1896.12.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

Τῆς 11 Δεκεμβρίου 1896.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 4 καὶ 20′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς κ. Ραζέλος καὶ ὁ ἐκ Βόλου κ. Φιλάρετος ὑποβάλλουσι τὴν ἑξῆς αἴτησιν.

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀκόλουθα ἔγγραφα, ὡς πρὸς τὰς γενομένας μελέτας διὰ τὴν ἵδρυσιν στρατοπέδου ἐν Θήβαις· αʹ) τὴν ἔκθεσιν τοῦ ταγματάρχου τοῦ μηχανικοῦ κ. Δροσινοῦ, βʹ) τὴν τοῦ ὑπολοχαγοῦ τοῦ μηχανικοῦ κ. Κωνσταντινοπούλου καὶ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ κ. Ρωσέτου, γʹ) τὴν ἀρχικὴν ἐντολὴν τῆς τελευταίας ἐπιτροπῆς, τῆς προεδρευομένης ὑπὸ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου τοῦ μηχανικοῦ κ. Νοταρᾶ, καὶ τὴν τροποποίησιν αὐτῆς διὰ μεταγενεστέρου ἐγγράφου.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ἀγγελόπουλος καὶ ὁ ἐκ Μήλου κ. Ταταράκης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἀδείας τῶν μηχανημάτων σιγαροχάρτου», συνοδευομένην καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ὁ ἐξ Ἰθάκης βουλευτὴς κ. Πεταλᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ ἀπὸ 19 Αὐγούστου 1852 ΣΕʹ νόμου περὶ συντάξεων τοῦ κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν στρατοῦ», συνοδευομένην καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Οἱ ἐκ Βόλου βουλευταὶ κ. κ. Τοπάλης, Γιαννακόπουλος καὶ Σταματιάδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων. Ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Ὁ ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς κ. Παραμυθιώτης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸ ἐδάφιον δʹ τοῦ ἄρθρου 33 τοῦ ͵ΒΤΟΗʹ νόμου περὶ στρατολογίας», συνοδευομένην καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Πᾶσαι αἱ προτάσεις, ἡ τροπολογία καὶ ἡ ἔκθεσις θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτ. ἀριθ. 176–180). Ὡσαύτως θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ αἱ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβληθεῖσαι ἐν προηγουμένῃ συνεδρίᾳ τρεῖς καταστάσεις τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικῶν, ὡς καὶ τῶν ὑπαρχόντων κτηνῶν τοῦ στρατοῦ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 181). Ἐργοστασιάρχαι Τριπόλεως διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ τὴν τροπολογίαν τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου, τὴν ἀφορῶσαν τὰ μάλλινα νήματα. Πολῖται Λιγουδίστης τηλεγραφικῶς παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποπερατώσεως τοῦ ὑδραγωγείου Λιγουδίστης τοῦ δήμου Φλεσσιάδος.

§4ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐγγράφως δύο ἐπερωτήσεις μου, τὴν μὲν πρὸς τὸν κ. κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὴν δὲ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ λάβωσιν αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν καὶ χορηγήσωσι τὰς αἰτουμένας πληροφορίας (ἀναγινώσκει): «Ἐξ ἀφορμῆς τῆς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπευθυνθείσης παρ’ ἀλλοδαποῦ τινος αἰτήσεως πρὸς παραχώρησιν τῆς ἁλιείας κοραλλίων κατὰ τὰ δυτικὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος, ὡς μανθάνω, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν: αʹ) ἐὰν ἐγένοντο ἤδη ἔρευναι περὶ τῶν μερῶν τῶν παραλίων τῆς Ἑλλάδος, ἐν οἷς φύονται τὰ κοράλλια, καὶ περὶ τῆς ποσότητος, ἐν ᾗ ἀπαντῶσι ταῦτα κατὰ τὰ διάφορα μέρη· βʹ) ἐὰν — ἀποφασισθείσης τυχὸν τῆς παραχωρήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἁλιείας — ἐλήφθη πρόνοια ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας πρὸς ἐπιβολὴν ἁπάντων τῶν ἀπαιτουμένων ὅρων καὶ περιορισμῶν πρὸς μεθοδικὴν ἁλιείαν, ἵν’ ἀποσοβηθῇ ἡ ἐξ ἀπληστίας καταστροφὴ τοῦ εἴδους κατὰ ποσὸν καὶ ποιὸν, ὡς συνέβη ἐν τοῖς παραλίοις ἑτέρων χωρῶν, καθόσον τὸ πολύτιμον τοῦτο προϊόν τῆς θαλάσσης ἀποτελεῖ ἀληθῆ πηγὴν πλούτου.» «Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἐνεργείας αὑτοῦ ἐν τῷ ἑξῆς ζητήματι. Κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ νόμου ᾼΡΝΓʹ «περὶ Ναυτικῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων», οἱ δύο πρῶτοι ἑκάστης τάξεως τῆς Σχολῆς ταύτης ἐξερχόμενοι εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ἀξιωματικοὶ ἀποστέλλονται εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν δημοσίοις ἀναλώμασι πρὸς ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν ἐπὶ διετίαν. Αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις παρέλιπον τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως ταύτης· ἡ παροῦσα ὅμως ἀνέγραψεν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1897 πίστωσιν δραχμῶν 6,000 πρὸς τοιαύτην ἀποστολὴν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἀλλ’ ἐκ τῆς παραβολῆς τῶν ἑκάστοτε γενομένων δημοσιευμάτων περὶ τούτου ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν κατάλογον τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ ἐξάγεται, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν οὐδεμίαν τάξιν ἐτήρησεν ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν ἀποσταλέντων εἰς Εὐρώπην ἀξιωματικῶν, δὲν ἀπέστειλε δὲ τοὺς πρώτους τῶν ἀρχαιοτέρων ἐξελθουσῶν τῆς Σχολῆς τάξεων, τῶν δὲ ἐκλεγέντων πρὸς τοῦτο τινὲς εἶχον μὲν τὸ δικαίωμα τῆς μεταβάσεως, ἀλλ’ ὑπεσκέλισαν ἄλλους ἀρχαιοτέρων τάξεων, ἕτεροι δὲ οὐδὲν ἀπολύτως δικαίωμα εἶχον, κατὰ τὸν ῥηθέντα νόμον. Ἐπὶ τούτου παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν, προσάγων ἐν ταὐτῷ καὶ σημείωμα τῶν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὑτοῦ ἀποσταλέντων ἀξιωματικῶν ἢ τῶν λαβόντων παράτασιν σπουδῆς καὶ ποῦ ἕκαστος ἐκπαιδεύεται, μετὰ τῆς πληροφορίας τῆς κατ’ ἀρχαιότητα σειρᾶς τῶν ἀποσταλέντων πρὸς τοὺς ὁμοταξίους συμμαθητὰς αὐτῶν, τοὺς παραλειφθέντας.»

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐζητήθη ὑπό τινος συναδέλφου νὰ καταθέσω πίνακα τῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1896 χορηγηθεισῶν ἀναπληρωτικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων. Καταθέτω τοῦτον. Ἀφοῦ ἐψηφίσθη εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετράπη νὰ χορηγῆται μισθὸς τμηματάρχου Βʹ τάξεως εἰς δύο ὑπουργικοὺς γραμματεῖς Αʹ τάξεως, πρέπει νὰ ζητήσω διὰ δηλώσεως νὰ προστεθῇ τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τοῦτο ποσὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Τὴν δήλωσιν ταύτην καταθέτω. Ἐπίσης καταθέτω ἑτέραν δήλωσιν, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται νὰ προστεθῶσι 5 χιλιάδες δραχμῶν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων. Εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅτι ἀείμνηστος ἀνὴρ, ὁ Γεώργιος Ζαρίφης, δι’ ἀφειδοῦς δαπάνης ἵδρυσεν ἐν Φιλιππουπόλει τὰ Ζαρίφεια Διδασκαλεῖα, τὰ ὁποῖα συνετήρει ὁ φιλογενὴς συμπολίτης, ἐφ’ ὅσον ἔζη· ἀποθανόντος τοῦ Γεωργίου Ζαρίφη, ἡ σύζυγος αὐτοῦ, ἁμιλλωμένη κατὰ τὴν φιλοπατρίαν πρὸς τὸν σύζυγόν της καὶ σεμνυνομένη ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ συζύγου αὐτῆς, ἐξηκολούθησε νὰ συντηρῇ τὰ Ζαρίφεια, δαπανῶσα ὑπὲρ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ κυρία Ζαρίφη ἔκρινεν ὅτι εἶχε καθῆκον ἵνα διατηρῇ ἐσαεὶ τὴν μνήμην τοῦ συζύγου αὑτῆς, καὶ ὅτι, ὅπως ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν φιλοπατρίαν ἐκείνου, προσεῖκε νὰ προνοήσῃ καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος, διότι θνητὴ οὖσα προέβλεπεν, ὅτι θέλει ἔλθει ἡ ἡμέρα τοῦ θανάτου αὐτῆς. Διὰ τοῦτο μετά τινας συνεννοήσεις ἔστερξε νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν 20 χιλιάδας λίρας ἐκ τῶν χρημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχει λαμβάνειν παρὰ τῶν ἀγοραστῶν τοῦ χωρίου Σοφάδων τῆς Θεσσαλίας, ἡ δὲ Κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ νὰ πληρόνῃ 20–25 χιλιάδας φράγκων κατ’ ἔτος πρὸς συντήρησιν τῶν Ζαριφείων Διδασκαλείων. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συνεννοήσεων ἐφείλκυσε περισσότερον τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐζήτησε νὰ λάβῃ πληροφορίας καὶ περὶ τῶν ἄλλων λεπτομερειῶν τῆς διοικήσεως τῶν Ζαριφείων Διδασκαλείων. Ἐπειδὴ, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἐλάβομεν, τὰ διδακτικὰ ὄργανα, τὰ ἐν τοῖς Διδασκαλείοις ὑπάρχοντα, τινὰ μὲν ἐκ τῆς χρήσεως ἐφθάρησαν, ἄλλα δὲ ἀρχῆθεν ἦσαν ἀτελῆ, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐσύστησεν εἰς τὴν κυρίαν Ζαρίφη νὰ προσθέσῃ 400 ἔτι λίρας, ἵνα συμπληρωθῶσι τὰ ἀτελῆ ὄργανα καὶ βελτιωθῶσι τὰ ὑπάρχοντα. Ἐπὶ ταῖς βάσεσι ταύταις συνωμολογήθη σύμβασις, τὴν ὁποίαν εἰσάγω εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ παρελθοῦσαν σύνοδον εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ὀργανώσεως τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς, ἐσκέφθην δὲ τότε νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ἵνα συντελέσῃ διὰ τῆς ψήφου της, ὅπως μειωθῶσιν αἱ περὶ τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως ἐργασίαι τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Κατὰ τὴν προβάσανον τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, εἰς ἣν ἀπεστάλη τότε, καὶ κατὰ συζητήσεις οὐχὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἐπὶ ἄλλων θεμάτων γενομένας ἐν τῇ Βουλῇ, διάφοροι ἐξηνέχθησαν γνῶμαι· ἐπειδὴ δὲ συνειθίζομεν νὰ μὴ κρίνωμεν ὅτι αἱ γνῶμαι ἡμῶν πάντοτε εἶναι αἱ ἀληθέστεραι, ὑπελάβομεν ὅτι ὠφείλομεν νὰ μὴ ἐπισπεύσωμεν τότε τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἐξετασθῶσι καὶ αἱ γνῶμαι αἱ ἐξενεχθεῖσαι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῇ ἐξελεγξάσῃ τὸ νομοσχέδιον, καὶ δυνηθῶμεν νὰ πορισθῶμεν πᾶν ὅ,τι εἶναι λυσιτελέστερον καὶ πληρέστερον. Ἐπὶ τοιαύτης λοιπὸν βάσεως εἰργάσθημεν, καὶ συνετάξαμεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως εἰσάγομεν εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνάπτω δύο πίνακας. Ὁ μὲν εἷς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει ἀντικαταστήσει τὸν Ιʹ πίνακα τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὁ δὲ ἄλλος πίναξ εἶναι ὁ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας θέλει ἐπιφέρει τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ ἐκτέλεσις, ἂν ἤθελε καταρτισθῇ νόμος.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὅλως ἄσχετον πρὸς τὸ περυσινὸν νομοσχέδιον;

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι μεταβεβλημένον· ἄσχετον δὲν δύναται νὰ ἦναι, διότι πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν τείνουσιν ἀμφότερα.

§8ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο ἐκμηδενίζεται.

§9Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως. Αἱ ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἔφερον εἰς γνῶσιν καὶ ἐμοῦ καὶ τῆς Βουλῆς, ὅτι ἕνεκα τῆς καθυστερησάσης κατὰ τὸ παρελθὸν ἐργασίας τῆς ἐξελέγξεως τῶν λογαριασμῶν μεταξὺ τῶν δηλωσάντων ἐθνικὰς γαίας καὶ φυτείας καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, δὲν ἐγένετο ἡ βεβαίωσις τῶν ἐτησίων δόσεων καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν, ἀλλ’ εἰς διάστημα χρόνου οὐδεμία ἐγένετο ἐργασία· ὅταν δὲ ἡ ἐργασία αὕτη ἐτέθη ἐν ἐνεργείᾳ μετά τινος σπουδῆς, ἐβεβαιώθησαν συγχρόνως πολλῶν ἐτῶν δόσεις, καὶ οὕτω, κατὰ πίνακα, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τινας δήμους τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης ἐδηλώθησαν συγχρόνως δόσεις 6 καὶ 9 καὶ 10 ἐτῶν. Ἡ τοιαύτη σύγχρονος βεβαίωσις εἶναι βεβαίωσις δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ πολῖται ὀφείλουσι πρὸς τὸ Δημόσιον. Καὶ ἂν μὲν τὰ δικαιώματα ταῦτα ἐζητοῦντο κατ’ ἔτος, ἡ πληρωμὴ αὐτῶν θὰ ἦτο μᾶλλον ἄνετος, καὶ ὄχλησις δὲν ἤθελεν ἐπέλθει αἰσθητὴ εἰς τοὺς πολίτας. Διὰ τοῦτο, συμφώνως καὶ μὲ εὐχὴν ἐκφρασθεῖσαν ὑπὸ κ. Βουλευτοῦ Μεσσήνης καὶ ὑπὸ ἄλλων συναδέλφων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἔσπευσα νὰ συντάξω νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως εἰσάγω. Τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτείνομεν, δὲν εἶναι μέτρον πρώτην φορὰν προβαλλόμενον εἰς τὴν Βουλὴν· καὶ ἄλλοτε, ὁσάκις φόροι δημόσιοι συνέπεσαν νὰ βεβαιωθῶσι συχρόνως πολλῶν ἐτῶν, ἑπομένως νὰ παραχθῇ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου πρὸς ἀπαίτησιν συγχρόνως φόρων καὶ δικαιωμάτων πολλῶν ἐτῶν, παρεκλήθη ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ φανῇ ἐπιεικὴς κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου, καὶ διὰ νόμων ἐπετράπη εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ μὴ ἀπαιτήσῃ τὴν ἄμεσον καὶ σύγχρονον πληρωμὴν ὅλων τῶν φόρων τούτων, ἀλλὰ νὰ ἀπαιτήσῃ αὐτοὺς κατὰ δόσεις. Διὰ τῶν νόμων μάλιστα ἐκείνων εἶχε διαταχθῇ, ἵνα πληρόνηται καὶ τόκος μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν προθεσμιῶν, ἤτοι ἐζητήθη παρὰ τῶν ὑποχρέων καὶ τόκος ἐπὶ τοῦ ὀφειλομένου ποσοῦ· οἱ νόμοι μάλιστα ἐκεῖνοι εἶχον προσδιορίσει τόκον 8%, ὅσος εἶναι ὁ τόκος ὁ νόμιμος. Δὲν ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρνηθῶ, ἵνα περιλάβω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ὑποχρέωσιν πρὸς πληρωμὴν τόκου· ὑπέλαβον ὅμως, ὅτι ὁ τόκος 8% εἶναι βαρύς. Διὰ τοῦτο ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τόκος τόσος, ὅσος εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον πληρόνει τὸ Δημόσιον, δανειζόμενον δι’ ἐντόκων γραμματίων, ἤτοι 5%. Καταθέτω καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§10ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ μέτρον βεβαίως εἶναι γενικόν, ἀφορᾷ ὅλας τὰς ἐπαρχίας.

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης.

§12ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ζητήσητε πληροφορίας, ἂν καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας συμβαίνει τὸ αὐτό.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλομεν προτείνει τὸ αὐτὸ μέτρον δι’ ἄλλου νομοσχεδίου.

§14ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας συμβαίνει τοῦτο, κύριε Πρόεδρε.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Γόρτυνος; Ὅτε, κύριε συνάδελφε, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης καὶ ὑμεῖς παρεπονεῖσθε διὰ τὰ συμβαίνοντα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ σας, ἐγὼ ἔλεγον κατ’ ἐμαυτόν, ὅτι οἱ ἐμοὶ συμπολῖται εἶναι εἰς πολλῷ χείρονα θέσιν.

§16ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατ’ ἀρχὴν νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας.

§17Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Εὐταξία, νομίζω ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν πρέπει νὰ παραχωρῆται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τοσοῦτον ἀπόλυτον δικαίωμα. Ὁσάκις ἐξελέγχεται τὸ γεγονός, πρέπει νὰ ζητῆται, ἡ δὲ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται νὰ χορηγῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν τὸ δικαίωμα τοῦτο.

§18ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Διατί, κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ἡ θέσις τῶν Γορτυνίων εἶναι χείρων, δὲν λαμβάνετε ὑπὲρ αὐτῶν τὸ αὐτὸ μέτρον;

§19Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀκόμη δὲν ἐγένετο ἐξέλεγξις. Ὅταν διὰ τῆς ἐξελέγξεως βεβαιωθῇ τὸ γεγονός, θέλει ληφθῆ τὸ αὐτὸ μέτρον διὰ τῆς εἰσαγωγῆς ἑτέρου νομοσχεδίου.

§20ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ πρῶτον λόγον παρακαλῶ νὰ ληφθῇ φροντὶς διὰ τὴν Λοκρίδα, διότι εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον βεβαρημένων ἐπαρχιῶν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθεῖσαι δηλώσεις καὶ τὰ νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 185–187). Ὁ κ. Ρωμάνος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, παραχωροῦντος τοῦ κ. Καραπάνου.

§22ΡΩΜΑΝΟΣ. Τρία ἔτη συνεπληρώθησαν ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὑπείκουσα εἰς ἀναπόδραστον ἀνάγκην, προέβη εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν τόκων τῶν ἐθνικῶν δανείων. Ἔκτοτε διεξήχθησαν διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ μεταξὺ τῶν ἐπιτροπειῶν, αἵτινες ἀνέλαβον νὰ ὑπερασπίσωσι τὰ συμφέροντα τῶν κατόχων ἑλληνικῶν χρεωγράφων ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Γαλλίᾳ καὶ Γερμανίᾳ. Αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι εἶχον ὡς σκοπὸν τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων ἐκ συμφώνου μετὰ τῶν δανειστῶν. Ταύτας δὲ δυνάμεθα νὰ διαιρέσωμεν εἰς δύο περιόδους, εἰς τὴν περίοδον τοῦ 1894 καὶ εἰς τὴν περίοδον τοῦ 1895 καὶ 1896, ὅτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τοῦ πρέσβεως ἐν Παρισίοις κ. Νικολάου Δελιγιάννη διεξήγαγε τὰς διαπραγματεύσεις. Ὡς πρὸς μὲν τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894, ἡ Κυβέρνησις εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Εἰς τὸν κατατεθέντα φάκελλον εὑρίσκεται ἡ ἀλληλογραφία μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν προέδρων τῶν ἐπιτροπειῶν Λονδίνου, Βερολίνου καὶ Παρισίων, τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα διημείφθησαν, ὅτε οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν ἦλθον εἰς Ἀθήνας, τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα διημείφθησαν μεταξὺ τῆς Πρεσβείας Λονδίνου καὶ τῆς ἐπιτροπείας τῆς ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ πᾶσαι αἱ σχετικαὶ ἐκθέσεις τῶν ἐν Λονδίνῳ, Παρισίοις καὶ Βερολίνῳ Ἑλληνικῶν Πρεσβειῶν. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, μόνον δύο ἔγγραφα κατέθεσε καὶ ἐδημοσίευσεν ἡ Κυβέρνησις· πρῶτον τὰς ὁδηγίας, ἃς ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τοὺς πρέσβεις ἐν Λονδίνῳ, Βερολίνῳ καὶ Παρισίοις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ δεύτερον τὸ σχέδιον τοῦ συμβιβασμοῦ, τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν λῆξιν τῶν διαπραγματεύσεων ὑπέβαλον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν κομιτάτων. Εἰς τὸ σχέδιον ἐκεῖνο ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησε δι’ ἀντιπροτάσεων ἢ διὰ παρατηρήσεων, ὡς ὠνομάσθησαν αἱ ἀντιπροτάσεις αὗται τῆς Κυβερνήσεως, τόσον διαφόρων τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν, ὥστε πᾶσα περαιτέρω συζήτησις ἐθεωρήθη ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὡς ματαία, καὶ αἱ διαπραγματεύσεις διεκόπησαν. Ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ καταστήσῃ πιστευτὸν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις δὲν εἶναι ἐντελῶς διακεκομμέναι. Ἐν τούτοις καὶ οἱ λόγοι τῶν διευθυνόντων τὰς ἐπιτροπείας πρὸς οἱονδήποτε, ὅστις ἤθελεν ἐρωτήσει αὐτοὺς, καὶ αἱ ἐφημερίδες αἱ γερμανικαὶ, αἱ γαλλικαὶ καὶ αἱ ἀγγλικαὶ, αἵτινες εὑρίσκονται εἰς σχέσιν μετὰ τῶν ἰθυνόντων τὰ τῶν κομιτάτων, ἐβεβαίωσαν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις διεῤῥήχθησαν. Δύνανται βεβαίως ν’ ἀνανεωθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις, διότι οἱαδήποτε διαπραγμάτευσις δύναται ν’ ἀνανεωθῇ, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων διεξήχθησαν αἱ διαπραγματεύσεις μέχρι τοῦ Αὐγούστου τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, ἐπὶ τῶν βάσεων ἐκείνων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ συμφωνία πλέον. Ὡς ἐκ τούτου ἡ Βουλὴ, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἀνήκει βεβαίως νὰ λαμβάνῃ μέρος, νὰ συνεργάζηται μετὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων, ἔχει τὸ δικαίωμα, ἔχει τὸ καθῆκον ἤδη νὰ ἐλέγξῃ τὰ πεπραγμένα καὶ νὰ ἐξετάσῃ ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ αἰτίαι, διὰ τὰς ὁποίας ἀπέτυχον αἱ διαπραγματεύσεις. «Πᾶσα ἡμέρα, παρερχομένη ἄνευ συμβιβασμοῦ, εἶναι ζημία ἀνεπανόρθωτος», ἐκήρυττεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰς ἐν ταῖς ἑλληνικαῖς ἐπαρχίαις ἐκλογικάς του περιοδείας. Ἀλλὰ 19 μῆνες παρῆλθον ἔκτοτε, καὶ τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ ὄχι μόνον οὐδὲ βῆμα ἔκαμεν ἐπὶ τὰ πρόσω, ἀλλὰ τοὐναντίον εὑρίσκεται σήμερον εἰς πολλῷ χεῖρον σημεῖον ἢ κατὰ τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐνῷ κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐζήτει νὰ καταστήσῃ πιστευτὸν, ὅτι ἡ ἔλευσίς του εἰς τὰ πράγματα θὰ ἦτο ἐπαρκὴς, ὅπως ἀμέσως λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ, τί λέγει σήμερον πρὸς ἐκείνους, οἵτινες παριστῶσι τὸ κατεπεῖγον τῆς ὑποθέσεως τοῦ συμβιβασμοῦ; Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ δύο μόλις ἑβδομάδων ἔλεγε πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας: «Καὶ τί θέλετε νὰ κάμω; Θέλετε νὰ κάμω συμβιβασμὸν «quand même», συμβιβασμὸν ὅπως–ὅπως; νὰ παραδεχθῶ τὰς παραλόγους αἰτήσεις τῶν κομιτάτων;» Δὲν ὑποτιμῶ, Κύριοι, τὰς δυσχερείας, ἃς ἀπήντησεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ ἃς ἀπήντησε καὶ ἡ προκάτοχος. Γνωρίζομεν, ὅτι τὰ κομιτάτα, καὶ ἰδίως τὰ κομιτάτα τοῦ Βερολίνου καὶ τῶν Παρισίων, δὲν ἔλαβον τὴν φροντίδα νὰ ἐξετάσωσιν ἐπισταμένως τὴν κατάστασιν τῆς χώρας, ὅτι οἱ ἰθύνοντες τὰς ἐπιτροπείας ἐκείνας ἐνόμισαν, ὅτι ἐκπληροῦσι τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν αὐτοῖς ὑπὸ τῶν δανειστῶν, ζητοῦντες ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα. Καὶ ἡ Κυβέρνησις βεβαίως δὲν ἤθελεν ἐκπληρώσει τὴν ἐντολὴν, ἣν ἔχει παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἂν ἤθελε προσπαθήσει νὰ προσφέρῃ ὀλιγώτερα ἢ ὅτα ὁ τόπος δύναται νὰ προσφέρῃ. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν, ζητοῦντες νὰ συνομολογηθῇ συμβιβασμὸς μὴ βασιζόμενος ἐπὶ τῶν δυνάμεων τῆς χώρας, διακινδυνεύουσι τὸ μέλλον, δύνανται νὰ γείνωσιν αἴτιοι νέας καταστροφῆς, ἡ ὁποία βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ἐπιζήμιος εἰς τὴν χώραν καὶ ἐπιζήμιος εἰς τοὺς δανειστάς. Ἀλλὰ προῆλθεν ἆρά γε ἐκ τούτου μόνου ἡ ἀποτυχία; — διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πᾶσα συζήτησις ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ ἤθελεν εἶσθαι περιττή.—Ἀλλὰ θ’ ἀποδείξω ὑμῖν, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀποτυχία δὲν προῆλθε μόνον ἐκ τούτου. Ἡ ἀποτυχία προῆλθε πρὸ πάντων ἐκ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐποιήσατο ἔναρξιν τῶν διαπραγματεύσεων ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ καθ’ ὃν διεξήγαγεν αὐτὰς ἐπὶ δύο σχεδὸν ἔτη. Ἅμα ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, τί ἔπραξεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ συμβιβασμοῦ; Προέβη εἰς τὴν σύστασιν τῶν Πρεσβειῶν, διώρισε πρέσβεις, ὡσανεὶ ὁ διορισμὸς τῶν πρέσβεων ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ κατά τι εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, συνέστησε τὸ Συμβούλιον τοῦ δημοσίου χρέους, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεβάρυνε τὸν προϋπολογισμὸν δι’ 60,000 δραχμῶν προσθέτου δαπάνης, κατόπιν δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφιλοπόνησε τὰς ἐν τῷ φυλλαδίῳ τούτῳ δημοσιευθείσας ὁδηγίας πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς Πρεσβείας Λονδίνου, Παρισίων καὶ Βερολίνου. Τί δ’ ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου; Ἀποδεικνύεται πρὸ πάντων, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδεμίαν εἶχε γνῶσιν τῶν διαπραγματεύσεων, αἵτινες ἐγένοντο ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται καὶ ἐξ ἄλλου τινός. Ἐνθυμεῖσθε ἴσως, ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος δι’ ἐπερωτήσεως ἐζήτησεν, ἵνα κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894, τί ἀπήντησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός: «Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχῃ ἔγγραφόν τι περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ 1894 ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου. Οὐδέποτε εἶδον τοιοῦτον ἔγγραφον».

§23ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Φάκελλον.

§24ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐβεβαίωσεν, ὅτι δὲν εἶχε γνῶσιν οἱουδήποτε ἐγγράφου, ἀφορῶντος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894, καὶ ὅτι ἤθελεν ἐξετάσει, ἂν ὑπῆρχε σχετικός τις φάκελλος ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου. Μετά τινας ἡμέρας, ἀπευθυνομένης αὐτῷ νέας ἐπερωτήσεως παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, ἐδήλωσεν, ὅτι ὁ φάκελλος ἦτο τόσον ὀγκώδης, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατατεθῇ καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου παρακαλεῖ νὰ ὁρισθῶσιν αὐτῷ ἔγγραφά τινα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο νὰ καταθέσῃ. Κατετέθη ὁ φάκελλος περιέχων, Κύριοι, 214 ἔγγραφα, ἐξ ὧν τινα σπουδαιότατα, καθόσον δεικνύουσιν εἰς ποίας παραχωρήσεις εἶχον προβῆ κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν. Ἐν τούτοις περὶ αὐτῶν οὐδεμίαν μνείαν ποιεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ κατατεθὲν ἔγγραφον, ἀποδεικνύεται δ’ ἐκ τοῦ κειμένου τοῦ ἐγγράφου τούτου, ὅτι οὐδόλως ἔλαβε τὰς παραχωρήσεις ταύτας ὑπ’ ὄψιν. Ὁσάκις Κυβέρνησίς τις ἀναλαμβάνῃ τὴν διεξαγωγὴν διαπραγματεύσεων, αἵτινες ὑφίσταντο ἤδη, βεβαίως εἶναι καθῆκόν της νὰ συνεχίσῃ τὰς παλαιὰς διαπραγματεύσεις καὶ ὄχι ν’ ἀρχίσῃ νέας ἐπὶ ἄλλων βάσεων. Ἀφοῦ δὲ τὸ ζήτημα ἦτο ἐγγύτατα εἰς τὴν λύσιν του, τὸ συμφέρον τοῦ ζητήματος ἀπῄτει, ἵνα μὴ γείνωσι νέαι διαπραγματεύσεις ἐπὶ νέων βάσεων, ἀλλ’ ἵνα συνεχισθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις ἐπὶ τῶν παλαιῶν βάσεων. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὁσάκις ἔρχεται εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐννοεῖ νὰ θεωρήσῃ τὰ ὑπὸ τῶν προκατόχων του γενόμενα ὡς μὴ ὑπάρχοντα, νὰ ἀνατρέπῃ πάνθ’ ὅσα διὰ πολυετῶν κόπων καὶ μόχθων κατωρθώθησαν, καὶ νὰ ἀνεγείρῃ ἐκ βάθρων τὰ οἰκοδομήματα. Τοῦτο ἔπραξε καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ, ἐπὶ προφανεῖ ζημίᾳ τῶν διαπραγματεύσεων. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκθέσω διὰ βραχέων τὸ ἱστορικὸν τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ 1894 καὶ ἀνακοινώσω καὶ ἔγγραφά τινα, ἅτινα κατετέθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 κατηρτίσθησαν ἐπιτροπεῖαι ἐν Βερολίνῳ, ἐν Λονδίνῳ καὶ ἐν Παρισίοις. Τὸ πρῶτον ἔγγραφον, ὅπερ αἱ ἐπιτροπεῖαι αὗται ἀπηύθυναν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, φέρει χρονολογίαν 5 Φεβρουαρίου 1894 καὶ περιέχει ἀνακοίνωσιν τῶν προέδρων τῶν ἐπιτροπειῶν Λονδίνου, Βερολίνου καὶ Παρισίων πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ περίληψις τοῦ ἐγγράφου τούτου (ἀναγινώσκει): «Αἱ ἐπιτροπεῖαι διαμαρτύρονται μὲν κατὰ τῶν ληφθέντων μέτρων, λαμβάνουσι δὲ ὑπὸ σημείωσιν τὴν δήλωσιν, ἣν ἡ ἐν Λονδίνῳ Β. Πρεσβεία ἐποιήσατο τὴν 10/22 Ἰανουαρίου πρὸς τὸν πρόεδρον τοῦ Συμβουλίου τῶν κατόχων ξένων ὁμολόγων Sir Jonh Lubbock καὶ δι’ ἧς πιστοποιεῖται τὸ προσωρινὸν τῶν μέτρων, εἰς ἃ προέβη ἡ Κυβέρνησις, ἕνεκα ἀναποδράστου ἀνάγκης, καὶ παρέχεται ἡ διαβεβαίωσις, ὅτι μόνον τῇ συναινέσει τῶν δανειστῶν τὰ μέτρα ἐκεῖνα δύνανται νὰ λάβωσιν ὁριστικὸν χαρακτῆρα. Ἅμα ἡ Κυβέρνησις δηλώσῃ τίνι τρόπῳ θὰ ἐξασφαλίσῃ τοὺς δανειστὰς ἀπὸ μελλούσας περιπετείας, αἱ ἐπιτροπαὶ εἶναι διατεθειμέναι νὰ προβῶσιν εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς κανονισμὸν τοῦ δημοσίου χρέους, τὰς διαπραγματεύσεις ὅμως ὑποβάλλουσιν εἰς τὸν ὅρον τοῦ προσκαίρου τῶν θυσιῶν, εἰς ἃς θὰ συναινέσωσιν οἱ δανεισταί, καὶ τῆς βαθμιαίας βελτιώσεως τῆς θέσεώς των, συμφώνως πρὸς τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας.» Μετά τινας ἡμέρας ἀπήντησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο. Διὰ τῆς ἀπαντήσεώς του ἐπαναλαμβάνει ὅτι ἡ Πρεσβεία εἶχε δηλώσει πρὸς τὰς ἐπιτροπείας, καὶ ἀποκρούει πᾶσαν ἀνάμιξιν τῶν δανειστῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν προσόδων τοῦ Κράτους καὶ πᾶσαν μείωσιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῆς χώρας. Τὴν 12 Ἀπριλίου αἱ ἐπιτροπεῖαι ἀπηύθυναν ἕτερον ἔγγραφον, δι’ οὗ ζητοῦσι διασαφήσεις περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν οἱ δανεισταὶ θ’ ἀσφαλισθῶσι κατὰ νέας ἀθετήσεως τῶν συμφωνιῶν, καὶ τὴν 19 Ἀπριλίου ἀπήντησεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐπιμένων εἰς τὰς αὐτὰς ἀρχὰς, ἃς ἀνέγραφεν ἐν τῇ προηγουμένῃ ἐπιστολῇ του, καὶ δηλῶν, ὅτι εὐχαρίστως θέλει παράσχει εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν δανειστῶν πᾶσαν εὐκολίαν, ὅπως μελετήσωσι τὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας κατάστασιν καὶ ὅπως προβῶσι μετ’ αὐτοῦ εἰς διαπραγματεύσεις. Τὴν 28 Μαΐου 1894 αἱ ἐπιτροπεῖαι ἀναγγέλλουσιν, ὅτι διώρισαν ἀντιπροσώπους, οἱ μὲν Γερμανοὶ τὸν κ. Staevie, οἱ Ἄγγλοι τὸν Sir Mountstuart Crant Duff καὶ οἱ Γάλλοι τὸν κ. Ornstein, οἵτινες ἐρχόμενοι εἰς Ἀθήνας ἤθελον ἐπιληφθῆ τῶν διαπραγματεύσεων. Καὶ ἦλθον οἱ ἀντιπρόσωποι εἰς Ἀθήνας, καὶ ἤρξαντο τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ τινας συνεντεύξεις, ἃς ἔλαβον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐπεδόθη αὐτῷ ἔγγραφον ἐπιγραφόμενον: «Bases pour l’ arrangement de la dette Hellénique». Εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἀναγράφεται ἡ ἀρχὴ τῆς ἐγγυήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ποσοῦ minimum εἰς χαρτονόμισμα, ἡ σύστασις ἑταιρίας, παρ’ ἧς θὰ διαχειρίζωνται αἱ ὑπέγγυοι πρόσοδοι, ἡ μετατροπὴ τοῦ χαρτονομίσματος εἰς χρυσὸν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας καὶ ἡ ταξινόμησις τῶν δανείων. Τὰ δάνεια, συμφώνως πρὸς τὸ ἔγγραφον τοῦτο, διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας, εἰς τὴν πρώτην τῶν προνομιούχων δανείων, δηλαδὴ τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων τοῦ 1887 καὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως τοῦ 1893, εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν τῶν δανείων τῶν ἐχόντων εἰδικὰς ἀσφαλείας, δηλαδὴ τῶν δανείων τοῦ 1881, 1884 καὶ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, καὶ εἰς τρίτην κατηγορίαν τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν εἰδικὰς ἀσφαλείας, δηλαδὴ τῶν παγίων δανείων. Εἰς ταῦτα προστίθενται καὶ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια. Καὶ αὐτὰ διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας, δηλαδὴ εἰς προνομιοῦχα, εἰς ἔχοντα εἰδικὰς ἀσφαλείας καὶ εἰς μὴ ἔχοντα εἰδικὰς ἀσφαλείας. Ὡς πρὸς τὸ χρεωλύσιον, παραδέχονται οἱ ἀντιπρόσωποι νὰ γίνηται δι’ ἀγορῶν καὶ οὐχὶ διὰ κληρώσεων, προβάλλουσι δὲ καὶ τὴν ἀπαίτησιν τῆς προσαυξήσεως τῶν τόκων διὰ τῆς διανομῆς τοῦ περισσεύματος τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἡ Κυβέρνησις ἔφερεν ἀντιῤῥήσεις εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο, καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο νὰ παραδεχθῶσι μερικὰς ἐξ αὐτῶν, ὑπέβαλον δὲ δεύτερον ἔγγραφον, ἐπιγραφόμενον «Aide Mémoire», δι’ οὗ προέτειναν, ἵνα ἐπιφορτίσωσι τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ἀναδιοργανουμένην διὰ τῆς εἰσπράξεως τῶν παραχωρηθησομένων προσόδων καθ’ ὃν τρόπον ἐνεργεῖ ταύτην ἤδη ἐπὶ τῶν ἐκ τοῦ μονοπωλίου προσόδων, παρῃτήθησαν τοῦ minimum εἰς χαρτονόμισμα, καὶ ἠρκέσθησαν εἰς τὸ εἰς χρυσὸν minimum. Ἰδοὺ μία παραχώρησις, ἡ παραίτησις δηλαδὴ τοῦ minimum εἰς χαρτονόμισμα καὶ ἡ παραδοχὴ τοῦ minimum εἰς χρυσόν. Παρεδέχθησαν δὲ πρὸς τούτοις, ἵνα τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια μὴ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸν συμβιβασμόν. Καὶ εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἔφερε πολλὰς ἀντιῤῥήσεις ἡ Κυβέρνησις, μετὰ διαφόρους δὲ συνεδριάσεις κατέληξαν αἱ διαπραγματεύσεις εἰς τὴν γνωστὴν ἐκείνην συμφωνίαν τοῦ μονογραφηθέντος σημειώματος τῆς δεκάτης Ἰουλίου 1894, ὅπερ ἐπρόκειτο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις διὰ τὸν συμβιβασμόν. Περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ τοῦ σημειώματος ἐκείνου ἠγέρθησαν πολλαὶ συζητήσεις· ἐν τούτοις ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Γερμανοῦ ἀντιπροσώπου πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἀφήνει, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι ἐθεώρουν τὸ μονογραφηθὲν σημείωμα ὡς ἔγκυρον καὶ ὡς δεσμεῦον αὐτούς. Ἰδοὺ ἡ ἐπιστολὴ (ἀναγινώσκει): «Ἀθῆναι, 10|22 Ἰουλίου 1894. «Κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ διαβιβάσω ἐγκλείστως ὧδε τῇ Ὑμετέρᾳ Ἐξοχότητι τὸ ἕτερον τῶν ἀντιγράφων τοῦ ἐγγράφου, ὅπερ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις ὁριστικοῦ συμβιβασμοῦ, δεόντως ὑπογεγραμμένον παρ’ ἐμοῦ καὶ τῶν δύο συναδέλφων μου. (ὑπογ.) Staevie.» Δὲν θέλω σᾶς ἀναγνώσει τὸ κείμενον τοῦ σημειώματος, εἶναι γνωστόν. Ἀντὶ τῆς διανομῆς τῶν πλεονασμάτων γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς παγίας κλίμακος. Ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει ἐπὶ 3 ἔτη νὰ πληρόνῃ 32 ἑκατοστὰ τῶν ἀρχικῶν τόκων, τὸ τέταρτον δὲ ἔτος 33 ἑκατοστὰ εἰς τόκους καὶ 3 ἑκατοστὰ εἰς χρεωλύσιον, καὶ ἀπὸ τοῦ πέμπτου ἔτους μέχρις οὗ οἱ δανεισταὶ λάβωσι 3% ἐπὶ τῶν δανείων Μονοπωλίων καὶ δανείων πρὸς 5% καὶ 2½% ἐπὶ τῶν παγίων δανείων, ἡ αὔξησις κατ’ ἔτος θὰ ᾖναι ἑνὸς ἑκατοστοῦ, οὐ τὸ ⅕ εἰς αὔξησιν τόκων καὶ ⅘ εἰς αὔξησιν χρεωλυσίου. Ταῦτα περιεῖχε τὸ σημείωμα ἐκεῖνο, καὶ τοὺς ὅρους τούτους δὲν παρεδέχθησαν μὲν τὰ κομιτάτα Παρισίων καὶ Βερολίνου, παρεδέχθη ὅμως τὸ κομιτάτον Λονδίνου. Τὰ κομιτάτα Βερολίνου καὶ Παρισίων ἐνόμισαν ὅτι δύνανται ν’ ἀποκηρύξωσι τοὺς ἀντιπροσώπους των· ἐδήλωσαν ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποί των δὲν ἐνόησαν εἴς τίνας παραχωρήσεις τὰ κομιτᾶτα ἦσαν διατεθειμένα νὰ προβῶσιν. Ἀλλὰ βεβαίως τοῦτο δὲν ἐνδιέφερε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐδέχθη τοὺς ἀντιπροσώπους, φέροντας ἔγγραφα, δι’ ὧν ἀνετίθετο εἰς αὐτοὺς ἡ ἀντιπροσωπεία, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ συμφωνία εἶχεν ἀναμφισβήτητον κῦρος. Ἀλλ’ ἐνῷ τὰ κομιτάτα τοῦ Βερολίνου καὶ τῶν Παρισίων ἀπεκήρυξαν τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν, τὸ κομιτάτον τοῦ Λονδίνου, ἅμα ἔμαθεν ὅτι πρόκειται περὶ συμφωνίας, τὴν ὁποίαν εἶχε παραδεχθῆ ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτοῦ, ἐδήλωσεν εἰς τὴν Πρεσβείαν, ὅτι ἦτο διατεθειμένον νὰ προβῇ εἰς τὴν σύνταξιν τῆς συμβάσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμφωνίας ἐκείνης, ἐζήτησεν ὅμως προσθέτους τινὰς παραχωρήσεις, καὶ ἐγένοντο αὗται δεκταί, ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς ἄνευ ἀναβολῆς παραδοχῆς τῆς συμβάσεως ἐκ μέρους τῶν δανειστῶν. Ἡ σύμβασις, ἣν ἐξεπόνησεν ὁ ἐπιτετραμμένος μετὰ μελῶν τινων τοῦ κομιτάτου, ἀφοῦ ἐνεκρίθη τηλεγραφικῶς παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐνεκρίθη παρὰ τῆς ὁλομελείας τοῦ κομιτάτου, καὶ συνεστήθη ἡ παραδοχὴ τῆς συμβάσεως ἐκείνης παρὰ τοῦ κομιτάτου Λονδίνου πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους εἰς τὴν συνέλευσιν τῆς 2/14 Αὐγούστου 1894. Ἀλλὰ τῇ ἐνεργείᾳ τῶν Γερμανῶν ὁμολογιούχων, οἵτινες διὰ 40 Γερμανῶν μεσιτῶν κατέκλυσαν τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων, ἐπετεύχθη ἵνα ἀναβληθῇ εἰς ἑτέραν συνεδρίασιν ἡ περαιτέρω ἀπόφασις. Τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἀνηγγέλθη δι’ ἐπιστολῆς ἡ ἀπόφασις ἐκείνη πρὸς τὴν Πρεσβείαν. Ἐπῆλθον αἱ διακοπαὶ τοῦ Αὐγούστου καὶ Σεπτεμβρίου, καθ’ ἃς ὀλίγισται ἐργασίαι γίνονται ἐν Λονδίνῳ, κατὰ Ὀκτώβριον δέ, ἅμα ἐπανῆλθον οἱ ἐνδιαφερόμενοι τραπεζῖται ἐκ τῶν ἐξοχῶν εἰς τὰ γραφεῖά των, ἀμέσως ἐσκέφθησαν τίνι τρόπῳ θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ σύμβασις ἐκείνη νὰ ὑποβληθῇ ἐκ νέου εἰς τοὺς δανειστάς. Τῇ ἐνεργείᾳ ὅμως τῆς Γαλλικῆς καὶ τῆς Γερμανικῆς ἐπιτροπείας ἔλαβε χώραν συνέντευξις τῶν τριῶν ἀντιπροσώπων ἐν Παρισίοις, καὶ τὸ πόρισμα τῆς συνεντεύξεως ἐκείνης ἦν ἐπιστολή, ἣν ἀπέστειλαν πρὸς τὴν Πρεσβείαν. Διὰ τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης ἐδήλουν, ὅτι τὰ τρία κομιτάτα δέχονται τὴν σύμβασιν τοῦ Λονδίνου ἐπὶ τῷ ὅρῳ νὰ καθορισθῶσιν ἀκριβέστερον αἱ ἐγγυήσεις καὶ τῷ ὅρῳ τῆς συμμετοχῆς τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὰς αὐξήσεις τῶν προσόδων, δηλαδὴ ἀντὶ τῆς παγίας κλίμακος ἡ διανομὴ τῶν πλεονασμάτων. Ἰδοὺ ἡ διαφορά, ἡ ὁποία ὑπῆρχε. Τὸ αὐτὸ ἔγγραφον περίπου ἐστάλη παρὰ τῶν τριῶν ἐπιτροπειῶν εἰς τὸν Πρωθυπουργόν.

§25Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τίς ἡ χρονολογία;

§26ΡΩΜΑΝΟΣ. Πρὸς τὴν Πρεσβείαν 12 Ὀκτωβρίου, καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν 8 Νοεμβρίου. Εἰς τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο πρὸς τὴν Πρεσβείαν αὕτη ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ διαβιβάσῃ εἰς Ἀθήνας τὰς νέας προτάσεις τῶν κομιτάτων, ἀφοῦ δὲν ἐβασίζοντο ἐπὶ τῆς συμφωνίας τῆς μονογραφηθείσης ἐν Ἀθήναις. Τότε ἀπετάθησαν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, καὶ ἔγραψαν πρὸς αὐτὸν περίπου τὰ ἴδια, τὰ ὁποῖα εἶχον γράψει καὶ πρὸς τὴν Πρεσβείαν, δηλ. ὅτι παραδέχονται τὴν σύμβασιν ἐπὶ τῷ ὅρῳ τοῦ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς διανομῆς τῶν πλεονασμάτων καὶ νὰ προσδιορισθῶσιν ἀκριβέστερον αἱ ἐγγυήσεις. Ἀλλ’ εἰς τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο οὐδεμία ἐδόθη ἀπάντησις. Ἡ ἐν Λονδίνῳ ἐπιτροπεία προσεπάθησε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς διαπραγματεύσεις, αἵτινες εἶχον σταματήσει τὴν 14 Αὐγούστου, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐγκατελείφθη τὸ σχέδιον, καὶ ἐκ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐγκατελείφθησαν αἱ διαπραγματεύσεις, ἐπειδὴ εἶχον τὴν ἰδέαν οἱ ἐν Λονδίνῳ, ὅτι ἤθελεν ἐπέλθει ὑπουργικὴ κρίσις ἐν Ἑλλάδι, δὲν ἐνόμιζον δὲ ὅτι ἤθελεν εἶσθαι λυσιτελὲς νὰ προβῶσιν εἰς νέας διαπραγματεύσεις μέχρις οὗ καθαρισθῶσι τὰ πράγματα ἐν Ἑλλάδι· ἐνόμιζον τοὐναντίον ὅτι ἠδύναντο νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ νέας καταστάσεως πραγμάτων. Ἐκεῖ λοιπὸν ἐσταμάτησαν αἱ διαπραγματεύσεις, ἡ διαφορὰ δὲ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ κομιτάτων ἀφεώρα εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς διανομῆς τῶν πλεονασμάτων. Ἀφοῦ δὲ ἡ ἀρχὴ ἐκείνη ἐγένετο δεκτὴ παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν, πῶς δὲν ἐλύθη τὸ ζήτημα. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη τὴν ἀρχὴν τῆς διανομῆς τῶν πλεονασμάτων, καὶ δὲν ἐδέχθη ταύτην, ἕνεκα δύο λόγων, διότι ἐνόμιζεν ὁ τότε ἰθύνων τὰ πράγματα ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ἡ διανομὴ τῶν πλεονασμάτων θέλει εἶσθαι ἐπιζήμιος διὰ τὸν τόπον, ἐπειδὴ θέλει παράσχει εἰς τοὺς δανειστὰς τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως ἐπεμβαίνωσιν εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν προσόδων τοῦ Κράτους· ἐνόμιζεν ὅτι διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς ἀρχῆς τῆς διανομῆς τῶν πλεονασμάτων ἤθελε παραδεχθῆ τὸν ξενικὸν ἔλεγχον. Δὲν ἦτο μόνον αὕτη ἡ μόνη αἰτία. Καὶ δι’ ἄλλον λόγον δὲν παραδέχετο ἡ Κυβέρνησις τὴν διανομὴν τῶν πλεονασμάτων· ἐνόμιζεν ὅτι οἱ δανεισταὶ δὲν ἤθελον γνωρίζει ποίαν ἀξίαν ἔχουσι τὰ τοκομερίδια, ἂν ἐγίνετο παραδεκτὴ ἡ ἀρχὴ ἐκείνη, καὶ τοῦτο ἤθελε δώσει ἀφορμὴν εἰς κερδοσκοπικὰς πράξεις, αἵτινες ἤθελον εἶναι ἐπιζήμιοι εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τοὺς δανειστάς. Ἀλλ’ ἀφοῦ τέλος πάντων ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἐδέχθη τὴν διανομὴν τῶν πλεονασμάτων, πῶς δὲν ἐτελείωσε τὸν συμβιβασμὸν ἐντὸς εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν; καὶ δὲν ἐδέχθη τὴν ἀρχὴν ταύτην μετὰ μακρὰς διαπραγματεύσεις, ἐδέχθη αὐτὴν πρὶν ἀνέλθῃ εἰς τὰ πράγματα. Τίνας δὲ ὁδηγίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τὸν πρέσβυν, ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ἤρξατο τῶν διαπραγματεύσεων; Ἐπιτρέψατέ μοι περὶ τούτου νὰ ἐξετάσω ἄρθρα τινὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου, τοῦ περιέχοντος τὰς πρὸς τὰς Πρεσβείας ὁδηγίας. Παραλείπω τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἐγγράφου, τὸ περιττὸν ὅλως, ἐπειδὴ ἐν τῇ μελέτῃ ταύτῃ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀνακοινοῦνται πίνακες περὶ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, γνωστοὶ εἰς πάντας καὶ γνωστοὶ ἰδίως εἰς τὰ μέλη τῶν κομιτάτων, ἅτινα ἀπὸ πολλοῦ ἀσχολοῦνται εἰς τοιαύτας ἐρεύνας. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ δεύτερον μέρος τοῦ ἐγγράφου, τὸ ἐπιγραφόμενον «Ὅροι». Εἰς τὸ κεφάλαιον «ἐγγυήσεις καὶ πλεονάσματα» ἀνέμιξεν ἡ Κυβέρνησις τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια μὲ τὰ ἐξωτερικὰ, ἐνῷ ῥητῶς εἶχον ἀποδεχθῆ διὰ τοῦ ἐγγράφου Aide-Mémoire οἱ ὁμολογιοῦχοι, ἵνα τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια μὴ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὴν σύμβασιν. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸ σπουδαιότατον ζήτημα τῆς ἀγορᾶς τοῦ χρυσοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ ὑπηρεσία τῶν δανείων, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπέμεινεν, ὡς ὅρον sine qua non πάσης συμβάσεως περὶ συμβιβασμοῦ, ἵνα ὁ χρυσὸς ἀγοράζηται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ἢ ἄλλης Τραπέζης. Ἐνταῦθα ὅμως ἀναγράφεται τὸ ἑξῆς: «Ἡ Τράπεζα αὕτη, παραλαμβάνουσα καθ’ ἕκαστον δεκαήμερον τὰ ἐκ τῶν εἰρημένων πόρων εἰσπραττόμενα ἔσοδα καὶ ἔχουσα ταῦτα ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῆς ἐπ’ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ καὶ κατὰ τοὺς συμφωνηθησομένους δι’ εἰδικῆς μετ’ αὐτῆς συμβάσεως ὅρους, θέλει διαπράττει τὰς πληρωμὰς τῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων χρεῶν πληρωτέων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ συνομολογηθησομένου περὶ τούτου κανονισμοῦ». Ἐνῷ ἔπρεπεν ὡρισμένως νὰ λέγῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ οὐχὶ ἡ Τράπεζα θ’ ἀγοράζῃ τὸ συνάλλαγμα. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς τῶν πλεονασμάτων. Καὶ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο δὲν ἐκτίθεται σαφῶς εἰς τὰς ὁδηγίας ταύτας, δὲν ἀναγράφεται δηλαδή, ἂν ἡ Κυβέρνησις παρέχῃ εἰς τοὺς δανειστὰς μερίδιον ἐκ τῆς προσαυξήσεως τῶν εἰσπράξεων, ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, καὶ δὴ πρὸ πάντων ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ χαρτοσήμου. Διότι, ἂν αἱ εἰσπράξεις τῶν Μονοπωλίων δὲν ἀρκέσωσι, παρέχει τὰς εἰσπράξεις τοῦ καπνοῦ, καὶ ἂν αὗται δὲν ἐπαρκέσωσι, τὰς τοῦ χαρτοσήμου. Ἐπὶ τίνων εἰσπράξεων θὰ διανέμωνται τὰ πλεονάσματα; Ἐπὶ τῶν τριῶν; Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότατον πάντων, μίαν παραχώρησιν, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ἐζήτησαν οἱ δανεισταί, παρέχει ἡ Κυβέρνησις πρὸς αὐτούς, ἄνευ λόγου, τὴν ὠφέλειαν δηλαδὴ ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος. Ἰδοὺ τί γράφει περὶ αὐτοῦ τὸ ἔγγραφον (ἀναγινώσκει): «Καὶ δὲν προσδοκᾶται μόνη ἡ ἕνεκα τῆς φυσικῆς προόδου τῆς χώρας προϊοῦσα ταύτη αὔξησις· καὶ ἑτέρα προσδοκᾶται ἐκ τῆς ἐλπιζομένης βαθμιαίας μειώσεως τῆς κρατούσης ἔτι νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ἧς ἕνεκα τυγχάνει ἔτι ὑποτετιμημένον τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον κατὰ 75%, διότι κατάδηλον εἶναι, ὅτι, ὅσον ἡ ὑποτίμησις αὕτη τῶν τραπεζικῶν γραμματίων θέλει προβαίνει μειουμένη, τοσοῦτον ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους θέλει πορίζεσθαι ποσὸν εἰς χρυσοῦν νόμισμα περισσότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον πορίζεται νῦν διὰ τῆς μετατροπῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἐπὶ τιμῇ 175 λεπτῶν κατὰ φράγκον. Καὶ τῶν δύο τούτων αὐξήσεων (plus values) συναινοῦμεν νὰ μετέχωσιν οἱ δανεισταὶ τοῦ Κράτους.»

