1896.03.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

Τῆς 9 Μαρτίου 1896.

(Σάββατον)

Ὥρα 10 π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, παρόντων 111 Βουλευτῶν, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, μὴ τυπωθέντα εἰσέτι, θέλουσιν ἀναγνωσθῆ μετὰ μεσημβρίαν. Ὁ βουλευτὴς Σάμης κ. Π. Ἄννινος Καβαλλιεράτος ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, συνοδευομένην καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 260). Ὁ κ. Ἀλέξ. Κανάρης ἔχει τὸν λόγον.

§2ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπληροφορήθην, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ἐγένοντο προβιβασμοὶ εἰς τὸ σῶμα τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Ἄν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, βεβαίως εἶναι ἀληθὴς ἀναλγησία, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ θέτωμεν ὑπαξιωματικοὺς εἰς διαθεσιμότητα, ὡς προβιβασθέντας καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ὀργανισμοῦ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ προάγωμεν ἄλλους. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἡ πληροφορία αὕτη ἦναι ἀληθής.

§3ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δυστυχὴς ὑπαξιωματικὸς ἔπαθε τὰς φρένας, καὶ λαβὼν τὴν στολὴν ἑνὸς ἀνωτέρου του, περιεβλήθη αὐτὴν καὶ κατῆλθεν εἰς τὸν Πειραιᾶ. Τὸν εἶδόν τινες ἐκεῖ, καὶ ὑπέθεσαν ὅτι ἐγένοντο προβιβασμοί. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὑπόθεσις ὅλη.

§4ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν ἐπίστευσα εἰς τὴν πληροφορίαν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπέμενόν τινες περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῆς, ἠναγκάσθην νὰ ζητήσω τὴν ἐξήγησιν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Χαίρω δὲ, ὅτι ἡ πληροφορία αὕτη ἦτο ἐντελῶς ἀνακριβής. Πρὸ ἡμερῶν, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος ἔφερεν ἐπερώτησιν περὶ τῶν ἐσχάτως ἐνεργηθεισῶν προμηθειῶν ὀθόνης, ἰδίᾳ δὲ περὶ τῶν ἐμπυρίων. Ἐπειδὴ δὲ μέχρι σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν προσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς δεούσας πληροφορίας, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπερωτήσω καὶ ἐγὼ, καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν διὰ τὴν παραλαβὴν αὐτῶν συνέστησεν ἐπιτροπὴν, καὶ τί αὕτη ἀπεφάνθη περὶ τούτων. Καὶ ἐπερωτῶ αὐτὸν, διότι λέγεται, ὅτι, καίτοι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συστηθεῖσα ἐγνωμοδότησεν ἐναντίον τῆς παραλαβῆς τούτων, οὐχ ἧττον τὸ Ὑπουργεῖον—ὅπερ δὲν πιστεύω—διέταξε τὴν παραλαβὴν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ μὴ ἐπαινέσω αὐτὸν διὰ τὸν τρόπον τῆς τοιαύτης προμηθείας· διότι, ἀφοῦ ἀπέστειλεν ἐπιτροπὴν ἀξιωματικῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐπὶ ἡμερησίᾳ ἀποζημιώσει 25 φράγκων χρυσῶν, εἰς αὐτὴν ἔπρεπε νὰ ἀναθέσῃ καὶ τὴν προμήθειαν ταύτην, καὶ οὐχὶ εἰς ἄλλον, ἐντεῦθεν μεταβάντα εἰς ὃν καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τόπον, καθόσον ὁ ἀναλαβὼν τὴν προμήθειαν τῶν ἐμπυρίων θὰ παρέδιδε ταῦτα εἰς τὸν Ναύσταθμον, εἰς ὃν θὰ μετέβαινεν ἡ ἐπὶ τούτῳ συσταθεῖσα ἐπιτροπὴ πρὸς παραλαβὴν αὐτῶν, καὶ τὸ Δημόσιον δὲν θὰ ὑφίστατο ἣν ὑπέστη δαπάνην διὰ τὴν ἀποστολὴν τῶν ἀξιωματικῶν.

§5ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τίνα λόγον ἡ ἐπιτροπὴ ἀπέῤῥιψε τὰ ἐμπύρια ταῦτα, καὶ τίς ἦτο ὁ προμηθευτής;

§6ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐκ τῆς γενομένης δοκιμῆς ἀπεδείχθη, ὅτι τὰ ἐμπύρια ἦσαν ἐντελῶς ἄχρηστα, ἅτε μὴ ἀναφλεγόμενα. Ὁ δὲ εἰς ὃν ἀνετέθη ἡ προμήθεια τῶν διὰ τὴν Τορπιλλικὴν Σχολὴν χρησίμων, νομίζω ὅτι ἦτο ὁ ἐνταῦθα ἔμπορος κ. Ρότσιλδ.

§7Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Περὶ μὲν τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ πάλιν λέγω, ὅτι οὐδεὶς ἐγένετο προβιβασμὸς, ἀφ’ ἧς εἰσήλθομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡμεῖς. Ναῦταί τινες θέλουσι προαχθῆ εἰς διόπους, καθ’ ὅσον ὑπάρχουσι κεναὶ θέσεις, ὡς γνωρίζετε. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτου. Κατὰ τὴν πίστωσιν τὴν ἀναπληρωματικὴν, ἣν ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐζητήθησαν 174,000 δραχμαὶ, οὐχὶ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν, ὡς ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσιν ἄλλοι (πολλοῦ γε καὶ δεῖ), ἀλλ’ ἁπλῶς πρὸς συμπλήρωσιν ἀπαραιτήτων τινῶν ἀναγκῶν τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης. Περὶ τούτου μακρὸν ἐποιησάμην λόγον, ὅταν εἰσηγούμην τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ τὸ μὲν καλώδιον παρελήφθη ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ ἐκομίσθη εἰς τὸν Ναύσταθμον καὶ ἐτοποθετήθη προσηκόντως, κατασκευαζομένης ἐπὶ τούτῳ εἰδικῆς δεξαμενῆς. Ἄλλα ἐπίσης ὑλικὰ ἐκομίσθησαν, τινὰ δὲ εἰσι καθ’ ὁδόν. Μεταξὺ τῶν παραγγελιῶν, αἵτινες ἐγένοντο, παραγγελία τις ἀφορᾷ τὴν προμήθειαν ποσοῦ τινος ἐμπυρίων, διότι τοιαῦτα ἐμπύρια δὲν εὑρέθησαν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ στόλου. Εἶναι δὲ ταῦτα ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ. Ἡ παραγγελία ἐδόθη εἰς ἓν τῶν ἀρίστων εὐρωπαϊκῶν καταστημάτων, εἰς τὴν «Societé des Munitious Françaises». Πιστεύω ὅτι διὰ τοὺς εἰδήμονας ἀρκεῖ ὁ τίτλος τῆς ἑταιρίας. Εὐθὺς ὡς ἔφθασαν τὰ ἐμπύρια εἰς τὸν Ναύσταθμον, ἡ Ὑποβρύχιος Ἄμυνα παρέλαβεν αὐτὰ διὰ τοῦ Ναυστάθμου. Ὡς ἦτο πρέπον καὶ φυσικὸν, τὰ ἐμπύρια ὑπεβλήθησαν εἰς ἐξέτασιν ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων. Γενομένων δὲ δοκιμῶν ἐπί τινων ἐξ αὐτῶν, τοσούτων, ὅσα ἀρκοῦσιν ἵνα ἀποδειχθῇ, ἂν ἡ ποιότης ᾖναι καλὴ, εὑρέθησαν αὐτὰ, παρ’ ἐλπίδα, οὐχὶ καλῶς ἔχοντα. Συνεπείᾳ τούτου οἱ ἁρμόδιοι ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἔκθεσιν λεπτομερῆ καὶ ἐμπεριστατωμένην, ἀναφέρουσαν τὰς ἐλλείψεις.

§8ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§9Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι ἀληθῶς παράδοξον, πῶς τοσοῦτον μεγάλη ἑταιρία ἀπέστειλε προμήθειαν, ἥτις δὲν εὑρέθη καλῶς ἔχουσα. Τὴν ἔκθεσιν ταύτην διεβίβασεν ἡ σχετικὴ ὑπηρεσία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀμέσως ἐγὼ συνεκρότησα ἐπιτροπὴν, καὶ ἐκήρυξα ἀπαράδεκτον τὴν προμήθειαν, ἧς ἡ ἀξία ἀναβαίνει εἰς τέσσαρας ἢ πέντε χιλιάδας φράγκων, νομίζω. Ἀνεκοινώσαμεν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον ἐνταῦθα τῆς ἑταιρίας καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν, καὶ θεωροῦμεν τὴν προμήθειαν ταύτην ὡς μὴ καλῶς ἔχουσαν καὶ συνεπῶς ἀπαράδεκτον. Γίνεται δὲ σκέψις κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ὅπως ἢ ἐκ τοῦ αὐτοῦ καταστήματος ἢ ἄλλοθεν προμηθευθῶμεν τὰ ἐν λόγῳ ὑλικά.

§10ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Καὶ βεβαίως δὲν ἐγένετο πληρωμὴ τῶν ἐμπυρίων τούτων, δὲν ἐπῆλθεν εἰς τὸ Δημόσιον καμμία ζημία.

§11Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως, ἀφοῦ δὲν ἐκρίθησαν καλῶς ἔχοντα.

§12ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ: αʹ) ἂν διὰ τὴν προμήθειαν τῶν μαλλίνων κλινοσκεπασμάτων ἐσχηματίσθη ἐπιτροπὴ, ἵνα γνωμοδοτήσῃ ποῖα ἐκ τῶν τοιούτων κλινοσκεπασμάτων θεωρεῖ τὰ μᾶλλον κατάλληλα, καὶ ἂν συνέταξε περὶ τούτου γνωμοδότησιν, ἣν καὶ ὑπέβαλε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον· βʹ) ἐὰν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ γνωμοδότησις, καὶ κατὰ ταύτην προέβη τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὴν προμήθειαν· καὶ γʹ) κατὰ τίνα τρόπον ἐγένετο ἡ προμήθεια αὕτη.

§13Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Νὰ διατυπώσητε τοῦτο ἐγγράφως, παρακαλῶ.

§14ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Μάλιστα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλκιβιάδης Δεληγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§16ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐζήτησα πρὸ ἡμερῶν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἵνα προσαγάγῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐσχηματίσθη πρὸς παραλαβὴν τῶν προμηθευθέντων κατ’ ἐντολὴν αὐτοῦ ἐμπυρίων καὶ ἠπόρησα διὰ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκε σήμερον, ἐὰν ᾖναι αὐτὸς ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος πρὸ ἡμερῶν κατηγόρει τοὺς προκατόχους αὐτοῦ Ὑπουργοὺς, ὅτι εἶχον ἄοπλον καὶ ἀνέτοιμον τὸν στόλον, καὶ ὅτι αὐτὸς ἔφερεν ἐμπύρια καὶ ὅλα τὰ ἐφόδια διὰ τὸν στόλον καλλίστης ποιότητος καί, ὡς ἐνθυμοῦμαι, εἶπεν ἀγορεύων, ὅτι τοῦ ὅλου προμηθευθέντος παρ’ αὐτοῦ ὑλικοῦ ἡ ἀξία ἀνήρχετο εἰς 164 χιλιάδας δραχμὰς, καὶ ὅτι ὁ στόλος εἶναι ἕτοιμος καὶ εἰς καλὴν κατάστασιν. Ἤδη ὅμως ἀποδεικνύεται τὸ ἐναντίον, ὅτι τὰ προμηθευθέντα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἐμπύρια ἀπεῤῥίφθησαν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς ἐντελῶς ἄχρηστα. Ἐὰν, Κύριοι, δὲν ἔκαμνον τὴν ἐπερώτησιν αὐτὴν, ὑμεῖς πάντες βεβαίως ἠθέλατε πιστεύει, ὅτι τὸ Ναυτικὸν ἡμῶν εἶναι προπαρεσκευασμένον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὡς ὁ ἴδιος ἀγορεύων εἶπε. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι τὰ ἐμπύρια, εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα προπαρασκευὴ, καὶ ἄνευ αὐτῶν οὐδὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ὁ στόλος. Ἑπομένως μένει εἰς ὑμᾶς, Κύριοι, νὰ ἐκτιμήσητε τὸ γεγονὸς, καὶ νὰ σχηματίσητε ἰδέαν περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος διευθύνει τὰ τοῦ Ναυτικοῦ τῆς πατρίδος ἡμῶν, τὸ ὁποῖον, ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως νῦν τῶν ἐξωτερικῶν πραγμάτων, ἐνομίζομεν πάντες, ὅτι ἦτο ἕτοιμον περισσότερον τῶν ἄλλων ὅπλων καὶ ἐν καλῇ καταστάσει πρὸς δρᾶσιν. Πιστεύω δὲ ἐν τῷ μέλλοντι, ὅτι θέλω ἀποδείξει καὶ πείσει τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ τὰ ἄλλα ὑλικὰ, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§18ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος καὶ πάλιν νὰ ὑπενθυμίσω τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως κατατεθῶσι τὰ σχετικὰ ἔγγραφα περὶ τῆς ἁλικῆς Γαντζοῦς.

§19Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν προσδιορίζετε ποῖα; Ὅλον τὸν φάκελλον θέλετε; ἢ ποῖα;

§20ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅλον τὸν φάκελλον, παρακαλῶ. Ἐκεῖνα δὲ, τὰ ὁποῖα ἰδίως μὲ ἐνδιαφέρουσιν, εἶναι ἡ διακήρυξις τῆς δημοπρασίας, ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸ πρωτόκολλον τῶν πραγματογνωμόνων περὶ τῆς ποιότητος τοῦ παραχθέντος ἅλατος. Συγχρόνως θὰ παρεκάλουν καὶ ὡς πρὸς τὰ πυρεῖα, ἐὰν ἐζήτησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὰς δεούσας πληροφορίας, νὰ ἀνακοινώσῃ καὶ εἰς ἡμᾶς, ὅπως γνωρίζωμεν τί συμβαίνει, ὥστε πυρεῖα, τὰ λεγόμενα «τῆς ἀσφαλείας», νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐπαρκῆ, ὄχι μόνον εἰς ἐπαρχιακὰς ἀποθήκας τοῦ Μονοπωλίου, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ πρωτευούσῃ. Ἀφοῦ πληρόνει ἀκριβότατα τὰ σπίρτα αὐτὰ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὑποβαλλόμενος εἰς τὴν σχετικὴν ὑπέρογκον φορολογίαν, πρέπει νὰ ἔχῃ αὐτὰ τοὐλάχιστον ἐπαρκῆ, ἀφοῦ τὰ ἄλλα πυρεῖα, τὰ τοῦ θείου, εἶναι σχεδὸν ἄχρηστα. Πολλαὶ ἀποθῆκαι εἶναι πλήρεις πυρείων θείου. Τώρα δὲν ἠξεύρω διατὶ παρελήφθησαν αὐτὰ, ἄχρηστα ὅλως διόλου, ὑπάρχει δὲ σπάνις μεγάλη πυρείων «τῆς ἀσφαλείας», διὰ τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς εἶναι πρόθυμος νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν μεγαλειτέραν φορολογίαν. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν διεβιβάσθησαν τοιαῦτα παράπονα εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἔχομεν παράπονα ὅσοι ζῶμεν ἐν Ἀθήναις. Θὰ τὸν παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ὑποβάλῃ τὰς σχετικὰς πληροφορίας.

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὴν σύμβασιν, τῆς ὁποίας ἀντίγραφον κατέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον βεβαίως περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, οὐδεμίαν ἄλλην ἔχομεν ἐξουσίαν εἰμὴ νὰ διορίζωμεν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ παραλαμβάνῃ τὰ πυρεῖα, ἐξετάζουσα αὐτὰ κατὰ ποσὸν καὶ ποιόν. Παράπονα πολλὰ τοιαῦτα εἶχον γενῆ, ὅτι κακῶς παρελήφθησαν πυρεῖα, εἴτε διότι τὰ κυτία αὐτῶν δὲν ἦσαν πλήρη, εἴτε διότι ἡ κατασκευή των ἦτο πλημμελής, ὅτε μετ’ ὀλίγους μῆνας εἶχον ἀναλάβει τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν παραπόνων τούτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξήτασα, καὶ δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ἂν ἦσαν βάσιμα, ἔσπευσα ν’ ἀντικαταστήσω πάντα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ συνέστησα αὐτὴν ἐξ ἄλλων. Ἡ νέα ἐπιτροπὴ τελευταῖον δὲν παρεδέχθη κατηγοριῶν τινων πυρεῖα, διότι εὗρεν αὐτὰ ἐλλιπῆ καὶ κατ’ ἀριθμὸν, καὶ δισταγμοὺς εἶχε καὶ περὶ τῆς ποιότητος αὐτῶν, ἑπομένως, ἂν τυχὸν παρελήφθησαν πυρεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ παραληφθῶσιν, εἶναι τὸ λάθος τῆς ἐπιτροπῆς, πρέπει δὲ νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, καθιστῶν ἀναντίῤῥητον, ὅτι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς θέλουσιν ἐκπληροῖ καλῶς τὸ καθῆκόν των.

§22ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναφέρει τὰ ἑξῆς. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ παράδοσις εἰς τὸ Δημόσιον εἴδους τινὸς πυρείων δὲν ἤθελεν εἶναι ἐπαρκὴς εἰς τὴν κατανάλωσιν, δικαιοῦται τὸ Δημόσιον νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς τοῦ εἴδους τούτου, ἀλλ’ ἀφοῦ δώσῃ μίαν προθεσμίαν ὡρισμένην εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Ἐργοληψιῶν. Ἰδίως δὲ, προκειμένου περὶ τῶν πυρείων «τῆς ἀσφαλείας», τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπαρκῆ εἰς τὴν κατανάλωσιν, φθάνει ἡ προθεσμία μέχρι δύο ἢ τριῶν μηνῶν. Ὅσοι, Κύριοι, ζῆτε εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ ἐξ ἰδίας πείρας καὶ ἐκ παραπόνων τῶν συμπολιτῶν σας γινώσκετε, ὅτι ζητοῦσιν οὗτοι ἐκ τῶν ἀποθηκῶν πυρεῖα «ἀσφαλείας», καὶ δὲν εὑρίσκουσι τοιαῦτα. Καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας αὐτὰς συνέβη εἰς ἐμὲ αὐτὸν νὰ στείλω τὸν ὑπηρέτην μου εἰς αὐτὴν τὴν ἀποθήκην, ἵνα ἀγοράσῃ πυρεῖα «ἀσφαλείας», καὶ δὲν τῷ ἐδόθησαν, διότι δὲν ὑπάρχουσιν ἐν αὐτῇ. Ὁ λόγος δὲ εἶναι οὗτος, ὅτι δὲν παράγονται ἐπαρκῆ, καὶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, λαβοῦσα γνῶσιν τοῦ πράγματος, ὤφειλε πρὸ πολλοῦ νὰ ἀναγγείλῃ τοῦτο εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Ἐργοληψιῶν, ἵνα ἔχῃ αὕτη ἐντὸς τῆς τεταγμένης προθεσμίας παραγάγει καὶ παραδώσει τὸ ἀπαιτούμενον ποσόν. Τοῦτο δὲ ἔχει τὸν λόγον του. Τὰ πυρεῖα τοῦ θείου στοιχίζουσιν ὀλιγώτερον εἰς τὴν ἑταιρίαν. Τὴν συμφέρει νὰ παράγῃ πλείονα ἐξ αὐτῶν ἢ ἐκ τῶν πυρείων τῆς ἀσφαλείας, καὶ αὕτη ἔχει συμφέρον νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν παράδοσιν πλειοτέρων πυρείων θείου ἢ ἀσφαλείας. Ἀλλὰ τὸ κοινὸν ἔχει, τοὐναντίον, συμφέρον νὰ λαμβάνῃ πυρεῖα ἀσφαλείας, καὶ ζητεῖ τοιαῦτα, ἀλλ’ εἰς μάτην, διότι τὸ Δημόσιον δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀπέναντι τῆς ἑταιρίας. Κακῶς ἐτέθη ἐν τῇ συμβάσει, ὅπως ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὑπάρχει ἔλλειψις εἴδους τινὸς πυρείων, μὴ ἔχῃ ἀμέσως τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ αὐτὸ τὴν ἀναπλήρωσίν των, ἀλλὰ μετὰ τρεῖς μῆνας. Πλὴν καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἂν δὲν ἔχῃ ἐνασκήσει ἀκόμη, πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ τὸ πράξῃ νῦν.

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ σημερινὴ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος διαφέρει ἀπὸ τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ εἶχε πρότερον προβάλει. Ἡ ἐπερώτησις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀπαντῶν κατέθηκα τὴν σύμβασιν, παρίστα ὅτι τὰ παρεχόμενα πυρεῖα δὲν εἶναι καλῆς ποιότητος· ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἀκούομεν σήμερον, εἶναι νέα, διότι κατὰ τὴν πρότασιν ταύτην προβάλλεται ὑπόνοια, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν παραβλέπει τὸ συμφέρον τῶν πολιτῶν, μὴ φροντίζουσα, ὅπως παρέχωνται αὐτοῖς ἄφθονα τὰ πυρεῖα, χαριζομένη εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Ἐργοληψιῶν.

§24ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶπον αὐτό· ὀλιγωρίαν ἀπέδωκα.

§25Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν περιῆλθε παράπονον εἰς ἐμὲ, ὅτι δὲν εὑρίσκονται πυρεῖα· παράπονα περιῆλθον εἰς γνῶσίν μου, μόνον ὅτι τὰ πυρεῖα δὲν εἶναι καλῆς ποιότητος, καὶ εἰς τοῦτο ἐπέστησα τὴν προσοχήν μου. Τώρα, ὅτε ἀκούω, ὅτι δὲν εὑρίσκονται καὶ ἐπαρκῆ τὰ πυρεῖα, θέλω διατάξει τὰ προσήκοντα.

§26ΚΑΚΑΡΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκ Ξηροχωρίου κ. Πετσάλης μετὰ θερμοῦ ἐνδιαφέροντος παρέστησε πάντοτε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ συμφέροντα τῆς ἐξ ἧς ἐκλέγεται ἐπαρχίας. Καὶ χθὲς ἐξ ὑπερβολικοῦ ζήλου παρέστησε καὶ πάλιν τὰ παράπονα τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, τὰ ὁποῖα διετυπώθησαν τηλεγραφικῶς, πάντοτε βεβαίως ἐν συνεννοήσει πρὸς τοὺς ἐκ Χαλκίδος συναδέλφους του. Ἀλλ’ ἐφημερίς τις, τὸ «Ἄστυ», ὅπως διαταράξῃ τὰς ἁρμονικὰς σχέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦσι μεταξὺ τοῦ κ. Πετσάλη καὶ ἡμῶν, παρενεῖρε μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς, παρὰ τὴν θέλησιν βεβαίως τοῦ κ. Πετσάλη (ἀναγινώσκει): «Παρουσιάζομαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡς ἀντιπρόσωπος ὁλοκλήρου τῆς Εὐβοίας καὶ ἰδίως τῶν πόλεων Χαλκίδος καὶ Ξηροχωρίου. Ἐπειδὴ οἱ Βουλευταὶ Χαλκίδος οὐδεμίαν πρόνοιαν ἔλαβον ὑπὲρ τῆς πασχούσης πόλεώς των, ἐγὼ, ὁ ὁποῖος συνδέομαι παιδιόθεν μὲ τὴν πόλιν των, ἀναλαμβάνω τὴν ὑπεράσπισίν της...»

§27ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὰ εἶπεν αὐτά.

§28ΚΑΚΑΡΑΣ. Ἡ πόλις τῆς Χαλκίδος εἶναι, καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς εὐθηνίας τῶν τροφίμων καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀνέτου στρατωνισμοῦ, ἡ πόλις ἐκείνη, ἡ ὁποία κατὰ προτίμησιν πάντοτε ἐδεξιώσατο τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος, ὁπότε ἡ Ἑλλὰς ἐκαλεῖτο νὰ δράσῃ. Δυστυχῶς ὅμως ἡ τελευταία ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε συνετάραξε τὴν πόλιν ὁλόκληρον τῆς Χαλκίδος καὶ τὴν ἐπαρχίαν καὶ τὸν νομὸν, διότι ὅλοι οἱ κληρωτοὶ τοῦ νομοῦ εὑρίσκονται ἐν τῇ πρωτευούσῃ Χαλκίδι. Τοῦτο ὑπῆρξεν ἀφορμὴ, ὅπως συνέλθωσιν εἰς συλλαλητήριον οἱ πολῖται Χαλκίδος καὶ διατυπώσωσι πρὸς ἡμᾶς τὸ καθῆκον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ὅπως παραστήσωμεν ἐντόνως εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ παράπονα αὐτῶν, παρακαλέσωμεν δὲ συγχρόνως, ὅπως, εἰ δυνατὸν, ἀνακληθῇ ἡ διαταγὴ αὕτη, διότι μεγάλως θέλει ζημιώσει τὴν πόλιν.

§29ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Ἂν οἱ Βουλευταὶ ἀναμιγνύωνται καὶ εἰς τὴν κίνησιν τοῦ στρατεύματος, ἀλλοίμονον!

§30ΑΛΕΞ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τί εἶπον χθὲς, πάντες ἐνθυμεῖσθε. Εἶπον μόνον, ὅτι γεννηθεὶς ἐν Χαλκίδι, ὀφείλω νὰ λάβω μέρος ἐνεργὸν, καὶ νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς μετασταθμεύσεως τοῦ συντάγματος. Παρεκάλεσα τὴν Κυβέρνησιν καὶ συνέστησα αὐτῇ, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ Εὐβοίας, νὰ φροντίσῃ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ λόγος σπουδαιότερος, ἵνα ἐπανέλθῃ τὸ σύνταγμα ἐκεῖ, διότι ἡ μεταστάθμευσίς του φέρει μεγάλην ζημίαν εἰς τὴν πόλιν. Τώρα ὁ ἐφημεριδογράφος, ὁ γράφων τὸ πινάκιον τῶν συζητήσεων τῆς Βουλῆς, εἶναι ἐλεύθερος νὰ γράφῃ ὅ,τι θέλει, ὡς καὶ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου, Βουλευτὴς Χαλκίδος, νὰ δίδῃ πίστιν εἰς τὰ παρὰ τῶν παιδαρίων γραφόμενα.

§31ΧΡ. ΒΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§32ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκτυπώσεως ἀναμνηστικῶν γραμματοσήμων ͵ΒΤΜΓʹ νόμου. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐπιτρέπεται εἰς τὸ δωδεκαμελὲς Συμβούλιον τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων νὰ συνομολογήσῃ καὶ ἕτερον δάνειον ἐκ 200,000 δραχμῶν, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 261).

§34ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Πρὶν ἤ, κ. Πρόεδρε, λάβω τὸν λόγον, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ἔχῃ πληροφορίαν τινὰ περὶ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἐκ 300,000 δραχ. περίπου, τοῦ ἀφορῶντος τὸ ἐν Ἀμπελακίοις Γυμνάσιον, περὶ τοῦ ὁποίου μᾶς ἔκαμε χθὲς λόγον.

§35Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Οὐδεμίαν ἄλλην πληροφορίαν ἔχω, παρὰ ὅτι ἐδόθη ἀναφορά, σχετικῶς πρὸς τὴν διαθήκην, καὶ ἁπλῶς μοὶ παρεστάθη, ὅτι ὁ ἀπολειπόμενος ἐκ τῶν ἐκτελεστῶν αὐτῆς ἔπαθεν ἡμιπληγίαν, καὶ ὅτι εἶναι ἀνίκανος νὰ ἐκτελέσῃ τὴν διαθήκην, καὶ ἄλλα τινὰ δευτερεύοντα. Ἀπέστειλα δὲ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν νομικὸν σύμβουλον καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ μᾶς ὑποδείξῃ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν περιουσίαν τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρὸς, τοῦ εὐεργέτου· ὅταν δὲ ὁ κ. νομικὸς σύμβουλος μᾶς δώσῃ ἀπάντησιν, θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω ταύτην εἰς τὴν Βουλήν.

§36Φ. ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Ἐντεταλμένος παρὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ δημάρχου τῆς κοινότητος Ἀμπελακίων, καθὼς καὶ οἱ συνάδελφοί μου ἐκ Λαρίσης, νὰ ζητήσω τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ κ. Λ. Κουτσοδόντη, ἐκτελεστοῦ τῆς διαθήκης Μάνιαρη, ἀπετάθην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅστις μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἤθελεν ὑποβάλει τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν νομικὸν σύμβουλον, ὅπως ἀποφασίσῃ, ἂν πρέπῃ νὰ προβῇ διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν ταύτην. Ἐπειδὴ ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον, ἐφιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, καὶ ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλουσι πράξει πᾶν τὸ δυνατὸν, ὅπως διασωθῇ ἡ περιουσία τοῦ μακαρίτου Μάνιαρη.

§37ΠΙΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ μακαρίτης Μάνιαρης πρὸ τῆς προσαρτήσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν ἐκληροδότησεν εἰς τὴν γενέτειράν του κωμόπολιν τῶν Ἀμπελακίων λαμπρὸν οἰκοδόμημα, ἔνθα διατηρεῖται πλῆρες Ἑλληνικὸν καὶ δημοτικὸν σχολεῖον, χορηγεῖ τὴν γραφικὴν ὕλην καὶ τὰ βιβλία δωρεὰν εἰς τοὺς μαθητὰς, συνάμα δὲ διατηρεῖ καὶ δύο ὑποτρόφους. Τὸ πρὸς συντήρησιν χρῆμα εἶναι παρακατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, εἰς 114 μετοχὰς τῆς Τραπέζης αὐτῆς· ἐκτελεστὴς τῆς διαθήκης εἶναι ὁ ἐν Σύρῳ κ. Κουτσοδόντης καὶ ὁ ὑποδιευθυντὴς τοῦ αὐτόθι ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· τὸ Ὑπουργεῖον δὲν δύναται νὰ ἀναμιχθῇ, διότι ὁ διαθέτης ὥρισε τοὺς ἐκτελεστάς. Τελευταῖον ὁ Κουτσοδόντης ἔπαθεν, ἀλλὰ συμπράκτωρ αὐτοῦ εἶναι καὶ ὁ ὑποδιευθυντὴς τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Τραπέζης. Τὸ εὐεργετικὸν κατάστημα Ἀμπελακίων δὲν λειτουργεῖ, διότι δυστυχῶς ἠλαττώθησαν οἱ πόροι του, καθόσον αἱ μετοχαὶ αὐτοῦ, ἐνῷ ἀπέφερον ἄλλοτε 20–25 χιλιάδας δραχμὰς, ἀποφέρουν τώρα μόνον 10 ἕως 12 χιλιάδας. Ἠναγκάσθη λοιπὸν ὁ διευθυντὴς νὰ περικόψῃ δύο διδασκάλους, καὶ τὸ πλῆρες Ἑλληνικὸν σχολεῖον ἔχει ἤδη δύο μόνον διδασκάλους, ἐλλείψει πόρων. Ὁ κ. Διομήδης Φανδρίδης, τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐπιφορτισθῆ νὰ κάμῃ ἔκθεσιν ἐπὶ ὅλων τῶν κληροδοτημάτων, περὶ τοῦ Μανιαρείου κληροδοτήματος ἀναφέρει, ὅτι ἐν αὐτῷ παρατηρεῖται ἀταξία τις εἰς τὴν διαχείρισιν, καὶ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἔστειλε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν νομικὸν σύμβουλον, ὅστις ἀπεφάνθη, ὅτι μόνον ἡ κοινότης Ἀμπελακίων δύναται νὰ ζητήσῃ λογοδοσίαν παρὰ τῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης τοῦ μακαρίτου Μάνιαρη, καὶ οὐχὶ τὸ Ὑπουργεῖον. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον εὑρίσκονται τὰ κατὰ τὴν Μανιάρειον Σχολήν.

§38ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Ὅτι ἡ διαχείρισις τῆς Μανιαρείου περιουσίας εἶναι πλημμελὴς, τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ τὸ ἀνεγνώρισε σχεδὸν καὶ ὁ ἕτερος ἐκ Λαρίσης ἀντιπρόσωπος καὶ συνάδελφος. Ἐγὼ εἶμαι ἠναγκασμένος, ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχω ἐκ τῆς κοινότητος Ἀμπελακίων καὶ ἐκ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ δημάρχου, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι ὁ κ. Κουτσοδόντης δυνατὸν νὰ ὑπῆρξεν ἔντιμος ἄνθρωπος, σήμερον ὅμως καθυστερεῖ σωματικῶς, κατεστράφη δὲ οἰκονομικῶς. Δὲν ἔχω, παρὰ νὰ ἐρωτήσω τοὺς συναδέλφους μου ἐκ Σύρου, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ βεβαιώσωσι τὰ λεγόμενα παρ’ ἐμοῦ. Εἶναι λοιπὸν ἀπόλυτος ἀνάγκη ν’ ἀντικατασταθῇ. Ὁ δὲ μακαρίτης Μάνιαρης ἐν τῇ διαθήκῃ του προὐνόησεν, ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Κουτσοδόντη, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχεν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην, διότι ὑπηρέτησεν ἐν τῷ ὑποκαταστήματι τῆς Τραπέζης ἐν Σύρῳ ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπ’ αὐτὸν, προὐνόησε, λέγω, νὰ ὁρίσῃ, ὅτι ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης πρέπει νὰ ἦναι οἱ ἑκάστοτε διευθυνταὶ τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Σύρῳ καὶ ὁ δήμαρχος Ἑρμουπόλεως πρὸ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς πατρίδος του, ἐν περιπτώσει δὲ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ Ἀμπελάκια καὶ ἡ Θεσσαλία ἤθελον γείνῃ ἐλεύθερα, ὁ δήμαρχος Ἀμπελακίων. Ὥστε παρακαλῶ τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν γένει τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως σωθῶσι τὰ εἰσοδήματα τῆς περιουσίας ταύτης, διότι αἱ 114 μετοχαὶ εὐτυχῶς εἶναι ἀναπαλλοτρίωτοι, καὶ δὲν ἠδυνήθησαν, καὶ ἂν εἶχον τὴν πρόθεσιν, νὰ τὰς ἐγγίσουν.

§39Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§41Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Ἀμπελακίων, συνελθὸν τῇ προτάσει τοῦ δημάρχου, ἐθεώρησεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ χορηγηθῶσι τὰ μέσα, ὅπως δικηγόροι, ἐκ τῶν ἐν Λαρίσῃ ἐκλεχθέντες, ἀναλάβωσι τὴν δικαστικὴν ἐνέργειαν περὶ ἀπαγορεύσεως τοῦ διαχειριστοῦ τοῦ κληροδοτήματος, ὅστις θεωρεῖται ἀνίκανος, ἵνα ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντα αὑτοῦ. Τοῦτο εἶναι ζήτημα καθαρῶς δικαστικόν. Ὁ δήμαρχος λοιπὸν, κατ’ ἐντολὴν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀνέθηκεν εἰς τοὺς Βουλευτὰς Λαρίσης, εἰς τὸν Βουλευτὴν Ἀγυιᾶς καὶ εἰς τοὺς Βουλευτὰς Τυρνάβου, τῶν Ἀμπελακίων κειμένων εἰς τὸ κέντρον τῶν τριῶν ἐπαρχιῶν, ἵνα φροντίσωσι περὶ τούτου καὶ μόνου, ὅπως χορηγηθῇ πίστωσις 300 δραχμῶν, αἵτινες θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἀμοιβὴν τῶν δικηγόρων, οἵτινες θὰ ἀναλάβωσι τὴν φροντίδα τῆς διεξαγωγῆς τοῦ δικαστικοῦ τούτου ζητήματος.

§42ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, ἀλλ’ ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἀφορᾷ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν φέρει ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Θεσσαλίας ἐποπτεύει τοῦ σχολείου τούτου, καὶ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Βουλπιώτου ἐνεκρίθη καὶ κανονισμὸς τῆς Σχολῆς ταύτης. Λοιπὸν συμφωνῶν μετὰ τοῦ προλαλήσαντος ὡς πρὸς τὸ ζητούμενον παρὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀμπελακίων, ἐφιστῶ καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν τοῦ σεβαστοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας.

§43ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰ περὶ τοῦ προκειμένου κληροδοτήματος λεχθέντα ἐπέρχονται εἰς ἐπικύρωσιν ὅσων ἠκούσαμεν προχθές, προκειμένου περὶ τοῦ κληροδοτήματος Πετρίτση ἐν Ληξουρίῳ, καὶ παραμένουσιν εἰς τὰ ὦτα ἡμῶν ἔναυλοι εἰσέτι αἱ ἀποστροφαὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας Βουλευτοῦ, κατὰ τὰς ὁποίας μεγάλη περιουσία, εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν ἀνερχομένη, καὶ ἀπαρτιζομένη ἐξ ἀστικῶν καὶ ἀγροτικῶν κτημάτων καὶ ἐκ χρημάτων, κατεσπαταλήθη εἰς φατριαστικοὺς καὶ ἐκλογικοὺς σκοποὺς ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. Δὲν εἶναι οὔτε τὰ πρῶτα οὔτε τὰ τελευταῖα κληροδοτήματα αὐτὰ, περὶ τῶν ὁποίων ἀκούονται τοιαῦται κατακραυγαί. Περὶ τῶν πλείστων τῶν κληροδοτημάτων ἡμῶν ἀκούονται πολλὰ καὶ μεγάλα παράπονα περὶ καταχρήσεων, περὶ νοσφίσεων, περὶ διαρπαγῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον, Κύριοι, νὰ θέσῃ τὴν χεῖρα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων τούτων, καὶ νὰ καταρτίσῃ νομοθέτημα, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ κύριοι αὐτοὶ ἐκτελεσταὶ τῶν διαφόρων διαθηκῶν, οἱ διαχειρισταὶ κληροδοτημάτων, νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίων ὑπολόγων, καὶ νὰ ἐξαναγκασθῶσιν, ὅπως ἅπαξ τοὐλάχιστον τοῦ ἔτους παρέχωσι λογοδοσίαν περὶ τοῦ κληροδοτήματος, τὸ ὁποῖον διαχειρίζονται. Οὕτω πως μόνον νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προλάβωμεν περαιτέρω καταχρήσεις, περαιτέρω νοσφίσεις τῶν ἱερῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι διατεθῆ ὑπὲρ ἀγαθοεργῶν σκοπῶν, ὑπὲρ ἐθνικῶν σκοπῶν πολλάκις. Καὶ εὑρίσκονται ἐν τούτοις ἀσυνείδητοι διαχειρισταὶ, οἵτινες κατασπαταλῶσιν αὐτὰ, ἢ καὶ τὰ ὑπεξαιροῦσι! Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἀρκεσθῶμεν μόνον εἰς τὰς ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν γιγνομένας ἐντεῦθεν καταγγελίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ προθύμως θέλει προβῆ εἰς τὴν ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου. Μόνον οὕτω πως εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν ἓν τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην, ἡ ὁποία κατέστη πλέον ἀφόρητος.

§44ΚΟΡΠΑΣ. Καὶ χθὲς καὶ καθ’ ἑκάστην σχεδὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὴν καλωσύνην νὰ παρέχῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς αἰτουμένας ἑκάστοτε πληροφορίας παρὰ Βουλευτῶν, νὰ ἀπαντᾷ εἰς ἐπερωτήσεις, καὶ νὰ δίδῃ ἐξηγήσεις εἰς ἕκαστον. Ἀπηύθυνα καὶ ἐγὼ πρό τινων ἡμερῶν σύστασιν, ἵνα ληφθῇ πρόνοια περὶ τοῦ πλοίου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον συλληφθὲν κρατεῖται εἰς τὴν νῆσον Θήραν, χωρὶς οὐδὲ τὸ πλοῖον νὰ δύναται νὰ ἀποπλεύσῃ, οὐδὲ ὁ ἔμπορος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ φορτίον αὐτὸ, νὰ μάθῃ τί πρόκειται νὰ ἀπογείνῃ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀναμνησθῇ τῆς παρακλήσεώς μου ἐκείνης, καὶ νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα, ὅπως τὸ πλοῖον, ἐὰν—ὅπως εἶναι τὰ πράγματα—δὲν ὑπόκειται εἰς καμμίαν ὑποχρέωσιν, ἀφεθῇ ἐλεύθερον, ἐὰν δὲ ὑπάρχωσιν ἀξιώσεις ἄλλαι, βεβαίως ὑπάρχουσι νόμοι, κατὰ τοὺς ὁποίους δύνανται νὰ ληφθῶσι τὰ ἐναντία μέτρα.

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Συμβαίνει νὰ καθιστῶ ἐμαυτὸν ἐν καθυστερήσει ὡς πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ἀπευθύνουσι πρός με, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔλλειψις θελήσεως ἢ προθυμίας ἐμοῦ, ὅπως ἐκπληρῶ τὸ καθῆκον τοῦτο. Δυστυχῶς δὲν ἐτακτοποιήθη ἀκόμη ἡ μηχανικὴ κίνησις τῶν ἐπερωτήσεων. Αἱ ἐπερωτήσεις ἀπευθύνονται ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει· δὲν γνωρίζω ἐὰν πάντες οἱ ἀπευθύνοντες τὰς ἐπερωτήσεις καταθέτωσι γραπτὴν τὴν ἐπερώτησιν, ἀλλὰ, καὶ ἐὰν ἐνίοτε κατατίθενται γραπταὶ αἱ ἐπερωτήσεις, δὲν γνωρίζω διατὶ δὲν περιέρχονται εἰς γνῶσίν μου ὑπὸ τῶν γραφείων τῆς Βουλῆς. Τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηυθύνατε πρὸ ἡμερῶν, ἀνεμνήσθην τώρα, ὅτε ἐπανελάβατε αὐτήν, ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδεμία ἀνακοίνωσις μοὶ ἐγένετο αὐτῆς παρὰ τῶν γραφείων. Τώρα ἀναγκάζομαι νὰ γράψω αὐτὴν αὐτὸς ἐγώ, ἐὰν θέλητε νὰ μοὶ τὴν ὑπαγορεύσητε.

§46ΚΟΡΠΑΣ. Τί κατάστασις γραφείου εἶναι αὐτή!

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ τῶν κ. Βουλευτῶν ἀναπτύσσουσι τὰς ἐρωτήσεις των, ἀλλὰ δὲν τὰς καταθέτουσιν ἐγγράφως.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παραδείγματος χάριν, εἶμαι ἐν καθυστερήσει πρὸς ἄλλην ἐπερώτησιν, τῆς ὁποίας ἀνεμνήσθην καὶ πρό τινων ἡμερῶν, ὅτε παρεκάλεσα τοὺς προβαλόντας αὐτὴν νὰ τὴν συμπληρώσωσιν, ἀλλὰ εἰσέτι δὲν συνεπλήρωσαν αὐτήν, εἶναι δ’ ἐνδεχόμενον ἐν προσεχεῖ συνεδριάσει νὰ μοὶ ἀπευθυνθῶσι παράπονα καὶ ἐπὶ ταύτῃ. Διὰ τῆς ἐπερωτήσεως ἐκείνης εἷς τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ἐζήτησε νὰ καταθέσω ὡρισμένα δικαστικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔκρινε συναφῆ μὲ τὸ νομοσχέδιον πιστώσεως 24,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, πρὸς πληρωμὴν δικαστικῆς ἀποζημιώσεως εἰς τὸν Πάνον Σινανιώτην. Τοὺς ἐπερωτήσαντας, οἱ ὁποῖοι ἦσαν δύο, παρεκάλεσα νὰ σημειώσωσι ποῖα εἶναι τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ζητοῦσιν, ἰδίως νὰ σημειώσωσι τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὰς ἡμερομηνίας αὐτῶν, ἀλλ’ οὐδεμία σημείωσις μοὶ ἐδόθη, οὕτω δὲ κατ’ ἀνάγκην εἰμὶ καὶ ἐπὶ ταύτης ἐν καθυστερήσει. Καὶ παρεκάλεσα αὐτοὺς δὶς νὰ μοὶ δώσωσι σημείωσιν τῶν ἀριθμῶν καὶ τῆς ἡμερομηνίας τῶν ἐγγράφων, τῶν ὁποίων τὴν κατάθεσιν ἐζήτησαν, ἀλλ’ οὐδεμίαν μοὶ ἔδωκαν σημείωσιν. Ἂν ἐγκαταλείπωσι τὴν ἐπερώτησιν αὐτῶν, προσῆκε νὰ δηλώσωσι τοῦτο ῥητῶς, ἵνα μὴ παρεξηγηθῶσιν, ὡς προβαλόντες εἰκονικὴν ἐπερώτησιν διὰ νὰ παραγάγωσι μόνον ἐντυπώσεις.

§49Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ ὑποταμίας Ἀθηνῶν τοῦ δευτέρου ὑποταμείου κ. Χρῆστος Τσιτσελῆς, προκειμένου νὰ διορισθῇ κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον τοῦ 1895, ἔλαβε σύστασιν ἐκ μέρους τοῦ προκατόχου του κ. Ψαράκη, ὁ ὁποῖος τῷ εἶπεν, ὅτι «θὰ διορισθῇς, ἀλλ’ ἵνα διατηρήσῃς τὴν θέσιν σου, εἶναι ἀνάγκη νὰ διατηρήσῃς καὶ ὡς εἰσπράκτορα κἄποιον Κίτσον». «—Καὶ πῶς, τῷ ἀπαντᾷ ὁ Τσιτσελῆς, θὰ διατηρήσω τὸν Κίτσον τοῦτον ὡς εἰσπράκτορα, ἀφοῦ διαχειρίζεται χρήματα, διὰ τὰ ὁποῖα εὐθύνομαι ἐγὼ; — Ὀφείλεις νὰ τὸν διατηρήσῃς, τοῦ ἐπαναλαμβάνει αὐτὸς, διότι εἶναι πρόσωπον συστηθὲν παρὰ τοῦ κ. Λεβίδου, ἤδη Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν». Σημειωτέον δὲ, ὅτι ὁ περὶ οὗ πρόκειται ὑποταμίας Τσιτσελῆς εἶναι τῷ ὄντι ἄξιος ἄνθρωπος, καὶ ἀνεψιὸς τοῦ ἄλλοτε συναδέλφου μας κ. Κουμανιώτου. Δὲν ἤθελε λοιπὸν ἐν ἀρχῇ νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν ἀπαίτησιν ἢ σύστασιν, τὴν ὁποίαν τῷ ἔκαμεν ὁ Ψαράκης. Τότε οὗτος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὸν Τσιτσελῆν ἐπιστολὴν, προερχομένην ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διὰ τῆς ὁποίας τῷ ἔλεγε ῥητῶς, ὅτι τὸν εἰσπράκτορα τοῦτον ὀφείλει νὰ τὸν κρατήσῃ. Ὑπέκυψε λοιπὸν εἰς τὴν ἀπαίτησιν ταύτην ὁ ὑποταμίας, καὶ ἐκράτησε τὸν εἰσπράκτορα τοῦτον. Ὁ εἰσπράκτωρ αὐτὸς ἄλλοτε ὑπῆρξε δήμαρχος εἰς ἕνα τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Εὐταξία,—δὲν ἠξεύρω εἰς τίνα,—καθ’ ὃ δὲ δήμαρχος, δὲν ἐνόμισε πρέπον εἴς τινας ἐκκλησίας τοῦ δήμου του νὰ διαχειρίζωνται τὰ ἐκκλησιαστικὰ χρήματα ἄλλοι, καὶ ἀνέλαβεν αὐτὸς οὗτος τὴν διαχείρισιν, φαίνεται δ’ ὅτι, διὰ νὰ ἦναι πλησιέστερον πρὸς τὸν Παράδεισον, κατεχράσθη τὰ ἐκκλησιαστικὰ χρήματα. Καταγγελθεὶς δὲ, παρεπέμφθη εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον καὶ κατεδικάσθη. Μετὰ τὴν ἀπότισιν τῆς ποινῆς του ὁ ἀξιότιμος αὐτὸς κύριος Κίτσος ἦλθεν ἐνταῦθα καὶ ἠθέλησε νὰ διορισθῇ εἰσπράκτωρ. Τί δὲ ἔκαμεν ἐδῶ, ὡς εἰσπράκτωρ; Μετέβη εἰς διαφόρους ἐμπόρους τῆς πόλεως, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον φόρους ἐπιτηδεύματος, εἰσέπραξε μερικὰς χιλιάδας δραχμῶν, περὶ τὰς τριάκοντα, καὶ ἐνθυλακώσας αὐτὰς, ἔλαβεν ἄγνωστον διεύθυνσιν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔχῃ γνῶσιν τούτου· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔχει. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὡς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί ἐγένετο ὁ περὶ οὗ πρόκειται εἰσπράκτωρ, ἢ τὸν κ. Λεβίδην, ἐὰν αὐτὸς γνωρίζῃ, καὶ συγχρόνως, ἐὰν ὁ ὑπεύθυνος ὑποταμίας Τσιτσελῆς κατελογίσθη — καὶ βεβαίως θὰ κατελογίσθη — διὰ τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων τούτων. Ὀφείλω ὅμως νὰ προσθέσω, προκειμένου περὶ τοῦ ὑποταμίου Τσιτσελῆ, καὶ χάριν τῆς ὑπολήψεως αὐτοῦ, ὅτι δύναται μὲν νὰ εὐθύνηται ὑλικῶς, κατὰ τὸν νόμον, αὐτὸς, ἀλλὰ ἠθικῶς βεβαίως δὲν εὐθύνεται· τὴν ἠθικὴν εὐθύνην ὑπέχουσιν ἄλλοι. Διὰ τοῦτο καὶ ἄλλοτε εἶπον ἐντεῦθεν, ὅτι, προκειμένου περὶ διορισμοῦ ὑπαλλήλων τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων, ἡ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι αὕτη, δὲν πρέπει νὰ προσέχῃ ποτὲ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν Βουλευτῶν, (ἐκτὸς ἐὰν μέλη αὐτῆς τῆς ἰδίας Κυβερνήσεως τὸ κάμνωσιν, ὅπως συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου) δὲν πρέπει νὰ διορίζῃ πρόσωπα ὑποδεικνυόμενα παρ’ ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν, διότι ἡμεῖς, θέλοντες νὰ διορίσωμεν ἕνα φίλον μας, πολλάκις ἀδιαφοροῦμεν καὶ δὲν ἐξετάζομεν μετὰ προσοχῆς, ἂν οὗτος ἦναι κατάλληλος ἵνα διορισθῇ.

§50ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅστις ἀδιαφορεῖ, κακῶς πράττει.

§51Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, παρακαλῶν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ ἀπαντήσῃ, ἐὰν γνωρίζῃ τί ἀπέγεινεν ὁ εἰσπράκτωρ Κίτσος, καὶ τίνα μέτρα ἐλήφθησαν πρὸς σύλληψιν αὐτοῦ.

