶν εἰς χρυσὸν πληρωμῶν μέρους αὐτῶν. Ἄνευ τῆς ἄρσεως ἀδύνατον νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰς προτέρας ἡμῶν μετὰ τῆς Εὐρώπης πιστώσεις καὶ συναλλαγάς. Ὅταν ἡ τιμὴ τοῦ ἐγχωρίου νομίσματος ἀποτόμως κινδυνεύῃ νὰ ἐκπέσῃ, καὶ ὁ ἐντιμότερος πιστοῦχος δύναται νὰ καταστῇ ἀνίκανος νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, καὶ οἱ ξένοι βεβαίως ἀποφεύγουν νὰ τὸν πιστώσουν. Ἄνευ τῆς ἄρσεως ἀδύνατον νὰ εἰσρεύσουν κεφάλαια ξένα εἴτε διὰ μεγάλα δημόσια ἔργα, εἴτε δι’ ἄλλας μεγάλας ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις. Ὁ σιδηρόδρομος Λαρίσης δύσκολον νὰ περατωθῇ διὰ ξένων κεφαλαίων, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὸ σημερινὸν χάρτινον νόμισμα. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἠθικὸν καὶ τὸ πολιτικὸν κέρδος ἡμῶν ἐκ τῆς ἄρσεως θὰ ἦναι μέγα. Καλλιτέραν παρασκευὴν πρὸς πόλεμον τῆς ἄρσεως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιχειρήσωμεν. Ὅταν αἱ Τράπεζαι τῆς Ἑλλάδος καὶ τὰ ἰδιωτικὰ ταμεῖα ἔχουν χρυσόν, δύνασθε ἐν ὥρᾳ πολέμου, ψηφίζοντες τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, νὰ ἔχητε ὅλον τὸν χρυσόν, ὅστις σᾶς ἀναγκαιοῖ. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἔργον τῶν Κυβερνήσεων ἀπὸ τοῦ 1885, ὅτε ἐπεβλήθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἔπρεπε νὰ ἦναι, πῶς αὕτη θὰ κατωρθοῦτο νὰ ἀρθῇ. Πρὸς τοῦτο ἔπρεπε πρῶτον νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ πραγματικὸν ἰσοζύγιον τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ Κράτους. Ὅταν ὑπάρχῃ ἰσοζύγιον, ὅταν ἠσφαλίσθησαν περισσεύματα μάλιστα, καὶ ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου εἶναι ἐλαχίστη καὶ ἡ εὕρεσις δανείου ὑπὸ καλοὺς ὅρους πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ πρὸς τὰς Τραπέζας χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς εἶναι εὔκολος. Ἡ ἐνδελεχὴς μέριμνα τῶν Κυβερνήσεων ἔπρεπε νὰ ἦναι ἰσοζύγιον καὶ περίσσευμα ἀληθῆ. Ἦσαν δ’ εὔκολα ταῦτα. Δυστυχῶς εἰργάσθησαν διὰ τὸ ἐναντίον, καὶ ἡ κρίσις ἐπῆλθεν ἀκαταμάχητος. Ἦτο δυνατὸν ἡ κρίσις νὰ μᾶς σώσῃ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς, ἂν ἠξεύρομεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἐξ αὐτῆς. Ἀλλὰ ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου ὑπῆρξεν ἔργον ἀνωφελές. Ἂν κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν ἐπαύομεν πᾶσαν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους τοῦ εἰς χρυσὸν ἐπὶ ἓξ ἔτη, ἂν πρὸς διευκόλυνσιν ἐπετρέπομεν εἰς τοὺς θέλοντας ὁμολογιούχους νὰ μετατρέψωσι τοὺς τίτλους των εἰς νόμισμα χάρτινον ἴσου ποσοῦ, θὰ ἦτο δυνατὸν μετὰ ἓξ ἔτη νὰ ἐπαναλάβωμεν εὐχερῶς τὰς πληρωμὰς, ἀφοῦ συγχρόνως θὰ εἴχομεν ἀπαλλαχθῆ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐπαναλαμβάνοντες τὰς πληρωμὰς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν παρὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, ὅπως μὴ ἐπαναλάβωμεν αὐτὰς ἀκεραίας. Ἡ μετάβασις ἀπὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων εἰς τὴν τοῦ χρυσοῦ δὲν ἦτο ἀπίθανον ἐν ἀρχῇ καὶ ἐλάττωσιν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ φέρῃ καὶ ἐξαγωγὴν χρυσοῦ μεγαλειτέραν, πρὸς ἀπότισιν ἐξωτερικῶν χρεῶν. Καὶ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἡ Τράπεζα ἑπομένως δίκαιον θὰ ἦτο νὰ βαρυνθοῦν κατ’ ἀρχὰς μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα βάρη. Διὰ τοῦτο ἠδυνάμεθα μετὰ τὰ ἓξ ἔτη ν’ ἀρχίσωμεν καταβάλλοντες 50% τῶν συμπεφωνημένων τόκων, δηλ. τῶν 25 περίπου ἑκατομ. φράγκων, καὶ προσαυξάνοντες κατ’ ἔτος 5%, ὥστε μετὰ 10 ἔτη νὰ ἐπαναλάβωμεν ἀκεραίαν τὴν ὑπηρεσίαν. Οὕτω ἡ προσαύξησις κατ’ ἔτος καὶ ἐπὶ δεκαετίαν τοῦ ποσοῦ τῶν τόκων θὰ ἦτο 1,250,000 φρ. περίπου. Εἰς τὰ 25 ἑκατομμύρια δρ. τόκων δὲν περιέλαβον τοὺς τόκους τοῦ Φαῖντιγκ. Τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 10 ἑκατομμύρια φρ. πρὸς 5%, ἐπειδὴ δ’ ἀποτελεῖται ἐκ τόκων τοῦ δημοσίου χρέους, δύναται νὰ κανονισθῇ μετὰ τῶν ἄλλων τόκων. Ὁπωσδήποτε ἡ ἐξ αὐτοῦ διαφορὰ δὲν θὰ ἦναι μεγάλη, καὶ ταύτης συμπεριλαμβανομένης θὰ ἐφθάνομεν μετὰ 16 ἔτη νὰ καταβάλλωμεν διὰ τὰ εἰς χρυσὸν δάνεια φρ. 25,500,000 ὑπηρεσίαν τόκων πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν. Ὁρμώμενος ἐκ τῆς ἀρχῆς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει κατ’ οὐδένα λόγον νὰ δεχθῇ, ὅπως ὠφεληθῇ ἐκ τῆς πτωχεύσεως, καὶ ὅτι μόνον ἀναστολὴν ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ καὶ βοήθειαν, ἵν’ ἀποκαταστήσῃ ὑγιᾶ νομισματικὴν κατάστασιν, φρονῶ ὅτι πρέπει σκοπὸν παντὸς οἰκονομικοῦ μέτρου νὰ θέσωμεν τὴν ἐπάνοδον εἰς ἀκεραίας τὰς ὑποχρεώσεις μας. Τὴν ἐπάνοδον δὲ ταύτην δικαιολογεῖ καὶ ἡ θυσία τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, ὅπως ὑποστῶσιν ἐπὶ ἓξ ἔτη ἐντελῆ περικοπὴν τῶν τόκων αὐτῶν καὶ ἐπὶ δέκα ἄλλα ἔτη μερικὴν αὐτῶν περικοπήν, πρὸς ἐξόφλησιν τῶν ἄλλων χρεῶν ἡμῶν καὶ ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς. Ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπανόδου αὐτῆς εἰς τὴν πλήρη ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της ἡ Ἑλλὰς ἐξαλείφει πᾶσαν ἰδέαν πτωχεύσεως, ἥτις τὴν ἐπιβαρύνει σήμερον καὶ θὰ τὴν ἐπιβαρύνῃ ἄλλως αἰωνίως. Μετὰ τὴν δεκαεξαετίαν ἠδύνατο νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ χρεωλυσίου, συμφώνως πρὸς τὰς συμβάσεις τῶν χρεωλυτικῶν δανείων. Καὶ αἱ ἀσφάλειαι δὲ δίκαιον ἦτο νὰ μείνουν αἱ ὁριζόμεναι ἐν ταῖς συμβάσεσιν. Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ὅπως μεταβληθῶσιν αἱ ὑπάρχουσαι ὑπέγγυοι πρόσοδοι ἢ ὁ τρόπος τῶν πληρωμῶν, ὃν κανονίζουν αἱ περὶ τῶν δανείων συμβάσεις, ἢ νὰ ἐπιβληθῇ ἔλεγχος. Ἡ ἀδυναμία τοῦ Κράτους προῆλθεν ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, εἰς ἃ εἰσεπράττοντο αἱ ὑπέγγυοι πρόσοδοι, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἐπήρκουν διὰ τὴν εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων. Ἂν εἰς τὴν ὑποτίμησιν ταύτην συνετέλεσε καὶ ἡ κακὴ διοίκησις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, οὐχ ἧττον αὕτη δὲν θὰ καθίστα ἀνεπαρκεῖς τὰς ὑπεγγύους προσόδους, ἂν μὴ ὑπῆρχεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἤδη αὕτη θὰ ἐκλίπῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ ἔλεγχος, ὃν θὰ ἐπετύγχανον οἱ ὁμολογιοῦχοι, δὲν σκοπεῖ τὴν ἀνάμιξιν αὐτῶν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους καὶ τὴν δῆθεν βελτίωσιν αὐτῆς. Ἐν τῷ συστήματι τούτῳ θὰ ὑπελείπετο μόνον νὰ κανονισθῇ μετὰ τῶν ὁμολογιούχων ἡ τύχη τοῦ ποσοῦ τῶν τόκων, ὅπερ κατὰ τὰ 16 ἔτη δὲν ἐπληρώθη αὐτοῖς. Τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ὑπερέβαινε τὰ 222 ἑκατομμύρια φράγκα διὰ τὰ δεκαὲξ ἔτη. Τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ἦτο βαρὺ διὰ τὸ Κράτος νὰ πληρωθῇ ὡς ἔντοκον κεφάλαιον καὶ νὰ ἐξομοιωθῇ πρὸς τὰ ἄλλα χρέη αὐτοῦ καθ’ ὅλα. Ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ἄτοκος ὀφειλὴ τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους, καὶ νὰ προσαυξήσῃ ἁπλῶς τὸ κεφάλαιον αὐτῶν. Φρονῶ δ’ ὅτι οἱ ὁμολογιοῦχοι θὰ εὕρισκον συμφέρον νὰ δεχθῶσι τοῦτο, πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὅλου συστήματος, ὅπερ ἐξέθηκα. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον ἐξωτερικόν, ὅπως πληρώσωμεν τὰ χρέη τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τὸ κυμαῖνον χρέος καὶ τὸ εἰς χρυσὸν προσωρινὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, θὰ ἐπεβαρυνόμεθα διὰ τοσαύτης νέας εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίας, ὥστε θ’ ἀπέβαινεν ἀδύνατος ἡ ἐπάνοδος εἰς τὴν ἀκεραίαν ὑπηρεσίαν, τὴν πρὸ τῆς 10 Δεκεμβρίου. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἐγένοντο ὅταν ἔπρεπε, δηλ. κατὰ τὴν 10 Δεκεμβρίου, ὅτε ἦτο ἡ κατάλληλος στιγμή. Πλὴν οὔτε μετὰ τὴν 10 Δεκεμβρίου 1893 ἐφηρμόσθη διοίκησις οἰκονομική, ἐπιδιώκουσα τὴν βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς καταστάσεως καὶ βαίνουσα πρὸς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Καὶ ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὐδόλως μέχρι τοῦδε εἰργάσθη πρὸς τοιοῦτον σκοπόν. Ἐπειδὴ αὐτὸς εἶναι ὁ ἐπαναγαγὼν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν κατὰ τὸ 1883, φοβεῖται νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἡ κακὴ νομισματικὴ ἡμῶν κατάστασις εἶναι ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ. Φοβεῖται μὴ τότε εἰς αὐτὸν ἀποδώσουν τὴν καταστροφήν. Ἀλλὰ τὰ πράγματα δὲν ψεύδονται. Ἐνῷ περιεκόψαμεν διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν ὑπὲρ τὰ 37 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐν τούτοις ἡ νομισματικὴ ἡμῶν κατάστασις ἐχειροτέρευσε, διότι οὐδὲν πρὸς βελτίωσιν αὐτῆς ἐπράξαμεν. Δὲν εἶναι ὅμως ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καθ’ ἑαυτήν, ἥτις ὑποτιμᾷ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἀλλ’ ἡ κακὴ διοίκησις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· ὑπὸ καλὴν διοίκησιν Κράτους καὶ Τραπέζης ἠδύνατο τὸ ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦν γραμμάτιον νὰ ἦναι ἰσότιμον τῷ χρυσῷ. Πρέπει μέτρα τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ πείσουν τὸ κοινόν, ὅτι ἀφεύκτως θέλουν πληρωθῆ προσεχῶς τὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦν καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἓν καταναγκαστικὸν δάνειον τῶν κομιστῶν πρὸς τὸ Κράτος καὶ τὰς Τραπέζας. Ἂν θέλῃ νὰ ὑπερασπισθῇ ἑαυτὸν ὁ κ. Πρωθυπουργός, δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ αἴτιος τῆς κακῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, ἥτις ὑποτιμᾷ τὰ γραμμάτια καὶ καθιστᾷ ἀνεπαρκῆ τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ πολιτεύηται ὡς ἄνθρωπος θεωρῶν τὴν νομισματικὴν ἡμῶν κατάστασιν ἐντελῶς ξένην πρὸς τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Κράτους. Ἡ συνομολόγησις σήμερον δανείου πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν εἶναι οὔτε εὔκολος οὔτε συμφέρουσα, καὶ ἀφοῦ δὲν ἐφηρμόσθη πρὸ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου τὸ σύστημα, ὅπερ πρὸ μικροῦ ἐξέθηκα, ἡ διὰ δανείου ἄρσις κατ’ οὐδένα λόγον πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ. Τοιοῦτον δάνειον ἐξ 100 ἑκατομμυρίων φρ. πραγματικῶν ἀδύνατον θὰ ἦτο νὰ ἐξευρεθῇ μὲ τόκον κατώτερον τῶν 7%, καὶ δὲν συνηγόρει ὑπὲρ αὐτοῦ. Προτιμοτέρα ἡ δι’ ἄλλων μέτρων τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης βραδεῖα ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν ταῖς πρὸς τοὺς ἡμετέρους πρεσβευτὰς σημειώσεσιν ὑποδεικνύει δάνειον μόνον 32 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ διὰ τοιούτου δανείου δὲν θὰ ἐπετυγχάνομεν ὅ,τι διὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ προεξέθηκα ὑμῖν, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ εὑρίσκετο τοιοῦτον δάνειον. Ταῦτα εἶπον, διότι οὐδένα συμβιβασμὸν θεωρῶ ἐπιτυγχάνοντα ἐκείνου, τοῦ ὁποίου σήμερον ἔχομεν ἀνάγκην, δηλαδὴ νὰ βελτιώσωμεν μετά τινος μονιμότητος τὰ δημόσια οἰκονομικά, ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν χώραν τῶν ζημιῶν καὶ τῶν δυσκολιῶν τῶν ἐκ τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, καὶ παρασκευάσωμεν τὸ μέλλον οἰκονομικῶς. Κακῶς ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα, ὅτι τὸ σπουδαῖον εἶναι ὁ συμβιβασμὸς, καὶ ὅτι, ἐὰν ὁπωσδήποτε συμβιβασθῶμεν μετὰ τῶν δανειστῶν ὑμῶν, εὐθὺς ἀμέσως αἱ στενοχωρίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους θὰ λάβωσι πέρας. Τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν τὸ πιστεύω. Βεβαίως πανταχόθεν τοιαύτη συμβουλὴ ἐξ Εὐρώπης ἀκούεται, ἀλλὰ δὲν τὴν θεωρῶ ἀπολύτως ἀσφαλῆ. Ἀληθῶς κατὰ πολὺ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς καλῆς διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἡ ἐπάνοδος καλλιτέρας οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἀλλ’ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐλλείποντος νομίσματος ἀληθοῦς καὶ πραγματικοῦ, εἶναι ἀδύνατον καὶ τὸ Κράτος νὰ ἑδραιώσῃ τὰ οἰκονομικά του καὶ ἡ χώρα νὰ προοδεύσῃ, μὲ ὅλην τὴν ὤθησιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε δώσει καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ τόπος. Μόνον διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως νομισματικῆς καταστάσεως ὑγιοῦς εἶναι δυνατὸν καὶ τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ στερεῶν βάσεων νὰ θεμελιωθῶσι, καὶ αἱ συναλλαγαὶ ἡμῶν μετὰ τῆς Εὐρώπης νὰ ἐπαναληφθῶσι, καὶ τὸ ἐμπόριον νὰ ἐνισχυθῇ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἄριστον συμβιβασμὸν ἤθελον θεωρήσει ἐκεῖνον, ὅστις θὰ συνέδεε τὸν συμβιβασμὸν μετὰ τῆς νομισματικῆς ἀνορθώσεως. Τοιοῦτον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν πλέον εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν· ἂν δὲ προσφερθῇ δάνειον, θέλομεν προσθέσει εἰς χρυσὸν νέας ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας διὰ παντὸς τρόπου πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν, διότι πρέπει νὰ καθιερώσωμεν ὡς ἀρχὴν, ὅτι ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον χρυσὸν πρέπει νὰ ἐξάγωμεν ἐκ τῆς χώρας. Ἰδίως σήμερον τοιαύτη εἶναι ἡ τάσις ὅλων τῶν μεγάλων καὶ πλουσίων Κρατῶν, πῶς νὰ συγκεντρῶσι περισσότερον χρυσὸν, καὶ καθ’ ἡμέραν συγκεντροῦσι περισσότερον, διὰ τοῦτο δὲ ζήτημα σήμερον κατέστη, πῶς τὰ ὀλιγώτερον πλούσια Κράτη θὰ δύνανται νὰ προμηθεύωνται εὐκόλως ἐφεξῆς τὸν ἀναγκαιοῦντα αὐτοῖς χρυσόν. Τὰ μεγάλα Κράτη δι’ ὅλων τῶν μέσων, ἰδίως διὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς τοποθετήσεως τῶν περισσευόντων κεφαλαίων αὐτῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, συγκεντροῦσι τακτικῶς πολὺν χρυσὸν ἐκ τῶν ἄλλων χωρῶν, ὃν προσπαθοῦν νὰ συγκρατοῦν. Ἐπειδὴ σήμερον τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν πολιτικὴν ἐπηρεάζει καὶ ἡ στρατιωτικὴ πολιτική, ἐπλήρωσαν τὰ ταμεῖα τῶν Τραπεζῶν αὐτῶν ἐκ κολοσσιαίων ποσῶν χρυσοῦ, τὸν ὁποῖον ἐξ ἀνάγκης καὶ κατ’ ἐντολὴν τῶν Κυβερνήσεων διατηροῦν διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν μεγάλων πολέμων, οἵτινες ἀπειλοῦν τὴν Εὐρώπην διαρκῶς ἀπό τινων ἐτῶν. Ἔχομεν διὰ τοῦτο τὸ κολοσσιαῖον ποσὸν χρυσοῦ, ὅπερ διατηρεῖ ἡ Ῥωσσία παρὰ τῇ Τραπέζῃ τοῦ Κράτους δι’ ἴδιον λογαριασμόν, ἐκτὸς ἐκείνου, ὃν διατηρεῖ αὐτὴ ἡ Τράπεζα τῆς Ῥωσσίας. Ἔχομεν τὴν Γαλλικὴν Τράπεζαν, ἔχομεν τὸν Γερμανικὸν Θησαυρὸν τοῦ πολέμου, ἐκτὸς τοῦ χρυσοῦ τῆς Γερμανικῆς Τραπέζης. Τὰ μέτρα αὐτὰ συντελοῦσιν, ὅπως καθιστῶσι τὰς χώρας αὐτὰς ἐντελῶς ἀνεξαρτήτους ἐν ταῖς ἐνεργείαις αὐτῶν ἐν ὥρᾳ πολέμου ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν χρηματικήν. Καὶ δι’ ἡμᾶς, ἐὰν ὁμιλοῦντες περὶ στρατιωτικῆς πολιτικῆς ἢ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἠθέλομεν νὰ ὑποδείξωμεν μέτρα συντελοῦντα εἰς τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας, δὲν ὑπάρχει μέσον πρακτικώτερον καὶ λυσιτελέστερον ἢ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Ἐθνικὴ καὶ αἱ ἄλλαι Τράπεζαι θὰ ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῶν ἀρκετὸν σχετικῶς χρυσὸν, καὶ ἐν πρώτῃ ἀνάγκῃ ἠδυνάμεθα ἄνευ δανείου, ὅπερ ἄλλως ἐν πολέμῳ δύσκολον, νὰ ἔχωμεν ἐν τῷ τόπῳ τὰ ἀπαιτούμενα εἰς χρυσὸν χρήματα. Διατὶ κατὰ τὸ 1885 ἠδυνήθημεν εὐχερῶς νὰ συντελέσωμεν τὴν στρατιωτικὴν ἡμῶν παρασκευήν; Διότι ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ εὕρομεν ἕτοιμον ἀρκετὸν ποσὸν χρυσοῦ. Ἂν ὅμως σήμερον ἤθελε παρουσιασθῆ τοιαύτη ἀνάγκη τῆς ἐπικρατείας, ἤθελεν εὑρεθῆ καὶ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τοῦ ἀναγκαιοῦντος χρυσοῦ; Ἐὰν σήμερον στραγγίσητε ὁλόκληρον τὴν χώραν, εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρητε ἄλλον, πλὴν τοῦ χρυσοῦ, ὅστις πωλεῖται ἐν τῇ ἀγορᾷ καὶ ταῖς Τραπέζαις διὰ τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας τοῦ ἐμπορίου, καὶ ὅπερ ἐλάχιστον. Ἀποταμίευμα χρυσοῦ δὲν ὑπάρχει. Δὲν ὑπάρχει ἀπολύτως ἐν τῷ τόπῳ χρυσός. Ἂν ὑπῆρχεν, ἐφυγαδεύθη, ὅταν τὸ τραπεζικὸν νόμισμα διὰ νόμου, ἄνευ οὐδενὸς ἀντικρύσματος εἰς χρυσὸν, ὅπερ ν’ ἀσφαλίζῃ τὴν ἐξαργύρωσιν αὐτοῦ ἅμα τῇ ἐμφανίσει, ἐπεβλήθη εἰς τὴν ἀγοράν. Ὁμιλοῦμεν ἐπίσης περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης. Πῶς ὅμως θὰ συντελεσθῇ ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, ἀφοῦ δύναται νὰ κατασκευασθῇ μόνον διὰ ξένων κεφαλαίων; Ἐν ὅσῳ ἐπικρατεῖ ἡ παροῦσα νομισματικὴ κατάστασις, οὐδεὶς δέχεται νὰ ἀναλάβῃ καὶ ἐκμεταλλευθῇ οἱανδήποτε ἐπιχείρησιν, ἀφοῦ θὰ εἰσπράττῃ εἰς νόμισμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει σταθερὰν ἀξίαν. Λοιπὸν ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἡ ἐπάνοδος εἰς ὑγιᾶ νομισματικὴν κυκλοφορίαν ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς. Ἐννοῶ πολλῶν τὰς ἀντιῤῥήσεις ἐναντίον τοιαύτης ἐπανόδου. Σήμερον δὲν πρόκειται νὰ συζητήσω περὶ αὐτῆς· ἐγὼ ὅμως δὲν τὰς συμμερίζομαι. Νομίζω ὅτι ἡ βλάβη, ἡ ὁποία ἐπέρχεται σήμερον, εἶναι πολὺ μεγαλείτερα ἐκείνης, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ εἴς τινας, αἰρομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Βεβαίως δὲν θὰ ἔχῃ τότε εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τὴν αὐτὴν τιμὴν τὸ προϊὸν τὸ ἐξαγόμενον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, τὴν ὁποίαν ἔχει νῦν, ἀλλ’ ἀδύνατον ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἀρνηθῶμεν, ὅτι πάντα σχεδὸν τὰ πράγματα σήμερον εἶναι ἀκριβότερα παρ’ ὅσον ἔπρεπε νὰ ἦναι. Πῶς εἶναι δυνατὸν τὰ εἰσαγόμενα ἔξωθεν νὰ μὴ ἔχωσιν ὑπερτίμησιν; Πῶς εἶναι δυνατὸν τὰ προϊόντα ἐπίσης τοῦ τόπου, τὰ ὁποῖα διαγωνίζονται πρὸς τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα, νὰ μὴ μετέχουν τῆς ὑπερτιμήσεως αὐτῆς; Ὁ σῖτος δὲν κανονίζεται κατὰ τὰς τιμὰς τῆς παραγωγικῆς δαπάνης ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ κατὰ τὰς τιμὰς, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ ἔξωθεν εἰσαγόμενος, ὁ βεβαρυμένος μὲ τὴν συναλλαγματικὴν διαφοράν. Σχεδὸν λοιπὸν πάντα τὰ προϊόντα τῆς γῆς ἢ τῆς βιομηχανίας, τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν τῷ τόπῳ παραγόμενα, ὅσα διαγωνίζονται πρὸς τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα ὁμοειδῆ, βαρύνονται μὲ ὑπερτίμησιν, ἥτις ὑπερσυμψηφίζει τὸ ἐκ τῶν ἐξαγομένων ἑλληνικῶν προϊόντων κέρδος. Διὰ τοῦτο δὲν θεωρῶ δικαίας τὰς ἀντιῤῥήσεις κατὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ὥρα νὰ συζητήσωμεν. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου, καθῆκον πάσης Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐργάζηται πρὸς ἀνύψωσιν τῆς τιμῆς τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, διότι πᾶσα τοιαύτη ἀνύψωσις εἶναι ὑποτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ἰσοδυναμοῦσα πρὸς αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διὰ ποίων μέσων δύναται ἡ Κυβέρνησις νῦν νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο, δὲν εἶναι ἄγνωστον. Ἂς προσκαλέσῃ καὶ τὰς Τραπέζας νὰ δώσωσι τὴν γνώμην των περὶ τῶν προσφορωτέρων μέσων πρὸς τοιαύτην ἀνύψωσιν τῆς τιμῆς τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Μὴ περιμένωμεν τὰ πάντα νὰ ἐπέλθωσι διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ. Διὰ μόνον αὐτοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ σωθῶμεν. Πρέπει νὰ ἐργασθῶσι πρὸς βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς καταστάσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Πρέπει νὰ νομοθετηθῶσι τὸ ταχύτερον τὰ τῆς βαθμιαίας ἐλαττώσεως τοῦ χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τοῦ κυμαίνοντος εἰς χρυσὸν χρέους. Τὰ τῆς ἐκτελέσεως δὲ τῆς ἐλαττώσεως αὐτῆς πρέπει ν’ ἀσφαλισθῶσι διὰ προσόδων. Ὅταν τοῦτο γείνῃ, ἀδύνατον ἀπὸ τοῦδε νὰ μὴ ἀρχίσῃ ἡ ἀνύψωσις τῆς τιμῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Οἱ δανεισταὶ ἡμῶν, ἐφ’ ὅσον τοῖς δίδεται ὅ,τι πρέπει νὰ τοῖς δοθῇ, οὐδεμίαν θὰ φέρωσιν ἀντίῤῥησιν κατὰ τοιούτων ἐργασιῶν ἡμῶν, αἵτινες καὶ αὐτοὺς ὠφελοῦσιν. Ἄνευ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, Κύριοι, ἀδύνατος ἡ ἐξασφάλισις τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀδύνατος ἡ ἐπάνοδος τῆς πίστεως τοῦ ἔθνους, ἀδύνατος ἀληθὴς ἐνίσχυσις τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς παραγωγῆς. Αὐτὰ εἶχον νὰ ὑποβάλω ὑμῖν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐγγράφων περὶ συμβιβασμοῦ. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν ἑκατέρωθεν γενομένων προτάσεων. Περὶ αὐτῶν ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ὑπὸ τῶν προλαλησάντων. Γενικῶς ὅμως παρατηρῶ, ὅτι ὑπῆρξε σφάλμα τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως νὰ διευκολύνῃ τὰς ἀξιώσεις τῶν ὁμολογιούχων, ὅπως συμμετέχωσι τῶν πλεονασμάτων τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἡ μόνη ὀρθὴ καὶ δικαία πρότασις ἦτο ἐκείνη, ἥτις εἶχε προταθῆ ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Τρικούπη, ἢ τῆς προσφορᾶς δηλονότι ὡρισμένου εἰς χρυσὸν ποσοστοῦ, αὐξάνοντος κατ’ ἔτος κατὰ προϊοῦσαν κλίμακα καὶ ἀσφαλιζομένου δι’ ὡρισμένων προσόδων. Διότι, ἅπαξ τούτου γενομένου δεκτοῦ, ἀποκλείεται ἀναγκαίως πᾶσα ἀνάμιξις τῶν ὁμολογιούχων. Τὸ Κράτος καὶ διὰ τῶν ὑπεγγύων προσόδων καὶ ἐν ἀνάγκῃ καὶ διὰ τῶν ἄλλων αὑτοῦ προσόδων ἐγγυᾶται αὐτοῖς κατ’ ἔτος ὡρισμένον ποσὸν τόκων εἰς χρυσόν. Ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα ἡ ἀξίωσις τῶν ὁμολογιούχων ν’ ἀναμιγνύωνται εἴτε εἰς τὴν οἰκονομικὴν διοίκησιν εἴτε καὶ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων, εἶναι αὐθαίρετος. Ὅταν ὅμως δὲν ἐγγυώμεθα ὡρισμένην κατ’ ἔτος εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἐξαρτῶμεν αὐτὴν ἐκ τοῦ ἑκάστοτε ἀποτελέσματος τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων καὶ ἐκ τῆς μετατροπῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων εἰς χρυσὸν, δικαιολογοῦμεν τὴν ἀνάμιξιν τῶν ὁμολογιούχων οὐ μόνον εἰς τὴν διαχείρισιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν διοίκησιν αὐτῶν. Ἡ ἄρνησις ἡμῶν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀνάμιξιν ταύτην ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα, δύσκολον νὰ κριθῇ εὔλογος καὶ δεκτή. Ὅσοι δὲν αἰσθάνονται τὴν ἀνάγκην καὶ τὴν δύναμιν νὰ ἀνορθώσωσι τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν, αὐτοὶ δύνανται νὰ ὑπόσχωνται τοῖς ὁμολογιούχοις ὑπηρεσίαν τῶν δανείων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Τοιαύτη ὅμως ὑπηρεσία συνεπάγεται μὲν εὐκολίας, ἀλλὰ συνεπάγεται καὶ δυσάρεστα. Οἱ ὁμολογιούχοι συμφέρον ἔχουσιν, ὅπως ἀναμιγνύωνται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ὅταν τοῖς προσφέρωμεν χαρτὶ ἀντὶ χρυσοῦ. Τοιαύτη λοιπὸν προσφορὰ τραπεζογραμματίων θέτει τὴν Κυβέρνησιν εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν ἀπέναντι τῶν ὁμολογιούχων, ζητούντων ἀνάμιξιν. Ἕτερον σφάλμα τῆς μεθόδου, ἣν ἠκολούθησεν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, εἶναι τὸ νὰ ζητῇ νὰ ὁρίσῃ σήμερον τὰ πιθανὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους καὶ τὸ ἀναγκαιοῦν σήμερον διὰ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ ποσὸν, ν’ ἀφήνῃ δ’ εἰς τοὺς ὁμολογιούχους καὶ τοὺς ἄλλους κομιστὰς τοῦ δημοσίου χρέους τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν τῶν ἐσόδων. Τοιαύτη μέθοδος παρασκευάζει, καὶ εὐλόγως, τὴν ἀξίωσιν τῶν δανειστῶν, ὅπως ἀπαιτῶσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν πᾶν ὅ,τι ὑπολείπεται ἐκ τῶν ἐσόδων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως. Τοιαύτη ὅμως ἀπαίτησις εἶναι ἀσύμφορος, διότι τὰ σημερινὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους οὔτε σήμερον ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, ἀλλ’ οὔτε, πολὺ ὀλιγώτερον, μετὰ τινα ἔτη θ’ ἀνταποκρίνωνται. Ἐν γένει αἱ προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως καθιεροῦσι συμμετοχὴν τῶν δανειστῶν ἡμῶν εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, καὶ ὅταν καθιερῶσι τοιαύτην συμμετοχὴν, καθιστῶσιν ἀδικαιολόγητον καὶ ἀσυνεπῆ τὴν ἄρνησιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐνασκῶσι τὰ δικαιώματα τοῦ συμμετόχου οἱ πιστωταὶ τοῦ Κράτους. Αὐταὶ αἱ ὑπέγγυοι πρόσοδοι δὲν προσφέρονται ὡς ἀσφάλεια ἁπλῆ, ἀλλ’ ὡς ὑπόλοιπον ἀνῆκον αὐτοῖς, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, ὡς ἰδιοκτησία. Ἑπόμενον διὰ τοῦτο νὰ ἀπαιτῶσιν ἐπ’ αὐτοῦ οἱ ὁμολογιοῦχοι τὰ δικαιώματα τοῦ ἰδιοκτήτου. Αἱ διαπραγματεύσεις ἑπομένως αὐτὴν τὴν φορὰν διεξήχθησαν κατὰ τρόπον, ὅστις, ἀνεξαρτήτως τῶν βαρῶν, ἅτινα μένουσιν ἄγνωστα πάντοτε, δημιουργεῖ περιπλοκὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ ἀνάμιξιν τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὰ τῆς οἰκονομικῆς διοικήσεως. Τὰ ὅρια τῆς ἀναμίξεως αὐτῆς καὶ τὰς περιπετείας δὲν γνωρίζομεν, ἐνῷ δὲ δὲν πρέπει νὰ δίδωμεν λαβὴν καὶ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐναντίον ἔπραξε δι’ ὅσων ἐπρότεινε, καὶ καλὸν νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ ταῖς αὐταῖς βάσεσι.