§27Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν προβαίνετε ὀλίγον ἔτι;

§28ΡΩΜΑΝΟΣ. Μάλιστα (ἀναγινώσκει): «Καὶ τὰ ὑπόλοιπα δὲ τρία πέμπτα τῶν τοιούτων αὐξήσεων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν εἰσάγεσθαι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ταῦτα στέργομεν νὰ δαπανῶνται ἀποκλειστικῶς εἰς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ὅπως καὶ διὰ τῆς τοιαύτης διαθέσεως αὐτῶν ἐξυπηρετῶνται ἐμμέσως καὶ τῶν δανειστῶν τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα βεβαίως βελτιοῦνται διὰ τῆς ὑπὸ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἐπιτευχθησομένης αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους.» Ἀλλὰ περιττὸν εἶναι νὰ ἀναγνώσω πλείονα. Γνωρίζομεν τί παρεκίνησεν ὑμᾶς νὰ προτείνητε τὴν διανομὴν τῆς ἐκ τῆς βελτιώσεως τοῦ συναλλάγματος διαφορᾶς. Ἐλπίζετε νὰ ἐπιτύχητε διὰ τῆς παραχωρήσεως ταύτης δάνειον παρὰ τῶν δανειστῶν. Πῶς δ’ ἐμελετήσατε αὐτὸ τὸ ζήτημα τοῦ δανείου; Ἐδῶ ἰδίως παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μοὶ παράσχητε τὴν προσοχήν σας. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἐγγράφου τούτου γίνεται λόγος περὶ τοῦ δανείου. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν τελευταίαν περικοπὴν τοῦ ἐγγράφου (ἀναγινώσκει): «Ἀληθῶς, ὅταν κατασταθῇ ἐν ἰσοτιμίᾳ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον πρὸς τὸν χρυσὸν, ἡ διαφορὰ ἔσεται αἰσθητή· αʹ) διότι κατὰ τὴν εἰς χρυσὸν μετατροπὴν τῶν 14,889,307.60 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὴν ὁποίαν διαπράττομεν νῦν, ὅτε τιμᾶται τὸ φράγκον πρὸς 175 λεπτά, τὰ 14,889,367.60 μετατρέπονται εἰς 8,508,210.10, ἤτοι ἐλαττοῦται τὸ ποσὸν κατὰ 6,381,157.50. Τὴν ἐλάττωσιν δὲ ταύτην δὲν θέλομεν ὑφίστασθαι τότε, θέλομεν δὲ ἔχει αὔξησιν ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ νῦν γιγνόμενα τὰ 6,381,157.50, τῆς δὲ plus value ταύτης τὸ τέταρτον, ἤτοι 1,595,289.38, θέλει προστίθεσθαι εἰς τὸ ποσὸν τῶν 8,508,210.10, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει ἀναβιβασθῆ εἰς 10,103,499.48· βʹ) διότι διὰ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θέλομεν συνομολογήσει, θέλομεν ἐξοφλήσει τά τε προσωρινὰ εἰς χρυσὸν χρέη καὶ τὰ εἰς μεταλλικὸν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέη πρὸς τὰς Τραπέζας, τὰ δύο δὲ ταῦτα ποσὰ ἀνέρχονται εἰς 1,025,462.26, θέλει δὲ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο προστεθῆ εἰς τὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν εἰς χρυσῶν δανείων 10,103,499.48, ἀναβιβασθῆ δὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς 11,128,961.74, ὁ δὲ τόκος θέλει ἑπομένως αὐξήσει ἀπὸ 1 καὶ ¾ τοῦ ¼ τοῖς ἑκατὸν εἰς 2 καὶ πλέον τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου, τοῦ πράγματι καταβληθέντος ὑπὸ τῶν δανειστῶν, εἰς 3 τοῖς ἑκατὸν μεῖον ποσοῦ τινος.» Τί ἐλησμόνησεν ἐνταῦθα ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἐλησμόνησεν, ὅτι διὰ τὸ δάνειον θὰ πληρώσῃ τόκον, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲν περὶ τόκου ἀναφέρεται.

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζετε, ὅτι εἴχομεν ἀνάγκην, ἐὰν συνωμολογεῖτο ὁ συμβιβασμὸς, νὰ προσφύγωμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ἵνα μᾶς δώσωσι δάνεια; Οὐχί· ἀλλ’ ὑπεδείξαμεν εἰς αὐτοὺς συμβιβασμόν τινα, νὰ ἀναλάβωσι τὸ δάνειον καὶ τὰ βάρη αὐτοῦ ἐπὶ τῷ ἀνταλλάγματι τῆς μετοχῆς εἰς τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς τῆς ἐπικαταλλαγῆς, τῆς μετοχῆς εἰς τὸ τέταρτον τῆς διαφορᾶς αὐτῆς.

§30ΡΩΜΑΝΟΣ. Ὁμολογῶ ὅτι, ἐὰν ἐγνώριζον οἱ δανεισταὶ τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, βεβαίως οὔτε αὐτὸ τὸ σχέδιον τοῦ συμβιβασμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐστάλη εἰς Ἀθήνας καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο δεκτὸν, ἤθελον λάβει τὸν κόπον νὰ συντάξωσι καὶ ἀποστείλωσιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Πῶς εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, νὰ λέγητε τοιοῦτόν τι, ὅτι ζητεῖτε δάνειον παρὰ τῶν δανειστῶν καὶ δὲν θὰ πληρόνητε τόκον πρὸς αὐτούς;

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν λαμβάνετε εἰς χεῖράς σας τοὺς πίνακας, ἵνα ἴδητε πόσα εἶναι τὰ προσωρινὰ δάνεια, πόσα τὰ ὀφειλόμενα εἰς μεταλλικὸν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, πόσα δὲ θέλουσι πληρόνεσθαι εἰς τόκους τοῦ πρὸς ἐξόφλησιν αὐτῶν συνομολογηθησομένου δανείου;

§32ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἅπαντα τὰ ἀνέγνωσα· δὲν ἦλθον ἀπαράσκευος· τὰ ἀνέγνωσα, καὶ ἐνόησα, ὅτι ὑπεπέσατε εἰς λάθος.

§33Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Φαίνεται, ὅτι δὲν εἴχετε παρασκευασθῆ· διότι, ἂν σᾶς παρεκάλουν νὰ ἀναγνώσητε τὸ τελευταῖον μέρος τῆς σελίδος τοῦ φυλλαδίου, ἠθέλετε παραλείψει νὰ ἀναγνώσητε αὐτό.

§34ΡΩΜΑΝΟΣ. Τὸ ἀνέγνωσα τὸ τελευταῖον μέρος. Ποῖα εἶναι τὰ προσωρινὰ δάνεια; Εἶναι τὸ προσωρινὸν εἰς χρυσὸν δι’ ἐντόκων γραμματίων ἐκ φράγκων 14,194,075 καὶ τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς μεταλλικὸν ἐκ φράγκων 16,800,000, ἐν ὅλῳ φράγκα χρυσᾶ 30,994,075. Ταῦτα θὰ πληρωθῶσι διὰ δανείου, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου θ’ ἀπαιτηθῶσι 2½ περίπου ἑκατομμύρια. Ποῖος θὰ πληρώσῃ ταῦτα; Οἱ δανεισταί, εἰς οὓς παραχωρεῖτε τὸ ποσὸν, τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τούτων σήμερον πληρονόμενον; Ἐλησμονήθη ἐν ταῖς ὁδηγίαις, ὅτι διὰ δάνειον ἀπαιτοῦνται τόκοι, καὶ ἐλησμονήθη καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ὑπὸ τοῦ κ. πρέσβεως ἐν Παρισίοις, ὁ ὁποῖος διεβίβασε τὰς προτάσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν δανειστῶν. Ἀπέναντι τοιούτων προτάσεων ἡ θέσις τῶν δανειστῶν ἦτο εὐχερεστάτη· τόσον ἀσυνάρτητοι ἦσαν αὐταὶ αἱ μελέται, ὥστε δὲν ἠδύναντο, εἰμὴ νὰ ναυαγήσωσι καὶ νὰ καταλήξωσιν εἰς τὸ σχέδιον τοῦτο περὶ συμβιβασμοῦ, τὸ ὁποῖον οὐδεμία Κυβέρνησις ἤθελε δυνηθῆ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Βεβαίως δὲ οὔτε Βουλὴ θὰ εὑρίσκετο, δυναμένη νὰ δεχθῇ καὶ ψηφίσῃ τοιοῦτο σχέδιον συμβιβασμοῦ. Αἱ ἀρχαὶ ἐκεῖναι, διὰ τὰς ὁποίας εἰργάσθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπὶ ἓν ὁλόκληρον ἔτος, αἱ ἀρχαὶ ἐκεῖναι ἐλησμονήθησαν, καὶ ἐπειδὴ ἐλησμόνησεν αὐτὰς ἡ Κυβέρνησις, ἐννοεῖται, ὅτι ἐλησμόνησαν αὐτὰς καὶ οἱ δανεισταὶ, διότι τοῦτο συνέφερεν εἰς αὐτούς. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἄρθρα τινὰ τοῦ ὑποβληθέντος σχεδίου. Εἰς τὸ ἄρθρον 4 οἱ δανεισταὶ ζητοῦσι νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα τῆς μετατροπῆς τοῦ χαρτονομίσματος εἰς χρυσὸν, ἣν εἶχεν ἀρνηθῆ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Εἰς τὸ ἄρθρον 5 ζητοῦσι τὴν πληρωμὴν τῶν κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1893 κληρωθέντων τίτλων πρὸς 75%, ἐνῷ τοιαύτη ἀπαίτησις δὲν εἶχεν ἐγερθῆ ἄλλοτε. Εἰς τὸ ἄρθρον 7 θέτουσι τὴν βάσιν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἀρχικὴν τῶν δανείων εἰς χρυσὸν καὶ εἰς χαρτονόμισμα, ἐνῷ εἶχον παραδεχθῆ διὰ τοῦ Aide Mémoire τὸν χρυσὸν ὡς μόνην βάσιν, καὶ προβάλλουσι τὴν ἀξίωσιν, ἵνα λάβωσιν ὡς τόκους ἀρχικοὺς διὰ μὲν τὸ δάνειον τῶν Μονοπωλίων 43%, διὰ δὲ τὰ λοιπὰ 32%, ἐνῷ εἶχον παραδεχθῆ ἢ μᾶλλον προτείνει εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν 32 ἑκατοστὰ δι’ ὅλα τὰ δάνεια, ἄνευ ἐξαιρέσεως. Εἰς τὸ ἄρθρον 9 παραδέχονται, ὡς εἰκὸς, εὐγνωμόνως τὴν δικαίαν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ ὠφελείας ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, περὶ ἧς οὐδέποτε εἶχον ἐγείρει ἀξιώσεις. Εἰς τὸ ἄρθρον 10 ζητοῦσιν 60% τῶν πλεονασμάτων, ἐνῷ ἄλλοτε εἶχον ζητήσει 50%, καὶ θὰ ἠρκοῦντο εἰς ὀλιγώτερα. Εἰς τὸ ἄρθρον 13, ἀπέναντι τῶν μὴ πληρωθέντων 70% τοῦ Φάϊντιγκ, ζητοῦσι 2 σελίνια δι’ ἑκάστην λίραν, ἐνῷ εἶχον ζητήσει ἓν μόνον σελίνιον. Καὶ τέλος εἰς τὸ ἄρθρον 14 ζητοῦσι τὴν ἄνευ ὅρων ἐπιστροφὴν τῶν 2,529,611 δραχμῶν, αἵτινες ὑπῆρχον κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1893 ἐν τοῖς ταμείοις τῶν Μονοπωλίων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ τοκομεριδίου τοῦ Ἰανουαρίου 1894. Καὶ ἰδοὺ, Κύριοι, εἰς ποίας προτάσεις, εἰς ποίας ἀξιώσεις τῶν δανειστῶν κατέληξαν αἱ διαπραγματεύσεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, αἱ διαπραγματεύσεις, αἵτινες ἐπὶ δύο σχεδὸν ἔτη εἶχον διαρκέσει. Παραβάλετέ τας πρὸς τὰς αἰτήσεις τῶν δανειστῶν τοῦ 1894, καὶ θὰ ὁμολογήσητε μετ’ ἐμοῦ, ὅτι τὸ ζήτημα ἦτο τότε ἐγγύτερον τῆς λύσεως ἢ ὅ,τι εἶναι σήμερον. Πάντες ἔχομεν τὴν αὐτὴν ἐπιθυμίαν, ἵνα τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ λυθῇ ὅσον οἷόν τε τάχιστα, δὲν νομίζω δὲ νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Συμπολίτευσις ἢ Ἀντιπολίτευσις ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ. Ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἅπασα ἤθελεν ἐπικροτήσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἤθελε κατορθώσει νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο· ἀλλ’ ἡ πορεία, ἣν ἠκολούθησεν ἐπὶ δύο σχεδὸν ἔτη, ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ φέρῃ εἰς πέρας αὐτό. Ἐγκαταλείψασα αὕτη τὰ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀσφαλισθέντα, ἐτέθη ἐπὶ ἐδάφους ὀλισθηροῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ συνεννόησις μετὰ τῶν δανειστῶν καθίσταται ἀδύνατος. Ἡ ἐπελθοῦσα χρονοτριβὴ δὲν ἤθελεν εἶναι ἴσως τόσον ἐπαισθητὴ, ἐὰν εὑρισκόμεθα εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις. Ἀλλὰ σήμερον, ὅτε Βασιλεία καὶ λαὸς, Ἀντιπολίτευσις καὶ Συμπολίτευσις, ἀναγνωρίζουσι τὴν ἀνάγκην στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν προπαρασκευῶν, τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ ἔφθασεν εἰς ὀξύτατον σημεῖον, καὶ ἐπιβάλλεται ἡ ταχίστη λύσις αὐτοῦ. Εἰς τὴν Βουλὴν δ’ ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ, ἐὰν τὸν κανονισμὸν τοῦ ζητήματος τούτου δυνάμεθα νὰ ἀναμένωμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις διεξήγαγε μέχρι τοῦδε τὸ ζήτημα ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἰς ὑμᾶς. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§35ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1897 ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήγησεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ πρὸς διακανονισμὸν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τὰς διαπραγματεύσεις του μετὰ τῶν ἐπιτροπῶν τῶν ἀναλαβουσῶν τὴν προάσπισιν τῶν συμφερόντων τῶν δανειστῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωκε τότε, μοὶ ἐφάνησαν ἀνεπαρκεῖς. Ἕνεκα τούτου ἐζήτησα νὰ συμπληρωθῶσιν αὗται διὰ τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων τῶν σχετιζομένων μὲ τὰς διεξαχθείσας διαπραγματεύσεις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠρνήθη τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων τούτων· κατέθηκε δὲ τὸ ἐνώπιον ἡμῶν τεῦχος, τὸ περιέχον τὰς μελέτας καὶ προτάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς προτάσεις τῶν ἐπιτροπειῶν. Ἠρνήθη μόνον νὰ καταθέσῃ τὸ τελευταῖον ἔγγραφον αὐτοῦ πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς Πρεσβείας, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποκρούονται αἱ προτάσεις τῶν ἐπιτροπειῶν. Ἠρνήθη δὲ τὴν κατάθεσιν αὐτοῦ, ἰσχυρισθεὶς καὶ τότε, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις δὲν ἔληξαν, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμεναι. Θέλω περιορισθῆ εἰς τὸ πρὸς τὰ ἔγγραφα ταῦτα σχετιζόμενον μέρος τοῦ ζητήματος, χωρὶς νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθόν, ὅπερ ἀνέπτυξεν ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κραναίας, εἰς τὸν ὁποῖον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον παρεχώρησα τὸν λόγον. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα ἔγγραφα συμπληροῦνται δι’ ἑτέρων δημοσιεύσεων, αἵτινες, ἂν καὶ δὲν φέρουσι χαρακτῆρα ἐπίσημον, φέρουσιν ὅμως ἡμιεπίσημον τοιοῦτον, διότι ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Γερμανικῆς ἐπιτροπείας καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῆς. Εἰς τὰς πληροφορίας δὲ ταύτας πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰ μέτρα, ἅτινα ἐλήφθησαν ἐν σχέσει πρὸς τὸν κανονισμὸν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, ὅπως ἀποτελεσθῇ οὕτω τὸ σύνολον τῶν γνώσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζόμενοι δυνάμεθα νὰ ἐκφέρωμεν τὰς γνώμας μας ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐν γένει. Δὲν συνεμερίσθην καὶ τότε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήνεγκεν, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ ζητήματος τοῦ συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν τοῦ Δημοσίου δύναται νὰ φέρῃ βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Δὲν συμμερίζομαι δ’ αὐτὴν καὶ σήμερον, διότι ἡ σημασία τοῦ ζητήματος καὶ τ’ ἀποτελέσματα τῶν γενομένων ἐνεργειῶν μοὶ γεννῶσι τὴν ἀντίθετον πεποίθησιν. Ἡ Βουλὴ ἐσιώπησεν ἐπὶ δύο ἤδη συνόδους, πεποιθυῖα ὅτι ἤθελεν ἔχει ἐνώπιον αὐτῆς κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον λελυμένον τὸ ζήτημα, ὅπως συζητήσῃ τοὺς ὅρους τῆς λύσεως αὐτοῦ. Περὶ τούτου καὶ ὑπαινιγμοὶ ἐγένοντο καὶ ἐλπίδες ἐδόθησαν εἰς τὴν Βουλήν, διαβεβαιώσεις δ’ ἐδόθησαν ἡμιεπισήμως ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ἀντὶ δὲ λελυμένου ζητήματος, ἔχομεν τοὐναντίον ἐνώπιον ἡμῶν ἀποτυχίαν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ ἐπανάληψιν ὁμοίων ὑπαινιγμῶν καὶ ἐλπίδων. Ἡ ἀποτυχία δὲ τῶν διαπραγματεύσεων εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἡ Γερμανικὴ ἐπιτροπεία δηλοῖ κατηγορηματικῶς, ὅτι θεωρεῖ καθῆκον ἑαυτῆς εἰς τὸ ἑξῆς νὰ διαμαρτύρηται καὶ νὰ ἀπαιτῇ τὴν εἰς ἀκέραιον πληρωμὴν τῶν εἰς τοὺς δανειστὰς ὀφειλομένων καὶ τελείας ἐγγυήσεις. Ἂν ἀπέναντι τοιούτων δηλώσεων θελήσωμεν νὰ στηριχθῶμεν εἰς ἁπλᾶς ἐλπίδας καὶ μὴ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, θέλομεν βεβαίως παραβῆ καθῆκον ἐπιβαλλόμενον ἡμῖν ἐκ τῶν συμφερόντων, ἅτινά εἰσιν ἐμπεπιστευμένα εἰς ἡμᾶς καὶ τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύομεν. Τὴν σημασίαν τοῦ κανονισμοῦ τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους κατὰ τρόπον σύμφωνον μὲ τὰ συμφέροντα καὶ τὰς περιστάσεις τῆς χώρας καὶ ἀποδεκτὸν παρὰ τῶν ἀληθῶν ἡμῶν δανειστῶν, πάντες ἀντιλαμβανόμεθα. Χωρὶς δὲ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἐκκρεμότης τοῦ ζητήματος παρεμποδίζει ἡμᾶς τοῦ νὰ βελτιώσωμεν ἐσωτερικῶς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, τὰ θετικὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα προέρχονται ἐκ τῆς ἐλλείψεως πίστεως καὶ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ἥτις ἀμέσως ἀντανακλᾷ καὶ ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν καὶ τραπεζιτικῶν σχέσεων τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, εἶναι ἀρκούντως σημαντικά. Σημαντικώτερα ὅμως εἰσὶ τὰ πολιτικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκκρεμότητος ταύτης. Πάντοτε, ἀλλ’ ἰδίᾳ σήμερον, εἰς τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διερχόμεθα, ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην τῶν εὐνοϊκῶν διαθέσεων τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Τὰς εὐνοϊκὰς δὲ ταύτας διαθέσεις ἐὰν δὲν ἐξουδετεροῖ καθ’ ὁλοκληρίαν, μειοῖ ὅμως πολὺ ἡ ἔκρυθμος θέσις ἡμῶν ἀπέναντι τῶν δανειστῶν μας. Ἐφ’ ὅσον οἱ δανεισταὶ ἡμῶν, οἵτινες ἀποτελοῦσιν ὁμάδας ἐπηρεαζούσας καὶ ἀμέσως καὶ ἐμμέσως τοὺς διευθύνοντας τὰς τύχας τῶν μεγάλων Κρατῶν, ἐγείρουσι καθ’ ἡμῶν δεδικαιολογημένα παράπονα καὶ μομφὰς κατὰ τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως, αἱ καλαὶ διαθέσεις, τὰς ὁποίας δικαιούμεθα νὰ προσδοκῶμεν παρὰ τῶν πεπολιτισμένων καὶ Μεγάλων Δυνάμεων, ἐὰν δὲν ἐκλείπουσι, βεβαίως ὅμως μειοῦνται. Οἱ κίνδυνοι δὲ, τοὺς ὁποίους αἱ περιστάσεις, ἃς διερχόμεθα, καθιστῶσι πιθανοὺς διὰ τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα, δὲν δύνανται ν’ ἀποκρουσθῶσι διὰ μόνον τῶν ἰδίων ἡμῶν δυνάμεων. Αἱ γνῶμαι καὶ αἱ διαθέσεις τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου καὶ τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς θέλουσι κατὰ τὸ πλεῖστον, ἂν ὄχι καὶ κατὰ τὸ ὅλον, ἀποφασίσει τὰ τῆς λύσεως τῶν ζητημάτων, ἅτινα θίγουσιν ἀμέσως τὰ ὕψιστα συμφέροντα τῆς φυλῆς ἡμῶν. Τὰς διαθέσεις δὲ ταύτας τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ὀφείλομεν, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἀντιτίθενται πρὸς μεγάλα συμφέροντα ἡμῶν, νὰ τὰς προσελκύωμεν, ἀποσοβοῦντες πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ δηλητηριάσῃ αὐτάς. Ἡ γνώμη αὕτη περὶ τῆς χρησιμότητος καὶ τῆς ἀνάγκης τῆς τακτοποιήσεως τῆς θέσεως ἡμῶν πρὸς τοὺς δανειστάς μας δὲν εἶναι γνώμη ἀτόμων, δὲν εἶναι γνώμη τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ γνώμη ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς πτωχεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου τὸ ἔθνος προσδοκᾷ τὸν κανονισμὸν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους κατὰ τρόπον αἴροντα ἐκ τῶν δανειστῶν τοῦ Δημοσίου πᾶσαν δεδικαιολογημένην ἀφορμὴν μομφῶν καθ’ ἡμῶν. Ἐπὶ τοῦ γενικοῦ δὲ τούτου πόθου ἐβασίσθη καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς καὶ ἔθηκεν ὡς βάσιν τοῦ πολιτικοῦ αὐτοῦ προγράμματος τὴν ἐπαγγελίαν, ὅτι θὰ περατώσῃ τὸν συμβιβασμὸν μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν. Ἡ ἐπαγγελία αὕτη συνετέλεσεν οὐσιωδῶς, ὅπως τὸ ἔθνος δώσῃ εἰς αὐτὸν πλειοψηφίαν ἥτις ἔφερε καὶ ὑποστηρίζει αὐτὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐπέτυχε μὲν τοῦτο διὰ τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτοῦ, δυστυχῶς ὅμως ἔβλαψε τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Θεωρήσας τὴν συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν ὡς εὐχερὲς ἐγχείρημα, καὶ λησμονήσας ὅτι ὁ συμβιβασμὸς οὗτος δὲν εἶναι ἔργον ἐξαρτώμενον ἐκ μόνης τῆς θελήσεως ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς θελήσεως τῶν δανειστῶν, ἐξουδετέρωσε καὶ ἀφῄρεσε τὴν σημασίαν τῶν δύο κυριωτέρων μέτρων, τὰ ὁποῖα μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ 1894 ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσεις νέων διαπραγματεύσεων, δυναμένων νὰ λήξωσιν εἰς εὐχάριστον ἀποτέλεσμα. Αἱ δύο αὗται βάσεις εἶναι ἡ συμμετοχὴ τῶν δανειστῶν ἡμῶν εἰς τὰς μελλούσας προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων καὶ ἡ διάκρισις τῶν προσόδων τούτων ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐν γένει οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τοὺς δανειστὰς ἡμῶν καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ μεγάλην ἔδιδον σημασίαν εἰς τὴν συμμετοχὴν τῶν δανειστῶν εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων ἐσόδων. Ἠκούσατε δὲ πρὸ ὀλίγου ἀναγινωσκόμενα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος ἐπίσημα ἔγγραφα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπανειλημμένως οὗτοι ἐζήτησαν τὴν τοιαύτην συμμετοχήν. Εὔλογος καὶ δικαία ἦτο καὶ εἶναι ἡ τοιαύτη ἀπαίτησις τῶν δανειστῶν ἡμῶν. Ἀναγκασθέντες οὗτοι νὰ συμμετάσχωσιν εἰς τὸ ἀτύχημα τῆς χώρας καὶ ἴδωσι ἐλαττουμένους τοὺς εἰς αὐτοὺς ὀφειλομένους τόκους καὶ χρεωλύσια, δικαιοῦνται νὰ ζητήσωσιν, ὅπως συμμετάσχωσι καὶ εἰς τὴν εὐτυχίαν αὐτῆς. Ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος βελτιωθῇ καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῶν πόρων αὐτῆς ἐπιτρέψῃ ν’ αὐξήσῃ τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ἕνεκα τοῦ ἀτυχήματός της δύναται νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς σήμερον, εἶναι δίκαιον καὶ εὔλογον νὰ πράξῃ τοῦτο. Οὐδεμίαν δ’ ἔχει βάσιν σοβαρὰν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀοιδίμου Τρικούπη κατὰ τὸ 1894 ἀπέκρουσε τὴν δικαίαν καὶ εὔλογον ταύτην ἀπαίτησιν τῶν δανειστῶν ἡμῶν, χαρακτηρίσασα τὴν συμμετοχὴν αὐτῶν εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων ὡς ἐνέχουσαν ἐν ἑαυτῇ τὴν ἰδέαν τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς μειώσεως τῆς αὐτοτελείας τοῦ Κράτους. Πολλάκις συνεζητήσαμεν ἐν τῇ Βουλῇ τὸ εἰδικὸν τοῦτο ζήτημα. Δὲν νομίζω ὅμως ἄπο σκοποῦ νὰ προσθέσω καὶ σήμερον ὀλίγας λέξεις. Ὁ προσδιορισμὸς ὑπεγγύων προσόδων, ὅπως ἐξ αὐτῶν πληρωθῇ ὡρισμένον ποσὸν εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου, δὲν ἐνέχει αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν τὴν ἰδέαν τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐλέγχου. Ἐὰν δὲ ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ὅλου τῶν τοιούτων προσόδων δὲν ἐνέχῃ αὐτοδικαίως τὴν ἰδέαν τοῦ ἐλέγχου, πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ μέρος, ὅπερ ἀντιπροσωπεύει ἡ προσαύξησις αὐτῶν, νὰ ἐνέχῃ τοιαύτην ἰδέαν; Ὁ ἔλεγχος δὲν εἶναι τὸ γενικὸν δικαίωμα, ὅπερ ἕκαστος ἔχει, τῆς ἐξετάσεως καὶ τῆς ἐπικρίσεως τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου δημοσιευομένων λογαριασμῶν τῆς εἰσπράξεως ἐξ οἱωνδήποτε προσόδων. Ὁ ἔλεγχος, τὸν ὁποῖον ἀποκρούομεν, εἶναι δικαίωμα θετικὸν, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται ν’ ἀποκτήσῃ καὶ ἐξασκήσῃ, ἂν κατηγορηματικῶς καὶ ὡρισμένως δὲν ἐκχωρηθῇ εἰς αὐτὸν διὰ συμβάσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἔλεγχος, μειῶν τὴν κυριαρχίαν καὶ τὴν αὐτοτέλειαν τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἁπλῶς ὑπονοούμενος. Κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον ὁ συμμετέχων εἰς ἐπιχείρησίν τινα καὶ δικαιούμενος νὰ λάβῃ τὸ μερίδιόν του ἐκ τῶν προσόδων καὶ τῶν ὠφελημάτων αὐτῆς δύναται καὶ δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ λογοδοσίαν καὶ ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμοὺς τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης. Δύναται ὅμως καὶ νὰ παραιτηθῇ ἐκ τῶν προτέρων τοῦ τοιούτου δικαιώματος τῆς ἐξελέγξεως τῶν λογαριασμῶν τῶν διευθυνόντων συνεταίρων. Τοιοῦτο δὲ θέλει γείνῃ καὶ κατὰ τὴν συμμετοχὴν τῶν δανειστῶν εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Οὐδὲν δικαίωμα ἐλέγχου θέλει ἐκχωρηθῇ εἰς αὐτοὺς μήτε διὰ τὸ ὅλον τῶν ὑπεγγύων προσόδων, αἵτινες θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἐγγυήσεις διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, μήτε διὰ τὰς προσαυξήσεις αὐτῶν. Ἡ γνώμη δὲ αὕτη δὲν εἶναι ἁπλῆ θεωρία, ἀλλὰ κανὼν ἐφαρμοσθεὶς καὶ ἐν ἄλλοις Κράτεσιν. Ἡ Πορτογαλία, ἥτις ἐπτώχευσεν ὀλίγον πρὸ ἡμῶν, προσδιώρισεν ὡς ὑπεγγύους προσόδους διὰ τὰ δάνεια αὐτῆς μέρος τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεών της, παρεχώρησε δὲ συνάμα καὶ συμμετοχὴν εἰς τὰς προσαυξήσεις αὐτῶν. Εἰς οὐδενὸς δὲ μήτε τῶν πολιτικῶν τῆς Πορτογαλίας μήτε τῶν δανειστῶν αὐτῆς ἦλθέ ποτε τὴν διάνοιαν, ὅτι δικαιοῦνται οὗτοι νὰ ἐξασκήσωσιν οἱονδήποτε ἔλεγχον ἐπὶ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων τῆς Πορτογαλίας. Ἐκ τῶν προσαυξήσεων δ’ αὐτῶν, τῶν ἐξαχθεισῶν ἐκ μόνων τῶν ἐπισήμων λογαριασμῶν τοῦ Πορτογαλικοῦ Δημοσίου, ἐπληρώθη εἰς τοὺς δανειστάς των πέρυσι καὶ ¼% ἐπὶ πλέον τοῦ 1%, ὅπερ εἶχεν ὁρίσει ἡ Πορτογαλία κατὰ τὴν πτώχευσιν αὐτῆς. Οὐδεὶς δ’ ἐφαντάσθη, ὅτι οἱ δανεισταὶ τοῦ Πορτογαλικοῦ Κράτους ἀπέκτησαν δικαίωμα νὰ ἐξελέγξωσι τὰς τελωνειακὰς αὐτοῦ προσόδους, ὅπως βεβαιωθῶσιν, ἂν ἐκ τῆς ἐκχωρηθείσης εἰς αὐτοὺς προσαυξήσεως ἐδικαιοῦντο νὰ λάβωσιν ¼% μόνον ἢ πλειότερον. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ τῆς πτωχεύσεως, ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξήχθη τὸ ἀτύχημα τοῦτο, καὶ πρὸ καὶ μετὰ τὴν συντέλεσιν αὐτοῦ, ἐγέννησεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν εὐλόγους δυσπιστίας πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἐν λεπτομερείᾳ τὸ θέμα τοῦτο, ὅπερ πολλάκις ἀνεπτύχθη ἐν τῇ Βουλῇ. Ἡ εὔλογος αὕτη δυσπιστία τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δανειστῶν ὤθησεν αὐτοὺς εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἵνα ζητῶσιν ἐπιμόνως ἐξαιρετικὰς ἀσφαλείας διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νέων ὑποχρεώσεων, ἃς ἐν συνεννοήσει μετ’ αὐτῶν ἤθελεν ἀναλάβει τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Καὶ ἐδήλουν μὲν, ὅτι οὐδεμίαν ἐννοοῦσι νὰ ἐγείρωσιν ἀπαίτησιν ἐπισήμου ἐλέγχου καὶ ἐλαττώσεως τῆς αὐτοτελείας καὶ τῆς κυριαρχίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἀλλὰ, καίτοι δηλοῦντες τοῦτο, κατέληγον πάντοτε ἐν ταῖς προτάσεσιν αὐτῶν εἰς μέτρα καὶ εἰς ὅρους περιέχοντας ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, φανερὰ ἢ κρυφὰ, πραγματικὸν ἔλεγχον καὶ πραγματικὴν ἐλάττωσιν τῆς αὐτοτελείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, εἴτε διὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων παρ’ ἑταιρίας ἐχούσης τὸν χαρακτῆρα ἀντιπροσώπου τῶν δανειστῶν, εἴτε διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον τοῦ δικαιώματος νὰ ἐπιχειρήσῃ ἄνευ τῆς προηγουμένης συγκαταθέσεως αὐτῶν οἱανδήποτε μεταβολὴν εἰς τὰς ὑπεγγύους προσόδους, ὁσονδήποτε σπουδαία τῆς χώρας ἀνάγκη καὶ ἂν ἤθελεν ἐπιβάλει αὐτήν. Οἱ δανεισταὶ ἐζήτουν οὕτω νὰ ἐπιβάλωσι πλαγίως καὶ ἐμμέσως ἔλεγχον καὶ μείωσιν τῆς αὐτοτελείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, μ’ ὅλας τὰς ἐναντίας αὐτῶν διαβεβαιώσεις. Ἀλλὰ τὴν μείωσιν τῆς κυριαρχίας αὐτοῦ, τὴν ἐλάττωσιν τῆς αὐτοτελείας του, δὲν ἠδύνατο καὶ δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἡ παραδοχὴ αὐτῶν ἤθελεν ἀναιρέσει τὰς πολιτικὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας προσδοκῶμεν ἐκ τῶν εὐνοϊκῶν διαθέσεων τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, διότι ἔθνος φιλότιμον, ὡς τὸ Ἑλληνικὸν, δυσκόλως δύναται νὰ βαδίσῃ ὁμαλῶς πρὸς τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν, ὅταν αἰσθάνηται καθ’ ἡμέραν ἐπικαθήμενον ἐπ’ αὐτοῦ τὸν ζυγὸν τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐλέγχου. Ἤθελεν ἀναιρέσει δὲ συνάμα καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς ἀνακτήσεως ἀκεραίας τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν πίστεως. Εἰς Κράτος, τοῦ ὁποίου τὰ χρεώγραφα φέρουσι διὰ τοῦ ἐλέγχου διαρκῶς τὴν κηλῖδα τῆς πτωχεύσεως, τὰ κεφάλαια δὲν προσφέρονται ἐπὶ μόνῃ τῇ ἐμπιστοσύνῃ, ἣν ἐμπνέει ἡ τιμιότης καὶ ἡ ἐπάρκεια αὐτοῦ. Κράτος, τοῦ ὁποίου τὰ χρεώγραφα εὑρίσκονται ὑπὸ ἔλεγχον, δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ ἐπὶ μόνῃ τῇ πίστει αὐτοῦ. Ὅπως συνομολογήσῃ δάνειον, θὰ ὑποχρεωθῇ ἢ νὰ θέσῃ καὶ ἑτέρας προσόδους ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἔλεγχον, ἢ νὰ ὑποβληθῇ εἰς ὅρους τοκογλυφικοὺς καὶ ἀναιροῦντας τὴν ἰδέαν τῆς πίστεως. Κράτη ὑποβληθέντα εἰς ἔλεγχον δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀποκτήσωσιν ἰδίαν αὐτῶν πίστιν. Ἂν δὲ συνωμολόγησάν ποτε δάνεια ὑπὸ ὅρους μὴ τοκογλυφικούς, ἐπέτυχον τοῦτο οὐχὶ ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν πίστει, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ πίστει ὑπεγγύων προσόδων, ὑπὸ ἔλεγχον ὑποβεβλημένων. Ἀλλὰ ὁ ἔλεγχος δὲν εἶναι μόνον ἐπιβλαβὴς καὶ πολιτικῶς καὶ οἰκονομικῶς εἰς τὸ παραδεχόμενον αὐτὸν Κράτος. Τοιοῦτος εἶναι ἀναμφισβητήτως καὶ διὰ τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ. Ἐνδέχεται τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἐπιβολῆς ἐλέγχου νὰ βελτιωθῇ ἡ ἀξία τῶν χρεωγράφων τοῦ παραδεχομένου αὐτὸν Κράτους. Ἀλλ’ ἡ βελτίωσις αὕτη θὰ ἦναι ἐπωφελὴς εἰς τοὺς κερδοσκόπους μᾶλλον ἢ εἰς τοὺς ἀληθεῖς δανειστὰς τοῦ Κράτους. Οἱ ἀληθεῖς δανεισταὶ αὐτοῦ οὐδέποτε θέλουσιν ἴδει τὰ χρεώγραφα αὐτῶν κατατασσόμενα μεταξὺ τῶν χρεωγράφων τῶν Κρατῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀκεραίαν τὴν πίστιν αὐτῶν καὶ ἀπολαύουσι τὴν ὁμαλὴν πρόοδον καὶ βελτίωσιν τῆς ἀξίας αὐτῶν. Ἐκτὸς τῆς κηλῖδος τῆς πτωχεύσεως, ἣν θέλουσι φέρει πάντοτε, θὰ ἐπίκειται διαρκῶς ἐπ’ αὐτῶν καὶ ὁ κίνδυνος, ὁ προερχόμενος ἐκ τῆς πιθανότητος ὅτι πᾶν φιλότιμον Κράτος δὲν θὰ δυνηθῇ διαρκῶς νὰ ὑποστῇ τὸν ζυγὸν τοῦ ἐλέγχου, καὶ ὅτι εἰς πρώτην παρουσιασθησομένην εὐκαιρίαν θ’ ἀποτινάξῃ αὐτόν. Ὁ πιθανὸς δ’ οὗτος κίνδυνος, προστιθέμενος εἰς τὴν κηλῖδα τοῦ ἐλέγχου, θέλει πιέζει τὴν ἀξίαν καὶ τὴν βελτίωσιν τῶν χρεωγράφων τοῦ τοιούτου Κράτους. Δὲν εἶναι δὲ δύσκολον νὰ ἐννοηθῇ τοῦτο παρὰ τῶν πραγματικῶν δανειστῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ὁ ἔλεγχος, ἐπιβλαβὴς καὶ διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καὶ διὰ τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτὸς παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἔπρεπεν ὅμως δι’ ἄλλης ὁδοῦ καὶ ἄνευ βλάβης τῶν πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, παρέχων ἀρκετὴν ἀσφάλειαν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, καὶ πείθων αὐτοὺς ν’ ἀποβάλωσι τὴν ὑπερβολικὴν δυσπιστίαν, ἣν ἐνέπνευσεν εἰς αὐτοὺς τὸ συμβὰν τῆς πτωχεύσεως καὶ τὰ συνοδεύσαντα αὐτὴν γεγονότα. Ὁ καταλληλότερος δὲ καὶ ὁ μόνος ἴσως τρόπος πρὸς ἐπίτευξιν τούτου ἦτο ἡ διάκρισις τῶν ἐσόδων τῶν προσδιωρισμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου χρέους, ἀπὸ τῶν ἄλλων ἐσόδων τοῦ Δημοσίου. Ἡ διάκρισις αὐτῶν καὶ ἡ ἀνάθεσις τῶν εἰς διεύθυνσιν ὑπαγομένην εἰς τὴν ἀπόλυτον κυριαρχίαν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ μὴ ἐξαρτωμένην ἀμέσως ἐκ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἤθελεν ἀποτελέσει θετικὴν βάσιν ἐφησυχάσεως καὶ ἀσφαλείας τῶν δανειστῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Τὴν παραδοχὴν τῆς βάσεως ταύτης κατὰ τρόπον συντελοῦντα εἰς τὴν συνεννόησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου μετὰ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὑποστηρίξω ἐπανειλημμένως ἐν τῇ Βουλῇ καὶ πρὸ καὶ μετὰ τὴν πτώχευσιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεδέχθη αὐτήν· ἀλλ’ ἐπειγόμενος νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἔσπευσε νὰ παραχωρήσῃ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὰς προαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων, τὴν τόσον ἐπιθυμητὴν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ἄνευ οὐδεμιᾶς συνεννοήσεως μετ’ αὐτῶν, χωρὶς νὰ ἐπιτύχῃ παρ’ αὐτῶν δίκαια καὶ ἀνάλογα ἀνταλλάγματα διὰ τῆς ἐγκαταλείψεως ἀπαιτήσεων μὴ ἐχουσῶν θετικήν τινα βάσιν μετὰ τὸ γεγονὸς τῆς πτωχεύσεως καὶ χωρὶς νὰ κανονίσῃ ἐν λεπτομερείᾳ μετ’ αὐτῶν τὴν ἔννοιαν καὶ τοὺς ὅρους τῆς τοιαύτης παραχωρήσεως. Ἔσπευσε δ’ ἐπίσης νὰ ἱδρύσῃ τὴν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἄνευ οὐδεμιᾶς συνεννοήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, καὶ ὡς ἁπλοῦν μέτρον λογιστικῆς τάξεως, ἀφαιρέσας διὰ τοῦ τρόπου τῆς συττάσεως καὶ τῆς λειτουργίας αὐτῆς τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν καὶ τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ αὕτη, ὡς θεσμὸς ἐξασφαλίζων καὶ οὐσιαστικῶς καὶ λογιστικῶς τὴν τακτικὴν καὶ ἀκριβῆ ὑπηρεσίαν τῶν χρεῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ἐξουδετέρωσεν οὕτω τὰς δύο βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ στηριχθῶσι διαπραγματεύσεις ἀπολήγουσαι εἰς ἀσφαλῆ καὶ ἐπωφελῆ ἀποτελέσματα. Λέγω δὲ τοῦτο οὐχὶ ὡς ἁπλῆν κρίσιν ἐμοῦ, ἀλλὰ καὶ ὡς γνώμην στηριζομένην ἐπὶ πληροφοριῶν καὶ σκέψεων προσώπων μεγάλην ἐξασκούντων ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν εὐρωπαϊκῶν χρηματιστηρίων. Ἡ ἐξουδετέρωσις δὲ τῶν δύο τούτων βάσεων ἠνάγκασε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητήσῃ ἀλλαχοῦ τοιαύτας, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηρίξῃ τὰς μετὰ τῶν ἐπιτροπειῶν διαπραγματεύσεις του. Ταύτας δ’ εὑρίσκομεν εἰς τὰς ὁδηγίας ἢ μελέτας, ὡς ἀποκαλεῖ αὐτὰς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνε πρὸς τοὺς τρεῖς πρέσβεις καὶ ἰδίως πρὸς τὸν πρέσβυν τῆς Ἑλλάδος ἐν Παρισίοις, ὅστις διηύθυνε τὰς διαπραγματεύσεις. Εἰς τὰς μελέτας ταύτας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν ὅτι ὡς πρώτην βάσιν ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἀπολογίαν καὶ πείσῃ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ὅτι οὐδεμίαν αὐτὸς ἔχει ἐνοχὴν εἰς τὸ ἐπελθὸν ἀτύχημα τῆς πτωχεύσεως. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, ἐὰν ἔχῃ τοιαύτην ἢ οὔ. Ἀλλ’ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν βεβαίως τοῦτο ἦτο ὅλως ἀδιάφορον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅμως ἐπίστευσε, φαίνεται, ὅτι ἡ πεποίθησις περὶ τῆς ἀθωότητός του, ἣν διὰ τοιαύτης ἀπολογίας του ἤθελεν ἐμπνεύσει εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ἔδιδεν εἰς αὐτὸν τὸ ἐνδόσιμον νὰ προβῇ εἰς προτάσεις οὐχὶ βελτιούσας τὴν θέσιν αὐτῶν καὶ καθιστώσας δυνατὸν τὸν ἐν συνεννοήσει μετ’ αὐτῶν κανονισμὸν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, ἀλλὰ καθιστώσας αὐτὴν χείρονα καὶ ἑπομένως δυσκολευούσας τὸν τοιοῦτον κανονισμόν. Ἐπρότεινεν ἐν πρώτοις τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ νόμου τῆς 30 Δεκεμβρίου 1893 ὡρίσθη ὡς προσωρινῶς πληρωτέον εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν καὶ τὸ ὁποῖον ἔκτοτε πληρόνεται εἰς αὐτούς. Ἀντὶ τῶν 7,451,865 φρ. χρυσῶν, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουσι 30% ἐπὶ τῶν τόκων τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν δανείων καὶ τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦσι πρὸς 13,040,000 περίπου δραχμάς, ὑπολογιζομένου πρὸς δραχ. 1,75 τοῦ φράγκου, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ διαφόρων ὑπολογισμῶν καὶ ἑλιγμῶν ἐπρότεινεν 6,582,747 φρ. χρ., ἀντιπροσωπεύοντα 11,419,000 δραχ., ἐπρότεινε δηλ. τὴν ἐλάττωσιν τῶν 30%, τὰ ὁποῖα δίδομεν σήμερον, εἰς 26½%. Τοιαύτη πρότασις εἰς διαπραγματεύσεις, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ δανεισταὶ προσεδόκων βελτίωσιν τῆς θέσεώς των, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ κάμῃ κακὴν ἐντύπωσιν καὶ νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ, ὅπως ἐχαρακτηρίσθη, ὡς δευτέρα δηλ. πτώχευσις τῆς Ἑλλάδος. Ὅσον καὶ ἂν ἦναι μικρὰ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν προσφερομένων 26½% καὶ τῶ, 30%, τὰ ὁποῖα πληρόνομεν σήμερον, εἶναι νέα ἐλάττωσις, προστιθεμένη εἰς τὴν πρώτην πτώχευσιν, καὶ τοῦτο ὡς ἁπλοῦν τέχνασμα διαπραγματεύσεων, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης, ἐπιβαλλομένης ἐκ γεγονότος τινὸς, ἢ ἐκ νέας στενοχωρίας, ἐπιβαλλούσης εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον τοιαύτην δευτέραν πτώχευσιν. Ἐπρότεινεν ἐπίσης ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν συνομολόγησιν δανείου πρὸς βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας, ἥτις ἤθελεν ὠφελήσει ἐμμέσως καὶ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν. Δὲν ἠξεύρω ἂν προσεδόκα νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον τοῦτο μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δανειστῶν ἡμῶν ἢ μετ’ ἄλλων, ἀφήνων, ὅπως πρὸ ὀλίγου ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ εἰς βάρος τῶν ὑπὲρ τῶν δανειστῶν ἡμῶν προσδιοριζομένων ποσῶν. Ἀλλὰ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἂν ἐνόει νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον τοῦτο, εἴτε μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, εἴτε μετ’ ἄλλων, ἔπραξε βεβαίως σφάλμα, παρεισαγαγὼν διὰ τῆς προτάσεως δανείου ἕτερον στοιχεῖον εἰς τὰς μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ. Οἱ δανεισταὶ ἡμῶν δὲν εἶναι τραπεζῖται δυνάμενοι καὶ ἐπιδιώκοντες τὴν συνομολόγησιν δανείων πρὸς ἐπίτευξιν κέρδους. Οἱ κυρίως δανεισταί εἰσι κεφαλαιοῦχοι, δανείσαντες τὰ χρήματα αὐτῶν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον, καὶ θέλοντες νὰ λάβωσι καὶ ἐξασφαλίσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερον ποσοστὸν ἐκ τῶν ὀφειλομένων εἰς αὐτοὺς τόκων. Διὰ τῆς προσθήκης δὲ τοῦ δανείου εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, παρεισάγεται εἰς τὰς περὶ αὐτοῦ διαπραγματεύσεις καὶ τὸ στοιχεῖον τῆς ἁπλῆς κερδοσκοπίας. Ἐὰν δὲ αἱ ἁπλαῖ καὶ καθαραὶ διαπραγματεύσεις τοῦ Ἑλλην. Δημοσίου μετὰ τῶν πραγματικῶν δανειστῶν αὐτοῦ παρουσιάζωσιν οὐκ ὀλίγας δυσκολίας, εἶναι φυσικὸν ἡ εἰσαγωγὴ καὶ τοῦ στοιχείου τῆς κερδοσκοπίας νὰ πολλαπλασιάσῃ αὐτάς, καὶ νὰ καταστήσῃ δυσχερεστέραν τὴν συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Δὲν θὰ ἐπιδιώκηται πλέον ἡ ἱκανοποίησις μόνον τῶν δανειστῶν διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ τῶν συμφερόντων αὐτῶν μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἕλλην Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ ἡ ἱκανοποίησις τῶν συμφερόντων τῆς παρεισαγομένης κερδοσκοπίας. Αἱ θυσίαι, εἰς ἃς δύναται νὰ ὑποβληθῇ τὸ Ἑλλην. Δημόσιον πρὸς ἱκανοποίησιν μόνον τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, δὲν θὰ ὦσι πλέον ἀρκεταί, ὅπως παρέξωσι καὶ εἰς τὴν κερδοσκοπίαν τὴν ὠφέλειαν, ἣν αὕτη ἐπιδιώκει καὶ ἥτις συνήθως εἶναι ἀρκετὰ σπουδαία, ὅπως ὑπερτερήσῃ τὰς δυνατὰς θυσίας καὶ παρακωλύσῃ τὴν συντέλεσιν ἐπωφελοῦς συμβιβασμοῦ. Πάντες δ’ ἐνθυμούμεθα τὰς δυσκολίας, αἵτινες ἐπαρουσιάσθησαν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τὰς λαβούσας χώραν καὶ πρὸ καὶ μετὰ τὴν πτώχευσιν τοῦ 1893, καὶ αἵτινες εἶχον τὴν πηγήν των εἰς τοὺς ἐπιδιώκοντας ἴδια κέρδη, ὁτὲ μὲν διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς Ἐθν. Τραπέζης, ὁτὲ δὲ διὰ τῆς ἀποῤῥοφήσεως τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Ἄνευ τῶν δυσκολιῶν τούτων ὁ συμβιβασμὸς, περιοριζόμενος εἰς τὴν συνεννόησιν μὲ τοὺς πραγματικοὺς δανειστὰς τοῦ Ἕλλην. Δημοσίου, θὰ ἦτο ἴσως πρὸ πολλοῦ γεγονὸς τετελεσμένον. Καὶ ἐὰν αἱ προτάσεις τῆς ἐλαττώσεως τοῦ διδομένου ποσοστοῦ καὶ τῆς συνομολογήσεως δανείου ἐγένοντο ἁπλῶς ὡς ἰδέαι πρὸς συζήτησιν, ἤθελον εἶσθαι πάντοτε κακαὶ, ὡς ἐνδεικνύουσαι διάθεσίν τινα πρὸς παράτασιν τῶν συζητήσεων, ἀλλὰ ἤθελον εἶσθαι ὀλιγώτερον κακαὶ παρ’ ὅ,τι εἰσὶ, παρουσιασθεῖσαι ὡς συμπέρασμα καὶ ἀπόῤῥοια ὑπολογισμῶν καὶ σκέψεων ἀντιφατικῶν καὶ ἀλληλαναιρουμένων. Τοιαῦται δὲ παρουσιάζονται διὰ τῶν μελετῶν καὶ ὁδηγιῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐν αἷς ἐξετάζονται καὶ ἀναλύονται τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Ἐκ τῆς ἀναλύσεως ταύτης ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξάγει ὡς συμπέρασμα, ὅτι εἰς 87 ἢ 88 ἑκατομμύρια ἀνέρχονται τὰ θετικὰ ἔσοδα τοῦ Ἑλλ. Δημοσίου, εἰς 67 δὲ ἑκατομμύρια τὰ ἔξοδα αὐτοῦ, καὶ ὅτι περισσεύει ποσὸν 21 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ὁρίζει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου ἀφαιρεῖ 8,580,000 δραχ., αἵτινες ἀναγκαιοῦσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐσωτερικῶν δανείων τοῦ Δημοσίου καὶ διὰ τοὺς τόκους τῶν ἐντόκων γραμματίων εἰς χρυσὸν καὶ εἰς γραμμάτια καὶ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Μένει δὲ οὕτω περίσσευμα 12,419,000 δραχ. ἐπὶ τῇ βάσει ἐσόδων 88 ἑκατομμυρίων, καὶ 11,419,000 ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων 87 ἑκατομμυρίων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐξωτερικῶν δανείων δὲν προτείνει τὰ 12,419,000 ἀλλὰ τὰ 11,419,000, ἅτινα πρὸς 1,75 φέρουσι φρ. χρυσᾶ 6,582,000, ἐλαττώνων, ὡς εἶπον ἤδη, τὸ πληρονόμενον ποσοστὸν ἀπὸ 30 εἰς 26½%. Ἐνῷ δὲ τοιαῦτα ἐξάγει συμπεράσματα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, αἱ μελέται καὶ οἱ ὑπολογισμοὶ αὐτοῦ ἀναιροῦσιν αὐτά. Οἱ ἀντιπρόσωποι δὲ τῶν δανειστῶν, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν εἶχον ποιήσει ἄλλας μελέτας ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, εὐκόλως ἀντελήφθησαν τῶν ἀντιφάσεων τούτων ἐκ μόνης τῆς ἐξελέγξεως τῶν λογαριασμῶν, τῶν περιεχομένων ἐν ταῖς μελέταις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν αὐταῖς ὑπολογίζει εἰς 87 ἕως 88 ἑκατομμύρια δραχ. τὰ ἐτήσια ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἐν τῷ Αʹ παραρτήματι αὐτῶν ἀναγράφει ὡς ἔσοδα μὲν τοῦ 1893 δραχ. 91,546,933, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων, ὧν τινὰ δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἐν μέρει καὶ ὡς τακτικά, ὡς π. χ. τὰ ἐκ τῶν φυγοστράτων καὶ λιποστράτων καὶ τὰ ἐξ ἐκποιήσεως ἀχρήστου ὑλικοῦ, ὡς ἔσοδα δὲ τοῦ 1892 δρ.90,139,535. Ὡς δικαιολογίαν δὲ τῆς τοιαύτης ἀντιφάσεως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φέρει τὴν ἀνάγκην τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων καὶ τῆς ἀνακουφίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Βεβαίως, Κύριοι, ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνακουφίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι πραγματικὴ ἀνάγκη. Ἀλλ’ ὑφίσταται αὕτη οὐχὶ ὡς ἀνάγκη ἀπόλυτος ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὡς ἀνάγκη βελτιώσεως καὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς φορολογίας ἡμῶν δι’ ἀντικαταστάσεως τῶν ἀπολύτως κακῶν φόρων καὶ διὰ τροποποιήσεως ἐκείνων, οἵτινες εἶναι ἐπιδεκτικοὶ βελτιώσεως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκλείψωσιν αἱ ἀδικίαι, αἱ ἀνισότητες καὶ αἱ πιέσεις αἱ προερχόμεναι ἐκ τῶν πλημμελῶν καὶ ἐκ τῶν κακῶς λειτουργούντων φόρων. Ἀλλὰ ἡ βελτίωσις καὶ ἡ μεταῤῥύθμισις τῆς φορολογίας ἡμῶν δὲν πρέπει νὰ τείνῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου ἀπὸ 91½ ἑκατομμυρίων εἰς 87 ἢ 88 ἑκατομμύρια. Οἱανδήποτε δὲ καὶ ἄν ἔχῃ δι’ ἡμᾶς ἔννοιαν ἡ μεταῤῥύθμισις τῆς φορολογίας ἡμῶν, ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου δὲν δύναται βεβαίως νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐπιχείρημα πεῖθον τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ὅτι εἶναι ὀρθὸς ὁ ὑπολογισμὸς τῶν ἐσόδων κατὰ 3 ἢ 4 ἑκατομμύρια ὀλιγώτερον τῆς πραγματικῆς αὐτῶν ἀποδόσεως. Ἡ αὐτὴ ἀντίφασις ὑπάρχει καὶ εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τῶν ἐξόδων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπελόγισεν εἰς 67 ἑκατομμύρια τὰ τακτικὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως. Ἐν δὲ τῷ Γʹ παραρτήματι τῶν μελετῶν αὐτοῦ ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ ἔξοδα ταῦτα ἀπὸ τοῦ 1888 ἕως τοῦ 1893 ἀνέρχονται κατὰ μέσον μὲν ὅρον εἰς 60,613,000, κατ’ ἀνώτατον δὲ ὅρον τὸ 1892 εἰς 61,600,000. Πρὸς δικαιολογίαν δὲ τῆς ἀντιφάσεως ταύτης καταφεύγει εἰς ἑτέραν ἀνακρίβειαν, ἰσχυριζόμενος ὅτι μεταξὺ τῶν ἐξόδων τοῦ 1892 καὶ 1893 δὲν περιλαμβάνονται τὰ τῆς ὁδοποιΐας, ἐνῷ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι αἱ ἐπιτροπεῖαι τῶν δανειστῶν μελετῶσι τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ ἀπολογισμοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ἐνίοτε κάλλιον ἡμῶν, καὶ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς αὐτοὺς νὰ ἴδωσιν, ὅτι κατὰ τὸ 1892 καὶ 1893 τὰ ἔξοδα τῆς ὁδοποιΐας, ὅπως ἐκανονίσθησαν μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, περιλαμβάνονται ἐν ταῖς δαπάναις καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Βεβαίως ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δαπανήσωμεν πλειότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1892 καὶ 1893, διότι ὀφείλομεν καὶ τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας νὰ βελτιώσωμεν καὶ τὴν παραγωγὴν τῆς χώρας νὰ ὑποστηρίξωμεν καὶ τὴν προάσπισιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων νὰ προετοιμάσωμεν. Μεταξὺ τῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν ὑπάρχουσι πολλαί, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν, καὶ ἄλλαι, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν ν’ αὐξήσωμεν. Ἀλλ’ οἱ ὑπολογισμοὶ οὗτοι ἔχουσιν ἄμεσον ἐνδιαφέρον δι’ ἡμᾶς, ἔμμεσον δὲ μόνον διὰ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν. Οὗτοι δὲ βεβαίως διετέθησαν κακῶς, ὅταν εἶδον ἐν ταῖς μελέταις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὰ 61,600,000 τῶν δαπανῶν ἡμῶν ἀναβιβάζονται εἰς 67 ἑκατομμύρια, ὅπως ἐξαχθῇ τὸ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει ἐκ νέου νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ εἰς αὐτοὺς πληρονόμενον ποσὸν μετὰ τὴν πτώχευσιν. Δὲν ἦτο δυνατὸν διαπραγματεύσεις ὑπὸ τοιούτους ὅρους διεξαγόμεναι νὰ γεννήσωσιν ἀγαθὴν ἐντύπωσιν περὶ τῆς καλῆς πίστεως καὶ τῆς εἰλικρινείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο βλέπομεν τὸ περίεργον καὶ πικρὸν συνάμα δι’ ἡμᾶς φαινόμενον, ὅτι, ἐνῷ ὁ χρόνος συντελεῖ, ὅπως μειώσῃ τὰς ἐντυπώσεις παντὸς ἀτυχήματος καὶ ἐλαττώσῃ τὰς συνεπείας αὐτοῦ, ἐν τῷ ἀτυχήματι τῆς πτωχεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ἡ παρέλευσις τοῦ χρόνου, ἀντὶ νὰ φέρῃ τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ἐπέτεινεν ἀπ’ ἐναντίας τὰς ἐξ αὐτοῦ κακὰς ἐντυπώσεις καὶ συνεπείας. Ἕτερα Κράτη, τὰ ὁποῖα ὀλίγον πρὸ ἡμῶν ἐπτώχευσαν, — ἀναφέρω δὲ καὶ πάλιν τὴν Πορτογαλίαν,—διὰ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου καὶ τῆς πορείας αὐτῶν κατώρθωσαν νὰ μειώσωσιν οὐσιωδῶς τὴν ἐντύπωσιν καὶ τὰς συνεπείας τοῦ ἀτυχήματός των, ἠδυνήθησαν νὰ πείσωσι περὶ τῆς καλῆς αὐτῶν πίστεως τὸν χρηματιστικὸν κόσμον, καὶ κατώρθωσαν οὕτω νὰ θέσωσιν ἐκ νέου τὰ θεμέλια τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν πίστεως. Ἡμεῖς δὲ, διὰ τῆς πορείας, ἣν ἠκολουθήσαμεν, περιήλθομεν εἰς χειροτέραν θέσιν ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρέθημεν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς πτωχεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἐπροξένησεν εἰς τὰς ἐπιτροπείας τῶν δανειστῶν ἡμῶν ἡ ἀνακοίνωσις τῶν μελετῶν καὶ ὁδηγιῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Πάντες ὅσοι ἔλαβον τότε γνῶσιν αὐτῶν μᾶς κατηγόρησαν ἐπὶ μὴ καλῇ πίστει· οἱ δανεισταὶ δ’ ἡμῶν ἐχαρακτήρισαν τοὺς παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένους ὅρους ὡς ὅλως ἀκαταλλήλους πρὸς ἐπίτευξιν συμβιβασμοῦ. Ἤρξαντο δὲ, ὡς οἱ ἴδιοι βεβαιοῦσι, διαπραγματεύσεων μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος ἐν Παρισίοις, αἵτινες ἀπετέλεσαν τὸ ἀντικείμενον τῶν πρακτικῶν, τῶν ὁποίων γνωρίζομεν μὲν τὴν ὕπαρξιν, οὐχὶ δὲ καὶ τὸ περιεχόμενον. Ἀποτέλεσμα δὲ τῶν διαπραγματεύσεων τούτων ἦτο καὶ ἡ σύνταξις ὑπομνήματος παρὰ τῶν ἐπιτροπειῶν, τοῦ ὁποίου τὸ περιεχόμενον ἐν περιλήψει γνωρίζομεν ἐκ τῆς δημοσιεύσεως τῆς Γερμανικῆς ἐπιτροπείας. Ἡ περίληψις δὲ τοῦ ὑπομνήματος τούτου, τὸ ὁποῖον περιέχει τὰς πρώτας ἀντιπροτάσεις τῶν δανειστῶν, ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν τόκων, ὑπεβλήθησαν οἱ ἑξῆς ὅροι. «αʹ) Παραμένουσιν ὡς ἐνέχυρα εἰς τοὺς πιστωτὰς ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιφυλάξεως ὡρισμένα εἰσοδήματα. βʹ) Πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς βελτιώσεως τῶν ἀξιώσεών των οἱ πιστωταὶ θὰ λάβουν μέρος ἐκ τῶν ἐπαυξήσεων τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐνεχύρων τούτων. γʹ) Διὰ τὰς διαφόρους κατηγορίας τῶν χρεῶν, ἀναλόγως τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ταῦτα κατηρτίσθησαν, θὰ λάβουν χώραν διάφοροι διαπραγματεύσεις. δʹ) Εἰς τοὺς πιστωτὰς θὰ δοθῇ ἀποζημίωσις, ἔστω καὶ λίαν περιωρισμένη, διὰ τὴν μέχρι τοῦδε προσβολὴν τῶν δικαιωμάτων των. εʹ) Θὰ ληφθῇ μέριμνα, ὅπως μὴ ἐκ νέου ἐπαναληφθῇ προσβολὴ τῶν δικαιωμάτων τῶν πιστωτῶν.»