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μοὶ ἐγένετο γνωστὸν ἐγκαίρως, ὅτι παρά τινι ὑποταμίᾳ τῶν Ἀθηνῶν ὑπηρετῶν δημόσιος εἰσπράκτωρ, Κίτσος τὸ ἐπώνυμον, ἀπέδρα· ἡ πρώτη δὲ φροντὶς, ἡ ὁποία μοὶ ἐπεβάλλετο, ἦτο πρῶτον νὰ μάθω, ἐὰν αὐτὸς κατεῖχε χρήματα, δεύτερον νὰ ἐξακριβώσω, ποῦ προσέφυγεν, ἵνα κατορθώσω νὰ συλληφθῇ καὶ παραδοθῇ εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Καὶ ποῦ μὲν προσέφυγεν ὁ ἀποδρὰς, δὲν μοὶ ἐγένετο δυνατὸν ἀμέσως νὰ μάθω, διὰ τοῦτο εἰδοποίησα ἀμέσως τὰς ἀρχὰς τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν καὶ προσέτι τὰς προξενικὰς ἀρχὰς τῶν μερῶν, εἰς τὰ ὁποῖα συνήθως προσφεύγουσιν οἱ ἐντεῦθεν ἀποδιδράσκοντες, χθὲς δ’ ἔλαβον τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου μοὶ ἀνηγγέλθη ὅτι ὁ Κίτσος συνελήφθη ἐν Σμύρνῃ. Ἡ ἐξέτασις τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ κατέληξεν εἰς τὸν καταλογισμὸν εἰς βάρος αὐτοῦ καὶ παντὸς ἄλλου ὑπευθύνου τοῦ παρασταθέντος κατὰ τὴν ἐξέτασιν ἐλλείμματος. Τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος εἰσπράκτορα, ἀμφιβάλλω ἂν διώρισα ἐγὼ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, νομίζω δ’ ὅτι εὗρον αὐτὸν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ὑπ’ ἄλλου διορισθέντα. Εἰς ἐμὲ δὲ οὐδὲν δυσάρεστον περὶ αὐτοῦ μοὶ εἶχεν ἀνακοινωθῆ. Ὁ Κίτσος μοὶ ἦτο ἄγνωστος προσωπικῶς, ὡς ἄγνωστος μοὶ εἶναι καὶ ὁ κ. Τσιτσελῆς, ὅστις εἶναι ὁ ὑποταμίας, παρ’ ᾧ ὑπηρετεῖ ὁ ἀποδρὰς εἰσπράκτωρ, ὡς ἄγνωστος μοὶ εἶναι ὁ κ. Ψαράκης, ὅστις καὶ οὗτος τυγχάνει ὑποταμίας. Πρόληψις μάλιστα ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἐν ἐμοὶ κατ’ αὐτοῦ, διότι οὗτος μὲν εἶχε διορισθῆ ὑπὸ Ὑπουργοῦ, ὅστις δὲν ἦτο πολιτικὸς φίλος μου, ὁ δ’ ἄλλος ἀνήκει εἰς ἄλλο πολιτικὸν κόμμα, ἀφῆκα ὅμως αὐτοὺς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, διότι δὲν μὲ ἐπηρεάζει πνεῦμα καταδιώξεως τῶν μὴ φίλων μου, ὅταν ἐκπληρῶσι πιστῶς τὸ καθῆκόν των.

§53ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιτρέπετε; Ὁ εἰσπράκτωρ Κίτσος, τὸν ὁποῖον γνωρίζω, διατελεῖ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πλέον τῆς τριετίας.

§54Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λάθος δύναται νὰ μοὶ καταλογισθῇ, ὅτι δὲν ἔπαυσα αὐτὸν τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζον τὸν ἄνθρωπον, ἵνα ἔχω ἀγαθὴν ἢ κακὴν γνώμην περὶ αὐτοῦ, οὐδὲ τίς μοι κατήγγειλέ τι κατ’ αὐτοῦ. Ἐὰν ὁ ὑποταμίας, τοῦ ὁποίου ἐμνημονεύσατε, προέτρεψε τὸν ὑποταμίαν Τσιτσελῆν, ἵνα διατηρήσῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τὸν δημόσιον εἰσπράκτορα, ἐσφάλετο βεβαίως ὁ ὑποταμίας, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ σύστασις ὑπὸ τοῦ προκατόχου του, διατηρήσας αὐτὸν, ἐὰν δὲν εἶχεν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην πρὸς αὐτόν· ἐὰν δ’ ἄλλος ἐποιήσατο χρῆσιν ὀνομάτων, ἢ συστάσεώς τινος, δυναμένης νὰ ἐνασκήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ καταναγκασμόν τινα, ὁ εἰσπράκτωρ Τσιτσελῆς ἔπρεπε νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα καταγγείλῃ τὸν τοιαῦτα μηχανήματα μετελθόντα. Ἐγὼ ἀγνοῶ πάντα ταῦτα, ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι οὐδεὶς παρεπονέθη κατὰ τοῦ Κίτσου, οὐδεὶς δὲ μοὶ παρέστησε τὸν πρότερον βίον αὐτοῦ ὡς ἐπιλήψιμον, ὡς οὐδεὶς παρεπονέθη κατὰ τοῦ ὑποταμίου κ. Τσιτσελῆ, ἢ κατὰ τοῦ συστήσαντος εἰς τὸν κ. Τσιτσελῆν τὸν ἀποδράντα εἰσπράκτορα. Οὐδὲν παράπονον μοὶ ἐγένετο, οὐδεμία μνεία μοὶ ἐγένετο, εἶναι δὲ πάντῃ ἄγνωστοι πρὸς ἐμέ. Οὐδὲ ἡ διεξαγωγὴ τῆς ὑπηρεσίας μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ λάβω μέτρα κατὰ τοῦ Κίτσου, μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν μοὶ ἀνηγγέλθη ὅτι ἐδραπέτευσεν. Ἑπομένως οὐδὲν ἔχω ἄλλο ἢ νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκόν μου πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου.

§55Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδεμίαν εἶχε γνῶσιν, ἂν ὑπῆρχε τοιοῦτος εἰσπράκτωρ, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οὗτος εἶχε διορισθῆ παρ’ ἄλλης Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο, ὅτι, ἀφοῦ εἶχε διορισθῆ παρ’ ἄλλης Κυβερνήσεως, διετηρήθη καὶ ὑπὸ τῆς παρούσης, διότι ὁ Κίτσος οὗτος εἶναι συγγενὴς τοῦ κ. Λεβίδου.

§56Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω.

§57ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἶναι γυναικάδελφος τοῦ Σκουμπουρδῆ. Ἐντεῦθεν ἐκινήθη τὸ ἐνδιαφέρον. Εἶναι δὲ τόσον βέβαιον τοῦτο, ὥστε ὁ κ. Λεβίδης ἔγραψεν ἐπιστολὴν, δι’ ἧς παρεκάλει θερμῶς τὸν Ψαράκην, ἵνα διατηρήσῃ τὸν Κίτσον καὶ συστήσῃ αὐτὸν εἰς τὸν διάδοχόν του Τσιτσελῆν. Βεβαίως ὁ ὑποταμίας κακῶς ἔπραξε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ διατηρήσῃ τὸν εἰσπράκτορα τοῦτον, ὅστις δὲν ἦτο τῆς ἐμπιστοσύνης του· ἀλλὰ μὴ τάχα, Κύριοι, δὲν γνωρίζετε ὁποία εἶναι ἡ θέσις τῶν δυστυχῶς ὑπαλλήλων ἀπέναντι τῶν Ὑπουργῶν; Καὶ ἦτο δυνατὸν ὑποταμίας διορισθεὶς εἰς Ἀθήνας καὶ ἀποβλέπων εἰς ποσοστὰ, νὰ μὴ ὑπακούσῃ εἰς τὴν διαταγὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ;

§58Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Διαταγή!

§59ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Διαταγὴ εἶναι ἡ παράκλησις τοῦ Ὑπουργοῦ.

§60Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Οὔτε παραγγελίαν, οὔτε διαταγὴν ἔδωκα περὶ τοῦ προσώπου, περὶ οὗ ὁμιλεῖτε. Ἀπορῶ πῶς ὑμεῖς, ὅστις διαμένετε ἐν Ἀθήναις, δὲν γνωρίζετε τί γίνεται ἐν τῇ πόλει ταύτῃ. Καὶ εἰς ἡμᾶς προσέρχονται συμπολῖται καὶ ξένοι, ζητοῦντες τὴν συνήθη προστασίαν, καὶ ὅταν ἤμεθα Βουλευταὶ καὶ ὅταν δὲν ἤμεθα. Ἴσως μεταξὺ τῶν προσελθόντων εἰς ἐμὲ νὰ ἦναι καὶ αὐτὸς, εἰς ὃν καὶ ἴσως ἔδωκα συστατικήν τινα, ἐξ ἐκείνων, ἃς καθ’ ἑκάστην δίδομεν πάντες. Οὔτε δικαίωμα εἶχον νὰ διατάξω, οὔτε ἐπεβλήθην· ἁπλῶς ἴσως συνέστησα. Ἐπειδὴ γνωρίζετε τὰ πρόσωπα, παρακαλῶ νὰ φέρητε τὴν ἐπιστολὴν, ἥτις ἀναμφιβόλως θὰ ἦναι γεγραμμένη ὑπὸ τὸν ἁβροφρονέστατον τύπον συστάσεως. Οὐδεμίαν ἔχω συγγένειαν πρὸς τὸν εἰσπράκτορα Κίτσον. Λέγετε, ὅτι ὑπάρχει μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Πέτρου Σκουμπουρδῆ συγγένεια. Ἔχω ἐγὼ συγγένειαν πρὸς τὸν Σωτήριον Σκουμπουρδῆν, ὅστις ἔχει σύζυγον τὴν πρώτην μου ἐξαδέλφην. Ἀλλὰ λέγετε, ὅτι αὐτὸς ἔχει συγγένειαν πρός με ἐκ συζύγου τοῦ ἑτέρου Σκουμπουρδῆ, μεθ’ οὗ ἐγὼ οὐδεμίαν, ἐπαναλαμβάνω, ἔχω συγγένειαν. Τοιαῦτα πράγματα δὲν εἶναι ἄξια συζητήσεως, ἴσως δὲ καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσω.

§61Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Σκουμπουρδῆς ἔχει τὴν πρώτην σας ἐξαδέλφην, ὁ ἕτερος εἶναι ἀδελφός του, ὁ ὁποῖος ἔχει σύζυγον τὴν ἀδελφὴν τοῦ εἰσπράκτορος. Ἐκ τούτου δ’ ἐπῆλθεν ἡ πρὸς τὸν ὑποταμίαν ἐπιστολή. Προκειμένου δὲ περὶ οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, διαχειριστῶν δημοσίων χρημάτων, πρέπει νὰ ἔχωμεν πολλὴν προσοχὴν, διότι ἄλλως ἐκτιθέμεθα ἄνευ λόγου.

§62ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπανέρχομαι εἰς τὴν προηγουμένην ἐπερώτησίν μου περὶ τοῦ κληροδοτήματος Μάνιαρη, ὡς πρὸς τὰς 114 μετοχὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἶναι περίεργον, ὅτι, ἐνῷ ὑπάρχουσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν αἱ 114 μετοχαί, ἐκ τοῦ μερίσματος τῶν ὁποίων εἰσπράττονται σήμερον περίπου 10,000 δραχμαὶ, τὸ εἰσόδημα τοῦτο δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὴν συντήρησιν τοῦ ἐν Ἀμπελακίοις Ἑλληνικοῦ σχολείου, ἐνῷ ἡ ἐτησία δαπάνη πρὸς συντήρησιν πλήρους Ἑλληνικοῦ σχολείου δὲν εἶναι μείζων τῶν 6,000 δραχμῶν. Γνωστὸν δὲ, ὅτι ἄλλοτε τὸ μέρισμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦτο μεγαλείτερον, καὶ εἰσέπραττεν ἐτησίως πλέον τῶν 30,000 δραχμῶν. Πῶς δὲν ἔλαβε μέριμναν τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον περὶ τῆς ἀπιστεύτου ταύτης καταστάσεως; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι θέλει ληφθῆ φροντίς...

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Γενομένου λόγου περὶ τῆς Πετριτσείου περιουσίας, εἶπον ὅτι δὲν εἶχον γνῶσιν. Ἐνθυμοῦμαι ὅμως, ὅτι πολλοὶ ἄλλοι προσῆλθον, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἀνεκοίνωσαν, ὅτι καὶ ἀλλαχοῦ ὑπάρχουσι κληροδοτήματα τοπικὰ, ἀνδρῶν φιλανθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὥρισαν μέρος τῆς περιουσίας των εἰς σκοποὺς φιλανθρωπικοὺς καὶ ἐκπαιδευτικούς. Θέλω σπεύσει νὰ ἐξετάσω, ποῦ ὑπάρχουσι τοιαῦτα κληροδοτήματα, νὰ ἀναγνώσω τὰς διαθήκας, νὰ μάθω τίνες οἱ διαχειρισταὶ, καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ ζητήσω καὶ τὴν σύμπραξιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας.

§64ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ μόνον νὰ μὴ ἀναθέσητε εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν τὴν ἐργασίαν ταύτην.

§65Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς, ὁ ὁποῖος εἶσθε ὑπὲρ τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν, παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅπερ δὲν ἀγνοεῖτε βεβαίως, ὅτι ἡ διοίκησις τῶν κληροδοτημάτων ἀνήκει εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἡ ἀνωτάτη ἐποπτεία τούτων ἀνήκει εἰς τὸν διευθύνοντα τὸ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργεῖον.

§66ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως τὸ ἐνθυμοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ ἐπίσης ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὑπάρχει καὶ νόμος περὶ ἀπαγορεύσεως, καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ ἑκατομμυρίων. Ἔπρεπε δὲ, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς συνέβη ἡ πυρκαϊὰ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, εἰς τὸ τμῆμα τῶν κληροδοτημάτων, νὰ εἶχε ληφθῆ ἡ φροντὶς αὕτη. Ἀναγκάζομαι νὰ φέρω τὸν λόγον, ὡς πολλάκις ὑπεσχέθην, ἐπὶ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς τὰ τοῦ διαγωνισμοῦ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ὅπερ θεωρῶ θέμα σπουδαιότατον. Δὲν θὰ ἐξετάσω δὲ τὰς ἐκθέσεις ἁπάσας τῶν ἐπιτροπειῶν, ἀλλὰ μίαν μόνον ἐξ αὐτῶν, καὶ θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νόμου ͵ΒΤΓʹ καὶ τῶν δύο σχετικῶν βασιλικῶν διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξέδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Θὰ ἀποδείξω δι’ ἐγγράφων ἐπισήμων, ὅτι ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔθυσε καὶ ἀπέλυσε κατὰ τὸν τελευταῖον διαγωνισμὸν, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὐλάχιστον τὴν ὑπόληψιν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ἦναι μέλος.

§67Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε νὰ καταθέσω ἔγγραφα ζητηθέντα περὶ τῆς ἁλικῆς Γαντζοῦς. (Καταθέτει αὐτά).

§68ΣΤΑΗΣ. Ὁ νόμος περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς 12 Ἰουλίου 1895 ἐδημοσιεύθη τὴν 14 Ἰουλίου εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν ἄρθρῳ 23 ὁρίζει, ὅτι «διὰ βασιλικοῦ διατάγματος θέλουσι κανονισθῆ τὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ παρόντος νόμου». Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐκδοθῇ βασιλικὸν διάταγμα, ἐκτελεστικὸν τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη καὶ ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 84 τῆς 28 Ἰουλίου φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, τεῦχος Βʹ, ὑπὸ χρονολογίαν 26 Ἰουλίου 1895. Τὸ νομοτελεστικὸν τοῦτο διάταγμα μετά τινας ἡμέρας ἀνεκλήθη δι’ ἄλλου Β. Διατάγματος, ὑπὸ χρονολογίαν 3 Αὐγούστου 1895, διότι κατὰ παραδρομὴν εἶχε περιλάβει διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀσύμφοροι εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνδιεφέροντο εἰς τὸν διαγωνισμὸν τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ῥίψωμεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ἀκυρωθέντος διατάγματος τούτου. Τὸ διάταγμα ἐξεδόθη κυρίως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 23 ἄρθρου τοῦ νόμου ͵ΒΤΓʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895, διότι τὸ 123 ἄρθρον τοῦ ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1836 διατάγματος περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων, ὡς καὶ τὸ ἀπὸ πρώτης Σεπτεμβρίου 1856 περὶ διδακτικῶν βιβλίων διάταγμα οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον θέμα. Ἑπομένως τὸ νομοτελεστικὸν τοῦτο διάταγμα δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ν’ ἀνακαλέσῃ. Ἀλλὰ τὸ περίεργον δὲν εἶναι τοῦτο, τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς νομίζει ἑαυτὸν Σουλτάνον, καὶ ἐκδίδει Β. Διατάγματα, ἀνατρέποντα ἄρδην τοὺς νόμους τοῦ Κράτους· οὕτω, ἐνῷ ὁ νόμος ͵ΒΤΓʹ ἐν ἄρθρῳ δευτέρῳ ὁρίζει, ὅτι ἡ κριτικὴ ἐπιτροπεία τῶν ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις διδακτικῶν βιβλίων πρόεδρον ἔχει «τὸν καθηγητὴν τῆς Φιλοσοφίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ» κτλ., τὸ Β. Διάταγμα πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου ἐν ἄρθρῳ αὐτοῦ δευτέρῳ καθίστησι πρόεδρον τῆς αὐτῆς ἐπιτροπείας τὸν γενικὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων! Ὁ κ. Ὑπουργὸς, βλέπετε, ἤθελεν ὑποχείριον, οὐ μόνον τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ τὸν πρόεδρον αὐτῆς! Ἀλλὰ οὐ μόνον τὰ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς κριτικῆς ἐπιτροπείας τῶν διδακτικῶν βιβλίων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καθώρισε, παρὰ τὸν νόμον, διὰ διατάγματος, ἀλλὰ κατεπάτησε καὶ τὰς πλείστας διατάξεις τοῦ νόμου τούτου, ἵνα κατορθώσῃ νὰ εἰσαγάγῃ βιβλία συγγενῶν καὶ φίλων ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχολικοῦ τούτου ἔτους. Οὕτω καὶ αὐτὸν τὸν παρὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΓʹ ὁριζόμενον χρόνον πρὸς καταρτισμὸν τῶν ἐπιτροπειῶν μετέβαλε διὰ Β. Διατάγματος, διότι ὁ μὲν νόμος ὁρίζει διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος τὸν μῆνα Ὀκτώβριον, διὰ δὲ τὰ ἑπόμενα τὸν μῆνα Ἰούνιον, ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 26 Ἰουλίου ὥρισε τὸν μῆνα Αὔγουστον. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὡς γινώσκετε, ἔπρεπε νὰ εἰσαγάγῃ τὰ βιβλία τῶν συγγενῶν καὶ φίλων, διότι δὲν πρόκειται περὶ μικρῶν καὶ ἀσημάντων πραγμάτων, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου δραχμῶν καὶ ἴσως καὶ περισσοτέρων!

§69ΑΛΕΞ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἕν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον!

§70ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα· τώρα σᾶς τὸ εἶπον. Ἄλλοτε εἶχον ὁμιλήσει καὶ ἀποδείξει, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὠφεληθῇ τὸ Κράτος ἑκατομμύριον ἐκ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, συνάμα δὲ νὰ βελτιώσῃ τὴν ποιότητα τῶν διδακτικῶν βιβλίων, καὶ νὰ ἐλαττώσῃ εἰς τὸ ἥμισυ τὴν τιμὴν αὐτῶν, πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ πτωχοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἡ γνωστὴ σπεῖρα τῶν βιβλιοκαπήλων δὲν ἐπιτρέπει τοιαύτας πρὸς τὸν λαὸν εὐκολίας, ἀφοῦ μάλιστα ἔχει καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἔστω καὶ ἀκούσιον συνεργόν.

§71ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἐρωτήσω περὶ μιᾶς ἀπορίας. Ὁ νόμος ἴσχυσε τὸν Ἰούλιον, κατὰ τὸ ἄρθρον 2 δ’ αὐτοῦ, ἡ κλήρωσις γίνεται τὸν Ἰούνιον· τί θὰ ἐγίνετο διὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἀφοῦ ὁ νόμος ἐδημοσιεύθη τὸν Ἰούλιον καὶ ὑπῆρχον βιβλία πρὸς ἔγκρισιν; τί ἔδει νὰ γείνῃ; Διὰ τοῦ νόμου τούτου κατηργεῖτο ὁ παλαιὸς, κατὰ τὸν νέον νόμον δὲν ἠδύνατο νὰ συστηθῇ ἡ ἐπιτροπή. Τί ἔδει νὰ γείνῃ;

§72ΣΤΑΗΣ. Πρῶτον διὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἡ κλήρωσις δὲν γίνεται τὸν Ἰούνιον, ἀλλὰ τὸν Ὀκτώβριον, κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΤΓʹ. Ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος δὲν εἶχε τεθῆ εἰς ἐφαρμογὴν, διότι δὲν εἶχεν ἐκδοθῆ τὸ ἐκτελεστικὸν Β. Διάταγμα.

§73ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Διαφέρει ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος.

§74ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (πρὸς τὸν Στάην). Πρῶτον ἀντικείμενον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἶναι ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, μὲ τὴν ὁποίαν ἀπησχολήσατε τὴν Βουλὴν ἐπὶ 15 ἡμέρας. Μὴ θέλετε λοιπὸν τώρα νὰ μᾶς ἐμποδίσητε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως ἐκείνης.

§75ΣΤΑΗΣ. Μὴ βιάζεσθε! Βλέπετε ὅτι καὶ ἤδη ὁμιλῶ περὶ ζητήματος ἔχοντος μεγάλην σπουδαιότητα καὶ διὰ τὸ ὁποῖον μοὶ εἴπετε ἰδιαιτέρως ὅτι μοὶ ὀφείλετε χάριτας.

§76ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε εἶπον ἐγὼ αὐτό;

§77ΣΤΑΗΣ. Καὶ σεῖς καὶ ἄλλοι πολλοὶ μοὶ εἴπετε, ὅτι εἶσθε πολὺ εὐχαριστημένοι, τὸ μὲν διότι πᾶν ὅ,τι λέγω στηρίζεται ἐπὶ τοῦ νόμου καὶ τῆς ἀληθείας, τὸ δὲ διότι πρέπει νὰ πολεμῆται πᾶσα κατάχρησις.

§78ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς δὲν τὸ ἐνθυμοῦμαι αὐτὸ ἐγώ;

§79ΣΤΑΗΣ. Ὅταν ἐξέλθητε τῆς Βουλῆς, θὰ τὸ ἐνθυμηθῆτε καὶ πάλιν. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα οὐδὲν ἄλλο δηλοῦσιν ἢ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ συγχίσῃ τὰ πράγματα, καὶ νὰ καθορίσῃ αὐτὸς, ὡς ἐπεθύμει, τὰ τῶν διαγωνισμῶν· διὸ ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ εἰδικὸν δικαστήριον, διότι καὶ διατάγματα παρανόμως ἐξέδωκε, καὶ τὸν νόμον κατεπάτησεν, ἐν γνώσει βεβαίως, ἵνα ὠφελήσῃ τὸ κόμμα καὶ τοὺς συγγενεῖς (θόρυβος).

§80Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι, ὡς ἐξάγω ἐκ τῶν λόγων σας, βεβαίως πρόκειται περὶ μιᾶς πλάνης ὑμῶν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου κατώρθωσαν νὰ σᾶς ἐμβάλωσι. Τὸ διάταγμα περὶ διδακτικῶν βιβλίων, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη κατ’ Αὔγουστον παρελθόντα, δὲν ἐξεδόθη πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, τοῦ ἄρτι ψηφισθέντος, ἀλλ’ ἐξεδόθη ἵνα πληρώσῃ τὸ κενὸν τῆς μεταβατικῆς περιόδου μεταξὺ τοῦ καταργηθέντος περὶ διδακτικῶν βιβλίων νόμου καὶ τοῦ ἄλλου νόμου, τοῦ ἄρτι ψηφισθέντος. Δὲν ὑπῆρχε χρόνος ἀπὸ τῆς κυρώσεως τοῦ νόμου τούτου, ὅπως τηρήσωμεν τὰς πρὸς σύστασιν τοῦ διαγωνισμοῦ διδακτικῶν βιβλίων προθεσμίας, τὰς τασσομένας ὑπὸ τοῦ ψηφισθέντος νέου νόμου. Λοιπὸν δυοῖν θάτερον ἔμελλε νὰ γείνῃ, ἀφοῦ οὔτε ὁ καταργηθεὶς νόμος ἐλειτούργει πλέον, οὔτε ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νέος νόμος, διότι δι’ αὐτοῦ ἐτάσσετο ὁ Ὀκτώβριος διὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ διαγωνισμοῦ τῶν διδακτικῶν βιβλίων διὰ τὸ ἐνεστὼς μόνον ἔτος· ἢ νὰ ἐκδώσω μίαν ἐγκύκλιον καὶ νὰ διατάξω διοικητικῶς τοὺς διευθύνοντας τὰ σχολεῖα, ὅτι «μὴ ὑπάρχοντος νόμου ἐν ἐφαρμογῇ, θέλετε εἰσαγάγει εἰς τὰ σχολεῖα τὰ δημοτικὰ καὶ τὰ Ἑλληνικὰ ἐκεῖνα καὶ ἐκεῖνα τὰ βιβλία», ὁρίζων ταῦτα ἐν καταλόγῳ, ἢ ἔπρεπε νὰ καλέσω μίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις, κρίνουσα προχείρως τὰ παρουσιασθησόμενα βιβλία, νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ αὐτῶν τὰ μᾶλλον εὐμέθοδα, ὅπως εἰσαχθῶσι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, καὶ μόνον, εἰς τὰ σχολεῖα, καὶ οὕτως ἔχῃ τὴν εὐθύνην ἡ ἐπιτροπὴ, ἵνα μὴ ὑποθέσῃ τις, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον θέλει νὰ προβῇ ἐκ πλαγίων λόγων εἰς σύστασιν διδακτικῶν βιβλίων αὐθαιρέτως. Διὰ τοῦτο ἐξέδωκα κατ’ Αὔγουστον τὸ ἐν λόγῳ Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ἐκ τῶν ἐνόντων ἐκανονίζοντο τὰ τοῦ προχείρου τούτου διαγωνισμοῦ, ὅστις δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ νέου νόμου, μὴ δυναμένου νὰ ἐφαρμοσθῇ, περιστείλας, οὕτω τὴν ἐμὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἠδυνάμην νὰ ἀσκήσω, δυνάμει τῶν παλαιοτέρων νόμων, ὅπως εἰσαγάγω οἷα βιβλία ἤθελον. Ἀλλ’ ἐξ εὐλαβείας πρὸς ἐμαυτὸν, δὲν ἔπραξα τοῦτο, οὐδὲ ἀφῆκα ἄνευ τινὸς κανονισμοῦ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν βιβλίων, ὅτε πάλιν ἠδυνάμην νὰ πράξω ὅ,τι ἤθελα. Ἀλλ’ ἐπὶ τοιούτων εὐτελῶν σκέψεων οὐδέποτε ἀπησχόλησα ἐμαυτόν. Παρεκάλεσα δὲ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τῶν διορισθέντων κριτῶν νὰ μελετήσωσιν ἐν σπουδῇ τὰ εἰσαχθέντα εἰς κρίσιν βιβλία ἐντὸς 15 ἡμερῶν, καὶ προσαγάγωσι μίαν γνωμοδότησιν, καὶ δυνάμει τῆς γνωμοδοτήσεως αὐτῶν προέβην εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἐγκριθέντων βιβλίων εἰς τὰ σχολεῖα κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Τὰ διδακτικὰ ταῦτα βιβλία οὐδὲν ἀποκτῶσι δικαίωμα, ὅπως ἐγγραφῶσιν ἐν τῷ μητρῴῳ τῷ ἐπισήμῳ, ὡς διδακτικὰ βιβλία, διὰ μίαν πενταετίαν, ἀλλ’ ἁπλῶς πρόκειται νὰ εἰσαχθῶσι μόνον διὰ τὸ ἐνεστὼς σχολικὸν ἔτος, καὶ οὐδὲν πλέον. Μετὰ τὸν ἄρτι ψηφισθέντα περὶ διδακτικῶν βιβλίων νόμον, ἀντὶ νὰ εἰσάγηται δι’ ἕκαστον μάθημα ἀποκλειστικῶς ἓν βιβλίον, ὡς ὥριζεν ὁ καταργηθεὶς νόμος, ὁ ἰσχύων πρὶν, εἰσάγονται περισσότερα. Διότι ἡ δικαιολογικὴ βάσις τοῦ νέου νόμου εἶναι νὰ ἐκκρούωνται ἐκ τῶν σχολείων τὰ ἀμέθοδα καὶ βλαπτικὰ διὰ τοὺς μαθητὰς βιβλία, νὰ εἰσάγωνται δὲ τὰ εὐμεθόδως συντεταγμένα, καὶ οὕτω καὶ ἅμιλλα μεταξὺ τῶν συγγραφέων ἐγείρεται εἰς συγγραφὴν τελειοτέρων βιβλίων, καὶ καταστρέφεται τὸ κέντρον τοῦ μεγάλου κέρδους διὰ τῆς ἀποκλειστικῆς εἰσαγωγῆς ἐπὶ τρία ἔτη ἐν τοῖς σχολείοις ἑνὸς μόνου βιβλίου, ὅπερ, ἀγοραζόμενον ὑποχρεωτικῶς, ἀπέφερεν ὑπὲρ ἑνὸς συγγραφέως μεγάλα κέρδη, ὠθοῦντα καὶ κριτὰς καὶ συγγραφεῖς εἰς πειρασμόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα τοῦ νόμου, οὗτος ἦτο ὁ ὑπ’ αὐτοῦ ἐπιδιωχθεὶς σκοπός. Ἀλλὰ ὁ νόμος οὗτος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐκ τῶν προτέρων, διότι εἶχε προχωρήσει τὸ ἔτος, καὶ δὲν εἴχομεν πλέον τὰς προθεσμίας. Ὥστε διὰ τοῦ διατάγματος ἐκανονίσθη ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ εἰσήγοντο τὰ βιβλία μόνον κατὰ τὸ παρὸν ἔτος, καὶ οὐδὲν πλέον, ἤδη δὲ ἐκτελεῖται ὁ νόμος, καὶ ἐγκρίνονται κατ’ αὐτὸν τὰ διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος βιβλία, καὶ θὰ εἰσαχθῶσι τὰ βιβλία δυνάμει τοῦ ψηφισθέντος νόμου. Σᾶς βεβαιῶ, κύριε συνάδελφε, ὅτι σᾶς ἐπλάνησαν προδήλως, καὶ οὐδὲν συνέβη ἐξ ὅσων φαντάζεσθε.

§81ΣΤΑΗΣ. Πάντα ὅσα εἴπετε εἶναι ἐνοχοποιητικὰ καθ’ ὑμῶν. Καὶ φαίνεται ὅτι σᾶς παρεπλάνησαν, ἐνῷ δὲν ὤφειλε τοῦτο νὰ λάβῃ χώραν, ἀφοῦ ἐπὶ 35 ἔτη διετελέσατε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ διετελεῖτε ἐν γνώσει πάσης λεπτομερείας, καὶ ἑπομένως ἔπρεπε νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν περίστασιν, περὶ ἧς ὡμιλήσατε, ἵνα διορθώσητε νομοθετικῶς τὴν μεσοβασιλείαν ταύτην.

§82ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὴν μεσοβασιλείαν αὐτὴν ποῖος τὴν ἤθελεν; ὁ Ὑπουργὸς ἢ ἡ Βουλή;

§83ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὡς εἰσηγητὴς τοῦ τότε νομοσχεδίου καὶ νῦν νόμου τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας περὶ ἑνὸς μόνον ἐφρόντιζε, πῶς νὰ καταργήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὸν νόμον ͵ΒΡΛʹ τῆς 14 Ἰανουαρίου 1893, ἵνα λύσῃ τὰς χεῖράς του, δι’ ὧν ἤθελεν ἐγκρίνει νέα διδακτικὰ βιβλία φίλων καὶ συγγενῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔλαβε πρόνοιαν διὰ τὸ ἄμεσον μέλλον, τὸ σχολικὸν ἔτος 1895–1896. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐγίνωσκεν, ὡς εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπῆρχε νόμος κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν ταύτην. Ἀλλὰ ποῖος σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσητε τὸ βασιλικὸν διάταγμα, καὶ νὰ στηρίζησθε ἐπὶ τοῦ ἀνυπάρκτου τούτου, καθ’ ὑμᾶς, νόμου;

§84Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐπὶ τοῦ νόμου στηρίζομαι μόνον διὰ τὰς τιμὰς τῶν βιβλίων.

§85ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ (πρὸς τὸν Στάην). Τί ἔπρεπε νὰ γείνῃ, δὲν ἀπηντήσατε.

§86ΣΤΑΗΣ. Κατ’ ἐμὲ, ὁ νόμος ͵ΒΤΓʹ δὲν εἶχεν ἰσχὺν, πρὶν ἢ ἐκδοθῇ τὸ ἐκτελεστικὸν Β. Διάταγμα, καὶ ἑπομένως ἴσχυεν ὁ νόμος ͵ΒΡΛʹ τῆς 14 Ἰανουαρίου 1893, τουτέστι διὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1895–1896 βιβλία ἐγκεκριμένα ἔπρεπε νὰ ἦναι τὰ διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΡΛʹ ἐγκριθέντα. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν, Κύριοι, παρὰ τὸν νόμον Β. Διαταγμάτων διετάχθη ὁ τελευταῖος διαγωνισμὸς πρὸς ἔγκρισιν διδακτικῶν βιβλίων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ κατηρτίσθησαν αἱ ἐπιτροπαὶ, καθ’ ὃν τρόπον σᾶς εἶπον, παρὰ τὸν νόμον.

§87ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Πότε;

§88ΣΤΑΗΣ. Ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ σχολικοῦ ἔτους 1895–1896, τὸ ὁποῖον, ὡς γνωρίζετε, ἄρχεται ἀπὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου καὶ λήγει τὴν 30 Ἰουνίου· περὶ αὐτοῦ ἐγὼ ὁμιλῶ. Πόσα βιβλία ὑπεβλήθησαν εἰς τὸν διαγωνισμὸν ἐκεῖνον, δὲν γινώσκομεν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶχε τὴν εὐχαρίστησιν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ· γινώσκομεν μόνον ἐξ ἑνὸς σημειώματος, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἐνεκρίθησαν βιβλία 69 ἐν ὅλῳ τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως! Ἐκ τῶν ἐγκεκριμένων δὲ 69, ἐτέθησαν ἐν ἐφαρμογῇ, εἰσήχθησαν τουτέστιν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, 66, ἀποκλεισθέντων τῶν τριῶν, διότι ἡ ἔγκρισις αὐτῶν ἐγένετο παρὰ τὸν νόμον τὸν ἰσχύοντα ͵ΒΤΓʹ, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε σεῖς κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1895. Τὰ βιβλία δὲ ταῦτα ἦσαν τοῦ κ. Κουτσομητοπούλου, τὰ ὁποῖα παρανόμως ἐγένοντο δεκτὰ εἰς τὸν διαγωνισμὸν, κατὰ ῥητὸν ἄρθρον τοῦ νόμου ͵ΒΤΓʹ, τὸ 19, τὸ ὁποῖον λέγει: «Τὰ δυνάμει τοῦ ͵ΒΡΛʹ νόμου τῆς 14 Ἰανουαρίου 1893 βραβευθέντα διδακτικὰ βιβλία ἐν τοῖς γενομένοις διαγωνισμοῖς διατηροῦνται ἐν ἀποκλειστικῇ χρήσει μέχρις οὗ ἐκπνεύσῃ ἡ χρονικὴ διάρκεια, δι’ ἣν ἐνεκρίθησαν, διὰ δὲ τὰ μὴ βραβευθέντα ἰσχύουσιν αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, καθὰ Β. Διάταγμα θέλει καθορίσει.» Ἑπομένως διὰ τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐγκεκριμένα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ διαγωνισμὸς, ὡς ἐγένετο. Προχθὲς μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι οὐδεμίαν γνῶσιν εἶχε τοῦ πράγματος, καὶ ἀληθῶς εἶναι ἄξιον περιεργείας, πῶς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος ὑπέγραψε τὸ διάταγμα τὸ κηρῦσσον τὸν διαγωνισμὸν, τὸ καθορίζον τὰ βιβλία, δὲν εἶχε γνῶσιν περὶ τίνων βιβλίων ἐπρόκειτο, δὲν εἶχε γνῶσιν ποῖα ἦσαν τὰ ἐγκεκριμένα βιβλία, τὰ ὁποῖα προστατεύονται διὰ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ὁ ἴδιος εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εἶχε γνῶσιν περὶ βιβλίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐνῷ αὐτὸς οὗτος εἶναι εἰδικὸς, εἰ καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι, εἰδικὸς ἢ μὴ εἰδικὸς, ὀφείλει ὁ Ὑπουργὸς νὰ γινώσκῃ τὸ καθῆκόν του καὶ νὰ ἔχῃ γνῶσιν τῶν διατασσομένων. Ὁ εἰδικὸς λοιπὸν Ὑπουργὸς ἐγκρίνει τρία βιβλία, τὰ ὁποῖα εἶχον ἤδη ἐγκριθῆ κατὰ τὸ 1893 καὶ τῶν ὁποίων ἡ περίοδος ἦτο τριετής. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠρώτησεν, ἀπορῶν, τὴν ἐπιτροπὴν, διατί ἐνέκρινε βιβλία ἤδη ἐγκεκριμένα. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τῆς ἀπὸ 6 Σεπτεμβρίου 1895 αἰτιολογικῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς (ἀναγινώσκει): «... Ἐπειδὴ δὲ βραδύτερον ἔμαθεν (ἡ ἐπιτροπὴ), ὅτι ὑπὸ τῆς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος συσταθείσης ἐξεταστικῆς τῶν βιβλίων ἐπιτροπείας ἦτο ἐγκεκριμένον καὶ ὑποχρεωτικὸν ἐπὶ τρία ἔτη ἔργον τοῦ κ. Μηλιαράκη, φέρον τὸν τίτλον «Φυσικὴ Ἱστορία», περιέχον δὲ ὕλην περίπου τὴν αὐτὴν πρὸς τὴν τῶν βιβλίων τοῦ κ. Δ. Κουτσομητοπούλου, καὶ ἐπειδὴ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπείας τὸ ἔργον εἶναι καθαρῶς ἐπιστημονικόν, καὶ οὔτε νὰ ἀποῤῥίψῃ βιβλίον δόκιμον ἔχει δικαίωμα, οὔτε νὰ κωλύσῃ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν πονημάτων τοῦ κ. Δ. Κουτσομητοπούλου εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα δύναται, γνωρίζει τῷ Σ. Ὑπουργείῳ, ὅτι ἐν τῇ Φυσικῇ Ἱστορίᾳ τοῦ κ. Μηλιαράκη περιέχονται καὶ Ἀνθρωπολογία καὶ Ζωολογία, καὶ παρακαλεῖ αὐτὸ νὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα, ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα εἰσαγωγὴ τῶν μνημονευθέντων ἔργων τοῦ κ. Κουτσομητοπούλου.» Ἐντεῦθεν ἐξάγεται, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κριτικὴ ἐπιτροπεία ἐπιῤῥίπτει τὴν μομφὴν καὶ τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ὑποβολὴν εἰς τὸν διαγωνισμὸν βιβλίων ἤδη ἐγκεκριμένων. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ φίλων καὶ συγγενῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου περὶ πολλῶν χιλιάδων δραχμῶν! Τούτου δ’ ἕνεκα, ἐν ᾧ διεξήγετο ἡ ἐπίσημος αὕτη ἀλληλογραφία, καὶ τὸ σχολικὸν ἔτος εἶχεν ἤδη ἀρχίσει, ἐδημοσιεύετο εἰς τὴν «Πρωΐαν» τῆς 4, νομίζω, Σεπτεμβρίου ὁ κατάλογος τῶν ἐγκεκριμένων βιβλίων, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἐφέροντο καὶ τὰ τοῦ κ. Κουτσομητοπούλου ὡς ἐγκριθέντα. Ἐννοεῖται δ’ ὅτι οἱ μαθηταὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι ἔσπευδον νὰ προμηθευθῶσι τὰ ἀναγκαιοῦντα αὐτοῖς βιβλία, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὰ μὴ εἰσακτέα.

§89ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀπεκλείσθησαν καὶ ἐγκεκριμένα βιβλία;

§90ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως, διότι εἰσήχθησαν τὰ τοῦ κ. Κουτσομητοπούλου, καὶ ἀπεκλείσθησαν τὰ ἐπὶ τριετίαν διὰ τοῦ νόμου ἐπιβεβλημένα βιβλία τοῦ κ. Μηλιαράκη.

§91ΒΟΖΙΚΗΣ. Λησμονεῖτε ὅτι διὰ τοῦ διατάγματος τοῦ τελευταίου κατηργήθη τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον εἶχον οἱ συγγραφεῖς τῶν διδακτικῶν βιβλίων κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον, καὶ ὅτι τὸ διάταγμα τὸ τελευταῖον ἀναφέρεται καὶ εἰς βιβλία ἐκ τῶν ἐγκεκριμένων κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον.

§92ΣΤΑΗΣ. Πρῶτον νὰ συνεννοηθῶμεν, τί ἐννοοῦμεν παλαιόν· διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἀνεκάλυψε καὶ προκατακλυσμιαίους νόμους.

§93ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸν ͵ΒΡΛʹ.

§94ΣΤΑΗΣ. Ὁ νόμος ͵ΒΡΛʹ τῆς 14 Ἰανουαρίου 1893 κατηργήθη διὰ τοῦ ͵ΒΤΓʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895, ἀλλὰ τὰ δυνάμει αὐτοῦ ἐγκεκριμένα βιβλία διατηροῦνται ἐν ἀποκλειστικῇ χρήσει, μέχρις οὗ ἐκπνεύσῃ ἡ χρονικὴ διάρκεια, δι’ ἣν ἐνεκρίθησαν, κατὰ τὸ 19 ἄρθρον τοῦ ͵ΒΡΛʹ νόμου, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα πρὸ μικροῦ. Ἀναμφιβόλως δὲ τὸ Δημόσιον θέλει ὑποστῆ χρηματικὰς ζημίας, ἕνεκα τῆς παρανόμου ταύτης ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ γνώμη διακεκριμένου νομομαθοῦς περὶ τῶν ἀγωγῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου ἐκ μέρους τῶν ζημιωθέντων συγγραφέων (ἀναγινώσκει):

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΙΣ.

«Κληθεὶς νὰ γνωμοδοτήσω περὶ τῶν ἑξῆς ζητημάτων: Αʹ. Εἶναι νόμιμον τὸ περὶ ἐγκρίσεως διδακτικῶν βιβλίων Διάταγμα τῆς 3 Αὐγούστου 1895, ὁρίσαν, παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ͵ΒΤΓʹ, ὅτι «Πρόεδρος μὲν τῆς ἐπιτροπείας πρὸς κρίσιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων, μέλη δὲ τέσσαρες ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἢ διατελεσάντων διευθυντῶν ἢ καθηγητῶν Διδασκαλείου», καὶ ὅτι «ἐντὸς τοῦ δευτέρου δεκαπενθημέρου τοῦ Αὐγούστου ἐνεστ. ἔτους ἡ ἐπιτροπεία αὕτη ἀποφαίνεται τίνα τῶν βιβλίων εἶναι ἄξια νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ σχολεῖα»; Βʹ. Ἄν τὸ εἰρημένον Διάταγμα εἶναι παράνομον, δικαιοῦται ὁ ἐκ τῶν διατάξεων αὐτοῦ ζημιωθεὶς νὰ ἐγείρῃ κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀγωγὴν περὶ ἀποζημιώσεως; Ἀποφαίνομαι ὅτι: Ἐπὶ τοῦ Αʹ ζητήματος. Τὸ Διάταγμα τῆς 1 Αὐγούστου 1895 περὶ διδακτικῶν βιβλίων εἶναι παράνομον, διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα (ἄρθρ. 35) «ὁ Βασιλεὺς ἐκδίδει τὰ ἀναγκαῖα διατάγματα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Οὐδέποτε δὲ δύναται ὁ Βασιλεὺς νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐνέργειαν τοῦ νόμου». Ἐπὶ δὲ τοῦ προκειμένου, ἐν ᾧ κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΤΓʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895 περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς τε δημοτικῆς καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως «καθίσταται ἐφεξῆς ἐπιτροπεία κριτικὴ τῶν ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις παντὸς βαθμοῦ εἰσακτέων βιβλίων, ἀποτελουμένη ἐκ τοῦ καθηγητοῦ τῆς Φιλοσοφίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ, ὡς προέδρου, ἔκ τινος τῶν διευθυντῶν τῶν διδασκαλείων καὶ ἐκ τριῶν ἐπιθεωρητῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων ἢ καθηγητῶν διδασκαλείων διὰ κληρώσεως ὁριζομένων», καὶ καθορίζεται προθεσμία μακρὰ πρὸς ἐξέτασιν αὐτῶν, ὡρίσθη διὰ τοῦ Διατάγματος ἐπιτροπεία ἐκ διαφόρων προσώπων ἀποτελουμένη, καὶ προθεσμία ἄλλη ὀλιγοήμερος, πρὸς ἐξέτασιν τῶν διὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1895–1896 βιβλίων. Οὐδόλως δὲ δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἔκδοσιν Διατάγματος, ἀντικειμένου εἰς τὸν νόμον ͵ΒΤΓʹ, ὅτι δὲν ἦσαν ἔτι διωρισμένοι οἱ ἐν νομαρχιακοῖς ἐποπτικοῖς συμβουλίοις ἐπιθεωρηταί, διότι 1) ἂν δὲν ἦσαν ἔτι ἐπιθεωρηταί, ἦσαν ὅμως πάντες οἱ λοιποί, ἤτοι ὁ καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, οἱ διευθυνταὶ τῶν διδασκαλείων καὶ οἱ καθηγηταὶ τῶν διδασκαλείων, 2) διότι τὸ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον ὤφειλε καὶ ἠδύνατο νὰ ἄρῃ τὰ εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου (οὗ αὐτὸ ἄλλως προὐκάλεσε τὴν ψήφισιν) προσκόμματα, ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει νὰ μὴ προβῇ εἰς Διάταγμα, εἰς οὐδένα στηριζόμενον νόμον. Ἀφοῦ δὲ κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΤΓʹ διὰ πάντα τὰ μὴ βραβευθέντα βιβλία δυνάμει τοῦ ͵ΒΡΛʹ νόμου τῆς 14 Ἰανουαρίου 1893 ἰσχύουσιν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου ͵ΒΤΓʹ ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως αὐτοῦ, οὐδαμῶς ἀναγνωριζομένης δι’ αὐτοῦ καὶ ἐποχῆς, καθ’ ἣν οὔτε ὁ ͵ΒΡΛʹ νόμος ἰσχύει κατὰ τὰ λοιπὰ, ὡς καταργούμενος, οὔτε ὁ ͵ΒΤΓʹ νόμος, ὡς μὴ δυνάμενος νὰ ἐκτελεσθῇ, ἰσχύει δ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἡ αὐθαίρετος θέλησις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἕπεται ὅτι τὸ Διάταγμα τῆς 3 Αὐγούστου 1895 εἶναι παράνομον. Ἐπὶ τοῦ Βʹ ζητήματος. Οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ὁ τοῦ ὁποίου προσβάλλονται συμφέροντα νόμιμα διὰ κυβερνητικῆς ἢ διοικητικῆς πράξεως, μὴ στηριζομένης εἰς νόμον, δικαιοῦται νὰ ἐγείρῃ κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀγωγὴν περὶ ἀποζημιώσεως, καθ’ ὅσον ἐκ τῆς πράξεως ταύτης ἐζημιώθη. Θ. Ν. Φλογαΐτης.» Ἐὰν δὲ λάβητε τὸ κόπον νὰ ἀναγνώσητε τὰς ἐκθέσεις τῶν κριτῶν, θὰ εὕρητε μαργαρίτας, τοὺς ὁποίους οὐδὲ εἰς τὰ βάθη τῶν Ὠκεανοῦ δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἀνιχνεύσητε.

§95Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐὰν λάβητε τὰς ἐκθέσεις καὶ τῶν ἄλλων κριτῶν, θὰ εὕρητε τοιούτους μαργαρίτας.

§96ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι.

§97ΣΤΑΗΣ. Σᾶς συμβουλεύω νὰ μελετήσητε τὰς ἐκθέσεις τοῦ παρελθόντος καὶ προπαρελθόντος ἔτους. Τελευταῖον ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω μέρη τινὰ τῆς ἐκθέσεως τῶν κριτῶν περὶ τῆς Γεωγραφίας τοῦ κ. Κουτσομητοπούλου, συγγενοῦς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ: «Ἀδόκιμα εὑρίσκομεν τὰ «ἡ φυσικὴ Γεωγραφία ἐξετάζει τὴν φυσικὴν τῆς Γῆς διάπλασιν καὶ τὴν ἀμοιβαίαν ἐπίδρασιν τῶν μερῶν τῆς γηΐνης ἐπιφανείας (ξηρᾶς, ὕδατος, ἀτμοσφαίρας, ὀργανισμοῦ κλπ.» Ὑποθέτομεν ὅτι ἡ ἀτμόσφαιρα καὶ οἱ ὀργανισμοὶ δὲν εἶναι ἐπιφάνεια τῆς Γῆς. Ἀδόκιμον εὑρίσκομεν καὶ τὸν ὁρισμὸν τῆς πολιτικῆς Γεωγραφίας, ὅτι «πραγματεύεται περὶ τῶν πολιτειῶν καὶ τῶν κατοικιῶν τῶν ἀνθρώπων (δηλ. τῶν σπιτιῶν).» Παραλείπει τὴν ἀναγραφὴν τοῦ Ἰσημερινοῦ, Μεσημβρινοῦ, τροπικῶν καὶ πολικῶν κύκλων, ὁρίζοντος καὶ ζωνῶν τῆς Γῆς κλπ. Ἀκατάληπτα τὰ: «τὰ ὑψώματα τῆς θαλάσσης...» Ἀκούσατε, Κύριοι! «Τὰ ὑψώματα τῆς θαλάσσης ἐξέρχονται ὑπεράνω τῆς ἐπιφανείας τοῦ ὕδατος, καὶ σχηματίζουσι νήσους»! (γέλωτες). Γελᾷ καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργός. Καὶ ὅμως φορολογοῦνται τὰ παιδιὰ καὶ ὑποχρεωτικῶς μανθάνουσιν αὐτὰ τὰ πράγματα!

