1896.03.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 37

Τῆς 11 Μαρτίου 1896.

(Δευτέρα).

Ὥρα 9 καὶ 30′ π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Δρόσου).

(Γενομένης ἀπαρτίας, παρόντων 108 Βουλευτῶν, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ θ’ ἀναγνωσθῶσι μετὰ μεσημβρίαν, διότι δὲν ἐξετυπώθησαν εἰσέτι. Κάτοικοι Καρδίτσης ἀναφέρονται εἰς τὴν Βουλὴν, ἐξαιτούμενοι τὴν ἐπιψήφισιν εἰδικοῦ διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῶν δημοτικῶν δασμῶν νόμου, μὴ ὑπάρχοντος Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ὁ κ. Τσαμαγκίδης ἔχει τὸν λόγον.

§2ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. Κατὰ πρῶτον ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ἐμὴν ἀπουσίαν, διότι ἐβράδυνα πολὺ, ἕνεκα οἰκογενειακῶν μου ὑποθέσεων καὶ ἕνεκα τοῦ βαρέος χειμῶνος· κατὰ δεύτερον λόγον θὰ εὐχαριστήσω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν εὐγενῆ πρόθεσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε, νὰ εἰσαγάγῃ τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια, ἐκ τῶν ὁποίων πολλὰ περιμένει ἡ Θεσσαλία καὶ ὁ τόπος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ καιρὸς ἐπείγει, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν πρὸς συζήτησιν αὐτῶν, ἡ δὲ συζήτησις ἀπαιτεῖ καὶ χρόνον πολὺν καὶ σκέψιν βαθεῖαν καὶ πολλὰ ἄλλα, προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐκλέξῃ ἑπταμελῆ ἐπιτροπὴν ἐκ Βουλευτῶν, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ συγκαταλέγηται καὶ ἡ μειοψηφία, ἂν θέλῃ, καὶ ἡ ὁποία κατὰ τὰς βουλευτικὰς διακοπὰς νὰ περιέλθῃ τὰ διάφορα μέρη τῆς Θεσσαλίας, νὰ μελετήσῃ καλῶς καὶ ἐπισταμένως...

§3ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀρθότατον! πολὺ καλά!

§4ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. .. νὰ μελετήσῃ καλῶς καὶ ἐπισταμένως, λέγω, ὅλα τὰ Θεσσαλικὰ, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς σχέσεις τῶν ἰδιοκτητῶν πρὸς τοὺς καλλιεργητὰς, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν, καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν προσήκουσαν ἔκθεσιν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά! πολὺ καλά!

§6Φ. ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ συζητήσῃ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, νὰ σκεφθῇ ἂν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ παραδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Τσαμαγκίδου.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§8ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§9ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς παρακαλέσω σχετικῶς νὰ εἴπω δύο λέξεις.

§10ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἀρκετὰ εἶπον οἱ προλαλήσαντες. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ εἴπητε ὅλοι; (θόρυβος).

§11ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ζήτημα ὑψίστης κοινωνικῆς σημασίας, ἰδίως διὰ τὴν Θεσσαλίαν, εἶναι βεβαίως τὸ ζήτημα τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, τῶν εἰσαχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα τοῦτο βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἐπισπάσηται τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου, καθόσον εἶναι ζήτημα ἀφορῶν τὴν πολιτικὴν καὶ κοινωνικὴν χειραφέτησιν πληθυσμοῦ ὁλοκλήρου, πληθυσμοῦ 100,000 καὶ πλέον ὑπηκόων Ἑλλήνων. Εὐχῆς ἔργον εἶναι καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ νὰ κανονίσῃ τὴν τύχην τῶν κατοίκων τούτων. Ἂν ὅμως ὁ χρόνος δὲν ἐπιτρέπῃ ἀπολύτως τὴν ἤδη συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, βεβαίως καὶ ἐγὼ δὲν εἶμαι δεδηλωμένως ἀντίθετος τῆς ἰδέας τοῦ νὰ μελετηθῶσιν ἐπιτοπίως τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω πρωτίστως, ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτων νομοσχεδίων, καθόσον ἀφορῶσιν εἰς τὴν χειραφέτησιν τῶν γεωργῶν καὶ τὴν ἀποκατάστασιν ἀρτίων συνταγματικῶν πολιτῶν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν—καὶ τοῦτο χάριν τῆς ὑπολήψεως καὶ ἡμῶν τῶν φίλων του, καίτοι εἴμεθα ἀνώτεροι πάσης μομφῆς,—εἶναι τὸ νὰ δηλώσῃ, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν εἰσήχθησαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον διὰ νὰ μὴ συζητηθῶσιν, ἀλλ’ ὅτι ἡ τύχη τῶν Θεσσαλῶν καί τῆς Θεσσαλικῆς παραγωγῆς ἐπέσπασε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀποδίδει πολλὴν σημασίαν, καὶ δὲν πρόκειται νὰ ἐγκαταλειφθῶσιν ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας· τοῦτο δὲ, διότι πολλὰ ἐγράφησαν, θίγοντα τὴν ὑπόληψιν καὶ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡμῶν τῶν φίλων αὐτῆς. Εἶναι νομοσχέδια σπουδαιότατα, εἶναι νομοσχέδια, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς στηρίζει ὅλας τὰς περὶ ἀποκαταστάσεώς του ἐλπίδας, καὶ χωρὶς νὰ θελήσω νὰ εἰσέλθω ἀπὸ τοῦδε εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν νομοσχεδίων, θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ταχίστην συζήτησιν αὐτῶν, νὰ προβῇ δὲ καὶ εἰς ἐπίσημον ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου δήλωσιν περὶ τῆς σημασίας, ἣν ἀποδίδει εἰς ταῦτα. Ὡς πρὸς δὲ τὴν παραπομπὴν τῶν νομοσχεδίων εἰς ἐπιτροπὴν, δὲν ἀντιτείνω, μόνον ἂν καθίσταται ἀδύνατος ἤδη ἡ συζήτησίς των. Ὁμολογουμένως, ἂν ὁ χρόνος δὲν ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, βεβαίως εὐχῆς ἔργον θὰ ἦναι νὰ μὴ διαῤῥεύσῃ ἄπρακτος ὁ ἐν τῷ μεταξὺ χρόνος, ἀλλὰ νὰ μελετηθῶσιν ὅλα τὰ σχετικὰ πρὸς τὰ νομοσχέδια ταῦτα ζητήματα ἐπιτοπίως παρ’ ἀντιπροσώπων τοῦ Κοινοβουλίου, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν τοιαύτην ἐπιτόπιον ἔρευναν νὰ ἐκφέρωσι πεφωτισμένην καὶ ἀσφαλῆ γνώμην ἐπ’ αὐτῶν.

§12Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε εἰς τὴν φιλότιμον τῆς Κυβερνήσεως εὐθύτητα, οὔτε εἰς τῆς Βουλῆς τὴν πατριωτικὴν μέριμναν, οὔτε εἰς αὐτὸ τὸ ὑπέρτατον καθῆκον ἡμῶν τῶν ἐκ Θεσσαλίας ἀντιπροσώπων, νὰ ὑποτιμήσωμεν τὴν ὑπάτην σημασίαν τοῦ ἑνὸς τοὐλάχιστον τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, τοῦ ἀφορῶντος τὴν παραχώρησιν μιᾶς λωρίδος γῆς εἰς τὰς ἐν τοῖς τσιφλικίοις συνῳκισμένας γεωργικὰς οἰκογενείας, καὶ νὰ παρίδωμεν τὴν ἐπείγουσαν, τὴν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ. Εἶχεν ἀληθῶς ἐπιστῆ ἡ ὥρα, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἀντηχήσῃ ἐν τῷ ἐθνικῷ συνεδρίῳ ἡ ἀγωνιώδης κραυγὴ τῆς ἀπέλπιδος διαμαρτυρίας, ἣν ἀπὸ τῆς ζοφερᾶς αὐτοῦ τρώγλης μάτην ἀπὸ τοσούτου χρόνου ἐκπέμπει ὁ πολὺς τῆς Θεσσαλίας γεωργικὸς πληθυσμὸς, τῶν τσιφλικίων οἱ δουλοπάροικοι καλλιεργηταὶ, οἱ οἰκτροὶ ῥαγιάδες, ὅπως καὶ σήμερον ἔτι, μετὰ δεκαπενταετῆ ἐλεύθερον βίον, ἀποκαλοῦσιν αὐτοὺς καταφρονητικῶς οἱ ὑπερήφανοι χωροδεσπόται των. Καὶ ἐχαιρέτισα ἐνθουσιώδης τὴν ὑποβολὴν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχεδίου, διότι δι’ αὐτοῦ τὴν κραυγὴν ταύτην τῆς διαμαρτυρίας ἐῤῥήγνυε πρῶτος, ἐν ὀνόματι τοῦ ἠδικημένου λαοῦ, αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος τῆς Κυβερνήσεως Πρόεδρος καὶ σεβαστὸς ἀρχηγός μου, περιάπτων οὕτως εἰς αὐτὴν ὅλον τὸ κῦρος καὶ τὴν αὐθεντίαν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἀξιώματος καὶ τῆς ὑπερόχου αὐτοῦ προσωπικότητος. Καὶ εἰκότως, Κύριοι...

§13ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§14ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. .. Κληρονόμος τοῦ μεγατίμου ὀνόματος, ὅπερ φέρει, καὶ τῶν ἐθνικῶν παραδόσεων, αἵτινες συνδέονται πρὸς αὐτὸ, ἀπόγονος ἐκείνων, οἵτινες ἐθυσίασαν ἑαυτοὺς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, διότι μόνον ἐν αὐτῇ καὶ δι’ αὐτῆς κατενόουν τὴν ἐθνικὴν ὑπόστασιν, βεβαίως δὲν ἠδύνατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μὴ ἀποβλέψῃ μετὰ συντριβῆς πρὸς τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, ἣν ἐκληροδότησαν ἀπαίσιοι χρόνοι δουλικοῦ παρελθόντος, κατάστασιν αἴρουσαν πάντα τὰ ἀγαθὰ τῆς Θεσσαλικῆς ἐλευθερίας, ἣν ἐδημιούργησεν ἡ θερμὴ καὶ ἀκαταπόνητος αὐτοῦ συνεργασία μετὰ τοῦ ἄλλου μεγάλου ἐκείνου πολιτικοῦ ἀνδρὸς, οὗτινος τὴν στέρησιν αἰσθάνεται ἔτι ἡ πατρὶς, συνεργασία τῆς ὁποίας μετ’ εὐλαβοῦς ἐνδιαφέροντος παρηκολούθησα, ὡς δημοσιογράφος, καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἐξετίμησα τὴν ἐξέλιξιν, συνεργασία, Κύριοι, δρῶσα ὑπὸ τὴν γενναίαν ἔμπνευσιν καὶ τὴν ἔμφρονα χειραγωγίαν τῆς βαθυτέρας πατριωτικῆς ἀφοσιώσεως (ἐπιδοκιμασίαι). Δέκα πέντε ὅλα ἔτη συμπληροῦνται, κύριοι Βουλευταί, ἀφ’ ὅτου ἡ Ἑλληνικὴ ἐλευθερία, σελαγίζουσα ἐπὶ τοῦ Πίνδου καὶ τοῦ Ὀλύμπου, καταυγάζει τὴν Θεσσαλίαν. Καὶ ὅμως τίνες ὑπῆρξαν τῆς ἐλευθερίας ταύτης οἱ καρποί; Τί δι’ αὐτῆς συνετελέσθη ἄχρι τοῦδε γενναῖον ἢ χρήσιμον; Οὐδὲν ἀπολύτως! Τὸ σύστημα, ὅπερ ἐπὶ πᾶσαν σχεδὸν τὴν δεκαπενταετίαν ταύτην ἐξηκολούθησε διέπον τὴν χώραν, σύστημα ἕνα καὶ μόνον ἐνέχον ἐξέχοντα χαρακτῆρα, τὴν ἀστοργίαν πρὸς πᾶσαν ἀνάγκην ἐθνικὴν, τὸ σύστημα τοῦτο ἐξετάθη ὀλέθριον καὶ ἐπὶ τὴν Θεσσαλίαν, ἥτις, μετὰ τόσου πόθου, μετὰ τόσων εὐοιώνων προσδοκιῶν ῥιφθεῖσα εἰς τὰς ἀγκάλας τῆς ἐλευθερίας, εἶδε πάσας αὐτῆς τὰς ἐλπίδας φυλλοῤῥοούσας ὑπὸ τὴν μαρασμώδη πνοὴν τῆς ἀπονωτέρας κυβερνητικῆς ἀδιαφορίας (ἐπιδοκιμασίαι). Ποία ποτὲ, Κύριοι, ἐξεδηλώθη μέριμνα ὑπὲρ τῆς γεωργίας της, τοῦ μεγάλου τούτου παράγοντος τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας τῆς χώρας, παράγοντος, ὅστις εἰς ἄλλας χεῖρας καὶ ὑπὸ ἄλλην διοίκησιν βεβαίως ἤθελεν ἀποβῆ ὁ εὐρωστότερος τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν οἰκονομίας μοχλός; Ποῦ τὰ νέα τῆς καλλιεργείας συστήματα, λειτουργοῦντα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νεωτέρων ἐπιστημονικῶν μεθόδων; Ποῦ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, ἀναχαιτίζοντα τὴν καταστρεπτικὴν τῶν στοιχείων ὁρμὴν καὶ ὑποτάσσοντα ταῦτα εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς γεωργίας; Ποῦ αἱ Τράπεζαι αἱ γεωργικαὶ, ὀάσεις ἀληθεῖς, ζωογονοῦσαι τὸν δυστυχῆ ἀγρότην ἐν μέσῳ τῆς ἀποπνιγούσης αὐτὸν ἀσφυκτικῆς ἀτμοσφαίρας τῆς τοκογλυφίας; (ἐπιδοκιμασίαι). Ποία ποτὲ ἐλήφθη φροντὶς ὑπὲρ τῆς κτηνοτροφίας της, ἄλλου οὐχ ἧττον σπουδαίου οἰκονομικοῦ παράγοντος, ὅστις εἰς ἄλλας χώρας καὶ ὑπὸ ἄλλην φιλοστοργοτέραν Κυβέρνησιν εὐρύτατον θὰ διήνοιγε τὸ στάδιον εἰς ποικιλωτάτας βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις, συντελούσας εἰς τοῦ Κράτους τὴν ὑλικὴν εὐρωστίαν καὶ πρόοδον; Ἀλλὰ τῆς ἐνόχου ταύτης κυβερνητικῆς ἀστοργίας, κύριοι Βουλευταί, ἐνοχωτέρα ἐκδήλωσις ὑπῆρξεν ἡ παντελής, ἡ σκληρὰ ἐγκατάλειψις τοῦ πυκνοῦ τῶν τσιφλικίων γεωργικοῦ πληθυσμοῦ, ἐγκατάλειψις—ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὸ εἴπω ἀπροκαλύπτως—ἀποτελοῦσα ἀληθὲς κατὰ τῆς ἐλευθέρας Ἑλληνικῆς Πολιτείας στίγμα. Μυριάδες λαοῦ, ὃν ἀπεγύμνωσαν ἡ ἁρπαγὴ καὶ ἡ δήμευσις, ἀποτελέσασαι τοὺς μόνους, Κύριοι, βαρυτίμους τίτλους τῆς σήμερον κρατούσης ἐν Θεσσαλίᾳ τιμαριούχου ἰδιοκτησίας, μυριάδες λαοῦ, καταπιέζονται καὶ καταπονοῦνται ὑπὸ τὰς δουλικωτάτας συνθήκας ἀγροτικοῦ καθεστῶτος, ὅπερ ἔτι μᾶλλον καθιστῶσιν ἀφόρητον ἡ αὐθαιρεσία καὶ ἡ ἀπληστία, δύο δυστυχῶς ἐξέχουσαι ἀρεταὶ τῶν πλείστων ἐν Θεσσαλίᾳ γαιοκτημόνων. Καὶ δύνανται οἱ ἐνθουσιώδεις τοῦ καθεστῶτος τούτου συνήγοροι νὰ προσάγωσιν ὅσους θέλουσι τίτλους, ὅσα θέλουσι ταπία ἢ φιρμάνια Σουλτανικά, ἐπικαλούμενοι ταῦτα ὡς περγαμηνάς, κυρούσας τὴν ἁγνὴν πηγὴν καὶ τὴν ἱερότητα τῆς ἰδιοκτησίας ταύτης. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἁρπακτικὴ βία ἑνὸς τυράννου καὶ ἡ αὐθαίρετος ἐξουσία ἑνὸς δεσπότου ἀρκοῦσι νὰ νομιμοποιήσωσιν εἰς τὴν δικαστικὴν συνείδησιν τὰς περγαμηνὰς ταύτας, κύπτομεν βεβαίως, ἑκόντες ἄκοντες, πρὸ τοῦ κύρους αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν λησμονοῦμεν, ὅτι ἡ σφραγὶς τοῦ Κράτους, ἡ τοιοῦτον περιάψασα νόμιμον κῦρος εἰς τὰς περγαμηνὰς ταύτας, ἀπετυπώθη ἐπ’ αὐτῶν διὰ τοῦ αἵματος τῶν ληστευθέντων (αἴσθησις). Διότι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν πρέπει νὰ ἀγνοῇ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐν Θεσσαλίᾳ ἢ ἐν Ἠπείρῳ τσιφλίκιον, μὴ ἔχον φρικώδη τὴν ἱστορίαν τοῦ αἱματηροῦ μαρτυρίου του (ἐπιδοκιμασίαι). Εἶπον ὅτι ἀστοργοτέρα ἐκδήλωσις τῆς πρὸς τὴν Θεσσαλίαν κυβερνητικῆς ἀκηδίας ὑπῆρξεν ἡ σκληρὰ ἐγκατάλειψις τοῦ γεωργικοῦ τῶν τσιφλικίων πληθυσμοῦ. Καὶ ἀληθῶς, Κύριοι, εἰς τοῦ πληθυσμοῦ τούτου τὴν πολύμοχθον, τὴν ἀκαταπόνητον ἐργασίαν ὀφείλεται παραγωγὴ τριπλασία ἐκείνης, ἣν ἐτησίως συγκομίζει ἡ ἄλλη ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργικὴ τάξις, ἡ προνομιοῦχος καὶ χειράφετος· ὁ δυστυχὴς οὗτος πληθυσμὸς, πενόμενος καὶ γυμνητεύων, αὐτὸς εἰσφέρει εἰς τὸν δημόσιον θησαυρὸν τὰ ¾ σχεδὸν τοῦ βαρύνοντος τὴν θεσσαλικὴν γεωργίαν φόρου· εἰς τῆς πατρίδος καὶ τοῦ νόμου τὸ πρόσταγμα, τὰ τέκνα του συῤῥέουσι, πληροῦντα τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ μεταξὺ μυριάδων λαοῦ, μηδὲ ἕνα, Κύριοι, θὰ εὕρητε φυγόστρατον, ἀρνούμενον εἰς τὴν πατρίδα τὴν ὑπερτάτην, τὴν κατ’ ἐξοχὴν πατριωτικὴν τῆς στρατεύσεως ὑποχρέωσιν. Καὶ ὅμως ἡ σκληρὰ καὶ ἄδικος δουλικὴ αὐτοῦ τύχη οὐδένα ἄχρι τοῦδε συνεκίνησεν, οὐδενὸς εἵλκυσε τὴν στοργὴν ἢ τὴν μέριμναν, καὶ μετὰ παρέλευσιν τοσούτων ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως ἐτῶν, ὑπὸ τὸ κράτος καὶ τὴν αἰγίδα τοῦ ἐλευθερωτάτου τῶν πολιτευμάτων, αὐτὸς ἀπέμεινε δοῦλος, ἄνευ πατρίδος, ἄνευ ἑστίας, δουλεύων τὴν ξένην γῆν ξένου κυρίου, ἔχοντος ἔννομον δικαίωμα νὰ ἀρνηθῇ αὐτῷ αὔριον καὶ γῆν καὶ τάφον (συγκίνησις). Τοιαύτης, Κύριοι, τερατώδους ἀδικίας τὴν θεραπείαν σκοπεῖ τὸ νομοσχέδιον, οὗτινος ἐπείγουσαν καὶ ἐπιτακτικὴν θεωρῶ τὴν ἐπιψήφισιν, ἀδικίας δημιουργούσης κατάστασιν ἀληθῶς ἀκατανόητον ἐν ἐλευθέρᾳ Πολιτείᾳ, κατάστασιν ἀναιροῦσαν αὐτὴν τὴν ἔννομον τάξιν, καὶ μυρίους ἐγκλείουσαν κατ’ αὐτῆς κινδύνους, κατάστασιν, ἧς κινδυνωδεστέραν θέλει καταστήσει τὴν ἐπιδείνωσιν ἡ ἀναβολὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, θεωρῶ ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς φιλοτιμίας αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, τῆς εἰσηγησαμένης τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια, ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ πατριωτισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὅστις βεβαίως οὔτε ξένος οὔτε ἀδιάφορος δύναται νὰ παραμείνῃ πρὸς τοιαύτην οἰκτρὰν κατάστασιν, θεωρῶ, λέγω, ἐπιβαλλομένην τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐὰν διὰ λόγους, δυναμένους νὰ παρακωλύσωσι τὴν ἄλλην ἐπίσης σπουδαίαν καὶ ἐπείγουσαν τοῦ Κοινοβουλίου ἐργασίαν, ἀδύνατον ἀποβαίνῃ νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις αὐτοῦ, ἐὰν ἡ ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἣν πάντες ἀναγνωρίζομεν, παρεμβάλλῃ ἀνυπέρβλητον πρόσκομμα εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἐνθέρμου ταύτης πρὸς ὑμᾶς ἐπικλήσεώς μου, δὲν ἀποκρούω ἀπολύτως τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καρδίτσης βουλευτοῦ κ. Τσαμαγκίδου περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς νέαν τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων ἐπὶ τόπου βάσανον, χρησιμοποιουμένου οὕτως ὑπὲρ αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων τοῦ χρόνου μέχρι τῆς προσεχοῦς συνόδου, καθ’ ἣν πάντως θέλουσι συζητηθῆ. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ παρατείνω τὸν λόγον, φειδόμενος τοῦ πολυτίμου ὑμῶν χρόνου, καὶ ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐπαναλάβω τοῦτον, ἐὰν ἀποφασισθῇ τοῦ νομοσχεδίου ἡ συζήτησις. Ἀλλὰ πρὶν καταλίπω τὸ βῆμα, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀπευθύνω καὶ ἐγὼ θερμὴν τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν σεβαστὸν τῆς Κυβερνήσεως Πρόεδρον, ὅπως, ἀποδεχόμενος τὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καρδίτσης συναδέλφου κ. Βελλίνη, ἀποκρούσῃ διὰ τῆς αὐθεντίας αὑτοῦ τὰς κακοήθεις καὶ συκοφαντικὰς διαδόσεις, δι’ ὧν ἐπέδραμον κατὰ τῆς τιμῆς ἡμῶν οἱ ἔχοντες συμφέρον νὰ κατασυκοφαντήσωσι τοὺς θερμοὺς τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων ὑπερασπιστάς, μειοῦντες τὸ κῦρος τῶν λόγων καὶ τῆς ἐνεργείας αὐτῶν. Διότι δὲν δύνασθε, Κύριοι, νὰ φαντασθῆτε ποῖα διαδίδουσι καθ’ ἡμῶν αἴσχη οἱ ἀνήθικοι οὗτοι τῆς εἰδεχθεστέρας ἰδιοτελείας ἀπόστολοι, ἅπερ βεβαίως θὰ ἐξήγειρον τὴν ἀγανάκτησιν ὑμῶν, ἐὰν δὲν μοὶ ἔφρασσε τὸ στόμα ἡ εὐλάβεια, ἣν ἀπὸ τοῦ ἀξιώματός μου ὀφείλω πρὸς τὴν σεμνοπρέπειαν τοῦ βήματος τούτου. Πέποιθα δὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος τῆς Κυβερνήσεως Πρόεδρος προθύμως θέλει ἀνταποκριθῆ εἰς τὴν κοινὴν τοῦ συναδέλφου καὶ ἐμοῦ παράκλησιν, βεβαιῶν ὅτι, ἂν ἐν τῇ πλάστιγγι τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἡ ἐπίμονος παράκλησις τῶν ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτῶν, τῶν ὑποστηριζόντων τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἠδύνατο νὰ βαρύνῃ πλειότερον πάσης ἄλλης κυβερνητικῆς ἀνάγκης, ἡ πλάστιγξ αὕτη βεβαίως θὰ ἔκλινεν ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων.

§15ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, δυστυχῶς δὲν εἶμαι ἀκαδημαϊκὸς ῥήτωρ, ὡς ὁ προλαλήσας, κατὰ συνέπειαν δὲν θὰ ὁμιλήσω ἀκαδημαϊκῶς· θὰ ὁμιλήσω πρακτικά. Ἐν πρώτοις ἐκφράζω ἐκ μέρους μου καὶ ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μου τὴν εὐγνωμοσύνην μου εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἠθέλησε νὰ προνοήσῃ καὶ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ χωρικῶν. Οἱ καλλιεργηταὶ Θεσσαλοὶ εἶναι βεβαίως δυστυχεῖς. Πρέπει ὅμως μεγίστη προσοχὴ νὰ δοθῇ εἰς τὰς ἀποφάσεις μας, διότι δυνατὸν νὰ γείνουν δυστυχέστεροι. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λαρίσης, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, τὰ πράγματα ἔχουσιν ἴσως πολὺ διαφορετικὰ, παρὰ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαμπάκας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει ὁ προλαλήσας. Ἐγὼ, Κύριοι, ἔχω ἐντολὴν ἀπὸ τοὺς συμπολίτας μου νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ δι’ αὐτὸ, ἀποτελέσας μέρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως γαιῶν εἰς τοὺς ἐν Θεσσαλίᾳ χωρικούς, ἐπεφυλάχθην, καὶ ἐν τέλει παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ προβῇ εἰς καμμίαν ἀπόφασιν, πρὶν ἢ ἀποσταλῇ ἐπιτροπὴ καὶ περιέλθῃ ἅπασαν τὴν Θεσσαλίαν, κατόπιν δὲ τῆς μελέτης ταύτης νὰ προβῇ εἰς τὴν σύνταξιν νέου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω, ὅτι θὰ εὐεργετήσῃ πολὺ περισσότερον τὸν τόπον. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον τὸ καθῆκον νὰ εἴπω.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μολονότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ βραχὺ τοῦ χρόνου, ὅστις ὑπολείπεται μέχρι τῶν ἕνεκα τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα διακοπῶν, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀπέχω ὅσον οἷόν τε μακροῦ λόγου, ἀναγκάζομαι νὰ μὴ ἀφήσω τὴν Βουλὴν ἄνευ πληροφορίας τινὸς ἐπὶ τῶν δύο ἰδίως θεμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ προαγορεύσαντες ἔθιξαν. Τὸ πρῶτον τῶν θεμάτων τούτων προέταξεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ βουλευτοῦ Καρδίτσης κ. Τσαμαγκίδου. Ὁ κ. Τσαμαγκίδης παρετήρησεν, ὅτι κρίνει ἀναγκαῖον νὰ συστηθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ κατὰ τὴν Θεσσαλίαν, καὶ ἑπομένως φροντίσῃ νὰ ἀνεύρῃ ποῖα πρέπει νὰ νομοθετηθῶσι πρὸς συναρμολογίαν πάντων τῶν συμφερόντων, καὶ προβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν γνώμην πεφωτισμένην περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι. Τὸ θέμα τοῦτο ἔψαυσεν ἐπίσης ὁ βουλευτὴς ἐκ Καρδίτσης καὶ φίλος μου κ. Βελλίνης, ὁ ἐκ Καλαμπάκας βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Σιβιτανίδης καὶ ὁ ἐκ Λαρίσης βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Ἰσχόμαχος. Ὅταν τὰ νομοσχέδια ταῦτα παρεσκευάζοντο, εἴχομεν ὑπ’ ὄψει πολλὰς ἀνάγκας, καὶ προετιθέμεθα δι’ αὐτῶν πολλοὺς νὰ ἐπιζητήσωμεν σκοπούς. Ὁ πρῶτος τῶν σκοπῶν τούτων ἦτο νὰ πορισθῶμεν κεφάλαιον χρημάτων, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς θεραπείαν τῶν βεβαιωθησομένων καὶ ἀναγνωρισθησομένων ὡς ἀναποφεύκτων ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας. Ὁ δεύτερος τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους εἴχομεν, ἦτο νὰ δοκιμάσωμεν ἐν Θεσσαλίᾳ δύο ἀντίθετα φορολογικὰ συστήματα, τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, καὶ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας διὰ τῆς ἀποδεκατώσεως τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Εἴχομεν προσέτι σκοπὸν νὰ καταστήσωμεν ἴσην τὴν φορολογίαν τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ βοσκῶν, διότι ἀποτελεῖ ἡ ὑπάρχουσα μέχρι τοῦδε ἀνισότητα, ἀντιβαίνουσαν εἰς τοὺς φορολογικοὺς κανόνας, διότι αἱ ἐν Θεσσαλίᾳ βοσκαὶ φορολογοῦνται ἐλαφρότατα, ἐνῷ ἄλλαι παραγωγαὶ διατελοῦσιν ὑπὸ βαρέα φορολογικὰ βάρη. Εἴχομεν προσέτι τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὸν σκοπὸν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς γεωργίας ἰδίως ἐν Θεσσαλίᾳ. Καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ προτιμᾶται πάντοτε ἡ λεγομένη μικρὰ καλλιέργεια τῆς μεγάλης καλλιεργείας, ὑπέλαβον ὅτι ἤθελεν εἶσθαι τὰ μάλα συντελεστικὸν πρὸς βελτίωσιν τῆς γεωργίας καὶ πρὸς κοινωνικὴν πρόοδον τοῦ τόπου ἡ ἕναρξις μερίμνης πρὸς εἰσαγωγὴν καὶ ἀποκατάστασιν τῆς μικρᾶς καλλιεργείας ἐν Θεσσαλίᾳ. Διὰ τοῦτο προέβημεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ταμείου γεωργικοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ. Τοὺς σκοποὺς, εἰς τοὺς ὁποίους, ἤθελον διατεθῆ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἠθέλομεν πορισθῆ, δὲν προσδιωρίσαμεν, οὔτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου προετείνομέν τι, ἀφήκαμεν αὐτοὺς νὰ τοὺς προσδιορίσῃ ἡ ἔρευνα καὶ ἡ μελέτη τῶν πραγμάτων, ὅπως ἀναγνωρισθῶσιν οἱ μᾶλλον ἐπικείμενοι, οἱ μᾶλλον ἀναπόφευκτοι, οἱ ἀληθεῖς τῷ ὄντι σκοποί, τοὺς ὁποίους πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ πραγματοποιήσῃ. Εἰσηγάγομεν τὸν νόμον περὶ στρεμματικῆς φορολογίας τῶν βοσκῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, διὰ νὰ ἐξισώσωμεν τοὺς φόρους, τοὺς ἐπὶ ἄλλων εἰδῶν παραγωγῆς ἐπιβαλλομένους, καὶ προεβάλομεν, διὰ νὰ δοκιμάσωμεν ἄν τὸ σύστημα τοῦτο δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄνευ τῶν καταθλίψεων, τὰς ὁποίας αἱ παραδόσεις ἀφῆκαν ἀκόμη ἀντηχούσας καὶ αἱ ὁποῖαι τρομάζουσιν εἰσέτι τὴν γεωργίαν. Ἐπροτείναμεν δὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως 20 στρεμμάτων γῆς, διὰ νὰ προκαλέσωμεν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινωνίαν νὰ μελετήσῃ καὶ βασανίσῃ αὐτὸ, καὶ νὰ συναρμολογήσῃ τὰς σχέσεις τῶν ἰδιοκτητῶν πρὸς τοὺς γεωργοὺς, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ παράσχῃ σημεῖα εἰς τοὺς γεωργοὺς ὑπάρξεως αὐτοτελοῦς καὶ αὐθυπάρκτου, ὅπως ἐν μέλλοντι εἴτε ἀπωτέρω εἴτε ἐγγυτέρω δυνηθῶσι νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν ἰδίαν αὐτῶν αὐθυπαρξίαν. Αὐτοὶ οἱ σκοποὶ ὑπηγόρευσαν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν. Προχθὲς ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας ἡ σύστασις ἐπροτάθη διὰ τὴν ἔρευναν τῶν δαπανῶν καὶ τῶν ἐργασιῶν τῶν γενομένων ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, ὡμίλησα περὶ ἐξεταστικῶν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῶν καὶ διῄρεσα ταύτας εἰς δύο, καὶ ὅταν ἀνέφερα τὰς ἐξεταστικὰς ἐπιτροπὰς, τὰς συνισταμένας πρὸς ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων, ἔφερον ὡς παράδειγμα τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα ἐξετάσῃ καὶ ἐξακριβώσῃ τὴν κατάστασιν τὴν γεωργικὴν, τὴν βιομηχανικὴν, τὴν οἰκονομικὴν τμημάτων τινῶν τῆς χώρας, διότι εἰς τοῦτο κυρίως ἀφεώρων, ἀφεώρων εἰς τὴν σύστασιν ἐπὶ τέλους ἐξεταστικῆς τοιαύτης τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ μεταβῇ εἰς Θεσσαλίαν καὶ ἐξετάσῃ τὰ κατ’ αὐτήν. Καὶ ὅταν τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰσῆγον εἰς τὴν Βουλὴν, ἐγὼ πρῶτος παρεκάλεσα αὐτὴν νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἐξετάσῃ ταῦτα ἐν πάσῃ εὐρύτητι. Καὶ μολονότι ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν νομοσχεδίων εἰς τὴν Βουλὴν μέχρι τοῦ πέρατος τῶν ἐργασιῶν τῶν ἐπιτροπῶν, αἵτινες συνεστήθησαν, πολὺς παρῆλθε καιρὸς, καὶ ὁ καιρὸς ἰδίως μᾶς εἶναι πολύτιμον κεφάλαιον κατὰ τὴν ὥραν ταύτην, μ’ ὅλα ταῦτα οὐδὲν προέβαλον παράπονον, οὐδὲ ὑπέμνησα εἴς τινα νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν περαίωσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐν λόγῳ νομοσχεδίων, διότι ἐνόμιζον ὅτι πρέπει ἡ ἐξέτασις καὶ μελέτη ἐπ’ αὐτῶν νὰ γείνῃ μετὰ πάσης φροντίδος. Ἡμεῖς δὲν προτιθέμεθα διὰ τῶν μέτρων μας, οὔτε ἐπιθυμοῦμεν, οὔτε ἀνεχόμεθα, νὰ ἐπιφέρωμεν βλάβην εἰς τὰς κοινωνικὰς σχέσεις καὶ τὴν πρόοδον τοῦ τόπου· ἐννοοῦμεν ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ πράξωμεν πᾶν τὸ δυνατὸν πρὸς βελτίωσιν τῶν κοινωνικῶν σχέσεων, καὶ πρὸς κανονισμὸν καὶ ὤθησιν τῆς προαγωγῆς καὶ τῆς προκοπῆς τοῦ τόπου. Διὰ τοῦτο ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο οὐδόλως ἀντιλέγω νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ μεταβῇ νὰ συμπληρώσῃ τὴν μελέτην καὶ τὴν ἔρευναν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προεβάλομεν, οὐδαμῶς ἀντιλέγω, διότι πείθομαι ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὅτι, καὶ ἂν δὲν ἔχῃ τὴν γνώμην ταύτην, ἤθελεν εἶσθαι ἀδύνατον νὰ ἐπισπευσθῇ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις· ἐπειδὴ δὲ πάντως ἤθελε κατασταθῆ ἀναγκαία ἡ μελέτη ἐν δημοσίαις συνεδριάσεσι τῶν νομοθετημάτων τούτων, αὕτη θέλει λάβει χώραν κατὰ τὸ τέλος τοῦ θέρους καὶ τὸ φθινόπωρον, ὁ δὲ καιρὸς ὁ μεσολαβῶν ἔπρεπε τῷ ὄντι νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς πληρεστέραν καὶ εὐρυτέραν μελέτην τῶν νομοθετημάτων τούτων. Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος. Ἀλλὰ τὸ δεύτερον ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἦτο ἄξιον λόγου τινὸς, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἡλικία μου μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα ἐνίοτε νὰ ὁμιλῶ συμβουλεύων, καὶ μάλιστα ὅταν πρόκειται περὶ φίλων, τῶν ὁποίων ὁ ἕτερος εἶναι νεαρὸς πολιτευτὴς καὶ τυγχάνει υἱὸς φίλος μου, δύναμαι μετὰ θάῤῥους νὰ ἀπευθύνω τὴν συμβουλὴν εἰς τοὺς πολιτευομένους, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δειλιῶσι πρὸ τῶν συκοφαντιῶν καὶ τῶν δυσφημήσεων, τὰς ὁποίας ὁ ταπεινὸς τοπικὸς ἀνταγωνισμὸς ὑπαγορεύει. Ἀλλοίμονον εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δειλιῶσιν, ὅταν κατ’ αὐτῶν ἐκτοξεύωνται βέλη ψεύδους καὶ συκοφαντίας! Πρέπει νὰ ἔχωσιν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τὸ θάῤῥος, τὸ ὁποῖον ἐμπνέουσιν αἱ πεποιθήσεις εἰς αὐτούς. Ὅταν ἔχωσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα των, ἅπας ὁ κόσμος ἠμπορεῖ νὰ ἐγερθῇ καὶ νὰ φωνάζῃ κατ’ αὐτῶν, αὐτοὶ πρέπει νὰ μείνωσι πιστοὶ φρουροὶ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος των. Ἐγὼ εἶμαι πρὸς τὰς δυσμὰς τοῦ βίου μου, καὶ κατὰ τὸν βίον μου ἐξετοξεύθησαν τοσαῦτα συκοφαντίας βδελυρὰ βέλη, ἀλλ’ οὐδέποτε μὲ ἀπεθάῤῥυνον, οὔτε ἐνόμισα ἄξιον ἐμοῦ νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς θρύλους καὶ τὰς συκοφαντίας, τὰς ὁποίας τὰ εὐτελῆ συμφέροντα παρεσκεύαζον. Ἡ τέχνη τοῦ πολιτεύεσθαι δὲν εἶναι ἡ τέχνη τοῦ δόλου καὶ τῆς ἀπάτης. Ἂν οἱ οὕτως ἐξηγοῦντες τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα προεβάλομεν, καὶ ἀποδιδόντες εἰς ἡμᾶς δόλον καὶ ἀπάτην, ἀντιγράφωσι τὰ ἴδια αὐτῶν βουλεύματα καὶ τὸν ἴδιον τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι, δὲν γνωρίζω, ἀλλὰ μέχρις ὑμῶν βεβαίως δὲν φθάνουσι τοιαῦτα βέλη.

§17ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι εὔκαιρον νὰ ἐξετάσῃ σήμερον ἡ Βουλή, τίς ἐπεδιώχθη σκοπὸς διὰ τῆς ὑποβολῆς τῶν νομοσχεδίων τούτων, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ, προβαλλομένης προτάσεως ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως αὐτῶν, τίς διὰ τῆς ὑποβολῆς αὐτῶν κατέστη ἡ θέσις τῆς ἰδιοκτησίας ἐν Θεσσαλίᾳ. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι διὰ τῆς ὑποβολῆς τῶν νομοσχεδίων τῶν Θεσσαλικῶν ἀνετράπη ἐντελῶς ἡ τάξις, καὶ αἱ σχέσεις μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν ἔφθασαν εἰς τὸ ἀπροχώρητον. Ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ μετάσχω τῶν ἐργασιῶν τῆς ἑτέρας τῶν ἐπιτροπῶν, εἰς ἃς εἶχεν ἀνατεθῆ ἡ ἐπεξεργασία τῶν νομοσχεδίων, καὶ ἤκουσα ἐκ στόματος ἀξιοτίμων συναδέλφων, αὐτῶν τῶν προτεινάντων τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τῶν νομοσχεδίων τούτων, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον διεταράχθησαν αἱ σχέσεις μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, ὥστε ὁλόκληρα χωρία ἠρνήθησαν νὰ προβῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας ἄλλοτε ἐκαλλιέργουν, καὶ τοῦτο ἦτο λίαν φυσικόν· διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων, καὶ ἰδίως δι’ ἐκείνου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπηγγέλθημεν τὴν παραχώρησιν τῶν ἀγροτικῶν οἰκιῶν καὶ τῶν 20 ἢ 25 στρεμμάτων εἰς πλήρη ἰδιοκτησίαν πρὸς τοὺς καλλιεργητάς, ἀνεπτερώθησαν αἱ ἐλπίδες των καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ θελήσωσι νὰ ἐξισωθῶσι καὶ ἀντιμετρηθῶσιν οἱ καλλιεργηταὶ πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ διαταραχθῶσιν αἱ σχέσεις μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν. Οἱ καλλιεργηταὶ εἶχον πλέον μίαν ἐπαγγελίαν, ἐξενεχθεῖσαν μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἐπισημότητος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὑποστηριζομένης παρὰ τοιαύτης πλειονοψηφίας, καὶ ἔχοντες πεποίθησιν ἐπὶ τὴν ἐπαγγελίαν ἐκείνην, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ προέλθωσιν εἰς τελείαν ῥῆξιν πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀντιμετρούμενοι, ὡς εἶπον, πρὸς αὐτούς. Ἀφ’ ἑτέρου, ἀκριβῶς διότι τοιαῦται ἐδόθησαν ἐπαγγελίαι διὰ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, ἡ Θεσσαλικὴ ἰδιοκτησία προσεβλήθη εἰς τὰ καίρια, ἐσφραγίσθη δὲ αὕτη ὡς ὑποκειμένη εἰς διανομήν· οὐδεὶς πλέον εἶναι κύριος αὐτῆς, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπαγγέλληται ὅτι εἶναι κύριος αὐτῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῆς ἐν Θεσσαλίᾳ ἰδιοκτησίας, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων. Ἀφήνω ἤδη κατὰ μέρος τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἤκουσα ὅτι παραδόξως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς προδοκιμαστικὰς ἐργασίας, διὰ νὰ ἴδῃ κατὰ πόσον δύναται νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν δεκάτην ἢ τὴν δεκάτην ἕκτην, σύστημα τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ὡς τὸ μᾶλλον ἀπηρχαιωμένον μεταξὺ τῶν τῆς ἐγγείου φορολογίας, καὶ κατὰ πόσον ἠδύνατο νὰ φέρῃ τὴν ἰσότητα ἐν τῇ φορολογίᾳ διὰ τῆς τετραπλασιάσεως ἢ τῆς πενταπλασιάσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν βοσκῶν. Παράδοξος ἀληθῶς σκέψις, διότι καθιστῶμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, τοῦ περὶ φορολογίας τῶν βοσκῶν, καθιστῶμεν τελείαν τὴν ἀνισότητα μεταξὺ τῆς φορολογίας τῶν βοσκῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ τῶν ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι. Ἀφήνω ὅμως κατὰ μέρος ταῦτα, καὶ ἀποβλέπω εἰς τὰς συνεπείας τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπαγγελλόμεθα τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὑπὲρ τῶν καλλιεργητῶν ὡρισμένης ἐκτάσεως γῆς. Ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν ταῦτα: ἀναστάτωσις τελεία τῶν σχέσεων μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, ὀπισθοδρόμησις ἐντεῦθεν τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς γεωργίας, ὑπὲρ ἧς τοσοῦτον ἐκοπτόμεθα καὶ τοσαῦτα ἐλέχθησαν, ἀλλὰ καὶ μείωσις τῆς ἀξίας τῆς ἐν Θεσσαλίᾳ ἰδιοκτησίας, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ γνωρίζῃ, τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα, καὶ τίνες ἐκ τοῦ σπόρου, τοῦ ἅπαξ ῥιφθέντος ἐπὶ τῆς Θεσσαλικῆς γῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, τοῦ περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως μέρους τῶν ἰδιοκτήτων γαιῶν, τίνες, λέγω, ἐκ τοῦ σπόρου ἐκείνου τρίβολοι δύνανται νὰ φυῶσιν ἐν τῇ Θεσσαλικῇ ἰδιοκτησίᾳ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, καὶ ὅταν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς τῆς Βουλῆς κατεδείχθησαν ἓν πρὸς ἓν, κατεδικάσθη δὲ ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παραδόξως καὶ παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν ἐπιτροπῶν, ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην μελέτης! Τίνες ἔχετε ἀνάγκην μελέτης; οἱ ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς συζητήσαντες καὶ καταλήξαντες εἰς τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ἤδη ὑπὸ τὴν σκέψιν τῆς Βουλῆς, ἢ οἱ λοιποὶ συνάδελφοι, οἱ χορηγήσαντες ὑμῖν τὴν ἐντολὴν τῆς ἐπεξεργασίας αὐτῶν; Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι, ἀφοῦ διετυπώσαμεν γνώμην ἐν ταῖς ἐκθέσεσι ταῖς ὑποβληθείσας εἰς τὴν Βουλήν, εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τῶν νομοσχεδίων. Οἱ δὲ λοιποὶ ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ἕνεκα τίνων, παρακαλῶ, ἀμφιβολιῶν πρόκειται ν’ ἀποφασίσωσι περὶ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων; Αἱ ἐπαγγελίαι, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἐξῆρεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τόσον λαμπραὶ καὶ ἀποβλέπουσι τόσον ἀμέσως εἰς τὴν πρόοδον τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ, ὥστε θὰ ἦτο ἀληθὲς ἔγκλημα, ἐὰν ἠθέλομεν ἀναβάλει τὴν περὶ αὐτῶν ἀπόφασιν, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα ἐποχήν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τοσαύτην σπουδαιοτάτην σημασίαν ἀπέδωκεν, ὥστε ἔλεγεν, ὅτι ἀληθῆ ζημίαν ἀποτελεῖ ἡ παράτασις τῶν ἐργασιῶν τῶν ἐπιτροπῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἀνετέθη ἡ προεπεξεργασία. Ἀλλ’ ἐνῷ ἠνείχετο ταύτην μεθ’ ὑπομονῆς, ἀπέβλεπε καὶ εἰς τὸν σκοπὸν, ὁ ὁποῖος ἐπεδιώκετο δι’ αὐτῆς, νὰ εὐκολυνθῇ καὶ ἐπισπευσθῇ τὸ ἔργον, σήμερον δὲ ὀῤῥωδεῖ, σήμερον νομίζει, ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα, ἀφοῦ τοσαύτας ἐστήριξεν ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς ἐλπίδας ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιληφθῶμεν κἄν, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ φέρωμεν γνώμην, ζητεῖ δὲ νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸ φθινόπωρον. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἔγκλημα διαπράττομεν κατὰ τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ, παρατείνοντες τὴν ἐκκρεμότητα ἐπ’ ἄπειρον. Ἔχομεν καθῆκον ὁπωσδήποτε νὰ φέρωμεν μίαν γνώμην καὶ νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν τὰ νομοσχέδια ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ὅπως καταστήσωμεν εὐχερεστέρας τὰς σχέσεις μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ ἀπεκδυθῇ τὴν εὐθύνην τῆς συντάξεως, καὶ ἀπέδωκεν εἰς συνάδελφον τῆς Θεσσαλίας τὴν πρωτοβουλίαν τῆς προτάσεως. Ἂν δὲ ὁ σκοπὸς, ὁ ὁποῖος διαφαίνεται ἐν τοῖς νομοσχεδίοις, ἦναι ἀλλοῖος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος προεβάλλετο διὰ τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισε νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς εὐθύνης· ἀλλ’ οἱ συνάδελφοι, ἀκριβῶς ἵνα ἀποφύγωσι τὴν μομφὴν, ὅτι οὐδὲν ἔπραξαν, ὅπως στηρίξωσι τὴν γεωργίαν ἐν Θεσσαλίᾳ, ἔχουσι καθῆκον νὰ προβῶσιν ἀμέσως καὶ ζητήσωσιν, ὅπως ἡ Βουλὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Πρέπει νὰ μάθῃ ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς, ἂν κατεδικάσθη νὰ μένῃ αἰωνίως εἰς ἣν εὑρίσκεται κατάστασιν.

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνόμισεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι τῷ παρεσχέθη πεδίον, ἵνα ἀνταγωνισθῇ πολιτικῶς. Παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἀναστείλῃ τὴν ὁρμήν του, ὅταν δὲ προταθῇ ἡ συζήτησις τῆς περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς προτάσεως, θέλει ἔχει εὐκαιρίαν, ὅπως ἐκφέρῃ τὰς γνώμας του.

§19ΤΟΠΑΛΗΣ. Δὲν θὰ ὁρισθῇ ἡμέρα;

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ γένηται πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ...

§21ΤΟΠΑΛΗΣ. Πολὺ πιθανὸν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ περατωθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς.

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ἀμφίβολον.

§23ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρέπει νὰ μᾶς ἀρκέσῃ.

§24Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ παράσχῃ τὰ μέσα, δι’ ὧν νὰ δυνάμεθα νὰ κυβερνήσωμεν. Πρώτιστον δὲ τῶν μέσων τούτων εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς, μέχρις οὗ δὲ οὗτος συζητηθῇ καὶ ἐπιψηφισθῇ, ἡ χορηγία δύο δωδεκατημορίων αὐτοῦ. Ἐγὼ δὲν εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πρόκειται νὰ κηρυχθῇ ἡ λῆξις εὐθὺς ὡς συμπληρωθῇ ἡ τριμηνία, ἀλλ’ εἶπον ὅτι θέλομεν ἔχει διακοπὰς, ἕνεκα τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, διότι οὐδέποτε εἰργάσθη ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ Πάσχα. Ἀλλὰ καὶ ἂν κατορθώσωμεν μέχρι τοῦ Πάσχα νὰ συζητήσωμεν καὶ ἐπιψηφίσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, θέλουσιν ὅμως ἀπέλθει οἱ κύριοι Βουλευταὶ, ἄγνωστον δὲ, ἂν θέλωσιν ἐπανέλθει κατόπιν.

§25Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τότε....

§26Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζετε ὅτι δυνάμεθα ἄνευ Προϋπολογισμοῦ νὰ κυβερνήσωμεν; Τὴν εὐθύνην ταύτην δὲν ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲ στέργει νὰ κυβερνᾷ δι’ ἀλληλοδιαδόχου χορηγίας πιστώσεων. Ἂν δ’ ἡ Βουλὴ δὲν κρίνῃ ἀναγκαῖον νὰ συζητήσῃ καὶ ἐπιψηφίσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἂν ἐγκρίνῃ μάλιστα νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ οὐδὲ τὰ δύο δωδεκατημόρια διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ μᾶς εἰδοποιήσῃ, ἵνα φροντίσωμεν περὶ τῆς ἡμετέρας εὐθύνης.

§27ΡΑΛΛΗΣ. Θαυμάζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τὴν προχθεσινὴν ψηφοφορίαν ἤρχισε νὰ διστάζῃ· διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους πρὸ ὀλίγου εἶπε. Δυσπιστεῖ περὶ τοῦ ὅτι καὶ ἡ πλειοψηφία καὶ ἡ μειοψηφία θὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχουσι πρὸς τὸν τόπον. Λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μέχρι τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα νὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰς πιστώσεις καὶ τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ περὶ ἑνὸς δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὸν κ. Πρόεδρον, καὶ ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει τις, ὅστις θὰ θελήσῃ τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην νὰ διαψεύσῃ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει πρὸς τὸν τόπον, καὶ ὅτι, ὁποτεδήποτε ἤθελε κληθῆ, οὐδέποτε ἤθελεν ἀπολείψει ἐκ τῆς θέσεως, εἰς ἣν ἐτάχθη. Καὶ τοιαύτην μετερχόμενοι γλῶσσαν, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὡς καθῆκον ἀναγνωρίζομεν νὰ παραμείνωμεν ἐνταῦθα καὶ προασπίσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, οὐδὲ ἤλθομεν, ἵνα παραμείνωμεν 30 ἢ 40 μόνον ἡμέρας καὶ ἀναχωρήσωσιν ἔπειτα οἱ Βουλευταὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὰ ἴδια σχέδια, ἂν φρονῇ, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ὀφείλει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς φίλους της, ὅπως μετὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα ἐπανέλθωσιν ἐνταῦθα καὶ ἐξακολουθήσωσι τὰς συζητήσεις. Οὕτως ἐγὼ ὑπολαμβάνω τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν. Γνωρίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ἰδίας ἰδέας καὶ σκέψεις κοινοβουλευτικὰς, καὶ φρονεῖ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἀνάγκην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἐπὶ τοιούτων σκέψεων στηριζόμενος δὲν πολιτεύεται κοινοβουλευτικῶς, οὐδ’ ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ὡς ὀφείλει, ἕνεκα τῆς περιωπῆς, εἰς ἣν ἐτάχθη. Δειλιᾷ δὲ πρὸ τῆς ἀνάγκης νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς φίλους του θυσίας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ἡ ἐντολὴ τῶν συμπολιτῶν μας, καὶ θέτων κατὰ μέρος τὸ δημόσιον συμφέρον, ἀποβλέπει εἰς τὴν θεραπείαν τῶν συμφερόντων τῶν φίλων αὐτοῦ.