§36Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Τί ὑπόμνημα;

§37ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν δημοσίευσίν της ἡ Γερμανικὴ ἐπιτροπεία τῶν δανειστῶν ἀναφέρει ὅτι ὑπεβλήθη παρὰ τῶν ἐπιτροπειῶν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ ἐν Παρισίοις πρέσβεως ὡς ἡ ἀπόῤῥοια τῶν μετ’ αὐτοῦ διαπραγματεύσεων.

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον ὑπόμνημα ὑπεβλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε ἐνεχειρίσθη εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον αὐτῆς ἐν Παρισίοις.

§39ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι αὐτὸ τὸ Γερμανικὸν φυλλάδιον;

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα, καὶ φέρει τίτλον «Ἔκθεσις τοῦ Γερμανικοῦ κομιτάτου, τοῦ ἀναλαβόντος τὴν ὑπεράσπισιν τῶν κατόχων Ἑλληνικῶν χρεωγράφων ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.» Τὸ φυλλάδιον τοῦτο ἐχρησίμευσεν ὡς ἀφετηρία πολλῶν κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἀδίκων καὶ ὑπερβολικῶν δημοσιεύσεων, τὰς ὁποίας βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Ἀλλὰ παρ’ οὐδενὸς διεψεύσθη, οὐδ’ ἐχαρακτηρίσθη ὡς μὴ προερχόμενον ὑπὸ τῆς Γερμανικῆς ἐπιτροπείας. Ὀφείλω νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, οὗτινος περίληψις περιέχεται ἐν τῷ φυλλαδίῳ, δὲν ἐνεχειρίσθη εἰς τὴν ἐν Παρισίοις Πρεσβείαν καὶ δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως βεβαιοῖ τοῦτο ἐπισήμως. Τὸ ὑπόμνημα τοῦτο περιέχει βάσεις γενικὰς καὶ ἐλαστικάς, ἡ δὲ Γερμανικὴ ἐπιτροπεία ἰσχυρίζεται, ὅτι ὁ ἐν Παρισίοις ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δέχεται τὴν ἐξακολούθησιν τῶν διαπραγματεύσεων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν τῷ ὑπομνήματι ἰδεῶν.

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ δὲν ἔλαβεν ὁ ἐν Παρισίοις πρέσβυς ὑπόμνημα, δὲν εἶχεν ἀφορμὴν οὐδὲ ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τοιοῦτον.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Γεννᾶται ὅμως μία ἀπορία, πῶς ὑπεβλήθη τὸ πλῆρες σχέδιον συμβάσεως παρὰ τῶν ἐπιτροπῶν, ἀφοῦ ἐκήρυξαν ὡς ἀκαταλλήλους πρὸς συμβιβασμὸν τὰς προτάσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Πῶς αὗται προέβησαν εἰς τὴν σύνταξιν καὶ τὴν ὑποβολὴν προτάσεων πόῤῥω ἀπεχουσῶν τῶν μελετῶν καὶ τῶν προτάσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; ...

§43Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰς δημοσιευθείσας;

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰς παρ’ ὑμῶν ὑποβληθείσας εἰς τὴν Βουλήν... Πῶς μετὰ παρέλευσιν πολλοῦ χρόνου αὐτοί, χωρὶς νὰ συζητήσωσι τοὺς εἰς αὐτοὺς προταθέντας ὅρους, προέβησαν εἰς τὴν σύνταξιν ὁλοκλήρου συμβάσεως, ἧς τὸ περιεχόμενον ἀπέχει μεγάλως τῶν προτάσεων τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως; Μοὶ φαίνεται παράδοξον, πῶς ἄνθρωποι ἔχοντες πλῆρες τὸ λογικὸν αὐτῶν, ἐνῷ γίνονται εἰς αὐτοὺς προτάσεις ἀντιστοιχοῦσαι π. χ. πρὸς δύο παραχωρήσεις, κάθηνται εἰς τὸ γραφεῖόν των καὶ συντάττουσι μετὰ σοβαρότητος σχέδιον συμβάσεως βασιζομένης ἐπὶ δέκα παραχωρήσεων! Τὴν ἀπορίαν ταύτην δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα νὰ λύσωμεν, διότι δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ἐπίσημα ἔγγραφα. Ὅ,τι δημοσιεύει ἡ Γερμανικὴ ἐπιτροπεία, τὸ διαψεύδει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Μένει ἑπομένως ἀκεραία ἡ ἀπορία, πῶς αὐτοὶ οἱ Κύριοι, οἱ ὁποῖοι, ἀντιπροσωπεύοντες τοὺς δανειστὰς, ὑποστηρίζουσιν ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι συμφέροντα εὑρισκόμενα εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, καὶ οἱ ὁποῖοι, ὡς γνωρίζομεν, ἔχουσι τὸ λογικόν των, προέβησαν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ σχεδίου τούτου ἄνευ ἀνταλλαγῆς ἰδεῶν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως!

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς βοηθήσω, ἵνα ἐξέλθητε ἀπὸ τὴν ἀπορίαν· χρεωστῶ μόνον νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι τὸ δημοσίευμα, τοῦ ὁποίου ἀνεγνώσατε τὰς κεφαλαιωδεστέρας προτάσεις ὑπὸ κομιτάτου, τινὸς, ἢ ὑπὸ μελῶν κομιτάτου, εἶναι δημοσίευμα ἐκτὸς τῶν διαπραγματεύσεων, δὲν ἀνεκοινώθη εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος ἐν Παρισίοις, δὲν ἀπεστάλη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι δὲ ἀλλότριον ἡμῶν.

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὸ δημοσιευθὲν φυλλάδιον, ἀλλ’ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ἐν τῷ φυλλαδίῳ τούτῳ καὶ τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζεται ὡς ἀπόῤῥοια τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τοῦ πρέσβεως τῆς Ἑλλάδος ἐν Παρισίοις. Ἐν τῷ αὐτῷ δὲ φυλλαδίῳ ἰσχυρίζεται ἡ Γερμανικὴ ἐπιτροπεία, ὅτι ὁ κ. πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἐδήλωσεν, ὅτι αἱ ἐν τῷ ὑπομνήματι περιεχόμεναι γενικαὶ ἰδέαι ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσεις μελλουσῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν δανειστῶν.

§47Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές.

§48ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἴπατε ὅτι ἐστάλησαν γενικοὶ ὅροι.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι· ἐστάλη τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν τῷ φυλλαδίῳ.

§50ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐντεῦθεν ἑπομένως ἡ ἀπορία, πῶς εὑρέθησαν ἄνθρωποι, ἔχοντες τὴν ἀπαίτησιν, ὅτι εἶναι λογικοί, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν σχέδιον συμβιβασμοῦ ἐν πλήρει ἀντιθέσει καὶ ἀπέχον παρασάγγας ὅλας τῶν προτάσεων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως!

§51ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὑπάρχει ἓν κενόν.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο τὸ κενὸν ἐφάνη ὅτι πληροῖ τὸ δημοσίευμα τῆς Γερμανικῆς ἐπιτροπείας. Ἂν ὑμεῖς δύνασθε νὰ τὸ πληρώσητε ἄλλως, τόσον τὸ καλλίτερον.

§53ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν τῷ φυλλαδίῳ τοῦ Γερμανικοῦ Κομιτάτου γίνεται λόγος, ὅτι οἱ ὅροι οἱ περιεχόμενοι ἐν τῷ ὑπομνήματι εἶναι ἀπόῤῥοια διαπραγματεύσεων, ἢ ὅτι ἀφ’ ἑαυτῶν ἔγραψαν τούτους;

§54ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Χαρακτηρίζουσι τὰς προτάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὡς μὴ καταλλήλους πρὸς συμβιβασμὸν, προσθέτουσι δὲ, ὅτι διεξήγαγον διαπραγματεύσεις, καὶ ὅτι ὡς ἀπόῤῥοιαν αὐτῶν συνέταξαν τὸ ὑπόμνημα.

§55ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχομεν δήλωσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι συζητήσεις δὲν ἐγένοντο.

§56Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἀνεκοίνωσε κατὰ τὰς συνεδριάσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν κομιτάτων τὰς ὁδηγίας, τὰς ὁποίας εἶχεν· οἱ ἐπίτροποι ἐζήτησαν προθεσμίαν, ἵνα ἀπαντήσωσι, καὶ διεκόπησαν αἱ διαπραγματεύσεις ἐπί τινα καιρὸν, εἶτα δὲ ἀπήντησαν διὰ τοῦ σχεδίου συμβιβασμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐνεχείρισαν εἰς τὸν κ. πρέσβυν. Μετὰ τοῦτο δὲ δὲν ἐγένετο πλέον συνεδρίασις.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁπωσδήποτε ὅμως, ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, εἶναι, ὅτι αἱ προτάσεις τῶν ἐπιτροπειῶν, αἱ περιεχόμεναι ἐν τῷ σχεδίῳ συμβιβασμοῦ, τῷ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐμπνέονται ὑπὸ αἰσθημάτων ἐπιτεταμένης δυσπιστίας πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἐπροξένησαν εἰς αὐτοὺς αἱ διαπραγματεύσεις καὶ αἱ προτάσεις πρὸς συμβιβασμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, συνετέλεσεν εἰς τὴν αὔξησιν καὶ τῶν ἀπαιτήσεών των καὶ τῆς δυσπιστίας των. Καὶ ἐνῷ οἱ δανεισταὶ ἡμῶν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894 ἐπέμενον νὰ συμμετάσχωσιν εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων κατὰ πεντήκοντα τοῖς ἑκατὸν, ὧν τὰ 25 ὑπὲρ τῶν τόκων, καὶ τὰ ἕτερα 25 διὰ χρεωλύσιον, ἤδη ζητοῦσιν 60 τοῖς ἑκατὸν, ὧν τὸ ἥμισυ διὰ τοὺς τόκους καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ διὰ χρεωλύσιον. Ἐνῷ δ’ ἐφαίνοντο ἱκανοποιημένοι, λαμβάνοντες ἀμέσως 32 τοῖς ἑκατὸν, ἀντὶ τῶν 30, τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο εἰς αὐτοὺς διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1893, καὶ ἐδέχοντο τὴν διὰ τῆς κλίμακος, ἣν ὁ ἀοίδιμος Τρικούπης εἶχε παραδεχθῆ, αὔξησιν τοῦ διὰ τοὺς τόκους ποσοστοῦ εἰς 35 τοῖς ἑκατὸν μετὰ δεκαετίαν περίπου, ἤδη, θεωροῦντες ὡς κεκτημένον δικαίωμα τὴν διὰ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων μέλλουσαν αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ τῶν τόκων, ζητοῦσι τὴν ἄμεσον αὔξησιν αὐτοῦ εἰς 43 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν δανείων τῶν Μονοπωλίων καὶ τῆς κεφαλαιώσεως, καὶ εἰς 32 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν λοιπῶν δανείων, ὅπερ ἀντιστοιχεῖ πρὸς 35 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ ὅλου. Ζητοῦσι δ’ ὡς νέον κεκτημένον δικαίωμα τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν ὠφέλειαν, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἐκπτώσεως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος. Ἐζήτουν καὶ προηγουμένως αἱ ἐπιτροπεῖαι νὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς αὐτὰς τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα τὸ Δημόσιον ἔλαβε κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1893 παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 2,529,000 δρ. Ἀλλ’ ἐζήτουν ταῦτα, ὅπως τὰ διαθέσωσι διὰ τὰς δαπάνας τῶν ἐπιτροπειῶν καὶ πρὸς ἱκανοποίησιν διαφόρων ἀπαιτήσεων, ὡς π. χ. τῶν κατόχων τῶν προσωρινῶν ἀποδείξεων τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, τῶν σκρὶπ, διὰ τῆς πληρωμῆς εἰς αὐτοὺς 5% πλειότερον τῶν πληρωθέντων 30%, καὶ τῶν κατόχων τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων, εἰς οὓς ἤθελον νὰ διανείμωσι ποσοστόν τι ἀνώτερον τῶν 30%. Ἤδη ζητοῦσι καὶ πάλιν νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 2,529,000, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, ἀλλὰ ζητοῦτι προσέτι καὶ ποσὸν σχεδὸν τριπλάσιον τούτου, πρὸς ἱκανοποίησιν καὶ τῶν ἀπαιτήσεων, ἃς ἀνέφερον κατὰ τὸ 1894, καὶ ἄλλων, ἃς προσθέτουσι σήμερον. Ζητοῦσι 10% διὰ τὰς προσωρινὰς ἀποδείξεις τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, τὴν πληρωμὴν πρὸς 75% τῶν ἀτάκτως κληρωθεισῶν ὁμολογιῶν πρὸ τοῦ Δεκεμβρίου 1893, προσέτι 120,000 λίρας στερλίνας, ἤτοι δραχμὰς 5,200,000 περίπου, ὅπως τὰς διανείμωσιν εἰς ὅλους τοὺς ὁμολογιούχους, ἀπέναντι τῶν 70% τῶν τόκων, ἅτινα δὲν ἐπληρώθησαν εἰς αὐτούς. Ζητοῦσι δὲ προσέτι καὶ ἀποζημίωσιν διὰ τὰ ἔξοδα καὶ τὰς φροντίδας τῶν μελῶν καὶ ἐπιτροπειῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐπέτεινον μόνον τὰς τοιαύτας ἀπαιτήσεις αἱ ἐπιτροπεῖαι, καὶ δὲν ζητοῦσι μόνον ἐπιπροσθέτους χρηματικὰς θυσίας παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ἐπέτεινον συνάμα καὶ τὰς περὶ ἀσφαλειῶν καὶ ἐγγυήσεων ἀπαιτήσεις αὐτῶν. Καὶ ἐνῷ κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894 ἐζήτουν κρύφα καὶ ἐμμέσως πως νὰ εἰσαγάγωσι τὸν ξένον ἔλεγχον, εἴτε διὰ τῆς ἀναδιοργανώσεως καὶ ἀμέσου συμμετοχῆς των εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, εἴτε διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως οἱασδήποτε μεταβολῆς τῶν ὑπεγγύων προσόδων ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως αὐτῶν, ἐνῷ τότε, ἐπιδιώκοντες τοῦτο μετὰ συστολῆς καὶ αἰδοῦς, ἐδήλουν, ὅτι δὲν ἐννοοῦν νὰ θίξωσι τὴν αὐτοτέλειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, σήμερον, ἄνευ τοιαύτης συστολῆς, ἀλλὰ ἀνεπιφυλάκτως, ζητοῦσι τὴν παραδοχὴν πλήρους καὶ καθαροῦ ἐξωτερικοῦ ἐλέγχου. Πρὸς ἐπίτευξιν δὲ τούτου προτείνουσι τὸν σχηματισμὸν ἑταιρίας, φερούσης τὸν τίτλον «Διοίκησις τῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους προσδιορισθέντων προσόδων», ἥτις θὰ ἱδρυθῇ μὲν παρὰ τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ παρὰ τῶν ἐν Λονδίνῳ, Παρισίοις καὶ Γερμανίᾳ τραπεζικῶν οἴκων, τῶν ἐπιφορτισμένων τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Ἑλληνικῶν δανείων, τῆς ὁποίας ὅμως ἡ κυρία διοίκησις, κατὰ τοὺς συνδυασμοὺς τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς, θ’ ἀνήκῃ εἰς τοὺς οἴκους τούτους, οὐ μόνον ἐφ’ ὅσον οὗτοι θὰ κρατῶσι τὰς μετοχάς των, ἀλλὰ καὶ ὅταν θὰ πωλήσωσιν αὐτάς. Ἡ ἑταιρία δὲ αὕτη, καίτοι φέρουσα τὸν τίτλον Ἑλληνικῆς ἀνωνύμου ἑταιρίας, δὲν θὰ ἦναι ἑταιρία ἐργαζομένη δι’ ἴδιον αὐτῆς λογαριασμὸν καὶ ὑποκειμένη καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους, ἀλλὰ θὰ ἦναι ἐντολοδόχος τῶν δανειστῶν. Αἱ εἰσπράξεις δὲ τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἅμα τῇ πραγματοποιήσει αὐτῶν, θὰ καθίστανται ἰδιοκτησία τῶν ὁμολογιούχων. Ἡ ἑταιρία αὕτη θὰ διαχειρίζηται κατὰ βούλησιν τὰς ὑπεγγύους προσόδους καὶ θ’ ἀνταλλάσσῃ τὰ εἰσπραττόμενα τραπεζογραμμάτια εἰς χρυσὸν, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ μόνον τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ ἕνα ἐλεγκτὴν, ὅστις ἄνευ ψήφου καὶ ἐξουσίας τινὸς θὰ λαμβάνῃ ἁπλῶς γνῶσιν τῶν ἐργασιῶν καὶ τῶν πράξεων τῆς ἑταιρίας. Δὲν ἠξεύρω, ἂν τὸ ἀναφερόμενον ἐν τῷ φυλλαδίῳ τῆς Γερμανικῆς ἐπιτροπείας περὶ τῆς ἀπαντήσεως, ἣν ἔδωκεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὰς προτάσεις ταύτας τῶν ἐπιτροπειῶν, ἦναι ἀκριβές. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι δυνάμεθα νὰ δώσωμεν πίστιν εἰς αὐτὸ, διότι ἡ ἐν αὐτῷ ἀναφερομένη ἀπάντησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τὰς προτάσεις, ἃς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐποιήσατο εἰς τὰς ἐπιτροπείας διὰ τῆς ἐν Παρισίοις Ἑλληνικῆς Πρεσβείας. Διὰ τῆς ἀπαντήσεώς του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποκρούει τὰς προτάσεις τῶν ἐπιτροπειῶν, ἀνακαλεῖ δὲ καὶ ἐκ τῶν ἰδίων αὑτοῦ προτάσεων τὴν ἀφορῶσαν τὴν συμμετοχὴν τῶν δανειστῶν εἰς τὴν ὠφέλειαν, ἥτις δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐκπτώσεως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος. Οἱαδήποτε ὅμως καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀπάντησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τ’ ἀποτελέσματα τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων καὶ αἱ ἐξ αὐτῶν ἐντυπώσεις ἔβλαψαν τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, ἔβλαψαν τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς χώρας διὰ τῆς βλάβης, ἥτις ἐξηκολούθησε προσγιγνομένη εἰς τὰς ἐμπορικὰς καὶ τραπεζικὰς συναλλαγὰς τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, αἵτινες ἐμμέσως ἐπηρεάζονται ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος τοῦ ζητήματος τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἀλλ’ ἔβλαψαν σπουδαιότερον τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα εἰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας μεγάλην εἴχομεν καὶ ἔχομεν ἀνάγκην τῆς εὐνοϊκῆς γνώμης τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς φυλῆς ἡμῶν. Ὡς εἰ μὴ ἤρκουν δὲ αἱ βλάβαι αὗται, ἐπέρχεται καὶ ἑτέρα ἐκ τῶν γνωμῶν καὶ τῆς πορείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζει, ὅτι ἡ ἐκκρεμότης τοῦ ζητήματος τοῦ συμβιβασμοῦ πρέπει νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἐπιδίωξιν τῶν μέτρων, ἅτινα ἀπαιτεῖ ἡ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Πιστεύει, ὅτι ἡ μὴ συντέλεσις τοῦ συμβιβασμοῦ πρέπει νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ τοῦ νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, καὶ νὰ βελτιώσωμεν τὰ τῆς φορολογίας κατὰ τρόπον ἐπιβαλλόμενον καὶ ἐκ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας καὶ ἐκ τῶν ἀτελειῶν καὶ πλημμελειῶν, αἵτινες ὑπάρχουν ἔν τισι τῶν παρ’ ἡμῖν λειτουργούντων φόρων. Κατεδικάσθημεν οὕτω σχεδὸν εἰς ἀπραξίαν ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἡμῶν πορείᾳ, καὶ ἐδώκαμεν καὶ ἑτέραν ἀφορμὴν μομφῆς εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, οἵτινες πρὸς τοῖς ἄλλοις μᾶς ψέγουσι καὶ διότι, ἂν καὶ παρῆλθον τρία ἔτη, ἀφ’ ὅτου ἐπτώχευσε τὸ Ἑλλην. Δημόσιον, οὐδὲν ἐπράξαμεν, ἵνα βελτιώσωμεν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν καὶ τὰ τῆς πλημμελοῦς φορολογικῆς ἡμῶν νομοθεσίας. Εὔλογος δὲ φαίνεται ἡ ἐκφραζομένη ἀπορία, διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις οὐ μόνον κατανοεῖ τὰ ἀναμφισβήτητα καὶ θετικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκκρεμότητος τῶν μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν σχέσεων, ἀλλὰ καὶ ἐπιτείνει ταῦτα διὰ τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ μένωμεν ἐν οἰκονομικῇ στασιμότητι, ἐποιήσατο οὐχ ἧττον προτάσεις ὅλως ἀκαταλήλους πρὸς ἐπίτευξιν συνεννοήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, καὶ αἵτινες δὲν ἠδύναντο ἢ νὰ χειροτερεύσωσι τὴν θέσιν ἡμῶν καὶ ἀπέναντι τοῦ τόσον ἰσχύοντος ἐν Εὐρώπῃ τραπεζιτικοῦ καὶ χρηματιστικοῦ κόσμου. Εὔλογος δὲ εἶναι καὶ ἡ ὑπόνοια, μήπως ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ μᾶλλον ἢ ἐν τῷ στρατιωτικῷ ζητήματι ὑπάρχουσι δύο πολιτικαὶ, ἡ μὲν τῆς φαινομενικῆς ἐπιδιώξεως τοῦ συμβιβασμοῦ, ἡ δὲ τῶν ἀφανῶν δισταγμῶν, ἐμποδίζουσα τὴν μετὰ θάῤῥους καὶ εἰλικρινείας ἐπιδίωξιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἐπιθυμεῖ τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἔντιμον λύσιν τοῦ ζητήματος. Κατανοεῖ τὴν βλάβην, ἣν ἡ ἐκκρεμότης αὐτοῦ ἐπιφέρει καὶ εἰς τὰ πολιτικὰ καὶ εἰς τὰ οἰκονομικὰ αὑτοῦ συμφέροντα. Δὲν θέλει βεβαίως τὴν λύσιν αὐτοῦ διὰ τρόπου περιστέλλοντος τὴν αὐτοτέλειαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτοῦ καὶ ἀναιροῦσαν τὰς πολιτικὰς ὠφελείας, ἃς προσδοκᾷ ἐξ αὐτῆς. Δὲν ἐπιθυμεῖ αὐτὴν διὰ τῆς παραδοχῆς βαρῶν καὶ ὑποχρεώσεων δυσαναλόγων πρὸς τοὺς πόρους καὶ τὰς δυνάμεις αὐτοῦ, διότι τοιαύτη λύσις δύναται νὰ προετοιμάσῃ ἑτέραν συμφορὰν διὰ τὴν χώραν. Ἡ λύσις, ἣν ἐπιθυμεῖ καὶ ἣν δικαιοῦται νὰ προσδοκᾷ, εἶναι ἡ σύμφωνος μὲ τοὺς πόρους καὶ τὰς οἰκονομικὰς αὑτοῦ δυνάμεις, ἡ ἐξασφαλίζουσα τὴν λειτουργίαν τῆς διοικήσεως, τὴν ὁμαλὴν αὐτοῦ πρόοδον καὶ τὴν προάσπισιν τῶν ἐθνικῶν αὑτοῦ συμφερόντων, καὶ ἡ παρέχουσα συνάμα εἰς τοὺς δανειστὰς εἰλικρινῶς ὅ,τι οἱ πόροι αὐτοῦ καὶ ἡ πλήρης αὐτοῦ αὐτοτέλεια καὶ ἀνεξαρτησία ἐπιτρέπουσι. Δὲν ἀπαιτεῖ δὲ ἡ σημερινὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος νὰ ζητήσωμεν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοστοῦ τῶν 30%, τὸ ὁποῖον πληρόνομεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν. Ἐπιτρέπει δὲ, ἔστω καὶ μετὰ τινος στενοχωρίας, λογικήν τινα θυσίαν πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν δανειστῶν, οἵτινες εἶχον ὅλως εἰδικὰς ἐγγυήσεις, οἷοί εἰσιν οἱ κάτοχοι τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων καὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώτεως, τὸ ὁποῖον τὰ χρηματιστήρια καὶ οἱ δανεισταὶ ἡμῶν θέτουσιν εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν μὲ τὸ δάνειον τῶν Μονοπωλίων. Ἀπέναντι τῶν ὠφελημάτων τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν ἐκ τῆς συντελέσεως τοῦ συμβιβασμοῦ, δυνάμεθα νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὴν θυσίαν ἑκατοντάδων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ὁμολογιούχων τούτων, οἵτινές εἰσι καὶ οἱ μᾶλλον παραπονούμενοι. Πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν συμμετοχὴν εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων· καλῶς δ’ ἔπραξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παραδεχθεὶς τὴν ἀρχὴν τῆς συμμετοχῆς ταύτης, ἣν δυστυχῶς ἐφήρμοσε κακῶς καὶ ἐπιβλαβῶς. Καὶ εὔλογος καὶ δικαία εἶναι ἡ συμμετοχὴ αὕτη. Ὅπως δ’ ἀνέπτυξα πρὸ ὀλίγου, ἀβάσιμος εἶναι ἡ ὑπόνοια, ὅτι αὕτη ἐνέχει τὴν ἰδέαν τοῦ ἐλέγχου. Δίδοντες ὅμως τοιαύτην συμμετοχὴν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, πρέπει νὰ κανονίσωμεν τὴν ἔννοιαν καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς οὕτως, ὥστε καὶ αὐτὴν τὴν ἀβάσιμον ὑπόνοιαν τοῦ ἐλέγχου νὰ διασκεδάσωμεν καὶ πᾶσαν δέσμευσιν τοῦ Ἑλλην. Δημοσίου ν’ ἀποφύγωμεν, ὅταν περιστάσεις ἔκτακτοι καὶ ἡ πρόοδος τῆς χώρας ἀπαιτήσωσι μεταβολὰς καὶ βελτιώσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Διὰ τῶν ποσοστῶν δὲ τῆς προσαυξήσεως τῶν προσόδων τούτων δυνάμεθα νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἐκ τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δανειστῶν ἡμῶν ἐκείνας, ἃς ἀναμφισβητήτως ἠθέλομεν εὕρει βασίμους καὶ δικαίας καὶ μὴ ἐχούσας κερδοσκοπικὸν χαρακτῆρα. Μολονότι ἡ ἵδρυσις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ἐγένετο κατὰ τρόπον μειώσαντα οὐσιωδῶς τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν σημασίαν αὐτῆς, οὐχ ἧττον ὑφίσταται αὕτη ὡς βάσις, δυναμένη, καθ’ ὃν τρόπον ἀνέπτυξα, νὰ παρέξῃ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν πλήρη τὴν ἀπόδειξιν τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐκτελέσεως τῆς ὑπηρεσίας ταύτης. Πρέπει ὅμως νὰ ὀργανώσωμεν αὐτὴν κατὰ τρόπον ἐμπνέοντα τὴν τοιαύτην ἀπόδειξιν, καὶ οὐχὶ ἁπλῶς ὡς τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον, πλὴν τῆς λογιστικῆς ἐργασίας, οὐδεμίαν ἔχει ἄλλην θετικὴν ἐνέργειαν, ἐκτὸς τῆς ἀγορᾶς τοῦ συναλλάγματος. Ἡ διεύθυνσις αὐτῆς πρέπει νὰ καταστῇ ἀνεξάρτητος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ν’ ἀνατεθῇ εἰς πρόσωπα, τῶν ὁποίων ἡ θέσις καὶ σημασία νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἀνελλιπῆ ἐκπλήρωσιν τῶν εἰς αὐτὴν ἀνατεθειμένων καθηκόντων. Ὅπως δὲ δείξωμεν τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν ἵνα βελτιώσωμεν οὐ μόνον τὰ ἀμέσως σχετιζόμενα μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλὰ καὶ ἐν γένει τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας καὶ τὴν νομισματικὴν ἡμῶν κυκλοφορίαν, δυνάμεθα ὡς ὑπαλλήλους τῆς ὑπηρεσίας ταύτης νὰ προσκολλήσωμεν εἰς αὐτὴν ἓν ἢ πλειότερα πρόσωπα, κατέχοντα γνωστὴν καὶ διακεκριμένην θέσιν ἐν τῷ δημοσιονομικῷ ἢ τῷ τραπεζικῷ κόσμῳ τῆς Εὐρώπης. Τὰ πρόσωπα ταῦτα, ὡς ὑπάλληλοι τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως διοριζόμενοι, καὶ ἀπολυόμενοι παρ’ αὐτῆς, οὐδὲν φυσικῶς θὰ ἔχωσι δικαίωμα ἐλέγχου ἢ ξένης ἐπεμβάσεως, ὅπως οὐδὲν τοιοῦτον εἶχον καὶ αἱ ἄλλοτε προσκληθεῖσαι ἀποστολαὶ εἴτε χάριν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ, εἴτε χάριν τῆς ὀργανώσεως τῶν ταχυδρομείων. Διὰ τῆς πείρας ὅμως καὶ τῶν γνώσεων αὐτῶν θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ ἰδίως εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν τῆς φορολογίας ἡμῶν, εἰς τὴν τελειοποίησιν τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ καὶ εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, τῆς ὁποίας τὰ σχετικὰ ζητήματα δὲν ἐμελετήθησαν ἀρκούντως ἐνταῦθα, πολλαὶ δὲ καὶ ἀντιφατικαὶ ἐπικρατοῦσι περὶ αὐτῶν γνῶμαι. Ἡ πρόσκλησις δὲ τοιούτων ὑπαλλήλων θέλει διαπιστώσει ἔτι μᾶλλον τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν, ἵνα ἀνορθώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν εἰς ὅλους αὐτῶν τοὺς κλάδους. Θέλει δὲ πείσει καὶ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν περὶ τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως, ὅπως διὰ καθαρᾶς Ἑλληνικῆς καὶ ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον κυριαρχίαν τῆς Ἑλλάδος ὑπαγομένης ὑπηρεσίας ἐξασφαλίσωμεν τὴν τακτικὴν καὶ ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν, καὶ περὶ τοῦ ἐπιβλαβοῦς καὶ τοῦ ἀδυνάτου τῆς παραδοχῆς μέτρων, περιστελλόντων καθ’ οἱονδήποτε τρόπον τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν αὐτοτέλειαν τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοιαύτης ὁδοῦ, καὶ διαπραγματεύσεων εἰλικρινῶν, καὶ ἄνευ τεχνασμάτων καὶ ἀντιτεχνασμάτων, ἄνευ ἀντιτεχνήσεως, πέποιθα ὅτι, μ’ ὅλας τὰς ἐπισταθείσας δυσκολίας, θὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα σύμφωνον μὲ τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη, ἐν τῇ ὁδῷ, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσωμεν, ν’ ἀποκρύνωμεν τὰς ἀκάνθας καὶ τοὺς τριβόλους, τοὺς ὁποίους τριετὴς ἐσφαλμένη πορεία ἔῤῥιψεν ἐν αὐτῇ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐννοήσωμεν καλῶς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον τὸ ζήτημα, νὰ σταθμίσωμεν τὰς γνώμας καὶ τοὺς σκοποὺς τῶν ἐν αὐτῇ δρώντων προσώπων, καὶ νὰ διαγνώσωμεν τίνα εἰσὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα, πειθόμενα περὶ τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς καλῆς ἡμῶν πίστεως, δύνανται διὰ τῆς ἐπιῤῥοῆς, τὴν ὁποίαν ἐξασκοῦσιν ἐν τῷ χρηματιστικῷ καὶ πολιτικῷ κόσμῳ τῆς Εὐρώπης, νὰ πείσωσι καὶ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν καὶ τοὺς ἐνδιαφερομένους περὶ ἡμῶν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποδεχθῶσι λύσιν, συνδυάζουσαν τὰ συμφέροντα αὐτῶν μὲ τὴν θέσιν καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος. Εὔχομαι ὅπως ἡ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀναγγελθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν ἐπανάληψις τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν στηρίζηται ἐπὶ θετικῶν καὶ ἀποτελεσματικῶν βάσεων καὶ ὅπως ἡ ὁδὸς, ἣν θ’ ἀκολουθήσωσιν αὗται, καταλήξῃ εἰς κανονισμὸν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους σύμφωνον μὲ τὰς προσδοκίας τῆς χώρας. Τοῦτο ἀπαιτοῦσι καὶ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν συμφέροντα, ἀλλ’ ἐπιβάλλουσιν ἰδίως τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τῶν ὁποίων ἡ προάσπισις δὲν δύναται νὰ ᾖ πλήρης ἄνευ τῶν εὐμενῶν διαθέσεων τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, τὰς ὁποίας δικαιούμεθα νὰ ἐπιζητῶμεν καὶ τὰς ὁποίας παραβλάπτει ἡ ἀτυχὴς οἰκονομικὴ ἡμῶν θέσις.

§58ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκόμη ὀγδόη ὥρα.

§60ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ ἐπροτίμων νὰ μὴ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁμιλίας μου.

§61ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἂς διακόψωμεν τώρα, καὶ ἐπανερχόμεθα ἐνωρίτερον.