§98ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς). Ἐνεκρίθη αὐτὸ τὸ βιβλίον;

§99ΣΤΑΗΣ. Τώρα θὰ σᾶς εἴπω. Ἀλλ’ ἀκούσατε δύο ἔτι περικοπὰς τοῦ συγγραφέως (ἀναγινώσκει): «... Ἡ ἀτμοσφαῖρα εἶναι τὸ στρῶμα τοῦ ἀέρος, τὸ ὁποῖον περιβάλλει τὴν γῆν πανταχόθεν»!! Καὶ κατωτέρω: «Περὶ τοῦ ἀνθρώπου λέγει, ὅτι δεῖγμα τῆς πνευματικῆς αὐτοῦ ὑπεροχῆς ἔχει τὴν λαλιὰν, διότι λαλιὰν ἔχει καὶ ἡ κορώνη...» (ἱλαρότης). Ἀκούσατε τώρα, τί ἀναγινώσκω ἐν τῇ ἐκθέσει: «Τὸ βιβλίον ἐνεκρίθη κατὰ πλειονοψηφίαν»! Σᾶς συλλυποῦμαι, κύριε Ὑπουργέ.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον.

§101ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ ζήτημα νὰ παρέλθῃ ἄνευ ἀπαντήσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Κατηγγέλθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ὅτι ἐξέδωκε πρῶτον νομοτελεστικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἠθέτει ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ ὅτι, ἀφοῦ ἐξέδωκε τὸ διάταγμα τοῦτο, τὸ προβλεπόμενον καὶ καθοριζόμενον ὑπὸ τοῦ νόμου, κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ καὶ ἀνήκουστον ὅλως εἰς συνταγματικὸν Κράτος, προκαλεῖ δεύτερον ἐκτελεστικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν συμπληροῖ τὸ προηγούμενον, ἀλλὰ τὸ ἀνακαλεῖ! Καὶ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, διὰ νὰ ζημιωθῶσι τὰ συμφέροντα πολλῶν ἐντίμων συγγραφέων, διὰ νὰ ἀποκλεισθῶσιν ἐκ τῶν σχολείων παρανόμως βιβλία, τὰ ὁποῖα εἶχον ἤδη ἐγκριθῆ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου, τοῦ τέως ἐν ἰσχύϊ, διὰ νὰ γεννηθῶσι δίκαι περὶ ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου. Διότι οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος συγγραφεῖς, ἰδόντες τὰ δικαιώματά των οὕτω πως καταπατούμενα, προσέφυγον εἰς νομομαθεῖς, οἵτινες ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ ἀκολούθως εἰς τὰ δικαστήρια, καθ’ ἃ δὲ μανθάνω, ἐξεδόθη ἤδη πρωτόδικος ἀπόφασις κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ ὑπὲρ τοῦ συγγραφέως, τοῦ ὁποίου τὰ δικαιώματα, διὰ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος Β. Διατάγματος, κατεπατήθησαν. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, εἶναι ἁπλούστατον. Ἰσχύει ἀπὸ τῆς δεκάτης ἡμέρας μετὰ τὴν δημοσίευσίν του ὁ νόμος τοῦ 1895; Ἐὰν ἰσχύῃ, δὲν ἠδύνατο νὰ καταρτισθῇ ἐπιτροπή, παρὰ μόνον ὡς αὐτὸς κελεύει. Δὲν ἰσχύει ὁ νόμος ἐκεῖνος; Ἔπρεπε νὰ τηρηθῇ ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος ὁ πρὸ αὐτοῦ. Ὑπῆρχε μεσοβασιλεία, καθ’ ἣν δὲν ἴσχυεν — οὔτε ὁ τέως ἐν ἰσχύϊ νόμος, οὔτε ὁ νῦν; Τότε εἶχον τὴν ἐλευθερίαν ὅλοι οἱ συγγραφεῖς διδακτικῶν βιβλίων νὰ εἰσαγάγωσι τὰ βιβλία των εἰς τὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐναντίον τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου νόμου, καταρτίζῃ ἐπιτροπὰς καὶ διὰ τῶν ἐπιτροπῶν αὐτῶν εἰσάγῃ ὡρισμένα βιβλία—ἔστω καὶ ἐπὶ ἔτος— εἰς τὰ σχολεῖα, ἀποκλείων ὅμως τὰ βιβλία ἄλλων συγγραφέων, ἐπίσης παρανόμως, οἱ ἄλλοι οὗτοι συγγραφεῖς ἔχουσι τὸ δικαίωμα βεβαίως νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια.

§102ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Δυνάμει τίνος νόμου;

§103ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι παρανόμως ἀποκλείει τὰ βιβλία των.

§104ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι δικαίωμά του.

§105ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι καταφανὲς εἰς πάντας, ἀπορῶ δὲ πῶς συνάδελφοι νομομαθεῖς προσποιοῦνται, ὅτι δὲν ἐννοοῦσιν αὐτό. Ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχε τὴν ἀφέλειαν νὰ δηλώσῃ, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος οὗτος, δὲν ἤθελε νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχε, κατ’ αὐτὸν, ἔκαμε μίαν ἐπιτροπὴν, διὰ νὰ ὁρίσῃ αὕτη πῶς πρέπει νὰ εἰσαχθῶσι τὰ βιβλία ταῦτα. Ὁ καταρτισμὸς τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἦτο παράνομος, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ καὶ ἡ ἀπαγόρευσις ἐκ μέρους τῆς τοιαύτης παρανόμου ἐπιτροπῆς ὡρισμένων βιβλίων ἦτο παράνομος. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται κυρίως περὶ τούτου. Πρόκειται εἰς τὴν ἐξέτασιν ἡμῶν δύο ζητήματα: Πρῶτον, ἐὰν δικαιοῦται ὁ Ὑπουργὸς, ὑφ’ οἱανδήποτε πρόθεσιν, νὰ ἐκδώσῃ νομοτελεστικὸν διάταγμα, ἀθετοῦν ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον κέκληται νὰ ἐκτελέσῃ. Δεύτερον ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἀφοῦ ἅπαξ ἐδημοσιεύθη τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα, δύναται δι’ ἄλλου διατάγματος, ὡς ἄλλος Σουλτάνος, νὰ ἀνακαλέσῃ αὐτό; Ἐπὶ τούτων καλεῖται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, καὶ νομίζω, ὅτι πρὸ παντὸς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρέπει ν’ ἀπολογηθῇ. Ἡ κατηγορία κατ’ αὐτοῦ αὕτη εἶναι ῥητὴ καὶ σαφὴς, οὐδὲ δύναται νὰ ὑπεκφύγῃ αὐτὴν διὰ τῆς σιωπῆς.

§106Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ πορεία τῶν πραγμάτων εἶναι ὁμαλὴ, καὶ ἡ συζήτησις βαίνει ὁμαλῶς. Ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ἀπηύθυνε κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καταγγελίας, καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ἐπὶ παραβάσεσι τῶν νόμων, τὰς ὁποίας ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ὑπέλαβεν, ὅτι διέπραξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπανειλημμένως διέκοψε τὸν κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴν, καὶ ἐξέθηκεν εἰς αὐτὸν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἔπραξεν ὡς ἔπραξεν. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Ἂν θέλῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, ἠμπορεῖ νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν, ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως, οἱανδήποτε θέλῃ, καὶ ἡ Βουλὴ τότε θέλει ἀποφασίσει. Ἄλλο σύστημα δὲν βλέπω, τὸ ὁποῖον ἐνδεικνύεται.

§107ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ σκοπός των εἶναι νὰ κωλυσιεργήσουν. Δὲν τὸ καταλαμβάνετε;

§108ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, «μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ἀντικειμένου, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 4 ὥρας μ. μ. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 55′. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5 μ. μ.)

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν πρότασιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας καλεῖται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ, προέτεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, φίλος ἡμῶν· ὡς δὲ ἐξήγησεν αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἀφορμὴν ἔλαβεν ἵνα προτείνῃ αὐτὴν ἐκ τῶν παρατηρήσεων ἢ τῶν παραστάσεων, αἵτινες ἐγένοντο μετὰ ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν ἡμέραν τινὰ, ὅτι διὰ δημοπρασιῶν, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν κατὰ διαταγήν του, κατωρθώθη αἱ διὰ τὰ τρόφιμα τοῦ στόλου δαπάναι νὰ μειωθῶσι κατὰ διακοσίας χιλιάδας δραχμῶν, διότι τοσοῦτον ἐμειώθησαν αἱ τιμαὶ ὑπὸ ἐργολάβου, ἀναδεχθέντος κατὰ τὴν δημοπρασίαν τὴν χορηγίαν αὐτῶν ἐπὶ τιμῇ πολὺ εὐθηνοτέρᾳ τῶν τιμῶν, εἰς τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε παρείχοντο. Τοῦτο προεκάλεσε παραστάσεις, καὶ ἄλλοι μὲν ἠρώτων, πῶς συνέβη τοῦτο, ἄλλοι ἠμφισβήτουν τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἄλλοι εἰς διαφόρους ἐτράπησαν ἐπὶ τούτου κρίσεις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν παρέλιπε νὰ δώσῃ τότε εἰς τὴν Βουλὴν τὴν βεβαίωσιν, ὅτι ταῦτα λέγων δὲν ἐσκόπει νὰ ἐκτοξεύσῃ, οὐδ’ ἀμέσως οὐδὲ ἐμμέσως, κατηγορίαν τινὰ κατά τινος τῶν προκατόχων του, εἴτε κατὰ τῶν ἐν τῷ στόλῳ ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν ἢ ὑπαξιωματικῶν. Ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἐξ ἐπιθυμίας ὅπως ἀρθῇ πᾶσα ὑπόνοια, ἢ πᾶσα παρεξήγησις τῆς πληροφορίας, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ, ἵνα συστηθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ὅπως ἐξετάσῃ, ἂν ἦτο δυνατὸν ἡ οἰκονομία αὕτη νὰ γένηται καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπὸ τῶν προκατόχων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται, διατὶ δὲν ἐγένετο (στρέφεται πρὸς τὸν κ. Βότσαρην). Δὲν ἠξεύρω ἐὰν διερμηνεύω πιστῶς τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων σας...

§112ΧΡ. ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀκριβέστατα.

§113Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μετὰ τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, μακραὶ ἐγένοντο συζητήσεις μέχρι τοῦδε, εἰς τὰς ὁποίας πολλαὶ ὧραι τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς διέῤῥευσαν. Καὶ κατὰ τὰς συζητήσεις ταύτας ὁ λόγος ἐπεξετάθη ἐπὶ τὰς γενομένας μέχρι τοῦδε ἐργασίας πρὸς παρασκευὴν ἑνὸς τῶν πλοίων τοῦ στόλου, ὅπως συμπληρωθῇ τοῦτο ὡς ὁπλιταγωγόν, καὶ πρὸς διασκευὴν αὐτοῦ τούτου τοῦ πλοίου τοῦ στόλου, ὅπως παρασκευασθῇ ὡς θαλαμηγόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐκλήθη, ἵνα δώσῃ πληροφορίας, καὶ τὰς πληροφορίας ταύτας ἔδωκεν ὡς ἐζητήθησαν· ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς πληροφορίας ταύτας λόγος μακρὸς ἐγένετο, καὶ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἐπανελήφθη, ὅτι αἱ ἐπισκευαὶ καὶ αἱ μετασκευαὶ ἐγένοντο ἄνευ σχεδίου, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ἀρχικῶς συνταχθεὶς, δὲν ἐπηλήθευσε, διότι πολλῷ πλείονα ἢ ὅσα εἶχον προϋπολογισθῆ ἐδαπανήθησαν, ὅτι διάφοροι ἄλλαι παραβάσεις ἐγένοντο, καὶ ὅτι ὑπῆρξε μετατροπὴ τῶν πιστώσεων ἀπὸ τοῦ προορισμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶχον διατεθῆ, εἰς προορισμὸν ἀλλοῖον. Αἱ μακραὶ αὗται συζητήσεις ἔφεραν ἐπὶ τέλους εἰς τὸ βῆμα ἕνα τῶν πρώην Ὑπουργῶν τῶν Ναυτικῶν, τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Θηβῶν, ὁ ὁποῖος ἀφηγήθη εἰς τὴν Βουλὴν τὰ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, ἤτοι τὴν ἱστορίαν τῆς ἀποφάσεως περὶ μετασκευῆς τοῦ πλοίου τῆς «Μπουμπουλίνας», τοῦ γνωστοῦ πλοίου τοῦ στόλου, εἰς πλοῖον θαλαμηγὸν, καὶ περὶ ἐπισκευῆς καὶ συμπληρώσεως αὐτοῦ ὡς πλοίου ὁπλιταγωγοῦ. Μετὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Θηβῶν ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, καὶ ἡρμήνευσε καὶ τοὺς λόγους τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Θηβῶν, καὶ ἄλλας ἀπηύθυνε γνώμας καὶ παρατηρήσεις. Ἀλλὰ τὸ πόρισμα τῶν λόγων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Θηβῶν καὶ τὸ πόρισμα τῶν λόγων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων μοὶ ἐφάνη ὅτι κατεδήλουν, ὅτι δι’ ὧν ἀφηγήθησαν ἢ ἰσχυρίσθησαν δὲν ἐσκόπουν νὰ προβάλωσι καταγγελίαν εἰς τὴν Βουλήν, ἢ ὅτι ἔλαβον χώραν καταχρήσεις δημοσίων χρημάτων εἴτε ὑπό τινος τῶν Ὑπουργῶν, εἴτε ὑπό τινος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στόλου, εἴτε ὑπὸ τῆς ἄλλης διοικήσεως. Καὶ ὁ μὲν κ. Βουλευτὴς ἐκ Θηβῶν δὲν προσδιώρισε ποίαν ἔχει γνώμην περὶ τῶν αἰτίων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐγένοντο αἱ καταγγελθεῖσαι παραβάσεις, ἐὰν τοιαῦται ἐγένοντο, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων προσδιώρισε τὴν αἰτίαν πασῶν τῶν παραβάσεων, καὶ ἐνέδειξεν ὡς τοιαύτην τὴν ἅμιλλαν, ἣν εἶχόν τινες, ἵνα φαίνωνται εὐάρεστοι οἱ ταῦτα ἐργαζόμενοι. Εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη οἱ τυγχάνοντες ἐν τῇ Κυβερνήσει Ὑπουργοὶ δὲν κρίνονται ὡς ἔχοντες καθῆκον νὰ χρησιμεύωσιν ὡς εἰσαγγελεῖς, καταγγέλλοντες τοὺς προκατόχους αὐτῶν ἐπὶ παραβάσεσι, κρίνονται ὅμως ὡς ὑπόχρεοι, ἵνα δίδωσι πάσας τὰς παρ’ αὐτῶν ζητουμένας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ πληροφορίας. Ἑπομένως οὐδ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν οὐδέ τις ἄλλος ἐξ ἡμῶν διενοήθη, δι’ ὧν εἶπε πρὸς τὴν Βουλήν, νὰ καταγγείλῃ ἐπὶ παραβάσει τῶν νόμων, ἢ ἐπὶ κακῇ διαχειρίσει πιστώσεώς τινος. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἔχωμεν τὸ καθῆκον τοῦτο, νὰ καταγγέλλωμεν τοὺς προκατόχους ἡμῶν, ἔχομεν ὅμως ἓν ἄλλο καθῆκον, νὰ μὴ συντελῶμεν, ἵνα περὶ τὰς κεφαλὰς τῶν κυβερνώντων ἐν Ἑλλάδι συμπυκνῶνται ἀτμοὶ, καὶ σχηματίζωνται οὕτω νέφη, τὰ ὁποῖα νὰ ἀφήνωμεν περιϊπτάμενα περὶ αὐτούς, ἵνα, λέγω, τὸ δημόσιον φρόνημα προκαταλαμβάνηται ὑπὸ προλήψεων καὶ ὑπὸ διακρίσεων προώρων καὶ ἀδίκων κατ’ ἀνδρῶν πολιτευομένων καὶ ἐργαζομένων ἐπὶ τῶν κοινῶν. Ἐὰν ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Θηβῶν, ἢ ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, ἐχρησίμευεν ὡς φανὸς, ὁ ὁποῖος ἔμελλε νὰ μᾶς φωτίσῃ εἰς ποίαν πορείαν ὠφείλομεν νὰ τραπῶμεν, καθῆκον εἴχομεν νὰ δώσωμεν γνώμην, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ σύστασις τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, διότι δὲν πρόκειται περὶ παραβάσεων νόμων, δὲν πρόκειται περὶ καταχρήσεων δημοσίων χρημάτων, ἤ, ἂν ἐγένοντο παραβάσεις, αὗται δὲν ὑπηγορεύθησαν ὑπὸ σκοποῦ πονηροῦ, διότι δὲν διεπράχθησαν μετὰ δολίας προαιρέσεως, μετὰ τῆς προαιρέσεως, ὅπως ζημιωθῇ τὸ Κράτος. Ἀλλὰ ἐὰν τυχὸν ἠθέλομεν ἕνεκα τούτου ἀρνηθῆ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἠθέλομεν συντελέσει ἵνα ἀφεθῶσιν αἱ ὑπόνοιαι ὑφιστάμεναι κατὰ τῶν κατὰ τὸ παρελθὸν συμβάντων, ἢ νὰ ὑποληφθῇ ὅτι ἐνδέχεται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ἢ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Θηβῶν ἐπιεικῶς κρίνοντες νὰ ἐχαρακτήρισαν οὕτω τὰ γενόμενα, ἐνῷ πάντα ταῦτα ὑποκρύπτουσιν εἰς τὸ βάθος κεκρυμμένην ἐνοχήν τινα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ δηλώσω, ὅτι ἡμεῖς δὲν σκοποῦμεν νὰ ἀντιταχθῶμεν εἰς τὸ νὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ἐξετάσῃ πάντα τὰ ἀφορῶντα τὴν προμήθειαν τῶν τροφίμων, ἤτοι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης προέβαλεν, ἂν ἦτο δυνατὸν καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν νὰ γένηται ἡ προμήθεια τῶν τροφῶν ἐπὶ τόσον εὐθηναῖς τιμαῖς, ὡς ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ 1895, ὡς καὶ πάντα τὰ λεχθέντα περὶ παραβάσεων ἢ παραλείψεων γενομένων κατὰ τὰς ἐργασίας τὰς πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ πλοίου «Μπουμπουλίνας» ὡς ὁπλιταγωγοῦ καὶ περὶ μετασκευῆς αὐτοῦ εἰς θαλαμηγόν. Τοιουτοτρόπως νομίζω ὅτι δὲν ἀρνούμεθα τὴν ἡμετέραν συνδρομὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἀναφυλλίσωσι τὸ παρελθὸν, καὶ νὰ ἐξετάσωσι τὰ γενόμενα. Ἓν ὅριον μόνον τίθεμεν εἰς τὴν ἐνέργειαν ταύτην, ὅτι ἡ ἐνέργεια αὕτη τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ σταματήσῃ μέχρι τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀνελάβομεν τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν. Ἡμεῖς, ἐν ὅσῳ μένομεν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὰς θέσεις τῶν Ὑπουργῶν, εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ δίδωμεν εἰς τὴν Βουλὴν πάντα λόγον καὶ πᾶσαν πληροφορίαν, καὶ τὰς μᾶλλον λεπτομερεῖς πληροφορίας, νὰ τίθεμεν πάντα τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῆς, ἐφ’ ὅσον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἐπιτρέπωσι, καὶ πᾶσαν εἴδησιν, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν ἐκ τῶν δημοσίων ἀρχείων, νὰ μεταδίδωμεν εἰς τὴν Βουλὴν εἰλικρινῶς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι συγκεχωρημένον, ἐν ὅσῳ μένωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν, νὰ συντελῶμεν εἰς τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα ἐξετάζῃ τὰς πράξεις ἡμῶν· διότι ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ἤθελε καταδηλώσει τὴν δυσπιστίαν τῆς Βουλῆς πρὸς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς δίδομεν, ὅπερ σημαίνει, ὅτι ἐδόθησαν μὲν αἱ πληροφορίαι, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἐμπιστεύεται τὰς πληροφορίας ἡμῶν, οὐδὲ τὰς θεωρεῖ εἰλικρινεῖς, ἔχει δ’ ἕνεκα τούτου ὑπόνοιαν, ὅτι ἡμεῖς ἀπεκρύψαμεν τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ἐζητήσαμεν ν’ ἀποπλανήσωμεν τὴν Βουλήν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιθυμεῖ, ὅπως αὐτὴ αὕτη ἐξετάσῃ τὰ πράγματα διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς μελῶν. Ἡ ἀπόφασις περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν τῶν πράξεων ἡμῶν ἤθελεν εἶσθαι πρᾶξις, ἡ ὁποία ἤθελε δηλοῖ, ὅτι ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ διευθυνθῶμεν πρὸς τὰ Ἀνάκτορα, ὅπως καταθέσωμεν τὴν παραίτησιν ἡμῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἴμεθα ἐν τῷ δέοντι, ἀρνούμενοι νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν σύστασιν τοιαύτης ἐπιτροπῆς, καὶ ὅτι προσήκει νὰ παρακαλέσωμεν τὴν πλειοψηφίαν, ἐὰν ἤθελε κρίνει ἀναγκαῖον νὰ προβῇ εἰς τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, νὰ μὴ στέρξῃ ἵνα ἐπεκταθῇ ἡ ἁρμοδιότης αὐτῆς καὶ μέχρι τῆς ἐξετάσεως τῶν πράξεων, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἐπράξαμεν. Διὰ ταύτας ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν πᾶσαν πληροφορίαν, ζητηθησομένην παρὰ τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ νὰ καταθέσωμεν πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα τὸ Κοινοβούλιον θὰ ζητήσῃ. Ταῦτα ἔκρινα ἀναγκαῖον νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν. Πόρισμα αὐτῶν εἶναι, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιμείνῃ ἵνα συστήσῃ ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπήν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν προτείνομεν, ἀλλ’ εἰς τὴν σύστασιν τῆς ὁποίας δὲν θέλομεν ἀρνηθῆ νὰ συμπράξωμεν, ἐξ ἐπιθυμίας ἵνα μὴ μείνῃ νέφος τι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ σκοτίζῃ τὴν ὑπόληψιν τῶν προκατόχων ἡμῶν, ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς θέλει εἶσθαι ἡ ἐξέτασις τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἔταξεν, ἤτοι νὰ ἐξετάσῃ ἂν ἦτο δυνατὸν καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν νὰ γείνωσιν αἱ οἰκονομίαι περὶ τὴν προμήθειαν τῶν τροφίμων, τὰς ὁποίας διέπραξεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Δεύτερον θέμα εἶναι, νὰ ἐξετάσῃ ποῖαι εἶναι αἱ ἐργασίαι αἱ γενόμεναι πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ πλοίου τοῦ στόλου, τὸ ὁποῖον προώρισται ὡς ὁπλιταγωγὸν, καὶ πρὸς μετασκευὴν αὐτοῦ εἰς θαλαμηγὸν, νὰ ἐξετάσῃ τὴν διαχείρισιν τῶν διὰ τὰς εἰρημένας ἐργασίας χορηγηθεισῶν πιστώσεων καὶ τὴν τήρησιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ περὶ τὴν διαχείρισιν ταύτην. Ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς θέλει φθάσει μέχρι τῆς 1ης Ἰουνίου 1895. Διὰ τὰς μετὰ τὴν 1ην Ἰουνίου 1895 γενομένας δαπάνας καὶ ἐργασίας κηρύσσομεν ἡμᾶς αὐτοὺς ὑποχρέους νὰ προσκομίσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν πᾶσαν πληροφορίαν καὶ πᾶν ἔγγραφον, τὰ ὁποῖα ἤθελε ζητήσει, ἐφ’ ὅσον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἐπιτρέπωσι τοῦτο, καὶ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν πάσας τὰς εἰδήσεις καὶ πάσας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν ἐκ τῶν ἀρχείων τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐμπεπιστευμένα ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἡμῶν (ἐπιδοκιμασίαι).

§114ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν ἔλαβον μέρος μέχρι σήμερον εἰς τὰς περὶ τῶν ναυτικῶν συζητήσεις, διότι ἐνόμιζον, ὅτι ἡ σήμερον ἦτο καταλληλοτέρα στιγμὴ διὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἔρευναν τῶν περὶ ναυτικῶν ἐξενεχθεισῶν γνωμῶν. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἀληθῆ ἔρευναν τῶν πραγμάτων καὶ διὰ τὴν ἐξαγωγὴν πρακτικῶν ἀποτελεσμάτων ἐκ τῆς τοιαύτης ἐρεύνης εἶναι ἀνάγκη πρὸ παντὸς ψυχραιμίας καὶ ἀκριβείας. Νομίζω ὅτι ἀφορμὴν εἰς τὴν ἀναπτυχθεῖσαν συζήτησιν περὶ τῶν ναυτικῶν ἡμῶν πραγμάτων ἔδωκε κυρίως ἡ παρεξήγησις ἴσως τῆς εἰσηγητικῆς ὁμιλίας τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ. Ἐκ τούτου δύο ζητήματα ἀνεπτύχθησαν· τὸ ζήτημα τῆς μὴ οἰκονομικῆς πολιτείας τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, καὶ τὸ ζήτημα τῆς παραλυσίας καὶ καταχρήσεων ἐν τῷ Ναυτικῷ. Τὸ πρῶτον εἶναι ζήτημα ἀφορῶν εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα καὶ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἱκανότητα περὶ τὸ λέγειν ἔχουσι, καὶ δύνανται, ὡς τοῦτο ἔπραξεν ὁ κύριος ἐκ Θηβῶν συνάδελφος, νὰ ἐπιληφθῶσι τοῦ θέματος. Ἐγὼ θέλω περιορισθῆ εἰς τὴν ἐξέτασιν δι’ ὀλίγων τοῦ δευτέρου ζητήματος, θίγοντος καὶ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ τὴν τιμὴν τῶν ναυτικῶν. Ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος τούτου δύο τινὰ προέκυψαν. Πρῶτον, ὅτι παραλυσία ὑπάρχει εἰς τὰ ναυτικὰ πράγματα, καὶ δεύτερον, ὅτι συμβαίνουσι καταχρήσεις περὶ τὰ διάφορα ὑλικὰ καὶ περὶ τὴν μετασκευὴν πλοίου ὁπλιταγωγοῦ εἰς θαλαμηγόν. Τὴν παραλυσίαν ἀντελήφθησαν, ὡς εἶπον, ἐκ πρώτης ἐπισκέψεως, ἣν ἐποιήσαντο εἰς τὸν Ναύσταθμον. Ἀλλὰ οἱ ἀντιληφθέντες αὐτὴν δὲν καθώρισαν ποία εἶναι ἡ παραλυσία αὕτη· παραλυσία διοικητική; παραλυσία ἐκπαιδευτική; παραλυσία περὶ τὴν συντήρησιν τοῦ ὑλικοῦ; παραλυσία περὶ τὴν διαχείρισιν; Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι γνωρίσας ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ ναυτικὰ ἡμῶν, ὡς ἀπὸ ἑνδεκαετίας παρακολουθῶν αὐτὰ, εἴτε ὡς καθηγητὴς τῆς Σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων ἐπὶ τριετίαν ἀπὸ τῆς ἱδρύσεώς της, εἴτε ὡς συντάξας διαφόρους κανονισμοὺς καὶ διδασκαλίας τοῦ Ναυτικοῦ, εἴτε ὡς μέλος πολλῶν ναυτικῶν ἐπιτροπῶν ἐπὶ διαφόρων ἀντικειμένων, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνεύρω τὴν παραλυσίαν ταύτην. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ Ναυτικὸν ἡμῶν ὑπόκειται καὶ αὐτὸ εἰς τὴν αὐτὴν ἐπήρειαν τοῦ περιβάλλοντος, εἰς ἣν ὑπόκεινται ἅπαντες οἱ κλάδοι τῆς διοικήσεως καὶ αὐτὴ ἡ κοινωνία ἡμῶν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι ὑποδεέστερον τῶν κλάδων τούτων. Τὸ Ναυτικὸν ἓν ἔσχεν ἐλάττωμα ἀπὸ πολλῶν χρόνων, ὅτι διευθύνεται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὑπὸ Ὑπουργῶν ἀξιοτίμων μὲν, λίαν πεπαιδευμένων καὶ ἱκανῶν, ἀλλὰ μὴ ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Τοῦτο ἐπέδρασε κυρίως ἐπὶ τῆς ἀπαιτουμένης αὐστηρᾶς πειθαρχίας. Δὲν ἐπεκτείνομαι περισσότερον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ ἑτέρου θέματος, περὶ τῶν συμβαινουσῶν καταχρήσεων. Αἱ ἀναφερθεῖσαι καταχρήσεις ἢ παρατυπίαι ἀφορῶσι πρῶτον διάφορα ὑλικὰ καὶ δεύτερον τὴν μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας». Ἡ προμήθεια διαφόρων ὑλικῶν γίνεται διὰ μειοδοτικῶν δημοπρασιῶν ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ὥστε ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο οὐδόλως εὐθύνεται τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Ἅμα ὡς γείνωσιν αἱ προμήθειαι τῶν διαφόρων καταναλωσίμων ὑλικῶν, ταῦτα ἐγγράφονται εἰς τὰ διάφορα βιβλία τῶν ἀποθηκῶν, καὶ συντηροῦνται ἐν αὐταῖς, ἐξάγονται δὲ ἐξ αὐτῶν συνεπείᾳ τριπλοτύπων αἰτήσεων τῶν διαφόρων προϊσταμένων ἀρχῶν, τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ναυστάθμου, μὴ δυναμένου νὰ ἐγκρίνῃ πλέον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι κεκανονισμένα· ἐτησίως δὲ ὑποβάλλονται ἅπαντες οἱ λογαριασμοὶ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον πρὸς ἔλεγχον. Ὥστε κατάχρησις ἐκ μέρους τῶν ὑπολόγων δὲν δύναται νὰ γείνῃ, ἡ συντήρησις δὲ ἐν ταῖς ἀποθήκαις εἶναι ἄψογος. Ἂν ἐπῆλθον βλάβαι εἰς ὑλικὰ, ὡς π. χ. εἰς τὰ καλώδια, τοῦτο δὲν εὐθύνει τοὺς διαχειριστὰς τοῦ ὑλικοῦ Τοῦτο προῆλθεν ἐξ ἀμελείας ἴσως τῆς διαταξάσης ἀρχῆς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν καλωδίων, ἥτις δὲν ἔλαβε τὴν πρόνοιαν νὰ διατάξῃ τὴν περισυλλογὴν αὐτῶν καὶ ἐν καταλλήλῳ τόπῳ συντήρησιν. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν εὐθύνονται, ὡς εἶπον, οἱ ὑπόλογοι διαχειρισταὶ, οὔτε οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς μετασκευῆς τῆς «Μπουμπουλίνας», φρονῶ πεποιθότως, ὅτι οὐδεμία κατάχρησις ἔλαβε χώραν· ἴσως ἀταξία μόνον ὑπάρχει περὶ τὰς ἑκάστοτε αἰτουμένας πιστώσεις. Ἡ ἀταξία δ’ ἄρχεται εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Διότι, κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, διὰ πᾶσαν κατασκευὴν ἢ ἐπισκευὴν δέον νὰ ὑποβάλληται λεπτομερὴς προϋπολογισμὸς μετὰ τῶν σχετικῶν σχεδιαγραμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀφοῦ ἐξελεγχθῶσι παρὰ τοῦ τεχνικοῦ τμήματος, ἐγκρίνεται ἡ ἀπαιτουμένη δαπάνη, καὶ κατόπιν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδιαγράμματος, ἢ τοῦ ἐγκριθέντος προϋπολογισμοῦ, ἐκτελεῖται μεθοδικῶς ἡ ἐργασία. Τοιοῦτόν τι δὲν φαίνεται ὅτι ἐγένετο. Νομίζω δὲ, ὅτι οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι χάριν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν φιλοτιμίας ἡ βασιλικὴ παράστασις δέον νὰ ἦναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἀξιοπρεπεστέρα. Ἐκρίθη λοιπὸν ἀναγκαία καὶ πρέπουσα ἡ μετασκευὴ τοῦ ὁπλιταγωγοῦ «Μπουμπουλίνας» εἰς θαλαμηγὸν, μὴ ἀποβάλλοντος συγχρόνως καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ ὁπλιταγωγοῦ, καθόσον, ὡς εἶναι γνωστὸν, ὁσάκις ἐπαρουσιάσθη ἀνάγκη, πάντοτε ἡ θαλαμηγὸς ἐχρησιμοποιήθη ὡς ὁπλιταγωγόν. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ καταστρωθῇ τὸ γενικὸν σχεδιάγραμμα καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς ἐπισκευῆς τοῦ πλοίου ὡς ὁπλιταγωγοῦ, χωριστὰ δὲ τὸ σχεδιάγραμμα καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς μετασκευῆς αὐτοῦ εἰς θαλαμηγὸν, ἤρχισεν ἐμπειρικῶς ἡ ἐργασία, κατὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ὁποίας ἐπαρουσιάζοντο νέαι ἄλλαι ἐλλείψεις, ὡς ἐπὶ παραδείγματι ἡ ἀντικατάστασις τῶν λεβήτων, ἡ κατασκευὴ νέων κυλίνδρων, ἡ ἀλλαγὴ τοῦ καταστρώματος κτλ., ἅτινα εἰς τὸν ἀρχικὸν προϋπολογισμὸν δὲν συμπεριελαμβάνοντο. Σὺν ταῖς παρουσιαζομέναις λοιπὸν ἑκάστοτε ἐλλείψεσιν ὑπεβάλλοντο νέαι αἰτήσεις δαπανῶν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Ναύσταθμος ὑπέβαλλε διαφόρους προϋπολογισμοὺς, οἵτινες ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ψευδεῖς, ἐνῷ τοιοῦτόν τι οὐδὲ συνέβη οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ· διότι ὁ διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου κύριος Κουτσοῦκος, ἀνὴρ τιμιώτατος καὶ τοῦ καθήκοντος, ἀδύνατον ἦτο νὰ διαπράξῃ τοιοῦτόν τι. Τὸν σχηματισμὸν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς ἐπιθυμοῦσι πλειότερον παντὸς ἄλλου αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ, χάριν τῆς ἐκτεθείσης ὑπολήψεώς των. Ἡ τοιαύτη δὲ ἔρευνα θὰ ἀποδείξῃ, ὅτι οὐδεμία κατάχρησις ἐγένετο. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν λοιπὸν ταύτην καὶ χάριν ἐθνικοῦ συμφέροντος, κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως, ὡς καθωρίσθη προηγουμένως παρὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ.

§115ΧΡ. ΒΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§116ΣΤΑΗΣ. Εὐτυχῶς διὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸ ζήτημα ἐλύθη, ἀδιάφορον ἂν ἡ λύσις ἦναι μερικὴ ἢ γενικὴ, ἂν ἱκανοποιῇ πάντας, ἢ τινὰς μόνον. Μετὰ τὴν μακρὰν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ τὸ ζήτημα ἐτέθη ἀκριβῶς. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ ἐγὼ, κατὰ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις, ἔθηκα τὰ ζητήματα σαφῶς. Ἴσως ἐκ κοινοβουλευτικῆς ἀπειρίας δὲν κατώρθωσα νὰ γείνω καταληπτὸς, διότι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησε μόνον περὶ τοῦ ἡμίσεως τῆς προτάσεώς μου. Εὐχαριστῶ ἐν τούτοις αὐτὸν δι’ ὅσα σχετικῶς περὶ τῆς προτάσεώς μου εἶπε. Περὶ προσώπων δὲν πρόκειται, πρόκειται περὶ πραγμάτων, ὡς εἶπον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως δὲ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων πείθεται πᾶς τις, ὅτι πρόκειται περὶ πραγμάτων, καὶ οὐχὶ περὶ ἀβασίμων κατηγοριῶν. Ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ ἐξ Ἄρτης ἀξιοτίμου συναδέλφου δὲν μοὶ φαίνεται πλήρης. Ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ αὐτὴν ὡς ἔχει, βεβαίως ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς ἐν πλήρει τῶν πραγμάτων γνώσει. Ἡ ἐντολή, φρονῶ, τῆς σχηματισθησομένης ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τῶν ναυτικῶν πραγμάτων πρέπει νὰ ἦναι ἐντελῶς ὡρισμένη. Πρέπει νὰ δύναται νὰ ἐξετάσῃ πάντα τὰ ἀναφερόμενα ἐν τοῖς κατατεθεῖσι πίναξι καὶ τοῖς ἐπισήμοις ἐγγράφοις, ὡς καὶ τὸν ὑποβληθέντα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν προϋπολογισμὸν κατὰ τὸ 1892 πρὸς ἐπισκευὴν καὶ μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας». Πρέπει νὰ δύναται νὰ ἐρευνήσῃ διατὶ ἐζητήθη τότε ποσὸν μόνον 105 χιλιάδων δρ. πρὸς ἐπισκευὴν καὶ μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», καὶ ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ὑποβληθέντων κατὰ τὸ 1895 ἐμφαίνεται, ὅτι ζητοῦνται 109 χιλιάδες δρ. ἀκόμη πρὸς ἀποπεράτωσιν αὐτῆς. Πρέπει νὰ δύναται νὰ ἐρευνήσῃ, διατὶ, ἐνῷ προϋπελογίσθη ἡ ὅλη δαπάνη τοῦ ἔργου εἰς 105,000 δραχμὰς, μέχρι τοῦδε ἐδαπανήθησαν 813,802, καὶ πρὸς τελείαν ἀποπεράτωσιν αὐτοῦ ζητοῦνται προσέτι ἄλλαι 106,198, ἤτοι ἐν ὅλῳ 920,000 δραχμαί. Σημειώσατε ὅμως, Κύριοι, ὅτι, κατὰ πληροφορίας ἰδιαιτέρας, ἡ μέχρι τοῦδε διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν» δαπάνη ὑπερβαίνει τὰ δύο ἑκατομμύρια! Πρό τινων ἡμερῶν, ἐξηγῶν τὰ τῆς ἐπισκευῆς καὶ μετασκευῆς τῆς «Μπουμπουλίνας», ἔκαμα γνωστόν, ὅτι αἱ προμήθειαι αἱ γενόμεναι κατὰ τὰ 1891 κατηναλώθησαν πρὸς ἐπισκευὴν καὶ μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας». Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὑλικὰ προωρισμένα πρὸς συντήρησιν τῶν πλοίων τοῦ στόλου δὲν κατηναλώθησαν πρὸς ὃν σκοπὸν εἶχον ὁρισθῆ ἀρχικῶς, ἀλλὰ εἰς τὴν «Μπουμπουλίναν». Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐγένοντο παραγγελίαι ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ ἐξωτερικῷ, καὶ ἐπρομηθεύθησαν ὑλικά, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν παρὰ τὸν λογιστικὸν νόμον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν εἶπον ῥητῶς, οὐ μόνον ὅτι πληροφορίας ἔχομεν, ὅτι δὲν ἐγένοντο καταχρήσεις, ἀλλὰ καὶ πιστεύομεν ὅτι δὲν ἐγένοντο τοιαῦται, καὶ ῥητῶς ἀνέφερα, ὅτι εἰς οὐδένα τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ἀποδίδω τοιαύτην φοβερὰν καταγγελίαν, ἀλλ’ ὅτι ἐδαπανήθησαν παρὰ τοὺς κειμένους νόμους, παρὰ τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς καὶ ἐν ἀγνοίᾳ ἐνίοτε τῶν Ὑπουργῶν. Δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἐπὶ πλέον ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος τούτου, διότι νομίζω, ὅτι τὸ θέμα ἐξηντλήθη, καὶ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς εἶναι δεδηλωμένη, ἀφοῦ καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχει, νὰ συστηθῇ τουτέστιν ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ, ἂν καὶ ὁ χρονικὸς περιορισμὸς, ὃν προτείνει, θέλει σπουδαίως παραβλάψει τὸ ἔργον αὐτῆς, διότι ἐδαπανήθησαν χάριν τῆς «Μπουμπουλίνας» ποσὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους τοῦ 1895, καὶ προωρισμένα δι’ ἄλλην χρῆσιν· ἐννοῶ τὸ πρὸς κατασκευὴν τῶν λεβήτων τοῦ «Γεωργίου». Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρὸς πλήρη ἔρευναν τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος ἡ ἐξεταστικὴ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων ἐπιτροπεία πρέπει νὰ ἔχῃ εὐρεῖαν τὴν δικαιοδοσίαν, διὸ καὶ ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ἡ Βουλὴ, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 58 τοῦ Συντάγματος, ἐγκρίνει τὸν ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς διορισμὸν ἐξεταστικῆς τῶν ναυτικῶν πραγμάτων ἐννεαμελοῦς ἐπιτροπῆς, ἐκλεχθησομένης κατὰ τὸ ἄρθρον 51 τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπως ἐξετάσῃ: αʹ) Τίνα διετέθησαν ποσὰ κατὰ τὰ ἔτη 1892, 1893, 1894 καὶ 1895 ἐκ τῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ εἰδικῶν νόμων χορηγηθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν πιστώσεων δι’ ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου ὑπαγομένων πλοίων. βʹ) Τίνα ἐπίσης διετέθησαν ποσὰ ἐκ τῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ χορηγηθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν πιστώσεων, ὑπὸ τὸν τίτλον «ἡμερομίσθια» καὶ ὑπὸ τὸν τίτλον «κατασκευὴ λεβήτων». γʹ) Ἄν αἱ γενόμεναι δαπάναι διὰ μετασκευὴν, ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν πλοίων τοῦ στόλου στηρίζωνται ἐπὶ προηγηθέντων προϋπολογισμῶν καὶ σχεδιαγραφημάτων ἁρμοδίως ἐγκεκριμένων καὶ ἐπὶ χρηματικῶν ἐνταλμάτων νομίμως ἐκδοθέντων καὶ μετὰ τῶν παραστατικῶν ἐγγράφων εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ὑποβληθέντων. δʹ) Ἄν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῶν διαφόρων ὑλικῶν, ταῖς ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ὑπαρχούσαις, τηρῶνται τακτικὰ βιβλία εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, ἂν πάντα τὰ προμηθευόμενα δι’ ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν πλοίων ὑλικὰ καταγράφωνται ἀκριβῶς ἐν αὐτῇ, ἂν καταγράφωνται διακεκριμένως πρὸς ὃν ἕκαστον τῶν ὑλικῶν προωρίσθη σκοπὸν, καὶ ἂν τακτικὴ ἐγένετο ἡ χρέωσις τοῦ πλοίου ἢ τοῦ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ τμήματος, ὑπὲρ οὗ διετέθη τὸ ἐκ τῆς ἀποθήκης ἐξαχθὲν ὑλικόν.»

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§118ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι, κύριε Πρόεδρε.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούμπουλης.

§120Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ πρῶτον θέμα τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, ὅσον ἀφορᾷ τὰς προμηθείας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο παρὰ τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰς προμηθείας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο παρὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Μπούμπουλη, τοῦ ὁποίου φέρω τὸ ὄνομα, καὶ ἑπομένως εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἔκαμεν οἰκονομίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν προμήθειαν τῶν τροφίμων, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ δημοσιεύσῃ καὶ τοὺς λόγους, χάριν τῶν ὁποίων κατωρθώθησαν αἱ οἰκονομίαι αὗται. Ἀναγκάζομαι ἑπομένως νὰ τοὺς ἐκθέσω ἐγώ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς διέταξεν ὁμολογουμένως μειοδοτικὴν δημοπρασίαν διὰ τὴν προμήθειαν τῶν τροφίμων, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν ἐργολάβων ὑπῆρχε καὶ ὁ ἐν Πειραιεῖ κ. Στρατήγης, λίαν γνωστὸς, ὁ ὁποῖος πράγματι ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἀναλαμβάνει τὴν προμήθειαν τῶν τροφίμων, ἀλλ’ ἐπειδὴ οὗτος δὲν ἐτύγχανε φίλος πολιτικὸς τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, μεγάλη προσπάθεια κατεβλήθη, ὅπως ἀποκλεισθῇ τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Στρατήγης ἐδήλωσε προκαταβολικῶς, ὅτι δὲν ἀπομακρύνεται τῆς μειοδοσίας, ἔστω καὶ μὲ καταφανῆ καταστροφὴν τῶν συμφερόντων του. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ προσφορὰ τῶν τροφίμων ἠλαττώθη καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασε, καὶ τοῦτο εἶναι ὅλον τὸ ζήτημα τῆς σπουδαίας οἰκονομίας, οἰκονομίας τὴν ὁποίαν καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν διετυμπάνισε. Θὰ ἦτο ματαιοπονία νὰ παραπέμψω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν εἰς τὸν ἀξιοσέβαστον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἱκανότητα καὶ τιμιότητα τοῦ κ. Μπούμπουλη. Τὸν γνωρίζει πολὺ καλὰ ὁ νῦν σεβαστὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀπὸ τὴν θέσιν τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τὸν προσεκάλεσε καὶ τῷ ἀνέθηκεν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, τὴν διεύθυνσιν τῶν ναυτικῶν πραγμάτων κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν τοῦ 1885, καὶ τὴν τύχην ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους, τὸν ἀφῆκε δ’ ἐλεύθερον εἰς τὰς προμηθείας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν προμήθειαι σημαντικαὶ ἑκατομμυρίων, καὶ οὐχὶ τριακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, διὰ τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ῥεκλαμάρει καθημερινῶς διὰ τῶν ἐφημερίδων. Ὁ κ. Μπούμπουλης, κύριε Πρόεδρε, διῴκησε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ τὴν τύχην τοῦ ἔθνους καὶ εἰς ἄλλας σπουδαιοτέρας περιστάσεις, εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν τοῦ 1880 καὶ 1881, ὁπότε καὶ ὅπλα καὶ τροφὰς καὶ καλώδια καὶ τορπίλλας καὶ τορπιλλοφόρα σκάφη ἐπρομήθευσε, καὶ ἑκατομμύρια ὅλα διεχειρίσθη, καὶ ὅμως, ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὑμᾶς καὶ εἰς ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, ζῇ μόνον μὲ τὴν σύνταξίν του. Δὲν ἔπρεπε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸν εἰσηγητήριον αὐτοῦ λόγον ἐπὶ τῆς ὑποβολῆς τῶν νομοσχεδίων του, νὰ ῥίψῃ ὑπαινιγμοὺς κατὰ γνωστῶν προσώπων τοῦ Ναυτικοῦ. Ἀλλὰ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῶν καλωδίων. Φαίνεται ὅτι ἐν πλάνῃ διατελοῦσιν οἱ προλαλήσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Τὸ καλώδιον, περὶ τοῦ ὁποίου τόσος λόγος ἐγένετο, παρεχωρήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὑποβρυχίων τηλεγράφων, χάριν τῆς συγκοινωνίας τῶν νήσων, καὶ μάλιστα ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐτύγχανον κυβερνήτης πλοίου, καὶ μοὶ ἀνετέθη ἡ καταβύθισις τοῦ καλωδίου, δὲν ἐνθυμοῦμαι ὅμως πόσων χιλιάδων μέτρων καλώδιον ἐβυθίσαμεν. Περὶ τούτου μάλιστα θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ εἰς τὸ τμῆμα τὸ οἰκεῖον καὶ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν, ἂν ἔχηται ἀληθείας αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγω. Δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, κύριε Πρόεδρε, διότι νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν καὶ ἀρκετὰ ἀνεπτύχθησαν τὰ πράγματα.