§44Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἷς τῶν συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προεκάλεσε χθὲς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀπαντήσῃ εἰς τὰ λεχθέντα περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀπήντησε δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δὲν συναινεῖ νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν συζήτησιν, ὡς κατ’ ἐπανάληψιν εἶπε, καὶ ὅτι ὁ συμβιβασμὸς ἢ πρέπει νὰ γείνῃ καλὸς, ἢ νὰ μὴ γείνῃ. «Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου», ἔλεγε. Βλέπω ἀνερχομένους καὶ κατερχομένους ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) πολλοὺς, ἐκ τῆς κυβερνητικῆς δὲ πτέρυγος οὐδένα, καὶ ἔρχομαι ἐγὼ νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἐκ τῆς ἀναπτύξεως, εἰς ἣν θέλω προβῆ, ἀποδειχθῇ, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἀληθῶς ἡ γνώμη του, — διότι φοβοῦμαι ὅτι ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ θέματος θέλει διαπιστωθῆ ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι δηλ. οὐδόλως φαίνεται ὅτι ἐσκέφθη σπουδαίως πρὸς ὁριστικὴν συνομολόγησιν τοῦ διακανονισμοῦ τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν ὁμολογιούχων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε τελευταῖον, ὅτι ἀπέτυχεν, ἀλλ’ ἐλησμόνησε, φαίνεται, τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν. Ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν λέγοντα, ὅτι ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα πάντοτε μὲ τὰς ἐγγράφους ἀποδείξεις, καὶ ἐγὼ, φοβούμενος ὅτι δὲν ἀρκοῦσιν αἱ ἁπλαῖ διαβεβαιώσεις μου, εἶμαι ἐφωδιασμένος σχεδὸν πάντοτε μὲ τὰ ἐφόδια τὰ δημοσιογραφικὰ, τὰ αὐθεντικώτερα, τοιοῦτον δὲ εἶναι τὸ ἡμιεπίσημον ἐν τῷ τύπῳ ὄργανον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὴν 15 Νοεμβρίου 1896, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος, ἔλεγεν ἐπὶ λέξεσι τὰ ἀκόλουθα: «Ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι τῆς ὑποθέσεως οὕτως, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπιθυμεῖ νὰ ἐνασκήσῃ ἔλεγχον ἐπὶ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως τῆς χώρας, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτὴν εὑρίσκω συνταγματικὴν, νόμιμον, λογικήν. Τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε; Δύο τινὰ ἔπραξε, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν ἔλεγχον. Πρῶτον, ὑπόκειται εἰς τὸ ἔλεγχον τὸ σύνολον τῶν προτάσεων καὶ τῶν σκέψεων, τὰς ὁποίας ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνεκοίνωσε διὰ τοῦ ἐν Παρισίοις κ. πρέσβεως πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν δανειστῶν...» Ἐξακολουθεῖ δὲ δικαιολογούμενος, διατὶ δὲν καταθέτει καὶ ἕτερα ἔγγραφα μεταγενέστερα, ἀλλ’ οὐδεμία ἐκφράζεται διαφωνία, ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγξωμεν τὰς πράξεις τῆς διοικήσεως, καὶ μὴ συντελεσθείσας ἔτι, — τοῦτο τονίζω ἐν σχέσει πρὸς προηγουμένην ἐν τῇ ἐνάρξει τῆς συνεδριάσεως συζήτησιν περὶ τοῦ ἐν Θήβαις στρατοπέδου. — Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὑρέθη συμφωνότατος· βραδύτερον ὅμως μετέβαλε, φαίνεται, γνώμην. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι ἐν τῷ δικαιώματι ἡμῶν συζητοῦμεν περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τὸ ἐθνικὸν, διότι πρέπει, πρὶν ἢ συντελεσθῇ τὸ κακὸν, νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην μας καὶ ὑποβοηθήσωμεν ἢ προφυλάξωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις σιγᾷ, πάντοτε ὑπευθύνως σιγᾷ, ἐὰν μέχρι τέλους σιγήσῃ, καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ τηρῇ ὡς πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις, καὶ ὡς πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Πρὸ τούτου εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξωμεν ὀλίγον εἰς τὸ παρελθόν, ἵνα ἀνεύρωμεν τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸς τοῦτο δὲν θέλω ὑπομνήσει τὴν ἐν Βόλῳ ἐκτύλιξιν τοῦ προγράμματός του, διότι ἕτερος πρὸ ἐμοῦ σᾶς ἀνέφερε περὶ τοῦ ταξειδίου του εἰς τὴν νύμφην τοῦ Παγασητικοῦ καὶ τὸ ἐκεῖ ἀπαγγελθὲν πρόγραμμα τοῦ ἡγέτου τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως. Δυνάμεθα ὅμως ν’ ἀναμνησθῶμεν τὴν κόπωσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ὑπὸ τὴν χιόνα καὶ τὸ ῥιγηλὸν ψῦχος, ὅπως πείσῃ τοὺς Θεσσαλοὺς, ὅτι ἡ Πατρὶς σῴζεται, ἐὰν πάντες οἱ συμπατριῶταί μου ταχθῶσι περὶ αὐτὸν, διότι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, ἔλεγεν, ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν, τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐκτελέσει, ἦτο ὁ συμβιβασμός. Ἐν συντόμῳ οὕτω εἶχε διατυπώσει δημοσιογραφικὸν ὄργανον τοῦ κόμματος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ καὶ ἔχει ἀφ’ ἑνὸς μέρους τὴν εἰκόνα αὐτοῦ, ἐκ τοῦ ἑτέρου τὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Δηλιγιαννικοῦ κόμματος ἐν Βόλῳ, καὶ ἐν τῷ μέσῳ «Ζήτω τὸ Κορδόνι! ἄσπρο καὶ εἰς τοὺς πέντε!» Ἐν κεφαλίδι δὲ, ὡς στερεότυπον, αἱ ἀρχαὶ τοῦ κόμματος, ἐν αἷς «κατάργησις τῶν διαπυλίων, τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ἐλάφρυνσις τῆς ἐλαιοδεκάτης... ῥύθμισις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας».

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποία εἶναι ἡ ἐφημερὶς αὕτη;

§46Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ «Νέα Θεσσαλία». Δὲν θέλω σᾶς ἀναγνώσει βεβαίως δημηγορίας, ἃς ἀπήγγειλεν ὁ τέως ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ Ταϋγέτου μέχρις Ὀλύμπου· ἀλλὰ θέλω σᾶς ἀναγνώσει μόνον στίχους τινὰς ἐκ τῆς πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Ἀρκαδίας ἀπαγγελθείσης ἐν Τριπόλει. Ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν Μάρτιον τοῦ 1895, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως (ἀναγινώσκει): «Ἄν οὐδὲν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων ἔχῃ πλειοψηφίαν, Κυβέρνησις δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ σχηματισθῇ· ἢ ἂν ἀσθενὴς μόνον καὶ ἀσταθὴς σχηματισθῇ ἐν τῇ νέᾳ Βουλῇ πλειοψηφία, καὶ ἂν σχηματισθῇ Κυβέρνησις, οὐδὲν θέλει δυνηθῆ αὕτη νὰ πράξῃ· ἂν δὲ δὲν συνομολογηθῇ συμβιβασμός, ἡ οἰκονομικὴ πίστις τοῦ Κράτους δὲν θέλει ἀνορθωθῆ, ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία, ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζογραμματίου, ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου θέλει ἀναβιβασθῆ ἀκόμη, ἐν σχέσει πρὸς τὸ τραπεζογραμμάτιον, καὶ θέλει ἀνέλθει εἰς τὰς δύο δραχμὰς ἢ εἰς τὰς δύο καὶ ἡμίσειαν, ἡ στενοχωρία τοῦ λαοῦ θέλει μεταβληθῆ εἰς δυσφορίαν, καὶ τότε θέλουσιν ἐμφανισθῆ αὖθις ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν ἐκεῖνοι, οἵτινες πάντοτε ζητοῦσι νὰ πλανῶσιν αὐτὸν, οἵτινες θέλουσιν ἰσχυρίζεσθαι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν, διότι ὁ λαὸς δὲν εἶναι ἄξιος διὰ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, διότι ὁ λαὸς δὲν ἔχει ἀνατροφὴν διὰ νὰ κυβερνᾶται κοινοβουλευτικῶς». Καὶ παρακατιόν: «Ἐγὼ σύνοιδα τὴν μεγάλην εὐθύνην, τὴν ὁποίαν θέλει ἀναλάβει ἡ Κυβέρνησις, ἥτις θέλει ἀναδειχθῆ ὑπὸ τῆς νέας Βουλῆς. Εἶναι δ’ ὄντως μεγάλη ἡ εὐθύνη αὕτη, διότι ὀφείλει νὰ τελειώσῃ τὸν συμβιβασμὸν, νὰ φέρῃ θεραπείαν εἰς τὸ συνάλλαγμα καὶ τὴν τιμὴν τοῦ τραπεζογραμματίου καὶ παρασκευάσῃ τὴν ἀνακούφισιν καὶ τὴν βελτίωσιν τοῦ λαοῦ... Ὅσοι δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς ἐμὲ, ἀλλ’ ἐμπιστεύεσθε ἄλλον,— ἀγνοῶ ποῖον— δότε τὰς ψήφους σας ὑπὲρ ἐκείνου, τοῦ ὁποίου τὸ πρόγραμμα προτιμᾶτε». Πρόγραμμα σαφὲς τοῦ ἐκ Γόρτυνος ἀρχαίου πολιτευτοῦ, δι’ οὗ προσείλκυσε περὶ ἑαυτὸν σχεδὸν τὴν παμψηφίαν τῶν ἐκ Θεσσαλίας ἀντιπροσώπων, καὶ μόλις διεσώθησαν ἀπὸ τὸ ἐχθρικὸν πῦρ τρεῖς μόνον Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι κάθηνται ἐν τῇ πτέρυγι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μεταξὺ τῶν ὁποίων συγκαταλέγομαι καὶ ἐγώ. Ἀλλὰ παρῆλθον ἔκτοτε σχεδὸν δύο ἔτη, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα, ἔλεγε πρὸς ὑμᾶς, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1897, τὰ ἀκόλουθα: «Ἐφρόνουν μάλιστα, ὅτι τὸ ἔργον ἔμελλε νὰ ἦναι εὐχερὲς, καὶ ὅτι ἠθέλομεν τάχιστα φθάσει ἐκ συμφώνου εἰς τὸν ὁριστικὸν κανονισμὸν τῶν σχέσεων τούτων, διότι ὑπελάμβανον, ὅτι, ἐὰν προσεφέρομεν εἰς τοὺς δανειστὰς πᾶν ὅ,τι ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ὑπελείπετο ἡμῖν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως, ἡ πρότασις ἡμῶν αὕτη ἤθελε βεβαίως γένηται ἀποδεκτή.» Ἢ μετ’ ἐμβριθείας εἶχε μελετήσει τὸ ζήτημα τοῦ διακανονισμοῦ τῶν σχέσεων μετὰ τῶν δανειστῶν κατὰ Μάρτιον τοῦ 1895, ἢ ὄχι μετὰ πολλῆς ἐμβριθείας,—ἵνα μὴ μεταχειρισθῶ βαρυτέραν λέξιν—καὶ τότε δὲν ἐπετρέπετο νὰ παρασύρῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅπως ἐκ τρίτου ἀναθέσῃ τὴν διοίκησιν τῆς χώρας εἰς τὰς ἀσθενεῖς αὑτοῦ χεῖρας. Παρῆλθον δύο περίπου ἔτη, καὶ ἀντὶ συμβιβασμοῦ, ὃν ὑπέσχετο πρὸς ἡμᾶς, ἔχομεν χειροτέρευσιν τῶν διαπραγματεύσεων εἰς τρόπον φρικώδη! Ἀλλὰ μήπως ἔχομεν τοὐλάχιστον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ μέλλοντος, ὡς ἐπεβάλλετο μετὰ τὸ οἰκονομικὸν δυστύχημα; Ὄχι! Διατελοῦμεν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν δανειστῶν, δὲν τολμῶμεν νὰ θίξωμεν ἔτι κἂν λίθον ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ οἰκοδομήματος τοῦ παρελθόντος, καὶ ἂν ἔτι οὗτος ἀπειλῇ πτῶσιν, ὅπως συντρίψῃ τὰς κεφαλὰς μας. Ἄλλοι συνάδελφοι, εἰδικώτεροι περὶ τὰ οἰκονομικὰ, ἀνέπτυξαν ἐπαρκῶς τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος, οὐχὶ μόνον ὡς καθαρῶς οἰκονομικοῦ, ἀλλ’ ὡς ἐθνικοῦ, καὶ μάλιστα εἰς τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, καὶ ὑπὸ τοὺς κινδύνους, ὑφ’ ὧν ἀπειλούμεθα. Ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἐκδηλώσω τὴν ταπεινήν μου γνώμην, διότι δὲν εἶναι ἐκ τῶν συζητήσεων ἐκείνων, εἰς ἃς θὰ ἐπετρέπετο νὰ μὴ συμμετάσχω τῆς συζητήσεως. Ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθὸν, εἰς τὴν ἱστορίαν, ἵνα ἐννοηθῶ κάλλιον εἰς τὸ συμπέρασμά μου. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν δεινὴν οἰκονομικὴν νόσον, γάγγραιναν οἰκονομικήν· εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῶμεν εἰς τὴν διάγνωσιν, καὶ ἀνεύρωμεν τὰ αἴτια. Καὶ ἂν ἀνατρέχω εἰς τὸ παρελθὸν, δὲν τὸ πράττω διὰ νὰ ἐλέγξω τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις, ἀλλὰ κατ’ ἀνάγκην, χάριν τῆς συνεχείας τοῦ θέματος. Τὸ κακὸν ὑπέβοσκεν ἐν τῷ οἰκονομικῷ ὀργανισμῷ πρὸ πολλῶν ἐτῶν· δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἤρξατο ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ ἐλλείμματα συνεληροῦντο δι’ εἰκονικῶν συνδυασμῶν, ἢ διὰ δανείων. Τότε ἡ νόσος ἀνεφάνη, ἀλλὰ περὶ αὐτῆς οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια, καὶ ὡς ἐκ τούτου φυσικὸν ἦτο νὰ ἐπιδεινωθῇ. Ἡ νόσος ὑπέβοσκε, καὶ ἠνειχόμεθα αὐτὴν, κακῶς ποιοῦντες, διότι ἔπρεπε ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ κακὸν ἐγκαίρως, καὶ νὰ λάβωμεν τὰ κατάλληλα μέτρα ἐν καιρῷ τῷ δέοντι. Ἐπιστοποιήθη δ’ ἐπισήμως καὶ ἐξεδηλώθη σαφῶς κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893· διότι προϋπολογισμός, ὅστις ἐξαρτᾶται ἀπὸ συνομολόγησιν δανείων, δὲν εἶναι προϋπολογισμός, ὅστις δύναται νὰ σταθῇ ἀσφαλῶς εἰς τοὺς πόδας του, οὐ μόνον διότι ἐνδέχεται νὰ μὴ συνομολογηθῇ τὸ δάνειον, καὶ τότε ἀμέσως ἔρχονται αἱ συνέπειαι, τὰς ὁποίας μάτην ζητοῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν, ἀλλὰ καὶ διότι μόνον δι’ ἑτέρων μέσων, καὶ οὐχὶ διὰ δανείων, ἐπιβαρυνόντων τὴν θέσιν μας, ἠδυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὸ μοιραῖον τέλος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὴν 21 Ἰανουαρίου 1893, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑψώθη εἰλικρινὴς καὶ σθεναρὰ φωνή, ἡ ὁποία ἀπηυθύνθη πρὸς τὴν τότε Κυβέρνησιν, καὶ εἶπε: «Πρὸς τί τὸ ζητούμενον δάνειον, ἀφοῦ εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι εἰς οὐδὲν ἕτερον θὰ ἐχρησίμευεν ἢ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμόν;» Ἀλλ’ ἡ φωνὴ ἐκείνη ἔλαβε κακὴν ὑποδοχήν· διότι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι τότε ἦσαν γνωστοὶ ὡς Ἐθνικὴ Ἀντιπολίτευσις, εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ πληρώσωμεν εἰς ἀκέραιον τοὺς δανειστὰς, καὶ μετὰ τὴν κρίσιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν, ἐκλήθησαν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ μετὰ 27 ἡμέρας, καὶ μεθ’ ὅλας τὰς διαβεβαιώσεις ἐν ὑπομνήματι, εὑρέθησαν καὶ ἐκεῖνοι πρὸ τῆς ἀνεπαρκείας. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ἂν μετὰ τὴν ἐκ τοῦ σύνεγγυς μελέτην πραγματικῶς κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο, διότι τ’ ἀποτελέσματα ἦσαν καὶ ἀπὸ πρὶν γνωστὰ εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ἂν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἔβλεπον τὰ πράγματα ὁμαλώτερα καὶ ῥοδινώτερα, ὡς συμβαίνει ἐνίοτε. Τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι εὑρέθησαν εἰς ἀνεπάρκειαν. Τὴν 3 Μαΐου 1893 συνεκροτήθη ἡ Κυβέρνησις, καὶ τὴν 30 Μαΐου 1893 ὑπέγραφε διάταγμα περὶ τοῦ δανείου τοῦ Φαῖντιγκ. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅ,τι πάντοτε ὑπεστήριξα περὶ τοῦ δανείου ἐκείνου, ὅτι ἦτο χρόνου ἀπώλεια καὶ ματαιοπονία, ἀλοιφὴ προωρισμένη νὰ θεραπεύσῃ τὴν γάγγραιναν, ὀρθῶς δὲ δὲν εὗρεν ὑποδοχὴν οὔτε ἐν τῇ Βουλῇ οὔτε ἐν τῷ τόπῳ, διότι ἡ ἀλοιφὴ καλύπτει, ἀλλὰ δὲν θεραπεύει τὴν γάγγραιναν. Ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις τῆς 30 Ὀκτωβρίου τοῦ 1893· σφάλμα, κατὰ τὴν γνώμην μου, καὶ τὸ σφάλμα συνίστατο εἰς τοῦτο, ὅτι ἡ ὑπὸ τὸν ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴν πολυετὴς Κυβέρνησις εἶχεν ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἴσως, ἐὰν κατωρθοῦτο νὰ ἔλθῃ εἰς πέρας, πιθανὸν νὰ εἶχε συμπεράσματα κάλλιστα. Ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἦτο ἐλαττωματικὸν, διότι πάντοτε εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς ὑπῆρχον περισσεύματα, ἀλλὰ καὶ πάντοτε εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς ὑπῆρχον ἐλλείμματα. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὡς ἐκ τῶν ἐπαγγελιῶν καὶ τῶν προηγουμένων της, εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῶν δανειστῶν καὶ δὲν ἦτο ἡ καταλληλοτέρα, ὅπως λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἀλλ’ ἄλλως ἔδοξε τῇ Ἐθνικῇ Ἀντιπροσωπείᾳ καὶ τῷ Στέμματι· ἐκ τῶν ὑστέρων δ’ ἀπεδείχθη, ὅτι πλημμελὴς ἦτο ἡ τοιαύτη πορεία. Ἤρξαντο διαπραγματεύσεις, ὧν τὴν τύχην δὲν θὰ σᾶς διηγηθῶ, διότι τοῦτο ἔπραξαν ἄλλοι συνάδελφοι· τοῦτο μόνον ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἄξιος ἀϊδίου εὐγνωμοσύνης εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν περὶ διανομῆς τῶν πλεονασμάτων, ἄξιοι δὲ κατάρας ἐσόμεθα πάντες, ἐὰν δὲν ἀκολουθήσωμεν τὸ δίδαγμα ἐκεῖνο. Ἀλλὰ ταῦτα ἐγένοντο, καί, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, δὲν ἐγένοντο καλῶς. Καὶ τί ἔπρεπε νὰ γείνῃ; Δὲν συνειθίζω νὰ περιορίζωμαι ἁπλῶς εἰς τὸ νὰ ἐκφράζω γνώμην, ἐὰν τοῦτο καλῶς ἢ κακῶς ἐγένετο· μοὶ ἀρέσκει νὰ ὑποβάλλω καὶ τὴν ἰδικήν μου γνώμην. Τί ἠδύνατο νὰ γείνῃ, τί ἔπρεπε νὰ γείνῃ, ὑποδεικνύει ἡ λογική. Εἷς ἔμπορος, εἷς τραπεζίτης, εἷς παντοπώλης, ἕνεκεν ἀταξίας τῶν βιβλίων του, ἕνεκα κακῶν ὑπολογισμῶν, περιῆλθεν εἰς ἀνεπάρκειαν. Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ πράξῃ, εἶναι νὰ ἐξετάσῃ τὰ βιβλία του, νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν οἰκονομικήν του κατάστασιν· ἀλλ’ ἐὰν πρὶν ἢ γείνῃ ὁ ἀκριβὴς ἔλεγχος τῆς θέσεώς του ὑποσχεθῇ εἰς τοὺς δανειστάς του ὡρισμένα ποσά, — ἐκ γενναιότητος ἔστω — νομίζετε ὅτι πράττει ἔργον συνετόν; Ὄχι βεβαίως. Τοῦτο ὅμως ὑπεσχέθη ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893, εἰς Κράτος, τὸ ὁποῖον διετέλει ὑπὸ νομισματικὴν ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία ἔφερε τὸ οἰκτρὸν τῆς πτωχεύσεως τέλος. Ὑπεσχέθημεν 30%, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς τὴν ἀληθῆ ἡμῶν κατάστασιν, καὶ χωρὶς νὰ λάβωμεν παραλλήλως ἕτερον μέτρον ὑπὲρ τῆς βαθμιαίας ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· οὕτω δ’ ἐξετέθημεν εἰς τὰς συνεπείας τοῦ ἀπερισκέπτου διαβήματός μας. Ὅσον γενναῖον καὶ ἂν ὑποθέσητε τοῦτο, ἐρωτῶ, ὁποῖον ἦτο τὸ κύριον αἴτιον, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὸ μοιραῖον τέλος; Ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία; Ἀλλὰ τί ἐπράξαμεν πρὸς θεραπείαν αὐτῆς; Οὐδέν. Ἀλλ’ ἓν ἐκ τῶν αἰτίων ἦτο καὶ διότι ὑπερέβημεν τὸ φορολογικὸν ὅριον τῆς ἀντοχῆς· ἀπὸ 26,000,000, τὰ ὁποῖα ὁ προϋπολογισμὸς εἰσέπραττε τὸ 1865, εἶχε φθάσει ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τὸ ἔτος 1893 εἰς 110,000,000! Ἐν διαστήματι 28 ἐτῶν διαφορὰ 84,000,000 δραχμῶν! Ὑποθέτω, ὅτι, ἐὰν κατὰ τὴν προσάρτησιν τῆς εὐφόρου Θεσσαλίας καὶ τῶν ἠπειρωτικῶν ἐπαρχιῶν, ἀντὶ τῆς διευθύνσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, ἐλάμβανον ἄλλην διεύθυνσιν, ἴσως ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβη, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς τὸ ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἐπιέσαμεν τὰ πράγματα πλέον τοῦ δέοντος, ἐφουσκώσαμεν πολὺ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων. Τὸ πρῶτον λοιπὸν ἡμῶν ἔργον ἔπρεπε νὰ ἦναι πρὸ παντὸς νὰ καταργήσωμεν τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους ἐπεβάλομεν, διὰ νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις μας καὶ πληρώσωμεν εἰς τὸ ἄρτιον· τὸ ὁποῖον δὲν ἐπράξαμεν. Διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ὁμαλὴν θέσιν, εἰς φυσικὴν, πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ ἐξακριβώσωμεν ὁποῖον εἶναι τὸ ἐνεργητικὸν ἡμῶν, τί δυνάμεθα νὰ φορολογήσωμεν καὶ νὰ φορολογῶμεν. Ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος, νομίζω, ἔλεγεν εἴς τινα ἐν ὁμοίᾳ περιστάσει, ὅτι μισεῖ ἐκεῖνον, ὁποῖος, διὰ νὰ λάβῃ τὸν καρπόν, ἐκριζώνει τὸ δένδρον. Πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ φέρωμεν μεταῤῥυθμίσεις φορολογικὰς, διὰ νὰ ἀνακουφισθῇ ὁ τόπος, νὰ ἀναπνεύσῃ· καὶ πρῶτον νὰ γείνῃ ἡ ἀναθεώρησις τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, καὶ ἰδίως τῶν δικαστικῶν τελῶν, διὰ νὰ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη σχετική. Ἐπίσης ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου.