§62Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν ἀποδεχθῆ τακτικὴν, νὰ συζητῶμεν μέχρι τῆς ὀγδόης, νὰ γίνηται διακοπὴ, καὶ νὰ ἐπανερχώμεθα τὴν ἐννάτην. Τώρα εἶναι ἑπτὰ καὶ τέταρτον.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§64ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τίς ἐξ ὑμῶν, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἐπεθύμει ἢ δὲν ηὔχετο, ὅπως αἱ συζητήσεις ἡμῶν, καὶ ἐν τῇ ἡγουμένῃ συνόδῳ, ἰδίως δὲ ἐν τῇ παρούσῃ, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὸ πιέζον τὰ στήθη ἅπαντος τοῦ Ἑλληνικοῦ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ, ἔχωσιν ὡς ἀντικείμενον τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῆς περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ συμβάσεως, καὶ ὄχι τὴν ἐξέτασιν τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ; Τίς ἐξ ὑμῶν ἐφαντάζετο ἢ ὑπωπτεύετο, ὅτι μετὰ 18 ὅλους μῆνας, ἀφ’ ἧς κρατεῖ τὴν ἀρχὴν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἤθελον εἶσθαι εἰσέτι ἐκκρεμεῖς αἱ σχέσεις τοῦ Κράτους ἡμῶν μετὰ τῶν πιστωτῶν αὐτοῦ, ἐπὶ ἀνυπολογίστῳ ζημίᾳ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων; Εἶναι ἐξόχως δυσάρεστος ἡ θέσις τῆς Βουλῆς, ἠναγκασμένης νὰ ἐξετάσῃ τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκεν ἡ Κυβέρνησις διεχειρίσθη ἀνεπιτυχῶς τὴν ἀνατεθεῖσαν εἰς αὐτὴν ἐντολὴν ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Εἶναι δ’ ὄντως ἀνιαρὰ ἡ θέσις παντὸς Βουλευτοῦ, ὅστις εἶναι ἠναγκασμένος νὰ συζητήσῃ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν τῆς Κυβερνήσεως πορείαν, ἐξ ἧς προῆλθεν ἡ ἀποτυχία αὐτῆς ἐν ἐθνικῇ ὑποθέσει, ἥτις συνδέεται οὐ μόνον πρὸς τὸ παρὸν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τὸ ἀνιαρὸν δὲ τῆς θέσεως τῶν Βουλευτῶν, τῶν ἐπιθυμούντων νὰ συζητήσωσιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ ἰδίᾳ ἡμῶν, οἵτινες εἴχομεν προκαλέσει δι’ ἐπερωτήσεως τὴν προκειμένην συζήτησιν, ἐπέτεινεν ἡ κατὰ τὴν 30 λήξαντος μηνὸς Νοεμβρίου ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης συνάδελφον καὶ εἰς ἐμέ, οἵτινες κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην προκνηγγείλαμεν τὴν ἐπερώτησιν ἡμῶν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν ἀρξαμένην ἤδη, ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ συμβιβασμοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐγερθεὶς ἐκ τῆς θέσεώς του, ἀπηύθυνε πρὸς ἡμᾶς τὴν παρατήρησιν, ὅτι «δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ, ὁποῖος ὁ σκοπὸς τῆς συζητήσεως ταύτης· πρόκειται νὰ ὑπερθεματίσωμεν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσήνεγκε διὰ τῶν ὁδηγιῶν του εἰς τοὺς ὁμολογιούχους; πρόκειται νὰ ἐπικρίνωμεν, ἂν καλῶς ἢ κακῶς σκεπτόμενος προσήνεγκε τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον ποσοστὸν τόκου;» Προσέθηκε δὲ, ὅτι οὐδεμίαν ἐννοεῖ νὰ ποιήσηται ἀνακοίνωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ὅτι δὲν σκοπεῖ νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν συζήτησιν τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ θέμα τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἐπὶ τῇ προκλήσει δὲ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς, ἐγερθεὶς αὖθις ἐκ τῆς θέσεώς του, παρετήρησε πρὸς τὴν Βουλήν: «Σημειώσατε, εἶπε, τὴν 30 Νοεμβρίου· μετά τινα χρόνον θέλετε πληροφορηθῆ, εἰς ὁποῖον σημεῖον εὑρίσκοντο ταύτην τὴν ἡμέραν αἱ περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις». Ἡμεῖς, οἱ προκαλέσαντες τὴν συζήτησιν, τὴν ἤδη ἀρξαμένην, οὐδέποτε ἠμφισβητήσαμεν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους Ὑπουργοὺς τὰ αἰσθήματα τῆς φιλοπατρίας, τὰ ὁποῖα ἐμπνέουσι πάντα Ἕλληνα, καὶ μάλιστα πολιτευόμενον ἢ Ὑπουργὸν, ἀλλ’ ἀξιοῦμεν παρ’ αὐτῶν ν’ ἀναγνωρίσωσι καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ αὐτὰ αἰσθήματα φιλοπατρίας· ἂν δὲ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ προβάλωμεν ἀπέναντι ὑμῶν τὰ ἀναστήματα ἡμῶν, ὡς ἄλλοτε ἔλεγεν ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔχει συναίσθησιν τοῦ ἀναστήματός του ἢ τῶν ἀναστημάτων τῶν Ὑπουργῶν, δυνάμεθα ὅμως νὰ ἀξιῶμεν, ὅτι ἔχομεν πλήρη τὴν συναίσθησιν καὶ τὴν συνείδησιν τῶν καθηκόντων ἡμῶν πρὸς τὴν πατρίδα ἡμῶν. Ἡμεῖς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ δὲν θεωροῦμεν ὡς σύνηθες ἐσωτερικὸν ζήτημα ἢ ὡς ζήτημα κοινὸν τῆς διοικήσεως· τὸν συμβιβασμὸν ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς βάσιν καὶ ἀφετηρίαν τῆς ἀνορθώσεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων· τὸν συμβιβασμὸν ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς τὴν ἀφετηρίαν τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τε Κράτους καὶ τῆς χώρας ἡμῶν. Τὸν συμβιβασμὸν ἡμεῖς ἐξετάζομεν καὶ ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως· θεωροῦμεν αὐτὸν ὡς ἔχοντα οὐ μόνον ὑλικήν, ἀλλὰ καὶ ἠθικὴν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν συμφερόντων σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐξετάζοντες τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ, νομίζομεν, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ συζητήσωμεν τὰ μέχρι τοῦ νῦν πεπραγμένα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου· ἔχομεν δὲ δικαίωμα νὰ ἀξιῶμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως ταύτης, διότι δὲν πρόκειται περὶ τῶν μελλόντων γενέσθαι, πρόκειται περὶ τῶν μέχρι τοῦ νῦν πεπραγμένων. Εἶναι δὲ παραδεδεγμένον παρὰ πᾶσι τοῖς κοινοβουλευτικῶς κυβερνωμένοις ἔθνεσιν, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ δίδωσι λόγον περὶ τῶν ὑπ’ αὐτῶν πεπραγμένων πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, διότι ὑπέχουσιν εὐθύνας περὶ τῶν πράξεων αὐτῶν. Ἡ συζήτησις δὲ περὶ τῶν πεπραγμένων δὲν ἔχει ὡς σκοπὸν μόνον τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῇ διαχειρίσει τῆς ἀσκουμένης ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν ἐξουσίας, ἀλλ’ ἔχει καὶ σκοπὸν ἀνώτερον, νὰ καθοδηγῇ αὐτοὺς ἢ τοὺς διαδόχους αὐτῶν ἐν τῇ τηρητέᾳ εἰς τὸ μέλλον πολιτικῇ. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει ἀπαντήσει εἰς ἡμᾶς, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τῶν μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πραχθέντων, καὶ θέλει παράσχει εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐξηγήσεις ἐκείνας, αἵτινες δύνανται ἴσως νὰ ἄρωσι τὰς ἐγειρομένας ὑπονοίας καὶ ἀπορίας ἐπὶ τῆς πορείας αὐτῆς ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Καὶ ὁ ἀοίδιμος, προκάτοχος τοῦ νῦν Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς ὑπ’ αὐτοῦ διεξαχθείσας πρὸς συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις, δὲν ἠρνήθη ὅμως νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν διεξαχθεῖσαν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894, ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν μέχρι τότε πεπραγμένων. Αἱ ἐξηγήσεις, αἱ δοθεῖσαι παρ’ ἐκείνου τότε, ἔθηκαν τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἀπέφυγε νὰ συζητήσῃ περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν σύμβασιν τὴν συνομολογηθεῖσαν μετὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ κομιτάτου, διότι, ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποδεικνύεται, ἐξηκολούθουν αἱ διαπραγματεύσεις, ὅπως ἡ σύμβασις αὕτη ὑποβληθῇ ἐκ νέου εἰς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν καὶ περιβληθῇ διὰ τοῦ κύρους οὐχὶ μόνον τῶν ἐπιτροπειῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν Συνελεύσεων τῶν ὁμολογιούχων. Διατηρῶ λοιπὸν τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν παροῦσαν συζήτησιν, ἥτις ἀφορᾷ εἰς τὸ ζωτικώτερον καὶ σπουδαιότερον τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, καὶ ἥτις δὲν δύναται ὡς ἐκ τούτου νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὑπαγορευομένη ἐκ τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ἐν τοῖς διαφόροις αὐτοῦ σταδίοις. Μετὰ τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893, ὅστις ἔδωκε ῥητὴν ἐντολὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐπιλάβηται τῶν ἀπαιτουμένων συνεννοήσεων μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους πρὸς συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, ὁ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διευθύνων καὶ διαχειριζόμενος τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν προέβη εἰς ἄμεσον συνεννόησιν μετὰ τῶν ἁρμοδίων, ἵνα ἀποστείλωσιν ἐνταῦθα τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν, περιβεβλημένους μὲ ἀπόλυτον πληρεξουσιότητα πρὸς διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ πρὸς συνομολόγησιν τῶν τοῦ συμβιβασμοῦ ὅρων. Ἵνα μὴ ὅμως ἀφιχθῶσιν ἐνταῦθα οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν μὲ ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἐκ τῶν προτέρων ἔδει ν’ ἀποκλεισθῶσιν, ἔκρινε χρήσιμον νὰ δηλώσῃ πρὸς τοὺς προέδρους τῶν ἐπιτροπειῶν, ὅτι δέον νὰ ἐννοήσωσιν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι, καὶ ἂν πρόκειται νὰ ζητήσωσιν ἐγγυήσεις, ἡ λειτουργία τούτων δέον νὰ ἦναι ξένη πρὸς τὴν διαχείρισιν καὶ εἴσπραξιν τῶν δημοσίων προσόδων, δέον νὰ μὴ προσβάλλωσι οὐδὲ πόῤῥωθεν τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους, δέον νὰ μὴ ἐνέχωσιν οὐδὲ καθ’ ὑπόνοιαν τὴν ἰδέαν τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου. Αἱ ἐπιτροπεῖαι, λαβοῦσαι γνῶσιν καὶ ἀποδεχθεῖσαι ἀνεπιφυλάκτως τὸν προκαταρκτικὸν τοῦτον ὅρον, ἀπέστειλαν ἐνταῦθα τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν. Ἡ πρώτη συνάντησις τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν μετὰ τοῦ ἀοιδίμου Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐγένετο ἐν Ἀθήναις τὴν 25 Μαΐου 1894. Κατὰ τὴν πρώτην συνάντησιν μετὰ τῶν ἐπιτρόπων τῶν ἐπιτροπειῶν ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσε πρὸς αὐτοὺς, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς πάντα τὰ μέσα, ὅπως ἐξετάσωσιν ἐπακριβῶς τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας ἡμῶν, ἵνα ἐν ἐπιγνώσει συζητήσωσι τὰ ἀφορῶντα εἰς τοὺς ὅρους τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἀλλ’ οὗτοι ἠρνήθησαν νὰ ἐπιλάβωνται τῆς τοιαύτης ἐξετάσεως, δηλώσαντες, ὅτι ἔχουσιν οὕτως ἀκριβεῖς ὁδηγίας παρὰ τῶν ἐντολέων των, ὥστε δύνανται νὰ προβῶσιν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ὅρων τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ παντὸς σχετικοῦ θέματος. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κραναίας συνάδελφος καὶ φίλος μου μετέδωκεν ἡμῖν ἐντεῦθεν πάντα σχεδὸν τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς γενομένας ἐν Ἀθήναις μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν καὶ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ συζητήσεις. Δύναμαι ὅμως καὶ ἐγὼ νὰ προσθέσω, πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἀνακοινωθείσης εἰς ἡμᾶς μελέτης τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας κ. συναδέλφου, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν πολλὰς ἐν ἀρχῇ προέβαλλον προτάσεις, πολλοὺς προέβαλλον ὅρους, οἵτινες ἐσκόπουν ν’ αὐξήσωσι τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς, μέχρι τοσούτου, ὥστε, ἐὰν αὗται ἐγίνοντο δεκταὶ, ἠδύναντο νὰ ὠθήσωσι τὴν χώραν εἰς νεωτέραν συμφοράν. Μετὰ τὴν γενομένην ὅμως συζήτησιν ἐπείσθησαν τὸ πλεῖστον τούτων ν’ ἀνακαλέσωσιν· ἐπείσθησαν, διότι διεξήγοντο διαπραγματεύσεις καὶ συνεννοήσεις, σκοποῦσαι σπουδαίως εἰς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι εἶχον ὄντως τὸν τύπον καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν διαπραγματεύσεων, ἐνῷ αἱ διαπραγματεύσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος καὶ πρὸ ὀλίγου ἐντεῦθεν, αἱ διεξαχθεῖσαι κατὰ τὸ 1895 καὶ τὸ 1896 ἐν Παρισίοις, ἐὰν ὄντως διεξήχθησαν, ὡς ἐδήλωσεν ἡμῖν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως δὲν δύνανται νὰ φέρωσιν οὔτε κἂν τὸν χαρακτῆρα τῶν διαπραγματεύσεων· διότι ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ μὲν τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1895 καὶ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1896 ἐγένοντο 7 συνεδριάσεις ἐν Παρισίοις, καθ’ ἃς συνῆλθον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν μετὰ τοῦ ἐν Παρισίοις ἡμετέρου πρέσβεως, καὶ ἐκοινοποιήθησαν εἰς αὐτοὺς αἱ ὁδηγίαι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν πρέσβυν ἡμῶν. Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων, ἤτοι κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ τρέχοντος ἔτους, ὅτε ἔλαβον χώραν 11 συνεδριάσεις, ἀνεκοινώθησαν πρὸς τὸν ἡμέτερον πρέσβυν αἱ ἀντιπροτάσεις τῶν ἐπιτροπειῶν. Ἐὰν ὄντως ἡ συνάντησις τῶν ἐπιτρόπων τῶν ὁμολογιούχων μετὰ τοῦ ἡμετέρου πρέσβεως, τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, αὐτὸν καὶ μόνον εἶχε τὸν σκοπὸν, ὁμολογῶ, ὅτι ἦτο ἐντελῶς περιττὴ καὶ ἄσκοπος ἡ τοιαύτη συνάντησις, διότι ἠδύναντο αἱ τοιαῦται προτάσεις, ἤτοι τὸ ὑπόμνημα τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως ταχυδρομικῶς νὰ σταλῇ πρὸς τοὺς ἐπιτρόπους, καὶ ἐκεῖνοι ἐπίσης ταχυδρομικῶς ν’ ἀπαντήσωσιν οὐχὶ διὰ τοῦ πρέσβεως, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ἐν Ἀθήναις ἑδρεύοντα, ἵνα μὴ χρόνος τοσοῦτος κατατριβῇ πρὸς τὴν τοιαύτην ἔγγραφον τῶν προτάσεων τῶν δύο ἐνδιαφερομένων μερῶν ἀνταλλαγήν. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις ἐκείνας τοῦ 1894 ἐπετεύχθη τι ἄξιον μνείας, διότι, ἐνῷ τὸ πρῶτον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, ὅπως ἄρξηται τὸ ποσοστὸν ἀπὸ 50% εἰς χρυσὸν, κατέληξαν ἐν τῷ τέρματι νὰ δεχθῶσι μόνον 32%. Παρῃτήθησαν δὲ τοῦ προταθέντος ὡς ὅρου ἀπαραβάτου τοῦ νὰ καθορισθῇ ὁ ἐλάχιστος ὅρος τοῦ ποσοστοῦ ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν ὑπεγγύων προσόδων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ ὁ ἐλάχιστος ὅρος εἰς χρυσὸν, ἤτοι νὰ γίνεται ὅ,τι τελευταίως προὐτάθη ὑπὸ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως πρὸς αὐτούς· τουτέστιν, ἐὰν ἐκ τῆς εἰς χρυσὸν τροπῆς τοῦ καθορισθέντος ἐλαχίστου ὁρίου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια προκύψῃ ποσὸν ἀνώτερον τοῦ καθορισθέντος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἡ ὠφέλεια αὕτη ἤθελεν ἀπομείνει ὑπὲρ τῶν ὁμολογιούχων. Προὐτάθη πρὸς τούτοις ἐν ἀρχῇ ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἀντιπροσώπων νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν μείωσιν καὶ ὁ τόκος ὁ ἀποδιδόμενος εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Ἑλλάδος χρέος, ἀλλὰ μετὰ τὴν γενομένην συζήτησιν, μετὰ τὰς γενομένας ἀντιῤῥήσεις ὑπὸ τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἐπείσθησαν καὶ ἀπέσυραν καὶ τὴν πρότασίν των ταύτην. Αὐτοὶ εἰς ἓν καὶ μόνον ἐπέμειναν, ἐπέμειναν εἰς τὸν ὅρον τῆς μετοχῆς τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Εἶχον δὲ δηλώσει ἐγγράφως μὲν, ὅτι ἐνόουν τὴν μετοχήν των ταύτην ὡς ὁριζομένην εἰς τὸ ἥμισυ, ἤτοι εἰς τὰ 50%, εἶχον ὅμως ὑποδηλώσει, ὅτι, ἐὰν ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐγίνετο δεκτὴ, ἤθελον συγκατατεθῆ καὶ εἰς ἔλασσον ποσόν. Προέβαλον τότε οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν, ὅπως τὸ προκῦψον ἀπό τινος σημείου καθωρισμένου πλεόνασμα τῶν ὑπεγγύων προσόδων διανέμηται ἐξ ἴσου μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ὁμολογιούχων, ἐκ δὲ τῶν εἰς τοὺς ὁμολογιούχους ἀποδοθησομένων τὸ ἥμισυ νὰ χρησιμεύῃ εἰς αὔξησιν τῶν τόκων καὶ τὸ ἥμισυ εἰς χρεωλύσιον. Τὸν ὅρον τοῦτον ὁ ἐκπροσωπῶν κατὰ τὸ 1894 τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπέκρουσε. Τὸν ἀπέκρουσε, δι’ οὓς ἐν περιλήψει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κραναίας συνάδελφος εἶπεν ἡμῖν ἐντεῦθεν λόγους· τὸν ἀπέκρουσε, διότι ἐν τῇ συμμετοχῇ τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὸ πλεόνασμα τοῦ προϊόντος τῶν ὑπεγγύων προσόδων εἰσάγεται προδήλως ὁ ξενικὸς ἔλεγχος. Δὲν συμφωνῶ δὲ ὡς πρὸς τοῦτο πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης συνάδελφον, διότι, ἀνεξαρτήτως θεωριῶν, ὅταν τις ἐγκατεστάθη συνεταῖρος, ἢ ἁπλούστερον σύντροφος, εἰς μίαν τινὰ ἐπιχείρησιν ἢ ὑλικὴν σχέσιν, ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα, ὅπως ἀσκῇ ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ὑπαγομένων εἰς τὸν συνεταιρισμὸν τοῦτον προσόδων. Ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι, εὐθὺς ὡς οὗτοι ἀπέκτων τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνωσι μέρος ἐκ τοῦ πλεονάσματος, ἤθελον ἔχει φυσικῶς τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάζωσι καὶ ἐξελέγχωσιν, ἂν τὸ ποσὸν, τὸ ἀναγραφόμενον ἐν ταῖς καταστάσεσι τῶν διαχειριζομένων τὰς ὑπεγγύους προσόδους ἀρχῶν, ἦναι τὸ πράγματι εἰσπραχθὲν ἢ εἶναι ἀνώτερον τούτου. Καὶ ἂν δὲν ἀνεγράφετο σαφῶς ἡ τοιαύτη ἰδέα τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου ἐν τῇ συμβάσει, γινώσκομεν πάντες, ὅσοι ἔχομεν πεῖραν τῶν σχέσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους μετὰ τῶν ξένων, ὅτι ἐκ μόνης τῆς ἰδέας, ὅτι αὐτοὶ ἔχουσι μετοχὴν εἰς τὸ πλεόνασμα, ἤθελον δικαιολογεῖ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχωσι τὰς κατὰ μῆνα ἢ καθ’ ἑξαμηνίαν δημοσιευομένας δημοσίας καταστάσεις, δι’ ὧν πιστοποιεῖται τὸ ποσὸν τὸ πλεονάζον τῶν ὑπεγγύων δημοσίων ἐσόδων. Ὁ δεύτερος λόγος, ὅστις ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν ἐκπροσωποῦντα τότε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος τὴν ἀπόκρουσιν τοῦ ὅρου τούτου, εἶναι οὐχ ἧττον σπουδαῖος. Ἐὰν ἐγίνετο δεκτὸν ἢ ἂν γένηται νῦν δεκτὸν, ὥστε ὁ τόκος ὁ πληρωτέος εἰς τοὺς κατόχους τῶν ἡμετέρων χρεωγράφων νὰ προσδιορίζηται ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν προσαυξήσεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, εἶναι ἀδύνατον ἐκ τῶν προτέρων νὰ γινώσκωσιν οὗτοι, ὁποῖον ἔσεται τὸ πρὸς αὐτοὺς πληρωτέον ποσὸν τῶν τόκων, διότι τοῦτο θέλει κανονίζεσθαι ἐκ τοῦ μείζονος ἢ ἐλάσσονος ποσοῦ τῆς μετοχῆς των εἰς τὸ πλεόνασμα τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Τί δὲ ἤθελε γίνεσθαι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Τὰ χρεώγραφα ἡμῶν ἤθελον γίνεσθαι ἀντικείμενον κερδοσκοπίας, ἤθελον πάντα τὰ χρεώγραφα ἡμῶν συγκεντρωθῆ εἰς χεῖρας κερδοσκόπων. Ἐνῷ δὲ σήμερον εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὰ πλεῖστα χρεώγραφα ἡμῶν ἢ πολλὰ χρεώγραφα ἡμῶν εἶναι τοποθετημένα εἰς πάσας τὰς κοινωνικὰς κλάσεις, ὅταν τοιοῦτόν τι ἐπέλθῃ, βεβαίως οὗτοι, μὴ δυνάμενοι νὰ γινώσκωσι τὴν πρόσοδον τῆς ἑαυτῶν περιουσίας, ἤθελον φροντίσει νὰ μεταβιβάσωσι τὰ χρεώγραφα αὑτῶν εἰς χεῖρας ἄλλων, οἵτινες, εἴτε ὡς ἐκ τῆς εἰδικότητος αὐτῶν, εἴτε ὡς ἐκ τῆς διαμονῆς των εἰς πόλεις κεντρικὰς, εἶναι εἰς θέσιν νὰ γινώσκωσιν ἐγκαιρότερον τὸ εἰσπραχθησόμενον ἐκ τῶν προσαυξήσεων ποσὸν, καὶ ἑπομένως νὰ κανονίζωσι τὰ τῆς ἀξίας τῶν χρεωγράφων ἀναλόγως τοῦ πληρωθησομένου τόκου. Ὡς εἶναι γνωστὸν, ἡ κερδοσκοπία στηρίζεται εἰς τὸ ἄγνωστον. Ἐπειδὴ δὲ ἄγνωστον εἶναι ἐκ τῶν προτέρων τὸ ποσὸν τῆς μετοχῆς τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων, αἵτινες ἐπηρεάζονται ὑπὸ πολλῶν τοπικῶν περιστάσεων καὶ περιπετειῶν, ἀναμφίβολον εἶναι, ὅτι τὰ ἡμέτερα χρεώγραφα ἤθελον καταταχθῆ εἰς τὰς ἐξόχως κερδοσκοπικὰς ἀξίας, ἐπὶ ζημίᾳ ἐκείνων, οἵτινες ἐτοποθέτησαν, λόγῳ εἰσοδήματος τακτικοῦ, τὴν χρηματικήν των περιουσίαν εἰς αὐτά. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἐπέμεινεν, ὥστε, ἀντὶ τοῦ ὅρου, τὸν ὁποῖον οὗτοι προέβαλον, τῆς μετοχῆς εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων, νὰ δεχθῶσι μίαν προϊοῦσαν ἢ ἀνιοῦσαν σταθερὰν κλίμακα. Ἐνόμιζεν, ὅτι διὰ τῆς κλίμακος ταύτης, καθοριζούσης ἐκ τῶν προτέρων τὸ ἀποδοτέον καθ’ ὡρισμένον χρόνον ποσοστὸν, καὶ ἡμεῖς ἠθέλομεν κανονίζει τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἀναλόγως τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνελαμβάνομεν διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ οἱ κάτοχοι τῶν χρεωγράφων ἡμῶν θὰ ἐγίνωσκον, ὁποῖον ἔσεται τὸ πρὸς αὐτοὺς πληρωτέον ποσοστὸν διὰ τόκον καὶ χρεωλύτιον. Κατὰ τὴν κλίμακα ταύτην, ἐπρόκειτο μετὰ τρία ἔτη νὰ ἄρξηται ἡ αὔξησις τοῦ ποσοστοῦ, τὰ ⅘ δὲ τῆς αὐξήσεως ταύτης ἐπρόκειτο νὰ χρησιμοποιῶνται ὡς χρεώλυτρον, καὶ μόνον ⅕ νὰ προστίθηται εἰς τοὺς τόκους. Οὕτω δὲ διὰ τῆς κλίμακος ταύτης εἶχον κανονισθῆ τὰ τῶν γενησομένων ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου ταμείου πληρωμῶν, ὥστε μετὰ παρέλευσιν 68 ἐτῶν ἤθελον εἶσθαι ἀπεσβεσμένον ἅπαν τὸ πρὸς αὐτοὺς χρέος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Συνεζητήθη ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ἡ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἐν τῷ θέματι τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ ἐπεκρίθησαν αἱ ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, διότι παρεστάθη ὑπὸ τῶν ἀντίθετον ἐχόντων γνώμην, ὅτι, καθ’ ἣν περίστασιν δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ τὸ ἡμέτερον Κράτος εἰς θέσιν νὰ ἔχῃ ἀρτίαν τὴν διὰ τῶν κλιμάκων καθοριζομένην δόσιν, ἤθελεν ἀπειλεῖ τὴν χώραν ἡμῶν νεωτέρα συμφορά. Πρὸς δικαιολογίαν ὅμως τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν κλίμακα προετάθη ἡ εὔλογος σκέψις, ὅτι, καὶ ἂν τυχὸν εἰς ἓν τῶν μελλόντων ἐτῶν τοιαύτη τις ἤθελε παρουσιασθῆ ἔλλειψις, ἠδύνατο ἡ ἔλλειψις αὕτη νὰ ἀναπληρωθῇ διὰ τῆς συνομολογήσεως μικροῦ ἐσωτερικοῦ δανείου, διότι τὸ δάνειον τοῦτο δὲν ἐπρόκειτο νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τοῦ κεφαλαίου τοῦ δημοσίου χρέους τῆς Ἑλλάδος. Καὶ τότε ἐξηγέρθη ἡ τοῦ χρόνου ἐκείνου Ἀντιπολίτευσις, ἰσχυρισθεῖσα, ὅτι καὶ πάλιν ἡ δανειστικὴ πολιτικὴ ἐπανέρχεται εἰς ἐφαρμογὴν, ἡ δανειστικὴ πολιτικὴ, διὰ τῆς ὁποίας τὸ Κράτος ἡμῶν περιῆλθεν εἰς πτώχευσιν. Ἐκ τῆς συζητήσεως ὅμως ἐκείνης ἀπεδείχθη, κατ’ ἐμὲ, ὅτι τὸ ἡμέτερον Κράτος εὑρίσκετο ἐν καταστάσει πτωχεύσεως πρὸ τοῦ 1882, οἱ δὲ οἰκονομικοὶ συνδυασμοί, οὓς μετῆλθεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ μακαρίτου Τρικούπη, ἐσκόπουν τὴν ἀποτροπὴν τῆς πτωχεύσεως. Ἄν ὅμως τοῦτο δὲν κατωρθώθη, ἀποδοτέον εἰς τὴν ἔλλειψιν τοῦ χρυσοῦ καὶ εἰς τὰ ἐλλείμματα, ὧν παραίτιοι ὑπῆρξαν οἱ παρεμβάντες ἕτεροι κυβερνῆται. Ἄλλως τε δὲν ἐπρόκειτο νῦν ἢ περὶ δανείου προσωρινοῦ. Ἐπανέρχομαι εἰς ὃ σημεῖον ἀφῆκα τὰς διαπραγματεύσεις. Ἐπιμενόντων τῶν ἐκπροσωπούντων τότε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὴν ἰδέαν τῆς κλίμακος, κατὰ τὴν τελευταίαν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συνεδρίασιν κατωρθώθη νὰ ὑποχωρήσωσιν οὗτοι καὶ ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν κλίμακα, νὰ ὑπογράψωσι δὲ τὴν συμφωνίαν εἰς δύο πρωτόγραφα οἱ τρεῖς ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν καὶ ὁ ἐκπροσωπῶν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ ἓν τῶν πρωτογράφων τῆς συμφωνίας ταύτης ἐπεστράφη ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τῶν τριῶν ἀντιπροσώπων δι’ ἐπιστολῆς ἐπισήμου τοῦ Γερμανοῦ ἀντιπροσώπου, τῆς ὁποίας τὸ κείμενον ἀνέγνω ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κραναίας συνάδελφος. Ἡ συμφωνία αὕτη περιελάμβανε τοὺς ὅρους, περὶ ὧν εἶχεν ἐνδειχθῆ διαφωνία. Οἱ λοιποὶ ὅροι ἦσαν συμπεφωνημένοι ἐν γενικαῖς γραμμαῖς. Προέκειτο δὲ μόνον νὰ διατυπωθῶσι πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ κειμένου τοῦ συμβιβασμοῦ. Καὶ ἂν περὶ τὴν διατύπωσιν τῶν ὑπολοίπων ὅρων ἤθελον λάβει χώραν συζητήσεις, αὗται δὲν εἶχον ἐπιῤῥοὴν οὐσιώδη, οὐδὲ ἐκώλυον τὴν τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσιν. Ἐν τούτοις οἱ ὅροι, οἱ ἀναγραφόμενοι εἰς τὴν ὑπογραφεῖσαν συμφωνίαν, ἐθεωρήθησαν ὁριστικοὶ καὶ ἔγκυροι, ἀλλ’ αἱ ἐπιτροπεῖαι ὑπέλαβον, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποί των δὲν ἐξεπροσώπησαν τὰς ἑαυτῶν ἰδέας καὶ τὰ συμφέροντά των, καὶ ἀνεκάλεσαν αὐτούς. Βεβαίως πᾶσα περὶ συμβιβασμοῦ συμφωνία, ἐφ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰς ἐπιτροπείας, ὑπονοεῖται ὁ ὅρος, ὅτι χρήζει τῆς κυρώσεως τῆς συνελεύσεως τῶν ὁμολογιούχων, ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὑπονοεῖται ὁ ὅρος, ὅτι οἱ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως συνομολογηθέντες ὅροι χρήζουσι τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως. Ἀλλὰ δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὰς ἐπιτροπείας ν’ ἀποκηρύξωσι τοὺς ἑαυτῶν ἀντιπροσώπους, διότι, ὅταν οὗτοι ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐνεφανίσθησαν, ἐκόμισαν τακτικὰ ἐπιτροπικὰ τῶν ἐπιτροπειῶν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τὰ δὲ ἐπιτροπικὰ ταῦτα δὲν παρεῖχον τοῖς ἀντιπροσώποις περιωρισμένην πληρεξουσιότητα, ἀλλὰ πληρεξουσιότητα ἄνευ οὐδενὸς ὅρου ἢ περιορισμοῦ. Κατ’ ἀκολουθίαν αἱ ἐπιτροπεῖαι δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ ἀνακαλέσωσι τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν, εἶχον μόνον ἓν δικαίωμα, νὰ προσκαλέσωσιν εἰς συνέλευσιν τοὺς ὁμολογιούχους, εἰς τὴν συνέλευσιν δὲ ταύτην ἀπέκειτο ἡ ἀπόφασις περὶ ἀκυρώσεως ἢ κυρώσεως τῶν συμπεφωνημένων. Καὶ τὰ τρία κομιτάτα εἶχον ὄντως ἐκδώσει διαταγὰς ἀνακλήσεως τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν· ἀλλὰ τὸ ἐν Λονδίνῳ κομιτάτον, τὸ ὁποῖον, ὡς γνωστὸν, εἶναι καὶ τὸ νομιμώτερον διωργανωμένον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν δανειστῶν τῶν ξένων Κρατῶν, εὐθὺς ὡς ἔλαβε γνῶσιν τῆς ὑπογεγραμμένης συμφωνίας, εὐθὺς ὡς ἐπείσθη, ὅτι τὰ διαδοθέντα τηλεγραφικῶς δὲν εἶχον ὑπόστασιν, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων διαδόσεων εἶχε τηλεγραφηθῆ εἰς Λονδῖνον, Παρισίους καὶ Βερολῖνον, ὅτι διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμφωνίας ἐπρόκειτο τὸ χρέος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου νὰ ἐξοφληθῇ εἰς 170 ἔτη, ὅτι οὐδεμία πρόνοια ἐλαμβάνετο περὶ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον ληφθῆ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀπὸ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1893, εὐθὺς ὡς πάντα ταῦτα διεψεύσθησαν, τὸ Συμβούλιον τῆς ἐπιτροπείας, λαβὸν γνῶσιν τῶν ὑπογεγραμμένων ἐν τῇ ὑπογραφείσῃ συμφωνίᾳ ὅρων, προσῆλθεν εἰς τὴν Πρεσβείαν τὴν Ἑλληνικὴν ἐν Λονδίνῳ καὶ ἐπρότεινε τὴν συνομολόγησιν ὁριστικῆς καὶ πλήρους συμβάσεως. Εἶναι γνωστοὶ οἱ ὅροι τῆς ἐν Λονδίνῳ ὑπογραφείσης συμβάσεως κατὰ μῆνα Αὔγουστον τοῦ 1894. Οἱ ὅροι αὐτῆς δὲν παραλλάσσουσι τῶν ὅρων, οἵτινες εἶχον ἀναγραφῆ εἰς τὴν συμφωνίαν τὴν ἐνταῦθα ὑπογραφεῖσαν μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ καθ’ ἓν καὶ μόνον, ὅτι προσετέθη ποσοστὸν 2%, ἀλλὰ καὶ τοῦτο οὐχὶ ὡς ποσοστὸν τόκου, ἀλλ’ ὡς χρεωλύσιον, ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους. Πάντα ὅμως τὰ ἄλλα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ὑπογεγραμμένην ἐν Ἀθήναις συμφωνίαν, ἐγένοντο δεκτά. Ὡς πρὸς τὰ τῶν ἐγγυήσεων, οὐδὲν προσετέθη τὸ δυνάμενον, ἔστω καὶ πόῤῥωθεν, νὰ προσδώσῃ εἰς τὰς ἐγγυήσεις τὴν ἰδέαν τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου, διότι ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων παρέμενεν, οἵα ὑπῆρχε καὶ πρότερον. Οὐδεμία ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ ἀνεγράφετο ῥήτρα περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων θὰ ἐξεπλήρου τὸ ἔργον αὐτῆς ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, ὡς καὶ μέχρι τοῦδε, θὰ ἀπέστελλε τὸ προϊὸν τῶν εἰσπράξεών της πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους, μόνον ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐλάμβανε πρόνοιαν νὰ τὸ ἀποστείλῃ ἐμπροθέσμως, καὶ πάντοτε ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ ἐκ συνεννοήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὰ περὶ τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἐπίσης συνεζητήθησαν ἐν τῷ ἡμετέρῳ Κοινοβουλίῳ κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894, οἱ δὲ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως λαλήσαντες ἐπέκριναν καὶ τὰ τῆς συμβάσεως ταύτης. Μεταξὺ τούτων ἦτο καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διατελῶν τότε εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· οὗτος εὕρισκεν, ὅτι ἦτο ἔμμεσος ξενικὸς ἔλεγχος ἡ μετοχὴ τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων· ἀλλ’ ὅταν προεκλήθη νὰ δηλώσῃ, πόθεν εἶχε τὴν πληροφορίαν ταύτην, ἐν ἀρχῇ μὲν ἀπεκρίθη, ὅτι εἶχεν ἀρυσθῆ τὴν πληροφορίαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης συναδέλφου, βραδύτερον δὲ, ὅτι τὴν εἶχεν ἔξωθεν. Ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου δ’ ἐξ Ἄρτης συναδέλφου ἐθεωρήθη τότε ὡς ὅρος ἐνέχων τὴν ἰδέαν τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου ὁ ὅρος, ὁ ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ ἀναγραφόμενος, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀντικαταστήσῃ ἢ μεταβάλῃ τὰ τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἢ τῇ προηγουμένῃ συνεννοήσει καὶ συγκαταθέσει τῶν σημειωθέντων τριῶν ἐν Εὐρώπῃ τραπεζιτικῶν καταστημάτων, ἅτινα εἶχον ἐκδώσει τὰ ἡμέτερα δάνεια. Εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης συνάδελφον ἀπήντησα τότε, ἀναγνοὺς αὐτῷ πάντας τοὺς νόμους καὶ πάσας τὰς συμβάσεις, αἵτινες, ἀνεξαρτήτως τοῦ δανείου τούτου, εἶχον συνομολογηθῆ μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Τραπεζῶν, αἵτινες ἀνέλαβον τὴν χορηγίαν τῶν δανείων. Πλὴν ἄλλων ἀρχαιοτέρων συμβάσεων, εἶχον ἀναγνώσει τότε τὴν σύμβασιν τὴν συνομολογηθεῖσαν κατὰ τὸ 1892 ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Κωνσταντοπούλου διὰ τὸ δάνειον τῶν 16½ ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ μέχρι σήμερον γνωστὸν ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ ὁ ὅρος οὗτος ἀνεγράφετο, ὅπως καὶ εἰς ἁπάσας τὰς προηγουμένας συμβάσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων καταλέγεται καὶ ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπογράψει, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ συνομολογήσεως τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Βεβαίως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ διϊσχυρίζηταί τις, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μεταβάλῃ τὰς καθορισθείσας ἐν τῇ συμβάσει ὑπεγγύους προσόδους μετὰ συνεννόησιν πρὸς τοὺς πιστωτὰς αὐτῆς, ἐνέχει τὴν ἰδέαν ξενικοῦ ἐλέγχου, διότι ἄλλως δὲν ὑπάρχει ἐγγύησις, δὲν χρησιμεύει ὁ καθορισμὸς ὑπεγγύων προσόδων. Ἄνευ τοῦ ὅρου τούτου, ἡ ἀναγραφὴ ἐγγυήσεων, ἡ ἀναγραφὴ ὡρισμένων προσόδων ὑπεγγύων δὲν ἔχει κανένα πρακτικὸν σκοπόν, διότι εἶναι δυνατὸν, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ καταργηθῶσιν αἱ πρόσοδοι αὗται, διὰ μεταῤῥυθμίσεων νομοθετικῶν τὸ προϊὸν αὐτῶν νὰ ἐλαττωθῇ οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ᾖναι ἐπαρκὲς πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὅσων διὰ τῆς συμβάσεως ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεων τὸ Κράτος. Ὡς ἦτο κατηρτισμένη ἡ σύμβασις, ἡ ἐν Λονδίνῳ συνομολογηθεῖσα, ἔχρῃζε τῆς ἐγκρίσεως τῆς συνελεύσεως τῶν ὁμολογιούχων, ἥτις καὶ προεκλήθη ὑπὸ τοῦ κομιτάτου, ἵνα ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς συναφθείσης ὑπὸ τῆς ἐπιτροπείας καὶ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως συμβάσεως. Τὰ δύο ἕτερα κομητάτα, καὶ τὸ ἐν Βερολίνῳ καὶ τὸ ἐν Παρισίοις, διεῖδον ὁποῖον διέτρεχον τὰ ὑπ’ αὐτῶν ἐπιδιωκόμενα συμφέροντα κίνδυνον, ἐὰν ἡ σύμβασις ἐκείνη ἐπεκυροῦτο, διότι εἵπετο ὡς φυσικὴ συνέπεια ἡ καθιέρωσις τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ὡς ὅρων τοῦ ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ τοῦ δημοσίου χρέους τῆς Ἑλλάδος· ὡς ἐκ τούτου ἔσπευσαν νὰ λάβωσι πάντα τὰ μέτρα, ὅπως κατορθωθῇ ἡ ἀκύρωσις τῆς συμβάσεως ἐκείνης. Μετέβησαν λοιπὸν εἰς Λονδῖνον ἀμέσως ὁ πρόεδρος καὶ ὁ γραμματεὺς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ ἐν Βερολίνῳ κομιτάτου μετὰ δικηγόρου τινὸς ἐκ τῶν νοημονεστέρων τοῦ Βερολίνου, κατέφυγον εἰς πάντα τὰ Γερμανικὰ τραπεζιτικὰ καὶ μεσιτικὰ γραφεῖα τὰ ἐν Λονδίνῳ, καὶ ἐπεκαλέσθησαν τὴν συνδρομὴν αὐτῶν, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἀκύρωσις τῆς συμβάσεως. Μετέβη ἐπὶ τούτῳ ἐκ Παρισίων ὁ καὶ ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσωπεύσας τὴν ἐπιτροπείαν τῶν Παρισίων, ὁ γνωστὸς παρ’ ἡμῖν κ. Ὀλνστάϊν, ὅπως καὶ οὗτος συντελέσῃ εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς συμβάσεως ταύτης. Εἶναι ὅμως γνωστὸν ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τὰς διεξαχθείσας κατὰ τὸ 1894 ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ ἐκπροσωπῶν τὴν ἐπιτροπείαν τῶν Παρισίων προέτεινεν εἰς τὸν ἡμέτερον ἐν Λονδίνῳ ἐπιτετραμμένον, ὅτι, ἐὰν ὁ ὅρος Δʹ τῆς συμβάσεως, καθ’ ὃν αἱ εἰσπράξεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων κατατίθενται εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων ἄνευ οὐδεμιᾶς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς, μετεβάλλετο, εἰσαγομένης ἐν αὐτῷ τῆς ἰδέας τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς ἑταιρίας, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἡ Γαλλικὴ ἐπιτροπεία προσχωρεῖ εἰς τὴν συμφωνίαν καὶ προσφέρεται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ ὅτε τοῦτο ἀνεκοινώθη εἰς τὸν ἡμέτερον ἐπιτετραμμένον, οὐδὲ ὁ ὑλικὸς χρόνος ὑπῆρχε πρὸς συνεννόησιν αὐτοῦ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲ ἠδύνατο οὗτος ν’ ἀποδεχθῇ οἴκοθεν τὴν πρότασιν. Ὡς ἐκ τούτου καὶ ὁ Γάλλος ἐπίτροπος συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ἐπέλθῃ τὸ γνωστὸν ἀποτέλεσμα. Δὲν ἀπεφήνατο μὲν ἡ συνέλευσις τῶν ὁμολογιούχων, ὅτι ἀκυροῖ τὴν σύμβασιν τὴν συναφθεῖσαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπείας τῆς ἐν Λονδίνῳ μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις αὐτῆς περὶ ἀναβολῆς ὑπελήφθη ὡς μὴ διαφέρουσα τῆς ἀκυρώσεως...

§65ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§66Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐπιθυμῇ ὁ ἀγορεύων...

§67ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκόμη ὀλίγον, σᾶς παρακαλῶ. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀπόφασιν, ἥτις ἐλήφθη παρὰ τῆς συνελεύσεως τῶν ὁμολογιούχων κατὰ τὴν δευτέραν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, Αὐγούστου 1894, οἱ πρακτικώτερον καὶ εἰλικρινέστερον σκεπτόμενοι ἐκ τῶν ἐκπροσωπούντων τοὺς ὁμολογιούχους εὗρον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διακόψωσι τὸ παράπαν τὰς μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως συνεννοήσεις καὶ διαπραγματεύσεις πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Οἴκοθεν ὅμως ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἐν Λονδίνῳ ἐπιτροπεία ὤφειλε μετὰ τὰ γενόμενα νὰ μεταδώσῃ εἰς τὰς ἐπιτροπείας τοῦ Βερολίνου καὶ τῶν Παρισίων τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα προῆλθεν εἰς τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἡ συνέλευσις τῶν ὁμολογιούχων ἀνέβαλε τὴν ἀπόφασίν της, καὶ νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν μετ’ αὐτῶν σύμπραξιν περὶ τοῦ περαιτέρω πρακτέου. Ἡ συνεννόησις αὕτη κατωρθώθη βραδέως, ἕνεκα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, οἰκογενειακοῦ ἀτυχήματος, ὅπερ εἶχεν ὑποστῆ ὁ πρόεδρος τοῦ ἐν Λονδίνῳ κομιτάτου· κατωρθώθη ἡ συνάντησις τῶν προέδρων τῶν τριῶν κομιτάτων ἐν Παρισίοις κατὰ τὴν 1 Ὀκτωβρίου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ὅπως ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894, ἡ ἐπιτροπεία ἡ ἐν Παρισίοις δὲν ἀπέκρυψε τὴν ὁποίαν εἶχε γνώμην, ὅτι, ἐὰν κατωρθοῦτο νὰ μεταβληθῇ ἢ τροποποιηθῇ ὁ ὅρος Δʹ τῆς συμβάσεως τῆς ἐν Λονδίνῳ ὑπογραφείσης, ἤτοι, ἄν ἐν τῷ ὅρῳ τούτῳ περιελαμβάνετο ἡ ἀναδιοργάνωσις τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, οὐδεμίαν εἶχε δυσκολίαν νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν τὴν ὑπογραφεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἐν Λονδίνῳ κομιτάτου. Μόνος ὁ πρόεδρος τοῦ ἐν Βερολίνῳ κομιτάτου δὲν ἐνόει νὰ γίνηται πλέον λόγος περὶ τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς μετοχῆς τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἵνα δὲ καὶ τὰ τρία κομιτάτα συναντηθῶσιν, ἵνα αἱ ἐνέργειαι ἐν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν συμφέροντι ταὐτισθῶσιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον, πάντες ἀπεδέχθησαν τὴν ἀρχὴν νὰ δεχθῶσι πάντας τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, τῆς ὑπογραφείσης ἐν Λονδίνῳ, πλὴν τῆς παγίας κλίμακος, τῆς προοδευτικῆς ἢ προϊούσης, νὰ προτείνωσι δὲ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῆς διὰ τοῦ ὅρου τῆς διανομῆς τῶν προσαυξήσεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Αἱ ἰδέαι αὗται ἀνεκοινώθησαν εἰς τὸν ἡμέτερον ἐν Λονδίνῳ ἐπιτετραμμένον ἐν ἀρχῇ, βραδύτερον δὲ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἀλλ’ ὁ ἐκπροσωπῶν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἐπαναλαμβάνω, ἐνέμεινε προσκεκολλημένος εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς διανομῆς τῶν πλεονασμάτων ἐνέχει ἐν ἑαυτῇ τὸν ξενικὸν ἔλεγχον, καὶ ὅτι ἔπρεπεν ἐκ παντὸς τρόπου ν’ ἀποκρουσθῇ, καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸν ὅρον τοῦτον δὲν ἀπεδέχθη. Περὶ τὸ τέλος δὲ τοῦ 1894, ὅτε προεκαλεῖτο ὁ ἡμέτερος ἐν Λονδίνῳ ἐπιτετραμμένος νὰ δηλώσῃ τὴν στάσιν τῶν ἐπιτροπειῶν περὶ τῆς περαιτέρω συνεννοήσεως, οἱ πρόεδροι τῶν ἐπιτροπειῶν δὲν ἀπέκρυψαν τὴν ὁποίαν εἶχον γνώμην, ὅτι, καθ’ ἃς εἶχον πληροφορίας, ἐπέκειτο ὑπουργικὴ μεταβολὴ ἐν Ἀθήναις, εἶναι δὲ ἐλπίς, ὅτι παρὰ τοῦ διαδόχου Ὑπουργείου θὰ ἐπιτευχθῶσιν ὅροι κρείττονες, ἢ μᾶλλον συμφέροντες εἰς αὐτούς. Ἀνεκοίνωσε μάλιστα εἰς τὸν ἡμέτερον ἐν Λονδίνῳ ἐπιτετραμμένον εἷς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων τραπεζιτῶν, τῶν ἐνδιαφερομένων εἰς τὰ τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ὁ γνωστὸς κ. Hambro, ὅτι «πῶς θέλετε νὰ προχωρήσωμεν εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς ὑφεστώσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ καὶ ἡ ἀποσκίρτησις τεσσάρων Βουλευτῶν, νομίζω, ἐκ Θεσσαλίας, καὶ ἡ μετάστασις αὐτῶν ἐκ τοῦ Ὑπουργικοῦ στρατοπέδου εἰς τὸ στρατόπεδον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὑπηγορεύθη ἐκ τῆς διακοινώσεως, τὴν ὁποίαν οἱ πρέσβεις τῶν τριῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἀπηύθυνον τελευταίως πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν; Τόσον ὀλίγον ἐγίνωσκον τὰ ἡμέτερα πράγματα οἱ τὰ κομιτάτα ἀποτελοῦντες ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, ὥστε ἐνόμιζον, ὅτι ἡ μετάστασις Βουλευτῶν τινων ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν προήρχετο ἐκ τῆς διακοινώσεως τῶν ξένων πρέσβεων πρὸ τὴν ἡμετέραν Κυβέρνησιν (ὅλως βεβαίως ἀγνώστου εἰς τοὺς μεταβαλόντας πολιτικὴν στάσιν Βουλευτὰς) καὶ ἐκ τοῦ λόγου τῆς ἀνιδρύσεως νέας Κυβερνήσεως, ἐργασθησομένης ὑπὲρ βελτιώσεως τῶν ὅρων τοῦ συμβιβασμοῦ ὑπὲρ τῶν ὁμολογιούχων!! Τὰ περὶ τῶν διαπραγματεύσεων καὶ συνεννοήσεων, τῶν γενομένων μετὰ τὴν συνέλευσιν τῶν ὁμολογιούχων, τὴν ἐν Λονδίνῳ λαβοῦσαν χώραν καὶ μὴ κυρώσασαν τὴν σύμβασιν, ἔκρινα ἀναγκαῖον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὄχι μόνον, ἵνα γινώσκῃ αὕτη εἰς ποῖον σημεῖον περιεστράφη ἡ διαφωνία μεταξὺ τοῦ τότε ἐκπροσωποῦντος τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καὶ τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερον ἀκόμη λόγον, ἵνα κυρώσω τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Πρωθυπουργοῦ ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς μείζονας περὶ τῆς συμβάσεως τοῦ Λονδίνου ἐξηγήσεις, διότι αἱ διαπραγματεύσεις ἐξηκολούθουν μετ’ ἐλπίδων ἐπιτυχίας, ἐκ τῶν ὑστέρων δὲ ὄντως ἀποδεικνύεται, ὅτι πράγματι αἱ διαπραγματεύσεις κατὰ Νοέμβριον, ὅτε συνεζητοῦντο ἐνταῦθα τὰ περὶ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἐν τῷ θέματι τοῦ συμβιβασμοῦ, ἦσαν ἐν πληρεστάτῃ ἐκκρεμότητι. Ἀπέμεινεν ὅμως ἐξ ὅλων τούτων ἀποδεδειγμένον, ὅτι, ἂν ἡ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Κυβέρνησις ἀπεδέχετο τὸν ὅρον τὸν προβληθέντα ὑπὸ τῶν ἐπιτροπειῶν, ἤτοι τὴν μετοχὴν τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν πλεονασμάτων, θὰ ἦτο ἡ σύμβασις περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ συντετελεσμένη, σύμβασις καθορίζουσα τὸ πληρωτέον ποσοστὸν εἰς 32%. Τὰ περὶ διοργανώσεως τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων δὲν ἐφαίνοντο ἐκ τῶν ὑστέρων τοσοῦτον σοβαρά, τοσοῦτον σπουδαῖα, ὅπως ἐφαίνοντο ἐν τῷ πρώτῳ σταδίῳ τῶν διαπραγματεύσεων τῶν διεξαχθεισῶν ἐν Ἀθήναις· ὥστε κυρίως ἡ διαφωνία περιωρίζετο εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι ἀντὶ τῆς κλίμακος, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπέμενεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, τὰ κομιτάτα προέβαλλον τὴν μετοχὴν τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Οὕτως εἶχον τὰ τῶν διαπραγματεύσεων τῶν διεξαχθεισῶν κατὰ τὸ 1894. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εὑρίσκοντο τὰ πράγματα, ὁπόταν ἐπῆλθεν ἡ παραίτησις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1895. Οἱ ἐπισταμένως παρακολουθήσαντες τὰς κατὰ τὸ 1894 διεξαχθείσας ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη διαπραγματεύσεις καὶ ἀμερολήπτως τὰ κατ’ αὐτὰς ἐκτιμήσαντες ἀνωμολόγησαν τὸ ἄψογον καὶ εἰλικρινὲς τῶν προαιρέσεων αὐτοῦ καὶ τὴν δεξιότητα καὶ προνοητικότητα, μεθ’ ὧν ἐπεδίωξε τὴν τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσιν ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ τε ἡμετέρου Κράτους καὶ τῶν πιστωτῶν αὐτοῦ... Ἀλλὰ περὶ τούτου θέλω ἐξακολουθήσει κατόπιν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 50′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 μ. μ.)

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Σιμόπουλος θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§70ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Ὑπουργείου, οὗτινος προήδρευεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ἦλθεν ἐπὶ τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ κ. Ν. Δελιγιάννη, τοῦ ὁποίου ἀποστολὴ ἦτο νὰ ἐποπτεύσῃ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν νέων βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Ἐντεῦθεν ἄρχονται αἱ ἀνὰ πάσας τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος περιοδεῖαι τοῦ διευθύνοντος τὸ μέχρι τότε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει διατελοῦν κόμμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Πάντες γινώσκομεν τὴν διακρίνουσαν τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἔξοχον ἱκανότητα καὶ ἐμπειρίαν περὶ τὸ διαγιγνώσκειν τὰς ἐν δεδομένῃ στιγμῇ ψυχικὰς διαθέσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Γινώσκομεν, ὅτι μία τῶν θεμελιωδῶν γνωμῶν καὶ ἀπαιτήσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ ἦτο ἡ ταχίστη συντέλεσις τοῦ συμβιβασμοῦ, διότι διαδεδομένη γενικῶς ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα, ὅτι ἅμα τῇ ὑπογραφῇ τῆς συμβάσεως τοῦ συμβιβασμοῦ, πλήρης ἤθελεν ἐπέλθει ἡ ἀνόρθωσις καὶ βελτίωσις τῶν παρ’ ἡμῖν. Ἐν ταῖς ἀγορεύσεσιν αὐτοῦ πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήριζεν ὡς πρώτην ἀποστολὴν τῆς μελλούσης Κυβερνήσεως, τὴν ταχίστην συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ· δὲν περιωρίσθη δὲ μέχρι τῆς ἐπαγγελίας ταύτης, ἀλλ’ ἐδήλωσεν, ὁμιλῶν πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, καὶ τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἐνόμιζεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Δύναταί τις μάλιστα εἰπεῖν, ὅτι προεξώφλησε λίαν προώρως πάντα τὰ μέτρα, ὅσα ἐπρόκειτο, ἀνερχόμενος ἐπὶ τὴν ἀρχὴν καὶ ὁδηγῶν τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ εἰσηγήσηται παρ’ αὐτῇ πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τούτου. Προεξώφλησε καὶ μίαν ἑτέραν αὐτοῦ γνώμην, ὅτι πάντως ἔπρεπε νὰ συντελεσθῇ οὐχὶ μονομερὴς διακανονισμὸς τῶν μετὰ τοῦ Κράτους ἐκκρεμῶν σχέσεων τῶν πιστωτῶν αὐτοῦ. Ρητῶς καὶ σαφῶς διεκήρυξεν, ὁμιλῶν πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, ὅτι κατ’ αὐτὸν πρέπει ὁ συμβιβασμὸς, ἵνα παραγάγῃ τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, ὅσα προσεδόκα παρ’ αὐτοῦ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, νὰ συνομολογηθῇ ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, δέον δὲ ν’ ἀποκρουσθῇ ὁ μονομερὴς διακανονισμὸς ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ὁμιλῶν πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, ῥητῶς ἐπηγγείλατο τὴν ἀνασύστασιν τῶν Πρεσβειῶν, ὡς ἀπαραίτητον πρὸς τὴν τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσιν. Διότι, ὡς ἔλεγεν, ὁμιλῶν πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ τῶν πιστωτῶν αὐτοῦ, εἰμὴ διὰ τῶν ἐπισήμων αὐτοῦ ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ ἀντιπροσώπων. Ὡς δεύτερον δὲ μέτρον, κρινόμενον παρ’ αὐτοῦ ὡς δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσιν, ἐπηγγείλατο, ὁμιλῶν πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, τὴν σύστασιν τοῦ Συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους· διότι ἐφρόνει, ὅτι, ἐὰν συνιστᾶτο τὸ Συμβούλιον τοῦ δημοσίου χρέους, ἤθελεν ἡ λειτουργία τοῦ θεσμοῦ τούτου κριθῇ ὡς ἐπαρκὴς ἐγγύησις ὑπὲρ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, ἵνα μὴ οὗτοι ἄλλας ζητήσωσιν ἢ ὑποδείξωσιν ἀναγκαίας ἐγγυήσεις, πρὸς πληρεστέραν ἐξασφάλισιν τῶν ἑαυτῶν συμφερόντων. Ἀνῆλθεν ἐπὶ τέλους ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἀρχομένου τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1895, καὶ πράγματι μεταξὺ τῶν πρώτων μέτρων, τὰ ὁποῖα εἴδομεν εἰσηγούμενα παρ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν, ἦσαν τὰ δύο μέτρα, περὶ τῶν ὁποίων εἶχεν ὁμιλήσει πρότερον πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, ἡ σύστασις τοῦ Συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ ἡ ἀνασύστασις τῶν τριῶν Πρεσβειῶν, ἐν Λονδίνῳ, ἐν Βερολίνῳ καὶ ἐν Παρισίοις. Δὲν ὑπέλαβεν ἑαυτὸν ὑπόχρεων νὰ ἐξετάσῃ, εἰς ὁποῖον σημεῖον εἶχον ἐγκαταλειφθῆ αἱ διαπραγματεύσεις παρὰ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου. Δὲν ἐνόμισεν, ἀνερχόμενος ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ὅτι τὸ πρώτιστον αὐτοῦ καθῆκον ἦτο νὰ ἐπιλάβηται τῶν συνεννοήσεων μετὰ τῶν ἁρμοδίων, ὅπως ἐπιτευχθῇ ὁ συμβιβασμὸς, ἀλλ’ ἐφρόνει ὅτι, ἐὰν, ἐπιτυγχάνων τὴν σύμπραξιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, προήρχετο εἰς τὴν ἀνασύστασιν τῶν τριῶν Πρεσβειῶν, καὶ ἐὰν συνίστα τὸ Συμβούλιον τοῦ δημοσίου χρέους, ταῦτα τὰ δύο μέτρα ἤθελον συντελέσει εἰς τὸν σκοπὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀφεώρα. Ἔλεγον ὑμῖν πρότερον, ὅτι περὶ ἓν σημεῖον ἰδίως ἐστρέφετο ἡ διαφωνία μεταξὺ τοῦ κατὰ τὸ 1894 ἀντιπροσωπεύοντος τὸ ἡμέτερον Κράτος καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, περὶ τὸ σημεῖον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν μετοχὴν τῶν ὁμολογιούχων ἐν τῇ διανομῇ τῶν προσαυξήσεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἀλλὰ περὶ πάντων τούτων δὲν ἐνόμισεν ἐπίκαιρον νὰ μεριμνήσῃ ἅμα τῇ εἰς τὴν ἀρχὴν ἀνόδῳ αὐτοῦ. Ἐμερίμνησε μόνον περὶ ἄλλων θεμάτων δευτερευόντων, ἐμερίμνησε περὶ τῆς συγκρατήσεως τῆς μεγάλης πλειοψηφίας, τὴν ὁποίαν ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ παρέσχε πρὸς αὐτὸν, ἐμερίμνησε περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἐμερίμνησε περὶ καταργήσεως τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς καὶ περὶ ἄλλων δευτερευόντων θεμάτων. Ὅταν δὲ αἱ ἐργασίαι τῆς πρώτης βουλευτικῆς συνόδου ἐπερατώθησαν, ὅταν αἱ πιστώσεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἀνασύστασιν τῶν τριῶν Πρεσβειῶν ἐχορηγήθησαν, προῆλθεν εἰς τὸν διορισμὸν τῶν τριῶν πρέσβεων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἡ Πρεσβεία τοῦ Λονδίνου ἀπομένει εἰσέτι ἄνευ πρέσβεως, διότι ὁ μετατεθεὶς εἰς τὴν θέσιν ταύτην ἡμέτερος πρέσβυς ἐν Κωνσταντινουπόλει δὲν μετέβη, ἵνα ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸ περὶ τούτου διάταγμα εἰσέτι δὲν ἀνεκλήθη, καίτοι δεδημοσιευμένον ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ τῇ πληροφορίᾳ δέ, ὅτι οἱ διορισθέντες πρέσβεις, τοὐλάχιστον οἱ δύο, μετέβησαν εἰς τὰς ἑαυτῶν θέσεις, τότε καὶ μόνον ἐνόμισεν ἐπιβαλλομένην αὐτῷ τὴν φροντίδα νὰ συντάξῃ τὰς πρὸς αὐτοὺς ὁδηγίας, ὅπως ἐπιλάβωνται τοῦ ἔργου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τοῦ συμβιβασμοῦ τὴν ἐπίτευξιν. Γινώσκομεν ἐκ τῆς πρὸς τὴν Βουλὴν ὁμολογίας αὐτοῦ τούτου τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αἱ ὁδηγίαι συνετάχθησαν εἰς τρία τμήματα· καὶ τὸ μὲν πρῶτον τμῆμα συνετάχθη τὴν 29 Αὐγούστου 1895, τὸ δεύτερον τὴν 11 Σεπτεμβρίου 1895, καὶ τὸ τρίτον τὴν 17 Σεπτεμβρίου 1895. Αἱ κατατεθεῖσαι εἰς τὴν Βουλὴν ἐν τῷ τετυπωμένῳ τεύχει ὁδηγίαι τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς πρέσβεις ἡμῶν οὐδεμίαν φέρουσι χρονολογίαν.

§71Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Οὐδὲ ὑπογραφήν.