§121ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακολουθήσας μετὰ προσοχῆς πάντας τοὺς ἀγορεύσαντας περὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων καὶ κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς περιόδου ταύτης, καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν καὶ τὰς προηγουμένας τῆς τρεχούσης συνόδου, δὲν ἠδυνήθην, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ σχηματίσω πεποίθησιν, ὅτι ἔλαβον χώραν καταχρήσεις, δὲν ἠδυνήθην νὰ σχηματίσω πεποίθησιν, ὅτι ἔλαβε χώραν ἐν τῷ Ναυτικῷ ἡμῶν τίποτε, ἐξ ὅσων ἠκούσατε προηγουμένως. Κύριοι Βουλευταὶ, ἀπὸ τοῦ 1874 εἰσῆλθον εἰς τὸ Κοινοβούλιον, παρηκολούθησα δὲ πάντοτε μετὰ προσοχῆς τὰς συζητήσεις τοῦ Κοινοβουλίου, ὁσάκις δὲ Βουλευτής τις ἔφερε πρότασιν παρομοίαν πρὸς τὴν πρό τινων ἡμερῶν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, πάντοτε κατεψήφισα αὐτήν. Φρονῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, ὅταν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζητῶμεν περὶ ζητημάτων ἀφορώντων τὴν τιμὴν οἱουδήποτε ἀτόμου, πρέπει μετὰ μεγίστης προσοχῆς νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην, πρὶν ἢ προηγουμένως σχηματίσωμεν πεποίθησιν. Πάντες, ὅσοι ἠγόρευσαν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον καὶ σήμερον ἀκόμη, τί εἶπον; ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔγκλημα, ὅτι δὲν ὑπάρχει κατάχρησις, ὅτι οἱ προκάτοχοι τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν εἶναι ὑπεράνω πάσης μομφῆς, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ μας εἶναι ἐντιμότατοι. Ηὐτύχησα καὶ ἐγὼ νὰ τοὺς γνωρίσω πρὸ πολλῶν ἐτῶν, διότι συνδέομαι διὰ δεσμῶν συγγενείας καὶ φιλίας πρὸς πλείστους ἐξ αὐτῶν, ὑπηρέτησα δ’ ἐπί τινα χρόνον καὶ εἰς τὸν στόλον, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι εἶναι ἔντιμοι ἄνδρες, ἀκολουθοῦντες τὰς οἰκογενειακὰς αὐτῶν παραδόσεις, σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν εἶναι αὐλόβιοι ἢ αὐλοκόλακες (διότι καὶ τοῦτο ἠκούσθη ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης). Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ προτείναντες καταδικάζουν, πῶς θέλετε νὰ προβῶμεν εἰς μόρφωσιν τῆς γνώμης ἡμῶν; Ἅπαντες πρέπει νὰ μάθωσιν, ὅτι, ὁσάκις τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ἠθέλησε νὰ μετασχηματισθῇ εἰς δικαστήριον, πάντοτε, ἢ σχεδὸν πάντοτε, ἐπῆλθον ἀποτελέσματα ἀξιοθρήνητα. Ἀπὸ τοῦ 1875 μέχρι τοῦδε πολλάκις ἐσχηματίσθη ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή· πάντες οἱ κύριοι Βουλευταὶ γνωρίζουσι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐπιτροπῶν ἐκείνων· γνωρίζουσιν, ὅτι ἡμέραν τινὰ μετέβησαν εἰς τὸ ἐντευκτήριόν των τὰ μέλη μιᾶς τοιαύτης ἐπιτροπῆς, καὶ δὲν εὗρον οὔτε τὰ καθίσματα, καὶ οὕτως ἔπαυσαν αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ παρασυρθῶμεν, διότι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ πράξωμεν ὅ,τι ἡ συνείδησις καὶ τὸ καθῆκον μᾶς ὑπαγορεύει, πρέπει νὰ προσέξωμεν καὶ πρέπει νὰ ἀναμνησθῶμεν, ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν Βουλευταὶ ἐνταῦθα κατηγόρησαν ἄνδρα, τοῦ ὁποίου οὐδέποτε ὑπῆρξα φίλος, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον συνείθισα πάντοτε νὰ σέβωμαι, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ σέβωμαι τὴν μνήμην αὐτοῦ, τὸν ἀείμνηστον Κουμουνδοῦρον, καὶ πάντες ἐνθυμοῦνται, ὅτι ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνὴρ ἀπῆλθε τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐκστομίσας λέξιν, διὰ τὴν ὁποίαν μετεμελήθη ἀμέσως, καὶ δὲν ἐπανῆλθε πλέον. Ἀνεχώρησεν εἰς τὸν οἶκόν του, ἠσθένησε καὶ ἀπέθανε. Μὴ νομίσητε ἐπίσης, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης δὲν ἀπέθανε προώρως, διότι εὑρέθησάν τινες, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν εἰς τὸν οἶκόν του καὶ τὸν ἐλιθοβόλησαν! Πολλάκις μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ ἐλησμόνει ποτὲ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον τοῦ ἔκαμαν. Καὶ περὶ τίνος πρόκειται ἤδη; Περὶ τῶν καλωδίων, περὶ τῶν ὁποίων ἠκούσατε, ὅτι εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς μίαν ἀγγλικὴν ἑταιρίαν νὰ τὰ καταβυθίσῃ διὰ τὰς τηλεγραφικὰς γραμμὰς, καὶ ὅτι ἀπέτυχε, καὶ κατεστράφησαν τὰ καλώδια. Λοιπὸν νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀποῤῥίψωμεν τὴν πρότασιν περὶ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς· διότι, ἐὰν σχηματισθῇ τοιαύτη ἐπιτροπὴ, ἔστε βέβαιοι, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξετάσεως θὰ ἦναι ἴσον τῷ μηδενὶ, καὶ θὰ μεταμεληθῆτε πάντες διὰ τὴν ψῆφόν σας. Τοῦτο μόνον εἶχον νὰ συστήσω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅσοι δὲ μὲ γνωρίζετε ἐκ τοῦ σύνεγγυς, ἐλπίζω ὅτι δὲν ἀμφιβάλλετε, ὅτι οὐδὲν ἕτερον μὲ ὤθησεν εἰς τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἢ μόνον ἄδολος καὶ ἀκραιφνὴς πατριωτισμός.

§122Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τούτου οὐδεὶς δισταγμός.

§123ΡΑΛΛΗΣ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἐπῆλθέ τις σύγχυσις ὡς πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ἐπιδιωκόμενον διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως, δὲν γνωρίζω δὲ διατὶ εἰς τὴν πρότασιν, ὡς διετυπώθη ἀρχικῶς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὡς δὲ κατόπιν μετετράπη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, ἀπεδόθη σκοπὸς ἀνακριτικός. Τοῦτο ἴσως ἠνάγκασε τὸν ἀξιότιμον φίλον μου ἐξ Ἠλείας Βουλευτὴν, νὰ ἀποτρέψῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς. Εἴτε δι’ ἕνα εἴτε δι’ ἄλλον λόγον, ἐκ τῶν συζητήσεων τῶν γενομένων καὶ κατὰ τὴν ὑφισταμένην σύνοδον καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἐγεννήθησαν ὑπόνοιαι περὶ τῆς μὴ λυσιτελοῦς χρήσεως τῶν χορηγηθεισῶν ἀπὸ ἐτῶν ὑπὲρ τοῦ Ναυτικοῦ ἡμῶν πιστώσεων, ἐγεννήθη δὲ ἐντεῦθεν καὶ ὑπόνοια, ὅτι τὸ Ναυτικὸν ἡμῶν δυνατὸν νὰ μὴ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς προσδοκίας, τὰς ὁποίας ἐπ’ αὐτοῦ στηρίζει ἡ χώρα. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνηγόρησαν ὑπὲρ τῆς συστάσεως τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ζητοῦσιν ἀκριβῶς νὰ διαψευσθῶσιν αἱ ὑπόνοιαι αὗται, ζητοῦσι νὰ τεθῇ ὁ τόπος εἰς θέσιν, ὥστε νὰ κρίνῃ, ὅτι λυσιτελῶς ἐδαπανήθησαν ὅσα ἐδαπανήθησαν ἀπὸ τοῦ 1892 καὶ ἐντεῦθεν ὑπὲρ τοῦ Ναυτικοῦ. Καὶ μόνον ζήτημα, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ ἐξετασθῇ, εἶναι, κατὰ πόσον αἱ ὑπόνοιαι αὗται ἔσχον εὔλογον ἀφορμὴν νὰ γενηθῶσι. Τοῦτο δὲ μέχρι τοῦδε πάντες οἱ κύριοι, καὶ ἰδίως ὁ ἀξιότιμος φίλος μου ἐξ Ἠλείας Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ἐπολέμησε τὴν σύστασιν τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, δὲν εὐηρεστήθη νὰ ἐξετάσῃ. Ἀλλὰ τοῦτο προέκυψεν ἐκ τῶν συζητήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τῶν πιστώσεων τῶν χορηγηθεισῶν διὰ τὴν μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας». Ὠνόμασα τὴν «Μπουμπουλίναν», καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ μετασκευὴ τοῦ πολεμικοῦ τούτου πλοίου ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ γεννηθῶσιν ὑπόνοιαι, ὅτι δὲν διετέθησαν καλῶς αἱ πιστώσεις αἱ ἀναγραφεῖσαι ἀπὸ τοῦ 1892 καὶ ἐντεῦθεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἡ ὑπόνοια αὕτη ἐγεννήθη ἐκ τῶν ἐγγράφων τῶν κατατεθέντων, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μεγάλην παρέσχεν ὑπηρεσίαν πρὸς τὸν τόπον, θελήσασα νὰ διαφωτίσῃ αὐτὸν περὶ τῆς διαθέσεως τῶν πιστώσεων. Δυστυχῶς καὶ ἐπὶ τῆς μετασκευῆς τοῦ ἐν λόγῳ ὁπλιταγωγοῦ ἔλαβε χώραν ὅ,τι ἔλαβε χώραν πάντοτε διὰ τὰ δημόσια ἡμῶν ἔργα· προϋπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος ἀρχικῶς ὑπελόγισε δαπάνην 105 χιλιάδων δραχμῶν, μᾶς ἤγαγεν εἰς δαπάνην ὡμολογημένην τοὐλάχιστον 900,000 δραχμῶν. Καὶ νομίζετε ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ, πῶς ἐγένετο τοῦτο; διατὶ δὲν προϋπελογίσθη μετὰ πάσης ἀκριβείας ἡ δαπάνη, ἥτις ἤθελε χρησιμεύσει πρὸς μετασκευὴν τοῦ πλοίου τούτου; Καὶ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐξετυλίχθησαν ἱκανῶς ἐντεῦθεν, χάρις εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας προσεκόμισεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν δίδουσιν εὐλόγους ἀφορμὰς εἰς τὸ νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι δὲν διεχειρίσθημεν καλῶς τὰς πιστώσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐχορηγήθησαν ὑπὲρ τοῦ Ναυτικοῦ ἀπὸ τοῦ 1892 καὶ ἐντεῦθεν; Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήθη ἡ σύστασις τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς. Δὲν πρέπει ποσῶς νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ὄπισθεν τῆς προτάσεως ταύτης κρύπτεται σκοπὸς αἰτήσεως εὐθύνης. Δύναται νὰ γεννηθῇ περίπτωσις εὐθύνης, ἀλλὰ βεβαίως ἡ πρότασις αὕτη δὲν τείνει ἤδη εἰς τὸ νὰ ζητηθῇ εὐθύνη παρ’ οἱουδήποτε. Ἐθαύμασα, ὅταν ἤκουσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως θέλοντα νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν πρότασιν ταύτην ὡς πρότασιν τείνουσαν εἰς αἴτησιν εὐθύνης, καὶ ζητήσαντα ἐντεῦθεν νὰ περιορίσῃ τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς τὴν ἁρμοδιότητα μέχρι τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν ἡ σὺν αὐτῷ Κυβέρνησις. Ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ πληροφορηθῶμεν, τίς ὑπῆρξεν ἡ χρῆσις τῶν πιστώσεων τῶν χορηγηθεισῶν ἀπὸ τοῦ 1892 καὶ ἐντεῦθεν· ἐὰν δὲ περιελάβομεν καὶ τὸ ἔτος 1895, τὸ περιελάβομεν διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ κατατμήσῃ τις τὴν χρῆσιν ἐκείνην εἰς δύο μέρη, ἀκριβῶς δὲ, διότι πιστώσεις χορηγηθεῖσαι δι’ ἄλλον σκοπὸν μετετράπησαν εἰς ἄλλον σκοπὸν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895. Ἀλλὰ τοῦτο οὐδόλως εὐθύνει τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις αὕτη, μετατρέψασα τὸν προορισμὸν τῆς πιστώσεως ἐκείνης, τῆς χορηγηθείσης διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν λεβήτων τοῦ θωρηκτοῦ «Γεωργίου», ἐζήτησε τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς καὶ ἔτυχε τῆς ἀδείας αὐτῆς· ἐδικαιολόγησε μάλιστα τὴν μετατροπὴν τῆς πιστώσεως ἐκείνης, καὶ τὴν ἐδικαιολόγησε, κατ’ ἐμὲ, λίαν ἐπαρκῶς. Εἶπε τότε ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, ὅτι ἦτο ἠναγκασμένη ἡ Κυβέρνησις τότε νὰ ζητήσῃ τὴν μετατροπὴν τῆς ἐν λόγῳ πιστώσεως, διὰ τίνα λόγον; διότι αἱ δαπάναι εἶχον γείνῃ, καὶ ἔπρεπεν αἱ δαπάναι αἱ γενόμεναι νὰ πληρωθῶσιν ἐξ αὐτῆς τῆς πιστώσεως, ἐπειδὴ δὲ ἑτέρα δαπάνη, ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895, ὑπὲρ τῆς ὁποίας εἶχε καθορισθῆ εἰδικὴ πίστωσις, δὲν εἶχε πραγματοποιηθῆ, οὐδ’ ὑπῆρχε, κατὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὁ καιρὸς πλέον νὰ πραγματοποιηθῇ, ἐζήτησεν ἀντὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἢ ἐκτάκτου πιστώσεως πρὸς τὸν σκοπὸν πληρωμῆς δαπανῶν γενομένων ὑπὲρ ὡρισμένου πλοίου, ἐζήτησε τὴν μετατροπὴν αὐτῆς τῆς πιστώσεως πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς πληρωμῆς τῶν αὐτῶν δαπανῶν. Ποῦ, Κύριοι, ὑπάρχει ὁ σκοπὸς τῆς αἰτήσεως εὐθυνῶν ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ παρ’ οἱουδήποτε; Ἴσως ἐν τῇ προτάσει τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Ἄρτης ἠδύνατο νὰ διΐδῃ τις τοιοῦτον σκοπὸν, ἀλλὰ σήμερον διὰ τῶν δηλώσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβη, ἀπεγύμνωσεν ἐντελῶς καὶ τὴν ἰδίαν του πρότασιν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης τοῦ σκοποῦ τῆς εὐθύνης, τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἤθελεν ἔχει ἐπιτροπεία καταρτιζομένη ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 58 τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου. Διότι τί σᾶς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης; Ἐβεβαίωσεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντες ὁμολογοῦμεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἰς οἱονδήποτε ἐκ τῶν τελευταίων Ὑπουργῶν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐπιῤῥίψῃ τις τὴν ὑπόνοιαν οἱασδήποτε καταχρήσεως, ἠθέλησεν ὅμως ὁ κύριος Βουλευτὴς Ἄρτης νὰ πληροφορηθῇ, πῶς καὶ ἕνεκα τίνων λόγων καὶ τίνων περιστάσεων οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν δὲν κατώρθωσαν νὰ προέλθωσιν εἰς τὴν οἰκονομίαν, εἰς τὴν ὁποίαν προῆλθε κατὰ τὰς ὡρισμένας προμηθείας, τὰς τελευταῖον γενομένας παρὰ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, καὶ διὰ τὰς ὁποίας προμηθείας κατώρθωσε νὰ φθάσῃ εἰς οἰκονομίαν 200,000 δραχμῶν. Τοιαύτην ἔννοιαν ἀπέδωκεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς εἰς τὴν πρότασίν του. Ἑπομένως ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον φίλον μου, διατὶ νομίζει, ὅτι προσβάλλεται τὸ Ναυτικὸν ἡμῶν; ὅτι προσβάλλεται οἱοσδήποτε ἐκ τῶν ὑπαρξάντων Ὑπουργῶν τῶν Ναυτικῶν; ὅτι προσβάλλεται οἱοσδήποτε ἀξιωματικὸς τοῦ Ναυτικοῦ; Ἡμεῖς, Κύριοι, μετὰ πεποιθήσεως ἀποβλέπομεν εἰς τὸ Ναυτικὸν ἡμῶν, ἔχομεν δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, θέλει ἀποδώσει πρὸς τὴν χώραν τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας ὑπὲρ αὑτοῦ μέχρι τοῦδε ὑπέστη αὕτη, ὅτι δὲ καὶ ἐκ τῆς ἐρεύνης, εἰς τὴν ὁποίαν θέλει προέλθει ἡ ἐπιτροπεία ἡμῶν, θέλει ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ ἐν γένει διαχείρισις τοῦ Ναυτικοῦ καὶ ἡ ἐν γένει διεύθυνσις τοῦ Ναυτικοῦ εἶναι ἀνωτέρα πάσης ὑπονοίας. Ἀλλὰ τὰ πορίσματα, εἰς τὰ ὁποῖα θέλει καταλήξει ἡ ἐπιτροπεία ἡμῶν, θέλουσι χρησιμεύσει ἡμῖν πᾶσιν ὡς διδάγματα περὶ τῆς λυσιτελεστέρας χρήσεως τῶν ἑκάστοτε χορηγουμένων πιστώσεων παρὰ τῆς Βουλῆς, ἐὰν δὲ ὑπάρξῃ τοιοῦτον πόρισμα τῶν μελετῶν τῆς ἐπιτροπείας ἡμῶν καὶ τοιαῦτα συμπεράσματα, μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν, Κύριοι, ὅτι, ἀντὶ νὰ ζημιώσητε, ὡς λέγουσι, θέλετε τὰ μάλιστα ὠφελήσει τὴν χώραν, τὰ μάλιστα ὠφελήσει τὸ Ναυτικὸν ἡμῶν, πρὸς τὸ ὁποῖον πάντες ἀποβλέπομεν μετὰ θερμῆς στοργῆς καὶ ἴσης πεποιθήσεως. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§124ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ συνίστων τὸν διορισμὸν τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς καὶ θὰ ἐψήφιζον ὑπὲρ τῆς συστάσεως αὐτῆς, ἐὰν ἐφρόνουν, ἢ ἐὰν ἐκ τῆς συζητήσεως τῆς γενησομένης πεισθῶ, ὅτι πρόκειται ἡ ἐπιτροπεία, ἡ συστηθησομένη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, νὰ προβῇ σπουδαίως εἰς τὸ ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον θέλει προορισθῆ. Ἐὰν ὅμως ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπείας χρησιμεύσῃ ὡς ἐξάτμισις πάσης τῆς μέχρι τοῦδε γενομένης συζητήσεως, καλὸν εἶναι νὰ μὴ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, διότι δι’ ἕκτην, νομίζω, ταύτην φορὰν θὰ γελωτοποιήσῃ τὸν θεσμὸν περὶ ἀνακριτικῶν καὶ ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν. Βεβαίως ἡ σύστασις τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς οὐδένα προσβάλλει. Δὲν πρόκειται περὶ ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ θὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία ὁλόκληρος ἀδυνατεῖ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων, ὡς ἐκ τοῦ πολυμελοῦς αὐτῆς, οὔτε ἐκ τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε συζητήσεων καὶ ἐκ τῶν προσαχθέντων ἐγγράφων φαίνεται ὅτι ἐφωτίσθη. Ἀλλὰ τί θὰ ἐξετάσῃ ἡ ἐπιτροπὴ αὐτή; Πρέπει νὰ καθορισθῇ τὸ θέμα της, πρέπει νὰ καθορισθῇ τὸ ἔργον της ἐκ τῶν προτέρων. Ἀναμιγνύεται ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν, οἵτινες διέθεσαν οὕτως ἢ ἄλλως πιστώσεις ἐκ τῶν ὑπὸ τὴν διάθεσιν αὐτῶν πρὸς τὴν λέξιν «κατάχρησις», καὶ τὴν λέξιν «κατάχρησις» ἀποδίδουσί τινες εἴτε εἰς κόμμα, εἴτε εἰς πρόσωπα πολιτικὰ, εἴτε εἰς ἀξιωματικοὺς ἐκ τοῦ Ναυτικοῦ, εἴτε εἰς τὸ Διευθυντήριον τοῦ Ναυστάθμου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ διαχειριστὴς τῶν ὑλικῶν, καὶ τὸ ὁποῖον δύναταί τις εὐκολώτερον νὰ ὑποθέσῃ ὡς διαπρᾶττον τὴν κατάχρησιν, ἢ ὡς ὑποπῖπτον εἰς αὐτὴν ἐν τῇ διαχειρίσει. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ τις, ὅστις θὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι πρόκειται περὶ τοιούτων καταχρήσεων. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ὅστις μετά τινος ἐπιμελείας, μείζονος ἴσως τῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς φροντίδος πολλῶν ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, ἀσχολοῦμαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ναυτικῶν, ἔχω σχηματίσει ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ἀναλόγως τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ἔθεσαν ὑπὸ τὴν διάθεσιν καὶ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ Ναυτικοῦ, τὸ Ναυτικὸν ἡμῶν, ἀπὸ τοῦ Διευθυντηρίου τοῦ Ναυστάθμου μέχρι τῶν μικροτέρων πλοίων, λειτουργεῖ καλῶς, ὑπὸ δὲ τὴν ἔποψιν διαχειρίσεως χρημάτων καὶ ὑλικῶν, τὸ Διευθυντήριον τοῦ Ναυστάθμου παραδειγματικῶς. Εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Ναυστάθμου, ἥτις καταντᾷ νὰ ᾖναι τὸ σύνολον τοῦ ἡμετέρου Ναυτικοῦ, γίνεται ἐργασία διὰ τῶν γλίσχρων μέσων, τὰ ὁποῖα θέτει ὑπὸ τὴν διάθεσιν αὐτοῦ τὸ Δημόσιον, γίνεται ἐργασία παραδειγματικῶς ἀκριβὴς, ἐπιμεμελημένη καὶ λίαν οἰκονομική. Λοιπὸν οὐδόλως πρόκειται, κατ’ ἐμὲ, περὶ καταχρήσεων γενομένων ὁπωσδήποτε ἐν τῷ Ναυτικῷ. Ἐὰν πρόκειται περὶ τῆς ἐξετάσεως τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ἐχειρίσθησαν τὰς πιστώσεις, κατὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν πρῶτον εἷς τῶν προϋπαρξάντων Ὑπουργῶν τῶν Ναυτικῶν, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θηβῶν συνάδελφος καὶ ἔντιμος φίλος μου κ. Σκουλούδης ἔφερεν, αὐτὸς τιθέμενος ἑαυτὸν ὑπὸ τὴν ἔρευναν καὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον, ἐὰν πρόκειται περὶ τοιαύτης ἐπιτροπῆς, καὶ ἐγὼ θὰ συνίστων εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν σύστασιν, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι αὕτη θὰ ἐπιληφθῇ μετὰ ζήλου καὶ μετὰ ζέσεως καὶ μετ’ ἀφοσιώσεως τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον θέλει τῇ ἀνατεθῇ. Ἐὰν ὅμως πρόκειται νὰ γελωτοποιήσωμεν μίαν ἔτι φορὰν, ὡς εἶπον ἤδη, τὸν θεσμὸν τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν, θὰ συνίστων εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀρκεσθῇ εἰς ὅσα ἐλέχθησαν ἐνταῦθα, διότι ἔμαθε σχεδὸν πᾶν ὅ,τι εἶχε νὰ μάθῃ καὶ νὰ προβῇ εἰς τὰ ἄλλα αὐτῆς ἔργα.

§125Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ δώσω διασάφησίν τινα, ἣν μοὶ φαίνεται ὅτι κατέστησαν ἀναγκαίαν ἰδίως αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἐξ Ἠλείας ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ καὶ προσέτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτοῦ. Ἡ κοινοβουλευτικὴ ἱστορία τῆς πατρίδος ἡμῶν δὲν παρέχει παραδείγματα πολλὰ συστάσεως ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι συνέστη μία κατὰ τὸ 1875, καὶ δευτέρας ἐπιτροπῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων σύστασις εἶναι αὕτη, ἡ ὁποία προτείνεται σήμερον. Ἀγνοῶ ἂν συνεστήθησαν καὶ ἄλλαι. Ἀλλὰ συνεστήθησαν καὶ ἐπιτροπαὶ ἀνακριτικαί, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὀρθῶς ἐποιήσατο τὴν διάκρισιν τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν ἀπὸ τὰς ἀνακριτικάς, διάκρισιν, τὴν ὁποίαν καθιστᾷ ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, διακρίνουσι δ’ οἱ νόμοι τὸν προορισμὸν τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης. Ἐγὼ δὲ δὲν περιέπεσα εἰς πλάνην, οὐδ’ ὑπέλαβον τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν, ὄχι ἐγὼ, ἀλλ’ ἄλλοι σοφοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐπραγματεύθησαν περὶ τούτου, καὶ οἱ ὁποῖοι συνέγραψαν περὶ τοῦ θέματος, κατὰ τὴν γνώμην, λέγω, τούτων, ἡ σύστασις τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν προτίθεται ποικίλους σκοπούς. Ὁ πρῶτος τῶν σκοπῶν εἶναι ἡ ἐξέτασις τῶν πραγμάτων· ἀλλ’ ἐὰν διὰ τῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων ἐπιζητεῖται ἡ γνῶσις εἴτε τῆς κοινωνικῆς καταστάσεως τόπου τινὸς, εἴτε τῆς καταστάσεως τῆς περιφερείας ἐκείνης ὑπὸ ἔποψιν γεωλογικὴν, ἢ βιομηχανικὴν, ἢ γεωργικὴν, ἢ ἐμπορικὴν, αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται καταλήγουσιν εἰς μελέτας πραγματικὰς, τὰς ὁποίας αἱ ἐπιτροπαὶ ὑποβάλλουσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον δι’ ἐκθέσεως, πρὸς φωτισμὸν αὐτοῦ. Μεγάλη ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ συνέστη ἐν Γαλλίᾳ πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος, τοῦ ἰσχύοντος ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη μετέβη εἰς Ἀγγλίαν, ἐξήτασε τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα καθ’ ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὑπέβαλεν ἀντὶ ἐκθέσεως πολύτιμον σύγγραμμα, τὸ ὁποῖον φωτίζει ἕκαστον περὶ τῆς καταστάσεως τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἀγγλίᾳ. Τοιαύτη π. χ. ἐπιτροπὴ ἐξεταστικὴ ἠδύνατο νὰ συσταθῇ, ἵνα ἐξετάσῃ τὴν κοινωνικὴν κατάστασιν, ἑπομένως τὰς ἀγροτικὰς ἢ ἐμπορικὰς σχέσεις τμήματός τινος τοῦ Κράτους, ὅπως ὁδηγήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβῃ πρὸς ἄρσιν τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα μαστίζουσι τὴν παραγωγὴν τοῦ τμήματος ἐκείνου, ἢ παρακωλύουσι τὴν ἀτομικὴν δραστηριότητα, καὶ ἑπομένως παραβλάπτουσι τὰ συμφέροντα εἴτε τοῦ δημοσίου ταμείου, εἴτε τῆς διοικήσεως ἐν γένει. Ὅταν ὅμως πρόκειται νὰ ἐξετασθῶσι πράξεις ὀργάνων τῆς διοικήσεως, ἵνα ἀνευρεθῇ, ἐὰν αἱ πράξεις αὗται ἦσαν σύμφωνοι μὲ τὸν νόμον ἢ δὲν ἦσαν ἐντελῶς σύμφωνοι μὲ αὐτὸν, ὅταν πρόκειται νὰ ἐπιθυμήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ μάθῃ, μήπως τυχὸν παρεβάθη νόμος τις ὑπό τινος δημοσίου λειτουργοῦ ἢ ὄχι, ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ τότε ἔχει προορισμὸν τὴν ἔρευναν, ἂν διεπράχθη ἢ μὴ ἀξιόποινος πρᾶξις, καὶ τὸν φωτισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου, ἵνα φροντίσῃ περὶ τῆς τιμωρίας τῆς ἀξιοποίνου ταύτης πράξεως. Ἐὰν τοιοῦτος δὲν ἤθελεν εἶσθαι ὁ σκοπὸς, ὅστις ἔμελλε νὰ καθοδηγήσῃ τὴν πρότασιν, τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ Ναυστάθμου, δὲν ἤθελον ἀγορεύσει, ὡς ἠγόρευσα πρὸ μικροῦ, ἤτοι δὲν ἤθελον δηλώσει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγομεν, ἵνα ἡ Βουλή, ἐὰν θέλῃ, ἀποδεχθῇ τὴν γενομένην πρότασιν. Καὶ ὤφειλον νὰ τὸ πράξω, διότι, ἐὰν δὲν ἔπραττον τοῦτο, ἠδυνάμην νὰ ὑποληφθῶ ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ἀνήκω εἰς ἓν πολιτικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐπάλαισε κατὰ τὸ παρελθὸν μὲ ἄλλα πολιτικὰ κόμματα τῆς πατρίδος, ὅτι εὑρίσκω ἓν μικρὸν συμφέρον, εὐτελὲς καὶ ταπεινὸν, νὰ ἀφήσω νὰ περιίπτανται περὶ τὰς κεφαλὰς τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐκυβέρνησαν τὴν χώραν, νὰ περιίπτανται ὑπόνοιαι εἴτε περὶ τῆς χρηστότητος εἴτε περὶ τῆς νομιμοφροσύνης αὐτῶν· διὰ τοῦτο ἐδήλωσα, ὅτι δὲν ἀντιλέγω, ἵνα συσταθῇ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ, καὶ μάλιστα ἐζήτησα νὰ προσδιορίσω ὅριον τῆς ἐνεργείας αὐτῆς· διότι, ἐὰν ἡ ἐνέργεια αὕτη ἐπεξετείνετο πέραν τοῦ σημείου τοῦ παρελθόντος καὶ ἔφθανεν ἐπὶ τὸ ἐνεστὼς, ἤθελε περιέχει ἐμμέσως, πλαγίως, δήλωσιν ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς τὸ ἐνεστὼς τοῦτο. Διότι, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ θέλει νὰ πληροφορηθῇ διὰ τῶν ἰδίων της μελῶν, ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ παρέβησαν ἢ δὲν παρέβησαν τὸ καθῆκόν των, ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ ἠμέλησαν νὰ ἐπιβάλωσι τὴν τήρησιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ εἰς τοὺς ἐκτελοῦντας αὐτὸν, ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ παρέλιπον νὰ ἐνασκήσωσι τὴν ἀπαιτουμένην ἐπιτήρησιν, ὅπως καὶ ἡ διαχείρισις ἦναι ὁμαλὴ, καὶ ἡ ἐνέργεια σύμφωνος μὲ τὸν νόμον, ἕπεται ὅτι δὲν ἐμπιστεύονται τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας δίδομεν εἰς αὐτὴν ἡμεῖς οἱ Ὑπουργοί. Καὶ διὰ τοῦτο ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἂν τυχὸν παραδεχθῇ τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν δὲν προτείνομεν ἡμεῖς, — λέγομεν μόνον, ὅτι δὲν ἀντιλέγομεν, ἵνα γένηται παραδεκτή, — ἐὰν ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν, παρακαλῶ νὰ θέσῃ ὅριον τῆς ἐνεργείας αὐτῆς· διότι, ἂν δὲν ἤθελε θέσει τὸ ὅριον, ἤθελε δηλώσει ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης πρὸς ἡμᾶς, ἤτοι ἤθελε μᾶς συμβουλεύσει νὰ τραπῶμεν τὴν πρὸς τὰ Ἀνάκτορα ὁδὸν, ὅπως καταθέσωμεν τὴν παραίτησιν ἡμῶν. Ταύτην τὴν ἐξήγησιν ὤφειλον νὰ δώσω εἰς τὸ Κοινοβούλιον μετὰ πάσης εἰλικρινείας. Ἐὰν τὸ Κοινοβούλιον νομίζῃ, ὅτι ἡ προτεινομένη ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ, ἐὰν ἤθελε συστηθῆ, δὲν θέλει παραγάγει χρήσιμόν τινα πληροφορίαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἐγὼ παντάπασι δὲν ἤθελον ἀποτρέψει τὴν Βουλὴν, ἵνα μὴ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, παντάπασι δὲν ἤθελον προτρέψει τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν, ὄχι διότι πρόκειται νὰ μειωθῇ ἡ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στόλου τοῦ Ἑλληνικοῦ γνώμη τοῦ κοινοῦ· διότι δὲν ἐφάπτεται αὐτῶν· ἡ πρότασις ἐφάπτεται ἰδίως τῶν διοικούντων καὶ τῶν κυβερνώντων, οἵτινες ὀφείλουσι νὰ ἐνασκῶσιν ἄγρυπνον ἐπιτήρησιν, καὶ νὰ ἐπιβάλλωσι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος διὰ τῆς ἐπιτηρήσεως ταύτης. Ἐὰν θέσωμεν κατὰ μέρος τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου, διότι δὲν τίθενται ἐν ἀμφιβόλῳ τὰ περὶ αὐτῶν, ἡ πρότασις ἀνάγεται μόνον εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν ἐπιτηρούντων τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ ἐξ ἀρχῆς εἶπον, ὅτι δὲν ἀντιλέγω, ἵνα συστηθῇ τοιαύτη ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή, ὅπως μὴ ὑποληφθῇ, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ ἀφήσω τινὰ ὑπὸ τὸ βάρος ὑπονοιῶν. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀποδεχθῆ κατ’ ἀρχὴν τὴν σύστασιν τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, τότε θέλω προβάλει πρότασιν περὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ σκοποῦ αὐτῆς.

§126Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὴν σπουδαιότητα τῆς προτάσεως βεβαίως δὲν περιμένει ἡ Βουλὴ νὰ μάθῃ παρ’ ἐμοῦ, διότι οὐδεὶς ὁ μὴ κατανοῶν αὐτήν, οὐχὶ μόνον ὑπὸ συνταγματικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ διότι σχετίζεται ἀμέσως πρὸς τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν στόλον, πρὸς τὸν ὁποῖον στρέφει μετὰ δικαίων ἐλπίδων ὅ τε ἐλεύθερος καὶ ὁ δοῦλος Ἑλληνισμός, προσέτι δὲ διότι θίγει τὸ λεπτεπίλεπτον ζήτημα προσωπικῆς εὐθύνης, καὶ εἶναι ἀληθῶς εὐχάριστον, διότι ἡ Βουλὴ ἐπελήφθη τῆς συζητήσεως μετὰ ψυχραιμίας καὶ σπουδαιότητος ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων, ἀνταξίας τῆς σπουδαιότητος τοῦ ζητήματος. Μακρὰν πάσης προκαταλήψεως ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπ’ ὄψει ἡμῶν, διότι δὲν πρέπει βεβαίως νὰ μείνῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι καθυστερήσαμεν εἰς τόσον σπουδαῖον καθῆκον. Ἡ τελευταία ὁμιλία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ συμπληρώσασα τὴν ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις ἀνταξίαν τοῦ ζητήματος πρώτην ὁμιλίαν αὐτοῦ, διευκολύνει κατά τι τὴν ἐμὴν ὁμιλίαν, ὡς καὶ τὴν τοῦ κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συναδέλφου. Ἂς ἐπιτραπῇ ὅμως καὶ εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ἵνα ἐνισχύσω τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συνάδελφος, διότι καὶ ἐγὼ τὴν αὐτὴν ἔχω γνώμην. Πρὸ τούτου ὅμως εἶναι ἐπάναγκες, λίαν ἐπάναγκες, πρῶτον μὲν νὰ καθορισθῇ καὶ παρ’ ὅλων καὶ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες δὲν συνέπεσε νὰ ἦναι προπαρεσκευασμένοι, ὅπως ἐννοήσωσι τὸ ζήτημα ὑπὸ συνταγματικὴν ἔποψιν ἐπαρκῶς, εἶτα δὲ νὰ ὁρισθῇ, τίς ἡ συζητουμένη πρότασις καὶ ποία δύναται νὰ ἦναι ἡ τύχη αὐτῆς, ἂν ἡ Βουλὴ προτίθεται νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ καθήκοντά της. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ὁμιλίαν ἔθηκε μᾶλλον ἀορίστως τὸ ζήτημα. Ἐξήγησεν ἡμῖν ἐπαρκῶς καὶ διέκρινε τὰς δύο μεγάλας κατηγορίας τῶν ἐξεταστικῶν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῶν, καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πρὸ μικροῦ σᾶς ἔλεγεν, ὀρθῶς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τρομάζωσί τινες τῶν συναδέλφων, εὐθὺς ὡς ἀκούωσι τὴν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπήν, συγχίζοντες ταύτην μὲ τὴν ἀνακριτικήν. Ἐν Ἀγγλίᾳ διαρκῶς ὑπάρχουσιν ἐξεταστικαὶ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπαί, αἵτινες περὶ παντὸς ἄλλου ἀσχολοῦνται ἢ περὶ εὐθυνῶν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη κατηγορία. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς κατηγορίας ταύτης ὑπάρχει καὶ δευτέρα, ἐκείνη, ἥτις συμπληροῖ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ, ὡς Σῶμα πολυμελές, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνετέθη ὅ τε ἔλεγχος καὶ τὸ νομοθετεῖν, παρέχει τὴν ἐντολὴν εἰς ἐπιτροπὴν νὰ συλλέξῃ τὸ ὑλικὸν τὸ ἀπαιτούμενον, ἵνα ἐκτιμήσῃ, ἂν καὶ ὁποία ὑπάρχῃ περίπτωσις εὐθύνης, καὶ τίνος εὐθύνης, πολιτικῆς, ποινικῆς ἢ καὶ ἀστικῆς. Παρ’ ἡμῖν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844 δὲν ἀνέγραφέ τι περὶ ἐξεταστικῶν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῶν. Ἐγένετο ὅμως ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν ἐλησμόνησε, φαίνεται, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναφέρῃ πρὸ μικροῦ, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐγένετο ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, τῆς τότε, κατὰ τὴν 8 Φεβρουαρίου 1847 (τριμελὴς ἐπιτροπὴ) πρὸς ἐξέτασιν τῶν πρωτοκόλλων τῶν σιτηρῶν, δι’ ἃ εἶχε κατηγορηθῆ ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὡς δῆθεν δημοσιεύσας αὐτὰ νενοθευμένα. Ἐπὶ τῆς Βασιλείας Γεωργίου τοῦ Αʹ τρεῖς ἐγὼ γνωρίζω, ἀλλὰ πρὸ μικροῦ ἤκουσα καὶ τετάρτην ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπήν...

§127Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο μόνον μέχρι τοῦδε· μία κατὰ τὸ 1875 καὶ μία κατὰ τὸ 1885.

§128ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ μία τὸ 1891.

§129Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τρεῖς ἐγὼ γνωρίζω.

§130Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν Ἀγγλίᾳ;

§131Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐν Ἑλλάδι. Δύο ἐν ἔτει 1882 καὶ μίαν ἐν ἔτει 1885. Τώρα ἔμαθον, ὅτι εἶναι καὶ τετάρτη.

§132Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ γενομένη τὸ 1875 ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ ἦλθε μετὰ σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς.

§133Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως. Δὲν συμπεριλαμβάνω ἐκείνας, αἵτινες κατέληξαν εἰς ποινικὴν διαδικασίαν. Ἀλλὰ πᾶσαι αἱ ἄλλαι αἱ ἐπιτροπαὶ, αἱ μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν συγκροτηθεῖσαι, κατέληξαν εἰς τὸ μηδὲν, καὶ ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ ἐντολῆς πρὸς περισυλλογὴν τοῦ ὑλικοῦ αὐτῶν, ἡ Βουλὴ δὲν ἠδυνήθη νὰ προχωρήσῃ, ἐντεῦθεν δὲ ἡ δεδικαιολογημένη δυσπιστία ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων, ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συνταγματικὴν περίοδον ὅ,τι τοσάκις ἐδοκιμάσθη, βεβαίως προτιμότερον νὰ ἀπόσχῃ τοιαύτης πράξεως. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν, Κύριοι, νὰ υἱοθετήσω, οὔτε υἱοθετῶ, πάσας τὰς ὑπὸ Ὑπουργῶν ἐκτοξευομένας μομφάς· διότι προσπαθῶ νὰ ἦμαι ὡς οἷόν τε προσεκτικὸς, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς ὑπολήψεως τῶν ἄλλων. Ἑπομένως οὐδὲν υἱοθετῶ, ἐκ τοῦ παρελθόντος, ὅτι ἔλαβε χώραν ἢ ὅτι ἐκαλύφθη. Εἶναι ἐν τούτοις ἀληθὲς, ὅτι αἱ Βουλαὶ δὲν κατέληξαν εἰς συμπέρασμα, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ ἀνακαλυφθῇ ἡ πλήρης ἁγνότης ἐκείνων, κατὰ τῶν ὁποίων ἐπεῤῥίφθησαν τοιαῦται μομφαί· οὕτω κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι διὰ τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν τῶν πραγμάτων τόσον, ὅσον καὶ διὰ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, ἄλλοτε μὲν γίνεται ἐκμετάλλευσις πολιτικὴ, ἄλλοτε δὲ διὰ τῆς ἀλληλοβοηθείας ἐξουδετεροῦται ὁ εὐεργετικὸς σκοπὸς τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν καὶ τοῦ σκοποῦ τῶν ἐξεταστικῶν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῶν, ὁσάκις αὗται ἀφορῶσιν εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν, τὴν τῶν εὐθυνῶν. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἔχουσι καὶ ἤδη τοὺς δισταγμοὺς τούτους. Ἀλλ’ ἂν εἶμαι μεταξὺ τῶν δισταζόντων, ἐπιθυμῶ νὰ προσπαθήσω, ὥστε νὰ ἐννοήσω, ἂν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ἥτις πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, ἐμπνέηται τὴν φορὰν ταύτην σπουδαιότερον ἢ ἐν τῷ παρελθόντι ἐξ ἐπιθυμίας τοῦ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ τοιοῦτο καθῆκον, ἢ, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς πρὸ μικροῦ ἔλεγε, πρόκειται νὰ γείνῃ μία ἐξάτμισις τῆς λαϊκῆς ἀγανακτήσεως, ἥτις ἐκ τῶν ὁπωσδήποτε λεχθέντων εὑρίσκεται ἐν συγκινήσει καὶ νευροπαθείᾳ, περὶ τῆς ὁποίας καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θηβῶν συνάδελφος ὡμίλησεν. Ὁποίας ἔχω ἐγὼ ἰδέας περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, πολλάκις ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω, ἀλλ’ ἴσως δὲν εἶναι ἄκαιρον, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν εἰδικώτερόν πως συζητεῖται τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ὑψώσω στεντορείαν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν φωνὴν, ὅτι κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπνώττει ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη, εἶναι τὸ τερατωδέστερον τῶν πολιτευμάτων, τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ φαντασθῇ. Ἐὰν ὑπάρχῃ κατακραυγὴ κατὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀκριβῶς ὑπάρχει, διότι ἐν Ἑλλάδι οὐδεὶς εὑρίσκεται ὑπεύθυνος διὰ τὰς πράξεις του, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον οἱ Ὑπουργοί. Ἔχετε τὸ νομικὸν πλάσμα, τὸ κατὰ Σύνταγμα, τοῦ ἀνευθύνου, καὶ ἀπὸ τὸν Βασιλέα βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ ζητήσητε συνταγματικὴν εὐθύνην, ἀλλὰ, ὡς καὶ ἄλλην τινὰ ἡμέραν ἔλεγον, πάντες οἱ ἄνθρωποι εἶναι ὑπεύθυνοι ἠθικῶς καὶ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῆς ἱστορίας. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τῆς ἠθικῆς εὐθύνης, τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ κανεὶς ἀνώτερος. Ἀλλ’ ὅταν ἀπὸ τὸν Ἡγεμόνα δὲν δύνασθε νὰ ζητήσητε τὴν συνταγματικὴν εὐθύνην, δὲν δύνασθε—καὶ δικαίως—νὰ ζητήσητε τὴν ποινικὴν καὶ τὴν ἀστικὴν, πρέπει νὰ τὴν ζητήσητε ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς, τοὺς ὑπευθύνους κατὰ τὸ Σύνταγμα. Ἐν ᾗ περιπτώσει ὅμως, εἴτε ἕνεκα ἀλληλοβοηθείας, οὕτως εἰπεῖν, εἴτε ἕνεκα τῶν ἀγαθῶν αἰσθημάτων ἡμῶν καὶ τῶν ὑποχωρήσεων ἢ παραχωρήσεων καὶ τῶν στενῶν δεσμῶν, οἱ ὁποῖοι μᾶς συνδέουσι, κλείῃ ὁ εἷς τοὺς ὀφθαλμοὺς διὰ τὰς πράξεις τοῦ ἑτέρου, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας καὶ μὲ τοιοῦτον πολίτευμα. Οὐδὲν υἱοθετῶ, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων καθ’ οἱονδήποτε τρόπον· ἀλλὰ τίς ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἐν τῷ παρελθόντι ἔλαβε χώραν παραβίασις νόμων καὶ διαταγμάτων καὶ τοῦ Συντάγματος, πολλάκις δὲ μετὰ προπετείας, ἐπὶ διατάξεων, περὶ τῆς ἐννοίας τῶν ὁποίων οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὡς ἀναμφισβητήτων; Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς: ἀπὸ τοῦ 1864, ὅτε ἰσχύει τὸ νῦν Σύνταγμα, τίς ἔδωκεν εὐθύνας τῶν πράξεών του; Εἰς μίαν ἐποχὴν ἐγένετο τοῦτο, πρὶν γείνῃ ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Ὡσεὶ ὅμως ἐπρόκειτο ἡ ψήφισις τοῦ νόμου ἐκείνου νὰ φέρῃ ὅλως τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα, ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ἐκείνου εἰς οὐδὲν οὗτος μᾶς χρησιμεύει, εἰμὴ, ὡς εἶπον, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πρὸς ἐκμετάλλευσιν πολιτικήν. Δὲν πρέπει, κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους νὰ στρέφωσιν ἀδιαφόρως τοὺς ὀφθαλμοὺς αὑτῶν εἰς τὰς καταγγελλομένας πράξεις, πρὶν ἢ μορφώσωσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ ἐνασκήσωσι τὸ ὕψιστον αὑτῶν καθῆκον. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὑπομνήσω, ὅτι τὸ συζητούμενον θέμα ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οὐχὶ κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης τῶν ὑπευθύνων. Ἐννοῶ ὅτι ἦλθεν ἀπὸ τῆς πρώτης συνόδου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δύο ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἐκ τῶν μετριοπαθεστέρων καὶ διακεκριμένων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, εἰς τοὺς ὁποίους πιστεύω ὅτι ὅλοι ἔχουσι πολλὴν καὶ δικαίαν τὴν ἐκτίμησιν, κατήγγειλαν, ὁ μὲν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατ’ ἀρχὰς, καὶ εἰς αὐτὸν προσετέθησαν καὶ ἄλλοι, πράξεις ὡρισμένας καὶ σαφεῖς περὶ παραβιάσεως νόμων ὑφισταμένων. Οἱ κ.κ. ἐκ Βονίτσης συνάδελφοι, ὁ κ. Σακελλαρόπουλος καὶ ὁ κ. Μαυρομμάτης, κατήγγειλαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκτὸς ἄλλων πράξεων—καὶ ὁ κ. ἐκ Ξηροχωρίου συνάδελφος, ὁ ὁποῖος, λυποῦμαι, διότι ἀπουσιάζει τὴν στιγμὴν ταύτην,—μίαν ἐνθυμοῦμαι ἐγὼ, τὴν περὶ παραβάσεως τοῦ νόμου τοῦ ὀργανικοῦ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν προβιβασμὸν ὑπαξιωματικῶν.

§134ΕΠΑΜ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤμην ἐγὼ, κύριε συνάδελφε.

§135Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σεῖς ἠρχίσατε περὶ ἄλλων θεμάτων. Ὡμιλήσατε γενικώτερον. Ἀκολούθως εἰς τὰς λεπτομερείας ἄλλοι συνάδελφοι σᾶς συνεπλήρωσαν. Ἡ Βουλὴ μάλιστα ἀνέμενε τὴν συζήτησιν τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, ὅτε ἐπῆλθεν ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν, καὶ ὅταν ἐπανελήφθησαν αἱ ἐργασίαι ἡμῶν, ἐμάθομεν ἓν μόνον γεγονὸς, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐδόθησαν ἔτι αἱ πληροφορίαι, αἵτινες ἔπρεπε νὰ δοθῶσιν, αἵτινες ὅμως δὲν δύνανται νὰ παρέλθωσιν ἀπαρατήρητοι σήμερον, ὅτε γίνεται ἡ συζήτησις, καὶ αἵτινες ἀφορῶσιν εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ ἐλέγχου τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, διότι, ὡς καὶ εἰς ἄλλην τινὰ συνεδρίασιν ἔλεγον, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ δύναμις, ἥτις νὰ ἐμποδίσῃ ἀντιπροσώπους, συναισθανομένους τὰ καθήκοντα αὐτῶν, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἱεροῦ καὶ ὑψίστου δικαιώματος τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἀκόμη ἔννοιαν, νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραγνωρισθῇ ἡ σπουδαιότης τῆς σημερινῆς συζητήσεως, καὶ τότε μόνον δὲν πρέπει νὰ προβῇ εἰς σύστασιν ἐπιτροπῆς ἡ Βουλή, ὅταν πεισθῇ περὶ τῆς ἐλλείψεως ἀνάγκης, ἢ περὶ τῆς μὴ σκοπιμότητος τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ ποῖαι αἱ ὑποβληθεῖσαι προτάσεις; Μετὰ τὴν πρώτην κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον συζήτησιν περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν καὶ περὶ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, ἀφορμὴν ἔδωκαν λέξεις τινὲς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, αἱ ὁποῖαι, κατ’ ἐμὲ, παρενοήθησαν, διότι, καθὼς ἐγὼ τοὐλάχιστον ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἀπέδωκε καταχρήσεις εἰς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ.

§136Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Οὐδέποτε.

§137Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Οὕτως ἀντελήφθην ἐγώ.

§138Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ οὕτως ἔχει.

§139Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπε καὶ ἐβεβαίωσεν, ὅτι εὗρεν ἀταξίας περὶ τὴν χρῆσιν τῶν πιστώσεων καὶ περὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐνηργοῦντο τὰ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, οὐχὶ βεβαίως δηλαδὴ ἐκ δολίας προαιρέσεως καταχρήσεις, πρὸς ἴδιον ὄφελος ὡρισμένων προσώπων. Οὕτως ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀντελήφθην τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν.

§140Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπιτρέπετε;

§141Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μάλιστα.

§142Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ἀντιλέγει εἰς τοῦτο, διότι οὐδεὶς κατέκρινεν ἀξιωματικοὺς ὀνομαστικῶς, ὡς καταχρασθέντας. Ἐδῶ πρόκειται ἀκριβῶς περὶ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον λέγετε, ὅτι ὑλικὰ προορισθέντα δι’ ἄλλην χρῆσιν, ἐχρησιμοποιήθησαν ἀλλοῦ. Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα.

§143Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ ὁποῖον εἶναι βεβαίως παραβίασις τοῦ νόμου.

§144ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ αὐτὸς πρῶτος τὸ ἐνέκρινε.

§145Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς κατάχρησις, διαπραχθεῖσα ὑπὸ προσώπων ὡρισμένων πρὸς ἰδιοτέλειαν· ἐν τούτοις αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς,— προσθέτω—εἶναι παραβίασις νόμων. Περὶ τούτου πρόκειται. Ἀλλὰ δὲν ὡμίλησε μόνον περὶ τοῦ θέματος τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Ἐβεβαίωσεν ἐπισήμως—καὶ ἐπῄνεσα μάλιστα εἰς ἄλλην τινὰ συνεδρίασιν τὰς προσκομισθείσας πληροφορίας, καὶ μετὰ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον τὰς προσεκόμισεν,—ἐβεβαίωσεν ἓν ἕτερον γεγονὸς, ὅτι 76 ὑπαξιωματικοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ναυτικοῦ, προβιβασθέντες κατὰ τοὺς ἰσχύοντας νόμους ὑπὸ ἐξωτερικὸν τύπον, διότι ἔλαβον διορισμοὺς, ὡς ὁ νόμος κελεύει, ὅμως εἶχον τὴν ἔλλειψιν, ὅτι διωρίσθησαν πέραν τοῦ ὡρισμένου ἀριθμοῦ τῶν ὀργανικῶν θέσεων. Ἑτέρα παραβίασις ἐβεβαιώθη· ἂν τοῦτο ἐγένετο ἐκ πιέσεων, ἢ ἐκ συμπαθειῶν, τοῦτο εἶναι εἰς ἐμὲ ἀδιάφορον. Ἓν μόνον γνωρίζω, ὅτι 76 Ἕλληνες ὑπαξιωματικοὶ, οἵτινες εἶχον συνδέσει τὸ μέλλον αὐτῶν μὲ τὸν κλάδον τὸν ἐθνικὸν, εἰς τὸν ὁποῖον δεδικαιολογημένως τρέφομεν πάντες τὰς ἐλπίδας ἡμῶν, εὑρέθησαν αἰφνιδίως ὡς οἱ ὑπεύθυνοι νὰ πληρώσουν τὰς ἁμαρτίας τῶν πραγματικῶς ὑπευθύνων. Κατόπιν ὅλων τῶν συζητήσεων τούτων καὶ ἀκροβολισμῶν ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης συναδέλφου, μετὰ ἀγόρευσίν του, πρότασις, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω, ἵνα ἀνακαλέσητε εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν καὶ τὰς λέξεις αὐτάς, διότι εἶναι τὸ κατὰ πρῶτον λόγον συζητούμενον θέμα (ἀναγινώσκει): «Πρότασις, ὅπως σχηματισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ καὶ ἐξετάσῃ, ἐὰν καὶ οἱ πρὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἠδύναντο νὰ φέρωσι τὰς οἰκονομίας ἐπὶ τῶν τροφῶν καὶ λοιπῶν εἰδῶν, τὰς ὁποίας ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἔφερεν. Ἐπίσης νὰ ἐξετάσῃ, τί ἐγένετο τὸ ὑλικόν, ἂν ἐχρησιμοποιήθη, καὶ ποῦ, ἂν κατεστράφη ἢ ἀπωλέσθη, καὶ τίνες οἱ ὑπεύθυνοι.»