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τοῦ ἐλαίου...

§48Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ τοῦ ἐλαίου καὶ τῆς σταφίδος καὶ ἄλλων... Ἀλλὰ δὲν εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνωσι μόνον ἐλαφρύνσεις, ἔπρεπε νὰ γείνωσι καὶ προσθῆκαι ἐκεῖ, ὅπου ἐπετρέπετο τοῦτο. Γενικὴ καὶ βαθμιαία ἀναθεώρησις φορολογικὴ ἔπρεπε νὰ γείνῃ, ὅπως ἐπιτευχθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν καὶ φορολογικὴ ἰσότης, συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα. Τὸ δεύτερον ἡμῶν ἔργον ἦτο, εὐθὺς ὡς ἤθελεν ἐξακριβωθῆ τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων, νὰ κηρύξωμεν πόλεμον ἀμείλικτον κατὰ τῶν κηφήνων καὶ παρασίτων τοῦ κόμματος. Ἐὰν εἰς ὑπηρεσίαν τινὰ οἱ ἑκατὸν ὑπάλληλοι ἦναι πολλοί, διότι πραγματικῶς ἐργάζονται μόνον οἱ ἑξήκοντα, λάβετε τὴν ψαλίδα καὶ περικόψατε τοὺς τεσσαράκοντα, ἀλλὰ πληρώσατε ἐπαρκῶς τοὺς ἑξήκοντα. Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὴν στάσιν τῶν πληρωμῶν, ἦτο νὰ σκεφθῇ περὶ λογικῆς καὶ ἐπιβαλλομένης αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν ὀργάνων τῆς ὑπηρεσίας, ἅτινα λιμώττοντα δὲν δύνανται νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνουσιν, ἢ ἀναγκάζονται νὰ παρεκτρέπωνται πολλάκις. Ἔπρεπεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀξιοῦμεν νὰ διεκδικήσωμεν τὰ δικαιώματά μας ἐν τῇ Ἀνατολῇ, νὰ σκεφθῶμεν εἰς τίνας χεῖρας ἔχομεν ἐμπιστευθῆ τὴν ἀντιπροσωπείαν ἐν τῇ Ἀνατολῇ πρὸ πάντων, καὶ νὰ μὴ ἐκθέσωμεν εἰς κίνδυνον τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα διὰ προξενικῆς ὑπαλληλίας γλίσχρως ἀμειβομένης. Ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς δικαστικῆς ὑπαλληλίας καὶ ἐν γένει περὶ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων. Ἐὰν ἐκ τοῦ ὅλου τῶν εἰσπράξεων ἀσφαλίσητε τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀπαραίτητον δαπάνην, ἔχετε ἓν ὑπόλοιπον· αὐτὸ τὸ ὑπόλοιπον ἀνήκει εἰς τοὺς δανειστάς. Τὸ πρώτιστον λοιπὸν ἦτο ἡ σύνταξις προϋπολογισμοῦ τοῦ μέλλοντος, καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ μέλλοντος, ἐὰν εἰλικρινῶς θελήσητε νὰ ἐργασθῆτε, θὰ ἔχητε ὑπόλοιπον, καὶ τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο, ὀλίγον ἢ πολύ, ἀνήκει εἰς τοὺς δανειστάς. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐννοῶ τὴν ἰδέαν τοῦ συμβιβασμοῦ μεταξὺ Κράτους καὶ δανειστῶν· τὸ θεωρῶ ἀναξιοπρεπές. «Ὄχι 30, ἀλλὰ 32 ἢ 40· ὄχι 30, ἀλλὰ 29.» Ὅταν ἀφαιρέσητε ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου ἔχετε ἀνάγκην διὰ νὰ κινηθῆτε ὡς διοίκησις, ὅταν ὑπολογίσητε συμφώνως μὲ τὰς οἰκονομικάς σας ἀνάγκας ὡρισμένον ποσὸν διὰ τὸν στρατὸν καὶ τὸν στόλον καὶ τὰς ἄλλας ἀνάγκας, τὸ ὑπόλοιπον ἀνήκει εἰς τοὺς δανειστάς. Ὑποθέσατε πρὸς στιγμήν, ὅτι ἀντὶ τῶν 32% ὑπάρχει περίσσευμα 50% νομίζετε ὅτι εἴμεθα δεδικαιολογημένοι νὰ μὴ τὸ δώσωμεν; Ἡ διαπραγμάτευσις αὕτη, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ἀναξιοπρεπής, ἀλλὰ καὶ ἐκθέτει εἰς κίνδυνον τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους. Ἐὰν ὅμως, ὑπάρχωσιν οἱ διαφωνοῦντες, καὶ πρόκειται περὶ διακανονισμοῦ, —διότι συμβιβασμὸς δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα λέξις— ὁ διακανονισμὸς γενήσεται ἢ μονομερής, ὅπως ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 ὁρίζει, ἢ ἀμφοτεροβαρής. Ἐὰν πρόκειται περὶ μονομεροῦς διακανονισμοῦ τῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς σχέσεων, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην διαπραγματεύσεων, τὸ προσωρινὸν χαρακτηρίζομεν ὡς ὁριστικόν, ἔστω δι’ ἑνὸς ἄλλου νόμου. Πρόκειται περὶ ἀμφοτεροβαροῦς; Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται περὶ ἀμφοτεροβαροῦς πράξεως, πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ, τίνες εἶναι οἱ συμβαλλόμενοι. Εἰς τὸ σημείωμα τὸ κατατεθὲν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὁμολογιούχων ὁρίζουσι τὸ ὅλον ποσὸν τῶν δανείων εἰς δραχ. 553,000,000. Τίνες εἶναι οἱ κάτοχοι τῶν ὁμολογιῶν τῶν δραχ. 553,000,000; οὐδεὶς τὸ γινώσκει. Ἐγένοντο τρία κομιτάτα, ἓν ἐν Λονδίνῳ, ὅπερ, φαίνεται, εἶναι τὸ κανονικώτερον, ὡς ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ἕτερον ἐν Παρισίοις, καὶ ἕτερον ἐν Βερολίνῳ· ἀλλὰ ποῖοι κατέχουσι τὰς ὁμολογίας αὐτάς; Ἐρωτῶ πάντα νὰ μοὶ εἴπῃ. Κατὰ συμπεράσματα τῶν παρακολουθούντων τὰ οἰκονομολογικά, γνωρίζομεν ὅτι εἰς χεῖρας Ἑλλήνων ὑπάρχουσιν ὁμολογίαι δραχ. 210,000,000 περίπου ἐκ τῶν 553,000,000, ὅτι τόσα περίπου ἢ ὀλίγον περισσότερα εἶναι εἰς Γερμανίαν, πολὺ ὀλιγώτερα εἰς Ἀγγλίαν, καὶ ὀλιγώτερα ἀκόμη εἰς Γαλλίαν, ποσὸν δέ τι εἰς διαφόρους. Καὶ βλέπω καὶ ἀκούω ἀντιπροσώπους τῶν Ἄγγλων, ἀντιπροσώπους τῶν Γάλλων, καὶ ἀντιπροσώπους τῶν Γερμανῶν, δικαιότερον ἀναμιγνυομένων εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ τῶν Γάλλων διαδραματιζόντων σπουδαῖον μέρος· δὲν βλέπω ὅμως ἀντιπρόσωπον τῶν Ἑλλήνων ὁμολογιούχων. Ἀπὸ πρώτης ἀπόψεως, τῆς διανομῆς, οὕτως εἰπεῖν, τῶν κατόχων, εἶναι τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως πρέπει νὰ διακρίνωμεν, ὅτι οἱ κάτοχοι εἶναι δύο κατηγοριῶν. Πρώτη κατηγορία εἶναι κεφαλαιοῦχοι τοποθετήσαντες τὰ χρήματά των χάριν τοῦ τόκου, οἱ ἄλλοι εἶναι τραπεζῖται· τὰ θύματα εἶναι οἱ πρῶτοι· οἱ τραπεζῖται δὲν εἶναι τὰ θύματα, εἶναι οἱ κερδοσκοπήσαντες, οἱ κερδοσκοποῦντες καὶ κερδοσκοπήσοντες. Μεταξὺ τῶν τῆς πρώτης κατηγορίας εἶναι καὶ οἱ Ἕλληνες· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, τίς ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτῶν; Πιθανὸν νὰ μοὶ ἀντιταχθῇ, ὅτι τοιοῦτος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ οὗτος εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου, τοῦ ἑτέρου τῶν συμβαλλομένων μερῶν, καὶ δὲν δύναται ἐν τῷ αὐτῷ προσώπῳ νὰ συνυπάρξωσι πιστωτὴς καὶ ὀφειλέτης. Ναὶ μὲν ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ προστατεύσῃ καὶ τὰ λοιπὰ κεφάλαια, ἀλλὰ πολιτικώτατον, ἀπαραίτητον, ἐπιβαλλόμενον ἦτο νὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν Ἑλλήνων, οὕτω δὲ ἤθελεν ὑπάρχει μία ψῆφος ἐν τῷ Συμβουλίῳ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν προέτεινεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κακῶς κατ’ ἐμέ. Πρὸ παντὸς δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε, μετὰ τὸ πόρισμα, μετὰ τὴν ψήφισιν προϋπολογισμοῦ σπουδαίου, ὤφειλε νὰ προβῇ εἰς ὡρισμένην δήλωσιν, ἀξιοπρεπῆ καὶ σαφῆ, ὅτι ἀποκρούει τὸν ἔλεγχον, ὑπὸ οἰανδήποτε μορφήν. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις, ὤφειλεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ θέσῃ κατὰ μέρος τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου, ὡς ἀνεπίδεκτον συζητήσεως, νὰ προτιμήσῃ νὰ διακόψῃ πᾶσαν διαπραγμάτευσιν, ἐὰν κατ’ αὐτὴν προετείνετο ὅπως δήποτε ἔλεγχος. Ἐὰν δὲ σθεναρῶς ἔλεγε τοῦτο, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ νέα ἀπόπειρα. Ἂν ὅ,τι εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ 1894 ἐπανελαμβάνετο καὶ ὑπὸ τῆς νῦν Κυβερνήσεως, ἤθελον ἀπελπισθῆ οἱ δανεισταί, καὶ δὲν ἤθελον ἐπαναφέρει τὸ ζήτημα. Ὅταν ὅμως ἔρχηται ἡ Κυβέρνησις ἡ λαοπρόβλητος, ἡ τόσα ὑποσχεθεῖσα περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, πρώτη νὰ προσφέρῃ τὸν ἔλεγχον, τὴν διανομὴν τῶν πλεονασμάτων, τί θέλετε νὰ σᾶς εἴπωσιν οἱ δανεισταί; Ὅταν ἔρχηται νὰ ὑπερθεματίσῃ εἰς τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ὁπωσδήποτε κατωρθώθη νὰ δεχθῶσι τότε, τί περιμένετε ἀπὸ τοὺς δανειστάς; Μήπως θέλετε νὰ ἔχητε ἀπέναντι ὑμῶν αἰσθηματίας φιλέλληνας; Τὸ χρῆμα, καθὼς γνωρίζετε, δὲν ἔχει πατρίδα, οὔτε αἰσθήματα. Μίαν καὶ μόνην ἐπαγγελίαν ἐξετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις, τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ Συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ ἤμην ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, καὶ ἐπεκρότησα τὸ μέτρον ἐκεῖνο, ἀσχέτως πρὸς τὰς λεπτομερείας. Τὸ μέτρον ἦτο προληπτικόν, προετάθη, ἵνα ἀποκρουσθῇ ὁ ἔλεγχος· ἀλλ’ ὅταν οὗτος προσφέρηται ὑπὸ τῆς ἰδίας Κυβερνήσεως κατόπιν, τί ὠφελεῖ ὁ νόμος αὐτός; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξ ὅλων τῶν γενομένων ἀποδεικνύεται ὡς μὴ ἐπιληφθεὶς σπουδαίως διαπραγματεύσεων, διότι συμβιβασμὸν καλλίτερον τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 δὲν ἦτο ἱκανὸς νὰ φέρῃ εἰς πέρας, οὔτε, ἐὰν προέβαινεν εἰς παραχωρήσεις τινάς, ἦτο ἱκανὸς νὰ λάβῃ παραλλήλως ἄλλα οἰκονομικὰ μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας· δι’ αὐτὸ συμφωνῶ μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χθὲς ἔλεγεν, ὅτι, προκειμένου νὰ προβῇ εἰς συνομολόγησιν συμβιβασμοῦ κακοῦ, προτιμᾷ ποτὲ νὰ μὴ γείνῃ τοιοῦτος· ἀλλὰ τοῦτο, διότι δὲν εἶχε τὰς δυνάμεις διὰ καλλίτερόν τι τῆς ἐνεστώσης καταστάσεως· ἀφοῦ ἦλθε νὰ ὑπερθεματίσῃ εἰς τὰς προτάσεις τῶν πιστωτῶν, ἦτο ἑπόμενον νὰ προκαλέσῃ μείζονας ἀξιώσεις. Ἀλλὰ μὴ τοὐλάχιστον μετέβαλε τὸν προϋπολογισμόν; Ὑπέβαλε μέχρι τοῦδε τρεῖς προϋπολογισμούς, ἀντίγραφα κακόγραφα, ἀνορθόγραφα τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ παρελθόντος. Καὶ ὁσάκις τῷ γίνεται παρατήρησις, ὅτι «δι’ αὐτὸ δὲν σᾶς ἔφερεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς», ἀμέσως ἔχει πρόχειρον τὴν ἀπάντησιν, τὸ μέγα φάσμα τοῦ συμβιβασμοῦ, τὸ ὁποῖον ὅμως χρησιμεύει καὶ ὡς ἀσπίς, ἵνα ἄλλοτε μὲν ἀποκρούῃ τὰς προτάσεις, ἄλλοτε δὲ τὰς παραμερίζῃ καὶ ἐκτελῇ τὰ ἐναντία τῶν ὅσων ὑποστηρίζει, ἕνεκα τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἐννοούμεθα... Ὁμολογουμένως, Κύριοι, τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔγγραφον πρὸς τοὺς δανειστὰς εἶναι κατηγορητήριον τοῦ παρελθόντος, οὐδὲν ἧττον! Δι’ αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπελήφθη νὰ διατηρήσῃ τὰ ἴχνη τῆς ἀπολογίας του ὡς πρὸς τὸ παρελθόν. Κακῶς ἔπραξε. Δὲν ἦτο ἔγγραφον, ἐν τῷ ὁποίῳ ἠδύνατο νὰ καταγγείλῃ τὰς Κυβερνήσεις τοῦ παρελθόντος, εἰς τὰς ὁποίας ὅμως καὶ ὁ ἴδιος ἔλαβε μέρος εἰς δύο περιόδους. Ἀλλ’ αἱαδήποτε Κυβέρνησις ἂν περιέπεσεν εἰς σφάλματα, δὲν ἦτο κατάλληλον τὸ ἔγγραφον, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναφέρῃ τοιαύτας καταγγελίας, ὧν τινες καὶ δὲν συμβιβάζονται καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὴν ἀκρίβειαν τῶν πραγμάτων, ὡς ἀπεδείχθη παρ’ ἄλλων προαγορευσάντων. Δὲν θέλω, Κύριοι, σᾶς βαρύνει δι’ ἀναλύσεως τῶν ὑποβληθεισῶν προτάσεων, οὐδὲ τῶν γενομένων ἀπαντήσεων· δὲν θὰ σᾶς κουράσω μὲ ἀριθμοὺς, διότι οἱ εἰδικώτεροι περὶ τὰ οἰκονομικὰ ἀνέπτυξαν ἐπαρκῶς πάντα ταῦτα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ μὴ εἴπω, ὅτι ἡ μελέτη τῶν ὑπουργικῶν προτάσεων προεκάλεσεν αὐτὰς τὰς τερατώδεις, τὰς φρικώδεις προτάσεις, τὰς ὁποίας ὅσον τις μελετᾷ, τοσοῦτον ἀγανακτεῖ. Οὐδὲν ἄλλο ζητοῦσιν οἱ δανεισταὶ διὰ τῶν ὑποβληθεισῶν προτάσεων ἢ τὴν ὑποδούλωσιν τῆς Ἑλλάδος, τοῦ Ἑλληνισμοῦ! Ζητοῦσιν ἰδιοκτησίαν τί; τοὺς φόρους· καὶ τόσον φοβοῦνται περὶ τούτου, ὥστε σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνουν ἐν σελίδι 33 τοῦ τεύχους, καὶ ἐν τῇ σελ. 34 καὶ ἐν τῇ σελ. 44. «Συνεπείᾳ, λέγουσιν οἱ δανεισταί, τοῦ προσδιορισμοῦ τούτου, συνομολογουμένου ὡς ἀνεκκλήτου...» Λάβετέ το ὑπὸ σημείωσιν, ὡς ἀνεκκλήτου· νὰ πωλήσωμεν δηλαδὴ ἡμᾶς αὐτοὺς, τὰ τέκνα ἡμῶν καὶ πάντας τοὺς ἀπογόνους ἡμῶν ἀνεκκλήτως! (ἀναγινώσκει): «...ἡ πρόσοδος τῶν εἰρημένων φόρων καθίσταται ἀπόλυτος ἰδιοκτησία τῶν ὁμολογιούχων τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους μέχρι τῆς ἀπαιτουμένης ἐξοφλήσεως καὶ ἐντὸς τοῦ ὁρίου τῶν ποσῶν, τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ χρέους τούτου, συμφώνως τῷ παρόντι Κανονισμῷ. Ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν θέλει λάβει μέτρον, ἐπάγον ἐλάττωσιν τῆς προσόδου τῶν φόρων τούτων.» Τοιαύτη πρότασις, ἀποδεκτὴ γιγνομένη, συνεπάγεται τὴν κατάργησιν τοῦ Συντάγματος, καὶ εἶχον—ἅς μοι ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, διότι δὲν ὑπάρχει ἄλλη μετριωτέρα,— εἶχον τὸ θράσος νὰ προτείνωσι τὴν κατάργησιν τοῦ Συντάγματος!— διότι οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ κατάργησις τοῦ Συντάγματος, νὰ λέγωσι πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἀνεκκλήτως ὀφείλομεν νὰ χορηγήσωμεν πρὸς αὐτοὺς ὡς ἰδιοκτησίαν φόρους, καὶ δὴ τόσον σπουδαίους, συνδεομένους μὲ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν ἀναπνοὴν τοῦ ἔθνους! Καὶ τί γίνεται τὸ ἄρθρον 60 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον δίδει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ ψηφίζῃ κατ’ ἔτος τοὺς φόρους, νὰ ἀναγράφῃ τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα ἐν ἐτησίῳ προϋπολογισμῷ;—διάταξις ἡ ὁποία ἐξηγοράσθη μὲ χειμάῤῥους αἱμάτων, οὐχὶ ἐν Ἑλλάδι χυθέντων, ἀλλ’ ὑφ’ ὅλων τῶν λαῶν, ἐνεγράφη δὲ καὶ ἐν τῷ Συντάγματι ἡμῶν. Αὔριον εὑρίσκει ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία δίκαιον νὰ μειώσῃ κατὰ ἑκατὸν δραχμὰς π. χ. τὸ εἰσόδημα ἑνὸς φόρου, δὲν δύναται ὅμως! Ἔχετε τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος πολὺ εὐλόγως σᾶς ἔλεγεν, ὅτι ἔφθασεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον τὸ ζήτημα τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου καὶ ἰδίως τῶν δικαστικῶν τελῶν. Ἐπαναλαμβάνουσιν ἐν τούτοις οἱ δανεισταὶ εἰς πᾶσαν εὐκαιρίαν τῆς διατυπώσεως τῶν πόθων των, ὅτι ζητοῦσιν ὡς ἰδιοκτησίαν καὶ τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου! Κατὰ τίνα τρόπον προτείνουσι τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρίας, περιττὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, διότι ἀνεγνώσατε βεβαίως τὸ φυλλάδιον. Ἀλλ’ ἐῤῥίψαν ἓν χρύσωμα ἐν τῷ τίτλῳ· «Ἑλληνικῆς Ἑταιρίας», ἐνῷ εἶναι ἀλλοδαπὴ ἑταιρία, ἡ ὁποία θέτει οὐ μόνον τὴν χεῖρα, ἀλλὰ καὶ τοὺς πόδας, στερεῶς καὶ ἀκλονήτως ἐπὶ ἑλληνικοῦ ἐδάφους, ἵνα δύνηται εἰς πᾶσαν στιγμὴν ν’ ἀποφασίζῃ περὶ τῆς τύχης τοῦ τόπου τούτου! Ἄν δὲ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο Κράτος τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχῃ σπουδαιότητα, ἀλλὰ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἀτυχῶς ὑπὸ ξένας ἐπιδράσεις, τὰς ὁποίας ὅλοι γνωρίζομεν, ἂν δοθῇ τοιοῦτον ὅπλον, ἀπώλετο πᾶσα ἐλευθερία! Θέλομεν εἶσθαι ἕρμαιον τῶν ἑκάστοτε ἰσχυρῶν! Ἄν σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ ὀρθοποδήσωμεν, πόσῳ μᾶλλον, ἂν παραδοθῶμεν εἰς χεῖρας τῶν τραπεζιτῶν, οἱ ὁποῖοι συμφώνως μὲ τὰ συμφέροντά των θέλουσιν ἐπωφελεῖσθαι ἑκάστοτε τῆς εὐκαιρίας, ἀλλὰ δύνανται καὶ νὰ γίνωνται, χάριν τῶν συμφερόντων των, καὶ ὄργανα, ὡς ἀλλοδαποί! Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφράσω τὴν βαθεῖαν θλίψιν μου, ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ὑπετίμησαν πολὺ τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ νομίζωσιν, ὅτι ἐπὶ τῇ δυστυχίᾳ ἡμῶν, ἥτις ὀφείλεται ὁπωςδήποτε εἰς τὸ παρελθὸν, ἠδύναντο νὰ ἀπευθύνωσι τόσον σκαιὰν ὕβριν πρὸς ἡμᾶς, τοιαῦτα προτείνοντες. Ἡ Κυβέρνησις—ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς ὑπομνήσω—παρεδέχθη τὸν ὁρισμὸν ὑπεγγύων προσόδων. Βεβαίως κατ’ ἀκρίβειαν τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν· ἐγένετο ἐν τῷ παρελθόντι, —τὸ γνωρίζομεν—ἀλλ’ κατ’ ἀκρίβειαν δὲν εἶναι ὀρθὸν, δι’ οὓς λόγους καὶ πρότερον ἔλεγον, συνταγματικούς. Ἂν ὅμως ἐπικρατήσῃ ἡ ἐναντία γνώμη, εἰ καὶ τὰ προηγούμενα ποτὲ δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐπηρεάζωσι, τοὐλάχιστον ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχῃ νὰ πράξῃ ἄλλως, ἂς διασώσῃ τὸ χαρτόσημον, οὐχὶ βεβαίως μὲ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους προτείνουσι, διότι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ καλῶς ἔπραξε, μετὰ τὰς ἀπαιτήσεις ταύτας, μὴ προχωρήσασα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, ἀλλ’ ἂν ἄλλαι προτάσεις ἀνθρώπιναι—διότι αὐταὶ εἶναι ἀπάνθρωποι—γείνωσιν, ἂς φυλάξῃ τοὐλάχιστον τὸ χαρτόσημον ἀπὸ τοὺς ὄνυχας αὐτῶν, διότι τὸ χαρτόσημον συνδέεται μὲ τὴν ἐμπορικὴν πίστιν καὶ ἰδίως μὲ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν δύναμαι νὰ ἀναπτύξω τὴν ἱστορίαν τοῦ χαρτοσήμου, καὶ πόσην σπουδαιότητα ἔχει ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις πᾶν ζήτημα σχετιζόμενον ὁπωσδήποτε πρὸς αὐτὸ. Ἤδη ταύτην τὴν σύστασιν ὑποβάλλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε δεινότερον σφάλμα, δεχθεῖσα τὴν πρότασιν περὶ διανομῆς τῶν πλεονασμάτων καὶ τὴν περὶ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς. Ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν, κύριοι Βουλευταὶ, ἀπειλοῦσιν ἡμᾶς δι’ ἐπεμβάσεων. Ἀνάγκη δὲ καὶ περὶ τούτου νὰ λεχθῇ, ὅτι ἐκ τοιούτων ἀπειλῶν δὲν πρέπει ἐκβιαζόμενοι νὰ μεταπεισθῶμεν. Ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους εἶναι πρᾶξις λυπηρὰ, ὀφειλομένη εἰς κακοὺς ὑπολογισμοὺς, εἰς ἀποτυχίας, εἰς δαπάνας ὑπερβολικὰς, ἕνεκα τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, ἄλλοτε δεδικαιολογημένας καὶ ἄλλοτε μὴ, ἀλλὰ τέλος εἶναι δυστύχημα, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπέστημεν μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ ἄλλα Κράτη· π. χ. ἡ Αὐστρία, ἡ Γαλλία, ἡ Πορτογαλία κατ’ ἐπανάληψιν, καὶ ἄλλα Κράτη εὑρέθησαν εἰς τὴν δυσάρεστον ταύτην θέσιν· ἀλλ’ οὐδέποτε ἐγένετο ἐπέμβασις, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἐπέμβασις. Δὲν θέλω τὴν στιγμὴν ταύτην, τὴν ἱκανῶς προκεχωρηκυῖαν, νὰ σᾶς ὑπομνήσω πολλοὺς συγγραφεῖς· ἀρκοῦμαι εἰς τὸν Martens. «Προκειμένου περὶ τοῦ ἀδυνάτου τῆς ἐπεμβάσεως ξένων Κρατῶν εἰς τὰς πτωχεύσεις ἑτέρων, λέγει ὁ Μάρτενς, ἡ πρόσφατος (récente) πτώχευσις τῆς Αὐστρίας, τῆς Οὐγγαρίας, τῆς Ἱσπανίας καὶ τῆς Πορτογαλίας δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ὑπόδειγμα περὶ τούτου.» Ἀναγνωρίζουσι,—διότι τοῦτο ὑπῆρξε θέμα καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ—ἐξεφράσθησαν καὶ ὁ κ. Γλάδστων καὶ ὁ κ. Σαλισβουρὺ, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος ἐπεμβάσεως, διότι ἕκαστος, ὅταν τοποθετῇ τὰ χρήματά του, ἂς προσέχῃ καὶ ἂς σκέπτηται, τίνα μέτρα δύναται νὰ λάβῃ ἐκ τῶν προτέρων.

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὰ δὲν τὰ ὑποστηρίζει κανεὶς ἄλλος, παρὰ ἡ «Ἡμέρα» τῆς Τεργέστης.