§72ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲ ὑπογραφήν. Ἀναγκαίως λοιπὸν κατέφυγον εἰς τὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁμολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν γενομένην κατὰ τὴν δευτέραν βουλευτικὴν σύνοδον, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν, ὅτι αἱ ὁδηγίαι συνετάχθησαν εἰς τρία τμήματα, κατὰ τὰς χρονολογίας, τὰς ὁποίας ἀνέφερα ὑμῖν, καὶ ὅτι ἔλαβον χώραν ἑπτὰ συνεδριάσεις ἐν Παρισίοις, κατὰ τὴν 15 καὶ 19 Δεκεμβρίου 1895, καὶ 4, 5, 13, 16 καὶ 19 τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου 1896. Ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ὁμολογίας τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως γινώσκομεν εἰσέτι, ὅτι κατὰ τὰς 7 ταύτας συνεδριάσεις ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως ἐξέθηκεν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον αἱ ὁδηγίαι τῆς Κυβερνήσεως περιεῖχον πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν πιστωτῶν αὐτοῦ. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν ἔλαβον σημείωσιν πασῶν τῶν λεπτομερειῶν· ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἦσαν παρεσκευασμένοι νὰ προβῶσιν ἀμέσως εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, ἐζήτησαν νὰ σταματήσωσιν αἱ ἐργασίαι, ἵνα συνεννοηθῶσι μετὰ τῶν ἐντολέων των, καὶ λάβωσιν ὁδηγίας περὶ τῶν προτάσεων, ἃς ἐσκόπουν νὰ ἀπευθύνωσιν. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εὑρίσκοντο κατὰ τὸ τέλος Ἰανουαρίου 1896 αἱ διαπραγματεύσεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὸν συμβιβασμόν. Οὕτως, ὡς βλέπετε, ἀπώλοντο 7 ὅλοι μῆνες, ἀφ’ ἧς ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς οὐδεμία μεταξὺ αὐτοῦ, ἢ τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμολογιούχων νὰ λάβῃ χώραν συνενόησις καὶ συνάντησις. Καὶ ἠκούσαμεν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν αἰτιολογίαν, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον συνέτασσε τὰς ὁδηγίας, οἱ πρόεδροι τῶν ἐπιτροπειῶν διέτριβον εἰς τὰς ἐξοχὰς αὑτῶν, καὶ ἦτο δύσκολος, ἡ μετ’ αὐτῶν συνεννόησις. Καὶ βεβαίως κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον συνήθως διατρίβουσιν ἐν ταῖς ἐξοχαῖς αὐτῶν οἱ πλουσιώτεροι τῶν ἐν Λονδίνῳ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις μεγαλοπόλεσι τῆς Εὐρώπης κατοικούντων, ἀλλὰ καθ’ ὃν χρόνον ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, πάντες οἱ ἀποτελοῦντες τὰς ἐπιτροπείας εὑρίσκοντο εἰς τὰς ἐν ταῖς πρωτευούσαις κατοικίαις αὑτῶν. Ὡς εἶναι γνωστόν, οὗτοι μένουσιν ἐν ταῖς πόλεσι καὶ τὸν Ἰούνιον καὶ τὸν Ἰούλιον μῆνα. Ἄν ὄντως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀμέριστον τὴν συνείδησιν τῶν ὅσων ἐπηγγέλλετο πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὅτι δηλαδὴ ἡ πρώτη τῆς Κυβερνήσεως ἀποστολὴ ἦτο ἡ τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσις, κατ’ ἐμὲ, ὤφειλε τὴν ἑπομένην τῆς ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἀναῤῥήσεως αὑτοῦ νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἔπρεπεν αἱ διαπραγματεύσεις νὰ ἐπαναληφθῶσιν· ἔπρεπε πρὸ παντὸς νὰ μελετήσῃ τὸν φάκελλον, τὸν περιλαμβάνοντα πάντα τὰ ἔγγραφα, πάντα τὰ στοιχεῖα τῶν διαπραγματεύσεων τῶν ὑπὸ τοῦ προκατόχου του διεξαχθεισῶν, καὶ νὰ ἀνεύρῃ τὸ σημεῖον, περὶ ὃ ἐστρέφετο ἡ διαφωνία τοῦ προκατόχου αὐτοῦ πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους. Διατελῶν δ’ ἐν γνώσει τούτου, ὤφειλε νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτούς: «Περὶ ἓν καὶ μόνον σημεῖον διίστασθε μετὰ τοῦ προκατόχου μου, δηλαδὴ περὶ τὴν διανομὴν τῶν προσαυξήσεων ἢ τῶν πλεονασμάτων τῶν ὑπεγγύων προσόδων· ἐπειδὴ ὅμως ἐγὼ ἐδήλωσα ἤδη πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, ὅτι ἀποδέχομαι τὴν ἀρχὴν τῆς μετοχῆς ὑμῶν εἰς τὰ πλεονάσματα, προσχωρῶ εἰς τὴν ἀπαίτησιν ὑμῶν ταύτην.» Αὐτὴ ἡ δήλωσις, κατ’ ἐμὲ, ἤθελεν εἶναι ἐπαρκὴς, ἵνα συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμός. Ἀλλ’ ἄλλως ἔδοξε τῷ ἀξιοτίμῳ Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως. Προὐτίμησε σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ βοηθήσῃ αὐτὸν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωκε. Κατέγεινεν εἰς τὸ νὰ φιλοπονήσῃ ἢ συγγράψῃ διεξοδικὰς ὁδηγίας πρὸς τοὺς πρέσβεις, τοὺς παρὰ ταῖς τρισὶν Εὐρωπαϊκαῖς Αὐλαῖς διαμένοντας, καὶ πρὸς αὐτοὺς νὰ εἴπῃ, ὄχι ὅ,τι ἐνδιέφερεν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἐθνικὴν, περὶ τῆς ὁποίας ἐπρόκειτο, ἀλλὰ πρὸ παντὸς νὰ διατυπώσῃ ἐν ταῖς ὁδηγίαις αὐταῖς τὴν ἀπολογίαν αὑτοῦ ἐπὶ τῶν σφαλμάτων, ἐξ ὧν παρήχθη ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους. Ὅστις ἐξ ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἀνέγνωσεν ἐπισταμένως τὰς ὁδηγίας, τὰς δοθείσας ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς πρέσβεις ἡμῶν, νομίζει ὅτι ἀκούει αὐτοῦ ἀγορεύοντος ἐντεῦθεν ὡς ἀντιπολιτευομένου κατὰ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη ὡς Πρωθυπουργοῦ. Δὲν γινώσκω διατὶ ἐν προτάσεσι πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους, εἰς τοῦ συμβιβασμοῦ τὴν πραγματοποίησιν, ὑπέλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποχρεωμένον ἑαυτὸν νὰ ἐπαναλάβῃ πάσας τὰς αἰτιάσεις, ὅσας ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἐντεῦθεν πολλάκις ἐξετόξευσε κατὰ τοῦ ἀειμνήστου προκατόχου αὐτοῦ. Μήπως, ἐπειδὴ, καθ’ ὃν χρόνον συνέτασσε τὰς προτάσεις ταύτας, ἔζη ἀκόμη ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, μήπως ἐφοβεῖτο τὴν ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐπάνοδόν του, καὶ διὰ τῶν κατ’ αὐτοῦ αἰτιάσεων, ἀναγραφομένων ἐν ταῖς ὁδηγίαις ταῖς ἀπευθυνομέναις πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους, ἐπεδίωκε νὰ ἐξεγείρῃ τὸ μῖσος τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους κατὰ τοῦ προκατόχου του, εἰς τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ καταστήσῃ δύσκολον τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ἀρχήν; Ἢ μήπως ὑπελάμβανεν, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον οἱ κάτοχοι τῶν χρεωγράφων τῶν Ἑλληνικῶν ἀπηχθάνοντο τὸν προκάτοχον αὐτοῦ, ὥστε ἀπευθύνων τοιοῦτο κατὰ τοῦ προκατόχου του κατηγορητήριον, ἠδύνατο νὰ προσελκύσῃ τὴν ἐπιείκειαν ἢ τὴν εὐμένειαν αὐτῶν πρὸς ἐπιτυχίαν ὅρων συμφερωτέρων ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους; Τὸ ἐπ’ ἐμοί, δὲν δύναμαι νὰ εὕρω ἐξήγησιν τῆς ἀπορίας μου ταύτης. Ἓν μόνον γινώσκω, καὶ πάντες τὸ γινώσκετε, ὅτι οἱ κατέχοντες τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ οὐδὲ συμπάθειαν, οὐδ’ ἐνδιαφέρον, οὐδὲ τὰ ἀντίθετα τούτων αἰσθάνονται ὑπὲρ ἢ κατὰ τῶν διαχειριζομένων τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα προσώπων. Ὑπὸ μιᾶς καὶ μόνης ἐπιθυμίας οὗτοι κατέχονται, πῶς ἐν τῇ συνομολογήσει τοῦ συμβιβασμοῦ νὰ ἐπιτύχωσιν ὅρους κρείσσονας ἢ συμφερωτέρους δι’ αὐτούς. Τὸ διῆκον εἰς τὰς ὁδηγίας ταύτας πνεῦμα εἶναι κυρίως νὰ ἐπιῤῥιφθῶσι πάντα τὰ σφάλματα, ἐκ τῶν ὁποίων προῆλθεν ἡ πτώχευσις τοῦ ἡμετέρου Κράτους, ἐπὶ τὸν ἀφ’ ἡμῶν μεταστάντα ἔξοχον πολιτικὸν ἄνδρα, τὸν προκάτοχον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὸ πνεῦμα τοῦτο, ὅπερ διαπνέει τὰς πρὸς τοὺς πρέσβεις ὁδηγίας, βλέπει τις καθ’ ἑκάστην ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Ὁσάκις ἐγκαλοῦνται ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ὑπὸ μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἰδίως ὑπὸ μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἅτινα συνέπραξαν μετὰ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, βλέπομεν πάντοτε τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς μὴ ἀπαντῶντας εἰς τὰς αἰτιάσεις τὰς κατ’ αὐτῶν ἀπευθυνομένας, μὴ ἀπολογουμένους ἐπὶ ταῖς ἀποδιδομέναις εἰς αὐτοὺς παραβιάσεσι τῶν νόμων ἢ τῶν ἐπαγγελιῶν των, ἀλλὰ πάντοτε προσφεύγοντας εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ ἐπικαλουμένους τοῦτο, ἵνα ἀπαντήσωσι πρὸς ἡμᾶς. Καίτοι τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ παρελθὸν νομίζω ἀλλοτρίαν τοῦ θέματος, εἰς ὃ ἀφορᾷ ἡ σημερινὴ συζήτησις, φρονῶ ὅμως, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ πρό τινων ἐκ τῶν αἰτιάσεων, τῶν ἀναγραφομένων ἐν ταῖς ὁδηγίαις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέστειλε πρὸς τοὺς πρέσβεις, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ συνομολογηθῇ ὁ συμβιβασμὸς, οὐ μόνον διότι αἱ αἰτιάσεις αὗται δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἀληθείας, ἀλλ’ ἰδίως διότι αὗται δὲν ὑπεβοήθησαν, ἀλλ’ ἔβλαψαν τὸν σκοπὸν, εἰς ὃν ὤφειλε νὰ ἀφορᾷ ὁ ἐκπροσωπῶν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἤτοι τὴν ἐπίτευξιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπευθυνόμενος εἰς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους, παριστάνῃ τοὺς πρὸ αὐτοῦ διαχειρισαμένους τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ὡς δολίως προσενεχθέντας πρὸς ἐκείνους, ὧν ἐπεζήτουν τὰ κεφάλαια ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ὡς ἀποκρύπτοντας τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν δι’ εἰκονικῶν προϋπολογισμῶν καὶ δι’ ἄλλων μὴ ἠθικῶν πράξεων, τίνα ἀπεξεδέχετο τὴν ἐντύπωσιν ἐκείνων, πρὸς οὓς ταῦτα παρίστανε; Δὲν ἐγίνωσκεν, ὅτι ἐνέβαλλεν εἰς αὐτοὺς τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι οἱ καλούμενοι εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν οὐδεμίαν δύνανται νὰ ἐμπνεύσωσιν ἐμπιστοσύνην περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐκπληρώσεως ὅσων ἤθελον ἀναλάβει τὸ Κράτος ὑποχρεώσεων; Δὲν ἐγίνωσκεν ὅτι τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν δὲν λανθάνει, ὅτι ὡς ἐκ τοῦ ἐπικρατοῦντος παρ’ ἡμῖν πολιτεύματος εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβωσι τὴν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἐκεῖνοι, καθ’ ὧν ἀπηύθυνε τὰς αἰτιάσεις ὁ κ. Πρωθυπουργός; Δὲν ἐνέβαλλεν εἰς αὐτοὺς τὴν ἰδέαν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ ἐπιζητήσωσιν ὡς οἷόν τε μείζονας ἐγγυήσεις, ἐνεχούσας καὶ αὐτὸν τὸν ξενικὸν ἔλεγχον, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι περὶ τῆς ἀνελλιποῦς ἐκπληρώσεως τῶν διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ ἀναληφθησομένων ὑφ’ ἡμῶν ὑποχρεώσεων; Ἰδοὺ διατὶ προεβλήθησαν ὑπὸ τῶν πιστωτῶν καὶ προὐκάλεσαν τὴν κατανάλωσιν μακροῦ χρόνου αἱ περὶ ἐγγυήσεων προτάσεις αὐτῶν. Ὅπως πείσω ὑμᾶς περὶ τοῦ ἀντιτρικουπικοῦ πνεύματος, ὅπερ ἐπεκράτησεν εἰς τὰς πρὸς τοὺς πρέσβεις ὁδηγίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θέλω ἀναγνώσει ὑμῖν περικοπάς τινας αὐτῶν. αʹ) Ἐν σελίδι 2 τῶν ὁδηγιῶν τούτων ἀναγινώσκω: «Ἂν οἱ διαχειρισαμένοι τὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους διεχειρίσθησαν αὐτὰς κακῶς ἢ ἀσκόπως, εἶναι ἄδικον νὰ καταλογίζωνται εἰς ὑπαιτιότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὰ τῆς διαχειρίσεως ἐκείνης ἐλαττώματα, ἐνῷ καὶ αὐτὸς ὑπέχει τὰ ἀπαίσια ἀληθῶς ἀποτελέσματα τῆς διαχειρίσεως ἐκείνης.» βʹ) Ὁμιλῶν περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ προκατόχου αὑτοῦ συνταχθέντων προϋπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1894 καὶ 1895, ἐπάγεται ἐν σελίδι 5 τὸ ἑπόμενα (ἀναγινώσκει): «Καὶ οὕτω τὰ ἐτήσια ἔξοδα ἔμελλον νὰ ὑπερβῶσι κατὰ τὰ εἰρημένα τὰ 72 ἑκατομμύρια. Ἐπειδὴ ὅμως συμφέρει εἰς τὸ Κράτος, τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς διοικήσεως ὑπόλοιπον τῶν ἐτησίων ἐσόδων νὰ ἦναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν μεγαλείτερον, ὅπως κατορθωθῇ νὰ ἐλαττώσωμεν μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου τοῦ δυνατοῦ τὰς ζημίας τῶν δανειστῶν, διὰ τοῦτο ἀναγνωρίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια, ἵνα μειωθῶσι τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσότερον, ὅπως μὴ ὑπερβαίνωσι τὰ 67 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Οὕτω δὲ θέλομεν ὑπολογίσει ἔσοδα ἐτήσια 87 ἢ 88 ἑκατομμύρια, ἔξοδα διοικήσεως 67 ἑκατομμύρια, θέλομεν δὲ λάβει ὡς βάσιν τῶν πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ ἐργασιῶν ὑπόλοιπον ἐσόδων 20 ἢ 21 ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, προωρισμένων ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους.» γʹ) Ὁμιλῶν περὶ ὀφειλῶν τοῦ δημοσίου ταμείου ἐκ τῶν παρελθουσῶν διαχειρίσεων πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, ὡς ἐσφαλμένως μὴ καταλογισθεισῶν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τῶν παρελθουσῶν χρήσεων, καὶ ἐξαιρῶν μόνην τὴν χρῆσιν τοῦ 1891, ὡς ὑπ’ αὐτοῦ διαχειρισθεῖσαν, ἀναγράφει τὴν ἑξῆς σκέψιν ἐν σελίδι δεκάτῃ ἑβδόμῃ (ἀναγινώσκει): «Διὰ ποῖον λόγον ἐπράττετο τοῦτο ὑπὸ τοῦ κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα Ὑπουργείου, δὲν εἶναι χρήσιμον νὰ ἐξετασθῇ· ἀλλὰ εἴτε ἐπράττετο διὰ ν’ ἀφαιρῶνται ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας τὰ χρηματικὰ μέσα αὐτοῦ, ὥστε νὰ περιέλθῃ εἰς ἀνικανότητα τῶν πρὸς τοὺς κατασκευάζοντας τὰς ὁδοὺς ὑποχρεώσεών του καὶ δημιουργηθῇ καὶ ὁ λόγος οὗτος πρὸς δικαιολογίαν τῆς καταργήσεώς του, εἴτε ἐπράττετο διότι τὰ ἔσοδα τοῦ δημοσίου ταμείου δὲν ἐπήρκουν εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποσχέσεων αὐτοῦ καὶ ἕνεκα τούτου δὲν ἀπεδίδοντο ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας τὰ ὀφειλόμενα, τυγχάνει πάντοτε βέβαιον...» κλπ. δʹ) Ἐπιθυμῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀποδείξῃ τὰ ἔξοδα τῶν ἓξ τελευταίων ἐτῶν ὡς ἀνώτερα τῶν πράγματι ἀναγραφέντων ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς, λόγῳ ὅτι δὲν κατελογίσθησαν τὰ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ὀφειλόμενα, προῆλθεν εἰς τὴν προσθήκην αὐτῶν (λίαν ἐσφαλμένως, ὡς θέλω ἀποδείξει). Ἐν τέλει δὲ τῆς περὶ πιθανῶν ἐτησίων ἐξόδων μελέτης αὐτοῦ, ἐν σελίδι 18, ἐπάγεται τὰ ἑπόμενα (ἀναγινώσκει): «Καίριον ὄντως εἶχε παρατηρηθῆ ἐλάττωμα κατὰ τὴν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς ἀναγραφὴν τῶν ἐξόδων κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα, ἡ ἔλλειψις ἀκριβείας, ἧς ἕνεκα περιεκαλύπτετο ἡ ἀληθὴς τῶν σχέσεων τοῦ ταμείου κατάστασις. Ἂν τοῦτο ἐγίγνετο ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας, ἵνα παρασταθῶσι τὰ ἔξοδα ἐλάσσω τῶν ἐσόδων, καὶ ἑπομένως περίσσευμα, ἢ ἂν ἄλλοι σκοποὶ ὑπηγόρευσαν τοῦτο, δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν· τὸ γιγνόμενον ὅμως ἦτο ἐλάττωμα καίριον.» Σημειωτέον ὅμως ἐνταῦθα, ὅτι μεταξὺ τῶν ἓξ ἐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, περιλαμβάνονται καὶ δύο ἔτη, τὰ ἔτη 1890 καὶ 1891, κατὰ τὰ ὁποῖα οὗτος διεχειρίσθη τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. εʹ) Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς γνωστὸν, προσεχώρησεν, ἀφ’ ἧς ὡμίλει ἐνώπιον τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων, εἰς τὰς προτάσεις τῶν ὁμολογιούχων περὶ τῆς διανομῆς τῶν προσαυξήσεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, θέλων δὲ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ὑπὲρ τοῦ Κράτους διάθεσιν τῶν ⅗ τῶν τοιούτων αὐξήσεων, ὅπως οὕτως αὐξηθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἐπάγεται ἐν σελίδι εἰκοστῇ (ἀναγινώσκει): «Ἀποβαίνει δ’ ἀπαραίτητος τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ἡ αὔξησις, ἀφοῦ κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην ἡ κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1893 ἐπικηρυχθεῖσα ἀνικανότης τοῦ δημοσίου ταμείου πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ δὲν ἐπῆλθεν ἕνεκα τῆς ἐντάσεως τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ὡς ἰσχυρίζοντο οἱ τότε κυβερνῶντες, ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἕνεκα τῆς ὑπὲρ τὰς δυνάμεις τῆς χώρας αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, πρὸς ἀπότισιν τῶν ὁποίων δὲν ἐπήρκουν τὰ τακτικὰ αὐτοῦ ἔσοδα, καὶ ἂν ἡ τιμὴ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἤθελεν ἐξισωθῆ πρὸς τὴν τοῦ χρυσοῦ.» Παρέθηκα ὑμῖν τὰς κυριωτέρας τῶν αἰτιάσεων, τὰς ὁποίας ἐξετόξευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τῶν ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη Κυβερνήσεων. Ἐπιβάλλεται νῦν ἡμῖν τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν αἱ αἰτιάσεις αὗται ἦναι βάσιμοι ἢ μή. Αʹ αἰτίασις. — «Ἂν οἱ διαχειρισάμενοι τὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους κλπ.» Ὁ ἀναγινώσκων τὴν περικοπὴν ταύτην τῶν ὁδηγιῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποθέτει, ὅτι κρατεῖ ἐν Ἑλλάδι μοναρχικὸν πολίτευμα καὶ οὐχὶ συνταγματικὸν ἢ μᾶλλον κοινοβουλευτικόν. Τῶν τῆς παρελθούσης διαχειρίσεως ἐλλειμμάτων ὑπαίτιοί εἰσι πάντες οἱ ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν κυβερνήσαντες τὴν χώραν. Τοῦτο ἀπεδείχθη ἐν εἰδικαῖς συζητήσεσιν, αἵτινες διεξήχθησαν ἐνταῦθα πρὸς ἀναίρεσιν τῶν καθ’ ἑνὸς καὶ μόνον ἐκ τῶν κυβερνησάντων ἐπιῤῥιφθεισῶν ἐκ τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ αἰτιάσεων. Ἀλλὰ πᾶσαι αὗται αἱ Κυβερνήσεις ὑπεδείχθησαν καὶ ἐπεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὑπὸ τῶν παρ’ αὐτοῦ ἐκλεχθέντων νομίμως ἀντιπροσώπων, κρατοῦντος μάλιστα καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς διαστάσεις κατὰ τὴν παρελθοῦσαν εἰκοσαετίαν τοῦ δόγματος τῆς δεδηλωμένης. Ἀνεξήγητον κατ’ ἀκολουθίαν ἀποβαίνει, πῶς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅστις εἶναι προϊὸν τῆς δεδηλωμένης, καὶ ὅστις συνεχῶς ἐπικαλεῖται τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, προσπαθεῖ ἐν τόπῳ μὴ προσήκοντι καὶ ἄνευ ἀνάγκης ν’ ἀπαλλάξῃ ἑαυτὸν ἐκ τοῦ καταλογισμοῦ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐν τῷ παρελθόντι διοικήσεως, Βʹ αἰτίασις. — «Καὶ οὕτω τὰ ἐτήσια ἔξοδα ἔμελλον νὰ ὑπερβῶσι, κατὰ τὰ εἰρημένα, τὰ 72 ἑκατομμύρια...» Εἶναι ἆρά γε ἀκριβὴς ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος; εἶναι ἆρά γε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνεπὴς πρὸς τὰ πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους ὑπ’ αὐτοῦ ἐπαγγελθέντα καὶ πρὸς τὰ ἐντεῦθεν ἐπαναληφθέντα, ὅτι ὄντως κατώρθωσε νὰ περιορίσῃ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 67 ἑκατομμυρίων; Ὅταν τις παρουσιάζῃ ὡς ἑαυτοῦ κατόρθωμα τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν τῆς διοικήσεως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 67 ἑκατομμυρίων, ὁ ἀκούων ταῦτα ὑποθέτει, ὅτι οἱ προκάτοχοι αὐτοῦ τὰ ἔξοδα τὰ κανονικὰ τῆς διοικήσεως εἶχον ἀναβιβάσει πέραν τοῦ ποσοῦ τῶν 67 ἑκατομμυρίων. Ὅπως ἐξηγήσω τὴν γεννηθεῖσαν ἐν ἐμοὶ ἀπορίαν, ὑπέλαβον ὅτι ἔπρεπε νὰ προστρέξω εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, διὰ νὰ ἴδω, ἐὰν τῷ ὄντι οἱ προκάτοχοι τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶχον ἀναβιβάσει τὰ ἔξοδα τὰ κανονικὰ τῆς διοικήσεως εἰς ποσὸν ὑπερβαῖνον τὰ 67 ἑκατομμύρια. Καὶ λαμβάνω προχείρως τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1894, εἰς τὸν ὁποῖον παρατηρῶ, ὅτι τὰ πληρωθέντα ἐν ὅλῳ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς τὸ ποσὸν τῶν 85,153,375· ἀφαιρουμένων τῶν δαπανηθεισῶν διὰ σιδηροδρόμους δρ. 920,000, ὑπολείπονται 84,233, 375, ἀφαιρουμένων δὲ ἐκ τούτων τῶν πληρωθεισῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους δραχ. 22,234,478, ἀποδεικνύεται, ὅτι αἱ τακτικαὶ τῆς διοικήσεως κατὰ τὸ 1894 δαπάναι ἀνῆλθον εἰς τὸ ποσὸν 61,948,897. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἑτέρας πρὸ τοῦ 1894 χρήσεις διεχειρίσθη ὁ προκάτοχος τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὑπέλαβον, ὅτι ἔπρεπε καὶ εἰς προηγουμένων ἐτῶν χρήσεις νὰ καταφύγω. Μήπως κατὰ τὸ 1893 τὰ τακτικὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ἀνῆλθον ἢ ὑπερέβησαν τὰ 67,000,000; Ἰδοὺ τί ἀναγινώσκω εἰς τὸν ἀπολογισμόν, τὸν ὑποβληθέντα πρό τινων ἡμερῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τῆς χρήσεως τοῦ 1893: Τὰ πληρωθέντα τακτικὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς 87,250,900. Ἐπληρώθη διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ποσὸν 26,248,213· ἑπομένως τὰ τακτικὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ἀνῆλθον εἰς 61,002,617. Πᾶσαι ὡσαύτως αἱ πρὸ τοῦ 1893 χρήσεις ἃς θέλω βραδύτερον, περὶ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ὁδοποιίαν ποσοστῶν πραγματευόμενος, ἀναφέρει ὑμῖν, τὰ ἔξοδα τὰ κανονικὰ τῆς διοικήσεως, κατὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς καὶ κατὰ τὰ ἐπίσημα κείμενα, οὐδέποτε ὑπερέβησαν τὰ 60 ἢ 61 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἆρά γε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατώρθωσε νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως εἰς ποσὸν κατώτερον ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχον ἀνέλθει ἐπὶ τῶν προκατόχων αὐτοῦ; Κατώρθωσε νὰ περιορίσῃ ταῦτα εἰς τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξεν, ὁμιλῶν πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, ἢ ἀγορεύων πρὸς τὴν Βουλήν, ἢ συντάσσων τὰς πρὸς τοὺς πρέσβεις περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ ὁδηγίας; Λαμβάνω τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1895. Δὲν εἶναι μὲν εἰσέτι δεδημοσιευμένος, ὡς γινώσκετε, ὁ ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1895, ἔχομεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου 1896, καὶ γινώσκομεν ἐκ τῆς πείρας τοῦ παρελθόντος, ὅτι αἱ προσωριναὶ αὗται καταστάσεις κατ’ ἐλάχιστον διαφέρουσι πρὸς τοὺς ἀπολογισμούς. Κατὰ τὴν κατάστασιν λοιπὸν ταύτην, τὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς τὸ ποσὸν δρ. 91,353,984, ἐπληρώθησαν δὲ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους 22,751,155, ἀπέμειναν δὲ δαπάναι ἐκ δραχμῶν 68,602,829. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὰ ποσὰ ταῦτα τὰ πραγματικὰ τῆς διοικήσεως ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1895. Εἰσὶ καὶ ἕτερα, τὰ ὁποῖα δὲν κατελογίσθησαν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1895 ἕνεκεν ὀλιγωρίας τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Εἶχον ἀπευθύνει πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἐπερωτήσεως τὴν παράκλησιν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ δὲν ἐφαίνοντο καταλογισθέντα τὰ γενόμενα ἔξοδα εἰς βάρος τῆς πιστώσεως, ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἀπόδοσιν εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιίαν ἐκ δραχμῶν 500,000. Ἀπαντῶν ἐπληροφόρησε τὴν Βουλήν, ὅτι τῷ ὄντι τῆς πιστώσεως ταύτης ἐγένετο πλήρης χρῆσις, ἀλλὰ ἕνεκα τοῦ ἐκκρεμοῦς τῶν σχετικῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων δὲν κατελογίσθη. Εἶχον ἐπίσης δι’ ἐπερωτήσεως παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ εἰς βάρος τῆς πιστώσεως τῆς ἀναγραφομένης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν «καταθέσεις ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν πρὸς ἀνέγερσιν δημοτικῶν σχολείων», διατὶ δὲν ἐξεδόθησαν τὰ προσήκοντα ἐντάλματα καὶ δὲν κατελογίσθησαν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1895, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησε μόνον ὡς πρὸς τμῆμά τι τῶν ἐξ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰσπράξεων, ὅτι εἶχον ἀληθῶς πρὸ πολλοῦ κατατεθῆ παρὰ τῇ Τραπέζῃ Ἠπειροθεσσαλίας δραχ. 422,000, ἀλλ’ ἡ κεχορηγημένη πίστωσις ἦτο ἐλάσσων, ὡς ἐκ τούτου δὲ ζητεῖται νῦν πίστωσις, ὑπὸ τὸν τίτλον «κεκλεισμέναι χρήσεις», ἐκ δραχμῶν 94,019. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο· διότι ἀπὸ ἐκπαιδευτικὰ τέλη εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1895 δρ. 1,222,000. Ἐξ αὐτῶν, περιλαμβανομένων καὶ τῶν 94,000, δι’ ἃς ζητεῖται νῦν πίστωσις ὑπὸ τὸν τίτλον «κεκλεισμέναι χρήσεις», κατετέθησαν 422,019, ὑπολείπονται δ’ εἰσέτι 800,000. Ἐξ αὐτῶν δὲν δύνασθε ν’ ἀφαιρέσητε ἢ μόνον ποσὸν 150,000 διὰ συνδρομὴν ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ διὰ μισθοδοσίαν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων κατὰ τὸν σχετικὸν νόμον, ὥστε ὑφίσταται εἰσέτι ὡς δαπάνη κανονικὴ τὸ ὑπόλοιπον ἐκ δρ. 649,763 εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1895. Ἑπομένως τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1895 τῶν τακτικῶν ἀνέρχεται εἰς δραχ. 69,846.61. Ὥστε καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἡ ἐπαγγελία τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπραγματοποιήθη. Γʹ αἰτίασις. «Διὰ ποῖον λόγον ἐπράττετο τοῦτο, προκειμένου περὶ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ποσοστῶν, ὑπὸ τοῦ κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα Ὑπουργείου, δὲν εἶναι χρήσιμον νὰ ἐξετασθῇ. Ἀλλ’ εἴτε ἔπραττε τοῦτο ἐξ ἄλλων λόγων, εἴτε διὰ νὰ φαίνωνται τὰ ἔξοδα ὀλιγώτερα...» κλπ. Κατὰ τὰς ὁδηγίας τὰς πρὸς τοὺς πρέσβεις, δὲν κατελογίσθησαν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τῶν ἐτῶν 1889, 1890, 1892 τί ποσὸν νομίζετε; 9,293,802. Ἵνα δὲ δυνηθῇ νὰ παραστήσῃ πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους, ὁποῖα ἦσαν τὰ πραγματικὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, προῆλθε μόνος διὰ τῶν ὁδηγιῶν εἰς τὸν καταλογισμὸν τῶν 9,293.802 εἰς βάρος τῶν χρήσεων 1880, 1890, 1892. Κατὰ τὰς ὁδηγίας, κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1889 τὸ Δημόσιον εἶχε κατακρατήσει ἀπὸ ποσοστὰ τῆς ὁδοποιΐας τὸ ποσὸν δρ. 3,248,325, κατὰ τὸ 1890 τὸ ποσὸν δρ. 1,545,477, καὶ κατὰ τὸ 1892 τὸ ποσὸν δρ. 4,500,000 ἤτοι τὸ ὅλον 9,293,802. Μοὶ ἐφάνη, ὅταν ἀνέγνων τὰς ὁδηγίας ταύτας, ὅτι ἦτό τι ἀκατανόητον, πῶς τὰ ποσοστὰ τὰ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἀνήκοντα δὲν ἀπεδόθησαν εἰς αὐτό· πῶς οἱ ἐπιμελούμενοι τὰ συμφέροντα τῆς ὁδοποιΐας δὲν ἐμερίμνησαν ἐγκαίρως, ὥστε νὰ ἀναλάβωσιν ὅσα ποσοστὰ εἶχον εἰσπραχθῆ· ἠναγκάσθην ἕνεκα τούτου νὰ ἀπευθύνω πρὸ ἡμερῶν δι’ ἐπερωτήσεως παράκλησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἐμφαίνουσαν, ὁποία ὑπάρχει καθυστέρησις μεταξὺ τῶν εἰσπραχθέντων καὶ τῶν ἀποδοθέντων εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Ἔσχε τὴν καλωσύνην ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταθέσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἥτις τυπωθεῖσα εὑρίσκεται νῦν εἰς χεῖρας ἁπάντων τῶν Βουλευτῶν. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργός, πρὶν ἢ συντάξῃ καὶ ἀποστείλῃ τὰς πρὸς τοὺς πρέσβεις ὁδηγίας, τὰς κοινοποιηθείσας ἤδη πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, δὲν ἐζήτησε τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, πρὶν ἢ προκαλούμενος παρ’ ἐμοῦ προσαγάγῃ τὴν κατάστασιν ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν, καθόσον οὕτω δὲν ἤθελε περιπέσει εἰς τοιοῦτον σπουδαῖον λάθος. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἔμεινε τῷ ὄντι ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1889 ὀφειλόμενον εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας τὸ ποσὸν δραχ. 2,379,860.73, ἀλλ’ ὁ προκάτοχος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατὰ τοῦ ὁποίου τοσαύτας ἀπηύθυνεν αἰτιάσεις, ἐφρόντισεν, ὥστε εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1892 νὰ αἰτήσηται πίστωσιν ὑπὸ τὸν τύπον τῶν κεκλεισμένων χρήσεων καὶ νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας τὸ ποσὸν τοῦτο, ὥστε ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1889, εἰς βάρος τῆς ὁποίας κατελόγισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς 3,248,325, δὲν ἔμεινεν ὀφειλόμενον οὐδὲ λεπτόν. Ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1890, εἰς βάρος τῆς ὁποίας κατελόγισε τὸ ποσὸν τῶν 1,545,477, φαίνεται πράγματι, ὅτι ἀπέμεινεν, ἕνεκα λόγων ὑπηρεσιακῶν, ἰδίᾳ δὲ ἕνεκα τῆς ἀρνήσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου πρὸς θεώρησιν τῶν σχετικῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων, ποσὸν περίπου 1,000,000, διότι τὰ μὲν καθαρισθέντα ποσοστὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἀνῆλθον εἰς 4,075,711, τὰ δὲ ἀποδοθέντα εἰς 2,954,522, ὥστε ὑπελείφθησαν 1,121,189. Ἀλλ’ ἐπὶ τῷ μὴ καταλογισμῷ τοῦ ποσοῦ τούτου εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1890 τίς εἶναι ὁ ὑπέχων εὐθύνην; Γινώσκετε πάντες, καὶ οἱ ἐπὶ μικρὸν ἀσχοληθέντες εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ὅτι τὰ ποσοστὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκκαθαρίζονται κατὰ τὴν λῆξιν ἑκάστης χρήσεως. Κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως τοῦ 1890 διεχειρίζετο τὰ οἰκονομικὰ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ δὲ ἀπέμεινεν ὀφεῖλον τὸ Δημόσιον πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας τὸ ποσὸν τῶν δρ. 1,121,000, βεβαίως οὐδεὶς ἄλλος ὑπέχει τὴν περὶ τούτου εὐθύνην, πλὴν τοῦ ἰδίου. Κατελόγισε προσέτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ποσὸν σπουδαιότατον, ἤτοι τὸ ποσὸν τῶν δρ. 4,500,000. Κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, τὴν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν κατατεθεῖσαν εἰς τὴν Βουλήν, τὰ ἐκκαθαρισθέντα ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ποσοστὰ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ἀνῆλθον εἰς τὸ ποσὸν δρ. 876,067, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο ἐγκαίρως, ἤτοι διαρκούσης τῆς χρήσεως, ἀπεδόθη εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Εἶναι δὲ γνωστὸς ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τὰ ποσοστὰ τοῦ ταμείου τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ἦσαν τόσον ὀλίγα, διότι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐπῆλθεν ἡ κατάργησις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας πρὸ τῆς λήξεως τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1892. Οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους παρέθηκα, ἐλήφθησαν, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ τῆς ἐπισήμου καταστάσεως τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, τῆς κατατεθείσης εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰσὶν ἑπομένως ἀνεπίδεκτοι ἀμφισβητήσεως. Ὥστε ἐν τῷ ἀναγραφομένῳ εἰς τὰς πρὸς τοὺς πρέσβεις ὁδηγίας ποσῷ ὡς μὴ κατελογισθέντι εἰς βάρος τῶν κανονικῶν ἐξόδων τῶν παρελθουσῶν χρήσεων παρεισέφρησε λάθος εἰς βάρος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, μικρὸν μὲν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἄξιον τῆς ἡμετέρας προσοχῆς, ἐκ δραχμῶν 8,000,000. Ἐὰν λοιπὸν ἐπανορθώσωμεν τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ γενόμενα λάθη διὰ τῆς εἰς τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως προσθήκης ἰδανικῶν ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἔχομεν κανονικὰ ἔξοδα διοικήσεως κατὰ τὰς παρελθούσας χρήσεις τὰ ἑπόμενα. Κατὰ τὸ 1888 δραχ. 60,679,365. Κατὰ τὸ 1889, διὰ τῆς προσθήκης τῶν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1892 πληρωθέντων ποσοστῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκ δραχ. 2,379,860, τὸ ποσὸν δραχ. 60,724,949. Κατὰ τὸ 1890, διὰ τῆς προσθήκης τῶν ὀφειλομένων εἰσέτι ποσοστῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκ δραχ. 1,000,000 περίπου, τὸ ποσὸν δραχ. 62,567,214. Κατὰ τὸ 1991 τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ἀνῆλθον εἰς δραχ. 60,804,314.

(καὶ οὐχὶ 61,600,970, ὡς ἀναγράφει ταῦτα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν ταῖς πρὸς τοὺς πρέσβεις ὁδηγίαις). Ἐκ τούτων ὅμως δέον νὰ ἐκπεσθῶσι τὰ πληρωθέντα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ὡς ὀφειλόμενα αὐτῷ ἐκ ποσοστῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1889, εἰς βάρος τῆς ὁποίας προσέθηκα ἤδη ταῦτα, πρὸς παράστασιν τῶν πραγματικῶν ἐξόδων τοῦ 1889, ἤτοι τὸ ποσὸν δραχ. 2,379,860. Οὕτω τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τοῦ ἔτους 1892 ἀνῆλθον εἰς δραχ. 59,580,794. Προηγουμένως παρέθηκα ὑμῖν τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τοῦ ἔτους 1893, ἀνερχόμενα εἰς δραχ. 61,002,617, καὶ τῆς χρήσεως 1894, ἀνελθόντα εἰς δραχ. 61,948,897. Ἐκ τῶν ἀριθμῶν τούτων, οἵτινες ἐλήφθησαν ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν καὶ ἐκ τῶν ἐπισήμων κειμένων, συνάγεται, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ἀπὸ τοῦ 1888 μέχρι τοῦ 1894 δὲν ὑπερέβησαν τὸ ποσὸν τῶν 62,000,000. Ὑμῖν δ’ ἀπόκειται νῦν νὰ κρίνητε, ἂν εἰς ὁδηγίας, τῶν ὁποίων δὲν ἦτο ὁ σκοπὸς νὰ ἀποδειχθῇ ἂν τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας εἶχε λαμβάνειν παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἂν τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ἦσαν πολλὰ ἢ ὀλίγα, νὰ κρίνητε, ἐπαναλαμβάνω, ἂν ἐπετρέπετο τοιαύτη ἀνακρίβεια, καὶ ἂν πρὸ πάντων ἦτο κατόρθωμα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁ περιορισμὸς τῶν δαπανῶν τῆς διοικήσεως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 67,000,000, ἀφοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν δὲν ὑπερέβαινον τὰ 62,000,000. Δʹ αἰτίασις. «Καίριον ὄντως εἶχε παρατηρηθῆ ἐλάττωμα κατὰ τὴν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς ἀναγραφὴν τῶν ἐξόδων κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα ἡ ἔλλειψις ἀκριβείας...» Καὶ τὴν ἔλλειψιν ἀκριβείας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξάγει ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν κατελογίσθησαν εἰς βάρος τῶν δαπανῶν τῆς διοικήσεως κατὰ τὰ παρελθόντα 8 ἔτη τὰ ποσὰ τὰ δῆθεν ὀφειλόμενα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας. Ὡς ἀπέδειξα ἤδη ὑμῖν, ὁ προκάτοχος τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπέδωκε πλήρη τὰ ποσοστὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, καὶ οὐδεμία ἐκ τῶν ὑπ’ ἐκείνου διαχειρισθεισῶν χρήσεων ὑπάρχει ὀφειλή. Ἂν ὑπάρχῃ εἰσέτι μικρὰ ὀφειλή, αὕτη ἀνάγεται εἰς τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διεχειρίζετο τὰ οἰκονομικά. Ὅταν ὁμιλῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν ταῖς ὁδηγίαις περὶ ἀνακριβείας τῶν προϋπολογισμῶν ἢ ἀπολογισμῶν τοῦ παρελθόντος, ἐπαναλαμβάνει τὰς αἰτιάσεις, ἃς ἠκούσαμεν ἐντεῦθεν πολλάκις ἐκτοξευθείσας ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἔχομεν καὶ ἑτέραν, πέμπτην αἰτίασιν, ἧς, ὁμολογῶ καὶ πάλιν, δὲν ἠδυνήθην νὰ διαγνώσω τὸν σκοπόν. «Ἡ ἀνικανότης τοῦ δημοσίου ταμείου δὲν ἐπῆλθεν ἕνεκα τῆς ἐντάσεως τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ὡς ἰσχυρίζοντο οἱ τότε κυβερνῶντες, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ὑπὲρ τὰς δυνάμεις τῆς χώρας αὐξήσεως τῶν ἐξόδων, πρὸς ὧν τὴν ἀπότισιν δὲν ἐπήρκουν τὰ τακτικὰ ἔσοδα αὐτοῦ, καὶ ἂν ἡ τιμὴ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἤθελεν ἐξισωθῆ πρὸς τὴν τοῦ χρυσοῦ.» Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι νέος. Τὸ πρῶτον προέβαλεν αὐτὸν, ὅτε ἐξηλέγχετο κατὰ τὸ 1894 ἡ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἐν τῷ θέματι τοῦ συμβιβασμοῦ. Δὲν νομίζω, ὅτι δύναται νὰ καταλογισθῇ εἰς βάρος μου ὡς ὑπερβασία ἐκ τοῦ θέματος ἡ περὶ τούτου συζήτησις, ἀφοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προεβλήθη ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ἐν τῷ θέματι τῶν διεξαχθεισῶν διαπραγματεύσεων περὶ συμβιβασμοῦ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Εἶχον τότε ἀφορμὴν νὰ ἀγορεύσω ἐντεῦθεν, καὶ ἀπέδειξα δι’ ἐπισήμων κειμένων, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διατελοῦντος τότε εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἦτο βάσιμος. Ἐνόμιζον, ὅτι εἶχε λάβει τὸν κόπον ἐν τῷ ἔκτοτε διαῤῥεύσαντι χρόνῳ νὰ ἀναγνώσῃ τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθην, καὶ ἐκ τούτων εἶχεν ἤδη φωτισθῆ, ἵνα μὴ ἐπαναλάβῃ τὸν αὐτὸν ἰσχυρισμὸν ἐν ταῖς ὁδηγίαις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνε πρὸς τοὺς πρέσβεις. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη τότε, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, ὅτι, ἂν δὲν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ἡ νομισματικὴ διαφορὰ, πάντες οἱ ἀπολογισμοὶ ἀπὸ τοῦ 1887 καὶ ἐντεῦθεν ἤθελον πάντες καταλήξει εἰς ἔλλειμμα. Ὁ προκάτοχος τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ πράγματι, καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀγορεύων καὶ μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν συζητῶν, προέβαλε τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, ὅτι, ἂν ἀπεδείχθη τὸ Κράτος ἡμῶν ἀνεπαρκὲς εἰς τὴν ἀκεραίαν ἐκλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του, τοῦτο προῆλθεν ἀπὸ τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν ἢ μᾶλλον ἀπὸ τὴν ἐν τῷ τόπῳ ὑφισταμένην ἔλλειψιν τοῦ ἀναγκαίου χρυσοῦ. Τοῦτον τὸν ἰσχυρισμὸν ὑπεστήριξε διὰ πολλῶν ἐπιχειρημάτων. Δὲν νομίζω δὲ ἀναγκαῖον νὰ ἐπαναλάβω ταῦτα. Νομίζω χρήσιμον μόνον νὰ πείσω ὑμᾶς, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπαναλαμβανόμενος νῦν καὶ ἐν ταῖς ὁδηγίαις πρὸς τοὺς πρέσβεις, ἦτο καὶ ἄκαιρος καὶ ἀνυπόστατος. Λάβετε ὑπ’ ὄψει τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἀπὸ τοῦ 1887 μέχρι τοῦ 1892. Ἐὰν ἐκ τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς τούτους ἐπληρώθησαν, ἀφαιρέσητε τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, τὰ δαπανηθέντα χάριν τῶν θωρηκτῶν καὶ τῶν σιδηροδρόμων, ἐὰν πρὸς τούτοις ἀφαιρέσητε τὸ ποσὸν τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους πληρωθὲν, θὰ εὕρητε, ὅτι πᾶσαι αἱ χρήσεις αὗται εἶχον παρουσιάσει, ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῶν ἐξεταζόμεναι, περίσσευμα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς,

Τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους παραθέσας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέλαβεν, ὅτι ἀπέδειξεν ὡς μὴ ἀκριβῆ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, τὸν μεταδοθέντα εἰς τὸν κ. Λόου, καὶ δι’ αὐτοῦ εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅτι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους ταράσσει ἡ συναλλαγματικὴ διαφορά. Ἀσχολούμενος κἀγὼ εἰς τ’ ἀφορῶντα τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν ἡμῶν, καὶ ἑπομένως εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν παρελθόντων ἐτῶν, κατέφυγον εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς τὰ ἐπίσημα κείμενα, καὶ πεισθεὶς περὶ τοῦ ἐσφαλμένου τῶν ὑπολογισμῶν, ἐφ’ οἷς ἐβασίζετο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἔλαβον τὴν τιμὴν, συζητῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ν’ ἀποδείξω δι’ ἀριθμῶν ἀνεπιδέκτων ἀμφισβητήσεως τὸ ἐσφαλμένον τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τὸ ἀνυπόστατον τοῦ ἰσχυρισμοῦ του. Εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἐνώπιον ὑμῶν, οὓς τότε ἐπεκαλέσθην ἐπισήμους ἀριθμοὺς, οὐχὶ τόσον ἵνα ἀποδείξω τὴν ἀνακρίβειαν τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅσον ἵνα καὶ ὑμεῖς πεισθῆτε, ὅτι καὶ τότε καὶ τώρα ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία ταράσσει καὶ τὰ τοῦ Κράτους καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν οἰκονομικά. Ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστησεν ὡς καταλήξασαν εἰς ἔλλειμμα ἐκ δρ. 6,972,371, δὲν εἶχε λάβει ὑπ’ ὄψει τὰ δι’ ἐκτάκτους ἀνάγκας δαπανηθέντα, ἤτοι

Ἐὰν ταῦτα ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψει, ἤθελε πεισθῆ, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 θὰ ἐπαρουσίαζε περίσσευμα ἐκ δραχ. 1,155,629. Ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1888, ἣν παρέστησεν ὡς καταλήξασαν εἰς ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν 10,839,689, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὰ δι’ ἐκτάκτους δαπάνας πληρωθέντα· ἤτοι:

Κατ’ ἀκολουθίαν ἡ χρῆσις τοῦ 1888, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, θὰ ἐπαρουσίαζε περίσσευμα ἐκ δραχμῶν 1,995,356. Ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1889, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστησεν ὡς καταλήξασαν εἰς ἔλλειμμα ἐκ δρ. 5,295,891, ὑπέπεσεν εἰς τὸ σφάλμα νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ πληρωθέντα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πρὸς ἐξόφλησιν παλαιοῦ

μετ’ αὐτῆς λογαριασμοῦ ἐκ δραχ.················ 1,700,000

καὶ νὰ σημειώσῃ τὰ διὰ κατασκευὴν σιδηροδρ.

δαπανηθέντα μεῖον τῶν πραγματικῶν κατὰ δρ.···· 841,077

·············································· 2,541,077

Λαμβανομένου δὲ ὑπ’ ὄψει τοῦ ποσοῦ τούτου, τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1889 περιορίζεται εἰς δρ. 2,470,059. Ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1890, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστησεν ὡς καταλήγουσαν εἰς ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν 11,323,771, παρατηρῶ, ὅτι ἡ χρῆσις αὕτη μεταξὺ τακτικῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων ἐπαρουσίασεν ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν 14,782,698 (μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει τοῦ διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν πληρωθέντος ποσοῦ ἐκ δραχ. 1,287,993). Ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1891, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστησεν ὡς καταλήξασαν εἰς ἔλλειμμα ἐκ δραχ. 385,466, (μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει τοῦ διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν πληρωθέντος ποσοῦ ἐκ δρ. 6,977,246) οὐδεμίαν ἔχω παρατήρησιν. Ἡ χρῆσις τοῦ 1892 (μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει τοῦ διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν πληρωθέντος ποσοῦ ἐκ δραχ. 4,656,381) ἤθελε παρουσιάσει περίσσευμα μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐκ δραχμῶν 2,424,118. Ἡ χρῆσις τοῦ 1893 (μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει τοῦ διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν πληρωθέντος ποσοῦ ἐκ δραχμῶν 9,775,011) ἤθελε παρουσιάσει περίσσευμα ἐκ δραχμῶν 19,247,532. Κατὰ τοὺς ὁποίους παρέθηκα ὑμῖν ἀριθμοὺς, εἰλημμένους ἐκ τῶν ἐπισήμων ἀπολογισμῶν, αἱ χρήσεις τῶν 7 ἐτῶν 1887–1893 μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ τακτικῶν ἐξόδων, μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν ποσοτήτων τῶν πληρωθεισῶν διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν, ἤθελον παρουσιάσει περίσσευμα ἐκ δραχ. 7,184,412. Οὐδεὶς κατ’ ἀκολουθίαν ἀπομένει δισταγμὸς εἰς τὸν μελετῶντα ἐπισταμένως τὰ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, ὅτι τὰ ἐλλείμματα προῆλθον ἐκ τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ὡς ἰσχυρίζοντο οἱ τότε κυβερνῶντες, καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς ὑπὲρ τὰς δυνάμεις τῆς χώρας αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τελευταία αἰτίασις κατὰ τοῦ παρελθόντος, ἀναγραφομένη εἰς τὰς ὁδηγίας τὰς πρὸς τοὺς πρέσβεις, εἶναι, ὅτι ἐσφαλμένως οἱ διεξαγαγόντες τὰς διαπραγματεύσεις ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ὑπελόγισαν, ὅτι τὰ ἔσοδα ἤθελον ἀνέλθει εἰς 95,000,000. Ὁμολογῶ ὅτι ὀφείλω νὰ ἐλέγξω τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, προσφεύγων μόνον εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894, ἤτοι εἰς τὰ πρωτόκολλα τά μονομερῶς συνταχθέντα ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν. Εἰς τὸ πέμπτον τῶν πρωτοκόλλων τούτων, τῆς 8 Ἰουλίου 1894, ἀναγράφεται, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐδήλωσε ῥητῶς εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπιτροπειῶν, ὅτι δὲν ὑπολογίζει τὰ πιθανὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ὡς δυνάμενα νὰ ἀνέλθωσι πέραν τοῦ ποσοῦ τῶν 90,000,000. Ὑποθέτω, ὅτι εἰς τὴν αἰτίασιν ταύτην προῆλθε, διότι δὲν ἔλαβε τὸν κόπον, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους διαπραγματεύσεις, νὰ ἐξετάσῃ τὸν φάκελλον τὸν περιέχοντα πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, διότι ἐξ αὐτῶν ἤθελον ἀρυσθῆ τὴν πληροφορίαν, ὅτι οὐδέποτε ὁ προκάτοχος αὐτοῦ ἰσχυρίσθη, ὅτι ἠδύναντο τὰ ἔσοδα νὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 95,000,000. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ὁδηγίας τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν κατὰ τοῦ παρελθόντος αἰτιάσεων, αἵτινες, καὶ ἂν εἶχον ὡς δικαιολογίαν τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν, ἐντεῦθεν ἀπαγγελλόμεναι, δὲν εἶχον ὅμως τὸν τόπον των εἰς ὁδηγίας διδομένας πρὸς τοὺς πρέσβεις καὶ κοινοποιητέας εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων, διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐνδιαφέρει τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων τὸ γεγονὸς, ἂν ἡ πτώχευσις ἡμῶν προῆλθεν ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ σήμερον προϊσταμένου τῆς Κυβερνήσεως ἢ τοῦ προκατόχου αὐτῆς. Διὰ τῶν αἰτιάσεων αὐτῶν κατὰ τοῦ παρελθόντος ἀπεμακρύνετο, κατ’ ἐμέ, τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωκε, διότι ἐνέβαλλεν εἰς τοὺς ὁμολογιούχους τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι οἱ διαχειριζόμενοι παρ’ ἡμῖν τὰ οἰκονομικὰ δὲν εἶναι εἰλικρινεῖς, δὲν εἶναι ἠθικοί, διότι συνέτασσον προϋπολογισμοὺς ἰδανικοὺς, καὶ ἀπολογισμοὺς εἰκονικούς, διότι πᾶν μετήρχοντο μέσον, ὅπως ἐξαπατήσωσιν ἐκείνους, ὧν τὰ κεφάλαια ἐπεζήτουν. Αἱ κατὰ τοῦ παρελθόντος αἰτιάσεις ἐν ταῖς ὁδηγίαις ἔσχον ἓν δυσάρεστον ἀποτέλεσμα, νὰ ἐμπνεύσωσι τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι εἶναι πιθανὸν αὐτοὶ ἐκεῖνοι, κατὰ τῶν ὁποίων αἱ αἰτιάσεις ἀπηυθύνοντο, νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, ἐν χώρᾳ μάλιστα, ἔνθα ἐπικρατεῖ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ὅπου πάντα τὰ κόμματα ἔρχονται ἐκ περιτροπῆς εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν. Ἐμποτισθέντες ἐκ τῶν ὁδηγιῶν τούτων οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὁμολογιούχων ὑπὸ τοιούτων ὑπονοιῶν, ἑπόμενον ἦτο νὰ φανῶσι μᾶλλον ἀπαιτητικοὶ ὡς πρὸς τὰς ἐγγυήσεις, ὧν εἶχον ἀνάγκην, ἵνα ἀσφαλίσωσι τὴν ἀκριβῆ ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι ὁ περισσότερος χρόνος, ὁ διαῤῥεύσας μέχρι τοῦδε, ἐδαπανήθη περὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐνῷ κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894 τὸ ζήτημα τῶν ἐγγυήσεων οὐδεμίαν ἐπαρουσίασε δυσκολίαν. Ἐνῷ δὲ οὐδεμία περὶ τούτων ἔδει νὰ γένηται συζήτησις κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων, ὑπεβλήθησαν αἱ γνωσταὶ ἀξιώσεις ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμολογιούχων, ὅπως λάβωσι ψηλαφητὰς ἐγγυήσεις, ἐνεχούσας καὶ τὸν ξενικὸν ἔλεγχον, ὡς βλέπετε, ἐνῷ δι’ ὁδηγιῶν, αἱ ὁποῖαι κυρίως ἐσκόπουν νὰ διευκολύνωσι καὶ βοηθήσωσι τὸν ὑπογράψαντα ταύτας Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα ἐπιτύχῃ εὐπροσδέκτους ὅρους ἐν τῷ συμβιβασμῷ, κατωρθώθη αἱ διαπραγματεύσεις οὐ μόνον νὰ παραταθῶσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς ναυάγιον νὰ καταλήξωσι. Δὲν ὁμιλῶ περί τινος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξάγεται ἐκ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων, ἀλλὰ περὶ πράγματος περὶ οὗ ἐγένετο λόγος ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι πρὶν ἢ οἱ ἡμέτεροι πρέσβεις ἔλθωσιν εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, προέβαλον κατ’ ἐντολὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἓν πρόκριμα, ἢ μᾶλλον ἔνστασιν νομιμοποιήσεως, εἰς τοὺς παρουσιαζομένους ὡς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐνστάσεως ταύτης βραδύτερον παρῃτήθησαν, διότι ἐπείσθησαν ὅτι δὲν ἦτο ἐπίκαιρος ἡ κατὰ τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας προσαγωγὴ τίτλων πληρεξουσιότητος. Μεταβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν προτάσεων, εἰς τὰς ὁποίας κατέληξε διὰ τῶν ὁδηγιῶν τούτων ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν πρώτοις νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησε, νὰ ἐπιζητήσῃ διὰ τῆς ἐπικλήσεως τῶν ἀπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἵνα ἀποδείξῃ εἰς ὁποῖον ποσὸν ἀνέρχονται τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους καὶ τὰ τακτικὰ ἔξοδα, ἐλέγχεται ἄσκοπον, διότι οὐδὲν εἶχον ἐνδιαφέρον οἱ ὁμολογιοῦχοι εἰς τοῦτο. Αὐτῶν ὁ σκοπὸς καὶ ἡ ἐπιθυμία ἦτο νὰ ἐπιτύχωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν κρείσσονας καὶ συμφερωτέρους αὐτοῖς ὅρους. Ἰσχυρίσθη λοιπὸν ἐν ταῖς ὁδηγίαις ταύταις, ὅτι τὰ μὲν ἔσοδα τοῦ Κράτους ὑπολογίζει ὡς ἀνελευσόμενα εἰς τὸ ποσὸν τῶν 87 ἢ 88 ἑκατομμυρίων, τὰ δὲ ἔξοδα τῆς διοικήσεως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 67 ἑκατομμυρίων. Ἑπομένως ἔχει περίσσευμα διαθέσιμον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου χρέους 20 ἢ 21 ἑκατομμύρια. Οὐχ ἧττον ἐλαττωματικὸν εὑρίσκω τὸ ἕτερον σύστημα, ὅπερ ἠκολούθησε, νὰ ἀναμίξῃ ἐν ταῖς ὁδηγίαις αὐτοῦ τὸ ἐσωτερικὸν χρέος πρὸς τὸ εἰς χρυσὸν χρέος, τὸ πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους, μεθ’ ὧν διεπραγματεύετο τὸν συμβιβασμόν, διότι οὕτω προεκάλεσε νέαν συζήτησιν μετὰ τῶν ὁμολογιούχων, ἂν ὄντως ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ εἰς ἀκέραιον ὁ τόκος καὶ τὸ χρεωλύσιον τῶν ἐσωτερικῶν δανείων, ἢ ἔπρεπε καὶ τοῦτο νὰ ὑποστῇ μείωσιν, ἐνῷ, ὡς γνωστόν, κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894 εἶχον ἐγκαταλείψει αἱ ἐπιτροπεῖαι τὴν ἰδέαν τῆς μειώσεως τοῦ τόκου καὶ χρεωλυσίου, τοῦ πληρονομένου διὰ τὰ ἐσωτερικὰ χρέη. Ἀλλὰ διὰ τῶν ἀριθμῶν, οἵτινες παρετέθησαν εἰς τὰς ὁδηγίας αὐτοῦ, κατώρθωσε τῷ ὄντι ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι τὰ μὲν ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 88,000,000, τὰ δὲ ἔξοδα τῆς διοικήσεως εἰς 67,000,000; προδήλως ὄχι· διότι, κατὰ τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὁ ἴδιος παραθέτει, ὡς πρὸς τ’ ἀποτελέσματα τῶν τελευταίων χρήσεων, τὰ ἔσοδα ὑπερέβησαν τὸ ποσὸν τῶν 88 ἑκατομμυρίων, ἀνελθόντα εἰς 92 ἑκατομμύρια, τὰ δὲ ἔξοδα τῆς διοικήσεως δὲν ὑπερέβησαν τὸ ποσὸν τῶν 61 ἑκατομμυρίων. Ἐν ταῖς ὁδηγίαις, περὶ ὧν πρόκειται, βλέπει τις μετὰ λύπης σύγχυσίν τινα περὶ τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους ἐπικαλεῖται, καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον νομίζει ἀποδοτέον εἰς τοὺς ὁμολογιούχους, καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον νομίζει ἀναγκαῖον νὰ κρατηθῇ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ἡμῶν ταμείου. Πρῶτον λαμβάνει δύο ποσὰ, τὸ ποσὸν τῶν 20 ἑκατομμυρίων καὶ τὸ ποσὸν τῶν 21 ἑκατομμυρίων, ὡς περίσσευμα διαθέσιμον ὑπὲρ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Καὶ κατὰ μὲν τὴν περίπτωσιν τοῦ περισσεύματος τῶν 20 ἑκατομμυρίων εὑρίσκει, ὅτι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δραχμῶν 5,100,632 διὰ τὸ ἐσωτερικὸν χρέος, ἔχει διαθέσιμον τὸ ποσὸν τῶν 14,889,367, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν περίπτωσιν, ἤτοι τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὑπολογίζει, ὅτι ἔχει διαθέσιμον περίσσευμα τὸ ποσὸν 21 ἑκατομμυρίων, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 5,100,632 ἔχει διαθέσιμον τὸ ποσὸν τῶν 15,889,367. Τρεπομένου τοῦ πρώτου ποσοῦ εἰς φράγκα χρυσᾶ, πρὸς λεπτὰ 175, ἔχει δεδομένον τὸ ποσὸν τῶν φράγκων χρυσῶν 8,508,210. Τρεπομένου δὲ τοῦ δευτέρου ποσοῦ πρὸς 1,75, ἔχει ποσὸν δεδομένον 9,079,638. Ἀφαιρεῖ δὲ ἐκ τῶν ποσοτήτων τούτων φράγκα 1,925,462 διὰ τὴν ἐτησίαν χρεωλυτικὴν δόσιν, τὴν πληρονομένην εἰς τὰς Δυνάμεις, ἐκ φρ. 900,000, διὰ τοὺς τόκους τῶν προσωρινῶν δανείων (avances), οἵτινες πληρόνεται εἰς χρυσὸν, ἐκ φρ. 857,462, καὶ διὰ τόκους τοῦ εἰς μεταλλικὸν δανείου πρὸς τὰς Τραπέζας ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐκ φρ. 168,000. Οὕτω δὲ ποιούμενος τοὺς ὑπολογισμούς του, καταλήγει εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα, ὅπερ ἀποτελεῖ καὶ τὴν προσφορὰν τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς πιστωτάς του, πρὸς συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Εὑρίσκει, ὅτι ἔχει ὡς ποσὸν δεδομένον, εἰς μὲν τὴν πρώτην περίπτωσιν φρ. 6,582,748, εἰς δὲ τὴν δευτέραν περίπτωσιν 7,154,176, ἤτοι ἀναλογίαν τόκου ἐν μὲν τῇ πρώτῃ περιπτώσει 26,49% εἰς δὲ τὴν δευτέραν περίπτωσιν 28,80%. Δὲν εὑρίσκω ὅτι δύναταί τις, προκειμένου περὶ τῆς ἀναλογίας τοῦ ἐνιαυσίου τόκου, νὰ ἐπικαλεσθῇ τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ἀναγραφομένους ἐν ταῖς ὁδηγίαις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι εἶναι πιθανὸν νὰ μὴ ἀντιληφθῆτε εὐκόλως αὐτοὺς, διότι ἐκεῖ θὰ ἴδητε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσφέρει τόκον ἐν τοῖς ἑκατὸν καὶ ¾ τοῦ ¼%, ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, καὶ 1 καὶ 2½ τέταρτα τοῦ ἑνὸς τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ πράγματι καταβληθέντος παρὰ τῶν δανειστῶν. Ὅταν τις ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ δύο ἀριθμητικὰ δεδομένα, ἐξηγεῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη εἰς τὸ ὑπόμνημα τῶν Γερμανῶν ὁμολογιούχων, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἐνταῦθα λόγος, ὅτι δηλαδή, ἀφοῦ ἐδόθησαν αἱ πρῶται τῆς Κυβερνήσεως προτάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας προσηνέχθη πρὸς αὐτοὺς ποσοστὸν τόκου 26½%, ἤτοι ἔλαττον τοῦ ποσοῦ τοῦ νῦν πληρονομένου, βραδύτερον δι’ ἰδιώτου μεσίτου προσετέθη ποσότης τις, καὶ οὕτως ἀνῆλθε τὸ ποσὸν τοῦ τόκου ἀπὸ 26 καὶ ½ εἰς 28 καὶ ¾. Νομίζω ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο περιέπεσαν εἰς τι σφάλμα οἱ ὁμολογιοῦχοι Γερμανοί, διότι ἐξ αὐτῶν τῶν ὁδηγιῶν ἢ προτάσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αἵτινες ἀνεκοινώθησαν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους των, ἐξάγεται, ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπελόγιζεν ἐπὶ δύο ποσοτήτων· ἐπὶ τοῦ ἑνὸς ποσοῦ τῶν 20 ἑκατομμυρίων ἡ ἀναλογία ἦτο 26 καὶ ½, ἐπὶ τοῦ δευτέρου δὲ ποσοῦ τῶν 21 ἑκατομμυρίων ἡ ἀναλογία ἀνέρχεται εἰς 28 καὶ ¾. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ μεσολαβήσῃ ἰδιώτης μεσίτης διὰ νὰ προσενεχθῇ τὸ μεῖζον ποσὸν, τὸ ὁποῖον τὴν ἀναλογίαν τοῦ τόκου ἀναβιβάζει ἀπὸ 26 καὶ ½ εἰς 28 καὶ ¾. Ἐπίσης εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω ὑμῖν λεπτομερέστερον τὰς ἀναλογίας, αἵτινες ἀναγράφονται ἐν ταῖς ὁδηγίαις, περὶ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ τόκου, τοῦ ἀναλογοῦντος εἴτε εἰς τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον τῶν δανείων, εἴτε εἰς τὸ καταβληθὲν μέρος τοῦ κεφαλαίου αὐτῶν, διότι φυσικῶς ἡ ἀναλογία παραλλάσσει· προκειμένου περὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα κατεβλήθησαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἡ ἀναλογία προβιβάζεται εἰς 2,37%. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν εἰς τὰς προτάσεις του ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς παρατηρεῖτε, εἶναι μικτὸν, διότι πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους προσφέρει τὸ ποσοστὸν τοῦ τόκου εἰς δραχμὰς, ἤτοι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, διὰ δὲ τῆς τροπῆς αὐτῶν εἰς χρυσὸν καθορίζει προσφορὰν εἰς χρυσᾶ φράγκα· οὕτω ἀνευρίσκεται ἡ ἀναλογία, ἡ ὁποία, ὡς εἶπον, εἰς τὴν μίαν περίστασιν εἶναι 26½ καὶ εἰς τὴν δευτέραν 28¾. Ἀλλὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ἀναγκαίως ὁδηγεῖ εἰς ἑτέραν παραχώρησιν, περὶ τῆς ὁποίας ὁμολογουμένως εἶχε γείνῃ λόγος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894 ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, διότι καὶ ἐκεῖναι ἐπρότειναν τότε νὰ καθορισθῇ ὁ ἐλάχιστος ὅρος εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ ὁ ἐλάχιστος ὅρος τοῦ τόκου εἰς χρυσόν· ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν ἐκ τῆς τροπῆς τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἤθελε προκύψει πλεόνασμα, τὸ πλεόνασμα προετείνετο νὰ λάβωσιν οἱ ὁμολογιοῦχοι· ἀλλὰ ἀπεκρούσθη ἡ πρότασις αὐτῶν. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτροπειῶν ἀνεκάλεσαν τὴν πρότασίν των ταύτην, κοινοποιήσαντες ἐπισήμως ἓν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον εἶχον λάβει παρὰ τῶν κομιτάτων. Σήμερον τὸ σύστημα αὐτὸ προβάλλεται ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ Πρωθυπουργοῦ διὰ τοῦ μικτοῦ τούτου συστήματος, τὸ ὁποῖον, ὡς σᾶς εἶπον, ἠκολούθησε. Προσφέρει εἰς αὐτοὺς μετοχὴν ἐκ τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀποκτηθῆ ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Αὐτὸ δὲ τὸ κέρδος, δὲν ἐννοῶ διατὶ, τὸ χαρακτηρίζει ὡς plus value, ἐνῷ δὲν ἔχει τὸν χαρακτῆρα τοῦτον. Plus value εἶναί τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τακτικὰς προσόδους, ὅταν αὗται παρουσιάζωσι προϊοῦσαν φυσικὴν ἀνάπτυξιν. Ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἵνα μάλιστα καταστήσῃ εἰς αὐτοὺς τὸ δέλεαρ ἐπαγωγότερον, ὑποθέτει, κατὰ τὰς ὁδηγίας, ὅτι εἶναι πιθανὸν, προϊόντος τοῦ χρόνου, νὰ γένηται ἰσότιμον τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον πρὸς τὸν χρυσὸν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλει παραχθῆ κέρδος αἰσθητὸν, ἐκ τοῦ κέρδους δὲ τούτου προσφέρει πρὸς αὐτοὺς τὰ ⅖ κατὰ τὸ κείμενον τῶν ὁδηγιῶν, ἐν τῷ τέλει ὅμως τούτων προσφέρει ἀντὶ τῶν ⅖ μόνον τὸ ¼. Δὲν γινώσκω, διατὶ παραδέχεται δύο μέτρα εἰς τὰς προσφοράς του. Προτρέρει πρὸς αὐτοὺς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἄλλως τε εἶχεν ἀποδεχθῆ ἀρχὴν, μετοχὴν εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων καὶ δὲν ἐξάγεται μὲν ἐκ τῶν ὁδηγιῶν ἀκριβῶς, ἂν ἐννοῇ πάσας τὰς ὑπεγγύους προσόδους, δηλ. τὰ μονοπώλια, τὸ χαρτόσημον καὶ τὸν καπνὸν, ἢ ἂν ἐννοῇ μόνον τὰς δύο ἐξ αὐτῶν ἄνευ ὅμως σαφοῦς διακρίσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων προσφέρει, ἄνευ τινὸς ἐπιφυλάξεως, τὰ ⅖ τῶν προσαυξήσεων τούτων ἐν τῷ μέλλοντι, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ μὲν ⅕ εἰς τὴν αὔξησιν τόκου, τὸ δὲ ἕτερον ⅕ εἰς χρεωλύσιον. Ἀλλ’ ὅ,τι ἐγείρει τὴν ἀπορίαν πάντων τῶν ἐπισταμένως μελετησάντων τὰς ὁδηγίας ταύτας, εἶναι ἡ ἐν τῷ τέλει τῶν ὁδηγιῶν ἀναγραφομένη παραχώρηπις τοῦ ἐτησίως πληρονομένου εἰς βάρος τοῦ Κράτους ποσοῦ διὰ τόκον τῶν εἰς χρυσὸν κυμαινόντων δανείων, καὶ διὰ τόκον τοῦ πρὸς τὰς Τραπέζας εἰς χρυσὸν δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἑλκύσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τῆς προσφορᾶς ταύτης, διότι, ὅτε πρὸ ὀλίγου ἐγένετο μνεία τῆς τοιαύτης προσφορᾶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας συναδέλφου, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διακόψας αὐτὸν, παρετήρησεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ παρ’ αὐτοῦ λεχθέν. Μετὰ τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον θέλει ἀποδοθῆ εἰς τοὺς ὁμολογιούχους διὰ τῆς τροπῆς τοῦ περισσεύματος τῶν 20 ἢ 21 ἑκατομμυρίων, προέτεινε πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους νὰ δώσῃ αὐτοῖς καὶ τὰ ἑπόμενα· πρῶτον μετοχὴν κατὰ τὰ ⅖ εἰς τὴν προσαύξησιν ἢ τὸ πλεόνασμα τῶν ὑπεγγύων προσόδων· δεύτερον ἕτερα ⅖ ἐκ τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἢ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Κατὰ τὴν πρότασιν ταύτην, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ φράγκον ἤθελεν ἐξισωθῆ πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, τὸ ποσοστὸν τὸ πληρωθησόμενον πρὸς αὐτοὺς ἐτησίως θέλει ἀνέλθει εἰς 10,103,499. Μετὰ τοῦτο ἔρχεται ὡς τελευταία προσφορὰ ἡ προσθήκη ἐκ φράγκων 1,025,462, ἤτοι τοῦ ποσοῦ, ὅπερ πληρόνει νῦν τὸ Κράτος ἐτησίως διὰ τόκους τῶν προσωρινῶν δανείων καὶ διὰ τόκους τοῦ πρὸς τὰς Τραπέζας εἰς χρυσὸν δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἰδοὺ πῶς διατυποῦται ἡ περὶ τούτου πρότασις ἢ προσφορὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὰ κομιτάτα. Ἀφοῦ διὰ τῶν ⅖ ἐκ τοῦ κέρδους τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς ὑπολογίζει τὸ πληρωτέον ἐτησίως πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους ποσὸν εἰς φράγκα 10,103,499, προσθέτει: «Διὰ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θέλομεν συνομολογήσει, θέλομεν ἐξοφλήσει τά τε προσωρινὰ εἰς χρυσὸν χρέη καὶ τὰ εἰς μεταλλικὸν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέη πρὸς τὰς Τραπέζας. Τὰ δύο δὲ ταῦτα ποσὰ ἀνέρχονται εἰς φράγκα 1,025,462, θέλει δὲ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο προστεθῇ εἰς τὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν εἰς χρυσὸν δανείων 10,103,499, ἀναβιβασθῆ δὲ τὸ ποσὸν αὐτῶν εἰς φράγκα 11,128,961, ὁ δὲ τόκος θέλει ἑπομένως αὐξήσει ἀπὸ 1¾ τοῦ ¼% εἰς 2% καὶ πλέον ἐπὶ τοῦ ὀνοματικοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου, τοῦ πράγματι καταβληθέντος ὑπὸ τῶν δανειστῶν, εἰς 3% μεῖον ποσοῦ τινος». Αὕτη εἶναι ἡ πρότασις, περιλαμβάνουσα καὶ τὴν ἰδέαν περὶ συνομολογηθησομένου δανείου, περὶ οὗ οὐδαμοῦ ἄλλοθι τῶν προτάσεων γίνεται λόγος. Διακόψας τὸν ἐντεῦθεν ἀγορεύοντα πρὸ ὀλίγου ἐκ Κραναίας συνάδελφον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρετήρησεν, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο ἐπρόκειτο αὐτοὶ οὗτοι οἱ ὁμολογιοῦχοι νὰ χορηγήσωσι πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελεν ἀπομείνει τὸ ὁποῖον νῦν πληρόνομεν ἐτησίως ποσὸν ἐκ φρ. 1,025,000 διαθέσιμον· ἀφοῦ δ’ ἐπρόκειτο νὰ τὸ ἔχωμεν διαθέσιμον, διατὶ νὰ μὴ τὸ προσθέσωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ εἰς χρυσὸν δανείου; Δὲν γινώσκω, ἂν οἱ ὁμολογιοῦχοι ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ χορηγήσωσιν εἰς ἡμᾶς τὸ δάνειον, δι’ οὗ ἠδύναντο νὰ ἐξοφληθῶσι τὰ προσωρινὰ εἰς χρυσὸν δάνεια καὶ τὸ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἰς τὰς Τραπέζας. Ὡς γνωστὸν, τὰ μὲν προσωρινὰ εἰς χρυσὸν δάνεια ἀνέρχονται εἰς φράγκα 14 ἑκατομμύρια, τὰ δὲ πρὸς τὰς Τραπέζας εἰς χρυσὸν 16 ἑκατομμύρια, ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰς 30 ἑκατομμύρια. Πρὸς χορηγίαν τοιούτου δανείου ἐπιβάλλεται εἰς βάρος τοῦ Κράτους διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἐτησίως τὸ ποσὸν φράγκων 2,400,000, ἂν ἐπρόκειτο νὰ συνομολογηθῇ ἐπὶ τόκῳ καὶ χρεωλυσίῳ πρὸς 8%, ἢ 2,100,000, ἂν ἐπρόκειτο νὰ συνομολογηθῇ πρὸς 7% διὰ τόκον καὶ χρεωλύσιον. Οὕτω δὲ, ἂν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἤθελε προστεθῆ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τόκων τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν φράγκων 1,025,000, τὸ ὁποῖον νῦν πληρόνομεν· ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει θὰ ἐπιβαρύνωμεν ἀναγκαίως τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ νέου δανείου ἐκ φρ. 30,000,000. Ἡ πρότασις εἶναι σαφὴς, μὴ ἐπιτρέπουσα διφορουμένην ἔννοιαν. Οὐδαμοῦ τῶν ὁδηγιῶν, περὶ ὧν πρόκειται, μνημονεύεται πρότασις περὶ χορηγίας τοῦ τοιούτου ἐκ φρ. 30,000,000 δανείου παρὰ τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους. Ἡ ἐν σελίδι 23 περικοπὴ τῶν ὁδηγιῶν, καθ’ ἣν «προτείνομεν εἰς τοὺς δανειστὰς νὰ μᾶς παράσχωσι καὶ οὗτοι τὴν συνδρομήν των, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ μειώσωμεν βαθμηδὸν τὴν κρατοῦσαν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν», δὲν ἀποτελεῖ πρότασιν περὶ χορηγίας δανείου ὑπὸ τῶν ὁμολογιούχων, οὐδὲ ἐνδεικνύει τὴν χορηγίαν τοῦ δανείου ὡς ἕνα τῶν ὅρων τοῦ συμβιβασμοῦ. Δὲν εἶναι, ἄλλως τε, οὐδὲ προσῆκον οὐδ’ εὐπρεπὲς νὰ προτείνῃ εἰς τοὺς δανειστάς του ὁ ἐπιδιώκων τὸν συμβιβασμὸν μετ’ αὐτῶν ὀφειλέτης, πρὸς μείωσιν τῶν ὀφειλομένων ὑπ’ αὐτοῦ τόκων διὰ κεχορηγημένα δάνεια, τὴν χορηγίαν νέου δανείου. Καὶ ἂν οἱ ὁμολογιοῦχοι ἤθελον χορηγήσει τὸ δάνειον, βεβαίως δὲν ἤθελον δεχθῆ νὰ χειροτερεύσωσι διὰ τῆς χορηγίας νέου δανείου τὴν θέσιν των· διότι, ἀτόκως χορηγοῦντες τοῦτο, θὰ ἐζημιοῦντο κατ’ ἔτος φρ. 2,400,000, ἢ 2,100,000, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ λαμβάνωσι μόνον 1,000,000. Δὲν πιστεύω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπελάμβανε τοὺς ὁμολογιούχους τόσον ἀφελεῖς, ὥστε νὰ προτείνῃ αὐτοῖς ν’ ἀναλάβωσι βάρος 2,000,000, ἵνα τὸ ἀντικαταστήσωσι δι’ ὠφελείας 1,025,000. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ἀγορεύων ἐντεῦθεν, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ προσφορὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ καθορίζουσα τὸ ἀποδοτέον πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους ποσοστὸν εἰς 26 καὶ ½% παρέχει αὐτῷ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι δευτέρα προετείνετο πτώχευσις τοῦ Κράτους. Κατὰ τὸν κ. συνάδελφον, τὸ τοιοῦτον ἐνεποίησε βεβαίως εἰς αὐτοὺς τὴν χειρίστην τῶν ἐντυπώσεων, ἡ τοιαύτη δὲ ἐντύπωσις ἐπέδρασεν ἢ συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀποτυχίαν τῶν διαπραγματεύσεων. Ἐγὼ δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην ταύτην. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἐὰν θελήσωμεν δι’ ἀριθμῶν νὰ ἐξετάσωμεν ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ προσφοραὶ τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὸ ἡμέτερον Κράτος, θέλομεν εὕρει αὐτὰς ἀρκετὰ παχείας. Ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι διαθέτει τὸ περίσσευμα τῶν 21,000,000, τὸ ποσοστὸν ἀνέρχεται 28,80% διὰ τῆς προσθήκης τῶν φράγκων 1,025,462 θέλομεν προσθέσει εἰς τὸ ποσοστὸν τῶν 28,80 ἓν ποσοστὸν 4,87.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πόθεν εὑρίσκετε τὸ 1,025,462;