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν συνεπλήρωσεν αὐτὴν οὕτω: «μέχρι τῆς 31 Μαΐου 1895».

§147Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πολὺ καλά. Ἀλλὰ ἡ πρότασις αὕτη, ἡ διμερής, ὡς πρὸς μὲν τὸ πρῶτον μέρος δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ, διότι εἶναι ἓν πιστοποιητικὸν ἱκανότητος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔδιδεν ἡ Βουλὴ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἄν ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι θὰ ἔδιδεν ἡ Βουλὴ ἐντολὴν, ἵνα μάθῃ ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔφερε περισσότερας οἰκονομίας ἢ οἱ πρώην συνάδελφοί του, τὸ συμπέρασμα θὰ ἦτο νὰ λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἓν πιστοποιητικὸν ἱκανότητος, περὶ τοῦ ὁποίου ὅμως δὲν πρόκειται. Ἡ δευτέρα παράγραφος προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν «νὰ ἐξετάσῃ, τί ἐγένετο τὸ ὑλικὸν (ὀλίγον ἀόριστος), ἂν ἐχρησιμοποιήθη, καὶ ποῦ, ἂν κατεστράφη ἢ ἀπωλέσθη, καὶ τίνες οἱ ὑπεύθυνοι». Εἶναι μία ἐρώτησις καὶ οὐδὲν πλέον, ἀλλὰ ἐρώτησις ἀορίστως τεθειμένη. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, δὲν δύναται νὰ γείνῃ σπουδαία συζήτησις ἐπὶ προτάσεως οὕτως ἀορίστως ὑποβληθείσης. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Κυθήρων κ. συνάδελφος, ὅστις ὑπέβαλεν ὡρισμένην πρότασιν περὶ τούτου, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, διότι, ὡς εἶπε, πρέπει νὰ παύσῃ εὑρισκομένη ἡ κοινὴ γνώμη ἐν τῇ νευροπαθείᾳ, μετὰ τὰς διαδόσεις ταύτας. Δύο λοιπὸν ἔχομεν σήμερον προτάσεις, τὰς ὁποίας συζητοῦμεν, τὴν τυπωθεῖσαν καὶ διανεμηθεῖσαν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, τροπολογηθεῖσαν δέ, ὡς ἠκούσατε πρὸ μικροῦ, καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων. Ἀλλ’ ἐνῷ εὑρίσκω ἀρτιωτέραν κατὰ πολὺ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, εὑρίσκω ὅτι αὐτὴ εἶναι κατά τι ἀτελής, διότι περιέχει μὲν τὰ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς «Μπουμπουλίνας», καὶ περιέχει αὐτὰ κατὰ τρόπον ἀκριβῆ, ἀλλὰ δὲν περιέχει τὴν ἑτέραν κατηγορίαν, περὶ τοῦ παρανόμου προβιβασμοῦ τῶν 76 ὑπαξιωματικῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τὰς δύο συνόδους, καὶ δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ κλείσῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ δὲν κλείει τοὺς ὀφθαλμοὺς οὐ μόνον ἂν πρόκειται περὶ εὐθύνης μέλους τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ εὐθύνη αὕτη ἀνέρχηται καὶ πέραν πολύ, καὶ ἂν ἀκόμη συμπίπτῃ, —τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω—ὥστε ὁ κ. συνάδελφος, μετὰ τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν τιμὴν ἄλλοτε νὰ συνεργάζωμαι ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, νὰ ὑπέπεσεν εἰς τὴν τοιαύτην παραβίασιν, διότι δὲν νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἕνεκεν προσωπικῶν συμπαθειῶν ἢ ἐγωϊσμοῦ ὀφείλομεν νὰ κλείωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τῆς εὐθύνης. Δὲν κατετέθησαν—τοὐλάχιστον ἐγὼ δὲν ἔλαβον γνῶσιν— ἐπαρκεῖς πληροφορίαι ὡς πρὸς τὰς χρονολογίας’ ἀλλ’ οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ ὑπεύθυνος, ἂς δώσῃ λόγον τῶν πράξεών του, καὶ ἐγώ, ἂν κατὰ τὴν δίοδον τῶν ἐργασιῶν συμπίπτῃ, ὡς ἄνθρωπος, νὰ παραβιάσω νόμον τινά, ὀφείλω νὰ δώσω λόγον τῶν πράξεών μου ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων κριτῶν τῆς πατρίδος μου, εἴτε πρόκειται περὶ πολιτικῆς εὐθύνης, εἴτε περὶ ποινικῆς. Πρέπει νὰ ἐμπνεύσωμεν, Κύριοι, ἐν στιγμῇ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν σπουδαίᾳ, ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀπεφασίσαμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς ὁμαλὴν ὁδόν· ἀλλὰ βεβαίως δὲν θέλομεν πιστοποιήσει τοῦτο, ἄν, ἐνῷ καταγγέλλονται τοιαῦται πράξεις, κλείσωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ δὲν καταλήξωμεν εἰς ὡρισμένον συμπέρασμα. Δὲν προτρέχω τῶν πραγμάτων, διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἀκόμη νὰ ἔχω γνώμην ὡρισμένην περὶ τῶν πράξεων. Ἄλλοι εἶναι οἱ καταγγέλλοντες τὰς πράξεις, ἑπομένως ἐγὼ δὲν υἱοθετῶ καμμίαν ἐκ τῶν καταγγελιῶν· ἐπιφυλάσσω τὴν ἐμὴν γνώμην, ὅταν προηγηθῇ τὸ πρῶτον στάδιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀνακριτικόν, διότι πρόκειται περὶ ἐκλογῆς, commission d’ enquête, πρόκειται περὶ ἐρεύνης, πρόκειται περὶ συλλογῆς τοῦ ὑλικοῦ, ἡ ὁποία ἐκ τῶν προτέρων οὐδεμίαν ἐπιῤῥίπτει μομφήν, τοὐναντίον συντελεῖ εἰς μίαν ἐκ τῶν δύο λύσεων: ἢ ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν παραβιαστὰς τῶν νόμων τῆς πατρίδος ἡμῶν, καὶ ὀφείλουσι νὰ δώσωσι λόγον τῶν πράξεών των, ἢ ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν θύματα, εἴτε ἕνεκα ἀνακριβειῶν, εἴτε ἕνεκα οἱωνδήποτε ἄλλων λόγων,—πάντοτε θέλω νὰ παραδεχθῶ ἐκ καλῆς πίστεως —εἴτε ἐκ πολλοῦ ζήλου τῶν συναδέλφων, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει μὲ ὑψωμένον τὸ μέτωπον ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος, νὰ ἀτενίζωσιν ἐν τῷ μέλλοντι πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§148ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος διετύπωσε τὸ ζήτημα, δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς σχηματισμὸν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ναυτικῶν πραγμάτων, πρὶν ἢ καθορισθῶσι διὰ τῆς προτάσεως τὰ ζητήματα ὡρισμένως, καθόσον, ὡς νῦν αὕτη ἔχει, ἀφορᾷ εἰδικῶς εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ὑπ’ αὐτοὺς ὀργάνων, καὶ οὐχὶ τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργοῦ. Πρόκειται δηλονότι, κατὰ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τῆς προτάσεως, ἡ Βουλὴ νὰ διορίσῃ ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ μεταβῇ εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς λόχους, νὰ ἐξετάσῃ ἂν ὁ δεκανεὺς τῶν τροφίμων ἐπρομηθεύθη τὰ τρόφιμα καλῶς, ἢ ἂν ὁ ἀξιωματικὸς τῆς ὑπηρεσίας, ὁ ἐπὶ τοῦ ὑλικοῦ, ἔδωκε καλῶς τὸ ὑλικόν, ποῦ τὸ ἔδωκε, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ποίων ἀποδείξεων. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἐννοεῖ ἡ πρότασις, ἐνῷ περὶ αὐτοῦ δὲν πρόκειται. Πρέπει λοιπὸν νὰ κατηγορηθῇ ὁ Ὑπουργὸς δι’ ὡρισμένας πράξεις, νὰ ὑποβληθῇ κατηγορητήριον κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ νὰ ἐξετασθῇ, κατὰ πόσον ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς παρηνόμησε. Δὲν ἐγκρίνω ὅμως ὡς ὀρθὸν νὰ ἐξετάσωμεν ἡμεῖς πράξεις ἀξιωματικῶν, πράξεις ἐκτὸς τῆς εἰδικῆς, τῆς περιωρισμένης ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, διότι τοῦτο εἶναι δικαίωμα διοικητικόν, δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἂν δὲ παρηνόμησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, θὰ δώσῃ λόγον βεβαίως τῶν πράξεών του, ἀλλὰ πρέπει ἡ κατηγορία νὰ ἦναι ὡρισμένη καὶ ἐστραμμένη κατ’ αὐτοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν πρότασις ὡρισμένη, ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ συζητήσωμεν σήμερον. Ἂν ἦτο πρότασις, ὅτι παρεβίασεν ὡρισμένον νόμον ὁ Ὑπουργός, θὰ τὸ ἐνόουν, ἀλλ’ ἐδῶ ἔχομεν ὑλικά, τρόφιμα, πολεμεφόδια καὶ καθεξῆς, ἀόριστα. Δι’ αὐτὸ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει, ὡς ἡ πρότασις εἶναι διατετυπωμένη, καὶ ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ.

§149Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμμερίζομαι, κύριοι συνάδελφοι, καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἠλείας συνάδελφος, καὶ σπεύδω διὰ τοῦτο νὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ὅσον μὲ ἀφορᾷ, θὰ ψηφίσω μετ’ αὐτοῦ κατὰ τῆς προτάσεως πρὸς σύστασιν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς. Εὑρίσκω καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ ζητουμένη ἐπιτροπὴ οὐδένα θὰ ἐκπληρώσῃ προορισμὸν, ὅτι οὐδεὶς σοβαρὸς καὶ σπουδαῖος λόγος ὑπάρχει, ἐπιβάλλων αὐτὴν, καὶ ὅτι δὲν πρόκειται ἀληθῶς περὶ ἄλλου, εἰμὴ περὶ συνήθους πομφόλυγος ἐκ σάπωνος, ἐξ ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλει ἄλλοτε συνάδελφος ἐκ Κυνουρίας, μὴ συνεδρεύων ἐνταῦθα. Καὶ ἠπόρησα ἀληθῶς, ὅταν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὑπέβαλε τὴν πρότασιν, περὶ ἧς συζητοῦμεν σήμερον, διότι ἐγνώριζον αὐτὸν σώφρονα καὶ μετριοπαθῆ, οὐχὶ τὸ παράπαν παράφορον στρατιώτην καὶ πολιτευτὴν, καὶ δὲν ἐφανταζόμην ποτὲ, ὅτι οὗτος ἤθελε τοσοῦτον εὐκόλως πεισθῆ, ὅτι ὑπάρχει τις ἀφορμὴ πρὸς σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ ὑποθέσεως, ἥτις οὐδένα χαρακτῆρα καταχρήσεως παρουσιάζει. Διὰ τοῦτο ἐχάρην, βλέπων αὐτὸν σήμερον ἐξομολογούμενον εἰλικρινῶς τὴν πλάνην του, καὶ ἀποσύροντα τὴν πρότασίν του. Ἀλλ’ ἂν ἠπόρησα, βλέπων τὸν κύριον Βότσαρην προβάλλοντα τὴν σύστασιν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἠπόρησα καθόλου, ἀκούων μέλη κόμματός τινος, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐνταῦθα συντετριμμένον, εὐθὺς ἀμέσως μετὰ προθυμίας καὶ ζήλου, ἀξίου κρείττονος ὑποθέσεως, οἰκειοποιούμενα τὴν πρότασίν του, καὶ σπεύδοντα ἐνταῦθα, διὰ νὰ ἐκτραχύνωσι συζήτησιν, ἁπλουστάτην καθ’ ἑαυτὴν, καὶ παραστήσωσιν ἀστείως ἑαυτοὺς ὡς τιμητὰς τοῦ παρελθόντος. Φαίνεται, ὅτι οἱ Κύριοι οὗτοι δὲν λησμονοῦσιν, ὅτι ὀφείλουσι μίαν ἐξάγνισιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ ἀφοῦ κατηγορήθησαν κατηγορίαν ἀποδεδειγμένην, ὅτι δάνειον ὁλόκληρον, τὸ τῶν 60 ἑκατομμυρίων, δι’ εἰδικοῦ νόμου προωρισμένον νὰ χρησιμεύσῃ εἰς κατασκευὴν τοῦ πολυπαθοῦς σιδηροδρόμου Λαρίσης, ἐχρησιμοποίησαν πρὸς κάλυψιν τῶν χαωδῶν ἐκείνων ἐλλειμμάτων τῶν πολυκρότων προϋπολογισμῶν, σπεύδουσιν ἤδη, οἱ ὀλίγοι περισωθέντες εἰς τὴν ἀκτὴν τοῦ Βουλευτηρίου, μετὰ τὸν κλύδωνα καὶ τὸ ναυάγιον τῆς 16 Ἀπριλίου, σπεύδουσι νὰ ἐξαγνισθῶσιν ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, λέγοντες ὑποκριτικῶς πρὸς αὐτόν: Ἰδοὺ ἡμεῖς, θὰ ζητήσωμεν λόγον περὶ τῶν ἑκατοστύων χιλιάδων δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξ ἄλλης πιστώσεως ἐχρησίμευσαν διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας»! Οὗτος νομίζω εἶναι ὁ μόνος λόγος, ὅστις προκαλεῖ τὰς συζητήσεις, τὰς μακρὰς καὶ ἐμπαθεῖς, ἀπὸ ἡμερῶν, διὰ τῶν ὁποίων δὲν σκοποῦσιν ἄλλο τι οἱ ὀλίγοι ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἀπό τινος, παραδόξως βλέπομεν, ἀπὸ τῆς πτώσεως αὐτῶν καὶ τῆς καταδίκης ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐφόρεσαν τὸν φρύγιον σκοῦφον, καὶ φέρονται ἀκράτητοι καὶ παράφοροι εἰς τὸν κατήφορον τῶν ἀντιδυναστικῶν ἐκφράσεων καὶ ἐνεργειῶν, ρίπτοντες ὑπονοίας καὶ ὑπαινιγμοὺς κακοβούλους, ὅτι αἱ πιστώσεις ἐκεῖναι ἐχρησίμευσαν εἰς κατασκευὴν ὑπὲρ τὸ δέον πολυτελοῦς θαλαμηγοῦ, προωρισμένης νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς Βασιλικὰς ἀνάγκας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον φέρει αὐτοὺς εἰς ὀργὴν καὶ ἀγανάκτησιν. Φαίνεται ἀληθῶς, ὅτι πιέζει πολὺ αὐτοὺς καὶ ἄγχει ἡ συνείδησις. Ἐκεῖνοι, οἵτινες διὰ τὴν ἀστοργίαν καὶ τὴν ἐλεεινότητα καὶ τὴν ἀταξίαν, μεθ’ ἧς διεχειρίσθησαν τὰ ἑκατομμύρια τῶν δανείων καὶ τῶν φόρων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκυλίσθησαν παρ’ αὐτοῦ εἰς τὸν Καιάδαν τῆς ἀφανείας, αὐτοὶ σήμερον ἔρχονται καὶ διαῤῥηγνύουσι τὰ ἱμάτια αὐτῶν πρὸ τῶν χιλιάδων ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν ἰδίων πάλιν αὐτοὶ οὗτοι κατὰ τὸ πλεῖστον ἐχρησιμοποίησαν ὑπὲρ τῆς ἐπισκευῆς τῆς θαλαμηγοῦ, καὶ ζητοῦσι σανίδα σωτηρίας καὶ ἐξιλασμοῦ εἰς τὰς σανίδας τῆς «Μπουμπουλίνας». Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ὑποθέτουν, ὅτι τοῦτο εἶναι τόσον εὔκολον, καὶ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπώλεσε τὴν μνήμην, ὥστε νὰ πλανηθῇ ἐκ τῶν ὑποκριτικῶν κραυγῶν των. Ἀλλ’ ἐγὼ, ἀνεξαρτήτως τούτων πάντων, δὲν εὑρίσκω ἀπολύτως, ὅτι ὑπάρχει τις λόγος πρὸς σύστασιν ἐπιτροπῆς ἐξεταστικῆς. Ὅσοι παρέστητε κατὰ τὰς συνεδριάσεις, καθ’ ἃς ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων, καὶ προσέσχετε εἰς τὴν συζήτησιν, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ ἐσχηματίσατε τὴν γνώμην, ὅτι ἀπολύτως οὐδεμία κατάχρησις ἐγένετο, καὶ οὐδεμία κατηγγέλθη ἑπομένως ἐνταῦθα, οὐδὲν γεγονὸς, δικαιολογοῦν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἢ καθαπτόμενον τῆς ὑπολήψεως ἀτόμου, ἢ ἀποδεικνύον παράβασιν νόμου τινὸς καθεστῶτος. Ἐγένετο λόγος περὶ οἰκονομιῶν, περὶ προμηθείας τροφίμων τοῦ στόλου, καὶ τοῦτο ἐχρησίμευσεν εἴς τινας νὰ διαμαρτυρηθῶσι κατὰ τῶν λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἐξαγγείλαντος, καθὸ εἶχε καθῆκον, —καὶ δικαίωμα, ἂν θέλετε,—ὅτι ἐπετεύχθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του μία οἰκονομία 200 χιλιάδων δραχμῶν εἰς τὰ τρόφιμα τοῦ στόλου. Ἐνόμισαν τινες, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐκθέτων τὰ τῆς οἰκονομίας ταύτης, κατήγγελλε τοὺς προκατόχους αὐτοῦ, καὶ ἐζήτησαν τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ οὐδὲν τοιοῦτον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν· οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ ἐξετέλεσαν ἐπίσης τὸ ἑαυτῶν καθῆκον, συνεμορφώθησαν πρὸς τὰς διατάξεις τῶν νόμων, τὰς μειοδοτικὰς δημοπρασίας ἐξετέλεσαν ἄνευ τινὸς ὑπερβασίας· ἀλλ’ ἂν ἐκεῖνοι μὲν ἔφθασαν εἰς ἄλλα ἀποτελέσματα, ὁ δὲ σημερινὸς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἰς εὐνοϊκώτερα, τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον, ὑπὸ ἔποψιν εὐθύνης. Εἶναι τοῦτο τάχα λόγος πρὸς σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς; Καὶ τί θ’ ἀποκαλύψῃ ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή; Ἐὰν ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν προκατόχων του αἱ προμήθειαι τῶν τροφίμων δὲν ἐγένοντο καθ’ ὃν τρόπον κελεύει ὁ νόμος, ὅτι αὐθαιρέτως κατεκυρώθη ἡ προμήθεια τῶν τροφίμων, ἐδύνατο πᾶς τις νὰ ζητήσῃ τὴν τιμωρίαν τῶν Ὑπουργῶν τούτων, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν σύστασιν ὄχι ἐξεταστικῆς, ἀλλὰ ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ἐλέχθη. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἁπλούστατα, ὅτι ἐγένετο οἰκονομία 200,000 δραχμῶν, εἴτε ἐξ εὐνοϊκωτέρας συνδρομῆς περιστάσεων, ὡς θέλετε ὑμεῖς, εἴτε καὶ ἐκ περισσοτέρου ζήλου αὐτοῦ καὶ μείζονος προσοχῆς, ὡς θέλομεν ἡμεῖς. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἦναι τοῦτο λόγος, ἐπιβάλλων τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, δὲν εἶναι λόγος πρὸς σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ἄλλη κατηγορία, ἡ φερομένη ἐνταῦθα, περὶ τῆς μετασκευῆς τῆς «Μπουμπουλίνας». Περὶ τούτου ἐῤῥήθη ὅτι ἐγένετο εἷς ἀρχικὸς προϋπολογισμὸς, ὅτι ἡ μετασκευὴ αὐτῆς ἔμελλε νὰ στοιχίσῃ 108,000. Κατόπιν ἐκ τῆς ἐργασίας ἀπεδείχθη, ὅτι αἱ χιλιάδες ἐκεῖναι δὲν ἐπήρκεσαν εἰς τὴν διπλῆν μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», εἰς θαλαμηγὸν καὶ ὁπλιταγωγὸν, καὶ ἐδαπανήθησαν ἀντὶ τῶν 108 χιλιάδων 800,000. Ἐλέχθη τι ἐνταῦθα, καθαπτόμενον τῆς ὑπολήψεως εἴτε Ὑπουργοῦ, εἴτε οἱουδήποτε, ἕνεκα τῆς ὑπερβάσεως ταύτης; Κατηγγέλθη τις ὡρισμένη παράβασις νόμου, συνεπαγομένη ποινικὴν εὐθύνην οἱουδήποτε, ἀφοῦ μέχρι τοῦδε αἱ πιστώσεις δι’ ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν πλοίων ἀνεγράφοντο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, οὐχὶ ὡρισμένως καὶ ἰδιαιτέρως δι’ ἕκαστον πλοῖον, ἀλλὰ συλλήβδην καὶ ἀορίστως δι’ ὅλα τὰ πλοῖα τοῦ στόλου;—ἀταξία δηλονότι τῶν διαφόρων Κυβερνήσεων καὶ Βουλῶν, ἥτις ἐπήνεγκε φυσικῶς ἄλλας ἀταξίας, ἀλλ’ οὐδεμίαν κατάχρησιν, ἀξίαν ποινικῆς καταδιώξεως. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ κ. Τρικούπη ἐγένετο προϋπολογισμὸς τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, ὁ ὁποῖος προϋπελογίσθη εἰς 600 χιλιάδας δραχμῶν, καὶ κατόπιν ἔφθασεν εἰς 4 ἑκατομμύρια· ἐζητήθη τότε ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν θὰ διαπράξωμεν ἔργον τι σοβαρὸν καὶ σπουδαῖον, ἐὰν συστήσωμεν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία δὲν θὰ φθάσῃ ἀπολύτως εἰς κανὲν συμπέρασμα, καὶ θὰ συστήσω εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τυχὸν δὲν εὑρίσκουσιν, ὡς ἐγὼ ἀξιόποινον κατάχρησιν εἰς τὰ λεγόμενα ἐνταῦθα, νὰ ψηφίσωσι κατὰ τῆς προτάσεως περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς.

§150ΤΟΜΑΝ. Θὰ ἦμαι πολὺ σύντομος, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως τὸ λεχθὲν παρὰ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου καὶ φίλου μου, ὅτι ἐπὶ τόσας ἡμέρας οὐδὲν ἐλέχθη ἐντεῦθεν.

§151ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλὰ ἐλέχθησαν.

§152ΤΟΜΑΝ. Προκειμένου περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἔρευναν τοῦ ἂν ἠδύναντο οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ προμηθευθῶσι τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στόλου εἰς μικροτέρας τιμὰς, δὲν νομίζω ὅτι πράττομεν ὀρθῶς, προβαίνοντες εἰς τὴν σύστασιν τοιαύτης. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατώρθωσε νὰ διασπάσῃ τὸν συνασπισμὸν, καὶ λόγῳ τῆς ἐκτάκτου αὐτῆς ἐργασίας ἐπέτυχεν οἰκονομίαν 200 ἢ 150 ἢ 120—δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς—χιλιάδων δραχμῶν...

§153Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ταῦτα ἠρνήθη, κύριε συνάδελφε, τοὐλάχιστον εἰς ἐμέ.

§154ΤΟΜΑΝ. Δὲν δύναται νὰ τὰ ἀρνηθῇ. Εἶπεν ὅτι διὰ τούτου δὲν ἐνόει νὰ ἀποδώσῃ μομφὴν εἰς τοὺς προκατόχους του, ἀλλ’ οὐδὲ δύναται ν’ ἀποδοθῇ εἰς αὐτοὺς τοιαύτη, διότι καὶ ἐκεῖνοι συμφώνως μὲ τὰς διατυπώσεις καὶ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους ἐποιοῦντο τὰς προμηθείας εἰς τὸ ναυτικόν. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁ νῦν ἐπέδειξεν ἰδιάζουσαν ἱκανότητα ἢ κατέβαλε προσπαθείας τοιαύτας, μὴ ἐπιβαλλομένας αὐτῷ ὑπὸ τῶν νόμων καὶ τοῦ καθήκοντος, εἶναι ἄξιος ἐπαίνου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει ὡς συνέπειαν, ὅτι εἶναι ἄξιοι μομφῆς οἱ προκάτοχοι αὐτοῦ. Συνεπῶς θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀντικείμενον νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν τὸ θέμα τοῦ νὰ ἐξετασθῇ, ἂν ἠδύναντο οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ νὰ προμηθευθῶσιν εἰς μικροτέραν τιμὴν τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὸν στόλον τρόφιμα...

§155Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε εἴμεθα σύμφωνοι.

§156ΤΟΜΑΝ. Ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ... Ἐὰν ἐλέγετε ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ, ἂν οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐτήρησαν ἢ δὲν ἐτήρησαν εἰς τὰς προμηθείας τοῦ στόλου τὰς παρὰ τῶν νόμων ἐπιβαλλομένας διατυπώσεις, θὰ ἦτο ἀντικείμενον ἐξετάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἥρπασάν τινες ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ἐν τῇ ἐκπληρώσει καθήκοντος—διότι ἀνομολογῶ ὅτι καθῆκον ἐπετέλουν—ὑπέβαλον καὶ παρέστησαν εἰς τὴν Βουλὴν μυρίας ἑτέρας ἀταξίας, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ναυτικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἡμέρας, ὅτι ἐγένοντο δαπάναι καθ’ ὑπέρβασιν πιστώσεων, εἶπον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐγένοντο δαπάναι ὑπερβολικαὶ, ἄνευ λόγου.

§157ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ὁποῖαι καὶ ἀποκρύπτονται.

§158ΤΟΜΑΝ. Εἶπον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ ὑποβληθέντες πίνακες δὲν εἶναι πίνακες ἀληθεῖς, ἀλλ’ ἀποκρύπτουσι τὴν ἀλήθειαν, ὅτι οἱ διευθύνοντες τὰ τοῦ Ναυστάθμου παρέστησαν τὰ πράγματα εἰς τὰς ἐκθέσεις αὐτῶν κατὰ διαφόρους τρόπους. Εἶπον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπέβαλλον οἱ προκάτοχοι προϋπολογισμοὺς ψευδεῖς διὰ τὴν ἐπισκευὴν καὶ μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας» εἰς ὁπλιταγωγόν, ὅτι ὁ Ναύσταθμος δὲν ἔχει βιβλία ἀποθηκῶν, ὅτι ἐκεῖ δὲν εἶναι γνωστόν, τί τὸ Δημόσιον, πληρόνον ἁδρῶς, εἰσάγει καὶ τί δαπανᾷ, ἐκεῖ δὲν εἶναι γνωστὸν ποῦ διατίθενται τὰ ὑλικὰ καὶ εἰς ποίαν ὡρισμένως αἰτίαν, καὶ πολλὰ ἄλλα, ἅτινα κατ’ ἐμὲ θίγουσιν εἰς τὰ καίρια τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν τιμὴν τῶν διευθυνόντων τὰ Συνεργεῖα καὶ τὸν Ναύσταθμον. Δὲν νομίζω συνεπῶς, ὅτι ἡ Βουλὴ περὶ ἄσκοπα καταγίνεται, ἂν θέλῃ νὰ ἐξακριβώσῃ ἂν πράγματι λαμβάνωσι χώραν τὰ πράγματα ταῦτα· δὲν νομίζω συνεπῶς, ὅτι ἡ Βουλή, ἀποδεχομένη τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ, ματαιοπονεῖ, διότι φρονῶ, ὅτι, ἀφοῦ ἐνταῦθα ἀπησχολήθημεν ἐπὶ ἡμέρας πολλάς, ἀκούοντες μετὰ λύπης ἀταξίας, παρεκτροπὰς, παρανομίας, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, — διότι δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὸ λεχθὲν, — ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα ταῦτα, νὰ ἐξακριβώσῃ ἂν πράγματι ἔλαβον χώραν· διότι ἔχω τὴν βεβαιότητα, ὅτι οἱ ταῦτα ἀναπτύξαντες ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου ἐπὶ βασίμων ἴσως πληροφοριῶν ἐβασίζοντο, ἵνα τὰ ἀναγγείλωσιν. Ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξετάσεως τῆς ἐπιτροπῆς καταδείξῃ ὅτι τὰ ἀναπτυχθέντα εἶναι ἀνυπόστατα, βεβαίως τὸ τοιοῦτον, ἔντιμε φίλε μου ἐξ Ἠλείας, δὲν εἶναι μηδὲν, εἶναι πολὺ, διότι αὐτὴ θὰ παραστήσῃ, ὅτι οὐδὲν ἔλαβε χώραν, οὐδεμία ἀταξία, ἢ καταπάτησις ἢ παράβασις τῶν νόμων ἔλαβε χώραν, καὶ ὅτι αἱ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπιῤῥιφθεῖσαι βαρεῖαι μομφαὶ, ἀδίκως ἐπεῤῥίφθησαν καθ’ ὧν ἐπεῤῥίφθησαν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐξεταστικῆς φθάσῃ—ὅπερ δὲν εὔχομαι—εἰς ἀντίθετον συμπέρασμα, μεγάλην πάλιν ὑπηρεσίαν θὰ παράσχῃ εἰς τὸ Κράτος, διότι πρέπει ἅπαξ διὰ παντὸς, Κύριοι νὰ τολμήσωμεν νὰ μὴ ἀρκούμεθα φωνάζοντες, λέγοντες, ὑποδεικνύοντες, καὶ ὅταν ἐρχώμεθα ἐπὶ τῶν πραγμάτων, νὰ ζητῶμεν νὰ καλύψωμεν αὐτά. Θέλω ψηφίσει συνεπῶς ὑπὲρ τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, διότι νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἐμὲ, ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ἀφοῦ ἐπὶ τόσας ἡμέρας τόσα καὶ τόσα ἤκουσε, νὰ μάθῃ ἐπὶ τέλους καὶ αὐτὴ καὶ ὁ κόσμος, τί συμβαίνει. (Χειροκροτήματα).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Τρία θέματα ἔχομεν. Τὸ πρῶτον θέμα εἶναι: «παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς»; Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφήνηται ὅτι παραδέχεται αὐτὴν, θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἕτερα δύο θέματα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὰ δύο ἕτερα θέματα εἶναι: αʹ) περὶ τὴν ἔρευναν τίνων θεμάτων θὰ ἀσχοληθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ βʹ) μέχρι τίνος χρονικοῦ σημείου θὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἔρευναν αὐτῆς. Ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος ὑπάρχει ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης δέον νὰ συζητηθῇ πρώτη.

§160Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναγνώσητε ὁλόκληρον τὴν πρότασιν;

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἔχει ὡς ἑξῆς: «Πρότασις, ὅπως σχηματισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ καὶ ἐξετάσῃ ἐὰν καὶ οἱ πρὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἠδύναντο νὰ φέρωσι τὰς οἰκονομίας ἐπὶ τῶν τροφῶν καὶ λοιπῶν εἰδῶν, τὰς ὁποίας ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἔφερεν. Ἐπίσης νὰ ἐξετάσῃ, τί ἐγένετο τὸ ὑλικὸν, ἂν ἐχρησιμοποιήθη, καὶ ποῦ, ἂν κατεστράφη ἢ ἀπωλέσθη, καὶ τίνες οἱ ὑπεύθυνοι.» Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ δευτέρου θέματος.

§162ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ ὄχι ἐπὶ τοῦ πρώτου;

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἐπὶ τοῦ δευτέρου θέματος ὑπάρχει πρότασις καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων· ἑπομένως, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων. «Ἐπίσης νὰ ἐξετάσῃ τί ἐγένετο τὸ ὑλικὸν, ἂν ἐχρησιμοποιήθη καὶ ποῦ, ἂν κατεστράφη ἢ ἀπωλέσθη καὶ τίνες οἱ ὑπεύθυνοι.» Τοῦτο εἶναι τὸ θέμα.

§164ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Νὰ ἀκούσωμεν καὶ τὴν ἑτέραν πρότασιν, ἵνα ἤμεθα ἐν γνώσει, ἀφοῦ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν.

§165Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκειται περὶ τοῦ μέρους τούτου τῆς προτάσεως, ὡς διετύπωσεν αὐτὸ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συμπληρωθῇ κατὰ τοῦτο, οὐχὶ ἐν τῇ ἐμῇ ἐννοίᾳ, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐννοίᾳ, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἔχει· πρέπει νὰ συμπληρωθῇ ὡς ἑξῆς: «τί ἐγένετο τὸ μέχρι τῆς 31 Μαΐου 1895 ἀγορασθὲν ὑλικὸν, ἐὰν ἐχρησιμοποιήθη καὶ ποῦ, ἐὰν κατεστράφη ἢ ἀπωλέσθη, καὶ τίνες οἱ ὑπεύθυνοι.»

§166ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ «31 Μαΐου 1895» θὰ μείνῃ ὡς τρίτον θέμα, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§167Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ὡς θέμα, «τί ἐγένετο τὸ ἀγορασθὲν ὑλικὸν», διότι δὲν στέργομεν νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, τί ἐγένετο μετὰ τὴν 31 Μαΐου. Ἄνευ τοῦ προσδιορισμοῦ λοιπὸν τοῦ χρόνου, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν.

§168ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε ἔχετε διάφορον γνώμην ἐκείνης τὴν ὁποίαν προέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§169Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ προτείνας τὴν πρότασιν κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης οὕτω πως συνεπλήρωσεν αὐτήν.

§170Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Διὰ τῆς προτάσεως ὁρίζεται τὸ μέχρι τίνος ἐποχῆς. Ἀλλὰ τὸ ἀπὸ ποίας ἐποχῆς; ... Ἀπὸ τῆς 25 Μαρτίου 1821;

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο ἀφορᾷ τὸν ὑποβαλόντα τὴν πρότασιν, ἵνα καθορίσῃ.

§172Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἤθελον προτείνει ἕτερον θέμα, τὸ ὁποῖον εἶναι πόρισμα τῶν λόγων, οὓς ἀπήγγειλα δίς. Τὸ πρῶτον θέμα τῆς συστάσεως τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ἐτελείωσε κατ’ ἀρχὴν, πρόκειται δὲ νῦν νὰ προσδιορίσωμεν τὰ καθήκοντα αὐτῆς. Ἤθελον συστήσει νὰ μὴ μεταβληθῇ τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μεταβάλω τὴν ἀρχικὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν: «Ἐὰν καὶ οἱ πρὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἠδύναντο νὰ φέρωσι τὰς οἰκονομίας τῶν τροφῶν καὶ λοιπῶν εἰδῶν, τὰς ὁποίας ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἔφερε.» Τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον θέμα, τὸ προταθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, τὸ ὁποῖον ἀνέχομαι· δὲν ζητῶ τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ, διότι αὕτη ἦτο ἡ ἀρχικὴ ἔννοια τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης. Δεύτερον θέμα: «τὰς μέχρι τῆς 1 Ἰουνίου 1895 γενομένας ἐργασίας οὐ μόνον πρὸς ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», πλοίου τοῦ στόλου, ὡς πλοίου ὁπλιταγωγοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς μετασκευὴν αὐτοῦ ὡς πλοίου θαλαμηγοῦ, τὴν κατὰ τὸ εἰρημένον χρονικὸν διάστημα διαχείρισιν τῶν χορηγηθεισῶν δι’ αὐτὰ πιστώσεων καὶ τοῦ δι’ αὐτῶν ἀγορασθέντος ὑλικοῦ, ὡς καὶ τὴν ἐπὶ τούτων ἀκριβῆ τήρησιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ.»

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖτε ἀντὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ὑμετέρας προτάσεως;

§174ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ δευτέρου θέματος. Τὸ δεύτερον θέμα ἀποβλέπει μόνον εἰς τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ καὶ τὴν χρῆσιν τῶν προμηθειῶν τῶν γενομένων ἀπὸ τοῦ 1892 καὶ ἐντεῦθεν. Τοῦτο εἶναι τὸ θέμα, ὅπως τίθεται ἐν τῇ προτάσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς ἐπεξέτειναν καὶ ἐπὶ τῶν πιστώσεων τῶν χορηγηθεισῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀπὸ τοῦ 1892, καὶ ὁ μὲν κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων μέχρι τέλους τοῦ 1895, ὁ δὲ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μέχρι τῆς 31 Μαΐου 1895. Λοιπὸν δὲν δύνασθε τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν, διότι οὕτω πως ἀποκλείετε καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων περιλαμβάνουσι θέματα, μὴ περιλαμβανόμενα ὅλως διόλου ἐν τῇ προτάσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης. Λοιπὸν τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι, τίς εἶναι ἡ πρότασις, ἡ ὁποία θὰ προταχθῇ μεταξὺ τῶν δύο προτάσεων, τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων. Καὶ κατὰ πρῶτον ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἔρευνα, ἀναγκαίως πρέπει νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων. Εἶναι ζήτημα προτάξεως μεταξὺ προτάσεων. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης, τὸ ὁποῖον συγχωνεύεται πλέον εἴτε πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων.

§175Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων εἶναι πρότασις ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, νομίζω ὅτι δὲν προσήκει νὰ ψηφοφορηθῇ πρώτη. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ἐπιθυμῇ νὰ ψηφισθῇ αὕτη πρώτη, δὲν ἀντιλέγω. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, ἥτις δὲν ποιεῖται διαστολὴν χρόνου, εἶναι πρότασις ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἑπομένως ἔχει δικαίωμα νὰ τὴν θέσῃ ἐν πάσῃ ὥρᾳ εἰς ψηφοφορίαν.

§176ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς οὐδέποτε ὑπολάβομεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων ὡς ἐνέχουσαν ἔννοιαν ἐμπιστοσύνης· ἡμεῖς ἀπ’ ἀρχῆς ἐδηλώσαμεν, ὅτι ἐννοοῦμεν τὴν ἐπέκτασιν τῆς ἐρεύνης μέχρι τέλους τοῦ 1895, ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τῶν πιστώσεων καὶ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ὑλικῶν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ θέσῃ τις ἓν ὅριον μεταξὺ τῆς μιᾶς διαχειρίσεως καὶ τῆς ἄλλης. Καὶ ὅπως ἀποδείξωμεν τοῦτο, ὅπως ἀποδείξωμεν ὅτι ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἔρευνα μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1895, ἐπεκαλέσθημεν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ἀπὸ τῆς 1 Ἰουνίου 1895 καὶ ἐντεῦθεν μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, ἐπεκαλέσθημεν τὴν περίπτωσιν τῆς μετατροπῆς ὡρισμένης πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ εἴπομεν ὅτι ἡ πίστωσις αὕτη, ἡ μετατραπεῖσα κατόπιν δηλώσεως τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἡ πίστωσις, λέγω, αὕτη ἐχρησιμοποιήθη πρὸς πληρωμὴν ἐργασίας καὶ ὑλικῶν, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιήθησαν διὰ τὴν μετασκευὴν εἰς θαλαμηγὸν τῆς «Μπουμπουλίνας». Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τελείαν γνῶσιν τῶν πιστώσεων τῶν καταναλωθεισῶν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἂν δὲν περιλάβωμεν ὁλόκληρον τὴν χρῆσιν τοῦ 1895; Διὰ τοῦτο ἐπεξετείναμεν τὴν ἔρευναν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς μέχρι τέλους τοῦ 1895. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει δικαίωμα νὰ χαρακτηρίζῃ τὴν πρότασιν ὡς ἐνέχουσαν ἐμπιστοσύνην· ἡμεῖς ἐξηγοῦμεν τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδομεν εἰς τὴν πρότασιν ἐκείνην, καὶ λέγομεν ὅτι οὐδεμίαν ἔννοιαν ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας περιλαμβάνει, ἀλλ’ ὅτι ἡ διαχείρισις εἶναι μία καὶ ἑνιαία, καὶ ἄνευ τῆς ἐπεκτάσεως δὲν θὰ ἔχῃ πλήρη τὰ πορίσματα τῆς μελέτης ἡ Βουλή. Διὰ τοῦτο ἐπιμένομεν, ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ ἐξέτασις μέχρι τέλους Δεκεμβρίου τοῦ 1895.

§177Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς προβάλλει εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, δὲν ἔχει σημασίαν ἢ διὰ μόνον τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ἢ καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συμμερίζονται τὴν γνώμην αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ κείμενον τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, ἀνεξαρτήτως πάσης ἑρμηνείας. Ἡ ἔννοια τοῦ κειμένου τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ εἶναι, ὅτι πρέπει ἡ ἐξέτασις νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1895 μέχρι τοῦδε, διότι ἡ Βουλὴ δὲν ἐθεώρησεν ἐπαρκεῖς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν· ἑπομένως δυσπιστεῖ πρὸς τὰς πληροφορίας ταύτας, καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξετάσῃ διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς μελῶν, πῶς ἐγένοντο τὰ πράγματα. Ὅταν ἡ Βουλὴ δὲν ἐμπιστεύηται εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας δίδουσιν οἱ Ὑπουργοί, σημαίνει ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ἀπολαμβάνουσι τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου· διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἡ πρότασις παράγει ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Καὶ πῶς θέλετε νὰ μὴ θεωρηθῇ ὡς τοιαύτη, ὅταν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐχαρακτηρίσθησαν οὐδὲν ὀλιγώτερον ἢ πλαστογραφημέναι; Καὶ θέλετε νὰ μὴ ἐξηγήσωμεν τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεως; Ἕκαστος πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος τῆς γνώμης του, καὶ νὰ μεταδίδῃ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν ἀρτίαν. Εὐλόγως λοιπὸν ἐδηλώσαμεν, ὅτι θέλομεν θεωρήσει ζήτημα ἐμπιστοσύνης τὴν πρότασιν τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ἐξετάσῃ καὶ τὰς πράξεις ἡμῶν, διότι, ἐν ὅσῳ ἔχομεν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Κοινοβουλίου, ἔχομεν δικαίωμα νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν νὰ ἀρκῆται εἰς τὰς πληροφορίας ἡμῶν, ὅταν ὅμως ἡ Βουλὴ κρίνῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ πιστεύῃ τὰς πληροφορίας, ἃς δίδομεν αὐτῇ, δηλοῖ δ’ ἐπιθυμίαν νὰ ἐξετάσῃ ἡ ἰδία ἐὰν αἱ πληροφορίαι αὗται ἦναι ἀληθεῖς ἢ ὄχι, τότε ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ μείνῃ εἰς τὴν θέσιν της. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ἐπιθυμῇ νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν ταύτην πρώτην, δὲν ἀρνούμεθα, ἀλλὰ θέλει πάντοτε ψηφοφορηθῇ ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§178ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Μετὰ προτοχῆς ἤκουσα ὅσα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε περὶ ἐξεταστικῆς καὶ περὶ ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐξήγησα σαφῶς τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, ἐδήλωσα δὲ, ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὴν, διότι εἶπον ῥητῶς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ εὐθύνης ἢ μομφῆς, ἀποδιδομένης εἰς πρᾶξιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀνέφερον δ’ ὅτι πίστωσις, ἡ ὁποία ἦτο ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 μετεφέρθη δεδικαιολογημένως, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Ράλλης, καὶ ἐδαπανήθη, ὡς εἶναι γνωστὸν, πρὸς ἐπισκευὴν ἢ μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», ἐνῷ εἶχεν ὁρισθῆ πρὸς κατασκευὴν λεβήτων τοῦ «Γεωργίου». Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἡ χρῆσις τοῦ 1895 ἐν σχέσει πρὸς τὰ δαπανηθέντα διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν», διότι δὲν θὰ ἤμεθα ἄλλως εἰς θέσιν νὰ μάθωμεν ὁποῖα ποσὰ ἐδαπανήθησαν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας, ἀλλὰ ἁπλῶς νὰ ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα· διὰ τοῦτο τὴν ἐμὴν πρότασιν ὑπέβαλον πλήρη, χορηγοῦσαν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐρεύνης ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐπισκευῆς τῆς «Μπουμπουλίνας» μέχρι τοῦ πέρατος αὐτῆς.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο εἶναι αἱ προτάσεις· ἡ μία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, ὅστις προτείνει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἔρευνα τῆς ἐπιτροπῆς μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1895, καὶ ἡ ἑτέρα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὅστις προτείνει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἔρευνα αὕτη μέχρι τῆς 31 Μαΐου 1895.

§180ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ οὐσιαστικὴ, διότι ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων εἶναι γενικωτέρα.

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διαφορὰ τῶν προτάσεων συνίσταται εἰς τὸ μέχρι τίνος χρόνου θέλει ἐπεκταθῇ ἡ ἔρευνα τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων προτείνει νὰ ἐπεκταθῇ μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1895. Ἐπειδὴ εἶναι τοῦτο θέμα ἐμπιστοσύνης, ἡμεῖς οἱ Ὑπουργοὶ δὲν θέλομεν ψηφίσει ὑπὲρ αὐτοῦ.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων ἀφορᾷ εἰς τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ θὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἐνέργεια τῆς ἐπιτροπῆς· προτείνει δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς ἐρεύνας αὐτῆς ἡ ἐπιτροπὴ μέχρι τέλους Δεκεμβρίου τοῦ 1895. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἰωάν. Τσερτίδου καὶ Ἀλεξ. Μ. Κανάρη, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφόρησαν ἐν ὅλῳ 149, ἐξ ὧν 29 εἶπον Ναὶ, 113 εἶπον Ὄχι, καὶ 7 ἠρνήθησαν ψῆφον. Συνεπῶς ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων. (Θὰ ἐρωτήσω ἤδη τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ μέρους τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἐπεκτείνεται τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης προτείνει, ἵνα ἡ ἔρευνα τῆς ἐπιτροπῆς ἐπεκταθῇ μέχρι καὶ τῆς 31 Μαΐου 1895. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ μέρος τοῦτο τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οὐ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν ἤδη εἰς τὸ ἕτερον θέμα, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω: «Περὶ τὴν ἔρευναν τίνων θεμάτων θὰ ἀσχοληθῇ ἡ ἐπιτροπή;» Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου τρεῖς ὑπάρχουσι προτάσεις, ἡ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων καὶ ἡ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης. Κατὰ τὴν γνώμην μου, δέον πρῶτον νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατόπιν ἡ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης καὶ ἔπειτα ἡ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων.

§184ΡΑΛΛΗΣ. Ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ δοθῇ μία διασάφησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ὡς εἶναι αὕτη διατετυπωμένη, ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἠρεύνα μόνον τὰς χορηγηθείσας διὰ τὴν μετασκευὴν τοῦ πλοίου πιστώσεις· «ἐπίσης νὰ ἐξετάσῃ τὰς μέχρι τῆς 1 Ἰουνίου 1895 γενομένας ἐργασίας οὐ μόνον πρὸς ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», πλοίου τοῦ στόλου, ὡς πλοίου ὁπλιταγωγοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς μετασκευὴν αὐτοῦ ὡς πλοίου θαλαμηγοῦ».

§185Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὴν ἀναγνώσητε.

§186ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Νὰ ἐξετάσῃ τὰς μέχρι καὶ τῆς 31 Μαΐου 1895 γενομένας ἐργασίας οὐ μόνον πρὸς ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», πλοίου τοῦ στόλου, ὡς πλοίου ὁπλιταγωγοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς μετασκευὴν αὐτοῦ ὡς πλοίου θαλαμηγοῦ...» Καὶ φαίνεται ὅτι ἡ πρότασις εἶναι πλήρης, διότι περιλαμβάνει ὅλας τὰς ἐργασίας, τὰς γενομένας ἐπὶ τοῦ ἐν λόγῳ πλοίου, εἴτε ὡς ὁπλιταγωγοῦ, εἴτε ὡς θαλαμηγοῦ. Ἀλλὰ κατόπιν ἔρχεται εἷς περιορισμὸς (ἀναγινώσκει): «τὴν κατὰ τὸ εἰρημένον χρονικὸν διάστημα διαχείρισιν τῶν χορηγηθεισῶν δι’ αὐτὸ πιστώσεων καὶ τοῦ δι’ αὐτὴν ἀγορασθέντος ὑλικοῦ, ὡς καὶ τὴν ἐπὶ τούτου ἀκριβῆ τήρησιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ». Θὰ ἐπεθύμουν, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ μίαν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἐγὼ δὲν γνωρίζω, παρὰ μόνον δύο πιστώσεις, χορηγηθείσας διὰ τὴν ἐπισκευὴν ἢ τὴν μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας».

§187Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν θέλητε νὰ ἀφαιρέσητε τὸ «δι’ αὐτὸ», δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν· νὰ μένῃ δηλ. μόνον «τῶν χορηγηθεισῶν πιστώσεων».

§188ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα, ἀπὸ τοῦ 1892 μέχρι 1 Ἰουνίου 1895· τότε εἶμαι σύμφωνος.

§189ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τίνων πιστώσεων;

§190ΡΑΛΛΗΣ. Τῶν χορηγηθεισῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§191Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τῶν χορηγηθεισῶν πιστώσεων μέχρι τῆς 31 Μαΐου 1895.

§192ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τίνων πιστώσεων;

§193Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῶν πιστώσεων ἐν γένει. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐπιθυμεῖ ν’ ἀφαιρεθῇ ὁ προσδιορισμὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ «δι’ αὐτό»· λοιπὸν τὸ ἀφῄρεσα.

§194ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι συμφώνως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴς, πληρέστερον θὰ ἦτο, ἐὰν μετεβάλλετο ἡ πρότασις, ἐὰν προσετίθετο μία καὶ μόνη λέξις. Ἡ πρότασις ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης νὰ ἐξετάσῃ τὰς μέχρι καὶ τῆς 31 Μαΐου 1895 γενομένας ἐργασίας οὐ μόνον πρὸς ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», πλοίου τοῦ στόλου, ὡς πλοίου ὁπλιταγωγοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς μετασκευὴν αὐτοῦ ὡς πλοίου θαλαμηγοῦ...» Νομίζω λοιπὸν, ὅτι συμπληροῦται ἡ πρότασις, ἐὰν πρὸ τῆς λέξεως «ἐργασίας» τεθῶσιν αἱ λέξεις «δαπάνας καί». Τὰ ἄλλα πλέον παρέλκουσι, καὶ δύνανται νὰ περικοπῶσι.

§195ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσέξῃ εἰς μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως. Νομίζω ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς θὰ ματαιωθῇ, ἐὰν ἡ πρότασις μείνῃ, ὡς εἶναι διατετυπωμένη, διότι ὁ κύριος σκοπὸς δὲν εἶναι νὰ ἐξετασθῶσι μόνον αἱ πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐχορηγήθησαν πρὸς ἐπισκευὴν ἢ μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», ἀλλὰ ὁ κύριος σκοπὸς εἶναι νὰ ἐξευρεθῶσιν αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἴτε πρὸς ἐπισκευὴν εἴτε πρὸς μετασκευὴν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἵνα εὑρεθῶσιν αἱ δαπάναι αὗται, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν ἐκ τῶν διαφόρων κεφαλαίων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, δέον νὰ ἐξετασθῶσι ταὐτοχρόνως καὶ αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸς ἐπισκευὴν ἢ δι’ ἄλλας ἀνάγκας τῶν λοιπῶν πλοίων τοῦ στόλου, διότι ἐκ τῶν δαπανῶν τούτων, τῶν γεγενημένων χάριν τῶν λοιπῶν πλοίων τοῦ στόλου, πλὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», θὰ συμπεράνωμεν ποῖον ποσὸν ἐδαπανήθη καὶ διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν», ἐπειδὴ γνωρίζομεν ἤδη ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸ 1892, 1893, 1894 καὶ 1895, μέχρι 31 Μαΐου, ὅπως θέλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πόσαι εἶναι αἱ χορηγηθεῖσαι πιστώσεις ἐπὶ τοῦ ἐδαφ. γʹ τοῦ Κεφ. Βʹ. Ἑπομένως, ἐὰν ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ λάβῃ τὴν ἄδειαν νὰ ἐρευνήσῃ πόσα ποσὰ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἐδαπανήθησαν ὑπὲρ τῶν λοιπῶν πλοίων τοῦ στόλου, δι’ ἁπλῆς ἀφαιρέσεως θὰ μάθῃ πόσα ποσὰ ἐχρησιμοποιήθησαν ὑπὲρ τῆς ἐπισκευῆς καὶ τῆς μετασκευῆς τῆς «Μπουμπουλίνας». Ἐπίσης νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ κατὰ τὸ διάστημα ἀπὸ τοῦ 1892 μέχρι 31 Μαΐου 1895 τὰ ὑλικὰ, τὰ εἰσελθόντα ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ Ναυστάθμου, τὰ ἐξελθόντα καὶ τὰ ὑπάρχοντα. Τότε δὲ θὰ ὑπάρχωσι πλήρη τὰ πρὸς ἐξέτασιν στοιχεῖα.

§196Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης προέβαλεν, ἐτροποποιήθη τὸ θέμα οὕτω: «νὰ ἐξετάσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὰς γενομένας δαπάνας καὶ ἐργασίας». Οὕτω πως προέτεινεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, διότι αἱ δαπάναι πρόκειται νὰ ἐξετασθῶσιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων προβάλλει ἀντίθετον σύστημα, νὰ μὴ ἐξετασθῶσι πόσα ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν», ἀλλὰ νὰ ἐξετασθῶσι τὰ διὰ τὰ ἄλλα πλοῖα δαπανηθέντα, καὶ ἐκ τούτων νὰ συναγάγῃ, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον τῆς δαπάνης, τῆς γενομένης διὰ τὰ ἄλλα πλοῖα, ἐδαπανήθη διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν». Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, διατὶ ἐπιμένει νὰ μὴ ἐξετασθῇ ἀπ’ εὐθείας πόσα ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν», ἀλλὰ προσφεύγει εἰς πλαγίας προτάσεις.

§197ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκ τοῦ ἀρχικοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς μετασκευῆς καὶ διασκευῆς τῆς «Μπουμπουλίνας», ὅστις ἀνήρχετο εἰς 105,000, ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καὶ καθ’ οὓς μέχρι τοῦδε ἡ δαπάνη αὕτη ὑπερέβη τὰς 900,000 δραχμὰς, καὶ ὑπερέβη τὰς 900,000 δραχ. χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ποῦ ἀναγεγραμμένη εἰδικὴ πίστωσις διὰ τὴν μετασκευὴν ἢ τὴν ἐπισκευήν...

§198Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ὑπερέβη.

§199ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ ὑπερέβη τὰς 105,000, ναὶ ἢ οὔ;

§200Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως.

§201ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λοιπὸν ἀρκεῖ τοῦτο μόνον ... Ἐκ τοῦ γεγονότος, λέγω, τούτου ἀποδεικνύεται, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνεύρῃ τις τὰς δαπάνας τοῦ πλοίου τούτου, αὐτὰς καθ’ ἑαυτὰς ἐξεταζομένας. Δὲν ἀνεγράφετο εἰδικὴ πίστωσις διὰ τὴν μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας» ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀνεγράφοντο γενικαὶ πιστώσεις δι’ ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν πολεμικῶν πλοίων, ἀνελθοῦσαι κατὰ τὰ τέσαρα τελευταῖα ἔτη, ἀφ’ ὅτου μετασκευάζεται ἡ «Μπουμπουλίνα», εἰς 4,400,000 δραχμάς. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι τὰ πλοῖα τὰ πολεμικὰ εἶναι ἐν ἀθλίᾳ καταστάσει, τοῦτο δὲ μᾶς ἔδωκε τὴν ὑπόνοιαν νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι, ἐὰν ὄχι οὐδὲν ποσὸν, ἀλλὰ πάντως ἐλάχιστον ποσὸν ἐκ τῶν 4,400,000 διετέθη διὰ τὰ ἄλλα πλοῖα. Τί ἐγένετο τὸ ὑπόλοιπον; Ἀφοῦ ἐλαμβάνετο ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας» ἐκ διακεκριμένης πιστώσεως, δέον νὰ ἐξετασθῇ, πῶς διετέθη ἡ γενικὴ πίστωσις. Δεύτερον, ἐλέχθη ἐπανειλημμένως καὶ ὑπεστηρίχθη, ὅτι ἐκ τῶν ὑλικῶν τῶν διαφόρων τοῦ Ναυστάθμου ἐλήφθησαν πλεῖστα ὅσα, ὡς ὀρείχαλκος καὶ ἄλλα εἴδη, ἀνερχόμενα εἰς πολλὰς δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν, χωρὶς αὐτὰ νὰ ὑπάρχωσιν ἀναγεγραμμένα εἰς τὰς εἰδικὰς πιστώσεις. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ καὶ τοῦτο, ἵνα εὑρεθῇ ἐν συνόλῳ τί ἐδαπανήθη διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν.» Ἀλλὰ ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἀποτέλεσμα, πρέπει νὰ δώσωμεν ἐξουσίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ, πῶς διετέθησαν τὰ 4,400,000, τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα, καὶ πῶς διετέθη τὸ ὑλικὸν τὸ ληφθὲν ἐκ τοῦ Ναυστάθμου.

§202ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, νὰ δεχθῇ νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τῶν τριῶν θωρηκτῶν, ἐὰν ταῦτα παρεδόθησαν συμφώνως μὲ τοὺς ὅρους τοῦ συμβολαίου.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο εἶναι ἄσχετον πρὸς τὸ θέμα.

§204ΒΑΛΕΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι οἱ διαφωνήσαντες πρὸ ὀλίγου εἰς τὸν αὐτὸν τείνουσι σκοπὸν, διαφωνήσαντες μόνον περὶ τὴν ἔκφρασιν. Καὶ ἡ μία πτέρυξ, ὅπως καὶ ἡ ἑτέρα, ὅπως καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, τὴν αὐτὴν ἔννοιαν ἔχουσι περὶ τοῦ σκοποῦ τῆς ἐκλεχθησομένης ἐπιτροπῆς, καὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν αὕτη θὰ ἐργασθῇ. Θὰ ἦτο δὲ ἁπλούστερον, ἐὰν μεταβάλλοντες μόνον μίαν χρονολογίαν παρεδεχόμεθα τὴν πρότασιν τοῦ κ. Στάη, ἡ ὁποία εἶναι λεπτομερεστέρα, καὶ περιλαμβάνει ὅλα τὰ θέματα, περὶ ὧν ἐγένετο κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας λόγος· ἐὰν τουτέστι μεταβάλωμεν τὸ «μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1895» εἰς «μέχρι 1 Ἰουνίου 1895», ἔχομεν τὴν πρότασιν κατ’ οὐσίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ὅπως μὴ γεννηθῇ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια περὶ τῶν προθέσεων τῆς Βουλῆς, ἢ ἡ ἐλαχίστη δυσκολία εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς, δέον νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις αὕτη μὲ τοιαύτην τροπολογίαν.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐγένετο ἤδη· περὶ τῆς χρονολογίας ἐλήφθη ἀπόφασις.

§206ΒΑΛΕΤΑΣ. Νὰ γείνῃ δεκτὴ λοιπὸν ἡ πρότασις, ὡς εἶναι διατετυπωμένη.

§207Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Θήρας ἐπιθυμεῖ νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων. Ὅταν τεθῇ τὸ θέμα εἰς ψηφοφορίαν, οὐδεὶς κωλύει αὐτὸν νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του ὑπὲρ αὐτῆς. Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προεβάλομεν, ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν ὑπόδειξιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης.

§208Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ ἤμην σύμφωνος μὲ τὸν προλαλήσαντα, ὅπως συμπληρωθῇ τὸ θέμα τῆς προτάσεως, ἂν ἤμην βέβαιος, ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ δεκτή. Λοιπὸν μὴ ζητῶμεν, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκτὸν, ὅ,τι ἀποτελεῖ περιορισμὸν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς. Φρονῶ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ἀφοῦ ἅπαξ ἔλαβεν ἐντολὴν νὰ ἐξετάσῃ ἀπεριορίστως τὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς «Μπουμπουλίνας», ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ καὶ συντάξῃ ἔκθεσιν περὶ ὅλων, ὅσα ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως αὐτῶν συνέβησαν, καὶ περὶ τῶν πρὸς ὅσα σχετίζονται. Τοῦτο δὲ περιμένω παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις θὰ συστηθῇ· νὰ ἐξετάσῃ δηλαδὴ ὄχι μόνον τὸ ζήτημα καθ’ ἑαυτὸ τῆς «Μπουμπουλίνας», ἀλλὰ, λαμβάνουσα ἀφορμὴν ἐκ τῆς «Μπουμπουλίνας», νὰ ἐξετάσῃ καὶ ὅσα σχετικὰ μὲ αὐτὴν ἀπὸ πολλοῦ συμβαίνουσιν, ἐννοεῖται, παρὰ τοὺς νόμους· οὕτω θὰ φθάσῃ μίαν ἡμέραν ἡ Βουλὴ εἰς θέσιν ὄχι τόσον νὰ ζητήσῃ εὐθύνας περὶ ὅσων δὲν διέταξεν ἐξέτασιν, ἀλλὰ νὰ κανονίσῃ καλλίτερον τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν πιστώσεων, τῶν ἀναγομένων εἰς τὸν Ναύσταθμον.

§209Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου εἶναι γνώμη αὐτοῦ, ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς εἶναι τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον θέλει ἀποδεχθῆ διὰ τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν θέλει ἐκφέρει. Ἐὰν δίδεται ἐντολὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἀνεύρῃ, τί ἐδαπανήθη διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας» ὡς ὁπλιταγωγοῦ, ἢ διὰ τὴν μετασκευὴν αὐτῆς ὡς θαλαμηγοῦ, ἐκ τούτου δὲν συνάγεται, ὅτι δίδεται εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ τὸν Ναύσταθμον ἀπὸ τῆς συστάσεως αὐτοῦ. Ἂν ἐπεθύμει τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἔπρεπε νὰ προβάλῃ ἄλλην πρότασιν, καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ συστηθῇ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή, ἵνα ἐξετάσῃ πάντα τὰ ἀφορῶντα τὸν Ναύσταθμον.

§210Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν, κύριε Πρόεδρε, μὲ ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θήρας συνάδελφος πρὸ μικροῦ εἶπε, καὶ θεωρῶ πάντη περιττὸν νὰ τὰ ἐπαναλάβω. Δὲν θὰ ἐλάμβανον δὲ τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ προσθέσω τι νέον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς πρώτης ὁμιλίας αὐτοῦ εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κατηγορήσωμεν πρώην συνάδελφον, τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς. Εἰς τὴν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν θὰ ἀνατεθῇ ἡ περισυλλογὴ τῆς ὕλης, καὶ ἡ ἀνεύρεσις τυχὸν ποινικῆς εὐθύνης. Δὲν περιέμενον ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν, διότι ἡ ὑποβολὴ καὶ μόνη τῆς προτάσεως εἶναι ἀναίρεσις ὅσων εἶπε κατὰ τὴν συζήτησιν. Διατὶ ἔρχεται νὰ υἱοθετήσῃ πρότασιν ἀποῤῥέουσαν ἀπὸ τῆς Βουλῆς; μάλιστα δὲ νὰ τὴν ἀναμίξῃ μὲ ζήτημα ἐμπιστοσύνης; Ἀλλὰ ἡ πρότασις δέον νὰ ὁρίσῃ τὴν ἐντολὴν τὴν εἰδικὴν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἡ ἐπιτροπή· ὅσον δὲ πλειότερον ὡρισμένη εἶναι ἡ εἰδικὴ αὕτη ἐντολὴ, τόσον πλειότερον θ’ ἀνταποκριθῇ ἡ ἐπιτροπή εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς. Δὲν ὑποθέτω ὅτι εἶναι ζήτημα τρόπον τινὰ φιλοτιμίας, ἐπειδὴ ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προτιμηθῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐζήτησε τοῦτο.

§212Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑπὸ ἔποψιν ἡλικίας ἀρχαιοτέρα εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Στάη· ὑπὸ ἔποψιν νομιμοποιήσεως— ἂς τὸ εἴπωμεν ἐνταῦθα—ἐπίσης εἶναι ἀρχαιοτέρα, διότι ὁ κ. Στάης καὶ ἔλαβε τὸν λόγον καὶ ἀνέπτυξεν αὐτήν· ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀκριβεστέρα. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους καλὸν εἶναι νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Στάη.

§213ΣΤΑΗΣ. Ἐνῷ εἴμεθα σύμφωνοι κατ’ ἀρχὴν, εἶναι περίεργον, ὅτι διαφωνοῦμεν ἐν τοῖς καθέκαστα. Εἶναι πάντες σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ μάθωμεν ποία δαπάνη ἐγένετο πρὸς μετασκευὴν καὶ ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας». Ἀλλὰ ἀκριβῶς διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπομακρυνόμεθα τοῦ σκοποῦ τούτου, διότι ἐδηλώθη κατηγορηματικώτατα, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν δικαιοῦται νὰ ἐξετάσῃ, εἰμὴ μόνον τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα καθορίζει ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· πῶς δὲ θὰ ἐξετάσωμεν τὰς δαπάνας, ὅταν δὲν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἴδωμεν πῶς διετέθησαν αἱ χορηγηθεῖσαι πιστώσεις ἀπὸ τοῦ 1892 μέχρι τῆς 31 Μαΐου 1895; Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε τίποτε ἄλλο, οὐδὲ θὰ ἔχητε τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσητε ἐὰν ἐξήχθησαν ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Ναυστάθμου ὑλικὰ ἀξίας ἑκατομμυρίων. Πῶς θὰ μάθητε, ὅτι παρηγγέλθη ἐν Παρισίοις ἢ ἐν Λονδίνῳ ποσότης ὑλικῶν διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν», χωρὶς νὰ ἔχῃ γνῶσιν ὁ ἁρμοδίως ὑπεύθυνος τῆς παραγγελίας ταύτης; Πῶς θὰ μάθητε, ὅτι ἐπληρώθησαν πολλαὶ χιλιάδες δραχμῶν διὰ τὰς παραγγελίας ταύτας, παρὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, παρὰ τὰς κεχορηγημένας διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους πιστώσεις; Πῶς θὰ μάθητε διὰ τῆς κολοβῆς ταύτης προτάσεως, πόσα ὑλικὰ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Ναυστάθμου ἐξήχθησαν χάριν τῆς «Μπουμπουλίνας»; Ταῦτα δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐξετασθῶσιν ὑπὸ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἐὰν ψηφισθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ ἑπομένως θέλω καταψηφίσει αὐτῆς.

§214ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπικειμένης ψηφοφορίας, κύριε Πρόεδρε, μεταξὺ τῶν δύο προτάσεων, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ἐπειδὴ ἐπρότεινα ὅπως γείνῃ τροπολογία τις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλω, λέγω, νὰ δηλώσω, κατὰ τίνα τρόπον θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου. Ἐὰν μὲν προηγηθῇ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ, ἐπειδὴ ἡ πρότασις αὕτη εἶναι πληρεστέρα καὶ ἀκριβεστέρα, θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει ἀπεῤῥίπτετο ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, δὲν θὰ ἀπέστεργον νὰ ψηφοφορήσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν γνώμην μου. Εἶναι ὅμως ἄπορον, ἀφοῦ εἴμεθα πάντες σύμφωνοι ἐν τούτῳ, ὅτι εἰς τὴν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν δίδεται ἐξουσία καὶ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ πάντα τὰ θέματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, εἶναι ἄπορον, λέγω, πῶς δὲν συμφωνοῦμεν ἐν τοῖς καθέκαστα καὶ ἐν τῇ διατυπώσει τῆς προτάσεως. Ὁ κ. ἐκ Κυθήρων συνάδελφος θέλει νὰ ἐπιτραπῇ πλέον ὡρισμένως, πλέον σαφῶς ἐν τῇ προτάσει ἡ ἐξουσία, ὅπως ἐξετάσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν χρησιμοποίησιν πασῶν τῶν πιστώσεων. Τοῦτο, νομίζω, περιέχεται ἐν τῇ ἐννοίᾳ καὶ τοῦ ὑποβαλόντος τὴν ἑτέραν πρότασιν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι βεβαίως ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξετάσῃ τίνες δαπάναι ἐγένοντο ὑπὲρ τοῦ πλοίου «Μπουμπουλίνας», ἐὰν δὲν εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ θέματος τῶν πιστώσεων. Φρονῶ δὲ, ὅτι οὐδεὶς θὰ ἀρνηθῇ, ἀφοῦ πάντες ἔχομεν τὴν αὐτὴν γνώμην μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅπως ἀκριβέστερον καὶ πληρέστερον, κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ, ἀναγράψωμεν ἐν τῇ προτάσει, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν συσταθησομένην ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ κατὰ τίνα τρόπον διετέθησαν αἱ χορηγηθεῖσαι πιστώσεις, κατὰ τίνα τρόπον ἐχρησιμοποιήθησαν τὰ εἰσκομιζόμενα εἰς τὸν Ναύσταθμον ὑλικὰ, τίνα ἐκ τούτων διετέθησαν ὑπὲρ τῆς «Μπουμπουλίνας» καὶ τίνα ὑπὲρ τῶν ἄλλων πλοίων.

§215Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης μᾶς ἀναγγέλλει, ὅτι, ἐὰν προταχθῇ πρὸς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, θέλει ψηφοφορήσει ὑπὲρ αὐτῆς, ἐνῷ, ἂν ἤθελε συμβῇ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, καὶ νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ψηφοφορίαν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα ἐγὼ, τότε θέλει ψηφοφορήσει καὶ ὑπὲρ τῆς ἐμῆς προτάσεως. Λυποῦμαι διότι δὲν θέλει τῷ παρασχεθῆ ἡ εὐκαιρία αὕτη, ὡς δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ἀφοῦ γνωρίζει, ὅτι δὲν θέλει τεθῆ εἰς ψηφοφορίαν πρώτη ἡ ἐμὴ πρότασις, καὶ ἑπομένως ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλει ψηφοφορήσει κατὰ τῆς ἐμῆς προτάσεως, ἥτις ἐν τούτοις δὲν εἶναι ἔργον μόνον ἐμοῦ, ἀλλ’ ἰδίως εἶναι πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, ὅστις οὕτω θέλει ψηφοφορήσει κατὰ τῆς ἰδίας αὑτοῦ προτάσεως.

§216ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ δευτέρα παράγραφος διεγράφη;

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποία;

§218ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπῆρχε καὶ ἑτέρα παράγραφος.

§219ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ «ἐπίσης» ὑποθέτει ὅτι ἐγένετο δεκτὸν καὶ ἄλλο.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν λέξιν «ἐπίσης». Νομίζετε, ὅτι τὸ πρῶτον θέμα θὰ γείνῃ δεκτόν;

§221ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πιθανὸν νὰ μὴ γίνῃ.

§222Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναγνώσατε πάλιν τὴν πρότασιν.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Νὰ ἐξετάσῃ μέχρι καὶ τῆς 31 Μαΐου 1895 τὰς γενομένας δαπάνας καὶ ἐργασίας οὐ μόνον πρὸς ἐπισκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», πλοίου τοῦ στόλου, ὡς πλοίου ὁπλιταγωγοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς μετασκευὴν αὐτοῦ ὡς πλοίου θαλαμηγοῦ.»

§224ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι καὶ τρίτον θέμα. Τὸ βʹ μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης θὰ ἦναι ἀναγκαίως τὸ τρίτον θέμα· ἔχει δὲ τὸ βʹ μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης οὕτω: «ἐπίσης νὰ ἐξετάσῃ τί ἐγένετο τὸ ὑλικὸν, ἂν ἐχρησιμοποιήθη, καὶ ποῦ, ἂν κατεστράφῃ ἢ ἀπωλέσθη, καὶ τίνες οἱ ὑπεύθυνοι.»

§225Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ἄλλο θέμα αὐτό.

§226ΡΑΛΛΗΣ. Τρίτον θέμα.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα ἔρχεται τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης νὰ ἐξετάσῃ, τί ἐγένετο τὸ ὑλικὸν, ἂν ἐχρησιμοποιήθη, καὶ ποῦ, ἂν κατεστράφη ἢ ἀπωλέσθη, καὶ τίνες οἱ ὑπεύθυνοι». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§228ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐρωτήσατε ἀντιστρόφως.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν.

§230ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καταφανὲς τὸ ἀποτέλεσμα. Τώρα μένει νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἑτέρου μέρους, τοῦ πρώτου, τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «ὅπως σχηματισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ καὶ ἐξετάσῃ, ἐὰν καὶ οἱ πρὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἠδύναντο νὰ φέρωσι τὰς οἰκονομίας ἐπὶ τῶν τροφῶν καὶ λοιπῶν εἰδῶν, τὰς ὁποίας ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἔφερεν.»

§232ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἡ ἐξέτασις περιορισθῇ μέχρι τῆς 31 Μαΐου, καθίσταται ὅλως ματαία ἡ συζήτησις. Πρόκειται νὰ γείνῃ σύγκρισις τῆς μιᾶς διαχειρίσεως πρὸς τὴν ἄλλην. Ὅταν ὅμως ἀπαγορεύηται νὰ γείνῃ ἡ ἐξέτασις τῆς νέας διαχειρίσεως, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη πρότασις; Ἀρχῆθεν ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐγένετο ἀκριβῶς πρὸς ματαίωσιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης.

§233Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δὲν συντρέχομεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην. Ἄν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης θέλῃ νὰ τὴν ἀποσύρῃ, ἢ ἂν θέλῃ νὰ τὴν θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν, εἶναι δικαίωμά του.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης ποῦ εἶναι; (παρουσιάζεται ὁ κ. Βότσαρης). Ἀποσύρετε τὴν πρότασίν σας;

§235ΧΡ. ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ποίαν;

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὅπως σχηματισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ καὶ ἐξετάσῃ, ἐὰν καὶ οἱ πρὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἠδύναντο νὰ φέρωσι τὰς οἰκονομίας ἐπὶ τῶν τροφῶν καὶ λοιπῶν εἰδῶν, τὰς ὁποίας ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἔφερε.»

§237ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν τὴν ἀποσύρω.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§239ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὔτε ὁ ἴδιος δὲν ἠγέρθη!

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς ἄλλο ἀντικείμενον.

§241Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§242ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς;...

§243ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§244Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πότε θὰ γείνῃ ἡ ἐκλογή; Πόσα μέλη θὰ ἦναι;

§245Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πόσα μέλη, τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§246Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν, διὰ νὰ γευματίσωμεν, καὶ κατόπιν συζητοῦμεν.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρα 8 καὶ 45′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρα 10 καὶ 50′ μ. μ.).

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Θ’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§250ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς;...

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει θέμα. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης συνεζητήθη.

§252ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν θὰ ἐκλέξωμεν ἐπιτροπήν;

§253Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐκλογὴ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς θέλει γείνῃ ἐν ἄλλῃ τινὶ συνεδριάσει, πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἔχει τις τὸν λόγον;

§255ΣΤΑΗΣ. Μόλις χθὲς ἐλάβομεν τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας. Νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν Δευτέραν.

§256Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.

§258ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἶναι δύο τοιαῦτα νομοσχέδια.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 33 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας καταργεῖται, καὶ ἀντικαθίσταται δι’ ἄλλου. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§260ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δύο νομοσχέδια ἀναγράφονται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, τροποποιοῦντα ἀμφότερα τὸν νόμον περὶ στρατολογίας. Δὲν γνωρίζω διατὶ ἐγένετο ὁ διχασμὸς οὗτος, ἐνῷ ἠδύναντο εἰς ἓν καὶ μόνον νὰ περιληφθῶσιν ἅπασαι αἱ διατάξεις, αἱ τροποποιοῦσαι τὸν νόμον περὶ στρατολογίας. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἐπειδὴ ταῦτα εἶναι συνακόλουθα, θὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ ἀμφοτέρων, ἵνα μὴ ἐπανέρχωμαι καὶ αὖθις ἐπὶ τὸ αὐτό. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δίδων ἐξηγήσεις τινὰς ἐπὶ τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, ἐποιήσατο παραβολήν τινα, ἐξομοιώσας τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὸ μὲν τοῦ ὀργανισμοῦ πρὸς κορμὸν δένδρου, τὰ δὲ λοιπὰ πρὸς τὰς παραφυάδας τοῦ κορμοῦ τούτου. Δὲν θὰ ἐξετάσω, ἂν ἡ παραβολὴ ὑπῆρξεν ἐπιτυχής, οὐδὲ κέκλημαι νὰ δώσω γνώμην ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἐξομοιώσεως. Τὰ τοῦ στρατοῦ, κύριοι Βουλευταί, διέπουσι δύο νόμοι, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλήν. Οἱ νόμοι οὗτοι εἶναι ἀῤῥήκτως συνδεδεμένοι μεταξύ των, ἀποτελοῦσιν ἓν σῶμα, ἢ μᾶλλον, ἂν ἐπιτρέπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μίαν παραβολὴν, ἀποτελοῦσι δύο διδύμους ἀδελφοὺς, ὄχι ἐκ τῶν συνήθων, ἀλλ’ ἔχοντας κοινὸν σημεῖον ἐπαφῆς, συνεπῶς ὁ θάνατος τοῦ ἑνὸς ἐπάγεται ἀναποδράστως τὴν καταστροφὴν τοῦ ἑτέρου.

§261ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι οἱ ἀδελφοὶ τοῦ Σιάμ.

§262ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τίς τῶν δύο εἶναι ὁ κορμὸς, καὶ τίς ἡ παραφυὰς, ἀφίεμαι εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε. Ὁ μὲν τούτων, ὁ τῆς στρατολογίας, παρέχει τὴν ὕλην, ὁ ἕτερος, ὁ τοῦ ὀργανισμοῦ, ταξινομεῖ ταύτην· ὁ νόμος περὶ στρατολογίας χορηγεῖ τοὺς μαχητὰς ἔν τε εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ, ὁ δὲ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ταξινομεῖ τούτους κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς στρατιωτικῆς τέχνης, καὶ κατατάσσει αὐτοὺς εἰς τὰ διάφορα ὅπλα καὶ σώματα τοῦ στρατοῦ, ἔχων ὑπ’ ὄψιν πλεῖστα ὅσα προσόντα τῶν μαχητῶν. Ἐννοεῖται ὅθεν, ὅτι, ἂν τὸν νόμον περὶ στρατολογίας καταργήσωμεν, ἢ καταστήσωμεν ἀνίκανον εἰς τὸ νὰ παρέχῃ τοὺς μαχητὰς, τοὺς χρησίμους διά τε τὴν εἰρήνην καὶ τὸν πόλεμον, βεβαίως θὰ ἐπιφέρωμεν τὴν καταστροφὴν εἰς τὸν ὀργανισμόν. Ἐπὶ ταύτῃ τῇ ἀρχῇ λοιπὸν θὰ ἐξετάσωμεν τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια, διότι ἐκ τῆς ἐξετάσεως ταύτης θὰ ἀποδειχθῇ κατὰ πόσον ἡ ὀργάνωσις τοῦ στρατοῦ δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῶν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς νομοσχεδίων καὶ κατὰ πόσον ταῦτα δύνανται νὰ παράσχωσιν αἴσια τ’ ἀναμενόμενα ἀποτελέσματα. Διὰ τῶν δύο τούτων νομοσχεδίων, καὶ διά τινος ἑτέρου, ὑποβληθέντος οὐχὶ συγχρόνως μετὰ τῶν λοιπῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ,—ἐννοῶ τὸ νομοσχέδιον περὶ χωροφυλακῆς, τὸ ὁποῖον περιέχει διατάξεις στρατολογικὰς, ὡς μὴ ὤφελε,— θὰ ἴδωμεν, ὅτι ὁ νόμος περὶ στρατολογίας σχεδὸν καταστρέφεται, διότι διὰ τῶν τροποποιήσεων τούτων δὲν παρέχεται ἡ ἀπαιτουμένη ὕλη, καὶ συνεπῶς ὁ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμος θὰ καταστῇ ἐντελῶς ἄχρηστος. Καὶ διὰ μὲν τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, τοῦ μετ’ ὀλίγον ἀναγνωσθησομένου, τροποποιοῦνται πολλαὶ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας· αἱ πλεῖσται τούτων δὲν φέρουν χαρακτῆρα ἐπικίνδυνον, καὶ δὴ διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 33 παρέχεται ἐπέκτασις τῶν ἀπαλλαγῶν, ὡς λόγου χάριν, ἂν ὁ πρεσβύτερος ὀρφανὸς τυγχάνῃ ἀνίκανος, ἢ ἔχῃ ἰδίαν οἰκογένειαν, παρέχει δικαίωμα ἀπαλλαγῆς εἰς τὸν ἀμέσως ἑπόμενον. Δὲν ἠξεύρω ἐπακριβῶς τὸν ἀριθμὸν, καθ’ ὃν οἱ στρατολογούμενοι θὰ ἐλαττωθῶσιν, ἕνεκα τῆς εὐεργετικῆς ταύτης διατάξεως· φρονῶ ὅτι θὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1000 μέχρι 1500 ἐτησίως· ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται κάλλιον ἐμοῦ νὰ πληροφορήσῃ ὑμᾶς περὶ τούτου. Ἐν τούτοις δὲν εἶναι αὕτη ἐκ τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ φέρωσι καταστροφὴν εἰς τὸν στρατόν. Διὰ τοῦ ἄρθρου 41 ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα τῆς ἀναβολῆς κατατάξεως εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὁ λόγος ὁ προκαλέσας τὴν τοιαύτην ἀπάλειψιν ἦναι ἀρκετὰ ἰσχυρὸς, τουτέστιν ὅτι ὑπάρχουσιν ἤδη τοσοῦτοι δημοδιδάσκαλοι, ὥστε δὲν ὑφίσταται πλέον ἡ ἀνάγκη τῆς χορηγίας τοῦ δικαιώματος ἀναβολῆς κατατάξεως. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄδικον τὸ τοιοῦτον, καὶ ὅτι εἰς τοὺς καταγινομένους εἰς τὴν μόρφωσιν καὶ ἐκπαίδευσιν τῶν παίδων ἔδει, ὡς μέχρι τοῦδε, νὰ παρασχεθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναβολῆς κατατάξεως. Ἐν ἄρθρῳ 80 ὑπάρχει διάταξίς τις ἀληθῶς καταστρεπτικὴ διὰ τὸν στρατὸν, διότι διὰ ταύτης ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ παλαιὸν σύστημα τῆς ἀντικαταστάσεως, τὸ ὁποῖον τοσαῦτα ἐπήνεγκεν ὀλέθρια ἀποτελέσματα εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ἡ αἰτία τῆς καταστροφῆς τῶν κληρωτῶν καὶ ἐν γένει τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ μορφώσεως. Ἡ εἰδεχθὴς καὶ ἀπαισία μορφὴ τῆς ἀντικαταστάσεως καὶ αὖθις ἐπανέρχεται εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ἰδοὺ πῶς. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου σὺν τοῖς ἄλλοις προστίθεται εἰς τὸ ἄρθρον 80 τοῦ ἰσχύοντος περὶ στρατολογίας νόμου δευτέρα παράγραφος, ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς κληρωτοὺς τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς, τοὺς ὑποχρέους εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν, καὶ τοὺς διαθεσίμους νὰ ἀνταλλάσσωσι τὰς ἑαυτῶν ὑποχρεώσεις, ὑποβάλλοντες τὰς περὶ τούτου αἰτήσεις των ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν μέχρι τέλους Αὐγούστου τοῦ ἔτους τῆς κληρώσεώς των.» Καὶ τί ἄλλο εἶναι ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν ἀριθμῶν ἢ αὐτὴ αὕτη ἡ ἀντικατάστασις, ἥτις, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ἀντιβαίνει εἰς τὴν θεμελιώδη διάταξιν τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, τουτέστιν εἰς τὸ ἄρθρον 5, καθ’ ὃ «ἡ ἀντικατάστασις ἀπαγορεύεται»; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, εἰσαγομένη εἰς τὸν στρατὸν, θὰ φέρῃ ὀλέθρια ἀποτελέσματα, διότι ὁ υἱὸς τοῦ πλουσίου καὶ τοῦ εὐπόρου δὲν θὰ ὑπηρετῇ πλέον εἰς τὸν στρατὸν, καὶ δὲν θὰ ὑπηρετῇ, διότι οἱ διαθέσιμοι δὲν ὑπηρετοῦσιν. Ἡ προτεινομένη νῦν ἀνταλλαγὴ τῆς ὑποχρεώσεως ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένη εἰς παλαιότερον νόμον περὶ στρατολογίας, ἀλλὰ κατηργήθη, ὡς παρασχοῦσα κάκιστα ἀποτελέσματα, ἄπορον δὲ φαίνεταί μοι, πῶς σήμερον προτείνεται ἡ ἀναβίωσίς της κατόπιν φανερᾶς ἀποτυχίας αὐτῆς. Εἰς τὰ 1891 ἡ τότε Κυβέρνησις, προεδρευομένη ὑπὸ τοῦ καὶ νῦν κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀνέβαλε τὴν κατάταξιν τῶν διαθεσίμων διὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, τοῦθ’ ὅπερ ἐπὶ τέλους ἐπήνεγε τὴν κατάργησιν τῆς τριμήνου ὑποχρεώσεως. Δὲν θέλω νὰ ψέξω τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, διότι τοιαύτη ὑπῆρξε καὶ ἡ ἐμὴ γνώμη, ὅτι ἡ τρίμηνος ἐκπαίδευσις δὲν ἦτο ἐπαρκὴς, δὲν ἦτο ὁ χρόνος ἱκανὸς, ἵνα μορφώσῃ νέους στρατιώτας, διότι τρίμηνος ἐκπαίδευσις ἐσήμαινεν εἴκοσιν ἡμερῶν ἐκπαίδευσιν κανονικὴν, κατὰ τὸ διάστημα δὲ τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν, ὁ νέος, ὁ προσερχόμενος εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀνάγκην 15 ἡμερῶν, ἵνα ἐξοικειωθῇ μὲ τὴν στολήν του, δὲν ἦτο, λέγω, δυνατὸν νὰ ἀσκηθῇ εἰς τὰ στρατιωτικὰ καὶ δὴ εἰς τὴν σκοποβολήν. Ἐντεῦθεν λοιπὸν, πρὸς ἀποφυγὴν ματαίας δαπάνης καὶ ἀσκόπου κόπου, κατηργήθη ἡ τῶν διαθεσίμων τρίμηνος ὑπηρεσία. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρα διάταξις, οὐχ ἧττον καταστρεπτικὴ, ἀναγράφεται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐν τῷ ἄρθρῳ 179 τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Δι’ αὐτῆς οἱ καθυστεροῦντες κληρωτοὶ, οἱ ἀνυπότακτοι τουτέστι τῶν παλαιῶν ἀπογραφῶν μέχρι τοῦ 1894, περιλαμβανομένου, δὲν ὑπέχουσιν ὑποχρέωσιν· διότι λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι ἐκτὸς τῆς διετοῦς ὑποχρεώσεως ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ δεκαπεντάμηνον πρόσθετον ὑπηρεσίαν, ταύτην ὅμως δύνανται νὰ ἐξαγοράσουν ἀντὶ 30 δραχμῶν δι’ ἕκαστον μῆνα, ἐνῷ ὁ ἰσχύων νόμος ὁρίζει ἀντὶ πεντήκοντα δραχμῶν. Ἀλλ’ οὐχὶ μόνον τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν ἐπιτρέπει νὰ ἐξαγοράσωσιν οἱ ἀνυπότακτοι, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν κυρίαν ὑποχρέωσιν, τὴν διετῆ, ἀντὶ 20 δραχμῶν δι’ ἕκαστον μῆνα, ἑπομένως οὐδεμίαν προσωπικὴν ὑποχρέωσιν ὑπέχουσι· καὶ οὕτως ἡ ὑπηρεσία μεταβάλλεται εἰς ζήτημα χρημάτων. Ποῖα ὅμως ἔσονται τ’ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης διατάξεως; ὅτι οἱ ὑπόχρεοι εἰς στρατείαν ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ προσέρχωνται προθύμως εἰς τὸν στρατὸν, ἐξωθούμενοι εἰς τὴν ἀνυποταξίαν ἴσως καὶ ὑπὸ τῆς πολιτικῆς, ἥτις θὰ ὑπόσχηται αὐτοῖς, ὅτι μέλλουσα εὐεργετικὴ διάταξις θέλει ἐπεκτείνει τὸ εὐεργέτημα τοῦτο καὶ εἰς αὐτούς. Νομίζω ὅτι διὰ τῶν διατάξεων τούτων τὸ νομοσχέδιον κατὰ μέγα μέρος ἀναιρεῖ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας. Πλὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὑπάρχει καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, μέλλον νὰ συζητηθῇ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ παρόντος, καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον παρέχεται τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς νὰ ἀνακατατάσσωνται μέχρι τοῦ πεντηκοστοῦ ἔτους. Ὑπαξιωματικὸς ἄρα ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ σημαίνει γέρων σεβάσμιος, λευκόθριξ, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν ἄλλην ἀσχολίαν θὰ ἔχῃ ἢ νὰ προνοῇ περὶ τοῦ μέλλοντός του! Τὸ κατ’ ἀρχὰς, ὅταν ἀνέγνωσα τὴν διάταξιν ταύτην, ἐπίστευσα ὅτι λάθος τι παρεισέφρησε, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ φαντασθῶ, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοί, οἵτινες εἶναι τὰ νεῦρα τοῦ στρατοῦ, θὰ παραμένωσιν ἐν τῷ στρατεύματι μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν 50 ἐτῶν, μέχρι βαθέος τουτέστι γήρατος,—διότι τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακατατάξεως μέχρι τοῦ 50 ἔτους δηλοῖ ὅτι οὗτοι ἀναλαμβάνουσιν ὑποχρέωσιν τοὐλάχιστον διετῆ· ὥστε 52 ἐτῶν ὄντες θὰ διατελοῦν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ! Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, φρονῶ ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι ἀδυνατοῦσι νὰ ὑποστῶσι τὰ βάρη τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, καὶ δὴ τὰς παρατεταμένας καὶ μακρὰς καθ’ ἑκάστην ὁδοιπορίας μὲ πλήρη πανοπλίαν. Τοῦτο ἀληθῶς ἀποτελεῖ εἰρωνείαν τοῦ στρατιωτικοῦ ἐπαγγέλματος. Ἀλλ’ ὅπως κατορθωθῇ ἡ παραμονὴ αὐτῶν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς πρώτης αὐτῶν θητείας, τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ χορηγίας ἡμερησίου ἐπιδόματος, ἐκτὸς τοῦ νῦν χορηγουμένου τοιούτου, εἰς τοὺς λοχίας καὶ ἐπιλοχίας ἐκ 40 λεπτῶν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν διὰ τὴν πρώτην δεκαπενταετίαν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς πρώτης ἀνακατατάξεως, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ δώδεκα δραχμὰς κατὰ μῆνα, μετὰ δὲ τὴν δεκαπενταετίαν, ἐπὶ 10 ἔτη, θὰ ἀπολαμβάνωσιν ἔτι οἱ αὐτοὶ ὑπαξιωματικοὶ 15 λεπτὰ ἡμερησίως, ἅτινα θὰ αὐξάνωνται κατ’ ἔτος μέχρι συμπληρώσεως δεκαετίας· τουτέστιν εἰς τὸ τέλος τῆς εἰκοσιπενταετίας ὁ ὑπαξιωματικὸς οὗτος θὰ ἀπολαμβάνῃ ἡμερησίως 1 δραχ. καὶ 90/00, ἤτοι μηνιαίως 57 δραχμὰς, πλὴν τῶν ἀποδοχῶν του, τοῦ ἄρτου καὶ τῆς ἐνδυμασίας, τοῦθ’ ὅπερ φέρει κατὰ μῆνα 100 δραχμὰς, ποσὸν σεβαστὸν, ἵνα ἑλκύσῃ τὸν ὑπαξιωματικὸν νὰ παραμείνῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι μόνον τοῦτο εἶναι τὸ κακὸν, τὸ ἐκ τῆς μακρᾶς θητείας τῶν ὑπαξιωματικῶν προερχόμενον; Ἡ ἔλλειψις ἐφέδρων ὑπαξιωματικῶν ἀποτελεῖ μεγίστην ἀτέλειαν τοῦ νόμου τῆς στρατολογίας. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν ἐν ἐπιστρατεύσει, ὁπόταν τουτέστι καλῶνται πᾶσαι αἱ ἡλικίαι τῶν ἐφέδρων, νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ κεναὶ θέσεις τῶν ὑπαξιωματικῶν, μὴ ὑπαρχόντων τοιούτων ἐν ἐφεδρείᾳ, ἅτε μὴ μεταβάντων τῶν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ ὑπηρετούντων; Τί δὲ ἀπομένει ἡμῖν; θὰ ἔχωμεν νεαροὺς καὶ ἀγυμνάστους ὑπαξιωματικούς· διότι διὰ μὲν τοῦ συστήματος τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν ὑποχρεώσεων θὰ ἔχωμεν τὰς τελευταίας τάξεις τῶν πολιτῶν, διὰ δὲ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χωροφυλακῆς θὰ ἔχωμεν ἐλαχίστους κληρωτούς· διότι λέγει τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅτι ἰσάριθμοι τῶν ἐθελοντῶν χωροφύλακες, ἢ ἰσάριθμοι κληρωτοὶ, θὰ μεταβαίνωσιν εἰς διαθεσιμότητα, καὶ ἑπομένως ἀντὶ τῶν 14,000, ὡς ἀναφέρουσιν αἱ τῇ αἰτήσει μου κατατεθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν πληροφορίαι περὶ τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1894 καὶ 1895,—τὰς ὁποίας ἐγίνωσκον, ἀλλ’ ἐζήτησα ταύτας, ἵνα πείσω τὴν Βουλὴν ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα,—ἀντὶ, λέγω, τῶν 14,000 περίπου κληρωτῶν τῶν δύο ἐτῶν, θὰ ἔχωμεν 9,000, ἤτοι 2,500 κληρωτοὺς ἐπὶ ἔλαττον ἐτησίως, διότι 5,300 εἶναι οἱ ἐθελονταὶ χωροφύλακες, οἵτινες θὰ ἀπολυθῶσιν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ· πόσους δὲ θὰ περιλαμβάνῃ ἐφεξῆς ἡ ἐτησία κλήρωσις; μόνον 5,000, διότι ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους 18,000, ἐξαιρουμένων τῶν λόγῳ σωματικῆς ἀνικανότητος μὴ δυναμένων νὰ καταταχθῶσι, 13,000 θὰ ἦναι ἀγύμναστοι καὶ νεαροὶ στρατιῶται, οὓς μέλλουσι νὰ ὁδηγήσωσιν εἰς τὸν πόλεμον οἱ πρεσβύται ὑπαξιωματικοί! Νομίζω ὅτι διὰ τῶν διατάξεων τούτων καταστρέφεται ἄρδην ὁ περὶ στρατολογίας νόμος καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Περαίνων τὸν λόγον, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποσύρῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διότι δι’ αὐτῶν θὰ ἐπέλθῃ ἡ πλήρης ἀποσύνθεσις καὶ καταστροφὴ τοῦ στρατοῦ.

§263ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν θὰ παρακολουθήσω τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ὕδρας συνάδελφον, ἐξετάζων τὴν σχέσιν μεταξὺ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας καὶ τοῦ νόμου περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, διότι φρονῶ, ὅτι εἶναι δύο πράγματα κεχωρισμένα ἀλλήλων· καθόσον ὁ μὲν νόμος περὶ στρατολογίας διαγράφει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ ἄνδρες κατατάσσονται εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ὁρίζει τὸ ποσὸν τῶν ἐξαιρετέων· οἱοσδήποτε δὲ καὶ ἂν ᾖ ὁ τρόπος τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ποσοῦ τούτου, εἶναι ἀδιάφορον διὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ἀρκεῖ τὸ ποσὸν νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ εἴτε ἐν εἰρήνῃ, εἴτε ἐν πολέμῳ. Ὡς πρὸς τὰς γενικὰς ὅμως παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν διαφόρων τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρονται διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων, θέλω δι’ ὀλίγων ἀναιρέσει τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος λεχθέντα. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 33, ἐδάφ. 3 § 2, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαλλάσσονται οἱ πρεσβύτεροι ὀρφανοὶ πατρὸς, ἢ οἱ δευτερότοκοι, ὅταν οἱ πρεσβύτεροι ἔχωσιν ἰδίαν οἰκογένειαν, ὑπολογίζει ὁ προλαλήσας, ὅτι ἐκ τοῦ εὐεργετήματος τούτου θέλουσι λείψει περὶ τοὺς 1500 ἄνδρες. Ἀλλὰ παρατηρῶ αὐτῷ, ὅτι ἡ ἐτησία στρατολογικὴ κλάσις δὲν χρησιμοποιεῖται ὁλόκληρος εἰς τὸ στράτευμα, ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ κατηγορία τῶν διαθεσίμων, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τῶν κατατασσομένων ἐν τῷ στρατῷ καὶ τῆς ἐτησίας στρατολογικῆς κλάσεως. Ἐὰν λοιπὸν ἡ ἐτησία στρατολογικὴ κλάσις ἐλαττωθῇ κατὰ 1500 ἄνδρας, ὁ ἀριθμὸς μόνον τῶν διαθεσίμων θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ εὐάριθμον ποσὸν, ἑπομένως ἡ ἐτησία στρατολογικὴ κλάσις θὰ ἐπαρκῇ διὰ τὰ ἐτήσια κενά. Ὡς πρὸς τὴν ἄλλην παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, ὅτι καταστρέφεται ὁ θεσμὸς τῆς γενικῆς στρατολογίας διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν διαθεσίμων εἰς κληρωτοὺς καὶ τἀνάπαλιν, ταύτην δὲν ἠδυνήθην, ὁμολογῶ, νὰ ἐννοήσω, διότι κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἰσάριθμοι πρὸς τοὺς κληρωτοὺς διαθέσιμοι θὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς κληρωτοὶ, καὶ ἰσάριθμοι πρὸς τοὺς διαθεσίμους κληρωτοὺς θὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν διαθεσιμότητα, ὁ αὐτὸς δηλαδὴ ἀριθμὸς τῶν κληρωτῶν θὰ ὑπηρετῇ ἐτησίως, ἑπομένως οἱ ἐτησίως γυμναζόμενοι θ’ ἀποτελῶσιν ὁλόκληρον τὸν ἀριθμὸν ἐκ τῆς ἐτησίας στρατολογικῆς κλάσεως, τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς πλήρωσιν τῶν ἐτησίων κενῶν.

§264ΒΑΛΕΤΑΣ. Καὶ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τὸ αὐτὸ συμβαίνει.

§265ΠΕΤΑΛΑΣ. Ὄχι. Εἰς τὴν ἀντικατάστασιν συμβαίνει τὸ ἀκόλουθον· ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι πρὸ πολλοῦ ἔχουσιν ὑπηρετήσει, ἀντικαθιστῶσιν ἄλλους κατ’ ἐπανάληψιν, ἑπομένως μέγας ἀριθμὸς κληρωτῶν μένει ἀγύμναστος. Ἀλλὰ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου οἱ διαθέσιμοι θὰ ἀντικαθιστῶσι τοὺς κληρωτοὺς, ἑπομένως ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς στρατευσίμων θὰ ἐκγυμνάζηται.

§266ΒΑΛΕΤΑΣ. Οἱ ἀντικαθιστῶντες τότε συνελήρουν τὴν θητείαν καὶ ἦσαν ἐκτὸς τοῦ στρατοῦ, ἤρχοντο δὲ ν’ ἀντικαταστήσουν στρατεύσιμον, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπηρέτει.