§28Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω καὶ καὶ ἐγὼ δύο λέξεις, οὐ μόνον καθ’ ὃ ἔχω καθῆκον, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέρως ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Θεσσαλίας, καὶ προσέτι διότι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω, ὡς πρόεδρος, τὰς συνεδριάσεις τῆς μιᾶς τῶν ἐπιτροπῶν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀποσταλῆ ἓν τῶν νομοσχεδίων περὶ διανομῆς τῶν γαιῶν εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς, καὶ ἐπιβάλλεται εἰς ἐμὲ νὰ μὴ σιγήσω. Πρὸ πάντων, Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε πάντες ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων νὰ ὑπομνήσω, ὅτι τὸ συζητούμενον εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο πρέπει νὰ ἐξαιρεθῇ τοῦ κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ· εἶναι ζήτημα κοινωνικὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἀπὸ ὑψηλῆς ἀπόψεως. Ἔχομεν στάδιον εὐρύτατον εἰς τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ ἐξαιρεθῇ τῆς κομματικῆς πάλης, καὶ πρὸ πάντων σπεύδω νὰ δηλώσω τὴν ἐμὴν γνώμην, ἢ μᾶλλον νὰ ἐπαναλάβω ταύτην, διότι καὶ εἰς ἑτέραν συνεδρίασιν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, ὅτι ἔπαινος ὀφείλεται εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως ὁλοκλήρου, διότι ἔσχον τὴν πρόνοιαν νὰ ῥίψωσι τὰ βλέμματά των πρὸς τὴν παρημελημένην καὶ παρηγκωνισμένην Θεσσαλίαν, καὶ μόνον ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ἐθεώρησα καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν καθῆκον νὰ συνηγορήσω κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς προνοίας διὰ τὴν Θεσσαλίαν καὶ προσέτι νὰ δηλώσω, ὅτι ἀσχέτως πρὸς τὰς λεπτομερείας αἱ δύο καὶ σπουδαιότεραι ἀρχαὶ τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων δὲν ἠδύναντο νὰ μὴ τύχωσι τῆς ἀμερίστου ἐκτιμήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ σύμπαντος, διότι δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον εἰς τὰς λεπτομερείας· μόνον εἰς τὰς δύο ἀρχὰς τοῦ νομοσχεδίου ἐμμένω: κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ συνδεθῇ ὁ καλλιεργητὴς μὲ τὴν γῆν τὴν Θεσσαλικὴν, καὶ κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ συστηθῇ εἰδικὸν ταμεῖον πρὸς καλλιέργειαν τῆς Θεσσαλίας. Ταύτας θεωρῶ τὰς κυρίας ἀρχὰς, καὶ περὶ αὐτῶν συνηγόρησα εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ὑπὲρ αὐτῶν ὑψῶ τὴν φωνήν μου καὶ σήμερον. Ἐν ᾧ δὲ ταῦτα λέγω, δὲν ὑποτιμῶ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἐπιχειρηθέντος ἔργου, διότι εἶναι λίαν σπουδαῖον, θίγει εἰς τὰ καίρια, πρόκειται νὰ ἐκριζώσῃ ῥίζας προαιωνίους, ἵνα φέρῃ τὴν ἁρμονίαν μεταξὺ τῶν δύο στοιχείων τῆς Θεσσαλίας, μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς τὸ δημοσιευθὲν, ὅτι τὰ νομοσχέδια δημιουργοῦσιν ἤδη τὸ πρῶτον δυσαρμονίαν μεταξὺ τῶν δύο τούτων στοιχείων· τὸ ζήτημα ἐκινήθη πρὸ αἰώνων, χρονολογεῖται ἀπὸ ἀρχαιοτάτης ἐποχῆς, καὶ ἀνεκινήθη ζωηρότερον ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἀλῆ–Πασσᾶ. Ὁ ἀγὼν τοῦ 1821 συνεδαύλισε τὸ κακόν· τὸ ζήτημα ὑπέστη πολλὰς διακυμάνσεις τόσον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Τουρκοκρατίας, ὅσον καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Θεσσαλίας. Οἱ χωρικοὶ διεμαρτυρήθησαν πάντοτε, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ των δὲν ἠθέλησαν ἢ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ διαμαρτυρηθῶσιν ἄχρι σήμερον δι’ ἔργων, μὴ δυνάμενοι νὰ ἀνταγωνισθῶσιν οὔτε εἰς τὸ χρῆμα τῶν ἰδιοκτητῶν, οὔτε εἰς τὰ μέσα ἐκείνων, ἐνδομύχως ὅμως ἔχουσι πάντοτε κεχαραγμένον τὸ αἴσθημα τῆς ἀγανακτήσεως. Δὲν ἐγνώριζον ὅτι σήμερον ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος, ἢ προκαταρκτικὴ συζήτησις, ἀλλὰ καὶ ἐὰν τὸ ἐγνώριζον, δὲν ἤθελον ὁμιλήσει διὰ μακρῶν ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος. Αἰσθάνομαι ἐν τούτοις τὴν ἀνάγκην νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι τὰ νομοσχέδια φέρουσι τὴν δυσαρμονίαν μεταξὺ τῶν δύο στοιχείων τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐνισχύουσι τὴν ἐπιθυμίαν τῶν καλλιεργητῶν, ὅπως ἴδωσι πραγματοποιουμένους τοὺς πόθους των, καὶ ἐνταῦθα βεβαίως ἔχει δίκαιον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ὑφίσταται ἡ περίπτωσις τοῦ κατεπείγοντος ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν, διότι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται ἀφ’ ἑνὸς καὶ οἱ καλλιεργηταὶ εἰσῆλθον εἰς ἄλλην περίοδον, αἱ δὲ σχέσεις αὐτῶν ἤρξαντο πλειότερον κλονιζόμεναι. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὴν ἑαυτῆς γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος, καὶ ἐπιθυμεῖ τὰ νομοσχέδια νὰ βασανισθῶσιν, εἶναι δὲ διατεθειμένη νὰ δεχθῇ πᾶσαν βελτίωσιν. Καὶ βεβαίως οὕτως ἔπρεπε νὰ θέση τὸ ζήτημα, προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων, ἀναγομένων εἰς τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν. Τέσσαρα ὑπεβλήθησαν νομοσχέδια· ἓν τούτων εἶναι τὸ περὶ παραχωρήσεως γαιῶν εἰς τὰς ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργικὰς οἰκογενείας, ἕτερον τὸ περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου, ἕτερον τὸ περὶ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ παραγομένων δημητριακῶν καρπῶν, ἕτερον τὸ περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου τῶν βοσκῶν διὰ στρεμματικοῦ φόρου κτλ., τελευταῖον δὲ ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ καὶ πέμπτον νομοσχέδιον, περὶ καθορισμοῦ τῶν μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν ὑφισταμένων σχέσεων. Τὸ μὲν ἓν ἐστάλη εἰς μίαν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, τὰ δὲ ἕτερα 3 εἰς ἄλλην ἐπιτροπήν. Ἐβασανίσθησαν πάντα ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ βάσανος, ἡ γενομένη ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, ἀπέδειξεν, ὅτι τὰ νομοσχέδια ἔχουσιν ἀνάγκην μεγαλειτέρας ἔτι βασάνου, καὶ τοῦτο τὸ λέγω ἀκριβῶς, ἵνα ἐξηγήσω, ὅτι μόνον ἐξ ἐπιθυμίας τοῦ νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῶν νομοσχεδίων ἐθεώρησα ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει αὐτὰ μᾶλλον ὥριμα πρὸς ἄμεσον συζήτησιν καὶ παραδοχὴν μετὰ προεξέλεγξιν ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς. Ὑπεβλήθησαν δὲ αἱ ἐκθέσεις τῶν πλειοψηφιῶν καὶ μειοψηφιῶν τῶν ἐπιτροπῶν. Ἔμαθον δὲ σήμερον, ὅτι ὑπεβλήθη πρότασις περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς μελέτην τοῦ Θεσσαλικοῦ ζητήματος ἐν σχέσει πρὸς τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια. Ἐπαίνων ἄξιοι εἶναι οἱ Βουλευταὶ οἱ προαγορεύσαντες τόσον ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν κ. Τσαμαγκίδης ἐκ Καρδίτσης, διότι δι’ αὐτῆς δεικνύεται τὸ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, ὅσον καὶ οἱ μετ’ αὐτὸν ἀξιότιμοι Βουλευταὶ Καρδίτσης καὶ Καλαμπάκας. Ἀλλὰ καὶ οἱ μὴ ὁμιλήσαντες δὲν ἔχουσιν ὀλιγώτερον ἐνδιαφέρον, οὐδὲ μετὰ ὀλιγωτέρου πόνου παρακολουθοῦσι τὸ ζήτημα. Καὶ δὲν γνωρίζω ἐξαίρεσίν τινα μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Θεσσαλίας, οἱ ὁποῖοι πάντες παρακολουθοῦσι τὸ ζήτημα μετὰ τοῦ ἐνδιαφέροντος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διακρίνῃ ἀντιπροσώπους ἐνδιαφερομένους διὰ τὸν τόπον καὶ ἐν γένει περὶ τοῦ γενικοῦ καλοῦ. Ἀκριβῶς, Κύριοι, εἶναι λαμπρὰ ἡ εὐκαιρία νὰ ἀπαντήσωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Θεσσαλίας διὰ τῶν ἔργων, ὅτι εὑρίσκονται ἐν πάσῃ συμφωνίᾳ, ὅταν πρόκειται νὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τοῦ γενικοῦ καλοῦ. Δὲν ὑπάρχει διάκρισις μεταξὺ Θεσσαλίας, Πελοποννήσου καὶ Στερεᾶς· ἀλλὰ αἱ τοπικαὶ ἀνάγκαι γεννῶσιν ἰδιαιτέρους δεσμοὺς, καὶ πρώτιστον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν διαμερισμάτων ἔχουσι καθῆκον νὰ γίνωνται οἱ διερμηνεῖς τῶν τοιούτων προτάσεων. Καὶ ἡ σύμπνοια αὕτη εἶναι παρήγορος καὶ εὔελπις, δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι μέχρι τέλους θὰ θριαμβεύσῃ, διότι ὑπάρχει ὁ ἠθικὸς δεσμὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνώτερος παντὸς ἄλλου ὑπολογισμοῦ. Ἐρωτᾶται μετὰ ταῦτα, τί ποιητέον; Πρέπει τὰ πράγματα νὰ σταματήσωσιν ἐκεῖ, ὅπου εὑρίσκονται; Νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων καὶ τῶν ἐκθέσεων, νὰ ἀφήσωμεν δὲ τὰ πράγματα νὰ τρέχωσιν, ὡς τρέχουσι, καὶ μετὰ τὰς διακυμάνσεις, αἵτινες ἐπῆλθον λόγῳ τῆς ὑποβολῆς τῶν νομοσχεδίων; Καὶ δὲν δυνάμεθα, πρὶν ἢ λήξωσιν αἱ βουλευτικαὶ ἐργασίαι, νὰ συνδέσωμεν τὴν δέουσαν βάσανον μὲ τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων; Ἐὰν, Κύριοι, παραδεχθῶμεν ὅτι εἶναι ἔκτακτον, ὕψιστον ἐθνικὸν συμφέρον,—διότι δὲν εἶναι Θεσσαλικὸν, ὡς πάντες ἐννοοῦμεν, εἶναι ἐθνικὸν συμφέρον—ἡ βελτίωσις τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ ἡ διὰ τῶν πραγμάτων πιστοποίησις, ὅτι εἴμεθα ἄξιοι νὰ βελτιώσωμεν τὴν ἀπελευθερωμένην χώραν, ἐὰν ἔκτακτον ἐθνικὸν συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἐνέχει καὶ τὸ κατεπεῖγον, ὡς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς εἶπεν, ὑπαγορεύῃ τὴν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἐμβριθῆ συζήτησιν, διατὶ νὰ μὴ προβῶμεν εἰς αὐτήν; Ἐὰν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἦναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν σύστασιν μιᾶς ἐπιτροπῆς, καὶ πάλιν ἐγὼ δὲν ἤθελον συμφωνήσει νὰ γείνῃ τοῦτο, πρὶν ἢ προηγηθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μία συζήτησις κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τῶν πέντε νομοσχεδίων, διότι ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης θὰ φωτισθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς πραγματικῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιτροπῆς καὶ περὶ τῶν ὅρων ἀκόμη, ἐντὸς τῶν ὁποίων πρέπει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐργασθῇ, καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελε λάβει τὰ φῶτα τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἤθελεν ἐργασθῆ, ἵνα φέρῃ εἶτα ἔργα· διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ὑποτιμᾷ τὴν σπουδαιότητα τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, οὐδὲ πρῶτον παρουσιάζονται τοιαῦτα ζητήματα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Προηγήθησαν ἡμῶν πολλὰ ἄλλα Κράτη. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὁ τελευταῖος νόμος τοῦ 1892 περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος προὐκάλεσε μακρὰς συζητήσεις. Ἐννοῶ καὶ συμμερίζομαι τοὺς ἐνδοιασμοὺς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θέλοντος νὰ συμβιβάσῃ τὴν συνταγματικὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν συναφῶν πρὸς αὐτὸν νομοσχεδίων μὲ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, ὅπως προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὰ ἔργα τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων. Οὐδὲ νομίζω ὅτι δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀνωτέρα ἡ ἀνάγκη τῆς ψηφίσεως τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλὰ ἐὰν ἦναι κατορθωτὸν —καὶ νομίζω ὅτι εἶναι κατορθωτὸν—νὰ συνδυάσωμεν τὴν μίαν ἐργασίαν μετὰ τῆς ἄλλης, διατὶ νὰ μὴ τὸ πράξωμεν; Ὑπολείπονται ὁμολογουμένως ὀλίγαι συνεδριάσεις, τοὐλάχιστον διὰ τὸ τμῆμα τοῦτο τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, μέχρι τοῦ Πάσχα...

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Πόσαι συνεδριάσεις;

§30ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὀκτὼ συνεδριάσεις.

§31Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. .. Ἐὰν ἀφιερώσωμεν μίαν ἐκ τῶν συνεδριάσεων τούτων εἰς τὴν συζήτησιν τόσον σπουδαίου ζητήματος, νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναί τι, διὰ τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ κατακριθῶμεν, διότι ἡ συζήτησις αὕτη ἔσται λίαν καρποφόρος διὰ τὴν Κυβέρνησιν πρωτίστως, ἡ ὁποία ἐν σπουδαιότητι ὑπέβαλε τὰ νομοσχέδια καὶ οὐχὶ μόνον πρὸς τὸ θεαθῆναι. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τῶν δύο στοιχείων, τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν, ἡ ὁποία ἀνέλαβε πᾶσαν ὑποχρέωσιν πρὸς τοῦτο, αὕτη πρωτίστως καθῆκον ἔχει νὰ προαγάγῃ τὸ ἔργον. Ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελε δεχθῆ τὴν πρότασίν μου, τὴν ὁποίαν ἐγὼ θεωρῶ ὡς δυναμένην νὰ πραγματοποιηθῇ, ἐὰν ἀναγραφῶσι, παραδείγματος χάριν, τὰ 5 νομοσχέδια ὡς πρῶτα θέματα κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Τετάρτης ἢ τῆς Πέμπτης, νὰ γείνῃ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ, ἐὰν πρέπῃ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῶν, ἢ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καρδίτσης συναδέλφου περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, τοῦτο νομίζω ὅτι δύναται νὰ συνδυασθῇ καὶ μὲ τὴν εὐκολίαν πρὸς ὁμαλὴν ψήφισιν καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχωσιν οἱ ἀντιλέγοντες, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι λογικὸν νὰ μὴ ἐκλεχθῇ τοὐλάχιστον ἡ ἐπιτροπὴ πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ· διότι, ὡς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατ’ ἐπανάληψιν ἐδήλωσεν εἰς ἡμᾶς, μεθ’ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει, νὰ παραταθῶσιν αἱ συνεδριάσεις καὶ μετὰ τὸ Πάσχα, δὲν δύναται νὰ ἐκφράσῃ τὴν βεβαιότητα περὶ τούτων. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἀναπτύξωμεν ἐν ἐκτάσει τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἔχει τοὺς ἐνδοιασμοὺς τούτους. Δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ ἦναι κατορθωτὴ ἡ ἐπανάληψις τῶν ἐργασιῶν μετὰ τὸ Πάσχα. Καὶ ὅταν τοῦτο ἦναι ἀναμφισβήτητον, καὶ ἀτυχῶς εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι μετὰ τὸ Πάσχα δὲν θὰ συνεχισθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς παρούσης συνόδου, νομίζω ὅτι ἡ ἀναβολὴ καὶ αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν ἔσται λίαν ἐπιζήμιος εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν καλὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων, καὶ θὰ κρατήσῃ ἐν ταραχῇ καὶ ἐν ἀμφιβολίᾳ τὸν τόπον καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτὸ μέχρι τοῦ Νοεμβρίου, θὰ ἐπέλθωσι δὲ ζημίαι μεγάλαι, διὰ τὰς ὁποίας πρῶτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῷ συμφέροντι, τὸ ὁποῖον ἔχει, καὶ ἐν τῷ πόνῳ ὑπὲρ τοῦ τόπου, θέλει βραδύτερον λυπηθῆ. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι Βουλευταί, συμπεραίνων λέγω καὶ ἐπαναλαμβάνω μίαν ἔτι φορὰν, ὅτι ἐπαίνου ἀξία εἶναι ἡ Κυβέρνησις, διότι ἔθιξε ζήτημα πολὺ σπουδαῖον, εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ τὸ θίξῃ, καὶ ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς προτάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπιφυλάσσω ἀκεραίαν τὴν γνώμην μου, ὡς ἔπραξα τοῦτο ἐπὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ μέρους καὶ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς· διότι ἐγὼ ἐπαινῶ καὶ ἐξυμνῶ τὴν πρόνοιαν μόνον περὶ βελτιώσεως τῆς Θεσσαλίας, ἡ ὁποία ὄχι μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἐθνικὴν εἶναι ἀξία μεγάλης προσοχῆς. Ἐπαινῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἅπαντας τοὺς κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων καὶ τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ κατατάσσομαι, ἐπελήφθησαν μετ’ ἐπιθυμίας νὰ συντελέσωσιν ἐπὶ τῶν πραγμάτων, νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν εὐόδωσιν τοῦ ἔργου, ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν βλέπω νὰ ὑπάρχῃ πρόθεσις, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχε, θὰ εἶχον τὴν γνώμην νὰ μὴ ἀναμίξωμεν οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον τὸ κομματικὸν ζήτημα εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἀλλὰ νὰ τὰ ἐξετάσωμεν οἰκογενειακῶς, χάριν τοῦ καλοῦ τοῦ τόπου. Νομίζω δὲ, ὅτι τὰ ἐξετάζομεν οἰκογενειακῶς καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, ἐὰν καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως) δώσωμεν πᾶσαν συνδρομὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀφιερώσῃ μίαν συνεδρίασιν πρὸς συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν τῶν 5 νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ πρότασίς μου αὕτη εὑρίσκῃ προσκόμματα ἀνυπέρβλητα, θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παράκλησιν νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς τοὐλάχιστον πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι, ἂν ὄχι βέβαιον, τοὐλάχιστον πιθανώτατον, ὅτι δὲν θὰ κατορθωθῇ κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου.

§32Φ. ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τοῦ προλαλήσαντος ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ φίλου μου ἐκ Βόλου. Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσωσιν εἰς τὸ ἑξῆς, νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς ἄνευ συζητήσεως...

§33ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατόν! Θὰ γείνῃ μακροτάτη συζήτησις.

§34ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀντεπροσωπεύετο ὑπὸ τριῶν ἢ τεσσάρων ἀξιοτίμων μελῶν, τῶν μᾶλλον διακεκριμένων. Ἐπίσης καὶ ἡ Συμπολίτευσις ἀντεπροσωπεύετο δι’ ἱκανῶν προσώπων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν θέλωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα πρακτικὸν, δύναται ἄνευ συζητήσεως νὰ ὀνομασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου, εἰς τὴν προσεχῆ δὲ σύνοδον νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξετάσεώς της, ὅτε καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ καταρτίσῃ τὰ κατάλληλα νομοσχέδια.

§35ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποδέχομαι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχεδίων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ θὰ ἀποδειχθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, ὁπωσδήποτε δὲ θὰ καταδειχθῇ, τί τὸ πρακτέον. Δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει δευτέρα γνώμη, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποκαταστάσεως καὶ χειραφετήσεως τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν εἶναι ἀρχὴ εὐγενὴς καὶ ἐκπολιτιστική. Ὑπάρχουσιν ὅμως διάφοροι αἱ γνῶμαι περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ ἀρχὴ αὕτη δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἂν δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος ἐπῄνεσε τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἔσχε τὴν πρωτοβουλίαν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ νομοσχέδια, περὶ τῶν ὁποίων συζητοῦμεν, ὑπάρχουσι πολλοὶ, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ, οἱ νομίζοντες, ὅτι ἔπρεπε τῆς ὑποβολῆς τῶν νομοσχεδίων τούτων νὰ προηγηθῇ μελέτη καὶ βάσανος, ἵνα καταστῇ ὥριμος ἡ ἰδέα περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν. Νομίζω, ὅτι πάντες οἱ μελετήσαντες τὰ νομοσχέδια ταῦτα, πάντες οἱ ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς ἐργασθέντες ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων οὐδεμίαν διετήρησαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀμελετήτως εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πέντε νομοσχέδια, περὶ τῶν ὁποίων ὁ λόγος. Ἀπεδείχθη ἐκ πρώτης ὄψεως, ὅτι ὑπῆρξε σπουδὴ ἐν τῇ ὑποβολῇ τῶν νομοσχεδίων τούτων, διότι οὐδεμία ὑπάρχει στατιστικὴ, ἐπὶ τῆς ὁποίας δύναται νὰ στηριχθῇ τις, ἐσμὲν δὲ ἠναγκασμένοι νὰ καταφύγωμεν ἡμεῖς εἴτε εἰς τὰ γραφεῖα τὰ δημόσια, εἴτε εἰς τὰ γραφεῖα τῶν σιδηροδρόμων, εἴτε εἰς ἰδιώτας, ἵνα πορισθῶμεν πληροφορίας ἀπαραιτήτους πρὸς μελέτην τοῦ θέματος. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δι’ ὧν νομοσχεδίων προέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, σκοποῦσα εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ἀγροτῶν, ἀπέτυχε. Διεταράχθη, κύριε Πρόεδρε, τὸ καθεστὼς ἐν Θεσσαλίᾳ, αἱ σχέσεις μεταξὺ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν ὑπέστησαν κλονισμὸν βίαιον, γνωστὸν δὲ εἶναι εἰς πάντας, ἰδίως τοὺς ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφους, ὁποία ἡ ψυχολογικὴ κατάστασις, ἡ κρατοῦσα νῦν ἐν Θεσσαλίᾳ. Δὲν εἶναι ἑπομένως προσῆκον νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων τούτων, καὶ νὰ τηρηθῇ ὑπὸ ἐκκρεμότητα ἡ Θεσσαλία ἐφ’ ὅλον σχεδὸν ἔτος. Εἶναι προσῆκον, ἀφοῦ ἅπαξ τὰ νομοσχέδια ταῦτα προσεκομίσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ γείνῃ οἱαδήποτε συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν, ἵνα καταδειχθῇ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἔχει. Εἶχον τὴν ἀδιάσειστον πεποίθησιν, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἤθελον προηγηθῆ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὐ μόνον διότι, ὡς εἶπον, ἔπρεπε τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ὑποστῇ ὁπωσδήποτε λύσιν τινὰ, ἀλλὰ καὶ διότι τὰ νομοσχέδια ταῦτα συνδέονται πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον καλούμεθα μετ’ ὀλίγον νὰ συζητήσωμεν· ἓν μάλιστα τῶν νομοσχεδίων τούτων, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν βοσκῶν διὰ τῆς ἐπιβολῆς στρεμματικῆς φορολογίας, εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων, διότι προστίθενται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων 375,000 δραχμαὶ, ὡς πρόσοδος τοῦ Κράτους, ἐξαρτωμένη ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, χωρὶς νὰ γινώσκωμεν, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, θὰ τύχῃ τῆς κυρώσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας; Ἀλλ’ ὄχι μόνον τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου μεταβάλλεται ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρου 6% ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς ἐν Θεσσαλίᾳ, σχετίζεται πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, καίτοι δὲν ἀναγράφεται πρόσοδος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων· διότι, ὅταν εἰς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς ὁλοκλήρων νομῶν ἐμβάλλητε τὴν ἰδέαν, ὅτι πρόκειται ὁ φόρος ὁ ὑφιστάμενος νὰ ὑποστῇ λίαν προσεχῶς μεταβολὴν, δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ τὸν φόρον τοῦτον ὑφιστάμενοι νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τοὺς κειμένους νόμους. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ ὀλίγος χρόνος, ὁ ὑπολειπόμενος διὰ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀνεπαρκὴς πρὸς τὴν τοιαύτην συζήτησιν, ὅπως καὶ ὁ ἐκ Βόλου ἀξιότιμος συνάδελφος παρετήρησε. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ συζητῶμεν περὶ τῆς ἀμέσου διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς συνόδου ταύτης, διότι ὀφείλομεν νὰ γινώσκωμεν, ὅτι αἱ ἐργασίαι ἡμῶν, αἱ μέχρι τοῦδε, ὑπῆρξαν ὀλίγισται καὶ ἄγονοι. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἐκπροσωπεῖ πάσας τὰς ἰδέας τὰς πολιτικὰς καὶ οἰκονομικὰς τῆς Κυβερνήσεως, πάσας τὰς ἰδέας, αἱ ὁποῖαι κυρίως ὑποβάλλονται διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων. Ἐὰν δὲ πάντα τὰ νομοσχέδια, ὅσα ἐπροτάθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τῶν ὁποίων ὀλίγιστα μετεβλήθησαν εἰς νόμους, ἀπομείνωσιν ἐκκρεμῆ, ποίας ἰδέας οἰκονομικὰς θὰ ἐκπροσωπῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, ἐὰν ψηφισθῇ; Εἴθισται ἁπανταχοῦ, νὰ προηγῆται τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, ἅτινα συνδέονται στενῶς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς χώρας· διότι μετὰ τὰς γνώμας τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζήτησις ἀρτία. Ὅπωςδήποτε νομίζω, ὅτι εἶναι προσῆκον νὰ καθορισθῶσιν αἱ περὶ τούτου γνῶμαι τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας. Ἐὰν φρονῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐργασθήσεται καὶ μετὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα καὶ μετὰ τὰς ἑορτὰς τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, εἶναι προσῆκον νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου παρέχοντος δύο δωδεκατημόρια ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896, ἀντὶ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἄμεσον τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζήτησιν, ἀφοῦ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῇ πρὸς τὴν τοιαύτην ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ συζήτησις τόσων ἐκκρεμῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα καὶ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν αὐτὸν συνδέονται καὶ πρὸς τὴν ἐν γένει κατάστασιν τῆς χώρας.

§36Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ἡ ἐπικειμένη γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἤθελε δώσει εὐρύτατον στάδιον καὶ εἰς τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας καὶ εἰς τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας, ἵνα ἐκφέρωσι τὰς γνώμας αὑτῶν, ἤθελε δὲ παρασχεθῆ πᾶσα εὐκολία εἰς τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας νὰ ἐκφέρωσι τὰς πολιτικὰς γνώμας των καὶ νὰ ἐπικρίνωσι τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἔν τε τῇ κυβερνήσει καὶ τῇ διοικήσει, ὑπέθετον, ὅτι δὲν ἤθελε παρουσιασθῆ σήμερον ζήτημα, σχετιζόμενον μετὰ πολιτικοῦ σκοποῦ, λυποῦμαι δὲ, διότι τοσοῦτον προώρως ἐτέθησαν τὰ θέματα ταῦτα, ἀφοῦ δὲ, ὡς εἶπον, ὁ ὑπολειπόμενος μέχρι τῶν διακοπῶν, ἕνεκα τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, χρόνος εἶναι βραχὺς, οὐδ’ ἔπρεπε νὰ καταναλώσωμεν αὐτὸν ἄνευ ἀνάγκης διὰ πολιτικῶν ζητημάτων. Ἀναγκάζομαι ὅμως νὰ μὴ ἀφήσω νὰ μείνωσιν ἄνευ ἀναιρέσεως τινὰ τῶν λεχθέντων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἰδίως ἐπίκρισιν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἐπεκρίθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι διὰ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν Θεσσαλικῶν πραγμάτων, διετάραξε τὰς ἀγροτικὰς σχέσεις ἐν Θεσσαλίᾳ, αἱ ὁποῖαι ἔβαινον ὁμαλῶς καὶ ἐν πλήρει συνεννοήσει μεταξὺ γεωργῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, καὶ ἐπεκρίθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔφερε νομοθετήματα, τὰ ὁποῖά εἰσιν ἀνάξια προσοχῆς, νομοσχέδια ἀμελέτητα, ὁ δ’ ἐμβριθέστατος κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἐξεπλάγη, ὅταν εἶδεν, ὡς εἶπε, μελέτην τοσοῦτον ἄσκοπον, ὑποβαλλομένην εἰς τὴν Βουλήν. Τωόντι ἡ εἰσαγωγὴ τῶν νομοσχεδίων εἰς τὴν Βουλὴν ἔδωκεν ἐλπίδας εἰς τοὺς γεωργοὺς, ὅτι τέλος πάντων ἡ τύχη αὐτῶν ἐτέθη ὑπὸ τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν μελέτην τῆς Βουλῆς, ἔδωκεν ἐλπίδας εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους νὰ μεριμνήσωσιν, ἵνα βελτιώσωσι τὴν τύχην αὐτῶν· ἡ εἴδησις, ὅτι ὑπεβλήθησαν νομοσχέδια τοιαῦτα, βεβαίως ἔφερεν ἀνησυχίαν εἰς τοὺς κυρίους τῶν κτημάτων, οἱ ὁποῖοι ἐταράχθησαν εὐλόγως, ὅτι, ἐὰν αἱ σκέψεις τοῦ Κοινοβουλίου ἤθελον καταστήσει κατάδηλον τὴν ἀνάγκην τῆς μεταβολῆς τοῦ καθεστῶτος, ἐνδεχόμενον ἦτο τὰ συμφέροντα αὐτῶν νὰ βλαβῶσιν. Ἀλλὰ τότε ἔπρεπε νὰ καταδικάσωμεν ἡμᾶς πάντας εἰς πλήρη ἀργίαν, ἔπρεπε νὰ παραδοθῶμεν εἰς ὕπνον Βαρούχειον, καὶ νὰ ἀφήσωμεν τοὺς ἐν Θεσσαλίᾳ εἰς τὴν τύχην των. Πῶς ἄλλως ἠθέλομεν προβῆ εἰς ἐκδήλωσιν προνοίας τινὸς, ἐὰν δὲν προεκαλοῦμεν τὴν πρόνοιαν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐὰν δὲν συνεζητοῦμεν μετὰ τῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ περὶ τῶν ἀναγκαίων γενέσθαι καὶ τῶν λυσιτελῶν; Μόνον ἐν τοῖς ἀπολύτως κυβερνωμένοις Κράτεσιν ἐργάζονται καὶ νομοθετοῦσιν ἐν τοῖς γραφείοις, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ μάθῃ τί γίνεται, καὶ μετ’ ὀλίγον βασιλικὸν διάταγμα ἐκδίδεται, κανονίζον τὰς σχέσεις, χωρὶς νὰ διαταραχθῇ τὸ καθεστὼς, πᾶς τις δὲ μανθάνει τότε τὰ διαταχθέντα, καὶ γνωρίζει, ὅτι πρέπει νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰ διαταχθέντα μέτρα. Ἀλλ’ εἰς τὰ συνταγματικὰ Κράτη οὐδὲν μένει μυστήριον. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἤθελε διαταραχθῆ τὸ καθεστώς; Κατὰ τὰ 1881 προσηρτήθη ἡ Θεσσαλία εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ προσάρτησις ἐγέννησεν ἐλπίδας εἰς τὸ στοιχεῖον τὸ γεωργικὸν, διότι ἐφρόνουν, ὅτι μετὰ τὴν μεταβολὴν ἤθελε βελτιωθῆ ἡ τύχη τῶν Θεσσαλῶν, ὡς καὶ ἐκείνων, οἵτινες κατοικοῦσιν ἐν Ἄρτῃ. Ὁ κ. Καραπάνος περίφροντις ἐτύγχανε τότε περὶ τοῦ μέλλοντος τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, ὅταν δὲ δυσκολίαι ἠγέρθησαν, καὶ μετὰ τὰς ἐλπίδας, αἵτινες εἶχον μεταδοθῆ, ἡ κυβερνητικὴ πρόνοια μετ’ ὀλίγον περιέπεσεν εἰς ὕπνον, ἡσύχασαν οἱ καλλιεργηταὶ καὶ οἱ ἰδιοκτῆται, καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ τούτῳ ἀποκατεστάθη πλήρης ἡ ἁρμονία μεταξὺ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν. Ἐὰν τὴν ἁρμονίαν ταύτην ἔπρεπε νὰ μὴ διαταράξωμεν, ὠφείλομεν τότε νὰ ἀφήσωμεν αὐτοὺς εἰς τὸν ὕπνον· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν εἴχομεν τὸ καθῆκον τοῦτο, ἡμεῖς δὲν νομίζομεν, ὅτι ἡ διαῤῥύθμισις τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, αὕτη καὶ μόνη ἀρκεῖ νὰ βελτιώσῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὅτι αὕτη μόνη ἀρκεῖ νὰ ὠθήσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς πρόοδον καὶ προκοπήν. Τοῦτο τὸ εἴπομεν πανταχοῦ, τὸ ἐπαναλαμβάνομεν καὶ ἤδη, καὶ ἀφήνομεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ μεμψιμοιρῶσιν, ἢ νὰ διαστρέφωσι τὰ πράγματα, τοὺς ἀφήνομεν εἰς τὸ στάδιον τῶν παραλογισμῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ ἐμπάθεια φέρει αὐτούς. Εἴπομεν πάντοτε, ὅτι μετὰ τὸν συμβιβασμὸν πρέπει ἀμέσως νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς διαῤῥύθμισιν τῶν νομισματικῶν ἀνωμαλιῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ μέριμνα δὲν ἀρκεῖ. Ἡ κυριωτάτη μέριμνα πάσης Κυβερνήσεως, καὶ ἡμῶν καὶ τῶν διαδόχων ἡμῶν, καὶ τῆς Βουλῆς ταύτης καὶ τῶν διαδόχων αὐτῆς, ἡ κυριωτάτη μέριμνα πρέπει νὰ ἦναι ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Καὶ πότε ἀπεκρύψαμεν τοῦτο; Ἀλλ’ ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, θέλετε νὰ λησμονήσωμεν τὴν Θεσσαλίαν; Ἐὰν τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ θεωρῆται ὑποδεέστερον τῶν ἄλλων ὑψηλοτέρων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Πολιτεία, ἐὰν τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου πρέπῃ νὰ ἐπιδιώξωμεν, βεβαίως πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ γένηται ἐντελεστέρα ἐκμετάλλευσις τῆς Θεσσαλίας. Ἀλλ’ αὐτὸ, ὅπερ λέγω, εἶναι ἡ ὑποδεεστέρα ἄποψις τοῦ θέματος, εἶναι ἡ ἄποψις, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἰδιοκτήτης, ἕκαστος οἰκογενειάρχης ἐξετάζει τὰ καθ’ ἑαυτὸν, τὰ τῆς διοικήσεως τῆς περιουσίας του. Ἕκαστος ἐξετάζει, πῶς νὰ παραγάγῃ πλειότερα ἐκ τῶν κτημάτων αὑτοῦ, ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα Κράτος καὶ ἔχομεν τὰ καθήκοντα τῆς ἠθικῆς μορφώσεως τῶν πολιτῶν, τῆς παρασκευῆς συνταγματικῶν πολιτῶν. Τὰ καθήκοντα ταῦτα δυνάμεθα νὰ ταφήσωμεν; Καὶ ἐπειδὴ προσεκαλέσαμεν τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ περὶ τούτων, μᾶς ἀποδίδουσιν ὅτι διεταράξαμεν τὰς σχέσεις τῶν γεωργῶν πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας! Αὐτὰ εἶναι λογικοὶ ἰσχυρισμοί; Ἀλλὰ τὰ νομοθετήματα ἡμῶν δὲν εἶναι πλήρη, δὲν εἶναι ἄρτια, ἴσως σφάλλονται ἐν πολλοῖς. Καὶ ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν ὅτι θεωροῦμεν πολιτικὸν ζήτημα τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων περὶ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ; Ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν, ὅτι μόνον ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα συνδέονται μετὰ τῶν κεφαλαιωδῶν βάσεων τῆς πολιτικῆς ἡμῶν, καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων ἡμεῖς δὲν ἔχομεν λόγον ὑπάρξεως, ἐπὶ μόνων τούτων τῶν νομοσχεδίων ὑπάρχει δι’ ἡμᾶς ζήτημα πολιτικόν. Ἐπὶ πάντων τῶν ἄλλων νομοσχεδίων ἐπιθυμοῦμεν νὰ προκαλέσωμεν τὴν νομοθετικὴν πρόνοιαν τῆς Βουλῆς, ἐπιθυμοῦμεν ἡ Βουλὴ ἐν πάσῃ εὐκολίᾳ νὰ ἐκφέρῃ τὴν ψῆφον αὑτῆς, καὶ ἐν τοιαύτῃ εὐκολίᾳ νὰ γένηται πᾶσα ἡ νομοθετικὴ ἐργασία. Λοιπὸν ἡμεῖς, εἰσάγοντες τὰ νομοσχέδια, προεκαλέσαμεν τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν· ἡ ἐξέτασις δὲν εἶναι τυπική τις πρᾶξις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ καταλήξῃ εἰς ἓν πιστοποιητικὸν, ὅτι καλῶς ἔχουσι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, ἡ ἐξέτασις ἀπαιτεῖ μίαν μελέτην, καὶ ἡ μελέτη αὕτη δὲν δύναται νὰ γένηται, χωρὶς νὰ γεννηθῶσι φόβοι καὶ ἐλπίδες ἐν Θεσσαλίᾳ. Εὐθυνόμεθα δι’ αὐτά; Δι’ ἓν μόνον εὐθυνόμεθα ἡμεῖς, ὅτι ζητοῦμεν τὴν μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος· ὥστε ὅσοι ἔχουσιν αὐτὴν τὴν γνώμην, ἂς τὸ εἴπωσιν ἐλευθέρως. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τί πρέπει νὰ πράξῃ; Ἡ Κυβέρνησις ἀντιπροσωπεύει κόμμα πολιτικὸν, ὠργανωμένον, ἔχον καθήκοντα. Τίς ἤθελεν ὑπολάβει ποτὲ, ὅτι ἡ δευτέρα σύνοδος τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸ ἔτος 1896 ἤθελε παρέλθει μὲ μόνην τὴν μέχρι τοῦδε γενομένην ἐργασίαν τοῦ Κοινοβουλίου, τὴν μέχρι τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα; Μήπως ἡμεῖς ἐγενόμεθα Ὑπουργοὶ, διὰ νὰ ἤμεθα Ὑπουργοί; Μήπως αὐτὸ μόνον μᾶς ἔλειπε, τὸ πῶς νὰ λάβωμεν τὴν τιμὴν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς ἓν Ὑπουργεῖον; Ἡμεῖς ἐγενόμεθα Ὑπουργοὶ, διότι μᾶς ἐνέδειξεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ μᾶς ἠξίωσε τῆς ἐμπιστοσύνης του ὁ Βασιλεύς. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μᾶς ἐνέδειξε, διότι εἴπομεν εἰς αὐτὸν, τί πρέπει νὰ γένηται ἐν Ἑλλάδι· ἔχομεν λοιπὸν πρόγραμμα πολιτικόν. Καὶ διὰ τῶν νομοσχεδίων περὶ πιστώσεων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν μέχρι τοῦδε, διὰ τῶν νομοσχεδίων περὶ σταφιδοκάρπου, ἐξετελέσαμεν τὸ πρόγραμμα ἡμῶν; Καὶ ἀρκοῦσι ταῦτα, ἵνα ἐκδηλώσωσι τὴν ἡμετέραν μέριμναν περὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων; Τίς ἤθελεν ὑπολάβει, ὅτι ἡμεῖς ἠθέλομεν ἀρκεσθῆ εἰς τὰς ἐργασίας, αἵτινες διεξήχθησαν καὶ θέλουσι διεξαχθῆ μέχρι τῆς Μεγάλης Τετάρτης; Μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι γλίχονται τῆς ἀρχῆς, οἵτινες προσλιπαροῦσιν, ἵνα εἰσέλθωσιν εἰς ἓν Ὑπουργεῖον, δύνανται νὰ νομίζωσιν ὅτι ἀρκεῖ νὰ κατορθώσωσι νὰ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ἔτους, ἵνα ζήσωσιν ἐν τῇ ἀρχῇ. Ἀλλὰ κατὰ τὸ πρόγραμμα ἡμῶν πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἀρχὴ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα προεβάλομεν. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν λεπτομερειῶν, διότι αὗται θέλουσι κανονισθῆ ἐκ τῆς συζητήσεως. Τὸ πρόγραμμα ἡμῶν εἶναι ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῶν πραγμάτων ἐν Θεσσαλίᾳ, τὸ πρόγραμμα ἡμῶν εἶναι ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὑπὲρ τῆς ῥυθμίσεως τῆς ἀνωτέρας. Τὸ πρόγραμμα ἡμῶν εἶναι ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τοῦ στρατοῦ, ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τοῦ Ναυτικοῦ. Τὸ πρόγραμμα ἡμῶν εἶναι ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς οἰκονομίας τοῦ Κράτους. Πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προγράμματος τούτου προετείναμεν τὰ ἀναγκαῖα νομοσχέδια· ἡ προαίρεσις ἡμῶν εἶναι αὕτη, ὁ σκοπὸς εἶναι οὗτος. Ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς, ἐὰν Ὑπουργοί τινες ἐσφάλοντο εἰς τὰς σκέψεις των, καὶ αἱ διατάξεις τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα προεβάλομεν, περιλαμβάνωσι λεπτομερείας πλημμελεῖς, ἢ μὴ ἀρτίας, λεπτομερείας, αἵτινες δὲν συνδυάζονται μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, αἵτινες δὲν ἄγουσιν εἰς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν, αἵτινες εἶναι πλημμελεῖς, βεβαίως θέλομεν ἀκούσει πάσας τὰς γνώμας καὶ θέλομεν ῥυθμίσει τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ ῥυθμίσῃ τὴν ἰδίαν ἡμῶν περιουσίαν, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου, τὴν ἠθικὴν καὶ πολιτικὴν μόρφωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα δεσπόται τῆς χώρας, εἴμεθα ἁπλοῖ λειτουργοί, ἐκτελοῦντες τὰς ἀποφάσεις τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ λαοῦ. Ἐὰν ζητοῦμεν νὰ λάβωμεν Προϋπολογισμὸν, ἐπικεκυρωμένον παρὰ τῆς Βουλῆς, πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, τὸν ζητοῦμεν, ἵνα ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ὅπως ἡ συνταγματικὴ λειτουργία ἐκπληρώσῃ τὸ μέγιστον τῶν ἔργων, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται αὐτῇ. Ἐπιθυμοῦμεν βεβαίως τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ οὐχὶ τὰ δωδεκατημόρια, διότι περὶ δωδεκατημορίων ἠκούσατε πολλὰ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπαναλαμβάνω, τὰ δωδεκατημόρια δίδονται μόνον ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ. Λοιπὸν τὸ πρώτιστον καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ Βουλὴ, —διότι μὴ νομίζετε ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει καθήκοντα—τὸ πρώτιστον καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι νὰ ψηφίσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν. Ἐπειδὴ ὅμως μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συνδέονται νομοσχέδια, μεταβάλλοντα τὰ ἔσοδα ἢ ἔξοδα αὐτοῦ, πρέπει νὰ ψηφισθῶσι ταῦτα τὰ νομοσχέδια, διότι ταῦτα εἶναι μέρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Μέχρι τῶν διακοπῶν τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα ὑπολείπονται ὀκτὼ συνεδριάσεις· ἐν ταῖς ὀκτὼ συνεδριάσεσι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ ἐν γένει τὰς γενικὰς βάσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὴν πολιτικὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ἐλαττώματα ἢ τὰς πλημμελείας τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τῶν Ὑπουργῶν, καὶ εἶτα νὰ ψηφίσῃ τὰς δαπάνας, νὰ ἐξετάσῃ τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, νὰ φέρῃ ἔλεγχον ἐπ’ αὐτῶν, νὰ συζητήσῃ τὰς πιστώσεις, νὰ φέρῃ τὸν ἔλεγχον ἐπ’ αὐτῶν, νὰ συζητήσῃ τὰ νομοσχέδια καὶ ἀποφανθῇ περὶ αὐτῶν. Ἀρκεῖ ὁ χρόνος οὗτος, ὅπως διεξαχθῇ ἅπασα ἡ ἐργασία αὕτη; Ἀλλ’ ὑποθέσατε ὅτι ὁ εἰρημένος χρόνος ἀρκεῖ· μετὰ τὰς ἑορτὰς ἡ Βουλὴ θέλει ἔλθει καὶ θέλει συνεχίσει τὰς ἐργασίας της. Ἐγώ, ἐφ’ ὅσον ἀπολαμβάνω τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου, θέλω παρακαλέσει τὰ μέλη αὐτῆς, θέλω ἱκετεύσει τὰ μέλη αὐτῆς, νὰ παραμείνωσιν εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς στερήσεις, ὅπως ὑφίστανται τοιαύτας, ὅπως ὑφιστάμεθα πάντες οἱ Ἕλληνες, νὰ στερηθῶσι τῶν ἀγαθῶν τοῦ οἰκογενειακοῦ βίου καὶ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς δαπάνας, ὅπως ἔλθωσι καὶ συνεχίσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ ἐν ὀνόματι τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶπεν ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις θέλει μείνει εἰς τὰς τάξεις της. Καὶ ἡμεῖς δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅτι θέλει μείνει εἰς τὰς τάξεις της, ἀρκεῖ μόνον νὰ θέλῃ νὰ συντρέξῃ τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν τὴν συντρέξῃ, ἐγὼ δὲν ἀπευθύνω παράπονον· οἱ ἐμοὶ προκάτοχοι παρεπονοῦντο κατὰ τῆς μειοψηφίας, ἐγὼ δὲν παρεπονέθην, διότι νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συναρμολογῶ τὰς ἐργασίας τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὴν ἰδίαν ὕπαρξιν τῆς πλειοψηφίας μὲ τὴν ὕπαρξιν τῆς μειοψηφίας. Διὰ τοῦτο πρὸ παντὸς νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τραπῶμεν εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καί τινων πιστώσεων καὶ τινων νομοσχεδίων, ἐπηρεαζόντων τὰ ἀποτελέσματα καὶ τὰς ἀναγραφὰς αὐτῶν. Ἀλλὰ μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν ἔχομεν καθήκοντα καὶ ἄλλα, ἔχομεν τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς μετασκευῆς τοῦ πλοίου τοῦ ὁπλιταγωγοῦ καὶ θαλαμηγοῦ, ἔχομεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ κοσμήτορος. Ἐὰν ἦτο ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει συζητήσει, ἐὰν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ ἐξεταστικὴ περὶ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ζητημάτων, τότε προβαίνομεν ἀμέσως εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης· ἀλλ’ ἐὰν θέλωμεν νὰ συζητήσωμεν, τότε ἂς ἀναμείνωμεν μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου τῶν πρὸ τῶν ἑορτῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν δὲν δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν τότε, ἂς ἔλθωμεν μετὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα καὶ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων. Ποίαν ἄλλην εὐκολίαν ζητεῖτε ἀπὸ ἡμᾶς; Πᾶσαν εὐκολίαν τὴν παρέχομεν.

§37ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, διατὶ ζήτημα ἁπλῆς συντάξεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἀνυψοῦται ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς ζήτημα γενικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως...

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶπον τοιοῦτόν τι!

§39ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἂν ἄλλως ἔθιξε τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν γενικωτέραν αὐτοῦ ἔποψιν, νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο ἐν τῷ ὀρθῷ, δεχόμενος καὶ ἐπεκτείνων τὴν τοιαύτην συζήτησιν ἐν στιγμῇ, καθ’ ἣν δὲν πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἡ γενικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχω ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικρίνω τινὰ διὰ τὴν συζήτησιν ταύτην. Παρετήρησα μόνον, ὅτι ζήτημα ἁπλῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔλαβε χαρακτῆρα γενικῆς πολιτικῆς, διότι τοῦτο ἐπιβάλλει καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην μας. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι πᾶς ἐν τῇ Κυβερνήσει ἢ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως εὑρισκόμενος πολιτευόμενος ἐπιθυμεῖ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων, ὅλοι δ’ ἐπιθυμοῦμεν τὴν βελτίωσιν ὅλων τῶν κλάδων τῆς διοικήσεως, ἐπιθυμοῦμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς, καὶ ἐπιθυμοῦμεν τὸ καλὸν ἐν γένει. Τοῦτο, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τοῦτο ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν; Εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπιδιωχθῇ τὸ καλὸν τοῦ τόπου, ἡ ἀνάπτυξις καὶ ἡ πρόοδος αὐτοῦ; Βεβαίως τοῦτο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ πρόγραμμα Κυβερνήσεως. Τοῦτο εἶναι πόθος γενικός. Πρόγραμμα Κυβερνήσεως εἶναι τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ πόθος οὗτος, τὸν ὁποῖον πάντες ἔχομεν. Τὰ μέτρα δὲ, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, βεβαίως πᾶν ἄλλο δύνανται νὰ ἀφορῶσιν ἢ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ τοιούτου πόθου. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν ὅλων τῶν μέτρων τούτων, διότι νομίζω κανονικώτερον καὶ τακτικώτερον ἐν εὐθέτῳ ὥρᾳ νὰ συζητήσωμεν περὶ αὐτῶν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ ὅμως ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἠγέρθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, νομίζω ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ παρέλθωσιν ἀπαρατήρητοι αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἔχωσιν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ. Τοιαῦτα, ὁποῖα ὑπεβλήθησαν, δὲν πρόκειται νὰ βλάψωσι τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀπ’ ἐναντίας δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι νομοσχέδιά τινα ἐξ αὐτῶν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰ ὑλικὰ συμφέροντα τῶν ἰδιοκτητῶν. Θὰ βλάψωσιν ὅμως ἐν γένει τὰ συμφέροντα τῆς γεωργίας. Θὰ βλάψωσι δὲ καὶ τοὺς καλλιεργητὰς καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας, ἕνεκα τῆς εἰς τὸ μέλλον βλάβης, ἣν θὰ φέρωσιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἡ πρόοδος δὲ καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ δὲν εἶναι μόνον ὠφέλεια τοπική. Εἶναι γενικωτέρα ὠφέλεια, διότι ἡ πρόοδος καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῆς παραγωγῆς εἶναι σήμερον ζωτικὸν ζήτημα διὰ τὸν τόπον. Μέτρα δὲ, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ φέρωσι βλάβην εἰς τοιαῦτα ζωτικὰ ζητήματα, δὲν εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀπολήγουσιν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν πόθων, τοὺς ὁποίους πάντες ἔχομεν, καὶ οἵτινες δὲν ἀποτελοῦσι πρόγραμμα Κυβερνητικὸν, ἀλλὰ πόθον καὶ πρόγραμμα παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διατὶ δὲ τὰ νομοσχέδια ταῦτα πρόκειται νὰ ἀπολήξουν εἰς τοιαῦτα ἀποτελέσματα; Διότι δὲν ἐμελετήθησαν, διότι συνετάχθησαν ἐν πλήρει καὶ τελείᾳ ἀγνοίᾳ τῆς καταστάσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ τῶν ὅρων ἐν γένει τῆς γεωργίας. Τοιαῦτα δὲ νομοσχέδια βεβαίως δὲν πρέπει νὰ διέλθωσιν ἀβρόχοις ποσὶ διὰ τῆς Βουλῆς, ὡς δὲν πρέπει νὰ διέλθωσιν ἀπαρατήρητα καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ὅπως εἶναι π. χ. τὸ μέτρον τῆς ἀποστολῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, ἐπὶ ζητημάτων κοινωνικῶν, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐπίσημος ἐξέγερσις καὶ ἀνακίνησις αὐτῶν, χωρὶς νὰ ἤμεθα προητοιμασμένοι νὰ φέρωμεν τὴν δέουσαν λύσιν. Τὰ κοινωνικὰ ζητήματα, ἄνευ τῆς δεούσης προετοιμασίας πρὸς λύσιν αὐτῶν, δὲν ἀνακινοῦνται ἀπὸ Κυβερνήσεις. Ἀνακινοῦνται ἀπὸ δημοκόπους. Αἱ Κυβερνήσεις ὅταν ἀνακινῶσι κοινωνικὰ ζητήματα, εἶναι πάντοτε προητοιμασμέναι νὰ λύσωσιν αὐτὰ ἀμέσως...

§40Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐκλέγητε τὰς λέξεις, διὰ τῶν ὁποίων χαρακτηρίζετε τὰς πράξεις. Λέγετε ὅτι εἰσάγονται νομοσχέδια τοιαῦτα ἀπὸ δημοκόπους· αὐτὸ εἶναι ἀνάρμοστον εἰς τὴν ἡλικίαν σας καὶ τὴν θέσιν σας... Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ τηρήσητε τὴν τάξιν.

§41ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶπεν ἀκριβῶς τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν εἶπον. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι εἰσάγονται νομοσχέδια ἀπὸ δημοκόπους, εἶπον ὅτι, ὅταν ἀνακινῶνται κοινωνικὰ ζητήματα παρὰ Κυβερνήσεων, ἀνακινοῦνται ὅπως λυθῶσι, δὲν ἀνακινοῦνται ὅπως ἐγκαταλειφθῶσιν. Ἐὰν ὑμεῖς τὰ ἀνεκινήσατε ὅπως ἐγκαταλειφθῶσι, δὲν πταίω ἐγὼ, ἂν ἄκοντες ὑποβάλλεσθε εἰς τὸν παρ’ ἐμοῦ δοθέντα χαρακτηρισμόν. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὰ παρουσιασθέντα εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς καὶ τὰ μέτρα τὰ συνδεόμενα μετὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων, εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται ν’ ἀποφασισθῶσιν ἀβρόχοις ποσίν. Εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ προκαλέσωσι συζήτησιν καὶ μελέτην εὐρεῖαν ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ λέγων τοῦτο, βεβαιῶ ὅτι οὐδόλως εἶχον κἂν ἐν τῇ διανοίᾳ μου νὰ εἴπω τι ἀντιτιθέμενον ἴσως εἰς τὴν ὁριστικὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν δύνανται νὰ συζητηθῶσι κατὰ τὸν σύντομον χρόνον, ὁ ὁποῖος μένει διὰ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Δὲν νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἐξυπηρετοῦμεν τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, τοιουτοτρόπως ἐργαζόμενοι ὑπὲρ ζωτικῶν καὶ σπουδαίων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα, πρὶν ἐγείρωμεν, ὀφείλομεν νὰ μελετήσωμεν, ὅπως φέρωμεν τὴν ἀπαιτουμένην λύσιν. Ζητήματα δὲ τοιαῦτα δὲν εἶναι μόνον τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν γεωργικὴν παραγωγὴν ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀλλὰ καὶ πλεῖστα ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ συζητηθῶσι παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ διατὶ δὲν συζητοῦνται; διατὶ δὲν ἐμελετήθησαν; Βεβαίως τὸ σφάλμα δὲν εἶναι εἰς ἡμᾶς, βεβαίως τὸ σφάλμα εἶναι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία μετέβαλε καθ’ ὁλοκληρίαν τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Διατὶ ἡ Βουλὴ δὲν συνῆλθεν, ὅταν ἔπρεπε νὰ συνέλθῃ; Αἱ περιστάσεις τῆς χώρας δὲν ἐπέβαλλον τὴν ἐργασίαν ἐπὶ τῶν σπουδαίων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα κεῖνται ἐνώπιον ἡμῶν, καὶ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ λυθῶσι; Διατὶ ἡ Βουλὴ κατεδικάσθη ἐφέτος νὰ ἐργασθῇ μόνον ἐπὶ 30 καὶ ὀλιγώτερον ἡμέρας; Πταίομεν ἡμεῖς; Ἀφοῦ δὲ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ὅπως ἐπιληφθῇ καὶ μελετήσῃ τοιαῦτα ζητήματα, διατὶ τὰ ζητήματα ταῦτα ἐγείρονται;

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ συνεζητήθησαν, τὸ πότε ἐκλήθη καὶ διατί δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§43ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν ἤκουσεν ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ συζητεῖ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν ὁποίαν δὲν ἤκουσε.

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἤμην κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, ὁμολογῶ ὅτι ἤκουσα μετ’ ἀπορίας μου ἐγειρόμενον σήμερον τὸ πολιτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ ἐγερθῇ. Ἤκουσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν μεμφόμενον προσωπικῶς καὶ ἐμὲ, ἤκουσα αὐτὸν ἀναμιγνύοντα καὶ τὸ ἐμὸν ὄνομα καὶ κατὰ τρόπον, ὡς νὰ ἤθελε νὰ ἀποτείνῃ καὶ εἰς ἐμὲ μομφήν τινα ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται σήμερον ὑπὸ συζήτησιν τῆς Βουλῆς. Ἤκουσα τὸν κ. Πρωθυπουργόν, λέγοντα, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ Βουλῇ τῆς Ἑλλάδος πρόσωπον, τὸ ὁποῖον, ἐξ ἰδιαιτέρων καὶ ἀτομικῶν συμφερόντων ὠθούμενον, νὰ ἀντιδράσῃ εἰς ζητήματα ἔχοντα γενικώτερον χαρακτῆρα.

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι πρέπον νὰ λέγητε πράγματα καὶ λόγους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐλέχθησαν.

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. ... (διακοπαί).

§47ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμὸν, κύριε Πρόεδρε.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Κανονισμὸς λέγει νὰ ἦναι εὐπρεπεῖς οἱ ἀγορεύοντες· αὐτὸ διατάσσει ὁ Κανονισμός.

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι «δὲν ἔχομεν νὰ ἀσχοληθῶμεν ἡμεῖς περὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἰδιοκτητῶν, ἔχομεν νὰ ἀσχοληθῶμεν περὶ γενικωτέρων συμφερόντων»· ἀνέφερε δὲ ῥητῶς, ὅτι καὶ ἐγὼ ἄλλοτε, ἀσχολούμενος περὶ τῶν ἰδιωτικῶν μου συμφερόντων, ἀνησύχησα. Σᾶς παρακαλῶ, ποῖον λόγον εἶχεν ἡ ἀνάμιξις τοῦ ὀνόματός μου ἐν τῇ γενικῇ ταύτῃ συζητήσει, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ὑπόνοια, ὅτι ἐγὼ ἐδῶ τὰ μικρὰ καὶ ἀτομικά μου συμφέροντα δύναμαι νὰ τὰ θέσω ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μὲ τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου μου καὶ τῆς πατρίδος μου;

§50ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὰ εἶπεν αὐτά.

§51ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνδέχεται νὰ μὴ ἐνόει αὐτό, ἀλλὰ δὲν δύναται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοιαῦτα λέγων, νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς πάντα νὰ ἐννοήσῃ τοιοῦτόν τι ἐν τῇ ἐνδομύχῳ αὐτοῦ διανοίᾳ (διακοπαί).

§52ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμὸν, κ. Πρόεδρε.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀγαπᾶτε;

§54ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ μὴ ἐπιτρέπητε τὰς διακοπάς.

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐθίχθη, καὶ τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, πολὺ ἀκαίρως ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σήμερον, εἶναι ζήτημα σημασίας μεγάλης, εἶναι ζήτημα, πρὸς συζήτησιν τοῦ ὁποίου βεβαίως πρέπει νὰ ἀποφεύγωμεν πᾶσαν ὑπόνοιαν, ὅτι δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν ὠθούμενοι εἴτε ὑπὸ κομματικῶν εἴτε ὑπὸ ἄλλων οἰωνδήποτε συμφερόντων. Ἀλλ’ ὡς τοιοῦτον ζήτημα, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἀμελέτητον. Ἐὰν ὑπῆρχε καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ εἰλικρινῶς πρόθεσις θετικῆς λύσεως αὐτοῦ, ἄλλαι εἶναι αἱ ὁδοὶ, διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν ταύτην. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ἐγὼ, ὅστις δὲν θεωρῶ τακτικὸν τὸ παρακαίρως νὰ ἐγείρωνται τοιαῦτα ζητήματα, δὲν νομίζω ὅτι προσήκει νὰ εἰσέλθω σήμερον εἰς τὴν οὐσιαστικὴν συζήτησιν αὐτοῦ. Ἐὰν ἔλθῃ τὸ ζήτημα οὐσιαστικῶς, ἔχω καθῆκον νὰ ἐκφέρω τὰς γνώμας μου, καὶ θὰ τὰς ἐκφέρω. Σήμερον ὅμως τοιοῦτον ζήτημα, ἐὰν πράγματι πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ 8 μόνον ἡμέρας, δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ λυθῇ. Δὲν πταίω ἐγὼ, ἐὰν καὶ σεῖς λέγετέ τι, τὸ ὁποῖον εἶναι σύμφωνον μὲ ἐκεῖνο, ὅπερ ἐγὼ σκέπτομαι, ἐὰν ἐν τῇ ἀναπτύξει τῆς ἰδέας ἐξέρχεσθε τῆς βάσεως καὶ τῆς ἐννοίας αὐτῆς. Ἐὰν πρόκειται μόνον τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰ συναφῆ αὐτῷ νομοσχέδια νὰ συζητήσωμεν, βεβαίως αἱ ὑπολειπόμεναι ὀκτὼ ἡμέραι μόλις ἐπαρκοῦσιν. Ἀλλὰ διατὶ θὰ περιορίσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς ἐντὸς τῶν ὀκτὼ τούτων ἡμερῶν;

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ ἐλέχθησαν πρότερον καὶ ἐξωμαλύνθησαν.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς ἐξωμαλύνθησαν;

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ ἀνακοινώσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε.

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι θὰ παρακαλέσῃ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἔλθωσι καὶ μετὰ τὰς ἑορτάς. Λοιπὸν ἐξωμαλύνθη τὸ ζήτημα; Θὰ ἔλθωσιν οἱ Βουλευταί;

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως, βεβαίως.

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν πρόκειται πραγματικῶς νὰ ἐργασθῇ ἡ Βουλὴ μετὰ τὰς ἑορτὰς, τότε βεβαίως θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ συζητηθῶσι τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἐὰν ὅμως δὲν πρόκειται νὰ συνέλθῃ ἡ Βουλὴ μετὰ τὰς ἑορτὰς, ὅπως εἶναι δυστυχῶς πιθανώτερον, ὅπως εἶναι σχεδὸν βέβαιον, τότε, νομίζω, δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν καὶ εἰς ἐξέτασιν θεμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτείνωσι τὸ κακὸν τῆς παρακαίρου καὶ ἀμελετήτου ἐγέρσεως σπουδαίων ζητημάτων. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκτείνω τὸν λόγον, ὡς εἶπον, ἐπὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων, διότι ἐλπίζω ὅτι ταχέως θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ θίξωμεν καὶ συζητήσωμεν τὰ ζητήματα ταῦτα.

§62ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρεστάθη, κ. Πρόεδρε, καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀλλὰ καὶ ἔξω τῆς Βουλῆς, ὅτι διαιρούμεθα ὡς πρὸς ἀρχάς τινας οἱ Βουλευταί, ἐνῷ ἐπ’ αὐτῶν οὐδέποτε ἐνόησαμεν νὰ διαιρεθῶμεν. Ἐπειδὴ ἀπετέλεσα μέρος τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῆς γῆς ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀπετέλεσα δὲ μέρος μειοψηφίας, καὶ παρεστάθη ἡ ἐπιτροπὴ διαιρεθεῖσα, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐξηγήσω ποῖαι εἶναι αἱ διαιρέσεις αὗται. Διότι κατὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχουσι Βουλευταὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ βεβαίως μεταξὺ τῆς μειοψηφίας, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰς ἱερὰς αὐτὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἐκήρυξε πρὸς χειραφέτησιν τῶν Ἑλλήνων γεωργῶν καὶ βελτίωσιν τῆς κοινωνικῆς καὶ ἠθικῆς καὶ πολιτικῆς καταστάσεως αὐτῶν, διαφωνοῦσι καὶ ἀνθίστανται, παρακωλύοντες δι’ ὅσων μέσων δύνανται τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτων νομοσχεδίων. Τοιαύτη γνώμη παρ’ οὐδενὶ τῶν παρακαθημένων ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει καὶ τῶν παρακαθησάντων ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐπεκράτησέ ποτε. Καὶ ὁ ἔντιμος ἐκ Βόλου Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου ὡμίλησε, νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸς ὡμίλει τοιαύτην ὑποθέτων διαίρεσιν...