§74ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον πρό τινος, ὅτι εἰς τοὺς δανειστὰς προσφέρει εἰς προσθήκην τῶν ἄλλων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅ,τι νῦν πληρόνομεν διὰ τόκον τῶν προσωρινῶν δανείων καὶ διὰ τόκον τοῦ εἰς χρυσὸν χρέους πρὸς τὰς Τραπέζας. Πλὴν τούτων προσήνεγκεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μετοχὴν κατὰ ⅖ εἰς τὸ κέρδος τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Ἐὰν λοιπὸν ὑποτεθῇ, ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐπακολουθήσει τὸν συμβιβασμὸν, θέλει κατέλθει τὸ φράγκον εἰς τὰ 150 λεπτὰ, θέλομεν διὰ τῆς εἰς φράγκα τροπῆς τῶν δραχμῶν 12,519,859 ἀποκτήσει χρυσᾶ φρ. 8,346,372, (ἀντὶ τῶν φρ. 7,154,176 τῶν ἀποκτηθέντων ἐπὶ τῇ τιμῇ τῶν λεπ. 175) ἤτοι ἐπὶ πλέον φρ. 1,192,196, ἐξ ὧν οἱ ὁμολογιοῦχοι θὰ λαμβάνωσι τὰ ⅖, ἤτοι φρ. 476,878, ὧν ἡ προσθήκη ἐπάγεται ἀναλογίαν εἰς ποσοστὸν τόκου 1,91%. Οὕτω αἱ προσφοραὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συγκεφαλαιοῦνται εἰς τὰ ἑπόμενα.

Εἰς ταῦτα προστεθήσεται καὶ ἡ μετοχὴ τῶν ὁμολογιούχων ἐπὶ τῶν προσαυξήσεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων κατὰ τὰ δύο πέμπτα, ταύτης ὅμως τῆς μετοχῆς τὸ ποσὸν δὲν δύναμαι νὰ ὑπολογίσω ἐκ τῶν προτέρων· ἄλλως τε εἰς τὴν παράθεσιν τῶν ἀριθμῶν τούτων προῆλθον, ὅπως συγκρίνω τὴν προσφορὰν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου προκατόχου του γενομένην καὶ συμφωνηθεῖσαν κατὰ τὰς ὑπ’ αὐτοῦ διεξαχθείσας κατὰ τὸ 1894 διαπραγματεύσεις. Ἀλλ’ ἴσως μοὶ προβληθῇ τὸ ἐρώτημα, ἂν θεωρῶ πιθανὴν τὴν προσεχῆ ἀπότισιν τῆς ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου εἰς προσωρινὰ δάνεια εἰς χρυσὸν, ἐξ ἧς θέλει κατασταθῆ διαθέσιμον τὸ ποσὸν τῶν φρ. 1,025,462. Ἐπὶ τῷ ἐρωτήματι τούτῳ παρατηρῶ, ὅτι, οἱαδήποτε Κυβέρνησις διαχειρίζεται τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ σκεφθῇ ἅμα τῇ συνομολογήσει τοῦ συμβιβασμοῦ περὶ τῆς τακτοποιήσεως τῶν εἰς χρυσὸν προσωρινῶν δανείων (avances), διότι ἡ ὑποχρέωσις πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν εἰς ἡμᾶς τὰ χρήματά των ἐν ὥρᾳ κρισίμῳ, εἶναι ὑποχρέωσις ἐπιβαλλομένη εἰς ἡμᾶς καὶ ἐκ λόγων ἠθικῶν, ὀφείλομεν δὲ, εὐθὺς ὡς συντελέσωμεν τὸν συμβιβασμὸν, νὰ ἐξοφλήσωμεν τὸ χρέος τοῦτο. Ὡσαύτως ὀφείλομεν, εὐθὺς ὡς ἐπιτευχθῇ ὁ συμβιβασμὸς, νὰ ἐξεύρωμεν τὸ ἀναγκαῖον χρῆμα, ὅπως πληρωθῇ εἰς τὰς Τραπέζας ἡ πρὸς αὐτὰς εἰς χρυσὸν ὀφειλὴ ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι οὕτω μόνον εἶναι δυνατὸν αἱ Τράπεζαι, αἵτινες παρέσχον εἰς ἡμᾶς τὸ μεταλλικὸν ἀποταμίευμά των ἐν ὥρᾳ ἐθνικῆς ἐπειγούσης ἀνάγκης, νὰ δυνηθῶσιν, ἀναλαμβάνουσαι τοῦτο, νὰ ἀνορθώσωσι τὴν ἑαυτῶν πίστιν καὶ χρησιμοποιήσωσι ταύτην ὑπὲρ τῆς ὑλικῆς προόδου τοῦ τόπου. Τοιαῦται περίπου ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ὑπῆρξαν αἱ προτάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμός· ἀλλ’ αἱ προτάσεις αὗται δὲν ἐγένοντο δεκταὶ ὑπὸ τῶν ἐκπροσωπούντων τοὺς ὁμολογιούχους· δὲν ἐγένοντο δεκταί, διότι καὶ αὐτοὶ διεῖδον ἐν ταῖς προτάσεσι ταύταις, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις τοῦ 1894 εἰς οὐδὲν ὑπεχρέουν αὐτοὺς, ἐθεωρήθησαν δὲ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεώς μας ὡς μὴ γενόμεναι, καὶ ἔπρεπεν ἐπὶ ἄλλων βάσεων ὁ συμβιβασμὸς νὰ συντελεσθῇ. Εὑρίσκοντες ἐξ αὐτῶν τῶν ὁμολογιῶν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων ἡμῶν ἀνέρχεται εἰς 91,000,000, ὑπέλαβον, ὅτι κατὰ τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦσιν αἱ ὁδηγίαι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διαθετούσης πᾶν τὸ πλεονάζον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξ 67,000,000 δαπανῶν τῆς διοικήσεως ὑπὲρ τοῦ δημοσίου χρέους, οὐδὲν ὑπάρχει τὸ κωλῦον νὰ προστεθῇ ὑπὲρ αὐτῶν τὸ ποσὸν τῶν 3,000,000. Ὡς ἐκ τούτου οὗτοι παρετήρησαν πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον ἡμῶν: «διατὶ περιορίζετε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον διαθέτετε ὑπὲρ ἡμῶν, εἰς 12,519,859; προσθέσατε καὶ 3,000,000 εἰσέτι, τὰ ὁποῖα ἔχετε πλεονάζοντα, καὶ δόσατέ μας 15,750,000. Δι’ αὐτῶν τῶν 15,750,000, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν εἰς χρυσὸν 9,000,000. Δέον νὰ ἐγγυηθῆτε πρὸς ἡμᾶς καὶ τὸν εἰς τραπεζογραμμάτια ἐλάχιστον ὅρον ἐκ δρ. 15,750,000 καὶ τὸν εἰς χρυσὸν ἐλάχιστον ὅρον ἐκ φρ. 9,000,000. Οὕτω δὲ προτείνομεν νὰ μᾶς πληρώνητε 43% ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων καὶ 32% ἐπὶ τῶν ἄλλων δανείων· ἐπειδὴ δὲ ὑπάρχει πλεόνασμά τι ἐκ φρ. 465,758, αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ τὸ δίδετε πρὸς ἡμᾶς διὰ πρόσθετον χρεωλύσιον.» Οὕτως αἱ προτάσεις τῶν κομιτάτων ὡς πρὸς τὰ πληρωτέα ποσοστὰ προτείνουσι 43% διὰ τὸ δάνειον τῶν Μονοπωλίων, 32% διὰ τὰ ἄλλα δάνεια, καὶ 2% χρεωλύσιον, ἀνεξαρτήτως τοῦ χρεωλυσίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται ν’ ἀποδοθῇ εἰς αὐτοὺς ἐκ τοῦ πλεονάσματος τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἐὰν ἐν ταῖς ὁδηγίαις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τοιοῦτοι ἀριθμοὶ δὲν παρετίθεντο, ἐὰν τοιαῦτα ἐπιχειρήματα δὲν παρείχοντο τοῖς ἀντιπροσώποις τῶν δανειστῶν μας, ἐὰν προεκαλοῦντο οὗτοι νὰ συζητήσωσιν ἐπὶ ἑνὸς ὅρου μόνον, ἐπὶ ἑνὸς σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον περιεστράφη ἡ διαφωνία μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, αἱ διαπραγματεύσεις βεβαίως ἤθελον καταλήξει εἰς εὐάρεστον ἀποτέλεσμα. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ἀγορεύων πρὸ ὀλίγου ἐντεῦθεν, ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ὦσι τόσον ἀφελεῖς, ἵνα μὴ ἄλλο τι εἴπῃ, οἱ ἀποτελοῦντες τὰ κομιτάτα, ὥστε νὰ προβάλωσι προτάσεις τοσοῦτον ἐξωγκωμένας, τοσοῦτον ὑπερβολικὰς, τοσοῦτον διαφερούσας τῶν κατὰ τὸ 1894 προβληθεισῶν, ἀπέναντι προτάσεων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς μεγίστην διατελουσῶν ἀπόστασιν. Ἐγὼ βεβαίως τὰς εὑρίσκω ὑπερόγκους καὶ ἀδικαιολογήτους καθ’ ἑαυτάς· νομίζω ὅμως, ὅτι αἱ προτάσεις αὗται εὗρον ἐλατήριον, εὗρον ἔδαφος ἀπὸ τὰς ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεως· διότι, ὡς ἔλεγον ὑμῖν πρότερον, ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀπευθυνομένη πρὸς αὐτούς, λέγῃ: «ἐγὼ δὲν θέλω νὰ κρατήσω ἢ 67,000,000 ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως, πᾶν δὲ τὸ ὑπόλοιπον διαθέτω ὑπὲρ ὑμῶν»· ὅταν αὐτοὶ ἀποδεικνύωσιν, ἐπικαλούμενοι αὐτὰς τὰς σαφεστάτας ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχει τι πλέον, δὲν εἶναι δεδικαιολογημένοι, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην, νὰ ζητήσωσι καὶ τὰ λοιπὰ τρία ἑκατομμύρια; Κατ’ ἐμὲ, οὔτε δυνατὸν οὔτε προσῆκον, οὔτε φυσικὸν εἶναι νὰ ὑπολογίζωνται ἐκ τῶν προτέρων αἱ δαπάναι τῆς διοικήσεως ἑνὸς οἱουδήποτε Κράτους εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε αὗται νὰ μένωσιν ἀναλλοίωτοι ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν, ἤτοι μέχρις οὗ ἀποτιθῇ τὸ χρέος ἡμῶν πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους. Τοῦτο δὲ δυστυχῶς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ὅταν καθώριζε τὰς δαπάνας τῆς διοικήσεως εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 67,000,000, καὶ προσέθετεν, ὅτι τὸ πλεονάζον ποσὸν τῶν ἐσόδων θὰ διατίθεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἀδικαιολόγητον ἄρα καὶ μὴ προσῆκον ἦτο τὸ σύστημα, ὅπερ ἠκολούθησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν ὁδηγιῶν του πρὸς τοὺς πρέσβεις. Οὐχ ἧττον ἀδικαιολόγητοι καὶ ὑπερβολικαί εἰσιν αἱ προτάσεις τῶν δανειστῶν, αἱ στηριζόμεναι ἐπὶ τῷ σταθερῷ ὑπολογισμῷ τῶν δαπανῶν τῆς διοικήσεως. Πάντων τῶν Κρατῶν αἱ ἀπαραίτητοι ἀνάγκαι δὲν δύνανται νὰ καθορισθῶσιν ἐκ τῶν προτέρων. Πολλῷ δὲ ὀλιγώτερον ὁ τοιοῦτος καθορισμὸς εἶναι ἀκροσφαλής, προκειμένου περὶ Κράτους, οἷον τὸ ἡμέτερον, διότι καὶ τὰ ἔσοδα αὐτοῦ εἰσι δεκτικὰ μεγάλων αὐξομειώσεων, ὡς ἐκ τοῦ ἐλατωματικοῦ φορολογικοῦ συστήματος, καὶ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως αὐτοῦ εἰσι δεκτικὰ αὐξήσεως, ἰδίως ὡς ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων συνθηκῶν, καθ’ ἃς συνεστήθη καὶ λειτουργεῖ. Ἐξεταστέα νῦν ἡ ἑτέρα πρότασις τῶν ὁμολογιούχων, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸ κέρδος, τὸ παραχθησόμενον ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ ἢ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναγράφει ἐν ταῖς πρὸς τοὺς πρέσβεις ὁδηγίαις, ὅτι προσεχῶς θέλομεν ἔχει ἐν ἰσοτιμίᾳ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον πρὸς τὸν χρυσόν, ἐκ τοῦ κέρδους δὲ, τὸ ὁποῖον θέλει παραχθῆ εἴτε ἐκ τῆς ἰσοτιμίας εἴτε ἐκ τῆς μειώσεως τῆς νῦν ὑφισταμένης ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ, προσφέρει εἰς τοὺς δανειστὰς τὰ δύο πέμπτα. Ἀφοῦ τοιαύτην ἐποιήσατο πρὸς αὐτοὺς προσφορὰν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ ὡς βάσιν τῶν πρὸς αὐτοὺς προσφορῶν ἔθηκε τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ ὄχι τὸν χρυσὸν, ἦτο ἑπόμενον νὰ ἐμβάλῃ εἰς τὰς ἐπιτροπείας τὸν συλλογισμὸν, ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ, προϊόντος τοῦ χρόνου, ὑπερτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἢ ἡ ἰσοτιμία αὐτοῦ πρὸς τὸν χρυσὸν, τὸ κέρδος τοῦτο ἀνήκει εἰς αὐτούς· δι’ αὐτὸ εἰς τὰς προτάσεις των ζητοῦσιν ἅπαν τὸ κέρδος, ἄνευ μετοχῆς τῆς Κυβερνήσεως. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς μετοχῆς αὐτῶν εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων, οὗτοι λαμβάνουσιν ὡς δεδομένον, ὅτι προσφέρεται πρὸς αὐτοὺς ἡ μετοχὴ ἐπὶ τῶν πλεονασμάτων ἐκ τῶν μονοπωλίων, ἐκ τοῦ χαρτοσήμου καὶ ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, ζητοῦσι δὲ οὗτοι νὰ λαμβάνωσιν ἐκ τῶν προσαυξήσεων τούτων τὰ ⅗, νὰ ἀφήνωσι δὲ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν μόνον τὰ ⅖. Ἐκ τῶν ⅗ τούτων διαθέτουσι τὸ ἥμισυ ὑπὲρ χρεωλυσίου καὶ τὸ ἥμισυ εἰς αὔξησιν τῶν τόκων. Ἔχουσι 2% χρεωλύσιον ἐκ τοῦ πλεονάσματος, ὅπερ προκύπτει ἐκ τῆς εἰς φράγκα τροπῆς τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια εἰσπράξεων ἐκ δραχ. 15,750,000, ἤτοι ἐκ τοῦ ποσοῦ φρ. 465,758, ὡς εἶπον ὑμῖν πρότερον. Ζητοῦσιν ἕτερον χρεωλύσιον ἐκ τοῦ πλεονάσματος τῶν προσαυξήσεων κατὰ τὰ ⅗. Ζητοῦσι πρὸς δὲ ἅπασαν τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν, τὴν ἐκ τῆς μειώσεως τῆς σημερινῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ. Ὑπάρχει καὶ ἕτερον ζήτημα, λελυμένον κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις, τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως τῶν εἰσπράξεων τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1893. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς γενομένης ἤδη πληρωμῆς κατὰ 50% ἀπέναντι τῶν ὀφειλομένων διὰ τόκους τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων, εἶχε γείνῃ δεκτὸν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894 ν’ ἀποδοθῇ τὸ ὑπόλοιπον εἰς τοὺς ὁμολογιούχους εἰς 5 ἐτησίας δόσεις. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου συνεφωνήθη νὰ πληρωθῶσι αʹ) τὰ ἔξοδα τῶν ἀπεσταλμένων τῶν ἐπιτροπειῶν ἐκ 4,500 λιρῶν· βʹ) 5% ἐπὶ τῶν ἐκδεδομένων ὑπὸ τοῦ ἐν Λονδίνῳ κομιτάτου ἀποδείξεων πρὸς τοὺς λαβόντας τὰ 30%, ἤτοι 1 σελίνιον κατὰ λίραν στερλίναν, καὶ γʹ) τὸ ὑπόλοιπον νὰ μὴ δοθῇ εἰς αὐτοὺς πρὸς αὔξησιν τῶν τόκων, ἀλλὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς ἀγορὰν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων. Πάντα ταῦτα ἐθεωρήθησαν ὡς μὴ συμπεφωνημένα, νῦν δὲ προβάλλεται νὰ λάβωσιν ἅπαν τὸ ὑπόλοιπον ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1893, νὰ λάβωσι πρὸς δὲ καὶ κεχωρισμένας τὰς ἀποζημιώσεις τῶν κομιτάτων καὶ προσέτι 120,000 λιρῶν, αἱ ὁποῖαι ἤθελον χρησιμοποιηθῇ πρὸς πληρωμὴν τῶν 10% κλπ. Ὡς βλέπετε, προεβλήθησαν νῦν ὑπὸ τῶν κομιτάτων προτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γένωνται ἀποδεκταί. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωσι τὴν ἁπλότητα, κατὰ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης συνάδελφον, νὰ προβάλλωσι τοσοῦτον ὑπερβολικὰς προτάσεις, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον αἱ προτάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τοιαῦται, ὥστε νὰ δίδωσιν εἰς αὐτοὺς ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠδύναντο νὰ στηριχθῶσιν; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπρόβαλλε τὴν συνέχισιν τῶν κατὰ τὸ 1894 διεξαχθεισῶν διαπραγματεύσεων, ἐπετρέπετο εἰς τὰ κομιτάτα νὰ ἀρνηθῶσιν ἐπὶ τίνος εἶχον προσκόψει σημείου αἱ διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τῆς προεδρευομένης ὑπὸ τοῦ προκατόχου Πρωθυπουργοῦ; Βεβαίως ὄχι. Δὲν δύναμαι νὰ ποιήσωμαι μνείαν τῶν ἀντιπροτάσεων τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων τούτων τῶν ἐπιτροπειῶν, διότι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠρνήθη οὐ μόνον τὴν κατάθεσιν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν. Εἶπε πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι αὐταὶ δὲν εἶναι ἀντιπροτάσεις, ἀλλ’ εἶναι παρατηρήσεις. Καὶ γινώσκομεν μὲν ἐκ τοῦ δεδημοσιευμένου ὑπομνήματος τῶν Γερμανῶν ὁμολογιούχων, ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ ἀντιπροτάσεις ἢ αἱ παρατηρήσεις αὗται τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρὸ ὀλίγου ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐλέχθη, ὅτι τὸ ὑπόμνημα τοῦτο δὲν περιῆλθεν οὐδ’ εἰς τὸν ἐν Παρισίοις ἡμέτερον πρεσβευτήν, οὐδ’ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐνταῦθα, νομίζω, ὅτι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ συζητήσω ἐπ’ αὐτῶν...

§75ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπάρχει ἄλλο ὑπόμνημα, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναφέρονται.

§76ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ σήμερον, ὅταν ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἐποιήσατο περὶ τούτου μνείαν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι οὐδὲν ὑπόμνημα ὑπεβλήθη εἰς αὐτόν... Ἡ μεταξὺ τῶν προτάσεων τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν, τῶν ὑποβληθεισῶν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894, καὶ τῶν προτάσεων τῶν προβαλλομένων νῦν κατὰ τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως, τὸ προσαχθὲν εἰς τὴν Βουλήν, διαφορὰ εἶναι πρόδηλος. Κατὰ τοὺς ὅρους τοὺς ἤδη συνωμολογημένους κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1894, τὸ ποσοστὸν τὸ ἀποδοτέον πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους ἀνήρχετο εἰς 32% ἐπὶ ὅλων τῶν δανείων, ἤτοι προσετίθεντο 2% ἐπὶ τοῦ νῦν πληρονομένου, ἤτοι προσετίθεντο 500,000 φράγκα. Κατὰ τὰς προτάσεις τὰς νῦν προβαλλομένας, καθ’ ἃς αἰτεῖται ἡ καταβολὴ 32% ἐπὶ τῶν ἄλλων δανείων, καὶ 43% ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων καὶ 2% ἔτι λόγῳ χρεωλύτρου, προστίθενται ἀντὶ 500,000 φράγκα 1,500,000. Ἀντὶ τῆς προϊούσης κλίμακος, ἡ ὁποία εἶχε τεθῇ ὡς βάσις ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἤδη προτείνεται ἡ μετοχὴ τῶν ὁμολογιούχων εἰς τὰς προσαυξήσεις τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἀλλὰ καὶ αὕτη ἡ μετοχὴ προβάλλεται ἤδη μείζων ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶχε προβληθῇ κατὰ τὰ 1894, διότι τότε οὗτοι προέτειναν νὰ μετάσχωσι κατὰ 50%, ἦτο δὲ τοιαύτη ἡ ἐπίσημος πρότασις, ἐνῷ, ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς πολλοὺς τῶν τότε λαβόντων γνῶσιν τῶν διαπραγματεύσεων, οἱ ἀντιπρόσωποι ἦσαν διατεθειμένοι νὰ κατέλθωσι καὶ εἰς 30%. Ἤδη ζητοῦνται τὰ ⅗, ἤτοι 60%. Προτείνεται νῦν τὸ πρῶτον ἡ μετοχὴ αὐτῶν εἰς τὴν ὠφέλειαν, ἡ ὁποία θὰ παραχθῇ ἐκ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν δραχμῶν 15,750,000, τὸ ὁποῖον θεωροῦσιν ὡς ἐλάχιστον ὅριον, ἠγγυημένον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια· πρότασις ὅλως νέα, ἡ ὁποία τὸ πρῶτον νῦν προβάλλεται. Νέα πρότασις ἐπίσης εἶναι τὸ αἰτούμενον ἤδη ποσὸν 120,000 λιρῶν, περὶ οὗ οὐδεὶς ἐγένετο λόγος κατὰ τὸ 1894. Νέα πρότασις ἐπίσης εἶναι ἡ πληρωμὴ τῶν 2 σελινίων κατὰ λίραν ἐπὶ τῶν certificats, ἐνῷ τότε ἐπρόκειτο μόνον ἓν σελίνιον κατὰ λίραν στερλίναν νὰ πληρωθῇ, καὶ νὰ πληρωθῇ ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τῶν εἰσπράξεων τῆς ἑξαμηνίας τοῦ 1893 τοῦ δανείου τῶν Μονοπωλίων. Νέα ἐπίσης προβάλλεται ἀξίωσις, ἵνα ἱδρυθῇ ἑταιρία, τῇ συμπράξει τῶν ἐν Ἀθήναις προνομιούχων Τραπεζῶν καὶ τῶν πέντε ξένων τραπεζιτικῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξέδωκαν τὰ δάνεια ἡμῶν. Ὡρισμένως εἰς τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως γίνεται λόγος, ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη θὰ ἱδρυθῇ ὑπὸ τῶν προνομιούχων ἐν Ἑλλάδι Τραπεζῶν καὶ ὑπὸ πάντων τῶν ἀναφερομένων ἐν τῷ ἄρθρῳ 12 τῆς συμβάσεως τραπεζιτικῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι 5, δηλαδὴ προτείνεται, ἡ διοίκησις τῆς ἑταιρίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐννοοῦσι νὰ ἀναθέσωσι τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων, νὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν 8 διευθυντῶν, ἐκ τῶν ὁποίων 3 ἐντόπιοι καὶ 5 ξένοι.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς ποῖον ἄρθρον;

§78ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἑταιρία αὕτη θὰ ἱδρυθῇ τῇ συμπράξει τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν οἴκων τῶν ἐπιφορτισμένων τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἑλληνικῶν δανείων ἐν Λονδίνῳ, Παρισίοις καὶ Γερμανίᾳ». Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 12 τοῦ σχεδίου τῆς συμβάσεως, «ἐπιφορτίζονται τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους, ἐν Ἀθήναις ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, ἐν Γερμανίᾳ 1) ἡ National Bank, 2) ὁ κ. S. Bleichroeder καὶ 3) οἱ κ. κ. Von Erlanger καὶ Υἱὸς, ἐν Λονδίνῳ οἱ κ. κ. Hambro καὶ Υἱὸς, καὶ ἐν Παρισίοις τὸ Comptoir National d'Escompte.» Αὗται εἶναι αἱ προτάσεις τῶν κομιτάτων. Εὐθὺς ὡς παραδεχθῆτε τὴν σύστασιν Ἑλληνικῆς ἀνωνύμου ἑταιρίας μὲ τοὺς ξένους ὡς ἱδρυτὰς, ὡς συνέπειαν ὀφείλετε νὰ παραδεχθῆτε τὰ ὑπ’ αὐτῶν προτεινόμενα, ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρίας.

§79ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν συνέπειαν αὐτὴν τὴν ἀναιρεῖ τὸ καταστατικόν.

§80ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ καταστατικὸν δὲν εἶναι αἱ προτάσεις. Αἱ προτάσεις εἶναι τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπον, Κύριοι, ὑμῖν, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι εἰς τὸν συμβιβασμὸν ἡμεῖς ἀποδίδομεν σημασίαν μείζονα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει ἴσως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Τὸν συμβιβασμὸν θεωροῦμεν ὡς τὴν ἀφετηρίαν πάσης βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας. Τὸν συμβιβασμὸν ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς ἔχοντα μεγίστην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πόθων. Διὰ τοῦτο δὲν καταλέγομεν τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ μεταξὺ τῶν συνήθων παρ’ ἡμῖν ζητημάτων τῆς διοικήσεως, τῶν ἐσωτερικῶν ζητημάτων. Ὡς ἐκ τούτου ἡμεῖς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ θεωροῦμεν ἀνώτερον τῶν χωριζουσῶν ἡμᾶς κομματικῶν διαιρέσεων. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ δέον νὰ ἐξετάζηται ἀνεξαρτήτως καὶ ἀσχέτως τοῦ κρατοῦντος παρ’ ἡμῖν πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Εἰλικρινῶς δὲ ὁμολογῶ, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε προσαγάγει εἰς τὴν σύνοδον ταύτην τὴν σύμβασιν περὶ συνομολογήσεως τοῦ συμβιβασμοῦ, ἤθελον εὐχαρίστως καὶ ἐγκαρδίως συγχαρῆ αὐτήν· ἤθελον εὐχαρίστως καὶ ἐγκαρδίως συγχαρῆ αὐτὴν καὶ ὑπὸ ἔννοιαν ἀκόμη κομματικήν, διότι νομίζω, ὅτι ἡ ἐκκρεμότης τοῦ συμβιβασμοῦ εἶναι κληροδότημα ἐπώδυνον διὰ τοὺς διαδόχους τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ λύπης δὲ παρατηρῶ, ὅτι, ὡς περιεπλάκησαν τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ, δι’ οὗ τρόπου διεξήχθη ἡ δοθεῖσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐντολή, εἶναι λίαν δυσχερὴς ἡ θέσις πάσης διαδόχου Κυβερνήσεως πρὸς ἐπιτέλεσιν τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτὴν καθηκόντων, τῶν ἀναγομένων εἰς τὸν συμβιβασμόν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, καθ’ ἃς διερχόμεθα κρισίμους στιγμάς, ἡ τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσις ἤθελεν εἶσθαι ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις ὠφέλιμος καὶ εὐεργετικὴ εἰς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐνέδειξε τὴν ὁποίαν ἔχει γνώμην περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸν συμβιβασμὸν, τὴν ἐνέδειξε διὰ τῆς ὁποίας παρέσχεν ἐμπιστοσύνης καὶ πλειοψηφίας εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ἐνδεικνύει ὁσημέραι, ὡς διαβλέπων ἐν τῇ συντελέσει αὐτοῦ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς καθόλου οἰκονομίας τῆς χώρας. Πλὴν δὲ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πάντες οἱ πρὸς ἡμᾶς φιλίως ἔχοντες ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, πάντες οἱ ἔχοντες γνώμην κρατοῦσαν περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα καὶ εἰς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα, τὴν αὐτὴν ἔχουσι γνώμην περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ συμβιβασμοῦ. Δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ δημοσιογραφικὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα ὁσημέραι ἐπισωρεύουσι λοιδορίας καθ’ ἡμῶν. Θὰ περιορισθῶ νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν ἄρθρον τι πρόσφατον μιᾶς τῶν ἐγκρίτων ἀγγλικῶν ἐφημερίδων, τοῦ «Οἰκονομολόγου» τοῦ Λονδίνου, τῆς 14 Νοεμβρίου 1896. Τὸ ἄρθρον τοῦτο φέρει ὡς τίτλον «ἡ ἐπέκτασις τῆς Ἑλλάδος» (ἀναγινώσκει): «Διάφοροι προτάσεις ἐγένοντο ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν διὰ τὴν τακτοποίησιν τοῦ χάρτου τῆς Ἀνατολικῆς Εὐρώπης, καὶ μεταξὺ αὐτῶν προεβλήθη προσφάτως, ὅτι ἡ Κύπρος καί τινα μέρη τῆς Τουρκικῆς αὐτοκρατορίας ἔπρεπε νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ἐν τούτοις ἀμφίβολον, ἐὰν τοῦτο δὲν ὁμοιάζῃ πρὸς τὴν ἐξαγωγὴν ἐκ τοῦ τηγανίου ἐντὸς τοῦ πυρός. Πρὶν ἢ ἡ Ἑλλὰς δυνηθῆ εὐλόγως ν’ ἀποβλέψῃ πρὸς πᾶσαν ἐπέκτασιν τοῦ ἐδάφους αὐτῆς, ὀφείλει νὰ δείξῃ, ὅτι εἶναι ἱκανὴ νὰ διοικήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κέκτηται ἤδη, μετά τινος προσοχῆς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἠθικήν. Κατὰ τὸ παρὸν οἱ ὁμολογιοῦχοι τῆς χώρας (Ἀγγλίας) αὐθαιρέτως ἐστερήθησαν τοῦ τόκου, εἰς ὃν δικαιοῦνται, πᾶσα δὲ προσπάθεια, ὅπως ἔλθῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς κατάλληλον συναίσθησιν τῶν καθηκόντων της καὶ τῶν ὑποχρεώσεών της, ἀπέτυχεν ὅλως. Τὸ νὰ γείνῃ προσθήκη εἰς τὰ καθήκοντα ταῦτα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς χώρας, θὰ ἦτο καθαρῶς παράλογον.» Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ τὰς διαδιδομένας εἰδήσεις περὶ ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, διότι, καίτοι κατὰ τὴν 30 Νοεμβρίου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὠφείλαμεν νὰ κρατήσωμεν ὑπὸ σημείωσιν τὴν ἡμέραν ἐκείνην, διότι βραδύτερον ἠθέλομεν πληροφορηθῆ, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκοντο τότε αἱ διαπραγματεύσεις, ἐν τούτοις πολλαὶ παρῆλθον ἔκτοτε ἡμέραι, οὐδὲν δ’ ἐγνώσθη τὸ δυνάμενον νὰ παράσχῃ εἰς ἡμᾶς τὸ ἐνδόσιμον, ὅτι πρόκειται περὶ σοβαρᾶς ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων, ἢ ὅτι προέκυψαν νέαι ἐλπίδες βάσιμοι περὶ τῆς τοῦ συμβιβασμοῦ συντελέσεως. Εὔχομαι, ὡς καὶ πάντες ὑμεῖς, ὅπως, ὅ,τι δὲν ἐπετεύχθη μέχρι τοῦδε, ὅ,τι καθ’ ἣν στιγμὴν συζητοῦμεν κρίνεται ὡς εἰς ἀποτυχίαν καταλῆξαν, ἐπιτύχῃ ἐν τῷ μέλλοντι, διότι, ὡς ἔλεγον πρότερον, ἡ τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσις πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ πολλαχῶς καὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὰ πολιτικὰ καὶ τὰ ἠθικὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἐξ ὅσων εἶπον ὑμῖν, ἐπείσθητε βεβαίως, ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπελήφθη τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἦτο ὁ ἥκιστα κατάλληλος, ὅπως ὁδηγήσῃ αὐτὸν εἰς ἐπιτυχίαν. Ὑπέλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἦτο εἰς αὐτὸν ἐπιτετραμμένον νὰ προσποιηθῇ τὸν ἀγνοοῦντα τὰς κατὰ τὸ 1894 γενομένας ὑπὸ τοῦ προκατόχου του διαπραγματεύσεις καὶ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ αὐτὰς ἀπὸ τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχε περιστραφῆ ἡ διαφωνία μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δανειστῶν. Γνωστοῦ δὲ ὄντος, ὅτι ἡ διαφωνία αὕτη συνίστατο εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι ὁ μὲν ἀντιπρόσωπος τοῦ ἡμετέρου Κράτους ἐπέμενεν εἰς τὴν προϊοῦσαν κλίμακα, ἐκεῖνοι δ’ ἐπέμενον εἰς τὴν διανομὴν τῶν προσαυξήσεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἤρκει ἡ προσχώρησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀπαίτησιν αὐτῶν περὶ διανομῆς τῶν πλεονασμάτων, ὅπως ἐπιτευχθῇ ὁ συμβιβασμός. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπροτίμησε σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπεμάκρυνεν αὐτὸν ἀπὸ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Εἶναι λοιπὸν πρόδηλον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διεχειρίσθη ἀνεπιτυχῶς καὶ ἀστόχως τὴν ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἀνατεθεῖσαν εἰς αὐτὴν ἐντολὴν περὶ συνομολογήσεως τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ ἐγένετο πρόξενος ἀνυπολογίστων ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν ζημιῶν εἰς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ προβληθῇ ὑπό τινος ὑμῶν τὸ ἐρώτημα, κατὰ τίνα τρόπον ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμὸς ὑπὸ εὐπροσδέκτους διὰ τὸ ἡμέτερον Κράτος ὅρους; Ἀνέγνων μάλιστα πρό τινων ἡμερῶν εἴς τινα ἐφημερίδα, ἐνταῦθα ἐκδιδομένην καὶ συντασσομένην ὑπὸ δημοσιογράφου νοημονεστάτου καὶ ἐντριβεστάτου περὶ τὰ οἰκονομικὰ θέματα, ὅτι ἀπεκδέχεται τὸ κοινὸν παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν ὑπόδειξιν τοῦ συστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμός. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οἱ προβάλλοντες τυχὸν τοιοῦτον ἐρώτημα, ἢ μᾶλλον οἱ ἀπεκδεχόμενοι τὴν ἔνδειξιν τοῦ προσφορωτέρου πρὸς συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ συστήματος παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὑπολαμβάνουσιν ἡμᾶς, τοὺς προκαλέσαντας τὴν κοινοβουλευτικὴν συζήτησιν, τὴν ἀφορῶσαν τὴν ἐξέτασιν τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, ὡς λίαν ἀφελεῖς, ἐὰν δὲν ἦναι οὗτοι ἀφελεῖς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος ἐξαρτωμένου ἐκ μόνης τῆς δικαιοδοσίας τῆς νομοθετικῆς παρ’ ἡμῖν ἐξουσίας, ἢ ἐκ μόνων τῶν ἐν Ἑλλάδι πολιτειακῶν ἐξουσιῶν, ἐδικαιοῦτο ἴσως νὰ προβάλωσιν εἰς ἡμᾶς τὸ ἐρώτημα, κατὰ τίνα τρόπον νομίζομεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ἐξόχως ζωτικὸν τοῦτο ζήτημα.

§81ΡΩΜΑΣ. Ποῖον ἐφημεριδογράφον ἐννοεῖτε, κύριε Σιμόπουλε;

§82ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν συντάκτην τῆς «Ἐφημερίδος». Ἀρχισυντάκτης αὐτῆς εἶναι ὁ γνωστὸς πᾶσιν ὑμῖν κ. Γιαννόπουλος, τὸν ὁποῖον τιμῶ ἰδιαιτέρως, οὗ ἕνεκεν καὶ ἐμνημόνευσα αὐτοῦ, ὡς ἐντριβεστάτου εἰς τὰ οἰκονομικὰ θέματα.

§83ΣΕΧΟΣ. Καὶ δικαίως.

§84ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ προσέθηκα, ὅτι τοιαύτην ἀπεκδεχόμενος οὗτος παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔνδειξιν, ὑπολαμβάνει αὐτὴν ἀφελῆ, ἐὰν δὲν ἦναι αὐτὸς ἀφελής. Προκειμένου ὅμως περὶ ζητήματος, τοῦ ὁποίου ἡ λύσις δὲν ἐξαρτᾶται παρὰ μόνων τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐξουσιῶν, ἀλλὰ καὶ παρὰ τρίτων, μεθ’ ὧν εἰς οὐδεμίαν ἡμεῖς διατελοῦμεν ἐπικοινωνίαν, καὶ τῶν ὁποίων οὔτε τὰς προθέσεις οὔτε τὰς διαθέσεις γινώσκομεν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προβάλωμεν ἡμεῖς σύστημα περὶ τῆς διακανονίσεως τῶν ἀφορώντων εἰς τὸν συμβιβασμόν; Εἰς ζητήματα ἐθνικὰ ἕτερα, οὐχ ἧττον σπουδαῖα, ἐξαρτώμενα ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν ἐξουσιῶν, δὲν περιωρίσθημεν εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ ἐξεθήκαμεν τὸ ἡμέτερον πολιτικὸν πρόγραμμα. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ, ἐπιβάλλεται ἡμῖν ἡ ἐπιφύλαξις. Τὴν ἐπιφύλαξιν ταύτην δὲν ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς ἡ ὑπὸ τύπον ἀπειλῆς πρό τινων ἡμερῶν ἀπευθυνθεῖσα πρὸς ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παρατήρησις, ὅτι ὑπέχομεν καὶ ἡμεῖς εὐθύνην, ἐὰν ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων παραβλαφθῶσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, διότι τὰ τῶν εὐθυνῶν κανονίζονται καὶ ὑπὸ τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν καὶ ὑπὸ τῆς φύσεως αὐτῆς τῶν πραγμάτων. Αἱ εὐθῦναι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταστῶσιν ἀπὸ τῶν ὑπευθύνων εἰς τοὺς ἀνευθύνους. Τὴν ἐπιβάλλει ὅμως τὴν ἐπιφύλαξιν ταύτην τὸ καθῆκον πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἡ ἐπιφύλαξις αὕτη δὲν ἀποκλείει ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ δηλώσωμεν τὴν ὁποίαν ἐμορφώσαμεν ἐκ τῆς μελέτης τῶν πραγμάτων γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διεχειρίσθη ἀνεπιτυχῶς τὴν ἀνατεθεῖσαν εἰς αὐτὴν ἐντολὴν ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀπευθυνόμενος πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ Βόλου κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1895, ἔλεγεν αὐταῖς λέξεσι τὰ ἑπόμενα (ἀναγινώσκει): «Δὲν εἶμαι, φίλοι συμπολῖται, πεπεισμένος εἰσέτι, ἂν ὁ παραιτηθεὶς Πρωθυπουργός, ὅταν ἤρξατο διαπραγματευόμενος κατὰ τοὺς παρελθόντας μῆνας μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμολογιούχων, ἤρξατο αὐτῶν μετὰ σπουδαίας προαιρέσεως, ἢ ἄν, πεπεισμένος ὅτι δὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ συγκρατηθῇ ἐν τῇ ἀρχῇ, ἐπεθύμησε νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτάς, ὅπως ἀποπλανήσῃ τὸ κοινὸν καὶ δυνηθῇ νὰ ἐγείρῃ ἐν ταῖς ψυχαῖς τοῦ λαοῦ αἰσθήματα ἐπιεικείας καὶ συγκαταβάσεως πρὸς αὐτόν...» Ἀγορεύων ἐνώπιον ἡμῶν ἐν ἡγουμένῃ συνόδῳ ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ μνημονεύων τῆς ἐπαγγελίας ταύτης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀντλήσω ἐκ τῆς συνειδήσεώς μου τὸ θάῤῥος, ὅπως ἀπευθύνω εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν τὴν αἰτίασιν, ἣν οὗτος ἐξετόξευσε κατὰ τοῦ προκατόχου του. Κατ’ ἐμὴν ἐκτίμησιν, οὔτε ὁ προκάτοχος οὔτε ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ἐστεροῦντο σπουδαίας προαιρέσεως πρὸς τὴν τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσιν. Ὅταν ὅμως λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει τὰς ἐνεργείας τοῦ προκατόχου κατὰ τὸ 1894 καὶ τὰς ἐνεργείας τοῦ νῦν κατὰ τὸ 1895 καὶ 1896, καὶ ἐπισταμένως συγκρίνῃ ταύτας, δὲν δύναται νὰ μὴ ὁμολογήσῃ, ὅτι αἱ μὲν τοῦ 1894 διαπραγματεύσεις ἐνεδείκνυον τὴν σπουδαίαν προαίρεσιν τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὸ Κράτος πρὸς τὴν ἄμεσον τοῦ συμβιβασμοῦ συντέλεσιν, αἱ δὲ τῶν ἐτῶν 1895 καὶ 1896 ἐνδεικνύουσι μᾶλλον τὴν προαίρεσιν τῆς παρατάσεως τῆς ἐκκρεμοῦς καταστάσεως, ὑφ’ ἣν ἐξακολουθοῦμεν διατελοῦντες. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, διατελῶν εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1894, ὅτε ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἤλεγχε τὴν πολιτείαν τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐπὶ ταῖς διεξαχθείσαις ὑπ’ αὐτῆς διαπραγματεύσεσι πρὸς συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ, εὕρισκεν, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, μόνον ἐκ τοῦ πάθους τῆς φιλοδοξίας ἐλαυνόμενος, ἔστεργε νὰ κρατῇ τὴν ἀρχήν, καθ’ ὃν χρόνον ἐπεβάλλετο αὐτῷ ἐκ τῆς πτωχεύσεως τὸ καθῆκον νὰ διαπραγματευθῇ τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους καὶ καθ’ ὃν χρόνον ἀπέτυχον αἱ πρὸς συνομολόγησιν αὐτοῦ προσπαθείαί του. Ἐγὼ δὲν συνεμερίσθην τῆς γνώμης ταύτης τοῦ ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτοῦ, διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν ἀνήκουσιν εἰς ἑαυτοὺς, ἔχουσι δὲ τὸ καθῆκον ν’ ἀναλαμβάνωσι καὶ νὰ τηρῶσι τὴν ἀρχὴν, ὅταν ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Στέμματος ἐπιβάλλωσιν αὐτοῖς τὸ καθῆκον τοῦτο. Ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης εἰσηγησάμενος εἰς τὴν Βουλὴν τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893, καὶ διεξαγαγὼν μετ’ αὐτὸν τὰς πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους διαπραγματεύσεις συμβιβασμοῦ, ἐξεπλήρου ὀδυνηρὸν μὲν καὶ ἐπώδυνον καθῆκον, ἀλλὰ καθῆκον ἐπιβαλλόμενον αὐτῷ ὑπὸ τῆς θέσεως, ἣν δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ μὴ ἀποδεχθῇ. Δικαιοῦμαι ὅμως ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τὸν τοιαύτην ἔχοντα γνώμην, περὶ τῶν ἀποτυγχανόντων ἢ ἀστοχούντων ἐν σπουδαιοτάτῃ ἐθνικῇ ὑποθέσει Πρωθυπουργῶν, τὸ ἐρώτημα, ἐὰν ἦναι πλέον ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὸν νὰ κρατῇ τὴν ἀρχὴν, ἀφοῦ πᾶσαι αἱ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἐπαγγελίαι αὐτοῦ, καὶ ἰδίως ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸν συμβιβασμὸν, ἀπομένουσιν ἀπραγματοποίητοι, καὶ ἀφοῦ αἱ ἐνέργειαι καὶ αἱ προσπάθειαι αὐτοῦ πρὸς συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ ἐπὶ 18 ὅλους μῆνας προδήλως ἀπέτυχον. Νῦν εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ἀπόκειται νὰ κρίνητε, ἐὰν ἡ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ζητήματι τοῦ συμβιβασμοῦ ἀποτυχία, περὶ ἧς οὐδεμία, οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη, ἐπιτρέπεται πλέον ἀμφιβολία, ἦναι ἐπαρκὴς νὰ ἐγείρῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν τὸ συναίσθημα τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος, ὅπως ἄρητε τὴν πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνην καὶ ὑποστήριξίν σας. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς ζητεῖ νὰ ἀγορεύσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος;

§86ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§87ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἤδη εἰς θέσιν νὰ παρακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν...

§88ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Τί ἔχει;

§89ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ εἰς θέσιν νὰ εἴπω... Ἐπιφυλάσσομαι λοιπὸν αὔριον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ εἴπω τὴν γνώμην μου.

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς κεῖνται πολλὰ καὶ ποικίλα ζητήματα, ἄξια μεγάλης προσοχῆς καὶ μελέτης, ἡ ὥρα δὲ τοῦ ἐνιαυτοῦ, τὴν ὁποίαν διανύομεν, μᾶς ἐπιβάλλει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν χρεῶν μας. Τρεῖς μόνον ῥήτορες εὐφραδεῖς ἠγόρευσαν ἐκ τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἐπὶ ἑπτὰ ἤδη ὥρας, ἴσως καί τι πλέον. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ χάσωμεν καὶ τὴν αὔριον ἡμέραν, ἐξακολουθοῦντες τὴν συζήτησιν ταύτην. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς κυρίους ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει νὰ ἐπιμείνωσιν ἐξακολουθοῦντες τὴν συζήτησιν, ἕως νὰ περατώσωμεν αὐτήν.