§267ΠΕΤΑΛΑΣ. Σᾶς ἐξήγησα ἤδη, ὅτι δὲν εἶναι τὸ αὐτό· ἐν τούτοις θὰ παρέχηται ἡ εὐκολία, ὅτι οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ πληρώσωσι τὰ ἀντισηκώματα θὰ δύνανται ν’ ἀντικαθιστῶσιν ἄλλους, ἔχοντας νὰ πληρόνωσιν αὐτά, καὶ θὰ λαμβάνωσι ποσόν τι ἐπὶ πλέον. Ὡς πρὸς τὴν ἄλλην παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ὕδρας συναδέλφου ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἄρθρου 179, βεβαίως δὲν θέλω ὑποστηρίξει ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δύναται νὰ συντείνῃ εἰς τὸ νὰ προσέρχωνται προθυμότερον οἱ κληρωτοὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεώς των, ἀλλὰ θέλω δικαιολογήσει αὐτήν. Εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ γεγονότος, ὅτι πολυάριθμοι νέοι, πρὶν ἢ ὦσιν ὑπόχρεοι στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, μετέβησαν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν πρὸς εὕρεσιν πόρου ζωῆς. Ἐκεῖ ἐργαζόμενοι, κατελήφθησαν ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεώς των. Τὸ νὰ διακόψωσι τὰς ἐργασίας των καὶ ἐπανέλθωσιν, εἶναι ὀλίγον δυσχερές. Ἐὰν λοιπὸν τὴν διάταξιν ταύτην καταψηφίσωμεν, ποῖον θὰ ἦναι τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα; Ἀριθμὸς μέγιστος πολιτῶν Ἑλλήνων θέλει ἐκπατρισθῆ καὶ δὲν θέλει ἐπανέλθει πλέον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Νομίζω ὅτι τοῦτο οὐδεμίαν ὠφέλειαν θέλει προσπορίσει εἰς τὸ Κράτος, ἐνῷ διὰ τῆς εὐεργετικῆς ταύτης διατάξεως, ἐκτὸς τῆς ταμιευτικῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὸ Κράτος, θὰ ἐπιφέρῃ καὶ τὴν ὠφέλειαν, ὅτι θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐπανέλθωσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἰς τὸ πάτριον ἔδαφος. Προτείνω δέ, ὅπως τὰ ἐκ τῶν κληρωτῶν τούτων ἀντισηκώματα χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ἵδρυσιν «Πολεμικοῦ ταμείου». Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου μεταβάλλονται ἄρθρα τινὰ τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, καὶ χορηγοῦνται εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς δικαιώματα ἀνακατατάξεως μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῶν ἐτῶν τῆς συντάξεως, νομίζω ὅτι οἱ φόβοι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ὕδρας εἶναι ὑπερβολικοί. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ νομοσχέδιον προβλέπει, ὅτι θ’ ἀνακατατάσσωνται μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι σωματικῶς ἱκανοί, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνακατατασσομένων ὑπαξιωματικῶν δὲν εἶναι τόσον πολὺ μέγας, ὥστε νὰ ἐλαττώσῃ τὰ στελέχη τῆς ἐφεδρείας τῶν ὑπαξιωματικῶν. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἔχω κάμει, οἱ εἰς τὴν ἐφεδρείαν ἀνήκοντες ὑπαξιωματικοὶ σήμερον εἶναι σχεδὸν πενταπλάσιοι τῶν ἀπαιτουμένων δι’ ἐπιστράτευσιν 60,000 ἀνδρῶν. Εἶναι λοιπὸν μέγιστος ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν ἐφεδρείαν ὑπάρχει, καὶ ἑπομένως εἶναι ἱκανὸς νὰ συμπληρώσῃ τὰ κενὰ ἐν ἐνδεχομένῃ ἐπιστρατεύσει.

§268ΚΡΙΤΣΑΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπεν ὑπὲρ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰθάκης συνάδελφος, ἐπεθύμουν νὰ ἐξέφραζε σαφῶς καὶ τὴν γνώμην του ὡς πρὸς τὴν ποιότητα, οὕτως εἰπεῖν, ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ κατατάσσωνται εἰς τὸν στρατὸν κατόπιν τῆς ἀνταλλαγῆς τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρόκειται νὰ καθιερώσῃ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, Κύριοι, ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καθιερούμενον, δηλαδὴ ἡ ἀνταλλαγὴ τοῦ κλήρου, θὰ ᾖ πάντοτε ἐπιβλαβὴς εἰς τὸν στρατόν· διότι, ἂν ἡ τοιαύτη διάταξις ψηφισθῇ, θὰ ἔχωμεν στρατιώτας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὐκόλως θὰ δύνωνται ν’ ἀνταλλάξωσιν, ἵνα μὴ εἴπω πωλήσωσι, δύο ἐτῶν βίον ἀντὶ ἐλαχίστου χρηματικοῦ ποσοῦ, ἀνθρώπους δηλαδὴ ἀέργους, ἀγραμμάτους, ἐστερημένους πάσης διανοητικῆς ἀναπτύξεως, καὶ θὰ ἔχωμεν τοὺς τοιούτους ἀντὶ τίνων, νομίζετε; ἀντὶ τῶν φοιτητῶν, τῶν ὁπωσδήποτε ἀνεπτυγμένων, ἡ κατάταξις τῶν ὁποίων, ὡς καὶ τῶν εὐπόρων νέων, συνετέλεσε μέχρι τοῦδε κατὰ πολὺ εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν εἰς πάντας, ἂν ὄχι εὐχάριστον, τοὐλάχιστον τοιαύτην, ὥστε νὰ μὴ τὴν ἀποφεύγωσιν οἱ στρατεύσιμοι, ὡς κατὰ τὸ ὄχι πολὺ μεμακρυσμένον παρελθὸν, ὅτε τὸ πλεῖστον τοῦ στρατοῦ ἠσχολεῖτο εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν φυγοστράτων. Γινώσκει νῦν ὁ χωρικός, ὅτι ἡ διετὴς στρατιωτικὴ ὑπηρεσία θὰ τῷ δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ συναναστραφῇ καὶ μετὰ πολλῶν καλλιτέρων του, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ μεγίστου ἐνθουσιασμοῦ προσέρχονται πάντες οἱ νέοι πρὸς κατάταξιν κατὰ τὴν 1 Ὀκτωβρίου ἑκάστου ἔτους, καθ’ ἣν νομίζει τις, ὅτι ἄγομεν ἐν Ἑλλάδι μεγάλην τινὰ ἑορτήν. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος τοῦ γʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 33, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ κανονισθῇ καὶ πάλιν ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας στρατευσίμου, τοῦ ὁποίου ὁ μεγαλείτερος ἀδελφὸς ἢ οἱ μεγαλείτεροι ἀδελφοί εἰσιν ἔγγαμοι, διαβεβαιῶ τὸν ἐξ Ἰθάκης κ. συνάδελφον, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ἐνώπιον ἡμῶν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὕδρας συνάδελφος καὶ συνταγματάρχης κ. Τσαμαδὸς, εἰσὶν ἀκριβέστατοι. Τοῦτο δὲ διαβεβαιῶ οὐχὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, ἀλλὰ διότι ταῦτα γινώσκω ἐκ τῆς πολυχρονίου μου παρὰ στρατολογικοῖς γραφείοις ὑπηρεσίας, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ τοιαύτη ἀπαλλακτικὴ διάταξις ἦτο ἐν ἰσχύϊ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐν τῷ νομῷ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, παρὰ τῷ στρατολογικῷ γραφείῳ τοῦ ὁποίου ὑπηρέτουν, τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ἀπαλλαγῶν ὠφείλετο εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἰδίως οἱ χωρικοὶ πληθυσμοὶ ἐξεμεταλλεύοντο, νυμφεύοντες τοὺς υἱούς των, ἵνα κατορθώσωσι τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν μετ’ αὐτοὺς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον παρατηρήσαντα τὰ διάφορα στρατολογικὰ γραφεῖα, προέβησαν εἰς ὑποβολὴν πολλῶν ἐκθέσεων, διὰ τῶν ὁποίων συνίστων τὴν κατάργησιν τῆς τοιαύτης διατάξεως, ἐπιτευχθεῖσαν τέλος πάντων κατὰ τὸ 1892. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὰ ὑπὸ τοῦ ἐξ Ὕδρας κ. συναδέλφου λεχθέντα εἶναι ἀποτελέσματα ἐμβριθοῦς μελέτης καὶ πολλοῦ λόγου ἄξια, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως, εἰ δυνατὸν, ἀναβάλῃ ἐπί τινα χρόνον τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ μελετηθῇ καλῶς.

§269ΠΕΤΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἠμφισβήτησα τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ὁ ἐξ Ὕδρας ἀξιότιμος συνάδελφος ἀνέφερεν· εἶπον ὅτι δέχομαι, ὅτι εἶναι 1500, ἀλλ’ ὅτι μεγαλύτερος ἀριθμὸς αὐτῶν μεταβαίνει εἰς τὴν διαθεσιμότητα. Οἱ μεταβαίνοντες εἰς τὴν διαθεσιμότητα εἶναι περίπου 2500, ἑπομένως ἐξ αὐτῶν θὰ ληφθῶσιν οἱ 1500, καὶ θὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν διαθεσιμότητα οἱ ἐπίλοιποι.

§270ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἰθάκης, ὅστις ἐθεώρησεν ἄσχετον ὅλως τὸ θέμα τῆς στρατολογίας πρὸς τὸν ὀργανισμόν· νομίζω μάλιστα, ὅτι λίαν ὀρθῶς ἔθηκε τὸ ζήτημα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας, καθόσον, ὡς γνωρίζετε, ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις μιᾶς χώρας στηρίζεται ἐπὶ τριῶν παραγόντων. Ὁ πρῶτος καὶ θεμελιώδης ὅρος εἶναι ὁ νόμος περὶ στρατολογίας, ὁ δεύτερος ὅρος εἶναι ἡ ὀργάνωσις τῶν διδομένων παρὰ τῆς στρατολογίας ἀνδρῶν, καὶ ὁ τρίτος ὅρος εἶναι ἡ οἰκονομικὴ δύναμις τῆς χώρας, ἂν τουτέστιν οἰκονομικῶς ἡ χώρα δύναται νὰ βαστάσῃ τὰ βάρη τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῶν ἀνδρῶν, τῶν διδομένων ὑπὸ τῆς στρατολογίας· συνεπῶς, ὅσον πλειότεροι εἶναι οἱ κατατακτέοι ἄνδρες, ὅσον μείζων εἶναι ὁ ἀριθμὸς ἑκάστης ἀπογραφῆς, τοσοῦτον τελειοτέρα ἀποβαίνει ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας, καὶ συνεπῶς, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν ἁπάσας τὰς ἀπαλλακτικὰς διατάξεις, πλὴν, ἐννοεῖται, ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐθεώρησαν εὐεργετικὰς ἅπαντα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη πρὸς κραταίωσιν τῶν οἰκογενειῶν καὶ τῶν πληθυσμῶν, ἠθέλομεν ἔχει τότε πολὺ μείζονα ἀριθμὸν κατατακτέων ἀνδρῶν, καὶ συνεπῶς τελειοτέραν τὴν ἐν ὅπλοις ἐξάσκησιν τῆς χώρας. Ἀλλὰ σήμερον τί ἀντιτάσσεται κατὰ τούτου; ἡ οἰκονομικὴ δύναμις τῆς χώρας. Ἔρχονται, ὑποτεθείσθω, 40,000 ἄνδρες κατ’ ἔτος· δυνάμεθα νὰ τοὺς συντηρήσωμεν; νὰ τοὺς διατηρήσωμεν; Ὄχι, λέγει, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κρατῶν τὴν κλεῖδα τοῦ χρηματοκιβωτίου· συνεπῶς θέλομεν νὰ συνδυάσωμεν τοὺς ὅρους τούτους. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι σχετίζεται ἐπ’ ἄπειρον. Τώρα εἶναι ἄλλο ζήτημα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων δύναταί τις, προχωρῶν πρὸς τὸν ἕνα ὅρον, νὰ ὑποχωρήσῃ πρὸς τὸν ἄλλον, ἀρκεῖ νὰ φθάνῃ κἄπως τελειότερον πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τουτέστι τῆς χώρας· ἄλλος φρονεῖ περὶ θητειῶν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἤδη ἐπὶ τὸ θέμα. Νομίζω ὅτι πάντα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἀπέβλεψαν, ὅπως καταστήσωσιν ὅσον ἔνεστι τελειοτέραν τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας αὐτῶν καὶ ἀντιμετωπίσωσι τὰς δεινὰς περιστάσεις, ἐσκέφθησαν νὰ ἐπιβάλωσι τὴν γενικὴν στρατολογίαν, καὶ συνεπῶς νὰ καταστήσωσι πάντα πολίτην τοῦ ἑαυτῶν Κράτους ὑπόχρεων εἰς τὸν φόρον τοῦ αἵματος πρὸς αὐτὸ, ἐξῄρεσαν δὲ, ὡς εἶπον, ἐκείνους, οἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι πρὸς διατήρησιν τῶν οἰκογενειῶν. Ἀλλὰ τὸ προβαλλόμενον νομοσχέδιον, ἐκτὸς τῆς αὐξήσεως τῶν ἀπαλλαγῶν, ἔχει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ εὑρίσκω μέγα καὶ φοβερὸν, καὶ εἰς ὃ κυρίως ἀποβλέπω, τὸ διὰ τοῦ ἄρθρου 179 κανονιζόμενον, τουτέστιν ὅτι εἰς πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρήκουσαν εἰς τοὺς νόμους καὶ τὰς διαταγὰς τοῦ Κράτους, ἀρνηθέντες νὰ προσφέρωσι τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν, εἰς πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπροτίμησαν νὰ ἐκπατρισθῶσιν, ἵνα θησαυρίσωσιν, ἀντὶ νὰ προσφέρωσι τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν εἰς τὸ Κράτος, ἀντὶ νὰ ἀσκηθῶσιν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, ἡ ὁποία τοῖς ἐπιβάλλεται, νὰ ἀσκηθῶσιν ἐν ὅπλοις καὶ νὰ ὦσιν ἕτοιμοι ἐν ἡμέρᾳ τινὶ, ὅπως ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Κράτους, εἰς ἐκείνους ἐρχόμεθα νὰ εἴπωμεν: «Καλῶς ἐπράξατε, κωφεύσαντες εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, καὶ παραβάντες τοὺς νόμους· στείλατέ μας ἀντὶ τοῦ αἵματος χρήματα»! Καὶ τί θὰ κερδήσωμεν, λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἰθάκης, ἂν αὐτοὶ, μὴ ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐκπατρισθῶσι;» Νὰ ἐκπατρισθῶσιν, ἀπαντῶ, καὶ νὰ μὴ ἐπανέλθωσι, διότι τρέχομεν ἕνα μέγαν κίνδυνον, ἀξιότιμε Βουλευτὰ Ἰθάκης· ποῖον; Ἐὰν αὐτοὶ ἔχωσι πατριωτισμὸν, ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης θὰ προσέλθωσιν· ἀλλὰ τί θὰ τοὺς κάμητε, οὐδέποτε κρατήσαντας ὅπλον, οὐδέποτε ῥίψαντας μίαν βολήν; Εἰς τί ἄλλο θὰ χρησιμεύσωσιν ἢ μόνον εἰς τὸ νὰ εἰσελάσωσιν ἐν τοῖς σώμασι τῆς στρατιᾶς καὶ διὰ τοῦ μεγάλου αὐτῶν ἀριθμοῦ νὰ καταστήσωσιν ἀχρήστους καὶ τοὺς γεγυμνασμένους ἄνδρας τῆς χώρας; Ἕτερον· καὶ τίς δὲν θὰ πιστεύσῃ, ὅτι δὲν θὰ ἔχητε πάγιον τὸν νόμον τοῦτον; καὶ τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ προσέλθῃ πλέον νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ δὲν θὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἵνα θησαυρίσῃ, καὶ ὅταν τὸν καλέσητε, νὰ σᾶς εἴπῃ: «ἐπαναλάβετε τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐκάμετε προχθές· ἐγὼ ἄργυρον ἀπέκτησα, καὶ σᾶς στέλλω»; Ἤθελον ἐννοήσει τὸ μέτρον τοῦτο ἅπαξ μόνον, διὰ τὸ παρελθὸν, λαμβανόμενον. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ νομοθετήσωμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτου μέτρου, ἤθελον τὸ ἐννοήσει· ἐὰν ἐπετρέπετο εἰς αὐτοὺς νὰ πληρώσωσι μόνον τὴν ἐπιπρόσθετον ὑπηρεσίαν, ἔστω νὰ ἐπιτραπῇ τοῦτο, ἀλλὰ νὰ ἔλθωσι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ εἰ δυνατὸν, νὰ ἐθέτομεν ὅρον, ὅτι οἱ ἐπὶ ἓν ἔτος ὑπηρετήσοντες δὲν θὰ λείψωσι τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἀποσπώμενοι ἀλλαχοῦ. Ἀλλὰ, πρὸς Θεοῦ, θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, καὶ μάλιστα τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι τοῦτο ἀποβήσεται καταστρεπτικόν· διότι μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ὅσα ὑπέστησαν τὰ Κράτη κατὰ τὰς ἥττας αὐτῶν δεινὰ, τὰ ὑπέστησαν κυρίως ἐκ τῆς πληθώρας τῶν ἀγυμνάστων καὶ τῆς πληθώρας τῶν ἐφέδρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἀγύμναστοι ὄντες, εἰσήρχοντο, καὶ διὰ τοῦ μεγάλου ὄγκου καὶ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν καθίστων μηδαμινήν, ματαίαν τὴν γεγυμνασμένην δύναμιν τῆς χώρας αὐτῶν. Τοῦτο θὰ πάθωμεν καὶ ἡμεῖς, διότι αὔριον δὲν δύνασθε νὰ τοὺς ἀποκλείσητε, ἐὰν ἔλθωσι, καὶ βεβαίως θὰ τὸ πράξωσιν, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι διετήρησαν πατριωτισμὸν, ἵνα εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ Κράτους προστρέξωσιν. Εἶμαι ἐπίσης σύμφωνος μὲ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ὕδρας, καὶ μὲ προέλαβεν, ἵνα μὴ μακρηγορήσω, ὅτι τὸ ζήτημα— ἐπιτρέψατέ μοι τὴν λέξιν—τῆς ἀντικαταστάσεως, τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν ὑποχρεώσεων, θὰ φέρῃ σπουδαιότατον τραῦμα, καὶ εἰς αὐτὸ ἔπρεπε νὰ προσέξητε, ὅτι οὐδεὶς, ἔχων ὀλίγον χρῆμα, θὰ προσέρχηται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, θὰ ὑπηρετῶσι δὲ μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ δύνανται νὰ καταθέσωσι τὸ ἀντισήκωμα. Καὶ τίνος πλουσίου υἱὸς θὰ ὑπηρετήσῃ, διαθέσιμος ὤν;

§271ΠΕΤΑΛΑΣ. Καὶ θὰ ἀπολέσῃ τὸ Κράτος, ἐὰν δὲν ὑπηρετήσῃ ὁ υἱὸς τοῦ πλουσίου;

§272ΜΑΝΕΣΗΣ. Θὰ ἀπολέσῃ τὸν υἱὸν τοῦ πλουσίου. Καὶ πρέπει νὰ μάθητε, ὅτι ὅλαι αἱ τάξεις τοῦ λαοῦ μόνον ἐν τῷ στρατῷ ἐξομοιοῦνται, καὶ ὁ χωρικὸς Ἕλλην, μόνον ὅταν βλέπῃ τὰ τέκνα τῆς ἀνωτάτης τάξεως συνυπηρετοῦντα μετ’ αὐτοῦ καὶ συγκοιμώμενα μετ’ αὐτοῦ, τότε μόνον προθύμως καὶ ἀγογγύστως προσφέρει τὴν ὑπηρεσίαν του καὶ ὑπακούει εἰς τοὺς νόμους. Δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τὴν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν ὡς ὑπηρεσίαν τῶν μὴ ἐχόντων χρῆμα, ἀλλὰ πάντων τῶν Ἑλλήνων, διότι ἄλλως εἶναι μία ἔμμεσος κατάργησις τῆς γενικῆς στρατολογίας ἢ ἀπαλλαγὴ τῆς τάξεως τῶν πλουσίων. Ἐὰν τὸ Κράτος οἰκονομικῶς ἐβελτιοῦτο, ἐὰν ἠδύνατο νὰ κρατήσῃ ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ πᾶσαν τὴν δύναμιν, τὴν ἐκ τῆς ἀπογραφῆς ἀποῤῥέουσαν, πλὴν βεβαίως τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς εὐεργετικὰς ἐκείνας διατάξεις, τὰς ὁποίας ἁπανταχοῦ παρεδέχθησαν, τότε θὰ εἴχομεν τῷ ὄντι τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας εἶναι σύμφωνος μὲ τὰ ἁπανταχοῦ παραδεδεγμένα, ἀλλὰ σήμερον, ὅτε οἰκονομικῶς εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ νὰ θέσωμεν τοσαύτας ἀπαλλακτικὰς διατάξεις, βεβαίως ἐπηνέγκομεν ἓν τραῦμα εἰς τὴν γενικὴν στρατολογίαν. Διὰ τοῦ μέτρου ὅμως, τὸ ὁποῖον σήμερον προτείνεται, οὐ μόνον δὲν φέρομεν ἄνδρας, ὅπως ἀσκηθῶσι, καὶ τοὺς ὁποίους αὔριον θὰ δεχθῶμεν κατὰ τὴν πρόσκλησιν εἰς ἐπιστράτευσιν μετὰ μεγάλων ζημιῶν, ἀγυμνάστους ὄντας, ἀλλὰ καὶ θὰ δώσωμεν τὸ ἐνδόσιμον εἰς πάντας νὰ πιστεύσουν, ὅτι, παρακούοντες τοὺς νόμους τῆς πατρίδος καὶ ἐκπατριζόμενοι, δύνανται νὰ ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ὑποχρέωσιν ἀντὶ καταβολῆς μικρᾶς ποσότητος χρημάτων. Διὰ τοὺς λόγους τούτους εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ὕδρας. Ἔλαβον, Κύριοι, τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω καὶ τροπολογίαν τινὰ ὡς πρὸς τὸ 33 ἄρθρον, τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀνέπτυξα, ὅπως οἱ ἀπαλλασσόμενοι πλὴν τῶν ὀρφανῶν κτλ. κατὰ τὸ 33 ἄρθρον § αʹ, ἔχωσι δικαίωμα νὰ καταβάλλωσιν ὡς ἀντισήκωμα τὸ χρηματικὸν τίμημα ὄχι ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῆς αἰτήσεως περὶ ἀπαλλαγῆς, ἀλλὰ μέχρι 30 Σεπτεμβρίου. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένοντο ἄλλοτε καταχρήσεις διὰ τῆς μὴ καταθέσεως τοῦ χρηματικοῦ τιμήματος ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῆς αἰτήσεως περὶ ἀπαλλαγῆς, διότι οἱ ἀπαλλασσόμενοι δὲν ἀπέτινον τὸ ἀντισήκωμα βραδύτερον, καταδολιευόμενοι τὴν εὐεργετικὴν ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου, καὶ κρυπτόμενοι ὄπισθεν τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, ἐπειδή, λέγω, οἱ πολλοὶ ἀπέφευγον νὰ καταθέσωσι τὸ χρῆμα, ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἐπλήρωσαν καὶ ἀπηλλάγησαν, διὰ τοῦτο προσέθηκα διάταξιν, καθ’ ἣν ἡ μὴ κατάθεσις ἐντὸς τῆς ὡρισμένης προθεσμίας τοῦ χρηματικοῦ τιμήματος καθιστᾷ ἄκυρον τὴν περὶ ἀπαλλαγῆς πρότασιν τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου. Ὑποθέτω δέ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 33 τροπολογίαν ταύτην. Ὅταν δ’ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν χρειασθῇ, θέλω κάμει παρατηρήσεις.

§273Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ προσθήκη ἡ γενομένη εἰς τὸ ἄρθρον 33 θὰ συντελέσῃ κατά τι εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς, ἀλλ’ αὕτη θέλει ἀντισταθμισθῆ διὰ τῆς καταργήσεως τῆς περιπτώσεως τῆς εὐρύτητος τοῦ θώρακος, ἥτις περίπτωσις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς πολλὰ σχόλια κατὰ τὴν ἐφαρμογήν, ὡς ἐπίσης καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ μικροτέρου ἀναστήματος εἰς 1 μ. καὶ 54/00.

§274ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Πόσοι εἶναι αὐτοί;

§275Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ. Δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ.

§276ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἶναι περὶ τοὺς 450.

§277Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς γηραιοὺς ὑπαξιωματικούς, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ ἐξ Ὕδρας ἀξιότιμος Βουλευτής, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν ὅσα ἐκτίθενται εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου, δὲν πιστεύω διὰ μιᾶς νὰ γηράσουν οὗτοι καὶ νὰ κατασταθῶσιν ἄχρηστοι. Ἡ περὶ αὐτῶν διάταξις ἐτέθη κυρίως, διότι κατ’ ἔτος πλεῖστοι ὑπαξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ, τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ ἱππικοῦ, δίδουν ἐξετάσεις καὶ εἰσέρχονται εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἄλλοι λαμβάνουσι τὸ ἀπολυτήριόν των, μένει δὲ ὁ στρατὸς μὲ ἐλάχιστον ἀριθμὸν ὑπαξιωματικῶν. Ἐλήφθη λοιπὸν πρόνοια, ὅπως διατηρηθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεροι ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ δι’ αὐτὸ κατηρτίσθη τὸ δεύτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω.

§278ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ περιορίσω τὰς παρατηρήσεις, ἃς προτίθεμαι νὰ ἐπενέγκω ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων, μόνον ἐπὶ τοῦ πρώτου, τὸ μὲν ἵνα μὴ μακρηγορήσω εἰς προκεχωρηκυῖαν ὥραν τῆς συνεδριάσεως, τὸ δέ, διότι τὰ δύο ἕτερα νομοσχέδια, ἢ μᾶλλον τὸ περὶ ὑπαξιωματικῶν κυρίως, εἶναι τῶν εἰδικῶν γνώσεων τῶν κ. κ. στρατιωτικῶν συναδέλφων, πρὸς τοὺς ὁποίους βεβαίως δὲν προτίθεμαι νὰ συζητήσω, διότι ἀναγνωρίζω τὰς γνώμας των ὑπερτέρας τῶν ἐμῶν. Θὰ περιορίσω λοιπὸν τὸν λόγον μου μόνον ἐπὶ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, τοῦ ἀναγραφομένου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπὸ τὸν τίτλον «περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας». Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συστήσω ἐντεῦθεν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τὰς πρώτας συνεδρίας τῆς παρούσης πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὴν λῆψιν μέτρου τινός, τοιούτου, οἷον περιλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι ταύτην θεωρῶ μίαν τῶν κυριωτάτων διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, μέτρον οἷον περιλαμβάνεται ἐν τῇ διατάξει αὐτοῦ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 179 τοῦ κειμένου νόμου, διότι ἐθεώρουν τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου τούτου χρησιμωτάτην ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις, ὡς θὰ προσπαθήσω νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον ὑμῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εὑρίσκοντες ὄχι ἄτοπον, οὐδ’ ἐπιζήμιον, τὴν σύστασιν, ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς αὐτοὺς, εἶπον ἔκτοτε, ὅτι προὐτίθεντο νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ μέτρον, τοῦ ὁποίου τὴν νομοθέτησιν συνίστων, ἐφέτος δὲ εἶδον μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπεβλήθη. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς γνώμας τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. συναδέλφων, τὰς περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὸν στρατολογικὸν νόμον, δὲν ἔχω τι νὰ εἴπω, δὲν πρόκειται δὲ καὶ περὶ τούτου ἐνταῦθα. Ἐὰν συνεζητεῖτο ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, ὁ ὑποβληθεὶς, βεβαίως ἐν τῇ συζητήσει αὐτοῦ θὰ ἠκούοντο γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι θὰ διεφώτιζον τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ καταλληλοτέρου συστήματος, τοῦ προσήκοντος τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ. Ἀλλ’ ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὴν σχέσιν τοῦ ὀργανισμοῦ πρὸς τὸν στρατολογικὸν νόμον, δύναμαι νὰ εἴπω τοῦτο ἐν δυσὶ λέξεσι. Τὸ ζήτημα εἶναι ζήτημα χρημάτων. Ὁ ὀργανισμὸς, οἷος εἶναι εἰσηγμένος νῦν ἐν νομοσχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὀργανισμὸς, οἷον φαντάζεσθε αὐτὸν ἕκαστος κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐκτίμησιν τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ κυρίως κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις καὶ τοὺς πόθους τῆς καρδίας ὑπὸ πατριωτικὴν ἔποψιν, πρέπει νὰ ᾖναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ παρασκευάζῃ τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας ἐν μεγάλῳ καὶ ἐν βαθμῷ ἐπαρκοῦντι πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἐθνικῶν πόθων. Ἀλλὰ σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὸν σκληρὸν καὶ τὸν ἀπηνῆ κλοιὸν τῆς οἰκονομικῆς στενοχωρίας, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀτενίσωμεν οὔτε μετ’ ἐλαχίστης ἐλπίδος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν τοιούτων ἐπιθυμιῶν. Αἱ οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι τῆς χώρας δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν ὀργανισμὸν, οὔτε τὴν αὔξησιν τῆς ὑπὸ τὰ ὅπλα δυνάμεως τοῦ Κράτους εἰς βαθμὸν μεγαλείτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἔχομεν νῦν. Ὁ στρατολογικὸς νόμος, ὡς τροποποιεῖται διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου, εἶπον οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες, ἅπαντες στρατιωτικοὶ Βουλευταὶ, δὲν συνάδει πρὸς τὴν ὀργάνωσιν, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται ὁ ὑποβληθεὶς ὀργανισμός. Βεβαίως δὲν συνάδει· ἀλλὰ τοῦτο κυρίως — καὶ ἂν δὲν ἦναι ἐκπεφρασμένον οὔτε ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε εἰς τὰς προφορικὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦτο βεβαίως ὑπολανθάνει — τοῦτο ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὁ περιορισμὸς τῶν εἰς τὸν στρατὸν εἰσερχομένων ἐτησίως ἀνδρῶν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν πλείονας. Ἡ αὔξησις λοιπὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀπαλλαγῶν διὰ τῆς ἐπιφερομένης ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τροποποιήσεως τοῦ 33 ἄρθρου τοῦ κειμένου νόμου περὶ στρατολογίας, πλὴν τῆς ἐξυπηρετήσεως κοινωνικῶν τινων ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον παραχωρηθῆ ἐν τοῖς προηγουμένοις νόμοις, ἔχει καὶ τοῦτο, ὅτι ἀνακουφίζει χρηματικῶς τὴν χώραν διὰ τῆς προσελεύσεως ὀλιγωτέρων ἀνδρῶν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς καταβολῆς πλειόνων ἀντισηκωμάτων εἰς τὸ ταμεῖον. Σχεδὸν δὲν δύναταί τις νὰ ψέξῃ τινὰ τῶν εἰσαγομένων μεταῤῥυθμίσεων ἐν ταῖς διαφόροις παραγράφοις τοῦ τροποποιουμένου ἄρθρου 33 τοῦ κειμένου στρατολογικοῦ νόμου, διότι, καθ’ ἣν ἐλάβομεν ἀρχὴν, — πρέπει νὰ εἴπωμεν τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, καθαρὰ — καθ’ ἣν ἐλάβομεν ἀρχὴν, τῆς παροχῆς εὐκολιῶν εἰς διαφόρους κατηγορίας κοινωνικὰς, αἱ τροποποιήσεις αἱ εἰσαγόμεναι σήμερον εἶναι συμπληρωτικαὶ τοῦ δικαίου...

§279ΒΑΛΕΤΑΣ. Καὶ διὰ τὴν Κρήτην τίποτε;

§280ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἀνυπομονεῖτε, κύριε συνάδελφε! Καὶ περὶ αὐτῆς θὰ εἴπω τώρα... Δὲν ἔχω λόγον νὰ ἐπιμείνω περισσότερον εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 33. Ἡ δευτέρα ἐκ τῶν κυρίων διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἡ τροποποίησις τοῦ ἄρθρου 80 τοῦ κειμένου στρατολογικοῦ νόμου. Δι’ αὐτῆς εἰσάγεται, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξ Ὕδρας, ἡ ἀντικατάστασις ἐν ὅλῳ αὐτῆς τῷ μεγαλείῳ. Ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι εἰσάγεται ἡ ἀντικατάστασις. Ἡ φράσις τοῦ ἄρθρου εἶναι σαφὴς καὶ καθαρὰ (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς κληρωτοὺς τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς, τοὺς ὑποχρέους εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν καὶ τοὺς διαθεσίμους, νὰ ἀνταλλάσσωσι τὰς ἑαυτῶν ὑποχρεώσεις...» Ἐὰν κλῆται ὁ Α ὡς ὑπόχρεως εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν καὶ ὁ Β ὡς διαθέσιμος, τοῦτο εἶναι ζήτημα κλήρου καὶ ζήτημα τύχης, δὲν γνωρίζομεν δὲ, ἂν θὰ κληθῇ πάντοτε ὑπόχρεως εἰς διετῆ θητείαν ὁ πλούσιος, ὑπόχρεως δὲ εἰς ὑπηρεσίαν διαθεσίμου ὁ πτωχὸς, ὥστε νὰ ἐπιδράσῃ ἀμέσως τὸ ἀργύριον, νὰ ἀποφύγῃ ὁ πλούσιος τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ νὰ καταταχθῇ διὰ χρημάτων ὁ πτωχὸς, ὁ ἔχων ἀνάγκην τῶν χρημάτων τοῦ πλουσίου. Εἶναι ζήτημα κλήρου. Ἄλλως οἱ διαθέσιμοι, ὡς γνωρίζετε, ἀναλογοῦσιν εἷς ἐπὶ πέντε ὑποχρέων εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν. Ἐλαχίστη λοιπὸν εἶναι ἡ βλάβη, ἡ ἐκ τούτου ἐπερχομένη. Ἄλλως ἀκόμη, οἱ πένητες—διότι περὶ πενήτων ὁ λόγος συνήθως εἰς τὴν Ἑλλάδα—οἱ πένητες ἀποτελοῦσι τὰ 9/10 τοῦ πληθυσμοῦ, πένητες καὶ συγχρόνως τῆς γεωργικῆς καὶ τῆς ποιμενικῆς ἢ ὁπωσδήποτε τῆς ἀγροτικῆς τάξεως, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται κατὰ τὰ 9/10 νὰ πληρώσωσι τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ⅒ δὲ ἀποτελοῦσιν οἱ ἀστοὶ, ἢ ἐκεῖνοι, οἵτινες εὐχαριστότερον ἐπιδιώκουσι καὶ εὐκολώτερον δύνανται νὰ ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν διὰ τῆς καταβολῆς χρήματος εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην. Δὲν βλέπω λοιπὸν εἰσαγομένην τὴν ἀντικατάστασιν, διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁμιλεῖ ῥητῶς περὶ ὑποχρέων ὁπωσδήποτε, τῶν μὲν εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν, τῶν δὲ εἰς διαθέσιμον ὑπηρεσίαν. Ἄν, ἐπαναλαμβάνω, ὁ μὲν ἢ ὁ δὲ κατετάχθησαν εἰς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν κατηγορίαν, τοῦτο εἶναι ζήτημα κλήρου. Κανονισμός τις λοιπὸν συμπληρωτικὸς, ἂν θέλητε, τῶν τροποποιήσεων τῶν ἐπερχομένων διὰ τοῦ ἄρθρου 33 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ὁ κανονισμὸς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ μὲν ἀντὶ τοῦ δὲ, δὲν βλέπω, ὅτι εἰσάγει τὴν ἀντικατάστασιν, οὔτε ὅτι θέλει συνταράξει τὴν κειμένην τάξιν τῆς καθολικῆς στρατολογίας, ἀφοῦ, ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε ἐκ Θήρας, περὶ καθολικῆς στρατολογίας πλέον δὲν πρόκειται.

§281ΒΑΛΕΤΑΣ. Δὲν πρόκειται!

§282ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται ἤδη πρὸ πολλοῦ. Καὶ δὲν πρόκειται, ἀφ’ ἧς μεταβαλόντες τὸν ἀρχικὸν νόμον τοῦ 1887 ᾼΦΚΗʹ, ἐπηγάγομεν εἰς αὐτὸν διὰ τῶν μεταγενεστέρων νόμων τόσας μεταβολάς, ἀνοίξαντες τόσας θύρας, ὅσας περιέχουσιν οὗτοι, οἱ ἔκτοτε ψηφισθέντες ἐνταῦθα νόμοι (ἀναγινώσκει): «ᾼΦΟΑʹ καὶ ᾼΦΠΑʹ τοῦ 1887, ᾼΧϞΕʹ τοῦ 1889, ᾼΩΖʹ τοῦ 1890, ᾼϠΕʹ καὶ ᾼϠΜΓʹ τοῦ 1891, ͵ΒΙϚʹ τοῦ 1892 καὶ ͵ΒΣΛΖʹ τοῦ 1894». Εἰσηγάγομεν λοιπὸν δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν νόμων ἐλαφρύνσεις καὶ διεκφυγὰς, ὥστε νομίζω...

§283ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Καὶ ἐπὶ ταμιευτικῷ σκοπῷ, διὰ νὰ λαμβάνῃ χρήματα τὸ Κράτος.

§284ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· θ’ ἀναπτύξω περαιτέρω καὶ τοῦτο... Εἰσηγάγομεν, ἔλεγον, τόσας τροποποιήσεις εἰς τὸν ἀρχικὸν νόμον περὶ καθολικῆς στρατολογίας, οἷος ἦτο ὁ νόμος ᾼΦΚΗʹ τοῦ 1887, ὥστε νομίζω, ὅτι ὁ κείμενος στρατολογικὸς νόμος δὲν δικαιοῦται πλέον νὰ ἀποκαλῇ ἑαυτὸν νόμον «περὶ καθολικῆς στρατολογίας». Ἀλλὰ σχετικώτατον πρὸς ὅ,τι εἶπον αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι καὶ τὸ διὰ τοῦ ἄρθρου 179, ὡς τροποποιεῖται διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, διατασσόμενον. Δὲν γνωρίζω, κ. συνάδελφε ἐκ Τριχωνίας, ἂν δὲν νομίζητε καὶ ὑμεῖς, ὅτι εἰς πάντα ἐξ ἡμῶν εἶναι εὔκολον νὰ εἴπῃ τοὺς ὡραίους λόγους, τοὺς ὁποίους ὑμεῖς εἴπετε πρὸ μικροῦ ἐντεῦθεν καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως τιμῶσιν ὑμᾶς, καὶ διὰ τὸν στρατιωτικὸν χαρακτῆρα, ὃν λίαν ἐπαξίως φέρετε, καὶ διὰ τὴν ἀτομικὴν ἰδιότητα καὶ ἀξίαν ὑμῶν, τοὺς ὡραίους ἐκείνους λόγους περὶ τῶν πατριωτικῶν αἰσθημάτων, περὶ τῆς δῆθεν ἀναισθησίας τῶν ἐκπατρισθέντων κτλ. κλπ. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ἀρνηθῆτε καὶ εἰς ἐμὲ, ἕνα ἐκ τῶν ἐλαχίστων ὑμετέρων συναδέλφων, ὅτι δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω τοὺς λόγους τούτους, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ τάπητος, ἐπὶ τῆς σανίδος ταύτης τοῦ βήματος, καὶ νὰ τὸ συζητήσωμεν ἐπὶ τὸ πρακτικώτερον καὶ ἐπὶ τὸ πραγματικώτερον. «Τί θὰ τοὺς κάμητε αὐτοὺς,—ἐλέγετε πρὸ μικροῦ ἐρωτῶντες—καὶ ἂν ἔλθωσιν ὡς ἐθελονταὶ ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης νὰ καταταχθῶσι πρὸς ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος;» Καὶ προσεθέσατε: «Τί θὰ κάμητε τοὺς ἀγυμνάστους αὐτοὺς, καὶ εἰς τί θὰ χρησιμεύσωσι, κατατασσόμενοι εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ;» Ἀπαντῶ: Ὅ,τι θὰ κάμητε καὶ 100 ἕως 120 χιλιάδας ἐφέδρων, τοὺς ὁποίους ἐγυμνάσατε ἐπὶ τρεῖς μῆνας καὶ τοὺς ὁποίους ἐκλαμβάνομεν, ἔχοντες αὐτοὺς εἰς τὰ στελέχη τῆς ἐφεδρείας, ὡς στρατιώτας ἱκανοὺς νὰ λάβωσι τὸ ὅπλον καὶ ὑπερασπίσωσι τὴν πατρίδα. Ἔλεγεν ἄλλοτε ὁ πρώην Βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὅτε ὁ νῦν ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰσήγαγε τὸν νόμον περὶ ἀναβολῆς τῆς κατατάξεως τῶν διαθεσίμων κατὰ τὸ 1891, ἔλεγεν, ἀπολογούμενος εἰς τὴν κατηγορίαν, ὅτι δὲν ἔχομεν στρατὸν, ὡς αὐτὸς εἶχε φέρει τότε τὰ πράγματα τοῦ στρατοῦ: «Δὲν ἔχομεν στρατὸν, ἀλλ’ ἔχομεν ἐφεδρείαν». Καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὴν τιμὴν, καθήμενος εἰς τὸ ἄνω μέρος τῆς αἰθούσης, τότε νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται λόγος περὶ ἐφεδρείας, οὔτε πρέπει νὰ κατατάσσῃ τοὺς ἐφέδρους καὶ νὰ ὑπολογίζῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν συνδρομὴν τῶν τοιούτων, τῶν τριμήνως γυμνασθέντων,—ἂν ὑμεῖς, ὡς στρατιωτικός, παραδέχησθε ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ γύμνασις ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν. «Ἔπρεπε νὰ φέρωμεν αὐτοὺς νὰ ὑπηρετήσωσι τοὐλάχιστον ἐπὶ ἓν ἔτος», εἴπετε, ὡς νομίζω, «καὶ νὰ χαρίσωμεν εἰς αὐτοὺς τὸ ἕτερον ἔτος, ἀλλὰ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ νὰ μὴ λείψωσιν οὔτε μίαν ἡμέραν ἐκ τοῦ στρατῶνος». Εἰς ὑμᾶς προσήκει νὰ εἴπητε τοῦτο, εἰς ὑμᾶς, ἐπαναλαμβάνω, ἐπιβάλλεται νὰ εἴπητε τοῦτο, καὶ διὰ τὸν ἀτομικὸν χαρακτῆρα καὶ διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἰδιότητα ὑμῶν. Ἀλλὰ ἐρωτῶ ὑμᾶς,—ἐπειδὴ δ’ ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἔχωμεν τριάκοντα δύο στρατιωτικοὺς συναδέλφους ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ,—ἐρωτῶ ὅλους νὰ μοὶ εἴπωσιν, ἐὰν ὑπηρέτησαν οἱ κληρωτοὶ, οἱ ὑπηρετοῦντες ἤδη, οἱ ἐκτίοντες τὴν διετῆ ὑποχρέωσιν, ὄχι ἐπὶ τὰ δύο ἔτη, ὄχι ἐπὶ ἓν ἔτος ὁλόκληρον, ἀλλὰ ἐπὶ τρεῖς κἂν ἐν ὅλῳ μῆνας ἐν τῷ στρατῷ κατὰ τὸ διάστημα τῆς διετίας. Κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, περὶ τὰ τέλη τοῦ Ὀκτωβρίου 1895, ἐξέδωκεν ἐγκύκλιον διαταγὴν, ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τῆς ἀνάγκης,— ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ νῦν, ἀναλαβὼν τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εὗρε κατάστασιν καθεστηκυῖαν πρὸ ἑαυτοῦ καὶ ὤφειλε πρὸς τὴν κατάστασιν ταύτην νὰ συμμορφωθῇ—ἐξέδωκε περὶ τὰ τέλη Ὀκτωβρίου 1895 ἐγκύκλιον, ἧς ἔχω γνῶσιν, πρὸς ἁπάσας τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς, ἐν ᾗ ἔγραφε περίπου: «Παραγγέλλεσθε νὰ ἐπισπεύσητε τὴν ἐκγύμνασιν τῶν ἀνδρῶν τῆς ἐφετεινῆς ἀπογραφῆς, τῶν καταταχθέντων τῇ 1 Ὀκτωβρίου, ἵνα ἀναλάβωσι τὰς ὑπηρεσίας καὶ τὰς φρουρὰς τῶν πόλεων, ἐν αἷς ὑπηρετοῦσιν, ἵνα οἱ τῆς παρελθούσης ἀπογραφῆς μετατεθῶσιν εἰς τὴν χωροφυλακὴν καὶ ἐκτελῶσι τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας»... Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν;

§285Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§286ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς βεβαιοῖ τὸ λεχθέν.

§287ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἡ μετάθεσις δὲν κωλύει τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν.

§288ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ μηνιαίαν ὑπηρεσίαν, κύριοι συνάδελφοι, ἐγκαταλείπουσιν οἱ κληρωτοὶ τὸν στρατῶνα, ἐγκαταλείποντες καὶ τὴν συστηματικὴν τοὐλάχιστον, κύριε ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφε, ἐκπαίδευσιν, καὶ ἐάν ποτε μένῃ καιρὸς ἐκ τῆς συνεχοῦς ὑπηρεσίας—καὶ γνωρίζομεν ὅτι δὲν μένει καιρός, διότι ἐπὶ 2 ἢ 3 καὶ 4 ἡμερονύκτια κοιμῶνται μετὰ τῶν ὑποδημάτων, μὴ εὐκαιροῦντες,—καὶ ἐάν ποτε μένωσιν εἰς τὸν στρατῶνα καὶ ὑποτεθῇ ὅτι ἐκτελοῦσι γυμνάσια, ἀφαιρέσατε, παρακαλῶ, ἐκ τοῦ ὅλου διαθεσίμου ἀριθμοῦ τῶν ἐκτελούντων ὑπηρεσίαν στρατιωτῶν περὶ τοὺς 2,000 ὑπηρέτας καὶ γραφεῖς... Ἢ δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι δὲν διέρχονται τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου των ὡς ὑπηρέται;

§289ΚΡΙΤΣΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι, τὸ ἑνδέκατον ἔτος ἤδη διατρέχων ὡς ἀξιωματικός, οὐδέποτε ἀπέκτησα ὑπηρέτην. Αὐτὸ εἶναι μία ἰδέα κακῶς πιστευομένη. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι...

§290Ι. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἕκαστος ἀξιωματικὸς ἔχει καὶ ὑπηρέτην τῆς ὑπηρετρίας του (γέλωτες).

§291ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν ἐκλαμβάνηται ὡς πρέπει νὰ ἐκλαμβάνηται, ὅταν τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα δὲν κρατῇ, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν κατειργάσθησαν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὰ σήμερον ὑποβαλλόμενα, ἢ τὰ ἄλλοτε ὑποβληθέντα, ἀλλὰ διὰ λόγους ἄλλους, τοὺς ὁποίους δὲν εἶναι καιρὸς τώρα νὰ ἐκθέσωμεν ἐντεῦθεν, καὶ ἂν ὑπηρέτησαν ὀλιγώτερον καιρὸν ὡς ὑπηρέται, ἢ ἂν ἔμενον, καταρχόμενοι τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως αὐτῶν, ἐπὶ μακρότερον χρόνον εἰς τὸν στρατῶνα περὶ τὴν ἐξάσκησιν, παρὰ τὸν ἕνα μῆνα, τὸν ὁποῖον διήνυσαν φέτος, δὲν θὰ εἴπωμεν ὅτι ἦτο δυνατὸν—καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν — νὰ ἔχωσι στρατιωτικὴν μόρφωσιν, ὁποίαν ἐννοεῖτε, καὶ πρέπει νὰ ἐννοῆτε, ὑμεῖς οἱ στρατιωτικοὶ πρὸ πάντων, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ ὅλοι ἡμεῖς. Ἀλλὰ... «ἐξεπατρίσθησαν»!... «καὶ ἐξεπατρίσθησαν, διὰ νὰ ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν»!! Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, Κύριοι. Ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου, ἐκ τῶν συνεπαρχιωτῶν μου τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, εὑρίσκονται κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν Ἀμερικὴν 800 ἄνδρες. Αὔριον τὴν πρωΐαν ἀναχωροῦσιν ἕτεροι 16. Δὲν ἀναχωροῦσιν οὗτοι διὰ νὰ ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν, διότι οἱ δέκα τούτων ἤδη διήνυσαν τὴν στρατιωτικήν των ὑπηρεσίαν, ἄγοντες ἡλικίαν 22, 25, 28 καὶ 30 ἐτῶν, οἱ δὲ λοιποὶ εἶναι ἡλικίας κατωτέρας τῶν 16 ἐτῶν. Οὐδεὶς τούτων ἐκπατρίζεται ἀπὸ τοῦ 16 ἔτους διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν στρατιωτικήν,—διότι θὰ ἠδύνατο καὶ εἰς τὰς παραμονὰς τῆς κατατάξεώς του εἰς τὸν στρατὸν νὰ φύγῃ—ἐκπατρίζεται, διότι ἄγει αὐτὸν καὶ ὠθεῖ ἐκεῖ τὸ ἀποδημητικὸν πνεῦμα τοῦ Ἕλληνος, οἰκονομικὴ δυσχέρεια οἴκοι κλπ.

§292ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν τὸ εἶπε κανεὶς αὐτό.

§293ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω, οὔτε φρονῶ, ὅτι ἕνεκα τῆς πιέσεως τῶν φόρων ἀναγκάζονται νὰ ἐκπατρίζωνται. Ὄχι. Ἀποδημητικὸν πνεῦμα. Εἷς Λακεδαιμόνιος πρὸ 15 ἐτῶν ἐκ τυχαίας τινὸς περιστάσεως ἐῤῥίφθη εἰς τὰς ἐκεῖθεν τοῦ Ἀτλαντικοῦ Ὠκεανοῦ ἀκτὰς καὶ εὑρέθη εἰς τὴν Ἀμερικήν· ἔμεινεν ἐκεῖ· νοήμων ἄνθρωπος, δραστήριος, ἐκέρδησε χρήματα· μετά τινα καιρὸν ἐπανῆλθεν εἰς τὸν τόπον του, εἰς τὸν δῆμον Θεραπνῶν τῆς Λακεδαίμονος, καὶ ἀνήγγειλεν ὅτι «εἰς τὴν Ἀμερικὴν τὸ χρῆμα τρέχει εἰς τοὺς δρόμους», κατὰ τὴν κοινὴν ἔκφρασιν. Κατ’ ἀρχὰς οὐδεὶς ἐπίστευεν αὐτῷ· ἀλλὰ ὅταν εἶδον οἱ συγχώριοι αὐτοῦ ὅτι εἶχε καὶ ὅτι ἐξώδευεν ἄφθονα, ἔδωσαν προσοχήν. Μετ’ ὀλίγον ἠκολούθησαν αὐτὸν, ἐπανελθόντα εἰς Ἀμερικὴν, 2 ἢ 3 συγγενεῖς του· μετὰ δύο ἔτη γράφουσιν ἐκεῖνοι ἐκεῖθεν: «Ἐδῶ ὑπάρχει χρῆμα!» Ἔτρεξαν τότε καὶ ἄλλοι, ἔχοντες, ὡς ἔχομεν ὅλοι, τὸ ἀποδημητικὸν πνεῦμα, εὑρίσκοντες τὴν εὐκαιρίαν ὅτι θέλουσι τύχει τῆς συνδρομῆς καὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν ἤδη προϋπαρχόντων ἐκεῖ, ἔχοντες τὴν ἐλπίδα τοῦ κέρδους· ἐῤῥίφθησαν ἐκεῖ, καὶ ἐῤῥίφθησαν ἀκατάσχετοι πρὸς ἐργασίαν. Ἄλλως ἔπρεπε νὰ ἐκτιμηθῇ, καὶ λυποῦμαι διότι ποτὲ δὲν ἐξετιμήθη τὸ γενόμενον ἐν τῇ ἀποδημίᾳ ταύτῃ, διότι αἱ Κυβερνήσεις ποτὲ δὲν ἔλαβον......

§294Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἀναχωροῦσιν ἐκ κερδοσκοπίας. Οὐδεὶς ἀναχωρεῖ διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει. Ἐκ Λακεδαίμονος ἔχουσιν ἀναχωρήσει περὶ τὰς 2,000. Ὁ πρῶτος, τὸν ὁποῖον εἴπετε, ὀνομάζεται Τσάκωνας, σήμερον δ’ ἐν Ἀμερικῇ ὀνομάζεται Κολόμβος ἀπὸ ὅλους τοὺς Λακεδαιμονίους. Εἷς Φαρμάκης, πέρυσιν ἐλθὼν, ἔφερε περὶ τὰς 50,000 δραχμῶν· δύο ἄλλοι, Ἀγγελέτοι, ἔφεραν περὶ τὰς 80 ἢ 100 χιλιάδας· κανεὶς δὲ δὲν ἐκέρδησεν ὀλιγώτερον τῶν 15,000, διαμείνας ἐκεῖ 2 ἕως 3 ἔτη.

§295ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς ἐπαρχίας τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος κ. συναδέλφου ἀποδημεῖ ὁ μέγιστος ἀριθμὸς Ἑλλήνων εἰς Ἀμερικήν· περὶ τὰς 2,000, νομίζω, ἢ ὑπὲρ τὰς 2,000 ἐκ τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος· ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ὑπὲρ τοὺς 800. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι μεταβαίνουσιν ἐκεῖ ἐπ’ ἐλπίδι κέρδους. Οὐδεὶς, ἢ τὸ πολὺ ἴσως 2 ἢ 3 ἐπὶ ἑκατὸν ἐσκέφθησαν νὰ συνδυάσωσι πρὸς τὴν ἀποδημίαν ταύτην καὶ τὴν ἀποφυγὴν τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως· καὶ δὲν τὸ ἀποκρύπτω· ἴσως εὑρέθησάν τινες.

§296Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Οὐδείς.

§297ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κυριώτατα ὅμως ἐκ τοῦ ἄλλου σκοποῦ, τῆς κερδοσκοπίας, ἀποδημοῦσιν. Ἀλλὰ δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν καὶ ὑμεῖς, καθὼς καὶ ἄλλοι, ὡς ἐλπίζω, στρατιωτικοί τε καὶ μὴ, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ Γερμανίᾳ τὸ ἀποδημητικὸν πνεῦμα ὑποτρέφεται κυριώτατα ἕνεκα τῆς ἰδέας αὐτῆς, ἕνεκα τῆς φυγοστρατείας; ἐν αὐτῇ τῇ Γερμανίᾳ, ἥτις δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ στρατιωτικώτατον πάντων τῶν Κρατῶν τοῦ κόσμου, τοὐλάχιστον σήμερον...

§298ΜΑΝΕΣΗΣ. Δὲν ἐξαιροῦνται ὅμως ἐκεῖ τῆς ὑποχρεώσεως.

§299ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι, καὶ ἄν τις τῶν ἡμετέρων ἔφυγεν, ἵνα ἀποφύγῃ τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν, τοῦτο εἶναι ἀνθρώπινον. Ἡ στρατιωτικὴ ὑποχρέωσις εἶναι βαρεῖα, ἡ στρατιωτικὴ ὑποχρέωσις θεωρεῖται... δὲν ἔχει τι, μὲ τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ συγκριθῇ ἐκ τῶν ἄλλων κοινωνικῶν ὑποχρεώσεων· τοσοῦτον βαρεῖα θεωρεῖται, καὶ μάλιστα ὅταν—εἴδετε—ὅλοι θέλωμεν νὰ κανονίζωμεν τὰ κοινὰ καὶ ὅλοι θέλωμεν νὰ ἔχωμεν τὴν βαρύνουσαν ψῆφον ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, καὶ μάλιστα ὅταν τόσον προχείρως λέγῃ ἕκαστος κληρωτός: «Δὲν ἔχομεν πόλεμον! πρὸς τί νὰ καταταχθῶ; Κάμετε πόλεμον, καὶ προσέρχομαι ἀμέσως».

§300ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον δὲν ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ· ἀφορᾷ καὶ τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Δὲν νομίζετε ὅτι ψηφίζοντες τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐνθαῤῥύνομεν τὰς λιποταξίας καὶ καθυστερήσεις εἰς τὸ μέλλον, καὶ ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι αὐτὸ νὰ ἀποφύγωμεν;

§301ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀφορᾷ κυριώτατα τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, καὶ δὴ τοὺς ἐν Ἀμερικῇ.

§302ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Διατὶ τοὺς ἐν Ἀμερικῇ;

§303ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. «Κυριώτατα» αὐτοὺς, εἶπον.

§304Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ εἶναι περισσότεροι.

§305ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Ἑλλάδι οἱ καθυστεροῦντες ἐνταῦθα ἐκ παλαιῶν ἀπογραφῶν συλλαμβάνονται τακτικῶς, διότι τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα εὑρίσκονται ἐν πλήρει λειτουργίᾳ, δύναταί τις δὲ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν στρατολογικῶν γραφείων ἐν Ἑλλάδι εἶναι μία τῶν κάλλιον λειτουργουσῶν ἀπέναντι ἄλλων...

§306ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄριστα.

§307ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄριστα, ὁμολογουμένως... Πρόκειται λοιπὸν περὶ τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, τῶν ὁποίων τὸ πλεῖστον μέρος μένει ἐν Ἀμερικῇ,—ἐν Ρωσσίᾳ, Ρωμουνίᾳ, Βουλγαρίᾳ καὶ ἐν ἄλλαις χώραις ὀλιγώτεροι εὐτυχῶς.

§308ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ εἴπητε, πόσοι εἶναι οἱ ἀνυπότακτοι καθυστεροῦντες;

§309ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον μάθει, ὅτι ἀνέρχονται κατὰ πᾶσαν πιθανότητα εἰς 18 μέχρις 20 χιλιάδων. Ἔλεγον περὶ τῶν εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἀποδημήσαντων Ἑλλήνων—καὶ θὰ ἐπικαλεσθῶ ἐνταῦθα ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν· πρόκειται περὶ 12 ἕως 14 χιλιάδων Ἑλλήνων, οἵτινες ἀποδημοῦσιν εἰς τὴν Ἀμερικὴν, κατ’ ἀκριβεῖς πληροφορίας μου. Δὲν ἠξεύρω διατὶ τοὺς μεταναστεύοντας εἰς τὴν Ρωμουνίαν, εἰς τὴν Ρωσσίαν, εἰς τὰ βάθη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τοὺς ἀλλαχόσε ἐκπατριζομένους ὁριστικῶς, τοὺς ἐκρωμουνιζομένους καὶ ἐκρωσσιζομένους, ποτὲ δὲν εἶδον νὰ συλλογισθῇ τις, ποτὲ, ὡς συλλογίζονται καὶ ὁ τύπος καὶ ἡ κοινωνία καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀκόμη, ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πρὸς αὐτοὺς ἀκηδίας, τοὺς ἐν Ἀμερικῇ. Τοὺς ἐν Ἀμερικῇ μετανάστας συνοδεύει μία ἀποτροπίασις, μία κατάρα.

§310Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Διότι ἡ ἀποδημία αὐτῶν γίνεται ὁμαδόν.

§311ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν εἶδα ποτὲ νὰ ἀναγραφῇ ἡ εἴδησις τῆς εἰς Ἀμερικὴν μεταναστεύσεως, χωρὶς νὰ συνοδευθῇ διὰ τῆς λέξεως «ἀπονενοημένον». Καὶ δὲν ἔλαβον ποτὲ τὸν κόπον νὰ ἐρωτήσωσι, τί ποιοῦσιν ἐκεῖ διαμένοντες οἱ μετανάσται· δὲν ἔλαβον τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λαμβάνωσι περὶ τοῦ πληθυσμοῦ μιᾶς ὁλοκλήρου Ἑλληνικῆς ἐπαρχίας, τετραπλασίας βεβαίως τὸν πληθυσμὸν ἐκείνης, ἡ ὁποία σᾶς ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ σᾶς στείλῃ ἀντιπρόσωπον, κύριε ἀντιπρόσωπε ἐκ Παξῶν· οὐδεὶς δὲ μεριμνᾷ περὶ αὐτῶν... Λοιπὸν ἀναχωροῦσι, λέγετε, καθ’ ὁμάδας, ἐκ 30–40, καθ’ ὁμάδας ἐξ 70 καὶ 100, καθ’ ὁμάδας ἐξ 120 ἢ 220· ἀλλὰ καὶ ἐπανέρχονται καθ’ ὁμάδας. «Δὲν μένουσιν ὅμως ἐδῶ, νὰ ἐργασθῶσι! Πῶς δὲν μένουσιν ἐν Θεσσαλίᾳ;» Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάγωσιν ἐκεῖ ἄνθρωποι ἐστερημένοι πάντων, πλὴν μιᾶς ἀξίνης, οὔτε εἶναι αὐτοὶ προωρισμένοι νὰ σκεφθῶσι περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ. Πότε ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις περὶ γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ, περὶ εἰσαγωγῆς νέου κτηνοτροφικοῦ συστήματος, περὶ φυτείας, περὶ εἰσαγωγῆς νέων ἔργων, περὶ ἀνακουφίσεως τῆς γεωργίας διὰ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ τρόπου, ὥστε νὰ προσελκυσθῶσι καὶ νὰ μείνωσι περισσότερον εὐχαριστημένοι; καὶ νὰ μείνωσι δι’ ὅλα αὐτὰ ὑφιστάμενοι τὴν ἀνήκεστον πληγὴν τῆς τοκογλυφίας; «Ἀλλ’ εἰς τὴν Θεσσαλίαν σπανίζουσι χεῖρες». Ἀξιότιμος συνάδελφος εἶχεν ἐρωτήσει, καὶ ἐγὼ εἶχον δὶς καὶ τρὶς ἐρωτήσει τὴν Κυβέρνησιν, ποῖα μέτρα ἔλαβεν ὑπὲρ τῶν Καυκασίων Ἑλλήνων, οἵτινες ἐζήτουν παρὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος τόπον ἐγκαταστάσεως ἐν αὐτῇ...

§312Θ. ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἐν Θεσσαλίᾳ δὲν ὑπάρχει χῶρος γῆς διαθέσιμος δι’ οὐδένα, διότι ἡ γῆ ἐκεῖ ἀνήκει εἰς ὀλίγους ἰδιοκτήτας.

§313Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ ἰδιοκτῆται θέλουν νὰ τοὺς δεχθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ τοὺς δεχθοῦν, εἶναι οἱ χωρικοί.

§314ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε εἶναι σχεδὸν περιττὸν νὰ εἴπω ὅ,τι προετιθέμην νὰ εἴπω περαιτέρω περὶ τῆς ἀθλίας τύχης τῶν ἀπεσταλμένων τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Καυκασίων· λέγω μόνον, ὅτι δύο ἐξ αὐτῶν τῶν Καυκασίων, πλούσιοι ὄντες πρότερον, κατήντησαν πένητες, μέχρι τοῦ ἀπελπιστικοῦ βαθμοῦ νὰ τρέφωνται ἐν τῷ προαυλίῳ τῆς ἀστυνομίας διὰ τῆς ἐλεημοσύνης τῶν ἀστυφυλάκων! Ἰδοὺ τί κάμνομεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠτένισαν εἰς τὴν Θεσσαλίαν! Διὰ τοῦτο καὶ οἱ συμπολῖταί μου μεταβαίνουσιν εἰς τὴν Ἀμερικήν, καὶ ἐκεῖ κερδίζουσιν. Ἐνῷ ὁ Ἕλλην γεωργὸς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐτησίαν πρόσοδον ἀνωτέραν τῶν 500 δραχμῶν κατὰ μέσον ὅρον, ὁ ποιμὴν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πρόσοδον ἀνωτέραν τῶν 200 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἐκεῖνοι ἐκεῖ ἔχουσι πρόσοδον χιλίων δραχμῶν καὶ δύο χιλιάδων καὶ τριῶν καὶ τεσσάρων καὶ πέντε καὶ ἕξ χιλιάδων ἐτησίως. Τὸ δὲ χρῆμα αὐτὸ ὅλον στέλλεται σωρηδὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Περὶ τὰ 2,000,000 δραχμαὶ εἰσῆλθον εἰς τὴν Λακεδαίμονα τὸ παρελθὸν ἔτος· οἱ δὲ ἄνθρωποι ἐπανέρχονται εἰς τὴν πατρίδα των· ὀκτὼ τοῖς ἑκατὸν ἐξ αὐτῶν μένουσιν ἐν Ἀμερικῇ, οἱ μικρότεροι τὴν ἡλικίαν, αὐτοὶ δὲν ἐπανέρχονται, οἱ ἄλλοι ἐπανέρχονται πάντες. Δὲν φεύγουσι, λοιπόν, κύριε Μάνεση, ἐκπατριζόμενοι, δὲν φεύγουσιν ἐπίτηδες, διὰ ν’ ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, φεύγουσι, διότι ἄγει αὐτοὺς τὸ ἀποδημητικὸν πνεῦμα. Τώρα εὑρίσκουσι τὸ πρᾶγμα βαρύ, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγνώσω ἐντεῦθεν ἐπιστολάς, διὰ νὰ πείσω ὑμᾶς, πῶς τὸ εὑρίσκουσι βαρύ, μετὰ πάροδον 15 ἐτῶν, νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα των καὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς στρατιῶται, ἄγοντες ἡλικίαν 32 καὶ 35 ἐτῶν, καὶ ἕνεκα τούτου ἀποφασίζουσι νὰ μὴ ἐπανέλθωσι. Νομίζετε ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ ἀπολέσωμεν 20 χιλιάδας συμπολίτας, ἀνθρώπους ἀναπτυχθέντας ἤδη εἰς τὴν ξένην, ἰδόντας κοινωνίας προηγμένας εἰς πολιτισμόν, τὸν ὁποῖον δύνανται μετὰ τοῦ χρυσίου των νὰ μεταφέρωσι καὶ εἰς τὴν πατρίδα των;...

§315Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζετε ὅτι εἶναι ἀνάγκη ὑπεραπολογίας τῶν ἀποδημούντων; Αὐτὸ συμβαίνει ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ χρόνων ἀρχαιοτάτων.

§316ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς... Λοιπόν, διὰ νὰ σώσωμεν αὐτούς, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἐπανέλθωσιν, ὁ στρατολογικὸς νόμος ἂς σιγήσῃ διὰ μίαν στιγμήν, χωρὶς νὰ γείνῃ πάγιον τὸ μέτρον διὰ τὸ μέλλον. Λαμβάνεται, Κύριοι, σήμερον τὸ μέτρον ἅπαξ, μετὰ μίαν εἰκοσαετίαν.

§317ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἄλλοτε δὲν εἶχεν ἔλθει τὸ θέμα τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐπερωτήσεως;

§318ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν δι’ αὐτοῦ. Ἐκτὸς ὅμως τούτων τῶν λόγων, ἔρχεται καὶ ὁ ταμιευτικὸς λόγος τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν καταβάλῃ ἕκαστος ἐξ αὐτῶν χιλίας δραχμὰς περίπου, ἑκάστη χιλιὰς καθυστερούντων κληρωτῶν φέρει ἓν ἑκατομμύριον· ἂν δὲ προσέλθωσιν αἱ 20 χιλιάδες, ἔχετε 20 ἑκατομμύρια· ἀλλὰ ἐὰν ἔλθουν αἱ ὀκτὼ χιλιάδες, πρόκειται περὶ ὀκτὼ ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσρεύσωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐκτὸς τούτου πρόκειται ὠφέλεια ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομίας κοινωνικῆς· Θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν καὶ εἰς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου ταμείου. Διὰ τοιούτους λόγους καὶ ὑπὸ τοιαύτας ἐπόψεις συνηγορῶ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶν τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ ἀνενδοιάστως εἰς τὴν παραδοχὴν καὶ ἐπιψήφισιν αὐτοῦ.

§319ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἀποβλέπω εἰς τὸ νὰ φέρω προσκόμματα εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους ἀντιπροσώπους τῶν ἀπελθόντων εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἐγὼ ὡμίλησα κατ’ ἀρχὴν περὶ τῶν ἀποφευγόντων τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν, ἐξήγησα δὲ ἐκτενῶς τοὺς λόγους, δι’ οὓς εὑρίσκω, ὅτι εἶναι τοῦτο καταστρεπτικόν, ἂν νομοθετηθῇ, διότι εἶναι φόβος μήπως καταντήσῃ νομοθεσία παγία. Ἀλλὰ καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν τὸ λεγόμενον, ὅτι οὗτοι, διὰ νὰ μὴ ἐκτελέσωσι τὴν στρατιωτικὴν αὑτῶν ὑποχρέωσιν, δὲν θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν πατρίδα. Αὐτὸ δὲν ἐνόησα. Μολονότι ἔχω ἄπειρον ὑπόληψιν εἰς τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον καὶ τρέφω ζωηρὰν συμπάθειαν πρὸς αὐτὸν, διότι ὀλίγιστοι ἐκ τῶν πολιτικῶν συναδέλφων καταγίνονται, ὡς αὐτὸς, εἰς τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, καὶ ἂν τὴν αὐτὴν προθυμίαν εἶχον πάντες, ὁ στρατὸς θὰ εἶχε μέγα κέρδος, διότι μετὰ μείζονος ἐνδιαφέροντος θὰ ἐξητάζοντο τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα ἐν τῇ Βουλῇ, ἐν τούτοις νομίζω καλὸν νὰ συγκατατεθῇ ἡ Βουλή, καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ οἱ ἄλλοι ἀντιπρόσωποι νὰ συγκατατεθῶσι, νὰ μὴ παραδεχθῶμεν τὸ ἄρθρον, διότι τότε θὰ ἀναγκάσωμεν καὶ τοὺς ἐκπατρισθέντας νὰ ἴδωσι πάλιν τὰς οἰκογενείας των. Ἄλλως δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν καθυστερούντων ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν τοῦ ἔτους τοῦ 1894· διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαιρέσητε τοὺς ἀπελθόντας εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, νὰ ὑποχρεώσητε δὲ νὰ ὑπηρετήσωσιν μόνους τοὺς ἐν τῇ ἡμεδαπῇ; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἐπιβλαβὴς καὶ ὡς πρὸς τὴν στρατολογίαν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐνθάῤῥυνσιν τῆς φυγοστρατείας, τὴν ὁποίαν θὰ ἐντείνωμεν εἰς τὸ μέλλον, ψηφίζοντες τοιοῦτον νόμον.

§320ΧΡ. ΒΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§321ΒΑΛΕΤΑΣ. Οὐδὲν ἀληθέστερον ἢ ὅτι ὁ τόπος ἡμῶν εἶναι ὁ τόπος τῶν ἐκπλήξεων. Ἀπόψε συζητεῖται νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου διατάξεις ὁλόκληροι, διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ περίφρασιν, εἶναι δημοκοπικαί. Καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ συνήθως αἱ Κυβερνήσεις ἀντιστρατεύονται πρὸς τοιαύτας ἀξιώσεις τῶν Ἀντιπολιτεύσεων· καὶ ὑποστηρίζεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπὸ ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ὅλοι ἠλπίζομεν, ὅτι μιᾷ φωνῇ ἤθελον ἐγερθῆ πάντες καὶ καταδικάσει τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι πλήρης παραλυσία τοῦ στρατοῦ! Ἑτέρα ἔκπληξις δι’ ἐμὲ ἦτο, ὅταν εἶδον τὸν ἀξιότιμον φίλον, τὸν ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συνάδελφον, νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ συνηγορήσῃ ἐνθέρμως, ὡς ὑπὲρ ὑπερτέρου ἐθνικοῦ συμφέροντος. Καὶ ἐνῷ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁσάκις βλέπῃ νεφίδριόν τι ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἐγείρεται καὶ παρακαλεῖ τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ παρατάξωσι τοὺς στρατοὺς καὶ τοὺς στόλους τῆς Ἑλλάδος, ἀπόψε τὸν βλέπομεν, ὡς τραπεζίτην τοῦ Χρηματιστηρίου, νὰ ὑπολογίζῃ τὰς ὑλικὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἂν ψηφισθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον! Ἐννοῶ ὅτι μεταξὺ τῶν φυγοστρατούντων ὑπάρχουσί τινες, οἱ ὁποῖοι δὲν φυγοστρατοῦσιν, ὅπως ἀποφύγωσι τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἕνεκα περιστάσεων οἰκογενειακῶν, αἱ ὁποῖαι τοὺς ἀναγκάζουσι νὰ μένωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἀλλ’ οἱ τοιοῦτοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακριθῶσιν, οὔτε πρέπει χάριν τῶν ὀλίγων τούτων νὰ ληφθῇ μέτρον γενικὸν, τὸ ὁποῖον οὐ μόνον θὰ συντελέσῃ εἰς παραλυσίαν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ θὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὸ νὰ κλονηθῇ καὶ ὁ πρὸς τὸν νόμον σεβασμός. Καὶ ἄλλοι ἐγένοντο νόμοι χαριστικοί, ἀλλ’ οὗτοι ἀπέβλεπον εἰς μακρὸν παρελθὸν, οὐδέποτε δ’ ἐψηφίσθη νόμος, ὁ ὁποῖος μέχρι τοῦ προηγουμένου ἔτους νὰ ἀπαλλάττῃ τῶν ὑποχρεώσεων τοὺς παραβάτας. Ἀπὸ τοῦ 1880, ὅτε ἐφηρμόσθη ὁ νόμος περὶ στρατολογίας, μέχρι σήμερον ὑπὲρ τοὺς 180,000 ἄνδρες διῆλθον τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ· τί θὰ εἴπωσιν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν κακουχίας; τί θὰ εἴπωσιν αἱ οἰκογένειαι τῶν ἀποβιωσάντων ἐκ τῶν κακουχιῶν, ὅταν ἡμεῖς ἐρχώμεθα νὰ βραβεύσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπήκουσαν εἰς τὸν νόμον; Ἰδίως ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 179. Θὰ ἐνόουν ἴσως, ἂν τοιαύτη ἐπιεικὴς διάταξις ἐψηφίζετο, περιλαμβάνουσα ἀπώτερον παρελθὸν χρονικὸν διάστημα, θὰ ἐνόουν λ. χ. ἂν ἐχαρίζετο εἰς τοὺς μέχρι τοῦ 1886 κληρωτοὺς ἀντὶ τιμήματος ἡ στρατιωτικὴ ὑποχρέωσις, ὅτε δηλαδὴ ἔληξεν ἡ ἐπιστρατεία ἢ τότε· τοῦτο δὲν θὰ ἐσάλευεν ἴσως πολὺ τὸ κράτος τοῦ νόμου, δὲν θὰ ἐγέννα τὴν πεποίθησιν εἰς τοὺς ἐφετεινοὺς κληρωτοὺς καὶ εἰς τοὺς τῶν ἑπομένων ἐτῶν, ὅτι ἀρνούμενοι νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸν στρατόν, θὰ ἀπηλλάσσοντο. Δι’ ὅλα ταῦτα ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ στέρξῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν τροπολογίαν, ἢ τοὐλάχιστον θὰ περιορίσῃ μέχρι τοῦ 1886 τὴν εὐεργετικὴν διάταξιν.

§322ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐγνώριζον ἤδη, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Θήρας καὶ ἔντιμος φίλος μου κ. Βαλέτας εἶχε τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξέθηκεν ἐνώπιον ὑμῶν, τὰς ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου, εἶχον δὲ τὸν φόβον, ὅτι ἡ ὑποστήριξις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ προέταξα ὑπὲρ τῆς γνώμης μου, ἤθελεν ἐξαναγκάσει αὐτὸν διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ λόγου καὶ τῆς σθεναρότητος, διὰ τῆς ὁποίας διατυποῖ τὰς ἰδέας αὐτοῦ, καὶ ἤθελε προκαλέσει σφοδρὰν ἐπίθεσιν παρ’ αὐτοῦ, δυναμένην νὰ ἀνατρέψῃ τὸ ἀσθενὲς οἰκοδόμημά μου. Ἀλλὰ μετ’ ἐκπλήξεως λίαν εὐχαρίστου βλέπω, ὅτι τὸν θεωρούμενον πολέμιον καὶ ἐπικίνδυνον ἀνταγωνιστὴν διὰ τῶν προχωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐνόμισεν ὅτι ἔστησε κατὰ τῶν γνωμῶν μου, ἔχω ἰσχυρὸν σύμμαχον. Ἐγώ, ὁ ὁποῖος προεκάλεσα τὴν προσοχὴν τῶν Κυβερνήσεων, ὁσάκις ταραχὴ παρίστατο ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἢ νεφίδριον ἐπεκάθητο ἐπὶ τῶν ὀρέων τῆς Κρήτης, ὡς μὲ παριστᾷ, εὐτυχῶς δι’ ἐμέ, ὁ κύριος συνάδελφος, δὲν ἤλπιζε ποτὲ ὅτι ἤθελον ὑποστηρίξει τοιαύτην πρότασιν, παραλύουσαν καὶ καταστρέφουσαν τὸν στρατόν. Ἔφερα τοιαῦτα ζητήματα πάντοτε, καὶ προεκάλεσα τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐνεργήσωσιν· ἀλλ’ ἐνόουν πάντοτε δύναμιν στρατιωτικὴν ἀσφαλῆ, ἱκανὴν νὰ ὑπηρετήσῃ τοὺς ἐθνικοὺς σκοπούς· δὲν ὑπελόγιζον ποτὲ ἐπὶ τῶν στρατολογουμένων, οἱ ὁποῖοι πληροῦσι τὰ στρατιωτικὰ γραφεῖα, καὶ ἐπὶ χιλιάδων ἐφέδρων, μὴ γεγυμνασμένων. Ὑπελόγιζον πάντοτε ἐπὶ πραγματικῆς καὶ ἰσχυρᾶς δυνάμεως. Ἀλλὰ ὁ κύριος συνάδελφος σήμερον μὲ εἶδε, λέγει, νὰ ἔλθω ἐνταῦθα ὡς «τραπεζίτης». Καὶ ἐγὼ ὅμως εἶδον αὐτὸν νὰ κατέλθῃ ὡς «μεσίτης», μὲ μεσιτικοὺς ὑπολογισμούς. Ἐγὼ εἶπον καθαρὰ, ὅτι ὁ νόμος τῆς καθολικῆς στρατολογίας δὲν λειτουργεῖ σήμερον, καὶ προέτεινα νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ εὐεργετικὴ διάταξις. Ὁ κ. Βαλέτας ἔφερε τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν παραδέχεται τὸ εὐεργέτημα τῆς ἐξαγορᾶς τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ δύο ἔτη. Ἐγὼ παραδέχομαι μέχρι τοῦ 1894 κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Θήρας μέχρι τοῦ 1886· διατὶ ὄχι μέχρι τοῦ 1887 ἢ τοῦ 1890; Ὁ κ. συνάδελφος, βλέπετε, ἀντὶ νὰ ἀντικρούσῃ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἔφερα ἐνώπιον ἡμῶν, ἦλθε νὰ ὑποστηρίξῃ τόσον εὐγλώττως τὴν πρότασίν μου, δι’ ὃ καὶ ἐκφράζω αὐτῷ τὰς διαπύρους εὐχαριστίας μου.

§323ΣΤΑΗΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅμως ὅτι δύο ἄρθρα αὐτοῦ πρέπει νὰ τροποποιηθῶσιν. Ἐκ τοῦ παλαιοῦ νόμου, ἐν τῷ 41 ἄρθρῳ, ἐδαφ. βʹ, ἀπηλλάσσοντο οἱ δημοδιδάσκαλοι τῆς στρατιωτικῆς αὐτῶν ὑποχρεώσεως, ἐν ὅσῳ διετέλουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Ἤδη, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καταργεῖται ἡ εὐεργετικὴ αὕτη διάταξις. Πιθανώτατα δὲ διὰ τῆς νέας ταύτης διατάξεως θὰ στερηθῶσι πολλὰ δημοτικὰ σχολεῖα τῶν δημοδιδασκάλων αὐτῶν. Σημειωτέον δὲ, ὅτι πλεῖστοι νέοι δημοδιδάσκαλοι, ἄρτι ἐξελθόντες τῶν Διδασκαλείων τοῦ Κράτους, εὑρίσκονται ἐν ὑπηρεσίᾳ. Θ’ ἀναγκασθῆτε δ’ οὕτω νὰ ἐπαναφέρητε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν δημοδιδασκάλους τοῦ παλαιοῦ συστήματος, πρὸς μεγίστην ζημίαν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Μὴ ἰσχυρισθῇ δέ τις, ὅτι ὑπάρχει περίσσεια δημοδιδασκάλων, ἐξελθόντων μετὰ τὸ 1878 ἐκ τῶν Διδασκαλείων τοῦ Κράτους, διότι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ τροποποιήσῃ τὸ βʹ ἐδάφιον τοῦ 41 ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Ἐπίσης νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ περὶ ἀντικαταστάσεως ἀρχὴ, ἡ νῦν εἰσαγομένη, διότι πολλαχῶς θὰ ἦναι ἐπιβλαβὴς καὶ εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὸ Κράτος. Γνωστὸν δὲ τυγχάνει, ὅτι τῆς διατάξεως ταύτης θὰ ἐπωφεληθῶσιν οἱ πλούσιοι, οἱ εὔποροι καὶ οἱ ὁπωσδήποτε ἀνεπτυγμένοι, οὕτω δὲ θὰ στερηθῇ ὁ στρατὸς τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κυρίως διὰ τοῦ συγχρωτισμοῦ αὐτῶν μετὰ τῶν ἀγραμμάτων, τῶν χωρικῶν, τῶν ὁπωσδήποτε ἐχόντων ἀνάγκην μορφώσεως, συντελοῦσιν εἰς τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν. Ἐξ ἰδίας πείρας γινώσκω, Κύριοι, τὴν εὐεργετικὴν ταύτην ἐπίδρασιν τῶν ἐγραμμάτων καὶ διακεκριμένων στρατιωτῶν ἐπὶ τῶν ἀγραμμάτων καὶ ἀγροίκων χωρικῶν στρατιωτῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θ’ ἀδικήσητε καὶ τοὺς δυναμένους νὰ δώσωσιν ἀντικαταστάτην, στεροῦντες αὐτοὺς σωματικῆς καὶ πειθαρχικῆς μορφώσεως, ἀναγκαιοτάτων στοιχείων πρὸς ὕπαρξιν ὑγιοῦς Πολιτείας. Εὐεργετικὴν δὲ θεωρῶ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 179, δι’ ἧς μυριάδες Ἑλλήνων, ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εὑρισκομένων καὶ μὴ δυναμένων, ἕνεκα περιστάσεων ἀνωτέρων τῆς θελήσεώς των, νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν στρατιωτικὴν αὐτῶν ὑποχρέωσιν, θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐξαγοράσωσιν αὐτὴν, καὶ οὕτω θέλουσιν ἐπανέλθει εἰς τὴν πατρίδα αὐτῶν, ἣν σήμερον ἀδυνατοῦσι νὰ ἐπισκεφθῶσι. Νομίζω μόνον, ὅτι ἡ χορηγουμένη ἑξάμηνος προθεσμία, ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νόμου τούτου, πρὸς ἐξαγορὰν τῆς στρατιωτικῆς αὐτῶν ὑποχρεώσεως, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, διότι πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πολλοὶ συμπατριῶται ἡμῶν εὑρίσκονται εἰς τὰ πέρατα τοῦ νέου κόσμου. Ἐγὼ μάλιστα νομίζω, ὅτι καὶ ἐτησία τοιαύτη προθεσμία δὲν θὰ ἦτο ἐπαρκὴς, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν παρατήρησίν μου ταύτην.

§324ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν ἤλπιζον ποτὲ, ὅτι παλαιὸς στρατιώτης καὶ διακεκριμένος ἀξιωματικὸς ἤθελε μετὰ τοσαύτης ἐλευθερίας κατηγορήσει τοῦ κρατοῦντος νόμου τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ ζητήσει τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ διὰ τοῦ διεφθαρμένου συστήματος τῆς ἀντικαταστάσεως. Δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀκολουθήσω αὐτὸν εἰς τὰς σκέψεις του ταύτας, διότι ἤθελον οὕτω προχωρήσει πέραν τοῦ δέοντος καὶ ἀποκαλύψει πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν συμφέρει δημοσίᾳ νὰ εἴπω, ἄνευ βλάβης τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος. Λυποῦμαι ὅμως, διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἄρτης, παλαιὸς στρατιωτικὸς, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀπήγγειλε τὸν ἐπικήδειον τοῦ στρατοῦ. Ἐν τούτοις πεπλανημένη ἐπικρατεῖ ἰδέα, περὶ κληρωτῶν καθυστερούντων παλαιῶν ἀπογραφῶν, ὡς καὶ περὶ τῆς διατάξεως τοῦ 80 ἄρθρου, τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ὑποχρέων. Καὶ τῶν μὲν κληρωτῶν τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 179 ἀναμφιλέκτως ὁ ἀριθμὸς ηὐξήθη ὑπερμέτρως ἐν ταῖς καταστάσεσι ταῖς δημοσιευομέναις ἐτησίως ὑπὸ τοῦ τμήματος τῆς στρατολογίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Βεβαίως τὸ τμῆμα τῆς στρατολογίας δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπαίτιον τῶν ἐσφαλμένων τούτων καταστάσεων, διότι τὰς μεταβολὰς σημειοῖ ἐκ τῶν ὑποβαλλομένων αὐτῷ καταστάσεων ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν γραφείων τῶν νομῶν, αἵτινες ἀφορῶσιν εἰς τὰς διαφόρους κατηγορίας τῶν παλαιῶν ἀπογραφῶν, τουτέστι τῶν ἐν διαθεσιμότητι, τῶν ἐν ἐφεδρείᾳ καὶ λοιπῶν. Ἡ ἔλλειψις αὕτη προέρχεται ἐκ τῆς ὀλιγωρίας τῶν δημάρχων, οἵτινες, μὴ συμμορφούμενοι πρὸς τὸν νόμον, δὲν διαβιβάζουσιν εἰς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα τὰς μεταβολὰς τῶν διαφόρων κληρωτῶν, τῶν ἀνηκόντων εἰς τοὺς οἰκείους δήμους. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ ἡλικία τοῦ 21 ἔτους συμπεπληρωμένου περιλαμβάνει κατὰ μέσον ὅρον 23 μέχρις 24 χιλιάδων ἀνδρῶν, οὗτοι ὅμως δὲν εἶναι πάντες πραγματικοὶ, ὡς τοῦτο πιστοῦται ἐκ τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων ἀποδείξεων τῶν οἰκείων δήμων. Καὶ οἱ μὲν ἐξαιρούμενοι τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἀπαλλασσόμενοι ταύτης εἶναι πραγματικοὶ, οἱ δὲ καλούμενοι πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἐτησίας τοῦ στρατοῦ δυνάμεως δὲν εἶναι πάντες πραγματικοὶ, καθόσον μέγας ἀριθμὸς νέων εἶναι ἀνύπαρκτα πρόσωπα, καίτοι ἐγγεγραμμένα ἐν τοῖς μητρώοις. Ἡ ἀλήθεια τῆς πλαστότητος ταύτης τῶν ἐγγεγραμμένων βεβαιοῦται διὰ τῶν ἑκάστοτε αἰτήσεων τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, δι’ ὧν ἐξαιτοῦνται τὴν διαγραφὴν διαφόρων κληρωτῶν ἐκ τοῦ μητρώου τῶν ἀῤῥένων, ὡς δὶς ἐγγεγραμμένων, ἢ ὡς ἐγγεγραμμένων ὑπὸ διπλοῦν ὄνομα, ἢ ὡς ἀνηκόντων εἰς ἄλλους δήμους καὶ ἐφεξῆς. Αἱ πλαστότητες αὗται τῶν μητρώων προέρχονται ἐκ τοπικῆς τῶν κομμάτων πολιτικῆς, ὅπως ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις ὑπάρχωσι πλείονες ψηφοφόροι ἀναγεγραμμένοι. Τοιουτοτρόπως βλέπομεν ἐν τοῖς μητρώοις πλείστων δήμων τὸ αὐτὸ ἄτομον δὶς ἐγγεγραμμένον, ἢ ὑπὸ διάφορον ὄνομα, ἢ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὄνομα. Οἱ τοιοῦτοι ἀνύπαρκτοι κληρωτοὶ, κατὰ μέσον ὅρον, ἀνέρχονται εἰς δύο χιλιάδας ἐτησίως, ὡς τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς τακτικῆς ἐλλείψεως τῶν κληρωτῶν, τῶν ζητουμένων πρὸς συμπλήρωσιν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. Ἐκ τῶν κατ’ ἔτος ζητουμένων 10,000 κληρωτῶν προσέρχονται μόνον 7,500 περίπου· τοῦτο δὲ τεκμηριοῖ, ὅτι οἱ 2,000 εἶναι ἀνύπαρκτα πρόσωπα, οἱ δὲ 500 εἶναι οἱ ἀληθῶς ἀνυπότακτοι. Καὶ ὄντως οἱ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος διαγραφόμενοι κληρωτοὶ τῇ αἰτήσει τῶν οἰκείων δημάρχων, εἴτε ὡς πρόσωπα ἀνύπαρκτα, εἴτε ὡς δὶς ἐγγεγραμμένοι ἐν τοῖς μητρώοις, εἴτε ὑπὸ διπλοῦν ὄνομα, εἰς τοσοῦτον ἀνέρχονται ἀριθμόν. Ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅθεν 500 κατὰ μέσον ὅρον τοὺς πράγματι ἀνυποτάκτους, ἔχομεν διὰ τὰ δέκα πέντε τελευταῖα ἔτη, ἤτοι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880, καθ’ ὃ τὸ πρῶτον ἐφηρμόσθη ὁ νόμος, μέχρι σήμερον, 7,500 καθυστεροῦντας, ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἐκ τούτων πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν οἱ ἀποβιώσαντες, οἱ καταστάντες ἀνίκανοι, οἱ ὁριστικῶς ἀποδημήσαντες, ἀπομένουσι 3,000 ἕως 4,000 πράγματι ἀνυπότακτοι. Δὲν ἀξίζει ἄρα τὸν κόπον νὰ θεσπίσωμεν ὑπὲρ αὐτῶν εὐεργετικὰς διατάξεις, καταστρεφούσας ἄρδην τὸν ἄριστον τῶν νόμων, τὸν παρασχόντα ἐξαίρετα μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι οὐδεὶς νόμος ἐλειτούργησεν ἐν Ἑλλάδι τελειότερον ἀπὸ τὸν νόμον τῆς στρατολογίας. Δὲν προσήκει ἄρα ἡμῖν, νόμον τοσοῦτον ἐξαιρέτως λειτουργοῦντα νὰ καταστρέψωμεν, χάριν 3,000 ἢ 4,000, οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς πατρίδος. Φρονῶ ὅθεν, ὅτι τὴν διάταξιν ταύτην, τὴν ὁπωσδήποτε εὐεργετικὴν δι’ αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐξεπατρίσθησαν πρὸς ἀποφυγὴν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, καὶ λίαν ἐπιζήμιον διὰ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ἔθνος, δὲν πρέπει νὰ ἀποδεχθῶμεν, διότι οὕτω θὰ δημιουργήσωμεν κακὸν προηγούμενον. Ἔχομεν καθῆκον νὰ ἤμεθα ἀμείλικτοι πρὸς τοὺς ἀπειθήσαντας εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, τοὺς μὴ ἐκπληρώσαντας τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην τοῦ αἵματος. Ἤδη περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τῇ περὶ τοῦ στρατοῦ μερίμνῃ του, ἠθέλησε νὰ ἐξεύρῃ τὸ μέσον, ὅπως τηρῇ ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον ἀριθμὸν παλαιῶν ὑπαξιωματικῶν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ, διότι ὄντως ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῆς καταστάσεως, ἣν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν, βλέπομεν ὅτι 1400 ὑπαξιωματικοὶ ἐλλείπουσιν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ οὗτοι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἶναι δυστυχῶς δεκανεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὑπαξιωματικοὶ, διότι ὑπαξιωματικοὶ εἶναι οἱ λοχίαι καὶ ἐπιλοχίαι. Περὶ τῶν τελευταίων τούτων πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις. Φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο εὐλογώτερον, ἐὰν ἐδίδετο μεγαλειτέρα τις ἀμοιβὴ, παρὰ νὰ παραταθῇ τὸ ὅριον τῆς ἀνακατατάξεως μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν 50 ἐτῶν. Ἐν Γαλλίᾳ, ἔνθα ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα τῆς τηρήσεως ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ παλαιῶν στρατιωτικῶν, δὲν ἐπετράπη ἡ ἀνακατάταξις εἰς τοὺς ἄγοντας ἡλικίαν μεγαλειτέραν τοῦ 32 ἔτους, διότι ὁ νέος ὑπαξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος ἔφθασεν εἰς τὴν ἡλικίαν τοῦ 32 ἔτους καὶ δὲν προήχθη εἰς ἀξιωματικὸν, δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ παραμένῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καθόσον ἡ περαιτέρω διαμονή του ἐν τῷ στρατῷ ἀντὶ ὠφελείας τοὐναντίον καθίσταται ἐπιζήμιος, τοῦ ὑπαξιωματικοῦ τούτου ἀποκτῶντος κακὰς ἕξεις καὶ βαρέως φέροντος τὰς στρατιωτικὰς ὑποχρεώσεις. Παρ’ ἡμῖν δὲ ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, ὅπως οἱ ὑπαξιωματικοὶ ὦσι νεώτεροι τὴν ἡλικίαν καὶ ἀντέχωσι πλειότερον εἰς τοὺς κόπους, διότι πρόκειται, Κύριοι, νὰ διοικήσωσι νεαροὺς στρατιώτας καὶ ἰδίως εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, ἔνθα εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ τοὺς ἐγκαταλιμπάνωσι ποτὲ μόνους. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν, ὑπαξιωματικὸς ὑπερβὰς τὸ πεντηκοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας του, νὰ δυνηθῇ νὰ ἀναπτύξῃ τοιαύτην εὐκινησίαν, ὥστε νὰ ἦναι ἀχώριστος σύντροφος τοῦ στρατιώτου; Δὲν φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁ θεσμὸς αὐτὸς δύναται νὰ ἔχῃ εὐχάριστα ἀποτελέσματα. Ἄλλως τε μετὰ τὴν πάροδον τοῦ ἀπαιτουμένου χρόνου πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως τῶν ὑπαξιωματικῶν τούτων, ἤτοι μετὰ 25 ἔτη θὰ ἐπιβαρύνωμεν καὶ τὸν προϋπολογισμόν μας μὲ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον δραχ. διὰ πρόσθετον ὑπηρεσίαν τῶν ὑπαξιωματικῶν. Πλὴν δὲ τῶν εἰρημένων ὑπάρχει καὶ σπουδαιότερός τις λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἡ ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ παραμονὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν, καὶ δὴ τῶν λοχιῶν καὶ ἐπιλοχιῶν, καθίσταται τὰ μάλα ἐπιζήμιος εἰς τὸν στρατόν· οὗτος δὲ εἶναι, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι, μὴ ἀνανεούμενοι διαρκῶς, στεροῦσι τὸν στρατὸν τῶν ἀναγκαίων ἐφέδρων ὑπαξιωματικῶν, ὥστε ἐν ἐπιστρατεύσει, καλουμένων τῶν δέκα ἡλικιῶν τῆς ἐφεδρείας, δὲν θὰ προσέλθωσι καὶ οἱ ἀπαιτούμενοι ὑπαξιωματικοί, ἡ ἄνευ τῶν ὁποίων συγκρότησις τῶν ἐφέδρων λόχων καὶ ταγμάτων εἶναι ἀνέφικτος.

§325Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Προτείνω τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι εἶναι ἐκ τῶν σοβαρωτάτων νομοσχεδίων, καθόσον πρόκειται περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχουσι πολλοὶ ἀξιωματικοὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι παρόντες κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην· ἔχομεν δὲ ἀνάγκην τῶν φώτων αὐτῶν, ἵνα συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἑπομένως προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§327ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν, ἀφοῦ ἐπίκεινται δύο ἀκόμη ἀναγνώσεις, καθ’ ἃς οἱ ἄλλοι στρατιωτικοὶ συνάδελφοι θὰ ἦναι παρόντες.

§328ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν προτείνω ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε.

§329Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξετάσατε τὸν Κανονισμὸν, κύριε Πρόεδρε· ἐὰν ὑπάρχωσι τόσοι, ὅσοι ἀπαιτοῦνται, διὰ νὰ προταθῇ ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, καὶ ἂν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει προτείνωσι τὴν ἀναβολὴν, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγιστοι). Δὲν εἶσθε 10.

§331ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Διατὶ μᾶς ἀναγκάζετε νὰ κάμωμεν ὅ,τι δὲν θέλομεν;

§332Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δὲν ἀναγκάζομεν αὐτοὺς νὰ πράξωσιν ὅ,τι δὲν θέλουσιν, ἀλλ’ οἱ κύριοι Βουλευταὶ δικαίωμα ἔχουσι, καὶ εἶναι κύριοι νὰ τὸ ἐνασκήσωσι.

§333ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Λοιπὸν ζητοῦμεν τὴν ἀναβολήν.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶσθαι 10. (Γίνεται δεκτὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§335Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχει καὶ ἕτερον νομοσχέδιον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς τὸ συμπλήρωμα τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου.

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως ἄρθρων τοῦ περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ᾼΦΚΗʹ νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887, ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη διὰ νεωτέρων νόμων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ, ὡς ἔχει).

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἄρθρον 117 τοῦ αὐτοῦ νόμου καταργεῖται καὶ ἀντικαθίσταται οὕτω: «Ἄρθρον 117. Ἐκ τῶν συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 113 τοῦ παρόντος νόμου ἀνακατατασσομένων ἀπολαμβάνουσι χρηματικὴν ἀμοιβήν: 1ον. Οἱ μὲν ἐπιλοχίαι καὶ λοχίαι παντὸς ὅπλου ἢ σώματος τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς χωροφυλακῆς λεπτὰ 40 καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, μέχρι τῆς συμπληρώσεως δεκαπενταετοῦς ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας, ἀπὸ δὲ τῆς ἡμέρας τῆς συμπληρώσεως δεκαπενταετοῦς ὑπηρεσίας, ἐκτὸς τοῦ ἀνωτέρω ἐπιδόματος, ἡ ἡμερησία αὐτῶν μισθοδοσία αὐξάνει κατὰ δεκαπέντε λεπτὰ δι’ ἕκαστον ἔτος ὑπηρεσίας, μέχρις οὗ συμπληρώσωσιν εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν, ὅτε παύει πλέον ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας των· ἀποστρατευόμενοι δὲ οὗτοι, εἴτε τῇ αἰτήσει των δι’ ἀρχαιότητα ὑπηρεσίας, εἴτε αὐτεπαγγέλτως, ὡς συμπληρώσαντες τὸ πεντηκοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των, λαμβάνουσι τὸν βαθμὸν καὶ τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. 2ον. Οἱ δὲ ἔφιπποι χωροφύλακες λεπτὰ 30 καθ’ ἑκάστην ἡμέραν.»

§338ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διευκρινισθῇ τὸ τῶν 15 λεπτῶν. «Ἐκτὸς τοῦ ἀνωτέρω ἐπιδόματος, ἡ ἡμερησία αὐτῶν μισθοδοσία αὐξάνει κατὰ δεκαπέντε λεπτὰ δι’ ἕκαστον ἔτος ὑπηρεσίας, μέχρις οὗ συμπληρώσωσιν εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν». Τί ἐννοεῖ; ὅτι τὸ δεκαπεντάλεπτον αὐτὸ λαμβάνουσι καθ’ ἕκαστον ἔτος ἐπὶ δεκαετίαν, ἤτοι καταντᾷ μίαν καὶ ἡμίσειαν δραχ. τὴν ἡμέραν μετὰ τὸ δέκατον ἔτος; Εἶναι δυνατὸν αὐτό; Νομίζω ὅτι εἶναι πάρα πολύ· διότι, ἐνῷ διὰ τὰ 15 πρῶτα ἔτη λαμβάνουσι 40 λεπτὰ καθ’ ἑκάστην ἀμεταβλήτως, διὰ τὰ κατόπιν 10 ἔτη θὰ λαμβάνωσι 15 λεπτὰ, αὐξανόμενα καθ’ ἕκαστον ἔτος. Ὑποθέτω ὅτι θὰ ἦναι μόνον 15 λεπτὰ, καὶ ὄχι καθ’ ἕκαστον ἔτος νὰ αὐξάνῃ ἀνὰ 15 λεπτὰ, διότι μετὰ τὴν δεκαετίαν θὰ καταντήσῃ νὰ ἦναι 1½ δραχ. καὶ 40 λεπτὰ, ἤτοι 1,90, ὅπερ ἔσται ἐπιζημιώτατον διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διευκρινηθῇ τοῦτο.

§339Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§340Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ δύο αὐτὰ νομοσχέδια, τὰ ψηφισθέντα εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, πρέπει εἰς τὴν ἄλλην συζήτησιν νὰ συγχωνευθῶσι, διότι εἶναι τὸ ἓν συμπλήρωμα τοῦ ἄλλου.

§341ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι συγχωνευθῆ εἰς ἓν νομοσχέδιον, ὅπερ θέλει ἀνατυπωθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 265).

§342ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου «περὶ ἐτησίας εἰσφορᾶς δραχ. 12,000 ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βόλου ὑπὲρ τοῦ Γυμνασίου Καρδίτσης», μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Παρακαλῶ δὲ, ὅπως τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 262). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 1 καὶ 20′ π. μ. τῆς ἐπιούσης.