§63Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὄχι· τὸ ἐναντίον ἀκριβῶς ὑπέθετον.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§65Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ διακόπτουν, ὅταν εἰς τὸ στόμα τῶν ῥητόρων θέτουν λέξεις, τὰς ὁποίας αὐτοὶ δὲν εἶπον; Αὐτὸ εἶναι διαστροφὴ τῶν λόγων, δὲν εἶναι συζήτησις. Ὁ κ. Φιλάρετος τὸ ἐναντίον εἶπεν, ὅτι δηλ. τὸ ζήτημα δὲν εἶναι κομματικόν.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν συμπέρασμα ἑνὸς λόγου ἦναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαιρώμεθα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὰ θεωρῶμεν ζητήματα κομματικά, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγῃ, ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι ἰδιοκτήτης, οὔτε προσέχει εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιοκτητῶν, προσέχει μόνον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, δύναται νὰ ἐγερθῇ τοιαύτη ὑπόνοια, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ διαιρούμεθα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ὑπὲρ ἧς αὐτὸς συνηγορεῖ, τῆς ἀρχῆς τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῶν γεωργῶν. Ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν, οὔτε ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, οὔτε ἐν τῇ Βουλῇ, ὁσάκις ἔλαβεν ἀφορμὴν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐκδηλώσῃ γνώμας, ἐξεδηλώθησαν τοιαῦται διαφωνίαι. Διαφωνοῦμεν μόνον ὡς πρὸς τὸ λυσιτελὲς, ὡς πρὸς τὸ σκόπιμον τῶν μέτρων τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐπὶ τούτου ἐγενήθησαν αἱ συζητήσεις καὶ αἱ διαιρέσεις. Τί ὑπεστηρίξαμεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἡ μειοψηφία; ὑπεστηρίξαμεν ἐν πρώτοις, ὅτι, ὅπως τὸ μέτρον προτείνεται, δὲν προτείνεται συμφώνως πρὸς τὴν συνθήκην, ἥτις κανονίζει τὰ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας. Ἡ συνθήκη αὕτη δὲν ἀπαγορεύει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν τσιφλικίων ὑπὲρ τῶν γεωργῶν τῆς Θεσσαλίας, ἀλλὰ λέγει, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ διὰ νόμου γενικοῦ, ἐφαρμοζομένου καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος. Τοιοῦτον νόμον δὲν θέλει ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι οὕτω μόνον δύναται νὰ κανονισθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἦναι ἰσχυρὸς καὶ ἀναμφισβήτητος. Ποῖος εἶναι ὁ τρόπος; ὁ τρόπος εἶναι ἁπλούστατος, νὰ μὴ περιορισθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις εἰς τὰ κτήματα τῆς Θεσσαλίας μόνον, ἀλλὰ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος, ὅλου τοῦ Βασιλείου. Πρώτη λοιπὸν ἀντίῤῥησις εἶναι αὕτη, καὶ εἶναι οὐ μόνον σύμφωνος μὲ τὸν νόμον, δηλαδὴ μὲ τὴν συνθήκην, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, διότι τὴν ἐπεκτείνει καὶ τὴν ἀσφαλίζει. Δὲν εἴμεθα λοιπὸν κατὰ τῆς ἀρχῆς, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐννοεῖ ποσῶς. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ συζητήσωμεν, οὐδεμίαν προτείνοντες ἔνστασιν κατὰ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐπεκτείνεσθαι ἐφ’ ὅλου τοῦ Βασιλείου. Δὲν διαφωνοῦμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, διαφωνοῦμεν ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀρχῆς αὐτῆς. Δευτέρα ἀντίῤῥησις, τὴν ὁποίαν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀντετάξαμεν, εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, δὲν πραγματοποιεῖται ἡ ἀρχὴ τῆς χειραφετήσεως τῶν χωρικῶν, τῆς χορηγήσεως ἰδιοκτησίας, τῆς ἐπεκτάσεως τῶν καλῶν τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπαγγέλλεται. Ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς διὰ τῆς χορηγήσεως τῶν οἰκιῶν καὶ 20 μέχρις 25 στρεμμάτων γῆς εἰς τοὺς καλλιεργητὰς, δὲν γίνεται πρὸς τὸ συμφέρον τῶν καλλιεργητῶν, καὶ ἄνευ ζημίας τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλὰ γίνεται πρὸς βλάβην μεγίστην, ἀνυπολόγιστον, καταστρεπτικὴν τῶν ἰδιοκτητῶν. Διότι εἴπομεν—καὶ γνωρίζετε καλῶς καὶ ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, (ἀποτείνεται πρὸς τὸν προεδρεύοντα ἀντιπρόεδρον κ. Ν. Δρόσον) διότι ἀπετελεῖτε μέρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης — εἴπομεν, λέγω, ὅτι ἀφαιρουμένων μόνον τῶν οἰκιῶν καὶ ὀλίγων στρεμμάτων γῆς, ἀφηνομένου δὲ τοῦ ὑπολοίπου κτήματος εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, τοῦτο ἐξ ἀνάγκης θέλει ἀποβάλει πᾶσαν τὴν ἀξίαν αὐτοῦ. Εἴπομεν ὅτι θέλει καταστῆ δύσκολον ἐφεξῆς νὰ καλλιεργῆται διὰ τῶν καλλιεργητῶν, ὅπως καὶ πρίν. Οἱ καλλιεργηταί, ἀποκτήσαντες οἰκίαν καὶ γῆν, δὲν θὰ ὑποτάσσωνται, ὡς πρότερον. Θέλει προσέτι ἀπολέσει τὴν ἀξίαν αὐτοῦ τὴν ἀγοραίαν τὸ κτῆμα, καὶ κατασταθῆ δύσκολος, ἂν ὄχι ἀδύνατος, εἰς τὸ μέλλον ἡ πώλησις αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ, οὐ μόνον διότι, ἅπαξ καθιερωθείσης τῆς ἀρχῆς, ὅτι λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης ἢ δημοσίας ὠφελείας ἐν Θεσσαλίᾳ δύναται νὰ ἀφαιρῆται ἢ περιορίζηται ἡ ἰδιοκτησία, οὐδεὶς ἐν τῷ μέλλοντι θὰ δεχθῇ νὰ ἀγοράσῃ κτῆμα, περὶ οὗ φόβος θὰ ὑπάρχῃ, ὅτι εἰς πρώτην ἐκδήλωσιν τῶν καλλιεργητῶν ἢ τῶν πολιτευομένων θὰ ἀφαιρῆται ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, ἀλλὰ καὶ διότι δυσκολώτερον διοικεῖται καὶ καλλιεργεῖται κτῆμα, ὅπερ κατοικοῦν καὶ κατέχουν συνιδιοκτῆται πλέον καλλιεργηταί. Λοιπὸν ὑπεστηρίξαμεν, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ θεωρεῖται ἀναγκαῖον, πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καλλιεργητῶν, νὰ δοθῇ αὐτοῖς γῆ, ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθῇ, λόγῳ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς, ἅπαν τὸ κτῆμα ἐκ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ νὰ διανέμηται αὐτοῖς. Τοῦτο δὲ, διότι ἅπασα σχεδὸν σήμερον ἡ γῆ ἑκάστου κτήματος εὑρίσκεται εἰς τὴν διάθεσιν τῶν καλλιεργητῶν, καὶ ἢ καλλιεργεῖται, ἢ χρησιμοποιεῖται παρ’ αὐτῶν εἰς βοσκὴν τῶν ζώων των. Οὕτω διὰ τῆς διανομῆς θὰ λάβωσι πᾶσαν τὴν ἰδιοκτησίαν, δηλαδὴ πᾶσαν τὴν γῆν, ἥτις εἶναι ἀναγκαία πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ γεωργικοῦ αὐτῶν ἔργου καὶ πρὸς συντήρησιν τῆς οἰκογενείας αὐτῶν. Ἀφ’ ἑτέρου οἱ ἰδιοκτῆται, λαμβάνοντες τὸ ἀντίτιμον τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν εἰς χρήματα, θ’ ἀσχοληθῶσιν ἐφεξῆς εἰς ἄλλο βιοποριστικὸν ἔργον, ἀντὶ νὰ ὑποχρεωθῶσιν, ὡς θέλει τὸ νομοσχέδιον, νὰ καλλιεργῶσι κτῆμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πλέον τὸ κτῆμα αὐτῶν, διότι καὶ ἡ ἔκτασις περιωρίσθη, καὶ ἡ θέσις τοῦ ἰδιοκτήτου ἀπέναντι τῶν χωρικῶν καὶ ἡ σχέσις αὐτοῦ ἀπέναντι αὐτῶν ἐντελῶς μετεβλήθη καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον. Ὡς θέλετε παρατηρήσει, τὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ μόνον τὰ ἐν ἀρχῇ ὑποβληθέντα, ἀλλὰ καὶ τὰ μετὰ ταῦτα, ἐπιζητοῦσιν οὐ μόνον τὴν ἀφαίρεσιν μέρους τῆς ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ καὶ τὴν μεταβολὴν τῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν καλλιεργητῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἔτι μᾶλλον νὰ σμικρύνηται ἡ ἀξία τοῦ ἀπομένοντος κτήματος. Σκοπὸς οὕτω τῆς Κυβερνήσεως εἶναι οὐχὶ νὰ ὠφελήσῃ τοὺς καλλιεργητὰς τῆς Θεσσαλίας, ἀλλὰ περισσότερον νὰ ζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας, καὶ καταστήσῃ ἀνωφελῆ καὶ ἄχρηστον πλέον τὴν ἰδιοκτησίαν των. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐντελῶς περιορίζει τὴν ἐξουσίαν τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι ἀφαιρεῖ αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τῆς ἀποβολῆς, τὸ μόνον δηλαδὴ δικαίωμα, διὰ τοῦ ὁποίου κατώρθουν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ διοικῶσι τὴν περιουσίαν των. Ἄνευ αὐτοῦ πᾶν ἄλλο ἢ κύριος αὐτῆς εἶναι. Κύριος δὲ καὶ μόνος σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἶναι ἡ ἀφαίρεσις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ τῆς ἀποβολῆς. Λοιπὸν ὅλα τὰ νομοσχέδια, ἡ μερικὴ δηλαδὴ ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων τῆς Θεσσαλίας ἀντὶ τῆς ὁλοσχεροῦς, καὶ ἡ ἐξασθένισις πάσης νομίμου δυνάμεως καὶ ἰσχύος τοῦ ἰδιοκτήτου ἀπέναντι τῶν καλλιεργητῶν εἰς τὴν διοίκησιν καὶ τὴν χρησιμοποίησιν τῆς περιουσίας αὐτῶν, ἀντὶ νὰ δημιουργοῦν κατάστασιν πραγμάτων λογικὴν καὶ πρακτικὴν, καθιεροῦσιν οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν ἀδικίαν καὶ τὴν αὐθαιρεσίαν καὶ τὴν καταστροφὴν, ἐξ ἧς θὰ χειροτερεύσῃ ἡ γεωργία ἐν Θεσσαλίᾳ. Τοιαύτας ἰδέας ἔχοντες, εἴμεθα πᾶν ἄλλο ἢ ἐναντίοι τῆς ἀρχῆς τοῦ νὰ κατασταθῶσιν οἱ καλλιεργηταὶ ἰδιοκτῆται γῆς καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θεωρεῖ ὡς συντελεστικὸν εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς Θεσσαλίας, τὸ τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας. Ἀλλὰ, λέγουσι, τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα σήμερον δύναται νὰ διαθέσῃ τὸ Κράτος, ἢ τὰ ἰδιωτικὰ κεφάλαια, πρὸς ἐξαγορὰν τῶν κτημάτων, δὲν ἐπαρκοῦσιν. Εἶναι ὅμως τοῦτο λόγος, ὅπως ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν συστήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει τοσαῦτα ἐλαττώματα; Ποσῶς. Ἰδοὺ ὅτι δὲν διαφωνοῦμεν κατ’ ἀρχὴν, διαφωνοῦμεν μόνον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, ὡς γίνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ καὶ ἄλλη ἐγεννήθη διαφωνία, πολὺ εὐλόγως, νομίζω, ἐν τῇ ἑτέρᾳ ἐπιτροπῇ, ἡ ὁποία ἐξήτασεν ἕτερα σχετικὰ περὶ Θεσσαλίας ἐπίσης νομοσχέδια. Ὡς γνωστὸν, διὰ νομοσχεδίων ἄλλων ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις, ὅπως βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν... (κίνησις ἀνυπομονησίας ἐν τῇ δεξιᾷ).

§67ΛΑΜΠΡΥΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε, Πρόεδρε, συζητεῖται ἡ οὐσία τοῦ νομοσχεδίου;

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀγαπᾶτε νὰ κάμω;

§69ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Βόλου συνεζήτησε γενικῶς, καὶ ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν αἱ διαφωνίαι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἀνέφερε... Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων ὑπάρχουσι καὶ νομοσχέδια φορολογικὰ, ἐν οἷς τὸ περὶ συστάσεως ταμείου, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως θέλουσι συντελέσει εἰς τὴν λύσιν τοῦ γεωργικοῦ ζητήματος ἐν Θεσσαλίᾳ. Καὶ ἐπ’ αὐτῶν, μολονότι δὲν ἦτο ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν ἀνῆκον, νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἀξίαν καὶ τὴν σκοπιμότητα αὐτῶν, οὐχ ἧττον ὅμως ἐξ ἀνάγκης ἐγένετο λόγος καὶ ἐσχηματίσθη ἡ ἰδέα, ὅτι ἀντὶ νὰ βελτιώσωσι τὴν κατάστασιν τῆς Θεσσαλίας, θὰ τὴν χειροτερεύσωσι, διότι τὰ βάρη, εἰς τὰ ὁποῖα σήμερον ὑποβάλλεται ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς τῆς Θεσσαλίας, εἶναι τοσαῦτα, ὥστε δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν προσθήκην νέων βαρῶν, ἔστω καὶ πρὸς βελτίωσιν δῆθεν τῆς καταστάσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκουν, καὶ τὸ ὁποῖον δικαιολογεῖ ἐν τῷ πνεύματι τοῦ εἰσηγητοῦ τὰ νομοσχέδια, εἶναι, ὅτι μετατρέπονταί τινες φόροι, ἀλλ’ ἡ μετατροπὴ γίνεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε κατὰ τὴν γνώμην καὶ αὐτῶν τῶν Θεσσαλῶν Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑποτίθεται ὅτι περισσότερον παντὸς ἄλλου γινώσκουν τὰ πράγματα, ἡ μετατροπὴ αὕτη γίνεται πρὸς ζημίαν τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Θεσσαλίας. Λοιπὸν λέγω, συνοψίζων, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ συζητήσω σήμερον, δὲν εἶναι σύμφωνα μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς Θεσσαλίας. Λέγω ὅτι δὲν ἐπιτυγχάνουσι νὰ καταστήσωσιν πλέον ἀνεξάρτητον, πλέον αὐτοτελῆ, πλέον αὐτάρκη, τὸν γεωργὸν, καταστρέφουσι δὲ τὸν ἰδιοκτήτην τῆς γῆς. Τούτου γινομένου, βεβαίως ἀποβήσεται χείρων ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων ἐν Θεσσαλίᾳ. Τέλος διὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν φορολογικῶν, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν καὶ τὰ ὁποῖα πρόκειται ἐν μέρει νὰ συντηρήσωσι τὸ γεωργικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ συστηθῇ, ἐπιβάλλονται βάρη ἐπὶ τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ, δυσανάλογα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρωσιν οὐχὶ βελτίωσιν, ἀλλὰ χειροτέρευσιν τῆς καταστάσεως αὐτοῦ. Ἰδοὺ διατὶ διεφωνήσαμεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον. Δὲν πρέπει ἑπομένως νὰ παρίσταται, ὅτι ὑπάρχουσι Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἀνθίστανται εἰς τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ πιστεύεται ὅτι καθιεροῦσι καὶ τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξύμνησε, τὴν ἀρχὴν τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ διὰ τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη ἡμῶν. Ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὑπεστήριξεν, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, τοιαύτην γνώμην, νομίζω, εἶχεν, ὅτι ἔπρεπε τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ συζητηθῶσι, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι, συζητούμενα ἐν τῇ Βουλῇ, ἦτο λίαν πιθανὸν, ὅτι ἤθελον ἀποῤῥιφθῆ κατ’ ἀρχήν. Βεβαίως ἡ κατάστασις ἡ ἀμφίβολος, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἐν Θεσσαλίᾳ ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, βλάπτει, πρόκειται ὅμως πολὺ περισσότερον νὰ βλάψῃ, ἂν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ περὶ διανομῆς γῆς εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τῆς Θεσσαλίας, γείνῃ δεκτὸν, διότι ἅπαξ γενόμενον δεκτὸν θέλει καθιερώσει διαρκῶς, μέχρις ὅτου ἐπέλθῃ ὁριστική τις λύσις, τὴν ἀμφιβολίαν αὐτὴν ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας ἐν Θεσσαλίᾳ. Χειρότερον κακὸν ἀπὸ τὴν ἀμφιβολίαν τῆς ἰδιοκτησίας δὲν ὑπάρχει. Νομίζω ὅτι, μόνον ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκλείψῃ ἐντελῶς ὁ κανονισμὸς τῆς ἰδιοκτησίας, ὁ ὁποῖος διὰ τῶν νομοσχεδίων ἐπιδιώκεται, νὰ ἐπιζητηθῇ δὲ ἄλλος, ἐπὶ οἵων βάσεων ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν, βεβαίως θὰ ἀποκαθίστατο κοινωνικὴ τάξις καὶ ἀσφάλεια, καὶ θὰ ἐπανήρχοντο αἱ ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι ἤδη διὰ τῶν νομοσχεδίων ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τὴν ἰδιοκτησίαν. Ἐὰν δ’ ἐπρόκειτο νὰ γένηται συζήτησις περὶ τῆς ἀξίας τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, ὡς διατυποῦνται ἐν ταῖς λεπτομερίαις αὐτῶν, θὰ ἐπείθεσθε ὅτι ὅλοι εἴμεθα ἐν ὁμοφωνίᾳ. Διότι τίς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὰ κακὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀφαιρέσεως μέρους μόνον τῶν κτημάτων, καθ’ ὃν τρόπον πράττει τὸ νομοσχέδιον; Τίς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι, ἅπαξ ἀρξαμένου τοῦ ἀγῶνος μεταξὺ καλλιεργητοῦ καὶ ἰδιοκτήτου, ὡς γίνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, οὗτος οὔτε μίαν πλέον ἡμέραν θὰ σταματήσῃ, μέχρις οὗ ἢ ὁ ἰδιοκτήτης ἀναγκασθῇ νὰ πωλήσῃ τὸ ὑπόλοιπον κτῆμά του, ὑφ’ οὓς ὅρους θὰ τοῦ ἐπιβάλουν οἱ καλλιεργηταί, ἢ ὁ νόμος ἐκ νέου τὸν ἐξαναγκάσῃ εἰς τοῦτο; Ἐπιδιώκεται ἡ τελεία ἀφαίρεσις δηλονότι τῶν κτημάτων διὰ τοῦ χειροτέρου τρόπου. Ἡμεῖς εἴμεθα κατὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, θεωρῶ ὅτι ἡ ἀποστολὴ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τῶν πραγμάτων εἰς Θεσσαλίαν δύναται νὰ συντελέσῃ, ὅπως, ἂν ἐπικρατῇ καλὴ πίστις ἐν αὐτῇ, φωτισθῇ πληρέστερον καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως τῶν πραγμάτων καὶ προβῇ εἰς ἀποφάσεις συμφωνοτέρας πρὸς αὐτά, πρὸς τὰς ἀνάγκας, πρὸς τὸ δίκαιον. Ὑπάρχουσιν ἐν τῷ κανονισμῷ τοῦ ζητήματος τῆς ἰδιοκτησίας ἀρχαί τινες καὶ συνέπειαι τοσοῦτον καταφανεῖς καὶ ἀναμφισβήτητοι, ἃς ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίζωμεν καὶ σεβώμεθα, ἀνεξαρτήτως πάσης ἐρεύνης ἐπιτοπίου, ὥστε δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ ζητῶμεν περὶ αὐτῶν δι’ ἐπιτροπῆς νὰ πληροφορηθῶμεν, ἐξετάζοντες τὰ πράγματα ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐν Θεσσαλίᾳ δὲν δυνάμεθα νὰ ζητῶμεν πληροφορίας περὶ ἀρχῶν καὶ περὶ στάσεων, τὰς ὁποίας ὁ κοινὸς νοῦς ὑποδεικνύει, ἐν ᾗ περιπτώσει πρόκειται νὰ τεθῇ χεὶρ ἐπὶ τῆς ἰδιωτικῆς περιουσίας. Ἡ ἐπιτόπιος ἔρευνα περὶ αὐτῶν εἶναι περιττή. Οὔτε ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα, τὸ ἐκ νομικῶν λόγων, τὸ ἐκ τῆς συνθήκης τῆς προσαρτήσεως, ἥτις ἐπιβάλλει τὴν ἐπέκτασιν τῶν αὐτῶν μέτρων καὶ ἐπὶ τοῦ ἄλλου Βασιλείου, θέλει συντελέσει ἡ ἐπιτροπή, ἵνα διαφωτισθῇ ἡ Βουλή. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἔχει ἡ Βουλὴ ἀνάγκην τοιαύτης ἐπιτοπίου ἐξετάσεως δι’ ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς περὶ τῆς ἀνάγκης γενικοῦ νόμου ἐφ’ ὅλου τοῦ Βασιλείου καὶ περὶ ἀπαλλοτριώσεως οὐχὶ τμημάτων τῶν κτημάτων, ἀλλὰ ὁλοκλήρων τῶν κτημάτων, εἶναι ἄσχετος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν ἐπιτροπῆς τῶν πραγμάτων, καὶ ὑπόκειται ὡς βάσις οἱουδήποτε νομοσχεδίου περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν τσιφλικίων. Ἀλλὰ τὴν φορολογίαν θὰ ἠδύνατο ἐπιτροπὴ καθὼς καὶ πραγματικάς τινας πληροφορίας περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἰδιοκτησίας ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ τῶν χωρικῶν νὰ ἐρευνήσῃ ἐπὶ τόπου, καὶ μελετήσῃ, ὅπως οὕτω κατορθωθῇ καλλίτερον νὰ διαφωτισθῇ καὶ ὁδηγηθῇ εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς ἡ Βουλή. Ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὰ κύρια ζητήματα, τὰ ὁποῖα διῄρεσαν ἡμᾶς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, περὶ διανομῆς τῆς γῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὰς θεμελιώδεις ἀρχάς, ἡ ἐξέτασις ἡ ἐπιτόπιος οὐδὲν θὰ διαφωτίσῃ, οὐδὲν θὰ διευκρινήσῃ, διότι οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη φώτων. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς γνώμης, ὅτι ἔπρεπε νὰ συζητηθῶσιν αἱ θεμελιώδεις αὗται ἀρχαί, καὶ μετ’ αὐτὰς ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη συστάσεως ἐπιτροπῆς τῶν πραγμάτων, καὶ ἐπὶ ποίων.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τοπάλης ἔχει τὸν λόγον.

§71ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, νὰ συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια, καὶ δὲν ἐκάμετε καλὰ νὰ δώσητε τὸν λόγον ἐξ ἀρχῆς.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μὴ δώσω τὸν λόγον; (Διαμαρτυρίαι κατὰ τῆς συζητήσεως).

§73ΤΟΠΑΛΗΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, Κύριοι.

§74ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ ὀλίγας λέξεις, δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ!

§75ΤΟΠΑΛΗΣ. Παραδόξως σήμερον, ἐν ᾧ δὲν πρόκειται συζήτησις ἐπὶ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, εἰσῆλθον οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες εἰς τὴν κατ’ οὐσίαν συζήτησιν αὐτῶν. Ἐὰν ἐπρόκειτο τοῦτο, βεβαίως πολλοὶ τῶν Βουλευτῶν θὰ ἐξέφραζον διὰ μακρῶν τὰς γνώμας των ἐπὶ τῶν ἐν λόγῳ νομοσχεδίων, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν συζητοῦνται ταῦτα, δὲν θὰ ἀσχοληθῶ οὐδόλως ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος. Ὁ ἀξιότιμος ὅμως προλαλήσας, ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος, ἀνέμιξεν εἰς τὸν λόγον του καὶ τοὺς ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτάς. Βεβαίως ἐγὼ δὲν ἐκπροσωπῶ αὐτούς. Ὁμιλῶ ὅμως ὡς Θεσσαλὸς Βουλευτής, καὶ γνωρίζω ὅτι οὐδεμίαν γνώμην ἐξέφρασαν οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταί, ὡς Θεσσαλοὶ Βουλευταί, ὡς σύνολον δηλαδή, εἴτε περὶ τοῦ τρόπου τῆς ὑποβολῆς τῶν νομοσχεδίων, εἴτε περὶ τῆς ἀναβολῆς αὐτῶν, εἴτε περὶ τῆς συζητήσεως τούτων. Οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταὶ εἶχον μίαν εὐχήν, ἣν καὶ ἐξέφρασαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ μίαν πάντοτε ἐπιθυμίαν ἔχουσιν, ἵνα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπιληφθῇ ὁπωσδήποτε τῆς μερίμνης τῶν Θεσσαλικῶν ζητημάτων, διότι φρονοῦσιν, ὅτι ἡ παραγωγὴ σήμερον, ὡς ἔχει, ἔχει κάκιστα. Καὶ ἡ Κυβέρνησις πράγματι ἐπελήφθη τούτου. Ἀναντιῤῥήτως δὲν εἶναι μόνα τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῆς θιχθέντα ζητήματα, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀσχολοῦσι τὸν λαὸν καὶ τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας, διὰ τούτων ὅμως ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις ὁπωσδήποτε σοβαρὰν μέριμναν, εἰσαγαγοῦσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ σπουδαῖον ζήτημα τῆς παραχωρήσεως γαιῶν εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ζήτημα τοῦτο ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔπαυσε πλέον νὰ ἦναι ζήτημα μόνον Θεσσαλικόν, ἑπομένως καὶ οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταὶ ἔπαυσαν νὰ ὑποστηρίζωσι τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς τοιοῦτον. Εἶναι Ἕλληνες Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι πλέον τὸ ζήτημα ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν, ὑπὸ ἐθνικήν, διότι τὸ ζήτημα τῆς Θεσσαλικῆς παραγωγῆς εἶναι ἐθνικὸν, ὡς ὀρθῶς ὠνομάσθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, χαρακτηρίσαντος τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας ὡς ἐθνικὴν παραγωγήν. Ὥστε φρονῶ, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τεθειμένον ὀρθῶς. Ἤχθη τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; εἶναι ζήτημα πλέον τῆς δικαιοδοσίας ὅλης τῆς Βουλῆς. Βεβαίως εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, Κύριοι, ἵνα τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια συζητηθῶσιν ὅσον οἷόν τε ταχύτερον, ὄχι διότι ἐδημιούργησαν μίαν ἐκκρεμότητα, ἥτις δύναται νὰ ἦναι ἐπιβλαβής. Ἡ ἐκκρεμότης αὕτη ὑπῆρχεν ἀνέκαθεν, ὡς ὀρθῶς καὶ ὁ κ. ἐκ Βόλου συνάδελφός μου καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπον. Πιθανὸν νὰ ἐξῆψέ τινας εὐφαντάστους κεφαλὰς ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ περὶ παραχωρήσεως γαιῶν νομοσχεδίου, ἀλλ’ αὐτοί, ἅμα ὡς συνίδωσι τὸ ἄδικον αὐτῶν, θὰ συνέλθωσιν. Οὐχ ἧττον ὅμως, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ εἶναι ἐπεῖγον καὶ σοβαρὸν, εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητηθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Ἀτυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ πρὸ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, διότι συμφέροντα σπουδαιότερα, ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἀντιτάσσονται εἰς τοῦτο. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν, εἰμὴ νὰ ὑποχωρήσωμεν, καὶ νὰ παραδεχθῶμεν, ὅπως τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια ἀναβληθῶσιν, ἵνα συζητηθῶσιν εἴτε μετὰ τὸ Πάσχα, ἐὰν ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις δώσωσιν, ὡς ἐλπίζω, πρὸς τοῦτο τὴν συνδρομήν των, εἴτε ἀφεύκτως κατὰ τὴν πρώτην ἐλευσομένην σύνοδον τῆς τρεχούσης περιόδου. Ἕτερον παρεμπῖπτον σήμερον ζήτημα ἦτο ἡ πρότασις τοῦ κ. Τσαμαγκίδου περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς διὰ τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἔχουσιν ἤδη ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας περὶ τῶν Θεσσαλικῶν πραγμάτων. Ἐὰν δὲν τὰς ἔχωσι, δύνανται νὰ ἀποταθῶσι πρὸς τοὺς Θεσσαλοὺς Βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι θὰ δώσωσι βεβαίως ὅλας τὰς σχετικὰς πληροφορίας κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἐν λόγῳ νομοσχεδίων, καὶ τὰς ὁποίας θὰ συμπληρώσωσι καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τοῦ λοιποῦ Κράτους. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, ἀφοῦ τὰ νομοσχέδια δὲν ἤχθησαν εἰσέτι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἀφοῦ δὲν εἶναι γνωστὸν, ἂν δὲν θὰ ἐπαρκέσωσιν αἱ πληροφορίαι καὶ αἱ γνῶμαι, αἵτινες θὰ ἀναπτυχθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτῶν, ἡ ἐπιτόπιος ἐξέτασις τῶν πραγμάτων νομίζω ὅτι θὰ ἦναι προσβολὴ ἀπέναντι τῶν Θεσσαλῶν Βουλευτῶν, προοβολὴ ἄδικος, λέγω, διότι οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταί, φρονῶ ὅτι γνωρίζουσι κάλλιστα τὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν των. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, μόνον ὅταν ἐκ τῆς συζητήσεως δὲν προκύψῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ Βουλὴ ἐφωτίσθησαν ἐπαρκῶς, τότε καὶ μόνον δέον νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ μεταβῇ εἰς Θεσσαλίαν πρὸς ἐπιτόπιον τῶν πραγμάτων ἐξέτασιν.

§76Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐξηγήσεις θὰ δώσω. Ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος λίαν προώρως ἔσπευσε νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην... (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, λέγω, λίαν προώρως ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ τὴν γνώμην του ἐν ταῖς λεπτομερείαις τῶν νομοσχεδίων, λίαν ἀσκόπως καὶ οὐχὶ πολὺ σαφῶς, διότι δὲν γνωρίζω πόσοι ἐξ ἡμῶν ἠδυνήθητε νὰ ἐννοήσητε τὰς γνώμας αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ λίαν ἀδικαιολογήτως ἔθηκεν εἰς τὸ στόμα μου λέξεις καὶ ἐννοίας, τὰς ὁποίας ἐγὼ οὐδέποτε ἐξέφερα, διότι ἐγὼ ὑπῆρξα σαφέστατος. Καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει μεγάλας χάριτας εἰς τοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς πείρας καὶ τῶν φώτων αὐτῶν συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ καταλήξῃ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς συμπεράσματα κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἀκριβῆ. Ἀλλὰ παρεγνωρίσθη καὶ ἄλλη τις ἰδέα· ὁ ἐκ Μεσολογγίου κ. συνάδελφος ἐνόμισεν, ὅτι ὑπάρχει τις τῶν Βουλευτῶν τῆς Θεσσαλίας, ὅστις δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλον σκοπὸν, παρὰ τὴν πραγματικὴν ἁρμονίαν μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ γεωργῶν. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τινά. Πάντες οἱ ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοι ἐπελήφθησαν ἐνθέρμως τῶν προτάσεων τούτων, διὰ νὰ φέρωσι τὴν ἁρμονίαν μεταξὺ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν γεωργῶν, ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρχε καὶ δὲν ὑπάρχει, διότι πάντες οἱ συνάδελφοι ἐκ Θεσσαλίας γνωρίζουσιν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς ἄνευ πραγματικῆς ἁρμονίας, στηριζομένης εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον. Δὲν θέλω λοιπὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τινὲς τῶν συναδέλφων μονομερῶς ἐξετάζουσι τὰ συμφέροντα τῶν καλλιεργητῶν, καὶ τρόπον τινὰ ἐχθρικῶς ἵστανται ἀπέναντι τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι οἱ ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοι ἐκπροσωποῦσιν ἀμφότερα τὰ στοιχεῖα καὶ πρὸ πάντων ἐνδιαφέρονται διὰ τὸ ἀγαθὸν τοῦ τόπου. Ἀκριβῶς ὅμως, διότι ὑπὸ τοιούτων ἐμφορούμεθα πάντες αἰσθημάτων, ἀκριβῶς διότι κοινῶς σκοπὸς εἶναι καὶ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἁρμονία ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχει, καὶ στηριζομένη ἐπὶ ἑδραίας βάσεως, διὰ τοῦτο ἀπεφασίσαμεν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν νὰ προσφέρῃ τὰ μικρά του φῶτα. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω διὰ τὴν παρεξήγησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Μεσολογγίου. Ὡς πρὸς τὸ ἕτερον θέμα, νομίζω ἀπαραίτητον νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν πέντε νομοσχεδίων, ἐκ τῆς συζητήσεως δὲ ταύτης δυνάμεθα νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ καὶ μίαν ἀκόμη ἐξήγησιν εἰς τὸν ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφον. Ἐνόμισεν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐθεώρησα κομματικόν. Ἐγὼ ἐνόμισα καλὸν νὰ εἴπω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τοιοῦτον, ὥστε οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν νὰ τὸ ἐνδύσῃ μὲ κομματικὴν χροιάν· διὰ τοῦτο δὲν ἐνόουν νὰ ἀποδώσω τοιαύτας κομματικὰς προθέσεις.

§77ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν συνάδελφόν μου κ. Τοπάλην, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη μεταβάσεως ἐπιτροπῆς, ὅπως μελετήσῃ τελειότερον τὰ πράγματα. Ὁ κ. Τοπάλης εἶναι συνεπὴς μὲ τὸν ἑαυτόν του, διότι εἶναι εἷς τῶν εἰσηγητῶν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἡμεῖς ὅμως οἱ ἄλλοι δὲν εὑρίσκομεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἐπαρκῶς μελετημένον, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιμένομεν εἰς τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας.

§79ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡμεῖς ἐκηρύχθημεν ἀρχῆθεν κατὰ πάσης ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τῶν Θεσσαλικῶν λεγομένων νομοσχεδίων, εἴτε ὑπὸ τὸ πρόσχημα συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, εἴτε ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ μᾶλλον ἐπείγουσα ἡ συζήτησις ἡ γενικὴ καὶ ἡ ἐπιψήφισις αὐτῶν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις. Ἡμεῖς ἰσχυρίσθημεν καὶ ἀπεδείξαμεν, ὅτι τὸ ἀνακινηθὲν ζήτημα ἐν Θεσσαλίᾳ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου εἶναι ζήτημα κοινωνικὸν ὑψίστης σημασίας, ὥστε ἀπέναντι αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ αὐτὴ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι, κύριε Πρόεδρε, τὸ πρῶτον νῦν ἀναβάλλεται ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ πρῶτον νῦν καλούμεθα διὰ δωδεκατημορίων νὰ πληρώσωμεν τὴν τρέχουσαν ἀνάγκην τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Δὲν ἠξεύρω ἐπὶ τέλους, μετὰ τοσοῦτον χρόνον, ὁποῖον Προϋπολογισμὸν θὰ ἐπιψηφίσωμεν. Μετὰ τὰς ἐπανειλημμένας μάλιστα δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὰς ἀποκοπὰς τμημάτων ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου πρὸς καταρτισμὸν ἰδίων τεμαχίων, ἕκαστος εὐκόλως ἐννοεῖ, ὁποῖαι μεταβολαὶ δύνανται νὰ ἐπέλθωσι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν ὅλην ἡμῶν οἰκονομικὴν διαχείρισιν, μεταβολαὶ τοιαῦται, ὥστε νὰ ἐπιβάλλωσι τὴν ἄμεσον ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ἦτο καλὸν ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ γείνῃ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, ἦτο καλὸν νὰ μὴ γείνῃ ἡ οἰκονομικὴ διαχείρισις τοῦ Κράτους ἐπὶ δύο μῆνας καὶ πλέον ἄνευ Προϋπολογισμοῦ, ἄνευ δωδεκατημορίου· ἀλλ’ ἀφοῦ ταῦτα ἐγένοντο, ἂν ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐπὶ δύο καὶ τρεῖς ἑβδομάδας, οὐδεμία μείζων ζημία ἐντεῦθεν καὶ οὐδεμία μείζων ἀθέτησις τοῦ Συντάγματος δύναται νὰ προέλθῃ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι διὰ τῆς προτεινομένης κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων προτείνεται νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πόσας συνεδριάσεις δύναται νὰ καταναλώσῃ ἡ συζήτησις τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων κατ’ ἀρχήν; Ἂς καταναλώσῃ δύο, τὸ πολὺ τρεῖς· πλείονας δὲν θὰ καταναλώσῃ. Πόσας δὲ ἡμέρας θ’ ἀπαιτήσῃ ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Δὲν πρόκειται τὸ πρῶτον νῦν νὰ συζητήσωμεν τὸν προκείμενον Προϋπολογισμόν. Συνεζητήθησαν μέχρι τοῦδε τοσοῦτοι Προϋπολογισμοί, διὰ πολλοὺς δ’ ἐξ αὐτῶν, καίτοι ἐνέχοντας καινοτομίας πολλάς, δὲν ἀπῃτεῖτο μακρὰ συζήτησις. Πολὺ ὀλιγώτερον νῦν, προκειμένου περὶ Προϋπολογισμοῦ τρεχούσης ὅλως ὑπηρεσίας, διὰ τοῦ ὁποίου οὐδεμία ἀπολύτως καινοτομία εἰσάγεται, ἐξακολουθοῦμεν δὲ νὰ βαίνωμεν τὴν αὐτὴν πεπατημένην ὁδὸν τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν μέχρι τοῦδε, πολὺ ὀλιγώτερον, λέγω, περὶ τούτου θ’ ἀπαιτηθῇ μακρὰ συζήτησις. Ἐγὼ τοὐλάχιστον καὶ ἄλλοι ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης δὲν προτιθέμεθα νὰ λάβωμεν τὸν λόγον καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς λεπτομερείας καὶ παρατάξωμεν ἀριθμούς. Θὰ ἀρκεσθῶμεν νὰ παραπέμψωμεν τοὺς συναδέλφους εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἀγορεύσεων ἡμῶν ἐπὶ τῶν Προϋπολογισμῶν τοῦ 1892, 1893 καὶ 1894, διότι ὁ παρὼν Προϋπολογισμὸς εἶναι ἁπλοῦν, ἂν ὄχι κακόζηλον, ἀντίγραφον τῶν Προϋπολογισμῶν ἐκείνων. Τί δὲ θὰ γείνῃ τότε ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ; Ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ νυκτὶ, «ἀντιστάσεως μὴ οὔσης», θὰ ψηφισθῶσι καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακινηθῇ τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν θεμάτων, εἰς ἃ ἀφορῶσι τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια, πρὶν ἢ γείνῃ ἡ κατ’ ἀρχὴν συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ συνιστῶνται εἰς δύο στάδια. Ὅταν τὸ πρῶτον ἀνακινῶνται τοιαῦτα ζητήματα σπουδαῖα, ὡς εἶναι τὸ ἀγροτικὸν, διὰ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ συνταραχθῇ ἡ δημοσία τάξις, συνιστῶνται αἱ ἐπιτροπαὶ, καὶ συντελοῦσιν εἰς διαφώτισιν τοῦ ζητήματος. Αἱ ἐπιτροπαὶ συνιστῶνται καὶ ὅταν ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια ἀναφερόμενα εἰς μεγάλα ζητήματα, ἀλλ’ ἀφοῦ γείνωσι κατ’ ἀρχὴν αἱ συζητήσεις. Ἄνευ τοιούτων γενικῶν συζητήσεων, οὐδέποτε προβαίνουν εἰς τὴν σύστασιν τοιαύτης ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ δὲν ἀπεκδέχομαι πολλὰ ἐκ τῆς τοιαύτης ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἠξεύρω, πῶς συνήθως συνιστῶνται καὶ πῶς λειτουργοῦσιν αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται. Ὑπῆρξε κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν νομοσχεδίων. Μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης εἴμεθα ἐγὼ, ὁ κ. Βουλπιώτης, ὁ κ. Βαλέτας. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἴχομεν εἰδικότητά τινα ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων. Ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα οἱ μόνοι, οἱ ὁποῖοι παρευρισκόμεθα τακτικῶς, καὶ ἠναγκαζόμεθα νὰ ἐπανερχώμεθα οἴκαδε ἄπρακτοι, ἐλλείψει ἀπαρτίας ἐξ ἀπουσίας τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας. Ἀφοῦ δὲ ἐξ αἰτίας ἄλλων καὶ οὐχὶ ἡμῶν ἐματαιώθη τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἐκλήθη τὸ Προεδρεῖον νὰ ὀνομάσῃ ἄλλην ἐπιτροπὴν, ἐφρόντισε δὲ τοῦτο ν’ ἀποκλείσῃ τότε μόνους ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἐδείξαμεν προθυμίαν. Τίς μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι θὰ γείνῃ καλλίτερος ὁ καταρτισμὸς τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπὶ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων;—διότι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων δὲν ἀπαιτεῖται ν’ ἀντιπροσωπεύουν οἱ ἀποτελέσοντες τὴν ἐπιτροπὴν τὴν γεωργίαν μόνον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωσι καὶ γνώσεις γενικωτέρας, πρὸς δὲ γνώσεις τῶν ἀγροτικῶν σχέσεων, τῶν ἀπαντωσῶν παρ’ ἡμῖν, οὐχὶ ἐν ὡρισμένῳ τμήματι, ἀλλὰ ἐν ἁπάσῃ τῇ Ἑλλάδι, γνώσεις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, διὰ νὰ ἦναί τις εἰς θέσιν νὰ ἀρυσθῇ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, καὶ νὰ συνοψίσῃ αὐτὰς, καὶ νὰ τὰς ὑποβάλῃ εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς Βεβαίως, Κύριοι, ἐὰν ἐγνώριζον ὅτι θὰ ἐγίνετο τοιαύτη ἐπιτροπὴ, θὰ ἔδιδον τὴν ψῆφόν μου· ἀλλὰ πότε; Μετὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Βεβαίως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἐπιτροπὴ, δυναμένη ν’ ἀποτελεσθῇ ἐκ μελῶν ἐχόντων τὴν ἁρμοδιότητα, θὰ ἔδιδον καὶ ἐγὼ τὴν ψῆφόν μου· διότι δὲν ἐπρόκειτο περὶ κανονισμοῦ ζητήματος, ἀνάγοντος τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ εἰς τὸν Ἀλῆ–Πασσᾶν, ὡς ἰσχυρίσθη τις. Ὁ τοιαῦτα λέγων ἀγνοεῖ ὅλως τὸ ζήτημα τῆς Θεσσαλίας. Πρόκειται ἐκεῖ περὶ σχέσεων ἀγροτικῶν ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων, περὶ σχέσεων ἀπαντωσῶν καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν ἀρχαίων Θεσσαλῶν καὶ μετ’ αὐτοὺς καὶ ὑπὸ τοὺς Ῥωμαίους καὶ ὑπὸ τοὺς Βυζαντινοὺς καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας. Αἱ τοιαῦται δὲ σχέσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κανονισθῶσι διὰ τῆς ὑποβολῆς ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συνετάχθη, ὅπως συντάσσονται συνήθως τὰ νομοσχέδια παρ’ ἡμῖν. Ἄν θελήσωμεν, Κύριοι, νὰ ἐργασθῶμεν εἰλικρινῶς,—καὶ ἡ εἰλικρίνεια δὲν θὰ λείψῃ βεβαίως ἐκ μέρους ἡμῶν—νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν εὐθὺς σήμερον, συζήτησιν, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν θὰ διαρκέσῃ πλέον τῶν δύο συνεδριάσεων, μεθ’ ἃς θὰ ἔχωμεν ὑπολοίπους ἓξ συνεδριάσεις ἀκόμη, καθ’ ἃς δύνανται νὰ ψηφισθῶσι δέκα Προϋπολογισμοί. Κύριοι, ἂν νομίζητε ὅτι τῶν ζητημάτων τῶν Θεσσαλικῶν ἐπελήφθητε μετὰ σπουδῆς ἐμπρεπούσης εἰς νομοθετικὸν Σῶμα, δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῆτε μόνον εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων τούτων εἰς τὴν Βουλήν. Πρέπει νὰ ἔχητε τὸ θάῤῥος νὰ ἀντιμετωπίσητε καὶ τὴν γενικὴν συζήτησιν, καὶ νὰ προέλθητε εἰς μίαν ἀπόφασιν, εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως. Οὕτω πως θὰ ἀποδείξητε, ὅτι μεμελετημένως προήλθατε εἰς τὴν ὑποβολὴν τοιούτων νομοσχεδίων, οὕτω θὰ διαψεύσητε τὰς διαδόσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνεγράφησαν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, καὶ δὴ οὐχὶ διὰ λόγων, ἀλλὰ διὰ πραγμάτων ἀποδεικνύοντες, ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν πρόκειται νὰ θεραπεύσητε ἀληθεῖς καὶ σπουδαίας ἀνάγκας τοῦ τόπου.

§80ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ συζητήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, διότι δὲν εἶναι τὸ θέμα περὶ αὐτῶν σήμερον. Νομίζω ὅμως ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς ἐφ’ ὅσων ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπε πρὸ ὀλίγου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀπό τινος χρόνου παρετηρήθη ὑπὸ πολλῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου μετὰ λύπης, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παρῄτησε τὴν ἁβροέπειαν, ἥτις ἄλλοτε τὸν διέκρινε, καὶ τὴν εὐπρέπειαν ἐν τῷ συζητεῖν. Λυπεῖταί τις, βλέπων αὐτὸν ἀτόπως ὀργιζόμενον, καθ’ ὃν χρόνον συνιστᾷ εἰς τοὺς ἄλλους ψυχρότητα, καὶ ἀναιτίως ἐπιτιθέμενον κατὰ τῶν ἀντιφρονούντων, κατὰ τρόπον ἥκιστα κοινοβουλευτικόν. Εἶπεν, εἰς ἐμὲ ἀπαντῶν, ὅτι ἄλλοι εἰσὶν οἱ ἐπιδιώκοντες τὴν εἰς τὴν ὑπουργίαν ἄνοδον, ἐνῷ αὐτὸς ὑπολαμβάνει ὡς θυσίαν νὰ παρακάθηται ὅπου παρακάθηται. Δὲν ἠξεύρω ποίαν εἶχεν ἀφορμὴν νὰ καταλογίζῃ εἰς τοὺς ἀντιφρονοῦντας αὐτῷ αἰσθήματα φιλοδοξίας, ἐνῷ οὗτοι ἔχουσι τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι ἀληθὴς θυσία τὸ διοικεῖν καὶ διαχειρίζεσθαι τὰ κοινά, εἰς ὃ σημεῖον, ἕνεκα τῶν σφαλμάτων τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, περιῆλθον. Δὲν φρονῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δικαιοῦται νὰ ὑπολαμβάνῃ τοὺς ἄλλους κατωτέρους αὐτοῦ κατὰ τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν ἐθελοθυσίαν, καὶ ὡς κατεχομένους ὑπὸ αἰσθήματος ἀρχομανίας. Ἐὰν ἄλλοι κατόπιν αὐτοῦ ἤθελον ἀναγκασθῆ νὰ ἀναλάβωσι τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν, βεβαίως ἤθελον ὑπολάβει τοῦτο ὡς ἐπιβαλλόμενον καθῆκον, οὐδέποτε δὲ, ὅτι ἤθελον προσφέρει εἰς ἑαυτοὺς ὑπηρεσίαν τινά. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπέ τινα, ὡς ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα, ἐνῷ οὐδὲν τούτων εἶπον. Ἐγὼ οὐδέποτε εἶπον, ὅτι εἶναι πρέπον πάντα τὰ μέτρα, τὰ συντελοῦντα εἰς τὴν προαγωγὴν καὶ βελτίωσιν τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ, νὰ λυθῶσι μετὰ τὴν τέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Οὐδεὶς τοιοῦτόν τι ἰσχυρίσθη, οὔτε ἐν τῇ προηγουμένῃ συνόδῳ οὔτε ἐν τῇ παρούσῃ. Τοὐναντίον ἐγὼ ὅταν συνεζητοῦντο διάφορα νομοσχέδια ἐν τῇ παρελθούσῃ συνόδῳ, καὶ ὅταν καὶ ἐνταῦθα ἐδόθη σχετικὴ ἀφορμὴ ἐν τῇ παρούσῃ συνόδῳ, παρετήρησα, ὅτι ἡ ἀναβολή, ἣν ἑκάστοτε προβάλλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις τὰς ἐπιβαλλομένας, εἶναι ἀδικαιολόγητος. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἐκκρεμότης τῶν σχέσεων τοῦ ἡμετέρου Κράτους μετὰ τῶν πιστωτῶν αὐτοῦ δικαιολογεῖ τὴν ἀναβολὴν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται ἡμῖν πρὸς τὴν προσήκουσαν ῥύθμισιν τῆς φορολογίας καὶ πρὸς τὴν ἐν γένει βελτίωσιν καὶ ἀνόρθωσιν τῶν κοινῶν· τοὐναντίον νομίζω, ὅτι ἔχομεν καθῆκον, καὶ πρὶν ἢ ἀκόμη συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμὸς, νὰ ἔλθωμεν ἀντιμέτωποι πρὸς τοὺς πιστωτὰς καὶ νὰ καθορίσωμεν τὰ καθ’ ἡμᾶς, καθ’ ὃν τρόπον νομίζομεν κατάλληλον, ὅπως ἐξέλθωμεν ἐκ τῶν δυσχερειῶν, εἰς ἃς εὑρισκόμεθα. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας καὶ ἐν τῇ παρελθούσῃ συνόδῳ καὶ σήμερον ἔλεγεν, ὅτι ἔχει μὲν δυσμενῆ τὴν γνώμην περὶ τῆς κρατούσης φορολογίας τοῦ οἴνου καὶ περὶ τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἀλλὰ νομίζει, ὅτι πᾶσα φορολογικὴ μεταῤῥύθμισις πρέπει νὰ ἀναβληθῇ μέχρις οὗ κανονισθῶσιν αἱ σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῶν πιστωτῶν μας, ἐγὼ ἔλεγον, ὅτι τοὐναντίον, ἂν πρόκειται πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν νὰ παραστήσωμεν ἀληθῆ καὶ πραγματικὴν τὴν κατάστασιν ἡμῶν, πρέπει νὰ κανονίσωμεν προσηκόντως καὶ ἐπὶ βάσεων σταθερῶν τὰ τῆς φορολογίας· διότι, ἂν σήμερον ἰσχυριζώμεθα, ὅτι μετὰ τὴν συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ ἐπιφυλασσόμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς φορολογίας ἡμῶν, ἐμβάλλομεν εἰς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ προέλθωμεν καὶ εἰς μείωσιν τῶν ἐσόδων διὰ τῶν φορολογικῶν καινοτομιῶν, ὥστε νὰ καταστήσωμεν δυσχερῆ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς θέλομεν ἀναλάβει ἀπέναντι αὐτῶν. Ἐνῷ τοὐναντίον, ἂν ἀπὸ τοῦδε διαῤῥυθμίσωμεν τὰ τῆς φορολογίας ἡμῶν κατὰ τρόπον, ὅστις ὑπὸ τῶν πραγμάτων καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης ἐπεβάλλετο, δικαιούμεθα νὰ εἴπωμεν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν, ὅτι δὲν δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ διοικηθῇ ἄλλως ἢ ὅπως ἐκανονίσαμεν τὰ περὶ τούτου εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ 1895 καὶ 1896. Αὐτὰ εἶναι τὰ πραγματικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῆς χώρας. Οἱ πιστωταὶ τοῦ Κράτους οὐδεμίαν δικαιοῦνται νὰ προβάλωσιν ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν προσήκουσαν διαῤῥύθμισιν τῆς φορολογικῆς ἡμῶν νομοθεσίας, ἐνῷ ἄλλως ἴσως δύνανται νὰ προβάλωσι τὴν ἀξίωσιν, ὅτι, ἀφοῦ συνετελέσθη ὁ συμβιβασμὸς, πρέπει νὰ διατελῶμεν ὑπὸ τὴν αὐτὴν φορολογίαν, ὅπως μὴ ἐκ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς φορολογικῆς ἐπέλθῃ μείωσίς τις τῶν ἐσόδων, καὶ τὸ Κράτος περιέλθῃ εἰς κατάστασιν νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβεν.

§81ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ δεκαετίαν εἰργάσθητε, καὶ τὴν ἐφέρατε εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν.

§82ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχε δίκαιον ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι ἡμεῖς, προτείνοντες τὴν πρόταξιν τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει τὰ πάντα νὰ μένωσι μετὰ τὴν τέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Τοὐναντίον παρεστήσαμεν τὴν σπουδαιότητα τῶν νομοσχεδίων. Εἶπον ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων εἶναι ἐκπολιτιστικὴ, περὶ τούτου δὲ δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη· ἀλλ’ εἴπομεν καὶ ἕτερόν τι, ὅτι, ὅταν ὑποβάλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια τοιαύτης σπουδαιότητος, ὅταν ὑποβάλλωνται μέτρα δυνάμενα νὰ διαταράξωσι τὰς κοινωνικὰς σχέσεις, πρέπει νὰ προηγῆται μελέτη καὶ βάσανος. Εἶπον ὅτι, ἂν σήμερον ὑποβάλλεται ὑπό τινων συναδέλφων τῆς Θεσσαλίας, ἡ γνώμη, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκλεχθῇ ἐπιτροπὴ πρὸς συλλογὴν τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα εἰς τὴν μελέτην τῶν νομοσχεδίων τούτων, τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα ὑπεβλήθησαν χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἡ ἀπαιτουμένη βάσανος καὶ χωρὶς νὰ ἦναι ὥριμον τὸ θέμα οὔτε ἐν τῇ διανοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι ἔπρεπε νὰ συμβουλευθῇ προηγουμένως τὰς γνώμας τὰς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ κρατούσας, ἠδύνατο κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ προβάλῃ τὸ θέμα. Ἠδύνατο νὰ διεξαχθῇ ἡ περὶ τούτου συζήτησις, ὡς ἐγένετο καὶ ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἡ δὲ Βουλὴ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς. Ἄλλως ὅμως ἔδοξε τῇ Κυβερνήσει, ῥυμουλκηθείσῃ ἐξ ἄλλων ἐλατηρίων. Ὑπεβλήθησαν νομοσχέδια ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πάντες οἱ πληθυσμοί, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα ἐπαπειλοῦνται καὶ ἐπηρεάζονται, εὑρίσκονται εἰς νευρικὴν διατάραξιν, πάντες, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα πρόκειται ἐκ τῶν νομοσχεδίων νὰ ὑποστῶσι βλάβην, δικαιοῦνται νὰ παραπονῶνται, διότι θέλουσι διατελεῖ ἐπὶ πολὺν χρόνον ὑπὸ ἐκκρεμότητα. Δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι προσῆκον νὰ ἀναβληθῇ πᾶσα συζήτησις μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· διότι—δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας—πάντες γινώσκετε, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι οὐχὶ ἀμφίβολον, ἀλλὰ βέβαιον, ὅτι δὲν θέλομεν συνεδριάσει πλέον (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ). Ἔχομεν τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος. Οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ ἔχῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι σήμερον μετεβλήθησαν οἱ ὅροι τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐργασιῶν· ἤμεθα οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν ἐνταῦθα καὶ εἰς τὰ παρελθόντα Κοινοβούλια, καὶ γινώσκομεν, ὅτι τὴν ἑπομένην τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ πάντες, ὅσοι ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ἀναχωροῦσιν ἐξ Ἀθηνῶν. Μετ’ ὀλίγον ἄρχεται τὸ θέρος, καὶ δύσκολον εἶναι νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν μετὰ τὰς ἑορτὰς νὰ ἔχωμεν νέας συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς ὡς συνέχειαν τῆς παρούσης συνόδου. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, διατὶ νὰ μὴ προσδιορίσωμεν ἡμέραν πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα συζητήσωμεν τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια; διατὶ νὰ μὴ γνωσθῇ, ὁποίαν ἰδέαν ἔχει ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ μία συνεδρίασις πρὸς τὴν τοιαύτην συζήτησιν· νομίζω, ὅτι ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης ἤθελεν ἀποδειχθῇ, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ὡς ἔχουσιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποστῶσι τὴν κοινοβουλευτικὴν καὶ νομοθετικὴν βάσανον. Δὲν ἀποδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Λοκρίδος, ὅτι ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ δὲν θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δέον καὶ προσῆκον εἶναι νὰ βελτιωθῶσι τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ. Φρονῶ, ὅτι θέλει καταδειχθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς ἐκ τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων. Νομίζω, ὅτι δὲν ἀρκοῦσιν ἐπὶ τοιούτων θεμάτων λόγοι πατριωτικοί, δὲν ἀρκοῦσιν εὔγλωττοι ἀποστροφαί, πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ πράγματα. Ἂν λοιπὸν ὄντως τὸ Κοινοβούλιον ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν κατάστασιν τῆς Θεσσαλίας, πρέπει νὰ μὴ δεχθῇ, ὥστε τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια νὰ μείνωσι μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν οὐδὲν θὰ γείνῃ. Ἂν ὑπάρχῃ εἰλικρινῶς τὸ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, πρέπει πάντες νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν πρότασιν περὶ καθορισμοῦ τῆς αὔριον πρὸς συζήτησιν, μεθ’ ἣν δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καταλήγων τὸν λόγον, προτείνω, ἵνα μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, προταχθῶσι δὲ πάντων τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγραφομένων τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια διὰ τὴν συζήτησιν τῆς αὔριον.

§83ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναταί τις, ὅσον καὶ ἂν μένῃ ἀπαθής, νὰ μὴ ταραχθῇ, ἀκούων τοιαῦτα παρὰ τοῦ κ. Σιμοπούλου, ὅστις ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπαρουσίαζε τοὺς ψευδεῖς ἐκείνους προϋπολογισμούς...

§84ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁμιλῇ ὀλίγον εὐπρεπέστερον, διότι ἔχω καὶ ἄλλο προηγούμενον.

§85ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς ἐδώσατε ἀφορμὴν καὶ εἰς τὸ προηγούμενον ἐκεῖνο διὰ τῆς ἀμετροεπείας σας (θόρυβος). Ἐγὼ πάντοτε ὁμιλῶ εὐπρεπῶς καὶ ἐξ ἀνατροφῆς καὶ ἐξ ἤθους γνωρίζω τὸν τρόπον τοῦ φέρεσθαι καὶ ὁμιλεῖν. Σεῖς τότε πρῶτος ἐδώσατε ἀφορμήν, καὶ σεῖς, κοινοβουλευτικὸς ἀνὴρ ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη, δὲν συνεμορφώθητε μὲ τοὺς κανόνας τῆς εὐπρεπείας, οἵτινες ἁρμόζουσιν εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς συζητήσεις. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ πόσον ἀποτόμως εἴπατε εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς: «Κάθησε σύ! εἶσαι πρωτόβγαλτος· δὲν γνωρίζεις τὰ καθήκοντά σου!»

§86ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§87ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρετήρησα, ὅτι, ὅταν ὁμιλῆτε πρὸς τὴν Βουλήν, ὁμιλεῖτε πρὸς ὅλους τοὺς Βουλευτὰς, καὶ οὐχὶ ὡς ὁ μαθητὴς, ἀποστηθίσας καλῶς τὸ μάθημά του, ἔρχεται καὶ τὸ λέγει εἰς τὸν διδάσκαλόν του, ὡς σεῖς ἠθέλετε νὰ εἴπητε τὸ μάθημά σας εἰς τὸν κ. Πρόεδρον μόνον. Ταῦτα εἶπον, καὶ τὰ εἶπον μετ’ εὐπρεπείας. Λοιπὸν τώρα δὲν θὰ παρεκτραπῶ ἐπίσης, λέγων ὅτι ὑπεβάλλετε ψευδεῖς προϋπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι κατεδείχθησαν καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων ψευδεῖς, διότι, ἐνῷ ἐλέγετε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἔχομεν πλεονάσματα, ἔρχεσθε τὴν ἐπιοῦσαν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κηρύσσετε τὴν χρεωκοπίαν τῆς Ἑλλάδος, χειροκροτούσης τῆς Βουλῆς ἐκείνης (θόρυβος). Σεῖς εἶσθε ὁ εἰσηγητὴς ὅλων τῶν οἰκονομολογικῶν σχεδίων καὶ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν (θόρυβος).

§88ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, ἀνοίγετε συζήτησιν διὰ τῆς ὁμιλίας σας... (θόρυβος καὶ διακοπαί).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι! (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις, σάλος ἐν τῇ Βουλῇ καὶ διαπληκτισμοί. Ὁ Πρόεδρος κρούει συνεχῶς τὸν κώδωνα).

§90ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμποδίζετε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου! (θόρυβος).

§91ΜΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, τί κατάστασις εἶναι αὐτή! Διαλύσατε τὴν συνεδρίασιν (ἐπίτασις τοῦ θορύβου).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μὲ διατάξητε νὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν (θόρυβος).

§93ΣΤΑΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε... (θόρυβος).

§94ΜΑΝΕΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀκούετε; Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή! Φέρομεν ἔνστασιν ἀπαρτίας. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§95ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ κατάλογος, ὁ κατάλογος.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 123. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἐξακολουθεῖ ἡ συνεδρίασις.

§98ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπορῶ μὲ τὴν γενομένην ταραχήν. Ἔπρεπε νὰ ταραχθῶσι, διότι εἶπον τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια λεγομένη φέρει πάντοτε συγκινήσεις καὶ ταραχάς. Ἀπορῶ ὅμως μέ τινας Βουλευτὰς ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), οἵτινες ἐταράχθησαν διὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐπανειλημμένως ἐλέχθησαν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, καὶ ἐλέχθησαν παρ’ αὐτῶν τῶν τότε καὶ νῦν κυρίων ἀντιπολιτευομένων...

§99ΠΙΕΡΡΑΚΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἐταράχθημεν μὲ ὑμᾶς, κύριε Ἀσημακόπουλε, ἐταράχθημεν μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐφώρμησαν ἐδῶ ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης μὲ ἀπειλητικὰς διαθέσεις.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§101ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ διὰ τῆς δημοσιογραφίας ἐπολέμησαν καὶ οὗτοι τὸ σύστημα τὸ παρελθὸν, καὶ συνετέλεσαν μάλιστα, ἵνα καταπέσῃ τὸ σύστημα ἐκεῖνο. Διὰ τοῦτο δὲν ἔχω ἢ νὰ ἐκφέρω τὴν ἀπορίαν μου διὰ τὴν γενομένην ταραχήν. Ἐγὼ δὲν εἶπον πράγματα πρώτην φορὰν λεχθέντα ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης· εἶπον γεγονότα, τὰ ὁποῖα βεβαιοῦνται, εἶπον ἀληθείας κοινῶς παραδεδεγμένας. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν ταῦτα, καὶ ἂς ἐξακολουθήσωμεν. Ἐνῷ λοιπὸν ἐλέγομεν, ὅτι εὐπλοοῦμεν, εὑρέθημεν αἴφνης εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κηρύξωμεν τὴν χρεωκοπίαν. Αὐτὸ εἶναι γεγονὸς, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ. Ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα ἐλέγομεν, ἔρχονται αὐτοὶ οὗτοι, οἵτινες συνετέλεσαν ἀπὸ δεκαετίας, λαμβάνοντες μέρος καὶ εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν, ὡς Ὑπουργοὶ, ἔρχονται αὐτοὶ καὶ λέγουσιν, ὅ,τι κατέστρεψαν ἐν διαστήματι μιᾶς δεκαετίας, νὰ ἔλθῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἐπανορθώσῃ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους! «Φέρετε νομοσχέδιον, λάβετε μέτρα, ἵνα βελτιώσητε τὴν κατάστασιν τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος πάσχει», φωνάζουσι. Καὶ ποῖος εἶναι ὁ αἴτιος τῆς δυστυχίας ταύτης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Σεῖς! Τοῦτο τὸ ἐδήλωσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῆς παμψηφίας, διὰ τῆς ὁποίας κατεδίκασε τὸ σύστημα ἐκεῖνο. Ἔρχονται, ἀφοῦ κατέστρεψαν τὰ πάντα καὶ δὲν ἄφησαν λίθον ἐπὶ λίθου, καὶ ἀφοῦ ἐβύθισαν τὸ πολυπαθὲς ἔθνος εἰς τὸν βυθὸν τῆς καταστροφῆς, εἰς τὸ χάος τῆς ἐθνικῆς ἀπωλείας, ἔρχονται νὰ ζητήσωσιν εἰς μίαν στιγμὴν νὰ ἐπανορθώσῃ πάντα ταῦτα ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις! Εἶναι δυνατὸν, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Παρνασσίδος, ἀφοῦ ὑμεῖς ἐπὶ τόσα ἔτη ἐκοπιάσατε νὰ τὰ καταστρέψητε, εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς εἰς μίαν στιγμὴν νὰ ἀνορθώσωμεν πάντα ταῦτα; Καὶ ὁμιλεῖ περὶ συναλλαγῆς τῆς πλειοψηφίας τίς; ὁ γεννηθεὶς ἐν τῇ συναλλαγῇ, ἀνατραφεὶς ἐν τῇ συναλλαγῇ καὶ γηράσας ἐν τῇ συναλλαγῇ παντὸς εἴδους! Καὶ τί ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις; Μήπως ἔδωκεν ἡμῖν Κωπαΐδας; μήπως ἔδωκε μεταλλείων παραχωρήσεις; Τί ἔλαβεν ἡ πλειοψηφία παρὰ τῆς Κυβερνήσεως; ἢ τί ἐζήτησε νὰ λάβῃ; Καὶ ἂν ἐζήτει, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ τι, διότι, ὅταν τοὺς οἴακας τῆς Πολιτείας κρατῇ ὁ ἀνὴρ (δεικνύει τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν), ὁ ὁποῖος ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη διῴκησε, διελθὼν ὅλα τὰ στάδια τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, μετὰ τοσαύτης εὐλαβείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν ἰδέαν, ὅτι δύναται νὰ δώσῃ ἀνταλλάγματα τῇ πλειοψηφίᾳ· καὶ ἂν ἡ πλειοψηφία ἦτο τοιαύτη, βεβαίως δὲν ἠδυνάμεθα, προστατευόμενοι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπιτύχωμεν οὐδέν. Ἀλλὰ τί ἐζητήσαμεν; Συναλλαγὴν μᾶς ἀποδίδετε, διότι ἠθελήσαμεν νὰ μεταβάλωμεν τὴν ὑπαλληλίαν, νὰ ἐκκαθαρίσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι, ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐργασθέντες, ἔφερον τοιαύτην καταστροφήν! Καὶ ἂς σᾶς ὀνομάσω ἕνα τελώνην Σιγδίτσαν, συμπατριώτην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, ὁ ὁποῖος ἀφοῦ πολλὰ ἄλλα ἔκαμε, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιθυμῶ, ἀπασχολῶν τὴν Βουλὴν, νὰ ἐκθέσω, τελευταῖον, ὅταν διήρχετο τοῦ Αἰγίου, ὑπὸ στρατιωτικὴν συνοδίαν, ἡ συλληφθεῖσα συμμορία τοῦ Μαργώνη, ἐξέρχεται ὁ τελώνης ἐκεῖνος, ὁ δημόσιος αὐτὸς ὑπάλληλος, εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν Αἰγίου, ἐναγκαλίζεται τὸν ἀρχιληστὴν καὶ προσαγορεύει αὐτόν! Ἐξεγείρεται ὁλόκληρος ἡ κοινωνία, ἐξεγείρεται ὁ τύπος καὶ ζητεῖ τὴν μετάθεσιν τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου. Ἀλλὰ ἐπροστατεύετο ἀπὸ τὸν συμπατριώτην καὶ κουμπάρον κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος, καὶ δὲν μετατίθεται! Καὶ ἔπρεπε νὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς, διὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν μετάθεσίν του. Αὐτὴ εἶναι ἡ συναλλαγὴ, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀποδίδουσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι τῆς πτέρυγος ἐκείνης! (δεικνύει τὴν ἀριστεράν). Ἡμεῖς ἐκπληροῦμεν αὐστηρῶς καὶ πιστῶς τὸ καθῆκόν μας καὶ ἐκπληροῦμεν αὐτὸ ὡς ἀληθεῖς ἀντιπρόσωποι, καὶ ἂν εὕρητε ἡμᾶς παραλείποντας τοῦτο, χαριζομένους ἢ παρανομοῦντας, πρέπει νὰ ἀποδείξητε τὰς παρανομίας μας. Τὸ λέγειν εἶναι εὔκολον, τὸ ἀποδεικνύειν ὅμως καὶ σοβαρὰ λέγειν εἶναι δύσκολον. Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι ἡ κοινωνία δύναται νὰ πιστεύσῃ ταῦτα. Ἡ κοινωνία γνωρίζει τίνες εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ πάθωσι. Καὶ κατασυκοφαντοῦνται ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους οὐδὲν τῶν βελῶν τῶν ἐκτοξευομένων δύναται νὰ φθάσῃ. Παραπονεῖσθε ὅτι ἡμεῖς δὲν σεβόμεθα ὑμᾶς, καὶ ὅμως δὲν ἐσυλλογίζεσθε ταῦτα, ὅταν ἐξετοξεύετε τοιαύτας ὕβρεις κατὰ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν δεξιὰν), καὶ ἀπεκαλεῖτε πλαστογράφον ἕνα Ὑπουργὸν, καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δημαγωγόν.

§102ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Εὐτυχῶς εἶναι πρόσφατα τὰ γεγονότα, καὶ δὲν δύναται νὰ λησμονήσῃ τις κατὰ τίνα τρόπον ἔλαβον χώραν. Εἶναι ἀναμφίβολον δὲ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὰ γεγονότα ταῦτα ἠνάγκασαν καὶ ἐμὲ, τὸν τοσάκις δηλώσαντα ὅτι εἶμαι κατὰ τῆς κωλυσιεργίας, νὰ φέρω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἐμὲ τὸν δηλώσαντα, ὅτι εἶμαι σφόδρα κατὰ τῶν ἐμποδίων, τὰ ὁποῖα δύναται ἡ μειοψηφία νὰ παρεμβάλλῃ εὐσχήμως εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἦτο ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἔνστασις, ἵνα ἐπανέλθῃ ἡ τάξις, τὴν ὁποίαν ἄλλοι δὲν ἦσαν ἱκανοὶ νὰ φέρωσι. Καὶ λυποῦμαι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐν τῷ ἱερῷ τούτῳ τόπῳ ἐπαναβλέπω σκηνὰς, τὰς ὁποίας θὰ ἀπηύχετο πᾶς πατριώτης νὰ ἴδῃ διαδραματιζομένας ἐντὸς τοῦ τόπου τούτου τῶν ἐλπίδων τοῦ Ἑλληνικοῦ σύμπαντος. Ἀπατῶνται δὲ οἰκτρὰν ἀπάτην οἱ νομίζοντες ὅτι οὕτω πως συμπεριφερόμενοι προσφέρουσιν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουσι...

§103ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διδασκαλίαν θὰ μᾶς κάμῃς;

§104ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ δὲν κάμνω διδασκαλίαν, ἀλλ’ οὐδὲ δέχομαι διδασκαλίαν, οἵαν μάλιστα ἐπεχείρησεν ὁ πρὸ μικροῦ κατελθὼν τοῦ βήματος. Ἐγὼ πάντοτε ὡμίλησα εὐπρεπῶς ὄχι μόνον πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον σέβομαι, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐκείνους, τῶν ὁποίων αἱ πράξεις μοὶ ἔδιδον τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἀποκαλέσω δημοσίᾳ ἀσεβεῖς πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, καὶ ἀνικάνους περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ἀξιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία ἐνεπιστεύθη αὐτοῖς. Μετὰ λύπης δὲ, κύριε Πρόεδρε, εἶδον καὶ πάλιν τοὺς ἐπιλέκτους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρὸ τριετίας περίπου προσεπάθουν βίᾳ νὰ παρεμποδίσωσι τοὺς ἀγορεύοντας ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, μετὰ λύπης τοὺς εἶδον ἐπιδραμόντας κατὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον καταπολεμεῖται καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς οὐδὲν ἄλλο ἐπράξαμεν ἢ νὰ διαμαρτυρηθῶμεν κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὅλως ἀναιτίως ἐπιτίθενται καθ’ ἡμῶν, τῶν ὑποστηριξάντων τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Τρικούπη. Ἡμεῖς δὲν ἤλθομεν ἐνταῦθα νὰ πλέξωμεν στεφάνους παρόντων ἢ ἀπόντων πολιτευτῶν, ἢ νὰ ὑπερασπισθῶμεν πράξεις ἄλλων, διότι δὲν ἔχομεν τοιαύτην ἐντολὴν, ἀλλ’ ἤλθομεν ἵνα συνηγορήσωμεν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους. Ἡ πολιτικὴ ἡμῶν ἕνα ἔχει σκοπὸν, τὸν ὁποῖον θέλει ἀποδείξει τὸ μέλλον, ἐὰν ἦναι καλὸς ἢ κακὸς, ἀλλὰ πάντως ἀγωνιζόμεθα ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, ἐνῷ ἡ πολιτικὴ ἄλλων ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξυβρίζῃ τοὺς ἀντιφρονοῦντας πρὸς αὐτούς· ἠκούσαμεν δὲ πολλάκις ἐν σιωπῇ τὰς ὕβρεις των, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ἄνθρωποι καὶ ἡμεῖς, ἀπωλέσαμεν τὴν ὑπομονὴν, τότε ὅμως ἐνόμισαν εὔθετον τὴν στιγμὴν νὰ μᾶς ἐπιβάλωσι σιγὴν διὰ τῶν ῥοπάλων αὐτῶν! Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, κύριε Πρόεδρε, ἱδρύθη ἐν Ἑλλάδι κατόπιν ἐπαναστάσεων αἱματηρῶν· ἃς μὴ λησμονήσωσιν οἱ πολέμιοι τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος, ὅτι διὰ ποταμῶν αἱμάτων θὰ τὸ καταργήσωσιν. Ἡ Ἑλλὰς σύμπασα καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς σύσσωμος εἶναι ἕτοιμοι νὰ ὑπερμαχήσωσιν ὑπὲρ τῶν καθεστώτων. Εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ ἐκθέσωμεν τὰς ἰδέας μας, ἐὰν δ’ ἐξερχώμεθα τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος, ὑμεῖς, τὸν Κανονισμὸν ἐφαρμόζοντες, ἀνακαλέσατέ μας εἰς τὴν τάξιν, καὶ ὄχι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τοιοῦτον δικαίωμα.

§105ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Σεῖς μᾶς ἐξυβρίζετε!

§106ΣΤΑΗΣ. Πᾶς ἄλλος, πλὴν ὑμῶν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὲ διακόπτῃ... Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπητε διακοπάς. Ἀλλ’ ἐὰν σεῖς δὲν θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμὸν, θὰ ἀναγκασθῶμεν ἡμεῖς βίᾳ νὰ ἐπιβληθῶμεν εἰς τοὺς παρεκτρεπομένους, καίτοι μὴ ἔχοντες ἀξιώσεις παλληκαράδων, ὡς ἄλλοι (θόρυβος).

§107Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἠπόρησα, κύριε Πρόεδρε, ἀκούων τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κυθήρων νὰ ὁμιλῇ περὶ εὐπρεπείας καὶ ἀξιοπρεπείας, μετὰ τὴν σκηνὴν, ἡ ὁποία πρὸ ὀλίγου ἐγένετο ὑπὸ τὰς ὄψεις ἡμῶν. Τίς εὐθύνεται δι’ αὐτήν; Ὡμιλήσατε κατ’ ἐπανάληψιν δέκα ἐκ τῆς πτέρυγος ὑμῶν, οὐδεὶς δ’ ἐξ ἐκείνης τῆς πτέρυγος, ἡ ὁποία σέβεται τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἕκαστος Βουλευτὴς, ἐσκέφθη νὰ σᾶς διακόψῃ. Τελευταῖος ἀνῆλθε τὸ βῆμα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτὴς, ἵνα φέρῃ τὴν γνώμην του περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον συνεζητεῖτο, καὶ πάραυτα ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ διδάξῃ τὴν εὐπρέπειαν, ἀνίσταται καὶ διακόπτει αὐτόν· ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτὴς ἵσταται μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας, ὁ δὲ ἐκ Κυθήρων κ. Βουλευτὴς ἐξηκολούθει ὁμιλῶν ἐκ τῆς θέσεως ἐκείνης μὲ τεταμένην τὴν χεῖρα! Ἀφοῦ δὲ αἴτιος τῆς σκηνῆς ταύτης εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς, ἤδη ἔρχεται νὰ ἐπιῤῥίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὐδόλως εὐθύνονται, οἱ ὁποῖοι ἐσεβάσθησαν πάντοτε τὸν ἑαυτόν των, ἐσεβάσθησαν πάντοτε τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ἔκαμε καὶ ὑπαινιγμούς τινας τοῦ παρελθόντος· ἀνέτρεξεν, ὡς μὴ ὤφελεν, εἰς ἐποχὴν τῆς παρελθούσης περιόδου καὶ εἰς ἑσπέραν ὄντως λυπηρὰν, εἰς ἑσπέραν, καθ’ ἣν ἐγένετο ἀπόπειρα νὰ πλαστογραφηθῶσι τὰ πρακτικὰ, καὶ δὲν ἠξεύρω, πῶς ἠθέλησε νὰ ὀνομάσῃ τὴν στάσιν τῶν ὀλίγων τότε μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα διεμαρτυρήθησαν μὲ ὅλην τὴν δύναμιν κατὰ τῆς τοιαύτης πράξεως. Καὶ ὠνόμασεν εὐπρεπῆ τὴν στάσιν τῆς τότε πλειοψηφίας! ὀνομάζει εὐπρεπῆ τὴν στάσιν τοῦ ἰδίου ἤδη! Ἀφήνω εἰς σᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ κρίνητε περὶ τῆς εὐπρεπείας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων ἢ τῆς εὐπρεπείας τῶν ἄλλων (εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§108ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἀπὸ ὅλους εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ διακοπὰς, πλὴν ἐμοῦ. Τὸν παρακαλῶ νὰ ἐξηγήσῃ, τί ἐννοεῖ μὲ αὐτό· διατὶ δὲν δέχεται ἀπὸ ἐμὲ διακοπάς.

§109ΣΤΑΗΣ. Οὔτε ἀπὸ σᾶς, οὔτε ἀπὸ κανένα, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἀπὸ σᾶς, ὁ ὁποῖος δεκαπεντάκις μὲ διεκόψατε καὶ μὲ ἠπειλήσατε.

§110ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Μόνον μίαν φορὰν σᾶς διέκοψα.

§111ΣΤΑΗΣ. Προχθὲς τί ἐκινεῖτε τὸ χέρι σας; νομίζετε ὅτι φοβοῦμαι;

§112ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Τὸν διέκοψα, Κύριοι, ἡμέραν τινὰ, ὁμιλοῦντα κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἐξέφερα δὲ γνώμην, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι ἐκ τῶν Ὑπουργῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς παιδείας· μοὶ ἀπαντᾷ, ὅτι εἶναι πολὺ δηκτικὸς εἰς τὰς διακοπὰς, καὶ θὰ φερθῇ ἀμείλικτος. Δὲν ἐπρόλαβα ὅμως, καὶ πολὺ ἐλυπήθην, νὰ τῷ δώσω ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ τῷ δώσω, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν θὰ εἶχε τοὺς ὀδόντας, ἵνα μὲ δήξῃ! Σήμερον ἔρχεται καὶ μοῦ αἰτιᾶται ὅτι διακόπτω τοὺς Βουλευτὰς ἀγορεύοντας...

§113ΣΤΑΗΣ. Τουλάχιστον ἐμέ.

§114ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Σεῖς δύνασθε νὰ φρονῆτε τοῦτο. Ἐγὼ ὅμως ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν κ. συναδέλφων, ἐὰν διέκοψα ποτὲ ἀγορεύοντα· ὅ,τι δὲ συνέβη σήμερον, συνέβη διότι πάντες διαμαρτυρόμεθα κατὰ τῶν διακοπῶν, αἵτινες ἐγένοντο εἰς τοὺς ἀγορεύοντας ἐκ μέρους τινῶν ἐκ τῆς ἄλλης πτέρυγος.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§116ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἔχω νὰ ὁμιλήσω ἀλλ’ ἐπὶ ἄλλου θέματος.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε, ἐκτὸς ἐὰν παραιτῆσθε.

§118ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσω ἐκ νέου, ἵνα εἴπω, ὅτι ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἦλθεν ἡ πρότασις ἡ ἐμὴ, νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν ἐγκρίνῃ, ὅπως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον προταχθῶσι τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις ἀπὸ 10;

§120ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν μᾶς βλέπετε; (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, ὅπως προταχθῶσι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§122ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15;

§124ΣΤΑΗΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος;

§125ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν νὰ λάβητε τὸν λόγον.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζετε ἡ αἴτησις τῆς ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ 15;

§127ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἰδοὺ, εἴμεθα. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ ἐκ Παρνασσίδος βουλευτοῦ κ. Σιμοπούλου, ὅπως τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια προταχθῶσι τοῦ Προϋπολογισμοῦ...

§129ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι οὕτω. Ὁ κ. Βουλευτὴς Παρνασσίδος ἐζήτησε μόνον, ὡς πρῶτον ἀντικείμενον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον νὰ τεθῶσι τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια.

§130ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§131ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε.

§132ΡΩΜΑΣ. Ἀφοῦ ὡμίλησεν ὁ κ. Ράλλης, δύναται νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ὁ κ. Κριεμάδης.

§133ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἀπαγορεύεται νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος;

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ψηφοφορίας, δὲν πρόκειται περὶ θέσεως τοῦ ζητήματος.

§135ΤΟΠΑΛΗΣ. Τί ἐννοεῖ ἡ πρότασις; νὰ τεθῶσι τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἢ μετὰ τὸν Προϋπολογισμόν;

§136ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τεθῶσι πρῶτα αὔριον.

§137ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κύριε Πρόεδρε.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σιμοπούλου, ὅπως τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια τεθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον ὡς πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς καὶ πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Διον. Μυλωνᾶ καὶ Σπ. Βαρζέλη, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 124. Ἐκ τούτων 29 εἶπον Ναὶ καὶ 95 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. (Ὁ κ. Ἀλκιβιάδης Δεληγιάννης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§140ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ἵνα ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν τὸ συμβόλαιον καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς περὶ ἐμπυρίων, διότι προχθὲς εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐλάχιστον ποσὸν εἶναι, ἐνῷ, ὡς ἐγὼ ἔμαθον, εἶναι περὶ τὰς 20,000 καὶ ἠγοράσθησαν πρὸς δραχ. χρυσᾶς 1,40, καὶ οὐχὶ ἐκ Γαλλίας, ἀλλὰ ἐξ Ἰταλίας, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ἀνέρχεται εἰς 40,000 δραχ. περίπου. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀγορὰν κωλίων ἐκ κασσιτέρου, τὰ ὁποῖα πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἐδόθησαν εἰς τὸ συνεργεῖον τοῦ Ναυστάθμου, ὅπως κατεργασθῶσι, καὶ ἡ ἐργασία θέλει ἐξακολουθήσει ἐπὶ πέντε ἔτι μῆνας, ἵνα χρησιμεύσωσιν ὡς ἕρμα τῆς «Μπουμπουλίνας», εἶναι δὲ περὶ τὰς 5,000, ἀπὸ 32 ὀκάδας ἕκαστον, τὸ ὅλον 160,000 ὀκάδας, ὧν ἡ ἀξία, πρὸς τεσσαράκοντα λεπτὰ ἑκάστη ὀκᾶ, ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 64,000.

§141ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Περιττὴ αὐτὴ ἡ ἐπερώτησις· διωρίσαμεν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τούτῳ.

§142ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀφήσατέ τον, ἀφήσατέ τον.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δικαίωμα τοῦ Βουλευτοῦ νὰ κάμῃ ἐπερώτησιν, Κύριοι.

§144ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ποῖος παρίσταται ἐπὶ τῆς ἐργασίας τῆς «Μπουμπουλίνας», καθόσον ἔχομεν τέσσαρας ναυπηγοὺς, οἱ ὁποῖοι μένουσιν ἀργοὶ, μὴ λαμβάνοντες μέρος εἰς τὴν μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», ἀλλ’ ἀφίνοντες ἀναπληρωτὰς τῶν ὑπαξιωματικούς. Κατηγορήθημεν προχθὲς παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου, ὅτι ἡμεῖς οἱ περισωθέντες ἐκ τοῦ Τρικουπικοῦ κόμματος ἐφέραμεν τὸ ζήτημα τῆς «Μπουμπουλίνας» καὶ ἄλλα εἰς τὴν Βουλήν, θέλοντες διὰ τούτων νὰ μεμφθῶμεν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν καὶ τοὺς ἄλλους Ὑπουργοὺς, ἐνῷ δὲν εἴχομεν, κατ’ αὐτὸν, τοιοῦτον δικαίωμα, διότι ἐδωρήθη ἡ Μανωλὰς καὶ ἄλλα παρὰ τοῦ Τρικούπη εἰς τὸν Διάδοχον καὶ τὴν ἀποθανοῦσαν Βασιλόπαιδα (Θόρυβος). Εἶπεν, ὅτι ἐδόθησαν αἱ δωρεαὶ τῆς Μανωλάδος καὶ τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου, ἀλλὰ ἐλησμόνησε νὰ εἴπῃ, τὰς ἄλλας δωρεὰς ποῖος τὰς ἔδωκε, τῆς Δεκελείας (Μπάφη), τοῦ Πειραιῶς, τῶν δασῶν τῶν Τρικκάλων καὶ λοιπάς· ἀπεσιώπησεν ὅλας αὐτάς. Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐλησμόνησε τὴν παρελθοῦσαν πολιτείαν αὐτοῦ, καὶ ἦλθε νὰ κατηγορήσῃ ἡμᾶς, ἐνῷ αὐτὸς μέχρις ἐσχάτων ὑπεστήριζε τὴν πολιτικὴν τοῦ Τρικούπη. Καὶ ἐλησμόνησεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπε καὶ ἔγραψε διὰ τῆς ἐφημερίδος του, τῆς «Παλιγγενεσίας», κατὰ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, ὅταν οὗτος ἐξεφώνει λόγους εἰς Καρκαλοῦν τῆς Γορτυνίας, ὅτε δὲ ἐπλησίασεν ἡ τελευταία Βουλευτικὴ ἐκλογὴ, κατέφυγεν, ὡς ἄλλη Κασσιανή, εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ζητῶν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἵνα διὰ τῆς συνδρομῆς αὐτοῦ ψηφισθῇ καὶ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς καὶ εἰσῆλθε δι’ αὐτοῦ. Ἐλησμόνησε πάντα ταῦτα, καὶ ἦλθε νὰ κατηγορήσῃ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι δῆθεν περιεσώθημεν ἀπὸ τὸ ναυάγιον τῆς πολιτικῆς τοῦ Τρικούπη, οἱ ὁποῖοι ὅμως εἴχομεν τὸ θάῤῥος νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν, ὅτι εἴμεθα καὶ ἐσόμεθα ὀπαδοὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ Τρικούπη, ἣν οὐδόλως ἠρνήθημεν, ὡς ἠρνήθη αὐτὴν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος καθ’ ἑκάστην ἀλλάσσει πολιτικήν.

§145ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κοσμοπολίτης! κοσμοπολίτης!

§146ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ὅμως εἶχον τὸ θάῤῥος καὶ κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν νὰ εἴπω ὅτι θέλω ἐξακολουθήσει τὴν αὐτὴν πολιτικὴν, μηδόλως λαβὼν ὑπ’ ὄψιν τὴν τύχην τῆς ἐκλογῆς μου, ὁποία ἤθελεν εἶναι.

§147ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμόν. Ὁ Κανονισμὸς λέγει, ὅτι οἱ γραπτοὶ λόγοι ἀπαγορεύονται (γέλωτες).

§148ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τὰς ἐπερωτήσεις εἶχον ἀνὰ χεῖρας τὰς σημειώσεις αὐτάς. Ἐγὼ οὐδέποτε ὁμιλῶ γραπτῶς. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς τὸν Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος πολλάκις ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ κατηγόρησε τὴν πολιτείαν ἡμῶν, ἐνῷ αὐτὸς οὐδεμίαν πολιτικὴν σταθερότητα ἔχει, οὔτε πεποίθησιν εἰς τὰς ἰδέας αὐτοῦ, τὰς ὁποίας μετ’ ὀλίγον ἐγκαταλείπει, καὶ ὑποστηρίζει ἄλλας· ἑπομένως οὔτε δικαίωμα ἔχει, ἵνα ἐπιτίθηται ἐν τῇ Βουλῇ καθ’ ἡμῶν. (Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος ἐγείρεται νὰ ὁμιλήσῃ, ἀλλὰ φωναὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ διαμαρτυρίαι βιάζουσιν αὐτὸν νὰ παραιτηθῇ).

§149ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ εἶναι καταπεπονημένη, ἂν καὶ ἐζήτησα τὸν λόγον, ἀναβάλλω διὰ τὴν αὔριον τὴν ὁμιλίαν μου. Σᾶς διαβεβαιῶ ὅμως, ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου ἀντικειμένου, περὶ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας καὶ τῶν σκανδάλων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν πρὸ μικροῦ ἐν αὐτῇ.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Βόλου κ. Φιλάρετος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ζητεῖται φόρος ἐπιτηδεύματος διὰ τὰ ἡμερομίσθια τῶν ὑπαλλήλων ἀνωνύμων ἑταιριῶν π.χ. τῆς ἑταιρίας τῶν ἱπποσιδηροδρόμων Ἀθηνῶν καὶ περιχώρων, τῶν μὴ ἐργαζομένων, οὐδὲ πληρονομένων κατὰ μῆνα, ἀλλὰ δι’ ἡμερομισθίων.» Ὁ ἐκ Κορινθίας βουλευτὴς κ. Ἀρ. Μεντζελόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 265). Ὁ ἐκ Βόλου βουλευτὴς κ. Ν. Σχινᾶς ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, ἔχουσαν οὕτω.

§151ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν ἐπὶ τῆς ζητουμένης πιστώσεως ἐκ δρ. 39,212.17 ἐπὶ τοῦ κεφ. 20, ἄρθρ. 1, 2, 3 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ δαπάνας τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου εἰς ἐπιστασίας, ἔξοδα καὶ μισθοὺς ἀλλοδαπῶν (καὶ ὀνομαστὶ τίνων), καὶ εἰς ποίου εἴδους ἐργασίας οὗτοι εἰργάσθησαν, καὶ ἂν τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν τῶν δημοσίων ἔργων ἦναι ἀνεπαρκὲς καὶ ἀνίκανον. Πρὸς τούτοις νὰ καταθέσῃ πίνακα τῶν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1892 μέχρι σήμερον κατασκευασθεισῶν σιδηρῶν γεφυρῶν καὶ πόσαι κατὰ τὸ αὐτὸ διάστημα καὶ ποῖαι προϋπελογίσθησαν, καὶ πόσαι ἐκ τούτων ἐνεκρίθησαν παρὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων.»

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δασμολογικῶν τροποποιήσεων. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 266). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§153Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ παρακαλέσητε τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἐπανέλθωσι τὴν 4ην ὥραν, ὅπως ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἐργασίας ἡμῶν· πρέπει μάλιστα καὶ περὶ ἄλλου τινὸς νὰ μεριμνήσωμεν. Ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἄρχονται αἱ συνεδριάσεις, καὶ ἡ ἐξακολούθησις αὐτῶν μέχρις ὥρας προκεχωρηκυίας, ἐπάγει φυσικῶς κάματον εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς, πρέπει δὲ κατὰ τὸ δεύτερον τοῦτο τμῆμα τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς τῆς σήμερον, νὰ κανονίσωμεν ὁμαλώτερον καὶ καλλίτερον καὶ τὰ περὶ τούτου.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 4ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 45′. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5 μ. μ. προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Θ. Ζαΐμη).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ.

§156ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ζητήσω πληροφορίας τινὰς ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν τουτέστιν ἡ ἀναγραφομένη δύναμις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἦναι κατορθωτή, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν δύναμιν τῶν 18,852 στρατιωτῶν,—διότι ἡ ὁλικὴ δύναμις μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι 26,262.—Κατὰ τὴν κατάστασιν, ἣν εὐηρεστήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ πρό τινος εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἥτις φέρει χρονολογίαν πρώτης Ἰανουαρίου, ἡ ὁλικὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἀνέρχεται εἰς 21,780. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπόν, φρονῶ, κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος νὰ ὑπάρξῃ ἡ δύναμις αὕτη τῶν 26,262. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ. 20,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1896, καὶ περὶ ἀκυρώσεως ἴσου ποσοῦ ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1891. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§158ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἡ ζητουμένη πίστωσις τῶν 20,000 δραχμῶν εἶναι γνωστὸν ὅτι εἶναι μέρος τῆς προηγουμένως αἰτηθείσης πιστώσεως, κατὰ τὸ 1891, ἐκ 320,000 δραχμῶν. Ἐκ τούτων ἐδαπανήθησαν μόνον αἱ 300,000 δραχμαὶ πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Κρυονερίου· τὸ ὑπόλοιπον, ἐκ δρ. 20,000, δὲν κατεβλήθη εἰς τὴν ἐργολάβον ἑταιρίαν, διότι ἔργα τινὰ τοῦ σιδηροδρόμου ἦσαν κακῶς κατεσκευασμένα. Ἐπεφυλάχθη ἑπομένως τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ τὰς 20 ταύτας χιλιάδας μετὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν ἔργων. Τὰ ἔργα ταῦτα πράγματι συνεπληρώθησαν, καὶ ἔρχεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις νὰ καταβάλῃ τὴν νόμιμον ἀπαίτησιν τῶν ἐργολάβων. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ πίστωσις αὕτη κακῶς ζητεῖται ὡς ἔκτακτος πίστωσις, διότι πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεως τοῦ Δημοσίου, ἡ ὁποία ἔχει ἐγγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἐπιτρέπεται δὲ ἔκτακτος πίστωσις, κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ λογιστικοῦ νόμου, μόνον διὰ τὰς ἐκτάκτους καὶ κατεπειγούσας ὑπηρεσίας, τὰς μὴ προβλεφθείσας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τότε ὑπεβλήθη, κατὰ τὸ 1891, καὶ ἐπειδὴ καὶ σήμερον ὑπάρχει καὶ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον εἰδικὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητηθῇ ὡς ἔκτακτος πίστωσις. Συνέπεια τῆς παρατηρήσεως ταύτης εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις αὕτη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1896, ὑπὸ τὸ κεφάλαιον «σιδηροδρομικαὶ ἀποζημιώσεις». Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου ἡ πίστωσις αὕτη τῶν 20,000 δραχμῶν, τῆς ὁποίας σήμερον ζητεῖται ἡ ἀκύρωσις, ἠκυρώθη διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1891 τοῦ ἤδη δημοσιευθέντος, ἀφοῦ δὲ ἠκυρώθη ἡ πίστωσις αὕτη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὡς τοιαύτη. Κατὰ τὸν λογιστικὸν ἡμῶν νόμον, αἱ πιστώσεις, ὧν χρῆσις δὲν ἐγένετο, δὲν ἀκυροῦνται, εἰμὴ μόνον διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ. Φαντασθῆτε, ὁπόσον θὰ ἦτο περίεργον, νὰ ἤρχετο σήμερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐζήτει τὴν ἀκύρωσιν ἢ τὴν πραγματοποίησιν τῶν πιστώσεων τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ κεφαλαίῳ 13, ἄρθρῳ 1, καὶ ἐν τοῖς ἑπομένοις αὐτῷ, πιστώσεων ἀνερχομένων ἐν ὅλῳ εἰς δρ. 17,035,951, πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἠκυρώθησαν ἅπασαι διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1891. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ζητηθῇ ἀκύρωσις πιστώσεως ἀκυρωθείσης ἤδη διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ.

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ πίστωσις τῶν 20,000, ἡ ζητουμένη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, δὲν χαρακτηρίζεται κανονικῶς ὡς ἔκτακτος πίστωσις. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ 1891 ἐχαρακτηρίσθη ὡς τοιαύτη, διότι εἶχε γείνῃ δεκτὸν, ἢ μᾶλλον ἀνεκτὸν, τὸ σύστημα, ὅπως διάφορα δημόσια ἔργα ἐκτελῶνται δι’ εἰδικῶν κεφαλαίων. Τότε ἐχαρακτηρίζοντο αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἐξετελοῦντο διὰ δανείου καὶ ὄχι διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, ὡς ἔκτακτοι δαπάναι, καὶ ἐξετελοῦντο δι’ ἐκτάκτων πιστώσεων, ἐναντίον τοῦ πνεύματος τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Σήμερον ὅμως τοῦτο δὲν ὑφίσταται πλέον. Δὲν ὑπάρχουν κεφάλαια εἰδικά, προερχόμενα ἐκ δανείων, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ πληρώνωνται αἱ δαπάναι, αἱ τότε χαρακτηριζόμεναι ὡς ἔκτακτοι. Σήμερον πᾶσα δαπάνη εἶναι μία ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου, προερχομένη ἐξ ὡρισμένης αἰτίας. Ὡς τοιαύτη δὲ, θὰ πληρωθῇ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, καὶ πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Δὲν πρέπει δὲ νὰ συνεχίσωμεν σύστημα, τὸ ὁποῖον οὐδὲν καλὸν δύναται νὰ ἔχῃ, ὑπὸ ἔποψιν ταμιευτικὴν, πολλὰ δὲ δύναται νὰ φέρῃ κακὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων. Ὅθεν πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ ἡ παροῦσα πίστωσις.

§160Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶχε ψηφισθῆ πίστωσις δραχ. 320,000 διὰ τὸ χορήγημα, τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ὤφειλε νὰ πληρώσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Κρυονερίου. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὴν παράδοσιν τοῦ ἔργου ἐγεννήθησαν δισταγμοὶ, ἂν τοῦτο κατεσκευάσθη συμφώνως πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τῶν ἀναδεξαμένων τὴν κατασκευὴν, ἐκ τῶν 320 χιλιάδων ἐπληρώθησαν μόνον αἱ 300 χιλιάδες, ἔμειναν δὲ ὀφειλόμεναι αἱ 20,000. Ἀλλὰ ληξάσης τῆς χρήσεως, συνταχθέντος μάλιστα καὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1891, ἐπῆλθεν ἀναγκαίως ἡ ἀκύρωσις τοῦ ὑπολοίπου τῆς πιστώσεως τῶν 320 χιλιάδων, τῆς χορηγηθείσης διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει πίστωσις πρὸς πληρωμὴν τῆς ὀφειλῆς ταύτης τοῦ Κράτους. Τὸ Κράτος ὀφείλει 20,000, ἂν δὲ ἡ ὀφειλὴ αὕτη ἐγίνετο γνωστὴ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤθελεν ἀναγραφῆ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων· ἀλλ’ ἐγνώσθη ἀφοῦ συνετάχθη ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν, πρέπει δὲ διὰ δηλώσεως νὰ ζητήσωμεν νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, εἴτε νὰ εἰσαγάγωμεν ἴδιον νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως, ἀφοῦ τὴν ἀνάγκην δὲν προέβλεψεν ὁ Προϋπολογισμός. Εἰσηγάγομεν λοιπὸν νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ χορηγίαν ἐκτάκτου πιστώσεως, ὡς οἱ προκάτοχοι ἡμῶν ἐφρόνουν· ἐπειδὴ δὲ ἡ πίστωσις δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἀναπληρωτικὴ, διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ.

§161ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὡς πίστωσις.

§162Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει ὅμως νὰ μεταβληθῇ τοῦτο εἰς δήλωσιν, διότι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν κατωτέρω. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 222,650 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1895. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 6,800 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1895. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 267). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἀντιβασιλείας ἢ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως ἐκτὸς τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ἔτος 1896. Ὁ κ. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§165Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἡ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ, κύριοι Βουλευταὶ, ἐκάλεσαν ἡμᾶς ἐνταῦθα εἰς ἐκπλήρωσιν ὑψίστων καθηκόντων, τὸ δὲ Σύνταγμα μᾶς παρέχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχωμεν τὰς κυβερνητικὰς παρανομίας, ὁσάκις ἤθελον παρουσιασθῆ τοιαῦται, καὶ νὰ νομοθετῶμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θέλομεν κρίνει ἐπωφελῆ εἰς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας ἡμῶν, τοὐναντίον δὲ νὰ ἀποκρούωμεν τὰ νομοσχέδια, ἅτινα νομίζομεν ὅτι δὲν εἶναι ἐπωφελῆ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Καὶ ἐὰν μέν τι τῶν νομοσχεδίων τούτων ἤθελε παρέλθει ἀπαρατήρητον, καὶ καθιστάμενον νόμος τοῦ Κράτους ἐπροξένει ζημίαν εἰς αὐτὸ, βεβαίως ἡ ζημία αὕτη δὲν θὰ ἦτο καταστρεπτικὴ, διότι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἠθέλομεν δίδει τὰς ἀτελείας του καὶ ἑπομένως εἰς ἄλλην σύνοδον τῆς Βουλῆς ἠθέλομεν καταργήσει τὸν νόμον ἐκεῖνον δι’ ἑτέρου, ἢ ἠθέλομεν διορθώσει τὰς ἀτελείας αὐτοῦ. Ἐὰν ὅμως μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἀντιβασιλείας καὶ κατὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως ἤθελε συμβῆ τι, εἴτε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τῆς χώρας ἡμῶν, εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς, ἐν Μακεδονίᾳ, Κρήτῃ ἢ ἀλλαχοῦ, καὶ ἤθελον παραβλαφθῆ τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα, ἡ ζημία αὕτη θὰ ἦναι ἐθνικὴ καὶ ἀνεπανόρθωτος. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους, καὶ ὡς Ἕλλην, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Δὲν ἀρνοῦμαι, Κύριοι, τὸ δικαίωμα, ὡς προεῖπον, τὸ συνταγματικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ἡγεμὼν, νὰ ἀποδημῇ, ὅταν θέλῃ καὶ ὅπου θέλει, ἀλλὰ δὲν δύνασθε ἐπίσης νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε, ὅτι τὰ ἡγεμονικὰ ταξείδια δύο ἔχουσι καὶ πρέπει νὰ ἔχωσι λόγους· ἢ τὸν λόγον τῆς ὑγείας, ἢ νὰ ἐπιβάλλωνται ὑπὸ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας καὶ ἰδίως τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων αὐτῆς. Ἐὰν ἦναι λόγοι ὑγείας, ὑποθέτω ὅτι εἷς μὴν, τεσσαράκοντα ἡμέραι, ἢ τὸ πολὺ 2 μῆνές εἰσιν ἀρκετοί. Ὡς πρὸς τὴν ἄλλην ὑπόθεσιν, ὅτι λόγοι ἀφορῶντες τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα ἐπιβάλλουσι τὰ ταξείδια ταῦτα, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ μὴ δεχθῶ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, διότι μακρὰ πεῖρα ἔχει διδάξει οὐ μόνον ἡμᾶς, ἀλλὰ πάντα τὰ Κράτη, ὅτι, προκειμένου περὶ γενικῶν συμφερόντων, οὐδεμία χωρεῖ συγγένεια, οἱ δὲ ἡγεμόνες θεωροῦνται ξένοι πρὸς ἀλλήλους. Τὰ Κράτη κανονίζουσι τὴν ἐξωτερικὴν αὐτῶν πολιτικὴν συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντά των. Ἔχομεν δὲ πρόσφατον παράδειγμα. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐπεσκέφθη τὴν ἡμετέραν χώραν ὁ κραταιὸς Μονάρχης τῆς Γερμανίας, τοῦ ὁποίου γνωστοί εἰσιν οἱ στενοὶ συγγενικοὶ δεσμοὶ μετὰ τῆς Βασιλικῆς ἡμῶν οἰκογενείας. Ἐν τούτοις ὁ Μονάρχης οὗτος, κατὰ τὴν μικράν του διαμονὴν ἐνταῦθα, διὰ τῆς στάσεως, ἣν ἐτήρησε πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν τῆς χώρας ἡμῶν, ἀπέδειξε καταφανῶς, ὅτι οὐδόλως ἐπηρεάσθη ἐκ τῆς συγγενείας. Μετὰ τὴν ἔνδειξιν ταύτην ἔλαβε τὴν ἄγουσαν πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν, καὶ γνωρίζετε πόσον εὐνοϊκῶς ἐξεφράσθη περὶ τῆς ὁμόρου ἐπικρατείας, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν συγγένειαν μετὰ τοῦ ἡγεμόνος αὐτῆς. Δὲν ἀγνοεῖτε, Κύριοι, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Ὄθων, ὁ ὁποῖος ἐβασίλευσεν ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν ἐπὶ τριάκοντα ὅλα ἔτη, καὶ τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας ἀναφέρω τὴν στιγμὴν ταύτην, δύο μόνον κατὰ τὸ μακρότατον ἐκεῖνο τῆς βασιλείας του διάστημα ἔκαμε ταξείδια, τὸ μὲν ἓν λόγῳ τῆς πασχούσης ὑγιείας του, τὸ δ’ ἕτερον... ὅτε καὶ δὲν ἐπανῆλθεν. Ὁ Βασιλεὺς ἐκεῖνος δὲν ἦτο Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἦτο, μὲ τὸν περιωρισμένον τίτλον, «Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος», ἡ δὲ χώρα ἡμῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο μικροτέρα κατὰ τὴν ἔκτασιν. Ἀλλ’ ἦτο μικρὰ μὲν κατὰ τὴν ἔκτασιν, ἀλλὰ μεγίστη κατὰ τὴν ἠθικὴν δύναμιν. Καὶ εἰς ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου τούτων, σᾶς ὑπομιμνήσκω, ὅτι αἱ τρεῖς τότε Μεγάλαι Δυνάμεις ἡμιλλῶντο, ὁποία πρώτη νὰ ἔχῃ τὴν Ἑλλάδα ὡς σύμμαχον. Ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος Βασιλεὺς, συνεργαζόμενος μετὰ τῶν συμβούλων αὐτοῦ, εἶχε κατορθώσει, ὥστε ἀπὸ τῶν ἀπωτάτων χωρίων, ἀπὸ τῆς Ρουμανίας μέχρι Λαμίας καὶ Βονίτσης, ὅπου ἦσαν τότε τὰ ἑλληνικὰ μεθόρια, πάντες οἱ λαοὶ ἐκεῖνοι τῆς χερσονήσου τοῦ Αἵμου νὰ σεμνύνωνται, λεγόμενοι Ἕλληνες, εἶχε κατορθώσει δὲ νὰ ἦναι ἀρχηγὸς τῶν λαῶν ἐκείνων, ὑπὲρ τῆς μεγάλης ἡμῶν ἐθνικῆς ἰδέας, συνεννοούμενος μετ’ αὐτῶν, καὶ καραδοκῶν τὴν κατάλληλον στιγμήν, ἡ ὁποία ἤθελε τοῦ ἐπιτρέψει νὰ διεκδικήσῃ τὰ ἀπαράγραπτα ἡμῶν δικαιώματα, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὸν διακαῆ πόθον του, ἐνῷ σήμερον ἡ Μακεδονία, ἡ Κρήτη, ἡ Ἤπειρος, ἡ Ἀλβανία καὶ αἱ λοιπαὶ δοῦλαι Ἑλληνικαὶ ἐπαρχίαι ἵστανται μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας, θεώμεναι τὴν Ἑλλάδα ἐξηντλημένην καὶ μὴ δυναμένην νὰ δράμῃ πρὸς βοήθειάν των. Ἐσωτερικῶς δὲ, μολονότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἦτο μικρὸς, ἐν τούτοις εἶχε κατορθώσει, τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους νὰ ἦναι πλήρη χρημάτων, καὶ αἱ ἀποθῆκαι πλήρεις ὅπλων καὶ πολεμοφοδίων, ὁ δὲ μικρὸς στρατός του καλῶς γυμνασμένος. Εἶχε δὲ νὰ παλαίσῃ καὶ μὲ τοὺς ἐσωτερικοὺς περισπασμοὺς, οἱ ὁποῖοι τὸν ἠνώχλουν καθ’ ἑκάστην. Δυνατὸν νὰ εἶχε καὶ ἐλαττώματα ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἡγεμὼν, διότι ἤθελε νὰ συγκεντρώνῃ εἰς χεῖράς του ἁπάσας τὰς ἐξουσίας, καὶ τοῦτο ἴσως ἦτο ὁ κυριώτερος λόγος, δι’ ὃν ἐξώσθη ἐντεῦθεν, ἀλλ’ ὡς πρὸς τοῦτο περιορίζομαι, ἀφήνων τὴν ἱστορίαν νὰ λαλήσῃ. Ὥστε βλέπετε, Κύριοι, ὅτι τὰ ταξείδια δὲν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κανονίζωσι τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἑνὸς Κράτους, ἀλλ’ ἡ ὀξυδέρκεια καὶ ἡ σύνεσις τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ ἀνδρῶν, συνεννοουμένων πάντοτε μετὰ τοῦ Ἡγεμόνος, καὶ ἐπωφελουμένων τῶν περιστάσεων, αἵτινες παρέρχονται ἀνεπιστρεπτεί. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν περίοδον ἐκείνην. Ἤδη ἂς εἰσέλθωμεν, Κύριοι, καὶ εἰς τὴν δευτέραν περίοδον τοῦ Βασιλείου, καὶ ἂς ἴδωμεν, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον μᾶς ὠφέλησαν τὰ μακρὰ ταῦτα ἡγεμονικὰ ταξείδια, ἢ οἱ πεντάωροι, οἱ ἑξάωροι καὶ οἱ τριήμεροι πολλάκις πομπώδεις λόγοι, οἵτινες ἐξεφωνήθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ θέλομεν πεισθῆ, ὅτι εἰς οὐδὲν μᾶς ὠφέλησαν, τοὐναντίον μάλιστα μᾶς ἔβλαψαν, καὶ μᾶς κατέστρεψαν κυριολεκτικῶς, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν. Κατὰ τὸ ἔτος 1866 ἐγεννήθη ἡ μεγάλη τῆς Κρήτης ἐπανάστασις, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν γνώμην μου, μάρτυρος αὐτόπτου,—διότι εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ εὑρίσκωμαι ἐπὶ τὰ Κρητικὰ ὄρη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην—δὲν ἦτο ἄλλο τι, παρὰ συνέχεια τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως τοῦ 1821. Διότι εἰς μὲν τὸ 1821 ἔπεσε τὸ Μεσολόγγιον, εἰς δὲ τὸ 1866 τὸ Ἀρκάδιον. Κατὰ τὴν ἐπανάστασιν λοιπὸν ταύτην ἡ Ἑλλὰς ἐθυσίασεν οὐκ ὀλίγους ἄνδρας καὶ χρήματα, οὐ μόνον ἡ ἐλευθέρα, ἀλλὰ καὶ ἡ δούλη, διότι καὶ ἐθελοντὰς ἀπέστειλε καὶ μεγάλας χρηματικὰς συνδρομάς. Ἐν τούτοις ἡ ἐπανάστασις ἐκείνη ἔπεσε! Διατί; Μὴ τάχα ἔπταισεν εἰς τοῦτο τὸ ἔνδοξον ἡμῶν ἔδαφος; Μὴ τάχα ἔπταισεν ἡ ἱστορικὴ θάλασσα; Ὄχι. Ἡ κακὴ διεξαγωγὴ τῆς ἐξωτερικῆς ἡμῶν πολιτικῆς ἂν καὶ δυσκολεύομαι δὲ νὰ τὸ εἴπω, θὰ τὸ εἴπω: διότι ἐσπεύσαμεν νὰ ἔλθῃ εἰς γάμον ὁ Βασιλεύς...

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπερβαίνεται τὰ ὅρια τῆς κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως. Συζήτησις περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως δὲν δύναται νὰ γείνῃ.

§167Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ ὅλας τὰς πράξεις, τὰς ἀναγομένας εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, καὶ δι’ ὅλας τὰς πράξεις, τὰς ἀναγομένας εἰς τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν, εἶναι ὑπεύθυνοι οἱ Ὑπουργοί. Δύνασθε νὰ ἐπικρίνητε καὶ τοὺς ἐνεστῶτας καὶ τοὺς παρελθόντας Ὑπουργοὺς, ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπητέ τι περὶ τοῦ Βασιλέως. Ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀναφέρηται τὸ ὄνομα τοῦ Βασιλέως ἐπὶ ἐπικρίσει.

§168Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὠνόμασα πρόσωπα, διότι δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ὀνομάσω· διότι, ὡς ἐκ τῆς τότε νεαρᾶς ἡλικίας του, δὲν δύναμαι νὰ τὸν ἀδικήσω, ἀδικῶ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐπέτρεψε τοῦτο. Ὥστε, βλέπετε, μὲ ἐπρολάβατε πρὶν ἔτι ἐξηγηθῶ. Ἐν τούτοις ἡ ἐπανάστασις ἐκείνη ἔπεσεν. Ἐρχόμεθα κατόπιν εἰς τὸ 1872, ὅτε ἐπῆλθεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ διαίρεσις τῆς Μεγάλης ἡμῶν Ἐκκλησίας, καὶ ἡ ἀναγέννησις τῆς Ἐξαρχίας τῆς Βουλγαρικῆς, καθ’ ὃν χρόνον ἤρξατο πλέον ἡ κατάπτωσις τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Διατὶ ἆρα αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις ἐσκέφθησαν νὰ ἱδρύσουν Κρατίδια εἰς τὴν χερσόνησον τοῦ Αἵμου; Διότι ἀντελήφθησαν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ταῖς ἐχρησίμευε πλέον, ὡς ἄλλοτε. Μετὰ τοῦτο ἐρχόμεθα εἰς τὴν περίοδον τοῦ 1876, ὅτε ἡ Ἡγεμονία τῆς Σερβίας ἐκήρυξε τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Τουρκίας. Ἐζητήθημεν καὶ τότε παρ’ αὐτῆς ὡς σύμμαχοι, καὶ Μεγάλη τις Δύναμις, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω, μᾶς παρώτρυνε νὰ λάβωμεν μέρος· ἐν τούτοις δὲν ἐλάβομεν, ὡς ἐκ τοῦ λάθους δὲ αὐτοῦ δὲν ἐλήφθημεν ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν συνθήκην τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καὶ ἔκτοτε ἡ ἀναγέννησις τῆς Βουλγαρίας, καὶ ἡ μετατόπισις τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος ἐκ τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὴν νεαρὰν πρωτεύουσαν τῆς Βουλγαρίας Σόφιαν, ὅπου καὶ ἑδρεύει σήμερον. Ἡμεῖς ἀπεμακρύνθημεν πλέον ἐντελῶς τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, περιορισθέντες εἰς τὸν μικρόν μας ἐσωτερικὸν κύκλον, ἀλληλοτρωγόμενοι! Ταῦτα πάντα εἶναι, Κύριοι, λάθη, δυστυχῶς ἀνεπανόρθωτα. Μετὰ τοῦτο ἐπῆλθεν ἡ Βερολίνειος συνθήκη, ὅπου ἐλήφθημεν ὑπ’ ὄψιν ὡς Κράτος, καὶ μᾶς ἐχορηγήθησαν τὰ ὅρια, ἅτινα σᾶς εἶναι γνωστὰ, ἀλλὰ τοῦτο ἦτο ὡς νὰ μὴ μᾶς ἐχορηγήθη τίποτε, διότι δὲν εἴχομεν τὴν δύναμιν νὰ καταλάβωμεν τὰς ἀποφασισθείσας ὑπὸ τῆς συνθήκης ἐκείνης ἐκτάσεις. Διότι, ἐὰν εἴχομεν τὴν δύναμιν, δὲν θὰ εἴχομεν τὴν ἀνάγκην νὰ μᾶς ὑποδεικνύουν ἄλλοι μέχρι τίνος ὁρίου ἐκτείνονται τὰ Ἑλληνικὰ δικαιώματα. Ἐδέησε δὲ τότε—ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω—νὰ πολιτευθῇ δεξιῶς ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος, διὰ νὰ κερδήσωμεν τὴν Θεσσαλίαν καὶ μέρος τῆς Ἠπείρου. Αὐτὰ εἶναι, Κύριοι, ἀσυγχώρητα λάθη τῶν κατὰ καιροὺς διοικησάντων τὸν τόπον, ἀπὸ τοῦ 1863 καὶ ἐντεῦθεν, ἐξ ὧν ἐπῆλθε καταστροφὴ ἐθνικὴ καὶ πλήρης ἀπελπισία. Κατόπιν ἐπῆλθεν ἡ ἐποχὴ τοῦ 1886, τοῦ τότε τετελεσμένου γεγονότος, τῆς ἑνώσεως τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας μετὰ τῆς Βουλγαρίας, ὅτε προΐστατο τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ὁ καὶ νῦν κ. Πρωθυπουργὸς, ἐκάλεσε δ’ ἐπὶ τὰ ὅπλα τοὺς Ἑλληνόπαιδας, οἵτινες ἀθρόοι ἔσπευσαν εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, καὶ ἠκολούθησαν τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν αὐτοῖς τὸ καθῆκον. Καὶ τότε ὁ Βασιλεὺς ἐταξείδευεν ἐκτὸς τῆς χώρας, ἐπανελθὼν δὲ μετὰ τὸ ἀνωτέρω γεγονὸς, ἔτυχεν ἐνθουσιώδους ὑποδοχῆς ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις, θεωρῶν τὸν Ἡγεμόνα του ὡς τὴν μόνην αὐτοῦ ἐλπίδα, τὸν συνώδευσε μέχρι τῶν ἀνακτόρων. Ὁ Βασιλεὺς ἐξῆλθεν εἰς τὸν ἐξώστην καὶ εἶπε πρὸς τὸν λαόν: «στὴν καρδιά μου σᾶς ἔχω παιδιά!», ὁ δὲ λαὸς ἀπήντησεν, ὅτι τὸν ἔχει ὑπεράνω τῆς κεφαλῆς του. Ἀλλὰ, Κύριοι, μολονότι εἶπε τὰς γλυκείας ταύτας καὶ πατριωτικὰς λέξεις, δὲν ἐπῆγε ποτὲ νὰ ἐπισκεφθῇ τὰ στρατόπεδα, ὅπως ἐνθαῤῥύνῃ καὶ ἴδῃ πῶς περνοῦν τὰ παιδιά. Μετ’ ὀλίγον ἀπεκλείοντο τὰ Ἑλληνικὰ παράλια ἀπὸ τοὺς ξένους στόλους, ὁ δὲ κύριος Πρωθυπουργὸς κατέθετε τὴν ἐξουσίαν. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἑνὸς λάθους περιεπίπτομεν εἰς τὸ ἕτερον, καὶ ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰς οὐδὲν μᾶς ὠφέλησαν τὰ ἀλλεπάλληλα ταξείδια, τὰ ὁποῖα, καὶ ἂν δὲν προξενοῦσιν ἄλλο μεγαλείτερον κακὸν, δύνανται νὰ βεβαιώσωσιν ὅμως τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐντελοῦς ἀδιαφορίας, ἡ δὲ ἀδιαφορία αὕτη ἰσοδυναμεῖ μὲ καταστροφήν. Ἀλλοίμονον, Κύριοι, εἰς τὸν λαὸν, εἰς τὸν στρατὸν τοῦ Κράτους ἐκείνου, ὁ ὁποῖος πεισθῇ, ὅτι ἀδιαφορεῖ ὁ Βασιλεὺς αὐτοῦ! Ἡ πεποίθησις αὕτη γεννᾷ τὴν διάῤῥηξιν τῶν δεσμῶν μεταξὺ λαοῦ καὶ Βασιλείας, καὶ δὲν δύνανται νὰ συνυπάρξωσι. Δι’ αὐτὸ πρέπει αἱ Κυβερνήσεις εἰλικρινῶς νὰ συμβουλεύωσι καὶ νὰ λέγωσι τὰ ἀληθῆ πάντοτε εἰς τὸν Ἡγεμόνα. Δὲν ἐπιτρέπεται, κατ’ ἐμὲ, νὰ μὴ ὑποδεικνύηται ἡ ἀλήθεια, καὶ μόνη ἡ ἀλήθεια, εἰς τοὺς Ἡγεμόνας. Ὅταν ἀποκρύπτηται αὕτη, οἱ Ἡγεμόνες εὑρίσκονται ἐν πλάνῃ, ἡ δὲ πλάνη εἶναι μέγα κακὸν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ καταστρέψῃ ἓν ἔθνος, καὶ νὰ ῥίψῃ ἕνα Βασιλέα. Διὰ τοῦτο ἡ ἀλήθεια, λεγομένη ἀπὸ τοὺς συμβούλους τοῦ Ἡγεμόνος, καὶ ἀπὸ τὴν Αὐλὴν αὐτοῦ, πρὸς ἣν ἔχει μεγαλειτέραν ἐμπιστοσύνην, δύναται νὰ προλάβῃ μεγάλα κακά. Δι’ ὅλην αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐν ἡμῖν, Κύριοι, θὰ ὑπάρχῃ που ἓν νόσημα, τοῦ ὁποίου τὴν βάσιν ἂν δὲν φροντίσωμεν ν’ ἀνακαλύψωμεν καὶ θεραπεύσωμεν, μὴ ἐλπίζωμεν σωτηρίαν. Εἶναι ἀνάγκη, ἐπαναλέγω, νὰ μεριμνήσωμεν πάντες, νὰ ἐξεύρωμεν τὴν πηγὴν τῆς νόσου ταύτης, ἵνα τὴν θεραπεύσωμεν, διότι ἄλλως δὲν εἴμεθα διόλου καλά· καὶ ἂς μὴ πλανώμεθα. Πιστεύω μάλιστα ἀδιστάκτως, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν πλανᾶται, ἀλλ’ ὅτι πάντες πιστεύετε εἰς ὅ,τι λέγω.

§169Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παντάπασι!

§170Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἂς ἐξετάσωμεν τώρα, Κύριοι, καὶ τὴν ἐσωτερικὴν ἡμῶν κατάστασιν, διὰ νὰ ἴδωμεν, τίς ὁ αἴτιος τῆς καταστάσεως ταύτης· διότι δὲν ἐγεννήθη μόνη της. Εἶναι αἴτιος ὁ λαός; Οἱ ἄνδρες τοῦ 1863 ἐνόμισαν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ἦτο ὁ κακὸς δαίμων τοῦ τόπου, καὶ ἔπρεπε νὰ φύγῃ. Ἐζήτησαν τὴν συνδρομὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις δὲν ἐδυσκολεύθη εἰς τοῦτο, καὶ οὕτω ὁ Βασιλεὺς ἐκεῖνος ἐξεδιώχθη. Σημειωτέον δὲ, ὅτι πρῶτον οἱ Αὐλικοί του ἐκρέμασαν κατὰ τὴν ἔξωσιν τοῦ Βασιλέως ἐκείνου τὴς κόκκινες κογκάρδες, ἐξαιρέσει ὀλιγίστων, καὶ εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι οὗτοι τὰς κρεμοῦν πρῶτοι, διότι οὐδέποτε κόλαξ δύναται νὰ ἦναι καὶ γενναῖος. Ἐζητήσαμεν, Κύριοι ἀπὸ τὸν λαὸν φόρους δυσβαστάκτους διὰ νὰ τακτοποιήσωμεν τὰ τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ ἡμῶν, καὶ τὸν παρελύσαμεν, διὰ νὰ ἐξοπλίσωμεν τὸ Ναυτικόν μας, καὶ τὸ κατεστρέψαμεν. Νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι ἐντροπὴ πλέον νὰ συζητῶμεν περὶ τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, ἀφοῦ ἐφροντίσαμεν νὰ τὰ φέρωμεν εἰς ἣν τὰ ἐφέραμεν ἐλεεινὴν κατάστασιν. Συζητοῦμεν ἐνταῦθα πρὸ ἡμερῶν πολλῶν περὶ «Μπουμπουλίνας», περὶ Ναυστάθμου, περὶ συστάσεως ἐπιτροπῶν καὶ περὶ τόσων ἄλλων κακῶν, τὰ ὁποῖα ἐντρέπεταί τις νὰ ἀναφέρῃ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. Εἴπομεν εἰς τὸν λαὸν, ὅτι θὰ ἀνορθώσωμεν τὴν Δικαιοσύνην καὶ τὴν Παιδείαν, καὶ τὰ παρελύσαμεν κυριολεκτικῶς, θέσαντες αὐτὰ ὑποχείρια τῆς πολιτικῆς. Τοῦ εἴπομεν, ὅτι θὰ τοῦ τακτοποιήσωμεν τὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἀλλὰ ποῦ ὑπάρχει δημοσία ἀσφάλεια; Τοῦ εἴπομεν ὅτι θὰ τοῦ κατασκευάσωμεν σιδηροδρόμους καὶ ἁμαξιτὰς ὁδοὺς, ἀλλ’ οὐδὲν ἐκ τούτου ἐξετελέσαμεν ὡς ἔπρεπε, διότι τὰ πάντα ἀφήκαμεν ἡμιτελῆ, ἀφοῦ δι’ αὐτὰ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων ἐχρεώθημεν, κατασπαταλήσαντες εἰς βάρος τοῦ λαοῦ τὰ χρήματα ταῦτα. Ἢ μὴ τάχα ἐμεριμνήσαμεν περὶ τῆς γεωργίας καὶ βιομηχανίας; Οὐδὲν ὑπὲρ τούτων ἐπράξαμεν. Ἄρα ὁ λαὸς μόνον τὰ βάρη ὑπέστη καὶ ὑφίσταται, διὰ κανὲν δὲ δὲν πταίει...

§171Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί κοινὸν ἔχουσιν αἱ ἀτέλειαι τῶν Κυβερνήσεων; Ἐὰν ἐδανείσθησαν χρήματα, ἵνα κατασκευάσωσιν ὁδοὺς, καὶ δὲν κατεσκεύασαν αὐτὰς, καὶ ἐὰν ἐπέβαλον φόρους ἵνα ἀνορθώσωσι τὴν παιδείαν, καὶ οὐδὲν ἔπραξαν, τί κοινὸν ἔχει ὁ ἔλεγχος οὗτος μετὰ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ συστηθῇ Ἀντιβασιλεία κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἐν περιπτώσει ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως;

§172Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἰδοὺ τί κοινὸν ἔχουσι. Πολλάκις παρουσιάσθησαν ζητήματα, ἀφορῶντα μεγάλα συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα ἀπῄτησαν τὴν παρουσίαν τοῦ Βασιλέως, ἐν τούτοις αὐτὸς δὲν ἦτο ἐδῶ. Ἐὰν ἦτο ἐδῶ, ἤθελε διακανονίσει ἴσως ταῦτα κάλλιον τοῦ Ἀντιβασιλέως. Ὁ Διάδοχος δυνατὸν νὰ ἦναι καλὸς, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας του δὲν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην πεῖραν.

§173ΖΟΥΖΟΥΛΑΣ. Τί εἶναι αὐτὰ, κύριε Βουλευτά!

§174Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§175ΖΟΥΖΟΥΛΑΣ. Διατὶ δὲν τὰ ἐλέγετε, ὅταν διῳκεῖτε τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ Τρικούπη;

§176Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἶσθε πολὺ νέος Βουλευτὴς, καὶ δὲν γνωρίζετε τὴν ἱστορίαν ἑκάστου. Ἄλλως τε μὴ στενοχωρεῖσθε καὶ θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ, διότι καὶ ἡμεῖς οὐκ ὀλίγον συνετελέσαμεν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην, πιέζοντες τὰς Κυβερνήσεις...

§177ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐκ τῶν ἰδίων θὰ κρίνετε.

§178Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ἐξαιρῶ καὶ τὸν ἑαυτόν μου· διότι καὶ ἐγὼ, ἂν ἤμην κυβερνητικὸς Βουλευτὴς, θὰ ἔπραττον ἴσως ὅσα καὶ ὑμεῖς. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἐὰν πταίουν καὶ αἱ Κυβερνήσεις. Βεβαίως πταίουν, διότι, ἂν οἱ κατὰ καιροὺς Πρωθυπουργοὶ εἶχον τὸ σθένος νὰ εἴπουν πρὸς ἡμᾶς, ὅτι «δὲν σᾶς δίδομεν παράλογα ῥουσφέτια», καὶ ὅτι «δὲν ὑποβάλλομεν νομοσχέδια προσωπικὰ πρὸς ἐπιψήφισιν», καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τοῖς ἠρνούμεθα ὑποστήριξιν, νὰ καταλάβωσι τὸ βῆμα τοῦτο καὶ νὰ εἴπωσι: «Καταθέτομεν τὴν ἐξουσίαν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποφέρωμεν τὰς ἀξιώσεις τῶν Βουλευτῶν πρὸς βλάβην τοῦ τόπου», τί νομίζετε ὅτι θὰ συνέβαινε; Τὸν μὲν Πρωθυπουργὸν θὰ συνώδευεν ὁ λαὸς μέχρι τῆς οἰκίας του, ζητωκραυγάζων ὑπὲρ αὐτοῦ, ἡμᾶς δὲ θὰ ἐλιθοβόλει. Ἀλλὰ δὲν τὸ πράττουσι, διότι οὗτοι ἐνδιαφέρονται περισσότερον διὰ τοὺς οἰκείους καὶ προσφιλεῖς αὑτῶν, καὶ οὗτοι ὑποβάλλουσιν εἰς τὸν Βασιλέα τοὺς προσωπικοὺς νόμους, οὓς ἐπικυροῖ ἀβασανίστως. Περαίνων, Κύριοι, λέγω ὅτι ὁ Βασιλεὺς, δὲν εἶναι συμφέρον, νὰ ἀποδημῇ συχνὰ, καὶ ὅτι πρέπει νὰ κάμνῃ ἀγαθὴν χρῆσιν τῶν συνταγματικῶν προνομιῶν του, διὰ νὰ ἦναι σεβαστός. Αἱ Κυβερνήσεις δὲ καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους πρέπει νὰ συνετισθῶμεν, ἄλλως ἂς μὴ σᾶς μένῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι, ἂν ἀκολουθήσωμεν ἣν ἠκολουθήσαμεν μέχρι σήμερον πορείαν, ὁ λαὸς θὰ μᾶς πάρῃ μὲ τὴς πέτραις, καὶ πρέπει νὰ τὸ πράξῃ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 742,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1895.

§180ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ζητεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 694,000 δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος διὰ τὰς εἰς μεταλλικὸν πληρωμὰς τοῦ δημοσίου χρέους. Τὸ δημόσιον χρέος τὸ εἰς μεταλλικὸν ἀνέρχεται εἰς 9,417,000, τὰς ὁποίας ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895. Ὁ ἴδιος προϋπολογισμὸς δίδει πίστωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπολογίζων τὰ φράγκα ταῦτα τὰ χρυσᾶ πρὸς δραχ. 1,75 ἕκαστον. Γνωρίζομεν ὅτι ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐντεῦθεν ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος δὲν ἀνῆλθεν ἐπὶ τοσοῦτον ἄνω τῆς μιᾶς δραχμῆς καὶ 75 λεπτῶν, ὥστε ν’ ἀπαιτηθῇ ἀναπληρωματικὴ πίστωσις δρ. 694,000. Μοὶ φαίνεται ἑπομένως, ὅτι τὸ ποσὸν ὑπερβαίνει τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μᾶς διαφωτίσῃ διατὶ ἀπαιτεῖται τόσον ποσὸν διὰ τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος. Μήπως ὑπάρχει καὶ ἄλλη πληρωμὴ εἰς χρυσὸν, ἐκτὸς τοῦ ποσοῦ τοῦ ὀφειλομένου διὰ τὸ δημόσιον χρέος;

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν ὑπῆρχε πληρωμὴ συναλλαγματικῆς διαφορᾶς χάριν ποσῶν, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ὀφείλει ἐξ ἀγορᾶς εἰδῶν, ἢ δι’ ἄλλας παραγγελίας, αἱ πληρωμαὶ ἤθελον καταλογισθῆ εἰς τὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δι’ ἐκείνην τὴν ἀνάγκην. Ἀλλ’ ἡ συναλλαγματικὴ διαφορὰ ὑπῆρξε μεγαλειτέρα τῆς ἀναγραφείσης ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ μέχρι τῆς 1 Ἰουνίου, καὶ αἱ δόσεις δὲ, αἱ ὁποῖαι ἐπληρώθησαν, ἡμῶν ὄντων ἐν τῇ Κυβερνήσει, καὶ αὐταὶ ὑπερέβησαν τὰ 175 λεπτὰ κατὰ τὸ πλεῖστον, διότι τινὲς μὲν ἐπληρώθησαν ἐντὸς τῶν 175 λεπτῶν, ἀλλ’ αἱ πλεῖσται εἰς τιμὴν ἀνωτέραν· διότι μετὰ τὰς συμβάσας κρίσεις ἐν τε τῇ Κωνσταντινουπόλει καὶ τὰ ἄλλα συμβεβηκότα, τὰ λαβόντα χώραν ἐν τῇ Εὐρώπῃ, ἡ ἀξία τοῦ συναλλάγματος ὑπερέβη τὰ 175 λεπτὰ καὶ εἶχεν ἀναβῆ μέχρι τῶν 185.

§182ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο εἶπον καὶ ἐγὼ, ὅτι ὑπελογίσθη διά τινας πληρωμὰς διαφορὰ συναλλάγματος ἀνωτέρα τῶν 175 λεπτῶν, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη, ἐξ ὅσων γνωρίζομεν, δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ ποσὸν 694,000 δραχμῶν, διότι, ἐὰν προσθέσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν ἀναγραφόμενον, θέλομεν φθάσει εἰς ποσὸν ὑπερβαῖνον τὴν τιμὴν τῶν δρ. 1,82 κατὰ φράγκον διὰ τὸ ὅλον τῶν πληρωμῶν τοῦ Δημοσίου.

§183Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι πρὸ ἡμῶν ἐπληρώθη τὸ φράγκον εἰς τιμὴν λεπτ. 182.

§184ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ θεωρῶ δύσκολον.

§185Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ σᾶς φέρω σημείωσιν τῶν τιμῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἠγοράσθη τὸ συνάλλαγμα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμῶν ὁλικῆς δαπάνης δημοσίων ἔργων, δι’ ἅπερ ἀναγράφονται πιστώσεις εἰς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1896». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§187Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος πίνακος μετὰ τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου θὰ παρακαλέσω πρῶτον τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὰ σχετικὰ τμήματα, ὁπόταν ὑποβάλλωσιν αἰτήσεις πιστώσεων, νὰ τακτοποιῶσι τὰς πιστώσεις συμφώνως μὲ τὴν τάξιν τῶν ὑποβληθέντων προϋπολογισμῶν, διότι ἄλλην τάξιν ἔχουσιν οἱ προϋπολογισμοὶ οἱ συνημμένοι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, καὶ ἄλλην τάξιν τὰ νομοσχέδια, ἑπομένως ὁ θέλων νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν παραμικροτέραν μελέτην ἀναγκάζεται νὰ καταβάλλῃ πολλαπλασίους κόπους. Δεύτερον παρατηρῶ, ὅτι ἐλήφθη μέτρον περὶ ἐπισκευῆς τελωνειακῶν τινων καταστημάτων, δυστυχῶς ὅμως ἡ ὑπηρεσία δὲν παρέσχε τὰ μέσα περὶ ἐπισκευῆς τοῦ καταστήματος ἑνὸς τῶν μεγαλειτέρων τελωνείων τοῦ Κράτους, τοῦ τελωνείου τοῦ Βόλου, τὸ ὁποῖον κατέχει τὴν δευτέραν θέσιν κατὰ τὴν εἴσπραξιν. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἕνεκα δὲ ἀσθενείας παρέλειψα νὰ δώσω καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ σχετικοῦ ἐγγράφου τοῦ κ. τελώνου, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ τελωνεῖον Βόλου στερεῖται καθ’ ὁλοκληρίαν ἀποθηκῶν, τὰ δ’ ἐμπορεύματα μένουσιν ἐκτεθειμένα, πολλὰ δὲ τούτων ὑφίστανται βλάβας οὐ σμικρὰς, καθόσον καὶ τὸ ὑπάρχον στέγασμα, ἕνεκεν τοῦ ὕψους του, δὲν πληροῖ τὰς συνθήκας τῆς προφυλάξεως. Ἕνεκα τούτων φρονῶ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ταχίστη πρόνοια. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν παραλειπομένων πιστώσεων ὑπάρχουσι τρεῖς, τῶν ὁποίων οἱ προϋπολογισμοὶ σημειοῦνται ἐν τῷ γενικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Εἶναι δὲ αὗται αἱ ἑξῆς: Ἐν σελίδι 14, δραχ. 4,800 «δι’ ἐκτέλεσιν διαφόρων ἐργασιῶν ἐν τῷ καταστήματι τοῦ Φρενοκομείου Κερκύρας». Ἐν σελίδι 17, διὰ τὸ κατάστημα τοῦ καπνοκοπτηρίου Πειραιῶς δραχ. 5,000. Ἐν σελίδι 22, δι’ ἐπισκευὰς πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν φυλακῶν Τρικκάλων, ἕνεκα τῆς γενομένης ἀποδράσεως ἐκ τῶν φυλακῶν αὐτῶν, δαπάνη 10,000 δραχμῶν. Συμπεριελήφθη ὅμως ἑτέρα πίστωσις ἐκ δραχμῶν 16,000 «πρὸς μεταῤῥύθμισιν τοῦ τελωνείου Σύρου καὶ στερεοποίησιν τῆς στέγης τῶν ἀποθηκῶν αὐτοῦ», ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1895, κεφάλαιον 12 ἄρθρ. 1, διὰ τὸ τελωνεῖον Σύρου ἐδόθη πίστωσις 12,000 δραχ. Διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν ἀνακτόρων ἐν Κερκύρᾳ ζητεῖται πίστωσις 15,000 δραχμῶν, ἑτέραν δὲ πίστωσιν 15,000 δραχμῶν ἐψηφίσαμεν πέρυσιν εἰς τὸ κεφάλαιον 11 ἄρθρον 4. Τρίτον ζητεῖται πίστωσις πρὸς μεταῤῥύθμισιν τοῦ ἐν Τύρινθι Γεωργικοῦ Σχολείου καὶ Ἱπποφορβείου δραχμῶν 30,000, ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, (κεφάλαιον 11 ἄρθρον 3) ἐψηφίσθη ὑπὲρ αὐτῶν πίστωσις 30,000 δραχμῶν. Ζητεῖται ἐπίσης ἑτέρα πίστωσις, ὑπὸ τὸν τίτλον εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν «μεταῤῥύθμισις καὶ ἀνακαίνισις τῶν φυλακῶν Λευκάδος», ἐνῷ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁ τίτλος εἶναι «ἀνέγερσις φυλακῶν Λευκάδος», καὶ ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐψηφίσαμεν, ὑπὸ τὸ κεφάλαιον 13 ἄρθρον 13 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, πίστωσιν δραχμῶν 15,000, ζητεῖται ἤδη νέα πίστωσις ἑτέρων 15,000 δραχμῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ τὸ σχετικὸν τμῆμα νὰ μᾶς προσαγάγῃ ἕνα πίνακα, ἐμφαίνοντα, τί ἐψηφίσαμεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ τί ζητεῖται ἐφέτος, ἵνα ἐπὶ τέλους οἱ Βουλευταὶ ἀπαλλασσώμεθα πολλῶν κόπων.

§188ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ παρελθὸν ἔτος ἐψηφίσθησαν διάφοροι πιστώσεις, μεταξὺ δ’ ἄλλων καὶ διὰ τὰς φυλακὰς Λευκάδος, καὶ ὑπεβλήθη προϋπολογισμὸς τῆς ὅλης δαπάνης τῆς κατασκευῆς ἢ ἀνεγέρσεως φυλακῶν Λευκάδος. Ἤδη βλέπω, ὅτι συνετάχθη ἕτερος προϋπολογισμός, καὶ μάλιστα, ὅταν ἐκ τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως πληροφορούμεθα, ὅτι ἐγένετο καὶ δημοπρασία διὰ τὴν ἐργολαβίαν τῆς ἀνεγέρσεως τῶν φυλακῶν Λευκάδος. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, πῶς μετὰ τὴν γενομένην δημοπρασίαν ἐπανερχόμεθα πάλιν εἰς νέον προϋπολογισμόν. Παρακαλῶ ἐντεῦθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, εἰς τί ὀφείλεται ἡ ὑποβολὴ τοῦ νέου προϋπολογισμοῦ. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε πέρυσιν ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Λευκάδι Πρωτοδικῶν ἀκριβῶς περὶ τῶν φυλακῶν Λευκάδος.

§189ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ σᾶς φέρω τὰς πληροφορίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ μόνον ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως δραχ. 780,879.51 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1895).

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1896. Ὁ κ. Καΐρης ἔχει τὸν λόγον.

§192Δ. ΚΑΙΡΗΣ. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν μελέτην τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τῆς γενομένης ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐργασίας διὰ τὴν προεξέλεγξιν αὐτοῦ. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὅλα τὰ μέλη, ὅσα μετέσχον τῆς προεξελέγξεως, ἀποτελοῦντα ἀκριβῶς τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν διὰ τὴν ἀπαρτίαν, εἰργάσθησαν μετὰ πολλοῦ ζήλου καὶ πολλῆς προθυμίας· ὀφείλω ἐπίσης νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἰδίως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἐβοήθησε τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ἐργασίαν της ταύτην, διότι δὲν ἐχορήγησεν ὅλα τὰ στοιχεῖα, ὅσα κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὸν ἀκριβῆ ἔλεγχον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καίτοι δὶς ἐζήτησα ταῦτα διὰ τοῦ κ. προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ συνεπῶς δὲ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της οὔτε τὸν γενικὸν λογαριασμὸν τῆς δοσοληψίας τοῦ Κράτους, οὔτε τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1894, οὔτε τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ ἐκτελουμένου Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 διὰ τοὺς 11 τοὐλάχιστον πρώτους μῆνας, ὧν τὰ ἀποτελέσματα εἶχον δημοσιευθῆ, ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ προεξήλεγχε τὸν Προϋπολογισμόν, οὔτε τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὁ λογιστικὸς νόμος θεωρεῖ ἀναγκαίους. Ἡ ἐπιτροπὴ ὑπ’ ὄψιν της εἶχε μόνον τὸ τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀνέγνωσε τοῦτο ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, παρέβαλε τὰς ἀναγραφὰς τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ξηρὰ ἀποτελέσματα τῶν τριῶν προηγουμένων ἐτῶν, καὶ ἀπεφάνθη κατὰ πλειονοψηφίαν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς καλῶς ἔχει. Πλὴν τῆς ἐργασίας ταύτης καὶ παρατηρήσεών τινων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπί τινων ἐκ τῶν ἐσόδων καὶ ἐπί τινων ἐκ τῶν ἐξόδων, οὐδεμία ἄλλη ἐργασία ἐγένετο. Πάντες, κύριοι Βουλευταὶ, γινώσκετε, ὅτι ἡ προεξέλεγξις τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι θεμελιώδης συνταγματικὴ διάταξις καὶ ἀπαραίτητος, διότι ὁ ἀκριβὴς ἔλεγχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ γίνεται παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν ὅλαις ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ, ἡ δὲ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἀληθῶς φωτίζει τὴν Βουλὴν καὶ καθιστᾷ εὐχερῆ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν ἐπεκράτησεν ἡ πεπλανημένη γνώμη, ἡ ἐργασία τῆς προεξελέγξεως νὰ θεωρῆται μᾶλλον ἐργασία τυπικὴ ἢ ἐργασία οὐσιαστική, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι αἱ κατ’ ἐπανάληψιν ἐξενεχθεῖσαι γνῶμαι παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ περὶ ἐλαττωμάτων καὶ ἀτελειῶν τῆς κρατούσης φορολογικῆς νομοθεσίας, περὶ τῆς φειδωλοτέρας διαχειρίσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους δὲν ἔτυχόν ποτε τῆς προσοχῆς οὔτε τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων, οὔτε καὶ τῶν πλειοψηφιῶν τῆς Βουλῆς. Τοῦτο εἶναι γεγονὸς σημαντικὸν, καὶ εὔχομαι εἰς τὸ ἑξῆς νὰ μεταβληθῇ ἡ κρατήσασα αὕτη γνώμη, καὶ ἡ λειτουργία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ὑψωθῇ ἀληθῶς εἰς τὸ ὕψος τῆς ἐννοίας ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἔταξεν αὐτὴν ὁ θεμελιώδης νόμος. Μετὰ τὰ ὀλίγα ταῦτα εἰσέρχομαι εἰς τὴν μελέτην τοῦ θέματός μου. Δύο ἔτη καὶ τρεῖς μῆνες ἀκριβῶς συνεπληρώθησαν ἀπὸ τοῦ ἀτυχοῦς γεγονότος τῆς πτωχεύσεως, ὅτε τὸ Κράτος, ἐξ ἀδυναμίας βεβαίως, ἀλλὰ καὶ αὐτοβούλως, περιέκοψεν 70% ἐκ τῶν τόκων τῶν πέντε ἐξωτερικῶν δανείων, καὶ ἀνέστειλε τὴν πληρωμὴν τῶν χρεωλυσίων αὐτῶν· ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ χρόνου τούτου ὁ παρὼν Προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ τρίτος, ὅστις ὑποβάλλεται ἀπὸ τῆς πτωχεύσεως, βάσιν ἔχων ὡς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῶν πιστωτῶν του τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Καὶ περιεκόψαμεν ἐτησίως 22 ὡς ἔγγιστα ἑκατομμύρια εἰς μεταλλικὸν, τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦν εἰς νόμισμα πιστωτικὸν τοῦ Κράτους πρὸς 37,500,000· καὶ εἰς τί τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἀντίτιμον τῆς τιμῆς τῆς χώρας, εἰς τί χρησιμοποιεῖται διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τιμῆς τῆς χώρας καὶ διὰ τὴν πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν αὐτῆς; Μήπως ἆρά γε τὸ περικοπὲν ποσὸν ἦτο ἐντελῶς ἀνύπαρκτον εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους; ἢ μήπως εἶναι κεκρυμμένον εἰς τὰ πολλὰ ἑρμάρια τοῦ μεγάλου αὐτοῦ χρηματοκιβωτίου, τὸ ὁποῖον λέγεται Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους; Εὐτυχῶς ἢ ἀτυχῶς, (οἵαν λέξιν θέλετε λάβετε) καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ ἔτους τῆς πτωχεύσεως καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ καὶ οἱ μετ’ αὐτὸν ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς συνεισέφερε καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ συνεισφέρῃ εἰς νόμισμα πιστωτικὸν τῆς χώρας μετὰ στενοχωρίας, ἀλλὰ καὶ ἀγογγύστως, ὅλους τοὺς πόρους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τοῦ δημοσίου χρέους ἐν πληρότητι. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1892 ἀνέγραφεν ἔσοδα 104 ὡς ἔγγιστα ἑκατομμύρια, καὶ ἐπραγματοποίησεν ἔσοδα ἐκ τῶν τακτικῶν πόρων, ὡς δείκνυσιν ὁ ἀπολογισμὸς, 95,585,569, δηλαδὴ ποσὸν κατὰ 2,216,695 ὀλιγώτερον ὅλων τῶν τακτικῶν ἐξόδων, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἐν πληρότητι· ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1893 προϋπελόγιζεν ἔσοδα 111 περίπου ἑκατομμύρια, καὶ ἐπραγματοποίησε τακτικὰ ἔσοδα 96,779,667, ποσὸν περίπου ἴσον πρὸς τὰ τακτικὰ αὐτοῦ ἔξοδα· ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1894, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πρῶτος Προϋπολογισμὸς μετὰ τὴν πτώχευσιν, προϋπελόγιζεν ἔσοδα 88 περίπου ἑκατομμύρια, καὶ ἐπραγματοποίησεν ἔσοδα τακτικὰ 97,000,000, ποσὸν πολὺ ἀνώτερον τῶν τακτικῶν ἐξόδων του καὶ τῆς περικεκομμένης ὑπηρεσίας τοῦ χρέους κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1893. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 τοὺς αὐτοὺς πόρους ἔχει, ὡς καὶ ὁ ὑποβληθεὶς τοῦ 1896. Βεβαίως, κ. Βουλευταὶ, τὰ ἐκ τῶν φόρων εἰσερχόμενα χρήματα εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα δὲν ὑπεξαιροῦνται παρ’ ἀγνώστων, διανέμονται ὡς καὶ πρὸ τῆς πτωχεύσεως εἰς τοὺς δικαιούχους, τοὺς σημειουμένους εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἐκτὸς ποσοῦ τινος, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως διετέθη ἀπέναντι τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ πρὸς ἐξόφλησιν μέρους τοῦ δανείου ἐξ ἐντόκων γραμματίων, ὅπως ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ εἰσηγητηρίῳ αὐτοῦ ἀγορεύσει ἐξέθηκεν. Ἀλλὰ τότε γεννᾶται ἡ ἀπορία ἴσως καὶ ἡ ἐρώτησις, ἀφοῦ οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, διατὶ ἐπτωχεύσαμεν; Εἶπον καὶ ἄλλοτε καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἐμὴν ἐπτωχεύσαμεν διὰ δύο κυρίως λόγους. Πρῶτον διότι ὑπερεξετιμήσαμεν τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας καὶ ἐξηκολουθήσαμεν τακτικῶς νὰ αὐξάνωμεν κατ’ ἔτος τὰς ἐν γένει δαπάνας τῆς διοικήσεως πέραν τοῦ πρέποντος, καὶ δεύτερον διότι ἀστόχως ηὐξήσαμεν τὰς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους εἰς ποσὸν τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον ἡ χώρα ἦτο ἀνεπαρκὴς νὰ παράσχῃ εἰς τὸ Κράτος πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεών της. Αἱ μεγάλαι ὅθεν ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν, αἱ ἀπαιτήσεις τῶν πιστωτικῶν καταστημάτων, αἱ ἀπαιτήσεις διαφόρων ἀνωνύμων ἑταιριῶν, πολλῶν ξένων ἐργαζομένων ἐνταῦθα, ἔφθασαν εἰς βαθμὸν ζητήσεως πολὺ ἀνώτερον τῆς προσφορᾶς τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος καὶ τοῦ συναλλάγματος ἐκ μέρους τῆς χώρας, καὶ ἐντεῦθεν ἐπῆλθε κυρίως ἡ μεγάλη ὑπερτίμησις τοῦ χρυσοῦ, ἐντεῦθεν ἐγεννήθη μέγα κενὸν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ ἐκ τοῦ κενοῦ τούτου, τὸ ὁποῖον ἐζητήσαμεν κατὰ ἐπανάληψιν νὰ πληρώσωμεν διὰ τῆς ἐντάσεως τῆς φορολογίας, ἀλλὰ δὲν τὸ κατωρθώσαμεν, ἐπῆλθεν ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ μετὰ τὸ ἀτυχὲς γεγονὸς τῆς πτωχεύσεως δικαιολογεῖται οἰκονομικὴ πολιτικὴ, οἵα καὶ ἡ πρὸ τῆς πτωχεύσεως; δικαιολογεῖται ἡ περαιτέρω ἐκκρεμότης τοῦ διακανονισμοῦ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς πιστωτάς του καὶ ἡ ἐπακολούθησις τῆς πτωχεύσεως; Ὁ κ. Πρόεδρος Κυβερνήσεως, καὶ πολὺ πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 16 Ἀπριλίου, καὶ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, περιοδεύων τὰς ἐπαρχίας, ἐβροντοφώνει εἰς ἐπήκοον τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων, ὅτι ὑπερτάτη ἀνάγκη ἐπιβάλλει τὴν ταχίστην συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, ἵνα ἀποκατασταθῇ ἡ πίστις τῆς χώρας καὶ ἵνα δοθῇ καιρὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐργασθῇ διὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον αὐτῆς· ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἀπαιτεῖ νὰ περικοπῶσιν αἱ δαπάναι τῆς διοικήσεως μέχρι τοῦ ἐσχάτου ὁρίου, τοῦ δυνατοῦ διὰ τὴν διοίκησίς της, ὅπως ἔχωμεν περίσσευμα, ἵνα ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ Κράτους, οἷα εἶναι τὰ τῆς ὁδοποιΐας, σιδηροδρομικὰ καὶ ἄλλα· ἔλεγεν ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ μεταῤῥύθμισις φόρων τινῶν, ὡς ἀδίκων καὶ καταπιεστικῶν, καὶ δὴ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου· ἔλεγεν ὅτι πάντως πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ἓν περίσσευμα, ἵνα προβῶμεν εἰς ἔργα χρήσιμα διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, διότι ἄνευ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, (καὶ ἔλεγε πολὺ ὀρθῶς) οὔτε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους θὰ βελτιωθῶσιν, οὔτε ἡ χώρα θὰ καταστῇ ἐπαρκὴς, οὔτε αἱ νομισματικαὶ ἀνωμαλίαι, αἵτινες ὑπάρχουσι σήμερον, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐξομαλυνθῶσι. Καὶ ὁμολογουμένως αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ σωστικαὶ καὶ ὠφέλιμοι εἶναι· διότι τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ συντέλεσις τοῦ συμβιβασμοῦ δὲν εἶναι ἀναγκαιοτάτη; Τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι αἱ οἰκονομίαι δὲν εἶναι ἀπαραίτητοι; Τίς, ὅτι τὰ δημόσια ἔργα δὲν εἶναι ὠφέλιμα; Τίς, ὅτι ἡ ἀνάπτυξις τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας δὲν εἶναι ἐπιβάλλουσα; Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ πρωτοφανοῦς ἐνθουσιασμοῦ καὶ μετὰ μεγίστης παρά ποτε πλειοψηφίας ἐνίσχυσε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπέβαλεν αὐτὸν εἰς τὴν χώραν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς ἐπαγγελίας του καὶ ἐδικαίωσε τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὴν μεγίστην πρὸς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην; Τοῦτο ἀποδεικνύει ἡ δρᾶσις τῆς Κυβερνήσεως εὐθὺς ὡς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχήν. Ὅλαι αἱ γνῶμαι, ὅλαι αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως κατοπτρίζονται καὶ ἐν τῷ ψηφισθέντι Προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 καὶ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμῷ τοῦ 1896. Τὸ ζήτημα τοῦ ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς δυστυχῶς κρατεῖ ἔτι ἐκκρεμὲς καὶ ὑπὸ διαπραγματεύσεις, καίτοι παρῆλθον ἤδη 9 μῆνες. Τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομιῶν μέχρι τοῦ ἐσχάτου ὁρίου τοῦ δυνατοῦ δὲν ἠδυνήθη ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ πραγματοποιήσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, διότι τὸ διάστημα ἀπὸ τῆς ἀνόδου του εἰς τὴν ἀρχὴν μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἦτο ἐπαρκὲς τὴν πρόνοιάν του περὶ ἐκτελέσεως ἔργων χρησίμων διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας ἄφησεν ὑπὸ μελέτην, ἵνα ὑποβάλῃ εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον πλήρη τὰ ἔργα του. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη βραδύτης τῆς Κυβερνήσεως ἦτο δικαιολογημένη; Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ 1892, ὅτε ἔφυγεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ἤλεγχεν ἐπὶ τούτοις τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἐν τῇ Βουλῇ, ὤφειλε δὲ νὰ ἦναι ἐντελῶς παρεσκευασμένος καὶ νὰ εἶχεν ἕτοιμα τοὐλάχιστον τὰ ῥιζικώτερα τῶν μέτρων του, ἵνα τὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν βάσανον καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ὅτε τὸ πρῶτον συνῆλθεν. Ἀλλὰ ποῖα μέτρα προέβαλε ῥιζικά; Ἐκτὸς τοῦ θεσμοῦ περὶ συστάσεως ἰδίου ταμείου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦ νόμου περὶ καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἡ ὁποία δὲν κατηργήθη ἔτι, πλὴν τῆς καταργήσεως τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς, ἐκτὸς τῶν μέτρων τούτων, ὅλα τὰ ἄλλα νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε καὶ τὰ ὁποῖα ὠνόμασε νομοθετήματα περισυλλογῆς καὶ ἀνορθώσεως, δὲν ἀνταποκρίνονται οὔτε εἰς τοὺς σκοποὺς, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπεβλήθησαν, οὐδὲ εἰς τὰς περιλαλήτους οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ἐπηγγέλλετο. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐψηφίσαμεν νόμους κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, διὰ τῶν ὁποίων περιωρίσθησαν κατά τι τὰ ἔξοδα εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, καὶ εἰς τὸν κλάδον τὸν ἐφοριακὸν, εἰς τὸν κλάδον τὸν τελωνειακὸν καὶ εἰς τὸν κλάδον τὸν προξενικόν· ἀλλὰ ἀφ’ ἑτέρου ἐψηφίσαμεν καὶ νέα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀπεῤῥόφησαν ὅλας τὰς οἰκονομίας, καὶ μάλιστα ηὔξησαν τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπως εἶναι ἡ δαπάνη τῆς ἀνασυστάσεως τῶν Πρεσβειῶν, ἡ δαπάνη τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἡ δαπάνη προαγωγῆς τελωνείων τινῶν καὶ τελωνειακῶν σταθμῶν καὶ τόσων ἄλλων θέσεων, αἵτινες ἀναφέρονται ἐν τοῖς καθέκαστα τῶν Προϋπολογισμῶν τοῦ 1895 καὶ τοῦ 1896. Ἡ μελέτη δὲ τοῦ ἐκτελουμένου Προϋπολογισμοῦ θὰ δείξῃ ὁποῖα θὰ ἦναι τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἐπεδίωξεν ἡ Κυβέρνησις οὐχὶ διὰ τῆς μεταβολῆς τῶν ὀργανικῶν νόμων τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, οὐχὶ διὰ τῆς περιστολῆς τῶν δαπανῶν τῶν γενομένων ἄνευ νόμων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁπλῆς ἐκτελέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤτοι διὰ τῆς εἰδικεύσεως πολλῶν πιστώσεων, πολλῶν κεφαλαίων καὶ ἄρθρων, ὥστε ἑκάστη πίστωσις νὰ ἀνταποκρίνηται καὶ εἰς εἰδικήν τινα δαπάνην. Καὶ ἂς ἐξετάσωμεν τὸν ἐκτελούμενον Προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 διὰ γενικῶν γραμμῶν. Ὡς δεικνύει ἡ μέχρι σήμερον ἐκτέλεσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, προκύπτει ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 θὰ ἀπολήξῃ εἰς ἔλλειμμα, παρ’ ὅλας τὰς προσδοκίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τ’ ἀποτελέσματα τῶν 11 μηνῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὰ ὡς ἐκ τῆς δημοσιεύσεως τῶν προσωρινῶν καταστάσεων, δηλαδὴ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Νοεμβρίου 1895, καὶ συγκρίνωμεν τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα πρὸς τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας τοῦ 1894, θέλομεν ἴδει, ὅτι ὑφίσταται μεγίστη διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν, καὶ ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῶν 11 μηνῶν τοῦ 1895 εἶναι ὑποδεέστερα τῶν ἀντιστοιχούντων τοῦ 1894 κατὰ 7 ἑκατομμύρια περίπου. Καὶ ἰδοὺ ἐν περιλήψει ταῦτα, κατὰ κεφάλαια. Δὲν ἐξετάζω ταῦτα κατ’ ἄρθρον καὶ ἐδάφιον, διότι θὰ ἦτο κόπος μάταιος καὶ κατανάλωσις χρόνου ἄστοχος.

Ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; Ὅτι κατὰ τοὺς 11 μῆνας τοῦ 1894 εἰσεπράχθησαν 74,493,421 δραχμαί, καὶ εἰς τὸ 1895 εἰσεπράχθησαν 67,931,783, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον 6,561,632 δραχμαί. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου, τὰ ὁποῖα δὲν ἐδημοσιεύθησαν, ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς μνημονεύει αὐτῶν, ταῦτα ἀνῆλθον εἰς δρ. 8,824,929, ὥστε κατὰ τοὺς 12 μῆνας τοῦ 1894, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ δημοσιευθέντος προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ, εἰσεπράχθησαν δραχμαὶ 83,869,234 καὶ εἰς τὰ 1895 εἰσεπράχθησαν δρ. 76,756,718, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον τῶν τοῦ 1894 δρ. 7,112,516. Καὶ ταῦτα εἶναι τὰ ἔσοδα τὰ μέχρι σήμερον. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, Κύριοι, ὅτι ἡ κατάπτωσις αὕτη τῶν φόρων, ἡ ὁποία παρατηρεῖται μέχρι σήμερον, σταματᾷ, καὶ ὅτι τὸ Κράτος κατὰ τοὺς ὑπολοίπους 10 μῆνας τῆς χρήσεως, ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου ἕως τέλους Ὀκτωβρίου 1896, θὰ εἰσπράξῃ ὅσα περίπου κατὰ μέσον ὅρον εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1893 καὶ 1894, δὲν ὑπολείπονται νὰ εἰσπραχθῶσι πλείονα τῶν 14 ἑκατομμυρίων, καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν ἔσοδα τοῦ 1895 δρ. 90,747,187, ἤτοι σχεδὸν 91 ἑκατομμύρια. Καὶ ὅτι θὰ ἔχωμεν τὰ ἔσοδα ταῦτα, δεικνύουσι τὰ μέχρι σήμερον ἀποτελέσματα, καὶ τοῦτο θὰ βεβαιώσῃ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως τοῦ 1895 ὁ δημοσιευθησόμενος προσωρινὸς ἀπολογισμός. Εὔχομαι νὰ διαψευσθῶ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑπομνήσω τι, τὸ ὁποῖον εἶπον εἰς ἄλλους Προϋπολογισμούς. Ὅτε συνεζητεῖτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1893, προϋπελόγιζεν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσπράξῃ 104 ἑκατομμύρια, καὶ ἔλεγον κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον, μ’ ὅλην τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας, νὰ παράσχῃ ἡ χώρα εἰς τὸ Δημόσιον πλείονα τῶν 95 ἢ 96 ἑκατομμυρίων· καὶ ἐπηλήθευσα. Ὅτε συνεζητεῖτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1894 καὶ ὑπεβιβάζοντο τὰ ἔσοδα εἰς 88,500,000, εἶπον καὶ τότε, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους θὰ ὑπερβῶσι κατὰ 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια· καὶ ὑπερέβησαν εὐτυχῶς πολὺ περισσότερον. Εὔχομαι ἤδη νὰ διαψευσθῶ ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1895. Ἀλλὰ εἰς τί ἀποδοτέα ἡ κατάπτωσις αὕτη τῶν φόρων; Ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀναφέρει, ὅτι εἰς τὸ 1894 εἰσεπράχθησαν ποσὰ, τὰ ὁποῖα δὲν εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1895, καὶ ἀνέφερε φόρους, οἱ ὁποῖοι ἀπέδωκαν περισσότερα κατὰ τὸ 1894 ἢ κατὰ τὸ 1895· ἀλλὰ παρέλειψε νὰ ἀναφέρῃ καὶ φόρους, ὁποῖοι ἀπέδωκαν πολλῷ περισσότερα ἢ τὸ 1894. Εἶπεν ὅτι εἰς τὰς εἰσπράξεις, τὰς μέχρι σήμερον, συμπεριλαμβάνεται ποσὸν 4,180,000, τὸ ὁποῖον εἶναι ἔκτακτον ἔσοδον, προελθὸν ἀπὸ τὴν κατάπτωσιν τῆς ἐγγυήσεως τῆς ἐκπτώτου ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀφαιρέσωμεν τοῦτο ἀπὸ τὰ ἔσοδα, μήπως δὲν ὑπάρχει πάλιν καθυστέρησις; Τὰ ἔσοδα τοῦ 1895 δὲν θὰ ὑπερβῶσι τὰ 91,000,000, τὰ ἔσοδα τοῦ 1894 ἔφθασαν τὰ 102,000,000· ὥστε καὶ ἂν ἀφαιρεθῇ τὸ ἔκτακτον αὐτὸ ἔσοδον ἀπὸ τὰς μέχρι τέλη Δεκεμβρίου 1895 εἰσπράξεις, θὰ προστεθῇ ὅμως τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὰς ὁλικὰς εἰσπράξεις τῆς χρήσεως τοῦ 1894, καὶ θὰ ὑπερβαίνουν τὰς τοῦ 1895 ἐν συνόλῳ κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο· ὥστε πάλιν θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα, κύριε εἰσηγητὰ, καὶ πάλιν θὰ ὑπάρχῃ ἡ διαφορὰ τῶν 6 ἢ 7 ἑκατομμυρίων...

§193Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Τὰ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθέντα ἐκ τῆς ἐμμέσου καὶ ἀμέσου φορολογίας κατὰ τὸ 1895 ἀνέρχονται εἰς 808,000 δραχμὰς, κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ Δεκεμβρίου, ἵνα μὴ ματαιοπονῆτε.

§194ΚΑΙΡΗΣ. Δὲν εἶδον τὴν κατάστασιν, διότι δὲν ἐδημοσιεύθη· ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν, κ. εἰσηγητὰ, τὴν ἔκθεσίν σας· καὶ αὐτὴ δὲ ἡ κατάστασις, ἣν ἤδη παρουσιάζετε, βεβαιοῖ τοὺς ἰσχυρισμούς μου... Καὶ λέγω, Κύριοι, ὅτι, καὶ ἂν ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως ἀπ’ ἐδῶ, θὰ τὸ προσθέσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ὁλικῶν εἰσπράξεων τοῦ 1894. Ὥστε ἐρχόμεθα εἰς τὸν αὐτὸν παρονομαστήν. Ἡ κατάπτωσις εἶναι κατάπτωσις πραγματική. Ἀλλὰ, λέγει ὁ κ. εἰσηγητὴς, εἰς τὰ 1894 εἰσεπράχθησαν 511,000 δρ. περισσότεραι ἀπὸ τὴν σταφίδα. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· διότι τὸ Δημόσιον ἠλάττωσε τὸν φόρον κατὰ δραχ. 4 τὰς 1000 λίτρας, δυνάμει τοῦ νόμου τῆς παρακρατήσεως, ἀλλ’ εἰσέπραξεν 931,265 δραχ. ἀπὸ τὸ ποσὸν τὸ παρακρατηθὲν διὰ τὸν ἐλαττωθέντα φόρον. Ὥστε ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι 511,000, ἡ διαφορὰ εἶναι 230,000 μόνον· ὥστε, καὶ ἂν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰς ἐπὶ πλέον εἰσπράξεις τοῦ 1894 τήν τε ἐγγύησιν καὶ τὸ ἐπὶ πλέον τῆς σταφίδος, ἡ καθυστέρησις τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1895 πάλιν θὰ ἀνέλθῃ εἰς 2,700,000 περίπου. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου ἡ κατάπτωσις τῶν φόρων ἀποδοτέα εἰς τὸν κάματον τῶν φορολογουμένων, διότι ὁμολογουμένως ἡ φορολογία εἶναι βαρυτάτη, κατεπόνησε τὸν λαὸν, καὶ εἰς τὴν καταπόνησιν ταύτην προσετέθη καὶ ἡ κρίσις τῶν κυριωτέρων προϊόντων μας, ἡ κρίσις τῆς σταφίδος. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1895, ἐξακολουθούσης τῆς κρίσεως αὐτῆς, θὰ εἶναι τὰ αὐτὰ καὶ διὰ τὸ 1896, καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προβλέψεις της δὲν θὰ εὑρεθῇ καθ’ ὅλα ἀκριβής.

§195ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, κύριε Καΐρη, θὰ βελτιωθῇ, διότι ἦλθε 15 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν ἡ σταφὶς ἐκ τῆς παρακρατήσεως.

§196ΚΑΙΡΗΣ. Ἀκόμη χειρότερα. Ἐξητάσαμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἂς ἴδωμεν καὶ ποῖα ἔσονται τὰ ἔξοδα τοῦ 1895. Διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐχορηγήθησαν πιστώσεις δρ. 93,035,649, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξύ, ἀπούσης τῆς Βουλῆς, διὰ Β. Διαταγμάτων ἐχορηγήθησαν πιστώσεις ἀναπληρωματικαὶ δρ. 2,511,577 εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1895, καὶ μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπεβλήθησαν νομοσχέδια ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἄνω τῶν 2,000,000. Ὥστε τὸ ὅλον τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἀναβιβάζεται εἰς 4½ ἑκατομμύρια περίπου, καὶ τότε τὰ ἔξοδα ἀνέρχονται εἰς 97,547,226, καὶ ἄδηλον ἀκόμη, μέχρις ὅτου λήξῃ ἡ χρῆσις, πόσας ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις θὰ ζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι αἱ πιστώσεις αἱ ψηφισθεῖσαι διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ αἱ ἀναπληρωματικαί, τὰς ὁποίας ἐψήφισεν ἤδη ἡ Βουλή, θὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο μόνον. Ποία θὰ ἦναι ἡ διαφορά; Ἡ διαφορὰ θὰ ἦναι, ὅτι μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων θὰ ὑπάρχῃ ἓν ἔλλειμμα δρ. 6,547,226. Πῶς θὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα αὐτό; Ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὅτι τὴν διαφορὰν ταύτην θὰ καλύψωσιν αἱ ἐπὶ πλέον τελωνειακαὶ εἰσπράξεις καὶ αἱ τοῦ καπνοῦ. Ἀλλὰ τ’ ἀποτελέσματα τὰ ἔχομεν καὶ τῶν 12 μηνῶν καὶ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων καὶ τοῦ καπνοῦ. Ὅλα αὐτὰ μόλις φθάνουσι τὸ ποσὸν τῶν 2,000,000 δρ., καὶ τὰ 2,000,000 συμπεριλαμβάνονται εἰς τὰς εἰσπράξεις, τὰς ὁποίας ὑπελόγισα, ὥστε δὲν φέρουσι καμμίαν ἐλάττωσιν τοῦ ἐλλείμματος. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ καταβιβάσῃ τὸ ἔλλειμμα, εἶναι, ἂν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀφήσῃ ἀδιαθέτους πιστώσεις. Ἀλλ’ ὡς ἔχει ὁ Προϋπολογισμός, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι δυσχερέστατον πρᾶγμα νὰ μείνωσι πιστώσεις ἀδιάθετοι. Ἀπὸ ποῦ θὰ ἀφήσωμεν ἀδιάθετον πίστωσιν; Ἀπὸ τὸ δημόσιον χρέος; Οὐδὲ λεπτὸν δύναται νὰ μείνῃ ἀδιάθετος πίστωσις. Ἀπὸ τὰς νομίμους ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους; Θὰ πληρωθῶσι μέχρι λεπτοῦ καὶ αἱ συντάξεις, καὶ ἡ Βασιλικὴ ἐπιχορήγησις, καὶ αἱ δαπάναι τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, καὶ τὰ χορηγήματα. Ἀπὸ τὸ κεφάλαιον τῆς ἐπιστασίας τῆς εἰσπράξεως καὶ βεβαιώσεως τῶν φόρων; οὐχί· οὐδέποτε ἦλθε, κάτω τῶν 8,000,000 ἡ δαπάνη αὕτη, καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ ἀφήσωμεν ἀδιαθέτους πιστώσεις ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλοίμονον! καταστρέφομεν καὶ τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων. Ἀπὸ τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν; Ὅπως εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι ὠργανωμέναι, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν πληρωμὴν οὔτε τῶν μισθῶν καὶ ἐπιμισθίων τῶν ὑπαλλήλων ἐν γένει, οὔτε τῶν ἐνοικίων, οὔτε τῆς γραφικῆς ὕλης, οὔτε τοῦ φωτισμοῦ, οὔτε τῆς θερμάνσεως, οὔτε τίποτε. Ἀπὸ ποῦ εἶναι δυνατὸν νὰ μείνωσιν ἀδιάθετοι πιστώσεις ποσοῦ σπουδαίου; ...

§197ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀπὸ τὰς μεταθέσεις.

§198ΚΑΙΡΗΣ. Ἔχετε δίκαιον... Ποῦ εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ μείνωσιν ἀδιάθετοι πιστώσεις; Ἀπὸ τὰ βοηθήματα, ἀπὸ τὰ δημόσια ἔργα, ἀπὸ τὰ ἔργα τῆς συγκοινωνίας, ἀπὸ τὰς προμηθείας τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων. Λοιπὸν πρέπει νὰ καταργήσωμεν τὰ βοηθήματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι περισσότερα ἀπὸ 200,000 δρ., πρέπει νὰ σταματήσωμεν τὰ δημόσια ἔργα, νὰ μὴ συντηρῶμεν τὰ κτίρια καὶ νὰ μὴ ἐπισκευάζωμεν αὐτά, πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς δαπάνας τῆς συγκοινωνίας νὰ μὴ δαπανήσωμεν ὅσα ἔχομεν προωρισμένα διὰ τοὺς δρόμους καὶ τὸν σιδηρόδρομον, πρέπει νὰ παύσωμεν τὰς προμηθείας τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ. Ἀλλὰ τοιαῦται οἰκονομίαι μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ θὰ ἦναι ἀποτελέσματα ὀλέθρια. Ἀλλὰ καὶ ἂν δεχθῶμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς αὐστηρᾶς ἐποπτείας καὶ διὰ τῆς φειδωλοτέρας χρήσεως νὰ γείνῃ τοῦτο, ὅπως εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1895, ἐλάχιστον ποσὸν θὰ ἦναι αἱ ἀδιάθετοι πιστώσεις, ἄς ἦναι καὶ ἑνὸς καὶ δύο ἑκατομμυρίων, ἄς φθάσουν εἰς 3,000,000· τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 εἶναι ἔλλειμμα καταφανὲς, πραγματικὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπερβῇ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον τὰ 3,000,000. Καὶ ἰδού, ὅτι τὸ νόσημα, τὸ ὁποῖον ἔπασχον οἱ προϋπολογισμοὶ οἱ πρὸ τῆς πτωχεύσεως καὶ τὸ ὁποῖον ἐπηγγέλθη νὰ θεραπεύσῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, τὸ νόσημα αὐτὸ ὑφίσταται ἀκέραιον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ὡς θὰ ἦναι ἀκέραιον καὶ εἰς τὸν τοῦ 1896, ὅπως μετ’ ὀλίγον θὰ ἀποδείξω. Ἀλλὰ πρὶν κλείσω τὸ μέρος τοῦτο, ὀφείλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσηγούμενος τὸν Προϋπολογισμὸν, ἐμέμφθη τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπὶ ἐλλείψει προνοίας διὰ τὰς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ἠναγκάσθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ διὰ Β. Διαταγμάτων καὶ διὰ νομοσχεδίων ἰδίων. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ μομφὴ ἦναι ἐντελῶς δικαία διὰ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, διότι ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς ὑποβολῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ διἴδῃ τὴν ἀνάγκην αὐτὴν καὶ νὰ ζητήσῃ διὰ δηλώσεων τὴν αὔξησιν τῶν πιστώσεων. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἔδειξε τὴν πρέπουσαν πρόνοιαν, εἶναι ἀπηλλαγμένη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τῆς μομφῆς ἐπὶ ἐλλείψει προνοίας, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ ἐπιδείξῃ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν νὰ ἐργασθῇ ἐπ’ αὐτοῦ; Τὸν εἶχεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἐπιοῦσαν τῆς 16 Ἀπριλίου ἐγίνωσκεν ὅτι θὰ ἐγίνετο Πρωθυπουργὸς, εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὸν Προϋπολογισμὸν, τὸν ἐμελέτα, καὶ ἀνεγινώσκομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας καθ’ ἑκάστην, ὅτι κατεγίνετο εἰς τὴν ἐν Κηφισσίᾳ ἐξοχήν του, μόνος, εἰς τὴν σπουδὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ εἰς τὸ τί ἦτο δυνατὸν νὰ περικόψῃ ἐξ αὐτοῦ, διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς οἰκονομίας. Ἡ ὑπηρεσία εἰργάσθη ἐπὶ ὅλων τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ δὲν ἔδειξε τὴν ἀπαιτουμένην πρόνοιαν. Ὥστε ἡ εὐθύνη ἐπὶ τῇ ἐλλείψει προνοίας, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ ἀποδώσῃ ἀκεραίαν εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ν’ ἀπαλλάξῃ δὲ ἑαυτὸν τῆς τοιαύτης μομφῆς, ἕνεκα δῆθεν τοῦ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ἡ μομφὴ αὕτη ἀνήκει καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἀκεραία. Εἰσέρχομαι εἰς τὸν ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1896. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε σαφῶς, ὅτι ὁ παρὼν Προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ κάτοπτρον τῆς πολιτικῆς του, ὅτι εἰργάσθη ἡ Κυβέρνησις ἐπ’ αὐτοῦ μεθ’ ὅλης τῆς ἀπαιτουμένης ἀνέσεως, ὅτι προεῖδε τὰ πάντα καὶ ἐκανόνισε τὰ πάντα ἀκριβῶς. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 ὑπολογίζει ἔσοδα 90,894,541, ἔξοδα 90,222,350.83· ἔχει δηλ. καὶ ἓν περίσσευμα 672,190.17. Ἀλλὰ κατὰ τὰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μεταγενεστέρως, τὸ περίσσευμα αὐτὸ ἐξαφανίζεται σχεδόν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων τοῦ 1896 ἐγένοντο, κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐλαττώσεις 7,292,212, ἐγένοντο δὲ ἀφ’ ἑτέρου αὐξήσεις ἐσόδων 4,725,405, ἤτοι καθαραὶ ἐλαττώσεις 2,566,807. Ἂν ἦτο δυνατὸν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἠλαττοῦντο τὰ ἔσοδα τὰ ἐκ τῶν φόρων καὶ ἐκ τῶν προσόδων τῆς δημοσίας περιουσίας κατὰ 7,292,212, ἢ μᾶλλον, ἀφαιρουμένων τῶν αὐξήσεων, νὰ ἠλαττοῦντο κατὰ 2,566,807, θὰ ἦτο εὐχάριστον, διότι θ’ ἀνεκουφίζετο πράγματι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὰ 2½ αὐτὰ ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐλαττώσεις μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἐλαττώσεις φαντασιώδεις. Ἐλαττώνει ἔσοδα πρῶτον 1,460,140 ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῆς σταφίδος. Ἂν θὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος τῆς παρακρατήσεως καὶ διὰ τὸ ἔτος 1896, βεβαίως τὸ ἔσοδον αὐτὸ κακῶς ἀφαιρεῖται, θὰ προστεθῇ ὡς ἔσοδον. Ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος τοῦ 1896, παρατηρῶ ὅτι δὲν εἶναι ἔσοδον πάγιον τοῦ Κράτους, εἶναι προσωρινὸν, δημιουργηθὲν μόνον διὰ τὸ 1895. Ἔληξε τὸ 1895, ἐξέλιπε καὶ τὸ ἔσοδον. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐπαναληφθῇ εἰς τὰ 1896 1897, 1898, 1899 διὰ νὰ εἴπῃ τις, ὅτι εἶναι φόρος πάγιος, καὶ ἀφαιρούμενος ἀνακουφίζει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλὰ ἐπειδὴ, ἐπαναλέγω, θὰ λειτουργήσῃ ὁ φόρος τῆς παρακρατήσεως, κακῶς ἀφαιρεῖται τὸ ἔσοδον αὐτὸ καὶ θὰ μείνῃ. Ἀφαιρεῖ 138,000 δρ. ἔσοδον ἐκ τιμήματος ἐκλογικῶν εἰδῶν. Καὶ τὸ ἔσοδον αὐτὸ εἶναι τυχηρόν. Αἱ ἐκλογαὶ εἶναι περιοδικαί, γίνονται κατὰ τετραετίαν. Κατὰ τετραετίαν γινόμεναι αἱ ἐκλογαί, ἔχουσιν αὐτὸ τὸ ἔσοδον, ἀντίτιμον ἐκλογικῶν εἰδῶν, τὸ ὁποῖον καταβάλλουσιν οἱ ὑποψήφιοι· ὥστε ἡ ἀφαίρεσις ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν 138,000 ὡς ἐσόδου, δὲν εἶναι ἀφαίρεσις ἐσόδου παγίου, τὸ ὁποῖον νὰ ἀνακουφίζῃ τὸν λαόν. Ἀφαιρεῖ ἐκ τῶν ἐσόδων 2,500,000 δρ. τὴν εἰσφορὰν τῶν δήμων διὰ τὴν στοιχειώδη δημοτ. ἐκπαίδευσιν· ἀλλὰ τὸ ἔσοδον αὐτὸ δὲν εἶναι ἔσοδον ἐκ τῶν φόρων τοῦ Κράτους, εἶναι εἰσφορὰ τῶν δήμων διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ Κράτος ἀπηλλάγη τῆς τοιαύτης δαπάνης καὶ μετέθεσε ταύτην εἰς βάρος τῶν δήμων, ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων ἐκ δραχ. 2,500,000 δὲν ἔχει λόγον ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τὸ αὐτὸ ῥητέον καὶ διὰ τὴν εἰσφορὰν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἐκ δραχ. 1,200,000· Ἀφαιρεῖ 85,360 δραχ. ἔσοδον ἐκ τῶν ὀρυκτῶν. Ἀλλ’ ἂν τὸ Κράτος δὲν δύναται τὸ τρέχον ἔτος ἐξαιρετικῶς νὰ πωλήσῃ ὀρυκτὰ—σμύριδα, γύψον κτλ.—καὶ περιορίζῃ τὸ ἔσοδον αὐτὸ, πάλιν δὲν εἶναι ἐλάττωσις αὕτη, διότι ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἐξόρυξιν αὐτοῦ τοῦ ἐσόδου εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα, τὴν ὁποίαν κερδίζει. Ὥστε, ἂν ἐκπέσωμεν τὰς ἐλαττώσεις αὐτὰς, αἱ ὁποῖαι, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, δὲν εἶναι ἐλαττώσεις φόρων, τοὺς ὁποίους πληρόνει ὁ λαός, τί μένουσι; Μένουσιν 1,909,072 δρ. ἐλαττώσεις. Αἱ αὐξήσεις εἶναι 4,725,405· ἄρα ἔχομεν αὔξησιν ἐσόδων ἐκ δραχμῶν 2,816,333. Καὶ αἱ μὲν ἐλαττώσεις δὲν πηγάζουσιν ἐκ πραγματικῆς μειώσεως τῶν φόρων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν φόρων θέλουσιν ἀποδώσει ὀλιγώτερον παρ’ ὅ,τι ἀπέδωκαν εἰς τὰ 1895, ἐνῷ αἱ αὐξήσεις πηγάζουσι τὸ μὲν ἐκ προσθήκης νέων φόρων, ὡς λ. χ. τοῦ περὶ βοσκῶν κατὰ στρέμμα, τῆς αὐξήσεως τῶν τελῶν χαρτοσήμου, τὸ δὲ ἐκ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ αἱ ὁποῖαι αὐξήσεις ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν 1,675,000, τὸ δὲ ἐπὶ πλέον τῶν αὐξήσεων, ἤτοι ποσὸν δραχμῶν 3,050,405, πηγάζει ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τινὲς τῶν φόρων κατὰ τὸ 1896 θὰ ἀποδώσουν ποσὸν μεῖζον ἢ τὸ 1895. Ὥστε, ἂν ἐκπέσωμεν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ 1895 τὰς ἐλαττώσεις τῶν δραχ. 5,383,140, θὰ μένωσι τὰ ἔσοδα τοῦ 1896 δρ. 88,780,208, προσθέσει δὲ τῶν αὐξήσεων ἐκ δραχμῶν 2,816,333, ἀποτελεῖται τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων, τὸ ὁποῖον προσδιορίζει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1896, ἤτοι 90,894,541· νομίζω δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ποσὸν ὑπερβολικὸν ἐσόδων, ἀναλογιζόμενον πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τῶν προηγουμένων τριῶν ἐτῶν καὶ πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἐκτελουμένου Προϋπολογισμοῦ, διότι βεβαίως κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράξῃ τὰ 90,894,541, δὲν περιμένω δὲ νὰ εἰσπράξῃ περισσότερα. Καὶ ἡ προσδοκία τινῶν, ὅτι θὰ εἰσπραχθῶσι περισσότερα, διότι αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις κατὰ τὸν Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον ἐ. ἔ. ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς τοῦ 1895 ἀπέδωκαν ποσὸν κατὰ ἓν ἑκατομμύριον περίπου ἀνώτερον, τοῦτο δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐνθαῤῥύνῃ εἰς τὸ ὅτι τὸ ποσὸν τῶν εἰσπράξεων εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῇ τὰ 90,894,541, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν τελωνειακῶν προσόδων, καὶ ἰδίως τοῦ τελωνείου Πειραιῶς, ὀφείλεται εἰς τὰς ἑορτὰς τῶν Ὀλυμπίων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ κερδοσκοπία, ὑπολογίζουσα ὅτι θὰ γένηται ἀρκετὴ συῤῥοὴ κόσμου, ἔσπευσε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς ἀνάλωσιν πολλὰ ἀντικείμενα χρήσιμα. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ ἔξοδα τοῦ 1896; Καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων ἐγένοντο ἐλαττώσεις καὶ αὐξήσεις, καὶ δὴ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἐγένοντο αὐξήσεις καὶ ἐλαττώσεις. Ἐλαττώσεις 2,429,955, καὶ αὐξήσεις 1,601,286, ἤτοι ἐγένοντο ἐλαττώσεις ἐξόδων δρ. 828,669. Ἀλλὰ καὶ ἐδῶ σφάλλεται ἡ Κυβέρνησις. Διατί; Ἀφαιρεῖται ἐκ τοῦ κεφαλ. 15 ἔξοδον 300,000 δρ. ἐξ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος, ἀλλὰ τὸ ἔξοδον αὐτὸ κακῶς ἀφαιρεῖται, καὶ θὰ ζητηθῇ δι’ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως, ἀφοῦ πρόκειται νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος περὶ παρακρατήσεως καὶ κατὰ τὸ 1896. Ἐκ τοῦ κεφαλαίου 27 ἀφαιροῦνται 304,800 «ἔξοδα ἐξορύξεως καὶ συγκεντρώσεως ὀρυκτῶν». Τοῦτο δὲν εἶναι πραγματικὴ οἰκονομία· ἀφοῦ ἐκ τῶν ἐσόδων ἀφαιρεῖται ἡ ἀντιστοιχοῦσα πρόσοδος τοῦ Δημοσίου, τὸ ἔξοδον δὲν ἔχει θέσιν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Ἐκ τοῦ κεφαλαίου 30 ἀφαιροῦνται 150,000 δραχμαὶ «δι’ ἐκτέλεσιν δικαστικῶν ἀποφάσεων καὶ συμβιβαστικῶν πράξεων» κτλ. καὶ περιορίζεται ἡ πίστωσις εἰς δραχ. 250,000· ἀλλ’ ἡ πεῖρα, Κύριοι, ἀπέδειξε μέχρι σήμερον, ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τῶν ἐξόδων οὐδέποτε ἦτο ὀλιγώτερον κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη. Ἂν δὲ ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν τῶν 150,000, μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ ζητηθῇ πίστωσις ἀναπληρωματικὴ, πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἀφαιρουμένου ποσοῦ, Ἀπὸ τὸ κεφ. 14 ἀφαιροῦνται 1,304,993 «δι’ ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων». Ποία ἡ ἀπόδειξις, παρακαλῶ, ὅτι αἱ παρελθοῦσαι χρήσεις δὲν ἔχουσι δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἀκόμη δὲν ἐκαθαρίσθησαν, διότι δὲν ὑπέπεσαν εἰς τὴν πενταετῆ παραγραφὴν, καὶ ποία ἡ βεβαιότης ὅτι δὲν ὑπάρχουσι πολλαὶ ἀπαιτήσεις ἐκ διαγεγραμμένων χρήσεων, αἵτινες πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν ἐντὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1896; Οὐδέποτε τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τῶν κεκλεισμένων χρήσεων ἦτο ὀλιγώτερον, καὶ κατὰ συνέπειαν, ἂν τὸ ἀφαιρῇ σήμερον ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ δείξῃ ὅτι φέρει ἐλάττωσιν εἰς τὰ ἔξοδα, τὰ ἔξοδα αὐτὰ θὰ τὰ ὑποστῇ καὶ θὰ τὰ ζητήσῃ δι’ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως. Ὅταν αὐτὰ τὰ κονδύλια ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰς ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τότε δὲν ἔχομεν ἐλαττώσεις δραχ. 828,669, ἀλλ’ ἔχομεν αὐξήσεις δρ. 1,231,124. Καὶ ποῖαι εἶναι αἱ αὐξήσεις; Ἀκούσατε: αʹ) 194,212 δρ. εἶναι αἱ ἐν γένει συντάξεις, διότι ὅλαι αὐξάνουσιν· ἔξοδον πραγματικόν· βʹ) 372,600 εἶναι ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἔκτακτον σύνοδον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ κατὰ τὸ φθινόπωρον τοῦ ἔτους τούτου· γʹ) 290,000 εἶναι δαπάναι, αἱ ὁποῖαι θὰ γείνωσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν φόρων καὶ ἰδίως τῶν μονοπωλίων· αἱ δὲ ἄλλαι 600,000 εἶναι δυστυχῶς αὐξήσεις δαπανῶν τοῦ Κράτους, αὐξήσεις προσωπικαὶ, ἤτοι 30,000 δρ. ἐπὶ πλέον διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ Συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους, 6,600 ὁ μισθὸς τοῦ γενικοῦ ἐπιτρόπου παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ, 4,130 αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, 5,662 ἔξοδα ὑπηρεσίας ταμείων, 15,060 εἰς προσωπικὸν οἰκονομικῶν ἐφοριῶν, 50,000 εἰς προσωπικὸν τελωνείων κλπ., 12,000 εἰς σπουδὴν νέων δασονόμων, 32,520 εἰς προσωπικὸν γεωμετρῶν, καὶ ἕτερα ποσὰ εἰς αὔξησιν προσωπικῶν δαπανῶν. Αἱ δαπάναι αὗται θὰ μείνουν ὄχι μόνον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1896, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τοῦ 1897 καὶ εἰς τὸν τοῦ 1898 καὶ ἐφεξῆς. Οὐδεμίαν δ’ ἐλάττωσιν κάμνομεν· περικόπτομεν τυχηρὰ ἔξοδα, καὶ αὐξάνομεν σταθερῶς τὰς δαπάνας. Αὐταὶ εἶναι αἱ οἰκονομίαι! ἀντὶ ἐλαττώσεων, ἔχομεν ἓν ἑκατομμύριον καὶ 200 χιλιάδας αὔξησιν παγίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν: ἐλαττώσεις 1,853,997, αὐξήσεις 1,958,000, ἄρα αὔξησις ἐπὶ πλέον 110,070. Ἐκ τοῦ κεφαλαίου 4 ἀφαιρεῖ δαπάνην 838,000 δι’ ἔξοδα ἐκτελέσεως τοῦ νόμου περὶ ἐκλογῶν, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη δὲν εἶναι δαπάνη κανονικὴ καὶ παγία, ὅπως θεωρηθῇ πραγματικὴ οἰκονομία, εἶναι δαπάνη περιοδική, ἡ ὁποία γίνεται κατὰ τετραετίαν. Ἐκλογὰς δημοτικὰς δὲν θὰ ἔχωμεν εἰς τὰ 1896, οὔτε εἰς τὰ 1897, οὔτε εἰς τὰ 1898· θὰ ἔχωμεν εἰς τὰ 1899. Λοιπὸν δὲν εἶναι οἰκονομία αὐτή, διότι ἀπαλείφεται ἓν ἔξοδον, τὸ ὁποῖον εἶναι περιοδικόν, καὶ θὰ ἔλθῃ μετὰ τετραετίαν. Ἐλαττοῦνται κατὰ 400,000 τὰ βοηθήματα. Ἐξαιρετικῶς ἐπαρουσιάσθη μίαν φορὰν ἡ ἀνάγκη, ἕνεκεν τῆς πτωχεύσεως τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἵνα ἱκανοποιηθοῦν οἱ ἐργάται καὶ χορηγηταὶ τροφίμων, ἀλλὰ τοιαύτη ἀνάγκη δὲν θὰ ὑπάρξῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἐκ τοῦ κεφ. 18 ἀφαιροῦνται δραχ. 405,924 δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων. Τοῦτο εἶναι νέα ἀντιτέχνησις, διὰ νὰ καλύπτωμεν τὰς δαπάνας μας, ἵνα φαινώμεθα ὅτι κάμνομεν οἰκονομίας. Δὲν εἶναι οἰκονομία αὐτή· θὰ πληρωθῇ καὶ ἡ δαπάνη αὐτὴ καὶ θὰ πληρωθῇ δι’ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων. Καὶ ἡ περικοπὴ τῶν 100 χιλιάδων δραχμῶν δι’ ἀποζημιώσεις κτημάτων κακῶς γίνεται, ἀφοῦ θὰ προεκταθῇ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Μύλων–Καλαμῶν, καὶ βεβαίως θὰ παραστῇ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποζημιώσεως, καὶ θὰ τὴν δώσῃ ἡ Βουλὴ δι’ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως. Ἂν μὴ ὑπολογίσωμεν τὰς φαινομενικὰς αὐτὰς ἐλαττώσεις, αἵτινες δὲν εἶναι ἐλαττώσεις πραγματικῶν καὶ παγίων ἐξόδων, αἱ πραγματικαὶ ἐλαττώσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι μόνον δραχ. 110,070, ἐνῷ αἱ αὐξήσεις αἱ πραγματικαὶ ἀνέρχονται εἰς δραχ. 1,848,290, καὶ εἶναι αὗται: 1) Διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν δραχ. 30,700· 2) διὰ τὴν ἀπογραφὴν 35,000· 3) διὰ τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν δραχ. 25,900· 4) διὰ τὴν γεωργίαν 35,000 5) διὰ τὰ ταχυδρομεῖα καὶ τηλεγραφεῖα δρ. 147,720· 6) διὰ δημόσια ἔργα 5,160· 7) δημόσια κτίρια 15,800· 8) διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἐπὶ πλέον 755,500· 9) διὰ τὸ Πολυτεχνεῖον 13,220· 10) διὰ κατασκευὴν καὶ συντήρησιν σιδηροδρόμων 848,000· 11) ἔξοδα σιδηροδρόμων κλπ. 48,000. Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν. Ἔρχεται εἰς συμψηφισμόν, διότι ἐγένοντο πραγματικῶς οἰκονομίαι διὰ τῆς καταργήσεως πολλῶν θέσεων γραμματέων Προξενείων. Ἀλλὰ ἡ ἀνασύστασις τῶν Πρεσβειῶν ἐξηφάνισε τὰς οἰκονομίας. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἔχει αὐξήσεις δραχ. 95,197, αἵτινες εἶναι δικαιολογημέναι, ἔχει καὶ ἐλαττώσεις ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν κεκλεισμένων χρήσεων δρ. 91,648. Ἀλλὰ καὶ ἐδῶ ὁ Ὑπουργὸς ἠλάττωσε τὸ κονδύλιον τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, καὶ ὅταν ἔλθῃ κατόπιν ἡ Βουλή, θὰ μᾶς παρουσιάσῃ ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις, καὶ τότε θὰ τῷ εἴπω: διατὶ περιέκοψες τὸ ποσὸν τῶν κεκλεισμένων χρήσεων; Ζητοῦνται ἤδη καὶ ἄλλαι ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις διὰ μεταθέσεις ὑπαλλήλων· ἀλλὰ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον· ἴσως γείνῃ τοῦτο θέμα ἄλλης συζητήσεως. Ὑπουργεῖον Παιδείας. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νομίζει ὅτι ἔκαμεν ἐλαττώσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν του, καὶ ὅτι αἱ αὐξήσεις δὲν εἶναι τίποτε, εἶναι μηδαμιναί. Κύριε Ὑπουργέ, ἐλαττώνετε κατὰ 2,862,000 δρ. τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ ἀφαιρεῖτε τὸ ἀντίστοιχον ἔσοδον ἐκ τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων. Ὥστε οὐδεμίαν οἰκονομίαν κάμνετε· ἀπεναντίας τὸ ποσὸν τῶν 1,500,000, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὥρισε πρὸς συνδρομὴν τῶν δήμων διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, δὲν θὰ ἀρκέσῃ, καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν σας ὁμολογίαν, καὶ θὰ χορηγήσῃ τὸ Δημόσιον ἐπὶ πλέον τοὐλάχιστον δραχ. 1,000,000. Τὸ ποσὸν τοῦτο μετὰ τοῦ τῶν γενομένων αὐξήσεων ἀνέρχεται εἰς 1,137,000, ὅπερ θὰ ζητηθῇ δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων. Καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει ἐπὶ πλέον αὐξήσεις τοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 ποσοῦ κατὰ δρ. 583,401. Καὶ τὸ τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ πλέον τοῦ 1895 κατὰ δραχ. 96,586. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896 θὰ ἀνέλθουν εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 95,117,715, καὶ τὸ ἐνδεικνυόμενον ἔλλειμμα θὰ ἀνέλθῃ πιθανῶς εἰς δραχ. 3,000,000 ὡς ἔγγιστα. Ποῖα εἶναι τὰ πορίσματα τῆς μελέτης τῶν δύο Προϋπολογισμῶν; Ὅτι τὸ νόσημα τῶν ἐλλειμμάτων, ὅπερ ὑπῆρχε πρὸ τῆς πτωχεύσεως καὶ τὸ ὁποῖον ἠθελήσαμεν νὰ θεραπεύσωμεν, δὲν τὸ ἐθεραπεύσαμεν· ὅτι βαδίζομεν τὴν αὐτὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐβαδίζαμεν καὶ πρὸ τῆς πτωχεύσεως, καὶ ὅτι ἡ πτώχευσις κατ’ οὐδὲν μᾶς ἐσωφρόνισε, διότι ἐξακολουθοῦμεν νὰ αὐξάνωμεν τὰ ἔξοδα, νὰ προσθέτωμεν νέους φόρους, καὶ ὅτι ὅλαι ἐκεῖναι αἱ πομπώδεις ἐπαγγελίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἦσαν ἁπλαῖ ἀπαγγελίαι καὶ ὄχι ἐκτέλεσις ἔργων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησε περὶ συμβιβασμοῦ, καὶ τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ ἦτο μία ἐκ τῶν θεμελιωδεστάτων ἐπαγγελιῶν τῆς Κυβερνήσεως· εἶπεν ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ὅσον τάχιστα νὰ συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμός, καὶ διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ πίστις τῆς χώρας, καὶ διὰ νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως αὑτῆς. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ κακῶς διενοήθη ἡ Κυβέρνησις, καὶ κακῶς διεχειρίσθη. Τὸ μέτρον τῆς ἀνασυστάσεως τῶν Πρεσβειῶν καὶ ἡ διὰ τῶν κυρίων πρέσβεων ἐπιδίωξις τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ, νομίζω ὅτι ἦτο μέτρον ἀτυχές. Ἀντὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν πρέσβεων νὰ ζητῇ τοὺς ὁμολογιούχους ἢ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν ἐν Παρισίοις, ἐν Λονδίνῳ, ἐν Βερολίνῳ, ὤφειλε νὰ δεχθῇ αὐτοὺς ἐνταῦθα, διὰ νὰ θέσωσιν οἱ ἴδιοι τὸν δάκτυλον εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων, νὰ ἴδωσι τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, καὶ νὰ πεισθῶσι περὶ τοῦ δυνατοῦ ὁρίου τῶν νέων ἡμῶν ὑποχρεώσεων. Τὸ ζήτημα τῶν ὑπεγγύων προσόδων, καὶ τίνων, καὶ τὸ μέτρον τῆς συμμετοχῆς τῶν δανειστῶν ἐπὶ τῶν πλεονασμάτων ὤφειλε νὰ ἐπιφυλάξῃ νὰ θίξῃ ἐνταῦθα, ὡς τελευταῖον, ὡς ἔσχατον ὅριον τῆς ὑποχωρήσεως τοῦ Κράτους εἰς τὸ τυχὸν δύσκαμπτον τῶν ἀξιώσεων τῶν ὁμολογιούχων. Τὸ ζήτημα τῆς διαιρέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου τοῦ δημοσίου χρέους δὲν ὤφειλε νὰ λύσῃ ἐκ τῶν προτέρων ἡ Κυβέρνησις καὶ καθ’ ὃν τρόπον τὸ ἔλυσεν· ἔπρεπε καὶ αὐτὸ νὰ ἐπιφυλάξῃ ἐνταῦθα, διὰ νὰ συζητήσῃ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν καὶ κανονίσῃ οὕτως, ὥστε νὰ μὴ θίγηται οὔτε ἡ ἀκεραιότης, οὔτε ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν, ὅτι ἤρκει ἡ ἀποστολὴ τῶν πρέσβεων εἰς τὰς τρεῖς πρωτευούσας τῶν μεγάλων Κρατῶν, ὅτι ἤρκει νὰ ἐφοδιάσῃ τοὺς πρεσβευτὰς δι’ ἐκτενῶν ἐκθέσεων καὶ ὁδηγιῶν, ὅτι ἤρκει ἡ ἐκ προκαταβολῆς σύστασις τοῦ ταμείου τοῦ δημοσίου χρέους, διὰ νὰ φέρῃ τὴν ποθητὴν λύσιν· ἀλλὰ ποῖα ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα; Ἡ μὴ ἐπίτευξις τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ ἡ ἀποτυχία ἴσως αὐτοῦ, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις στέρξῃ προτάσεις καὶ ὅρους, οὓς ἴσως θὰ ἀπέφευγεν, ἂν ἠκολούθει τὰς νύξεις, ἃς ἐγκαίρως τῇ ὑπέδειξε κατ’ ἐπανάληψιν ἡ Ἀντιπολίτευσις. Τὰ θέματα τῶν πλεονασμάτων καὶ τῆς διαιρέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου δημοσίου χρέους ἦσαν οὐσιώδεις παράγοντες διὰ τὴν αἰσίαν λύσιν τοῦ συμβιβασμοῦ· σήμερον ὅμως, ὡς ἐχρησιμοποιήθησαν, ἄδηλον ἂν θὰ ἦναι ἐπαρκεῖς εἰς μέλλουσαν Κυβέρνησιν διὰ τὴν αἰσίαν καὶ ὁριστικὴν λύσιν αὐτοῦ. Ἑτέρα θεμελιώδης ἐπαγγελία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν αὐστηροτάτας οἰκονομίας, διὰ νὰ ἔχωμεν περίσσευμα διὰ τὰ ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ Κράτους, οἷα ἡ ὁδοποιΐα καὶ οἱ σιδηρόδρομοι· ἀλλὰ τὸ ζήτημα, Κύριοι, τῶν οἰκονομιῶν, ὅπως ἔχει ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν, εἶναι ζήτημα δυσχερέστατον· ἀκούοντες δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλοῦντα περὶ οἰκονομιῶν, καὶ περὶ ποσοῦ ἑκατομμυρίων εἰς τὰς δαπάνας τῆς ἐν γένει διοικήσεως, ὑπεθέτομεν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐμελέτησε καὶ ἀνεῦρε τὰς οἰκονομίας ταύτας ἐν τῇ μεταβολῇ τῶν ὀργανικῶν νόμων τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν· ἀλλ’ ἡ ἀνεύρεσις αὐτῶν ἐν τῇ ἁπλῇ ἐκτελέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ τῆς εἰδικεύσεως πολλῶν κεφαλαίων καὶ ἄρθρων διεσκέδασε τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, καὶ ἀπέδειξεν ὅτι περὶ ἐπαγγελιῶν ἐπρόκειτο καὶ οὐχὶ περὶ πραγματικῶν οἰκονομιῶν. Καὶ δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἡ αὐστηρὰ ἐποπτεία ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν πόρων τοῦ Κράτους δὲν εἶναι ἀναγκαία, καὶ ὅτι ἡ εἰδικότης τῶν πιστώσεων δὲν συντείνει καὶ αὐτὴ κατά τι εἰς τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν, ἀλλ’ οἰκονομίαι ἄξιαι λόγου, ποσοῦ ἑκατομμυρίων, ἀνακουφίζουσαι τὸν Προϋπολογισμόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι, παρὰ διὰ τῆς μεταβολῆς τῶν ὀργανικῶν νόμων ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον καὶ οἰκονομικώτερον. Διότι, —παρακαλῶ—ὡς εἶπον προηγουμένως, τί οἰκονομίας θὰ ἐπιδιώξωμεν εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους; Οὐδεμίαν· ἐκτὸς ἂν πτωχεύσωμεν ἐκ νέου. Ποῖαι οἰκονομίαι εἶναι δυναταὶ, ὡς ἔχει ὁ Προϋπολογισμὸς, εἰς τὰς νομίμους ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους; Οὐδεμία· τοὐναντίον ἕκαστον ἔτος ἔχομεν αὐξήσεις εἰς τὰς συντάξεις. Ποίαν οἰκονομίαν νὰ φέρωμεν εἰς τὸ κεφάλαιον «ἔξοδα διοικήσεως, εἰσπράξεως καὶ ἐπιστασίας τῶν φόρων»; Οὐδεμίαν· διότι ἄλλως ἀναιροῦμεν τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν φόρων. Ποίαν οἰκονομίαν θὰ φέρωμεν τέλος πάντων εἰς τὸ κεφάλαιον «γενικαὶ ὑπηρεσίαι τοῦ Κράτους», ὡς εἶναι διὰ νόμων ὠργανωμέναι; Οὐδεμίαν· διότι οὔτε τοὺς μισθοὺς καὶ τὰ ἐπιμίσθια δυνάμεθα νὰ μὴ πληρόνωμεν, οὔτε τὰ ἐνοίκια τῶν καταστημάτων, οὔτε τὴν γραφικὴν ὕλην, οὔτε τὰ τῆς καθαριότητος καὶ τοῦ φωτισμοῦ, οὔτε οὐδὲν τῶν ἀναγκαίων. Τὰ μόνα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα μένουν, εἶναι νὰ καταργηθοῦν τὰ διάφορα βοηθήματα, νὰ παύσῃ ἡ κατασκευὴ καὶ ἐπισκευὴ τῶν δημοσίων κτιρίων, νὰ σταματήσωμεν ἢ ἐλαττώσωμεν τὰ γλίσχρα ποσὰ διὰ τὴν συγκοινωνίαν, νὰ παύσωμεν ἢ ἐλαττώσωμεν τὰς προμηθείας τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων. Εἶναι ταῦτα δυνατὰ καὶ ὠφέλιμα; Καὶ ἐν τούτοις ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι οἰκονομίαι πραγματικαὶ μόνον ἐν τοῖς ἐξόδοις τῶν γενικῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ εἰς σημαντικὸν ποσὸν, εἶναι δυναταὶ διὰ τῆς ἁπλοποιήσεως αὐτῶν ἐπὶ τὸ σκοπιμώτερον, ὡς λεπτομερῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξέθηκε κατ’ ἐπανάληψιν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτής· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει οὔτε τὸ σθένος, οὔτε τὴν δύναμιν νὰ πραγματοποιήσῃ ταύτας. Ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐκ λόγων δημοσιολογικῶν καὶ ἐκ συμφέροντος τῶν φορολογουμένων, νὰ φέρῃ μεταβολάς τινας εἰς τὴν φορολογικὴν νομοθεσίαν, καὶ δὴ εἰς τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ εἰς τὸν φόρον τοῦ οἴνου. Ἀλλὰ καὶ αὐτὰς τὰς ἐπαγγελίας τὰς ἐλησμόνησε, φοβούμενος μήπως προσκρούσῃ εἰς τὰ φρονήματα τῶν δανειστῶν, ὡς εἶπεν. Ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐνισχύσῃ τὴν γεωργίαν καὶ βιομηχανίαν· ποία δὲ εἶναι ἡ ἐνίσχυσις, τὴν ὁποίαν κάμνει διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896; Ἀνεγράφη 75,000 δραχ. πίστωσις, ἤτοι 33,000 διὰ τὴν γεωργίαν καὶ 40,000 δι’ ἔργα ἐξυγιάνσεως. Μὲ 75,000 δρ. θὰ ἐνισχύσῃ τὴν γεωργίαν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου; Κρίνατε ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταί, περὶ τοῦ σπουδαίου καὶ δυνατοῦ τῶν ἐπαγγελιῶν. Καὶ ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν ὁμιλιῶν του πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους καὶ διὰ τοῦ εἰσηγητηρίου του λόγου ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἡ καλὴ πίστις ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν περιστολὴν τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως, ὅπως ὑπάρξῃ περίσσευμα καὶ διατεθῇ διὰ τὴν συγκοινωνίαν, ὑπὲρ ἧς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς συνεισφέρει 5 ἑκατομμύρια· καὶ ἀληθῶς 5,000,000 συνεισφέρει ἐτησίως διὰ τὴν ὁδοποιΐαν. Ἀλλὰ τί πρόκειται νὰ δαπανήσῃ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1896; εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἀνέγραψε διὰ τὴν ὁδοποιΐαν 2,980,000. Τὰ ὑπόλοιπα 2 ἑκατομμύρια ποῦ δαπανᾷ; Τὰ ἀπεῤῥόφησεν ἡ καταβόθρα τῶν ἐξόδων τῶν γενικῶν ὑπηρεσιῶν! Ποῦ λοιπὸν ἡ καλὴ πίστις τῆς Κυβερνήσεως; Ἀληθῶς ἡ Κυβέρνησις θὰ δαπανήσῃ τὸ 1896 δραχ. 1,353,500 διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν δαπανᾷ ἐκ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὑπολοίπου ἐσόδου τοῦ δανείου, ἐκ τῆς ἐγγυήσεως τῆς ἐκπτώτου ἑταιρίας καὶ ἐκ τῶν τόκων τοῦ ἐντόκου γραμματίου. Ἀλλὰ τί θὰ δαπανήσῃ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης; Οὐδὲν, ἐκτὸς δραχ. 90,000 διὰ νὰ μισθοδοτῶνται φύλακες, διαμένοντες ἐν Ἀθήναις· καὶ ἠκούσατε ὁποία λεηλασία γίνεται τοῦ ὑλικοῦ τοῦ σιδηροδρόμου, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθησαν 25,000,000. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εὐγνωμονῶν πρὸς τὰς νέας ἐπαρχίας διὰ τὴν λαμπρὰν ἐκλογικὴν νίκην, τὴν ὁποίαν ἤρατο κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 16 Ἀπριλίου, δὲν ἐπελάθετο τῶν πρὸς αὐτὰς ἐπαγγελιῶν του. Μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896 εἰσήγαγε καὶ τὰ γνωστὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια, δι’ ὧν σκοπεῖται ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων γεωργικῶν πληθυσμῶν εἰς μικροκτηματίας, καὶ ἡ ἐνίσχυσις τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς δι’ ἔργων χρησίμων οὐχὶ ἐκ τῶν πόρων τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐξ ἰδιαιτέρων πόρων αὐτῶν τούτων τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν. Δὲν θέλω τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ συζητήσω περὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ γενικῶν γραμμῶν θὰ χαρακτηρίσω ταῦτα. Ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων γεωργικῶν πληθυσμῶν εἰς μικροκτηματίας, καὶ ἡ ἀπόκτησις ἰδίου οἴκου εἶναι εὐχὴ καὶ ἐπιθυμία παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ· ὁ τρόπος ὅμως, καθ’ ὃν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ εὐχὴ ὅλων, οὔτε ὠφέλιμος εἶναι οὔτε εὐκατόρθωτος. Τὰ νομοσχέδια περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως μέρους τῶν κτημάτων (τσιφλικίων), περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἀντικαταστάσεως διὰ τῆς ἀποδεκατώσεως (ἕκτης ἤδη), περὶ στρεμματικῆς φορολογίας τῶν βοσκῶν, ἐκτὸς τῆς ἀντισυνταγματικότητος ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὡς μέτρα μερικὰ καὶ ὄχι γενικὰ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, βεβαίως ἀντίκεινται καὶ εἰς τὸ γράμμα τῶν συνθηκῶν περὶ προσαρτήσεως καὶ θὰ γεννήσωσιν ἀντίδρασιν καὶ παρὰ τῶν κτηματιῶν τῶν μὴ ὑπηκόων Ἑλλήνων καὶ παραστάσεις τῆς Πύλης. Δὲν γνωρίζω δὲ, ἂν αἱ παραστάσεις αὗται δὲν θὰ κωλύσωσι τὴν ψήφισιν αὐτῶν, ἢ ἄλλως τὴν μὴ ἐφαρμογήν των. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καὶ ἰδίως τὰ φορολογικὰ, ἀντίκεινται εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος καὶ τῆς ἑνιαίας φορολογίας. Ἔχομεν δυστυχῶς τὴν τοιαύτην ἀνωμαλίαν, καὶ ἐνῷ ἡ εὐχὴ ὅλων εἶναι, πῶς νὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἀφομοίωσις τῆς φορολογίας, ἡ ἐπέκτασις τῆς τοιαύτης ἀνομοιότητος ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις παραλύει ἐπὶ μᾶλλον τὸν δεσμὸν τῆς ἑνότητος, ὅπερ οὔτε συμφέρον οὔτε ὀρθὸν εἶναι. Ἀλλὰ καὶ κατ’ οὐσίαν ἂν ἦναι ἐφικτὴ ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις καὶ ἡ ἐξαγορὰ παρ’ ἑκάστης οἰκογενείας ἑνὸς οἴκου μετὰ τῆς περιοχῆς του καὶ 20–25 στρεμμάτων γῆς, ἡ κατάστασις τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν δὲν θέλει βελτιωθῆ, μὴ ἐπαρκούσης τῆς προσόδου διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν καὶ ἔτι πλέον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων, τοῦ τόκου καὶ χρεωλυσίου διὰ τὴν ἐξαγοράν. Σήμερον οἱ γεωργοὶ καὶ οἰκίαν ἔχουσι δωρεάν, καὶ ἔκτασιν 100–300 στρεμμάτων νέμονται πρὸς ἴδιον ὄφελος, καὶ εἶναι συνεταῖροι τῶν ἰδιοκτητῶν, καλλιεργοῦντες καὶ μοιράζοντες ἐν ἰσομερίᾳ τὰς προσόδους· πάντων τούτων θέλουν στερηθῆ, ἂν δὲν ὑποκύψωσιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν κτηματιῶν· τί δὲ συμβήσεται ἐν ἀσυμφωνίᾳ; ἢ οἱ ἔχοντες τὰ μεγάλα κτήματα, ἐλλείψει καλλιεργητῶν, θὰ μεταβάλλουν αὐτὰ εἰς βοσκάς, πρὸς βλάβην τῆς παραγωγῆς, ἧς ἔχομεν ἀνάγκην, ἢ διαρκεῖς ἔριδες καὶ συγκρούσεις θὰ ὑφίστανται, ἐπὶ βλάβῃ τῆς δημοσίας τάξεως καὶ γεννήσει κοινωνικοῦ ζητήματος, ἀγνώστου μέχρι σήμερον παρ’ ἡμῖν. Τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου ἔχει πρόχειρον ἡ Κυβέρνησις. Οἱ νόμοι τοῦ 1890 καὶ 1891 λύουσι τὸ ζήτημα· ἀρκεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ θέλῃ νὰ παράσχῃ τὴν συνδρομήν της, καὶ οἱ γεωργικοὶ πληθυσμοὶ δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσιν ὅλα τὰ κτήματα τῶν μεγαλοκτηματιῶν καὶ νὰ γείνωσιν αὐτοὶ κύριοι· ἀρκεῖ, ἐπαναλέγω, ἡ καλὴ θέλησις τῆς Κυβερνήσεως νὰ συντρέξῃ εἰς τοῦτο. Βεβαίως ἡ ἐπαναφορὰ τῆς δεκάτης εἶναι ἀναχρονισμός, καὶ ἐνῷ τὸ δημόσιον ταμεῖον οὐδὲν ἔχει νὰ ὠφεληθῇ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐπιβαρυνθῇ ὅμως ὑπερμέτρως ἡ παραγωγὴ καὶ ἐκ τῶν ἄλλων ἐπιπροσθέτων φόρων, χάριν τοῦ ἱδρυομένου ταμείου, ὅπερ, ἀνίκανον νὰ ἀνταποκριθῇ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν εἰς τὴν ἀποπληρωμὴν τοῦ τιμήματος τῶν γαιῶν, θέλει καταστῆ κυριωτάτη ἀφορμὴ καταστροφῆς τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, μὴ δυναμένης βεβαίως ἐκ τῶν πολλῶν ἐξόδων νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὴν μᾶλλον εὔωνον εἰσαγωγὴν τῶν ξένων σιτηρῶν. Ἀλλὰ μήπως καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ στρεμματικῆς φορολογίας τῶν βοσκῶν δὲν εἶναι ἄδικον καὶ δημευτικόν; Μὴ ὑπάρχοντος κτηματολογίου, καὶ ἀγνώστου οὔσης τῆς ἐκτάσεως τῶν βοσκησίμων γαιῶν, νομίζετε ὅτι εἶναι εὔκολος ὁ διὰ τῶν δηλώσεων προσδιορισμὸς τῆς ἐκτάσεως τῶν κυρίως βοσκησίμων γαιῶν, ὡς καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτῶν; νομίζετε ὅτι φόρος 7½ λεπτῶν κατὰ μέσον ὅρον τὸ στρέμμα δὲν ἀποῤῥοφᾷ τὴν ὅλην πρόσοδον τοῦ ἰδιοκτήτου, ἢ ὅτι, ἂν οὗτος ἐπιπέσῃ κατὰ τῶν κτηνοτρόφων, δὲν θὰ καταστρέψῃ τὴν κτηνοτροφίαν καὶ δὲν θὰ κλείσῃ διὰ παντὸς εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας τὴν θύραν τῆς εἰσόδου τῶν ξένων κτηνοτρόφων; Εὐγενὴς ἀληθῶς εἶναι ἡ εὐγνωμοσύνη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τοὺς πληθυσμοὺς τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ ἀτυχῆ καὶ ἀδόκητα τὰ ὑποβληθέντα νομοθετήματα πρὸς ἀποπληρωμὴν τῆς εὐγνωμοσύνης. Τερματίζων τὸν λόγον μου λέγω, ὅτι καὶ κατὰ τὴν τρίτην ταύτην φορὰν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ἐστάθη ἀτυχής. Πᾶσαι αἱ ἐπαγγελίαι της καὶ ὅλα τὰ μέτρα της ἀπεδείχθησαν κατώτερα τῶν σοβαρῶν περιστάσεων, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα καὶ τῶν προσδοκιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ Κυβέρνησις βαδίζει τὴν αὐτὴν ὁδὸν, ἣν καὶ πρὸ τῆς πτωχεύσεως, ἤτοι τῆς ἐπιβολῆς φόρων καὶ αὐξήσεως τῶν ἐξόδων. Τὸν δρόμον τοῦτον ἔχομεν καθῆκον νὰ σταματήσωμεν. Ἁρμόδιοι πρὸς τοῦτο εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἁρμόδιος εἶναι καὶ ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεύς, ὁ ὁποῖος ἐτάχθη παρὰ τοῦ ἔθνους οὐ μόνον ἀνώτατος ῥυθμιστὴς τῆς λειτουργίας τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν, ἀλλὰ καὶ ὑπέρτατος ἐπόπτης τῶν πραγματικῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους. Ἂν καὶ πάλιν ἀστοχήσωμεν, ὑπαίτιοι δὲν θὰ ἤμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐπανάληψιν εἴπομεν τὰ πράγματα καὶ ἐγκαίρως ὑπεδείξαμεν τὰ πρέποντα· ὑπαίτιοι θὰ ἦναι οἱ δυνάμενοι καὶ μὴ θέλοντες νὰ ἐνεργήσωσι.

§199Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον κανονίζον τὰ τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων, ὥστε νὰ εὐκολυνθῇ ἡ μισθοδοσία αὐτῶν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Τὸ νομοσχέδιον ἐπιγράφεται «περὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ͵ΒΤΜΘʹ νόμου», συνοδεύεται δὲ καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ τῶν ἐπὶ διδασκαλικῷ πτυχίῳ ἐξετάσεων τῶν ὑποψηφίων διδασκαλισσῶν», μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 268–269). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 50′ μ. μ.)

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§202ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἐκ μέρους μου διακοπὴ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ περιέχει ἀνωμαλίαν τινά. Ἐπειδὴ ὅμως ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ὁπωσδήποτε ἐπικρατεῖ θόρυβος, ἑπομένως εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ μὴ δυνηθῶ νὰ διατυπώσω τὴν πρότασίν μου, διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὑμᾶς, παρακαλῶ δὲ συνάμα καὶ τὴν Βουλὴν, ὅπως μοὶ συγχωρήσητε τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην. Εἰσέρχομαι ἑπομένως εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον μὲ ἠνάγκασε νὰ ἐπενέγκω τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην. Τὸ θέμα εἶναι τὸ ἀκόλουθον. Ὅταν ὁ κ. προεδρεύων τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ πρῶτον τμῆμα τῶν συνεδριάσεων αὐτῆς ἀπεπειρᾶτο νὰ διακόψῃ τὴν συνεδρίασιν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠγέρθη καὶ ὡμίλησε κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐνέδειξε, κατ’ ἐμέ, ὅτι ἐπεθύμει, ἵνα αἱ συνεδριάσεις ἄρχωνται οὐχὶ τὴν πρωΐαν, ἀλλὰ μετὰ μεσημβρίαν. Ὁμολογῶ καὶ ἐγώ, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, βεβαίως δὲν θ’ ἀρνηθῆτε, ὡς καὶ ἅπαντες οἱ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αἱ ὧραι, κατὰ τὰς ὁποίας γίνονται αἱ συζητήσεις τῆς Βουλῆς, εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐπέρχεται ὁ κάματος καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συζητοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀκροῶνται τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Διὰ τοῦτο συμμεριζόμενος τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν περιεῖχον οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, προτείνω,—καὶ ὑποθέτω ὅτι διερμηνεύω ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς τὸ φρόνημα—ὅπως καταργηθῶσιν αἱ πρωϊναὶ συνεδριάσεις, αἱ συνεδριάσεις δὲ τῆς Βουλῆς νὰ ἄρχωνται ἀπὸ τῆς αὔριον τὴν 4ην ἢ τὴν 3ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. Καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ὅπως ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§204ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀπὸ τῆς αὔριον, ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει, νὰ ἀρχίζωσιν αἱ συνεδριάσεις ἀπὸ τῆς 4ης μ. μ.

§206Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, πρὸ μικροῦ κατὰ τὴν συζήτησιν νομοσχεδίου τινὸς περὶ πιστώσεως ἐκτάκτου ἐκ δραχμῶν 20,000 πρὸς ἐξόφλησιν τῶν ὀφειλομένων διὰ τὴν χορηγίαν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Κρυονερίου ἐδηλώθη ἡ γνώμη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, νὰ μὴ ψηφισθῇ δὲ ἴδιον νομοσχέδιον. Δὲν ἦμαι βέβαιος, ἂν ἡ γνώμη αὕτη ἦναι ὀρθὴ, ἢ ἦναι ὀρθὴ ἡ γνώμη, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὴν σύνταξιν νομοσχεδίου ἐκτάκτου πιστώσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο εἶναι ἐπουσιῶδες, συνῄνεσα νὰ ζητηθῇ ἡ πίστωσις διὰ δηλώσεως πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀναγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ ποσὸν τῶν 20,000 δραχμῶν. Πρὸς τοῦτο καταθέτω τὴν δήλωσιν ταύτην.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 270). Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τίς ἐπιθυμεῖ νὰ ἀγορεύσῃ; Οὐδεὶς εἶναι ἐγγεγραμμένος.

§208ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ κύριος εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§209ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§210ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς ἦτο μέλος τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς. Ὡς τοιοῦτος περιελήφθη εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, τὸ ὁποῖον ἡ μειοψηφία, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐν τῇ Βουλῇ ἐψήφισε κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ λοιπὸν ἀντεπροσώπευε τὰς γνώμας ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ δὲ ἀγόρευσίς του τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἐσκόπει ἄλλο τι ἢ νὰ διερμηνεύσῃ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν πᾶσα ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896. Καὶ νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς, διερμηνεύων διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀπέδειξε δι’ ἐπιχειρημάτων, τῶν ὁποίων οὐδὲν ἀπολύτως ἠδυνήθη ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ν’ ἀντιμετωπίσῃ κἄν, κατέδειξεν, ὅτι ὁ προκείμενος Προϋπολογισμὸς εἶναι ἀντίγραφον, καὶ ἀντίγραφον κακόζηλον, τῶν προηγουμένων Προϋπολογισμῶν, ὡς καὶ ἐγὼ αὐτὸς ὑπηνισσόμην σήμερον τὴν πρωΐαν, κακίζων ὅλους τοὺς Προϋπολογισμοὺς, τοὺς ἀπὸ δωδεκαετίας καὶ ἐπέκεινα ὑποβαλλομένους εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς ἀπέδειξε δι’ ἀριθμῶν, ἀναντιλέκτων μέχρι τοῦδε ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας, ὅτι, ἐὰν κατὰ τὸ κατὰ τὸ 1892, ἐὰν κατὰ τὸ 1893, ἐὰν κατὰ τὸ 1894 ἐπλησιάζομεν πρὸς τὸ ἰσοζύγιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομίμου νομίσματος τῆς χώρας, κατὰ τὸ 1895, ὑπὸ τὴν διοίκησιν τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα 5,000,000, ἐὰν ὄχι καὶ πλέον, καὶ ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐλλείμματος τούτου δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ προϋπολογίσωμεν καὶ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωμεν κατὰ τὸ 1896. Διότι διὰ τοῦ προκειμένου Προϋπολογισμοῦ οὔτε οἰκονομίαι εἰσάγονται ἐπὶ πλέον ἐκείνων, αἵτινες εἰσήχθησαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1895, οὔτε αὔξησις ἐσόδων τὸ παράπαν παρατηρεῖται. Τοὐναντίον μάλιστα, ὡς ἀπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς,— καὶ μένει ὀφειλέτης τῆς ἀπαντήσεως πρὸς αὐτὸν ἡ πλειοψηφία — καὶ αἱ δαπάναι παρίστανται ἐπηυξημέναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τούτῳ, καὶ τὰ ἔσοδα οὐδόλως εἶναι ηὐξημένα. Λοιπὸν, ἐν ὅσῳ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου, διερμηνεύων, ὡς πάντες οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς πτέρυγος ταύτης δύνανται νὰ διερμηνεύσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐφ’ ὅσον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς, κατὰ τὴν πεποίθησιν ἡμῶν, ἀπέδειξεν ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1896, ὡς ἔχει, πᾶν ἄλλο σκοπεῖ ἢ νὰ ἀποκαταστήσῃ ἀληθὲς καὶ πραγματικὸν ἰσοζύγιον ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ ἐξόδοις τοῦ Κράτους, πᾶν ἄλλο σκοπεῖ ἢ νὰ συντελέσῃ, ὅπως ἐξέλθῃ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα ἡμῶν ἐκ τῆς παρούσης οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἡ πλειοψηφία, νομίζομεν, ὀφείλει νὰ ἀντεπεξέλθῃ πρὸς τὰς τοιαύτας ἀποδείξεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄνδρου Βουλευτοῦ. Καὶ ὁ πρῶτος, ὅστις ὀφείλει νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ ἀπαντήσῃ, ἀναιρῶν ἓν πρὸς ἓν τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄνδρου Βουλευτοῦ, εἶναι, νομίζω, ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς. Λοιπὸν ἂς ἀφήσῃ κατὰ μέρος τὰς ὑπεκφυγὰς, καὶ ἂς ἀπαντήσῃ εἰς ὅσα ἤκουσε πρὸ μικροῦ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄνδρου Βουλευτοῦ ἀναπτύσσοντος ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§211ΤΟΜΑΝ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου εἶναι δήλωσις εἰλικρινής. Ἐπεφυλάχθη νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν συνάδελφον ἐξ Ἄνδρου, διότι ἐνόμισε, καὶ εἶχε δίκαιον νὰ νομίζῃ, ὅτι τὰς γνώμας αὐτοῦ, τὰς ὁποίας ὑμεῖς θεωρεῖτε γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἤθελον καὶ ἕτερα μέλη ἔγκριτα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀναπτύξει καὶ ὑποστηρίξει. Ἐνόμισε λοιπὸν, ὅτι ἔδει νὰ ἐπιφυλαχθῇ, διότι ἐφρόνει, ὅτι ἐξ εὐγενείας καὶ ἐκ καθήκοντος ἐπεβάλλετο αὐτῷ νὰ ἀντεπεξέλθῃ, ἀντικρούων καὶ τὰς γνώμας ἑτέρων μελῶν ἐγκρίτων τοῦ Κοινοβουλίου ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν μειονοψηφίαν, οἵτινες βεβαίως θὰ ἔλθωσιν εἰς ἐνίσχυσιν τῆς γνώμης τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄνδρου, τὸν ὁποῖον ἴσως ἠγνόει ὅτι ὑμεῖς ἐξελέξετε ὡς ἀντιπροσωπεύοντα τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν δύνασθε ἑπομένως νὰ κακίσητε τὸν κ. εἰσηγητήν ἀπ’ ἐναντίας ὀφείλετε νὰ ἐπαινέσητε αὐτὸν διὰ τὴν λεπτότητα καὶ τὴν εὐγένειαν, ἣν ἐνέχει ἡ ἐπιφύλαξις.

§212ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὴν περὶ ἑαυτοῦ δήλωσιν τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς περὶ τῆς ὑπερόχου οἰκονομικῆς αὑτοῦ θέσεως καὶ τῆς μεγάλης δυνάμεως, τὴν ὁποίαν σύρει ὄπισθεν αὐτοῦ, καὶ ἥτις τὸν ἐμποδίζει νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄνδρου Βουλευτήν. Εἶναι ἕκαστος κύριος τῆς γνώμης του. Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀφορμὴν ν’ ἀμφισβητήσω τὴν ὑπέροχον οἰκονομικὴν θέσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σύρου Βουλευτοῦ καὶ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας. Εἶναι κύριος νὰ θεωρῇ μικροὺς καὶ ἄνευ ἀξίας τοὺς ὁμιλοῦντας ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ θέλῃ, ὅπως συλλήβδην ἅπασα ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐκφράζῃ τὴν γνώμην της, καὶ τότε νὰ θεωρήσῃ ἐπιτρεπόμενον εἰς αὐτὸν νὰ συγκαταβῇ καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ τὰς ὑψηλὰς οἰκονομικάς του θεωρίας. Δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω τὴν γνώμην του ταύτην. Ἀπεναντίας νομίζω, ὅτι τοιαύτην διακεκριμένην καὶ μεγάλην οἰκονομικὴν ἱκανότητα ἔχων ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, θὰ δύναται ἐπανειλημμένως νὰ ἀπαντήσῃ καὶ εἰς ἄλλους λαμβάνοντας τὸν λόγον. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι ἢ νὰ παραπονεθῶ κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Σύρου καὶ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι θέλει νὰ στερήσῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ τὴν Συμπολίτευσιν τῶν φώτων αὐτοῦ. Εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῇ εἰσηγήσει τῆς πλειοψηφίας ἐξέφερε πολλὰς γνώμας, καὶ διάφορα θέματα ἔθιξε καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερον ἀνέπτυξεν αὐτὰ, ἀλλὰ βεβαίως δὲν μᾶς ἐξέθηκε τὸ σύστημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριξε τὰς γνώμας ταύτας, μήτε τὰ συμπεράσματά του ἐπὶ τῶν ἐν γένει οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ὁ ἴδιος δηλοῖ, καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀφορμὴν ν’ ἀμφισβητήσω τὸ ὕψος τῶν μελετῶν του, νομίζω ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ φωτίσῃ καὶ ἡμᾶς περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων, ἅτινα ἐμελέτησεν, ἀντικρούων τὸν προλαλήσαντα. Δὲν θέλω νὰ θίξω τὴν μετριοφροσύνην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄνδρου, ἀλλὰ εἰς τὴν λίαν μεμελετημένην καὶ μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ πολλῆς μετριοφροσύνης ἔκφρασιν τῶν ἰδεῶν του περὶ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους πάντες ἀπέδωκαν πολλὴν ἀξίαν. Θὰ μᾶς εὐχαριστήσῃ ἑπομένως ὁ κ. εἰσηγητὴς, ἐὰν ἀντικρούσῃ τὰς ἰδέας τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄνδρου καὶ πείσῃ καὶ ἡμᾶς περὶ τῆς ἀληθείας τῶν γνωμῶν του. Ἴσως ἐκ τῆς εὐρύτητος τῶν ἰδεῶν του πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς, οἱ διστάζοντες, περὶ τῆς σπουδαιότητος καὶ τῆς ἀποτελεσματικότητος τῶν μέτρων καὶ τῶν διατάξεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Θὰ ἐξυπηρετήσῃ δὲ οὕτω τὴν Βουλὴν, τήν τε Συμπολίτευσιν καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, φωτίζων αὐτὴν περὶ τοῦ ἐν γένει οἰκονομικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, καὶ θ’ ἀπαλλάξῃ ἡμᾶς τοῦ κόπου τοῦ νὰ λάβωμεν τὸν λόγον.

§213ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§214ΚΑΙΡΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Σύρου καὶ εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἀγαθὴν γνώμην, ἣν ἔχει περὶ ἐμοῦ καὶ περὶ τῶν ἰδεῶν, ἃς, ὡς εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, ἀνέπτυξα τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἐγώ, ὁμιλήσας ἐκ τοῦ βήματος ἐκείνου, ὤφειλον νὰ συζητήσω ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν βάσανον καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, δὲν ἐκλήθην ὅμως ἵνα συζητήσω πρὸς μόνην τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας, ἐμνημόνευσα δὲ αὐτῆς, καθόσον ἐσχετίζετο σοβαρῶς πρὸς τὸ συζητούμενον θέμα. Ἐὰν τοῦτο δυσηρέστησε τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐκ Σύρου καὶ εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, λυποῦμαι, διότι τὸν δυσηρέστησα. Ἐὰν ὁ κ. εἰσηγητὴς καὶ πᾶς ἄλλος ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως δὲν θέλῃ νὰ ἀπαντήσῃ καὶ ἐπιφυλάσσεται, ἀφοῦ προηγουμένως ἀκούσει ὅλους τοὺς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι δικαίωμά του· ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐλάλησε διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ της, πρέπει νὰ ἀκουσθῇ, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σύρου Βουλευτὴς καὶ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, τοῦ ὁποίου καὶ τὰ οἰκονομικὰ φῶτα καὶ ἡ περὶ τὸ λέγειν δεινότης εὐμενῶς θέλουσιν ἀκουσθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς.

§215Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι δὲν προὐτιθέμην τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ δὲν προὐτιθέμην, διότι τὸ πολύωρον τῶν συνεδριάσεων καὶ τὸ πολυάσχολον αὐτῶν δὲν μοὶ ἔδωκε τὸν καιρὸν νὰ μελετήσω, ὡς ἐγὼ ἐπιθυμῶ, τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ εἴπω κἄτι τι ἄξιον τοῦ θέματος, νέον τι. Δὲν θὰ ἐζήτουν λοιπὸν τὸν λόγον, ἐὰν καὶ ἄλλος προαγορεύσας, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ νὰ ἴδῃ πραγματικῶς, ὡς πάντες ἴσως ἐπιθυμοῦμεν, τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἡνωμένην διὰ κοινοῦ ἠθικοῦ δεσμοῦ, δὲν ἐδήλου ὅτι ὁ ἐξ Ἄνδρου ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ἓν μέλος τῆς Βουλῆς, καὶ δὴ ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), οὐδεμίαν δ’ εἶχον γνῶσιν οὔτε τῶν πορισμάτων τοῦ ἐξ Ἄνδρου κ. Βουλευτοῦ, οὔτε ὅλης αὐτῆς τῆς ἐργασίας, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἔσχον καὶ ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ἐν τῷ ψηφοδελτίῳ τῆς μειοψηφίας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἔσπευσεν εἷς τῶν προαγορευσάντων, ἐξ ἀγαθῆς βεβαίως προαιρέσεως, νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ὁ ἐξ Ἄνδρου κ. Βουλευτὴς ἐδήλωσε τὰς γνώμας ἁπάσης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τοιοῦτόν τι θὰ ἦτο εὐχάριστον σημεῖον, ἀλλ’ ἕνεκα διαφόρων λόγων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ συζητήσωμεν, δὲν εὑρέθημεν ἔτι ἀτυχῶς εἰς τὴν εὐχάριστον ταύτην στιγμήν. Ὑπάρχουσί τινα σημεῖα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἐν τοῖς ὁποίοις εὑρισκόμεθα σιωπηλῶς ἡνωμένοι, ἀλλὰ πάντοτε ὁμοσπονδιακῶς (ἱλαρότης), καὶ ἕκαστος φυλάττει ἀκεραίαν τὴν γνώμην αὐτοῦ. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἔχωσιν ἄλλως τὰ πράγματα, διότι ἐν τῇ σημερινῇ Ἀντιπολιτεύσει ὑπάρχουσι πολιτικαὶ ὁμάδες ἐκ διαφόρων προελεύσεων. Ὁ ἐξ Ἄνδρου ἀξιότιμος συνάδελφος, καθὼς γινώσκω, συμπράττει μετὰ τοῦ ἐξ Ἄρτης ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ἑπομένως ἀνέπτυξε τὸ πρόγραμμα τοῦ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτοῦ, μεθ’ οὗ συμπράττει, καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ ἀνέπτυξεν ἀρκετὰ καλῶς, ἀξιοπρεπῶς καὶ σπουδαίως, ἐν πολλοῖς δὲ καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν, ἐν πολλοῖς ὅμως, ἀλλὰ δὲν εἶμαι εἰς ὅλα, δὲν εἶμαι εἰς τὰ συμπεράσματα· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἦμαι σύμφωνος ἐγὼ μὲ τὸν ἐξ Ἄρτης κ. συνάδελφον, διότι ὁ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτὴς, ἀφ’ ὅτου συνηντήθημεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀπὸ τοῦ 1881, ἓν μέρος μὲν διήνυσε βοηθῶν τὸν ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴν, ἐνθερμότατος φίλος ἐκείνου, ἐγὼ δὲ ἤμην πάντοτε εἰς τὸ ἀντίθετον στρατόπεδον, τὸ ἕτερον χρονικὸν διάστημα τὸ διήνυσεν ὡς φίλος τοῦ κυρίου ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, μεθ’ οὗ καὶ συνέπραξεν ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἐγὼ δὲ εἶχον καὶ πάλιν τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ εὑρίσκωμαι ἐν τῷ αὐτῷ στρατοπέδῳ· ὥστε δὲν συνηντήθημεν ἀτυχῶς. Δὲν συναντῶμαι καὶ μὲ ἄλλους ἐκ τῶν συναδέλφων, τῶν παρακαθημένων ἐν τῇ αὐτῇ πτέρυγι, τοὺς ὁποίους ἐκτιμῶ καὶ μετὰ τῶν ὁποίων συναντῶμαι πολλάκις εἴς τινα σημεῖα, ἀλλ’ εἰς τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα εὑρισκόμεθα εἰς πολὺ μεγάλην ἀπόστασιν, διότι τὸ οἰκονομικὸν ἐκείνων πρόγραμμα ἀκριβῶς εἶναι τὸ ὑπὸ τοῦ λαοῦ καταδικασθὲν, διότι ἀκριβῶς εἶναι ἐκεῖνο, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐπάλαισα ἐν ταῖς ἐκλογαῖς καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1885 καὶ κατὰ τὸ 1890 καὶ κατὰ τὸ 1892 καὶ τελευταῖον κατὰ τὸ 1895. Δὲν ἀνέφερον ταῦτα οὔτε διὰ νὰ προκαλέσω ἀντεγκλήσεις, οὔτε δυσαρεσκείας, ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην νὰ σιωπήσω, ὅταν δύο ἐκ τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων παρέστησαν, ὅτι τὸ πόρισμα τοῦτο προέρχεται κατόπιν τῆς συνεννοήσεως καὶ ὡς ἐκφράζον τὸ γενικὸν οἰκονομικὸν πρόγραμμα ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐμὴν ψῆφον, νὰ προβῶ εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην. Νομίζω μετὰ ταῦτα, ὅτι ἔχω τὴν ἀνάγκην νὰ προσθέσω ἀκόμη ὀλίγας λέξεις, διότι ἤμην ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς θέλετε παρατηρήσει ἐν τῇ ἐκθέσει, καὶ διότι δὲν ἐγένετο ἰδιαιτέρα ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας. Τέσσαρες μὲν τῶν κυρίων συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συνυπέγραψαν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ ἀγορεύσας ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος, δύο δὲ ἄλλοι, ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ ἐγὼ, ἰδιαιτέρως μὲ ἰδιαιτέραν ἐπιφύλαξιν. Προϋτιθέμην καὶ ἐπεθύμουν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα συντόμως εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, εἰ καὶ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896 δὲν παρέχει ἀτυχῶς τι τὸ ἐνδιαφέρον, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 εἶναι ἀντίγραφον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, καὶ δὲν χρειάζεται πολὺς κόπος, ἵνα ἀποδείξῃ τις τοῦτο, ἀφοῦ δὲν μετεβλήθη σχεδόν τι. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν ὀργανικῶν νόμων συνετάχθη καὶ θὰ ἐπιψηφισθῇ, ἑπομένως εἶναι ἀντίγραφον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ὅστις, ἐπὶ τῇ αἰτιολογίᾳ, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὁ προσήκων χρόνος, ἀντεγράφη ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1894. Τότε εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ κατακρίνω τὴν ἀντιγραφὴν ταύτην, καὶ ὡμίλησα διὰ μακρῶν. Ὅσοι παρευρίσκοντο τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ ἐνθυμοῦνται, πῶς ἀνέπτυξα τὴν γνώμην μου. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ ἀναφερθῶ εἰς ὅσα εἶπον εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου ἐκείνην. Ἐπειδὴ ὅμως ἔλαβον χώραν ἄλλα γεγονότα πολιτικὰ, τὰ ὁποῖα συζητοῦνται πάντοτε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ ὑπεβλήθησαν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἐψηφίσθησαν, θὰ ἐπεθύμουν νὰ προσθέσω τινὰ, ἂν παρείχετο εὐκολία εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ παράσχωμεν τοιαύτην εὐκολίαν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, καὶ αὔριον νὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν. Ἐπιτρέψατέ μοι, νὰ προσθέσω καί τι, τὸ ὁποῖον ἐλησμόνησα. Δὲν ἠδυνάμην νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄνδρου συναδέλφου, ὅταν ἔλαβε τὸν χαρακτηρισμὸν, τὸν ὁποῖον τινες τῶν συναδέλφων ἔδωκαν, διότι ὁ κ. ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς, μὴ περιορισθεὶς εἰς τὸ νὰ ἀντικρούσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσηγητοῦ, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐγὼ διαφωνῶ ὡς πρὸς τὰ συμπεράσματα, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω ὅμως ὡς ἔργον μεγάλης εὐσυνειδησίας, ἡ ὁποία τιμᾷ τὸν συντάκτην αὐτῆς, διότι, λέγω, ὁ κ. ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς ἀνέμιξεν, ὡς μὴ ὤφελε, τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια, καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἔδωκε κομματικὴν χροιὰν, ἀκριβῶς δηλ. τοὐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ φρονῶ καὶ τὸ ὁποῖον καὶ σήμερον τὴν πρωΐαν εἶπον.

§216ΚΑΙΡΗΣ. Ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν ὡμίλησα. Οὐδεμίαν χροιὰν ἔδωκα.

§217Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶπον καὶ σήμερον τὴν πρωΐαν, ὅτι νομοσχέδια τοιαῦτα, κοινωνικὸν καὶ ἐθνικὸν ἔχοντα σκοπὸν, πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσι τοῦ κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Δὲν ἠδυνάμην λοιπὸν, ὅταν τοιαύτην ἔχω γνώμην, νὰ σιγήσω, καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καλὸν νὰ εἴπω ὅ,τι πρὸ μικροῦ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω.

§218Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ παράπονον, τὸ ὁποῖον ἐξέφρασεν ἄρτι μετὰ τοσαύτης μελαγχολικῆς πικρίας καὶ μετά τινος νευρικῆς ὑπερευαισθησίας ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος ἐναντίον τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, δὲν μοὶ φαίνεται τὸ παράπαν δεδικαιολογημένον...

§219ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπὸ τὰ Ἄβδηρα ἔρχεσθε, νομίζω.

§220Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω, ὅτι σεῖς εἶσθε ἐκεῖ κάτοικος διαρκῶς (γέλωτες), ἀλλὰ δὲν σᾶς ἐπεσκέφθην ποτέ... Παρεπονεῖτο, λέγω, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος ἐναντίον τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, διστάσαντος νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου, ὁ πρῶτος ὁμιλήσας εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐξεπροσώπει, δι’ ὅσων εἶπε κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, τὴν γνώμην καὶ ὅλων τῶν ὁμάδων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ τὸ παράπονόν του δὲν φαίνεται, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὅτι ἔχει τινὰ ὑπόστασιν. Μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ὡμίλει ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, οὐδὲν εἶχε παρουσιασθῆ τεκμήριον ἐνταῦθα, ἐπιμαρτυροῦν ἢ ὑπεμφαῖνον κἄν, ὅτι ἐπετελέσθη τηλικαύτη πρόοδος εἰς τὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε νὰ συσπειρωθῇ περὶ τὸν προοδευτικὸν ἀρχηγὸν, οὐδὲν τὸ ἀποδεικνῦον τὸ αἴσιον γεγονὸς τῆς συνενώσεως ὅλων τῶν ὁμάδων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπὸ τὸν κ. ἐξ Ἄρτης συνάδελφον. Τὸ γεγονὸς τοῦτο θεωρῶ κἀγὼ, ὅτι εἶναι πολὺ εὐχάριστον, διότι ὁμολογουμένως καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡμεῖς ἰδιαιτέρως, ἡ πλειονοψηφία, συμφέρον ἔχομεν νὰ ὑπάρχῃ μία ἑνιαία καὶ συμπαγὴς Ἀντιπολίτευσις, ἐκπροσωποῦσα τὴν γνώμην ὅλων τῶν μελῶν τῆς πτέρυγος ἐκείνης, διὰ νὰ δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ γνωρίζωμεν, πρὸς ποῖον ὡρισμένως μέρος δέον νὰ στρέφωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν, καὶ ποίαν γνώμην πρέπει νὰ ἐκλαμβάνωμεν ὡς ἀξιωματικὴν, καὶ νὰ ἀντικρούωμεν ἑκάστοτε, ὅταν ἐμφανίζηται αὕτη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἕως σήμερον ἐγνωρίζομεν, ὅτι ἡ πτέρυξ δυστυχῶς ἐκείνη ἀπετελεῖτο ἐκ πολλῶν καὶ διακεκριμένων ὁμάδων, πέντε ἢ ἕξ,—ὁ Θεὸς γνωρίζει ἀκριβῶς πόσων. Σήμερον ὑπὸ τοῦ κ. Εὐταξίου ἐμάθομεν,—μόλις σήμερον—ὅτι αἱ ὁμάδες αὗται συνηνώθησαν ἀῤῥήκτως εἰς ἓν, ὅτι ἐν τῷ συμφέροντι καὶ τῆς Πατρίδος καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Συντάγματος ἀπεφάσισάν τινες ἀξιεπαίνως νὰ ἀποθέσωσι τὰς φιλοδοξίας αὐτῶν κατὰ μέρος, καὶ νὰ ἀναγνωρίσωσιν ὡς κορυφαῖον τὸν ὑψηλότερον ἐξ αὐτῶν (γέλωτες). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία ὁλόκληρος θὰ ἐπικροτήσῃ εἰς τὸ εὐχάριστον γεγονὸς, οὐχὶ μόνον διότι αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ γεγονὸς ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν εἶναι εὐχάριστον, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο εἰς τὸ πρόσωπον ἐκείνου, ὅστις ὑπερέχει πολλοὺς δακτύλους πάντων (ἱλαρότης). Διὰ τοῦτο, λέγω, δὲν ἐνόησα διατὶ παρεπονέθη ὁ κ. Καραπάνος ἐναντίον τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας.

§221ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγώ! Ἀπ’ ἐναντίας.

§222Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν ἐνόησα διατὶ ἐκράτησεν ἓν τοιοῦτον καὶ τοσοῦτο βαρυσήμαντον γεγονὸς μυστικὸν, καὶ μόλις ἀπόψε, ἀκριβῶς τὴν ἑνδεκάτην ὥραν τῆς νυκτὸς, ἦλθε νὰ μᾶς τὸ ἀνακοινώσῃ (ἱλαρότης). Ἡμεῖς, νομίζω, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ παραπονώμεθα κατ’ αὐτοῦ ἐπὶ τόσῃ ἐχεμυθίᾳ. Μία ὅμως ὑπάρχει ἔτι εἰς ἐμὲ μικρὰ ὑπόνοια, ὅτι ἡ ἕνωσις δὲν εἶναι πλήρης καὶ τελεία, ἡ δήλωσις τοῦ κ. Φιλαρέτου, δήλωσις σαφὴς, ὅτι εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν ὁμάδων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν συμπεριλαμβάνεται καὶ οὗτος καὶ οἱ φιλίως πρὸς αὐτὸν ἔχοντες, καθόσον οὗτος ῥητῶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τὸ παράπαν τὸν νέον ἀρχηγόν. Ἀλλὰ καὶ ἐκ φυσιογνωμικῆς τινος παρατηρήσεως καὶ προσωπικῆς ἐξετάσεως εἰς τοὺς ἀπέναντί μου καθημένους, ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ἀρχίζω νὰ ὑποπτεύωμαι, ὅτι καὶ ἄλλοι ἐνδέχεται νὰ φρονῶσιν ὡς ὁ κύριος Φιλάρετος, καθόσον ἔβλεπον φανερῶς, ὅτι, ὅταν ἔλεγεν ὁ κύριος Εὐταξίας, ἢ καθ’ ὃν χρόνον ὡμίλει ὁ νεοχειροτόνητος ἀρχηγὸς, τινὲς τῶν νέων του ὀπαδῶν δὲν ἐφαίνοντο καὶ τόσον ἐπιδοκιμάζοντες τὰ λεγόμενά των, ὅσον τοὐλάχιστον ἥρμοζεν εἰς τὴν περίστασιν. Ἐὰν ὅμως ὁπωςδήποτε κατατεθῇ ὁριστικῶς καὶ ἀσφαλῶς τὸ γεγονὸς ἐνταῦθα, ὅτι ὅλαι αἱ ὁμάδες συνηνώθησαν, βεβαίως εἶμαι πρῶτος ἐγὼ, ὅστις, ὄχι θὰ παρακαλέσω, ἀλλὰ θὰ προτρέψω τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς πλειονοψηφίας νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν κ. ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴν, καὶ τοῦτο, διὰ νὰ τελειώσωμεν μίαν ὥραν ταχύτερον, διότι, ἀφοῦ ὁ κ. ἐξ Ἄνδρου εἶπεν, ὅσα εἶπεν, ἐκπροσωπῶν καὶ ἀντιπροσωπεύων τὴν γνώμην ὅλων τῶν ἀντιπολιτευομένων, ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας θὰ συναινέσῃ νὰ ἀντικρούσῃ ταῦτα, καὶ θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ εὐχάριστον ἀποτέλεσμα, εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ μὴ ἔχωμεν δεκαπεντάδα γνωμῶν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἤθελε πελαγώσει ἡμᾶς, ἀλλὰ μίαν ἐντεῦθεν καὶ μίαν ἐκεῖθεν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ κ. Καραπάνος κακῶς παραπονεῖται ἐναντίον ἡμῶν, διότι ἀκριβῶς συμφέρον ἔχομεν νὰ ἀληθεύῃ τὸ γεγονὸς, ὅτι ὁ κ. Καΐρης, ὁ φίλος του, ἀντιπροσωπεύει καὶ πάντας τοὺς ἀντιπολιτευομένους ἐνταῦθα. Ἡμεῖς ἠθέλομεν παραπονεθῆ ἐναντίον του, ἂν εἶχεν ἄλλως τὸ πρᾶγμα, διότι ὁ κόπος καὶ ὁ κάματος ὅλων ἡμῶν καὶ τοῦ εἰσηγητοῦ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦτο ἀληθῶς ὑπέρμετρος...

§223ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἡμεῖς θὰ φροντίσωμεν νὰ σᾶς ἀμείψωμεν διὰ τὴν γενναιοδωρίαν σας.

§224Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ φιλαργυρία σας εἶναι πάρα πολὺ γνωστή, ὥστε νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ σᾶς προφυλάξῃ ἀπὸ τοιαύτης οἰκονομολογικῆς παρεκτροπῆς (γέλωτες).

§225ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς ἀμείψωμεν πλουσιοπαρόχως. Θὰ γείνῃ ἐξαίρεσις διὰ σᾶς.

§226ΟΘΩΝ ΜΑΥΡΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. Κωμῳδία παίζεται; ἢ συζητοῦνται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους; (γέλωτες).

§227ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ εἰς τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν καὶ εἰς τὸν κ. ἐκ Σύρου ἐπιτρέπεται, τοιούτους νεωτερισμοὺς καὶ νέας ἰδέας, ἂν ὄχι καὶ παραδοξολογίας, νὰ προβάλλωσι καὶ ὑποστηρίζωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Εἰσῆλθον τὸ πρῶτον νῦν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, δηλαδὴ καθ’ ἣν περίοδον διανύομεν νῦν, καὶ πρῶτον νῦν μετέσχον ὡς μέλη τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς· διὸ φαντάζονται, ὅτι, ὅπως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἴσως, εἰς τὴν ὁποίαν εἷς ἕκαστον εἶναι ἐπιτετραμμένον, οἱαδήποτε γνώμη καὶ ἂν ἐπέρχηται εἰς τὴν κεφαλήν του, νὰ τὴν λέγῃ ἐκεῖ καὶ νὰ τὴν ὑποστηρίζῃ, ὅτι καὶ τὸ Κοινοβούλιον δὲν εἶναι ἄλλο τι ἢ μία Ἀκαδημία, ἢ μᾶλλον εἷς σύλλογος, ἓν εἶδος «Παρνασσοῦ», εἰς τὸν ὁποῖον πάντα τὰ μέλη ἔχουσι τὸ δικαίωμα, προκειμένου περὶ ζητήματός τινος, νὰ λέγωσι καὶ ὑποστηρίζωσι τὰς γνώμας των, καὶ νὰ γίνηται συζήτησις μεταξὺ αὐτῶν. Ἄν ὅμως ἀπὸ ἐτῶν παρεκάθηντο ἐνταῦθα, ἂν ἀπὸ ἐτῶν ἐλάμβανον μέρος εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θὰ ἐγίνωσκον, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ— καὶ διαφορὰ θεμελιώδης—μεταξὺ κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως καὶ συζητήσεως ἀκαδημαϊκῆς ἢ συζητήσεως συλλόγου «Παρνασσοῦ». Ἐνταῦθα, Κύριοι, ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὅστις εἶναι τὸ κάτοπτρον ὁλοκλήρου τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀπέναντι τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου καὶ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ὑπ’ αὐτοῦ ἐκπροσωπουμένης πολιτικῆς, πᾶσα ἡ Ἀντιπολίτευσις—ἐκεῖνοι τοὐλάχιστον, οἵτινες ἐκ πεποιθήσεως ἀγωνίζονται τὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ κρατοῦντος συστήματος, — δὲν δύναται ἢ νὰ ἦναι ὁμόφωνος, νὰ ἔχῃ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν γνώμην, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος, χωρὶς νὰ ἐνέχῃ ἀληθὲς ἰσοζύγιον, χωρὶς νὰ ἀνταποκρίνηται εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν, χωρὶς δι’ αὐτοῦ νὰ ἐπιδιώκηται ἀνόρθωσις τῶν κακῶς κειμένων, δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν ἢ νὰ ἐπιδεινώσῃ τὴν παροῦσαν ἡμῶν θλιβερὰν κατάστασιν, ἂν ὄχι καὶ νὰ καταστήσῃ δύσκολον πλέον τὴν ἀνόρθωσιν αὐτῆς καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Αὕτη εἶναι γνώμη, ἥτις ἔχει συνησπισμένην πᾶσαν τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ ἐὰν τις δὲν ἔχῃ τὴν γνώμην ταύτην, ἐάν τις φρονῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τούτου μεταξὺ τῶν ἀντιπολιτευομένων, θέλει σπεύσει βεβαίως νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν πτέρυγα ταύτην καὶ νὰ τραπῇ εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην, τὴν συμπολιτευομένην.

§228ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Καλῶς νὰ κοπιάσῃ!

§229ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν, παρὰ νὰ ἔχῃ διερμηνεύσει πιστῶς ὁ ἐξ Ἄνδρου κ. συνάδελφος τὰς γνώμας πάντων ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων. Βεβαίως οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι χθὲς εἰσῆλθον εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἠδύναντο νὰ ἀμφιβάλλωσι περὶ τούτου· ἀλλὰ πάντες, ὅσοι ἀπὸ ἐτῶν παρακάθηνται ἐνταῦθα, γινώσκουσιν, ὅτι οἱ ἐνδεικνυόμενοι διὰ τοῦ ψηφοδελτίου τῆς μειοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀντιπροσωπεύουσι τὰς γνώμας αὐτῆς· πάντες οἱ ἀπὸ ἐτῶν παρακαθήμενοι ἐνταῦθα γινώσκουσιν, ὅτι οἱ συζητοῦντες ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ πολεμοῦντες τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ καταψηφίζοντες αὐτὸν καθ’ ἑκάστην, οὐδὲν ἄλλο πράττουσιν ἢ διερμηνεύουσι τὰς γνώμας τῆς μειοψηφίας. Ἐν τούτῳ λοιπὸν, Κύριοι, νομίζω ὅτι εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται, οὐχὶ μόνον ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ καθήμενον, ἀλλὰ καὶ ἐν ἐκείνῃ, νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος, ἀποκρούων τὸν Προϋπολογισμὸν, τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διερμηνεύει τὰς γνώμας ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄνδρου Βουλευτοῦ, ἥτις τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, τὸν ὑπὸ συζήτησιν, ἀνέτρεψεν ἄρδην καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, δὲν ἔχει ἀνάγκην περαιτέρω ἐξηγήσεως, δὲν ἔχει ἀνάγκην προγραμμάτων καὶ γνωμῶν τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου ἐξ ἡμῶν.

§230ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ γνωμῶν.

§231ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μία καὶ μόνη εἶναι ἡ γνώμη ἡμῶν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη πάντων ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων, καὶ διὰ τοῦτο παραμένομεν ἐνταῦθα, καὶ διὰ τοῦτο ἀγωνιζόμεθα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔχομεν αὐτὴν τὴν γνώμην. Ὅταν δὲ λέγωμεν, ὅτι, ἐὰν λαμβάνων τις τὸν λόγον ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως — ἔστω οὗτος καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ — ἤθελε κατορθώσει νὰ ἀναιρέσῃ ἢ νὰ διασείσῃ κἂν τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος, τότε βεβαίως ἄλλοι ἐξ ἡμῶν θέλουσι ζητήσει καὶ λάβει τὸ λόγον, ὅπως ἐπέλθωσιν ἐπίκουροι πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ, τοῦτο δὲν εἶναι παράδοξον. Βεβαίως πρέπει πρώτην φορὰν νὰ ἔχῃ ἔλθει τις εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὥστε νὰ ἔχῃ τὰς ἄλλας παραδοξολογίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν αὐτὸς ἀπεκόμισε τὰς ἰδίας του γνώμας ἐξ Ἀβδήρων, ἢ ἐξ ἄλλης τινὸς παραπλησίας πόλεως, ὥστε νὰ φαντάζηται, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ φαντασθῇ διόλου, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέξωμεν δύο, ἕνα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἕνα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως, καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι νὰ μένωμεν ἀπαθεῖς θεαταὶ τῆς μονομαχίας αὐτῶν τῶν δύο, τῶν ἐπεχόντων θέσιν Γολιὰθ καὶ Δαυὶδ, καὶ νὰ διακριθῇ οὕτω πως μόνον ἡ μάχη, καὶ νὰ ἡσυχάσωμεν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι καὶ ἀπέλθωμεν εἰς τὰς οἰκίας μας, ὅπως κοιμηθῶμεν μίαν ὥραν ἀρχύτερα! Ἀλλὰ, Κύριοι, ἄνευ τῶν τοιούτων παραδοξολογιῶν, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος διηρμήνευσε κάλλιστα τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὅλη ἡ Ἀντιπολίτευτις, τοὐλάχιστον ἡ ἐκ πεποιθήσεως ἀντιπολιτευομένη τὴν Κυβέρνησιν, περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ αὐτῆς. Ἔχετε νὰ ἀντιτάξητε σεῖς τι πρὸς τὴν γνώμην αὐτήν; Ἀντιτάξατε. Ἂν ὄχι, δηλώσατε τοὐλάχιστον ἀπροκαλύπτως, ὅτι οὐδὲν ἔχετε νὰ ἀντιτάξητε κατ’ αὐτῆς. Τοῦτο εἶναι τὸ εἰλικρινέστερον καὶ ἐντιμότερον δι’ ὑμᾶς.

§232ΤΟΜΑΝ. Ἀλλὰ δὲν νομίζετε, ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν ὑμᾶς: ἀρκεῖσθε εἰς τὰς γνώμας τοῦ ἐξ Ἄνδρου συναδέλφου;

§233Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δέκα ὁμιλήσουν ἀπ’ ἐκεῖ, δέκα θὰ ἀπαντήσωμεν; (Θόρυβος).

§234ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀρκεῖ τὸ γεγονὸς, ὅτι παρακαθήμεθα εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην, ἵνα πείσῃ ἕνα ἕκαστον, ὅτι πᾶσαν γνώμην, ἐκφερομένην κατὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀσπαζόμεθα ὅλοι· διότι, ἂν ἠσπαζόμεθα τὴν ἐναντίαν γνώμην, δὲν θὰ ἐκαθήμεθα ἐνταῦθα, θὰ ἐκαθήμεθα ἐκεῖ (δεικνύει τὴν Συμπολίτευσιν).

§235ΤΟΜΑΝ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ πρακτικῶς θὰ σᾶς ἀπαντήσω, χωρὶς νὰ ἀναμίξω οὔτε τὰ τῶν Ἀβδήρων οὔτε τὰ τῶν Ἀβδηριτῶν. Εἴπετε ἐν ἀρχῇ, ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας ὀφείλει νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν συνάδελφον καὶ φίλον μου κ. ἐξ Ἄνδρου, τὸν καὶ γείτονά μου, πρὸς ὃν ἰδιάζουσαν τρέφω συμπάθειαν, διότι αὐτὸς ἀντιπροσωπεύει τὰς γνώμας ἁπάσης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§236ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀδιάφορον. Ἀντιπροσωπεύει τὴν γνώμην του (Θόρυβος).

§237ΤΟΜΑΝ. Παρακαλῶ, μὴ μὲ διακόπτετε. Νομίζω ὅτι τοῦτο ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς εὐγενείας, καὶ ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν εὐκολωτέραν λειτουργίαν τῆς Βουλῆς. Μὲ συγχωρεῖτε, ἂν κάμνω τὴν παρατήρησιν αὐτὴν εἰς ὑμᾶς. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὸ ἐγνωρίζετε, ἀλλ’ ἴσως τὸ ἐλησμονήσατε.

§238ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχετε δίκαιον.

§239ΤΟΜΑΝ. Εἴπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτὸς ἀντιπροσωπεύει τὰς γνώμας ἁπάσης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὅτι ἐξ ἀπειρίας ὁ κ. ἐκ Σύρου συνάδελφος ἐνόμισεν, ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες μέρος τῆς μειονοψηφίας δὲν θεωροῦνται ἐκπροσωποῦντες τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἁπάσης. Ἀπαντῶ, οὐχὶ ἐξ ἀπειρίας, ἀλλ’ ἐξ ἐπιγνώσεως βαθείας τῶν πραγμάτων, διότι οἱ ἀποτελοῦντες μέρος τῆς μειονοψηφίας βεβαίως ἀντιπροσωπεύουσι τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ πότε; ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦναι ἑνιαία, ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀποτελῆται ἐκ συνόλου, ἐκ συστήματος ὑπὸ ἀρχηγόν. Ἀτυχῶς —καὶ τὸ λέγω μετὰ θλίψεως—δὲν ἔχετε ἀρχηγὸν, εἶσθε ἀκέφαλοι, εἶσθαι ὁμοσπονδιακοὶ, καὶ τοῦτο δὲν μὲ εὐχαριστεῖ. Ἀνήκω ἐκ πεποιθήσεως εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην, τὴν ὑπουργικὴν, πρὸ τούτου ὅμως ἀνήκω εἰς τὸ ἔθνος, καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους δὲν ἀνευρίσκω ἀλλαχοῦ. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι λάθος, ἀλλὰ βαθεῖα ἐπίγνωσις τῶν πραγμάτων, νὰ ἀναμένῃ ὁ κ. εἰσηγητὴς ν’ ἀκούσῃ καὶ ἄλλα ἔγκριτα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ αὐτὰ ἀντιπροσωπεύοντα φρονήματα, ὡς κατεδήλωσε τοῦτο ἡμῖν ὁ ἔντιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος, καὶ διὰ τοῦτο ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον, διὰ νὰ τὸ ἐξηγήσω ὑμῖν.

§240ΜΑΝΕΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφέρω μίαν γνώμην, ὅτι εἶναι πρωτοφανὲς τὸ νῦν συμβαῖνον, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω, ὅτι Ἀβδηριτικὴν εὑρίσκω τὴν συζήτησιν, διότι εἶναι πρωτοφανὲς νὰ λέγωσιν, ὅτι «πρέπει νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, διὰ νὰ λάβωμεν ἡμεῖς τὸν λόγον». Εἰς τὴν παρελθοῦσαν περίοδον ἦσαν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὰ αὐτὰ κόμματα, ἦτο μία μερὶς, ἡ ὑπὸ τὸν νῦν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἑτέρα ἡ μερὶς ἡμῶν, ὑπὸ τὸν ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴν, ἦτο ἡ μερὶς ὑπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ἦτο ἡ μερὶς τῶν ἀνεξαρτήτων, ἀλλ’ οὐδείς ποτε ἐσκέφθη ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως ἐκείνης, νὰ εἴπῃ «πρέπει νὰ ἴδωμεν, τίς θὰ ὁμιλήσῃ, ἀντιπροσωπεύων ὅλην τὴν μειονοψηφίαν, διὰ νὰ λάβωμεν τὸν λόγον». Σήμερον δὲν πρόκειται νὰ ἐκθέσωμεν πρόγραμμα. Ὁ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτὴς, ὁμιλῶν ἐπὶ δύο ὥρας ὁλοκλήρους, οὐδὲν ἄλλο ἔκαμεν ἢ νὰ ἀνατάμῃ τὸν Προϋπολογισμὸν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς χώρας· καὶ ταῦτα λέγων, τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ἐξ ὑμῶν, ὅτι δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν γνώμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Ὁ κ. Φιλάρετος, ἂν ἐπρόσεχε, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι ὁ ἐξ Ἄνδρου κ. Βουλευτὴς δὲν ὡμίλησε περὶ προγράμματος, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος, ὁ χαρακτηρίζων τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος διὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Τοῦτο εἶναι τὸ σφάλμα τοῦ ἀληθῶς εὐφυοῦς ἐκ Βόλου κ. Βουλευτοῦ, διότι δὲν ἤλθομεν ἐνταῦθα, διὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν πρόγραμμα, καὶ θέλομεν νὰ διοικηθῇ οὕτως ἢ ἄλλως τὸ Κράτος. Σήμερον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, τὸν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου προταθέντα, ἂν ᾖναι Προϋπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ κατάλληλος διὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, ἂν καταδεικνύῃ τὸ ἐπαγγελθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἰσοζύγιον, ἂν λαμβάνῃ τὰ κατάλληλα μέτρα διὰ τὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας κατάστασιν. Τοῦτο συζητοῦντες, δὲν βλέπω διατὶ ἀπαιτεῖται νὰ δώσωμεν πρόγραμμα ἡμεῖς. Ἂν ἤμεθα Κυβέρνησις, ἠθέλομεν τὸ πράξει. Δὲν γνωρίζω διατὶ ἐταράχθη ὁ ἐκ Βόλου κ. Βουλευτὴς, ὡς εἰ ἐτάχθη ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ ἐξ Ἄνδρου κ. Βουλευτοῦ. Ὑπὸ τὸ πρόγραμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐτάχθη καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου, ἵνα ἐξετάσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἂν τῷ ὄντι ἦναι κατάλληλος πρὸς τὰς σημερινὰς περιστάσεις καὶ σύμφωνος μὲ τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἀντιπροσωπεύῃ τὴν προσήκουσαν σήμερον πολιτικήν. Τοῦτο ἐξετάσας, τοῦτο ἀναπτύξας ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου, δὲν ἀντιπροσωπεύει ὁλόκληρον τὴν Ἀντιπολίτευσιν; Ὁ ἐκ Βόλου κ. Βουλευτὴς, ἂν καλῶς ἐνόησα, δὲν εἶπεν ὅτι εὑρίσκει τὸν Προϋπολογισμὸν κατάλληλον· εἶναι συμφωνότατος πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἐξ Ἄνδρου κ. Βουλευτὴς, διεφώνησε δὲ μόνον ὡς πρὸς τὰς γνώμας αὐτοῦ τὰς περὶ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ κομματικὴν χροιὰν, ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ προταθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Θεσσαλικὰ νομοσχέδια δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουσι, καὶ ὅτι ταῦτα, ἀντὶ νὰ βελτιώσωσι, θὰ δεινώσωσι τὴν κατάστασιν τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν ἐν Θεσσαλίᾳ. Δὲν ἐνόησα δὲ, διατὶ ὁ ἐκ Βόλου κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ διαφωνήσῃ· τοῦτ’ αὐτὸ δὲ ὤθησε καὶ τὸν ἐκ Νάξου κ. Βουλευτὴν νὰ εἴπῃ ὅ,τι εἶπε. Διότι, Κύριοι, σήμερον δὲν πρόκειται νὰ μᾶς ὑποδείξητε ποῖον ἔχομεν ἀρχηγόν. Ἕκαστος ἐξ ὑμῶν γνωρίζει νὰ ἀκολουθήσῃ ἐκεῖνον, μετὰ τῶν γνωμῶν τοῦ ὁποίου συνταυτίζονται αἱ γνῶμαί του, εἶναι δὲ περιττὸν νὰ λυπῆταί τις διὰ τὴν θέσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· τὰ πράγματα θὰ βαδίσωσιν ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ βαδίσωσι, καὶ ἂν σήμερον δὲν εὑρίσκεται πολυάριθμος ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐνθυμηθῆτε καὶ τὴν παρελθοῦσαν Ἀντιπολίτευσιν. Ὁ σήμερον ἡγέτης 150 Βουλευτῶν ἦτο τότε ἡγέτης μόνον 18 Βουλευτῶν. Μὴ λυπεῖσθε ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας· εἴμεθα βεβαίως πιστοὶ ὀπαδοὶ τοῦ καθήκοντος, καὶ ἂν ἀκόμη διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας ἡμῶν. Δὲν ἐννοοῦμεν λοιπὸν τὸν λόγον, διατὶ σήμερον διστάζει ὁ ἐκ Σύρου κ. Βουλευτὴς νὰ ἀπαντήσῃ. Πρέπει νὰ ἐγερθῶσιν ὑπέροχοι πολιτικοὶ, διὰ νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σύρου; Εἴπετε ὅτι δὲν θέλετε νὰ ἀπαντήσητε, διότι οὕτως ἀρέσκει ὑμῖν, ἀλλὰ μὴ λαμβάνετε τὴν πρόφασιν, ὅτι δῆθεν περιμένετε νὰ ἀκούσητε ὅλας τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ ἀπαντήσητε. Τοιαύτην τακτικὴν δὲν ἐπέτρεπεν ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, ὅτι δριμὺς, δρυμύτατος ἐπέπιπτε κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐσιώπων καὶ δὲν ἐλάμβανον τὸν λόγον νὰ ἀπαντήσουν πρὸς τοὺς διαφόρους Βουλευτὰς, τοὺς λαμβάνοντας τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν θέλετε νὰ συζητήσωμεν; εἰπέτε το καθαρά· ἀλλὰ μὴ λέγετε ὅσα λέγετε ἀδικαιολογήτως.

§241ΤΟΜΑΝ. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω δύο λέξεις, καὶ ζητῶ συγγνώμην παρὰ τῆς Βουλῆς, διότι ἐποιησάμην κατάχρησιν τῆς ἐπιεικείας αὐτῆς. Ἔλαβον πολλάκις τὸν λόγον, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ ἀντικρούσω τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδουσιν εἰς τὸν συνάδελφόν μου. Ἐλέχθη ὅτι δὲν ἤθελε νὰ ἀπαντήσῃ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα ἔχει ὡς ἑξῆς· ἐπεφυλάχθη ὁ συνάδελφός μου ν’ ἀπαντήσῃ εὐθὺς ὡς οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκδηλώσωσι τὰς γνώμας αὐτῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀνομολογῶ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εὑρίσκεται ἡνωμένη εἰς ἓν σημεῖον, τὸ σημεῖον δὲ τοῦτο εἶναι, ὅτι κατ’ αὐτὴν ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, ὅτι εἶναι ἀντίθετος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὃν ἐπαγγέλθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θεωρεῖ αὐτὸν ἀκατάλληλον, ὅπως θεραπεύσῃ τὰς ἐπειγούσας ἀνάγκας τῆς χώρας. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ἐπίσης, ὅτι διαφωνεῖ ὡς πρὸς τὰ μέτρα. Ἀναμένει ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας νὰ ἴδῃ ἁπάσας τὰς διαφωνίας ἀναπτυσσομένας, ὅπως ἔλθῃ ἀντικρούων ὁμοῦ ἁπάσας ταύτας· ὅτι δὲ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὑπάρχουν διαφωνίαι ὡς πρὸς τὰ μέσα καὶ τὰ μέτρα, δὲν τὸ ἰσχυρίσθην μόνος ἐγὼ, τὸ ἰσχυρίσθη πρῶτος ὁ συνάδελφος ἐκ Βόλου. Ἂν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἦτο ὑπόχρεως νὰ ἀντικρούῃ χωριστὰ μίαν ἑκάστην τῶν γνωμῶν τῶν ἐκφρασθησομένων ἐντεῦθεν, θὰ ἦτο παράτασις τοῦ χρόνου καὶ ματαιοπονία καὶ κόπος πολύς. Διὰ τοῦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπεδίωξε καὶ τὸ ὁποῖον ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θέλει πράξει, ἀφοῦ ἀκροασθῇ προηγουμένως, νὰ ἀντικρούσῃ ἁπάσας τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νομίζω ὅτι θέλει ἐν ἰσότητι ἁπάσας τὰς γνώμας ταύτας καὶ ἐν ἴσῳ σεβασμῷ, ἐξοικονομεῖ δὲ καὶ τὸν χρόνον.

§242Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἷς ἐκ τῶν προαγορευσάντων, ἄνευ πληρεξουσίου ἔλαβε μεγάλην ἀπόφασιν, νὰ ἐκπροσωπήσῃ πραγματικῶς ὁλόκληρον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ ἀπεφάσισε νὰ δηλώσῃ ἀπροκαλύπτως, υἱοθετῶν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐξ Ἄνδρου συναδέλφου, νὰ εἴπῃ δὲ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ πόρισμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Αὐτὸς, ὅταν ἤκουσε δήλωσιν ὑποβαλλομένην παρ’ ἐμοῦ, δι’ οὓς λόγους ἐξήγησα πρὸ μικροῦ, ἐσκέφθη νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν περὶ ἀποβολῆς ἐμοῦ ἢ περὶ ἐξώσεως ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, καὶ πρὸς στιγμὴν διενοούμην, μὴ τυχὸν ἐγένετο ἐν ἀγνοίᾳ μου ἰδιοκτήτης τοῦ ἐδάφους τούτου, καὶ μὴ τυχὸν ἐγὼ ἀτόπως εὑρίσκωμαι ἐνταῦθα, χωρὶς νὰ ζητήσω τὴν πρὸς τοῦτο ἄδειάν του. Ἔλεγε δὲ μὲ τόνον ἀπειλητικόν: ὁ μὴ θέλων νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὴν ἀπόφασίν μας, δύναται νὰ καθήσῃ εἰς τὴν ἄλλην πτέρυγα (δεικνύει τὴν ὑπουργικήν). Ἀλλὰ καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶχε τὴν αὐθάδειαν νὰ καθήσῃ ἄνευ τῆς ἀδείας του εἰς ξένην ἰδιοκτησίαν! Δὲν εἶναι οὔτε ἡ πρώτη ἡμέρα, οὔτε ἡ πρώτη σύνοδος, καθ’ ἣν εἰσῆλθον ἐνταῦθα, καὶ ἔχω μὲν νὰ διδαχθῶ ἴσως πολλὰ ἀπὸ τὰ προαγορεύσαντα μέλη τοῦ νομοθετικοῦ Συνεδρίου, ἀλλὰ τὰ στοιχειώδη καθήκοντά μου, εἰκάζω, ἠδυνήθην νὰ τὰ μάθω ἐπὶ ὁλόκληρον δεκαπενταετίαν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἀποφασίζω νὰ διδάξω ἄλλους. Ἂν δὲν φθάνω εἰς τὸ ὕψος τοῦ συναδέλφου, ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι, πρὶν ἀναδεχθῶ τὸ βάρος παρὰ τῶν ἐντολέων μου, ἀνεμέτρησα τὸ θάῤῥος μου, ἂν δύναμαι ν’ ἀνταποκριθῶ εἰς τὴν ἐντολήν των. Ταῦτα θέλω νὰ εἴπω, ἵνα δικαιολογήσω τὴν πολιτικήν μου στάσιν ἐνταῦθα καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ἵνα μὴ θεωρηθῇ τουτέστιν αὐθάδεια ἢ καταπάτησις ἀλλοτρίας ἰδιοκτησίας ἡ παρ’ ἐμοῦ κατεχομένη θέσις. Ὁμολογῶ ἐν τούτοις, ὅτι, εἰς τὴν διαταγὴν τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ ὑπείκων, ἐσκέφθην πρὸς στιγμὴν νὰ μεταβῶ εἰς τὴν ἄλλην πτέρυγα, ὡς ἐκεῖνος ἔλεγεν, ἀλλ’ ἀμέσως ὠπισθοδρόμησα, διότι, ἂν ἐπεχείρουν νὰ κάμω τοῦτο, θὰ ἤκουον τὰ αὐτὰ καὶ ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἄλλης πτέρυγος. Ἀκριβῶς, κύριοι Βουλευταὶ, διότι προέβλεπον τοιαύτας τινὰς ἀπειλὰς, ἐμερίμνησα νὰ καθήσω ἐν τῷ κέντρῳ, ἐν τῷ μέσῳ, καὶ γνωρίζετε διατὶ,—ἐκ τῶν ὁμιλιῶν μου τὸ ἐνοήσατε— διότι συμπίπτει ἐν τῇ ἰδίᾳ πολλάκις ὁμιλίᾳ μου νὰ μὴ ἦμαι ἀρεστὸς ἄλλοτε εἰς τὴν μίαν πτέρυγα καὶ μετ’ ὀλίγας στιγμὰς εἰς τὴν ἄλλην. Θέλετε νὰ τὸ ἀποδώσητε εἰς ἰδιοῤῥυθμίαν; εἰς σκιαμαχίαν; χαρακτηρίσατέ το ὅπως θέλετε, διότι ὁ ἐκ Λοκρίδος κύριος συνάδελφος, ἐν τῇ μεγάλῃ του γενναιότητι, δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ χαρακτηρισμὸν, ἀλλ’ ὅταν ἔλεγεν «ἢ ἐδῶ ἢ ἐκεῖ», θὰ ἐνόει πᾶν ἄλλο ἢ σκιαμαχίαν. Κύριοι Βουλευταὶ, ἤκουσα ἄλλον προαγορεύσαντα, νομίζω τὸν ἐκ Σύρου κ. συνάδελφον, ὅστις ἔλεγε περίπου: «δὲν εἶσθε ἡνωμένοι ὑπὸ ἀρχηγὸν, καὶ ἑπομένως δὲν σᾶς ἀναγνωρίζομεν ὡς ἀξίους νὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν». Διαφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην ταύτην, διότι ἔχω ὅλως ἀλλοίας ἰδέας· νομίζω ὅτι ἀκριβῶς ἡ νόσος, ὑπὸ τῆς ὁποίας κατατρυχόμεθα, εἶναι ἔργον τῶν προσωπικῶν κομμάτων, τῶν καπετανάτων· ἐννοῶ κόμματα, ἅμα ἔχωσι τὸν κοινὸν δεσμὸν, τὸν ἠθικὸν, τὸν τοῦ προγράμματος. Οὕτως ἐννοῶ καὶ ἀναγνωρίζω ὡς χρήσιμα, ἐγὼ τοὐλάχιστον, τὰ πολιτικὰ κόμματα εἰς καλῶς λειτουργούσας συνταγματικὰς Πολιτείας· τῶν δὲ πολιτικῶν κομμάτων βεβαίως θὰ προΐσταταί τις ἑκάστοτε, διότι εἰς τὰς πολυμελεῖς ὁμάδας ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη ἡγέτου, ὅστις νὰ προΐσταται ὡς πρῶτος ἐν ἴσοις· δὲν πρέπει ὅμως νὰ γίνεται ἡ συγκέντρωσις εἰς τὸ πρόσωπον ἐκείνου τοῦ ἀρχηγοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλει ὁ συνάδελφος, διότι ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ ἰδέα ἐδημιούργησε τὴν Πρωθυπουργικὴν παντοδυναμίαν, ὑπὸ τῆς ὁποίας κατεστράφημεν, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλονται αὐταὶ αἱ ἀγρυπνίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς φέρωσι ταχέως εἰς τὸν τάφον! Ἴσως πάντες οὗτοι οἱ διάλογοι δὲν ἦσαν πάντη ἄσκοποι, διότι προεκάλεσαν αὐτὰς τὰς δηλώσεις, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, ὑποθέτω ὅτι βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ἐν τούτῳ ἡνωμένη, ὅτι δὲν εὑρίσκομεν ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ προσήκων, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἔχει δίκαιον ὁ κ. ἐκ Τριχωνίας συνάδελφος· ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ τῷ κάμω μίαν ὑπόμνησιν. Ἐνόμισεν ὁ κ. ἐκ Τριχωνίας συνάδελφος, ὅτι ὁ κύριος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς μόνον εἰς τοῦτο περιωρίσθη. Δὲν περιωρίσθη εἰς τοῦτο, ἀνέπτυξε τὸ πρόγραμμα τοῦ προοδευτικοῦ κόμματος. Ὁ ἐκ Τριχωνίας κ. συνάδελφος, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ καὶ πάντες οἱ συνάδελφοι ἐκτιμῶμεν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, παραγνωρίζει ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει σπουδαῖόν τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ τῷ παρατηρηθῇ. Ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀκριβῶς κατοπτρίζονται αἱ ἀρχαὶ παντὸς πολιτικοῦ κόμματος· δὲν δύνασθε νὰ λάβητε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, δὲν πρέπει νὰ κατακρίνητε τὸν Προϋπολογισμὸν, ἂν δὲν ἀντικρούσητε αὐτὸν δι’ ἑτέρου προγράμματος. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον κατακρίνεται ὁ ἐξ Ἄνδρου κ. συνάδελφος, ὡς πρὸς τοῦτο ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, κατέκρινε τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ὑπέβαλε καὶ ὡρισμένας προτάσεις...

§243ΜΑΝΕΣΗΣ. Ποίας;

§244Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πολλὰς, περὶ διαφόρων πραγμάτων, καὶ περὶ αὐτῶν τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα πολὺ ἐτάραξάν τινας. Ἀνέφερε τὸν τρόπον τῶν οἰκονομιῶν καὶ πολλὰ ἄλλα, καὶ ἂν δὲν εἶχε τοῦτο πράξει, ἡ ὁμιλία του, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἤθελεν εἶσθαι ἐλαττωματική. Ἀλλὰ τὸ ἔπραξεν. Ὥστε ὁ κ. ἐκ Τριχωνίας συνάδελφος δὲν ἐπρόσεξεν ὅτι ὁ κ. ἐξ Ἄνδρου δὲν περιωρίσθη, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ, μόνον εἰς τὴν ἀποδοκιμασίαν. Ἀλλὰ καὶ ἄν περιωρίζετο, δὲν θὰ ἐξεπροσώπει τὴν ἰδέαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι δὲν ἀρκεῖ τις νὰ κατακρίνῃ.

§245ΚΑΙΡΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα μόνον νὰ ἐλέγχωμεν.

§246Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος, καλῶς ποιῶν, δὲν παρακολουθεῖ τὴν συμβουλὴν ταύτην. Διὰ ταῦτα, κύριοι Βουλευταὶ, ἀρκούμενος εἰς τὰ ὀλίγα ταῦτα, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἐὰν εὐαρεστῆσθε, νὰ μείνω εἰς τὴν θέσιν ταύτην καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, νὰ μὴ παρασυρθῆτε ἀπὸ τὸν ἐκ Λοκρίδος βουλευτοδιώκτην συνάδελφον, διότι ἄλλως πρέπει ν’ ἀποφασίσητε καὶ περὶ τῆς ἐκ τῆς αἰθούσης ἀποβολῆς μου, καθόσον οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ θὰ εὕρω θέσιν, ἵνα ὁμιλῶ ἀνεξαρτήτως. Τὸ πρῶτον καὶ κύριον, τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει προσωπικῶς, εἶναι τοῦτο· τὸ δεύτερον εἶναι, ὅτι φαίνεται ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι δὲν εἶναι παρεσκευασμένοι νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι, ἐὰν ἦσαν παρεσκευασμένοι, δὲν θὰ ὑπέβαλλον τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ νομοσχέδια, καὶ ἀπὸ αὔριον παραλλήλως νὰ προβαίνωμεν εἴς τε τὰ νομοσχέδια καὶ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν.

§247Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠπόρησα ἀληθῶς, κύριε Πρόεδρε, πῶς ὁ εὐφυὴς Βουλευτὴς ἐκ Τριχωνίας ἐνόμισε πρέπον νὰ καταναλώσῃ δωρεὰν τόσον μεγάλην δόσιν φωνῆς καὶ τραγικοῦ στόμφου, ὅπως ἐπικρίνῃ γνώμην ἀνύπαρκτον, καὶ παρατάξῃ τοὺς μολυβδίνους στρατιώτας τῶν ἐπιχειρημάτων του, διὰ νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι ἔχει δίκαιον, καὶ ὅτι κακῶς ἔπραξεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, μὴ ἀπαντήσας τοὐλάχιστον ἐπὶ δύο ὥρας εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄνδρου, ἥτις δύο ὥρας διήρκεσεν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἐὰν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ πράττῃ τοῦτο μετὰ ἑκάστην ἀγόρευσιν, ἐὰν ἤθελεν ἀναλάβει νὰ ἀπαντᾷ εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς δεξιοὺς ῥήτορας, καὶ ἐπὶ χρόνον τοσοῦτον, ὅσον ὁμιλοῦσιν οὗτοι, ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σύρου, ἤθελε φθάσει βεβαίως εἰς τὸ ἀπροχώρητον. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἠρωτήσαμεν, ἐὰν ὅλοι ἦναι σύμφωνοι, ἵνα συντελέσωμεν νὰ πεισθῇ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς ὥρας εἰς τὸν ἕνα ἐξ αὐτῶν.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐπανέλθωμεν ἐκεῖ, ὅθεν ἐξετράπημεν;

§249ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἔνιοι τῶν κυρίων συναδέλφων δὲν ἐνόησαν κἂν περὶ τίνος πρόκειται. Εἰς παρελθόντας χρόνους ἐτέθη, ἂν δὲν μὲ πλανᾷ ἡ μνήμη, τὸ ζήτημα ἐν τῷ συλλόγῳ «Παρνασσῷ», πῶς δύναται ὁ Ἑλληνισμὸς νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ ἀρχαῖον κλέος, καὶ συνεζήτουν τότε ὅλα τὰ νεαρὰ μέλη τοῦ συλλόγου ἐκείνου ἐπὶ ἑβδομάδας ὁλοκλήρους. Ἑκάστην ἑσπέραν ἔφερεν ἕκαστον τῶν μελῶν ἐκείνων ἓν τετράδιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔγραφεν ὅ,τι τῷ ἐπήρχετο εἰς τὴν κεφαλὴν, καὶ ἐπὶ τέλους ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν, καὶ εὑρέθη, ὅτι ἕκαστον τῶν προαγορευσάντων καὶ μὴ ἀγορευσάντων μελῶν εἶχεν ἰδίαν γνώμην, καὶ οὕτω πως, διαφωνοῦντα πρὸς ἄλληλα, εἰς οὐδὲν κατέληξαν ἀποτέλεσμα. Νομίζω ὅτι τὸ παιδικὸν ἐκεῖνο παράδειγμα θέλουσι νὰ μιμηθῶσί τινὲς νῦν, ἄνδρες ὄντες. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ συζητήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἢ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ἢ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος Πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν ἦναι ἢ δὲν ἦναι ἐπαρκὴς ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1896, μόνος δὲ ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς ἀπέδειξεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτὸς εἶναι ἀνεπαρκὴς, ἀνεπαρκέστατος. Τώρα πιθανόν τις, καθήμενος εἰς τὸ κέντρον καὶ θέλων νὰ κρατήσῃ τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, νὰ νομίζῃ, ὅτι ὑπάρχει καὶ τρίτη γνώμη· ἡμεῖς ὅμως οἱ ἄλλοι, οἱ κοινοὶ θνητοί, ἀδυνατοῦμεν νὰ ἀνεύρωμεν τὴν τοιαύτην γνώμην. Καθ’ ἡμᾶς, δύο γνῶμαι μόνον ἐγχωροῦσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου· ἢ εἶναι ἐπαρκὴς ὁ προκείμενος Προϋπολογισμὸς καὶ πρέπει νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸν, ἢ εἶναι ἀνεπαρκὴς καὶ πρέπει νὰ τὸν καταψηφίσωμεν. Δύναται ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ἐν ταὐτῷ ἐπαρκὴς καὶ ἀνεπαρκὴς, καὶ ἑπομένως νὰ ψηφίσῃ καὶ ὑπὲρ καὶ κατὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ νὰ φαντάζηται, ὅτι τινὲς ἀποβλέπουσι ζηλοτύπως εἰς τὴν θέσιν του καὶ θέλουσι νὰ τὸν ἐκτοπίσωσιν ἐξ αὐτῆς. Ἡμεῖς τὸν διαβεβαιοῦμεν, ὅτι δὲν θὰ θελήσωμεν τὸ παράπαν νὰ διαταράξωμεν τὴν μακαριότητά του ταύτην. Ἐν κεφαλαίῳ, Κύριοι, ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς, ὅσα εἶπε κατὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, τὰ εἶπεν ἐρειδόμενος εἰς τὰ πράγματα, καὶ ἀπέδειξεν αὐτὸν ἀνεπαρκῆ, ἀνεπαρκέστατον. Μὴ θέλετε νῦν νὰ καταφεύγητε εἰς ὑπεκφυγὰς καὶ νὰ λέγητε, ὅτι «ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν αὐτὸν ἀνεπαρκῆ», διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δίδετε καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ λέγωμεν πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἔχετε πάθει τὸ πάθημα τῆς ἀλώπεκος, ἥτις, ὅσας σταφυλὰς δὲν ἔφθανε, τὰς ἐθεώρει ὄμφακας. Ἐὰν εὐθὺς μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐξ Ἄνδρου Βουλευτοῦ ἐλάμβανέ τις τὸν λόγον ἐκ τῆς πλειονοψηφίας καὶ ἀπήντα πρὸς αὐτὸν, δὲν θὰ ἐχάνομεν τόσον χρόνον εἰς μάτην. Ἴσως–ἴσως, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐάν τις ἐξ ἡμῶν ἐνόμιζεν ἐπάναγκες νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τοῦ ἐξ Ἄνδρου κ. Βουλευτοῦ, θὰ εἴχομεν ἤδη τὴν ἀγόρευσίν του· ἴσως–ἴσως ὅμως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν θὰ ἐθεώρει ἄξιον νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν Βουλευτὴν τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ἡ συζήτησις θὰ εἶχεν ἤδη λήξει. Διότι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς τῆς γνώμης, ὅτι ἐξ ἀνάγκης πρέπει πάντες ἐκ τῆς μειονοψηφίας νὰ λάβωμεν τὸν λόγον, καὶ μάλιστα ἤδη, ὅτε ἀκούομεν ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅλους ὑμᾶς νὰ λέγητε, ὅτι δὲν ὑπάρχει χρόνος πρὸς μακρὰν συζήτησιν. Ἓν καθῆκον ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν Προϋπολογισμὸν νὰ ἐξετάσωμεν, νὰ ἐλέγξωμεν, καὶ ἂν ἦναι ἄξιος τῆς ψήφου μας, νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸν, ἄλλως νὰ καταψηφίσωμεν αὐτοῦ.

§250ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ;

§252ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω παρεμπῖπτον ζήτημα.

§254ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἔχετε τὴν γνώμην αὐτήν, ἔπρεπε νὰ μὴ ἐπιτρέψητε τὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν δύναται νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτον δικαίωμα, περὶ οὗ ἡ συζήτησις;

§256ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς οὐδὲ εἰς Βουλευτήν, οὐδὲ εἰς ὁμάδα Βουλευτῶν δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ὑπαγορεύωσιν εἴς τινας τῶν συναδέλφων των νὰ ἀγορεύσωσιν. Ἐὰν τὸν Κανονισμὸν τοῦτον ἐπεκαλεῖτο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σύρου συνάδελφος, οὐδεμία ἤθελεν ὑπάρξει ἀντίῤῥησις. Πλὴν τοῦ Κανονισμοῦ ὅμως ὑπάρχουσι καὶ κοινοβουλευτικά τινα ἔθιμα, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ πολλοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ζῶμεν κοινοβουλευτικῶς, καθιερώθησαν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐθίζεται λοιπόν, ὅταν ἄρχηται ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ ἀγορεύῃ τις ἐκπροσωπῶν τὰς ἰδέας τῆς μειοψηφίας, συνήθως δὲ ἓν μέλος τῆς μειοψηφίας, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἰς αὐτὸ ἀπαντᾷ τις ἐκ τῆς πλειοψηφίας, καὶ οὕτω, ἐὰν καὶ ἄλλοι ὑπάρχωσι, παρέρχονται ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ μεταδίδουσι τὰς ἑαυτῶν γνώμας. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος ὑπεδείχθη ὑπὸ τῆς μειοψηφίας καὶ συνειργάσθη μετὰ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς μειοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὑπαγορεύσῃ τις εἰς τοὺς ῥήτορας τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως. Εἰς ἓν ὤφειλεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ προσέξῃ, ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ πόρισμα τῆς ἀγορεύσεώς του. Εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου, αἰτιολογῶν τὸ συμπέρασμα, νὰ προῆλθεν εἰς σκέψεις, ἃς δὲν συμμερίζονται πάντα τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Σύρου, ἰσχυρισθέντα, ὅτι ὁ ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος δὲν ἠγόρευσε κατὰ τὴν γνώμην τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας· τὸ πόρισμα τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ εἶναι, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ἀνεπαρκής. Ἡμεῖς πάντες ἐνομίζομεν, ὅτι τὸ ἔθιμον τὸ κοινοβουλευτικόν, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμιλήσαμεν, ἤθελε τηρηθῆ καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, τουτέστιν ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας ἤθελεν ἀπαντήσει· ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σύρου συνάδελφος δὲν θέλῃ νὰ ἀγορεύσῃ, οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θὰ τὸν ὑποχρεώσῃ εἰς τοῦτο· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ, ὅτι αὐτὸς ἤθελεν ἀγορεύσει, καὶ ἤθελε δαπανηθῆ ἅπας ὁ χρόνος πρὸς τοῦτο, οὐδὲ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα συνήθως οἱ ἀγορεύοντες λαμβάνουσι μεθ’ ἑαυτῶν, ἔχομεν μεθ’ ἡμῶν. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸν ὑπολειπόμενον χρόνον εἰς συζήτησιν νομοσχεδίων.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ἀφοῦ δὲν εἶσθε ἕτοιμοι.

§258ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ ψηφισθῶσιν ὅμως, κύριε Πρόεδρε, κατὰ σειρὰν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς πρώτην καὶ δευτέραν συζήτησιν· τὰ δὲ εἰς τρίτην συζήτησιν νὰ τὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ τέλους τῶν κατὰ τὴν τέλεσιν τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων ἐκδοθησομένων εἰσιτηρίων εἰσόδου.

§260Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὀλίγας παρατηρήσεις θὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ζητεῖ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν εἰσιτηρίων εἰς θεάματα τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ γείνῃ διασάφησις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου. Ἐπεθύμουν, ἐὰν ἔχῃ πρόχειρον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μοὶ ἔλεγε. Κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν ἀπαλλάσσονται τοῦ τέλους...

§261Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον τὰ εἰσιτήρια τὰ διδόμενα διὰ θεάματα ἔχοντα σκοπὸν φιλανθρωπικόν. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ διάταξις δὲν εἶναι πλήρης, διότι ἔπρεπε νὰ περιληφθῶσιν εἰς ταῦτα καὶ τὰ θεάματα τὰ ἔχοντα ἀγαθοεργὸν σκοπόν. Διὰ τοῦτο ἐπιφυλάσσομαι ἐν ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ νὰ ζητήσω τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου.

§262Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀφοῦ ἐλάβετε τὴν ἀφορμὴν αὐτὴν, καὶ ἀφοῦ ἔχετε ὑπὸ συζήτησιν δύο νομοσχέδια περὶ χαρτοσήμου, θὰ ἦτο ἁπλούστερον, ἂν σὺν ταῖς ἄλλαις τροποποιήσεσιν, ἐφέρετε καὶ τροποποίησιν τοῦ ἐδαφίου 4 τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ νόμου τοῦ 1887, ἐπεκτείνοντες τὴν διάταξιν ὄχι μόνον εἰς τὰ εἰσιτήρια τὰ διὰ χοροὺς καὶ θεάματα, τὰ πρὸς εὐεργετικὸν σκοπὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ πρὸς ἀγαθοεργὸν σκοπὸν, ἢ ὅπως ἄλλως θέλετε νὰ τὸ διατυπώσητε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκτυπώσεως ἀναμνηστικῶν γραμματοσήμων ͵ΒΤΜϚʹ νόμου).

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκποιήσεως μέρους τῆς κληρονομίας τοῦ Ἀλεξάνδρου Α. Σούτσου πρὸς πληρωμὴν τῶν βαρῶν αὐτῆς. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§264Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ὁ ἐκ τυπογραφικῆς ἀβλεψίας παραλειφθεὶς τίτλος τοῦ ἄρθρου «Ἄρθρον μόνον». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας.

§266ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρακαλοῦμεν νὰ ἀναβληθῇ.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνασυστάσεως τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν.

§268ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ αὐτὸ νὰ ἀναβληθῇ.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραστάσεως τοῦ Διαδόχου καὶ τῶν ἄλλων Βασιλοπαίδων ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἢ ἄλλης ἀρχῆς. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ).

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἢ ἄλλης ἀρχῆς παράστασις ἑταιριῶν, σωματείων ἢ ἄλλων νομικῶν προσώπων, ὧν πρόεδροι τυγχάνουσιν ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Στέμματος ἢ ἄλλοι Βασιλόπαιδες, γίνεται διὰ τῶν ἀντιπροέδρων των, τοιούτων δὲ μὴ ὑπαρχόντων, ἀπόντων ἢ κωλυομένων, διὰ τῶν γραμματέων αὐτῶν.»

§271Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ γίνηται τακτικὸς πρόεδρος ὁ Διάδοχος ἢ ἄλλος τις τῶν Βασιλοπαίδων. Ὡς ἐπίτιμοι πρόεδροι, δύνανται νὰ συντελέσωσιν ὑπὲρ τῆς προόδου σωματείου τινὸς ἢ ἑταιρίας, ἐὰν θέλωσι νὰ ἐργασθῶσιν, ἀλλὰ γινόμενοι τακτικοὶ πρόεδροι ἀναμιγνύονται εἰς διαχειρίσεις· ἀποβαίνει δὲ δυσχερεστέρα ἡ πραγματικὴ διαχείρισις, ὅταν παρεμβαίνῃ τὸ πρόσωπον τοῦ Διαδόχου, ἢ ἄλλου Βασιλόπαιδος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῶν πράξεων τῶν ἐκδοθεισῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Ἀντιβασιλείας τοῦ 1895.

§273Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀκέφαλον, δὲν ἔχει τίτλον· ἑπομένως, ἐὰν θέλετε ἐκ τοῦ τίτλου νὰ μάθητε περὶ τίνος πρόκειται, δὲν θὰ τὸ μάθητε.

§274Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ τίτλος ὑπάρχει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, παρελείφθη εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§275Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι πραγματικῶς ἑρμηνευτικὸν νομοσχέδιον, καὶ λυποῦμαι, διότι ὁ κύριος συνάδελφος ἐξ Εὐρυτανίας ἀπουσιάζει· ἐὰν ἦτο ἐδῶ, βεβαίως ἤθελεν ἐπανέλθει εἰς ὅσα περὶ τοιούτων νομοσχεδίων ἄλλοτε εἶπεν. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἤρκουν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπεν· ἔπρεπε νὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλα τόσα. Διότι δὲν εἶναι μόνον ἑρμηνευτικὸν, ἀλλὰ προχωρεῖ καὶ πέραν τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἑρμηνευομένου νόμου. Ὑπερβαίνει τὰ ὅρια. Δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ ὑποβληθῆ ἄλλο νομοσχέδιον τοιοῦτον· ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ παριστάμεθα ἡμεῖς πρῶτοι εἰς τὴν συζήτησιν τοιούτου νομοσχεδίου. Θὰ παρακαλέσω τοὺς συναδέλφους, ἐπειδὴ δὲν ἔχουσιν ἐνώπιόν των ἀντίτυπον, νὰ ἀκούσωσι τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἵνα ἐννοήσωσι περὶ τίνος πρόκειται (ἀναγινώσκει): «Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣϞΑʹ τοῦ 1895 ἐπετράπη νὰ ἀνατεθῇ διὰ Β. Διατάγματος τῷ Διαδόχῳ Κωνσταντίνῳ ἡ Ἀντιβασιλεία κατὰ τὴν ἐν τῷ ἔτει τούτῳ ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως, καὶ πρὸς τοῦτο ἐξεδόθη τὸ Β. Διάταγμα τῆς 15 Ἰουλίου 1895, καταχωρισθὲν ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 79 (Τεῦχος Βʹ) φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τὴν 15 Ἰουλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἤτοι πρὸ τῆς παρόδου δεκαημέρου ἀπὸ τῆς 8 Ἰουλίου ἰδίου ἔτους, ὅτε κατεχωρίσθη ἐν τῇ αὐτῇ Ἐφημερίδι ὁ ῥηθεὶς νόμος, αἵτινες ἀπῃτοῦντο κατὰ τὸν νόμον ΠΜϚʹ τοῦ 1882, ὅπως ἰσχύσῃ, μὴ περιέχων ἐν αὑτῷ διάταξιν, ὅτι ἰσχύει ἀπὸ τῆς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύσεώς του, ἕνεκα δὲ τούτου ἴσως κριθῇ ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, εἰς ἃ δύνανται νὰ προσφύγωσιν οἱ ἐκ τῆς κυρώσεως νόμων καὶ οἱ ἐκ πράξεων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, φερουσῶν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ἀντιβασιλέως, ζημιωθέντες, ἄκυρον τὸ ῥηθὲν Β. Διάταγμα καὶ οἱ νόμοι καὶ αἱ τοιαῦται τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πράξεις, ἐπιδικασθῶσι δὲ ἀποζημιώσεις δι’ ὅ, πρὸς ἀποφυγὴν πάσης ἐνδεχομένης ἐξ ἐναντίας ὑπὸ τῶν δικαστηρίων λύσεως τοῦ ζητήματος ζημίας τοῦ Δημοσίου, διότι δὲν ἐξεδόθη ἄλλο Β. Διάταγμα μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου, δι’ οὗ νὰ ἀνατεθῇ ἡ Ἀντιβασιλεία τῷ Διαδόχῳ Κωνσταντίνῳ, ὑποβάλλομεν σχέδιον νόμου, δι’ οὗ κυροῦται τὸ ἐκδοθὲν πρὸς τοῦτο Β. Διάταγμα, οἱ νόμοι καὶ πᾶσαι αἱ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ἀντιβασιλέως φέρουσαι πράξεις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν, ὅπως ψηφίσῃ τοῦτο, διότι μετὰ τὴν τοιαύτην νομοθετικὴν κύρωσιν δὲν εἶναι ἀποδεκτὴ πᾶσα περὶ ἀκυρότητος αὐτῶν ὑποβληθησομένη ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων πρότασις, κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ εἰδικὴν περὶ τούτου διάταξιν.» Ἕπεται τὸ κείμενον τῆς προτάσεως τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου γίνονται λευκὰ, λευκότατα καὶ ἁγνὰ ὅλα τὰ ἀποτελέσματα, καὶ λύονται αἱ χεῖρες τῶν δικαστῶν. Περὶ τίνος πρόκειται; Ὡς γινώσκετε, ὁ νόμος τοῦ 1882 διατάσσει, ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου ἄρχεται δέκα ἡμέρας μετὰ τὴν δημοσίευσιν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτὸς ἐὰν ὁ νόμος ὁρίσῃ ἄλλως. Ἀλλ’ ὁ νόμος περὶ Ἀντιβασιλείας δὲν εἶχε τὴν τελευταίαν διάταξιν, ὅτι ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ ἄρχεται ἀμέσως μετὰ τὴν δημοσίευσιν. Ἑπομένως θέλομεν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1882. Φαίνεται ὅτι ὁ ἁρμόδιος γραμματεὺς, ὁ ὁποῖος ἀντέγραψε τὸ νομοσχέδιον τοῦ προηγουμένου ἔτους, δὲν ἀντέγραψε καὶ τὴν τελευταίαν διάταξιν, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος ὡμοίαζε μὲ τοὺς ἄλλους. Ἐδημοσιεύθη λοιπὸν ὁ νόμος περὶ Ἀντιβασιλείας, ὡς ἐψηφίσθη, καὶ ἐγένετο ὁ Διάδοχος Ἀντιβασιλεὺς, καὶ ἀνέλαβε τὴν διαχείρισιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου ἐνηργήθησαν πράξεις, ἐδημοσιεύθησαν νόμοι, ἐξεδόθησαν διατάγματα, ἐπαύθησαν καὶ διωρίσθησαν ὑπάλληλοι, ἐδημοσιεύθησαν νόμοι κατὰ λάθος. Ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸ παρετήρησε· δὲν γνωρίζω πῶς, τὸ παρετήρησεν ἡ ἐφημερὶς «Ἄστυ», καὶ τὸ ἐδημοσίευσεν. Ἐκδίδεται τότε Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ κυρώσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς πράξεις· ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν ἠδύνατο νὰ διορθωθῇ διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, καὶ διὰ τοῦτο ἔρχεται ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει ὅσα λέγει, ὅτι «ὑμεῖς οἱ ὑπογεγραμμένοι Ὑπουργοὶ παρεβιάσαμεν νόμον, οὐχὶ βεβαίως ἐκ δολίας προαιρέσεως, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὁ νόμος δὲν ἐτηρήθη· ἡμεῖς, κατὰ τὸν νόμον περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, εἴμεθα ὑπεύθυνοι, καὶ ὑπεύθυνοι οὐ μόνον ποινικῶς, ἀλλὰ καὶ ἀστικῶς, ἀπέναντι παντὸς ζημιωθέντος. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ ζητηθῇ ἀπὸ ὑμᾶς εὐθύνη καὶ διὰ νὰ μὴ ζημιωθῇ καὶ τὸ Δημόσιον, ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν, ὅτι ἡμεῖς μὲν δὲν ἐτηρήσαμεν τὸν νόμον, ὡς εἴχομεν καθῆκον, ἀλλὰ διότι νομίζομεν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς δίκαι, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ὑπάρχουσι, δύνανται νὰ ἐγερθῶσι, ζητοῦμεν νὰ μὴ ἐπιτρέψητε εἰς αὐτοὺς τοὺς Κυρίους νὰ ζητήσωσι τὸ δίκαιόν των, νὰ κάμητε ἕνα ἑρμηνευτικὸν νόμον, νὰ μᾶς ἐκδώσητε ἓν συγχωροχάρτιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ πιστοποιήσητε, ὅτι ἡμεῖς καλῶς ἐπράξαμεν, καὶ νὰ νομιμοποιήσητε τὰς παρανομίας». Ὥστε οὕτω γίνεται ἓν εἶδος καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν· διότι μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὴν πλειοψηφίαν, δύναται νὰ φέρῃ ἑκάστοτε τοιοῦτον νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καλύπτῃ τὴν εὐθύνην της· διότι, ἀφοῦ ἡ πρᾶξις δὲν εἶναι παραγεγραμμένη, δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀφοῦ καθ’ ὅλα τὰ φαινόμενα εἶναι ἀκλόνητος ἡ πλειοψηφία. Ὑποθέσατε πρὸς στιγμὴν, ὅτι δὲν ὑπάρχει αὔριον πλειοψηφία, καὶ εὑρίσκεται ἑτέρα πλειοψηφία, ἡ ὁποία θέλει νὰ ζητήσῃ εὐθύνην διὰ τὰς πράξεις ταύτας· ἡ Βουλὴ ὅμως αὕτη εἶπεν, ὅτι καλῶς ἐγένετο. Δι’ αὐτὸ, Κύριοι, μολονότι οὐδεμία δολία προαίρεσις δύναται νὰ ὑπάρξῃ, παραδέχομαι, ὅτι ἐγένετο παρανομία, καὶ τὸ θεωρῶ ὡς προηγούμενον πολὺ κακὸν, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως καὶ διότι προσβάλλει κεκτημένα δικαιώματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐζημιώθησαν. Ἐὰν ἐζημιώθησαν καὶ ἦναι ὑπεύθυνον τὸ Δημόσιον, διατὶ νὰ μὴ πληρώσῃ; Ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἀφαιρέσωμεν κεκτημένα δικαιώματα; Βεβαίως ὄχι. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐν συντομίᾳ, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει οὐχὶ μόνον ἡ ὥρα τῆς συνεδριάσεως, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐποχὴ τῆς συνόδου, ἵνα μὴ ἀφήσω ἄνευ παρατηρήσεως καὶ διαμαρτυρίας προηγούμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ δυσάρεστους συνεπείας καὶ εἰς ἄλλην περίστασιν καὶ ὅτε ἀκόμη δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ δολία προαίρεσις ἐν τῷ μέλλοντι, νὰ ἐπικαλεσθῶσι δὲ τὸ προηγούμενον τοῦ σημερινοῦ συγχωροχαρτίου.

§276ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προεθέμην ὀλίγας λέξεις νὰ προσθέσω, ἀκριβῶς ἵνα διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καθιεροῦντος προηγούμενον, δυνάμενον νὰ ἔχῃ δυσαρέστους συνεπείας. Πράγματι τὸ πρῶτον νῦν εἰσάγεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν τοιοῦτον νομοσχέδιον, ὅπερ παρέχει ἀναμφισβήτητον τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι πολλὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, ἠδύναντο νὰ μὴ ἀπασχολήσωσι τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ὅπως καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἶπον, κατὰ τὸν ἀστικὸν νόμον, οἱ νόμοι δὲν ἔχουσιν ἰσχὺν, εἰμὴ μετὰ δέκα ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως καταχωρήσεώς των. Κατ’ ἀκολουθίαν, εἰς τὸ δεκαήμερον τοῦτο διάστημα οἱ δημοσιευθέντες νόμοι, ἐὰν εἰδική τις διάταξις ἐν τοῖς νόμοις τούτοις δὲν περιελήφθη, διατελοῦσιν ἐν ἀδρανείᾳ καὶ οὐδὲν ἔχουσι κῦρος. Οὐδεμία πρᾶξις δύναται ἐγκύρως νὰ διεξαχθῇ δυνάμει τῶν νόμων αὐτῶν, πρὶν ἢ παρέλθῃ τὸ δεκαήμερον χρονικὸν διάστημα. Ὅταν ὑπεβλήθη ὁ νόμος αὐτὸς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, καὶ ἐγὼ παρετήρησα καὶ ἄλλοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐν αὐτῷ ἡ διάταξις, ὅτι ἄρχεται ἡ ἰσχύς του ἀπὸ τῆς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως καταχωρήσεως, ἀλλ’ ὑπελαμβάνομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐκοινώνει πρὸς τὸν Βασιλέα, ἐγίνωσκεν ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν ἐπρόκειτο ν’ ἀποδημήσῃ ἀμέσως μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου. Παρὰ πάσας ὅμως ταύτας τὰς προσδοκίας, 5 ἡμέρας μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου ὁ Βασιλεὺς ἀπεδήμησε, καὶ ἐξεδόθη Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ καθήκοντα τῆς ἀντιβασιλείας ἀνετέθησαν εἰς τὸν Διάδοχον. Ἡ ἔκδοσις τοῦ διατάγματος ἦτο ἀπαραίτητος· οὐδεμία γνώμη δευτέρα ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ, ὅτι τὸ διάταγμα ἐξεδόθη πρὸ τοῦ νόμου ἐκείνου, καὶ ὅτι ἦτο ἄκυρον. Ἐν τούτοις πάντες οἱ Ὑπουργοὶ μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ἀντιβασιλέως διεξῆγον πάσας τὰς Κυβερνητικὰς πράξεις, τὰς χρῃζούσας τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Βασιλέως. Ὅτε δ’ ἐφημερίς τις ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις ἐκδιδομένων κατήγγειλε τὸ πρῶτον τὴν ἀκυρότητα τοῦ Β. Διατάγματος, τότε καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ κατενόησαν τὸ παρεισφρῆσαν λάθος. Δὲν θέλω νὰ ἐλέγξω τόσον δριμέως καὶ αὐστηρῶς τὴν γενομένην παράλειψιν, διότι, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, τὸ ἀλάθητον εἰς οὐδένα δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὑπῆρχεν ἐν τούτοις τρόπος διορθώσεως, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις—δὲν ἠξεύρω διατὶ—δὲν ἐπροτίμησεν. Ἠδύνατο ἄριστα νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, εὑρισκομένου τότε εἰς τὰς ἐν Αἴξ–Λὲ–Μπαὶν θέρμας, νέον διάταγμα, δι’ οὗ, ὑπογεγραμμένου καὶ δημοσιευομένου μετὰ τὸ δεκαήμερον ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, ἠδύναντο ἐγκύρως νὰ ἀνατεθῶσιν εἰς τὸν Διάδοχον τὰ καθήκοντα τῆς Ἀντιβασιλείας. Ἀλλὰ ἀντὶ τούτου ἐπροτίμησε νὰ περιπέσῃ εἰς ἕτερον λάθος, νὰ προκαλέσῃ νέα διατάγματα, διὰ τῶν ὁποίων, χρονολογουμένων μετὰ τὸ δεκαήμερον καὶ ὑπογεγραμμένων ὑπὸ τοῦ Διαδόχου, προσέδιδε κῦρος εἰς τὰ διατάγματα, τὰ ἐκδοθέντα ἀπὸ τῆς 15 μέχρι τῆς 21 Ἰουλίου, δηλ. ἠθέλησε τὸ παρεισφρῆσαν λάθος νὰ διορθώσῃ δι’ ἑτέρου. Οὕτως ἐξηκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Διαδόχου, ὡς Ἀντιβασιλέως, νὰ διεξάγῃ πάσας τὰς Κυβερνητικὰς πράξεις, μέχρις ὅτου ἐπανῆλθεν ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεύς. Πάντες οἱ νομικοί, πάντες ἐν γένει οἱ ἄκρῳ δακτύλῳ γευσάμενοι τῶν ἑρμηνευτικῶν κανόνων τῶν νόμων, μίαν ἔχουσι γνώμην, ὅτι πᾶσαι αἱ πράξεις αἱ Κυβερνητικαί, αἱ φέρουσαι τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Διαδόχου, ὡς Ἀντιβασιλέως, εἶναι ἄκυροι. Μόνον ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀντίθετον γνώμην, καὶ διὰ τοῦτο ἐνόμισεν, ὅτι διὰ τῶν διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν μετὰ τὴν 21 Ἰουλίου, ἠδύνατο νὰ δώσῃ κῦρος καὶ εἰς τὰ διατάγματα τὰ ἐκδοθέντα ἐν τῷ διαστήματι τῶν 5 ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον μεσολαβήσει βραδέως ὅμως ἐνόησεν, ὅτι τὰ δικαστήρια δὲν δύνανται νὰ ἀναγνωρίσωσι τὸ ἔγκυρον οὔτε τοῦ πρώτου, οὔτε τῶν δευτέρων διαταγμάτων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἀνάθεσιν τῆς Ἀντιβασιλείας τῷ Διαδόχῳ, καὶ διὰ τοῦτο ὑπέβαλε τὸ νομοθέτημα, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἤθελεν ἀπασχολήσει τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔπραττεν, ὡς εἶπον πρότερον. Τώρα δὲ, ἐκ τοῦ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, ποῖα προκύπτουσιν ἄτοπα; Πρῶτον ἀναιροῦνται κεκτημένα δικαιώματα, διότι, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἀγωγαὶ ὑπαλλήλων παυθέντων, ἢ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ὑπεβλήθησαν εἰς ὑποχρεώσεις ἕνεκα νόμων δημοσιευθέντων διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Διαδόχου, ὡς ἀντιβασιλέως, βεβαίως ἀπεκτήθησαν δικαιώματα, βεβαίως τὰ δικαιώματα ταῦτα ἀπεκτήθησαν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Ἔρχεται νῦν τὸ νομοθέτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Πάντα ταῦτα τὰ δικαιώματα πρόκειται δι’ αὐτοῦ νὰ ἀναιρεθῶσι, καὶ ὑπὸ τύπον ἑρμηνευτικοῦ νόμου νὰ δώσωμεν εἰς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν, ὀπισθενεργὸν δύναμιν. Πρῶτον διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου καλύπτεται ἡ εὐθύνη τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὰ διατάγματα τὰ ἄκυρα. Βεβαίως διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου προφυλάσσονται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἀπέναντι τῶν ζημιῶν, αἱ ὁποῖαι συνετελέσθησαν. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ διαμαρτυρηθῶμεν κατὰ τοῦ τοιούτου εἴδους τῶν νομοθετημάτων, καὶ τοὐλάχιστον νὰ προλάβωμεν τὴν ἐπανάληψιν ὁμοίων ἀτόπων ἐν τῷ μέλλοντι.

§277ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ ἐν πολλοῖς, κύριε Πρόεδρε, πρὸς τὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι παρὰ τῶν κ. συναδέλφων τῶν προλαλησάντων διετυπώθησαν περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψωσιν ὅμως οἱ κ. συνάδελφοι, ὅπως διαφωνήσω ἔν τισι πρὸς αὐτούς. Καὶ ἐν πρώτοις διαφωνῶ ὡς πρὸς τὴν γνώμην τὴν ἐξενεχθεῖσαν πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὸ διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ καθήκοντα τῆς Ἀντιβασιλείας ἀνετέθησαν εἰς τὸν διάδοχον τοῦ Θρόνου, εἶναι ἀπ’ ἀρχῆς ἄκυρον, καὶ διετέλεσεν ὂν τοιοῦτον μέχρι τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Α. Μ. ἐπανῆλθεν εἰς τὴν χώραν. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ καθήκοντα τῆς Ἀντιβασιλείας ἀνετέθησαν εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου, ἦτο μὲν ἄκυρον ἀπὸ τῆς ἐκδόσεώς του, ἀλλὰ μετὰ 5 ἡμέρας ἐκυρώθη, διότι εἶχε παρέλθει ἤδη τὸ δεκαήμερον διάστημα, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ὁ ἀστικὸς νόμος, μετὰ τὴν πάροδον τοῦ ὁποίου πᾶς νόμος, δημοσιευόμενος ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, λαμβάνει ἰσχύν. Ἀλλὰ, καὶ ἐὰν ὑπετίθετο κύριε Πρόεδρε, ὅτι πᾶσαι αἱ πράξεις τοῦ Διαδόχου, ὡς ἀντιβασιλέως, αἱ ἐνεργηθεῖσαι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἀπουσίας τοῦ Βασιλέως ἀπὸ τῆς χώρας ἡμῶν, ὅτι πᾶσαι, λέγω, αἱ πράξεις αὗται, ἕνεκα τοῦ ἀκύρου τρόπου, καθ’ ὃν ὁ Διάδοχος ἀνέλαβε τὰ καθήκοντα τῆς Ἀντιβασιλείας, ἔχουσιν ἀκυρότητα, ὅπως ἰσχυρίσθησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, καὶ ἐὰν ἐντεῦθεν ἐπήγαζον εὐθῦναι διὰ τοὺς Ὑπουργοὺς, καὶ ὑποχρεώσεις διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, νομίζω ὅτι ἔπρεπεν ἐν τούτοις νὰ ἀχθῶμεν εἰς τὸ ἀντίθετον συμπέρασμα ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον ἤχθη ὁ κ. ἐκ Βόλου συνάδελφος, δηλαδὴ εἰς τὴν σκέψιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, ὅπως τύχῃ τῆς ψήφου ἡμῶν. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων κατὰ τοῦτο, ὅτι ἐκ τῆς ἀκύρου ἐνεργείας τῆς Διοικήσεως...

§278Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παρεγνωρίσατε τὴν γνώμην μου, κύριε συνάδελφε. Ἐγὼ ὡμίλησα ὅσον ἀφορᾷ τὰς 5 ἡμέρας.

§279ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐκ πράξεων ἀκύρως ἐνεργηθεισῶν παρὰ τῆς Διοικήσεως οὐδὲν δύναται νὰ πηγάσῃ δικαίωμα ὑπὲρ τῶν ἀδικηθέντων πολιτῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ἐντεῦθεν ἐπήγασε δικαίωμά τι, καὶ τὸ Δημόσιον ὑπέχῃ εὐθύνην τινὰ, νομίζω ὅτι καθῆκον ἔχομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ κίνδυνός τις, ὅπως τὰ δικαστήρια ἀναγνωρίσωσι τὰ κτηθέντα ταῦτα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἀρνοῦμαι, δι’ οὓς λόγους εἶπον, ἐὰν, λέγω, τὰ δικαστήρια ὑπάρχῃ κίνδυνος νὰ ἀναγνωρίσωσι καὶ ἐπιδικάσωσι τὰ δικαιώματα ταῦτα, καὶ ἐπέλθωσι ζημίαι εἰς τὸ Δημόσιον, φαντασθῆτε, ὁποία ἐπίσημος ἀναγνώρισις καὶ ὁποῖον κῦρος ἐπὶ πλέον περιάπτεται εἰς αὐτὰ σήμερον, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον ἔτυχε δὶς ἤδη τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ αὐτοῦ καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος τοῦτο ἔλεγε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐπίκεινται ζημίαι κατὰ τοῦ Δημοσίου, διότι ἐκ τῶν πράξεων, αἱ ὁποῖαι ἀκύρως ἐνηργήθησαν παρὰ τοῦ Διαδόχου, ὡς ἀντιβασιλέως, ἐγεννήθησαν δικαιώματα ὑπὲρ τρίτων, τὰ δὲ δικαιώματα ταῦτα τὰ δικαστήρια θ’ ἀναγνωρίσωσιν. Ἀλλὰ πολὺ περισσότερον θ’ ἀναγνωρίσωσι καὶ θὰ ἐπιδικάσωσιν αὐτὰ, καὶ θὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις ἤδη, ὅτε εἰσήχθη νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῶν πράξεων ἐκείνων, τῶν ἀκύρων, καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὶς ἤδη ἔτυχε τῆς κυρώσεως αὐτοῦ παρὰ τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, φρονῶ, ὅτι ἀναγκαῖον μὲν εἶναι νὰ ἀποδεχθῶμεν τὰς διαμαρτυρίας, καὶ νὰ ἑνώσωμεν τὴν φωνὴν ἡμῶν εἰς τὰς αἰτιάσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας διετύπωσαν καὶ ὁ κ. ἐκ Βόλου καὶ ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφος, καὶ νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι μετὰ περισσοτέρας προσοχῆς διαχειρίζηται τὴν ἀνατεθειμένην αὐτῇ ἐξουσίαν, ἵνα μὴ περιπίπτῃ εἰς τοιαῦτα ἄτοπα, ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶναι κατόπιν ἠναγκασμένη νὰ εἰσάγῃ νομοσχέδια περὶ κυρώσεως πράξεων ἀκύρων, ἀλλ’ οὐχ ἧττον θεωρῶ ἐπίσης ὡς ἀνάγκην ἐπιβεβλημένην τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§280Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. προαγορεύσας παρενόησε τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα, διότι ἔσπευδον, ἵνα τελειώσω μίαν ὥραν προτήτερα τὴν ὁμιλίαν μου. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι διὰ τὰς πέντε ἡμέρας βεβαίως εἶναι ἄκυρος ἡ δημοσίευσις τοῦ διατάγματος, καὶ οὐδὲν δύναται νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἀκυρότητα αὐτοῦ, οὐδὲ αὐτὸς ὁ νόμος ὁ συζητούμενος, διότι ὁ νόμος οὗτος ἀνατρέπει τοὺς κανόνας περὶ τῶν ἑρμηνευτικῶν νόμων. Οὐδεμία ὑπάρχει θεραπεία πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος ἔλεγεν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχωσιν ὑπόνοιαι περὶ ζημιῶν τοῦ Δημοσίου, βεβαίως πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον δι’ ὅλας τὰς ἀγωγὰς, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἤθελον ὑποδείξει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ νόμους ἑρμηνευτικοὺς, ἵνα ἀποφανθῶμεν, ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει δίκαιον, διὰ τοῦτον ἢ δι’ ἐκεῖνον τὸν λόγον, ἀδιάφορον ἐὰν ἀναιρέσωμεν καὶ τὰ κεκτημένα δικαιώματα. Ὥστε τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι ὅλαι αἱ πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τῷ πενθημέρῳ, δὲν δύνανται νὰ θεραπευθῶσι διὰ τοιούτων νόμων, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ νόμος τοιοῦτος, διότι τὸ προηγούμενον αὐτὸ δύναται νὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας διὰ τὸ μέλλον. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ὁ φόβος τῶν ἀποζημιώσεων τοῦ Δημοσίου ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ καθιερώσωμεν τοιοῦτον προηγούμενον, οὐδὲ εἶναι ἡ θεραπεία αὕτη ἡ καλλιτέρα, ὁσάκις ἐπίκεινται ζημίαι τοῦ Δημοσίου, νὰ ἐρχώμεθα καὶ δι’ ἑρμηνευτικοῦ νόμου νὰ ἀρνώμεθα εἰς τοὺς δικαιουμένους τοιαύτην ἀποζημίωσιν.

§281ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ παραδρομὴ, τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἐπανόρθωσις διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶναι προφανής. Ἡ παραδρομὴ δὲ ἔγκειται οὐχὶ εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος πρὸ τῆς παρόδου τῶν δέκα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, ἀλλ’ εἰς τὸ ὅτι ἤρξατο ἡ διαχείρισις τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας παρὰ τοῦ Διαδόχου, ὡς ἀντιβασιλέως, πρὸ τῆς παρόδου τῶν δέκα ἡμερῶν. Οὐδεὶς ὅμως δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ διάταγμα περὶ ἀναθέσεως τῆς Ἀντιβασιλείας εἰς τὸν Διάδοχον εἶναι ἔγκυρον ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἐκδόσεώς του, διότι αὐτὸ εἶναι διάταγμα νομοτελεστικόν, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως εἶναι ἔγκυρον, καὶ ἐὰν ὁ νόμος δὲν ἤρξατο ἰσχύων ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς δημοσιεύσεως τοῦ διατάγματος τοῦ νομοτελεστικοῦ. Τὸ διάταγμα τὸ νομοτελεστικὸν ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ νόμος θὰ ἦναι ἐν ἰσχύϊ. Λοιπὸν ὁ νόμος περὶ Ἀντιβασιλείας δὲν ἦτο ἐν ἰσχύϊ ἢ ἀπὸ τῆς 20 Ἰουλίου, δέκα ἡμέρας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ διάταγμα δὲ, τὸ ὁποῖον ἀνέθετε τὴν Ἀντιβασιλείαν εἰς τὸν Διάδοχον κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως, δὲν ἠδύνατο νὰ ἰσχύσῃ καὶ αὐτὸ, παρὰ μόνον ἀπὸ τῆς 20 Ἰουλίου. Ἀλλὰ τὸ διάταγμα, καίτοι ἀπ’ ἀρχῆς ἐντελῶς ἔγκυρον, πρὸ τῆς 20 Ἰουλίου δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸν Διάδοχον τὰ καθήκοντα τοῦ ἀντιβασιλέως. Περὶ τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία. Τὸ ζήτημα λοιπὸν, τὸ ὁποῖον ὑπολείπεται, εἶναι, κατὰ πόσον πρέπει νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας ἀπέναντι μιᾶς προφανοῦς παραδρομῆς, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω νὰ ὑπέχῃ τις εὐθύνην· διότι πρόκειται μὲν περὶ παραβάσεως νόμου, ἀλλ’ ἐν τῇ παραβάσει τοῦ νόμου τούτου δὲν εὑρίσκω τὴν δολίαν προαίρεσιν, ἂν δὲ ὁ νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν προβλέπῃ καὶ περίπτωσιν εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν δι’ ἀμέλειαν, ὑπάρχει τοιαύτη, ὅταν σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ Κράτους ἤθελον ἐκ τῆς ἀμελείας ταύτης παραβλαφθῆ. Εὐθύνη λοιπὸν πραγματικὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διὰ τὴν Κυβέρνησιν, καθόσον οὐδὲ δολία προαίρεσις ὑπῆρχε κατὰ τὴν παράβασιν τοῦ νόμου περὶ δημοσιεύσεως τῶν νόμων, οὐδὲ σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ Κράτους ἦτο δυνατὸν νὰ παραβλαφθῶσιν ἐκ τῆς ἐνασκήσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας παρὰ τοῦ Διαδόχου πρὸ τῆς παρόδου τῶν δέκα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου περὶ Ἀντιβασιλείας, ζητεῖται δὲ μόνον, ἐὰν ἀπέναντι μιᾶς ἀκυρότητος πράξεων νομίμων πρέπῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ σταυρώσῃ τὰς χεῖρας, νὰ θεωρήσῃ δὲ, ὅτι ἐκ τῆς ἀκυρότητος αὐτῆς ἐκτήθησαν δικαιώματα, καὶ ὅτι ἐντεῦθεν δὲν ἔχομεν καθῆκον ὑπὲρ τῆς δημοσίας τάξεως νὰ ἔλθωμεν νὰ κυρώσωμεν ἐκ τῶν ὑστέρων πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐνεργήθησαν καλῇ τῇ πίστει, ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς νόμου ἀληθοῦς, τοῦ ὁποίου ὅμως ἡ ἰσχὺς δὲν ἠδύνατο νὰ ἀρχίσῃ ἢ μετὰ πέντε ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε τὴν διαχείρισιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ὁ Διάδοχος. Κατ’ ἐμὲ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ νόμος, οὐχὶ ἑρμηνευτικός, ὡς εἶπον, ἀλλ’ ἐπικυρωτικὸς πράξεων, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἄκυροι, εἶναι ἡ περίπτωσις αὕτη, διότι ἄλλως ἠθέλομεν ἀφήσει ἔκθετον, ἕνεκα μιᾶς ἁπλῆς παραδρομῆς, τὴν δημοσίαν τάξιν, καὶ ἠθέλομεν θεωρήσει, ὅτι ἐκ μιᾶς τοιαύτης παραδρομῆς ἠδύναντο ν’ ἀποκτηθῶσι δικαιώματα. Ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο ν’ ἀποκτηθῶσι; Νὰ ζητηθῇ ἡ ἀκύρωσις τῶν πράξεων ἐκείνων τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας, τῶν ἐνεργηθεισῶν κατὰ τὸ πενθήμερον. Τοῦτο θὰ ἦτο ἀτοπώτατον. Ἀμφισβητεῖ τις τὸ κῦρος τῶν πράξεων ἐκείνων κατ’ οὐσίαν; Βεβαίως ὄχι. Δὲν διεχειρίζοντο τὴν ἐξουσίαν καλῇ τῇ πίστει οἱ Ὑπουργοὶ, οἱ ὑποβαλόντες τὰ διατάγματα ἐκεῖνα πρὸς κύρωσιν κατὰ τὸ διάστημα τὸ πενθήμερον; Ἀναμφισβήτητον καὶ τοῦτο. Λοιπὸν διατὶ θὰ σταματήσωμεν; Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Βόλου ἔχει τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ κυρώσωμεν τὰς πράξεις αὐτάς. Ἀλλὰ ποῦ εὑρίσκει τοῦτο; ποῦ εὑρίσκει ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὴν διάταξιν, ἔστω καὶ ἀποδίδοντες εἰς τὴν σημερινὴν διάταξιν ἡμῶν ἀναδρομικὴν δύναμιν, τὴν διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ 1882, τοῦ ἀντικαταστήσαντος τὸ ἄρθρον τοῦ ἀστικοῦ νόμου, τὸ περὶ δημοσιεύσεως τῶν νόμων; Ἐὰν δυνάμεθα κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ψηφίσωμεν νόμους, ὅπως ἐψηφίσαμεν καὶ ἀπόψε, τῶν ὁποίων ἡ ἰσχὺς ἄρχεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι δυνάμεθα δι’ ἑνὸς νόμου τοιούτου, ὁποῖος ὁ ὑποβληθεὶς, νὰ δώσωμεν ἰσχὺν εἰς τὸν νόμον περὶ Ἀντιβασιλείας, τὸν ψηφισθέντα κατὰ τὸ 1895, ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς του. Ἐντεῦθεν εἰς οὐδὲν ἄτοπον περιπίπτομεν, ἐξ ἐναντίας ἀσφαλίζομεν τὴν δημοσίαν τάξιν ἐξ ἑνὸς ἀτόπου, τὸ ὁποῖον ἤθελε γεννηθῆ κατόπιν ἁπλῆς παραδρομῆς.

§282Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δέχομαι ὅτι, ἐὰν ἡ ὑπόθεσις εἰσήγετο μέχρις Εἰδικοῦ Δικαστηρίου, δὲν εἶχον νὰ κινδυνεύσωσι τίποτε οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, διότι δὲν πρόκειται περὶ δολίας προαιρέσεως, πρόκειται περὶ παραδρομῆς, καὶ βεβαίως ἤθελε γείνῃ ἡ προσήκουσα ἐκτίμησις τῆς παραδρομῆς ταύτης. Ἀλλὰ δὲν δέχομαι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει δολία προαίρεσις, δὲν ὑπάρχει ποινικὴ εὐθύνη, διότι μόνον τὸ ἁρμόδιον δικαστήριον δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ, ἐὰν ὑπάρχῃ ποινὴ ἢ ὄχι· διότι, ἐὰν οὕτως ἑρμηνεύωμεν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν κάλλιστα, ὅτι καὶ ἡ παράβασις τοῦ Συντάγματος ἐγένετο καλῇ τῇ πίστει. Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος καὶ ὁ κ. ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος ὑπεστήριξαν ἐναντίαν γνώμην. Σέβομαι τὰς πεποιθήσεις αὐτῶν, διότι ἕκαστος ἔχει ἴδιον τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι. Αἱ ἀγορεύσεις ὅμως ἀμφοτέρων ἀντίκεινται ἐντελῶς πρὸς ὅσα οἱ ἴδιοι εἶπον ἐν τῷ νόμῳ τῷ ἑρμηνευτικῷ περὶ ῥυμοτομίας.

§283ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὡμίλησα ἐγώ.

§284Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος καὶ πολιτικός σας φίλος πολλὰ καὶ δίκαια εἶπε κατὰ τῶν ἑρμηνευτικῶν νόμων. Ἀλλὰ τί ἄλλο εἶναι ὁ ψηφιζόμενος αὐτὸς νόμος ἢ ἑρμηνευτικός; Δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν γνώμην αὐτὴν, ἀλλὰ βεβαίως, ἵνα ἦσθε συνεπὴς, ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξητε καὶ τὸν ἑρμηνευτικὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας, διότι καὶ ἐκεῖνος εἶναι νόμος ἑρμηνευτικὸς, μάλιστα ἐκεῖνος δὲν ἔχει τὸ ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει προσθέτως τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, διότι τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ὑπερβαίνει καὶ τὰ ὅρια τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου. Δὲν ὑπεστήριξα καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ παράβασις ὑπάρχει καὶ μετὰ τὴν 20 Ἰουλίου, ἀλλὰ διὰ τὸ μεταξὺ τῆς 15 καὶ 20 Ἰουλίου διάστημα ἡ παράβασις εἶναι ἀναμφισβήτητος. Νομίζω δὲ, ὅτι οὐδὲ δι’ ἑρμηνευτικοῦ νόμου δύναται νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία, ἐκτὸς ἐὰν θεωρηθῇ συνταγματικὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πλειονοψηφίας της δύναται ἑκάστοτε διὰ τοιούτων νόμων νὰ παραβιάζῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα.

§285ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ παντὸς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου Βουλευτὴς ἔπρεπε νὰ προσέξῃ εἰς τὸ πνεῦμα τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν καὶ τῶν συνταγματικῶν πολιτευμάτων. Ἐνόμισεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ παραβίασις νόμου, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν νὰ δοθῇ ἄφεσις, καὶ ἐν τούτοις ἀκριβῶς τοῦτο ὑπαγορεύει τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα. Δύναται ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία ὑπὲρ συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ συμφέροντος τῆς Πολιτείας νὰ παραβῇ ὡρισμένην νομοθετικὴν διάταξιν. Καὶ βλέπομεν καθ’ ἡμέραν τοιαύτας παραβιάσεις διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων, μετὰ τὰ ὁποῖα ἔρχεται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία καὶ δίδει ἄφεσιν. Καὶ περὶ μιᾶς τοιαύτης ἀφέσεως πρόκειται ἐνταῦθα, οὐδὲ πρέπει νὰ συγχέῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου τὸν ἐπικυρωτικὸν αὐτὸν νόμον μὲ τὸν νόμον τὸν ἑρμηνευτικόν. Τί πρόκειται νὰ γείνῃ μὲ τὸν νόμον τὸν ἑρμηνευτικόν; πρόκειται νὰ δοθῇ διὰ τοῦ νόμου τούτου ὡρισμένη ἑρμηνεία, ἐναντία ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθησαν τὰ δικαστήρια. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἐπικυρωτικοῦ νόμου, ἐπικυροῦντος πράξεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐπικυρωθῶσιν. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἑρμηνευτικοῦ νομοσχεδίου, ἀκριβῶς εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα λίαν προσεκτικοὶ εἰς τοὺς νόμους τοὺς ἑρμηνευτικούς, μόνον δὲ ὅταν πρόκειται δι’ ἑνὸς τοιούτου νόμου νὰ ἐξασφαλισθῶσι συμφέροντα ὑπέρτατα τοῦ Κράτους ἢ ἡ δημοσία τάξις, τότε μόνον ἐπιτρέπεται νὰ ὑποβληθῇ νόμος ἑρμηνευτικός. Καὶ τοιαύτη ἡ προκειμένη περίπτωσις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀτελείας τῶν ἐκ τῆς πεδιάδος Ἄρτης εἰσαγομένων εἰς Ἄρταν προϊόντων. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτή, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν, ἡ πρότασις νόμου περὶ τοῦ ἐν Ληξουρίῳ Πετριτσείου Γυμνασίου).

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἑπόμενα δύο νομοσχέδια, ὑπ’ ἀριθ. 18 καὶ 19, ἀναβάλλονται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἐφηβείου Ἀβέρωφ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–6, ὡς ἔχουσι).

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐν τῷ Σωφρονιστηρίῳ ἐκτίοντες τὴν ποινὴν αὐτῶν ἀνήλικοι, ὑπερβάντες τὸ 18ον ἔτος τῆς ἡλικίας, πέμπονται εἰς ἕτερον ἐντελῶς κεχωρισμένον τμῆμα τῶν αὐτῶν φυλακῶν, ὅπως διανύσωσι τὸ ὑπόλοιπον τῆς ποινῆς αὐτῶν. Ἐν τῷ αὐτῷ τοῦ Σωφρονιστηρίου τμήματι ἐκτίουσι τὴν ποινὴν αὐτῶν, μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ 21ου ἔτους, καὶ οἱ καταδικασθέντες ἀνήλικοι, οἱ ὑπερβάντες τὸ 18ον ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτῶν, ἐὰν κατεδικάσθησαν εἰς φυλάκισιν ἐλάσσονα τῶν τριῶν ἐτῶν δι’ ἀποφάσεως τῶν ἐν Ἀθήναις ποινικῶν δικαστηρίων.»

§288ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν δευτέραν περίοδον τοῦ ἄρθρου τούτου, ὅταν εἷς εἰκοσαετὴς κατεδικάσθη εἰς τριετῆ φυλάκισιν, θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Ἐφηβεῖον καὶ θὰ μείνῃ ἓν ἔτος. Τὰ δύο ἕτερα ἔτη ποῦ θὰ τὰ ἐκτίσῃ;

§289ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς ἄλλας φυλακάς.

§290ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐλάττωμα τοῦ νόμου, διότι ὅλα τὰ καλά, τὰ ὁποῖα ἀναμένομεν ἐκ τῆς ἐκτίσεως τῆς ποινῆς εἰς τὸ Ἐφηβεῖον Ἀβέρωφ, θὰ ἀπολεσθῶσιν ἐκ τῆς μεταφορᾶς τοῦ καταδίκου εἰς ἄλλας φυλακάς. Παρακαλῶ, κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ διορθωθῇ ἡ ἔλλειψις αὕτη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7 ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 8 καὶ 9, ὡς ἔχουσι).

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§292ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα τόσον ἀποκλειστικοί, ὡς πρὸς τὰ προσόντα τοῦ ἱερέως. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἦναι καὶ διδάκτωρ τῆς Φιλοσοφίας, διακούσας τὴν σειρὰν τῶν θεολογικῶν μαθημάτων. Ὑπάρχουσι δὲ πολλοὶ κληρικοί, ἔχοντες τὸ προσὸν τοῦτο καὶ ὄντες κατάλληλοι νὰ διορισθῶσιν εἰς τοιαύτας θέσεις καὶ πολὺ ἀνωτέρας. Ὥστε θὰ παρεκάλουν, εἰ δυνατόν, νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οὗτοι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ δύο ἑπόμενα νομοσχέδια, ὑπ’ ἀριθ. 21 καὶ 22, ἀναβάλλονται. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν ψηφισθέντος νομοσχεδίου περὶ δημολογιστῶν (ἀναγινώσκεται).

§294Ν. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ συναρμολογηθὲν νομοσχέδιον παρελείφθησαν αἱ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 3 κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν αὐτοῦ, κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, προστεθεῖσαι λέξεις «ἢ τέλος ὡς δικηγόρος».

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Θέλουσι προστεθῆ.

§296ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ἐπίσης εἰς τὴν τελευταίαν γραμμὴν τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὑπάρχει καὶ ἄλλη παράλειψις· ἀντὶ «ταμείου αʹ τάξεως», πρέπει νὰ τεθῇ «ταμείου αʹ ἢ βʹ τάξεως», ὡς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ ἄρθρου.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει προστεθῆ καὶ αὐτό. Παρελείφθησαν ἐκ τυπογραφικῆς ἀβλεψίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν, μετὰ τῶν ἀνωτέρω διορθώσεων).

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας τῶν δασῶν.

§299Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀναβληθῇ.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Γεν. Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Λίβερπουλ ἑδρευούσης ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας «Mediterranean and New-York Steamship Company Limited» συμβάσεως. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖον νομοσχέδιον τώρα ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσωμεν;

§302Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ν’ ἀναβληθῇ τὸ περὶ συστάσεως γεωργικῶν σταθμῶν, καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 27 τῆς ἡμερησίας διατάξεως «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἀστυνομίας νόμου», ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις.

§303Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ γείνωσι τροπολογίαι, καὶ διὰ τοῦτο καλὸν εἶναι νὰ ἀναβληθῇ.

§304ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς συζητηθῇ.

§305Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκειται νὰ γείνουν ἀντιῤῥήσεις, ἂς ἀναβληθῇ.

§306ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ συζητηθῇ.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἀστυνομίας νόμου. Ὁ κ. Ρωμάνος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§308ΡΩΜΑΝΟΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπε περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἀνάγνωσιν ὁ ἐκ Παρνασσίδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς, θὰ ἐνόμιζον περιττὸν νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγα τινὰ σήμερον, ἐὰν δὲν εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Κραναίας, νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς καταργήσεως θεσμοῦ, ὅστις ἐπεσπάσατο τὴν ἐπιδοκιμασίαν πάντων τῶν συμπολιτῶν μου. Ὅτε πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἀπήντησεν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Φθιώτιδος ἀξιοτίμου συναδέλφου περὶ τῶν γενομένων μεταθέσεων τῶν ἀστυνόμων, καὶ ἔπλεξε τὸ ἐγκώμιον τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἐνόμιζον ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἤθελεν ἐπιψηφισθῆ. Λυποῦμαι ὅτι ἠπατήθην, καὶ λυποῦμαι τόσῳ μᾶλλον, καθόσον φρονῶ, ὅτι καὶ μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς ὁ θεσμὸς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας σχετικῶς ἐπέτυχε. Λέγω ὅτι σχετικῶς ἐπέτυχεν, ἐπειδὴ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ἡ ἀστυνομία ἐξηκολούθησε νὰ ἐκτελῇ τὸ καθῆκόν της, ἰδίως δὲ κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ἐπέδειξε μεγίστην ἀμεροληψίαν. Καὶ ἐχαλαρώθη μὲν ἐσχάτως ὁ ζῆλος τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, καὶ οὐκ ὀλίγαι διεπράχθησαν κλοπαὶ ἐν Ἀργοστολίῳ καὶ Ληξουρίῳ, ἃς ὤφειλε νὰ προλάβῃ ἡ ἀστυνομία, τοῦτο ὅμως προῆλθε πρὸ πάντων ἐκ τῆς πεποιθήσεως περὶ προσεχοῦς καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἥτις κατ’ ἀνάγκην εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν ὀλιγωρίαν τῶν παυθησομένων ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων. Οἱ συμπολῖταί μου ἐνθυμοῦνται τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἐλειτούργει ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία, φρίττουσι δὲ, σκεπτόμενοι ὅτι ἡ ἐποχὴ ἐκείνη δύναται νὰ ἐπανέλθῃ. Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἐξοχὰς, ἀστυνομίαν δὲν εἴχομεν ἐν Κεφαλληνίᾳ πρὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἤρχισε νὰ λειτουργῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία. Ἡ ἀσφάλεια τῆς ζωῆς καὶ περιουσίας τῶν πολιτῶν ἦτο εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἐγκληματιῶν, οἵτινες ἐσχημάτιζον συμμορίας, ἐμπνεούσας τὸν τρόμον εἰς τοὺς φιλησύχους πολίτας. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πόλιν τοῦ Ἀργοστολίου, ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία ἦτο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὰς χεῖρας τῶν φανατικωτέρων φίλων τῆς ἐν ἰσχύϊ μερίδος καὶ εἶχεν ὡς προορισμὸν νὰ πιέζῃ τοὺς ἀντιθέτους. Οὐδεμίαν ἐξήσκει ἐπίβλεψιν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς, ἥτις εὑρίσκετο ἐν πλήρει παραλυσίᾳ, κατὰ τὰς ἐκλογὰς δὲ ἰδίως ἐχρησίμευεν ὡς τὸ κυριώτερον ὄργανον τῆς πιέσεως τῆς ἑτέρας τῶν διαμαχομένων μερίδων. Ὡς ἐκ τούτου ἅμα ἠκούσθη ἐν Κεφαλληνίᾳ, ὅτι πρόκειται νὰ καταργηθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, συνῆλθε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, καὶ ἐξέδοτο ψήφισμα, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναγνώσω εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Κρανίων, συνελθὸν εἰς ἔκτακτον συνεδρίασιν ἐν τῷ δημαρχικῷ καταστήματι σήμερον, τὴν 19 Φεβρουαρίου 1896, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τοῦ προέδρου αὐτοῦ, ὅπως ἐκφρασθῇ εὐχὴ ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καὶ θεωροῦν ὅτι ὁ θεσμὸς οὗτος πληρέστατα ηὐδοκίμησεν, ἅτε ἐγκαθιδρύσας τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν ἐν τῷ τόπῳ καὶ ἐπανορθώσας τὰ ἄτοπα τοῦ προηγουμένως ἰσχύοντος θεσμοῦ τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας, καὶ ὅτι ἐκφράζει τὴν ἐπιθυμίαν τῶν κατοίκων τοῦ δήμου, ἀναφέρεται πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εὔχεται ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς.» Ὁ θεσμὸς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, Κύριοι, ηὐδοκίμησε πληρέστατα ἐν Κεφαλληνίᾳ, διότι ἀποκατέστησε τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν. Οἱ ἐγκληματίαι κατεδιώχθησαν ἀμειλίκτως, οἱ φυγόδικοι καὶ φυγόποινοι ἠναγκάσθησαν νὰ προσέλθωσιν ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης, ἔπαυσαν αἱ κλοπαὶ καὶ τὰ λοιπὰ ἀδικήματα, καὶ ἐνόησεν ὁ τόπος, ὅτι ὑπάρχει μία ἀρχὴ, προλαμβάνουσα τὰ ἐγκλήματα καὶ καταδιώκουσα τοὺς ἐγκληματίας. Οἱ φιλότιμοι ἀξιωματικοί, εἰς οὓς εἶχον ἀνατεθῆ τὰ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, ἐνήργουν μετ’ ἐκτάκτου ζήλου καὶ μετὰ μεγίστης ἀμεροληψίας, ἰδίως δὲ διεκρίθησαν μεταξὺ αὐτῶν ὁ ταγματάρχης κ. Γιοῦρος καὶ ὁ ἀνθυπολοχαγὸς κ. Κατσιμίδης, οἵτινες, ἀναχωροῦντες ἐκ Κεφαλληνίας, ἔλαβον πλεῖστα ὅσα δείγματα τῆς ἐκτιμήσεως τῶν κατοίκων. Σημειωτέον ὅτι ὁ διευθυντὴς τῆς ἀστυνομίας ἐν Ἀργοστολίῳ εἶχεν ὑπὸ τὰς διαταγάς του 15 μόνον ἀστυφύλακας, ἐνῷ ὁ δήμαρχος ἐπὶ τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας εἶχεν 60 κλητῆρας. Ὅ,τι δὲ δὲν ἠδυνήθη νὰ κατορθώσῃ ὁ δήμαρχος διὰ τῶν 60 κλητήρων, τὸ κατώρθωσεν ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία διὰ τῶν 15 ἀστυφυλάκων· περιέστειλε δηλαδὴ τὰς κλοπὰς καὶ τὰς παραβάσεις τοσοῦτον, ὥστε, ἐνῷ κατ’ ἀρχάς, κατὰ τὰς πρώτας ἑβδομάδας, καθ’ ἃς ἐλειτούργησεν ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, ὑπῆρχον 30 παραβάσεις, ἐκδικαζόμεναι ἐν τῷ Πταισματοδικείῳ καθ’ ἑβδομάδα, μετ’ ὀλίγους μῆνας δὲν ὑπῆρχον ἢ μία ἢ δύο κατὰ μῆνα. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου πρόκειται νὰ καθιερωθῇ μικτὴ ἀστυνομία, δημοτικὴ μὲν ἐν ταῖς ἐξοχαῖς, διοικητικὴ δὲ ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν· καὶ δύναται μὲν ὁ Ὑπουργὸς νὰ διορίσῃ καὶ ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν ἀξιωματικούς, καὶ ἐλπίζω νὰ διορίσῃ μόνον ἀξιωματικούς, ἔχει ὅμως, κατὰ τὸ ἄρθρον 16, τὸ δικαίωμα νὰ διορίσῃ καὶ δικηγόρους. Ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ πρὸ πάντων, φρονῶ ὅτι ἔγκειται τὸ πλημμελὲς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐφ’ ὅσον ἡ διεύθυνσις τῆς ἀστυνομίας ἦτο ἀνατεθειμένη εἰς ἀξιωματικούς, ἡ πολιτικὴ δυσκόλως θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων. Ἅμα ὅμως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ εὑρίσκηται ἡ ἀστυνομία κατ’ ἀνάγκην ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίδρασιν τῆς κομματικῆς πολιτικῆς. Παρ’ ὅλην τὴν σταθερότητα τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ δυνηθῇ ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ κόμματος, ὅταν οἱ κομματικοί του φίλοι ζητήσωσι παρ’ αὐτοῦ τὸν διορισμὸν δικηγόρου ἢ ἄλλου ὑπαλλήλου ἐν τῇ ἀστυνομικῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀφωσιωμένου εἰς τὰ συμφέροντά των. Εἰς ὅλα τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη ὑπάρχει ἐπίδρασις τῆς κομματικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τῆς διοικήσεως, αἱ Κυβερνήσεις ὅμως ἑκάστοτε ζητοῦσι διὰ νόμων νὰ θέσωσι φραγμὸν εἰς τὴν ἐπίδρασιν ταύτην. Τοῦτο ἐζήτησε καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ἢ δωδεκκετίαν. Τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται νῦν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἀντετάχθη καὶ κατ’ ἄλλων νόμων, οἵτινες εἶχον ὡς σκοπὸν νὰ περιστείλωσι τὰς ἀπαιτήσεις τῶν κομμάτων, οἷοι οἱ περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων νόμοι. Τὸ αὐτὸ κόμμα ἐπολέμησε καὶ κατήργησε τὸ Ἀρχηγεῖον τῆς Χωροφυλακῆς· σήμερον ἐπιδιώκει τὴν κατάργησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, οἵα ὑφίσταται μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ζητοῦσα ἵνα ἐπιψηφισθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, πράττει ἐπιβλαβὲς ἔργον εἰς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, νομίζω δὲ, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς, ὡς καὶ διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων νόμου, δὲν συνέτεινε τὸ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ κόμμα εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας κυβερνᾶται ἡ ἡμετέρα χώρα. Καὶ ἐκ πεποιθήσεως καὶ ἐξ ὑποχρεώσεως, ἣν ἀνέλαβον ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων μου, θὰ ψηφίσω κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ διαμαρτυρηθῶ.

§309ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ἐγὼ ζητῶ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§310ΣΑΛΜΑΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναβολὴν ζητῶ.

§311Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἱστορία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κραναίας ἐξέθηκεν, εἶναι τῷ ὄντι ἀκριβής. Τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν τῇ ἀρχῇ, ἐπολέμησε πολλὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα εἶχε προτείνει ὁ προκάτοχος Πρωθυπουργὸς κατὰ τὰ ἔτη 1883 καὶ 1884 καὶ καὶ κατὰ τὰ ἔτη 1887–1890 καὶ κατὰ τὰ ἔτη 1892 ἕως 1894. Καὶ ἐπολέμησεν ὡσαύτως καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς τότε δὲν ἦτο ἐν Ἑλλάδι, ἦτο ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλ’ ἀνεγίνωσκε, φαίνεται, τὰς ἐφημερίδας, καὶ ἐμάνθανε τὸν πόλεμον αὐτὸν, καὶ διηγήθη ἀκριβῶς ὅσα τότε ἀνεγίνωσκεν· ἀλλὰ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μὴ φοβῆται πολὺ τὸ κόμμα αὐτὸ, διότι καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀνθρώπους ὁπωσοῦν χρηστοὺς καὶ κάπως φίλους τῆς τάξεως.

§312ΡΩΜΑΝΟΣ. Δὲν ἠμφισβήτησα τοῦτο.

§313Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἑπομένως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ φροντίσῃ νὰ μὴ ποιήσηται κακὴν χρῆσιν τῶν ἐξουσιῶν ἢ τῶν ἀδειῶν, τὰς ὁποίας τῷ παρέχει ὁ νόμος. Καὶ οἱ φίλοι τοῦ κόμματος, ὑποθέτω ὅτι ἔχουσι καὶ αὐτοὶ οἰκογενείας, καὶ ἑπομένως ἔχουσι καὶ αὐτοὶ συμφέροντα ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ, καὶ θέλουσιν εἶσθαι ὑπὲρ τῆς τάξεως, οὐδὲ θέλουσιν ἐπιβληθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα πράξῃ κακὰ, καὶ ἄν τις ἐξ αὐτῶν ἤθελεν ἔχει ὑπερβαλούσας ἀπαντήσεις, ὑποθέτω ὅτι καὶ αὐτὸς θὰ πεισθῇ νὰ μετριάσῃ αὐτάς. Ὥστε παρακαλῶ νὰ μὴ ἀνησυχῆτε καὶ νὰ πείσητε καὶ τοὺς συμπολίτας σας νὰ μὴ ἀνησυχῶσιν. Ἓν μόνον εἶναι τὸ δυσάρεστον, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω ἐνταῦθα τὰ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχω τὸ πρωτότυπον τοῦ νόμου περὶ ἀστυνομίας, τὸ δὲ ἓν ἀντίτυπον, ὅπερ μοὶ ἔδωκαν, εἶναι ἐσφαλμένον, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ συζητηθῇ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ παρακαλέσω νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ ἐπὶ τὴν αὔριον.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν θέσεων τῶν βοηθῶν καὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπιστατῶν τῶν δημοσίων ἔργων.

§315Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀναβληθῇ καὶ αὐτό.

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν ἐκ τῶν τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ διεπόντων νόμων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς. (Γίνεται δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§318ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκεῖ ἕως ἐδῶ, κύριε Πρόεδρε.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 1 καὶ 20′ π. μ. τῆς ἐπιούσης.