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευτις ἐπεχείρησε, τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, παρατηρῶ δὲ, ὅτι ὄχι μόνον δὲν συντελεῖ, μὴ μετέχουσα τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ καὶ παρακωλύει τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πρέπον, μετὰ συζήτησιν ἑπτὰ ὡρῶν, ὡς εἴπετε, νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀκόμη συζητοῦσα. Ἐσυζητήσαμεν τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα. Ὑπῆρξαν καθ’ ἡμᾶς σπουδαιότατα. Τὸ ζήτημα ὅμως δὲν ἐξηντλήθη· πιθανὸν καὶ ἄλλοι—ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι πολλοί—νὰ λάβωσι τὸν λόγον.

§92Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐννοῶ κατὰ τίνα τρόπον ἐννοεῖτε νὰ σᾶς εὐκολύνωμεν τὴν συζήτησιν.

§93ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπιτρέποντες ἀνθρωπίνως νὰ ἐργαζώμεθα καὶ χωρὶς νὰ καταπονῶμεν τὸ σῶμα καὶ τὸν νοῦν.

§94Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁρίστε (δεικνύει τὸ βῆμα).

§95ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι εἰρωνεία! δὲν εἶναι εἰλικρινὲς αὐτό!

§96Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι εἰρωνεία. Εἰς τὰς ὀκτὼ ἀπήλθομεν, ἐμείναμεν μίαν ὥραν ἐκτὸς ἐργασίας, ἐπανήλθομεν εἰς τὰς δέκα παρὰ τέταρτον, καὶ εἶναι ἤδη δωδεκάτη, εἴμεθα δὲ εἰς τὴν 10 Δεκεμβρίου. Αἱ ἑορταὶ ἐπέρχονται· ἔχομεν πληθὺν ἐργασιῶν. Πρέπει νὰ προβῶμεν.

§97ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τοῦτο, νομίζω, οὐδόλως εὐθύνεται ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία εὐθὺς ὡς ἐκλήθη νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της ἐνταῦθα, ἔσπευσε νὰ πράξῃ αὐτό. Εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις μόνον, ἥτις δὲν ἐκάλεσεν ἐγκαίρως τὴν Βουλήν. Ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ τὴν καλέσῃ εἰς ἔκτακτον σύνοδον, ἠδύνατο νὰ τὴν καλέσῃ κατὰ Αὔγουστον, κατὰ Σεπτέμβριον, ὅπως ἔχῃ καιρὸν ἡ Βουλὴ οὕτω νὰ συζητήσῃ πάντα τὰ ὑποβληθησόμενα εἰς αὐτὴν ζητήματα, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν νὰ συζητήσῃ καὶ ψηφίσῃ ἐγκαίρως, ὅπως ἅπαξ τοὐλάχιστον πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους ἔχωμεν ἐψηφισμένον καὶ κεκυρωμένον αὐτόν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδὲν πρόσκομμα παρεμβάλλει εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἀπόδειξις τούτου, ὅτι παραμένει ἐνταῦθα, ἐπιτελοῦσα τὸ ἐφ’ ἑαυτῇ τὸ καθῆκόν της ἐπὶ ἑπτὰ ὥρας καθ’ ἑκάστην. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὑπάρχῃ δεύτερον Κοινοβούλιον εἰς τὸν κόσμον, ἐν ᾧ γίνεται τοιαύτη ἐργασία. Ἐν Ἑλλάδι ἀπαντᾷ τὸ πρωτοφανὲς τοῦτο καὶ πρωτάκουστον, νὰ καταντήσῃ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐκεῖ, ὅπου κατήντησεν αὐτὸ ἤδη. Ὑμεῖς, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἄλλοτε, ἐκόπτεσθε ὑπὲρ τῆς διασώσεως τῶν κοινοβουλευτικῶν πολλάκις προσχημάτων,—ἐνθυμεῖσθε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐν ἐκτάκτοις περιστάσεσιν ἐκαλεῖτο ἡ Βουλὴ νὰ συνεδριάσῃ ἐπὶ τοσαύτας ὥρας, καὶ ὑμεῖς ἐδηλοῦτε πολλάκις, ὅτι, μέχρι τῆς ἐννάτης δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, πέραν τῆς ἐνάτης ὄχι,—πῶς ὅμως, ἀφ’ ὅτου ὑμεῖς εἶσθε ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ἐλησμονήσατε, τί ὑπεστηρίζετε τότε, καὶ ἀπαιτεῖτε νὰ συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ πάντοτε σχεδὸν καὶ πέραν τοῦ μεσονυκτίου;

§98ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Καὶ τί ἐκάμομεν μέχρι τοῦδε;

§99ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ κωλυσιεργίας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐδήλωσα ἐν ἀρχῇ, ἐπαναλαμβάνω καὶ νῦν, ὅτι, ὅταν τις κάθηται προσηλωμένος ἐπὶ τοῦ θρονίου τούτου καὶ ὀφείλῃ μετ’ ἐντεταμένης τῆς προσοχῆς ἐπὶ ἑπτὰ ὅλας ὥρας νὰ ἀκούῃ τοῦ ἀγορεύοντος, δὲν εἶναι βεβαίως εἰς θέσιν νὰ ἀγορεύσῃ καὶ αὐτὸς ἐν τῷ μέσῳ τοσούτου καμάτου. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἔχῃ ὄρεξιν ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ, δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἡμεῖς οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ λάβωμεν τὸν λόγον. Ἡμεῖς αὐτὴν τὴν ὥραν ἀδυνατοῦμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν. Αὔριον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ λάβωμεν τὸν λόγον, εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι πρὸ τοῦ διαλείμματος θὰ ἔχωμεν ἤδη τελειώσει, καὶ ἡ Βουλὴ αὔριον πολὺ ἐγκαίρως θέλει εἰσέλθει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη διάθεσις ἐκ μέρους ἡμῶν πρὸς παρακώλυσιν τῶν κυρίων ἔργων τῆς Βουλῆς.

§100Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ἐπέκρινα τοὺς κ. ἀντιπολιτευομένους, ἂν ἔχωσιν ἀνάγκην νὰ καταναλίσκωσι τέσσαρας καὶ πέντε ὥρας εἰς συζήτησιν ἐπερωτήσεων. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν κατέκρινα αὐτοὺς, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐκφράσω γνώμην συντελοῦσαν νὰ ἐκληφθῶ ὡς ζητῶν νὰ περιορισθῇ τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, ἔχω ὅμως δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐργασία εἶναι πολὺ βραχεῖα, ἐὰν μόνον ἑπτὰ ὥρας μένωμεν, διότι τέσσαρας ὥρας καταναλίσκομεν διὰ τὴν ἐλεγκτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Κοινοβουλίου, τρεῖς δὲ μόνον διὰ τὴν νομοθετικὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, δὲν ἀποβαίνει δ’ οὕτω δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ποικίλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, αἵτινες δέονται πληρώσεως, καὶ ταχείας διὰ νομοθετημάτων. Ἔπρεπεν ἴσως νὰ νομοθετῶμεν πέντε ὥρας καὶ νὰ συζητῶμεν ἐπὶ ἐπερωτήσεων τρεῖς. Ἀλλ’ ἐγὼ οὐδεμίαν ἐξέφρασα γνώμην. Ἐκεῖνο μόνον, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, εἶναι, νὰ στέρξῃ νὰ παρατείνῃ ὡσαύτως καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, διότι, ὅπως ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐκφέρωμεν ἀντίῤῥησίν τινα εἰς τὴν εὐρύτητα τοῦ ἐλέγχου, οὕτως ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσωμεν νὰ μὴ ἐπέρχηται ἀντίῤῥησίς τις καὶ εἰς τὴν εὐρύτητα τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος νομίζει ὅτι ἔπρεπε νὰ συγκληθῇ ἡ Βουλὴ κατὰ Αὔγουστον ἢ κατὰ Σεπτέμβριον, θέλει ἀναγνώσει ἴσως τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος ἐν ταῖς ἐφημερίσι, καὶ ἴσως θέλει ἀναγνωρίσει, ὅτι ἔχει ἄδικον· διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι οἱ Βουλευταὶ εἶναι ἄνθρωποι, πατέρες οἰκογενειῶν, ἔχοντες συμφέροντα, ἐργαζόμενοι καὶ ἀναμένοντες τὸν Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον νὰ συγκομίσωσι τὰ προϊόντα αὐτῶν, ἵνα συντηρήσωσι τὰς οἰκογενείας των· ἤθελε δὲ εἶσθαι ματαία χρῆσις τοῦ δικαιώματος τοῦ Ἡγεμόνος, ἐάν τις ἐκάλει τὸν Βασιλέα νὰ ὑπογράψῃ διάταγμα περὶ συγκλήσεως Βουλῆς κατὰ μῆνα Αὔγουστον, ὅταν τοὐλάχιστον αἱ ἀνάγκαι δὲν ἦσαν τοιαῦται, ὥστε τὸ Κράτος νὰ κινδυνεύῃ, ἐὰν δὲ συνεκλήθη ἡ Βουλὴ τότε. Ὁ ἔλεγχος τοῦ κ. Βουλευτοῦ νομίζω ὅτι εἶναι ἀβάσιμος, ἐνῷ ἡ ἀξίωσις ἡμῶν εἶναι εὔλογος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐκτείνωμεν περισσότερον τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον καταναλίσκομεν εἰς νομοθετικὰ ἔργα, καὶ ἐπειδὴ διηνύσαμεν σήμερον ὅλην τὴν ἡμέραν εἰς ἔργα ἐλέγχου, παρακαλῶ νὰ ἐπιμείνωμεν νὰ τελειώσῃ ὁ ἔλεγχος, ἵνα δυνηθῶμεν αὔριον νὰ εἰσέλθωμεν εἰς νομοθετικὴν ἐργασίαν, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ αὔριον θέλομεν δαπανήσει ἄλλας τέσσαρας ὥρας εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ δὲν θέλει μείνει, εἰμὴ μόνον χρόνος ἀπὸ τῆς 10ης ἕως τῆς 12ης τῆς νυκτὸς, ἤτοι ὁ χρόνος τῆς διακοπῆς τῆς ἐργασίας μας κατὰ τὴν 8ην, ὅτε κατὰ τὴν 10ην ἐπαναλαμβάνομεν αὐτήν.

§101ΣΤΑΗΣ. Μετ’ ἀπορίας ἤκουσα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰπόντος ὅτι ἐχάσαμεν ὥρας πολυτίμους εἰς συζήτησιν ἄσκοπον. Ἄσκοπος ἡ περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ συζήτησις! ἄσκοπος ἡ περὶ τῶν ὑψίστων συμφερόντων τοῦ Κράτους μέριμνα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας! Ἀλλὰ ἐκ τῆς συζητήσεως κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην οὐδὲν ἄλλο ἐδείχθη ἢ ὁποία ὑπῆρξε καὶ ὁποία τις ὀφείλει νὰ ἦναι ἡ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ μέλλοντι ὡς πρὸς τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ, διότι τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐδείχθη ὅτι πλημμελὴς ἦτο ἡ μέχρι τοῦδε πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων, τὰς ὁποίας ἐπὶ 18 μῆνας ἤδη διεξάγει ἀνεπιτυχῶς πάντοτε, διότι οὐδὲν ἄλλο ἀπεδείχθη κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἢ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤγαγε τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ εἰς τὸ ἀδιέξοδον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον καὶ αὐτὸς καὶ οἱοσδήποτε ἄλλος νὰ τὰ ἐξαγάγῃ, διότι κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπεδείχθη, ὅτι τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ διεξήχθησαν οὕτως ἀδεξίως, ὥστε ὄχι μόνον εἶναι αἴνιγμα, ἐὰν θὰ κατορθώσῃ ἄλλη τις Κυβέρνησις νὰ ὁδηγήσῃ αὐτὰ εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν, ἐν ᾗ θὰ εὕρωμεν τὴν λύσιν τὴν κανονικὴν, ἀλλὰ πλὴν τούτων ἐδείχθη κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι τὸ κύριον ἔργον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κατὰ τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων περὶ συμβιβασμοῦ ὑπῆρξεν ὁ δυσφημισμὸς τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως! Καὶ ἐνῷ ἐβεβαιώθη, ὅτι τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ πρέπει νὰ θεωρῶνται τελείως κατεστραμμένα, ἐνῷ ἐβεβαιώθη ὅτι παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οὐδεὶς ὀφείλει νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἐπίτευξιν τοῦ συμβιβασμοῦ, ἔρχεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ θρηνήσῃ, διότι ἐχάσαμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, συζητοῦντες περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, μὴ ἀσχοληθέντες εἰς τὰ προσωπικὰ καὶ τὰ χαριστικὰ νομοσχέδια, τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει! εἰς τὰ νομοσχέδια τὰ δημοτικὰ, τὸ τῶν αὐτοκινήτων ἁμαξῶν καὶ τὸ περὶ ἀγορᾶς οἰκοπέδων καὶ τὰ ἄλλα, τὰ ὅμοια τούτοις! Καὶ ἀληθῶς δὲν γνωρίζω μετὰ ποίου θάῤῥους πρέπει νὰ ὁμιλῇ τις, ἵνα διϊσχυρίζηται, ὅτι οἱ μὲν περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ συζητοῦντες δὲν φείδονται τοῦ χρόνου, οἱ δὲ ὑπὲρ τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίων, φείδονται αὐτοῦ. Δὲν εἶναι, κύριε Πρόεδρε, σπουδαῖα ταῦτα. Οὐδεὶς δὲ ἠθέλησε νὰ παρακωλύσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν σπουδαίων νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα, ὑποθέτω, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ παρουσιάσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, — διότι μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον δὲν εἴδομεν σπουδαῖα νομοθετικὰ ἔργα ἐνώπιον ἡμῶν. — Ἡ Ἀντιπολίτευσις μέχρι τοῦδε κατὰ τὰς 26 συνεδρίας, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν, πάντοτε πρόθυμος ἐδείχθη νὰ συντρέξῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν νομοθετικὴν αὐτῆς ἐργασίαν· ἀπόδειξις δὲ, κύριε Πρόεδρε, εἶναι, ὅτι διεξάγομεν τὰς συζητήσεις ἐν μεσονυκτίαις ὥραις, παραμένοντες 30 ἢ καὶ 20 μόνον Βουλευταί. Εἶναι ἡ πρώτη ἑσπέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν εὐτυχῶς παρευρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλὴ, εἶναι ἡ πρώτη στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν βλέπω τῷ ὄντι ἐν ἀπαρτίᾳ τὴν Βουλήν. Πολλάκις ἐγὼ αὐτὸς παρέστην κατὰ τὰς ἀναγνώσεις τοῦ καταλόγου ἐν ζητήμασι, τὰ ὁποῖα ἀπῄτουν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως βεβαίωσιν τῆς παραδοχῆς τῶν ζητημάτων τούτων ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐβεβαιώθη πάντοτε, ὅτι δὲν ὑπῆρχε ἀπαρτία, διότι ἡ συζήτησις διεξήγετο, παρὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν, μεταξὺ 20 ἢ 30 Βουλευτῶν, καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἠρξάμεθα συζητοῦντες παρόντων μόνον 22 Βουλευτῶν, συμπολιτευομένων καὶ ἀντιπολιτευομένων. Καὶ ἐνῷ οὕτως ἔχουσι τὰ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας, κακίζετε ἡμᾶς, ὅτι δὲν συντρέχομεν εἰς τὰ τῆς νομοθετικῆς ὑμῶν ἐργασίας! Ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαια ταῦτα, λεγόμενα παρ’ ὑμῶν, παρ’ ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι πολλάκις ὑπεδείξατε ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης, ὅτι ὑπὲρ πᾶν ἄλλο θέτετε τὸ συμφέρον καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Μὴ λησμονεῖτε δὲ τὸ δίδαγμα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, συζητουμένου τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκεν ἡμῖν, περὶ τῆς πιέσεως ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας πρὸς τὴν μειοψηφίαν καὶ τῆς ἐκ ταύτης ἀντιδράσεως, ἀντιδράσεως τῆς ὁποίας ἐγὼ πολλάκις, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν εἶπον, παρέστην μάρτυς, ἀντιδράσεως δικαιοτάτης, ἀντιδράσεως ἄνευ τῆς ὁποίας, — καθ’ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι κατ’ ἐμὲ τὸν ἐλάχιστον, — δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἐὰν θέλετε νὰ μᾶς ἐξαναγκάσητε εἰς ἀντίδρασιν, εἴμεθα πρόθυμοι, ἀλλὰ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν θὰ συντελέσῃ ἡ ἀντίδρασις αὕτη εἰς τὴν κανονικὴν διεξαγωγὴν τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Διότι τί ἐὰν μᾶς ἐξαναγκάσητε νὰ συζητήσωμεν μέχρι τῆς πρωΐας περὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὅλως ξένα ὄχι μόνον πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ; Δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ θὰ συζητῶμεν περὶ ἄλλων, σπουδαίων ἴσως ἀντικειμένων, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν πρέπει κατὰ ταύτην μάλιστα τὴν στιγμὴν ν’ ἀπασχολήσωσι τὴν Βουλήν. Γινώσκει ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ συζητῶμεν μέχρι τῆς αὔριον.

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἕκαστος ἔχει δικαιώματα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ τὰ ἐνασκεῖ κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ γνώμην. Ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ διδάξω κανένα, οὐδὲ νὰ συμβουλεύσω κανένα. Ἕκαστος ἐνασκεῖ τὰ δικαιώματά του καθ’ οἱονδήποτε τρόπον αὐτὸς νομίζει. Ἐὰν κάμνῃ κατάχρησιν αὐτῶν, αὐτὸς εὐθύνεται, ὄχι ἡμεῖς.

§103ΣΤΑΗΣ. Αὐτὸ εἶναι βεβαιότατον, ὅτι ἕκαστος εὐθύνεται διὰ τὴν κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ἔχει. Ἀλλ’ ἐάν τις ποιῆται κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας, ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ταύτην τὴν ἑσπέραν εἶναι ὁ ποιούμενος τὴν κατάχρησιν ταύτην· διότι ἀπὸ τῆς 4 καὶ 20′ μ. μ. ἀκριβῶς ἤρξατο ἡ συνεδρία, παρεμείναμεν ἄνευ διακοπῆς μέχρι τῆς 8 καὶ 30′, ἐπανήλθομεν τὴν 9 καὶ 45′, καὶ ἔκτοτε ἐργαζόμεθα ἀδιακόπως. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσέχωμεν τὸν νοῦν εἰς τοὺς ἀγορεύοντας, ἐὰν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ ἀναπαυώμεθα, εἴτε κοιμώμενοι εἴτε ἄλλως πως τὸν χρόνον διερχόμενοι, βεβαίως δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι δι’ ὅλης τῆς νυκτὸς δυνάμεθα νὰ παραμένωμεν ἐνταῦθα. Ἐὰν ὅμως προσέχωμεν, ὡς ἐμπρέπει, εἰς τὰ λεγόμενα παρὰ τῶν συναδέλφων, βεβαίως ὁ ἀνθρώπινος νοῦς δὲν δύναται ν’ ἀκολουθήσῃ μετὰ ὀκτάωρον ἐργασίαν. Μὴ λησμονεῖτε δὲ, ὅτι μᾶς ἔχετε ἐπιβαρύνει δι’ ἐργασίας ὑπερβολικῆς, ἀναγεγραμμένης ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, μὴ λησμονεῖτε ὅτι εἴμεθα ὑπόχρεοι, ἡμεῖς τοὐλάστον, νὰ παρακολουθῶμεν τὴν ἐργασίαν ταύτην, μὴ λησμονεῖτε ὅτι πολλάκις συνετελέσαμεν κατὰ τὴν συζήτησιν νομοσχεδίων εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτῶν, ὅτι πολλάκις ὠφελήσατε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου μόνον διὰ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ὑμεῖς ὑπεβάλλομεν. Ἐὰν καὶ τοῦτο δὲν ἐπιθυμεῖτε, τότε δηλώσατέ το, ἵνα παραιτηθῶμεν τοῦ ἐλέγχου τούτου, καὶ ἐνεργήσωμεν τὴν ἀντίδρασιν, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς μᾶς ἐδιδάξατε.

§104ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων λέξεων πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπαντῶν πρὸς ἐμὲ, εἶπεν ὅτι τὸν Αὔγουστον μῆνα δὲν ἠδύνατο νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλήν· διατί; Διότι οἱ Βουλευταὶ ἔχουσι τὰς ἰδιωτικάς των ἐργασίας, καὶ χάριν τῶν ἐργασιῶν των αὐτῶν καλούμενοι ἐνταῦθα, ἵνα ἐπιτελέσωσιν ἐκτάκτως ὕψιστον πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον ἀπέναντι τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας αὕτη εὑρίσκετο, θὰ προετίμων τὰ ἴδια αὑτῶν συμφέροντα καὶ θὰ παρέβλεπον τὰ ὕψιστα τῆς πατρίδος συμφέροντα. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πολὺ ταπεινὴν γνώμην πρέπει νὰ ἔχῃ τις περὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ὅπως φαντάζηται αὐτοὺς μὴ σπεύδοντας, ἵνα πρὸ παντὸς ἄλλου ἐπιτελέσωσι τὰ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντά των. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν ἠδύνατο νὰ τὴν συγκαλέσῃ κατὰ τὸν Αὔγουστον, δὲν ἠδύνατο νὰ τὴν συγκαλέσῃ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον, ἢ τοὐλάχιστον τὴν 1 Ὀκτωβρίου, καὶ νὰ ἔχῃ ἑτοίμην πρὸς ὑποβολὴν εἰς αὐτὴν πᾶσαν τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ τὸν προϋπολογισμόν; Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ συνεκλήθη εἰς ἔκτακτον σύνοδον τόσον βραδέως, δὲν πταίομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις· ἂν δ’ ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι ἐντὸς τοσοῦτον βραχέος χρονικοῦ διαστήματος δύναται τοιαύτην σωρείαν νομοσχεδίων καὶ προϋπολογισμὸν ἐν ταὐτῷ νὰ συζητήσῃ αὐτή, πλανᾶται βεβαίως πλάνην μεγάλην. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβῃ ὑπὸ σημείωσιν, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι, ἐὰν ἐννοῇ νὰ ἐξαναγκάσῃ μίαν τόσον σοβαρὰν συζήτησιν νὰ λήξῃ ἐντὸς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς συνεδριάσεως, εἶναι ὡς νὰ θέλῃ νὰ περιορίσῃ τὸν ἔλεγχον· διότι αὐτὸ μοὶ ὑπενθυμίζει τὸ ἄλλοτε γραφὲν, ὅτι εἶναι ἐλεύθερος ὁ τύπος, ἀρκεῖ μόνον νὰ μὴ γράφῃ· τὸ ἴδιον εἶναι καὶ τώρα. Εἶσθε ἐλεύθεροι, Κύριοι, νὰ ἐλέγξητε τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ πολιτείᾳ αὐτῆς ἐν τῷ ὑψίστῳ τούτῳ ζητήματι τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀρκεῖ ὅμως νὰ μὴ ὁμιλήσητε! Καὶ τοῦτο σημαίνει, ὅταν λέγῃ ὅτι, «μολονότι εἶσθε κεκμηκότες, ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὴν συζήτησιν»· διατί; «Διότι δὲν θέλω νὰ ὑπάρχῃ ἔλεγχος». Εἶναι δὲ ἄρνησις τοῦ ἐλέγχου, ὅταν ἐπιμένητε εἰς πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον φυσικῶς. Σᾶς ἐδηλώσαμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι προτιθέμεθα νὰ λάβωμεν τὸν λόγον, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἴμεθα σωματικῶς καταβεβλημένοι. Λοιπὸν ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἀδυναμίας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ὅταν ἐπιμένητε σεῖς νὰ λάβωμεν τὸν λόγον, εἶναι ὡς νὰ λέγητε «σᾶς ἀφαιροῦμεν τὸν λόγον». Ἔχετε ὄρεξιν νὰ ἐργασθῆτε; ἰδοὺ ἡ ἡμερησία διάταξις· προχωρήσατε εἰς αὐτήν. Βλέπετε ὅτι δὲν ὑπάρχει τάσις πρὸς κωλυσιεργίαν ἐκ μέρους ἡμῶν· διότι, καὶ ἂν θελήσητε νὰ εἴπητε «κλείομεν τὴν συζήτησιν», θὰ μᾶς ἀφαιρέσητε οὕτω τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώσωμεν αὔριον ἢ μεθαύριον νέαν ἐπερώτησιν περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ νὰ τὴν ἀναπτύξωμεν; Βεβαίως ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξωμεν. Ἡμεῖς ὅμως καλῇ τῇ πίστει σᾶς λέγομεν, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ παρεμβάλωμεν πρόσκομμα κανέν. Δηλοῦμεν δὲ, ὡς ἐκ περισσοῦ, ὅτι αὔριον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ὀλίγα τινὰ θὰ προσθέσωμεν· οὕτω δὲ ἐντὸς τῆς τεταγμένης ὥρας, θὰ εἰσέλθῃ τότε ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον της.

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ἐκφέρω γνώμην ἐπὶ τῆς σπουδαιότητος τῆς συζητήσεως, τῆς μέχρι τοῦδε γενομένης. Οἱ ἀγορεύοντες ἔχουσι δικαίωμα νὰ φρονῶσιν, ὅτι λέγουσι σπουδαῖα πράγματα καὶ ὅτι συντελοῦσιν εἰς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ ὅτι ἐξυπηρετοῦσι τὰ δημόσια συμφέροντα, τοιαῦτα λέγοντες. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἐνοχλήσω τὸν κ. πρόεδρον καὶ ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ χειρισθῇ καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην τοὺς ἀριθμοὺς, καθ’ ὃν τρόπον αὐτὸς γνωρίζει. Οὐδεμίαν ἐκφέρω γνώμην, ἀλλ’ ἀκούω μετὰ πάσης προσοχῆς, εἴτε σπουδαῖα λέγοντα, εἴτε μὴ σπουδαῖα. Ἔχω ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ φρονῶ, ὅτι, ἐὰν τοιαύτη συζήτησις ἐξακολουθήσῃ, εἶναι ἀπώλεια χρόνου, καὶ μηδεὶς ἂς θορυβῇ. Μηδεὶς ἂς θορυβῇ, ὅτι θεωρῶ τὸν γινόμενον ἔλεγχον τοσοῦτον ἀνάξιον λόγου, ὥστε νομίζω ὅτι εἶναι ἀπώλεια χρόνου ἡ ἐνάσκησις τοῦ ἐλέγχου. Ὄχι· ἀλλ’ ἡ τοιαύτη χρῆσις εἶναι ἀπώλεια χρόνου. Ὅ,τι ἐπιθυμοῦμεν, εἶναι νὰ ἦναι ἐλεύθεροι οἱ Βουλευταὶ νὰ ἀγορεύωσιν ὅσον θέλουσιν, ἀλλὰ ἐπιθυμοῦμεν ὅμως νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ἐὰν τὰ νομοθετήματα ἡμῶν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων θεωρῇ ἀνάξια λόγου καὶ προσοχῆς, εἶναι κύριος νὰ τὰ κρίνῃ, ἀλλὰ κυρία νὰ κρίνῃ αὐτὰ εἶναι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ κοινόν· δὲν παραπονοῦμαι διότι τοιαύτην ἔχει γνώμην περὶ τῶν ἔργων ἡμῶν. Ἡμεῖς ὅμως, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν τοιαύτην γνώμην, νομίζομεν ὅτι ὑπηρετοῦμεν τὸν τόπον μας, ἐὰν προτείνωμεν τοιαῦτα νομοθετήματα, καὶ ἀπεκδεχόμεθα τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτῶν. Ἐπιθυμοῦμεν λοιπὸν νὰ μειώσωμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην τὸν ἀριθμὸν τῶν ῥητόρων, οἵτινες μέλλουσι νὰ συνεχίσωσι τὴν συζήτησιν· διότι, ἐὰν καὶ αὔριον τρεῖς παρασταθῶσιν, ὅσοι καὶ σήμερον, καὶ ἡ ἡμέρα ἡ αὔριον θὰ διέλθῃ χωρὶς νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Διὰ τοῦτο εὐχόμεθα νὰ ἀγορεύσῃ εἷς ἀκόμη, καὶ μείνωσι διὰ τὴν αὔριον τοὐλάχιστον δύο.

§106ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης.

§107Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑμεῖς νομίζετε ὅτι εἶσθε δύο· ἀλλὰ νομίζετε ὅτι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ δὲν εἶναι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον καὶ αὐτοὶ, ἵνα ἐπικρίνωσι καὶ εἰσφέρωσι τὰ φῶτά των; Καὶ οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν λέγουσι σπουδαῖα πράγματα. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ μειωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ῥητόρων· διότι, ἐὰν αὔριον μετὰ τοὺς δύο, ὑμᾶς καὶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δύνασθε νὰ χειρισθῆτε τὰ ζητήματα ταῦτα, παρουσιασθῶσι καὶ ἄλλοι 5 ἢ 6, οἱ ὁποῖοι συνήθως ἀκούονται εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα χειρισθῶσι τὰ ζητήματα ταῦτα, πότε θὰ ἐργασθῶμεν τότε νομοθετικῶς;

§108ΣΤΑΗΣ. Εἶναι λυπηρόν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρωμοίασε τὴν Ἀντιπολίτευσιν μὲ πολυκέφαλον Ὕδραν, τῆς ὁποίας εὐθὺς ὡς ἀποκόπτεται ἡ μία κεφαλή, δύο ἀναφύονται. Καὶ δὲν θέλω ἐγὼ νὰ διαψεύσω τὴν παρομοίωσιν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι σήμερον ἢ αὔριον θὰ δειχθῇ, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχῃ δίκαιον, χαρακτηρίσας τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς πολυκέφαλον Ὕδραν Λερναίαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ οἱ συνάδελφοι οἱ παρακαθήμενοι ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ (δεικνύει τὴν δεξιὰν), νομίζω ὅτι δὲν ἐξετάζουν τὸ θέμα ὑπὸ τὴν πραγματικὴν αὐτοῦ ἔννοιαν. Διότι ἀληθῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος εἶπεν, ὅτι τίς θέλει μᾶς παρεμποδίσει αὔριον νὰ ἐπιληφθῶμεν καὶ πάλιν τῆς συζητήσεως τοῦ συμβιβασμοῦ; Βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ παρακωλύσῃ οἱονδήποτε Βουλευτὴν αὔριον τὴν ἑσπέραν, καὶ μετὰ τὴν αὔριον, νὰ ἐξετάσῃ καὶ πάλιν τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ δι’ ἄλλης ἐπερωτήσεως.

§109Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ἐγώ, ὅτι θέλω σᾶς ἐμποδίσει, ἐὰν θέλετε καθ’ ἡμέραν νὰ ὁμιλῆτε περὶ συμβιβασμοῦ; Κάμετέ το.

§110ΣΤΑΗΣ. Αὐτὸ εἴπετε, ὅταν εἴπετε, ὅτι θέλετε τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ περατωθῇ τὸ ὀχληρὸν τοῦτο ζήτημα, τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς θεωρεῖτε ὅτι εἰς οὐδὲν ἄλλο συντελεῖ ἢ νὰ καταναλωθῇ ματαίως ὁ χρόνος. Ἐνῷ ἀκριβῶς περὶ τοῦ ἐναντίου ἐπρόκειτο, διότι διὰ τῆς διακοπῆς τῆς συζητήσεως κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἠθέλομεν ἐπιταχύνει τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως κατὰ τὴν αὔριον ἑσπέραν, ἀφοῦ ἤδη ἐδηλώθη, ὅτι δύο ἢ τρεῖς ἔτι συνάδελφοι θὰ λάβωσι τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀλλ’ ὑμεῖς νομίζετε, ὅτι διὰ τῶν κρίσεών σας περὶ τῶν ἀγορεύσεων τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων ἐπὶ τοῦ συμβιβασμοῦ θὰ συντελέσητε εἰς τὴν ταχεῖαν ἀποπεράτωσιν τῶν περὶ συμβιβασμοῦ. Τοῦτο δὲν εἶναι καθόλου ἀληθές. Ἀληθὲς ὅμως εἶναι, ὅτι θὰ ἐξαναγκάσητε καὶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσουν περὶ συμβιβασμοῦ, νὰ λάβωσι τὸν λόγον, διότι τὸ θέμα εἶναι ἀνεξάντλητον, ὡς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ γνωστοῦ φυλλαδίου, τοῦ περιέχοντος ἀνακριβείας, ἀναληθείας καὶ σχεδὸν εἰπεῖν ὕβρεις κατὰ τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων τοῦ παρελθόντος. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι ἐν τῷ φυλλαδίῳ τούτῳ ἀναφέρεται, ὅτι ψευδῶς ἀνεγράφοντο τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τοῦ Κράτους, ὅτι ψευδῶς ἀνεφέροντο ὡς ἔξοδα πληρωθέντα τὰ 9,000,000 τῆς ὁδοποιΐας. Ἀφοῦ δ’ ἐλέγοντο πρὸς ξένους τοιαῦτα μὴ ἀκριβῆ, βεβαίως δυνάμεθα, ἀναιροῦντες τὰς ἀνακριβείας ταύτας, νὰ συζητῶμεν ἐπὶ χρόνον μακρόν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει ὅτι ἐπείγει ὁ χρόνος. Καὶ διατὶ ἐπείγει; διότι ἔχομεν 26 συνεδριάσεις; Ἢ νομίζετε ὅτι σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ φρονῆτε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ περατωθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἅμα τῇ ἐνάρξει τῶν ἑορτῶν; Τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Συνομολογεῖτε δὲ καὶ σεῖς, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἐργασίας μας· ἀλλὰ τότε διατὶ σπεύδετε; Ἔχετε ἀνάγκην τοῦ προϋπολογισμοῦ; Ζητήσατε δωδεκατημόρια, ἐὰν νομίζητε ὅτι πρέπει νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ ὅμως φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διακοπῶσι, διότι ὑπάρχουσι σπουδαῖα ζητήματα ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα θὰ κρίνουν οὐ μόνον τὴν ὕπαρξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς Βουλῆς, διότι τὰ ζητήματα τὰ συνδεόμενα πρὸς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Βασιλέως τοιαύτην ἔχουσιν ἔννοιαν. Ἐὰν θέλετε νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, μὴ σπεύδετε. Ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει, παρά ποτε, ἁρμόζει τὸ «σπεῦδε βραδέως».

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνιστῶ, εἶναι νὰ μὴ ἀπειλῆτε, διότι οὔτε ἡ πτέρυξ αὕτη οὐδ’ ἐγὼ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δέχονται ἀπειλάς. Ἐὰν θέλετε νὰ εἴπητε τὸ φρόνημά σας, εἶσθε ἐλεύθερος, ἀλλὰ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἀπειλῆτε, καὶ ἐὰν θέλετε νὰ ἐνασκήσητε τὴν ἀπειλήν σας, ἐνασκήσατέ την ἀγορεύοντες 10 ὥρας τὴν ἡμέραν· οὐδεὶς θὰ σᾶς ἐμποδίσῃ· ἀλλὰ δικαίωμα νὰ ἀπειλῆτε ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἔχετε, καὶ νὰ παύσητε ποιοῦντες τοῦτο.

§112ΣΤΑΗΣ. Οὐδὲ ἠπείλησα, οὐδὲ νομίζω ὅτι ἐμπρέπει εἰς οἱονδήποτε ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ νὰ ἀπειλῇ, διότι ἐνταῦθα δὲν ἐπιτρέπεται οὐδὲ ἀπειλή, οὐδὲ ὑπαινιγμός τις ἀπειλῆς. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἀπειλήσῃ ἐμὲ, ἰσχυρίσθη ὅτι ἐγὼ ἀπειλῶ, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐκεῖνος δύναται ἐλευθέρως νὰ ἀπειλῇ, οὐχὶ διότι ἡ πλειονοψηφία τοῦ ἔθνους ἀκολουθεῖ αὐτὸν, ἀλλὰ διότι τὸ παρελθόν του καὶ ἡ ἡλικία του ἐπιτρέπουσιν αὐτῷ νὰ ἀπειλῇ.

§113Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ οὐδέποτε ἠπείλησά τινα.

§114ΣΤΑΗΣ. Καὶ ταῦτα ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὸν ὁποῖον πάντοτε μετὰ σεβασμοῦ ὄχι μόνον ὡμίλησα, ἀλλὰ καὶ προσηνέχθην. Ἀλλὰ ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζῃ ὅτι ἐπῆλθεν ἡ στιγμή, καθ’ ἣν πρέπει νὰ ἐγερθῇ ταραχή τις, ἵνα κερδήσῃ τὸ ζήτημα, ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ στιγμή. Ἀλλ’ ἡ πάροδος τοῦ χρόνου νομίζω ὅτι ἐπιβάλλει εἰς πάντας νὰ τρέψωμεν τὴν συζήτησιν καὶ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ θέμα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἴμεθα πρόθυμοι, ἵνα αὔριον συνεχίσωμεν τὴν περὶ συμβιβασμοῦ συζήτησιν· ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν ταύτην, ὁ χρόνος θὰ παρέλθῃ ἐπὶ ματαίῳ.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο πρότασις νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν...

§116Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀνθίσταμαι κατὰ τῆς προτάσεως. Ὅταν ὑπάρχῃ ἐπερώτησις, πρέπει νὰ ἐξαντληθῇ. Εὐθὺς δ’ ὡς κλείσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, τότε ἔρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐσαφηνίσθησαν αἱ προθέσεις αὐτοῦ. Δὲν πρόκειται νὰ φεισθῶμεν τοῦ χρόνου, διότι ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα παρὰ τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν Κυθήρων καὶ Λοκρίδος, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ περαιτέρω ἔρευνα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ συμβιβασμοῦ, εἰσέλθωμεν δὲ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐπάγεται οἰκονομίαν χρόνου. Κατὰ τὰς δηλώσεις ὅμως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρόθεσις αὐτοῦ εἶναι νὰ κλείσῃ ὅπως δήποτε ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ συμβιβασμοῦ· εἶπε δὲ, διὰ νὰ δικαιολογηθῇ, ὅτι δὲν εἶναι τακτικὸν, χωρὶς νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις αὕτη, νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δὲν γνωρίζω διατὶ ἀναγκαίως πρέπει νὰ κλείσῃ ἡ προκειμένη συζήτησις, ἀφοῦ μάλιστα μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδεμία ἐπ’ αὐτῆς πρότασις ὑπεβλήθη. Φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι ἡ τακτικὴ, ἣν μετέρχεται ἡ Κυβέρνησις, δὲν θὰ συντομεύσῃ τὴν συζήτησιν, ὅσον καὶ ἄν θέλῃ νὰ ἐμποδίζῃ τοὺς σκοποῦντας ν’ ἀγορεύσωσι, διότι εἰς τὸ πνεῦμα τῶν Βουλευτῶν τῆς πλειοψηφίας καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τῶν Βουλευτῶν τῆς μειοψηφίας, ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν παρισταμένων ἐνταῦθα, μένουσιν ἐντετυπωμέναι ὡρισμέναι καταγγελίαι, ἐκτοξευθεῖσαι κατὰ τῆς πολιτείας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν δ’ ἐφείδετο πράγματι τοῦ χρόνου, ἐὰν δὲν εἶχε μόνον τὴν πρόθεσιν νὰ κλείσῃ ὅπως–ὅπως τὴν συζήτησιν, διότι δὲν τῷ συμφέρει, ἤθελε λάβει τὸν λόγον καὶ λύσει τὰς ἀπορίας, τὰς γεννηθείσας εἰς τὸ πνεῦμα παντὸς ἐκ τῶν καταγγελιῶν τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀποκρούων τὰς κατὰ τῆς πολιτείας του διατυπωθείσας μομφάς. Αἱ ἀπορίαι αὗται εἶναι τρεῖς. Εἶναι ἡ ἀπορία ἡ γεννηθεῖσα ἐκ τῆς παραβολῆς τῶν προτάσεων τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους καὶ τὰ κομιτάτα, πρὸς τὰς ἐγγραφὰς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ὡς πρὸς τὰ ποσοστὰ τῆς ὁδοποιΐας. Ἐνῷ δὲ κατηγορεῖτο πρὸ ὀλίγου παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Παρνασσίδος, ὡς διαχειριζόμενος τοὺς ἀριθμοὺς λαθροχειρικῶς, ἔχομεν δύο ἐπίσημα κείμενα ἀλληλαναιρούμενα, καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν κειμένων, ὅσον καὶ ἂν θέλῃ νὰ λέγῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν συμφέρει ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ συμβιβασμοῦ, διότι δῆθεν ζημιοῦνται ἐντεῦθεν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ὀφείλει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Ὀφείλει νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ, καὶ νὰ ἐξηγήσῃ πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν τὴν ὑποστηρίζουσαν αὐτὸν καὶ πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν, τοῦ ὁποίου τὰ συμφέροντα σήμερον διαχειρίζεται, πῶς ἀνεγράφησαν ἐν τῇ ἐκθέσει τῇ ἐπισήμῳ, τῇ ἀνακοινωθείσῃ πρὸς τὰ κομιτάτα διὰ τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος, πῶς ἀνεγράφησαν ἐννέα ὅλα ἑκατομμύρια ἐκ ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας μὴ ἀποδοθέντων, καὶ πῶς ἐν τῷ ἐπισήμῳ σημειώματι τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, τῷ κατατεθέντι παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ποσοστὰ ταῦτα, τὰ κατὰ τὰς προτάσεις πρὸς τοὺς δανειστὰς ἀνερχόμενα εἰς ἐννέα ἑκατομμύρια, ἀναγράφονται ὡς ἀνερχόμενα μόνον εἰς 800,000. Ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, δὲν πρόκειται περὶ προτάσεων ἢ περὶ γνωμῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ζημιώσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, πρόκειται περὶ ἀριθμῶν, καὶ ζητεῖται πῶς καὶ τίς τὴν διαφορὰν ταύτην εἰς ἐπισήμους πίνακας κατέστησεν· ὁ Βουλευτὴς Παρνασσίδος, ἢ ὁ συντάξας τὸ κείμενον τῶν προτάσεων τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὰ κομιτάτα, καὶ τὸ Γεν. Λογιστήριον, τὸ συντάξαν καὶ ὑποβαλὸν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοὺς ἀριθμοὺς τούτους; Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ἓν τῶν σημείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις, διότι ἀρνούμενος ταύτας ἀρνεῖται καθῆκον ἐπιτακτικὸν καὶ πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὸν τόπον, τοῦ ὁποίου ἐκπροσωπεῖ τὰ συμφέροντα. Ἕτερον σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, χωρὶς ἐντεῦθεν κατ’ ἐλάχιστον νὰ θίξῃ τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ, εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν δωρεὰν, ἥτις γίνεται πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους, καθόσον οὗτοι ἤθελον ἀναλάβει νὰ καταβάλωσι πρὸς τὸ Δημόσιον τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν πρὸς πληρωμὴν τοῦ χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἢ τοῦ ἐκ προκαταβολῶν. Δίδεται πρόσθετος ἀμοιβὴ πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους διὰ τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἀλλ’ ἐν ταῖς προτάσεσι ταῖς συνταχθείσαις μετὰ τοσαύτης λεπτομερείας, δὲν βλέπομεν πόθεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ νέου δανείου θὰ λάβῃ τὸ χρηματικὸν τοῦτο ποσόν. Οἱ πόροι ἡμῶν εἰσιν ὡρισμένοι· ἔχομεν 67 ἑκατομμύρια διὰ τὴν διοίκησιν, 21 ἑκατομμύρια διὰ τὸ δημόσιον χρέος. Πόθεν θὰ λάβῃ τὸ 1,300,000, ὅπερ προσφέρει ἡ Κυβέρνησις εἰς τοὺς ὁμολογιούχους; Εἶναι καὶ τοῦτο σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ἂν δὲν θέλῃ νὰ παραλείψῃ τὸ καθῆκον, ὅπερ ἔχει πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὸν τόπον, ὀφείλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Τρίτον σημεῖον εἶναι τὸ ἀποβλέπον εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν. Πῶς κατώρθωσε τὰς δαπάνας τῆς Διοικήσεως ν’ ἀναβιβάσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς 67,000,000, ἐνῷ αὗται εἶναι 62,000,000; Μὴ ἐξηγούμενος ἐπ’ αὐτῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεικνύει ἓν καὶ μόνον, ὅτι αἱ βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει τὸν συμβιβασμὸν, εἶναι ἐντελῶς πλημμελεῖς, σπεύδων δὲ νὰ κλείσῃ τὴν συζήτησιν, χωρὶς νὰ ἐξηγήσῃ τὰ πλημμελῆ ταῦτα τῶν προτάσεων αὑτοῦ, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ὑπῆρξεν εἰλικρινὴς, ὅπερ πολὺ φοβοῦμαι ὅτι θὰ καταλογισθῇ ἀργὰ ἢ ταχέως εἰς βάρος τῆς χώρας.

§118Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος γνωρίζω ὅτι ἀσχολεῖται περὶ τὴν ἔρευναν τῶν λογαριασμῶν τοῦ Κράτους, ἀπορῶ πῶς ἠδυνήθη νὰ ἐκφέρῃ γνώμην καὶ νὰ ποιήσηται μάλιστα χρῆσιν χαρακτηρισμῶν βαρέων, νὰ χαρακτηρίζῃ λαθροχειρίαν καὶ νὰ ἀποδίδῃ αὐτὴν εἴτε εἰς τὸν Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος εἴτε εἰς ἐμὲ, πρὶν ἢ ἐρευνήσῃ αὐτὸς ὁ ἴδιος καὶ πεισθῇ, ἐὰν πράγματι τὰ ἔσοδα τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα εἰσέπραττε τὸ Δημόσιον, τὰ ἀπέδιδεν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἐν ὅσῳ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ὑπῆρχε λειτουργοῦν. Δὲν λαμβάνει τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, διὰ νὰ ἴδῃ, ἐὰν ἀπεδίδοντο τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰς τὸ ταμεῖον αὐτό; Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους 1888, ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους 1889, ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους 1890, ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους 1891 ἦσαν δημοσιευμένοι ὅταν ἐγράφοντο αἱ ὁδηγίαι, δὲν ἦσαν δημοσιευμένοι μόνον οἱ ὁριστικοὶ ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1892 καὶ 1893, ὑπῆρχον ὅμως οἱ προσωρινοὶ ἀπολογισμοί. Ἀναδιφήσατε τοὺς ἀπολογισμοὺς αὐτοὺς, διὰ νὰ ἴδητε ἂν ἀπεδίδοντο εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα εἰσέπραττε τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τοῦ πόρου τῆς ὁδοποιίας. Μόνον κατὰ τὸ ἔτος 1891 θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἀπεδόθη τὸ ποσὸν τοῦτο, κατὰ πάντα δὲ τὰ ἄλλα ἔτη ἢ ἀπεδίδοντο ὀλίγα τινά, ἢ τὰ ἡμίση, ἢ τὰ ⅖, οὐδέποτε ὁλόκληρον τὸ ποσόν. Καὶ τοῦτο εἶναι λαθροχειρία! Καὶ πρὶν ἢ πεισθῆτε ὅτι δὲν ἔχουσιν οὕτω τὰ πράγματα, ἀποδίδετε χαρακτηρισμοὺς τοιούτους μετὰ τοσαύτης εὐκολίας, ὑμεῖς, ὅστις παρίστασθε ἡγέτης πολιτικοῦ κόμματος! Καὶ ποῖον συμφέρον ὑπῆρχεν, ἵνα εὐκολύνῃ ἢ ἵνα δυσχεράνῃ τὰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ ἡ ἀφαίρεσις ἀπὸ τὰ ἔξοδα τῆς ὁδοποιίας, ἡ προσθήκη εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους τῶν εἰσπραχθέντων ὑπὸ τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα παρέλιπε νὰ πληρώσῃ, τὰ ὁποῖα δεικνύουσι τὸν ἀληθῆ κατάλογον τῶν ἐξόδων; Ἐὰν παρέλειπον τὴν μνείαν ταύτην, ἤθελον παραστήσει, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ἦσαν ὀλιγώτερα τῶν πραγματικῶν, ἐπὶ ζημίᾳ ἴσως τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπὶ ἀποπλανήσει τῶν δανειστῶν. Νομίζετε ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἐπιτρέπει τοῦτο; Αὐτὸ ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Βουλευτὴν Παρνασσίδος νὰ φρονῇ· ἀλλὰ μήπως τινὲς ἐξ ὑμῶν τὸν αὐτὸν ἰσχυρισμὸν δὲν προεβάλατε ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσέπραττε μὲν τὰ ἔσοδα τῆς ὁδοποιίας ἐκ τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους οἱ νόμοι προώρισαν διὰ τὴν ὁδοποιίαν, δὲν ἀπέδιδεν ὅμως ταῦτα; Ταῦτα εἶναι κοινῶς γνωστά, βεβαιούμενα διὰ τῶν ἐπισήμων ἀπολογισμῶν, καὶ διὰ τῶν προσωρινῶν ἀπολογισμῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μετέβη καὶ εἰς ἄλλο θέμα. Τὸ θέμα τοῦτο συνδέεται μετὰ τῶν διαπραγματεύσεων· δὲν εἶναι ἀλλότριον, ὡς εἶναι τὸ θέμα τῶν ἐσόδων τῆς ὁδοποιίας, καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι ἐποιησάμην δωρεάν! Ἐγὼ δὲν εἶχον καθῆκον νὰ συγκρατήσω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κραναίας ὁρμῶντα εἰς κατωφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ παρασύρῃ τὴν Βουλήν, νομίζω μάλιστα ὅτι προσέφερον ὑπηρεσίαν εἰς αὐτὸν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κραναίας, παρακαλέσας αὐτὸν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς σελίδος ἐκείνης τοῦ φυλλαδίου ἐν τῷ συμφέροντι αὐτοῦ· διότι, ἐὰν δὲν προεχώρει, καὶ ἐσταμάτα ἐκεῖ, δικαίως ἤθελεν ὑποληφθῆ ὑπὸ τῶν γνωριζόντων τὰ πράγματα, ὅτι δὲν ἦτο ἀκριβὴς περὶ τὴν παράστασιν τῶν πραγμάτων. Καὶ δὲν συμφέρει εἰς αὐτὸν, νέον ἄνδρα, τοιαύτη νὰ σχηματισθῇ περὶ αὐτοῦ γνώμη. Λοιπὸν τὸν προέτρεψα νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν, διὰ νὰ ἴδῃ, ὅτι ἡμεῖς διὰ τῶν ὁδηγιῶν, τὰς ὁποίας ἐδώσαμεν εἰς τοὺς πρέσβεις, ὡδηγοῦμεν αὐτοὺς νὰ ὑποδείξωσιν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν κομιτάτων, ὅτι, ἐὰν ἤθελον ἀναλάβει αὐτοὶ τὰ ἔξοδα δανείου 30 ἑκατομμυρίων, ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν προκαταβολῶν καὶ τῶν μεταλλικῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἠθέλομεν εὑρεῖ τρόπον νὰ ἔχωμεν τὸ ἀπαιτούμενον χρεωλύσιον ἐν τῷ συνδυασμῷ, τὸν ὁποῖον ἐπροτείναμεν, διότι ὑπενθυμίζομεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι τότε δὲν ἠθέλομεν πλέον πληρόνει τοὺς τόκους, τοὺς ὁποίους πληρόνομεν εἰς προσωρινὰ δάνεια, οὐδὲ τοὺς τόκους τοὺς ὁποίους πληρόνομεν διὰ τὰ εἰς μεταλλικὸν χρέη τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 1,025,000. Ὑπεδεικνύομεν ὅτι ἠθέλομεν ἔχει τὰ ⅖ τῆς διαφορᾶς, τὰ δὲ ⅗ τῆς διαφορᾶς ἀπετέλουν ποσὸν ἐπαρκὲς καὶ διὰ τοὺς τόκους καὶ διὰ τὰ χρεωλύσια τοῦ ποσοῦ τῶν 30 ἑκατομμυρίων. Ἐὰν, Κύριοι, δὲν θέλετε νὰ κατανοήσητε τὰ πράγματα, ἐγὼ βεβαίως δὲν σκοπῶ νὰ ἀναλάβω τὴν διδασκαλίαν· ἐπειδὴ ὅμως ὑπάρχουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰ ἀγνοοῦσι, καὶ δεικνύουσιν ὅτι δὲν τὰ ἐννοοῦσιν, ἠθέλησα ν’ ἀποκαλύψω αὐτοὺς ὅτι τὰ ἐννοοῦσιν, ἀλλ’ ἀποκρύπτουσι τὴν ἀλήθειαν. Αὐτὰ εἶναι τὰ μεγάλα θέματα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται. Ἐγὼ ἀνήγγειλα, ὅταν ἐπροτάθη ἡ ἐπερώτησις, ὅτι δὲν νομίζω ἐμαυτὸν ὑπόχρεων νὰ δώσω οὐδεμίαν διασάφησιν δι’ ὑπόθεσιν ἀφορῶσαν τὸν συμβιβασμὸν, διότι δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχουσι γεγονότα πρὸς συζήτησιν. Εἰς τὴν Βουλὴν κατέθηκα δύο ἔγγραφα, τὰς ὁδηγίας καὶ τὸ σχέδιον τοῦ συμβιβασμοῦ, διὰ νὰ δώσω πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, οὐχὶ διὰ νὰ προκαλέσω τὸν ἔλεγχον αὐτῶν· διότι, ἐν ὅσῳ δὲν ἔχω γνῶσιν ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις διεκόπησαν ὁριστικῶς, ὀφείλω νὰ μὴ προκαλέσω συζήτησιν δημοσίαν, καὶ μάλιστα ἐν Κοινοβουλίῳ, διότι αἱ συζητήσεις αὗται δύνανται νὰ βλάψωσι. Μήπως νομίζετε, ὅτι τὰ λεχθέντα δὲν βλάπτουσι; Νομίζετε ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀστόχως διεξήγαγε τὰς διαπραγματεύσεις, δὲν ἐξασθενοῦσιν αὐτήν; Καὶ νομίζετε ὅτι αἱ παραστάσεις ὅτι εἶναι πολλὰ ἢ ὀλίγα ὅσα προέτεινεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς, δὲν ἐξασθενίζουσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰς μελλούσας διαπραγματεύσεις της; Διὰ τοῦτο εἶχον καθῆκον νὰ καταστήσω τὴν Βουλὴν ἐν γνώσει, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιλάβηται τῆς συζητήσεως. Ἐπειδὴ οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐδήλωσαν ὅτι θὰ ἐπιλάβωνται τοιαύτης συζητήσεως, προανήγγειλον ἐγὼ, ὅτι δὲν θέλω ἀναμιχθῆ παντάπασι, καὶ ἐὰν γεγονότα μηδεμίαν ἔχοντα σημασίαν, καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἐπίσημον γνῶσιν ἔχει, προβάλλωνται, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης προέβαλε δημοσίευμα εἰς Γερμανικὴν ἐφημερίδα, ἢ εἰς τὸν «Οἰκονομολόγον τοῦ Λονδίνου», καὶ ἔφερε κρίσεις. Δὲν γνωρίζετε εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι ἡ δημοσιογραφία ὅταν πρόκειται περὶ χρηματιστικῶν ὑποθέσεων; Καὶ νομίζετε ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ ἐπηρεάζωνται ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διαθέτουσι κεφάλαια, καθ’ ὃν χρόνον τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον μόλις ἐδαπάνησεν 800 δραχμάς; Ἢ νομίζετε ὅτι εἶναι σοφία μεγάλη νὰ λέγητε ὅτι πρέπει νὰ τελειώσῃ ὁ συμβιβασμός; Ἀλλὰ πρέπει νὰ τελειώσῃ ὡς πρέπει νὰ τελειώσῃ. Καὶ νομίζετε ὅτι αὐτὴ ἡ ἀνυπομονησία ὅτι ὁ συμβιβασμὸς πρέπει νὰ τελειώσῃ, νομίζετε ὅτι δὲν περιβάλλει μὲ δύναμίν τινας, καὶ μὲ ἀσθένειαν ἄλλους; Διὰ τοῦτο δὲν ἠθέλησα νὰ ἀναμιχθῶ· ὅταν ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, εἶπέ τινα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ὀρθὰ, καὶ ὅταν ἄλλος ἀπέδιδεν αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν βάσιμοι, διέκοψα αὐτοὺς ἀπὸ τὰς παραπλανήσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβησαν.