§50Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὅστις δήποτε καὶ ἂν τὰ ὑποστηρίζῃ, ἡ παροῦσα στιγμὴ εἶναι ἡ κατάλληλος, καθ’ ἣν πρέπει νὰ δοθῇ ἀπάντησις σύντομος. Βεβαίως αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀναγκάσῃ, ὥστε νὰ ἤμεθα ἀπαιτητικοὶ καὶ ἀνένδοτοι· οὔτε πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ἀφοῦ δὲν δύνασθε νὰ μᾶς βλάψητε, δὲν σᾶς δίδομεν τίποτε! Ὄχι βεβαίως, ὄχι! Περιττὸν εἶναι νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ ὅ,τι ὅλοι οἱ προαγορεύσαντες εἶπον, ὅτι ὅλον τὸ ἔθνος ζητεῖ τὸν συμβιβασμὸν, ἀλλὰ συμβιβασμὸν προσήκοντα. Πάντες ὅμως οἱ ὁμιλήσαντες προσθέτουσιν, ὅτι μάτην ὁ λαὸς διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ νομίζει ὅτι εὗρε τὴν πανάκειαν· διότι σὺν τῷ συμβιβασμῷ ἀπαιτοῦνται καὶ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα μάλιστα ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἐπαρκῶς πρὸ μικροῦ ἀνέπτυξεν· ἐκεῖνο ὅμως, τοῦ ὁποίου, κατ’ ἐμὴν γνώμην, πρωτίστως ἔχομεν ἀνάγκην, εἶναι ὁ προϋπολογισμός. Ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως αἰσθάνεται ἑαυτὸν ἀνίκανον διὰ τὴν συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ,—καὶ πρέπει νὰ τὸν αἰσθάνηται, μάλιστα μετὰ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον περιῆλθεν ἡ ὑπόθεσις,—πρέπει νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι εὐθὺς ὡς κατορθώσῃ τοῦτο, ἔχει τὸ πόρισμα τοῦ συμβιβασμοῦ. Κύριοι Βουλευταί, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, περὶ τοῦ ὁποίου πολλά τις ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, θεωρῶ ἐπαρκῆ τὰ λεχθέντα, ἀναφερόμενος εἰς τὰς ἀγορεύσεις τῶν προαγορευσάντων· τοῦτο μόνον συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν παροῦσαν ἢ τὴν μέλλουσαν, εὐθὺς ὡς φθάσῃ ἡ στιγμή, καθ’ ἣν θὰ θέσῃ τὴν ὑπογραφήν της εἰς σύμβασιν μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δανειστῶν, νὰ σκεφθῇ ὡρίμως, λίαν ὡρίμως, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου. Τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀποδεχθῇ τὸν ἔλεγχον, ὑπὸ οἱονδήποτε ἔνδυμα ἐμφανιζόμενον. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἥτις μέχρις ἑνὸς βαθμοῦ εἶναι ἡ θεματοφύλαξ τῆς Ἑλληνικῆς κυριαρχίας, ἂς προφυλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὴν ὑποδούλωσιν· ἂς σκεφθῇ ὅτι τοιαύτη πρότασις οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ πρότασις περὶ ἀφομοιώσεως τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Αἴγυπτον, καὶ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἄξιος κρείττονος τύχης. Ἂν ἠτύχησεν οἰκονομικῶς, ἀπέδειξεν ὅμως, ὅτι ἔχει ζωτικότητα, ὅτι ἐννοεῖ νὰ ὑποβληθῇ εἰς πᾶσαν λογικὴν θυσίαν, ὅπως ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε διὰ τῶν νομίμων ἀντιπροσώπων του, ἀλλ’ ἐννοεῖ νὰ ἀναπνέῃ. Δὲν πρέπει νὰ πιέζηται πλέον τοῦ δέοντος. Ἂς σκεφθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε καὶ ἂν εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ὑπογράψῃ συμβιβασμὸν μετὰ τῶν δανειστῶν, ὅτι διὰ παντὸς τρόπου πρέπει νὰ ἀποκρούσῃ τὸν ἔλεγχον, ἐπαναλαμβάνω· διότι, καὶ ἂν ἀκόμη ἀποφασίσῃ νὰ λάβῃ ὑποχρέωσιν ἀντικειμένην εἰς τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία θέλει μετ’ ἀποστροφῆς στρέψει τὸ μέτωπον εἰς πᾶσαν τοιαύτην σύμβασιν· ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπελανθάνετο ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ καθήκοντος τούτου πρὸς διατήρησιν τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, βεβαίως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ σχίσῃ σύμβασιν παραβιάζουσαν ἀναφαίρετα δίκαια τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ ἔθνους.

§51ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Πολλὰ μέχρι τοῦδε βεβαίως ὑπάρχουσι τὰ ψεκτὰ ἐν τῇ πολιτείᾳ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις αὐτῆς μετὰ τῶν δανειστῶν, σχετικῶς πρὸς τὸν διακανονισμὸν τοῦ δημοσίου χρέους· πολλὰ ὑπάρχουσι ψεκτὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀπώλειαν μακροῦ πολυτίμου χρόνου, χωρὶς νὰ φθάσῃ εἰς οὐδὲν οἱονδήποτε ἀποτέλεσμα, καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διεξήγαγε τὰς διαπραγματεύσεις, καὶ ὡς πρὸς τοὺς ὅρους τοὺς προταθέντας. Ταῦτα πάντα ἀνέπτυξαν συνάδελφοι ἡμῶν ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ καὶ λεπτομερείᾳ, καὶ ἔπραξαν τοῦτο πράγματι μετὰ δεξιότητος ἄκρας καὶ προσοχῆς, ὅπως μὴ ἐκ τῶν γνωμῶν αὐτῶν βλαβῶσι τὸ παράπαν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις, αἵτινες ἐπανελήφθησαν, ὡς λέγει ἡ Κυβέρνησις, ἢ μέλλουσι νὰ ἐπαναληφθῶσι προσεχῶς. Καὶ δὲν ἦτο εὐχερὲς τὸ ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· δὲν εἶναι ἔργον εὐχερὲς ἐν τοιούτῳ ζητήματι νὰ ἐκφέρῃ τις γνώμας ἐπὶ θεμάτων, ἅτινα ἀπετέλεσαν τὸν σκοπὸν παρελθουσῶν διαπραγματεύσεων, χωρὶς νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπ’ αὐτῶν τῶν θεμάτων, ἅτινα θέλουσιν ἀποτελέσει καὶ τὸν σκοπὸν μελλουσῶν διαπραγματεύσεων. Οὐδὲ λησμονοῦμεν ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ναὶ μὲν δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, οὐδὲ φέρει τὰς εὐθύνας ἐκείνης, ἀλλὰ πάντως ἀποτελεῖ μέρος τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἐκπροσωπεῖ τὸ φρόνημα μικροῦ ἢ μεγάλου μέρους τοῦ ἔθνους, καὶ τοιαύτην ἔχουσα σημασίαν ἡ γνώμη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δύναται νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν ἐκείνων, μεθ’ ὧν διαπραγματευόμεθα. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξετέλεσε τὸν καθῆκον αὐτῆς μετὰ πάσης εὐλαβείας πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, καὶ χάρις ὀφείλεται αὐτῇ μάλιστα καὶ εὐγνωμοσύνη ἐπὶ τούτῳ, διότι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀνάγκην νὰ γινώσκῃ καὶ τὴν γνώμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, ἐπαρκῶς ἤδη, δαψιλῶς μάλιστα, ἐλέχθη ἐντεῦθεν ἐπὶ τίνων σημείων δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ φανῇ ἐνδοτικωτέρα, καὶ ἐπὶ τίνων ἄλλων ὀφείλει νὰ ἦναι ἀνένδοτος. Εἶναι μικρὸν ἐφόδιον τοῦτο εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, τὸ νὰ γινώσκῃ ἐκ τῶν προτέρων τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Πρὸς τούτοις δὲν εἶναι τρανὴ ἀπόδειξις αἱ δηλωθεῖσαι γνῶμαι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς εἰλικρινείας, μεθ’ ἧς σύμπασα ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡνωμένη, τολμῶ εἰπεῖν, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐπιθυμεῖ τὸν διακανονισμὸν τοῦ δημοσίου χρέους; Ἂς προβῇ λοιπὸν νῦν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἄν καὶ ὅταν συντελέσῃ τὸν συμβιβασμὸν καὶ φέρῃ αὐτὸν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, τότε θέλομεν ἐξετάσει τοὺς ὅρους αὐτοῦ, καὶ θέλομεν ἐξασκήσει πλήρη καὶ αὐστηρὸν τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐγὼ περιορίζομαι νὰ ποιήσωμαι μίαν μόνον ὑπόμνησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ταύτην. Ὅτι διὰ τῆς ἀλληλογραφίας τῆς διαμειφθείσης μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν προέδρων τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων, ἀλληλογραφίας, ἥτις προηγήθη τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ 1894, καὶ ἰδίως διὰ τῶν ἐγγράφων τῆς 12 Ἰανουαρίου, τῆς 8 Ἀπριλίου καὶ 21 Ἀπριλίου 1894, οἱ πρόεδροι τῶν ἐπιτροπειῶν παρεδέχθησαν σαφῶς καὶ ὡρισμένως, ὅτι ἔμελλον ν’ ἀποκλείσωσιν ἐκ τῶν προτάσεων αὐτῶν πάντα ὅρον, τείνοντα εἰς μείωσιν τῶν κυριαρχικῶν τοῦ Κράτους δικαιωμάτων, ἢ εἰς ἐπιβολὴν ἀναμίξεως ξένων εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ τοῦτο ἀείποτε ὑπ’ ὄψει κατὰ τὰς νέας διαπραγματεύσεις. Παντοῖοι λόγοι ἐθνικῶν συμφερόντων, ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν, ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐπιδιώξῃ ἔντιμον συμβιβασμόν, ἄνευ ἀναβολῆς, μετὰ τῶν δανειστῶν αὐτῆς. Καὶ λέγω ἀδιστάκτως, ὑπάρχει τρόπος νὰ συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμός· ὑπάρχει τρόπος νὰ συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμὸς πρεπόντως, τουτέστιν ἄνευ μειώσεως τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους καὶ ἄνευ ἀναμίξεως τῶν ξένων εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπόκειται ἤδη διὰ πραγμάτων ν’ ἀποδείξῃ, ἐὰν εἰλικρινῶς θέλῃ τὸν συμβιβασμόν, καὶ ἐὰν ἦναι ἐπαρκὴς, ἵνα συντελέσῃ αὐτόν. Ἐπίσης ἀδιστάκτως προσθέτω, ὅτι, ἐὰν δὲν συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμός, ἐὰν σὺν αὐτῷ, ἢ ἀμέσως μετ’ αὐτόν, δὲν ληφθῇ φροντὶς πρὸς θεραπείαν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν καταστάσεως, τῆς ἀνωμάλου, μὴ προσδοκῶμεν νὰ ἴδωμεν τὴν χώραν βαίνουσαν εἰς ἀνάῤῥωσιν· μάταιον δὲ εἶναι νὰ παταγῶμεν περὶ συντάξεις στρατιωτικάς, καὶ ναυτικὰς καὶ ἐθνικάς, καὶ ὁρατὰς καὶ ἀοράτους, ἐὰν μὴ ἐκ παραλλήλου καὶ πρὸ πάντων φροντίσωμεν περὶ τῆς συντάξεως τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου. Πιστεύω ὅτι οὐδὲ εἷς ὑπάρχει Ἕλλην, ἐλεύθερος ἢ μὴ, ὅστις διακαῶς δὲν ποθεῖ νὰ ἴδῃ τὴν ἐλευθέραν ταύτην γωνίαν συντεταγμένην στρατιωτικῶς κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε, εὐκαιρίας δοθείσης, νὰ δύναται ἐπιτυχῶς νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμὸν ταύτης καὶ ἀποτίσῃ τὴν ἱερὰν τοῦ αἵματος ὀφειλὴν πρὸς τὸν ἀλύτρωτον Ἑλληνισμόν. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν συντάξωμεν τὴν χώραν οἰκονομικῶς, ἐὰν ἐκ τῶν ἐνόντων δὲν ἐξασφαλίσωμεν τ’ ἀναγκαιοῦντα χρηματικὰ μέσα, πᾶσαι αἱ τοιούτου εἴδους ἐπαγγελίαι εἶναι κίνδυνος ἀτυχῶς νὰ ἀποδειχθῶσι ταχέως, ὅτι δὲν εἶναι, εἰμὴ κρόταλα ἀνάξια σοβαρῶν πολιτευτῶν, ἀνάξια πολιτῶν φρονίμων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 30 Νοεμβρίου παρελθόντος εἶπε νὰ σημειώσωμεν ἐν τῷ νῷ ἡμῶν τὴν χρονολογίαν ἐκείνην. Ἐάν τις τῶν κ. κ. συναδέλφων ἐτήρησε τοιαύτην σημείωσιν, θὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ προσθέσῃ ἐν ὑποσημειώσει καὶ τοὺς ὀλίγους λόγους, τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν ἑσπέραν ταύτην.

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ προσοχῆς ἀτενοῦς ἤκουσα ἑπτὰ συναδέλφων, καθημένων ἐπὶ τῶν θρανίων τῆς ἀριστερᾶς, ἀλληλοδιαδόχως ἀνελθόντων τὸ βῆμα καὶ ἀγορευσάντων ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων τῶν γενομένων πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ· ὁμολογῶ δέ, ὅτι, εἰ καὶ διάφοροι ἦσαν αἱ ὁδοί, ἃς ἔβησαν οἱ ἑπτὰ ἀλληλοδιαδόχως ἀνελθόντες τὸ βῆμα, κατέληξαν ὅμως εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα, πλὴν τῶν δύο τελευταῖον ἀγορευσάντων, οἵτινες ἠξίωσαν νὰ στέρξωσιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ τέλος πάντων καὶ ὁ κανονισμὸς τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἡ Βουλὴ ἀνεχθῆ παραμένουσαν εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα τὴν ὑπάρχουσαν Κυβέρνησιν. Πάντες ὅμως οἱ ἄλλοι, ἂν καὶ ἕκαστος ἐξ αὐτῶν ἔβη ἰδίαν ὁδὸν, συνηντήθησαν εἰς τὸ πόρισμα καὶ συνεπέραναν πάντες, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη, οὐδὲ νὰ πληρωθῇ ἡ ἀνάγκη αὕτη τοῦ Κράτους, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της ἀπὸ τῶν Ὑπουργῶν, τῶν καθημένων εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα. Μάλιστα τὸ πόρισμα τοῦτο διετύπωσαν καὶ διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος ἐνεδήλου προτροπὴν τῶν ἀγορευόντων πρὸς τὴν πτέρυγα ταύτην τῆς πλειοψηφίας, ἐνεδήλου ὄχι μόνον προτροπήν, ἀλλὰ προσπάθειαν, διότι ἐπόθουν νὰ ἐξάρωσι τὴν φαντασίαν καὶ τὸ αἴσθημα τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας ἀπὸ τὰ ταπεινὰ στρώματα, εἰς τὰ ὁποῖα διατελοῦσιν, εἰς τὸ ὕψος τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον οἱ Κύριοι οὗτοι ἔχουσι πρὸς τὴν πατρίδα των. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ συγκινηθῇ τις, ἀκούων τοῦ εὐγλώττου ῥήτορος, ὅταν οὗτος, στρέφων τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τὰ ἄνω, ἀνεμίμνησκεν εἰς πάντας ὑμᾶς, ὅτι ἀπὸ τοῦ ζητήματος τούτου ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τοῦ Ἑλληνισμοῦ τοῦ ὑποδούλου, ὁ ὁποῖος δὲν ηὐτύχησε νὰ ἦναι μεθ’ ἡμῶν ἡνωμένος. Ἐγὼ χρεωστῶ νὰ ἐπαινέσω τόσον εὐγενῆ προαίρεσιν καὶ μετὰ τοσούτου ἐνθουσιασμοῦ ἐκδηλουμένην, ἡ ὁποία τῷ ὄντι πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς παράδειγμα ἁμίλλης πάντων τῶν συμπολιτῶν, ὅπως λησμονῶσι καὶ ἑαυτοὺς καὶ πάντα τὰ καθ’ ἑαυτοὺς, χάριν τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος αὐτῶν, ὅταν κίνδυνοι ἀπειλῶσι τὰ συμφέροντα αὐτῆς. Εἶπον ὅτι τὸ πόρισμα τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξαν πάντες, πλὴν δύο, μοὶ ἐφάνη, ὅτι εἶναι εὐχάριστον, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν αἱ ὁδοὶ, τὰς ὁποίας ἔβησαν, συναντηθέντες ἐπὶ τέλους εἰς τὸ αὐτὸ πόρισμα, ἀφοῦ, ὡς ἀτενῶς προσέχων ἠδυνήθην νὰ ἀκούσω, ἀνεκήρυξαν τόσα ἁμαρτήματα, τόσα λάθη, τόσα σφάλματα, τόσας ἀστόχους ἐνεργείας, εἰς τὰς ὁποίας ὠλίσθησεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν! Δὲν συνεφώνουν ὅμως πάντες ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἀστόχων τούτων ἐνεργειῶν καὶ τῶν διαπραχθέντων ἁμαρτημάτων καὶ λαθῶν. Καὶ συνέβη, τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν τινὲς ἔκριναν ὡς ἀναιροῦσαν αὐτὴν τὴν αὐτοτέλειαν τοῦ Κράτους, ἄλλοι νὰ ἀνομολογῶσι καὶ ἀναγνωρίζωσιν αὐτὴν ὡς εὔλογον, ὀρθοτάτην καὶ δικαίαν. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ἀγανάκτησιν, μεθ’ ἧς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ὡμίλει περὶ τῆς δηλώσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐποιήσατο, στέρξασα νὰ καλέσῃ τοὺς δανειστὰς εἰς μετοχὴν τῶν πλεονασμάτων τῆς προσόδου τῆς χώρας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἐν τῇ συναινέσει ταύτῃ τῆς Κυβερνήσεως εὕρισκε τὸν ἀκρωτηριασμὸν τῶν πολιτειακῶν ἐξουσιῶν, τὰς ὁποίας τὸ πολίτευμα κατέστησε. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ποίαν εἶχε γνώμην ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος περὶ τῶν ὅρων τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐζήτει ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1893 ἐν Ἀγγλίᾳ, καθ’ ὃν χρόνον οὗτοι συνεζητοῦντο· ἀλλ’ οἱανδήποτε καὶ ἂν εἶχε γνώμην τότε,— διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐρευνῶ, οὐδὲ ζητῶ λόγον, διότι ὁ καιρὸς παρῆλθεν,—ἐπαινῶ τὸ μέγα ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔδειξεν ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως ἀλωβήτου τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν οἱ θεσμοὶ ἀπένειμαν εἰς ἑκάστην τῶν πολιτειακῶν ἐξουσιῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης τοῦτο τὸ μέγα ἔγκλημα— διότι, καὶ ἂν δὲν ἐγένετο μετὰ προαιρέσεως, ἡ οὐσία αὐτοῦ καὶ τ’ ἀποτελέσματα αὐτοῦ μεταποιοῦσι τὴν πρᾶξιν εἰς ἔγκλημα,—αὐτὸ τοῦτο, λέγω, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἀνεγνώριζεν ὅτι ἦτο ὀρθοτάτη, ἔντιμος καὶ δικαία πρᾶξις. Ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος δὲν ἀπεδέχετο βεβαίως τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, ἀλλὰ, πρακτικώτερον κρίνων, ἐπέκρινε τὴν Κυβέρνησιν τὴν στέρξασαν, διότι δὲν ἐφρόντισε νὰ ζητήσῃ ἀνταλλάγματα ἀντὶ τῆς παραχωρήσεως ταύτης· ἑπομένως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐζήτει καὶ ἐτύγχανεν ἀνταλλαγμάτων ἐπὶ τῇ παραχωρήσει ταύτῃ, ἡ πρᾶξις οὐδὲν ἐνεῖχε τὸ ἐγκληματικὸν, ἀλλ’ ἦτο μέτρον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ προταθῇ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο τὸ παράπτωμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλο παράπτωμα μέγα, διατὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα, ὅταν ἤρξατο διαπραγματευομένη μετὰ τῶν ἐπιτροπειῶν, αἵτινες παρεστάθησαν ὡς ἀντιπροσωπεύουσαι τὰ συμφέροντα τῶν κατόχων χρεωγράφων, δὲν συνέχισε τὰς διαπραγματεύσεις, αἵτινες εἶχον γείνῃ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνα κατὰ τὸ 1894, ἐνῷ μικροῦ δεῖν αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι κατέληγον εἰς ἀποτέλεσμα, ταύτην δὲ τὴν μικρὰν παροχὴν, ἣν ἡ Κυβέρνησις παρεῖχεν, ἤθελε συμπληρώσῃ τὰς διαπραγματεύσεις, καὶ ἔκτοτε ἤθελε συνομολογηθῆ ὁ συμβιβασμός. Ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν ἐδέχετο οὐδὲ ἔστεργεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, διότι νομίζω, ὅτι καὶ οἱ δύο ἐκαθήμεθα τότε εἰς αὐτὰς τὰς τάξεις, καὶ μικρὸν διεφέραμεν τὰς γνώμας κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν διαπραγματεύσεων, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τὸ 1894 ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἀπῄτει παρ’ ἐμοῦ οὐχὶ αὐταπάρνησιν εἰς βαθμὸν τοιοῦτον, ὅστις ἠδύνατο ἴσως νὰ παραστήσῃ τὴν νοημοσύνην μου πολλοῦ δεομένην, ἀλλ’ ἀπῄτει νὰ ἀρνηθῶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας εἶχον, νὰ ἀνομολογήσω ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις τοῦ 1894 ἦσαν ἄρισται, αὐταὶ καὶ μόναι ἔτεινον πρὸς σωτηρίαν τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τῆς χώρας, καὶ ἑπομένως καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ σύμπαντος, ἐνῷ ἐγὼ οὐδέποτε εἶχον τὴν γνώμην ταύτην. Καὶ ἂν μᾶς χωρίζῃ κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον ἀπὸ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἡγεῖτο τότε τῆς Κυβερνήσεως τῆς διεξαγαγούσης τὰς διαπραγματεύσεις ἐκείνας, ἂν μᾶς χωρίζῃ χάσμα, πρὸ τοῦ ὁποίου πρέπει μετ’ εὐλαβείας νὰ κύπτωμεν τὴν κεφαλὴν, καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὀφείλομεν νὰ λησμονῶμεν πόσα μᾶς ἐχώριζον, μὴ μᾶς ἀναγκάζετε ὅμως ν’ ἀναμιμνήσκωμεν ὑμῖν αὐτά. Νομίζω δὲ μάλιστα, ὅτι τινὲς τῶν φίλων τοῦ ἐπιφανοῦς ἐκείνου πολιτευτοῦ καταχρῶνται τῶν εὐλαβῶν τούτων διαθέσεων ἡμῶν, καὶ ἐπιτίθενται καθ’ ἡμῶν, πανηγυρίζοντες καὶ ἀνυμνοῦντες πολιτείαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ μὴ ψέξωμεν πλέον, διότι ἀρκετὰ ἐψέξαμεν αὐτὴν καθ’ ὅλον τὸ παρεληλυθὸς διάστημα (εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἄλλοι ἐκ τῶν ἀγορευσάντων ἐφρόνουν, ὅτι ἡμεῖς ἐγενόμεθα ἐργάται μεγάλης βλάβης τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, διότι δὲν ἐσπεύσαμεν, ἅμα ἀνελθόντες ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, νὰ καταργήσωμεν τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893, ἀφοῦ ἡμεῖς ἐθεωροῦμεν αὐτὸν κακῶς γενόμενον.— Καὶ ἐγὼ καὶ οἱ φίλοι μου οἱ ἐν τῇ Βουλῇ τότε παρεστῶτες ἐφρονοῦμεν πεποιθότως, ὅτι ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 ἐγένετο κακῶς, μεθ’ ὅλα ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος εἶπεν ὠργισμένος, διότι δὲν ἐστέργομεν τότε νὰ βοηθήσωμεν αὐτὸν εἰς κωλυσιεργίαν...

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Προετείνατε ὅμως νὰ παραιτηθῆτε.

§54Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. .. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡμεῖς ἐκρίνομεν κακὸν τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893, ὁ ὁποῖος τρία ἤδη ἔτη συνεπλήρωσε λειτουργῶν καὶ κανονίζων τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν, μᾶς ἤλεγχον, διότι ἐλθόντες εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν προετείναμεν διὰ νόμου νὰ καταργήσωμεν τὸ νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 καὶ νὰ ἀρξώμεθα ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ἀφ’ ἧς ὁ Θεὸς ἤρξατο δημιουργῶν τὸν κόσμον, ἤτοι νὰ δημιουργήσωμεν καὶ ἡμεῖς νέον οἰκονομικὸν καθεστώς. Εἷς δ’ ἐκ τῶν μετριοπαθεστέρων τὴν ἑσπέραν ταύτην κ. Βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος, εἰ καὶ ἀνεῦρε καὶ ἠρίθμησε πολλὰ λεπτὰ μέρη, ἐξετάζων τὴν πολιτείαν ἡμῶν, ἔκρινεν ὅμως ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν κυβερνῶντες, ἐὰν προσείχομεν εἰς τὴν σύστασιν αὐτοῦ, ἤτοι ἂν ὑπισχνούμεθα ν’ ἀποκρούσωμεν πάντα ἔλεγχον ξενικὸν, αὐτὸς ἠξίου προσέτι, ἀλλὰ μετὰ περισσοτέρας ὀξύτητος καὶ αὐστηρότητος, ὅτι μόλις ἀναβάντες ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ὠφείλομεν νὰ καταργήσωμεν ἅπαν τὸ ἰσχῦον φορολογικὸν σύστημα καὶ νὰ ἀνακαινίσωμεν αὐτὸ, καὶ νὰ καταρτίσωμεν προϋπολογισμὸν τοῦ μέλλοντος, ἀδιαφοροῦντες περὶ τῶν ἀξιώσεων ἢ τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς, μὴ λαμβάνοντες δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ κανονισμὸς τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 ἦτο προσωρινός, μηδὲ προσέχοντες νὰ πείσωμεν τὸν κόσμον ὅλον, ὅτι εἴμεθα καλῆς πίστεως, οὐδὲ νὰ ἐπιχειρήσωμεν ἔργον, ὅπερ οἱ κυβερνῶντες κατὰ τὸ 1893 ἐπεχείρησαν μόνοι των, μηδόλως φροντίσαντες νὰ συνεννοηθῶσι πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν. Ἀλλ’ ἄλλο μεγαλείτερον παράπτωμα ἤλεγξαν ἡμᾶς ὅτι ἐπράξαμεν, τὸ παράπτωμα ὅτι ἓξ μῆνας ἀφήκαμεν νὰ διέλθωσι χωρὶς νὰ προβῶμεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν δανειστῶν. Οἱ ἀριθμοὶ ἔχουσι συγγένειαν μεγάλην πρὸς ἀλλήλους. Ἐὰν παρεκκλίνητε ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ 3 ὀλίγον, φθάνετε εἰς τὸ 3 1/., καὶ ἓν βῆμα πρὸς τὰ πρόσω, φθάνετε εἰς τὸ 4, καὶ ὀλίγον παρακάτω, ὁ ἀριθμὸς γίνεται 5 καὶ 6. Δὲν ἐξετάζουσιν ἡμερομηνίας, δὲν ἀκριβολογοῦσιν, οὐδ’ ἀναμιμνήσκονται ὅτι τὸν Ἰούνιον ἡμεῖς ἐκλήθημεν εἰς τὴν ἀρχὴν, καὶ ὅτι τὸν Ἰούνιον καὶ τὸν Ἰούλιον καὶ τὸν Αὔγουστον καὶ τὸν Σεπτέμβριον οὐδεὶς ὑπάρχει ἐργαζόμενος ἐν Εὐρώπῃ, μεθ’ οὗ ἠδυνάμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ περιμένωμεν τὴν ἐπάνοδον εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὰ οἰκονομικὰ πράγματα, ἵνα ἀρξώμεθα συνεννοήσεως μετ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν εἴμεθα συγγνωστοί, διότι τὸν Σεπτέμβριον ἀπεστείλαμεν τὰς ὁδηγίας εἰς τοὺς πρέσβεις τοῦ Βασιλέως καὶ δὲν τὰς ἀπεστείλαμεν ἀμέσως τὸν Ἰούνιον ἢ τὸν Ἰούλιον, ἄλλος ἔκρινεν ἡμᾶς ὡς ἀσυγγνώστως πταίσαντας, διότι δὲν ἐτελέσαμεν εἰσέτι τὸν συμβιβασμὸν καὶ οὕτω δύο ἔτη πλήρη διέῤῥευσαν— δηλαδὴ 19 μῆνες, τοὺς ὁποίους παρίστα δύο ἔτη· εἶναι ἀκριβολόγος!—δύο ἔτη διέῤῥευσαν, χωρὶς νὰ συνομολογηθῇ ὁ συμβιβασμὸς, καθ’ ὃν χρόνον ὡμολόγει, ὅτι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας μοὶ ἀπηύθυνον οἱ δανεισταὶ, ἦσαν τοιαῦται, ὥστε θὰ ἦτο ἔγκλημα, ἂν ἀπεδέχετό τις αὐτὰς, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου μετ’ ἀκριβείας μεγάλης καὶ μετὰ νοημοσύνης διακρινομένης ἐξεικόνιζε καὶ παρίστα αὐτὰς ἐνώπιον ὑμῶν. Μεταξὺ τῶν συναντηθέντων ἐν τῇ αἰθούσῃ εἰς τὸ πόρισμα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀπήγγειλαν πρὸς τὴν Βουλήν, δὲν ἐμνημόνευσα δύο ἐκ τῶν εὐφραδεστέρων ῥητόρων, οἵτινες ἀφέθησαν εἰς μακρὰν ὁδοιπορίαν, καὶ μόλις κεκμηκότες ἔφθασαν μετὰ τὰς κακουχίας τῆς ὁδοιπορίας ταύτης, συναντήσαντες καὶ τοὺς ἄλλους, ἔσπευσαν νὰ μᾶς ἀναμνήσωσι τὰς περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μελέτας καὶ τὰς περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν συμπερασμάτων τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Κράτους πρὸ τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Πρέπει ὄντως νὰ παραλίπω τὰ περὶ τούτων, οὐχὶ διότι δὲν πρέπει νὰ ἀξιώσω ταῦτα προσοχῆς, ἀλλὰ διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν διετελεῖτε Βουλευταὶ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1882 ἕως 1885 καὶ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1886–1890 καὶ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1890–1892 καὶ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1892 μέχρι τοῦ 1895, καὶ ἐνθυμεῖσθε πόσοι λόγοι ἐλέχθησαν περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς δεκαετίας ἐκείνης καὶ τῶν αἰτίων τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἂν ἠθέλομεν ἐπαναφέρει τὰς συζητήσεις ἐκείνας, ἠθέλομεν περιέλθει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσθέσωμεν εἰς τὴν βουλευτικὴν ταύτην περίοδον ἑπτὰ ἔτι συνόδους, ἀντὶ τῶν τεσσάρων, τὰς ὁποίας ἔχει. Τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς εἶναι τόμοι ὀγκωδέστατοι, δὲν ἔλαβε δέ τις βεβαίως τὸν κόπον νὰ τ’ ἀριθμήσῃ εἰς πόσα τυπογραφικὰ φύλλα πληροῦνται ἀπὸ τὰ λεχθέντα εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν οἰκονομικῶν τούτων θεμάτων. Καὶ ἡ συνεδρίασις τῆς χθὲς καὶ ἡ συνεδρίασις τῆς σήμερον δὲν εἶναι συνήθεις ἐν ταῖς Βουλαῖς τῶν Κρατῶν, ἐν οἷς λειτουργεῖ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Εἶναι ἀσύνηθες, ἐκ τῶν τάξεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε ὁμοταγοῦς καὶ ὁμόφρονος, εἴτε κατατετμημένης, νὰ ἀνέρχωνται πέντε, ἕξ, ἑπτὰ ῥήτορες ἐπὶ τοῦ βῆμα καὶ νὰ ἀγορεύωσιν ἐπικρίνοντες, οἱ δὲ Ὑπουργοὶ νὰ σιγῶσιν, ἐνῷ οἱ ἀνερχόμενοι ψέγουσι τὴν πολιτείαν αὐτῶν καὶ οὐδὲν ἧττον ἢ καταλήγουσιν εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, εἰς ἄρνησιν ἐμπιστοσύνης, εἰς προτροπὴν τῆς Βουλῆς νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τοὺς Ὑπουργούς. Καὶ οἱ Ὑπουργοὶ νὰ σιγῶσι! Δὲν εἶναι ὅμως καὶ μοναδικὸν φαινόμενον, διότι καὶ ἀλλαχοῦ συνέβη τοῦτο. Ἀλλὰ διατὶ σιγᾶτε; Σιγῶμεν διότι ἔχομεν καθῆκον νὰ σιγήσωμεν καὶ ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ σιγήσωμεν, τὸ προηγγείλαμεν ἐπισήμως καὶ διὰ βραχέων ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης. Ὅταν οἱ κύριοι Βουλευταὶ τῆς πτέρυγος ταύτης ἀνέστησαν, δηλοῦντες τὴν ἐπιθυμίαν νὰ προβῶσιν εἰς ἔλεγχον τῶν περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεων, ἐδήλωσα εἰς τοὺς κ. βουλευτάς, ὅτι δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐμποδίσω αὐτούς, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου εἶναι ἀπόλυτον, ἀλλ’ ἔχω ἕτερον δικαίωμα, νὰ ἀρνηθῶ νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, διότι εἴτε ἐπιδοκιμάσω καὶ στέρξω ὅσα ὑμεῖς εἴπετε, εἴτε ἀποκρούσω καὶ ἀναιρέσω τινὰ ἐξ αὐτῶν ἢ πάντα, βεβαίως βλάπτεται ἡ ἐθνικὴ ὑπόθεσις. Δὲν μοὶ εἶναι ὄντως ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκφέρω δημοσίᾳ γνώμας ἐπὶ λεπτομερειῶν, ἐπὶ θεμάτων, τῶν ὁποίων τὸ σύνολον ἀποτελεῖ τὴν ἐργασίαν τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων ἡμῶν μετὰ τῶν δανειστῶν. Μόνον ἐποιησάμην δύο ἐξαιρέσεις χθές, μίαν χάριν ἑνὸς νεαροῦ συναδέλφου, διότι ἦτο δυνατὸν νὰ παρεξηγηθῇ, ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποληφθῇ ὅτι ἐκ προθέσεως ἀνεγίνωσκε τρεῖς ἢ τέσσαρας στίχους ἐκ μιᾶς σελίδος, παρέλειπε δὲ νὰ ἀναγνώσῃ τὸ ὑπόλοιπον τῆς σελίδος, ὡς καθίστατο ἀναγκαῖον ὡσαύτως νὰ διακόψω ἕτερον σεβαστὸν συνάδελφον, διότι ἔβλεπον αὐτὸν ὅτι ἀφήνετο εἰς ὀλισθηρὰν κατωφέρειαν, καὶ ἤθελε φθάσει εἰς γνώμας καὶ κρίσεις καὶ συμπεράσματα, στηριζόμενος ἐπὶ δεδομένων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον καμμίαν ἐπίσημον ὕπαρξιν, καὶ τοῦτο ἔπραξα ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὸ ἄτομον καὶ ἐκ καθήκοντος πρὸς συνάδελφον, τὸν ὁποῖον τιμῶ. Ἀλλ’ ἤκουσα, ὁμολογῶ, τινὰ ὀρθὰ καὶ καλῶς λελεγμένα, ἀλλ’ οὔτε ταῦτα ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπεν εἰδικῶς νὰ ἐπιδοκιμάσω καὶ ὑποστηρίξω, διότι καὶ τοῦτο ἔπρεπε ν’ ἀποφύγω, κατὰ πλείονα λόγον τὰ ἕτερα, οὐχὶ ὀλίγα τινὰ, ἀλλὰ πολλὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ὀρθὰ, οὔτε ἐλέγοντο καλῶς, οὔτε ἐγὼ, ἐὰν ἤμην εἰς τὴν θέσιν τῶν εἰπόντων, ἤθελον ἀποφασίσει νὰ εἴπω τοιαῦτα. Καὶ ταῦτα μοὶ ἦτο ἀπηγορευμένον νὰ ζητήσω νὰ ἀναιρέσω. Καὶ μέχρι τοῦ σημείου τούτου αἱ συζητήσεις αὗται τῶν δύο ἡμερῶν, μολονότι δὲν ἦσαν συζητήσεις, ἀλλὰ μονόλογοι, ἤθελον εἶναι ἐντελῶς ἀβλαβεῖς, ἐὰν πολλὰ τῶν λεχθέντων δὲν συνετέλουν νὰ καταστήσωσιν ἀσθενεστέρους τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους κατὰ τὰς συνεννοήσεις καὶ διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας διεξάγουσιν ἢ μέλλουσι νὰ διεξαγάγωσι πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστάς του, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον οἱ ἀγορεύσαντες ἐντεῦθεν δὲν περιωρίσθησαν μόνον νὰ δηλώσωσι τὴν ἰδίαν αὑτῶν πεποίθησιν καὶ κρίσιν περὶ τῆς ἀναξιότητος τῶν Ὑπουργῶν, ἵνα διαχειρίζωνται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ ἐζήτησαν νὰ μεταδώσωσιν εἰς τὴν πτέρυγα τὴν δεξιὰν, καὶ μάλιστα μετὰ προσπαθείας, ὡς πρὸ μικροῦ ἔλεγον, ἵνα ἐξάρωσιν αὐτὴν καὶ παρασύρωσιν αὐτὴν εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν δὲ ἤθελε πιστευθῆ ἢ ὑποληφθῆ, ἐὰν ἁπλῆ ὑπόνοια ἤθελε μεταδοθῆ ἐκτὸς ἡμῶν, ὅτι αἱ κρίσεις καὶ αἱ πεποιθήσεις τῶν ἀγορευσάντων ῥητόρων ἐπηρέασαν κατά τι τὴν πλειοψηφίαν, κατέστησαν αὐτὴν ἀτολμοτέραν, ἐνέβαλον εἰς τὴν διάνοιαν τῶν μελῶν αὐτῆς ἀμφιβολίας, δισταγμοὺς, βεβαίως τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους θέλουσι πάθει, διότι ἡμεῖς καθιστάμεθα ἀδύνατοι, ὅπως ἐξακολουθήσωμεν τὰς διαπραγματεύσεις. Τὴν δύναμιν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἐν ἡμῖν, οὔτε ἐκληρονομήσαμεν αὐτὴν μετὰ τῆς περιουσίας, τὴν ὁποίαν οἱ πατέρες ἡμῶν μᾶς ἀφῆκαν. Τὴν δύναμιν ἀντλοῦμεν ἐκ τῶν πεποιθήσεων περὶ τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ ὀρθοῦ, τὰς ὁποίας ἔχομεν, καὶ ἐκ τῆς ἐμπιστοσύνης ὑμῶν. Ἐὰν ἡ ἐμπιστοσύνη ὑμῶν ἤθελε μειωθῆ ἢ ἤθελε λείψει, ἡμεῖς εἴμεθα ἀσθενέστατοι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὰ ἄτομα ἡμῶν, ἢ αἱ ὑπηρεσίαι ἡμῶν, ἢ τὸ παρελθὸν ἡμῶν, ἢ τὸ ἐνεστὼς ἡμῶν. Ἑπομένως τοῦτο μὲ ἀναγκάζει νὰ μὴ ἀρκεσθῶ εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁ φίλος μου ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος προέβαλε χθὲς, ἀλλὰ νὰ προβάλω ἰδίαν πρότασιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἐν τῇ συνεδριάσει, κατέθηκε χθὲς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας, ὡς ἤκουσα πρὸ μικροῦ, ἐπρότεινεν, ἵνα ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, ὅτι, μὴ συμμεριζομένη τὰς ἐξενεχθείσας περὶ τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων γνώμας, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἡ πρότασις αὕτη ἦτο πιθανῶς ἀκριβὴς καὶ ὀρθὴ κατὰ τὸ τέλος τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. Ἀλλ’ ἡ σημερινὴ συνεδρίασις διαφέρει πολὺ ἀπὸ τὴν χθεσινήν. Κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, πρὸ μικροῦ ἔλεγον, ὅτι ἐλέχθησαν καί τινα ὀρθὰ, ἑπομένως δὲν εἶναι ἡ Βουλὴ ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἐὰν ἀποφανθῇ ἀπολύτως γνώμην, ὅτι δὲν συμμερίζεται τὰ λεχθέντα. Πλὴν τούτου κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν προετάθησαν καὶ ῥηταὶ προτροπαὶ καὶ παρακελεύσεις, ἵνα ἡ πλειοψηφία ἀρνηθῇ τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς ἡμᾶς; ἑπομένως αἰσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν, ἐὰν αἱ παρακελεύσεις αὗται ἔφερον ἀποτέλεσμα, ἵνα λάβωμεν τοὺς πίλους ἡμῶν καὶ ἀπέλθωμεν ἀπὸ τῶν Ὑπουργείων. Ἑπομένως ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν, ἂν ἡ Βουλὴ ἐξακολουθῇ ἔχουσα ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Διὰ τοῦτο, ἐὰν ἦτο ἐδῶ ὁ φίλος μου κύριος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἤθελον παρακαλέσει αὐτὸν νὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του· προτείνω δὲ ἀντ’ αὐτῆς ἄλλην, τὴν ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐκδηλοῦσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς πλήρη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ἐπ’ αὐτῆς δὲ παρακαλῶ νὰ δώσητε τὴν ψῆφον ὑμῶν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερός τις τὸν λόγον; Κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Δύο ὑπεβλήθησαν προτάσεις, ἡ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἔχουσα οὕτω: «Ἡ Βουλὴ μετὰ λεχθέντα, ἐκδηλοῦσα πλήρη τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», καὶ ἡ τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Ἀγγελοπούλου, ἔχουσα οὕτω: «Ἡ Βουλὴ, μὴ συμμεριζομένη τὰς περὶ τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων ἐξενεχθείσας γνώμας, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§56ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ ἀπωτέρα. Ἀπωτέρα εἶναι ἡ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι αὕτη εἶναι ἡ θετική. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§58ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κωνστ. Βούλτσου καὶ Θ. Βελλιανίτου, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 158. Ἐκ τούτων 122 εἶπον Ναί, 30 Ὄχι, καὶ 6 ἠρνήθησαν. Συνεπῶς ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§61ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν λόγον κύριε Πρόεδρε.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε.

§63ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ ἑξῆς. Ὡς πάντες γινώσκετε, αἱ σχέσεις μεταξὺ Ῥωμουνίας καὶ Ἑλλάδος εἶχον διακοπῆ... (σαρκασμοὶ ἐκ δεξιῶν). Ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ μὴ γελοῦν. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 115. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Ἀλκ. Δεληγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§65ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ σχέσεις τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Ῥωμουνίας εἶχον διακοπῆ, διότι τὸ Δημόσιον τῆς Ῥωμουνίας κατέλαβε τὴν περιουσίαν τοῦ Ζάππα· ἤδη δὲ ἐπανελήφθησαν. Ἤθελον νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν τὸ Ῥωμουνικὸν Δημόσιον παρῃτήθη τῆς περιουσίας τοῦ Ζάππα, καὶ ἤρθη ἑπομένως τὸ σκάνδαλον· διότι, ἂν τοῦτο δὲν ἐγένετο, τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἐβλάβη σπουδαίως, διότι ἡ Ῥωμουνικὴ Κυβέρνησις, ἐνθαῤῥυνομένη ἕνεκα τούτου, προβαίνει καὶ ζητεῖ ἤδη ἐντὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἵνα Ἐξαρχίαν, ἤτοι ἰδίαν Ἐκκλησίαν δημιουργήσῃ. Ἐπερωτῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν τὸ Ῥωμουνικὸν Δημόσιον παρῃτήθη τῆς περιουσίας τοῦ Ζάππα, καὶ ἱκανοποιήθη τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, καὶ ἂν ἐκ τούτου ἐπανελήφθησαν αἱ σχέσεις, ἢ δι’ ἕτερον λόγον.

§66ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι εἴτε ἐκ παρανοήσεως, εἴτε ἐξ ἄλλων γεγονότων εἶχεν ἐπέλθει ἡ διακοπὴ τῶν σχέσεων μετὰ τῆς Ῥωμουνίας, πρᾶγμα οὐχὶ εὐάρεστον δι’ ἑκάτερον τῶν Κρατῶν. Κατόπιν τούτου, διὰ τρόπου εὐαρέστου καὶ ἀξιοπρεποῦς δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη, ἐπανελήφθησαν αἱ σχέσεις, ὅπως καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ὑπάρχωσι μεταξὺ Κρατῶν, τὰ ὁποῖα τίποτε δὲν χωρίζει, ἐνῷ τοὐναντίον πολλαπλοῖ δεσμοὶ συνδέουσιν αὐτά. Αἱ πληροφορίαι δὲ τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι ἐσφαλμέναι, ὡς πρὸς τὴν ἀφορμὴν τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων, διότι τὸ Ῥωμουνικὸν Δημόσιον δὲν κατέλαβε τὴν περιουσίαν τοῦ Ζάππα· δίκη ἐπῆλθε μεταξὺ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, τῶν κληρονόμων τοῦ Ζάππα καὶ τοῦ Ῥωμουνικοῦ Δημοσίου, οὐχὶ δέ, ὅτι τὸ Ῥωμουνικὸν Δημόσιον κατέλαβε τὴν περιουσίαν ταύτην.

§67ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἠρνήθη ὅτι αἱ φιλικαὶ σχέσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ῥωμουνίας διεκόπησαν ἕνεκα τῆς περιουσίας Ζάππα, βεβαιώσας ὅτι διεκόπησαν ἕνεκα ἄλλων λόγων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ εἴπῃ πρὸς ἡμᾶς, ποία ἦτο ἡ αἰτία τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων, ἡ ὁποία ἐξηλείφθη ἐκ τοῦ μέσου, καὶ ἐπανελήφθησαν αἱ σχέσεις. Θέλομεν νὰ μάθωμεν, ἂν ἱκανοποιήθη τὸ ἔθνος ἢ ὄχι· διότι φρονῶ, ὅτι οὐδεμίαν ἱκανοποίησιν ἔλαβε, καὶ διὰ τοῦτο τὸ Ῥωμουνικὸν ἔθνος προέβη εἰς ὅσα προέβη ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ Μακεδονίᾳ. Ταῦτα ἐπιθυμῶ νὰ εἴπῃ εἰς ἡμᾶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς καὶ φέρῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα.

§68ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Σᾶς εἶπον καθαρῶς, ὅτι αἰτία τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων δὲν ἦτο ὅτι τὸ Ῥωμουνικὸν Δημόσιον κατέλαβε τὴν περιουσίαν τοῦ Ζάππα, διότι δὲν τὴν εἶχε καταλάβει.

§69ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Τὸ θέμα, νομίζω, δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς. Καλὸν δ’ εἶναι νὰ γείνῃ ἡ συνήθης διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 9 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 50′ μ. μ.)

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§72Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρὸ τοῦ ἀρξώμεθα τῆς συζητήσεως θὰ ὑποβάλω μίαν δήλωσιν. Ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ μεταβῇ ὁ ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ πρόξενος τῆς Ἑλλάδος εἰς παρακείμενά τινα μέρη, καὶ ἐπειδὴ ἡ σχετικὴ πίστωσις δὲν ἀρκεῖ, προτείνω νὰ αὐξηθῇ αὕτη κατὰ 5,300 δραχμάς. Περὶ τούτου καταθέτω δήλωσιν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 192). Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀγορᾶς τῆς ἐν τῷ περιβόλῳ τοῦ Ζαππείου κειμένης ἰδιοκτησίας τῶν κληρονόμων Θεοδώρου Ὀρφανίδου. Ὁ κ. Βαλέττας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§74ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι μετ’ ὀδύνης ἀναλαμβάνω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ τοῦτο, διότι πρόκειται κατὰ τὸ κύριον αὐτοῦ μέρος περὶ οἰκογενείας, πρὸς ἣν ὀφείλω νὰ τρέφω καὶ σέβας καὶ συμπάθειαν· ἀλλὰ τὸ καθῆκον εἶναι ἀδυσώπητον· καὶ εἶναι ἀδυσώπητον τὸ καθῆκον, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς ἀγορᾶς τοῦ οἰκοπέδου τῶν κληρονόμων Ὀρφανίδου· εἰς τοῦτο ἀφορᾷ ἀμέσως τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ πλὴν τούτου ἔμμεσα θὰ ἦναι καὶ ἄλλα σπουδαῖα ἀποτελέσματα, ἐξόχως ἐπιζήμια εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον κυρίως καὶ πρὸ πάντων ἀπεφάσισα νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ. Ἔχω δὲ τὸ καθῆκον καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διότι, διατελέσας ἐπὶ πολὺν χρόνον μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τὰ κατὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ δύναμαι νὰ δώσω τὰς ἀπαιτουμένας πρὸς τὴν Βουλὴν πληροφορίας, ὅπως αὕτη ἐν γνώσει καὶ ἐπιγνώσει ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ πρακτέου. Φρονῶ, πλὴν τούτου, ὅτι, ὡς εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον, ἂν κατ’ οὐσίαν ἐμελετήθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως ὅμως οὗτος δὲν ἀνέγνωσε τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία συνοδεύει αὐτό, καὶ τὸν παρακαλῶ ἰδιαζόντως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσέξῃ εἰς τοὺς λόγους μου, διότι φρονῶ, ὅτι θὰ πεισθῇ ὅτι, ἂν ψηφισθῇ ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον μετὰ τῆς συνοδευούσης αὐτὸ ἐκθέσεως, πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ ἓν προηγούμενον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀναντιῤῥήτως θὰ κινδυνεύσῃ τὸ Δημόσιον νὰ ἀπολέσῃ πλέον τῶν δύο, ἴσως καὶ πλέον τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, Κύριοι, παρέχει τὴν ἄδειαν εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, ὅπως ἀγοράσῃ παρὰ τῶν κληρονόμων Θεοδώρου Ὀρφανίδου οἰκόπεδον ἐκτάσεως 4,000 πήχεων μετὰ τῆς ἐν αὐτῷ οἰκίας καὶ τῶν παραρτημάτων αὐτῆς. Ἡ ἱστορία τοῦ γηπέδου τούτου ἔχει ὡς ἑξῆς, — καὶ πρέπει νὰ μάθητε τὴν ἱστορίαν, διὰ νὰ ἴδητε, πρῶτον μὲν ἂν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει ὡς πληρωθησομένην εἰς τοὺς κληρονόμους πρὸς ἐξαγορὰν αὐτοῦ, καὶ δεύτερον διὰ νὰ ἐννοήσητε, ποῖαι θὰ ἦναι αἱ συνέπειαι, ἂν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, ψηφισθῇ. — Ἡ ἱστορία λοιπὸν ἔχει ὡς ἀκολούθως. Πρὸ 50 καὶ πλέον ἐτῶν ἐπὶ τοῦ γηπέδου τούτου ᾠκοδομήθη οἰκία, ἡ γνωστὴ πρὸ χρόνων εἰς τοὺς παλαιοτέρους ὡς οἰκία τοῦ ἀοιδίμου Κλωνάρη. Μετὰ χρόνον, καὶ ἴσως διὰ μεταβιβάσεως δευτέρας ἢ τρίτης, περιῆλθεν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ μακαρίτου Θεοδώρου Ὀρφανίδου, καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου· ᾠκοδομήθη δὲ ἡ οἰκία αὕτη ἐπὶ γηπέδου κειμένου ἐντὸς τῆς ζώνης τῆς πόλεως, τουτέστιν ἐπὶ ἐδάφους, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κατὰ τὸν νόμον ἀπηγορεύετο ἡ οἰκοδομή. Γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ σχεδίου τῶν πόλεων καὶ ἐξοχῶν νόμου, γνωρίζετε τὰς ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας γηπέδων κειμένων ἐν τῇ ζώνῃ τῆς πόλεως...

§75Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Πότε ᾠκοδομήθη;

§76Α. ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς, βεβαίως ὅμως ἡ οἰκία εἶναι ᾠκοδομημένη πρὸ πεντηκονταετίας καὶ πλέον.

§77Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἦλθον εἰς Ἀθήνας κατὰ τὸ 1839, τὸν Ὀκτώβριον, καὶ ἦτο ᾠκοδομημένη ἡ οἰκία.

§78Α. ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Καὶ ἐγὼ εἶπον «πλέον τῆς πεντηκονταετίας»... Κατὰ τὸ 1869, πρωθυπουργοῦντος τοῦ ἀοιδίμου Θρασυβούλου Ζαΐμη, εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν, αὐτοῦ εἰσηγουμένου, καὶ ἐψηφίσθη ὑπ’ αὐτῆς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ χῶρος ὁ περιλαμβανόμενος μεταξὺ τῶν ὁδῶν Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ, Ὄλγας, λεωφόρου Ἀμαλίας καὶ Βασιλικοῦ κήπου, καθωρίζετο ὡς χῶρος ἀνήκων εἰς τὸ Ζάππειον, καὶ ἀπηγορεύετο ὡς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οἱαδήποτε οἰκοδομή, πλὴν τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ μεγάρου τῶν Ὀλυμπίων. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ἀνέφερα, εἶναι νόμος, ὡς λέγουσιν οἱ Γάλλοι, déclaratoire, τουτέστιν ἀναγνωρίζει τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν, κυροῖ αὐτὴν, καὶ διατάσσει, ἵνα καὶ τοῦ λοιποῦ ἐξακολουθήσῃ ἰσχύουσα. Τὸ ἄρθρον 1 λέγει τὰ ἀκόλουθα (ἀναγινώσκει): «Πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ καταστήματος τῶν Ὀλυμπίων μετὰ τῶν παραρτημάτων καὶ τῆς περιοχῆς αὐτοῦ παραχωροῦνται δωρεὰν αἱ ἐθνικαὶ γαῖαι, μὴ ἐξαιρουμένου καὶ τοῦ εἰς τὸ Δημόσιον ἀνήκοντος μέρους τῶν κοινῶν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ ἰδιωτῶν γαιῶν, αἱ κείμεναι ἐντὸς τῆς ἐκτάσεως τῆς ὁριζομένης πρὸς βοῤῥᾶν ἀπὸ τοὺς ἀνακτορικοὺς κήπους, πρὸς ἀνατολὰς ἀπὸ τὴν ὁδὸν Ὀρφανοτροφείου τῶν κορασίων (τὴν νῦν ὁδὸν Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ), πρὸς μεσημβρίαν ἀπὸ τὸν Ἰλισσὸν καὶ τὰ ἐρείπια τοῦ Ὀλυμπίου Διὸς (δὲν εἶχεν ἀκόμη ὀνομασθῆ ἡ ὁδὸς αὕτη ὁδὸς Ὄλγας), καὶ πρὸς δυσμὰς ἀπὸ τὴν λεωφόρον Φαλήρου.» Τὸ δὲ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου τούτου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προκαλῶ καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἐπὶ τῆς ἐκτάσεως ταύτης, τῆς ἀπαρτιζούσης μέρος τῆς ζώνης τῆς πόλεως, ἐφ’ ἧς κατὰ τὸν νόμον δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀνέγερσις οἱουδήποτε οἰκοδομήματος, ἐπιτρέπεται ν’ ἀνεγερθῶσι μόνον τὸ κατάστημα τῶν Ὀλυμπίων, τὰ παραρτήματα καὶ τὰ περιφράγματα αὐτοῦ.» Ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης, τῆς τοσοῦτον σαφοῦς καὶ μὴ ἐπιδεχομένης οἱανδήποτε ἄλλην ἑρμηνείαν ἢ τὴν ἐκ τοῦ γράμματος αὐτοῦ ἐξαγομένην, προκύπτει, ὅτι καὶ πρὸ τοῦ 1869 ὁ χῶρος οὗτος ἔκειτο ἐντὸς τῆς ζώνης τῆς πόλεως, καὶ πλὴν τούτου ἀπηγορεύετο ὡς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ τοῦ λοιποῦ ἡ ἀνέγερσις οἱασδήποτε οἰκοδομῆς. Ὅταν πρόκειται νὰ ἐκτιμήσητε γήπεδον ὑποκείμενον εἰς τοιοῦτον περιορισμὸν, οἷος εἶναι τὸ νὰ μὴ δύναται ὁ ἰδιοκτήτης αὐτοῦ νὰ ἀνεγείρῃ οἰκοδομὴν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον ν’ ἀποφανθῆτε ποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἀξίαν. Θὰ ἔχῃ ἀξίαν μίαν καὶ μόνην, τὴν ἀξίαν, ἣν εἶχε καθ’ ὃν χρόνον ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη διετάχθη, ἤτοι τὴν τοῦ ἀγροῦ. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ αὐτῆς τῆς ἀξίας πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ ἡ ἀποζημίωσις πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην, ἐὰν πρόκειται ἀναγκαστικῶς νὰ γείνῃ ἡ ἀγορὰ αὐτοῦ, ἢ κατὰ κοινὴν συμφωνίαν, ἤτοι δέον νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἀξία τοῦ γηπέδου τούτου καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ νόμος ὁ περιοριστικὸς τῶν δικαιωμάτων τῆς ἰδιοκτησίας ἐψηφίσθη. Εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν, περὶ ἧς πρόκειται, βλέπομεν ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ὡρίσθη ἡ ζώνη τῆς πόλεως, τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ κεῖται ἡ οἰκοδομὴ, τὸ περιληφθὲν ἐν τῇ ζώνῃ τῆς πόλεως, ἀναντιῤῥήτως εἶχε τὴν ἀξίαν ἀγροῦ, διότι μόνον ἀγροὶ ἦσαν εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος.

§79Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Οἰκοδομαὶ δὲν ὑπῆρχον;

§80ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Αὐτὸ θὰ ἐξετασθῇ, καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, θὰ τὸ ἐξακριβώσῃ. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ζώνης τῶν πόλεων, καθὼς καὶ καθ’ ὅλους τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀπαγορεύουσι τὴν ἀνέγερσιν οἰκοδομῶν ἐν ὡρισμένῳ ἐδάφει, γνωρίζετε καλῶς, ὅτι ἡ ἀξία τῆς οἰκοδομῆς δὲν ὑπολογίζεται, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἐγένετο ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς ἀρχῆς καὶ κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου. Ἐὰν δ’ ἐγένετο οἰκοδομὴ, καὶ ἂν ἀκόμη ἐγένετο πρὶν ἢ ἀπαγορευθῇ τὸ οἰκοδομεῖν εἰς τὸ ἔδαφος τοῦτο, ἐμποδίζεται πᾶσα ἐπιδιόρθωσις τῆς οἰκοδομῆς, καὶ ἀφίεται, ἵνα διὰ τοῦ χρόνου καταῤῥεύσῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ, ἡ ἐπὶ 50 ἔτη περὶ ζώνης τῶν πόλεων ἰσχύσασα. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Δημόσιον ἢ ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ νὰ ζητῇ τὴν κατεδάφισιν τοιούτων οἰκοδομημάτων, διότι μόνον ἐπὶ μιᾶς περιστάσεως ἐπιτρέπεται κατεδάφισις, μόνον ὅταν πρόκειται περὶ παραβιάσεως τῆς οἰκοδομικῆς γραμμῆς· ἀλλ’ ἐὰν δὲν διατάσσηται ἡ κατεδάφισις, βεβαίως ἀπαγορεύεται πᾶσα ἐπισκευὴ, καὶ ἑπομένως ἡ οἰκία ἢ αἱ οἰκίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνεγηγερμέναι ἐπὶ τοιούτων ἐκτάσεων, ἕνεκα τοῦ χρόνου καθίστανται ἑτοιμόῤῥοποι. Τούτων οὕτως ἐχόντων, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρέχει τὴν ἄδειαν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ γήπεδον τοῦτο, τὸ κείμενον ἐν τῷ χώρῳ, περὶ οὗ εἶπον, καὶ τὸ ἔχον ἔκτασιν 4,000 τετραγωνικῶν πήχεων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμηθῇ ἀντὶ 150,000 δραχμῶν, ὡς ὁρίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ποία θὰ ᾖναι ἡ ἀξία αὐτοῦ, δὲν ἔχω ἀνάγκην ἐγὼ νὰ τὸ ὁρίσω, βεβαίως ὅμως ἐπὶ ἄλλων δεδομένων καὶ ἐπὶ ἄλλων στοιχείων πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἐπὶ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, περὶ τῆς ὁποίας ἐκθέσεως θὰ κάμω εἰς ὑμᾶς λόγον. Κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, τὴν συνοδεύουσαν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ποσὸν τῶν 150,000 δραχμῶν ὡρίσθη ὡς τίμημα τῆς ἐξαγοραστέας ταύτης οἰκίας μετὰ τοῦ οἰκοπέδου, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Πρὶν ἢ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν μέρος τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ὀφείλω νὰ εἴπω ὑμῖν, ὅτι, καθ’ ἃ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ἀναφέρει, ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἐξαγορὰν τοῦ γηπέδου τούτου καὶ εἰσαγάγῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀφορμὴν ἔσχε δύο αἰτήσεις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων, διαχειριζομένη τὰ τῆς περιουσίας τοῦ ἀοιδίμου Εὐαγγέλου Ζάππα, ὡς τμῆμα διοικήσεως ἀποῤῥεούσης ἐκ τῆς Κυβερνήσεως, προτείνει ὅπως ἐξαγορασθῇ τὸ γήπεδον τοῦτο. Καὶ λέγει ἡ ἔκθεσις τὰ ἀκόλουθα (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 65 ἀπὸ 27 Ἰουλίου καὶ 236 ἀπὸ 28 Νοεμβρίου ἐ. ἔ. ἀναφορῶν αὐτῆς παρέστησέ μοι, ὡς ἀντιπροσώπῳ τῆς περιουσίας ταύτης, τὴν ἀνάγκην τῆς προσκτήσεως τῶν κτημάτων τούτων, διότι οἱ κληρονόμοι τῆς ἰδιοκτησίας Θεοδώρου Ὀρφανίδου, διὰ τῆς ἀπὸ 25 Ἀπριλίου πρὸς τὴν ῥηθεῖσαν ἐπιτροπὴν αἰτήσεως αὐτῶν, παρεπονέθησαν, ὅτι, τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν ταύτης οὔσης προωρισμένης διὰ τὴν ἐξωράϊσιν τοῦ Ζαππείου, εἰς οὐδεμίαν δύνανται νὰ προβῶσι πρᾶξιν κυριότητος, εἴτε ἀνεγείροντες νέα οἰκοδομήματα ἐπὶ τῆς περιοχῆς τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν, εἴτε ἀνακαινίζοντες τὰ ὑπάρχοντα, εἴτε καὶ ἐκποιοῦντες αὐτήν, ἀνέφερον δ’ ὅτι δέον ἐπὶ τέλους νὰ συντελεσθῇ ἡ πρόσκτησις τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν, καὶ ἐπρότειναν, ὅπως ἀποζημιωθῶσι πρὸς δραχ. 50 κατὰ τετραγωνικὸν τεκτονικὸν πῆχυν, ἀφοῦ κατέδειξαν διὰ τῆς μνείας συμβολαίων, ὅτι τὰ ἐκεῖ πλησίον κείμενα οἰκόπεδα ἐπωλήθησαν ἀντὶ 110 δραχμῶν κατὰ τεκτονικὸν τετραγωνικὸν πῆχυν, ἤτοι ἐπὶ τιμῇ 200,000 δραχμῶν, ἣν ὅμως τιμὴν ἡ ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων Ἐπιτροπὴ ἐμετρίασε, κατὰ τὸ πρακτικὸν τῆς συνεδριάσεως τῆς 26 Ἰουλίου 1896, εἰς δραχμὰς 150,000, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψει τὰ εἰσοδήματα, ἅπερ τὸ ἐπ’ αὐτῆς θέατρον καὶ καφενεῖον καὶ οἰκία ἀπέφερον.» Ὡς ἠκούσατε ἐκ τῆς περικοπῆς ταύτης τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, βάσις τῆς ἐκτιμήσεως, ἣν ἠλαττωμένην παρεδέξατο ἡ Κυβέρνησις, ἡ εἰσαγαγοῦσα τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ἡ ἀξίωσις τῶν κληρονόμων Θ. Ὀρφανίδου, τὴν ὁποίαν ὅμως ἀξίωσιν ἠλάττωσε, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις τὰ εἰσοδήματα τὰ ἐκ τῆς οἰκίας ταύτης. Ἄρα δύο βάσεις ἐχρησίμευσαν· ὡς κυρία μὲν, τὸ ὅτι ἐπωλήθησαν οἰκόπεδα πλησίον τοῦ γηπέδου τῶν κληρονόμων Ὀρφανίδου ἀντὶ 110 δραχ. κατὰ πῆχυν, καὶ δεύτερον ἄλλη βάσις, ἐλαττοῦσα τὴν τιμὴν αὐτήν, τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε καὶ λαμβάνει ἡ οἰκογένεια τῶν κληρονόμων Ὀρφανίδου. Ἀλλ’ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ἐκκρεμεῖς δύο μεγάλαι δίκαι, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ λόγου, τοῦ πρώτου, στηριζόμεναι, αἱ δίκαι τῶν κληρονόμων Σκουζὲ καὶ τῶν κληρονόμων Χατζηδημητρίου. Καὶ ἡ μὲν δίκη τῶν κληρονόμων Σκουζὲ ἀφορᾷ εἰς ἀξιώσεις, ὅπως πληρωθῶσιν αὐτοῖς παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων καὶ τοῦ Δημοσίου δραχμαὶ 1,800,000, μετὰ τοῦ τόκου αὐτῶν ἀπὸ 5 ἢ 6 ἐτῶν, ἀφ’ ὅτου ἐκίνησαν τὴν ἀγωγήν, ἡ δὲ ἀγωγὴ τῶν κληρονόμων Χατζηδημητρίου ἀφορᾷ καὶ αὕτη εἰς ἑκατοντάδας τινὰς χιλιάδων δραχμῶν. Ἐὰν λοιπὸν ψηφίσητε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ δεχθῆτε, ὅπως τοιαύτη ὁρισθῇ τιμὴ διὰ τὸ γήπεδον τῶν κληρονόμων Ὀρφανίδου, ἐννοεῖται ὅτι οἱ ἔχοντες τὰς δίκας ταύτας κατὰ τοῦ Δημοσίου δὲν ἔχουσιν ἄλλο τι νὰ κάμωσιν ἢ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸν νόμον αὐτὸν, ἐὰν πρόκειται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ μεταβάλητε εἰς νόμον, νὰ προσαγάγωσιν εἰς τὸ δικαστήριον μετὰ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως καὶ νὰ ἀναιρέσωσι πάντα ἄλλον ἰσχυρισμὸν τοῦ Δημοσίου. Αἱ δίκαι, ὡς εἶπον, αὗται εἶναι ἐκκρεμεῖς, ἐγὼ δὲ αὐτὸς, ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, δὶς μέχρι τοῦδε ἐξητάσθην ὡς μάρτυς ἐπὶ θεμάτων σχετικῶν πρὸς τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα, ὡς προεῖπον, ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις καὶ τὸ νομοσχέδιον διατυπώνει. Ὡς προεῖπον ὑμῖν, ἅπαντα τὰ γήπεδα ταῦτα, τὰ κείμενα ἐν τῷ χώρῳ τῶν Ὀλυμπίων, εἶναι γήπεδα περιεχόμενα ἄλλοτε ἐντὸς τῆς ζώνης τῆς πόλεως, ἑπομένως ἀπηγορεύετο ἐπ’ αὐτῶν ἡ οἰκοδομή. Ἀφ’ ἧς ἡμέρας ὁ περιορισμὸς οὗτος τῆς κυριότητος ὡρίσθη ὑπὸ τοῦ νόμου, γεννᾶται κατὰ τὴν γνώμην μου τὸ δικαίωμα τῶν ἰδιοκτητῶν πρὸς ἀποζημίωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας, ἣν εἶχον καθ’ ἣν ἐποχὴν καθωρίσθησαν τὰ γήπεδα ταῦτα ὡς ἀνήκοντα εἰς τὴν ζώνην τῆς πόλεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ἐγείρῃ τις ἀπαίτησιν πρὸς πληρωμὴν ἀντιτίμου ἰσαξίου πρὸς τὰς τιμὰς τὰς ἀγοραίας τῆς σήμερον διὰ γήπεδον, τὸ ὁποῖον κατελήφθη πρὸ 40 ἢ 50 ἐτῶν, διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς προανέφερον.

§81Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἡ ζώνη, κύριε Βουλευτά, εἶναι ἐκεῖ τώρα;

§82ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μὲ ἐρωτᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἐὰν ἡ ζώνη ἦναι ἐκεῖ. Τῷ λέγω, ὅτι ὁ νόμος περὶ ζώνης τῆς πόλεως κατηργήθη πρὸ πολλοῦ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς τὰ 1882 ἢ 1883. Ἀλλὰ πρὸ τοῦ 1882 ἢ 1883 ἐψηφίσθη ὁ νόμος τοῦ 1869, ὁ ἐν ἰσχύι, ὁ ὁποῖος ἐπίσης ἀπαγορεύει τὸ οἰκοδομεῖν ἐκεῖ. Ὥστε ἡ ἐρώτησίς σας δὲν εἶχε κανένα λόγον.

§83Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλὰ ἡ οἰκία αὕτη εἶναι πρὸ τοῦ 1869 ᾠκοδομημένη.

§84ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀκριβῶς ὅμως πρὸ τοῦ 1869 καὶ κατὰ τὸ 1869 ἴσχυεν ὁ νόμος περὶ ζώνης τῆς πόλεως· ἑπομένως, ἂν πρόκειται νὰ κανονίσητε τὴν ἀξίαν ἑνὸς γηπέδου, θὰ ἀνατρέξητε εἰς τὴν ἀξίαν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, οὐχὶ βεβαίως εἰς τὴν σημερινήν.

§85Ι. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἰς τὰ 1869 εἶχεν ὁ πῆχυς 39 δραχμάς.

§86ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Λυποῦμαι ὅτι δὲν μὲ παρακολουθεῖτε· διότι, ἐὰν μὲ παρηκολουθεῖτε, δὲν θὰ ἐκάμνατε τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐκάμετε. Ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐγένετο ὁ νόμος, ὁ ἀπαγορεύων τὸ οἰκοδομεῖν ἐντὸς τῆς ζώνης τῆς πόλεως, μέχρι σήμερον ὑπῆρχεν ἡ ἀπαγόρευσις τοῦ οἰκοδομεῖν εἰς τὸν χῶρον ἐκεῖνον, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι πρὸ μὲν τοῦ 1869 ἴσχυεν ὁ νόμος περὶ ζώνης τῆς πόλεως, ἀπὸ τῆς καταργήσεως δὲ τοῦ νόμου περὶ ζώνης τῆς πόλεως ἰσχύει ὁ νόμος τοῦ 1869, ὁ ὁποῖος τὴν αὐτὴν διάταξιν ἔχει.

§87ΔΡΟΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μίαν παρατήρησιν. Προϋπῆρχεν ὁ νόμος τῆς οἰκοδομῆς, ἢ ἡ οἰκοδομὴ ἐγένετο πρὸ τοῦ νόμου;

§88ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ σᾶς εἴπω τὴν χρονολογίαν τοῦ νόμου. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἔχει τοῦτο προχειρότερον. Ἀλλὰ τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἔχωμεν, διότι θὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ ζώνης τῆς πόλεως.

§89ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἄν μοὶ ἐπιτρέπετε, θὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν, ὡς πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων.

§90ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Παρακαλῶ.

§91ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ὑμεῖς νομίζετε, ὅτι ἐν τῇ ἀποφάσει της ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὡς βάσιν τὸ γήπεδον, καὶ ἐξετίμησε τὸ γήπεδον, καὶ ὥρισε τὴν τιμὴν αὐτοῦ πρὸς δραχμὰς 35. Ἐγὼ ὅμως δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ οὐδόλως τοιαύτην βάσιν ἔλαβεν. Ἡ βάσις, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ ἡ ὁποία ἀναφέρεται ἐν τῇ ἀποφάσει της, εἶναι τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἡ οἰκογένεια Ὀρφανίδου εἶχεν ἐκ τοῦ θεάτρου καὶ τοῦ καφενείου, καὶ τὰ ὁποῖα φυσικῶς, μόλις καταλάβῃ τὸ μέρος ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων, θὰ τὰ χάσῃ. Ἑπομένως τὸ μεγαλείτερον ποσὸν ἐκ τῶν 150,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι προτείνονται διὰ τὴν ἀγορὰν, τὸ μεγαλείτερον ποσὸν, λέγω, δίδεται ὡς ἀποζημίωσις διὰ τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα θὰ χάσῃ ἡ οἰκογένεια. Νομίζω δὲ, ἂν καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω, ὅτι ἔχει περὶ τὰς 5,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος.

§92ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Καλαβρύτων καὶ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων δὲν θὰ ἤκουσεν ἴσως τὴν συνέχειαν τῆς ὁμιλίας μου, δὲν θὰ ἤκουσεν, ὅτι ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὴν αἴτησιν ἢ ἀναφορὰν, ὡς λέγεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, διότι δὲν τὴν ἔχω εἰς χεῖράς μου. Ὑποθέτω ὅτι θὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τὴν προσαγάγῃ εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν, καθὼς καὶ ἄλλα τινὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα θὰ ζητήσω. Ἐγὼ ἀνέφερα μόνον περικοπὴν ἐκ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, τῆς συνοδευούσης τὸ νομοσχέδιον· δὲν ἔκαμα ποσῶς λόγον περὶ τῆς ἀναφορᾶς τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, καὶ, ὅπως εἴδετε, ἀνέγνωσα περικοπὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς αἰτιολογικῆς. Νομίζω ὅτι ἐξ ὅλων τῶν λεχθέντων οὐδεμία ἀπομένει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τοῦ γηπέδου καὶ τῆς οἰκίας τῶν κληρονόμων Ὀρφανίδου δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀγοραίας ἀξίας τῶν πλείστων οἰκοπέδων, τὰ ὁποῖα ἐπωλήθησαν κατὰ καιροὺς εἰς τὰ πέριξ. Ἀλλὰ προσθέτουσιν, ὅτι ὡς βάσις τῆς ἀποζημιώσεως ἐλήφθη τὸ εἰσόδημα τὸ ἐκ τῆς οἰκίας. Περὶ τούτου ἓν μόνον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν ἐπείσθη, ὅτι τοσοῦτον εἶναι τὸ εἰσόδημα, ὅσον ἀναφέρεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει. Ἀλλὰ τὰ στοιχεῖα ταῦτα δὲν πρέπει νὰ ἦναι πολὺ νωπά, ἀλλὰ νὰ ἦναι παλαιότερα. Καὶ ὅταν προσαχθῶσι τὰ στοιχεῖα ταῦτα, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καὶ τὸ ἀκόλουθον, ὅτι, προκειμένου νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ οἰκία, δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἢ μόνον τὸ ἐνοίκιον τῆς οἰκίας, οὐχὶ τοῦ θεάτρου, οὐχὶ τοῦ παρακειμένου καφενείου. Καὶ λέγω τοῦτο, διότι τὸ θέατρον ᾠκοδομήθη καὶ τοῦτο παρὰ τὸν νόμον, καὶ ἐκ τῆς παραβάσεως ταύτης τῶν νόμων ὠφελήθησαν οἱ κληρονόμοι, διότι ἐπί τινα χρόνον ἐλάμβανον μίσθωμα πολὺ ἀνώτερον τῆς ἀξίας τῆς οἰκίας· καὶ ἐγένετο κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου, διότι, ὡς προεῖπον, καὶ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1869 καὶ κατὰ τὸν νόμον περὶ ζώνης τῆς πόλεως, δὲν εἶχον δικαίωμα, οὔτε μεταῤῥύθμισιν οὔτε ἐπιδιόρθωσιν νὰ ἐπιφέρωσιν εἰς τὴν οἰκίαν ταύτην. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἐκτίμησις, ἢ μόνον ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐγὼ εἶπον, τοῦ γηπέδου ὡς γηπέδου, διότι ἡ οἰκοδομή, ἐὰν ἐφηρμόζοντο οἱ νόμοι, θὰ ἦτο ἤδη ἠρειπωμένη, ἢ μετ’ ὀλίγον χρόνον θὰ ἦναι ἠρειπωμένη. Τοῦτο ἐπαναλαμβάνω καὶ τὸ λέγω μετ’ ἀληθοῦς πόνου. Εἶναι σκληρὸν διὰ τὴν οἰκογένειαν, περὶ ἧς πρόκειται, καὶ δι’ αὐτὸ ἐγὼ προθύμως θὰ ἐδεχόμην νὰ ψηφισθῇ οἱονδήποτε ποσὸν ὑπὲρ αὐτῆς, στηριζόμενον εἰς ἄλλον λόγον, οὐχὶ ὅμως εἰς τὸν λόγον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Εἶναι σκληρὸν, εἶναι ἀπάνθρωπον, ἀλλὰ οἱ νόμοι πολλάκις ἐπιφέρουσι τοιαύτας στερήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπεται δυστυχῶς νὰ κριθῶσι καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς φιλανθρωπίας. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιμένω, ὅπως τὰ τοῦ ζητήματος τούτου λυθῶσι συμφώνως πρὸς τοὺς ἰσχύοντας νόμους, τοῦτο πράττω, ἵνα μὴ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς ἐκβάσεως ἄλλων δικῶν, περὶ ὧν σᾶς ὡμίλησα. Καὶ μὴ νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον, ἐὰν τοιοῦτο νομοσχέδιον ψηφισθῇ. Πρόκειται ν’ ἀποζημιωθῶσι δύο ἀντίδικοι τοῦ Δημοσίου, ὧν ὁ μὲν διεκδικεῖ 36,000 πήχεις ἐντὸς τοῦ Ζαππείου χώρου, ὁ ἕτερος δὲ 8 ἢ 9 χιλιάδας—δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς.—Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων, ὅτε ἐγὼ ἀπετέλουν μέλος αὐτῆς, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι ἔμελλον νὰ γεννηθῶσι βραδύτερον ἐκ τῶν ἀπαιτήσεων, περὶ ὧν σᾶς ὡμίλησα, καὶ ἐφρόντισε δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον ὑμῖν, ἦλθεν εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ ἰδιοκτητῶν ἐχόντων γήπεδα ἐντὸς τοῦ χώρου τοῦ Ζαππείου, καὶ κατώρθωσε νὰ πείσῃ αὐτοὺς νὰ πωλήσωσι τὰ οἰκόπεδά των εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων, τουτέστιν εἰς τὸ Δημόσιον, ἐπὶ τιμῇ εὐλόγῳ, ἡ ὁποία νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις ἀγοραίας τιμῆς δι’ ἐκείνους, παρὰ τῶν ὁποίων ἐφοβεῖτο, ὅτι ἔμελλον νὰ ἐγείρωσιν ἀπαιτήσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἐπέτυχεν ἡ Ἐπιτροπὴ τότε νὰ ἀγοράσῃ δύο γήπεδα μεγάλης ἐκτάσεως, τὸ μὲν παρὰ τοῦ κ. Ψαρούδα, τὸ δὲ παρὰ τοῦ κ. Κουζουλούδη, ἀντὶ πέντε δραχμῶν μόνον κατὰ πῆχυν. Ἔχετε λοιπὸν καὶ σήμερον ἀκόμη ἀγοραίαν τιμὴν, ἀγοραίαν τιμὴν ὅμως ἐπὶ γηπέδου κειμένου ἐν τόπῳ, ἐν ᾧ ἀπαγορεύεται τὸ οἰκοδομεῖν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀγοραία ἀξία τῶν γηπέδων αὐτῶν, γηπέδων, ἐφ’ ὧν ἀπαγορεύεται τὸ οἰκοδομεῖν. Καὶ οὕτως ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων προητοίμασεν εἰς τὸ Δημόσιον τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ὤφειλε ν’ ἀκολουθήσῃ ὡς πρὸς τὴν ἐξαγορὰν ἄλλων γηπέδων, κειμένων ἐν τῷ αὐτῷ χώρῳ. Ἀλλὰ τὸ Δημόσιον διὰ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠκολούθησε τὴν ὁδὸν ταύτην, ἠκολούθησεν ἄλλην ὁδὸν, καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἐγκαινιζομένη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ μελετήσῃ αὐτὸ καλῶς, θὰ πεισθῇ ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω ὅσα εἶπον περὶ αὐτοῦ, καὶ ὅτι θὰ ἀποσύρῃ αὐτὸ, ἐπιφυλαττόμενος, ἐὰν νομίζῃ πρέπον, ὅπως ἐγὼ νομίζω, δι’ ἄλλου τρόπου ν’ ἀποζημιώσῃ τὴν οἰκογένειαν τοῦ μακαρίτου Ὀρφανίδου.

§93ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ μοὶ δώσητε μίαν πληροφορίαν, παρακαλῶ;

§94ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μάλιστα.

§95ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ποίαν τιμὴν ἐδώσατε εἰς τὸ οἰκόπεδον τοῦ Ὀρφανίδου;

§96ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Γνωρίζετε ὑμεῖς πόσον;

§97ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ θέλω ν’ ἀκούσω ἀπὸ ὑμᾶς.

§98ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἶναι ὅλα γραμμένα.

§99ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἑκατὸν χιλιάδας δραχμὰς ἐδώσατε.

§100ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὀνειρεύεσθε!

§101ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ὅταν ὁ κ. Δραγούμης ἦτο δικηγόρος, πρὶν ἢ ἀκόμη γείνῃ Βουλευτὴς, ἐζήτει 75,000 δραχμάς.

§102ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Θήρας δὲν κατώρθωσε νὰ πείσῃ τοὺς ἀκροατὰς αὑτοῦ περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν, κατώρθωσεν ὅμως νὰ τοὺς πείσῃ περὶ τοῦ ὑπερμέτρου ζήλου, τὸν ὁποῖον ἀπέδειξεν, ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς περιουσίας αὐτῆς...

§103ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τοῦ Δημοσίου.

§104ΡΑΛΛΗΣ. .. Καὶ κατὰ τοῦτο εἶναι λίαν ἀξιέπαινος. Ἀλλὰ ἡ Βουλὴ νομίζω ὅτι ἔχει νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα ἀπὸ ὅλως διόλου διαφόρου ἀπόψεως. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἰδιοκτησίας, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος. Οἱ νόμοι δὲ, τοὺς ὁποίους ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Θήρας, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον θίγουσι τὴν ἰδιοκτησίαν. Ὁ νόμος τοῦ 1869 οὐδὲν ἕτερον πράττει ἢ νὰ καθιστᾷ μίαν περίπτωσιν ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως· ἀλλ’ ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις συνεπάγεται ἀναγκαίως τὴν ἀποζημίωσιν, καὶ τὸ μόνον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι περὶ τοῦ τίς εἶναι ἡ ἀξία, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ δοθῇ τῷ ἰδιοκτήτῃ, ἂν ἔπρεπε δηλ. νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀξία τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῆς, τοῦ γηπέδου αὐτοῦ. Ἐὰν λαμβάνωνται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ὑπ’ ὄψει τὰ οἰκοδομήματα καὶ τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν, τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν· πρόκειται περὶ τῆς ἀξίας τοῦ γηπέδου. Ἔπρεπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Θήρας νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι ἡ ἀξία τοῦ γηπέδου, ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, τὸν ἀναγκαστικῶς ἀπαλλοτριούμενον τῆς ἰδιοκτησίας του, εἶναι ἡ ἀξία ἡ τότε καὶ οὐχὶ ἡ σημερινή. Κατὰ τοῦτο δ’ ἔσφαλε, διότι ἐκ τοῦ ὅτι ἐξεδόθη εἷς νόμος, ὅστις καθιστᾷ μίαν περίπτωσιν ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, δὲν σημαίνει ὅτι συνετελέσθη καὶ ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Πότε συντελεῖται ἡ ἀπαλλοτρίωσις; Συντελεῖται ἡ ἀπαλλοτρίωσις τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἰδιοκτήτης ἐκβάλλεται ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας του. Σήμερον πρόκειται νὰ συντελεσθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις, καὶ ἡ σημερινὴ ἀξία θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει. Τίς δὲ εἶναι ἡ σημερινὴ ἀξία τοῦ γηπέδου τῶν κληρονόμων Ὀρφανίδου, πᾶς τις γνωρίζει, καὶ ἐκεῖνος, ὅστις διῆλθεν ἅπαξ διὰ τῆς λεωφόρου Ἀμαλίας, γνωρίζει τὴν σημερινὴν ἀξίαν. Ἡ σημερινὴ βεβαίως ἀξία εἶναι πολὺ ὑπερτέρα ἐκείνης, ἥτις ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Θήρας παρεῖδε τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου τοῦ 1869· ἐνόμισεν ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐχαρακτήρισεν ὡς déclaratoire, κατήργησε τὴν ἰδιοκτησίαν. Ἐὰν τοιοῦτος ἦτο ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου ἐκείνου, ὁ νόμος θὰ ἦτο δημευτικός, θὰ κατέπιπτε δὲ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ψηφίσεώς του. Ὁ νόμος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον χαρακτηρίζει ὡς déclaratoire, δὲν ἔχει τίποτε τὸ κοινὸν πρὸς τοὺς νόμους τοὺς déclaratoires. Δυνάμει τοῦ νόμου ἐκείνου ὅλος ὁ χῶρος ἐκεῖνος καθίσταται ὑπὲρ τοῦ Ζαππείου, ἀλλ’ ἐντεῦθεν δὲν καταργεῖται τὸ δικαίωμα τῆς ἰδεοκτησίας· ὁ νόμος δὲ ὁ περὶ ζώνης τῆς πόλεως εἶναι ἐντελῶς ἀλλότριος πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θίγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀπαλλοτριώσεως γηπέδου, οὐχὶ περὶ παρανόμου οἰκοδομῆς. Ὁ νόμος δὲ περὶ ζώνης τῆς πόλεως δὲν θεσπίζει ὅσα ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτής. Ὁ νόμος ὁ περὶ σχεδίου τῆς πόλεως ὁρίζει πρὸς ἄλλον σκοπὸν, ὅτι ἐπὶ τῶν γηπέδων τῶν ἐντὸς τῆς ζώνης τῆς πόλεως, ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ σχεδίου, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ οἰκοδομή. Ποῖος δὲ ὁ λόγος, ὅστις ὑπηγόρευσε ταύτην τὴν διάταξιν; Ἁπλούστατος. Διότι δὲν ἤθελεν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε πᾶς τις νὰ οἰκοδομῇ ὅπου ἤθελεν. Ἠθέλησε χάριν τῆς εὐπρεπείας τῆς πόλεως νὰ ὑπάρξῃ ἓν διαγεγραμμένον σχέδιον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου νὰ γίνωνται αἱ οἰκοδομαί· ἐπειδὴ δὲ τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ πραγματοποιηθῇ δι’ ὅλην τὴν ζώνην, δὲν ἐπέτρεψε τὴν οἰκοδομὴν πέραν τοῦ σχεδίου καὶ ἐκτὸς τῆς ζώνης. Αὐτὸς εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1853 περὶ τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, ἀλλ’ αὐτὸς βεβαίως δὲν εἶναι δημευτικός· ὁ νόμος οὗτος δὲν ἐννοεῖ νὰ καταργήσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν. Ὁ νόμος εἶχεν ἕνα σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐξέθηκα ἤδη, καὶ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Θήρας, ἀντὶ νὰ ἐρωτᾷ ἂν ἡ οἰκία ἀνῆκεν εἰς τὸν Κλωνάρην καὶ ἂν μετεβιβάσθη κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τὴν οἰκογένειαν Ὀρφανίδου, καὶ ἂν ἔχῃ δίκας ἡ οἰκογένεια Σκουζὲ ἢ ἡ οἰκογένεια Χατζηδημητρίου, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ, εἶναι, ἐὰν καθ’ ἣν ἐποχὴν ᾠκοδομήθη ἡ οἰκία ἐκείνη τοῦ Ὀρφανίδου ἢ τοῦ Κλωνάρη, τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Ἀθηνῶν ἐξετείνετο μέχρις αὐτῆς. Τότε ἡ ἀπαγόρευσις, τὴν ὁποίαν ἔπλασεν ἐν τῷ νῷ του καὶ ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν, θὰ κατέπιπτεν ἀφ’ ἑαυτῆς, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπαγόρευσις, μήτε ὑπῆρξε. Καὶ τόσον εἶναι βέβαιον, ὥστε γνωρίζομεν πάντες, ὅτι τὸ σχέδιον τῆς πόλεως πρὸς τὸ μέρος ἐκεῖνο καὶ μέχρι τῆς πύλης τοῦ Ἀδριανοῦ ὑπάρχει ἀπὸ τοῦ 1830 ἢ τοῦ 1832. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο. Ἐὰν δὲ ἦναι ἐντὸς τοῦ σχεδίου, οὐδεμία ἀπαγόρευσις οἰκοδομῆς ἦν δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Λοιπὸν ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔπλασεν ὁ κύριος Βουλευτὴς Θήρας ἐκ τοῦ πολλοῦ ζήλου πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς περιουσίας τῶν Ὀλυμπίων, ἥτις εὐτυχῶς ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει δὲν εὑρίσκεται πλέον ὑπὸ τὴν προστασίαν του, διότι ἤθελε χάριν τῆς περιουσίας τῶν Ὀλυμπίων ἁρπάσει τὴν περιουσίαν τῶν ἰδιοκτητῶν,—ὅλοι, λέγω, οἱ λόγοι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἔπλασεν, ἀποδεικνύονται ἐντελῶς ἀνυπόστατοι. Τὸ ζήτημα ἀκριβῶς τίθεται ὡς ἑξῆς. Ἐκ τοῦ ὅτι ἐξεδόθη ὁ νόμος, ὅστις καθιστᾷ ὑπὲρ τοῦ Ζαππείου τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἐμειώθη ἡ ἀξία τοῦ γηπέδου;— διότι πρόκειται περὶ ἀπαλλοτριώσεως γηπέδου.—Ἐκ τοῦ ὅτι ἐξεδόθη ὁ νόμος οὗτος κατὰ τὸ 1869 πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὴν ἀξίαν τοῦ 1869; ἢ τὴν ἀξίαν τὴν σημερινὴν, τῆς ἡμέρας τῆς καταλήψεως; Ἀμφιβολία δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Σὺ, ὑπὲρ οὗ ἐξεδόθη ὁ νόμος τοῦ 1869, τὸ Δημόσιον, εἶχες ἓν δικαίωμα, καθόσον σοὶ τὸ ἐχορήγει αὐτὸς ὁ νόμος, νὰ μὲ ἀπαλλοτριώσῃς ἔκτοτε τῆς ἰδιοκτησίας μου. Ἐὰν δὲ μὲ ἀπηλλοτρίωνες ἔκτοτε, θὰ ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ἀναγκαίως ἡ ἀξία τοῦ γηπέδου ἡ τότε· ἀλλὰ σὺ ἀφῆκες νὰ κοιμηθῇ ὁ νόμος, ἐγὼ δὲ ἐθεώρουν τὴν ἰδιοκτησίαν μου ἀδρανοῦσαν, ἔστω καὶ χωρὶς νὰ διαμαρτυρηθῶ. Σήμερον πρόκειται νὰ μὲ ἀπαλλοτριώσῃς· θὰ μοὶ προσφέρῃς τὴν ἀξίαν τῆς ἰδιοκτησίας μου κατὰ τὴν σημερινὴν ἀγοραίαν ἀξίαν, διότι σήμερον θὰ μὲ ἀπαλλοτριώσῃς, σήμερον στεροῦμαι πραγματικῶς τῆς ἰδιοκτησίας μου. Ἐκ τοῦ ὅτι μὲ ἐστέρησας τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ οἰκοδομήσω, ἐκ τοῦ ὅτι μ’ ἐστέρησας τοῦ δικαιώματος νὰ ἐπισκευάσω, δὲν σημαίνει ὅτι μὲ ἀπηλλοτρίωσας ἔκτοτε τοῦ γηπέδου μου. Μὲ ἀπαλλοτριώνεις σήμερον. Τώρα, κατὰ πόσον ἡ ἄδεια αὕτη τῆς ἀγορᾶς—διότι περὶ τοιούτου νομοσχεδίου συζητοῦμεν—δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ δίκης ἐκκρεμοῦς, δὲν βλέπω. Δὲν βλέπω καμμίαν σχέσιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τελευταῖον ἱστόρησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Θήρας, ἀποδεικνύει καὶ πάλιν τὸν ζῆλον τὸν πολὺν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων καὶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς περιουσίας τῶν Ὀλυμπίων, ἀλλ’ οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον, φρονῶ, δύναταί τις, ὅταν πρόκειται ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ σταθμίσῃ τὰς συνεπείας τῆς αὐθαιρέτου καταλήψεως τῆς ἰδιοκτησίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ὑποστῇ ἡ περιουσία τῶν Ὀλυμπίων, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον, λέγω, δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ τις, ὅτι πρέπει νὰ προτιμήσῃ, ἔστω καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τῆς περιουσίας τῶν Ὀλυμπίων, ν’ ἀποζημιωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης—διότι περὶ ἀποζημιώσεως πρόκειται, ὄχι περὶ ἐλεημοσύνης, ὡς τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. ἐκ Θήρας συνάδελφος—ν’ ἀποζημιωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης κατὰ λόγον τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ἐκ τῆς στερήσεως τῆς ἰδιοκτησίας του. Ἔχουσι τώρα οἱ κληρονόμοι Σκουζὲ ἰδιοκτησίας ἐκεῖ καὶ δύνανται ν’ ἀποδείξωσι δικαιώματα ἰδιοκτησίας; Θ’ ἀποζημιωθῶσι καὶ αὐτοί. Ἐκ τοῦ ὅτι εἶναι Σκουζέδες, δὲν ἔχουσι τάχα δικαίωμα ἀποζημιώσεως; Ἐκ τοῦ ὅτι εἶναι Χατζηδημητρίου, δὲν ἔχουσι δικαίωμα ἀποζημιώσεως; Καὶ ἐκεῖνοι εἶναι ἰδιοκτῆται. Καὶ ἐκεῖνοι, ὅσον καὶ ἂν ἦναι πλούσιοι οἱ μὲν, ὅσον καὶ ἂν ἦναι πτωχοὶ οἱ δὲ, εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εὗρον, εἰμὴ τὸν πολὺν ζῆλον τοῦ κ. ἐκ Θήρας συναδέλφου εἰς ὅσα εἶπεν ὑπὲρ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, ὅστις πολὺς ζῆλος τὸν παρέσυρε μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὥστε νὰ θεωρήσῃ μίαν ἀρχὴν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ Συντάγματι, τὸ ἱερὸν τῆς ἰδιοκτησίας, νὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ θέσωμεν κατὰ μέρος, διὰ νὰ μὴ πληρώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων 50 ἢ 60 χιλιάδας δραχμῶν περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον. Ἀληθῶς ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις λαμβάνει δύο στοιχεῖα πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἰδιοκτησίας, λαμβάνει τὸ στοιχεῖον τοῦ εἰσοδήματος τῶν οἰκοδομῶν τῶν ἤδη ὑφισταμένων ἐν τῷ γηπέδῳ αὐτῷ, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, λαμβάνει ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ στοιχεῖον τὸ ἕτερον, τῆς ἀξίας τῶν παρακειμένων ἐκεῖ γηπέδων. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἠδύναντο κάλλιστα ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Ζαππείου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πρακτικοῦ τῆς ὁποίας συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, ἠδύναντο νὰ παραλείψωσι κάλλιστα ὅλα αὐτὰ καὶ νὰ εἴπωσιν, ὅτι διὰ τὸ γήπεδον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ἀθήναις καὶ τοὺς ἐξ Ἀθηνῶν διερχομένους, ἐγὼ θὰ πληρώσω 40 δραχμὰς τὸν πῆχυν, διότι φρονῶ, ὅτι κάλλιστα ἡ οἰκογένεια Ὀρφανίδου ἠδύνατο ν’ ἀπαιτήσῃ καὶ 50 καὶ 60 καὶ 70 δρ. κατὰ τετραγ. πῆχυν, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ ἀξία του, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον δὲ τὴν ἀξίαν τὴν σημερινὴν τοῦ γηπέδου ἐκείνου δύναται νὰ μειώσῃ ὁ νόμος τοῦ 1869, ἢ ὁ περὶ σχεδίου τῆς πόλεως καὶ ἡ ἀπαγόρευσις τῆς οἰκοδομῆς ἐντὸς τῆς ζώνης κτλ. Ἡ ἀξία ὑφίσταται· ὑφίσταται δὲ σήμερον, κατὰ τὴν στιγμὴν δηλαδὴ κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ λάβῃ χώραν ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις. Ἐὰν ἀντὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει ἄδειαν πρὸς ἀγορὰν, εἴχομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο κάλλιστα νὰ λάβῃ χώραν, μίαν πρᾶξιν ῥυμοτομίας καὶ ἀναγκαίως μίαν ἐκτίμησιν, εἰς τί ἀποτέλεσμα θὰ ἐφθάνομεν; Δὲν θὰ ἐφθάνομεν εἰς πολὺ ὑπερτέραν ἐκτίμησιν τοῦ γηπέδου αὐτοῦ; Ἀναμφισβητήτως, διότι ἡ πραγματικὴ ἀξία εἶναι κατὰ πολὺ ὑπερτέρα, ἐτέθησαν δὲ τὰ ἐκ τοῦ εἰσοδήματος τῶν οἰκοδομῶν στοιχεῖα διὰ νὰ δικαιολογήσωσι δῆθεν τὴν τιμὴν τῶν 40 δραχμῶν. Δὲν βλέπω, ὅτι ὑπάρχει τι τὸ δυνάμενον καὶ κατ’ ἐλάχιστον νὰ κάμῃ τὴν Βουλὴν νὰ διστάσῃ ὡς πρὸς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου εὑρίσκω ὅτι δὲν διατυποῦται ὡς ὤφειλε νὰ διατυπωθῇ, διότι καθιστᾶται δι’ αὐτοῦ μία ἐπικύρωσις ἀόριστος, χωρὶς νὰ μνημονεύωνται αἱ ἀγοραὶ, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν. Λέγει τὸ ἄρθρον 2: «Αἱ μέχρι τοῦδε ἄνευ εἰδικοῦ πρὸς τοῦτο νόμου γενόμεναι πρὸς ἐξωράϊσιν τοῦ Ζαππείου ἀγοραὶ ἀκινήτων ἐκ τῆς προειρημένης περιουσίας κυροῦνται». Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν τοιαύτην ἐπικύρωσιν;

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω κατάλογον τῶν ἀγορασθέντων κτημάτων.

§106ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνάγκη νὰ τὸν περιλάβητε εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§107Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θὰ τὸν φέρω.

§108ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν πρόκειται διόλου περὶ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος, τοῦ κηρύττοντος τὴν ἱερότητα τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὸ ἀπαραβίαστον αὐτῆς. Πρόκειται ἁπλῶς περὶ περιορισμῶν τῆς κυριότητος, τοὺς ὁποίους οἱ νόμοι καθιεροῦσι καὶ κατὰ τοὺς ὁποίους ἐπὶ πεντηκονταετίαν ὅλην ἐῤῥυθμίσθησαν σχέσεις νομικαὶ μεταξὺ ἰδιωτῶν καὶ Δημοσίου, μεταξὺ ἰδιωτῶν καὶ δήμων. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι διὰ τῆς προτάσεως περὶ ἀποῤῥίψεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐπρόκειτο νὰ ἀνακηρυχθῇ, ὅτι ἡ δήμευσις ἐπιτρέπεται· ἐπρόκειτο μόνον νὰ ὁρισθῇ ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν πρὸς ὁρισμὸν τῆς τιμῆς εἰς ἐξαγορὰν ἑνὸς γηπέδου, ἐκτὸς ἐὰν ὡρισμένοι λόγοι, ἐπιῤῥίπτοντες τὴν εὐθύνην τῆς βραδύτητος ἐπὶ τοῦ Δημοσίου, ἤθελον μεταβάλει τὸν χρόνον αὐτόν. Διὰ αὐτὸ ἰσχυρίσθην καὶ ἐπιμένω ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἡ ἀξία τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινομένου πρὸς ἀγορὰν γηπέδου πρέπει νὰ κανονισθῇ κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀπαγορεύσεως τοῦ οἰκοδομεῖν, διότι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἔπαυσε τὸ γήπεδον νὰ ἀνήκῃ κατὰ πλήρη κυριότητα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην.

§109ΡΑΛΛΗΣ. Τότε ἀλλοίμονον!

§110ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἶναι κύριος, μὲ τὸν περιορισμὸν ἐκεῖνον. Δὲν εἶπον ὅτι ἔπαυσε νὰ ἦναι κύριος ὁ ἰδιοκτήτης· ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι κύριος, ἀλλὰ μὲ τὸν περιορισμὸν τοῦ νόμου. Ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν εὐαρεστηθῇ νὰ φέρῃ τὴν πληροφορίαν περὶ τοῦ ἂν τὸ μέρος ἐκεῖνο ὑπήγετο εἰς ζώνην τῆς πόλεως, καὶ ἀπὸ ποίας ἐποχῆς, καὶ πλὴν τούτου, τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων τὸ γήπεδον λογίζεται ὡς ἔχον τοιαύτην ἀξίαν.

§111ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνόησα ποῦ στηρίζεται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁμιλῶν περὶ περιορισμῶν, ὅταν ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ περιορισμῶν, ἀλλὰ περὶ ἀπαλλοτριώσεως. Ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἡ δικαστικὴ περιορίζει τὰ πάντα. Οἱ περιορισμοὶ τῆς ἰδιοκτησίας, οἱ σχετιζόμενοι πρὸς τὴν χρησιμοποίησιν τῆς ἰδιοκτησίας, σχετικοὶ δὲ πρὸς τὴν τάξιν τῶν πόλεων, πρὸς τὰ σχέδια τῶν πόλεων, αὐτοὶ δὲν εἶναι περιορισμοὶ, οἱ ὁποῖοι σκοποῦσι νὰ κανονίσωσι τιμὰς τῶν ἰδιοκτησιῶν, εἶναι περιορισμοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι προσωρινὴν ἀξίαν, περιορισμοὶ, οἱ ὁποῖοι βεβαίως, ἂν ἐξετασθῶσιν αὐστηρῶς, ἀντιβαίνουσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ δὲν πρέπει ποτὲ νὰ γίνωνται ἄνευ ἀποζημιώσεως, ἀλλ’ εἶναι οἱ περιορισμοὶ ἐκεῖνοι τῆς ἰδιοκτησίας, οἱ ὁποῖοι συντελοῦσιν εἰς τὸ νὰ μὴ προσβάλλωνται δημόσια συμφέροντα, καὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ συνοδεύωνται ὑπὸ ἀποζημιώσεως. Λοιπὸν διατὶ ὁμιλεῖτε περὶ περιορισμῶν; Ἐνταῦθα ἔχετε ἀπαλλοτρίωσιν, καὶ δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι «ἔχομεν ἀπαλλοτρίωσιν, ἀλλὰ τὴν τιμὴν θὰ τὴν κανονίσωμεν κατὰ ἕνα περιορισμὸν, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς αὐτὴν τὴν ἰδιοκτησίαν.» Δὲν ἔχει ἀξίαν τὸ τοιοῦτον. Εἶναι δὲ πασίγνωστον βεβαίως, ὅτι ἡ τιμὴ, ἡ ὁποία προσδιωρίσθη διὰ τὸ γήπεδον αὐτὸ, ὅπως ἐννοοῦμεν πάντες, —καὶ αὐτὸ εἶναι, τὸ ὁποῖον προσπίπτει εἰς τὴν ἀντίληψίν μου, διότι διέρχομαι ἐκεῖθεν καθ’ ἡμέραν, κάμνων τὸν περίπατόν μου,—εἶναι μικρὰ, καὶ βεβαίως, ὅταν εἶδον ὅτι τεσσαράκοντα δραχμὰς τὸν πῆχυν ἐξετιμήθη τὸ γήπεδον ἐκεῖνο, θαυμάζω διὰ τὴν ὑποτίμησιν μᾶλλον, καὶ ὄχι δι’ ἄλλο.

§112Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ σχεδιαγραφήσεις τῶν πόλεων ἀποτελοῦσιν ἀληθῶς περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας. Λόγοι γενικοῦ συμφέροντος, τῆς εὐρυθμίας τῶν οἰκοδομῶν, τῆς εὐκοσμίας τῶν πόλεων, τῆς ὑγιεινότητος αὐτῶν δικαιολογοῦσι τοὺς περιορισμοὺς τούτους. Ἐὰν ἔχω γήπεδον ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁδοῦ Κολοκοτρώνη, μοὶ ἀπαγορεύεται νὰ τὸ οἰκοδομήσω, διότι τὸ σχέδιον τῆς πόλεως ἐῤῥυμοτόμησε τὸ οἰκόπεδόν μου τοῦτο, καὶ θέλει καταλάβει ἡ ὁδὸς ἐκείνη τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη ἐν τῷ σχεδίῳ. Κανονίζεται δὲ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλω οἰκοδομήσει ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Ἀθηνῶν εἶναι πολὺ προγενέστερον τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς ζώνης τῶν πόλεων ἐν γένει, διότι ὁ νόμος ὁ κανονίσας τὰ τῶν ζωνῶν τῶν πόλεων εἶναι ὁ νόμος ὁ ἐκδοθεὶς κατὰ τὸ 1856 περὶ πεζοδρομίων καὶ ὑπονόμων. Ἐκεῖνος ὁ νόμος περιέλαβε τὴν διάταξιν περὶ ζώνης τῶν πόλεων. Ἀλλὰ ὁ νόμος περὶ ζώνης τῶν πόλεων, ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, ἀπαγορεύει τὴν οἰκοδομὴν ἐντὸς τῆς ζώνης, ἡ ὁποία ὡρίσθη μετὰ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως. Λέγω «ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως», διότι ἀφοῦ ὑπάρχει σχέδιον ἐν τῇ πόλει, πάντα τὰ γήπεδα, τὰ ὁποῖα εἶναι οἰκοδομήσιμα κατὰ τὸ σχέδιον, ὑπερτιμῶνται. Οἱ ἄνθρωποι ἔχουν συμφέρον νὰ οἰκοδομήσωσιν ἐπὶ οἰκοπέδων, ἤτοι ἐπὶ γηπέδων προωρισμένων εἰς οἰκοδομάς. Εἶναι λοιπὸν ἀπηγορευμένον νὰ οἰκοδομήσωσι μετὰ τὸ σχέδιον ἐν τῇ ζώνῃ τῆς πόλεως. Διὰ νὰ ὑποχρεωθῶσι λοιπὸν πάντες νὰ οἰκοδομήσωσιν ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ κατὰ τὸ σχέδιον, ἀπαγορεύεται ἡ οἰκοδομὴ ἐν τῇ ζώνῃ. Ἀλλὰ ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη δὲν εἶναι περιορισμός· εἶναι ἀναίρεσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, καὶ διὰ νὰ τὴν ἐφαρμόσητε, ὅσον τὸ σχέδιον διαγράφει, πρέπει ἀμέσως νὰ καλῶνται οἱ ἰδιοκτῆται καὶ ν’ ἀποζημιῶνται μὲ τὴν ἀξίαν τοῦ γηπέδου, τὴν ὁποίαν τοῦτο ἔχει κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην. Ἀλλ’ ἡ οἰκοδομὴ τοῦ μακαρίτου Κλωνάρη, ἥτις περιῆλθεν εἰς κτῆσιν τοῦ μακαρίτου Ὀρφανίδου, εἶναι οἰκοδομή, ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρω ἂν ἦναι σύγχρονος μὲ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως, βεβαίως ὅμως εἶναι προγενεστέρα τοῦ νόμου περὶ ζώνης τῆς πόλεως. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι τὴν οἰκοδομὴν αὐτὴν κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους τῆς ἀφίξεώς μου εἰς Ἀθήνας, ὅτε ἐσπούδαζον ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ· ἀλλ’ ὕστερον πάλιν ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐχρειάσθη κόπος, ἵνα πεισθῇ ὁ Κλωνάρης νὰ τὴν πωλήσῃ, καὶ κατόπιν ὁ Ὀρφανίδης, διότι τότε ἡ Βασίλισσα Ἀμαλία ἐπεθύμει νὰ ἐπεκτείνῃ τὸν Βασιλικὸν κῆπον μέχρι τῶν κιόνων τοῦ Ὀλυμπίου Διὸς καὶ νὰ περιλάβῃ καὶ ταύτην, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐλέγετο, ὅτι ἡ Βασίλισσα Ἀμαλία προσέφερεν 80,000 δρ. εἰς τὸν Κλωνάρην, ὁ ὁποῖος δὲν ἔστεργεν. Ὅταν λοιπὸν ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως καὶ νὰ ἀπαγορευθῇ εἰς τὸν Κλωνάρην, ἢ τὸν δικαιοδόχον αὐτοῦ Ὀρφανίδην, νὰ μένῃ ἐν τῇ ζώνῃ τῆς πόλεως, ἔπρεπε ν’ ἀποζημιώσωσι τὸν ἄνθρωπον, νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν οἰκοδομήν του, ἑπομένως νὰ ἀγοράσωσι καὶ τὸ γήπεδόν του, καὶ νὰ τὸν πληρώσουν ὅπως κατεδαφίσωσι τὴν οἰκοδομήν. Τὴν ζώνην τῆς πόλεως πολλάκις παρεβίασαν οἱ ἰδιῶται· καὶ δύναμαι νὰ ἀναφέρω τι, τὸ ὁποῖον ἐνθυμοῦμαι. Ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ ἱππικοῦ Ἰωάννης Ταμπακόπουλος ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν του ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πατησίων, ἐπὶ τῆς ζώνης τῆς πόλεως. Ἡ Ἀρχὴ δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της, ν’ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἀνέγερσιν, καὶ ἡ οἰκία αὕτη σῴζεται ἀκόμη ἐκεῖ, διότι τότε ἦτο ζώνη τῆς πόλεως. Τώρα πλέον δὲν εἶναι ἐκεῖ ἡ ζώνη τῆς πόλεως. Ἀλλὰ ἡ ἀπαγόρευσις, ἡ ἀναίρεσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ κύριος τῶν γηπέδων αὐτῶν, περὶ ὧν πρόκειται, αὐτὴ ἡ ἀναίρεσις δὲν ἐξετελέσθη, καὶ ἀφέθη ἐν τῇ κατοχῇ τῆς ἰδιοκτησίας του ὁ μακαρίτης Κλωνάρης, καὶ κατόπιν ὁ μακαρίτης Ὀρφανίδης. Ἀλλ’ αὕτη ἤρθη μετὰ ταῦτα, διότι ἄλλο διάταγμα προσδιώρισε σχέδιον τῆς πόλεως ὄχι πλέον ἐκεῖ, ἀλλ’ ἀπωτέρω, καὶ αὐτὸ ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1885, ἐπὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ Λομβάρδου. Οὕτως ἡ ζώνη τῆς πόλεως, καὶ ἂν διήρχετο ἐκεῖθεν, ἔνθα ὑπάρχει ἡ ἰδιοκτησία τοῦ μακαρίτου Ὀρφανίδου, ἀπεμακρύνθη 1500 μέτρα, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ὁ λόγος ὁ ἀναιρῶν τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, ὅπερ ἔμεινεν ἀκέραιον εἰς τὴν κατοχὴν καὶ εἰς τὴν χρῆσιν καὶ εἰς τὴν ἀπολαυὴν τοῦ ἰδιοκτήτου· τοιουτοτρόπως ἀπηλλάγη τῆς μιᾶς προσβολῆς τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας. Ἀλλὰ ἐπῆλθεν ἡ δευτέρα προσβολὴ, ἡ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1869, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀπηγορεύθη νὰ οἰκοδομῶσιν ἐν τῇ περιοχῇ ἐκείνῃ. Ἀλλ’ ἡ οἰκοδομὴ ὑπῆρχε· δὲν ἐκάλεσαν τὸν ἰδιοκτήτην ν’ ἀποζημιώσωσιν αὐτὸν διὰ τὴν οἰκοδομὴν καὶ λάβωσι τὴν κατοχὴν αὐτῆς, ἢ ἐκάλεσαν μὲν αὐτὸν, ἀλλὰ ἠνέχθησαν νὰ ἐξακολουθῇ αὐτὸς καὶ νὰ νέμηται τὴν οἰκοδομήν του. Τὰ δὲ πράγματα ἔμενον οὕτω μέχρι τοῦδε. Τώρα δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων ζητεῖ νὰ καταλάβῃ τὸν χῶρον, τὸν ὁποῖον εἶχε δικαίωμα νὰ καταλάβῃ ἀπὸ τοῦ 1869, ἀλλὰ παρέλιπε νὰ καταλάβῃ. Εἶναι λοιπὸν δικαία ἡ ἀξίωσις τοῦ ἰδιοκτήτου ν’ ἀποζημιωθῇ, καὶ εἶναι εὐλαβεστάτη ἡ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ζητεῖ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἄδειαν, ἵνα ἀποζημιώσῃ αὐτόν. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδει εἰς πάντα ταῦτα ὁ ἐκ Θήρας κ. Βουλευτὴς, δὲν εἶναι μόνον ἀνευλαβὴς πρὸς τὴν προστασίαν, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα χορηγεῖ εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν, ἀλλ’ εἶναι καὶ σκληρὰ μέχρι βαθμοῦ ἀσυγχωρήτου, ἐνῷ οὐδεὶς νόμος μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἤμεθα τοσοῦτον σκληροί. Ἡ καταδίκη τῆς οἰκίας ὑπῆρχεν ἐν ὅσῳ ἡ ζώνη τῆς πόλεως παρεῖχε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Διοίκησιν, ἵνα καταλάβῃ τὴν οἰκίαν, καὶ τοῦτο ἐξηκολούθησεν ἐπὶ διάρκειαν 27 χρόνων. Ἀλλὰ δὲν εἶχε καταλάβει αὐτὴν ἡ Διοίκησις πράγματι, τὴν ἀφῆκε δ’ ὑπάρχουσαν. Μετὰ τὴν μετάθεσιν ὅμως τῆς ζώνης ἀπωτέρω ἐξέλιπεν ἡ καταδίκη αὕτη τῆς οἰκίας. Ἡ οἰκία προωρίσθη μὲν ἀληθῶς πρὸς κατάληψιν ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1869, ἀλλὰ δὲν κατελήφθη, οὐδὲ δύναται νομίμως νὰ παραταθῇ ἡ καταδίκη τῆς οἰκίας, νὰ μένῃ ἐκεῖ ἄθικτος, νὰ φθίνῃ ἑτοιμόῤῥοπος, καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδὲν δικαίωμα ἐπισκευῆς τῆς ἰδιοκτησίας, οὔτε ἀποζημιώσεως τοῦ ἰδιοκτήτου. Τοῦτο εἶναι ἄδικον· οὐδεὶς νόμος τὸ δικαιολογεῖ ἢ ἐπιβάλλει. Ἡ ἀδικία ὑπερβαίνει τὰ ὅρια πάσης νομοθεσίας καὶ πάσης διοικήσεως. Ἐὰν ὑπῆρχε δικαίωμα εἰς τὴν Διοίκησιν ν’ ἀπαγορεύσῃ πᾶσαν μεταβολὴν ἢ ἀνακαίνισιν τῆς οἰκίας, ἔπρεπεν ἡ Διοίκησις νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ, νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ οἰκοδομηθῇ θέατρον, νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ οἰκοδομηθῇ καφενεῖον. Ἀλλ’ ἡ μὲν Διοίκησις ἀφῆκε καὶ ᾠκοδομήθη θέατρον, ἀφῆκε καὶ ᾠκοδομήθη καφενεῖον, ὁ ἰδιοκτήτης νέμεται τὸ θέατρον αὐτὸ καὶ τὸ καφενεῖον, τώρα δὲ ἰσχυρίζονται, ὅτι ἀπώλεσε τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτητίας του, διότι ὁ τόπος ἦτο προωρισμένος, ἵνα καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ Ζαππείου, τοῦτον ὅμως οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα δὲν κατέλαβον, ἀλλὰ ἀφῆκαν εἰς τὴν διάθεσιν αὐτοῦ· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἕνεκα τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ τοῦ τόπου, δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ οἰκοδομήσῃ θέατρον καὶ καφενεῖον, διὰ τοῦτο ζητοῦσι ν’ ἀπαγορεύσωσιν εἰς αὐτὸν ν’ ἀπολαμβάνῃ τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν οἰκοδομῶν του. Ἐγὼ βεβαίως δὲν συμφωνῶ παντάπασι μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Θήρας μεθ’ ὅλην τὴν ἀναγνώρισιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐποιήσατο.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται τῷ Ὑπουργῷ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ἀντιπροσώπῳ τῆς εἰς τὸ ἔθνος κληροδοτηθείσης Ζαππείου περιουσίας, νὰ προβῇ εἰς τὴν διὰ λογαριασμὸν αὐτῆς ἐξαγορὰν τῆς ἐντὸς τῆς περιοχῆς τοῦ καταστήματος τῶν Ὀλυμπίων κειμένης ἰδιοκτησίας τῶν κληρονόμων Θεοδώρου Ὀρφανίδου, ἀποτελουμένης ἐκ πήχεων τεκτονικῶν τετραγωνικῶν 4,000, ἀντὶ τιμήματος δραχμῶν ἑκατὸν πεντήκοντα χιλιάδων. «Ἐπιτρέπεται ὡσαύτως τῷ αὐτῷ Ὑπουργῷ νὰ ἀγοράσῃ διὰ λογαριασμὸν τῆς αὐτῆς περιουσίας γήπεδον ἀξίας μέχρι δεκαπεντακισχιλίων δραχμῶν καὶ ἀνταλλάξῃ τοῦτο μετὰ τοῦ γηπέδου, ἐν ᾧ κεῖται τὸ Ἀγγλικὸν Νεκροταφεῖον.»

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει καταμέτρησις ὑπὸ μηχανικῶν τῆς ἐκτάσεως, καὶ δυνατὸν αὕτη νὰ ἦναι 4,500 ἢ 3,800 πήχεις, διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ἀπαλειφθῶσιν οἱ δύο τελευταῖοι στίχοι τῆς πρώτης παραγράφου, διότι ἐνδέχεται νὰ ἐγερθῶσιν ἀπαιτήσεις, ὅτι ἐπωλήθησαν 4,000 πήχεις καὶ ὄχι 4,500.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§116Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιφυλάσσομαι ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου νὰ φέρω τὸν κατάλογον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ ταμείου ἐν Θεσσαλίᾳ.

§118ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. Πάλιν ζητῶ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, πρῶτον διότι δὲν ὑπάρχει δικαιολογητικὴ ἔκθεσις, δεύτερον διότι ἔπρεπε τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια νὰ συζητηθῶσιν ἐν ὡρισμένῃ ἡμέρᾳ ὅλα ὁμοῦ, τρίτον δὲ διότι δὲν ὑπάρχουν παρόντες ὅλοι οἱ ἐκ Θεσσαλίας ἀντιπρόσωποι.

§119ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν προλαλήσαντα συνάδελφον, διότι νομίζω, ὅτι, ἐὰν καθ’ ἑκάστην ἑσπέραν ζητεῖται ἡ ἀναβολή, οὐδέποτε θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναντιῤῥήτως σπουδαιότατα. Νομίζω, ὅτι τροπολογίαι ὑπεβλήθησαν παρὰ τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφων, καὶ ἐγὼ σκοπεύω νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν καὶ τρίτην ἀνάγνωσιν αὐτοῦ δυνάμεθα καὶ τὸ νομοσχέδιον νὰ συζητήσωμεν καὶ τὰς τροπολογίας νὰ ὑποβάλωμεν. Αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ δίκαιον καὶ τὸ ὀρθόν.

§120ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον νὰ μὴ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια, ἐγὼ ἐζήτησα νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ὑποβληθῶσι τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια καὶ νὰ συζητηθῶσι.

§121Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια εἶναι πάντα ὑποβεβλημένα, καὶ ἐπερίμενα νὰ γένηται συζήτησις ἐπὶ τῶν πορισμάτων καὶ τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ ἐξέθηκεν ἐν τῇ ἐκθέσει, ἣν εἰσηγάγομεν εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὰ πορίσματα ταῦτα, δύο μόνον νομοσχέδια δὲν πρέπει νὰ συζητηθῶσι, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας στρεμματικῆς τῶν βοσκῶν. Τῶν δύο τούτων νομοσχεδίων τιθεμένων κατὰ μέρος, μένουσι τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως γαιῶν εἰς τοὺς γεωργοὺς καὶ τὸ περὶ Γεωργικοῦ ταμείου. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, ὁπόταν θέλητε, ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀρχίσωμεν, διότι, ἂν ἀναβάλλωμεν καθ’ ἡμέραν, θέλει ματαιωθῆ ἡ εὐκολία, τὴν ὁποίαν ἠδυνήθημεν νὰ πορισθῶμεν διὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Τραπέζης.

§122ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐνισχύω ἐγὼ τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν παρὰ τοῦ ἐκ Καρδίτσης ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, καὶ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ἀνέφερεν, ἀλλ’ ἰδίως διὰ τὸ ἄσκοπον τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ἄσκοπον δὲ τοῦ νομοσχεδίου δείκνυται ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ τελευταῖον ἄρθρον τούτου λέγει (ἀναγινώσκει): «Δι’ εἰδικῶν νόμων θέλουσιν ὁρισθῆ ὁ σκοπὸς ἢ οἱ σκοποί, πρὸς οὓς θέλουσι διατεθῆ, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ 1 ἄρθρου, τὰ κεφάλαια τοῦ ταμείου τούτου, ὡς καὶ τὰ τῆς κατὰ ταῦτα διαχειρίσεως αὐτῶν.»

§123Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ζητήσατε τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου.

§124ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἵνα ψηφίσωμεν ἕνα νόμον, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὰς σκέψεις, αἱ ὁποῖαι ἐπέβαλον τὴν σύνταξιν τοῦ νόμου, καὶ νὰ γνωρίζωμεν τὸν σκοπόν, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀποβλέψῃ. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἄγνωστος, καὶ ἐὰν μεθαύριον, ὅτε θὰ συζητηθῇ ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ ὁρίζῃ τοὺς σκοποὺς ἢ τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου, ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἀποῤῥίψῃ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, πρὸς τί τότε νὰ ψηφισθῇ τὸ παρὸν νομοσχέδιον; Διὰ τοὺς λόγους τούτους παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§125ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Διὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς συνταχθείσης ὑπὸ τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπείας καὶ διανεμηθείσης ἤδη πρό τινων ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τὴν ὀρθοτάτην παρατήρησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια, περιλαμβανόμενα ἅπαντα ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, θεωροῦνται ὑποβεβλημένα εἰς τὴν Βουλήν· ἑπομένως ὁ πρῶτος ἰσχυρισμὸς τοῦ ἐκ Καρδίτσης ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἀξιοῦντος νὰ συνυποβληθῶσιν ἅπαντα, ἵνα δεχθῇ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένου ὡς δευτέρου νομοσχεδίου περὶ συττάσεως Γεωργικοῦ ταμείου ἐν Θεσσαλίᾳ, δὲν ἔχει βάσιν. Εἰδικῶς ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπιφυλασσόμενος νὰ συζητήσω, ἀποδέχομαι προθύμως τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Τρικκάλων βουλευτοῦ κ. Χατζηπέτρου, προτείνοντος νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ ὑποβάλωμεν τροπολογίας καὶ νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν καὶ τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Τινὲς τῶν ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφων κατήρτισαν ἤδη τροπολογίαν μακρὰν ἐπὶ τῶν διαφόρων ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου. Τὴν τροπολογίαν ταύτην, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ μετέχω, ὑποβάλλω ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν Βουλήν, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 195).

§127ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Συμπληρῶν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, πληροφορῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος, ὅτι ἀκριβῶς τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τοῦ ὁποίου μνείαν ἐποιήσατο, τροποποιεῖται διὰ τῶν ὑποβαλλομένων τροπολογιῶν, καὶ θὰ μείνῃ εὐχαριστημένος, ἅμα τυπωθῶσι καὶ ἀναγνωσθῶσιν αἱ τροπολογίαι αὗται.

§128ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἂς ἀναμείνωμεν λοιπόν.

§129ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ὄχι! ἂς ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§130ΚΡΙΤΣΑΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀτελῆ πράγματα. Διατὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐν ἐπιγνώσει ὅτι θὰ τροποποιηθῇ τοῦτο; Δὲν εἶναι σοβαρὰ πράγματα αὐτά!

§131ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ διορίσῃ μέλος τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη ἡ προεπεξεργασία τῶν τριῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ ταμείου ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου νομίζω, ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ πληροφορήσω καὶ τὴν Βουλήν καὶ τὸν ἐκ Καρδίτσης ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅστις ἔλαβε τὸν λόγον, ἵνα ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, προβαλὼν τὴν μὴ ὑποβολὴν ἐκθέσεως ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς, ἔχω ὑποχρέωσιν, λέγω, ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τοιαύτη ἔκθεσις ὑπεβλήθη. Ὑπεβλήθησαν μάλιστα δύο ἐκθέσεις, ἡ μὲν μία τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ δὲ ἑτέρα τῆς μειοψηφίας, ἧς καὶ ἐγὼ ἀπετέλεσα μέρος, ὑπῆρξα δὲ καὶ εἰσηγητής. Ὥστε δὲν νομίζω, ὅτι λόγος τῆς ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι αὐτός. Ἀλλὰ θὰ ταχθῶ μετὰ τῆς γνώμης τοῦ ἑτέρου συναδέλφου, τοῦ ἐκ Φθιώτιδος, ὅστις ἐχαρακτήρισεν ἄσκοπον τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀπὸ τοῦδε. Λέγω δὲ, ὅτι θεωρῶ ἄσκοπον τὴν συζήτησιν, ὄχι διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι δηλαδὴ δι’ εἰδικῶν νόμων θέλουσιν ὁρισθῆ οἱ σκοποὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἀλλὰ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον. Ἐγώ, ὡς καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, τῇ προμελετησάσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω, ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ ταμείου ἐν Θεσσαλίᾳ θέλει χρησιμεύσει ὡς τὸ ὄργανον, ὡς τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει πραγματοποιηθῆ ἐν Θεσσαλίᾳ ἀνώτερος σκοπός, ὁ σκοπὸς τῆς ἀποδόσεως ἰδιοκτησίας εἰς πενομένας ἐν Θεσσαλίᾳ οἰκογενείας, τὰς στερουμένας πάσης ἰδιοκτησίας, ὅτι θὰ χρησιμεύσῃ δηλαδὴ ὡς ὄργανον πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὑποβληθὲν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ κτημάτων. Ἐφ’ ὅσον δὲ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἀναγράφεται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, οὔτε ὑπάρχει πιθανότης ὅτι θέλει συζητηθῆ, νομίζω ὅτι δὲν παρέχεται ἡ ἀφορμή, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, μεταβαλλόμενον εἰς νόμον, ἀποβλέψῃ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ διὰ τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Θεωρῶ ἕνεκα τούτων ἄσκοπον καὶ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ ὄχι μόνον ἄσκοπον, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιον, διότι τοῦτο ἐπιβάλλει βάρη καὶ ὑποχρεώσεις εἰς τὸν Θεσσαλικὸν λαόν. Διότι, ἐὰν καὶ ἐπιπολαίως ἀκόμη παρατηρήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἴδωμεν, ὅτι νέα βάρη ἐπιβάλλονται καὶ νέοι φόροι εἰς τὸν Θεσσαλικὸν λαὸν, χάριν τῆς καταρτίσεως τοῦ ταμείου τούτου. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ὁ σκοπὸς ὁ θεμελιώδης, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι θέλει πραγματοποιηθῆ,—καὶ θὰ ἦναι βέβαιον, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ συσχετισθῇ μὲ τὸ προκείμενον,—ἐφ’ ὅσον, λέγω, δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ σκοπὸς, ὁ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐπιδιωκόμενος, χάριν τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλονται νέοι φόροι εἰς τὴν Θεσσαλίαν, θέλει πραγματοποιηθῆ, δὲν εἶναι πρέπον, νομίζω, νὰ προβῶμεν μονομερῶς εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω ὅτι εἶναι πρόωρος ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην τῶν ἄλλων συναδέλφων, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὄχι ἵνα ἔλθωσιν οἱ ἐκ Θεσσαλίας Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι, ἐὰν ἐνδιαφέρωνται, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, δύνανται νὰ ἔλθωσιν, ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον, ὅπως συσχετισθῇ, ὡς εἶπον, μετὰ τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν ἄξονα, περὶ τὸν ὁποῖον στρέφεται ὅλη αὐτὴ ἡ μεταῤῥύθμισις ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅπως συγχρόνως συζητηθῶσιν ἀμφότερα.

§132ΤΟΠΑΛΗΣ. Δὲν ἔχει δίκαιον ὁ ἐκ Φθιώτιδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς, λέγων ὅτι δὲν ὑπάρχει σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖται ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἶναι ἀναγεγραμμένον νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἑπομένως ἀμέσως ἐκδηλοῦται εἷς τῶν σκοπῶν, διὰ τοὺς ὁποίους προωρίσθη τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ ταμείου ἐν Θεσσαλίᾳ. Οὔτε εἶναι ὁ μόνος σκοπὸς τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις μέρους τῶν τσιφλικίων, διότι τοῦτο θὰ γείνῃ δι’ αὐτῆς τῆς ἀπαλλοτριώσεως, θὰ πληρωθῶσι δηλ. τὰ ἔξοδα τῆς ἀπαλλοτριώσεως δι’ ἐτησίων δόσεων τῶν χωρικῶν. Εἶναι λοιπὸν διάφοροι οἱ σκοποὶ τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου, εἷς δὲ τῶν κυρίων σκοπῶν εἶναι καὶ αὐτὸς, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιδιωχθῇ διὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθν. Τραπέζης. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, δύνανται δὲ συγχρόνως νὰ ὑποβληθῶσι καὶ τὰ ἄλλα νομοσχέδια, ἐν τοῖς ὁποίοις ἐμπεριέχονται οἱ διάφοροι σκοποὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ νὰ ἔλθωσιν εἰς συζήτησιν.

§133ΚΡΙΤΣΑΣ. Πῶς θὰ μᾶς βεβαιώσητε, ὅτι θὰ ψηφισθῶσιν ἐκεῖνα;

§134ΤΟΠΑΛΗΣ. Δὲν δύνανται ὅμως βεβαίως νὰ συζητῶνται συγχρόνως ὅλα.

§135ΡΑΛΛΗΣ. Ἐφρόνουν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι οἱ συνάδελφοι ἐκ Θεσσαλίας ἤθελον φροντίσει νὰ πείσωσι τοὺς συμπολίτας αὐτῶν, ὅτι ὑπάρχει εἷς λόγος εὔλογος, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς αὐτοὺς τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Τὸ 2ον ἄρθρον ἐπιβάλλει μίαν πρόσθετον φορολογίαν, ἥτις δὲν εἶναι λίαν ἐλαφρὰ διὰ τὴν Θεσσαλικὴν παραγωγὴν ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς εὑρίσκεται αὕτη σήμερον· διότι τὸ ἄρθρον λέγει: «Τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τούτου, πλὴν τῶν ἑκάστοτε δι’ εἰδικῶν νόμων καθοριζομένων, ἀποτελοῦνται ἐξ εἰσφορῶν· αʹ) ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων ἢ μεταφερομένων διὰ θαλάσσης ἐκ τῶν λιμένων τῆς Θεσσαλίας. 1) Σίτου, ἀλεύρων ἐν γένει καὶ σεμιδάλεως, ἑνὸς λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν. 2) Κριθῆς, βρώμης καὶ ἀραβοσίτου, ἡμίσεως λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν. 3) Ὀσπρίων ἐν γένει καὶ ὀρύζης, ἑνὸς καὶ ἡμίσεως λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν. 4) Καπνοῦ ὑφ’ οἱανδήποτε μορφὴν, τουμπεκίου καὶ βάμβακος, πέντε λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν. 5) Ξηροῦ χόρτου, τριάκοντα λεπτῶν καθ’ ἑκατοστὺν ὀκάδων. 6) Μεγάλων ἐν γένει ζώων δραχμῶν δύο, χοίρων δραχμῆς μιᾶς, καὶ μικρῶν ζώων λεπτῶν εἴκοσι κατὰ κεφαλήν. βʹ) ἐπὶ τῶν κατ’ ἔτος βεβαιουμένων δημοσίων φόρων ζώων καὶ βοσκῶν ἐν τοῖς νομοῖς Λαρίσης καὶ Τρικκάλων ἑνὸς προσθέτου δεκατημορίου.» Πρόκειται λοιπὸν περὶ νέας ἐπαχθεστάτης φορολογίας ἐπὶ τῆς Θεσσαλικῆς παραγωγῆς, ἥτις φορολογία θὰ καταστήσῃ ἄνισον τὸν συναγωνισμὸν διὰ τὴν Θεσσαλικὴν παραγωγὴν πρὸς τὴν παραγωγὴν τοῦ λοιποῦ Κράτους. Διότι, ἐνῷ ἡ παραγωγὴ τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους δὲν θὰ ὑφίσταται ταύτην τὴν φορολογίαν τὴν ἐπαχθῆ, ὅλα τὰ προϊόντα, τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ἐξαγόμενα ἐκ Θεσσαλίας, θὰ ὑφίστανται αὐτὴν τὴν φορολογίαν. Καθιστᾶται λοιπὸν μία ἀνισότης ἐν ᾧ συναγωνισμῷ μεταξὺ τῶν προϊόντων τῶν Θεσσαλικῶν καὶ τῶν προϊόντων τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, καὶ ἡ ἀνισότης αὕτη δὲν θὰ ἐφαίνετο ἐπαχθής, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν διὰ τῆς προσθέτου ταύτης φορολογίας ἐπεδιώκετο σκοπός, καὶ ἀπεδεικνύετο, ὅτι ἐπιδιώκεται σκοπός, δι’ οὗ ἤθελε κατορθωθῆ, ὅπως ἡ Θεσσαλικὴ παραγωγὴ ὄχι μόνον ἀπαντήσῃ τὰ βάρη τὰ νέα, τὰ ὁποῖα ἐπιπροστίθενται εἰς αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ἐξισωθῇ ἐν τῷ συναγωνισμῷ πρὸς τὴν παραγωγὴν τοῦ λοιποῦ Κράτους. Ἐντεῦθεν ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ τελευταίου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ πέρυσιν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ παρετηρήθη, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἀλλὰ τοὐλάχιστον πέρυσι τὸ νομοσχέδιον ἤρχετο μετὰ τριῶν ἄλλων νομοσχεδίων, ἀφορώντων εἰς τὴν Θεσσαλικὴν ἰδιοκτησίαν. Καὶ τὸ μὲν ἓν κατεδικάσθη καὶ οὔτε πρόκειται ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὸ δὲ περὶ προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τῶν προσόδων ἐθεωρήθη τόσον τερατῶδες, ὥστε καὶ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου τὸ ἐγκατέλιπε, καὶ ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἀπεδόθη τὸ νομοσχέδιον, ἐφρόντισαν νὰ νίψωσιν ἐπιμελῶς χεῖρας καὶ πρόσωπον, διὰ ν’ ἀποφύγωσι τὴν κατηγορίαν τῆς πατρότητος. Τὸ ἄλλο νομοσχέδιον ποῦ εἶναι; δὲν τὸ βλέπω ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Κυρίως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὡς καὶ ἡ ἐπιπρόσθετος φορολογία ἀπέβλεπον εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτῶν. Διὰ τῶν προσθέτων αὐτῶν βαρῶν ἐπεδιώκετο ὁ σκοπὸς τοῦ νὰ κατασταθῶσιν ἰδιοκτῆται αἱ οἰκογένειαι τῶν ἀγροληπτῶν. Καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο φαίνεται ἐγκαταλελειμμένον, δι’ αὐτὴν τὴν σύνοδον τοὐλάχιστον. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θεωρεῖται ἤδη ἐγκαταλελειμμένον καὶ ἐκ τῶν λόγων, οἵτινες ἀναγράφονται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς, οὐχὶ τῆς εἰδικῆς, ἀλλὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις κατηρτίσθη ἐφέτος παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἥτις μεταβᾶσα ἐπιτοπίως συνέταξε τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην. Λοιπὸν δὲν βλέπομεν τὸν σκοπὸν πλέον, ὅστις δικαιολογεῖ τὰ ἐπιπρόσθετα ταῦτα βάρη. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Βόλου ἀνέφερεν ἕτερον νομοσχέδιον, ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, τὸ περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν ἐκεῖ πρόκειται περὶ συμβάσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀνελάμβανε νὰ συστήσῃ Γεωργικὴν Τράπεζαν. Μόνον αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας προετίθετο νὰ ὑποβάλῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαμπάκας Βουλευτής...

§136ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν.

§137ΡΑΛΛΗΣ. .. αἱ ὁποῖαι ἠμπορεῖ νὰ ἦναι γνωσταὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι βεβαίως ἀνεκοινώθησαν αὐτῷ, αἵτινες ὅμως δὲν εἶναι γνωσταὶ εἰς τὴν Βουλήν, ἐσχετίζοντο πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ γνωρίσωμεν καὶ τὰς τροπολογίας.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου δὲν εἰσάγεται ἤδη πρώτην φοράν. Ταμεῖον τοιοῦτον εἶχε συστηθῆ διὰ νόμου ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1889, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται εἰδικὴ φορολογία εἰς τὰ προϊόντα τὰ μνημονευόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ ταμείου, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ἡ πρόσοδος αὐτοῦ εἰς κατασκευὴν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη εἶχεν ὑπολογισθῆ εἰς 18 ἑκατομμύρια. Ὅταν κατηργήθησαν πᾶσαι αἱ ἄλλαι, αἱ διὰ νόμου παρακεχωρημέναι, πρὸς συνομολόγησιν δανείων ἄδειαι, κατηργήθη καὶ τὸ μέρος τοῦ νόμου ἐκείνου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδίδετο ἄδεια πρὸς συνομολόγησιν δανείου, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὑπηρετηθῆ ἐκ τῆς φορολογίας αὐτῆς. Ἑπομένως δὲν προβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν καινόν τι, ἄγνωστόν τι· ἀνανεοῦται θεσμὸς, ὁ ὁποῖος ἐνομοθετήθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐκυρώθη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, καὶ ἴσχυε πρὸ δύο ἔτι ἐτῶν. Βεβαίως τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον δὲν θέλει χρησιμεύσει διὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον προτείνει πρὸς μεταβολὴν τοῦ τρόπου τῆς φορολογίας τῶν βοσκῶν· οὐδὲν κοινὸν ἔχει μετ’ αὐτοῦ. Κατ’ ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον, αἱ βοσκαὶ ἐφορολογοῦντο ὅπως ἐφορολογοῦντο πᾶσαι αἱ βοσκαί· κατ’ ἐξαίρεσιν δὲ, ἡμεῖς ἐπροτείναμεν νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰδικὴ φορολογία εἰς τὰς βοσκὰς τῆς Θεσσαλίας, ἡ στρεμματικὴ, πρῶτον διὰ σκοπὸν ταμιευτικὸν, δεύτερον διότι ἐνομίζομεν, ὅτι ἡ δικαιοσύνη περὶ τὴν κατανομὴν τοῦ φόρου ἀπῄτει νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν οἱ κάτοχοι τῶν βοσκῶν περισσότερον ἢ ὅσον ἐπιβαρύνονται μέχρι τοῦδε. Ἑπομένως οὐδαμῶς τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τῆς φορολογίας τῶν βοσκῶν εἰς στρεμματικὴν φορολογίαν συνδέεται μετὰ τοῦ νομοσχεδίου, οὐδὲ, ἐὰν ἐκεῖνο ἐτέθη κατὰ μέρος, πρέπει νὰ περιπέσῃ εἰς ἀχρηστίαν τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εὗρε συγγένειαν μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν νομοσχεδίων. Ἐγὼ δὲν κατεδίκασα οὐδὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ στρεμματικῆς φορολογίας, οὐδὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀλλαγῆς τῆς φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ἐσυστήθη ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία παρεκλήθη νὰ μελετήσῃ τὰ διάφορα θέματα, μετέβη εἰς Θεσσαλίαν, ἐμελέτησε καὶ ἐπανῆλθε, καὶ διὰ τῆς ἐκθέσεώς της ἐγνωμοδότησε νὰ μὴ ψηφισθῇ οὐδὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ στρεμματικῆς φορολογίας, οὐδὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῆς ἀποδεκατώσεως τῶν καρπῶν πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Δὲν ὑπάρχει τὸ ἀπαίσιον καὶ τὸ μαῦρον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς περιγράφει. Ἐγὼ δὲ εἶπον, ὅτι στέργω νὰ συμμορφωθῶ μὲ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ μὴ ἀναγράψω εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὰ δύο ἐκεῖνα νομοσχέδια. Ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως δανείων εἰς τοὺς χωρικούς. Αὐτὸ οὐδ’ ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ἐγκατέλιπεν, οὐδ’ ἐγώ. Ἀλλὰ διατὶ δὲν ἀνεγράφη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει; Διότι ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης, ἡ δὲ σύμβασις αὕτη περιέχει ἕνα ὅρον, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἔλαβε, φαίνεται, τὸν καιρὸν νὰ μελετήσῃ. Κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἡ Τράπεζα ἀνελάμβανε νὰ δανείζῃ μέχρις ἓξ ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐπὶ τόκῳ 5½% εἰς τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἑπομένως ἡ ἀναγραφὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου συνεδέετο μετὰ τῆς ἀναγραφῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· διότι, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ Γεωργικὸν ταμεῖον, ὁ ὅρος, τὸν ὁποῖον περιέλαβεν ἡ σύμβασις, ἡ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῆς Τραπέζης συνομολογηθεῖσα, ματαιοῦται. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ ὅρος οὗτος εἶναι ὅρος εὐνοϊκὸς διὰ τὰ Θεσσαλικὰ συμφέροντα, διότι δὲν θέλει εἶσθαι δυνατὸν νὰ συγκομίσῃ τὸ ταμεῖον ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ὅλα τὰ χρήματα, ἐγένετο δὲ δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἓν τραπεζικὸν κατάστημα, τὸ ὁποῖον ἐδάνειζεν εἰς δόσεις 6,000,000 ἐπὶ τόκῳ 5½%. Νομίζω ὅτι ἡ σύμβασις συμφέρει εἰς τοὺς Θεσσαλούς. Ἀλλὰ διατὶ δὲν ἀναγράφεται τὸ νομοσχέδιον τὸ ἄλλο; Προέταξα τοῦτο, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ συζητήσω καὶ ἐκεῖνο. Συζητήσατε τὸ περὶ Γεωργικοῦ ταμείου, καὶ συζητήσατε κατόπιν καὶ τὸ ἄλλο.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμμένετε εἰς τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, κύριε Τσαμαγκίδη;

§140ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὑμῖν, ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν πᾶσα πρότασις περὶ ἀναβολῆς πρέπει νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ δέκα. Εἶσθε δέκα; Παρακαλῶ νὰ τὸ δηλώσητε. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 10). Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, ἐὰν παραδέχεται τὴν ἀναβολήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§142ΣΤΑΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Γεωργικοῦ ταμείου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12 καὶ 40′ τῆς νυκτός.