§119ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς τῶν ἀγορευσάντων μέχρι τοῦδε ἐκ τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἰσχυρίσθη, ὅτι πρέπει ὁ συμβιβασμὸς νὰ περατωθῇ οὐχὶ ὅπως πρέπει, οὐδεὶς ἰσχυρίσθη, ὅτι πρέπει ὁ συμβιβασμὸς νὰ στηριχθῇ ἐπὶ ὅρων μὴ συμβιβαζομένων πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Δὲν ἐννοῶ κατὰ τίνα τρόπον δύνανται νὰ παραβλάψωσι τὰς διεξαγομένας διαπραγματεύσεις αἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσεις, αἵτινες περιωρίσθησαν εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πεπραγμένων. Εἶχον ἄλλως τε δικαίωμα νὰ πράξωσι τοῦτο, οὐ μόνον διότι ἐπρόκειτο περὶ διαχειρίσεως ἐντολῆς δοθείσης εἰς τὴν Κυβέρνησιν παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ καὶ διότι νομίζομεν, ὅτι ἡ συζήτησις περὶ τοῦ τρόπου καὶ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως προσφέρει πολύτιμον ὑπηρεσίαν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἐν τῷ μέλλοντι ἐξακολουθήσει τὰς τοῦ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις. Ἀγορεύων πρὸ ὀλίγου, ἐξέφρασα τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θέλει μείνῃ ἀμέτοχος ἐν τῇ συζητήσει ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι αἱ παρ’ αὐτοῦ δοθησόμεναι ἐξηγήσεις δύνανται νὰ ἄρωσιν ἀπορίας, αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν ἐκ τῶν περιπετειῶν τῶν διαπραγματεύσεων. Ἠναγκάσθη ἐπὶ τέλους ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς νὰ λάβῃ τὸν λόγον’ ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι διὰ τῆς εὐστροφίας, ἡ ὁποία τὸν διακρίνει, ἠδύνατο νὰ ἀναιρέσῃ ἀριθμοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐξήχθησαν ἀπὸ ἐπίσημα κείμενα. Ὑπέλαβεν, ὅτι ἦτο δυνατόν, ἀπέναντι τῶν ἀμειλίκτων ἀριθμῶν, νὰ κατισχύσῃ ἡ εὐστροφία τῶν λόγων του. Ἐδῶ ἔχομεν δύο ἐπίσημα κείμενα, ἔχομεν τὰς ὁδηγίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς τρεῖς πρεσβευτὰς ἐν Λονδίνῳ, Παρισίοις καὶ Βερολίνῳ, ἐν ταῖς ὁποίαις, ἐπειδὴ ἠκολούθησε τὸ σύστημα νὰ παριστάνῃ ὁποῖα ὑπῆρχον ἐν τῷ παρελθόντι τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως, ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς ἀνεγράφοντο, νὰ προσθέσῃ καὶ ὅσα δὲν εἶχον ἀποδοθῆ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, ῥητῶς δὲ ἀνέφερον, ὅτι ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1892 δὲν ἀπεδόθη οὐδὲ λεπτὸν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας. Εἰσεπράχθησαν, κατὰ τὰς ὁδηγίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τοὺς ἡμετέρους πρέσβεις, ἐξ ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1892 τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας δραχ. 4,500,000, δὲν ἀπεδόθη δὲ εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο οὐδὲ λεπτόν. Κατὰ τὰς αὐτὰς ὁδηγίας, ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1889 κατεκρατήθησαν 3,248,325, καὶ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1890 ἐκρατήθησαν δραχ. 1,545,477, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 9,293,803. Ὡς δὲ ἔλεγον ἀγορεύων, ἐπειδὴ μοὶ ἐγεννήθη ἀμφιβολία, ἐὰν ἦτο δυνατὸν τοιαῦτα ποσὰ νὰ μὴ ἀπεδόθησαν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, προὐκάλεσα δι’ ἐπερωτήσεως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ στείλῃ ἐπίσημον τοῦ Λογιστηρίου κατάστασιν τῶν εἰσπραχθέντων ποσοστῶν, ἐμφαίνουσαν τὰ καθυστεροῦντα ποσοστὰ καὶ τὰ ἀποδοθέντα. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, εἰσεπράχθησαν κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1889 δικαιώματα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας ἐκ δραχ. 2,379,860 καὶ 73 ἑκατοστῶν, ὁλόκληρον δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπεδόθη εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπεδόθη δι’ εἰδικῆς πιστώσεως, καταλογισθείσης εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1892...

§120Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιίας, τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1889, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπεδόθησαν ἐν ὅλῳ κατὰ τὸ 1889 εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, εἰς λογαριασμὸν τοῦ ὁποίου εἶχον εἰσπραχθῆ, σκοπὸς ἦτο νὰ ἐξακριβωθῶσι τὰ ἀληθῆ ἔξοδα τοῦ 1889. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων δὲν εἶχον ἐγγραφῆ πάντα τὰ εἰσπραχθέντα ἔσοδα εἰς λογαριασμὸν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, διότι δὲν εἶχον πάντα ἀποδοθῆ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας· ἑπομένως τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ποσὸν τῶν ἐξόδων τοῦ 1889 δὲν παριστᾷ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀναγκαίως ἔδει νὰ γείνωσι κατὰ τὸ 1889· ἀλλ’ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ εὑρεθῇ τὸ ἀληθὲς ποσὸν τῶν ἐξόδων τοῦ 1889. Αὐτὸ ἐχαρακτηρίσατε λαθροχειρίαν;

§121ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι εἶναι λαθροχειρία. Ἡ παρατήρησις, ἣν ὑπεβάλετε, ἤθελεν εἶσθαι ὀρθὴ, ἐὰν εἰς τὰς ὁδηγίας σας πρὸς τοὺς πρεσβευτὰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ἀνεγράφετε, ἢ προσετίθετε τὰ πληρωθέντα εἰς βάρος αὐτῆς 2,379,860. Ἀλλ’ ὑμεῖς, ἐνῷ εἰς βάρος τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1889 προσθέτετε, λόγῳ μὴ ἀποδοθέντων εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας εἰσπράξεων, τὸ ποσὸν δραχ. 3,248,325 (ἀντὶ τῶν πράγματι εἰσπραχθεισῶν δραχ. 2,379,860), δὲν ἀφαιρεῖτε τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1892. Πῶς δύνασθε, ἐρωτῶ, νὰ προσθέσητε εἰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1889 ποσὸν ἀναγραφὲν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1892; Ἐν ταῖς ὁδηγίαις ὑμῶν πρὸς τοὺς πρέσβεις ἀναγράφετε ὡς ποσοστὸν ἀνῆκον εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1892 τὸ ποσὸν τῶν 4,500,000, ὡς μὴ ἀποδοθὲν καὶ ὡς καταλογιστέον εἰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως ταύτης. Ἐκ τῆς καταστάσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ἐκαθαρίσθη ὡς ποσοστὸν ἀνῆκον εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας τὸ ποσὸν δραχ. 4,075,711, ἀπεδόθησαν δ’ ἐκ τούτων, διαρκούσης τῆς χρήσεως, δραχ. 2,954,522, καὶ ὑπελείφθησαν δραχ. 1,121,189, διότι κατὰ τὸ 1892 ἐπῆλθεν ἡ κατάργησις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἐγὼ στηρίζομαι εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Λογιστηρίου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκαθαρίσθησαν τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἀπεδόθησαν διαρκούσης τῆς αὐτῆς χρήσεως. Αἱ προτάσεις ὅμως αἱ πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους ἀναγράφουσιν ὡς ὀφειλόμενον παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου τὸ ποσὸν 4,500,000. Μετεβάλετε ἄρα ἀσκόπως τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν, καὶ ὑπεπέσατε εἰς ἀνακριβείας καὶ εἰς λάθη, ἥκιστα ἁρμόζοντα εἰς τόσῳ σπουδαίαν ἐπίσημον ἀνακοίνωσίν σας, ἥτις ἐπρόκειτο νὰ ἀνακοινωθῇ καὶ ἀνεκοινώθη εἰς τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ πιστωτὰς τοῦ Κράτους. Ὡς πρὸς τὸ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1890 ἀπομεῖναν ἐκκρεμὲς ποσὸν, εἶπον ἤδη, ὅτι, ἂν παρέμεινε τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκκρεμὲς, τοῦτο ὀφείλεται εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διεχειρίσθησαν τὰ κοινὰ κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως τοῦ 1890. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἑτέρου θέματος νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ δώσω ἐξηγήσεις, διότι καὶ ἐκεῖ παρεδέχθην μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας Βουλευτοῦ, ὅτι, ὅπως ἔχουσιν αἱ ὁδηγίαι, ἐδίδετο πράγματι δωρεὰ πρὸς αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ τῶν τόκων τὸ ποσὸν τοῦ τόκου, ὃν ὑφίσταται νῦν τὸ Κράτος ἐκ τῶν εἰς χρυσὸν προσωρινῶν δανείων. Ἐκ τῶν ὁδηγιῶν δὲν φαίνεται ἀκριβῶς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου προέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἡ παραχώρησις αὕτη ἐγίνετο εἰς τοὺς ὁμολογιούχους ἐπὶ τῷ ὅρῳ νὰ χορηγήσωσιν οὗτοι τὸ δάνειον· διότι ἰδοὺ πῶς ἔχουσιν αἱ ὁδηγίαι (ἀναγινώσκει): «Διὰ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θέλομεν συνομολογήσει, θέλομεν ἐξοφλήσει τά τε προσωρινὰ εἰς χρυσὸν χρέη καὶ τὰ εἰς μεταλλικὸν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέη πρὸς τὰς Τραπέζας. Τὰ δύο δὲ ταῦτα ποσὰ ἀνέρχονται εἰς φρ. 1,025,462, θέλει δὲ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο προστεθῆ εἰς τὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν εἰς χρυσὸν δανείων 10,103,499, ἀναβιβασθῇ δὲ τὸ ποσὸν αὐτῶν εἰς 11,128,961. Ὁ δὲ τόκος θέλει ἑπομένως αὐξήσει ἀπὸ 1¾ τοῦ ¼% εἰς 2% καὶ πλέον ἐπὶ τοῦ ὀνοματικοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου, τοῦ πράγματι καταβληθέντος ὑπὸ τῶν δανειστῶν, εἰς 3 μεῖον ποσοῦ τινος». Οὐδαμοῦ τῶν ὁδηγιῶν λέγετε, ὅτι προεκαλοῦντο οἱ ὁμολογιοῦχοι νὰ χορηγήσωσι τὸ δάνειον, τὸ ἀπαιτούμενον πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν τούτων, ἄνευ τόκου ἢ χρεωλυσίου. Ἀλλὰ, καὶ ἐὰν τοῦτο ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένον, ἐρωτῶ, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι κεφαλαιοῦχοι, χορηγοῦντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν δάνειον δωρεὰν ἢ μόνον πρὸς 1%; —διότι ἡ Κυβέρνησις πληρόνει διὰ τὸ ποσὸν τῶν 16 ἑκατομμυρίων, ἅτινα ὀφείλονται εἰς τὴν Τράπεζαν ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, 1%. — Ἐπρόκειτο νὰ προσφέρωσι 30 ἑκατομμύρια, ἵνα ἐξοφληθῶσιν αἱ προκαταβολαὶ, ἤτοι τὰ προσωρινὰ δάνεια εἰς χρυσὸν, ἐκ φρ. 14,000,000 καὶ τὸ εἰς χρυσὸν χρέος τοῦ Κράτους ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ πρὸς τὰς Τραπέζας ἐκ φρ. 16,000,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ φρ. 30 ἑκατομμύρια. Ἵνα εὑρεθῶσι κεφαλαιοῦχοι χορηγοῦντες τὸ δάνειον τοῦτο, ὁ ἡμέτερος προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ἔδει νὰ ἐπιβαρυνθῇ μ’ ἐνιαυσίαν δόσιν ὑπὲρ τὰ 2,000,000 φράγκων. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι αὐτοὶ ἤθελον καρπωθῆ τὰς ἄλλας ὠφελείας· διὰ τοῦτο οὐδεμίαν ποιοῦνται μνείαν αὐτῆς τῆς δωρεᾶς, διότι πράγματι οὔτε κατὰ νοῦν εἶχον ὅτι ἠδύνατο νὰ χορηγηθῇ τοιοῦτον δάνειον ἀτόκως. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ γινώσκομεν, τί εἶχε κατὰ νοῦν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτε συνέταττε τὰς πρὸς τοὺς πρέσβεις ὁδηγίας του· ἡμεῖς ἀντιλαμβανόμεθα αὐτῶν, ὡς εἶναι γεγραμμέναι. Ὅσοι γινώσκουσι τὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν, δὲν δύνανται νὰ ἑρμηνεύσωσιν ἄλλως τὸ κείμενον Μεθ’ ὅλην τὴν εὐγλωττίαν, ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς μετεχειρίσθη, νομίζω, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ ὀλισθηροῦ ἐδάφους, εἰς τὸ ὁποῖον ἐξώκειλε, τοιούτους ἀριθμοὺς ἀναγράφων, εἰς τοιαῦτα πορίσματα ἐρχόμενος καὶ εἰς τοιαύτην σύγχυσιν ὑποπίπτων.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερος τὸν λόγον;

§123ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ μὲ ἐγγράψητε πρῶτον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δέκα ἐγγεγραμμένοι.

§125ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λοιπὸν ἑνδέκατον.

§126ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπροτάθη, κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναβολή.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§128ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἀλεξ. Μ. Κανάρη καὶ Κ. Χατζηπέτρου, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 112. Ἐκ τούτων 108 εἶπον Ὄχι καὶ 4 εἶπον Ναί. Κατ’ ἀκολουθίαν ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς. Ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ἀγγελόπουλος κατέθηκε τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ἡ Βουλὴ, μὴ συμμεριζομένη τὰς περὶ τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων ἐξενεχθείσας ἐπικρίσεις, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§131ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ Ἑλλὰς, Κύριοι, περιελθοῦσα ἅπαξ, δι’ οὓς πάντες γινώσκομεν ἤδη λόγους, εἰς ἀνικανότητα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὑτῆς ἀπέναντι τῶν πιστωτῶν της, ὤφειλεν ἓν ἐκ τῶν δύο νὰ πράξῃ, ἢ νὰ ζητήσῃ ἀναβολὴν τῶν πληρωμῶν της τοῖς μετρητοῖς ἐπί τινα χρόνον, ἕως οὗ τακτοποιοῦσα τὰ οἰκονομικά της ἴδῃ, τί ἦτο εἰς θέσιν νὰ προσφέρῃ πρὸς τοὺς δανειστάς της, ἢ νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς ἀναστολὴν τῶν πληρωμῶν, μέχρις οὗ καλοῦσα τούτους εἰς διαπραγματεύσεις συνωμολόγει πρὸς αὐτοὺς συμβιβασμόν. Ἡμεῖς, Κύριοι, κληθέντες ἐν ἔτει 1893 ὑπὸ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, καὶ εὑρόντες τὸ Κράτος ἐν ἀνικανότητι πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του, ὁμολογῶ ὅτι ἐνομίσαμεν ἐπιβεβλημένον εἰς ἡμᾶς ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν πρώτην τῶν ὁδῶν τούτων. Τὸ Στέμμα, θέλον νὰ γείνῃ ἡ τελευταία εἰλικρινὴς καὶ ἔντιμος ὑφ’ ἡμῶν ἀπόπειρα, ὅπως διασώσωμεν κατὰ τὴν κρίσιμον ἐκείνην στιγμὴν ὅ,τι ἦτο ἔτι δυνατὸν νὰ διασωθῇ ἐκ τοῦ ἐπαπειλοῦντος ἡμᾶς οἰκονομικοῦ ναυαγίου, ἔγνω, ἐπὶ τῇ αὐτοβούλῳ ἀποχωρήσει ἐκ τῶν πραγμάτων τοῦ Ὑπουργείου Τρικούπη, νὰ καλέσῃ εἰς τὴν ἀρχὴν ἡμᾶς, οἵτινες εἴμεθα ἀνέκαθεν κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τῆς ἐκ παντὸς τρόπου καὶ ἀντὶ πάσης θυσίας διασώσεως ἀλωβήτου τῆς τιμῆς τοῦ Κράτους ἐκ τοῦ στίγματος τῆς χρεωκοπίας. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δὲν θὰ ἐκαλούμεθα ἡμεῖς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες πρὸ πολλοῦ ἐνόμισαν ὅτι ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτοὺς ν’ ἀναπετάσωσι τὴν σημαίαν τῆς χρεωκοπίας, καὶ ὑπὸ ταύτην καὶ μόνην νὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὴν ἀρχήν. Τὸ πρόγραμμα, Κύριοι, ἡμῶν ἦτο ἀνέκαθεν νὰ προβῶμεν εἰς πάσας τὰς δυνατὰς οἰκονομικὰς μεταῤῥυθμίσεις, νὰ περικόψωμεν πᾶσαν περιττὴν δαπάνην ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κειμένης ὀργανικῆς ἡμῶν νομοθεσίας καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ῥιζικῆς αὐτῆς μεταῤῥυθμίσεως, νὰ προβῶμεν εἰς ῥιζικὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς ἀπηρχαιωμένης, τῆς ἀνίσου καὶ ἀδίκου ἐν πολλοῖς φορολογικῆς ἡμῶν νομοθεσίας, κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα τὴν αὔξησιν τῶν δημοσίων ἡμῶν προσόδων, καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις νὰ καταστήσωμεν ἀνελλιπῆ καὶ ἀπρόσκοπτον τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν διὰ διοικητικῆς καὶ νομοθετικῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ τε διοικητικοῦ καὶ τοῦ δικαστικοῦ αὐτῆς ἐλέγχου, καθιστώσης τοῦτον ζῶντα καὶ ἐνεργὸν ἐφεξῆς. Ἡμεῖς εἴχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ τοιούτου προγράμματος θὰ ἀνεδείκνυε τὸ Κράτος ἱκανὸν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἀκεραίαν τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του, χωρὶς νὰ προσφεύγῃ αὐτὸ ἑκάστοτε εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ἐκείνους συνδυασμούς, δι’ ὧν ἀναβάλλον πρὸς καιρὸν τὴν καταστροφὴν καθίστα αὐτὴν ὁσημέραι μεγαλειτέραν καὶ μᾶλλον ἀναπόδραστον. Διὰ τοῦτο ἐπηγγελλόμεθα τότε νὰ κυβερνήσωμεν ἡμεῖς τὴν Ἑλλάδα ἄνευ δανείων καὶ ἄνευ χρεωκοπίας. Ἀλλ’ ἐκλήθημεν, Κύριοι, εἰς τὴν Κυβέρνησιν καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ μὲν ταμεῖα τοῦ Κράτους ἦσαν σχεδὸν κενὰ, εἴχομεν δ’ ἐνώπιον ἡμῶν ληξιπροθέσμους αὐτοῦ ὑποχρεώσεις, ἀνερχομένας εἰς δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἰς χρυσόν. Τὴν κατάστασιν ταύτην ἐγινώσκομεν ἡμεῖς κάλλιστα, πρὶν ἢ ἀναλάβωμεν τὴν ἀρχήν. Ἐγινώσκομεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἤδη πρὸ οἰκονομικοῦ ναυαγίου, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἄλλοι ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο νὰ παραιτήσωσι τὴν ἀρχήν. Ἐγινώσκομεν ὅτι οὕτω πως δὲν παρείχετο εἰς ἡμᾶς ὁ καιρὸς, ἵνα ἐφαρμόσωμεν τὸ ἡμέτερον πρόγραμμα ἐν ὁμαλῇ τῶν πραγμάτων καταστάσει. Τί ἔπρεπε τότε νὰ πράξωμεν; Ἔπρεπε ν’ ἀποκρούσωμεν τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἐκλήθημεν ἐγκαίρως εἰς τοῦτο, ὡς εἶχόν τινες τὴν ἀφέλειαν ν’ ἀξιώσωσι τότε παρ’ ἡμῶν; Ἀλλ’ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν εἶναι πάντοτε κύριοι τῶν περιστάσεων, οὐδ’ ἐπιτρέπεται εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκλέγωσι τὴν εὐκαιρίαν, καθ’ ἣν ν’ ἀναδέχωνται τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτοὶ εἶναι στρατιῶται, ὡς τοιοῦτοι ὀφείλοντες νὰ ὦσιν ἕτοιμοι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν, ἵνα ἐπιτελέσωσιν ἐκ τῶν ἐνόντων τὸ καθῆκόν των, εὐθὺς ὡς ἡ πατρὶς καλέσῃ αὐτοὺς εἰς τοῦτο, ἀδιαφοροῦντες ἐὰν αἱ περιστάσεις ἦναι εὐμενεῖς ἢ δυσμενεῖς πρὸς τὴν τοιαύτην ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντος, ἀδιαφοροῦντες, ἐὰν πρόκειται οὕτω νὰ θυσιάσωσι τὴν δημοτικότητά των, ἐκκενοῦντες πικρὸν δι’ αὐτοὺς ποτήριον. Καὶ τὸ μόνον καθῆκον, ὅπερ εἴχομεν τότε νὰ ἐπιτελέσωμεν, ἦτο νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ μέτρον τῆς κεφαλαιώσεως τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλύτρου τῶν πλείστων ἡμῶν δανείων ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη, ὅπως ἐν τῷ μεταξὺ δοθῇ καιρὸς εἰς ἡμᾶς, ἵνα τακτοποιήσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, προβαίνοντες εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἡμετέρου προγράμματος, ἐξ οὗ θ’ ἀπεδεικνύετο, ἐὰν τὸ Κράτος θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἐπαναλάβῃ εἰς τὸ ἀκέραιον τὰς πληρωμάς του τοῖς μετρητοῖς, ἢ θὰ ἠναγκάζετο νὰ διακανονίσῃ αὐτὰς ἐκ νέου πρὸς τοὺς πιστωτάς του, ἐπὶ βάσει ὅμως ἀσφαλεῖ, ἐπὶ βάσει ἀποκλειούσῃ ἐν τῷ μέλλοντι νέον οἰκονομικὸν ναυάγιον. Εἰς τοιοῦτον μέτρον, Κύριοι, εἶχε προβῆ ἤδη πρὸ ἡμῶν ἄλλη τις χώρα, ἡ Ἀργεντίνη, ἥτις ὑπ’ αὐτὸ, χωρὶς νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐξέγερσιν καὶ τὰς διαμαρτυρίας τῶν δανειστῶν της, ἐπεῖδε μετ’ ὀλίγον τὴν ἀνάῤῥωσιν ἐπερχομένην εἰς τὰ οἰκονομικά της...

§132Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ μέτρον ἐκεῖνο τὸ ὠνομάζατε ὀλίγας ἡμέρας πρὶν ἀτιμίαν τῆς Ἀργεντινῆς Δημοκρατίας.

§133ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πλανᾶσθε. Νομίζω ὅτι ζητεῖτε ν’ ἀποδώσητε εἰς ἐμέ τι, τὸ ὁποῖον σεῖς ἴσως ἐπενοήσατε καὶ ἐγράψατε τότε.

§134Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς τὸ ἀπεδώκατε, καὶ εἶναι γραμμένα. Scripta manent.

§135ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀποκαλῶ ψεῦδος τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι ἐγὼ ἐχαρακτήρισα ὡς ἀτιμίαν τὸ μέτρον ἐκεῖνο...

§136Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι σεῖς, ἀλλὰ τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκετε.

§137ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. Διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι πᾶς ἄνθρωπος, ἔχων καθῆκον τιμῆς, δὲν δύναται ν’ ἀποκαλέσῃ ἄτιμον τὸν ὀφειλέτην, ὁ ὁποῖος, εὑρισκόμενος ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, ζητεῖ ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ παράτασιν προθεσμίας, ἕως ὅτου δυνηθῇ νὰ βάλῃ εἰς τάξιν τὰ οἰκονομικά του καὶ πληρώσῃ τοὺς πιστωτάς του, εἰ δυνατόν, εἰς ἀκέραιον.

§138ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Βουλευτὰ, μὲ συγχωρεῖτε; Ἐλέχθη μία φράσις, ἡ ὁποία εἶναι ἀρκετὰ προσβλητικὴ, ὥστε νὰ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ λάβω τὸν λόγον· διότι ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου βεβαίως εἰς ἐμὲ ἀπετείνετο, λέγων ὅτι τὸ μέτρον ἐκεῖνο ἐχαρακτηρίσθη ὑφ’ ἡμῶν ὡς ἀτιμία. Ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἀτιμία παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὤθουν εἰς χρεωκοπίαν τὴν χώραν καὶ παρ’ ὑμῶν (ἀποτείνεται πρὸς τὸν κ. Ἀγγελόπουλον), οἱ ὁποῖοι δημοσιογραφοῦντες ὑπεστηρίζετε τότε αὐτούς.

§139Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς ὑπέσχεσθε ὅτι ἠθέλετε κυβερνήσει, ἐὰν ἐκαλεῖσθε, ἄνευ δανείων καὶ ἄνευ χρεωκοπίας, καὶ ἤλθετε νὰ κυβερνήσητε διὰ δανείου καὶ διὰ τῆς χρεωκοπίας (θόρυβος).

§140ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν πρόκειται ἐδῶ νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1893, τότε θὰ λεχθῶσιν αὐτὰ, καὶ θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ ἂν τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως ἦναι ἀτιμία, ὅπως σεῖς καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὤθουν τὸ Κράτος πρὸς τὴν πτώχευσιν, ἐχαρακτηρίζετε αὐτό. Δὲν ἦτο ἀτιμία, διότι ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου ἔμενον ἀκέραια τὰ δικαιώματα τῶν δανειστῶν, ἀκέραιοι δὲ καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους. Τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως ἦτο ἀνανέωσις τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ληξιπροθέσμων τοῦ Κράτους. Ἄτιμον ἀληθῶς ἐλέχθη καὶ ἐχαρακτηρίσθη τὸ δάνειον παρ’ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὑμεῖς ὑπεστηρίζετε καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπ’ ἀρχῆς ἐθεώρουν ὅτι ἡ σημαία τῆς πτωχεύσεως εἶναι σημαία ἔντιμος. Σήμερον ὅμως δὲν ὑπάρχει εἷς Ἕλλην καὶ εἷς ξένος, ὁ ὁποῖος δὲν χαρακτηρίζει ὡς στίγμα τὴν πτώχευσιν, εἰς τὴν ὁποίαν σεῖς καὶ ὁ θεῖος ὑμῶν ὠθεῖτε κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὴν χώραν (θόρυβος).

§141ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅτε, Κύριοι, εἰς ἀναπόδραστον ἀνάγκην ὑπείκοντες ἡμεῖς προσεφεύγομεν εἰς τὸ μέτρον τῆς κεφαλαιώσεως, ἐδικαιοῦντό τινες ἴσως, ἐν τῇ παραζάλῃ, ἥτις κατέλαβεν οὕτω αὐτοὺς, διότι δὲν ἔβλεπον πληρούμενον ἀμέσως τὸν ἴδιον αὐτῶν πόθον περὶ πτωχεύσεως τοῦ Κράτους, νὰ ἐξαναστῶσι κατ’ αὐτοῦ, καὶ νὰ τὸ χαρακτηρίσωσιν ὡς τὸ ἐχαρακτήρισαν. Τότε εἶχον αὐτοὶ τοὐλάχιστον νὰ προβάλωσιν εὐλογοφανῆ τινα ἀντίῤῥησιν, ἰσχυριζόμενοι ὅτι, ἐνῷ διὰ τοῦ ἡμετέρου μέτρου θὰ εὑρίσκοντο τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ὁπωσδήποτε ἐν ἐκκρεμότητι ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη, τοὐναντίον διὰ τῆς ἀμέσου πτωχεύσεως θὰ ἐπετυγχάνετο καὶ ὁ ἄμεσος συμβιβασμὸς, καὶ θὰ εἴχομεν οὕτω ταχεῖαν τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν ἀποκατάστασιν. Τότε ἐδικαιοῦντο ἴσως αὐτοὶ νὰ λέγωσιν ὅτι ἡ πτώχευσις θὰ ἦτο ἐντιμοτέρα δι’ ἡμᾶς ἢ τὸ μέτρον τῆς κεφαλαιώσεως, ὅτι δὲ δι’ ἐκείνης δὲν θὰ ἐξετίθετο τόσον ἡ τιμὴ καὶ ὑπόληψις τῆς Ἑλλάδος, ὅσον διὰ τούτου. Τότε, εἰ μή τι ἄλλο, ὁ ἐν ἐξάψει ὅμως μεγάλῃ διατελῶν πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς ἐξήγει πως τὴν τοιαύτην καταφοράν των καθ’ ἡμῶν καὶ κατὰ τοῦ μέτρου ἡμῶν ἐκείνου. Ἡ καταφορὰ ὅμως ἐκείνη, ἀναφαινομένη ἔτι καὶ νῦν, μεθ’ ὅλην τὴν ἔκτοτε γενομένην πεῖραν, καὶ νῦν, ὅτε τὰ πράγματα αὐτὰ ἐπελθόντα κατέστησαν πλέον καὶ τυφλῷ δῆλον, ὁπόσον ἡμεῖς εἴχομεν τότε δίκαιον, ἡ καταφορὰ, λέγω, αὕτη μαρτυρεῖ ἓν καὶ μόνον δυστυχῶς, ὅτι ὑπάρχουσιν ἔτι ἐν ἡμῖν, ὡς μὴ ὤφελεν, οἱ πεπωρωμένοι τόν τε νοῦν τήν τε καρδίαν. Τί δὲ μαρτυροῦσι τὰ πράγματα; Ἐνῷ τὸ μέτρον τῆς κεφαλαιώσεως οὐδεμίαν ἐξέγερσιν, οὐδεμίαν σύστασιν τῶν ὁμολογιούχων προεκάλεσεν, οὐδ’ ἐξέθεσε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰς ὕβρεις καὶ λοιδορίας τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, τοὐναντίον ἡ διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 συντελεσθεῖσα πτώχευσις τοῦ Κράτους ἐξήγειρε τὴν κοινὴν ἀγανάκτησιν, ἐκίνησε τοὺς ὁμολογιούχους εἰς σύστασιν κομιτάτων, καὶ κατέστησε τὴν Ἑλλάδα ἀντικείμενον τῶν σκωμμάτων καὶ τῶν χλευασμῶν ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου. Ἐνῷ δὲ διὰ τοῦ μέτρου τῆς κεφαλαιώσεως ἦτο δυνατὸν ἐντὸς 2½ ἐτῶν καὶ τὰ οἰκονομικὰ μας εἰς τάξιν νὰ βάλωμεν καὶ τὰς σχέσεις ἡμῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ν’ ἀποκαταστήσωμεν καὶ νὰ εὑρισκώμεθα νῦν ἐν ὁμαλῇ καταστάσει πραγμάτων, ἰδοὺ ὅτι διὰ τῆς πτωχεύσεως ἔχουσι παρέλθει ἤδη 3½ ἔτη, χωρὶς ἔκτοτε βῆμα κἄν νὰ κάμωμεν πρὸς τὰ ἐμπρός. Καὶ ὅταν τὰ πράγματα, τὰ πρόδηλα πλέον εἰς πάντας, τοιοῦτόν τι μαρτυρῶσιν, ἐπιτρέπεται νῦν εἰς ἀνθρώπους σώας ἔχοντας τὰς φρένας, εἰς ἀνθρώπους σεβομένους ἑαυτοὺς καὶ τοὺς ἄλλους, νὰ ἰσχυρίζωνται δημοσίᾳ, ὅτι ἦτο προτιμοτέρα ἡ πτώχευσις τοῦ μέτρου τῆς κεφαλαιώσεως, καὶ νὰ χαρακτηρίζωσι μάλιστα τὸ τελευταῖον τοῦτο ὡς ἀτιμίαν, ἐν σχέσει πρὸς ἐκείνην; Πρέπει τις τῇ ἀληθείᾳ νὰ ἔχῃ ὁ ἴδιος ἀμβλὺ τὰ μάλιστα τὸ αἴσθημα τῆς τιμῆς, ὥστε νὰ πιστεύῃ καὶ νὰ λέγῃ δημοσίᾳ, ὅτι εἶναι ἀτιμία νὰ ἀναγνωρίσῃ ὁ ὀφειλέτης πρὸς τοὺς δανειστάς του τὸ χρέος, ὅπερ ἀδυνατεῖ νὰ καταβάλῃ ἀμέσως τοῖς μετρητοῖς, καὶ ζητῶν προθεσμίαν τινὰ, ὅπως βελτιώσῃ κατ’ αὐτὴν τὴν οἰκονομικήν του κατάστασιν, νὰ ἐκδίδῃ πρὸς αὐτοὺς νέας ὁμολογίας διὰ τοὺς διαμέσους τόκους, ὅτι δὲ δὲν εἶναι ἀτιμία νὰ κηρύττηται εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, καθ’ ὃν μάλιστα τρόπον ἐγένετο αὕτη διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου! Ἡμεῖς, Κύριοι, καὶ τότε ἤμεθα πεπεισμένοι, ὅτι τὸ μόνον ὑπολειπόμενον σωστικὸν δι’ ἡμᾶς μέτρον ἦτο τὸ τῆς κεφαλαιώσεως. Τὸ μέτρον ἐκεῖνο βεβαίως ἐμαρτύρει ἀνικανότητα τοῦ Κράτους πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του τοῖς μετρητοῖς. Ἀλλ’ εἰς πάντα ἄλλον ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ κακίσῃ αὐτὸ, πλὴν ἐκείνων, οἵτινες ὑπῆρξαν οἱ θερμότατοι συνήγοροι τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, ὡς ὁ Βουλευτὴς Ἀττικῆς. Διὰ τῶν συνδυασμῶν ἐκείνων, κυρίως εἰπεῖν, ἐδανειζόμεθα πάντοτε ἀπὸ ἐτῶν ἤδη, ὅπως πληρώνωμεν τόκους καὶ χρεώλυτρα, ἐν ταὐτῷ δὲ καλύπτωμεν καὶ ἔκτακτα καὶ τακτικὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ ἐννοῶμεν ὅτι τοιουτοτρόπως συνετελοῦμεν εἰς εὔρυνσιν τοῦ κύκλου τῆς καταστροφῆς. Ἐνώπιον ὅμως τῆς καταστάσεως ταύτης δὲν ἦτο μυριάκις προτιμότερον τὸ μέτρον τῆς κεφαλαιώσεως, δι’ οὗ, χρεούμενοι ἐπί τινα χρόνον ἀπέναντι τῶν πιστωτῶν μας διὰ τῶν διαμέσων τόκων καὶ χρεωλύτρων, ἀνελαμβάνομεν νὰ βάλωμεν ἐν τῷ μεταξὺ εἰς τάξιν τὰ οἰκονομικά μας, ὅπως οὕτω ἢ ἀναλάβωμεν εἰς τὸ ἀκέραιον τὰς πληρωμάς μας, ἢ ἐν ἀδυναμίᾳ προέλθωμεν εἰς νέαν διακανόνισιν τῶν σχέσεών μας πρὸς τοὺς δανειστὰς, ἀλλ’ ἐπὶ βάσεων βεβαίων καὶ ἀσφαλῶν, ἐπὶ βάσεων, αἵτινες θὰ ἐπέτρεπον τὴν περαιτέρω οἰκονομικὴν ἡμῶν ἀνάπτυξιν καὶ δὲν θὰ καθίστων ἐκ τοῦ προτέρου ἐνδεχομένην τὴν ὑποτροπὴν ἡμῶν εἰς νέαν ἀνικανότητα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών μας; Ἀλλ’ ἡ ἐσχάτη ἀπόνοια, ἵνα μή τι ἄλλο εἴπω, εἶναι νὰ τολμᾷ τις ἔτι καὶ νῦν, ὡς προεῖπον, νὰ συγκρίνῃ τὸ μέτρον τῆς κεφαλαιώσεως πρὸς τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, ὡς μάλιστα αὕτη συνετελέσθη ἐν ἡμῖν, καὶ νὰ εὑρίσκῃ αὐτὴν προτιμοτέραν τοῦ μέτρου ἐκείνου· πότε δὲ τοῦτο; ὅτε τὰ πράγματα τοσοῦτον ἐδικαίωσαν αὐτὸ καὶ ἡμᾶς τοὺς εἰσηγητάς του, ὅτε ἡ Ἑλλὰς, ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη παραδέρουσα ἐν τῇ πτωχεύσει, δὲν κατορθοῖ νὰ εὕρῃ διέξοδον ἐξ αὐτῆς, ὅτε οἱ Ἕλληνες, ὑπὸ τὸ στίγμα τῆς χρεωκοπίας, κινδυνεύομεν νὰ καταστῶμεν ἀπόκληροι παντὸς ἐθνικοῦ πόθου, πάσης ἐλπίδος περὶ μέλλοντος αἰσιωτέρου. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι πρὸ τῆς τοιαύτης καταστάσεως εἶναι καιρὸς πλέον νὰ φιμωθῶσιν οἱ ὑβρισταὶ καὶ συκοφάνται τοῦ μέτρου τῆς κεφαλαιώσεως καὶ ἡμῶν τῶν εἰσηγητῶν του, εἶναι καιρὸς πλέον νὰ συγκαλύψωσι τὸ πρόσωπον ὑπ’ αἰσχύνης. Τὸ Ὑπουργεῖον ἡμῶν δὲν ἔτυχε τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς ἐν ἔτει 1893. Τὰ δύο ἰσχυρὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κόμματα, ἀλληλομαχοῦντα τέως ἀμειλίκτως, συνησπίσθησαν αἴφνης ἐν τῷ καθ’ ἡμῶν ἀγῶνι, ἐκ φόβου ἴσως, μήτοι καὶ ἄλλη τις ἐπικρατήσῃ ἐν τῇ χώρᾳ πολιτικὴ μερίς. Ἔξαλλος ἰδίᾳ ἦτο τότε ἐκ χαρᾶς ὁ νῦν Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τῇ ἥττῃ ἡμῶν ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, τὴν χαράν του δὲ ταύτην ἔσπευσε νὰ διαλαλήσῃ διὰ τοῦ ἰδικιτέρου δημοσιογραφικοῦ του ὀργάνου, τῆς «Πρωΐας». Ἠναγκάσθημεν οὕτω νὰ ὑποβάλωμεν τὴν παραίτησιν ἡμῶν ἐκ τῆς ἀρχῆς εἰς τὸν Βασιλέα, ὅστις ἔσπευσε νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸν πρὸ ἓξ μόλις μηνῶν ἐγκαταλιπόντα αὐτὴν Τρικούπην. Οὗτος ἐνόμισε τότε, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὸν διὰ μιᾶς ἁπλῆς ὑπουργικῆς ἐγκυκλίου νὰ ἀκυρώσῃ τὸν νόμον ΒΡΙΕʹ «περὶ πληρωμῆς εἰς χρυσὸν ἐσόδων τινῶν», καὶ ν’ ἀνατρέψῃ τὸ εἰς τοῦτον ἑδραζόμενον δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως. Ἀφοῦ δὲ οὕτω προελείανεν, ὡς ἐνόμιζε, τὴν ὁδὸν, ἔγνω νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν ἐπίσημον ἀνακήρυξιν τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους· ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον; Ἀντὶ νὰ ἀναστείλῃ ἁπλῶς τὰς πληρωμάς του καὶ νὰ καλέσῃ τοὺς πιστωτὰς εἰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ, ὡς πράττουσι καὶ πάντες οἱ ἰδιῶται, ὅταν ἀπελπισθῶσι περὶ ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεών των, ἀντὶ νὰ τραπῇ τὴν ἁπλῆν ταύτην ὁδὸν, τὴν δυναμένην νὰ ἀγάγῃ ἡμᾶς ἀσφαλῶς καὶ ταχέως εἰς τὴν ἐκ νέου διακανόνισιν τῶν σχέσεών μας πρὸς τοὺς δανειστάς, ἀντί, λέγω, ταύτης προετίμησεν αὐτὸς νὰ ἀκολουθήσῃ ἄλλην ὁδὸν σκολιάν. Διὰ τοῦ νόμου ΒΡϞϚʹ τῆς 10 Δεκεμβρίου, ἀθετῶν αὐτὸς μονομερῶς πᾶσαν προηγουμένην σύμβασιν περὶ δανείων, ἀπέκοψεν ἐκ τούτων τὰ χρεωλύσια, ἠλάττωσε δὲ τὸν τόκον αὐτῶν κατὰ 70%, καὶ ἀφῄρεσεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου πᾶσαν ὑπέγγυον πρόσοδον, οὐδ’ αὐτῆς τῆς τῶν μονοπωλίων ἐξαιρουμένης. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις διέκρινε τὰ ἐξωτερικὰ ἀπὸ τῶν ἐσωτερικῶν λεγομένων δανείων, ἀπέναντι δὲ τῶν τελευταίων τούτων ἀνεγνώρισε τὴν εἰς τὸ ἀκέραιον καταβολὴν τοῦ τόκου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἡμεῖς, Κύριοι, καὶ κατὰ τῆς ἐκθέσμου ἀκυρώσεως τοῦ νόμου ΒΡΙΕʹ καὶ τῆς ἀνατροπῆς τοῦ εἰς αὐτὸν στηριζομένου δανείου τῆς κεφαλαιώσεως ἀντεπεξήλθομεν τότε ἐκθύμως, ἀποδείξαντες ὁπόσον τὸ αὐθαίρετον αὐτὸ μέτρον παρέβλαπτε τὴν τιμὴν τοῦ Κράτους καὶ τὰ καλῶς ἐννοούμενα οἰκονομικά του συμφέροντα· ἀλλὰ παντὶ σθένει ἰδίᾳ ἀντέστημεν κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου ΒΡϞϚʹ, ὡς δυναμένου νὰ ἔχῃ ὀλέθρια διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐπακόλουθα. Πρώτην φορὰν τότε ἐνομίσαμεν ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς ἡμᾶς νὰ παρεμποδίσωμεν ἐκ παντὸς τρόπου τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτου νόμου, μὴ ἀποκνήσαντες πρὸς τοῦτο νὰ προβῶμεν καὶ εἰς κωλυσιεργίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρακαθήμενος τότε μεθ’ ὑμῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, δὲν ἐνόμισεν ἐπάναγκες νὰ ἐπέλθῃ τὸ παράπαν ἐπίκουρος τοῦ ἀγῶνος ἡμῶν ἐκείνου. Αὐτὸς, ὁ τὴν κωλυσιεργίαν ἀνακηρύξας εἰς πολιτικόν του δόγμα καὶ ἐφαρμόσας αὐτὴν πολλάκις ἐπὶ τοσούτων ἐπουσιωδῶν ζητημάτων, προκειμένου περὶ τῆς χρεωκοπίας τοῦ Κράτους ἐνόμισε πρέπον νὰ ἐκδηλώσῃ δι’ ὀλίγων τὴν εὐχαρίστησιν, ἣν ᾐσθάνετο, διότι ἔβλεπεν οὕτως ἐπερχομένην τὴν καταστροφὴν, ἣν αὐτὸς, ὡς ἔλεγε, πρὸ πολλοῦ εἶχε προΐδει, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθη, ἐνόσῳ ἦτο καιρὸς, οὔτε ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὔτε ὑπὸ τῶν πιστωτῶν μας, κατὰ τὰ ἄλλα δὲ νὰ συντρέξῃ καὶ αὐτὸς τὸ ἐφ’ ἑαυτῷ εἰς τὴν ἐπιψήφησιν τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ζωηρῶς, ὁποίαν ἐντύπωσιν εἶχε κάμει τότε εἰς ἡμᾶς ἡ δήλωσις ἑνὸς τῶν φίλων του Βουλευτῶν κατὰ τὴν νύκτα τῆς 6 πρὸς τὴν 7 Δεκεμβρίου 1893, ὅτε ἡμεῖς ἐπὶ δώδεκα ὅλας ὥρας ἠγωνίσθημεν ἐνταῦθα, ὅπως ἀποτρέψωμεν τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου. Ὁ κ. Θ. Κανακάρης, ἐκ τῶν νεοφωτίστων τότε φίλων τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ἐγερθεὶς εἶπε: «Παραμένομεν ἐνταῦθα, κατ’ ἐντολὴν τοῦ ἀρχηγοῦ μας, ὅπως συντελέσωμεν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος». Ὁ κ. Δηλιγιάννης δηλαδή, φοβηθείς, ὡς φαίνεται, μήπως ἐματαιοῦτο δι’ ἔλλειψιν ἀπαρτίας ἐν τῇ Βουλῇ τὸ ἔργον τῆς χρεωκοπίας τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν παρασκευὴν τῆς ὁποίας οὐκ ὀλίγον συνέδραμε καὶ αὐτὸς διὰ τῆς οἰκονομικῆς του διαχειρίσεως κατὰ τὰ ἔτη 1885–1886 καὶ 1890–1892, ἐνόμισεν ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὸν νὰ καθηλώσῃ τοὺς φίλους του ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τῆς συνεδρίας ἐκείνης ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Τοῦτο βεβαίως δὲν ἀνεχαίτισεν ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐπιτελέσεως τοῦ ἐπιβαλλομένου ἡμῖν καθήκοντος. Ἡμεῖς καθ’ ὅλην τὴν παννύχιον ἐκείνην συνεδρίαν ἠγωνίσθημεν, ὅπως προλάβωμεν τὰ δεινὰ, ἅτινα ἐπεκρέμαντο εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμου. Κατεδείξαμεν τὸ ἄτοπον τῆς ἀνακηρύξεως τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους ἀκριβῶς ὑπ’ ἐκείνου, ὅστις πρὸ μηνῶν μόλις παρίστα αὐτὸ πρὸς τοὺς πιστωτάς του ἱκανὸν οὐ μόνον τὰς ὑφισταμένας ἤδη ὑποχρεώσεις του νὰ ἐκπληρώσῃ, ἀλλὰ καὶ νέας τοιαύτας νὰ ἀναλάβῃ διὰ τῆς μάτην ἐπιδιωχθείσης συνομολογήσεως νέου δανείου ἐν Λονδίνῳ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Κατεδείξαμεν τὸ ἄτοπον τῆς διακρίσεως τῶν δανείων ἡμῶν εἰς ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ κατὰ τρόπον εὐνοοῦντα ἐκεῖνα ὑπὲρ ταῦτα. Κατεδείξαμεν τὸ ἄτοπον τοῦ αὐθαιρέτου καὶ μονομεροῦς ὑφ’ ἡμῶν κανονισμοῦ, ἔστω καὶ προσωρινῶς, τῶν ποσοστῶν τῶν καταβλητέων τόκων πρὸς τοὺς πιστωτάς. Κατεδείξαμεν τὸ ἄτοπον τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων ὑπὲρ τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ ἐξαιρεθῇ κἂν ἐκ τοῦ μέτρου τούτου ἡ ὑπέγγυος πρόσοδος τῶν μονοπωλίων, ἣν καὶ ἡμεῖς εἴχομεν ἀφήσει ἄθικτον, ὅπως ὑποδείξωμεν οὕτω, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἐγγύησις τις, πρὸ τῆς ὁποίας ὑποχωρεῖ ἡ αὐθαιρεσία τοῦ Κράτους, ὡς τοιαύτη δυναμένη νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις διακανονίσεως τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἐν μέλλοντι συμβιβασμῷ. Κατεδείξαμεν ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θὰ ἐνεκόλαπτε τὸ στίγμα τῆς χρεωκοπίας εἰς τὸ μέτωπον τῆς Ἑλλάδος, ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἐδυσχέραινε μεγάλως καὶ αὐτὸν τὸν συμβιβασμόν. Οἱ πιστωταὶ δηλαδή, ἔχοντες δι’ αὐτοῦ ἐξησφαλισμένα τὰ 30%, καὶ βλέποντες ὅτι εἰς οὐδὲν ὠφέλησαν αὐτοὺς πᾶσαι αἱ τέως ἐν ἰσχύϊ ἐγγυήσεις, θὰ ἐνέμενον ἀνένδοτοι εἰς τε τὴν αὔξησιν τῶν ποσοστῶν τοῦ τόκου καὶ εἰς τὴν ἐκχώρησιν πρὸς αὐτοὺς ἐγγυήσεων ἰσχυροτέρων ἐκείνων, ἃς εἶχον πρίν. Οὕτω δὲ τὸ Κράτος θὰ ἐξηναγκάζετο ἢ νὰ ὑποβληθῇ εἰς νέα δυσβάστακτα ἢ καὶ ὅλως ἀφόρητα βάρη, ἢ νὰ καταδικασθῇ ἐπ’ ἄπειρον εἰς οἰκονομικὸν ἀποκλεισμόν. Δυστυχῶς, Κύριοι, ὑπὸ τῆς Βουλῆς δὲν εἰσηκούσθημεν, τὸ δὲ Στέμμα ἔσπευσε νὰ κυρώσῃ, ἅμα ὑποβληθέντα αὐτῷ, τὸν νόμον ἐκεῖνον. Τὰ πράγματα δὲν ἐβράδυναν ν’ ἀποδείξωσιν, ὁπόσον δίκαιον εἴχομεν ἡμεῖς, τοσοῦτον ἀγωνισθέντες καὶ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα ἀντιτάξαντες κατὰ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμου. Εὐθὺς ἅμα γενόμενος γνωστὸς οὗτος ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, προεκάλεσεν ἀληθῆ θύελλαν καθ’ ἡμῶν. Ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους ἐχαρακτηρίσθη ὡς δολία χρεωκοπία. Ἡ Ἑλλὰς περιϋβρίσθη καὶ ἐχλευάσθη ὑφ’ ὅλου σχεδὸν τοῦ ξένου τύπου. Οἱ ὁμολογιοῦχοι ἔσπευσαν νὰ προβῶσιν εἰς σύστασιν ἐπιτροπειῶν, πρὸς ἄμυναν τῶν συμφερόντων των. Αἱ ἐπιτροπεῖαι δὲ αὗται, ἀρξάμεναι διαπραγματεύσεων περὶ συμβιβασμοῦ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀπηύθυναν ὅρους, οὓς δυσκόλως ἠδύνατο ν’ ἀποδεχθῇ αὕτη. Ἐζήτησαν ἄμεσον αὔξησιν τῶν ποσοστῶν τοῦ τόκου ἐκ 30 εἰς 35%. Ἠξίωσαν συμμετοχὴν εἰς τὴν προσαύξησιν τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, πρὸς δὲ ὑπαγωγὴν τῆς διαχειρίσεως τούτων, εἰς ἐγγυήσεις ἐξασφαλιζούσας τοὺς ὁμολογιούχους ἐν τῷ μέλλοντι κατὰ παντὸς σφετερισμοῦ τῶν δικαιωμάτων των, κατὰ πάσης ἀθετήσεως τῶν πρὸς αὐτοὺς ὑποχρεώσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Μάταιαι ἀπέβησαν πᾶσαι αἱ προσπάθειαι τοῦ Τρικούπη ἐπὶ ἓν περίπου ἔτος, ὅπως ἐπιτύχῃ εὐμενεστέρων ὅρων παρὰ τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων, μεθ’ ὅλην τὴν περίνοιαν, μεθ’ ὅλην τὴν δραστηριότητα καὶ τὴν ἐπιβολήν, ἥτις διέκρινε τὸν ἀείμνηστον ἐκεῖνον ἄνδρα. Αἱ ἐπιτροπεῖαι τῶν ὁμολογιούχων ἐπέμειναν μέχρι τέλους εἴς τε τὴν αὔξησιν τῶν ποσοστῶν τοῦ τόκου, εἴς τε τὴν συμμετοχήν των εἰς τὴν προσαύξησιν τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων καὶ εἰς τὴν παροχὴν μεγαλειτέρων ἐγγυήσεων ἢ πρίν. Εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι τὸ θέρος τοῦ 1894 ἐπετεύχθη ἐν Ἀθήναις συμφωνία τις μεταξὺ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀποσταλέντων ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων. Ἡ συμφωνία αὕτη, ἐξασφαλίζουσα αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ τόκου εἰς 32% καὶ καθιεροῦσα χρεωλύσιον, ὅπερ σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ηὔξανε καὶ θὰ συνεποσοῦτο ὁμοῦ μετὰ τῶν ποσοστῶν τοῦ τόκου εἰς 60%, ἤγειρεν ἐν ἡμῖν τοῖς ἀντιπολιτευομένοις τότε ἐνδοιασμούς, ἐὰν καὶ οὕτω ἡ Ἑλλάς, μένουσα ἄνευ τῶν ἀναγκαίων οἰκονομικῶν μεταῤῥυθμίσεων, θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ καταβάλλῃ ἀνελλιπῶς εἰς χρυσὸν ἐκ τῶν τακτικῶν πόρων της τοσοῦτον τόκον καὶ χρεωλύσιον. Ἐξεδηλώσαμεν ἡμεῖς ἰδίᾳ τοὺς φόβους, μήτοι τὸ Κράτος εὑρεθῇ καὶ πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην συνομολογήσεως νέων δανείων πρὸς πληρωμὴν τοῦ εἰρημένου ποσοῦ, καὶ δὴ ὑπὸ ἐπαχθεστέρους ὅρους ἐκείνων, εἰς οὓς τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος ὑπήχθη μετὰ τὴν πτώχευσιν. Πλὴν ἡ συμφωνία ἐκείνη δὲν ἀπέτυχε διὰ τὴν ἀντίδρασιν ἡμῶν τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀντιπολιτευομένων, ὡς θὰ παρήγετό τις ἴσως νὰ συμπεράνῃ ἐκ τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Κραναίας, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀποκρούσεως αὐτοῦ ὑπὸ τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ὁμολογιούχων. Ὁ Τρικούπης ἐπέμενε τότε νὰ θεωρῇ αὐτὴν ἔγκυρον, ἀξιῶν ὅτι μόναι αἱ συνελεύσεις τῶν ὁμολογιούχων, καλούμεναι ἐπὶ τούτῳ ὑπὸ τῶν ἐπιτροπειῶν, ἠδύναντο ν’ ἀποῤῥίψωσιν αὐτήν. Κατωρθώθη ὅμως νὰ ὑποβληθῇ αὐτὴ ὑπὸ τὸν τύπον συμβάσεως, δι’ ἧς ἐχορηγοῦντο πάραυτα 2% περιπλέον τῶν ἀρχῆθεν συμπεφωνημένων ποσοστῶν, εἴς τινα συνέλευσιν τῶν ὁμολογιούχων ἐν Λονδίνῳ, ἀλλ’ ἀπεκρούσθη ὑπὸ ταύτης διὰ βοῆς. Καὶ οὕτως ἐπηλήθευσε, Κύριοι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀρχῆθεν ὑπεδείξαμεν, ὅτι δηλαδὴ οἱ ὁμολογιοῦχοι, ὀχυρούμενοι ὄπισθεν τῶν 30%, ἅτινα ἐξησφάλιζεν εἰς αὐτοὺς ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου, θὰ ἤγειρον ὑπερμέτρους ἀξιώσεις καὶ θὰ ἐπέμενον εἰς αὐτάς. Ὁ Τρικούπης εἶχε φθάσει ἤδη εἰς τὸ ἀπροχώρητον, τὸ δὴ λεγόμενον, ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσιν αὐτοῦ περὶ συμβιβασμοῦ, ὅτε ἐδέησε νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως παραίτησίν του. Τὸ κληθὲν ἄχρουν Ὑπουργεῖον ὑπὸ τὸν κ. Ν. Δελιγιάννην διέλυσε τὴν Βουλήν, αἱ δὲ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ ἀνέδειξαν τὸν κ. Θ. Π. Δηλιγιάννην, εἰς ὃν ἀνετέθη καὶ ὁ σχηματισμὸς νέου Ὑπουργείου ἐκ τῆς πλειονοψηφίας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνῆλθεν οὕτω εἰς τὴν ἀρχὴν ὑπὸ τὰς εὐνουστάτας περιστάσεις, ἐπαγγελλόμενος τὴν ταχεῖαν, τὴν ἄμεσον συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Οἱ ὁμολογιοῦχοι, ἀποκαμόντες ἐκ τῶν μακρῶν διαπραγματεύσεων πρὸς τὸν Τρικούπην, ἐφαίνοντο εἴπερ ποτὲ ἐνδοτικοὶ εἰς τὰς ἀξιώσεις των. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, βαρυνθεὶς ἐκ τῆς παρατάσεως τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους, ἣν ἔβλεπεν ἐπιδρῶσαν ἐπιζημίως καὶ εἰς τὰ κατ’ ἰδίαν οἰκονομικὰ τῆς χώρας, θεωρῶν δὲ τὸν συμβιβασμὸν ὡς τὴν μόνην πανάκειαν τῆς οἰκονομικῆς του καχεξίας, ἤρξατο ἐπιποθῶν αὐτὸν ἐξ ὅλης καρδίας, πρόθυμος ὢν νὰ ὑποβληθῇ χάριν αὐτοῦ εἰς πᾶσαν δυνατὴν θυσίαν. Ἦτο ἄρα τότε ἡ καταλληλοτάτη περίστασις, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιληφθῇ πάραυτα διαπραγματεύσεων περὶ συμβιβασμοῦ καὶ ἀγάγῃ αὐτὰς εἰς αἴσιον πέρας, ὡς ἐπηγγέλλετο ὁ ἀνὴρ πρὶν ἢ κληθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πῶς ὅμως ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐπωφελήθη τὴν καταλληλοτάτην ἐκείνην περίστασιν, τὴν τόσον πρόσφορον, οὕτως εἰπεῖν, ψυχολογικὴν στιγμὴν εἰς πλήρωσιν τῆς ἐπαγγελίας του;...

§142ΡΩΜΑΝΟΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν ἐνταῦθα;

§143ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ θὰ προετίμων νὰ τελειώσωμεν τώρα· ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ κουρασθῆ...

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε πολλὰ ἀκόμη;

§145ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀρκετὰ βεβαίως ἀλλ’ ἄν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ διακόψωμεν ἐνταῦθα, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν.

§146Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἐκουράσθητε, δὲν ἀντιλέγομεν.

§147ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 2 καὶ 15′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον.