1894.12.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35

Τῆς 15 Δεκεμβρίου 1894.

(Πέμπτη).

Ὥρα 5 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀριστοτέλης Χριστόπουλος, καταδικασθεὶς εἰς πενταετῆ εἱρκτὴν πρὸ ἑνὸς ἔτους, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν ζητεῖ νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ χάρις, ὡς ἔχων συστάσεις ὑπὲρ αὐτῆς τοῦ δικαστηρίου τῶν συνέδρων καὶ πάσχων ἅμα σοβαρῶς ἐν τῇ φυλακῇ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Πολλοὶ τῶν κατὰ τὴν Ὑδραϊκὴν συνοικίαν ἐν Πειραιεῖ κατοικούντων παρακαλοῦσι νὰ διαταχθῇ ἡ ἀλλαχοῦ τοποθέτησις τῶν ἐν τῇ συνοικίᾳ ἐκείνῃ ἀποθηκῶν γαιανθράκων. Θ’ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Πολλοὶ κατάδικοι, κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Τρικκάλων, ζητοῦσι νὰ καταλογισθῇ ὁ χρόνος τῆς ὑποδικίας των εἰς τὴν ποινήν. Ἐπίσης πολλοὶ τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Παλαμηδίου καταδίκων ζητοῦσι τὸ αὐτό. Παραπέμπονται ἀμφότεραι αἱ ἀναφοραὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ Παναγιώτης Λειβαδᾶς δι’ ἀναφορᾶς τοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν προτείνει διάφορα μέτρα πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Πολλοὶ ἔμποροι Λαμίας διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπιταχύνῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν. Ἐπίσης πολλοὶ κάτοικοι Θηβῶν διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου.

§2ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑμῖν, κύριε Πρόεδρε, ὅπως δι’ ὑμῶν λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλή, ἀναφορὰν πολλῶν συμπολιτῶν μου ἐκ τοῦ δήμου Ὑπάτης, αἰτούντων ὅπως μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καταναλώσεως τοῦ προϊόντος αὐτῶν, τοῦ καπνοῦ, δι’ οὗ καὶ μόνου συντηρεῖται ὁ δῆμος ἐκεῖνος. Συνιστῶν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ, ὡς καὶ ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει παρέστησα ὑμῖν, περὶ τῆς ταχείας καταρτίσεως τῆς μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως συμβάσεως, δι’ ἧς ἀνοιγομένης τῆς νέας ταύτης ἀγορᾶς εἰς τὴν κατανάλωσιν τοῦ καπνοῦ θέλουσιν ἐξυπηρετηθῆ αἱ ἀνάγκαι καὶ τὰ συμφέροντα τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν, ἰδίᾳ τῆς Λαμίας. Ἐπίσης θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ὅπως ἀποφασίσῃ τέλος πάντων νὰ περατωθῇ ἡ ἡμιτελὴς γέφυρα τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, παρὰ τὸ χωρίον Λιανοκλάδι. Διὰ τῆς γέφυρας ταύτης ἐν γένει θέλουσιν ἐξυπηρετηθῆ οὐ μόνον αἱ ἀνάγκαι τῆς συγκοινωνίας τοῦ δήμου Ὑπάτης καὶ ἑτέρων ὀρεινῶν δήμων μετὰ τῆς Λαμίας, ὧν οἱ κάτοικοι ὑφίστανται μύρια δεινὰ ἕνεκα τῆς ἐπερχομένης διακοπῆς τῆς συγκοινωνίας τὸν χειμῶνα, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ συγκοινωνία τῶν φοιτώντων εἰς τὰ λουτρὰ Ὑπάτης, ἧς ἡ κατάστασις παραβλάπτει μεγάλως τὴν χρησιμοποίησιν αὐτῶν. Ἐκ τοῦ ἐν τῷ πέρυσι ψηφισθέντι προϋπολογισμῷ ποσοῦ πιστώσεως 470,000 δραχμῶν, αἵτινες ἀνεβιβάσθησαν εἰς μέγα ποσὸν δυνάμει ἐκτάκτων πιστώσεων, οὐδὲ ὀβολὸς διετέθη ὑπὲρ τῶν ἡμιτελῶν τούτων ἀναγκαίων ἔργων. Συνεπῶς ἐπιβάλλεται τῷ κ. Ὑπουργῷ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐκ τοῦ ἐν τῷ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ τοῦ ἐπιόντος ἔτους ἀναγραφομένου ποσοῦ πιστώσεως 500,000 δραχ. διατεθῇ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν πρὸς περάτωσιν τῆς ἡμιτελοῦς ταύτης γέφυρας, τῆς τόσῳ ἀναγκαίας εἰς συγκοινωνίαν τῶν ἀτυχῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος.

§3ΚΡΙΤΣΑΣ. Πρὶν ἢ εἰσέλθω, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ θέμα, περὶ τὸ ὁποῖον προτίθεμαι ν’ ἀσχοληθῶ, ἐπιτρέψατέ μοι ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ποιήσωμαι ὑμῖν δήλωσίν τινα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἐνισχύσω τὰς ὑπὸ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου κ. Χατζίσκου γενομένας συστάσεις, τὰς τόσον δικαίας. Καὶ ἡ δήλωσις εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἀπό τινων ἡμερῶν ὅλως ἀσυνήθης ἅμιλλα παρατηρεῖται μεταξὺ τινων τῶν ἐνταῦθα ἐκδιδομένων ἐφημερίδων, προσπαθουσῶν τίς πρώτη νὰ γράψῃ περὶ μελῶν τινων τοῦ Κοινοβουλίου, λέγουσα ὅ,τι φαντάζεται καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην των θὰ ἐπετύγχανεν, ὅπως διαθέσῃ τοὺς Βουλευτὰς κατὰ τὸ συμφέρον τῶν ἐφημερίδων τούτων, ἢ τῶν κομμάτων, ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τῶν ὁποίων γράφονται. Μεταξὺ δὲ τῶν πολλῶν Βουλευτῶν, οἵτινες περιέπεσαν εἰς τὰ φληναφήματα τῶν ἐφημερίδων τούτων, συγκαταλέγομαι καὶ ἐγώ, εἰς τὸν ὁποῖον δι’ ἀποσιωπητικῶν καὶ ἄλλων ὑπαινιγμῶν ἠθέλησαν αὗται νὰ προσάψωσι τὴν μομφὴν, ὅτι παραμένω ἐν τῇ Βουλῇ, συντελῶν εἰς τὴν ἀπαρτίαν αὐτῆς, τίς οἶδέ πως, κολακευόμενος ὑπὸ τῆς ἰσχυούσης μερίδος. Καὶ ἐὰν, Κύριοι, μόνον περὶ τῶν ἐφημερίδων τούτων ἐπρόκειτο, βεβαίως ἤθελον ἀπαξιώσει αὐτὰς ἀπαντήσεως, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἡ παρ’ ἡμῖν δημοσιογραφία, χάριν τῆς πρὸς τὰ διάφορα πολιτικὰ κόμματα τυφλῆς ἀφοσιώσεώς της, τῆς ὀφειλομένης οὐχὶ εἰς τὴν σύμπτωσιν τῶν ἐπὶ τῶν κοινῶν συμφερόντων γνωμῶν, ἀλλ’ εἰς συμφέροντα ἄλλα, κατέπεσεν εἰς βαθμὸν καθιστῶντα αὐτὴν ὅλως ἀναξίαν τῆς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπαντήσεως. Γνωρίζομεν, θέλω νὰ εἴπω, ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν ἐφημερίδων εἰσὶν ὄργανα πολιτικῶν κομμάτων, καθ’ ὑπαγόρευσιν τῶν ὁποίων γράφουσιν ὅ,τι ἂν γράψωσιν. Εἰς τοὺς τοιούτους λοιπὸν διαχειριστὰς τῶν συμφερόντων τῶν κομμάτων τούτων, τοὺς ἀξιοῦντας νὰ δράσωσιν εἰς τὸ μέλλον, ὡς καὶ μέχρι τοῦδε, ἐν τῇ διοικήσει τοῦ τόπου, θ’ ἀπαντήσω, καὶ πρὸς τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἀνεχθῇ ἐπί τινας στιγμάς. Ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως ἐν τῇ πολιτικῇ τοῦ τόπου παλαίστρᾳ τοῦ κ. Τρικούπη ἡ οἰκογένειά μου ἅπασα διέκειτο φιλικῶς, ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν, πρὸς αὐτόν. Εἰς τὴν τοιαύτην δὲ φιλίαν ἐμμένων, ἀπεδύθην καὶ ἐγὼ εἰς τὸν πρὸ διετίας ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ὅστις μὲ ἀνέδειξε Βουλευτὴν ὑπὸ τρικουπικὸν πρόγραμμα, ὅπερ, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν θεωρῶ προσβλητικὸν ἢ ἀτιμωτικὸν, διότι ὁ κ. Τρικούπης, ἂν δὲν ἦναι ἀνώτερος, εἶναι τοὐλάχιστον ἴσος πρὸς τοὺς ἄλλους, οἵτινες διώκησαν καὶ θὰ διοικήσωσι καὶ πάλιν τὸν τόπον. Ἐνῷ δὲ ὡς Βουλευτὴς ἐνταῦθα παρεῖχον εἰς τὸ ὑπ’ αὐτὸν κόμμα τὴν συνδρομήν μου μετά τινος ἀφοσιώσεως, ὀφειλομένης εἰς τὴν πολυχρόνιον πρὸς αὐτὸν φιλίαν, οὐδέποτε ὅμως παραβιασάσης καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν μου, ὡς τοῦτο πολλάκις ἀπέδειξα, ζητήματά τινα ἀφορῶντα εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, παρὰ τοῦ ὁποίου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ συγκαταλέγωμαι μεταξὺ ὑμῶν, μὲ ἔπεισαν ὅτι δὲν ἐπετρέπετο εἰς ἐμὲ νὰ δεικνύω ἣν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐδείκνυον ἀφοσίωσιν πρὸς αὐτὸν, ὁ ὁποῖος, παριδὼν ταύτην καὶ ὑποθέσας ἴσως ὅτι αἱ εἰσηγήσεις μου ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου ἐκείνου ὑπηγορεύοντο ὑπὸ τῶν συνήθων εἰς τινας Βουλευτὰς συμφερόντων, ἀπέκρουσεν αὐτὰς, προτιμήσας ἄλλας, προερχομένας ἐξ ἄλλων Βουλευτῶν, μᾶλλον κατ’ αὐτὸν ἀξιοπίστων. Δὲν ἠδυνάμην βεβαίως νὰ τῷ ἐπιβάλω τὰς γνώμας μου, οὐδὲ δικαίωμα τοιοῦτον εἶχον. Μὴ πεισθέντα δὲ εἰς τὰς εἰλικρινεῖς μου εἰσηγήσεις, ἢ μᾶλλον παρεξηγήσαντα αὐτὰς κατὰ τρόπον πείσαντά με ὅτι δὲν εἶχεν ἐμπιστοσύνην πρός με, τὸν ἐγκατέλιπον, καὶ ἔκτοτε ἔλαβον τὴν προσήκουσαν ἀληθῶς εἰς Βουλευτὴν θέσιν, τὴν θέσιν τῆς ἀπολύτου ἀνεξαρτησίας. Ἀνεξάρτητον λοιπὸν θέσιν τηροῦντα ἐνταῦθα, μὲ παρεξήγησάν τινες, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ ἀνεξαρτησία εἶναι, φαίνεται, ἄγνωστόν τι, καὶ διὰ τοῦτο οὗτοι τὴν τοιαύτην μου στάσιν ἐχαρακτήρισαν ἄλλως ἢ ὅπως ὤφειλον. Ἤθελον, φαίνεται, οἱ ἄνθρωποι, ἵνα πεισθῶσιν ὅτι ὄντως ἐγκατέλιπον τὸν κ. Τρικούπην, νὰ μὲ ἴδωσι μιμούμενον αὐτοὺς τούτους καὶ ὑβρίζοντα ἐκεῖνον καὶ τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον μέχρι τῆς χθὲς ἀνῆκον, καὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Βουλευτὴς μὴ ἀνήκων εἰς κόμμα. Εἰς τούτους λοιπὸν, ἐπαναλέγω, καὶ οὐχὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐκείνας ἀπαντῶν, δηλῶ ὅτι πάντοτε μὲν, ἰδίως ὅμως κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην, καθ’ ἣν κατὰ τὴν γνώμην μου ἐπιβάλλεται ἡ ἀπόλυτος τῶν Βουλευτῶν ἀνεξαρτησία, εἰς οὐδὲν κόμμα ἀνήκω, εἰμὴ μόνον εἰς τὴν συνείδησίν μου καὶ τὴν πατρίδα, καὶ ὅτι, ἂν δὲν ὑβρίζω τὸν κ. Τρικούπην, ταῦτα ὀφείλεται εἰς τὴν ἀνατροφήν μου καὶ τὸν χαρακτῆρά μου, ὁ ὁποῖος οὐδόλως ἠδύνατο νὰ μεταβληθῇ μετὰ τὴν ἐκ τοῦ κόμματος ἐκείνου ἀποχώρησίν μου· ἂν δὲ δὲν προσεχώρησα εἰς ἄλλο κόμμα, δὲν ἔπραξα τοῦτο διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ταῦτα ἀρκοῦνται εἰς τὸ νὰ κατηγορῶσι μόνον τοῦ κ. Τρικούπη, κρύπτοντα τὰς ἑαυτῶν γνώμας, μὴ συντελεσούσας τυχὸν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων, φοβούμενα ἴσως μὴ ἐξενεχθείσας ταύτας ἐνταῦθα βασκάνωμεν, ματαιοῦντες οὕτω τὰ ἐθνοσωτήρια αὐτῶν σχέδια. Καὶ τί πράττει ἡ λεγομένη αὕτη Ἀντιπολίτευσις; Εἰς πάντα διαφωνεῖ, εἰς ἓν δὲ μόνον συμφωνοῦσι πᾶσαι αὐτῆς αἱ ὁμάδες, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ διὰ παντὸς τρόπου πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ πῶς νὰ ἐπιτύχῃ τῆς πτώσεως αὐτῆς; Διὰ τῆς συζητήσεως, διὰ τῆς λογικῆς, διὰ τῆς καταδείξεως ἀδιαφιλονεικήτων αὐτῆς ἁμαρτημάτων; Ὄχι! οὐδὲν τούτων μετεχειρίσθη πρὸς τὸν σκοπόν της, ἢ μᾶλλον ἀποφεύγει τὴν τοιαύτην πάλην, καὶ διὰ τοῦτο, καθ’ ὁμόφωνον ἀπόφασιν πασῶν τῶν ὁμάδων, κατέφυγεν εἰς τὴν πάντοτε μὲν ἰδίως ὅμως κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, παρατηρουμένην μέθοδον τῆς κωλυσιεργίας.

§4Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§5ΚΡΙΤΣΑΣ. Δυστυχῶς εἶναι ἀληθέστατον... Ἀλλ’ ἐὰν ἐγώ, ὡς καί τινες ἄλλοι, δὲν ἠθέλησα νὰ ἀσπασθῶ τὴν τοιαύτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τακτικήν, τοῦτο δὲν ἦτο, νομίζω, λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον συνάδελφοι τινες ἔπρεπε νὰ μὲ κακίσωσι.

§6ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Τίς σᾶς τὸ εἶπε;

§7ΚΡΙΤΣΑΣ. Πολλοί· πρῶτος δὲ ἡμεῖς, ὅστις προχθὲς, γενομένης ἐνστάσεως μὴ ἀπαρτίας, ὅτε ἀμέσως μετ’ αὐτὴν ἀπεχωρεῖτε πάντες ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, μὲ συνεβουλεύετε ἐπιμόνως νὰ ἀποχωρήσω καὶ ἐγώ. Ἂν λοιπὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐπιλήσμων, κατ’ ἐμὲ, γενομένη τοῦ πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ πρὸς ἑαυτὴν σεβασμοῦ, θέλῃ διὰ τῆς μεθόδου τῆς κωλυσιεργίας νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, τὴν βεβαιῶ διὰ τελευταίαν φορὰν, ὅτι δὲν θέλω τὴν παρακολουθήσει, διότι τὴν κωλυσιεργίαν θεωρῶ αὐτὴν μὲν καθ’ ἑαυτὴν παιδαριώδη, τὸν σκοπὸν δὲ αὐτῆς καθαρὰν ἀντιποίησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Στέμματος καὶ συνεπῶς πρᾶξιν ἀντισυνταγματικήν. Ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ὅσα εἶχον νὰ εἴπω ἐν σχέσει πρὸς τὴν πορείαν μου ὡς Βουλευτοῦ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφος καὶ συμπολίτης μου κ. Χατζῖσκος ἐσύστησεν, ἂν δὲν σφάλλωμαι, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως δοθῇ πέρας εἰς τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ἐν Αἰγύπτῳ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς κατασκευῆς τῆς παρὰ τὸ χωρίον Λιανοκλάδιον καὶ ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ γεφύρας. Αἱ συστάσεις αὗται ἀληθῶς εἰσι δίκαιαι, καὶ διὰ τοῦτο ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ, συνεννοουμένη πρὸς τοῦτο μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ εἰς τὴν χώραν ἐκείνην εἰσαγωγὴ τοῦ προϊόντος τούτου, διότι ἀληθῶς ἀξιοθρήνητος εἶναι ἡ κατάστασις, εἰς ἣν περιῆλθον οἱ καλλιεργηταὶ τοῦ καπνοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Φθιώτιδος, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς τὸ προϊόν τοῦτο ἀπεκλείσθη ἀπὸ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἀγορῶν. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, πειθόμενοι εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν, μίαν τῶν ὁποίων ἔκαμε πρὸ τινῶν ἡμερῶν καὶ ὁ νῦν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, εἰπὼν ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις εὑρίσκονται εἰς σημεῖον εὐάρεστον, καὶ ἐλπίζοντες εἰς τὰς ἐνεργείας τῶν Κυβερνήσεων, δὲν παρῃτήθησαν τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ, καὶ διὰ τοῦτο συνεσώρευσαν καὶ διατηροῦσιν ἐν ταῖς ἀποθήκαις των τὸ κατὰ τρία καὶ τέσσαρα ἤδη ἔτη τὸ παραχθὲν προϊόν, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει μὲν κεφάλαια μέγιστα, κεφάλαια ὅμως φθίνοντα ὁσημέραι, ἢ μᾶλλον νεκρά, ἐκ τῶν ὁποίων οὐδὲν λαμβάνουσιν, ἵνα ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς πρὸς παραγωγὴν αὐτοῦ γενομένας δαπάνας καὶ ἐν γένει εἰς τὰς διαφόρους ἀνάγκας, αἵτινες κατὰ τὴν ἐποχὴν μάλιστα ταύτην ἐπολαπλασιάσθησαν. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ καὶ παρὰ τὸ χωρίον Λιανοκλάδιον κατασκευαζομένην γέφυραν, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ σύντονα πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου τούτου μέτρα. Ἡ δημοπρασία τοῦ ἔργου τούτου ἐγένετο πρὸ ἐτῶν καὶ κατεκυρώθη ἐπ’ ὀνόματι τοῦ λίαν εὐσυνειδήτου ἐργολάβου κ. Ζαρμπούρη, ὅστις κατεσκεύασε τὰ βάθρα τῆς γεφύρας ἐκείνης, ὑποστὰς ζημίας ἀνυπολογίστους, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι εἶχε περιπέσει εἰς τὴν δυσμένειαν τοῦ μηχανικοῦ κ. Μητσάκη, τοῦ ἐκπονήσαντος, ὡς πληροφοροῦμαι, καὶ τὸ σχέδιον. Ἐπὶ τέλους δὲ, κατασκευασθέντων τῶν βάθρων, τὸ ἔργον ἐγκατελείφθη, διότι ἤδη κατόπιν ἑορτῆς, ὡς συνήθως συμβαίνει ἐν Ἑλλάδι, ὁ χῶρος τῆς γεφύρας ταύτης εὑρέθη ἀνεπαρκὴς διὰ τὴν ἀκώλυτον διεύθυνσιν τῶν ὑδάτων τοῦ ποταμοῦ ἐκείνου. Ἀλλ’ ὁπωςδήποτε πρόκειται περὶ ἔργου ἡμιτελοῦς, διὰ τὴν περάτωσιν τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μεριμνήσῃ, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον διὰ τῆς γέφυρας ταύτης οὐ μόνον οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Ὑπάτης θέλουσιν ἀπαλλαγῆ ἀπὸ τοῦ ἀποκλεισμοῦ, ἐν ᾧ διατελοῦσιν πάντοτε ἐν καιρῷ χειμῶνος, ἀλλὰ θέλει διευκολυνθῆ τὰ μάλα καὶ ἡ ἐνδιαφέρουσα συγκοινωνία τῶν παρὰ τὴν Ὑπάτην ἰαματικῶν πηγῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἵνα φθάσωσιν οἱ ἀσθενεῖς, πλειστάκις ὑποβάλλονται εἰς λίαν ἐπικίνδυνον δι’ αὐτοὺς ψυχρολουσίαν, ἣν ἅπαντες ὑφίστανται, διερχόμενοι τυχὸν τὸν Σπερχειὸν μετὰ βροχήν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ λουτρῶν Ὑπάτης, ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ εἴπω ὑμῖν τινα ὡς πρὸς τὴν ἐν γένει κατάστασιν τοῦ μέρους ἐκείνου. Δὲν ἀγνοεῖτε βεβαίως, ὅτι μεταξὺ τῶν πολλῶν ἰαματικῶν πηγῶν, τὰς ὁποίας ἡ φύσις ἐδώρησεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, μία εἶναι καὶ ἡ περὶ ἧς πρόκειται καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἰαματικὴ δύναμις εἶναι θαυμασία διὰ πλεῖστα ὅσα νοσήματα, ἰδίως δὲ διὰ τὰ δερματικὰ. Τὴν ἰαματικὴν δὲ τῶν ὑδάτων τούτων δύναμιν οἱ ἰατροὶ πάντες γνωρίζοντες, θὰ συνίστων τὴν χρῆσιν αὐτῶν εἰς χιλιάδας ἀνθρώπων, πασχόντων ἐκ πολλῶν νοσημάτων, ἀποφεύγουσιν ὅμως νὰ δώσωσι τοιαύτην συμβουλὴν, φοβούμενοι μὴ τυχὸν οἱ ἀσθενεῖς των, ἀντὶ τῆς ἀνακτήσεως τῆς ὑγείας των, εὕρωσιν ἐκεῖ τὸν θάνατον. Αἱ πηγαὶ αὐταὶ εὑρίσκονται ἐν μέσῳ μεγάλης ἐκτάσεως γαιῶν, τὴν κυριότητα ἐπὶ τῶν ὁποίων ὡς καὶ ἐπὶ τῶν πηγῶν διεξεδίκουν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ Δημόσιον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ οἰκογένεια τοῦ συναδέλφου μας κ. Χατζίσκου· πρό τινων δὲ ἐτῶν ἐπῆλθε μεταξὺ τῶν διαδίκων συμβιβασμὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ μὲν κ. Χατζίσκος ἔλαβε τὰ ⅔ τοῦ κτήματος, τὸ δὲ Δημόσιον τὸ ἓν τρίτον τούτου μετὰ τῶν πηγῶν καὶ τινος γύρωθεν αὐτῶν πλατείας. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν ἐξηκολούθει ὁ δικαστικὸς ἐκεῖνος ἀγὼν, οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐβελτίουν τὴν διέπουσαν τὰς πηγὰς ἐκείνας ὡς τόπον διαμονῆς ἀθλίαν ὄντως κατάστασιν. Ἤδη ὅμως, ὅτε ἡ ἰδιοκτησία ἑκάστου ἐξεκαθαρίσθη, γενομένης πρό τινων ἐτῶν καὶ τῆς διανομῆς, καθῆκον τῶν ἰδιοκτητῶν εἶναι νὰ προσπαθήσωσι πρὸς τὸ συμφέρον των νὰ καταστήσωσι τὸν βίον τῶν ἐκεῖ λουομένων ἀνετώτερον, ὡς λίαν ἀξιεπαίνως ἐμερίμνησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Χατζῖσκος, σπεύσας ν’ ἀνεγείρῃ ἐκεῖ οἰκίαν ἐκ τριάκοντα, νομίζω, δωματίων, δυναμένων νὰ στεγάσωσί τινας τῶν λουομένων. Ἂν δὲ ὁ ἰδιώτης κ. Χατζῖσκος κατεσκεύασε τριάκοντα δωμάτια, τὸ Δημόσιον ὤφειλε νὰ κατασκευάσῃ ἔτι πλείονα καὶ νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὰ δώδεκα ἢ δεκαπέντε ὑπάρχοντα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἄλλως δὲν ἀνήγειρεν αὐτὸ, ἀλλ’ ἔλαβε, κατὰ τρόπον μὴ τιμῶντα τὴν τότε Κυβέρνησιν, παρά τινος ἐκμισθωτοῦ τῶν λουτρῶν Δημητρίου Γιαννούλη, ὁ ὁποῖος, κατασκευάσας κατὰ τὸ 1890 αὐτὰ πρὸς διευκόλυνσιν τῶν λουομένων, προέτεινεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὰ δεχθῇ, ἀποζημιοῦσα κἄπως αὐτὸν, καὶ ἡ Κυβέρνησις τὰ ἔλαβε, χωρὶς νὰ πληρώσῃ τι, διὰ τὸν λόγον ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐκμισθώσεως δὲν εἶχε πλέον ἐκεῖνος τὸ δικαίωμα νὰ τὰ κατεδαφίσῃ καὶ λάβῃ τὸ εἰς αὐτὸν ἀνῆκον εὔχρηστον ὑλικόν. Τὸ Δημόσιον λοιπὸν, ἐκτὸς τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ὑφίσταται πρὸς κατασκευὴν τῶν λουτήρων, δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἔχω λόγους νὰ φοβῶμαι, πιθανὸν ν’ ἀποβῶσιν εἰς μάτην, οὐδεμίαν ἄλλην δαπάνην ὑπέστη, καίτοι ἐξ ἄλλου ηὔξησαν αἱ πρόσοδοι αὐτοῦ ὡς ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ὀλίγων ἐκείνων καταληφθέντων δωματίων καὶ ἐκ τῆς κατασκευῆς τῆς οἰκίας τοῦ κ. Χατζίσκου, ἄνευ τῶν ὁποίων οὐδεὶς θὰ μετέβαινεν ἐκεῖ. Ἐλλείψει δὲ δωματίων τί γίνεται; Τὰ ὀλίγα ταῦτα δωμάτια τοῦ Δημοσίου εἰσὶ πάντοτε πλήρη, ἐνοικιαζόμενα, συμφώνως πρὸς τὰ συμβόλαια, ἀντὶ τριῶν καθ’ ἑκάστην δραχμῶν ἕκαστον. Ταῦτα ὅμως, δώδεκα μόνον ὄντα, δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκεῖ λουομένων, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτέ εἰσιν ὀλιγώτεροι τῶν 150. Ζητοῦνται λοιπὸν τὰ δωμάτια τοῦ κ. Χατζίσκου, τὰ ἄλλως προτιμότερα, καὶ ὁ ἐνοικιαστής, ἐκμεταλλευόμενος τὴν ἀνάγκην τῶν ἐπισκεπτῶν, τὰ ἐνοικιάζει ἀντὶ 20 ἢ 15 ἢ τοὐλάχιστον 10 δραχμῶν ἕκαστον δι’ ἑκάστην ἡμέραν, ἀντὶ δηλαδὴ μισθώματος ὑπερβαίνοντος τὰς δυνάμεις καὶ τοῦ εὐτραφεστέρου βαλαντίου ...

§8ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὄχι δὰ τόσον ἀκριβά.

§9ΚΡΙΤΣΑΣ. Μάλιστα. Ἐγὼ αὐτὸς ἐπλήρονα 26 δρ. καθ’ ἑκάστην διὰ δύο δωμάτια, τὰ ὁποῖα εἶχον, ὅτε ἡ ζῶσα καὶ ἀσθενοῦσα τότε μήτηρ μου διέμενεν ἐν τοῖς λουτροῖς ἐκείνοις ... Ἀλλὰ μόνον τοῦτο; Οἱ ἐκμισθωταὶ τῶν λουτρῶν ἀξιοῦσι, κατ’ ἀνοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἔχωσιν ἐκεῖ τὸ μονοπώλιον παντὸς χρησίμου εἰς τοὺς λουομένους, καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὰ τρόφιμα καὶ πᾶν ἄλλο εἶδος πωλοῦσιν εἰς τοὺς λουομένους εἰς τιμὰς λίαν ὑπερόγκους. Θρασυνθέντες δ’ ἐκ τῆς τοιαύτης ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν ἀμεριμνησίας, ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου νὰ πωλῶσι καὶ αὐτὸ τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἦτο ἀφθονώτατον, διοχετευομένης εἰς τὰ λουτρὰ μιᾶς τῶν ἀναριθμήτων πηγῶν τῆς Οἴτης, εἰς τὰς ὑπωρείας τῆς ὁποίας εὑρίσκονται ἐκεῖνα. Ἀλλὰ, Κύριοι, πάντα ταῦτα, ἂν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις, δύναται διὰ τῶν ὀργάνων της νὰ περιστείλῃ, παρέχουσα εἰς τοὺς ἐκμισθωτὰς τῶν λουτρῶν τὰς ἀνηκούσας εἰς αὐτοὺς εὐκολίας· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ταλανίζει τοὺς πρὸς λοῦσιν ἐκεῖ μεταβαίνοντας, εἶναι ἡ ἔλλειψις κατοικιῶν. Παρακαλῶ δὲ αὐτὴν θερμῶς καὶ ἐξ ὀνόματος πάντων τῶν μέχρι τοῦδε ἐν ταῖς πηγαῖς ἐκείναις λουσθέντων, νὰ σπεύσῃ ν’ ἀνεγείρῃ ἑκατὸν τοὐλάχιστον κατοικίας, ἐν μικραῖς οἰκοδομαῖς, πληρούσαις τοὺς ὅρους τῆς ὑγιεινῆς, ἢ, ἂν δὲν θέλῃ νὰ ὑποστῇ τὰς πρὸς τοῦτο δαπάνας, νὰ ῥυμοτομήσῃ τὸν χῶρον ἐκεῖνον, νὰ διαιρέσῃ αὐτὸν εἰς οἰκόπεδα καὶ νὰ πωλήσῃ ταῦτα εἰς ἰδιώτας, ὑπὸ τὸν ῥητὸν ὅρον, ὅπως οὗτοι οἰκοδομήσωσιν ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου ἐγκρινομένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου. Ἐκ παντὸς τέλους πάντων τρόπου πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως κατασκευασθῶσι πολλὰ δωμάτια, καὶ ἔστω βεβαία, ὅτι, ἂν κατασκευασθῶσι τοιαῦτα, τὰ ἐκ τῶν λουτρῶν ἔσοδα τοῦ Δημοσίου θέλουσι πολλαπλασιασθῆ, διότι ἀναρίθμητοί εἰσιν οἱ ἔχοντες ἀνάγκην τῶν λουτρῶν ἐκείνων, τῆς ἀληθοῦς ταύτης πανακείας, ἀσθενεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐν γνώσει ὅτι ἡ θεραπεία των δὲν θέλει ἐπέλθῃ τελεία, μεταβαίνουσιν εἰς ἄλλα λουτρά, ἀντὶ τῶν τῆς Ὑπάτης, τὰ ὁποῖα ἀποφεύγουσιν, ἕνεκα τῶν ἐκτεθεισῶν ἤδη ἐν ὀλίγοις δυσκολιῶν. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐσκόπουν νὰ εἴπω τινὰ πρὸς ὑμᾶς, ἂν δὲν μοὶ ἐπεβάλλοντο ὅσα μέχρι τοῦδε εἶπον, εἶναι τὸ ἑξῆς. Πάντες γνωρίζετε, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ἐξεδόθησαν δύο Β. Διατάγματα, διὰ τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν ὁποίων ἐπαρασημοφορήθη εἷς ἀνθυπολοχαγὸς καὶ διὰ τοῦ ἄλλου προήχθησαν τρεῖς μὲν λοχίαι τοῦ πεζικοῦ καὶ τῶν εὐζώνων εἰς ἀνθυπασπιστὰς, εἷς δ’ ἐνωμοτάρχης τῆς ἐφίππου χωροφυλακῆς εἰς ἀνθυπομοίραρχον· ὅτι δὲ ἅπασαι αὗται αἱ ἀμοιβαὶ ἀπενεμήθησαν ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι οἱ ἀμειφθέντες διεκρίθησαν κατὰ τὴν συμπλοκὴν τῆς 7 Σεπτεμβρίου, τὴν σχοῦσαν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐξόντωσιν τῆς λῃστοσυμμορίας Παπακυριτσοπούλου. Εἶμαι ἐκ τῶν στρατιωτῶν ἐκείνων, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ ἁπλοῦ καθήκοντος δὲν εἶναί τι, τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀμείβηται ἰδιαιτέρως, διότι, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ἡ ἀμοιβὴ τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ ἁπλοῦ καθήκοντος τείνει εἰς τὸ νὰ πιστευθῇ ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἀνέχεται εἰς τὸν στρατὸν καὶ τοὺς μὴ ἐκπληροῦντας αὐτό. Εἶναι ὅμως ἐξ ἄλλου ἀληθὲς, ὅτι ἔκτακτοί τινες περιστάσεις ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπονέμῃ ἀμοιβὰς τοιαύτας, ὄχι τόσον ἵνα ἀμείψῃ τοὺς προσενεγκόντας τοιαύτας ἢ τοιαύτας ὑπηρεσίας, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν ἰδίως νὰ φιλοτιμηθῶσιν οἱ ἄλλοι, οἱ εἰς ὁμοίας ὑπηρεσίας τεταγμένοι. Ἀλλ’ ἔστω· ἀπενεμήθησαν ὁπωσδήποτε πέντε ἀμοιβαὶ, αἱ ὁποῖαι, ἀπονεμηθεῖσαι εἰς πέντε μόνον ἄτομα, ἐγέννησαν παράπονα ἐκ μέρους τῶν ἄλλων, διότι πλείονες τῶν ἑκατὸν στρατιωτικοὶ συνηγωνίσθησαν ἐκεῖ, διατεινομένων πολλῶν ἐκ τούτων, ὅτι παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἀμειφθέντων ἀγωνισθέντες καὶ τὰς αὐτὰς ὡς ἐκεῖνοι ὑπηρεσίας προσενεγκόντες, δικαιοῦνται εἰς τὴν αὐτὴν ἀμοιβήν. Ἀλλὰ μήπως μόνον παραπονοῦνται οἱ στρατιωτικοὶ, οἵτινες συμμετέσχον τῆς συμπλοκῆς ἐκείνης, εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας ὀφείλονται αἱ ἀπονεμηθεῖσαι ἀμοιβαί; Ὄχι· καὶ ἄλλοι ἀκόμη ὑπαξιωματικοὶ, προσενεγκόντες εἰς οὐχὶ πολὺ μεμακρυσμένας ἐποχὰς ὁμοίας ὑπηρεσίας, ἐφ’ ὅσον μὲν οὐδεὶς ἠμείβετο, ἐσιώπων καὶ οὐδὲν ἀπῄτουν, ἤδη δὲ, ἰδόντες ἄλλους, καλοὺς μὲν καθ’ ὅλα συναδέλφους των, ἀλλὰ κατ’ οὐδὲν ὑπερτερήσαντας αὐτοὺς κατὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των, ἀμειφθέντας ὅμως, ἰδόντες, λέγω, ὅτι αἱ προσφερόμεναι ὑπηρεσίαι μετροῦνται διὰ πήχεων διαφόρων, δικαίως περιπίπτουσιν εἰς ἀπαγοήτευσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ θέσῃ τέρμα, μελετῶσα τὰς εἰς τὰς διαφόρους ταύτας ὑποθέσεις ἀφορώσας ἀλληλογραφίας, φθάνουσα μέχρι τῶν μεθοριακῶν καὶ λαμβάνουσα μέτρα ἱκανοποιοῦντα ἐξίσου πάντας τοὺς ἐξίσου διαπρέψαντας. Καὶ ἀληθῶς, πῶς νὰ μὴ μαρανθῇ ὁ ἐπιλοχίας τοῦ πυροβολικοῦ Ράπτης, ὁ ὁποῖος πρῶτος μεταξὺ τῶν πέντε ὑπαξιωματικῶν τοῦ συντάγματός του συσταθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ ἐπὶ τοῖς μεθοριακοῖς, εἶδε προαχθέντας εἰς ἀξιωματικοὺς τοὺς τέσσαρας ἄλλους, ἐξακολουθεῖ δ’ αὐτὸς κατέχων τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου, ὃν καὶ κατὰ τὰς συμπλοκὰς κατεῖχε; Πῶς δύναται νὰ μὴ ἀπογοητευθῇ ὁ λοχίας Ζέρβας, ὅστις; τρεῖς μόνον στρατιώτας ἔχων μεθ’ ἑαυτοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαμπάκας, συμπλακεὶς πρὸς τὴν ἐξ ὀκτὼ ὀπαδῶν συγκειμένην συμμορίαν τῶν Τσεκουραίων, ἐπλήγωσε καὶ συνέλαβεν ἕνα τούτων, τὸν Παλλούραν, νομίζω; Πῶς νὰ μὴ παραπονεθῇ ὁ συλλαβὼν τὸν πρὸ δύο περίπου μηνῶν καρατομηθέντα λήσταρχον Χασιώτην ἐπιλοχίας τοῦ πεζικοῦ Γιαννέτσος; Πῶς νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶσιν οἱ συλλαβόντες, ἢ φονεύσαντες,—δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς—πρό τινος χρόνου ἐν Λευκάδι τὸν Ψύλλιαν, καὶ ἄλλοι ὁμοίας πρὸς ταύτας προσενεγκόντες ὑπηρεσίας, μὴ ἀποτελούσας μὲν θαύματα, ἀλλὰ καὶ μὴ ὑστερούσας κατ’ οὐδὲν τῆς ὑπηρεσίας, ἣν προσήνεγκον οἱ προχθὲς ἀμειφθέντες; Ἀλλ’ ἂν ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τούτων ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργοῦ, ἄς μοι ἐπιτρέψῃ οὗτος νὰ τῷ ὑπομνήσω καὶ ἄλλην ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία ταχεῖαν ἀπῄτει τὴν λῆψιν μέτρων ἱκανοποιητικῶν διὰ τρεῖς ὑπαξιωματικούς, ἐκπληρώσαντας τὸ ἑαυτῶν καθῆκον μετ’ ἀσυνήθους ὅλως ἀφοσιώσεως καὶ αὐταπαρνήσεως. Ἐνθυμεῖσθε βεβαίως πάντες τὴν αἴσθησιν, ἣν ἐνεποίησεν εἰς τὸ κοινὸν ἡ πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους γενομένη ὑπὸ τῆς συμμορίας Σκοτίδα αἰχμαλωσία τῆς ἐκ Βάλτου οἰκογενείας Ἀρκουμάνη. Ἐτέθησαν τότε εἰς κίνησιν τὰ διάφορα κατὰ τὴν δυτικὴν Ἑλλάδα στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα, καὶ ἓν ἢ δύο συνεργαζόμενα κατώρθωσαν νὰ τοῖς ὑποδεχθῇ τὸ κρησφύγετον τῆς συμμορίας ἐκείνης. Μικρὰ κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν ἀπόστασις ἐχώριζε κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην τοὺς διώκτας ἀπὸ τῶν διωκομένων· τὴν μικρὰν ὅμως ταύτην ἀπόστασιν καθίστα πολὺ μεγάλην ὁ κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην μαινόμενος Ἀχελῷος, ἀπειλῶν θάνατον κατὰ παντὸς, ὅστις ἤθελε τολμήσει νὰ διαβῇ αὐτόν. Τί ἔπρεπε νὰ κάμῃ τὸ ἀπόσπασμα; Ν’ ἀφήσῃ τοὺς λῃστὰς ἀκαταδιώκτους, προβάλλον τὴν δικαιολογίαν τῶν ἀνυπερβλήτων προσκομμάτων; Νὰ ζητήσῃ γέφυραν, ἵνα διαβῇ τὸν ποταμόν; Ταῦτα ἐν τῷ ἀνυπολογίστῳ ζήλῳ του οὐδόλως ἐσκέφθη, καὶ ταχέως λαβὸν ἐκεῖ ἀπόφασιν, τιμῶσαν αὐτὸ, τὴν πραγματοποιεῖ, ἀποδυόμενον εἰς προφανῆ τῆς ζωῆς του κίνδυνον. Οἱ δυνάμενοι ῥίπτονται εἰς τὸν ποταμὸν, διέρχονται τοῦτον καὶ μετ’ ὀλίγον φθάνουσι ῥιγοῦντες εἰς τὸ κρησφύγετον, εἰσέρχονται ἀποφασιστικῶς εἰς αὐτὸ, ἔρχονται εἰς χεῖρας μετὰ τῶν τριῶν λῃστῶν, τῶν δύο ἑτέρων τραπέντων εἰς φυγὴν, καὶ οἱ τρεῖς οὗτοι ὑπαξιωματικοὶ τὸν μὲν λήσταρχον Σκοτίδαν φονεύουσι, τοὺς δὲ ἄλλους δύο, Μπουρλιάσκον καὶ Χρήστου, συλλαμβάνουσιν, ἐλευθερώσαντες οὕτω τὴν οἰκογένειαν Ἀρκουμάνη ὅλως ἄθικτον. Κατόπιν λοιπὸν τῆς ἀτελοῦς ταύτης ἀφηγήσεως τοῦ γεγονότος, ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, πρέπει ν’ ἀμειφθῶσιν οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι ἢ οὔ; Βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἀμειφθῶσιν ἀμέσως, ὡς ἔφθασεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ περὶ τοῦ κατορθώματος τούτου ἔκθεσις τοῦ κατὰ τὴν δυτικὴν Ἑλλάδα τότε καὶ νῦν γενικοῦ ἐπόπτου ἀντισυνταγματάρχου κ. Κ. Δουμπιώτου, ὁ ὁποῖος, καίτοι τυγχάνει ὢν φειδωλότατος περὶ τὴν σύνταξιν τοιούτων συστάσεων, ἐζήτησε παρὰ τοῦ Ὑπουργείου ἀμέσως τὴν εἰς ἀνθυπασπιστὰς προαγωγὴν τῶν τριῶν τούτων λοχιῶν, Σπανοπούλου, Χατζαρούλα καὶ Κελέση, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 4237 τῆς 27 Ἰουλίου 1893 ἐκθέσεώς του. Δυστυχῶς ὅμως ἡ ἔκθεσις ἐκείνη οὐδόλως ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, καὶ διὰ τοῦτο, τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν λοχιῶν ἐκείνων, τοῦ Σπανοπούλου, ἀποθανόντος πρὸ καιροῦ ἐξ ἰσχυρᾶς πνευμονίας, ἣν κατὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔπαθεν, οἱ δύο ἄλλοι, Χατζαρούλας καὶ Κελέσης, μένουσιν ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ λοχίου, ἀποροῦντες μετὰ τὰς τελευταίας μάλιστα ἀμοιβὰς διὰ τὴν σκληρὰν παραγνώρισιν ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν. Σὺν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, ἐπὶ τῆς ὁποίας οὐδεμία ἀμφιβολία ἐπιτρέπεται, διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι αὕτη συνετάχθη ὑπὸ τοῦ κ. Δουμπιώτου, τοῦ ὁποίου τὴν ἀνδρίαν, τὴν εἰλικρίνειαν καὶ τὴν αὐστηρότητα ἐγνώρισα καὶ ἐγὼ αὐτὸς, ὡς διατελῶν ὑπὸ τὰς διαταγάς του κατὰ τὰς συμπλοκὰς τοῦ 1886, συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τοῦ λοχίου Κελέση καὶ δύο ἄλλαι ἐκθέσεις, ἡ ὑπ’ ἀριθ. 3953 ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1891 τοῦ ἀνωτέρου ἐπόπτου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, δι’ ἧς ζητεῖ οὗτος ἱκανοποίησιν τοῦ λοχίου διὰ τὴν σύλληψιν πολλῶν ληστοφυγοδίκων καὶ ἑτέρα ἐκ μέρους τοῦ νομάρχου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, τοῦ ἐπάρχου Βάλτου καὶ τοῦ διοικητοῦ τοῦ μεταβατικοῦ, διὰ τῆς ὁποίας, φερούσης ἀριθμὸν πρωτοκόλλου εἰσερχομένων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτῶν 25186 τῆς 25 Μαρτίου 1892, ζητοῦσι τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ αὐτοῦ λοχίου διὰ τὸν φόνον τοῦ ληστοφυγοδίκου Ἀθανασίου Κάππα. Ταῦτά εἰσι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα μὲ ἔπεισαν, ὅτι δίκαιον ἦτο νὰ ὑψώσω ἐνταῦθα τὴν φωνήν μου ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων τούτων ὑπαξιωματικῶν, καὶ τὰ ὁποῖα παρακαλῶ θερμῶς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτων προβῇ τάχιστα εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν μοχθησάντων ὑπαξιωματικῶν, ἥτις θέλει εἶσθαι ἱκανοποίησις ὁλοκλήρου τοῦ στρατεύματος.

§10ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξετίμησε τὰ τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν. Ἀληθῶς πᾶς στρατιωτικὸς ὑπηρετῶν ὀφείλει νὰ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του, καὶ ἐκπληρῶν τοῦτο, δὲν ἕπεται ὅτι πρέπει καὶ νὰ ἀμείβηται ἑκάστοτε διὰ τοῦτο. Οὐχ ἧττον ὑπάρχουσι καὶ περιστάσεις, καθ’ ἃς ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ καθήκοντος ἐπάγεται ἀμοιβὰς, ὅταν τουτέστι τοῦ καθήκοντος ἡ ἐκπλήρωσις ὑπερβαίνῃ τὰς συνήθεις ὑποχρεώσεις· τοιαῦται δὲ περιστάσεις συχνότατα ἀπαντῶνται. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἀμοιβὴν τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὴν συμπλοκὴν ἔξωθεν τῆς Λαμίας, οὗτοι δικαίως ἀντημείφθησαν, διότι τὰ τῆς ἀμοιβῆς τῶν στρατιωτικῶν τούτων ἐκανονίσθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως τοῦ συνταγματάρχου τῶν ἐπιτελῶν κ. Στράτου, ὅστις ἐπὶ τούτῳ εἶχε μεταβῆ ἐπὶ τόπου. Ὑπῆρξαν καὶ ἄλλαι ὅμοιαι περιστάσεις, αἵτινες δὲν διεξήχθησαν μέχρι τοῦδε, καὶ δὲν διεξήχθησαν διότι ἴσως ὑπῆρξαν δυσχέρειαι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν πραγμάτων. Μεταξὺ τῶν περιστάσεων τούτων εἶναι καὶ ἡ περίστασις τῶν λαβόντων μέρος ὑπαξιωματικῶν εἰς τὴν ἐξόντωσιν τῆς ληστοσυμμορίας Σκοτίδα. Ταύτην ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν, ἐνήργησέ τι, ἀλλὰ δὲν ἔφθασεν εἰς πέρας, ἐλπίζω δὲ, ὅτι λίαν προσεχῶς θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν ἐν μέτρῳ δικαίῳ νὰ ἀπονείμω τὴν πρέπουσαν ἀμοιβὴν εἰς τοὺς μετασχόντας εἰς τὴν συμπλοκὴν ἐκείνην. Οὕτω πρό τινων ἡμερῶν ἐδόθησαν αἱ ἀμοιβαὶ εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἐκείνους, οἵτινες μετέσχον εἰς τὴν ἐξόντωσιν τῶν ληστοφυγοδίκων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λοκρίδος. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι πᾶσαι αἱ ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τοιαύτας ἀμοιβὰς, θέλουσι τάχιστα περατωθῆ ὑπὲρ τῶν λαβόντων μέρος.

§11ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι πᾶν ὅ,τι εἶπον σχετικῶς πρὸς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοὺς καταστρέψαντας τὴν ληστοσυμμορίαν Σκοτίδα, δὲν τὸ εἶπον ἵνα μεμφθῶ τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἵνα γνωρίσω ἁπλῶς εἰς αὐτὸν τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν πολὺ πιθανὸν νὰ μὴ ἐγνώριζε, διὰ τὸν λόγον ὅτι ἅπασαι αἱ ἐκθέσεις, ὧν ἐμνήσθην, ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργεῖον, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἄλλοι διηύθυνον αὐτὸ, καὶ συνεπῶς ἐκεῖνοι καὶ οὐχὶ ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς, εὐθύνονται διὰ τὴν παραμέλησιν τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς ὡμίλησα.

§12ΣΑΚΚΗΣ. Γεγονὸς, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπισπάσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἔλαβε χώραν ἢ λαμβάνει χώραν ἐν τῇ ὑποδούλῳ Ἑλλάδι, καθ’ ἃ πληροφοροῦμαι. Ἀλλ’ ἵνα μάθω, ἂν αἱ πληροφορίαι αὗται ἦναι ἀκριβεῖς, ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς ἀπουσιάζει, ὡς συνήθως, ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἀφορᾷ δεσμοὺς συνδέοντας τοὺς ὑποδούλους πρὸς τοὺς ἐλευθέρους Ἕλληνας, καὶ διὰ τοῦτο καθῆκόν μου ἐνόμισα νὰ καταστήσω τοῦτο γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα, ἐὰν πράγματι λαμβάνῃ χώραν, ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ πρὸς πρόληψιν πάσης μεταβολῆς ἐπὶ τῶν κειμένων νόμων, δυναμένης νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῶν σχέσεων πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν. Αἱ πληροφορίαι μου αὗται ἀνάγονται εἰς τὸ ἑξῆς: Ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικὴ Πρεσβεία συνέστησε μικτὴν ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν κυρίων Γεννάδη, γεν. προξένου, Ναοὺμ, προέδρου τοῦ Προξεν. Δικαστηρίου, καὶ Ναοὺμ, διερμηνέως τῆς Ἑλληνικῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας, ἵνα μεθ’ ἑτέρας ἐπιτροπῆς ἐκ κληρικῶν καὶ λαϊκῶν, συστηθείσης ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Μεγάλης Ἐκκλησίας, διακανονίσωσι τὰς διενέξεις τὰς μεταξὺ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ δικαστηρίου καὶ τῶν Πατριαρχείων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν Ἀρχῶν ἀναφυομένας καὶ ἀναγομένας εἰς τὸ ζήτημα τῶν δικαζομένων ὑπηκόων Ἑλλήνων διὰ συζυγικὰς διαφορὰς, διότι, ὡς γνωστὸν, αἱ τοιαῦται ἀποφάσεις ἐκδίδονται ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου τῆς κατοικίας τοῦ ἀνδρός· πολλοὶ μάλιστα ὑπήκοοι Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι δὲν συνεμορφώθησαν πρὸς τοῦτο, κατεδιώχθησαν ἐπὶ διγαμίᾳ. Ὡς εἶναι γνωστὸν, κατὰ τὸ ἄρθρον 21 τοῦ ἀστικοῦ ἡμῶν νόμου τῆς 15 Νοεμβρίου 1856, «ἀλλοδαπὴ μεθ’ Ἕλληνος συζευχθεῖσα γίνεται Ἑλληνίς». Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 4, ἐδάφιον τελευταῖον, τοῦ νόμου, «αἱ μεταξὺ γονέων καὶ τέκνων σχέσεις, ἡ ἐπιτροπεία καὶ κηδεμονία, ῥυθμίζονται καὶ ὡς πρὸς τὸν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διατρίβοντα Ἕλληνα ὑπὸ τῶν ἑλληνικῶν νόμων, αἱ τοιαῦται δὲ σχέσεις τοῦ ἀλλοδαποῦ, ὑπὸ τῶν νόμων τῆς Πολιτείας, εἰς ἣν ἀνήκει.» Καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 16 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, «ἡ πολιτικὴ ἀγωγὴ δίδεται συνήθως εἰς τὸ δικαστήριον, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν δικαιοδοσίαν ὑπάγεται ὁ ἐναγόμενος κλπ.» Ἀφοῦ δὲ ἡ Ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξῃ διαλελυμένον τὸν γάμον, μὴ λυθέντα ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων, καὶ ἀφοῦ συνέστη ἡ τοιαύτη ἐπιτροπὴ ἐν Κωνσταντινουπόλει, διότι συνεστήθη ἵνα καταργήσῃ τοὺς κειμένους νόμους. Νομίζω ὅτι δικαίως ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους κηρυχθῇ ὁ γάμος διαλελυμένος, ἡ τοιαύτη ἀκυρότης δὲν θὰ στηρίζηται ποτὲ εἰς τὸν νόμον. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν συνέστησεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πρεσβείαν νὰ προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν τοιαύτης ἐπιτροπῆς, σκέπτηται νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸν νόμον, θὰ ἠρώτων αὐτὸν, ποῖοι λόγοι τὸν ἠνάγκασαν, ἵνα διὰ τῆς ἐν Κων/πόλει Πρεσβείας ἡμῶν προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν τοιαύτης ἐπιτροπῆς, ποῖαι δηλ. δυσχέρειαι παρουσιάζονται εἰς τοιαύτας ἀναφυομένας ἔριδας μεταξὺ Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ ἀλλοδαπῶν ὀρθοδόξων ἐν Τουρκίᾳ, συναπτόντων γάμους πρὸς ἀλλήλους, ὥστε νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, προσβάλλουσαν δικαιώματα, καὶ ἡ ὁποία δύναται καὶ ἐν τῷ μέλλοντι νὰ ἔχῃ σπουδαιοτάτην ἐπιῤῥοὴν εἰς τοὺς δεσμοὺς τοὺς συνδέοντας τοὺς ἐν Τουρκίᾳ ὑπηκόους Ἕλληνας πρὸς τοὺς ἐν Ἑλλάδι τοιούτους; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι μετὰ μεγίστης προσοχῆς πρέπει νὰ θίγωμεν ζητήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα μεγάλην ἐπίδρασιν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐπὶ τῶν δεσμῶν τῶν συνδεόντων τοὺς δούλους Ἕλληνας πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἐλευθέρους, καὶ ὄχι ἐπιπολαίως πῶς νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν μέχρι σήμερον ἰσχυόντων. Ὅπως ἐξακριβώσω ἄν αἱ πληροφορίαι μου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἦναι ἀκριβεῖς, ἀπευθύνω ἔγγραφον ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει) «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ὑπὸ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλλην. Πρεσβείας συνεκροτήθη ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν κυρίων Φίλωνος γεν. προξένου, Ναοὺμ προέδρου τοῦ Προξεν. Δικαστηρίου, καὶ Ναοὺμ διερμηνέως τῆς Ἑλλην. Πρεσβείας, ἵνα μετὰ ἐπιτροπῆς ἑτέρας ἐκ κληρικῶν καὶ λαϊκῶν, συγκροτηθείσης ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς ἐν Κ/πόλει Μεγάλης Ἐκκλησίας, διακανονίσωσι τὰς ἑκάστοτε ἀναφυομένας δῆθεν διαφορὰς μεταξὺ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ δικαστηρίου τῶν Πατριαρχείων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν δικαζομένων ὑπηκόων Ἑλλήνων διὰ συζυγικὰς διαφορὰς καὶ αἱ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀποφάσεις ἠκυροῦντο ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν, καταδιωκουσῶν μάλιστα ἐπὶ διγαμίᾳ τὸν διαζευχθέντα διὰ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ δικαστηρίου τῶν Πατριαρχείων σύζυγον, εἴποτε οὗτος συνῆπτε δεύτερον γάμον. Νὰ προσκομισθῶσι δὲ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ περὶ τοιούτων ζητημάτων εὑρισκόμενα ἔγγραφα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἰδίᾳ ἡ περὶ τούτων ἀλληλογραφία μεταξὺ τῶν ἐν Τουρκίᾳ καὶ Αἰγύπτῳ Ἑλληνικῶν ἀρχῶν, κυρίως δὲ ἡ μετὰ τοῦ Πολιτικοῦ Πρακτορείου ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τοιαύτη.» «Ἐπίσης νὰ κατατεθῇ πίναξ ὀνομαστικὸς τῶν ἀπὸ τοῦ 1890 τοιαύτης φύσεως ὑποθέσεων, ἐξ ὧν ἀφορμὴν ἔλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ ἡ Ἑλληνικὴ Πρεσβεία νὰ προβῶσιν εἰς τὸ ἀνωτέρω διάβημα συγκροτήσεως μικτῆς ἐπιτροπῆς».

§13ΔΑΛΛΑΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς ἐπραγματεύθη ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἐνέργεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ὄντως ἀξία, ἵνα ἐπισπάσηται τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐπαναλάβω τὴν σύστασιν ταύτην, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἵνα, εἰ δυνατὸν, μὲ ἐνισχύσῃ εἰς τὴν σύστασιν ταύτην, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν προσκομίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὰς αἰτουμένας πληροφορίας. Πρόκειται περὶ διαφορῶν ἀναφυομένων δῆθεν ἐπὶ συζυγικῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ ἀλλοδαπῶν. Ἡ ἀναφέρουσα τὴν εἴδησιν ταύτην ἐφημερὶς δημοσιεύει, ὅτι συχνὰ τὰ Ἑλληνικὰ δικαστήρια ἀκυροῦσι τὰς ἐπὶ τοιούτων ὑποθέσεων ἐκδιδομένας ἀποφάσεις τῶν ἐκκλησιαστικῶν δικαστηρίων τῆς ἀλλοδαπῆς, καὶ καταδιώκουσι μάλιστα ἐπὶ διγαμίᾳ τοὺς συνεπείᾳ τοιούτων ἀποφάσεων εἰς δεύτερον ἐρχομένους γάμον. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν συνέστησεν ἐπιτροπὴν, ἵνα ἄρῃ τὸ ἔκτροπον τοῦτο, ἄρῃ δὲ τοῦτο πῶς; Διπλωματικῶς; διοικητικῶς; Πρόκειται περὶ παρανομίας; Αἱ Ἑλληνικαὶ ἀρχαὶ, ἀκυροῦσαι τὰς ἐκδιδομένας ἀποφάσεις παρὰ τῶν ἐκκλησιαστικῶν δικαστηρίων, παρανομοῦσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ἐὰν δὲ αἱ Ἑλληνικαὶ ἀρχαὶ δὲν παρανομοῦσιν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐρχόμενος εἰς τοιαύτας διαπραγματεύσεις, ἐνεργεῖ ἐντὸς τῶν νόμων; Ποία δύναται νὰ ἦναι ἡ σχέσις μεταξὺ τῶν δικαστηρίων καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀρχῶν, αἵτινες κατὰ τὰ παρ’ ἡμῖν κρατοῦντα κηρύττουσι τὸν γάμον καὶ πνευματικῶς λελυμένον μετὰ τὴν τελεσιδικίαν τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως; Τί σκοποῦσι νὰ κανονίσωσιν αἱ διαπραγματεύσεις, αἵτινες ἐνεργοῦνται ἐν Κωνσταντινουπόλει; Πρόκειται νὰ ἀναπληρώσωσι κενόν τι ἐν τῇ θεσμοθεσίᾳ; Πρόκειται νὰ ῥυθμίσωσιν ἄλλως πως τὰ παρ’ ἡμῖν περὶ τούτου κρατοῦντα; Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, τίνες οἱ λόγοι καὶ τίνα τὰ αἴτια τὰ ὠθήσαντα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ προβῇ εἰς τοιαύτας διαπραγματεύσεις, ἐναντίον τῶν κειμένων νόμων;

§14ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διατὶ δὲν ἀναμένετε νὰ σᾶς εἴπῃ ὁ Ὑπουργὸς ὁποῖαι διαπραγματεύσεις γίνονται; Ἀφοῦ γίνεται ἐπερώτησις περὶ τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τοῦ εἴδους αὐτῶν, πρὸς τί ἡ συζήτησις; Εἶναι πιθανὸν, ὅτι δὲν διεξάγονται διαπραγματεύσεις τοιαῦται, οἵας λέγετε. Ἀναβάλετε, ἵνα συζητήσητε ὅταν ἀπαντήσῃ ὁ Ὑπουργός. Λέγω τοῦτο, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον, καὶ δὲν πρέπει νὰ συζητῆτε οὕτως ἐπὶ τοιούτου ζητήματος. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρόκειται περὶ ἀντιθέσεως μεταξὺ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας καὶ ὅτι κατ’ ἀκολουθίαν τὸ ζήτημα εἶναι λίαν λεπτόν. Ἀναμείνατε τὰς πληροφορίας καὶ κατόπιν συζητήσατε.

§15ΔΑΛΛΑΣ. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ἐξήγησα διατὶ νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ ἀνακοίνωσις, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, νὰ ἐπισπάσηται τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἰς οὐδεμίαν δὲ προέβην ἔκφανσιν γνώμης. Ὅλη ἡ ὁμιλία μου δὲν ἀποβλέπει ἢ εἰς τὸ νὰ ὑποβάλω ἐρωτήσεις, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐλέγξω τὴν τοιαύτην πολιτείαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἥτις προφανῶς εἶναι ἐναντία τῶν καθεστώτων νόμων.

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ πολιτεία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§17ΔΑΛΛΑΣ. Ἡ δημοσιεύουσα τὴν εἴδησιν ἐφημερὶς ἀναγράφει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψει τὰς ἑκάστοτε ἀναφυομένας διαφορὰς καὶ ἀνωμαλίας μεταξὺ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ δικαστηρίου τῶν Πατριαρχείων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν δικαζομένων ὑπηκόων Ἑλλήνων διὰ συζυγικὰς διαφορὰς, αἱ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀποφάσεις ἠκυροῦντο ἐνίοτε ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν, αἵτινες μάλιστα κατεδίωκον ἐπὶ διγαμίᾳ τὸν διαζευχθέντα σύζυγον, ἐν ᾗ περιπτώσει οὗτος συνήρχετο εἰς δεύτερον γάμον, εἶχε σχηματίσει ἐπιτροπὴν κλπ.» Ποῖον ἄλλο δύναται νὰ ἦναι τὸ ζήτημα ἢ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπραγματεύθη ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, Κύριοι, νομίζω ὅτι οὐδεμία διαφορὰ καὶ οὐδὲν ζήτημα δύναται νὰ ἐγερθῇ τοιαύτης φύσεως, ὅπως ἔχουσι τὰ παρ’ ἡμῖν, οὐδὲ ἠγέρθη ποτὲ τοιοῦτον ζήτημα. Ἕν καὶ μόνον γνωρίζω γεγονός. Τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν διστάζω νὰ τὸ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἐδημοσιεύθη. Πρόκειται περί τινος διαζυγίου ἐκ μέρους κυρίας τινὸς ἐξ Ἀλεξανδρείας ἐναντίον κυρίου ἐξ Ἀθηνῶν, πολίτου Ἕλληνος καὶ δημότου ἐνταῦθα. Ἡ κυρία αὕτη ὑπέβαλεν αἴτησιν περὶ διαζυγίου ἐνώπιον τοῦ Πατριαρχικοῦ δικαστηρίου Ἀλεξανδρείας· ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης ἐξεδόθη ἀπόφασις, κηρύττουσα διαλελυμένον τὸν γάμον κατὰ τοῦ πολίτου Ἕλληνος, καὶ εὑρέθη δικηγόρος μάλιστα Ἕλλην, ὁ ὁποῖος προσυπέγραψε, κοινοποιήσας τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν, τὴν ὅλως παράνομον, τὴν ὅλως ἄκυρον...

§18ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ποῖος δικηγόρος;

§19ΔΑΛΛΑΣ. Ὁ κ. Μπουφίδης.

§20ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἔπραξε τὸ καθῆκόν του ὡς δικηγόρος.

§21ΔΑΛΛΑΣ. Σᾶς συγχαίρω... Μήπως λοιπὸν ἕνεκα τοῦ μεμονωμένου τούτου ἐξαιρετικοῦ γεγονότος πρόκειται νὰ ληφθῇ ἔκτακτόν τι μέτρον, καὶ διὰ τοῦτο ἐνεργεῖται τοιαύτη σύστασις τοιούτων ἐπιτροπῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει; Ἡ φύσις, Κύριοι, ὡς γνωστὸν, τῶν θεσμῶν τούτων εἶναι ἠθικὴ, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει σπουδαίως νὰ ἐνδιαφέρηται καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία σύμπασα, ὅταν πρόκηται νὰ λαμβάνηται φροντὶς περὶ τοιούτων ζητημάτων καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀφίνῃ νὰ παρέρχωνται ταῦτα ἐν σιγῇ, οὐδὲ πρέπει νὰ ἀφίνῃ τὴν Κυβέρνησιν προβαίνουσαν εἰς τοιαύτας ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι προσβάλλουσι τοὺς καθεστῶτας νόμους καὶ δύνανται νὰ καταλήξωσιν εἰς μέτρα σαλεύοντα τὰς κοινωνικὰς βάσεις. Ἐν ἐποχαῖς ἀπολυταρχικαῖς ἴσως ἐδικαιολογοῦντο τοιαῦται μεμονωμέναι ἐνέργειαι καὶ ἀποφάσεις χάριν ἐπιτυχίας ὡρισμένων συνοικεσίων, ἀλλ’ ἐν ᾗ ἐποχῇ ζῶμεν, νομίζω ὅτι καὶ ἡ παραμικρὰ ἐνέργεια εἶναι ἀξία νὰ ἐπισπάσηται τὴν προσοχὴν πρὸ πάντων τῆς Βουλῆς, ἵνα σταματήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὰς τοιαύτας ἐνεργείας, αἵτινες παραβλάπτουσιν οὐσιωδῶς τοὺς παρ’ ἡμῖν λειτουργοῦντας θρησκευτικοὺς καὶ κοινωνικοὺς θεσμούς. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα ὅτι ὤφειλον νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, καὶ νὰ ἐπιστήσω ἐπ’ αὐτῆς τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς.

§22ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Κατὰ τοῦτο ἐγὼ νομίζω ὅτι οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες παρέλειψαν νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ ζήτημα, τὸ ἄλλως σπουδαιότατον, διότι γενικώτερον δὲν ὑπέμνησαν εἰς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὤφειλε πρὸ πολλοῦ ἤδη νὰ λάβῃ μέριμναν περὶ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον λίαν συνεχῶς δύναται νὰ θίγῃ καὶ νὰ διασαλεύῃ κοινωνικὰ καὶ οἰκογενειακὰ συμφέροντα συμπολιτῶν ἡμῶν, καὶ καθόσον βεβαίως ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι, ἐν ᾗ σχέσει θρησκευτικῶς καὶ ἐθνικῶς διατελοῦμεν πρὸς τοὺς ἐκτὸς Ἕλληνας, ζητήματα τοιαῦτα δὲν εἶναι σπάνια, τοὐναντίον δὲ καθ’ ἑκάστην παρουσιάζονται, καὶ ὤφειλε νὰ μὴ λησμονήσῃ, ὅτι κατὰ τὰ παρ’ ἡμῖν καθεστῶτα, θρησκευτικά τε καὶ πολιτικὰ, ὁ γάμος παρ’ ἡμῖν εἶναι μυστήριον καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἁπλῆ πολιτικὴ πρᾶξις, ἀφοῦ τὸ μυστήριον τοῦτο τελεῖται κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι διεκανονίσαμεν τὰ τοῦ γάμου ἀπαιτήσαντες σὺν τῇ ἐκκλησιαστικῇ ἱεροτελεστίᾳ καὶ διατυπώσεις τινὰς τυπικὰς, ἤτοι τὴν προηγουμένην ἄδειαν τῶν ἐπισκόπων, ἢ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν, καὶ ὅτι κατὰ τὸν καταστατικὸν νόμον τῆς Ἐκκλησίας μας κατὰ τοῦτο διαφέρομεν ἀπὸ τὴν Μεγάλην Ἐκκλησίαν, ἥτις, περιοριζομένη μόνον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν διατυπώσεων, προκειμένου περὶ τοῦ μυστηρίου τοῦ γάμου, δὲν θεωρεῖ πάντοτε ὡς ἀπαραίτητον τὴν προηγουμένην ἐπισκοπικὴν ἄδειαν, καὶ ἐντεῦθεν πολλοὶ ἐκ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν κατὰ χιλιάδας παρεπιδημοῦντες ἐν τῇ γείτονι χώρᾳ ἔρχονται εἰς τοιαύτας σχέσεις καὶ νομίζουσιν, ὅτι ἀρκεῖ μόνον νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἱεροτελεστία, ἵνα ὁ γάμος των ᾖ ἔγκυρος. Καὶ ὅμως ἐν τῇ βιωτικῇ σταδιοδρομίᾳ οὐχὶ σπανίως προσκόπτουσιν εἰς τὸ ζήτημα, ὅτι ὁ γάμος των δὲν εἶναι ἔγκυρος, διότι, πολῖται Ἕλληνες ὄντες, ὤφειλον νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὸν νόμον, πρὸς τὰ παρ’ ἡμῖν κρατοῦντα, καθ’ ἃ ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἐπισκοπικὴ ἄδεια. Τοιαῦτα δὲ παραδείγματα δὲν εἶναι μόνον ἐποχῆς πολὺ ἀφ’ ἡμῶν ἀπεχούσης, ἀλλὰ καὶ λίαν πρόσφατα. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω σχετικὰ ζητήματα, πρὸ ὀλίγων μηνῶν, ἢ πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ πρὸ δύο ἀκόμη ἐτῶν, προκύψαντα καὶ ὑποβληθέντα εἰς τὴν κρίσιν τῶν ἐνταῦθα Ἐφετῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ ὅτι τὰ ἀνώτατα ταῦτα δικαστήρια εὑρέθησαν πρὸ διλήμματος, ἂν ἔπρεπε νὰ ἀναγνωρίσωσιν ὡς ἐγκύρους τοὺς γάμους ἐκείνους, τοὺς τελεσθέντας κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας, μὲ ὅλην τὴν ἱεροτελεστίαν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν ἡμῶν διὰ νὰ τελεσθῇ τὸ μυστήριον τοῦ γάμου, ἀλλὰ μετὰ μὴ προηγηθεῖσαν ἐπισκοπικὴν ἄδειαν. Καὶ βεβαίως γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ποίαν ἀπόφασιν τελευταῖον ἐξέδωκεν ὁ Ἄρειος Πάγος ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἐκήρυξεν ἄκυρον τοιοῦτον γάμον, διότι δυστυχῶς ἀφοῦ τὰ πάντα ἐλησμονήσαμεν, ἐλησμονήσαμεν πρωτίστως τὴν βάσιν τῆς κοινωνίας ἡμῶν, ἐλησμονήσαμεν ὅτι διατελοῦντες εἰς τοιαύτας σχέσεις ἐθνικῶς καὶ θρησκευτικῶς πρὸς τοὺς ἐκτὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος διαβιοῦντας Ἕλληνας, ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλίσωμεν διὰ νόμου τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ἀντικείμενον τοῦ ἔθνους τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ἀλλὰ βεβαίως, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ φορολογίας, δὲν θὰ ἐλησμόνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ἐπὶ δωδεκαετίαν κυβερνῶν τὸν τόπον, ὅτι καὶ τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι τὸ ἐλάχιστον τῶν ἀντικειμένων, περὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ μεριμνήσῃ. Καὶ ὑπάρχει Κράτος σήμερον εὐνομούμενον, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ μὴ ἰσχύῃ νομοθέτημα, κανονίζον τὰς σχέσεις τοῦ γάμου, προκειμένου μεταξὺ ἡμεδαπῶν καὶ ἀλλοδαπῶν; Μόνον εἰς τὴν Ἀγγλίαν γνωρίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτο νομοθέτημα, ἀλλ’ ἐκεῖ κρατοῦσι τὰ ἔθιμα. Καὶ ἔχομεν νομοθέτημα; Καὶ ἐμερίμνησέ ποτε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἵνα διακανονισθῶσι νομοθετικῶς αἱ σχέσεις τοῦ γάμου μεταξὺ ἡμεδαπῶν καὶ ἀλλοδαπῶν; Ἂν εἰς ἄλλα Κράτη ἐπεβλήθη τοιοῦτο νομοθέτημα, ὡς ἐνδιαφέρον τὴν κοινωνικὴν τάξιν, εἰς ἡμᾶς πρωτίστως ἔπρεπε τοῦτο νὰ νομοθετηθῇ καὶ νὰ διακανονισθῇ ὡς οἷόν τε ὁριστικῶς, διότι ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι ἀποτελοῦμεν τὸ ἐλάχιστον μέρος τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ καὶ διατελοῦμεν εἰς τοιαύτην ἐπιμιξίαν, εἰς τοιαύτην σχέσιν μετὰ τῶν ἐκτὸς τοῦ ἐλευθέρου Κράτους ὁμοεθνῶν μας, ὥστε συχνότατα εἶναι τοιαῦτα παραδείγματα· τοὐλάχιστον ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ προπαρελθὸν ἔτος τοιαῦται σπουδαιόταται ὑποθέσεις, ἀφορῶσαι ὄχι μόνον εἰς οἰκογενειακὰς σχέσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς σπουδαιότατα χρηματικὰ συμφέροντα, ἤτοι κληρονομικὰ, εἰσήχθησαν ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων ἑπτὰ, ἀφορῶσαι εἰς πρόσωπα κατέχοντα σπουδαιοτάτην θέσιν μεταξὺ τῶν Ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἡμῶν διαμενουσῶν. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν νομίζω ὅτι οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες παρέλειψαν νὰ ὑπομνήσωσιν εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς, ὅτι οὐχὶ πλέον συγκεκριμένως ἐκ τῶν διεξαγομένων δῆθεν διαπραγματεύσεων ἢ περὶ τῆς ἀναμίξεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐδὲν ἔχων περίπου τοιοῦτο δικαίωμα, καὶ οὐδεμίαν ἔχων ἁρμοδιότητα, ἀλλὰ πρωτίστως ἐκ τοιούτου σχετικοῦ ζητήματος λαμβάνοντες ἀφορμὴν, ὤφειλον νὰ σπεύσωσιν, ἵνα διὰ νομοθετήματος διακανονίσωσι τὰς τοιαύτας οἰκογενειακὰς σχέσεις.

§23ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ἐπερωτήσεως ἔρχεται ἐνώπιόν σας, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι ἁπλούστατον, ἀλλὰ διότι οἱ ἐπερωτήσαντες καὶ οἱ ὑποστηρίξαντες τὴν ἐπερώτησιν δὲν διατελοῦσιν ἐν γνώσει αὐτοῦ, διὰ τοῦτο καὶ ἀνέμιξαν θέματα ἐντελῶς ξένα, οἷα τὰ ὑπὸ τοῦ ἄρτι ἀγορεύσαντος κ. Βουλευτοῦ ἐκ Νάξου ἐκτεθέντα. Τὸ ζήτημα τὸ ἀπὸ πολλοῦ ἐκκρεμὲς καὶ ἐν διαπραγματεύσεσι μεταξὺ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Β. Πρεσβείας καὶ τῶν Πατριαρχείων εἶναι τὸ ἑξῆς. Προκειμένου περὶ γάμου εὐλογηθέντος ἐν Κωνσταντινουπόλει ἢ ἐν Τουρκίᾳ, δύναται νὰ ἀρκέσῃ, ἵνα λύσῃ τὸν γάμον τὸ ὑπὸ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς ἀπαγγελλόμενον διαζύγιον, προκειμένου περὶ γάμου μεταξὺ ὑπηκόων Ἑλλήνων; Καὶ τὸ διαζύγιον τὸ ἀπαγγελλόμενον ὑπὸ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς τῆς ἐν Τουρκίᾳ ἰσχύει ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, καὶ θεωρεῖται ὁ γάμος αὐτὸς ὡς λελυμένος, ἀφοῦ ἡ κρατοῦσα νομοθεσία, ἡ παρακολουθοῦσα τοὺς ἡμετέρους ὑπηκόους καὶ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διατρίβοντας, ἀπαιτεῖ, ἵνα τὸ διαζύγιον ἀπαγγέλληται ὑπὸ τῶν δικαστηρίων τῶν πολιτικῶν, ἡ δὲ Ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ ἔρχηται ἐπίκουρος, ἵνα λύσῃ καὶ ἐκκλησιαστικῶς τὸν γάμον; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα δὲ αὐτὸ δὲν εἶναι νέον, τὸ ζήτημα τοῦτο ὑφίσταται καὶ ὑπάρχει ἀφ’ ἧς ἐδημοσιεύθη ἡ ἰσχύουσα Πολιτικὴ Δικονομία, ἑκάστοτε δὲ ἀναφαίνεται, ὁσάκις πρόκηται περὶ διαζυγίων τοιούτων. Ἐσχάτως τὸ ζήτημα ἐγεννήθη ἐν Ἰωαννίνοις, πρό τινων ἐτῶν ἐγεννήθη ἐν Αἰγύπτῳ, ἄλλοτε ἐγεννήθη ἐν Κωνσταντινουπόλει, καὶ διὰ τοῦτο ἑκάστοτε ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν λαμβάνει ἀφορμὴν νὰ ἐπιλαμβάνηται πάλιν αὐτοῦ, καὶ νὰ ἔρχηται εἰς νέας διαπραγματεύσεις, διὰ τοῦτο καὶ ὁ φάκελλος ὁ σχετικὸς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο κατέστη ὀγκωδέστατος, διότι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἰργάσθησαν πάντες οἱ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν προκάτοχοι ἐμοῦ Ὑπουργοί. Ἀλλ’ ἴσως εἰς τὸν ἐπερωτήσαντα ἔδωκεν ἀφορμὴν εἴδησις ἀναγραφεῖσα ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι συνέστη ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, περὶ ἧς ποιεῖται λόγον ἐν τῇ ἐγγράφῳ ἐπερωτήσει αὐτοῦ. Ἀληθῶς ἐσχάτως ἀνενεώθη, ὡς πρὸς τινα τῶν μελῶν, ἡ παλαιὰ αὕτη συστηθεῖσα ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ Πατριαρχείου ἐξεύρῃ λύσιν τινὰ, διότι τὸ Πατριαρχεῖον, ὅπως καὶ οἱ κατὰ τόπους Μητροπολῖται καὶ Ἀρχιερεῖς, ὅπως καὶ τὸ Πατριαρχεῖον Ἀλεξανδρείας, ἐμμένουσιν ἐν τῇ ἰδέᾳ καὶ τῇ γνώμῃ των, ὅτι τὸ ἀπαγγελλόμενον ὑπὸ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς διαζύγιον ἐπὶ γάμου εὐλογηθέντος ἐν Τουρκίᾳ μεταξὺ ὑπηκόων Ἑλλήνων ἰσχύει καὶ ὀφείλει νὰ ἰσχύῃ καὶ ἐν τῇ ἡμεδαπῇ καὶ ὅτι ὁ γάμος οὗτος πρέπει νὰ θεωρῆται ὡς λελυμένος. Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι τὸ ζήτημα, καὶ, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ, ἰδίως δὲ οἱ περὶ τὰ νομικὰ ἀσχολούμενοι, ἡ λύσις αὐτοῦ εἶναι δυσχερεστάτη, ἐν ὅσῳ αἱ Τουρκικαὶ ἐκκλησιαστικαὶ ἀρχαὶ ἐμμένωσιν ἐν τῇ γνώμῃ των, διότι ἡ γνώμη των ἐκείνη ἀρνεῖται τὸ κῦρος νόμου πολιτικοῦ κειμένου καὶ ἰσχύοντος ἐν τῷ Βασιλείῳ. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ ἡμέτεροι ὑπήκοοι, οἱ ἐν τῇ ἀνάγκῃ εὑρισκόμενοι νὰ προσφύγωσιν εἰς διαζύγιον, ἀναγκάζονται νὰ ἔρχωνται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τῶν Ἑλληνικῶν, νὰ προσφεύγωσιν εἰς αὐτὰ καὶ νὰ ζητῶσι τὴν λύσιν τοῦ γάμου των. Τώρα σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ κ. ἐκ Νάξου Βουλευτὴς ἀγορεύων ἀνέμιξεν ἄλλα ζητήματα, τὰ τοῦ γάμου μεταξὺ ἀλλοδαπῶν καὶ ἡμεδαπῶν, ἢ μᾶλλον τὰ τῶν μικτῶν γάμων...

§24ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ τῆς ἀδείας.

§25ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τὰ τῆς ἀδείας πρὸς γάμον, τὰ τοῦ κύρους μεταξὺ ὁμοδόξων ἢ ἀλλοδόξων ἢ ἀλλοθρήσκων κλπ. αὐτὰ εἶναι ζητήματα ἐντελῶς ξένα τοῦ προκειμένου ζητήματα τὰ ὁποῖα καὶ ἡ νομοθεσία θὰ εὑρεθῇ εἰς δυσχερεστάτην θέσιν θέσιν νὰ λύσῃ, καθόσον δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην αὑτῆς πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς ξένων θρησκειῶν. Ὁ κ. ἐκ Νάξου Βουλευτὴς γινώσκει κάλλιστα, ὅτι ἡ Δυτικὴ Ἐκκλησία δὲν ἀναγνωρίζει τὴν εὐλογίαν τοῦ γάμου τὴν ὑπὸ τῆς ἡμετέρας Ἐκκλησίας γιγνομένην, τοὐναντίον ἡ ἡμετέρα Ἐκκλησία ἀναγνωρίζει τὴν εὐλογίαν τοῦ γάμου τὴν γιγνομένην ὑπὸ τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας. Ὑπάρχει μάλιστα ἐξαιρετικὴ θέσις κατὰ τοῦτο τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ εἰς γάμον συνερχομένων ἀλλοδόξων διαφόρου θρησκείας, διότι ἐν Ἑπτανήσῳ ἴσχυεν ἀπ’ αἰώνων, δυνάμει βούλλας τοῦ Πάπα, τὸ νὰ ἐπιτρέπωνται γάμοι μεταξὺ δυτικῶν καὶ ὀρθοδόξων, νὰ θεωρῆται δὲ ὡς ἔγκυρος ἡ εὐλογία ἡ ὑπὸ τοῦ οἰκείου ἱερέως διδομένη κατὰ τὸ δόγμα τοῦ συζύγου, ἤτοι τοῦ ἀνδρός, ὑπὸ τὸν ὅρον ἵνα τὰ τέκνα, τὰ μὲν ἄῤῥενα βαπτίζωνται κατὰ τὸ δόγμα τοῦ πατρός, τὰ δὲ θήλεα κατὰ τὸ δόγμα τῆς μητρός...

§26ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§27ΣΤΕΦΑΝΟΥ. .. Ἀλλὰ ταῦτα οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὸ προκείμενον ζήτημα, διότι τὸ προκείμενον ζήτημα, ὅπως ἐξ ἀρχῆς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλήν, συνίσταται εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ὡς πρὸς τὸ κῦρος τοῦ ἀπαγγελλομένου διαζυγίου ὑπὸ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀρχῶν τῶν ἐν Τουρκίᾳ σχετικῶς πρὸς τὴν ἡμεδαπήν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ τελευταῖον συγκροτηθεῖσα ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὡς ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, δὲν εἶναι ἢ ἀνανέωσις ἐπιτροπῆς συστηθείσης κατὰ τὸ 1892, ἥτις ὅμως δὲν κατώρθωσε νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν πρὸς τὰ Πατριαρχεῖα, καὶ αἱ διαπραγματεύσεις ἔμειναν ἐκκρεμεῖς. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ζήτημα πράγματι παρέχει πολλὰς τὰς δυσχερείας καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ καταλήξῃ εἰς συμπέρασμα, αἱ διαπραγματεύσεις διεκόπησαν. Σήμερον ἐδόθη ἀφορμὴ ἐκ διαζυγίου ἐν Ἰωαννίνοις ἀπαγγελθέντος, καὶ ἐγένετο ἐκ νέου ἐνέργεια, ἵνα ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐπανέλθῃ καὶ δοκιμάσῃ, ἂν δύναται νὰ ἐξεύρῃ τρόπον συνεννοήσεως πρὸς τὰ Πατριαρχεῖα. Ἐπειδὴ ὅμως τινὰ τῶν μελῶν τῆς ἐν ἔτει 1892 συστηθείσης ἐπιτροπῆς ἐξέλιπον, εἴτε ἀποδημήσαντα ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, εἴτε ἀποβιώσαντα, διὰ τοῦτο ἀντικατεστάθησαν τὰ μέλη ἐκεῖνα δι’ ἄλλων, καὶ σήμερον πρόκειται νὰ ἄρξηται νέα μετὰ τῶν Πατριαρχείων συνεννόησις, ἥτις ὅμως διεκόπη ἕνεκα παραιτήσεως τοῦ Πατριάρχου, καὶ θ’ ἀναβληθῇ πᾶσα περαιτέρω ἐνέργεια μέχρι τῆς ἐκλογῆς τοῦ νέου Πατριάρχου. Αὐτὸ εἶναι, Κύριοι, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προεκλήθη ἀπὸ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§28ΔΑΛΛΑΣ. Διοικητικῶς ἐννοεῖτε νὰ λύσητε αὐτὸ τὸ ζήτημα ἢ νομοθετικῶς;

§29ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ δώσῃ γνώμην, ἐὰν ἐπέλθῃ συνεννόησις πρὸς τὰ Πατριαρχεῖα καὶ ἐξευρεθῇ λύσις τις· τότε θὰ ἴδωμεν ἂν δύναται διοικητικῶς ἢ νομοθετικῶς νὰ λυθῇ ἡ δυσχέρεια. Ἀλλὰ, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ζήτημα εἶναι δυσχερέστατον, διότι, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸ συμπέρασμα, ἡ λύσις αὕτη πρέπει νὰ συμβιβάζηται πρὸς νόμον κείμενον, τουτέστι πρὸς τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας καὶ τὸ καταστατικὸν τῆς ἡμετέρας Ἐκκλησίας.

§30ΔΑΛΛΑΣ. Τότε πῶς θὰ λυθῇ διοικητικῶς;

§31ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. (ἀδημονεῖ).

§32ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τέλος πάντων τὸ ζήτημα, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Ναυπλίου, εἶναι ἐν ἐκκρεμότητι.

§33ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ μαζῆ σας.

§34ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐν ἐκκρεμότητι. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ ἀνέκαθεν ὑπεστήριζε—καὶ τελευταῖον ἀκόμη—δι’ ἐγγράφων, ὅτι, δυνάμει τῶν ἀρχαίων διομολογήσεων, τὸ παρὰ τοῖς Πατριαρχείοις ἰσχύον δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς ἡμετέρους ὑπηκόους...

§35ΔΑΛΛΑΣ. Βεβαίως.

§36ΣΤΕΦΑΝΟΥ. .. Διότι πρόκειται περὶ ἀποφάσεων δικαστηρίου ἐκκλησιαστικοῦ μὲν, ἀλλ’ ἀλλοδαποῦ, καὶ οἱ ἡμέτεροι ὑπήκοοι δὲν εἶναι ὑπόχρεοι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο, οὐδ’ ἡ ἀπόφασις τῶν ἐν Τουρκίᾳ ἐκκλησιαστικῶν δικαστηρίων εἶναι ἐκτελεστέα ἐν Ἑλλάδι.

§37ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν θὰ ἀπήντων, κύριε Πρόεδρε, ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἐνόμιζεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναπτύξῃ ζήτημα σχετικὸν πρὸς τὰ κρατοῦντα παρ’ ἡμῖν νόμιμα, ἐντελῶς ἀντίθετον πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Καὶ παρεξενεύθην ἀκούσας αὐτὸν ὑποστηρίζοντα, ὅτι κατὰ τὸν παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντα νόμον περὶ γάμου οὗτος εἶναι ἔγκυρος, ἄν ἡ ἱεροτελεστία γείνῃ κατὰ τὸ δόγμα τοῦ συζύγου...

§38ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐν Ἑπτανήσῳ, κύριε Βουλευτά.

§39ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Καὶ ἐκεῖ θὰ καταλήξω... Ἐν Ἑπτανήσῳ λέγει ὁ κ. Ὑπουργός. Καὶ νομίζει, ὅτι δικαιολογεῖ τὴν γνώμην του, τὴν τόσον ἐσφαλμένην καὶ ἀδικαιολόγητον. Πρόκειται περὶ ἀντικειμένου δημοσίας τάξεως. Μετὰ τὴν ἕνωσιν δὲ τῆς Ἑπτανήσου δὲν δύναται πλέον νὰ ἰσχύῃ ἡ διάταξις τοῦ Ἰονίου κώδικος, ὅταν πρόκηται περὶ νόμου δημοσίας τάξεως. Καὶ λέγει περὶ Ἑπτανήσου ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁ ἐξ Ἑπτανήσου! Καὶ περιμένομεν ἡμεῖς πλέον νὰ λειτουργήσωσι νόμοι, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ καὶ ἐξ Ἑπτανήσου, δικαιολογῶν ἐναντίαν ἀρχὴν, νομίζῃ, ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύῃ διάταξις τοῦ Ἰονίου ἀστικοῦ κώδικος, ἡ ὁποία κατηργήθη διὰ τῆς γενικῆς διατάξεως, ὡς ἀφορῶσα εἰς ζήτημα δημοσίας τάξεως.

§40ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν εἶπον ὅτι ἰσχύει, κύριε Βουλευτά.

§41ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Αὐτὸ εἴπατε.

§42ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν εἶπον ὅτι ἰσχύει. Εἶπον ὅτι ἀπ’ αἰώνων ἐν Ἑπτανήσῳ ἴσχυε, καὶ ὅτι βούλλα τοῦ Πάπα διὰ διατάγματος τῆς Ἑνετικῆς Γερουσίας τὸ ἐπέτρεψε...

§43ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Καὶ εἰς τοῦτο θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§44ΣΤΕΦΑΝΟΥ. .. Ὁ δὲ Ἄρειος Πάγος δι’ ἀποφάσεώς του εἶπεν, ὅτι τοῦτο δὲν ἰσχύει, καὶ ὅτι ὑπάρχει πλήρης ἀφομοίωσις ἐν Ἑπτανήσῳ.

§45ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἱστορικὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι διὰ τοῦ διατάγματος τῆς Ἑνετικῆς Γερουσίας τοῦ ἔτους 1665 δὲν ἐπετράπη τέλεσις γάμων μικτῶν, ἐὰν δὲν προηγεῖτο, ἢ ἐὰν δὲν συνετελεῖτο συγχρόνως καὶ ἱεροτελεστία κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας. Καὶ ἐνθυμούμεθα πάντες οἱ μελετήσαντες τὰς συζητήσεις κατὰ τὸν χωρισμὸν τῆς Ἐκκλησίας μας, ποίαν στάσιν ἔλαβε τότε ἡ ἡμετέρα Ἐκκλησία· ἀλλὰ δυστυχῶς εἶναι ξένος ἐντελῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου μας. Καὶ ἐὰν δὲν λέγω ἀλήθειαν, ἡ ἱστορία βεβαίως θὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς. Καὶ σοὶ γνωρίζω, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι διὰ τοῦ διατάγματος ἐκείνου τῆς Ἑνετικῆς Γερουσίας ἐπετράπη ἡ τέλεσις τῶν μικτῶν γάμων, διότι τοιαύτη ἦτο τότε ἡ κατάστασις τῶν Ἰονίων νήσων, ἀλλὰ τῇ ἀπαιτήσει τοῦ Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ἐπεβλήθη νὰ τελῆται καὶ ἡ ἱεροτελεστία κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν. Καὶ ὅτε κατὰ τὸ 1852, νομίζω, ἐπῆλθεν ἡ ἀναγνώρισις τῆς Ἐκκλησίας μας, ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο, τότε ἡ Ἐκκλησία τῶν Ἰονίων νήσων, ἐπηρεαζομένη ὑπὸ τοῦ Πατριάρχου, ἀπήτησεν ὡρισμένως νὰ μὴ θεωρῶνται ἔγκυροι οἱ μικτοὶ γάμοι, ἐὰν δὲν γίνηται καὶ ἡ ἱεροτελεστία κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας μας. Ταῦτα ὡς μάθημα τοὐλάχιστον ἱστορικὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης (γέλωτες).

§46ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πρό τινων ἡμερῶν ὁ ἐκ Βονίτσης ἀξιότιμος συνάδελφος συνέστησεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ συμπληρώσεως τῶν χηρευουσῶν θέσεων τῶν ἀξιωματικῶν, διότι εἶναι ἄδικον νὰ χηρεύωσι τοιαῦται θέσεις καὶ ἐν τούτοις οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ μὴ κατέχωσιν αὐτάς. Εἰς τὴν σύστασιν τοῦ ἐκ Βονίτσης ἀξιοτίμου συναδέλφου προσετέθην ἐγὼ, ἐπεκτείνας τὴν σύστασιν ταύτην ἰδίως ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἔκτοτε ὁ κ. Ὑπουργὸς οὐδεμίαν ἐξήνεγκε γνώμην, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν ἔπραξεν ἐπὶ τῆς συστάσεως ταύτης, ἀναγκάζομαι νὰ ἐπαναλάβω αὐτὴν, διότι πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ δὴ τῶν καλλίστων, ἀπειλοῦνται ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, καὶ τοῦτο, ἐνῷ χηρεύουσι θέσεις βαθμοῦ ἀνωτέρου, τὰς ὁποίας αὐτοὶ δικαιοῦνται νὰ καταλάβωσι, μεταξὺ τῶν πρώτων ὄντες κατ’ ἀρχαιότητα. Ἡ τοιαύτη τάξις τῶν Ὑπουργείων τοῦ νὰ ἐγκαταλιμπάνωσι θέσεις ὀργανικὰς χηρευούσας, ἐπὶ ζημίᾳ ἀξιωματικῶν δικαιουμένων νὰ καταλάβωσιν αὐτὰς καὶ λόγῳ ἀρχαιότητος καὶ ἕνεκα τῶν περὶ αὐτῶν συστάσεων τῶν ἐπιθεωρητῶν, νομίζω ὅτι εἶναι παρανομία, ἐπάγουσα ἀδικήματα καὶ βλάπτουσα τὴν ἐν τῷ στρατῷ δικαιοσύνην καὶ πειθαρχίαν. Καὶ γενικῶς μὲν αἱ ὀργανικαὶ θέσεις πρέπει νὰ πληρῶνται, διότι ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς ἢ οἱ Ὑπουργοὶ νομίζωσιν ὅτι αἱ θέσεις αὗται εἶναι περιτταὶ, καθῆκον ἔχουσι νὰ καταργήσουν αὐτὰς, ἐὰν δὲ θεωρῶσιν αὐτὰς ἀναγκαίας καὶ ἀναγράφωσιν αὐτὰς ἐν τοῖς νόμοις καὶ λαμβάνωσι περὶ αὐτῶν πίστωσιν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν δικαιοῦνται νὰ ἀφήσωσιν αὐτὰς χηρευούσας, διότι τοῦτο εἶναι παραβίασις νόμου, πολλῷ δὲ πλέον ὅταν διὰ τοιαύτης ἐκ προνοίας ἀφέσεως τοῦ νόμου ἐν ἀδρανείᾳ ἐπιδιώκηται, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν δικαιουμένων νὰ καταλάβωσιν αὐτὰς, ἡ ἀποστράτευσις αὐτῶν, ὅπως εὐκολυνθῶσιν εἰς προαγωγὴν ἄλλοι, αὐτῶν νεώτεροι. Τὰ παράπονα ταῦτα ἐλπίζω ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν θέλει παρίδῃ, καὶ ὀφείλει ἢ νὰ τροποποιήσῃ τὸν ὀργανισμὸν, ἢ νὰ πληρώσῃ τὰς θέσεις, ἀλλὰ πρὸ πάντων νὰ πληρώσῃ τὰς θέσεις τὰς ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ πεζικοῦ χηρευούσας, τὰς θέσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας δικαιοῦνται νὰ καταλάβωσιν οἱ ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἀπειλούμενοι ἀξιωματικοί. Ταῦτα ὡς πρὸς τοῦτο. Ἀναγκάζομαι ἤδη νὰ ἐπανέλθω εἰς ἀρχαίαν (τὴν περυσινὴν) ἐπερώτησίν μου, ἐπαναληφθεῖσαν μὲν καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, ἐφ’ ἧς δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εὐηρεστήθη ν’ ἀπαντήσῃ. Οἱ Ὑπουργοὶ, οἱ μὴ ἀπαντῶντες εἰς ἐρωτήσεις, τῶν ὁποίων ἡ ἔννοια περιέχει μομφὴν, ἢ ὑπόνοιαν μομφῆς, διὰ τὴν διεξαγωγὴν ὡρισμένης ὑπηρεσίας ἢ ἐνεργείας αὐτῶν, δεικνύουσιν ὅτι φεύγουσι τὸν ζητούμενον ἔλεγχον, καὶ ἀνομολογοῦσι διὰ τῆς σιωπῆς καὶ τῆς φυγῆς των ταύτης τὸ βάσιμον τῶν παραπόνων ἢ τῶν ὑπονοιῶν, τὰς ὁποίας μία συζήτησις ἠδύνατο ἴσως νὰ στρέψῃ ὑπὲρ αὐτῶν. Οἱ Ὑπουργοὶ, οὕτω σιωπῶντες, λησμονοῦσιν ὅτι, ἐὰν εὑρίσκωνται ἐν δικαίῳ, ἡ συζήτησις ἱκανοποιεῖ αὐτοὺς καὶ αἴρει ὅλας τὰς ὑπονοίας, τὰς περὶ τὸ θέμα ἐκεῖνο στρεφομένας, ἐνῷ σιωπῶντες δείκνυνται συνομολογοῦντες καὶ φοβούμενοι τὰς ἐξηγήσεις. Ἡ ἐπερώτησίς μου ἀφεώρα εἰς τὰ Γεωργικὰ Σχολεῖα, ἦτο δὲ γενική· διότι ἐζήτει πληροφορίας περὶ τῆς λειτουργίας τῶν διαφόρων γεωργικῶν σταθμῶν καὶ σχολῶν, περὶ τοῦ προσωπικοῦ αὐτῶν, τοῦ ἐν ταῖς καταστάσεσιν ἀναφερομένου, περὶ τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπαλλήλων καὶ περὶ τῶν ὑποτρόφων καὶ τῶν προσόντων αὐτῶν· διότι ἤθελον νὰ ἴδω, ἂν αἱ διατάξεις τῶν νόμων ἐλειτούργησαν προσηκόντως. Δυστυχῶς ἡ ἐπίμονος σιωπὴ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ πέρυσιν ἀπὸ τῆς 8 Δεκεμβρίου μέχρι τῆς λήξεως τῆς συνόδου παραταθεῖσα καὶ φέτος ἐπαναλαμβανομένη, δικαιοῖ πάσας τὰς πολλὰ παράνομα ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν σχολείων καὶ σταθμῶν καταγγελλούσας διαδόσεις, καὶ τὴν δικαίωσιν τῶν διαδόσεων τούτων καθιστῶσι πειστικωτέραν τὰ ἐπελθόντα γεγονότα, τ’ ἀναγραφόμενα καθ’ ἑκάστην ἐν ταῖς ἐφημερίσιν. Οὕτω, τώρα μὲν ἀναγγέλλεται, ὅτι ὁ λογιστὴς τοῦ σχολείου τῶν Ἀθηνῶν παραιτεῖται, καὶ κατ’ ἀρχὰς μὲ τιμωρεῖται, ἔπειτα δὲ ἀμείβεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Κατόπιν δημοσιεύεται, ὅτι παραιτοῦνται ἐν σώματι οἱ λοιποὶ καθηγηταί, ὁ δὲ Ὑπουργὸς ἔρχεται εἰς διαπραγματεύσεις μετ’ αὐτῶν καὶ εἰς συνθηκολογίαν, ὅπως πείσῃ αὐτοὺς νὰ ἀποσύρωσι τὰς παραιτήσεις των. Μετ’ ὀλίγον δημοσιεύεται ἔκθεσις ἀστυϊάτρου, βεβαιοῦσα ὅτι τὸ ἐν Ἀθήναις σχολεῖον εἶναι καταγώγιον ἀκαθαρσίας καὶ ὅτι αἱ τροφαὶ, αἱ τακτικῶς διδόμεναι τοῖς μαθηταῖς, εἶναι ὅ,τι δύναται νὰ παραγάγῃ ἀσφαλέστερον βλάβην τῆς ὑγείας αὐτῶν. Ἄλλοτε ἐγράφη, ὅτι τὰ ἐν τῷ σχολείῳ τῶν Ἀθηνῶν συμβαίνοντα μαρτυροῦσιν ἔκλυσιν διοικήσεως καὶ εἰκόνα πλήρους διαφθορᾶς τῶν διδασκομένων. Ἀκούεται ὅτι ὡς ὑπότροφοι μισθοδοτοῦνται ἐν τῷ σχολείῳ τοῦ Ἀϊδινίου νέοι, πᾶν ἄλλο ἢ μαθηταὶ ἐν τῷ σχολείῳ ἐκείνῳ ὄντες. Βεβαιοῦται ὅτι μισθοδοτοῦνται οἱ ὑπηρέται ἢ οἱ φύλακες τῶν Ὑπουργῶν, ἄνθρωποι ἀγράμματοι ἐντελῶς, ὡς λογισταί, μὲ 200 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὅτι καθηγηταί, οἵτινες δὲν ἐδίδαξαν ποσῶς, ἐμισθοδοτήθησαν τακτικῶς, ὅτι ἐκθέσεις ὑπεβλήθησαν, συνιστῶσαι τὴν ταχίστην διόρθωσιν ἢ κατάργησιν σχολείου ἢ σταθμοῦ, καὶ ἐῤῥίφθησαν εἰς τὰ ἀρχεῖα ὡς ἄχρηστοι. Ἐν ἑνὶ λόγῳ τοσαῦτα ἠκούσθησαν, ὅσα ἠδύναντο, ἀληθῆ ὄντα, νὰ ἐξεγείρωσι τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ ἀδιαφορωτάτου πολίτου. Καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἐν τούτοις σιωπᾷ, νομίζων ὅτι καλύπτει ταῦτα, ἐνῷ, ἂν καὶ μέρος μόνον τῶν λεγομένων ἦναι ψευδὲς, ὤφειλε νὰ φέρῃ ὅ,τι ἐζήτησα, καταστάσεις, ἐκθέσεις, πληροφορίας, τὰ πάντα, ἵνα διαψεύσῃ τὰς φήμας, ἃς ἐγὼ δὲν πιστεύω, ὡς διαδίδονται, τὰς ὁποίας ὅμως, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀναιροῦνται, πᾶς τις δύναται νὰ θεωρῇ πιστευτάς. Ἐπληροφορήθην ὅτι ἐκθέσεις διευθυντῶν περιέχουσι παράπονα κατὰ τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα κλάδου τῆς λειτουργίας τῶν σχολείων ἢ τῶν σταθμῶν καὶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἐπ’ αὐτῶν ἐκώφευσε καὶ ἐξακολουθεῖ κωφεύουσα. Εἶναι ἀληθῆ ταῦτα; Εἶναι ψευδῆ; Ἀγνοῶ. Γνωρίζω ὅμως, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἔδει ἀμέσως νὰ διαψεύσῃ αὐτὰ ἢ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Ἔμαθα ὅτι κατὰ τὸ θέρος, ὀλίγον πρὸ τῶν τελευταίων βουλευτικῶν ἐκλογῶν, μετέβη ἐπιτροπὴ εἰς Ἄργος, ἵνα γνωμοδοτήσῃ, ἐὰν τὸ Ἱπποφορβεῖον δύναται νὰ ἀνασυσταθῇ, καὶ ἄλλη ἐπιτροπή, ἵνα ἐξετάσῃ, ἐὰν τὸ ἀρχαῖον εἰς Κεφαλάριον παρὰ τὴν Λέρνην πυριτιδοποιεῖον δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ αὖθις. Ἔμαθα ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μετέβη εἰς Ἄργος καὶ ἐξ Ἄργους ἐξέδραμε μετὰ κομματαρχῶν διὰ μέσου τοῦ Ἄργους εἰς τὸ Ἱπποφορβεῖον καὶ εἰς τὴν Τίρυνθα, ἵνα ἴδῃ ἂν ἔπρεπε νὰ συστήσῃ τὴν Γεωργικὴν Σχολὴν ἐν Τίρυνθι, ᾗ ἐν Ἱπποφορβείῳ, καὶ ὅτι διέδιδεν ὅτι ἠδύνατο νὰ συστηθῇ Σχολή, λειτουργοῦσα εἰς ἀμφότερα τὰ μέρη. Ἔμαθα ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ ἐβεβαίουν, ὅτι τὸ Ἱπποφορβεῖον πρέπει νὰ ἀνασυσταθῇ, καὶ ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ διατηρήσῃ αὐτὸ, δύναται νὰ εὑρεθῇ ἑταιρία, ἀναλαμβάνουσα τοῦτο καὶ ἐπαναφέρουσα αὐτὸ εἰς τὴν ζωὴν· διότι καὶ τοῦτο, ὡς καὶ ἡ Γεωργικὴ Σχολὴ, ἀπὸ τοῦ ἀειμνήστου Καποδιστρίου συσταθέντα, ἐλειτούργησαν καλῶς ἔκτοτε, καὶ ἐπὶ Ὄθωνος ἐπίσης καλῶς ἐξηκολούθησαν λειτουργοῦντα, συγχωνευθέντος μὲν ἀπὸ τοῦ 1846 τοῦ Ἱπποφορβείου μετὰ τῆς Σχολῆς, ἀποσπασθέντος δὲ αὖθις μετ’ ὀλίγα ἔτη, τὸ 1850, καὶ διαλυθέντος τὸ 1863. Εἶδον διάταγμα περὶ ἀνασυστάσεως τοῦ σχολείου τῆς Τίρυνθος, καὶ ἔμαθα ὅτι ὡρίσθη, ἵνα ἡ διεύθυνσις αὐτοῦ προσωρινῶς μένῃ ἐν τῷ καταστήματι τοῦ Ἱπποφορβείου, μέχρις ἀνοικοδομήσεως καὶ ἐπισκευῆς τῶν καταστημάτων τῶν ἐν Τίρυνθι. Ἀλλὰ ἡ ἐν τῷ ἐν Τημενίῳ ἱπποφορβείῳ ἐγκατάστασις, προσωρινῶς ἔστω, τῆς Διευθύνσεως μοὶ παρέχει τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς, θέλων νὰ δικαιώσῃ τὴν κατὰ τὸ θέρος ἐκλογικὴν αὐτοῦ ἐκδρομὴν, ὥρισε νὰ μένῃ ἡ διεύθυνσις ἐν Ἱπποφορβείῳ προσωρινῶς, ἵνα φανῇ ὅτι δὲν ἐλησμόνησεν ὅσα εἶπεν εἰς τοὺς συνοδεύσαντας αὐτὸν κομματάρχας· διότι εἶναι ἄνευ σκοποῦ τοιαύτη ἐν τῷ Ἱπποφορβείῳ προσωρινὴ τῆς Διευθύνσεως ἀποστολὴ, καθότι ἐγγύτερον καὶ λογικώτερον ἦτο νὰ ὁρισθῇ, ἵνα τὰ γραφεῖα τῆς Διευθύνσεως ὦσιν ἐν Ναυπλίῳ. Ἀλλὰ ἐπανερχόμενος εἰς τὸ κύριον θέμα, τὴν περὶ τῶν σχολείων ἐπερώτησίν μου, ἐκφράζω τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἐνόησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὀφείλει νὰ δώσῃ ταχέως ἐξηγήσεις, ἵνα μὴ εὑρισκώμεθα ἡμεῖς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμιλῶμεν ἐπὶ ἀγνώστων καὶ ἐπὶ ὑπονοιῶν. Ἐὰν σιωπήσῃ καὶ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διαδόσεων, δὲν πρέπει νὰ παραπονεθῇ αὐτός. Ἡμεῖς δικαιούμεθα νὰ παραπονώμεθα, διότι, ἀφοῦ πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους ἐζητήθησαν αἱ πληροφορίαι καὶ δὲν ἤχθησαν αὗται, καὶ ἀφοῦ ἡ ζήτησις ἐπανελήφθη καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, καὶ ἐκώφευσεν ὁ Ὑπουργὸς, δικαιούμεθα νὰ πιστεύωμεν, ὅτι φεύγει τὸν ἔλεγχον καὶ τρομάζει τὴν εὐθύνην.

§47ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίου, ὁμιλήσας περὶ Ὑπουργοῦ φεύγοντος τὸν ἔλεγχον, βεβαίως πάντα ἄλλον Ὑπουργὸν ἠδύνατο νὰ νοήσῃ, παρὰ τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ οὐδαμῶς ἀφεώρα εἰς διαχείρισιν τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀφεώρα εἰς πληροφορίας ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν μέχρι σήμερον. Αἱ πληροφορίαι αὗται δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσκομισθῶσιν ἐντὸς δύο, τριῶν ἢ πέντε ἡμερῶν, διότι πρὸς περισυλλογὴν αὐτῶν ἀπηυθύνθησαν ἔγγραφα πρὸς ὅλας τὰς Γεωργικὰς Σχολὰς τοῦ Κράτους, ὅπως διαβιβάσωσι τὰς ζητηθείσας πληροφορίας· δὲν ἐδικαιοῦτο λοιπὸν νὰ ὁμιλῇ ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ Ὑπουργοῦ φεύγοντος τὸν ἔλεγχον, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ὁ ἔλεγχος, καὶ ἂν στρέφηται κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ, κατὰ τὸ ἓν εἰκοστὸν ἴσως θὰ στρέφηται κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ, διότι ἡ ἐπερώτησις ἀφεώρα πάσας τὰς ἐνεργείας ὅλων τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν, ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε τὴν ὑποβολὴν καταστάσεως ὀνομαστικῆς ὅλων τῶν μαθητῶν καὶ ὑποτρόφων, οἵτινες ἐσπούδασαν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν μέχρι σήμερον, οἵτινες ἔλαβον διπλώματα τῶν Σχολῶν, μετὰ σημειώσεως τοῦ βαθμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔλαβον, τῆς συμπεριφορᾶς καὶ τῆς προόδου, τὴν ὁποίαν ἐπεδείξαντο· πάντα δὲ ταῦτα φυσικῶς ἀπαιτοῦσι χρόνον ἀνάλογον, ἵνα προσκομισθῶσιν ἐνταῦθα. Ἐζήτησε πρὸς τούτοις ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ προσαγάγω κατάστασιν τῶν δαπανῶν ἑκάστης τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν τοῦ Κράτους ἀπὸ τῆς συστάσεως αὐτῶν μέχρι σήμερον. Ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐπερωτήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπηυθύνθην πρὸς τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους, ἵνα χορηγήσωσι τὰς αἰτουμένας πληροφορίας· αἱ πληροφορίαι εἰσέτι δὲν ἀπεστάλησαν, εὐθὺς δ’ ὡς ἀποσταλῶσι, θέλω τὰς ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν. Εἶπον ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτε ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν, ὅτι φαίνεται ὅτι ὑπέβαλεν αὐτὴν, ἵνα μὴ λάβῃ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτῆς κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς, διότι ὑποθέτω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ προσκομισθῶσιν αἱ αἰτηθεῖσαι πληροφορίαι ἐντὸς τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος ὑπολείπεται πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς συνόδου ταύτης. Ὁ κ. Βουλευτὴς παραπονεῖται, ὅτι καὶ πέρυσιν ὑπέβαλε τὴν αὐτὴν ἐπερώτησιν, καὶ δὲν ἀπήντησα εἰς αὐτήν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπέβαλε πέρυσι ταύτην, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐστάλη τότε ἡ ἐπερώτησις, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἀπήντησα. Ὅτε δὲ κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς παρούσης συνόδου ὑπέβαλεν ἐκ νέου τὴν ἐπερώτησιν, εἶπεν ὅτι ἀπὸ πέρυσιν ἀπηύθυνε τὴν αὐτὴν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἀπήντησεν· εἶπον πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν τότε, ὅτι ἡ ἐπερώτησις, οὕτω πως ὑποβαλλομένη, δὲν θὰ τύχῃ βεβαίως ἀπαντήσεως, διότι δὲν γνωρίζω περὶ τίνος πρόκειται. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς ἀπάντησιν μὲ παρέπεμψεν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς περυσινῆς συνόδου, ἀλλὰ τῷ εἶπον, ὅτι θὰ μοὶ ἦναι ἀδύνατον νὰ παρατηρήσω ταῦτα, καὶ πρέπει νὰ ὑποβάλῃ ἐκ νέου τὴν ἐπερώτησιν ἐγγράφως· ὑπέβαλε δὲ ταύτην ἐγγράφως πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, περιέχουσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν περιλήψει προανέφερα. Ἀκριβῶς δὲν ἐνθυμοῦμαι τί περιεῖχε· τοῦτο μόνον ἐνθυμοῦμαι, ὅτι περιεῖχεν ἀντικείμενα τόσον πολλά, ὥστε κατελάμβανε δύο ὁλοκλήρους σελίδας τῶν ἐντύπων πρακτικῶν. Τὰς αἰτουμένας πληροφορίας ἐζήτησα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσκομισθῶσι ταχέως. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμίλησε καὶ περὶ τῶν τελευταίων συμβάντων ἐν τῇ Γεωργικῇ Σχολῇ Ἀθηνῶν, καὶ εἶπεν ὅτι εἶδεν ἢ ὅτι θὰ ἴδῃ ἔκθεσιν, δημοσιευθησομένην ἐν ταῖς ἐφημερίσι, περὶ τῆς καθαριότητος, νομίζω, τῆς Σχολῆς καὶ τοῦ τρόπου τῆς διαίτης τῶν μαθητῶν· ἐτόνισε μάλιστα ὁ κ. Βουλευτὴς τὸ μέρος τοῦτο, ὡς ἂν ἠγνόει ὅτι ἐγὼ ἤμην ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προσεπάθησα νὰ ἀνακαλύψω κατὰ τίνα τρόπον διαιτῶνται οἱ μαθηταὶ καὶ ἐπιφέρω τὴν προσήκουσαν διόρθωσιν. Ἐνῷ δὲ τοῦτο γνωρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς, σκοπίμως δὲν τὸ ὁμολογεῖ, ἀπήγγειλε δὲ πομπωδῶς τὸ ἐναντίον, ἵνα καταδείξῃ, ὅτι καὶ ἐν τούτῳ, διὰ τὸ ὁποῖον δικαιοῦμαι ἴσως νὰ καυχῶμαι, ἔπταισα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμίλησε καὶ περὶ παραιτήσεως τῶν καθηγητῶν τῆς Γεωργικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν. Αὔριον θέλω προσαγάγῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα...

§48ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δόξα σοι ὁ Θεός!

§49ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ δοξάζητε τὸν Θεὸν, διότι ἡ σχετικὴ ἐπερώτησις δὲ ἐγένετο παρ’ ὑμῶν, ἐγένετο παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος προχθὲς καὶ εἶχεν ὡς ἀντικείμενον τὴν περισυλλογὴν πάντων τῶν ἐγγράφων τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν παραίτησιν τοῦ πρώην τμηματάρχου τῆς Γεωργίας κ. Γενναδίου καὶ πασῶν τῶν ἄλλων πληροφοριῶν τῶν σχετιζομένων πρὸς τὰ τελευταῖον συμβάντα. Θέλω ὑποβάλει ταῦτα, καὶ τότε θὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἔκαμε λόγον καὶ περὶ κομματικῆς ἐνεργείας ἐμοῦ διὰ τῆς περιοδείας μου κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἐν τῇ πατρίδι τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τὸν πληροφορῶ ὅτι μετέδωκεν ἀνακριβεῖς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Εἶπεν ὅτι μετέβην μετὰ τοῦ ὑποψηφίου Βουλευτοῦ εἰς Ἄργος...

§50ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶπον, ὅτι περιεφέρεσθε εἰς τὰς ὁδοὺς τοῦ Ἄργους μετὰ τοῦ ὑποψηφίου.

§51ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς νομίζῃ ὅτι καθῆκον εἶχον, μεταβὰς εἰς Τίρυνθα καὶ εἰς τὸ Ἱπποφορβεῖον, ἵνα ἐξετάσω τὰ κατ’ αὐτά, καθόσον ἐπρόκειτο νὰ ἀνασυστηθῇ ἡ Σχολή, ὅπερ καὶ ἐγένετο, ἐὰν νομίζῃ, λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκδιώξω ἐκ τοῦ πλησίον μου τοὺς ἀνθρώπους, πρὸς τοὺς ὁποίους συνδέομαι διὰ προσωπικῆς φιλίας καὶ προσωπικῆς ἐκτιμήσεως, πλανᾶται· ἐγὼ βεβαίως τοῦτο δὲν ἤθελον πράξει ποτέ. Ἐὰν δὲ νομίζῃ, ὅτι, μεταβαίνων εἰς Ἄργος, ὤφειλον νὰ κλεισθῶ ἐντὸς ἑνὸς δωματίου καὶ νὰ ἀπαγορεύσω τὴν εἴσοδον εἰς τοὺς Κυρίους τοὺς διαγωνιζομένους ἐν ταῖς ἐκλογαῖς, πλανᾶται καὶ κατὰ τοῦτο. Μεταβάντα εἰς Ἄργος, μὲ ἐπεσκέφθη ὁ ὑποψήφιος Βουλευτής, μετὰ τοῦ ὁποίου συνδέομαι διὰ φιλίας, ἐδέχθην τὴν ἐπίσκεψιν αὐτοῦ, παρέμεινα ὀλίγας στιγμὰς ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἄργους κ. Κωτσάκου καὶ ἀναχωρήσας ἐπανῆλθον εἰς Ἀθήνας. Τότε ἐλέγετο, ὅτι τοῦτο ἐγένετο πρὸς τὸ θεαθῆναι, ὅτι οὐδεὶς σκοπὸς ὑπῆρχε περὶ συστάσεως τῆς Σχολῆς ἐν Τίρυνθι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀδιαφορεῖ, ἐὰν πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ πρὶν ἢ καὶ ἰδέα κἄν ὑπῆρχεν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῇ ἐκλογὴ ἐν Ἄργει, διότι δὲν εἶχε κενωθῆ ἀκόμη ἡ θέσις, ἐγὼ ἀπέστειλα ἐπιτροπὰς πρὸς ἐξέτασιν τοῦ θέματος καὶ ὑποβολὴν ἐκθέσεως· ἀδιαφορεῖ ἐὰν μετὰ τὴν ἀποστολὴν τῶν ἐπιτροπῶν καὶ τὴν ὑποβολὴν τῶν ἐκθέσεων μετέβην ἐγώ, ἵνα ἐξετάσω προσωπικῶς τὰ τοῦ θέματος τούτου καὶ ἀδιαφορεῖ περὶ τούτου ὁ κ. Βουλευτής, καίτοι εἶδε καὶ ἀνέγνωσε τὸ διάταγμα περὶ συστάσεως Γεωργικῆς Σχολῆς ἐν Τίρυνθι. Ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ ἦτο πολὺ εὐχαριστημένος διὰ τὴν σύστασιν τῆς Σχολῆς ταύτης, καίτοι αὕτη συνέστη ἐν τῇ πατρίδι του, διότι συνέστη παρ’ ἐμοῦ.

§52Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδόλως ἤλπιζον, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἤθελε κατηγορήσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν ἀνασύστασιν τῆς ἐν Τίρυνθι Γεωργικῆς Σχολῆς, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τόσων ἐτῶν ἀνεμένομεν νὰ συστηθῇ. Ὡς γνωστὸν, ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ καὶ τότε Πρωθυπουργοῦ κ. Τρικούπη προεκλήθη νόμος τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ ἔτος 1887, κατὰ τὸν ὁποῖον συνιστῶντο τρεῖς Γεωργικαὶ Σχολαὶ, μία ἐν Ἀθήναις, ἑτέρα ἐν Τίρυνθι καὶ ἡ τρίτη ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐν ἐθνικῷ τινι κτήματι, συντηρούμεναι ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀοιδίμου Τριανταφυλλίδου. Συνέστη ἡ Σχολὴ τῶν Ἀθηνῶν, κατόπιν ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ ἡ Σχολὴ Τίρυνθος, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐμεσολάβησεν ἡ δωρεὰ τῆς χήρας Κασσαβέτη, ἡ ὁποία παρεχώρει τὸ ἐν Ἀϊδινίῳ κτῆμά της, παμμέγιστον κτῆμα, ἐπὶ τῷ ὅρῳ νὰ ἱδρυθῇ Γεωργικὴ Σχολὴ ἐν αὐτῷ. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλε τότε τὸν διευθυντὴν τοῦ τμήματος τῆς Γεωργίας κ. Γεννάδιον, ὅπως ἐπισκεφθῇ τὸ κτῆμα τοῦτο καὶ ὑποβάλῃ τὰς ἀναγκαιούσας πληροφορίας περὶ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ· ὥστε ἐπαρουσιάσθη κατάλληλος εὐκαιρία, ἵνα συστηθῇ ἐκεῖ Σχολή, καθόσον τὸ Δημόσιον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ κτῆμα ἐν Θεσσαλίᾳ. Μετέβη ὁ κ. Γεννάδιος, ἐπεσκέφθη τὸ κτῆμα καὶ ἐπανελθὼν ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἔκθεσίν του, καθ’ ἣν τὸ εἰρημένον κτῆμα παρεῖχε πάντα τὰ στοιχεῖα πρὸς ἵδρυσιν ἐν αὐτῷ Γεωργικῆς Σχολῆς, διότι εὗρεν ἐν αὐτῷ γεωργικὰ ἐργαλεῖα τελειότατα καὶ νεωτέρας κατασκευῆς, πολλὰς οἰκογενείας χωρικῶν ἐγκατεστημένας ἐν αὐτῷ, πρὸ παντὸς δὲ τὴν ἐσοδείαν τοῦ ἔτους ἐκείνου ἐν τῷ συλλέγεσθαι, τῆς ὁποίας ἐπαπειλεῖτο ἡ καταστροφή. Μετὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην τοῦ κ. Γενναδίου προέβη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν σύστασιν τῆς Σχολῆς, ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Κασσαβέτειος Τριανταφυλλίδειος Γεωργικὴ Σχολή». Μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς ἐν Θεσσαλίᾳ Σχολῆς εἵπετο ἡ ἵδρυσις καὶ τῆς τρίτης Σχολῆς, τῆς ἐν Τίρυνθι, μετὰ παρέλευσιν ἔτους, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ νόμου ΑΦΜΒʹ τῆς 20 Ἰουλίου 1887 περὶ συστάσεως γεωργικῶν σχολείων, προτάσει τοῦ ἀξιοτίμου κ. Καραπάνου, ἥν ἀπεδέχθη τότε ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐτέθη ἐν τῷ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἑκάστη Σχολὴ θὰ ἱδρύηται μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους, ὅπως γίνωνται γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα καὶ οἱ καρποί, οὓς ἤθελεν ἀπενέγκει ἑκάστη τῶν Σχολῶν τούτων. Ἀλλὰ μετὰ τὴν σύστασιν τῆς Κασσαβετείου Σχολῆς οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος δὲν ἐπήρκουν πρὸς συντήρησιν καὶ τῆς ἐν Τίρυνθι τοιαύτης, διότι δὲν ἐπετρέπετο νὰ θιγθῇ τὸ κεφάλαιον τοῦ κληροδοτήματος, καὶ συνεπῶς ἀνεβλήθη ἡ σύστασις τῆς ἐν Τίρυνθι Σχολῆς. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἐσκέφθη τότε νὰ συντάξῃ νέον νομοσχέδιον περὶ συστάσεως δύο γεωργικῶν σταθμῶν, ἀπαιτούντων πολὺ ὀλιγωτέρας δαπάνας, ὡς ἐκ τῆς μὴ φοιτήσεως μαθητῶν καὶ τῆς οἰκονομίας ἄλλων δαπανῶν διὰ τοὺς καθηγητὰς κλπ., ὑπέβαλε δὲ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὑπουργοῦντος τότε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ κ. Δραγούμη, δι’ οὗ συνιστῶντο δύο γεωργικοὶ σταθμοί, εἷς ἐν Βυτίνῃ, πατρίδι τοῦ διαθέτου, καὶ ὁ ἕτερος ἐν Τίρυνθι μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ἀπαιτουμένου ποσοῦ διὰ τὴν ἐν Τίρυνθι σύστασιν τῆς πλήρους Σχολῆς, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1887. Ἡ κωλυσιεργία ὅμως κατὰ τὴν σύνοδον ἐκείνην ἦτο ἐν πλήρει ἀκμῇ, καὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, μεθ’ ὅλας τὰς προτροπὰς, ἅς ἀπηύθυνα τότε πρὸς τοὺς ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος συναδέλφους τοῦ νομοῦ, οὗτινος ἐτύγχανον καὶ ἀντιπρόσωποι, διότι ἴσχυε τότε ὁ θεσμὸς τῆς εὐρείας περιφερείας. Κατόπιν ἐπῆλθεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Δηλιγιάννη, ὅστις ἐπραγματοποίησε τὸ ἓν μόνον μέρος τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὑποβαλὼν εἰς τὴν Βουλὴν ἴδιον τοιοῦτον, καὶ διὰ τοῦ νόμου ΑΩΛΕʹ τῆς 18 Φεβρουαρίου 1891 ἵδρυσε τὸν ἐν Βυτίνῃ γεωργικὸν σταθμόν, παραλείψας τὴν σύστασιν τοῦ ἐν Τίρυνθι τοιούτου. Δὲν τὸν ἐλέγχω ἐπὶ τούτῳ, διότι βεβαίως δὲν ἦτο πρέπον νὰ συνιστῶνται γεωργικὰ σχολεῖα διὰ χρημάτων τοῦ Τριανταφυλλίδου ἐν τῷ Κράτει, καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ τοιοῦτον ἐν τῇ πατρίδι τοῦ διαθέτου, τῇ Βυτίνῃ, ἀλλὰ οἱ καρποὶ τοῦ σχολείου τούτου δὲν ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὰς προσδοκίας τῶν ἱδρυσάντων αὐτό, διότι βεβαίως τὰ παιδικὰ ἀθύρματα τοῦ λεπτοξυλουργικοῦ τμήματος, τὰ ὁποῖα βλέπομεν καὶ ἐν Ἀθήναις κατὰ τὰς παραμονὰς ἑκάστου νέου ἔτους, δὲν εἶναι ἀποτελέσματα πολὺ ἐνθαῤῥυντικὰ διὰ γεωργικὸν σχολεῖον. Ἤδη κατωρθώθη, χάρις εἰς τὸν ἀξιέπαινον ζῆλον καὶ τὴν δραστηριότητα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διευθετήσαντος καταλλήλως τὰ τοῦ κληροδοτήματος, νὰ ἐκδοθῇ διάταγμα περὶ ἀνασυστάσεως τῆς ἐν Τίρυνθι πλήρους Σχολῆς, ἡ ὁποία θὰ λειτουργήσῃ, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ἀπροσκόπτως καὶ ἐπιτυχῶς, διευθυνομένη ὑπὸ φιλοτίμου καὶ ἐμπείρου διευθυντοῦ, τοῦ κ. Χασιώτη. Αὕτη εἶναι ἡ ὅλη ἱστορία τῶν τριῶν συσταθεισῶν Σχολῶν. Εἶναι δὲ ἄπορον, πῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κατηγορεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τούτῳ. Ἐὰν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεώς του καὶ τῆς ἐπιμονῆς του, ὅπως κατατεθῶσι τὰ σχετικὰ ἔγγραφα περὶ γεωργικῶν σχολῶν ἐπιθυμῇ, ὅπως ἐκ τῆς μελέτης αὐτῶν λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις του περὶ γεωργίας ἐν γένει, εἶναι ἀξιέπαινος διὰ τοῦτο, διότι ἀληθῶς ὁ ζωτικώτατος οὗτος κλάδος τῆς δημοσίας οἰκονομίας δεῖται πολλῶν μέσων πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ βελτίωσιν αὐτοῦ, ὧν δυστυχῶς στερούμεθα ἔτι ἐν Ἑλλάδι· ἐὰν ὅμως τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων αὐτῶν αἰτῆται, ὅπως ἐλέγξῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ συστάσει τῆς ἐν Τίρυνθι Σχολῆς, νομίζω, ὅτι ἀδικεῖ ἑαυτὸν, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀξία ἐπαίνων. Ἦτο λυπηρὸν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ βλέπῃ τις τὰ λαμπρὰ αὐτὰ κτίρια, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ ἀείμνηστος Καποδίστριας ἔθετεν αὐτὸς ὁ ἴδιος λίθους κατὰ τὴν οἰκοδόμησιν αὐτῶν, νὰ καταῤῥέωσι καὶ νὰ χρησιμεύωσιν ὡς ἐνδιαίτημα τῶν κτηνῶν τῶν ἐνοικιαστῶν.

§53ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὅσοι ἐνόησαν τὴν ἐπερώτησίν μου, τὴν ἀπὸ πέρυσι γενομένην, βλέπουσι, νομίζω, πόσον περιττὴ καὶ ἀπρόσφορος ἦτο ἡ παρέμβασις τοῦ ἐκ Ναυπλίου συναδέλφου μου εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἴσως ἔκρινε καλὴν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφράσῃ τὰς εὐχαριστίας του εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ὅτι ἤγαγεν αὐτὸς ἐκεῖ κάτω. Δυστυχῶς, ἀφοῦ αὐτὸς τὸν ἐκάλεσε, δὲν ἐξηγεῖται, διατὶ μετέβη ὁ Ὑπουργὸς εἰς τὸ Ἱπποφορβεῖον καὶ διατὶ ἐτίθετο παρ’ αὐτοῦ ὑπὸ συζήτησιν καὶ ἐν ἀμφιβολίᾳ ἡ Τίρυνς. Τὴν δόξαν ὅτι ἤγαγεν ἐκεῖ αὐτὸς τὸν Ὑπουργὸν, οὐδεὶς βεβαίως σκοπεύει νὰ ἀρνηθῇ αὐτῷ. Ἄν διὰ τῆς παρεμβάσεώς του ἤθελεν ὁ συνάδελφος νὰ δηλώσῃ μόνος τὴν περὶ τοῦ ἀντικειμένου μέριμναν αὐτοῦ, δὲν πιστεύω ν’ ἀντιθέσῃ τὴν μέριμνάν του πρός με· διότι ἠξεύρει, πιστεύω, ὅτι πολὺ πλειότερον ἀπὸ τὴν μετάβασιν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐγὼ εἰργάσθην ὄχι ἀλυσιτελέστερον αὐτοῦ, καὶ συνετέλεσα εἰς τὴν ἐπανίδρυσιν τοῦ Σχολείου διὰ τῆς παρασκευῆς τῶν στοιχείων τῆς μελέτης τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐργασθεὶς ἀπὸ πολλοῦ χρόνου μετὰ τοῦ κ. Γενναδίου, τοῦ τότε διευθύνοντος τὸ γεωργικὸν τμῆμα, καὶ διὰ τῶν ἐπιμόνων ἐπὶ τούτου παραστάσεων ἐπιτυχὼν νὰ δώσω τὴν πρὸς πραγματοποίησιν ὤθησιν καὶ πεποίθησιν. Λέγω ταῦτα δυσφορῶν, διότι ἠναγκάσθην εἰς τοῦτο. Δὲν θὰ ἤμην εἰλικρινὴς, ἐὰν κατηγόρουν τινὰ διὰ τὴν ἀνασύστασιν τῆς Σχολῆς. Διότι, ἐὰν ὁ συνάδελφος θελήσῃ, δύναται εἰς τὸ γεωργικὸν τμῆμα νὰ ἀνεύρῃ ἀπὸ τοῦ 1892 ἕως τὸ 1893 τὴν ἀλληλογραφίαν, τὴν τῇ πρωτοβουλίᾳ ἐμοῦ καὶ διὰ τοῦ τμήματος ἐκείνου ἀνταλλαγεῖσαν μεταξὺ Ὑπουργείου καὶ τῶν ἐφόρων Ναυπλίας καὶ Ἄργους καὶ μετὰ τῶν τὴν διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων τοῦ μακαρίτου Τριανταφυλλίδου ἐπιτετραμμένων, ὅπως ἐξευρεθῶσιν οἱ πόροι διὰ τὴν σύστασιν τῆς Γεωργικῆς Σχολῆς ἐν Τίρυνθι, ὅπου ὅλοι οἱ γεωπόνοι καὶ ὅλα τὰ θετικὰ διδόμενα ἐπέβαλλον νὰ συσταθῇ πρωτίστως ἡ Σχολή. Θὰ ἴδῃ ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ διὰ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν ἀνεκαλύφθη, ὅτι τὸ κληροδότημα ἐκεῖνο εἶχε περίσσευμα 55 ἢ 60 χιλιάδων δραχμῶν, δι’ ὧν σήμερον συνιστᾶται ἡ Γεωργικὴ Σχολὴ, ἥτις ἄλλως, τὸν εἰδοποιῶ, δὲν θὰ συνιστᾶτο. Δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ κατηγορήσω τὴν ἵδρυσιν τῆς Σχολῆς Τίρυνθος, δι’ ἣν ἀπὸ δέκα ἐτῶν ἐργάζομαι, ὡς πολλοὶ γνωρίζουσιν ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Ἀλλ’ ἡ ἰδική μου ἐπερώτησις ἀφεώρα τὴν Γεωργικὴν Σχολὴν τῆς Τίρυνθος; Ποσῶς. Ὡς πρὸς ταύτην, ἐξέφρασα τὴν ἀπορίαν μου, διατὶ διετάχθη ὁ διευθυντὴς νὰ ἔχῃ τὰ γραφεῖά του, ἔστω καὶ προσωρινῶς, ἐν τῷ Ἱπποφορβείῳ. Ἐγὼ μάλιστα δὲν εἶπόν τι περὶ τοῦ ὅτι ἀκόμη ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμεναι αἱ ἐνοικιάσεις καὶ περὶ τοῦ ὅτι δὲν ἤρχισεν ἡ ἐπισκευὴ τοῦ σχολείου. Ἁπλῶς ἐδήλωσα, ὅτι ἐπιβλαβὴς μᾶλλον εἶναι ἡ προσωρινὴ ἐν Ἱπποφορβείῳ τῶν γραφείων ἵδρυσις, ἀφοῦ τοῦτο εἶναι μακρὰν τετράκις περισσότερον ἢ τὸ Ναύπλιον, καὶ ἀφοῦ αἱ γαῖαι τῆς Τίρυνθος, ἐνοικιασμέναι οὖσαι, δὲν θὰ χρησιμοποιηθῶσιν.

§54Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ δέκα ἡμερῶν ἐπῆγε.

§55ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ναί, ἀλλὰ τὴν λύσιν τῶν ἐνοικιάσεων δύναται νὰ κάμῃ ἐκ Ναυπλίου καὶ ὄχι ἐκ τοῦ Ἱπποφορβείου. Ἡ διατήρησις τῶν ἐνοικιάσεων μέχρι τοῦδε μὲ κάμνει νὰ θεωρῶ τὴν ἐν Ἱπποφορβείῳ προσωρινὴν διαμονὴν τῆς Διευθύνσεως μὴ δικαιολογουμένην ἄλλως ἢ ὡς ἱκανοποίησιν τῆς ἐν Ἄργει ἐκδρομῆς τοῦ Ὑπουργοῦ. Εὔχομαι καὶ ἐλπίζω, ὅτι αἱ σημεριναὶ παραστάσεις μου θὰ συντελέσουν, ὅπως παύσῃ ὁ Ὑπουργὸς ἕνεκα τῆς ἐκδρομῆς του ἐκείνης νὰ θυσιάζῃ τὴν σπουδαίαν καὶ ταχεῖαν τοῦ ἔργου ὤθησιν. Ἐν Ἱπποφορβείῳ εἶχε γείνῃ πρὸ πολλοῦ ἐπισκευή, ἀλλὰ τὸ Ἱπποφορβεῖον εἶναι μέγας σταῦλος ζώων καὶ ἔχει ἐν τῷ κέντρῳ τὴν διεύθυνσιν, οὐδόλως δὲ εἶναι κατάλληλον, οἰκοδόμημα διὰ σχολεῖον, ἐνῷ ἡ Σχολὴ τῆς Τύρινθος εἶναι κατεσκευασμένη πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, καὶ ἀπῄτει ἴσως πολὺ ὀλιγωτέραν δαπάνην τῆς γενομένης πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ Ἱπποφορβείου. Ὁ συνάδελφος, ὅστις ἐδικαιολόγησε τοῦτο καὶ ἔσπευσε νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην του εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ἔπρεπε νὰ δίδῃ τὸ πρὸς τὸν σκοπὸν χρήσιμον τῶν παρατηρήσεών μου. Ὡς πρὸς τὴν εὐγνωμοσύνην του, ἂς μὴ λησμονήσῃ ὅτι πάντες οἱ ἡμέτεροι γεωπόνοι εἰς πάσας τὰς ἐποχὰς ἐδήλωσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον δι’ ἐκθέσεων (καὶ ταύτας εἶχον ζητήσει), ὅτι μόνον εἰς Τίρυνθα εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ Σχολὴ Γεωργικὴ ἀληθής. Ἂς μὴ λησμονήσῃ ὅτι, ὅταν ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ τὸ 1891 συνεστάθησαν εἰς Βυτίναν σταθμοὶ, (ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ζητῶ πληροφορίας περὶ τῶν σταθμῶν Βυτίνης ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐλεύσεως τοῦ Ὄθωνος,) ἤγειρα φωνὴν διαμαρτυρίας, καὶ ἀπέδειξα, ὅτι διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου, ἐρωτηθείσης περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ κληροδοτήματος τοῦ μακαρίτου Τριανταφυλλίδου, ὡρίσθη ὡς σκόπιμος αὐτοῦ διάθεσις ἡ ἐν Τίρυνθι ἀνασύστασις τῆς Γεωργικῆς Σχολῆς, καὶ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπήντα, ὅτι ἡ Βυτίνα ἦτο πατρὶς τοῦ Τριανταφυλλίδου, καὶ βραδύτερον θὰ ἐλαμβάνετο φροντὶς καὶ περὶ Τύρινθος. Ἂς ἀνομολογήσῃ δ’ ὁ συνάδελφος, ὅτι αἱ ἐργασίαι αἱ τὸ 1892 καὶ 1893 γενόμεναι, ἔδειξαν μὲν ὅτι ἐκ τῶν γαιῶν Ἱπποφορβείου καὶ Τίρυνθος εἰσπράττουν ἐτησίως 65,000 δραχμῶν, ἀνεκάλυψαν δὲ καὶ τὰς 55,000 δρ. διαθεσίμους ἐκ τοῦ κληροδοτήματος Τριανταφυλλίδου, ἀγνώστους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὧν ἄνευ δὲν ἠδύνατο νὰ συστηθῇ ἡ Σχολή. Ὅταν ἀρχίσῃ νὰ λειτουργῇ, ἐλπίζω νὰ λειτουργήσῃ πολὺ καλλίτερον τῶν Σχολῶν Ἀϊδινίου καὶ Ἀθηνῶν, διότι τὰ στοιχεῖα τά τε φυσικὰ καὶ τὰ κοινωνικὰ ἐκεῖ ὑπάρχουν τοιαῦτα, ὥστε καὶ ἡ διδασκαλία ἐν τῇ Σχολῇ νὰ ᾖναι καλὴ καὶ αἱ λειτουργίαι αὐτῆς νὰ γίνωνται καλῶς, ἵνα ἀποβῇ κρείττων πάσης ἄλλης. Ὁ συνάδελφος, εἰπὼν ὅτι δι’ ὅσων εἶπα κατακρίνω τὴν σύστασιν τῆς Σχολῆς, ἤθελεν ἴσως νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παρέμβασίν του. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν ὁποῖον ἀφῆκα πρὸς στιγμήν, προτιμήσας εὐλόγως ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν παρεμβληθέντα ἀπροσδοκήτως συνάδελφόν μου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐζήτησα μὲν ἐγὼ ἀπὸ πέρυσι τὰς πληροφορίας, ἀλλὰ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς δὲν τῷ ἀπέστειλε τὴν ἐπερώτησίν μου. Τὴν ἀπολογίαν ἐπὶ τούτου πρέπει νὰ δώσῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἂν πιστεύῃ τὴν δικαιολογίαν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἡ συγγνώμη δὲ, ἣν ζητεῖ, δὲν τῷ ἀρκεῖ διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος. Ἀλλ’ ἐγὼ δικαιολογῶ αὐτὸν εὐλογώτερον. Ὁ κ. Πρόεδρος φρονῶ ὅτι ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, ἀποστείλας τὴν ἐπερώτησιν, ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲ δὲν ἐξετέλεσε τὸ ἑαυτοῦ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἂν ἀναζητήσῃ εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς, θὰ εὕρῃ ἀπεσταλμένην τὴν ἐπερώτησιν ἔκτοτε· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὤκνησε ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐνόησεν ὅτι ἔφλεγον. Ἀλλ’ ἦσαν τῳόντι αἱ πληροφορίαι τόσον δύσκολοι, ὅσον παρίστησι σήμερον; Καὶ πρῶτον αἱ Σχολαὶ, αἱ πλεῖσται, συνεστάθησαν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1887· περὶ τῶν νέων τούτων Σχολῶν ἐζήτουν πληροφορίας καὶ καταστάσεις. Καὶ δὲν ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φέρῃ τὰς καταστάσεις ἐκείνας, ἢ τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν ὅσας ὤφειλε νὰ ἔχῃ τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου; Τὰς καταστάσεις τοῦ προσωπικοῦ καὶ τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἐξετάσεων ἀρνεῖται ὅτι ἔχει εἰς τὸ ἀρχεῖόν του τὸ Ὑπουργεῖον; Ἐζήτουν τὰς ὑποβληθείσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκθέσεις παρὰ διαφόρων γεωπόνων. Ἐρωτῶ: εἶχεν ἀνάγκην νὰ γράψῃ πρὸς τὰ σχολεῖα καὶ περὶ αὐτῶν; ἢ μήπως καὶ αὐταὶ δὲν ὑπάρχουν ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου; Περὶ τῆς ἐπιτοπίου μεταβάσεως κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἤθελον εὐχηθῆ νὰ μὴ ἀπήντα καὶ νὰ μὴ ἔκαμνε τὴν ἐκδρομὴν ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἡ ὁποία συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ὑποβιβάσῃ τὴν περὶ τῆς ἐνεργείας του ἐκείνης καὶ τῆς καθόλου ἐνεργείας αὐτοῦ γνώμην τῶν ἰδόντων αὐτὸν περιφερόμενον μετὰ διαφερομένων καὶ συζητοῦντα μὲ τὸν πρῶτον, ὃν συνήντησεν ἐν Τίρυνθι, περὶ τοῦ ὑγιεινοῦ ἢ μὴ τῆς θέσεως, καὶ περὶ τοῦ ἂν ἠδύνατο ἢ ἔπρεπεν ἐν τῷ Ἱπποφορβείῳ νὰ συστηθῇ ἡ Σχολὴ καὶ ἐννοούντων ὅτι ὡμίλει πρὸς ἐπίδειξιν καὶ εὐχαρίστησιν τῶν ἀκολουθησάντων αὐτὸν ἐξ Ἄργους. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι διατάξαν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἦναι ἡ διεύθυνσις τοῦ σχολείου, προσωρινῶς ἔστω, ἐν τῷ Ἱπποφορβείῳ, ἠθέλησε νὰ εὐχαριστήσῃ τοὺς μὲν, καὶ νὰ μὴ δυσαρεστήσῃ τοὺς ἄλλους, ὅπερ ὅμως θεωρῶ οὐχὶ εὐχάριστον, ἐνόσῳ δὲν ἐπισκευάζεται ἡ Σχολή, καθότι ἦτο ὅλως περιττὸν καὶ ἀδικαιολόγητον νὰ διαταχθῇ τοῦτο, ἀφοῦ, ὡς εἶπον, τὸ μὲν Ἱπποφορβεῖον ἀνήκει εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἄργους, ἡ δὲ Τίρυνς εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ναυπλίου, καὶ ἀπέχει αὕτη τοῦ μὲν Ναυπλίου 5 λεπτὰ μόνον διὰ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ 20 λεπτὰ πεζῇ, ἀπὸ δὲ τοῦ Ἱπποφορβείου μίαν τοὐλάχιστον ὥραν καὶ ἡμίσειαν, εἴτε δι’ ἵππου εἴτε δι’ ἁμάξης. Δύναται νὰ λέγῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἦτο σύμπτωσις τυχαία ὅτι μετέβη εἰς τὸ Ἱπποφορβεῖον, καὶ ὅτι οἱ ἀξιότιμοι φίλοι του, οἱ παρακολουθήσαντες αὐτὸν ἐξ Ἄργους, ἤθελε νὰ τὸν διαφωτίσουν ποῦ εἶναι τὸ καταλληλότερον μέρος διὰ Γεωργικὴν Σχολήν. Ταῦτα λέγων ὅμως, οὔτε δικαιολογεῖται οὔτε πιστεύεται.

§56ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ παρακολουθήσω τὸν κ. Βουλευτὴν εἰς ὅλας τὰς ἐκδρομὰς, ἃς ἐποιήσατο, ἵνα ἀποδώσῃ μομφὴν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ ἀδρανείᾳ, ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν· διὰ νὰ καταδείξω ὅμως τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καὶ ἵνα ἐκτιμήσῃ ἕκαστος τὴν ἔλλειψιν διαυγείας οὐχὶ τῆς διανοίας του, διότι τοιαύτην σπανίως πάσχει, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς του, ὅταν πρόκηται νὰ κρίνῃ πράξεις ἐμοῦ ὡς Ὑπουργοῦ, θὰ εἴπω δύο μόνον λέξεις. Πάντες ἠκούσατε αὐτὸν, εἰπόντα ὅτι πέρυσι κατὰ Δεκέμβριον μῆνα ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησίν του, δι’ ἧς μοὶ ἐζήτει πληροφορίας κατὰ τίνα τρόπον λειτουργοῦσιν αἱ Σχολαὶ, ἔλεγε δὲ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀποφεύγει νὰ καταθέσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας, διότι θέλει ν’ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον. Τίνα ἔλεγχον νὰ ἀποφύγω ἐγὼ, ὅταν τὸν Δεκέμβριον μῆνα ἕνα μόνον μῆνα διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν; Δι’ ἐμὲ λοιπὸν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτει τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1893 τὰς πληροφορίας ταύτας καὶ πρὸς ἔλεγχον ἐμῶν ἐνεργειῶν; Οὐχὶ βεβαίως, διότι οὔτε εἶχον ἐνεργήσει ἐγὼ τότε τι, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνεργήσω, διότι μόλις ἠρίθμουν μῆνα εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Διὰ τὸν ἔλεγχον ἄρα τοῦ προκατόχου μου ἐζήτει τὰς πληροφορίας; Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ μοὶ ὀφείλῃ χάριτας, μὴ προσκομίσαντι τὰς πληροφορίας. Ἐν τούτοις δύνασθε ἤδη νὰ ἐκτιμήσητε τὸν βαθμὸν τῆς εἰλικρινείας τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὁμιλοῦντος περὶ Ὑπουργῶν φευγόντων τὸν ἔλεγχον.

§57ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν ἐζήτουν βεβαίως παρὰ σοῦ, κύριε Ὑπουργέ, πληροφορίας διὰ τὴν Τίρυνθα μόνον· ἐζήτουν τοιαύτας διὰ τὴν καθόλου διαχείρισιν τῶν ὑφισταμένων Σχολῶν, καὶ τὰς ἐζήτουν ἀπὸ ἑνὸς ἔτους, καὶ ἔκτοτε οὐδὲν ἔπραξας. Ὅταν σᾶς εἶπον, ὅτι ἐν τοῖς πίναξι, τοὺς ὁποίους ἐζήτουν, θὰ εὑρίσκοντο ἄξια μομφῆς θέματα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔφερες αὐτούς, ἐνόουν ὄχι τὴν ἰδικήν σου τότε εὐθύνην, ἀλλ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐδημιούργησαν τὴν κατάστασιν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐὰν τότε δὲν ἔφερες εὐθύνην, νομίζεις ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν φέρεις εὐθύνην, διότι ἄφησες τὰ πράγματα ὡς εἶχον; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική σου κρίσις. Ἐγὼ ὅμως φρονῶ, ὅτι ὑπέχεις εὐθύνην βαρεῖαν διὰ τοῦτο. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν περὶ τῶν πραγμάτων, ὁμολογῶ ὅτι, ὁσάκις πρόκειται νὰ κρίνω τοιαῦτα θέματα καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐκφράσω εὐμενῆ γνώμην περὶ αὐτῶν, πράττω τοῦτο μετὰ λύπης καὶ δυσχερείας· ἂν δ’ ἐνίοτε δὲν ἀντιλαμβάνωμαι τοὺς νῦν κυρίους Ὑπουργοὺς, τοῦτο καλῶς εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι τῆς διανοίας μας πταῖσμα, ἀλλὰ εἶναι πταῖσμα τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ἀπαντώντων Ὑπουργῶν, καὶ περὶ αὐτῶν οὐδεὶς τολμᾷ νὰ λάβῃ εὐθύνην τινά.

§58Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κύριε Πρόεδρε, νὰ λάβω καὶ αὖθις τὸν λόγον, ὅπως ἀναιρέσω ἀνακριβείας τινὰς, διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρημέλησε τὴν σύστασιν τῆς Σχολῆς Τίρυνθος, καὶ προὐτίμησε τὴν σύστασιν τοιούτων Σχολῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Θεσσαλίᾳ. Τοῦτο εἶπε, διότι δὲν εἶναι ἐνήμερος τῶν τότε ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεων. Ἐξέθεσα πρὸ καιροῦ ὁλόκληρον τὸ ἱστορικὸν αὐτῶν, καὶ εἶπον διατὶ καθυστέρησεν ἡ σύστασις τῆς Σχολῆς Τίρυνθος. Ἰσχυρίσθη ὅτι τὸ Ἱπποφορβεῖον ἱδρύθη ἐπὶ Καποδιστρίου· καὶ τοῦτο ἀνακριβὲς, διότι τὸ Ἱπποφορβεῖον ἱδρύθη ἐπὶ Ὄθωνος. Ἰσχυρίσθη ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, μεταβὰς εἰς Ἄργος, ἔπραξε τοῦτο, ὅπως παρέξῃ τὴν ἠθικὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ κ. Ζωγράφου, δηλαδὴ ἐπανέλαβεν ὅ,τι ἔγραφον τότε ἔνιαι τῶν ἀντιπολιτευομένων ἐφημερίδων· πρὸς ἀπόδειξιν δὲ τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ τούτου ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς συνεζήτει ἐν Τίρυνθι μετά τινος χωρικοῦ· ἐὰν πρέπῃ νὰ συστηθῇ ἡ Σχολὴ ἐν Τίρυνθι ἢ ἐν Ἄργει· πλάνη καὶ τοῦτο, διότι, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὑποψήφιον τότε κ. Ζωγράφον, οὗτος οὐδεμιᾶς ὑποστηρίξεως κυβερνητικῆς εἶχεν ἀνάγκην, καθόσον ἡ ἐπιτυχία του ἦτο ἐξησφαλισμένη πολὺ πρὸ τῆς ἐκλογῆς ὡς ἐκ τοπικῶν συνδυασμῶν. Ἐγὼ προέτρεψα ἐπανειλημμένως τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεταβῇ αὐτοπροσώπως εἰς Τίρυνθα...

§59ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἆ! ῥοσφέτι λοιπόν.

§60Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου, κύριοι συνάδελφοι, περὶ ἔργων τοσούτῳ κοινωφελῶν καὶ γενικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἀναλαμβάνω πᾶσαν τὴν εὐθύνην. Κυβερνητικαὶ παροχαὶ δὲν εἶναι, ὅταν πρόκηται νὰ γείνωσιν ἔργα τοιαῦτα· κυβερνητικαὶ παροχαὶ εἶναι, ὅταν πρόκηται περὶ προσωπικῶν ζητημάτων, ἅτινα προκαλοῦσι πολλάκις καὶ μεταστάσεις! Ἡ πορεία μου, ἀφ’ ἧς πολιτεύομαι, εἶναι γνωστὴ ἐν Ναυπλίῳ, καὶ τοῦτο μὲ ἀρκεῖ, διότι πρὸς τοὺς συμπολίτας μου μόνον ἀποβλέπω. Ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ταῦτα, ἂν καὶ ἀποφεύγω δημοκοπικὰς δάφνας, ἃς ἀφίνω εἰς ἄλλους... Ἐγὼ, εἶπον, προέτρεψα τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεταβῇ αὐτοπροσώπως εἰς Τίρυνθα, ὅπως ἀντιληφθῇ ἰδίοις ὄμμασι τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκοντο τὰ κτίρια καὶ λοιπὰ παραρτήματα ἐν Τίρυνθι. Πῶς ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ συζητῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ τοῦ τόπου τῆς ἱδρύσεως τῆς Σχολῆς, ἀφοῦ τὸ ἐκδοθὲν διάταγμα ἐκδίδεται πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τοῦ ἔτους 1887, καθ’ ὃν ὁρίζεται ῥητῶς, ὅτι ἡ Σχολὴ ἱδρύεται ἐν Τίρυνθι; Ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶχεν ἐπιλογὴν τοῦ τόπου· οὗτος ἦτο ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένος, ἡ Τίρυνς. Οὐδέποτε ἐδημοκόπησα, ὅπως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅστις ἐπεκαλέσθη τὴν συνεργασίαν του μετὰ τοῦ κ. Γενναδίου, ὅπως καταδείξῃ τὸ ἐνδιαφέρον του περὶ Τίρυνθος, ἀλλ’ ἂν εἰργάσθη ἐπὶ δεκαετίαν, ὡς εἶπεν, ἐγὼ δύναμαι νὰ τὸν διαβεβαιώσω, ὅτι ἐργάζομαι ἀπὸ εἰκοσαετίας καὶ ἀφ’ ἧς κατηργήθη ἡ Σχολή, λόγῳ οἰκονομίας, ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη, Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1869.

§61ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ.....

§62Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐκ τῶν Βουλευτῶν τῶν ὀλιγώτερον ἐπασχολούντων τὴν Βουλήν. Ἑπομένως ἀξιῶ, ὁσάκις λαμβάνω τὸν λόγον, νὰ μὴ διακόπτωμαι.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀφίνετε, κύριε Ποταμιᾶνε, νὰ λύσητε τὰς διαφοράς σας ἰδιαιτέρως, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ προχωρήσωμεν;

§64Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τελευτῶν, κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω κατὰ καθῆκον νὰ ἀπονείμω πρός τε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν τὰς εὐχαριστίας καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, διὰ τὴν σύστασιν τῆς ἐν Τίρυνθι Σχολῆς, ἥτις ἀποβήσεται χρησιμωτάτη οὐ μόνον διὰ τὴν ἐπαρχίαν Ναυπλίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς γειτνιαζούσας λοιπὰς ἐπαρχίας ἐν Πελοποννήσῳ, καὶ ἥτις οὐ μόνον δὲν ἐπιβαρύνει τὸ Δημόσιον, διότι θὰ συντηρῆται ἐκ τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος, ἀλλὰ θὰ παρέχῃ καὶ ὄφελος εἰς τὸ Δημόσιον, διότι, ὡς ἐκ τοῦ ὅρου τῶν ἐνοικιαστηρίων συμβολαίων, ὅπως οἱ ἐνοικιασταὶ ἐπιμελῶνται καὶ τῶν ἐν Τίρυνθι κτιρίων, ἐμισθοῦντο αἱ γαῖαι ἐπὶ ἐλαχίστῳ μισθώματι, ἐνῷ ἤδη αἱ ἀπολειπόμεναι γαῖαι—διότι μόνον περὶ τὰ 1500 στρέμματα διατίθενται εἰς τὴν Σχολὴν—θὰ ἐνοικιάζωνται ἐπὶ τριπλασίῳ τουλάχιστον ἐνοικίῳ.

§65ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν ὡμίλησα ποτὲ, ὡς γνωρίζετε, ἐν τῇ Βουλῇ περὶ ἐπαρχιακῶν ζητημάτων, καὶ ἂν ἐσύρθη ἡ ἐπερώτησίς μου καὶ εἰς ἐπαρχιακὰ, δὲν θὰ ἀδικήσητε ἐμέ. Ζητήσατε τὴν αἰτίαν ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον, ὅστις, λαβὼν τὸν λόγον εἰς γενικὸν θέμα, εἶπεν ὅσα εἶπεν. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ἐλέγξω τὴν λειτουργίαν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τῶν γεωργικῶν σχολείων. Δὲν τὸ ἔκαμα ἵνα ἐπιδείξω γνώσεις, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής. Αἱ γνώσεις δὲν ἐπιδεικνύονται. Προδίδονται ἀκουσίως, καθὼς προδίδεται ἀκουσίως καὶ ἡ ἔλλειψις γνώσεων. Ἐζήτησα τὰς πληροφορίας, ἵνα ἐπισπάσωμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἥτις εἶναι ἐν ἐλεεινῇ καταστάσει. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ἔπραξα τοῦτο ἐκ δημοκοπίας. Δὲν νομίζει ὅτι τὸ θέμα εἶναι προσφυέστατον πρὸς δημοκοπίαν; Μοὶ ἀρκεῖ ν’ ἀπαντήσω, ὅτι τὸ ἔπραξα ἵνα ἐλέγξω τὴν λειτουργίαν τῆς ὑπηρεσίας ὡς πρὸς τὰς Γεωργικὰς Σχολάς. Ἂν αὐτὸς εὐγνωμονῇ τῷ Ὑπουργῷ, ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ τὸν μιμηθῶ, διότι φρονῶ, ὅτι εἶχε καθῆκον, ὅπερ ἀπὸ πολλοῦ ἠμέλησε, τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ συστήσῃ ἐν Τίρυνθι Σχολὴν, διότι ἡ Σχολὴ αὕτη μόνη θὰ ὑπηρετήσῃ τὴν γεωργίαν παρ’ ἡμῖν. Ὅτι εἰργάσθητε ὑμεῖς, περὶ τούτου δὲν δύναμαι νὰ ἀμφιβάλλω, διότι ἄλλως ἠθέλατε προδώσει στοιχειῶδες καθῆκον. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζω διατί εἴπατε ὅτι εἶπον πράγματα, ἅπερ οὐδεὶς ἐδῶ ἤκουσεν ἀπὸ τοῦ στόματός μου. Ἀγνοῶ τί ἠθέλατε νὰ εἴπητε μὲ τὰ περὶ δημοτικότητος ἢ περὶ δημοκοπίας συγκεχυμένα. Σᾶς ἀπαντῶ ὁπωσδήποτε. Ὁμιλῶν, ὡς ὅλοι γνωρίζουν, κρύπτω ἐμαυτὸν προσεκτικῶς, διότι ἀπεχθάνομαι νὰ ὁμιλῶ περὶ ἑμαυτοῦ. Ὅσοι ἀρέσκονται νὰ ὁμιλῶσι περὶ ἑαυτῶν, ἂς τὸ κάμνουν. Ἐνδιαφέρομαι περὶ τῆς δημοτικότητός μου, εἴπατε ἀληθῶς, ἀλλὰ κατὰ τοῦτο μόνον, ὅτι φροντίζω νὰ πράττω πάντοτε οὕτω τελείως τὸ καθῆκόν μου, ὥστε πᾶσα συκοφαντία καὶ πᾶσα ὕβρις νὰ μὴ δύναται νὰ φέρῃ ἄλλο ἀποτέλεσμα ἢ τὸ νὰ ἀφίνῃ εἰς τὰ χείλη τοῦ λέγοντος στίγμα. Ἐπεκαλέσθην τὴν συνεργασίαν μου μετὰ τοῦ κ. Γενναδίου εἰς τὴν προπαρασκευὴν τοῦ ἔργου, διότι προεκλήθην καὶ κατηγορήθην· ἠμυνόμην δὲ οὕτω, καὶ εἶπον ἀλήθειαν, ὡς θὰ ἴδητε εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου, ἂν θελήσητε νὰ τὸ ἐξετάσητε. Ἐὰν δ’ ἀνελογίζεσθε ὅτι ἐγὼ ἔκαμα πέρυσι τὴν ἐπερώτησιν, ἤτοι ἓν ἔτος πρὸ τοῦ διατάγματος τοῦ συνιστῶντος τὴν Σχολὴν τῆς Τίρυνθος, δὲν θὰ ἐλέγετε ὅτι ἔκαμα αὐτήν, ἵνα κατηγορήσω τοῦ Ὑπουργοῦ διὰ τὴν σύστασιν. Θὰ ἠδύνασθε ὅμως νὰ συμπεράνητε, ὅτι ἡ ἐπερώτησις ὤθησε τὸν Ὑπουργὸν εἰς τὴν σύστασιν. Περὶ τῆς μερίμνης διὰ τοὺς συμπολίτας μου δὲν λέγω τι, διότι γνωρίζουν ὅλοι, ὅτι τὴν ἐργασίαν καὶ τὴν μέριμνάν μου ἅπασαν ἀφιερῶ, ὅπως ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου πρὸς τὴν πατρίδα κατὰ πρῶτον, πρὸς τὴν ἐπαρχίαν μου ἔπειτα, καὶ πρὸς ἐμαυτὸν τελευταῖον πάντοτε.

§66ΚΑΡΑΣΤΕΡΓΙΟΣ. — Ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Λαρίσης περὶ παρανομίας τινὸς ἀστυνομικῆς. Τὸ τηλεγράφημα εἶναι μακρόν· ἰδοὺ δὲ τί ἀναγράφει (ἀναγιγνώσκει): «Ἀνθυπασπιστὴς Κορέας Κωνσταντῖνος, ὑπαστυνόμος Βελεστίνου, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τὰ τέκνα μας φοιτῶσιν εἰς ἰδιωτικὸν σχολεῖον Ἰωάννου Βολιώτου, συντηρούμενον παρ’ ἡμῶν, καὶ οὐχὶ εἰς τὸ δημόσιον τοιοῦτον, εἰσῆλθεν εἰς τὸ ὡς ἄνω σχολεῖον καὶ συλλαβὼν τὰ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐν αὐτῷ εὑρισκόμενα τέκνα μας, ὑπὲρ τὰ πεντήκοντα τὸν ἀριθμόν, ὡδήγησεν αὐτὰ εἰς κρατητήριον, ἐπὶ τῷ λόγῳ νὰ ὑποβάλῃ αὐτὰ εἰς ἀνάκρισιν! Ἐκεῖ τὰ ἐνέκλεισεν εἰς τρώγλην, ἔνθα μυρία ἐκ τοῦ φόβου ὑπέστησαν δεινά, ἐξαγαγὼν δὲ αὐτὰ ἐκεῖθεν, τὰ ὡδήγησε διὰ τοῦ ξύλου εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμόν, ἀπέχοντα ἡμίσειαν ὥραν τοῦ χωρίου μας, μὲ σκοπὸν νὰ μεταφέρῃ αὐτὰ εἰς Βελεστῖνον καὶ ἐκεῖ ὑποβάλῃ αὐτὰ εἰς ἐκτενεστέρας ἀνακρίσεις. Ὅταν δὲ ἡμεῖς ἐτολμήσαμεν νὰ παρατηρήσωμεν αὐτῷ, ὅτι τὰ διαπραττόμενα εἶναι ὅλως πρωτοφανῆ καὶ πρωτάκουστα, συνέλαβε καί τινας ἐξ ἡμῶν καὶ μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὸ ἀστυνομικὸν κατάστημα Βελεστίνου. Καὶ ὅλα αὐτὰ διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν ἀποστέλλομεν τὰ τέκνα μας εἰς σχολεῖον δημόσιον, ἀλλὰ συντηροῦμεν τοιοῦτον ἰδιωτικὸν δι’ ἐξόδων μας. Τοιαῦτα ὄργια, διαπραττόμενα καθ’ ἑκάστην, ἀνυπόφορον κατέστησαν βίον μας. Λυτρωθέντες ἀπὸ δουλείας, εἰσήλθομεν εἰς ἄλλην φοβερωτέραν. Ὑψώσατε φωνὴν ὑπὲρ καταδυναστευομένων συνταγματικῶν δῆθεν πολιτῶν, λυτρώσατέ μας ἀπὸ χεῖρας δημίων στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. «Ὑποσημειούμεθα οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Κιουλαλὲρ τῆς ἐπαρχίας Λαρίσης.» Τὸ τηλεγράφημα φέρει πολλὰς ὑπογραφάς, ὅταν δὲ βλέπω, ὅτι πολλοὶ ὑπέγραψαν, καὶ ὅτι πολλοὶ εἶχον τὴν τόλμην ν’ ἀπευθυνθῶσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας, πείθομαι ὅτι ἀληθῆ ἀναφέρω, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω χρέος μου νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν,—τίς εἶναι ἀκριβῶς ἁρμόδιος, δὲν γνωρίζω, δύνανται νὰ τὸν εὕρωσιν μεταξὺ των οἱ κ. Ὑπουργοὶ,—ἵνα λάβῃ πρόνοιαν, διότι πρόκειται περὶ πρωτοτύπου πράξεως, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ἄλλοτε ἠκούσαμεν καὶ διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ληφθῶσιν αὐστηρὰ μέτρα.

§67Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεων καὶ συμπληρώσεων τοῦ Λογιστικοῦ νόμου. Ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ τοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς κλπ. προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ἕτερον περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν ἢ εἰς διαλελυμένας Μονὰς ἀνηκόντων γηπέδων, οἰκοπέδων καὶ κτιρίων.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 123–125).

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἁγυιᾶς ἀνέπτυξε χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶχεν ὑποβάλει πρὸ ἡμερῶν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα περὶ τῆς ἀπολύσεως τοῦ τέως γραμματέως τῆς Ἐφορίας Ναυπλίου, ἀπολυθέντος, ὡς εἶπεν, ἐνῷ εἶχε τὰ προσόντα. Ὁ γραμματεὺς ἐπαύθη, ὡς μὴ ἔχων τὰ προσόντα, ἐστηρίχθη δὲ ἡ ὑπηρεσία ἐπὶ πίνακος περὶ τῶν προσόντων αὐτοῦ, ὑποβληθέντος παρ’ αὐτοῦ τούτου καὶ καθ’ ὃν εἶχε μόνον ὑπηρεσίαν ἑπτὰ ἐτῶν, ἑπτὰ μηνῶν καὶ 21 ἡμερῶν, ἐνῷ ἀπῃτεῖτο δεκαετὴς ὑπηρεσία, ἵνα ἔχῃ τὰ προσόντα. Ἀφοῦ ἐπαύθη ὁ γραμματεύς, ἀνηνέχθη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, παριστῶν ὅτι εἶχε καὶ ἄλλας ὑπηρεσίας, καὶ ὑπέβαλε νέους πίνακας, οἵτινες ἐξελέγχονται ἤδη, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ, ὅτι εἶχε τὴν κατὰ νόμον ἀπαρτίζουσαν τὰ προσόντα ὑπηρεσίαν, θέλει ἀνακληθῆ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἤδη ὅμως τὰ γενόμενα κανονικῶς ἐγένοντο, διότι ἐνεργήθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δηλώσεων αὐτοῦ τούτου τοῦ παυθέντος.

§70ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεων πρὸς κατασκευὴν καὶ ἀνακαίνισιν διαφόρων δημοσίων κτιρίων.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 126).

§72Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ καταθέσω ἀναφορὰν ἀπευθυνομένην πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπογεγραμμένην ὑπὸ 73 συμπολιτῶν, κατοικούντων ἐν Ἀθήναις, οἵτινες διὰ τῆς ἀναφορᾶς παραπονοῦνται, ὅτι, ἐνῷ ἐσύστησαν ἐπαγγελματικὴν Σχολὴν καὶ μετέβαινον εἰς τὸ κατάστημα τῆς Σχολῆς, ἵνα ἀκούσωσι τὴν διδασκαλίαν μαθήματος, ἀστυνομικὰ ὄργανα ἀπεδίωξαν αὐτοὺς, καὶ ἔκλεισαν τὴν Σχολήν. Προσδοκῶ ὅτι οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ θέλουσιν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Ἤδη ἔχω νὰ ὑπομνήσω πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπερώτησίν μου προγενεστέραν περὶ συμβάντων περὶ τὴν Κωπαΐδα. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν κατά τινα προηγηθεῖσαν συνεδρίασιν, ὅτι εἶχε δώσει ὁδηγίας, ἵνα τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Κωπαΐδα, μὴ ἐπεμβαίνωσιν εἰς τὴν οὐσίαν τῶν διαφορῶν, αἵτινες ὑφίστανται ἐκεῖ περὶ ἰδιοκτησίας ἢ περὶ κατοχῆς μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἑταιρίας καὶ τῶν περιοίκων ἢ ἄλλων πολιτῶν, ἀλλὰ νὰ ἀσχολῶνται μόνον ἵνα προλαμβάνωσι τὰς μεταξὺ αὐτῶν ἐνδεχομένας συγκρούσεις· εἶχον δ’ ἀνακοινώσει αὐτῷ τότε, ὅτι, ἐπειδὴ ἐγὼ εἶχον πληροφορίας ὅτι τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα ἐξεβίαζον τοὺς ἔχοντας τοιαύτας διαφορὰς νὰ καταλείπωσι τὰ κτήματα ἢ τὰς γαίας των, ἀναγκαῖον ἦτο νὰ ἐξετάσῃ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τούτων. Ὁ δὲ Ὑπουργὸς ἐπεφυλάχθη νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἀναφέρῃ.

§73ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν συνέβησαν συγκρούσεις, ἀλλ’ οὔτε παρεβιάσθησαν αἱ ὁδηγίαι.

§74ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤμην βέβαιος ὅτι τοιαύτην ἤθελε δώσει ἀπάντησιν ὁ κ. Ὑπουργός· ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω ἔγγραφα, βεβαιοῦντα τὸ ἐναντίον. Καὶ ἐν πρώτοις, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, δὲν εὑρίσκονται περὶ τὴν Κωπαΐδα τόσοι μόνον ἄνδρες, ὅσους ἀνέφερεν ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, διότι ὑπάρχουσιν ἐκεῖ: 1) Ἀπόσπασμα 25 ἀνδρῶν πεζικοῦ, συγκεντρωθέντων ἐκεῖ ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Λοκρίδος. 2) Μία ἐνωμοτία χωροφυλάκων, ὑπὸ τὸν ἐνωμοτάρχην Ἀντύπαν. 3) Ἀπόσπασμα ἱππικοῦ ἐξ 25 ἱππέων, ὑπὸ τὸν ὑπαξιωματικὸν Σφήκαν. 4) Ἀγροφύλακες τῆς ἑταιρίας τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, 25 καὶ οὗτοι τὸν ἀριθμὸν, τοὺς ὁποίους μάλιστα ἔχουσιν ἐφοδιάσει διὰ τακτικῶν ἀδειῶν ὁπλοφορίας. 5) Ὁ ἀστυνόμος Πέτρας ἀνθυπολοχαγὸς Βελισσαρόπουλος, ἐπὶ κεφαλῆς ἄλλων στρατιωτῶν καὶ χωροφυλάκων, ὑπαγομένων εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν του, ὅστις πρὸς τούτοις συνέλεξεν, ἑκόντας καὶ ἄκοντας, πάντας τοὺς ἀγροφύλακας τοῦ δήμου Πέτρας. Πλὴν δὲ τούτου, περιεμένετο ἐκεῖ καὶ ἕτερον ἀπόσπασμα ἱππικοῦ πολυαριθμότερον. Καὶ ταῦτα μὲν ἀνάγονται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν καὶ τὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν ἐκεῖ. Ἀλλ’ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, ἀναιροῦσι καὶ διαψεύδουσι καὶ τὰς πληροφορίας, ἃς πρὸ μικροῦ ἔδωκεν ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, διότι τὰ ἀποσπάσματα ταῦτα δὲν περιορίζονται εἰς μόνην τὴν πρόληψιν τῶν συγκρούσεων, ἀλλ’ ἐκφοβίζουσι τοὺς περιοίκους καὶ τοὺς πολίτας, καὶ ἀναγκάζουσιν αὐτοὺς, ἵνα ἐγκαταλίπωσι τὴν κατοχὴν τῶν γαιῶν καὶ τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα κατέχουσιν, ἵνα δυνηθῇ οὕτω νὰ καταλάβῃ αὐτὰ ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος. Καὶ ὑπάρχουσιν ἀληθῶς 28 χιλιάδες καὶ πλέον στρεμμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι δέκα καὶ ἓξ χωρίων ἀξιοῦσιν ὅτι ἔχουσι δικαίωμα κυριότητος, μοὶ ἀπέστειλαν δὲ πληθὺν συμβολαίων, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐνταῦθα καὶ διὰ τῶν ὁποίων ὑποστηρίζουσι τὰς ἀξιώσεις αὑτῶν. Εἰσὶ δὲ οὗτοι κάτοικοι τῶν ἑξῆς χωρίων, Μουλκίου, Σάχου, Βρασταμιτῶν, Σουλῃναρίου, Μαμοῦρα, Μάζι, Γρανίτσης, Δεγλὲ, Βρανέζι, Καρυᾶς, Ἁγίου Δημητρίου, Πετρομαγούλας, Σκριποῦς, Καραχουσεϊνίου καὶ Μονῆς Σκριποῦς. Πλὴν δὲ τῶν κατοίκων τῶν εἰρημένων χωρίων, καὶ ἄλλοι εἰσὶν ἰδιοκτῆται γαιῶν καὶ κτημάτων ἐκεῖ κειμένων, μεταξὺ δὲ τούτων εἰσὶ καί τινες μέλη τοῦ Κοινοβουλίου· ὡς φέρ’ εἰπεῖν ἀξιοῦσι δικαίωμα ἰδιοκτησίας ἐπὶ γαιῶν ἢ κτημάτων ἐκεῖ οἱ κληρονόμοι τοῦ μακαρίτου Γ. Σκουζέ, ὁ Ἀλέξ. Κοντόσταυλος, ὁ Ἰωάννης Λάππας, ὁ Γεώργιος Λιδωρίκης, ὁ Ἰωάννης Γεωργαντᾶς, ὁ Φωκίων Νέγρης, ὁ Νικόλαος Καλογερόπουλος, ἡ οἰκογένεια Νάκων, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ Μονὴ Πεντέλης, ἡ Μονὴ Σκριποῦς, καὶ ἄλλοι. Εἶναι γνωστὴ ἡ ὑπόθεσις αὕτη πρὸ πολλοῦ χρόνου, εἶναι γνωστὴ ἀφ’ ἧς ἀπεδείχθη, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῆς ἑταιρίας τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἀπεξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, παρεχωροῦντο εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς ἰδιώτας. Ἀνάγκη λοιπὸν ἦτο, ἐπειδὴ οἱ ἰδιῶται κατέχουσι τὰς ἐκτάσεις ταύτας καὶ ἰσχυρίζονται ὅτι εἰσὶν ἰδιοκτῆται, νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα τὰ δικαστήρια, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔκρινεν εὐκολώτερον καὶ συμφορώτερον, ἀντὶ νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια, νὰ ἀποστείλῃ ἐκεῖ στρατιωτικὴν δύναμιν, ἵνα ἀποδιώξῃ τοὺς εἰρημένους ἀπὸ τὰς κτήσεις των, ὅπως ἐγκαταστήσῃ ἐν αὐταῖς τὴν ἑταιρίαν. Τοῦτο ἔπραττεν ἡ Κυβέρνησις καὶ πρὸ τοῦ 1890, τοιαύτην δ’ εὗρον τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων κατὰ τὰ τέλη τοῦ Ὀκτωβρίου 1890, ὅτε ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν τὸ ὑπ’ ἐμὲ συστηθὲν Ὑπουργεῖον. Τὸ Ὑπουργεῖον τότε ἐρευνῆσαν ἐβεβαίωσε ταῦτα, ὅτι τὰ ἀποσπάσματα εἶχον σταλῆ ἐκεῖσε, ἵνα ὑποστηρίξωσι τὰς ἀξιώσεις ταύτας τῆς ἑταιρίας, ἔσπευσε δὲ τότε νὰ ἀνατρέψῃ τὴν παρανομίαν ταύτην, καὶ νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν νὰ πράττῃ τοῦτο εἰς τὸ μέλλον. Τοῦτο τὸ τότε γενόμενον ἐπανέλαβε καὶ ἤδη ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅστις καὶ τότε διέπραττε τὴν τοιαύτην παρανομίαν. Εἶπε μὲν πρὸ μικροῦ, ὅτι δὲν γνωρίζει ἂν γίγνηται τοιοῦτόν τι, ἀλλὰ βεβαιῶ αὐτὸν οὐ μόνον ὅτι τοῦτο γίγνεται, ἀλλ’ ὅτι εἶναι καὶ ἐνδεχόμενον νὰ ἀκούσῃ ὅτι τὰ πράγματα ἐτραχύνθησαν καὶ ὅτι κατέληξαν εἰς συμπλοκὰς καὶ φόνους. Ἡ ὑπόθεσις ἔπρεπε νὰ διεξαχθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις περιέπεσεν ἐκ πλάνης ἢ ἐν γνώσει εἰς τὸ λάθος νὰ συνομολογήσῃ ἐν τῇ μετὰ τῆς ἑταιρίας τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος συμβάσει τὴν ὑπόσχεσιν νὰ παραχωρήσῃ εἰς αὐτὴν ἐκτάσεις γαιῶν, τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ, ὤφειλε νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν κατόχων ἢ τῶν κυρίων αὐτῶν, ὅπως ἀποκτήσῃ αὐτὰς δι’ ἀγορᾶς, εἴτε ἑκουσίας εἴτε καταναγκαστικῆς, καὶ τότε νὰ παραχωρήσῃ αὐτὰς εἰς τὴν ἑταιρίαν. Ἐὰν δὲ νομίζῃ, ὅτι οἱ ἀξιοῦντες ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων τούτων δικαιώματα εἴτε κυριότητος εἴτε κατοχῆς δὲν ἔχουσι πράγματι τοιαῦτα, ὤφειλεν αὐτὴ νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν τοιούτων ἀξιώσεων αὐτῶν. Ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ὑποχρεοῦται νὰ παρέχῃ τὴν συνδρομήν της πρὸς ἐκτέλεσιν δικαστικῶν μόνον ἀποφάσεων, δὲν δύναται νὰ ἐκτελῇ ἀποφάσεις Ὑπουργῶν, οἵτινες μετεποίησαν τὰ Ὑπουργεῖά των εἰς δικαστήρια, καὶ διατάσσουσι τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν νὰ ἐκβάλῃ τῆς κατοχῆς κτημάτων τούτους, καὶ νὰ ἐγκαταστήσῃ ἐν αὐτῇ ἐκείνους. Ἡ πρᾶξις δὲν εἶναι μόνον παράνομος, ἀλλ’ εἶναι πρᾶξις ἀναιροῦσα τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ὁρίζει, ὅτι οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Καὶ ὅμως, ἐνῷ ταῦτα συμβαίνουσιν ἐκεῖ, ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι οὐδὲν γνωρίζει.

§75ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κατὰ τὰς ἐμὰς πληροφορίας, ἡ ἐπιτροπὴ ἡ σταλεῖσα ἐκεῖ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ συγκεκροτημένη ἐκ νομικῶν συμβούλων καὶ μηχανικῶν, ἐρευνήσασα τοὺς τίτλους καὶ τὰ ἄλλα δίκαια τῶν περὶ τὴν λίμνην καὶ ἐν ταῖς ἐκτάσεσι τῆς ζώνης τῶν περιμέτρων γαιοκτητῶν, ἀνεῦρεν ὅτι τὰ δικαιώματα τῶν πλείστων ἐξ αὐτῶν στηρίζονται ἐπὶ τίτλων ἀναμφισβητήτων, καθ’ ὧν δὲν ἰσχύουσιν αἱ ἐκ τῆς παραχωρήσεως ἀξιώσεις τῆς ἑταιρίας, ὅτι δὲ καὶ σήμερον ἀκόμη εἶναι ἐπὶ τόπου καταφανῆ τὰ δικαιώματα αὐτῶν, ὥστε δὲν δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἦσαν ἄγνωστα, ὅταν ἡ Κυβέρνησις συνεβάλλετο μετὰ τῆς ἑταιρίας τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, καὶ ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀνέγραφε μόνον 15 χιλιάδας στρεμμάτων ὡς ἀνηκόντων εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ παραχωρητέων αὐτοῖς, ἔπραξε τοῦτο ἀπροσέκτως καὶ ἀμελετήτως καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῶν δικαιούχων, καθότι ἠδύνατο ἔκτοτε νὰ ἴδῃ, ὅτι αἱ ἰδιοκτησίαι αἱ στηριζόμεναι ἐπὶ τίτλων ἀναμφισβητήτων ὑπερέβαινον κατὰ πολλὰς χιλιάδας τὰ δεκαπεντακισχίλια στρέμματα, ἅτινα μόνα ἡ ἑταιρία ὑπεχρεώθη νὰ δώσῃ. Ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα ἁπλῆς παραβάσεως νόμου τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ ἀνάγεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει καὶ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ ἀφαιρῇ τὴν ἰδιοκτησίαν παντὸς ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Εἰς οὐδὲν λοιπὸν ἰσχύουσιν οὔτε αἱ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐπικυρωθεῖσαι συμβάσεις, ἵνα ἀφαιρέσωσι τὰς ἰδιοκτησίας τῶν κατοίκων αὐτῶν. Δικαιοῦνται δὲ μέχρις ἀποζημιώσεως ν’ ἀποκρούσωσι πᾶσαν κατάληψιν τῶν κτημάτων· διότι, ἐὰν δὲν ἀμυνθῶσιν αὐτοὶ ἐναντίον τῆς βίας, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὅτι ἔχουσι συναίσθησιν τῶν νομίμων δικαιωμάτων αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ φροντίσῃ νὰ προλάβῃ τὰς ῥήξεις, ἢ καὶ ἀποζημιώσῃ αὐτὴ διὰ προηγουμένης μετὰ τῆς ἑταιρίας συννενοήσεως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀναμφισβήτητα ἐπὶ τῶν κτημάτων δικαιώματα, ὅπως μὴ ἐπέλθωσι μεγαλείτερα κακὰ, ἢ ὑποχρεώσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ πράξῃ τοῦτο, ἐὰν δὲν αἰσθάνηται ἑαυτὴν ἡ Κυβέρνησις δεδεσμευμένην ἀπέναντι τῆς ἑταιρίας εἰς τὴν πρὸς τὸν εἰρημένον σκοπὸν συνεργασίαν της.

§76ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, κύριε Πρόεδρε, βεβαίως διὰ μακρῶν θὰ συζητήσωμεν, ὅταν ἡ Κυβέρνησις προσαγάγῃ ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Χαίρω ὅμως, διότι σήμερον ἐγείρεται φωνὴ ὑπερασπίσεως ὑπὲρ τῶν καταπατουμένων δικαίων τινῶν ἐκ τῶν μεγάλων ἰδιοκτητῶν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πλὴν τῶν ἰδιοκτητῶν, τοὺς ὁποίους ὠνόμασεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, Ι. Λάππα, Κοντοσταύλου, Γεωργαντᾶ, Σκουζὲ, Λιδωρίκη, Καλογεροπούλου καὶ τῶν ἄλλων, οἵτινες ἔχουσιν ἀναμφισβητήτους τίτλους ἰδιοκτησίας, ὑπάρχουσι καὶ πολλοὶ ἄλλοι πτωχοὶ καὶ ἀδύνατοι χωρικοὶ ἐκ τῶν περιοίκων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι μὲν τίτλους, ἀλλ’ ἔχουσιν ἀναμφισβήτητα δικαιώματα πατροπαράδοτα, ἐκ κληρονομίας πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, ἢ συνεπείᾳ δηλώσεων καὶ παραχωρητηρίων, ἐπὶ τῶν ὑπ’ αὐτῶν κατεχομένων γαιῶν, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἐξώσθησαν ἀτυχῶς διὰ τῆς αὐτῆς βίας, διὰ τῆς ὁποίας πρόκειται ἤδη νὰ ἐξωσθῶσιν οἱ περὶ ὧν ἐγένετο λόγος. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Κυβέρνησιν, ἐν τῇ ἐνεργείᾳ αὑτῆς πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν ἐχόντων τίτλους, οὓς κἀγὼ γνωρίζω ὡς ἰσχυροὺς καὶ διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων ἐπικυρωθέντας, ὡς ἀντελήφθην ἰδίοις ὄμμασι, νὰ λάβῃ μέριμναν δικαίαν περὶ τῶν περιοίκων χωρικῶν, οἵτινες ἐστερήθησαν τῆς περιουσίας καὶ σχεδὸν καὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν. Ἐν τῇ περιοχῇ τῆς Κωπαΐδος, ἐν τῇ ζώνῃ τῶν συνήθων πλημμυρῶν, περιελήφθησαν καὶ συνεχωνεύθησαν αἱ περιφέρειαι ὁλοκλήρων χωρίων, ὡς δῆθεν ἀποτελούντων μέρος τῆς λίμνης· τοῦτο ἐγένετο εἴτε διότι τὸ σχέδιον τὸ ἀρχικὸν τοῦ Σωβὰζ ὑπῆρξε κακὸν καὶ λίαν εὐρὺ, εἴτε διότι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σχεδίου ἐγένετο πλημμελὴς καὶ μεροληπτικὴ, καὶ λίαν ἐλαστικῶς ἐκτελεῖται ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁλόκληρα χωρία τῶν Θηβῶν, τῆς Λεβαδείας καὶ τῆς Λοκρίδος, ἰδίως δὲ τὸ χωρίον Ἅγιος Δημήτριος τοῦ δήμου Ὀρχομενοῦ, περιελήφθησαν εἰς τὴν ἔκτασιν τῆς Κωπαΐδος. Οἱ κάτοικοι τοῦ Ἁγίου Δημητρίου οὔτε νὰ ἐκκλησιασθῶσι δύνανται ἐλευθέρως, διότι ἡ ἐκκλησία τοῦ χωρίου θεωρεῖται κτῆμα τῆς ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος. Πάντα ταῦτα δύναται ἐν δικαιοσύνῃ νὰ ἐπανορθώσῃ ἡ Κυβέρνησις, συνεννοουμένη μετὰ τῆς ἑταιρίας, ἥτις ὀφείλει νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὰς νομίμους ἀξιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν περιοίκων. Αἱ παραχωρηθησόμεναι ἐκτάσεις, ὁσαιδήποτε κριθῶσιν ἀναγκαῖαι, θ’ ἀνήκωσιν εἰς τὸ Δημόσιον κατὰ κυριότητα. Δὲν πρόκειται ἡ ἑταιρία νὰ παραχωρήσῃ ἐκ τῶν ἰδικῶν της.

§77ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ἔχω νὰ προσθέσω ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο δύο μόνον λέξεις, ὅτι οὔτε τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις σέβονται αἱ ἐν Κωπαΐδι στρατιωτικαὶ ἀρχαί. Ἡ κοινότης Μαρτίνου εἶχεν ἀνέκαθεν ὑπὸ τὴν κυριότητα καὶ τὴν κατοχὴν αὑτῆς περιφέρειάν τινα, ὀνομαζομένην Μπερπάτι. Ἡ ἑταιρία ἠθέλησε νὰ καταλάβῃ αὐτὴν, καὶ ἀποκρουσθεῖσα ὑπὸ τῶν κατοίκων, προσέφυγεν εἰς τὰ δικαστήρια· διετάχθη ἐξέτασις μαρτύρων ἐπὶ τόπου, καὶ ἐξεδόθη ἀπόφασις ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, ἐπιδικάζουσα εἰς τοὺς χωρικοὺς τὸ μέρος ἐκεῖνο. Ἔρχονται οἱ χωρικοὶ μὲ τὴν ἀπόφασιν ἀνὰ χεῖρας, καὶ ἡ στρατιωτικὴ δύναμις, ἡ τεταγμένη ἐκεῖ, ἀντὶ νὰ σεβασθῇ τὴν ἀπόφασιν τοῦ δικαστηρίου, ἐσεβάσθη μᾶλλον τὰς διαταγὰς τῆς ἑταιρίας καὶ ἀπεδίωξε τοὺς χωρικούς. Ἔχει ἄρα δίκαιον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἰσχυριζόμενος ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν ἰσχύει ἐν Κωπαΐδι, ἀλλὰ μᾶλλον ἰσχύει ἡ θέλησις τῆς ἑταιρίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις παρέχει τὰ ὄργανά της πειθήνια.

§78ΣΚΟΥΖΕΣ. Πρὸ ὀλίγου ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Λαυρίου, ἀπευθυνόμενον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, πρὸς διαφόρους συναδέλφους καὶ πρὸς ἐμὲ, τῶν κατοίκων Λαυρίου, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται, ὅτι πάσχουσιν ἐκ μεγάλης λειψυδρίας καὶ παρακαλοῦσι τοὺς πρὸς οὓς τηλεγραφοῦσιν, «ὅπως ἐνεργήσωσι παρὰ τῷ κ. Ὑπουργῷ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἐπικυρώσῃ διὰ νόμου ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λαυρεωτικῆς καὶ προκαλέσῃ νόμον δημοσίας ἀνάγκης.» Ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, κύριε Πρόεδρε, γνωρίζω, ὅτι ὁ ἐργατικὸς πληθυσμὸς Λαυρίου ὑποφέρει ἐκ τῆς κακῆς ποιότητος τοῦ ὕδατος, βλέπω δὲ ἤδη, ὅτι πρὸς τῇ κακῇ ποιότητι προσετέθη καὶ ἡ λειψυδρία. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ἰδιαιτέραν μέριμναν περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§79ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ συνάδελφός μου κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως μοὶ ἀνεκοίνωσε τὸ περιεχόμενον τοῦ τηλεγραφήματος, καὶ θέλω λάβει τὰ προσήκοντα μέτρα.

§80ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλοῦμεν τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ψήφισμα καὶ ὑποβάλῃ τὰ ἀπαιτούμενον νομοσχέδιον. Νομίζω ὅτι οἱ συμπολῖταί μου ἐκεῖνοι εἶχον καὶ ἄλλοτε ζητήσει δι’ ἐμοῦ νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως τῶν ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ Ἀθηνῶν κτημάτων χάριν ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου σᾶς παρέστησα, κύριοι Βουλευταὶ, τὴν ἀνάγκην τὴν ἀπόλυτον, εἰς ἣν εὑρίσκεται ὁλόκληρος ὁ πληθυσμὸς τῆς ἀρτισυστάτου μὲν, ἀλλὰ πολυανθρώπου καὶ ταχέως προαγομένης πόλεως τοῦ Λαυρίου, τῆς εὑρέσεως ποσίμου ὕδατος. Τότε δὲν ἠθέλησε νὰ μοῦ ἀκούσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Θεοτόκης, νομίζω· ἤδη ἐλπίζω νὰ δειχθῶ τυχηρότερος παρὰ τῷ νῦν κ. Ὑπουργῷ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν νῦν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ τὸ οἰκεῖον νομοσχέδιον, βέβαιος ὢν, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ μακρὰ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, μεγάλως δὲ θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ὑγείαν καὶ τὴν προαγωγὴν τόσων χιλιάδων πολιτῶν Ἑλλήνων ἐκ τῶν ἐργατικωτέρων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ τῶν συνοικισμῶν, ἀδείας οἰκοδομῶν, παροχῆς οἰκοπέδων καὶ λοιπῶν σχετικῶν εὐκολιῶν, περιλάβῃ διάταξιν καὶ διὰ τὴν πόλιν τοῦ Λαυρίου, ἔνθα τόσος γίνεται ἀγὼν διὰ τὴν ἀπόκτησιν οἰκοπέδων καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ συνοικισμοῦ.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ περὶ συνοικισμῶν νομοσχέδιον ὑπεβλήθη πρὸ ὀλίγου.

§82ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ὅμοιον τηλεγράφημα πρὸς τὸ ἀνακοινωθὲν ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου ἀπηυθύνθη καὶ πρὸς τὸν κ. Ράλλην καὶ πρὸς ἐμὲ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προστατεύσῃ πολὺ τὰ αἰτήματα τῶν κατοίκων Λαυρίου, διότι κυριωτέρα ἀνάγκη εἶναι τὸ ὕδωρ.

§83ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἀπευθύνεται πρὸς ὑμᾶς τὸ τηλεγράφημα.

§84ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ἀπευθύνεται πρὸς τὸν κ. Ράλλην.

§85Ι. ΓΡΙΒΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἐκ Ναυπλίας συνάδελφον κ. Ποταμιᾶνον, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου ἦλθεν ἀρωγὸς εἰς ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον κάμει πρὸ 12 ἡμερῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἔχω παράπονα ὄχι μόνον ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἀλλ’ ἐναντίον ὅλης τῆς Κυβερνήσεως, διότι πρὸ καιροῦ πολλοῦ ἐπηρώτησα αὐτὴν, καὶ ἔκτοτε οὐδεμίαν ἔλαβον ἀπάντησιν. Ἑπομένως δικαιοῦμαι νὰ εἴπω εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, ὅτι ὑστεροῦσιν ὡς πρὸς τὰ καθήκοντα αὐτῶν τὰ κοινοβουλευτικά. Ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἐπερωτῶ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ἰδίαν ἐπερώτησιν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι τὰ κενὰ ἔν τε τῷ ναυτικῷ καὶ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς, διότι εἶναι ἄδικον, κύριε Πρόεδρε, ἐνῷ τοσαῦται γίνονται αὐξήσεις εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐνῷ προστίθενται θέσεις εἰς τὸ Λογιστήριον, νὰ μὴ πληρωθῶσι τὰ κενὰ καὶ ἐν τῷ στρατῷ καὶ τῷ ναυτικῷ, εἶναι ἄδικον, ἀφοῦ μάλιστα ἔχομεν τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας, ὁ ὁποῖος ἐπικρέμαται ἐπὶ τῶν κεφαλῶν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐπηρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἡμερῶν πολλῶν διὰ τὸν δασάρχην Ἀκαρνανίας, ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας διὰ τὰ σχολεῖα τὰ μὴ λειτουργοῦντα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, καὶ οὐδεμίαν ἔλαβον ἀπάντησιν. Ἐπίσης ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν κατασκευὴν τοῦ κρηπιδώματος ἐν Βονίτσῃ, καὶ δὲν τὰ κατέθεσε μέχρι τοῦδε. Ἤδη θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν περὶ τοῦ ἑξῆς. Εἶδον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κονδύλιόν τι ἐξ 8,000 φρ. χρυσῶν, δοθέντων εἰς τὸν Γάλλον μηχανικὸν κ. Κελλενὲκ διὰ τὸν καταρτισμὸν σχεδίου κτιστῆς δεξαμενῆς ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, καὶ ἠπόρησα τῇ ἀληθείᾳ διατὶ νὰ δοθῶσιν αἱ 8,000 φράγκων χρυσῶν εἰς τὸν Κελλενὲκ καὶ νὰ μὴ δοθῶσιν εἰς ἕνα τῶν μηχανικῶν τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ὁμολογουμένως εἶναι δεδοκιμασμένης ἱκανότητος καὶ δύνανται νὰ φιλοτεχνήσωσιν ἓν τοιοῦτον σχέδιον· διότι ἄλλως, ἐρωτῶ, διὰ τίνα λόγον ὑπάρχει τὸ φυτώριον τῶν μηχανικῶν, τὸ Πολυτεχνεῖον;

§86ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, ὅτε ὁ ἐκ Ναυπλίου κ. συνάδελφος ἐπηρώτησε τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ὑπομιμνήσκων ἐπερώτησιν τοῦ κ. Γρίβα περὶ τοῦ ἂν πρόκηται νὰ προβῇ εἰς προβιβασμοὺς ἐν τῷ Ναυτικῷ. Ἐζήτησα δὲ τὸν λόγον, ἵνα ἔλθω καὶ ἐγὼ εἰς ἐπικουρίαν αὐτοῦ, ὑποδεικνύων τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν διὰ τὸν ὑγειονομικὸν κλάδον. Συμβαίνει τι περίεργον ἐν τῷ κλάδῳ τούτῳ τοῦ ναυτικοῦ. Ὁλόκληρος βαθμὶς, ἡ τοῦ ὑπιάτρου, διατελεῖ κενὴ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, οἱ δὲ ἀνθυπίατροι, οἱ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὑπηρετοῦντες ὡς τοιοῦτοι, καὶ τὰ προσόντα, κατὰ τοὺς νόμους, πρὸς προβιβασμὸν ἔχουσι καὶ δικαίωμα ἀπόλυτον, τὸ μὲν διότι διὰ διαγωνισμοῦ ἐκλεχθέντες εἶναι ἐκ τῶν καλλιτέρων ἐπιστημόνων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, σχετικῶς πρὸς τὴν ἡλικίαν καὶ τὸν βαθμόν των, τὸ δὲ διότι καὶ ἡ ἱεραρχία διαταράσσεται ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν ὑπιάτρων ἐν τῷ ναυτικῷ. Προσθέτω λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὴν παρατήρησίν μου ταύτην, ἵνα, ἐὰν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν προβῇ, ὡς λέγεται καὶ ὡς συνιστᾶται αὐτῷ, εἰς προβιβασμούς, λάβῃ καὶ τούτους ὑπ’ ὄψιν.

§87ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδὲν ἐῤῥήθη διὰ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν. Τί πράττει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ ἵδρυμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλοῦ ἐπτώχευσε καὶ τοῦ ὁποίου ἡ κατάστασις εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων καὶ τῶν διὰ παρακαταθηκῶν καὶ διὰ δανείων δανειστῶν; Εἶχον ἀκούσει ὅτι δῆθεν ἐφρόντισε νὰ ἐξελέγξῃ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἀποφύγῃ ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ δὲν εἶδον ἀποτέλεσμα. Δὲν εἶδον τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ἄδειαν τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης ταύτης, δὲν εἶδον τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ κηρύξῃ εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως τὸ ἵδρυμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐλήστευσε τὴν περιουσίαν τῶν ἰδιωτῶν. Ἐξ ἰδίας δὲ ἀντιλήψεως γνωρίζω, ὅτι παρακαταθήκης ἐντολέως μου παρ’ αὐτῇ κατατεθειμένης ἐπλήρωσε τὸ ἥμισυ καὶ ὅτι τὰς παρακαταθήκας μεταβάλλει εἰς δάνεια, ἐνῷ οὐδέποτε οἱ παρακαταθέται προέθεντο νὰ δανείσωσι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ νὰ ἀπαντήσῃ περὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης τί δεῖ γενέσθαι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θ’ ἀπαντήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ; τὸ θεωρεῖ ἄσημον;

§88ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπελήφθη τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ διηύθυνε πρὸ πολλοῦ τὰ ἔγγραφα εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἀναμένει δὲ τὴν γνώμην του.

§89ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ὅταν τελειώσῃ ἡ Σύνοδος θὰ τὰ ἔχωμεν! (γέλωτες). Πρὸς δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν θὰ ἀπευθύνω καὶ ἐγὼ παράπονον ἐπὶ μὴ ἐκτελέσει τῶν ἐπερωτήσεών μου· καὶ λέγω θὰ ἀπευθύνω παράπονον, διότι δικαιοῦμαι διὰ πολλοὺς λόγους νὰ ἀπαιτῶ παρ’ αὐτοῦ τὴν ἐκτέλεσιν. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπερωτήσεών μου (τῶν ἐγγράφων) ἐπηρώτησα αὐτὸν ἰδιαιτέρως, ἀγράφως, διατὶ δὲν διώρισεν ἑλληνοδιδάσκαλον ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι, ἐν Τριπόλει, εἰς τὸ ἐκεῖ Διδασκαλεῖον.

§90ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κἀμμία κενὴ θέσις.

§91ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ πράγματος ἐπηρώτησε χθὲς καὶ ὁ κ. Ἀλεξάκης, εἰς ἐμὲ δὲ προφορικῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ὑπεβλήθη διάταγμα, ἀναπληροῦν τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἀναγνωρίσας, ὅτι τὰ παιδιὰ δὲν μανθάνουν γράμματα, διότι δὲν ἔχουν διδάσκαλον, καὶ μοὶ ὑπεσχέθη τὴν ἐπιοῦσαν τῆς παρακλήσεως, ὅτι θὰ διορίσῃ τὸν διδάσκαλον· ἀλλά μοι φαίνεται, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι παρῆλθεν ἤδη περίπου μὴν καὶ οὐδὲν ἐνεργήσατε. Σᾶς ὑπενθυμίζω δὲ, ὅτι εἶναι τρεῖς ἐδῶ διδάσκαλοι, παρὰ τοὺς κειμένους νόμους, οἱ ὁποῖοι διατηροῦνται διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους γνωρίζετε, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον πρέπει νὰ ἦναι εἷς. Σᾶς παρακαλῶ νὰ πράξητε τὸ καθῆκόν σας τὸ ἐκ τοῦ νόμου, διότι ἀδικεῖτε τὰ παιδιὰ μας. Ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν περὶ τῶν Πανεπιστημιακῶν. Ἁρποκράτειος σιγή! Τί γίνεται; Ἐνεργοῦνται ἀνακρίσεις καὶ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ ἐν τῇ Εἰσαγγελίᾳ. Τῷ ὑποδεικνύω ἐγκλήματα τοῦ Πρυτάνεως, ὅτι ὁ Πρύτανις προβαίνει εἰς πράξεις παρανόμους, καλῶν εἰς ἀπολογίαν τὸν καθηγητὴν κ. Μιστριώτην, καὶ δὲν ἀπαντᾷ ὁ κ. Ὑπουργός. Τοῦ φαίνονται μικρὰ τὰ πράγματα αὐτὰ, καὶ μόνον κέρδος ἐκ τῶν περὶ Πανεπιστημίου ἐπερωτήσεών μου εἶναι, ὅτι τὸ ἡμιεπίσημον ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἐφημερὶς «Ἄστυ», μὲ ὑβρίζει καθ’ ἡμέραν. Καλὰ κάμνει διότι θὰ ἦτο πραγματικὴ ὕβρις δι’ ἐμέ, ἂν μὲ ἐπήνει. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, διότι ὀφείλει ἐκ καθήκοντος νὰ μὴ σιωπᾷ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δώσῃ πολλὴν προσοχὴν εἰς τοὺς ἔξω ὁμοεθνεῖς μας. Ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ ἡ ἐκεῖ ἐπιτοπία ἀρχὴ πρὸ ἔτους ἐξώρισε τοὺς μεγαλεμπόρους, ἐμπόρους, μεσίτας καὶ διδασκάλους Γεώργιον Καραβατζόπουλον, Κωνστ. Κάλβαρην, Νικόλαον Κουκούτσην καὶ Ἰωάννην Μουράκην, ὑπηκόους Ἕλληνας. Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, νομίζοντες ὅτι ἐξερχόμενοι τῶν ὁρίων τοῦ τόπου ἐκείνου, ἠδύναντο νὰ ἐπανέλθωσι μετά τινα χρόνον, ἐπανῆλθον πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων των· ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ Αἰγυπτιακὴ ἀρχὴ τοὺς ἐξώρισε πάλιν. Ἀντέστη ὁ ἐκεῖ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως κ. Γρυπάρης ὡς πρὸς τὸν ἕνα τῶν ἐξορισθέντων, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθη. Φαίνεται ὅτι ἡ ἐκεῖ ἀρχὴ οὐδεμίαν σημασίαν δίδει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, χάριν τῶν ὁμοεθνῶν μας, χάριν τῆς τιμῆς τοῦ ἔθνους, νὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Ἂν δὲ νομίζῃ ἀναγκαῖον, δύναται νὰ προκαλέσῃ καὶ νέαν ναυτικὴν ἐπίδειξιν. Πρὸς δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀπευθύνω μίαν παράκλησιν. Πρὸ μηνὸς καὶ πλέον ἴσως μετετέθη ὁ εἰρηνοδίκης Ἰθάκης, ποὺ δὲ μόνον τοῦτο δικαστήριον ἐκεῖ διευθύνεται ἀπὸ ἕνα γραμματέα ἀνεπαρκῆ, ἵνα μή τι ἄλλο εἴπω. Φρονῶ, ὅτι ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ, ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅπως ἀποστείλῃ εἰρηνοδίκην. Πρὸς δὲ τὸν παρακαλῶ,—καὶ παρακαλῶ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν—νὰ προτάξῃ καὶ αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ νομοσχέδια τὰ δικαστικὰ, ἰδίως δὲ τὸ περὶ ἐξώσεων καὶ τὸ περὶ ἐμμίσθων παρέδρων. Δὲν πρέπει νὰ σκεπτώμεθα μόνον, Κύριοι, πῶς θὰ πάρωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Πρέπει νὰ σκεπτώμεθα καὶ πῶς θὰ εὕρωμεν τὰ ἔσοδα αὐτοῦ. Νομίζω ὅτι ἄνευ δικαιοσύνης ὁ τόπος μας δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τὸν προϋπολογισμόν. Ἐκεῖ ἔχει τὰς ἐλπίδας του. Ἄνευ δικαστηρίων πῶς θὰ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη; Δὲν προηγεῖται λοιπὸν τὸ ζήτημα τῆς δικαιοσύνης ἀπὸ τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ ῥουσφετολογικοῦ προϋπολογισμοῦ; Ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐξώσεων, τοῦτο πρέπει συντόμως νὰ ψηφισθῇ, πρὸς σωτηρίαν τοῦ τόπου. Καταδιώκουν τοὺς ἔχοντας ἐνταῦθα ἰδιοκτησίας νὰ πληρώσουν φόρους οἰκοδομῶν. Μήπως εἰσπράττομεν τίποτε, Κύριοι; Μήπως ἔχουσιν ἀγοραίαν ἀξίαν τὰ κτήματά μας; Μήπως ἔχομεν μισθωτάς; Τὰ 9/10 σήμερον τῶν μισθωτῶν δυστροποῦσι, μὴ καταβάλλοντες τὸ μίσθωμα, εἰς πλείστους δὲ τούτων οἱ ἰδιοκτῆται ἀναγκάζονται νὰ δίδωσι καὶ τὰ μετακομιστικὰ (ἱλαρότης). Ἐὰν δὲ καταφύγωσιν οἱ ἰδιοκτῆται εἰς τὰ δικαστήρια, τί ἀπαντῶσιν ἐκεῖ; Διαδικασίαν λῃστρικὴν ἐκ τῶν φοβερῶν τελῶν, διαδικασίαν μακροχρόνιον. Ὁ ἰσχύων νόμος περὶ ἐξώσεων ἐψηφίσθη πρὸς ἀποτροπὴν τοιούτων ἀδικημάτων τῶν μισθωτῶν, τὰ ὁποῖα τότε ἐτελοῦντο ἐν βοῇ, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ἀξιέπαινος, ὅτι προὐνόησε νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸν τελευταῖον τοῦτον νόμον, τὸν μὴ ἐπιτυχόντα ἐξ ὁλοκλήρου καὶ ἕνεκεν τῆς διαδικασίας καὶ τῶν τελῶν ὄντα ἀλυσιτελῆ. Διὰ νὰ ὑπάγῃ ὁ ἰδιοκτήτης εἰς τὸν κ. Πρόεδρον πρὸς ἔξωσιν τοῦ δυστρόπου μισθωτοῦ, πρέπει νὰ πληρώσῃ ἔξοδα προτιμήσεως, ἔξοδα προκαταβολῆς καὶ δικηγορικὰ κατὰ τὸν τελευταῖον περὶ χαρτοσήμου νόμον, τὸν ὁποῖον προὐκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν πρώτην συζήτησιν 56 δραχμὰς, διὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν ἄλλας 56, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, ὥστε καταναλίσκει τὴν ἀξίαν ὅλης τῆς ἰδιοκτησίας του, ἵνα ἐξώσῃ ἐπὶ τέλους τὸν δύστροπον μισθωτήν του. Πῶς νὰ σᾶς πληρώσῃ τὸν φόρον του, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἀφοῦ δὲν τῷ δίδετε πρόχειρα τὰ μέσα, ἵνα ἐξώσῃ διὰ τῆς δικαιοσύνης τὸν δύστροπον μισθωτήν του καὶ ἐκμισθώσῃ εἰς ἄλλον, ὁ ὁποῖος νὰ πληρώνῃ τὸ μίσθωμα, ἐξ οὗ νὰ καταβάλλωνται οἱ φόροι; Δὲν εἶναι λοιπὸν προτακτέον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν ρουσφετολογικῶν νομοσχεδίων; Λοιπὸν προτείνω νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§92ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σταυροπούλου.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται παρὰ τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Σταυροπούλου νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια περὶ ἐξώσεως καὶ περὶ ἐμμίσθων παρέδρων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§94ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σταυροπούλου λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ Τρικκάλων Κ. Χατζηπέτρου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 113, ἐξ ὧν 13 ὑπὲρ τῆς προτάσεως καὶ 100 κατ’ αὐτῆς, ἑνὸς ἀρνηθέντος. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς θὰ συνεχίσῃ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§97Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ τῶν ἀντικειμένων, κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ φέρω τὸν λόγον, ὡμίλησα χθὲς περὶ τῆς ἐγγείου φορολογίας, καὶ ἐξέθηκα τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ἀπαραίτητος πλέον, ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς φορολογίας ταύτης. Ἀλλὰ τὸ κακὸν δὲν ἔγκειται μόνον ἐν ταύτῃ· ἐνυπάρχει ἐν πάσῃ τῇ φορολογίᾳ ἡμῶν, ἥτις ἀπέχει πολὺ τοῦ νὰ ᾖναι δικαία καὶ ἀνάλογος. Ὁ φόρος, Κύριοι, τότε εἶναι δίκαιος, ὅταν ᾖναι ἀνάλογος πρὸς τὰς δυνάμεις τοῦ φορολογουμένου, ἡ ἀρχὴ δὲ αὕτη τόσον εἶναι γενικὴ, ὥστε ἀποτελεῖ ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων ὅρων πάσης εὐνομουμένης Πολιτείας, καὶ διὰ τοῦτο ἀνεγράφη ἐν ἅπασι τοῖς συντάγμασι, καθὼς καὶ ἐν τῷ ἡμετέρῳ, καθ’ ὃ πάντες οἱ πολῖται Ἕλληνες συνεισφέρουσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἀναλόγως τῆς περιουσίας αὐτῶν. Ἀλλ’ οὐδαμοῦ ἐν τῇ φορολογικῇ ἡμῶν νομοθεσίᾳ ἀνευρίσκομεν τὴν συνταγματικὴν ταύτην ἀρχήν· ὑπάρχουσι πολλοὶ, οἵτινες οὐδὲν συνεισφέρουσι, καὶ τὸ ὁμολογοῦσιν, ἐνῷ πάντες ἀδιακρίτως ἔπρεπε, κατὰ τὸ Σύνταγμα, νὰ συνεισφέρωσιν εἰς τὰ δημόσια βάρη. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῆς φοβερᾶς δυσαναλογίας, ἥτις ἐπικρατεῖ κατὰ τὸν καταμερισμὸν τῶν βαρῶν. Ὅλοι σχεδὸν οἱ φόροι παρ’ ἡμῖν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπιπίπτουσιν ἐπὶ τῶν πτωχοτέρων τάξεων τοῦ λαοῦ, ἐνῷ αἱ πλούσιαι τάξεις, αἱ ἔχουσαι τὰς μεγάλας περιουσίας καὶ τὰ μεγάλα εἰσοδήματα, μένουσι σχεδὸν ἐντελῶς ἀσύδοτοι. Καὶ αὐτὰ ἀκόμη τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπὶ τῶν πτωχοτέρων ἐπιπίπτουσι, διότι, ὡς γνωρίζετε, τὸ τέλος δὲν τὸ πληρόνει ὁ δανειστὴς, ἀλλ’ ὁ δανειζόμενος, καὶ εἰς τὰ δικαστήρια δ’ ἀκόμη δὲν σύρονται, παρὰ οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν, καὶ ἑπομένως ἐπ’ αὐτῶν καταπίπτει ἐπὶ τέλους ἡ δικαστικὴ δαπάνη, δηλαδὴ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου· ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων πᾶν ἄλλο ἔπραξε, παρὰ ἀνάλογον κατανομὴν τῶν βαρῶν, διότι βλέπομεν τὸν τραπεζίτην, τὸν χρηματιστὴν ἢ τὸν τοκιστὴν, ὅστις ἔχει εἰσόδημα ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του 100 καὶ 200 ἢ καὶ περισσοτέρων πολλάκις χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, νὰ ὑποβάλληται εἰς φόρον ἐπιτηδεύματος κατ’ ἀνώτατον ὅρον 500 δραχμῶν, δηλαδὴ πληρόνει ¼ τοῦ λεπτοῦ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, καὶ βλέπομεν ἀφ’ ἑτέρου τὸν ἀγωγέα, ὅστις οὐδεμίαν ἔχει πρόσοδον καὶ ἀγωνίζεται νυχθημερὸν διὰ νὰ κερδήσῃ τὸν ἄρτον αὐτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του, ἢ τὸν βιομήχανον, νὰ ὑποβάλληται εἰς φόρον ἐπιτηδεύματος 50 δραχμῶν, δηλ. 1000 τοῖς ἑκατὸν, ἐνῷ αὐτὸς δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ πληρώνῃ τίποτε, ἂν ὁ πρῶτος ἐπεβαρύνετο μόνον μὲ 5% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματός του. Δὲν ἐπιμένω, Κύριοι, ἀναφέρων τοιαῦτα παραδείγματα, διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ἡ μεγάλη δυσαναλογία, ἥτις ἐπικρατεῖ ἐν τῇ φορολογίᾳ ἡμῶν, διότι πάντες γνωρίζετε τὰ καθ’ ἡμᾶς. Τοὺς φόρους παρ’ ἡμῖν δὲν πληρόνουσι, παρὰ οἱ γεωργοί, οἱ βιομήχανοι, οἱ κτηνοτρόφοι, οἱ ἰατροί, οἱ δικηγόροι, οἱ ἐμποροϋπάλληλοι, οἱ διάφοροι ἄλλοι ἐπιτηδευματίαι, μένουσι δὲ ἐν παντελεῖ ἀσυδοσίᾳ οἱ μεγαλέμποροι, οἱ τραπεζῖται, οἱ τοκισταί, οἱ χρηματισταί, οἱ ἔχοντες τὰ μεγάλα εἰσοδήματα καὶ τὰς μεγάλας περουσίας. Ἐκ τούτου δ’ ἐπῆλθεν ἡ ἐξάντλησις τῶν πτωχοτέρων τάξεων, διὰ νὰ παχύνηται ἡ πλουσία τάξις τῶν πολιτῶν, μένουσα ἀφορολόγητος, ἐνῷ αὕτη εἶναι ἡ μόνη ἱκανὴ νὰ προσφέρῃ τὴν ἀρωγήν της εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου. Προέρχεται δ’ ἐντεῦθεν καὶ ἓν ἄλλο μέγα ἄτοπον, διότι, ὅταν τὸ Κράτος περιέρχηται εἰς στενοχωρίας, — καὶ δυστυχῶς τοῦτο κατέστη κανών, — ἀπαιτεῖται δὲ νὰ αὐξηθῶσιν οἱ φόροι, δὲν δύναται ἡ Πολιτεία, ἕνεκα τοῦ τοιούτου φορολογικοῦ συστήματος, νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἀρωγὴν τῶν πλουσιωτέρων τάξεων, ἀλλ’ αὐξάνονται, κατὰ τὴν ἐπικρατήσασαν συνήθειαν τῆς ἐπιβολῆς τῶν δεκατημορίων, οἱ ὑπάρχοντες φόροι, ἤτοι οἱ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἐπὶ τῶν οἴνων, τῶν ἐπιτηδευμάτων, τῶν ζώων κλπ. Ἀλλ’ ὅλοι οἱ φόροι οὗτοι ἐπιβαρύνουσι τὰς πτωχοτέρας τάξεις καὶ εἶναι ὡσὰν νὰ λέγωμεν: «ἔλθετε σεῖς οἱ πτωχοί, οἱ πεινῶντες καὶ οἱ γυμνητεύοντες, νὰ βοηθήσητε τὸ Κράτος εἰς τὰς ἐκτάκτους αὐτοῦ ἀνάγκας, διότι οἱ πλούσιοι εἶναι τὰ ἠγαπημένα τέκνα τῆς Πολιτείας καὶ δὲν θέλομεν νὰ τοὺς ἐνοχλήσωμεν, ἄλλως δὲν ἔχομεν καὶ τὸν τρόπον πρὸς τοῦτο, διότι δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς φόρος, βαρύνων αὐτούς, διὰ νὰ τὸν αὐξήσωμεν». Ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὕτη δὲν ἁρμόζει εἰς εὐνομουμένην Πολιτείαν, καὶ πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ ἐξευρεθῇ μία διόρθωσις τοῦ κακοῦ διὰ τῆς ἐπιθέσεως μέρους τοῦ δημοσίου βάρους καὶ ἐπὶ τῶν πλουσίων, οἵτινες δύνανται νὰ τὸ φέρωσι. Διὰ τοῦ συστήματος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, ὅπερ ἀνέπτυξα, ἐὰν γείνῃ δεκτὸν, θὰ ἐπέλθῃ κἄποια διόρθωσις εἰς τὸ μέγα τοῦτο κακὸν, διότι ὑποβάλλονται δι’ αὐτῆς εἰς φορολογίαν καὶ οἱ μεγάλοι κτηματίαι, ἐξ ὧν μάλιστα πολλοὶ δὲν εἶναι Ἕλληνες, καὶ οἵτινες, λαμβάνοντες ἐντελῶς ἀφορολόγητα τὰ μεγάλα αὐτῶν εἰσοδήματα, τὰ ἐξάγουσιν ἐκ τῆς χώρας, ἀφαιροῦντες ἀπ’ αὐτῆς ἀνάλογον χρυσόν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ θὰ φέρῃ μείζονα διόρθωσιν τοῦ κακοῦ τούτου, τῆς μεγάλης δυσαναλογίας τῶν φορολογικῶν βαρῶν, εἶναι, ἤ, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτής, ἡ κρεῖσσον πρὸς τοῦτο διαῤῥύθμισις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἢ ἡ ἐπιβολὴ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Δὲν παραδέχομαι, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν τὸ σύστημα τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος· μήπως ἡμεῖς ζῶμεν ὑπὸ ὅλως διαφορετικὰς συνθήκας ἐκείνων, ὑφ’ ἃς βιοῦσιν ὅλα τὰ ἄλλα ἔθνη, παρ’ οἷς θαυμασίως λειτουργεῖ ὁ φόρος οὗτος; Ὁ ἰσχυρισμός τινων, ὅτι ὡς ἐκ τῶν ἠθῶν ἡμῶν δὲν θὰ ἦναι δυνατὴ ἡ τελεία ἐξακρίβωσις τῶν εἰσοδημάτων, δὲν ἔχει ἀξίαν, διότι ἠμπορεῖ καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ εὑρεθῇ τρόπος τῆς ὁπωσδήποτε τελείας ἐξακριβώσεως αὐτῶν· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ἐναντίᾳ ὑποθέσει, ἕπεται ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν δικαιότατον τοῦτον φόρον; Ἀλλὰ τότε εἶναι ὡς νὰ σκεπτώμεθα, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ ἔχοντες τὰ μεγάλα εἰσοδήματα πιθανὸν νὰ ἀποκρύψωσι μέρος αὐτῶν καὶ νὰ καθυστερήσωσιν ἓν ἐλάχιστον ποσὸν φόρου, διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἐνοχλήσωμεν ποσῶς, καὶ τοῖς χαρίζομεν τὸ ὅλον. Βεβαίως, Κύριοι θὰ ἀποκρυβῶσι καὶ παρ’ ἡμῖν εἰσοδήματα, ὡς καὶ ἀλλαχόσε, πιστεύω, γίνεται, ἀλλὰ πάντως θὰ ἐξευρεθῇ ἓν μέγα ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ φορολογηθῇ, διότι θὰ δώσῃ τὴν δύναμιν εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ ἀνακουφίσῃ ἀναλόγως τὰς πτωχὰς τάξεις τοῦ λαοῦ δι’ ἐλαττώσεως ἄλλων φόρων. Δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, δικαιότερος φόρος τούτου καὶ μάλιστα ἐπ’ αὐτοῦ ἰδίως δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τελείως τὸ σύστημα τῆς κατὰ πρόοδον φορολογίας, ἥτις μόνη ἀποτελεῖ τὴν ἀναλογικὴν ἰσότητα, τὴν ὁποίαν παρεδέχθη ἡ ἐπιστήμη ὡς τὴν δικαιοτέραν πασῶν, διότι βασίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ὅτι οἱ εὐπορώτεροι πρέπει νὰ συνεισφέρωσι κατὰ μείζονα ἀναλογίαν εἰς τὰ βάρη τοῦ Δημοσίου. Δὲν προτείνω ἤδη νὰ καταργηθῶσιν ἄλλοι φόροι καὶ νὰ ἀντικατασταθῶσι δι’ αὐτοῦ, ἵνα ὑποθέσῃ τις, ὅτι πιθανὸν νὰ μὴ δώσῃ ὁ φόρος οὗτος ἴσον ποσὸν καὶ ἐπέλθῃ ζημία εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ δοκιμαστικῶς. Νὰ ἐξαιρεθῇ τῆς φορολογίας ἓν ποσὸν εἰσοδήματος, λ. χ. τὸ ποσὸν τῶν 10 χιλιάδων δραχμῶν, ὡς ἀντιστάθμισμα διὰ τοὺς ὑπάρχοντας φόρους, οὕτως ὥστε οἱ ἔχοντες εἰσόδημα ὀλιγώτερον τῶν 10 χιλιάδων δραχμῶν νὰ μὴ ὑπόκηνται εἰς τὸν φόρον αὐτόν.

§98ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰσόδημα;

§99ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα.

§100ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι ὀλίγοι οἱ ἔχοντες ἀνώτερον τῶν 10 χιλιάδων δραχ. εἰσόδημα.

§101ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦτο τὸ λέγω, διότι, ὡς ἠκούσατε, δὲν προτείνω τὴν ἀντικατάστασιν δι’ αὐτοῦ ἄλλων φόρων, καὶ πρέπει τὸ εἰσόδημα τῶν δέκα τούτων χιλιάδων δραχμῶν νὰ μείνῃ ἀφορολόγητον πρὸς ἀντισήκωμα τῶν ἄλλων φόρων τῶν ὑπαρχόντων. Καὶ ἐπειδὴ οἱ φόροι ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπὶ τῆς σταφίδος δὲν παρουσιάζουσι τὰ ἄτοπα, περὶ ὧν ὡμίλησα, φρονῶ ὅτι καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν εἰσοδήματα πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσι.

§102ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ ἦναι ἐλάχιστον τὸ ποσόν.

§103ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται τώρα νὰ ὁρίσωμεν τὸ ποσὸν τὸ ἐξαιρετέον· θὰ τὸ κρίνῃ ἡ Βουλή. Περιορίζομαι, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς ταῦτα, ὅσον ἀφορᾷ τὸ διέπον ἡμᾶς φορολογικὸν σύστημα καὶ τὴν ἀπαραίτητον κατάστασιν ἀνάγκην τῆς ῥιζικῆς αὐτοῦ μεταῤῥυθμίσεως, καὶ φρονῶ ὅτι διερμηνεύω πιστῶς τὰ φρονήματα καὶ τοὺς πόθους ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις ἀναμένει ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ τὴν ἀπαλλαγήν του ἀπὸ τὰς πληγὰς ταύτας, αἵτινες ἐμποδίζουσι τὴν πρόοδον αὐτοῦ καὶ ὑπὸ κοινωνικὴν καὶ ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν. Ἀλλὰ πρὸς ταῦτα σχετίζεται στενῶς ἓν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὡρίμασε πλέον καὶ πρέπει νὰ λυθῇ, τὸ τῆς φορολογικῆς ἀφομοιώσεως τῆς Ἑπτανήσου. Ὁ σπουδαιότερος λόγος, κύριοι Βουλευταί, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει πλέον τὴν ἀφομοίωσιν καὶ διὰ τὸν ὁποῖον παραπονεῖται πολὺ δικαίως ἡ λοιπὴ Ἑλλάς, εἶναι ὅτι, ὁσάκις πρόκηται νὰ ἐπιβληθῶσι φόροι ἄμεσοι εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, ἢ νὰ αὐξηθῶσιν οἱ ὑπάρχοντες, οἱ κύριοι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου προθυμότατοι φαίνονται νὰ ψηφίζωσι τοὺς φόρους αὐτοὺς, φόρους, οἱ ὁποῖοι δὲν τοὺς ἀφορῶσι ποσῶς. Δὲν ἐννοῶ τί εἴδους προνόμιον εἶναι αὐτὸ, τὸ νὰ ψηφίζουν οἱ κύριοι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου φόρους διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, καθὼς εἶναι οἱ φόροι ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἐπὶ τῶν οἴνων καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τόσοι ἄλλοι, τοὺς ὁποίους πολὺ συχνὰ αὐξάνετε κατὰ δεκατημόρια, χωρὶς οὗτοι νὰ ὑπόκηνται εἰς αὐτούς.

§104ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡμεῖς πληρώνομεν περισσότερα ἀναλόγως.

§105ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἰσχυρίζονται, καὶ τὸ ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου, ὅτι πληρόνουσι περισσότερα, κατὰ τὸ σύστημα τὸ διέπον τὰ κατ’ αὐτούς· ἀλλ’ ὁ ἰσχυρισμός των οὗτος καταπίπτει ἐξ αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀποδεικνύει, ὅτι, ἐνῷ ὅλη ἡ λοιπὴ Ἑλλὰς πληρόνει διὰ φόρους ἀμέσους 23 ἑκατομμύρια, ἡ Ἑπτάνησος πληρόνει μόνον 2,514,000. Ἀλλ’ ἡ Ἑπτάνησος ἀποτελεῖ τὸ ἕκτον τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος...

§106ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι δά!

§107ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω τὴν ἀπογραφὴν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι μάλιστα δυνατὸν νὰ ἦναι ἀκριβὴς ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον, διότι γνωρίζετε πόσοι Ἑπτανήσιοι ἀποδημοῦσιν εἰς τὸν νομὸν Ἀχαϊοήλιδος μόνον καὶ πόσοι ἀλλαχοῦ, καὶ ἐν τούτοις ἡ ἀπογραφὴ ἀποδεικνύει, ὅτι εἶναι πλέον τῶν 300 χιλιάδων. Ἀλλὰ τότε, ἀφοῦ ὅλη ἡ Ἑλλὰς μετὰ τῆς Ἑπτανήσου πληρόνει δι’ ἀμέσους φόρους 25,000,000, ἔπρεπεν ἡ Ἑπτάνησος νὰ πληρόνῃ 4 ἑκατομμύρια κατ’ ἀναλογίαν, ἐνῷ πληρόνει σήμερον 2,500,000 μόνον.

§108ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ Ἑλλὰς δὲν πληρόνει 25,000,000, ἀλλὰ μόλις 20,000,000, ἡ δὲ Ἑπτάνησος πληρόνει περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ, ἐὰν τὸ ἐν Ἑλλάδι ἰσχύον φορολογικὸν σύστημα ἐφηρμόζετο ἐν Ἑπτανήσῳ.

§109ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ Ἑπτανήσιοι βεβαιόνουν, ὅτι πληρόνουν περισσότερα, ἀλλ’ ἔχω ἐδῶ τὸν προϋπολογισμόν.

§110ΗΛ. ΠΟΛΙΤΗΣ. Ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ νὰ εἰσπράξητε αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια; ἐνῷ οἱ φόροι ἡμῶν εἰσπράττονται εἰς τὰ τελωνεῖα ἄνευ ἐξόδων;

§111ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἀναλογία εἶναι, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος πληρόνει 2, ἐνῷ ἡμεῖς πληρόνομεν 3, καὶ ἐν τούτοις οἱ κύριοι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου εἶναι ἕτοιμοι νὰ ψηφίσωσι τοὺς ἐπιβαλλομένους εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα φόρους! Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, ὅτι πληρόνουσι δυσαναλόγως πρὸς ἡμᾶς, δὲν εἶναι ὅτι ψηφίζουσι μετὰ τόσης προθυμίας τοὺς φόρους, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἔχωσι τὴν ἁβρότητα νὰ ἀρνῶνται ψῆφον, νὰ ἔχωσι τὴν συναίσθησιν νὰ μὴ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ τῆς φορολογίας τοῦ λοιποῦ Βασιλείου, ἀφοῦ οὗτοι δὲν ὑπάγονται εἰς αὐτά.

§112ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ποίους φόρους ἐψηφίσαμεν μετὰ τόσης προθυμίας»;

§113ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅλα τὰ δεκατημόρια.

§114ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν τί πληρόνομεν εἰς ἐμμέσους φόρους, καὶ ποῖα τὰ ποσὰ τὰ κατ’ ἔτος καταβαλλόμενα παρὰ τῆς Ἑπτανήσου;

§115ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τοὺς ἐμμέσους ὑποκείμεθα καὶ ἡμεῖς ἐξ ἴσου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον· συμβαίνει καὶ τὸ ἑξῆς. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον δὲν πληρόνουσι φόρον, ὡς γνωρίζετε, παρὰ μόνον τὰ ἐξαγόμενα, δηλ. ὁ βίος ἐκεῖ εἶναι ἐντελῶς ἀσύδοτος, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν πᾶν ὅ,τι δαπανᾶται εἰς τὸν βίον τῶν κατοίκων ὑπόκειται εἰς φορολογίαν. Ὅσον ἔλαιον δαπανᾶται ἐν Ἑπτανήσῳ πληρόνει κἀνένα φόρον; Τὰ ἐπιτηδεύματα, αἱ οἰκοδομαὶ πληρόνουσι φόρον; ἐνῷ παρ’ ἡμῖν καὶ ὁ ἄρτος ὁ ξηρὸς, τὸν ὁποῖον ἀγανακτεῖ ὁ ἐργάτης νὰ κερδήσῃ δι’ ἑαυτὸν καὶ τὰ τέκνα του, καὶ αὐτὸς φορολογεῖται.

§116ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡμεῖς πληρόνομεν περισσότερα.

§117ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ πληρόνητε περισσότερα· θέλομεν νὰ ἦσθε ἴσοι μὲ ἡμᾶς. Μίαν μόνην ἔχετε δικαίαν ἀντίῤῥησιν, ὅτι, ἀφοῦ ἡμεῖς τόσον κατακρίνομεν τὸ φορολογικὸν ἡμῶν σύστημα, διατὶ ζητοῦμεν νὰ ὑπαγάγωμεν καὶ ὑμᾶς εἰς τοῦτο; Ἀλλὰ καὶ ἡ ἀντίῤῥησις αὐτὴ καταπίπτει ἐκ τῶν προτάσεων, ἃς ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω καὶ αἵτινες ἐλπίζω ὅτι θᾶττον ἢ βράδιον θὰ γείνωσι δεκταὶ ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Φρονῶ δὲ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ πλέον ἡ ἀφομοίωσις αὐτὴ, διὰ νὰ λείψῃ ἡ ἀσχημία τῆς ἀνισότητος καὶ τῆς ἀνομοιότητος τῶν νόμων ἡμῶν, διότι εἶναι τῳόντι ἀσχημία νὰ βλέπῃ τις ἄλλον νόμον ἰσχύοντα εἰς τὴν Κυλλήνην καὶ ἄλλον εἰς τὴν ἀπέναντι αὐτῆς Ζάκυνθον. Ἀλλὰ, Κύριοι, διὰ νὰ ἐννοήσητε πόσον ἄδικον ἔχουσιν οἱ κύριοι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου, ἐπιμένοντες ἐν τῇ ἀνισότητι, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἄδικον καὶ δι’ αὐτὴν τὴν Ἑπτάνησον, διότι τὸν φόρον πληρόνουσι μόνον οἱ ἔχοντες ἐλαιόδενδρα καὶ σταφίδας...

§118ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅλοι ἔχουν.

§119ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ γνωρίζω τοκιστὰς, τραπεζίτας, μεγαλεμπόρους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὐδὲ μίαν ῥίζαν ἐλαίας, οὔτε ἓν στρέμμα σταφίδος, καὶ ἑπομένως οὐδένα φόρον πληρόνουσιν. Ἐκ τούτου ἕπεται, ὅτι ὅλοι οἱ φόροι ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπιπίπτουσιν ἐπὶ τῆς τάξεως τῶν χωρικῶν, τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν.

§120ΗΛ. ΠΟΛΙΤΗΣ. Τολμήσατε ἐν τούτοις νὰ ἐπιβάλλητε φόρους εἰς τοὺς χωρικούς, καὶ θὰ ἴδητε τί θὰ δυνηθῆτε νὰ εἰσπράξητε, ἐκτὸς ἐὰν διατηρῆτε ἐπὶ τούτῳ ὁλόκληρον τάγμα.

§121ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει χάριν καὶ αὐτῆς τῆς Ἑπτανήσου νὰ γείνῃ ἡ ἀφομοίωσις, ἵνα ἀπαλλαχθῶσιν οἱ χωρικοὶ ἀπὸ τὸν βαρὺν φόρον· διότι, ὅταν ἡ σταφὶς πωλῆται παρ’ ἡμῖν 200 δραχμὰς, οἱ ἐν Ἑπτανήσῳ σταφιδοπαραγωγοὶ λαμβάνουσι μόνον 150. Τοῦτο εἶναι ἄδικον καὶ δυσανάλογον. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερόν τι, τὸ ὁποῖον ἐγέννησεν ἡ σταφιδικὴ κρίσις, ἥτις ἀνέτρεψε τὰ τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος. Ὡς γνωρίζετε, ἡ Ἑπτάνησος πληρόνει 18½% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῆς ἐξαγομένης σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου, οὕτω δὲ, ὅταν ἡ σταφὶς ἐπωλεῖτο πρὸς 300 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον, ἡ Ἑπτάνησος κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν 18% ἐπλήρονε πλέον τῶν 50 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον, τώρα δὲ, ὅτε ἡ σταφὶς τιμᾶται μόνον ἀντὶ 80 δραχμῶν, ἡ Ἑπτάνησος πληρόνει φόρον 14 μόνον δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον, ἐνῷ ἡμεῖς πληρόνομεν 16 ἕως 19 δραχμὰς, κατὰ τὰς ὑφισταμένας παραλλαγάς. Ὥστε οἱ ὅροι ἀντεστράφησαν. Ἡ κατάστασις δ’ αὕτη ἐγέννησε καὶ δυσχερείας εἰς τὸ ἐμπόριον, διότι δὲν δύναται νὰ γείνῃ συναγωνισμὸς· οἱ Ἑπτανήσιοι, οἱ ὁποῖοι ὠφελοῦνται ὅλους τοὺς φόρους, ἀντὶ 14 δραχμῶν, τὰς ὁποίας πληρόνουν ἐπὶ τῆς σταφίδος, στέργουσιν αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἡμεῖς δὲ οὕτω δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνταγωνισθῶμεν· καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου ἀντετάχθησαν εἰς ὅλας τὰς προτάσεις ἡμῶν ὑπὲρ τῆς σταφίδος, διότι εἶχον συμφέρον (Θόρυβος). Ἀφοῦ σεῖς μετὰ τόσης ἐπιμονῆς ἀντιτίθεσθε εἰς τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀφομοίωσίν σας, ἰσχυριζόμενοι ὅτι τὸ σύστημά σας εἶναι καλλίτερον καὶ προσδίδει πλειότερα εἰς τὸ Δημόσιον, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω ὑπὲρ ἐμοῦ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν ἤλπιζον ὅτι θὰ ἔστεργε,—διότι, καθὼς κατηντήσαμεν, πρέπει νὰ στέρξῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ στέρξῃ καὶ ἡ πλειονοψηφία,—θὰ ἐπρότεινα τὴν ἀφομοίωσιν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Ἑπτάνησον. Ἀλλὰ ποῦ νὰ στέρξῃ εἰς τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις γνωρίζει καλῶς, ὅτι τὰ ἔσοδα τότε τοῦ Δημοσίου, ἀντὶ νὰ ἀνέρχωνται εἰς 90 ἑκατομμύρια, ὅπως ἤδη, θὰ ἀνέρχωνται μόνον εἰς 70 ἑκατομμύρια! Τόσον δίκαιοι καὶ λογικοὶ εἶναι οἱ ἰσχυρισμοί σας! Εἶπον, κύριοι Βουλευταί, ἀναπτύσσων τὰ ἀφορῶντα τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, ὅτι δι’ αὐτῆς θὰ κλεισθῇ μία θύρα εἰς τὰς παντοειδεῖς καταχρήσεις, αἵτινες λαμβάνουσι χώραν κατὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν ἐγγείων φόρων. Ἀλλ’ αἱ καταχρήσεις ἔχουσι πολλὰς θύρας, καὶ τὸ σπουδαῖον τοῦτο φαινόμενον πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἀναπτύξω ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ βήματος τὰ εἴδη καὶ τὸ μέγεθος τῶν καταχρήσεων, αἵτινες λαμβάνουσι χώραν κατὰ τὴν βεβαίωσιν ὄχι μόνον τῶν ἐγγείων, ἀλλ’ ὅλων τῶν ἀμέσων φόρων· ἀλλ’ ὑμεῖς γνωρίζετε τὰ συμβαίνοντα. Τὸ Δημόσιον δὲν εἶναι ἢ ἁπλοῦς μεριδιοῦχος, διότι εἶναι καὶ πολλοὶ ἄλλοι, οἵτινες λαμβάνουσι καὶ αὐτοὶ τὸ μερίδιόν των· καὶ ἂν εἰς τὰ μερίδια ταῦτα προσθέσητε τὰ κέρδη τὰ ἐκ τῆς λαθρεμπορίας ἐφ’ ὅλων τῶν εἰσαγομένων, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκ τῆς λαθρεμπορίας τοῦ καπνοῦ, θὰ ἴδητε εἰς πόσα ἀναβιβάζονται τὰ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πληρονόμενα· δὲν εἶναι μόνον τὰ 90 ἢ τὰ 100 ἑκατομμύρια, ὅσα εἰσάγονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ πολλῷ πλείονα τούτων, τὰ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πληρονόμενα, καὶ ἐντεῦθεν ἡ ἐξάντλησις αὐτοῦ. Οἱ κηρύσσοντες ὅτι τὰ 90 ἑκατομμύρια εἶναι δυσανάλογα πρὸς τὰς δυνάμεις τοῦ μικροῦ ἡμῶν ἔθνους, τί θὰ εἴπωσι, μανθάνοντες ὅτι ἡ φορολογία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν ἀνέρχεται εἰς 90 μόνον, ἀλλ’ εἰς 120 καὶ εἰς 130 πολλάκις ἑκατομμύρια; Καὶ ἔπειτα ἀποροῦμεν, πῶς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον, τὸ ὁποῖον προοιωνίζετο ὡς πρότυπον ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ τὸ ὁποῖον ἐπεδείξατο κατ’ ἀρχὰς τόσην πρόοδον, πῶς ἐσταμάτησεν ἀποτόμως καὶ ὁλονὲν διαψεύδει τὰς ἐλπίδας περὶ τοῦ λαμπροῦ μέλλοντός του. Ἰδοὺ διατί· διότι εἶναι διττῶς ὑποτελὲς εἰς φόρους· πληρόνει τοὺς φανεροὺς, πληρόνει καὶ τοὺς ἀδήλους, ἡ δευτέρα δ’ αὕτη φορολογία, ἡ ἄδηλος, ἡ ἐκ τῶν καταχρήσεων φορολογία, ἡ ὀφειλομένη εἰς τὴν διοίκησίν της, εἶναι ἡ χειροτέρα καὶ φοβερωτέρα, εἶναι ἡ κεφαλὴ τῆς Μεδούσης, ἡ ὁποία καταδιώκει τὸ δυστυχὲς ἔθνος, καὶ δὲν εὑρίσκεται εἷς Περσεὺς, ν’ ἀποκόψῃ τὴν κεφαλὴν αὐτὴν τῆς Μεδούσης. Ἂν ἐδιοικούμεθα καλῶς, ἂν εἴχομεν φορολογικὴν νομοθεσίαν λογικὴν καὶ ἀνθρωπίνην, ἂν ἐτίθετο φραγμὸς εἰς τὰς παντοειδεῖς καταχρήσεις, θὰ ἠδύνατο τὸ ἔθνος ν’ ἀναπτυχθῇ καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν σταδιοδρομίαν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ διοίκησίς του, ὄχι μόνον δὲν δύναται νὰ προλάβῃ τὰς ἐκ τῆς λαθρεμπορίας καὶ τὰς περὶ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων καταχρήσεις, ἀλλὰ πολλάκις καὶ συντελεῖ εἰς ταύτας· ἰδίως δὲ, ὅπως εἶναι διωργανωμένη ἡ διοίκησις, συντελεῖ εἰς τὴν σπατάλην καὶ αὐτῶν τῶν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσαγομένων εἰσφορῶν τοῦ λαοῦ. Ἐκ τῆς καταστάσεως δὲ ταύτης ἐγεννήθη καὶ ἓν ἄλλο μέγα κακὸν, διότι ἐσχηματίσθη μία τάξις πολιτῶν, ἥτις τοῦτο ἔχει τὸ μοναδικὸν ἐπάγγελμα, νὰ ἐπιζῇ ἐκ τῆς λαθρεμπορίας καὶ ἐκ τῶν περὶ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων καταχρήσεων, καὶ ἥτις εἰς οὐδὲν ἄλλο ἐργάζεται, οὕτω δὲ ὄχι μόνον δὲν συντελεῖ εἰς τὴν γενικὴν παραγωγὴν, ἀλλ’ ἀφαιρεῖ μάλιστα ἀπ’ αὐτῆς. Πῶς θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τὰ μεγάλα ταῦτα κακά; Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ προκαλῆται ἡ ἄμεσος, ἀλλὰ καὶ ἀμείλικτος ἐνέργεια τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας κατὰ πᾶσαν παράβασιν τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμπνευσθῇ τὸ αἴσθημα τοῦ καθήκοντος οὐ μόνον εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν οἰκονομικὸν κλάδον τῆς διοικήσεως, βεβαίως ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον αἴσθημα μόνον ἐκ τοῦ κέντρου, μόνον ἐκ τῶν διευθυνόντων τὰς τύχας τοῦ ἔθνους δύναται νὰ ἐμπνευσθῇ, καὶ δυστυχῶς, ὅπως ἔχουσι τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ ὑπὸ τὸ σύστημα, ὅπερ μᾶς διέπει, πᾶν ἄλλο ἢ τὸ τοιοῦτον αἴσθημα δύναται νὰ ἐμπνευσθῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς διοικήσεως. Τί νὰ εἴπω δὲ, Κύριοι, περὶ τῶν λοιπῶν κλάδων τῆς διοικήσεως; τί περὶ τῆς δικαιοσύνης; τί περὶ τῆς παιδείας; τί περὶ τῆς ἐκκλησίας; Οὐδὲν, διότι πάντες γνωρίζετε ποῦ κατήντησαν ὅλοι αὐτοὶ οἱ κλάδοι ὑπὸ τὸ σύστημα, ὅπερ μᾶς διέπει. Κατήντησεν ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦτο ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, ὡσὰν τοῦ μωροῦ τὸ κόσκινον, ὅστις ἔλεγε περὶ αὐτοῦ «οὐκ οἶδα ποῦ βύσω καὶ ποῦ μὴ βύσω». Καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἐπικρατεῖ τὸ κυβερνητικὸν καὶ διοικητικὸν σύστημα, τὸ διέπον ἡμᾶς, οὐδεμία τρύπα τοῦ κοσκίνου τούτου τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας εἶναι δυνατὸν νὰ βουλωθῇ, ἀλλὰ θὰ μένῃ διάτρητον, ὅπως εἶναι, διὰ νὰ κοσκινίζωνται καὶ λιχνίζωνται δι’ αὐτοῦ αἱ πρόσοδοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ἐφ’ ἑνὸς ἄλλου ἀντικειμένου, Κύριοι, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ φέρω τὸν λόγον, καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ ἦμαι ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερος. Τοῦτο εἶναι ἡ στρατιωτικὴ τῆς χώρας σύνταξις. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐν γένει περὶ τοῦ στρατοῦ ἢ περὶ τῆς γενικῆς αὐτοῦ ὀργανώσεως, διότι ἥκιστα εἶμαι εἰς τοῦτο ἁρμόδιος, ἀλλὰ μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὴν χρησιμωτέραν διάθεσιν τῆς διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ δαπάνης τοῦ Δημοσίου. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν, ὅτι εἶναι περιττὸς διὰ τὴν Ἑλλάδα ὁ στρατὸς καὶ ὅτι ἐν τῇ μειώσει ἢ τῇ ἀπαλείψει τῆς διὰ τὸν στρατὸν γιγνομένης δαπάνης πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν ἀνακούφισιν ἡμῶν καὶ τὴν ἀπαλλαγήν μας ἐκ τῶν δυσχερειῶν, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα. Τοὐναντίον πρεσβεύω, ὅτι ἡ Ἑλλάς, ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ἔθνος, ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην καλῶς κατηρτισμένου, καλῶς γεγυμνασμένου καὶ ἀναλόγου κατ’ ἀριθμὸν πρὸς τὴν εἰδικὴν αὐτῆς ἀποστολὴν στρατοῦ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὰ τοῦ στρατοῦ λίαν πολυτελῶς καὶ λίαν ἀσκόπως εἶναι κεκανονισμένα παρ’ ἡμῖν καὶ πολὺ δυσαναλόγως πρὸς τὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ἡ πολυτέλεια δὲ καὶ ἡ δυσαναλογία αὕτη καταστρέφουσι τὸν σκοπόν. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐκπαιδευθῇ στρατιωτικῶς, συμφώνως πρὸς τὰς σημερινὰς προόδους τῆς πολεμικῆς τέχνης, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο, ὅπως ἔχουσι τὰ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, ὄχι τὰ 15 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ καὶ 30 ἑκατομμύρια ἐὰν ἀνεγράφοντο, δὲν θὰ ἤρκουν. Εἰς τί χρησιμεύουσι, Κύριοι, τὰ 15 ταῦτα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου δαπανῶμεν διὰ τὸν στρατόν; εἰς τίποτε· διότι στρατὸν δὲν ἔχομεν, διότι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, καθὼς μάλιστα τὸν κατήντησαν ἤδη, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ὄχι μόνον διὰ τὴν εἰδικὴν αὐτοῦ ἀποστολὴν, ἀλλ’ οὔτε διὰ τὴν ἐκγύμνασιν τῶν ἡλικιῶν, ἡ ὁποία, τό γε νῦν ἔχον, ἔπρεπε νὰ ἦναι ὁ μόνος προορισμὸς καὶ ἡ μόνη δικαιολογία τῆς διὰ τὸν στρατὸν γιγνομένης δαπάνης. Τώρα οἱ κληρωτοὶ, οἱ καλούμενοι νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν, δὲν ἐκγυμνάζονται ἢ μόνον ἐπὶ δύο μῆνας, ἐξασκούμενοι εἰς τὸν βηματισμὸν καὶ εἰς τὸν χειρισμὸν τοῦ ὅπλου, ἴσως δὲ καὶ εἰς γυμνάσια οὐλαμοῦ ἢ λόχου, καὶ ἔπειτα γίνονται χωροφύλακες, ἢ δασοφύλακες, ἢ τηλεγραφοφύλακες, ἢ καὶ ἂν μείνωσιν εἰς τὸν στρατὸν, ἀποσπῶνται πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς, ἢ φρουροῦσι φυλακάς, ἢ συνοδεύουσι τοὺς εἰσπράκτορας, ἀλλὰ δὲν εἶναι στρατιῶται. Διατὶ ἐκανονίσαμεν τὴν διετῆ θητείαν διὰ τὸν στρατόν; διότι τόσος χρόνος ἐθεωρήθη ὅτι ἀρκεῖ διὰ τὴν ἐκγύμνασιν καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν τῶν κατατασσομένων εἰς τὸ στράτευμα, ὅπως λάβωσι τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα καὶ ἀσκηθῶσι τελείως. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρὸς τοῦτο δὲν χρησιμεύει ἡ διετὴς θητεία, τί τὴν θέλομεν; ὅταν ὁ σκοπὸς αὐτῆς δὲν ἐκπληροῦται, ὅταν δὲν ἐκγυμνάζωνται οἱ στρατιῶται ἢ μόνον ἐπὶ δύο μῆνας, τί τὴν θέλετε τὴν θητείαν τὴν διετῆ; Οἱ νόμοι, Κύριοι, δὲν ὑποχρεοῦσι τοὺς πολίτας νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, ἐγκαταλείποντες τὰς οἰκογενείας καὶ τὰς ἐργασίας αὐτῶν, εἰμὴ μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἐκγυμνασθῶσι καὶ ἐκπαιδευθῶσι στρατιωτικῶς, ἵνα, οὕτω κατηρτισμένους, τοὺς μεταχειρισθῇ ἡ Πολιτεία πρὸς ἄμυναν τῆς χώρας ἢ πρὸς διεκδίκησιν τῶν δικαίων αὐτῆς ἀξιώσεων, ἀλλ’ ὅταν οὗτος ὁ σκοπὸς τῆς ἐκγυμνάσεως καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀνατροφῆς ἐκλείψῃ, οὐδεὶς νόμος δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς πολίτας νὰ παραμένωσιν ἐν τῷ στρατῷ, διὰ νὰ φυλάττωσι τοὺς τηλεγράφους, ἢ διὰ νὰ συνοδεύωσι τοὺς εἰσπράκτορας, διότι τοιαύτη θητεία δὲν διαφέρει ποσῶς τῆς ἀγγαρείας. Ἡ θητεία πρέπει τῳόντι νὰ ἦναι διετὴς, ἢ καὶ μεγαλειτέρα μάλιστα, ἂν ἦτο δυνατὸν, ἀλλὰ πάντοτε ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ διανύηται ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς γυμνασίοις καὶ τῇ στρατιωτικῇ μορφώσει, ἡ τοιαύτη ὅμως θητεία εἶναι δυσανάλογος πρὸς τὰς δυνάμεις ἡμῶν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ κρατῶμεν τὰς ἡλικίας ὑπὸ τὰ ὅπλα καὶ ὑπὸ καθαρῶς στρατιωτικὴν μόρφωσιν ἐπὶ δύο ὁλόκληρα ἔτη, νὰ διατηρῶμεν δὲ καὶ μίαν ἄλλην στρατιὰν διὰ τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας καὶ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Ἀλλ’ ὅταν τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν, ὅταν ὁ σκοπὸς τῆς θητείας δὲν ἐπιτυγχάνηται, τί πρέπει νὰ πράξωμεν; Ἡ γνώμη μου εἶναι,—καὶ ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι εἶναι ὅλως ἀτομικὴ,—ὅτι, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ βαστάσωμεν τὰ βάρη τῆς οὕτως ἐννοουμένης διετοῦς θητείας, πρέπει, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ πεζικὸν, νὰ περιορίσωμεν αὐτὴν εἰς τρεῖς ἢ τὸ πολὺ πέντε μῆνας, καθ’ οὓς ἐνδελεχῶς νὰ γυμνάζωνται οἱ ἄνδρες, καὶ βεβαίως καλλίτερον θέλουσι καταρτισθῆ τότε, παρὰ τώρα, ὅτε ἐκγυμνάζονται μόνον ἐπὶ δύο μῆνας. Οὕτω δὲ καὶ καλλιτέραν ἐκγύμνασιν τῶν ἡλικιῶν θέλομεν ἐπιτύχει καὶ οἰκονομίαν μεγάλην θὰ ἔχωμεν, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ κερδήσωμεν ὅσα ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τὴν μισθοδοσίαν καὶ τροφοδοσίαν τῶν ἀνδρῶν τοῦ πεζικοῦ ἐπὶ 21 μῆνας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δυνάμεθα νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς κληρωτοὺς, τοὺς προωρισμένους διὰ τὸ πεζικὸν, νὰ καταβάλωσιν ἓν ποσὸν ἀνάλογον διὰ τὴν ἐνδυμασίαν των, ὅπερ ἴσως δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὰς πεντήκοντα δραχμὰς καὶ ὅπερ θὰ ἀποδεχθῶσι λίαν εὐχαρίστως, καὶ οὕτω θὰ ἐξοικονομήσωμεν καὶ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν ἱματισμὸν τοῦ πεζικοῦ. Ἡ πρώτη ἀντίῤῥησις, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ βεβαίως κατὰ τῆς γνώμης ταύτης, θὰ ἦναι τὰ στελέχη τῶν ὑπαξιωματικῶν, καὶ εἶναι σοβαρὰ ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη, ἀλλὰ δύναται καὶ τοῦτο νὰ οἰκονομηθῇ. Ὅπως ὁ κλῆρος θὰ ἀποφασίζῃ περὶ τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες θὰ κατατάσσωνται εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα καὶ ἑπομένως θὰ ἔχωσι διετῆ τὴν θητείαν, οὕτω ὁ κλῆρος δύναται νὰ ἀποφασίζῃ καὶ περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ, οἵτινες ἐπίσης θὰ ὑποβάλλωνται εἰς διετῆ θητείαν. Οἱ διάφοροι λοχαγοὶ τῶν σωμάτων θὰ καταρτίζωσι κατὰ τὸ διάστημα τῆς τριμήνου ἢ πενταμήνου ἐκγυμνάσεως καταλόγους τῶν ἐχόντων τὰ προσόντα καὶ τὴν ἱκανότητα, ἵνα προαχθῶσιν εἰς ὑπαξιωματικοὺς, ἐκ τῶν καταλόγων δὲ τούτων οἱ σωματάρχαι, διὰ κλήρου ἢ κατ’ ἐκλογὴν, θὰ προάγωσιν αὐτοὺς εἰς ὑπαξιωματικοὺς, καὶ οἱ οὕτω προαγόμενοι θὰ τελῶσι θητείαν διετῆ. Οὕτω πως θὰ ἔχωμεν καλλιτέρους ὑπαξιωματικοὺς, διότι δύναται ἐκ τούτων νὰ γείνῃ ἓν σύνταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύῃ ὡς σχολεῖον τελείου καταρτισμοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀποσπωμένων κατ’ ἔτος εἰς τὰ διάφορα τάγματα πρὸς ἐκγύμνασιν τῶν νεοσυλλέκτων καὶ εἰς τὸ ὁποῖον σχολεῖον θὰ εὕρωσιν ἐνασχόλησιν καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἡμῶν, καὶ στάδιον ἀναπτύξεως τῶν γνώσεων αὐτῶν, ἰδίως δὲ θὰ ἀνοιχθῇ αὐτοῖς στάδιον προαγωγῆς καὶ προόδου, ἐνῷ τώρα κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ μαρασμοῦ, ὃν γεννᾷ ἡ ἀπελπισία καὶ ἡ ἀπογοήτευσις. Δευτέρα ἀντίῤῥησις, Κύριοι, κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης θὰ ἦναι βέβαια αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας. Ἐὰν ἀπ’ αὐτὴν ἐλλείψῃ τὸ πεζικὸν, τίς θὰ τροφοδοτοτήσῃ τὴν χωροφυλακήν; τίς θὰ φρουρήσῃ τὰς φυλακάς; τίς θὰ εἰσπράξῃ τοὺς φόρους; Πρῶτον τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων πρέπει νὰ κανονισθῶσιν οὕτω πως, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνάγκη τῆς μπαγιονέτας διὰ τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν, οὐδὲ νὰ σχετίζωνται μὲ τὰς ὄρνιθας τῶν φορολογουμένων. Δεύτερον τὰ τῶν φυλακῶν ἐπίσης πρέπει νὰ ῥυθμισθῶσιν οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ἀπαιτῆται ὁλόκληρος στρατιὰ διὰ τὴν φύλαξίν των. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτων πρέπει νὰ ἔχωμεν δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς ὑπηρεσίας χωροφυλακὴν, ὄχι οἵαν ἔχομεν σήμερον, ὅπως κατήντησεν αὐτὴν ἡ ἀναμορφωτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πολυπραγμοσύνη, ἀλλ’ ὅπως ἦτο ἡ χωροφυλακὴ πρότερον, μὲ ὀργανισμὸν, μὲ θητείαν, μὲ προσόντα στρατιωτικὰ, διὰ τῆς ὁποίας ν’ ἀναλάβῃ καὶ νὰ ἐνεργῇ ἡ διοίκησις καὶ τὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς καὶ τὴν γενικὴν ἀστυνομίαν τῆς χώρας, ἧς ἀντικείμενον εἶναι ἡ δημοσία ἀσφάλεια. Βεβαίως δὲ χωροφυλακὴ μὲ 6,000 ἀνδρῶν ἀρκεῖ δι’ ὅλα ταῦτα, καὶ δὲν ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν παρὰ μόνον 3,000 χωροφύλακας, διότι περὶ τῶν ἑτέρων 3,000 προβλέπει ὁ προϋπολογισμὸς καὶ διότι ἔχομεν ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς, ὅσοι ἀρκοῦσι δι’ ὅλας τὰς μοιραρχίας καὶ ὑπομοιραρχίας τοῦ Κράτους. Τοσοῦτῳ μᾶλλον πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο, διότι, ἂν ἡ γνώμη μου ἤθελε γείνῃ δεκτὴ, δὲν δύναται πλέον νὰ ὑπάρξῃ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία· διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς μὲν χωροφυλακῆς θὰ ἐπανέλθωσι τότε εἰς τὰς οἰκείας θέσεις των, οἱ δὲ τοῦ στρατοῦ θὰ ἔχωσι τότε ἄλλον ὑψηλότερον προορισμὸν νὰ ἐκτελέσωσι, τὴν στρατιωτικὴν διάπλασιν τῆς χώρας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἦναι ὁ μόνος προορισμὸς αὐτῶν, καὶ ὄχι τὸ κυνήγημα τῶν αἰγοπροβάτων πρὸς ἀπολαυὴν τῶν συλλήπτρων, οὐδὲ ἡ καθαριότης τῶν ὁδῶν καὶ τὰ ταπεινὰ ἔργα τῶν ἀγορανόμων, οὐδ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγου, ὅτι γίνονται κατὰ τῶν μαθητῶν τῶν Σχολείων. Ἀνεξαρτήτως ὅμως ὅλων τούτων, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία πρέπει νὰ καταργηθῇ. Αὕτη δὲν ἐνομοθετήθη ἐκ πεποιθήσεως πρὸς τὴν καταλληλότητα ἢ τὴν χρησιμότητα τοῦ θεσμοῦ, ἀλλ’ ἁπλῶς ὡς μέτρον οἰκονομικόν. Ὅταν εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τοῦ φάσματος τῆς χρεωκοπίας καὶ ἤμεθα πάντες ἀποφασισμένοι εἰς πᾶσαν θυσίαν πρὸς διατήρησιν τῆς τιμῆς καὶ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, καὶ ἀπεφασίσθη ἡ ἐλάττωσις τοῦ στρατοῦ, ὅπως καὶ ἐγένετο, χάριν οἰκονομίας, ἐπροτάθη καὶ τὸ μέτρον τοῦτο τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, πρὸς χρησιμοποίησιν τῶν πλεοναζόντων ἀξιωματικῶν καὶ πρὸς δημιουργίαν ἑνὸς πόρου τοῦ Δημοσίου ἐξ 1½ ἑκατομμυρίου περίπου ἐκ τῆς δημοτικῆς εἰσφορᾶς. Οὐχὶ λοιπὸν διὰ τὴν καταλληλότητα αὐτοῦ, ἀλλ’ ὡς μέτρον οἰκονομικὸν τὸ ἐψηφίσαμεν, οὐδεὶς ὅμως ἤλπιζεν, ὅτι ἤθελον καὶ μετὰ τὴν κήρυξιν τῆς χρεωκοπίας προβῆ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοιούτου θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπάδει τῳόντι εἰς τὰ ἤθη ἡμῶν, φθείρει τὴν πειθαρχίαν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ στρατοῦ καὶ θίγει πολὺ βαθέως τὰς ἐλευθερίας ἡμῶν. Ὑπάρχουσι, κύριοι Βουλευταὶ, δικαιώματά τινα, τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον στενῶς συνδεδεμένα μὲ τὸν ἰδιωτικὸν βίον τοῦ πολίτου, ὥστε ἀποτελοῦσιν ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ οἰκογενειακοῦ ἀσύλου· ταῦτα εἶναι τὰ ἀποτελοῦντα τὸ ἀντικείμενον τῆς εἰδικῆς ἀστυνομίας, καὶ τὰ ὁποῖα ἐσεβάσθη καὶ ἡ μᾶλλον δεσποτικὴ τυραννία καὶ ἡ μᾶλλον ἀπόλυτος μοναρχία, ὅπως λ. χ. εἶναι τὰ ἀφορῶντα τὴν δίαιταν τῶν πολιτῶν, τὴν συμπεριφορὰν τῶν τέκνων, ἣν κανονίζει ἡ παιδονομία, τὴν συμπεριφορὰν τῶν γυναικῶν, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς διασκεδάσεις, εἰς τὰς πανηγύρεις, εἰς τοὺς γάμους, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν καθαριότητα, τήν τε ἐσωτερικὴν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν, τὰ ἀφορῶντα, ἰδίως ὡς πρὸς τοὺς χωρικούς, εἰς τὴν συλλογὴν τῶν καρπῶν, τὴν φύλαξιν τῶν λειβαδίων καὶ τόσα ἄλλα, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὴ ἡ Τουρκικὴ δεσποτεία δὲν ἠθέλησε ποσῶς νὰ τὰ θίξῃ, καὶ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν, οὕτως εἰπεῖν, τὸ κοινοτικὸν, τὸ δημοτικὸν δίκαιον, καὶ ἁρμόζει εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας νὰ τὰ κανονίζωσιν. Ἡ ἀνάμιξις τῆς Πολιτείας εἰς τὰ δικαιώματα ταῦτα εἶναι παραβίασις καὶ αὐτοῦ τοῦ οἰκογενειακοῦ ἀσύλου τῶν πολιτῶν, διότι δεσμεύει καὶ περιορίζει τὸ ἄτομον καὶ τὸ καθιστᾷ ἀνελεύθερον, ἀποτελεῖ δὲ τὸ χείριστον εἶδος τῆς ἐσχάτης συγκεντρώσεως, τὴν ὁποίαν ἐνασμενίζονται νὰ ἀποκαλῶσιν ἀποκέντρωσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί. Ἀλλ’ ἡμεῖς, Κύριοι, διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐσυγχίσαμεν τὴν εἰδικὴν μὲ τὴν γενικὴν ἀστυνομίαν, συμφύραντες τὰ ἀντικείμενα αὐτῶν, καὶ ἀπετελέσαμεν ἓν κρᾶμα ἀκατανόητον. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι εἶναι καὶ ἀκατάλληλος δι’ ἡμᾶς ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, καὶ ἐλησμόνησα νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι καὶ πολυτελὴς καὶ δυσανάλογος πρὸς τὰς δυνάμεις ἡμῶν. Τί τὴν θέλετε, Κύριοι, τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν διὰ τοὺς μικροὺς, τοὺς ὀρεινοὺς δήμους, τοὺς ὁποίους ἐπληρώσατε μὲ ἀξιωματικούς, μὴ ἔχοντας οὐδὲν νὰ πράξωσι; Διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν; Ἀλλ’ αὕτη δὲν ἀποτελεῖ ἀντικείμενον τῆς εἰδικῆς, ἀλλὰ τῆς γενικῆς ἀστυνομίας, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχητε χωροφυλακήν. Δὲν εἶναι, Κύριοι, ἐπιτετραμμένον, νομίζω, οὐδὲ ὑπὸ τοῦ δικαίου, οὐδὲ ὑπὸ τῆς ἠθικῆς, νὰ ἐπεμβαίνῃ ἡ κεντρικὴ ἐξουσία εἰς τὰ δικαιώματα τὰ ἀτομικὰ, οὕτως εἰπεῖν, τῶν πολιτῶν, διότι οὕτω κατήντησεν ἤδη ἡ ἀστυνομία, νὰ ἐπεμβαίνῃ καὶ εἰς τὰ τῶν σχολείων ἀκόμη, νὰ συλλαμβάνῃ τὰ τέκνα τὰ μαθητιῶντα, ὡς ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου ἀναγνωσθὲν μακρὸν περὶ τούτου τηλεγράφημα, καὶ νὰ τὰ ὁδηγῇ εἰς τὰς φυλακάς. Εἶναι δὲ καὶ τοῦτο ἀκόμη κατὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, εἶναι καὶ ὁ λόγος, ὅτι ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνετέθη ἡ ἐνάσκησις τῶν ἀστυνομικῶν καθηκόντων, δὲν εἶναι οἱ κατάλληλοι· δὲν εἶναι δυνατὸν οὗτοι νὰ γνωρίζωσι τὰ καθήκοντα αὐτὰ, μὲ τὰ ὁποῖα ποτὲ δὲν ἐσχετίσθησαν. Τὰ καθήκοντα αὐτὰ, Κύριοι, δὲν δύνανται νὰ τὰ ἐννοήσωσι καὶ τὰ ἐκπληρώσωσι δεόντως ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔζησαν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, οὐχὶ ἐν τῷ στρατῷ, οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν εἰδικῶς τὴν νομικὴν ἐπιστήμην, κλάδος τῆς ὁποίας εἶναι τὸ διοικητικὸν δίκαιον, δὲν δύνανται νὰ τὰ ἐκτελέσωσιν, ὅπως πρέπει. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ὁ ἀστυνόμος εἶναι δικαστικὸν πρόσωπον, εἶναι ἀνακριτικὸς ὑπάλληλος· καὶ πῶς θέλετε νὰ ἔχῃ δικαστικὰς γνώσεις ὁ στρατιώτης; Δὲν εἶναι λοιπὸν σολοικισμὸς, Κύριοι, δὲν εἶναι παραλογισμὸς, νὰ θέλωμεν νὰ ἀναθέσωμεν αὐτὰ τὰ λεπτότατα καθήκοντα εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε περὶ αὐτῶν ἐσκέφθησαν, καὶ ἕκαστος τῶν ὁποίων νομίζει ὅτι δύναται νὰ κάμνῃ ὅ,τι θέλει, ὅτι εἶναι κράτος ἐν κράτει, ὅτι δύναται νὰ νομοθετῇ καὶ νὰ ἐκτελῇ ἀμέσως τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ τεθειμένους νόμους; Νομίζει αἴφνης, ὅτι ἡ παιδεία δὲν λειτουργεῖ καλῶς διὰ τῶν ἰδιωτικῶν, τῶν ἰδιοσυντηρήτων σχολείων, ἀλλὰ μόνον διὰ τῶν δημοσίων, καὶ ὅταν ἔχῃ τὴν νομοθετικὴν αὐτὴν ἰδέαν ὁ ἀστυνόμος, κλείει τὸ ἰδιοσυντήρητον σχολεῖον. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ ἀστυνόμος ἐκεῖνος εἶχε λόγους προσωπικοὺς κατὰ τοῦ διδασκάλου, τοῦ ἔχοντος τὸ ἰδιοσυντήρητον σχολεῖον, διότι δὲν γνωρίζω οὐδὲ ποῦ εἶναι τὸ σχολεῖον ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἤκουσα τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐνεποίησε φρικτὴν ἐντύπωσιν. Δὲν εἴδετε, Κύριοι, τί τραβοῦν οἱ χωρικοί μας διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς; τρέμουν νὰ ἀφήσουν τὰ ζῶά των ἔξω ἀπὸ τὴν θύραν τῶν οἰκιῶν των· δὲν τοῖς ἔμεινεν οὐδὲ πιθαμὴ γῆς, ἵνα βοσκήσωσι τὰ ζῶά των, διότι ὠφελούμενοι ἀπὸ τὴν διάταξιν περὶ συλλήπτρων οἱ στρατιωτικοὶ ἐκεῖνοι ἀστυνόμοι, νομίζουσιν ὅτι ἡ κτηνοτροφία δὲν ἔχει κἀμμίαν ἀξίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅτι δύνανται ν’ ἀπελάσωσιν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα πάντα τὰ ζῶα. Δὲν εἶναι, Κύριοι, αὐτὸς θεσμὸς διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§122ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν ὑπάρχει.

§123ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἤλπιζον ἐγὼ ποτὲ, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὴν κήρυξιν τῆς πτωχεύσεως ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν ἄνθρωποι, οἵτινες νὰ θελήσωσι νὰ ἐφαρμόσωσι τὸν τραγέλαφον αὐτόν.

§124ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Διατὶ ἦτο καλὴ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία πρὸ τῆς πτωχεύσεως καὶ τώρα δὲν εἶναι;

§125ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Φαίνεται ὅτι δὲν ἦσθε ἐδῶ, ἢ ἂν ἦσθε ἐδῶ, δὲν θὰ ἐπροσέξατε εἰς ὅ,τι λέγω· διότι εἶπον, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ ἐψηφίσθη ὡς μέτρον οἰκονομικὸν, κατὰ τὴν ψυχολογικὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤμεθα πάντες διατεθειμένοι εἰς πᾶσαν θυσίαν πρὸς διατήρησιν τῆς τιμῆς καὶ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους· ἀλλὰ δυστυχῶς τίποτε δὲν κατωρθώσαμεν· οὐδὲ τὴν τιμὴν, οὐδὲ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους ἐσώσαμεν διὰ τῶν μέτρων τούτων, διὰ τὴν ψήφισιν τῶν ὁποίων ἐθυσιάσαμεν καὶ προσωπικὰ ἀκόμη δικαιώματα. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι καὶ σεῖς, κύριε συνάδελφε, ἀπὸ αὐτὸ τὸ πνεῦμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐκινήθην καὶ ἐγὼ, ἐκινήθητε, καὶ ὅτι ἐψηφίσατε αὐτὸ τὸ μέτρον, τὸ συγκεντρωτικὸν μέτρον, τὸ ἀνελεύθερον μέτρον, μόνον διὰ τὸν λόγον τὸν οἰκονομικὸν, διὰ τὸν λόγον τοῦ νὰ σώσωμεν τὴν κινδυνεύουσαν τότε πατρίδα, ὅπως μᾶς παρίστανον. Πρέπει λοιπὸν, Κύριοι, νὰ καταργηθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ τὸ πρώην καθεστὼς κατὰ τὴν πεποίθησίν μου· ἀλλ’ ἐὰν νομίζητε, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκὴς ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία διὰ τὰς μεγάλας πόλεις, συστήσατε δι’ αὐτὰς διοικητικὴν ἀστυνομίαν, ἀλλ’ ὅπως εἶναι εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅπου προεδρεύει ἡ λογικὴ, ἀστυνομίαν διοικητικὴν, μὲ προσόντα καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἀστυνόμους καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἀστυφύλακας, μὲ προσόντα καὶ μὲ θητείαν τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα νὰ ἐγγυῶνται, ὅτι ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀνατεθῶσι τὰ καθήκοντα ταῦτα, θὰ δύνανται νὰ τὰ ἐκπληρώσωσι, θὰ δύνανται νὰ τὰ ἐννοήσωσι τοὐλάχιστον· συστήσατε λοιπὸν εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, ἂν θέλητε, διοικητικὴν ἀστυνομίαν, ἀλλ’ ἀφήσατε, Κύριοι, τοὺς μικροὺς δήμους, τοὺς ὀρεινοὺς δήμους, ἀφήσατέ τους νὰ ἀναπνεύσωσιν, ἀφήσατε, Κύριοι, τοὺς χωρικοὺς νὰ ζήσωσι, συγκομίζοντες τὰ σπαρτά των καὶ βόσκοντες τὰ ποίμνιά των, διότι τοὺς ἐδεσμεύσατε καὶ δὲν δύνανται νὰ ζήσωσι, μὲ τὴν κατάστασιν μάλιστα, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς λοιπῆς διοικήσεώς σας ἐδημιουργήσατε. Ἐὰν, κύριοι Βουλευταὶ, συμφώνως μὲ τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς, καταργηθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, ὀργανωθῇ χωροφυλακὴ ἀρτία, διὰ τὴν ὁποίαν φρονῶ ὅτι εἶναι ἀρκετοὶ 6,000 χωροφύλακας, καὶ περιορισθῇ ἡ στρατιωτικὴ θητεία εἰς 3 μῆνας διὰ τὸ πεζικὸν, ἠξεύρετε ποῖα θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα; Ὄχι μόνον, ὡς εἶπον, θὰ ἔχωμεν καὶ καλλιτέραν ἐκγύμνασιν τῶν ἡλικιῶν, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει τώρα ἰδίως νὰ προσέξωμεν,—διότι, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἐν ἐνεργείᾳ, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ ἐκπαιδεύωμεν στρατιωτικῶς τὴν χώραν,—ὄχι μόνον λοιπὸν θὰ ἔχωμεν καλλιτέραν ἐκγύμνασιν τῶν ἡλικιῶν μας, ὄχι μόνον θὰ ἔχωμεν καλλιτέραν δημοσίαν ἀσφάλειαν,—διότι διὰ τῶν χωροφυλάκων αὐτῶν, τοὺς ὁποίους προτείνω, πολὺ καλλίτερον θὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ δημοσία ἀσφάλεια, ὡς καὶ αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι, παρὰ διὰ τῶν νεοσυλλέκτων παιδαρίων, τὰ ὁποῖα ἀποσπῶνται ἀπὸ τὸ πεζικὸν,—ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν καὶ μίαν μεγάλην οἰκονομίαν, διότι θὰ οἰκονομήσωμεν ὅσα ἀναγράφονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὴν μισθοτροφοδοσίαν τοῦ πεζικοῦ ἐπὶ 21 μῆνας. Δηλαδὴ θέλομεν οἰκονομίσει: 1ον) Ἐκ τῆς μισθοδοσίας 11,992 στρατιωτῶν πεζικοῦ, τῶν ἀναγραφομένων ἤδη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, 2,123,482 δραχμάς. 2ον) Ἐκ τῆς τροφῆς αὐτῶν ἐπὶ ἓν ἔτος δραχμὰς 836,000. 3ον) Λόγῳ βελτιώσεως τοῦ συσσιτίου, ὡς ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, δραχ. 327,722, καὶ 4ον) θὰ λάβωμεν ὡς ἀντισήκωμα, ὅπως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω, πρὸς 50 δραχμὰς δι’ ἕκαστον στρατιώτην τοῦ πεζικοῦ, ἐπὶ 20,000, εἰς τοὺς ὁποίους δύνανται νὰ ἀνέλθωσιν οἱ εἰς τὸ πεζικὸν ἐξ ἑκάστης ἀπογραφῆς κατατασσόμενοι, δραχμὰς 1,000,000, διότι τὸ ἀντισήκωμα τοῦτο, ὡς εἶπον, πολὺ εὐχαρίστως ὁ λαὸς θὰ ἀποδεχθῇ. Ἤτοι θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ οἰκονομίαν 4,287,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἀπέναντι τούτων, θὰ δαπανῶμεν κατ’ ἔτος: α) διὰ 3,000 χωροφύλακας, (διότι περὶ τῶν ἄλλων 3,000 προβλέπει ὁ προϋπολογισμὸς) πρὸς 255 δραχ. καὶ 50 λεπτὰ δι’ ἕκαστον, ὅπως ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς, δραχμὰς 766,500. Ἐὰν αὐξήσωμεν τὰς ἀποδοχάς των,—παρετήρησα μειδίαμά τι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐνόησα ὅτι τοιοῦτόν τι ὑπονοεῖ, καὶ ἔχει δίκαιον, διότι ἡ χωροφυλακὴ θὰ ἦναι, ὡς εἶπον, ἀρτιωτέρα, καὶ ἀνάγκη πρὸς τοῦτο νὰ παράσχωμεν ἀπολαυὰς μεγαλειτέρας εἰς τοὺς ἄνδρας αὐτῆς,—τότε βεβαίως τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης ταύτης θὰ ἀνέλθῃ περισσότερον· ἀλλὰ θὰ ἴδητε, ὅτι καὶ τοῦτο δύναται νὰ γείνῃ.

§126ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχετε πολλὰς οἰκονομίας· διότι, ὅταν διαλύσητε τὸν στρατὸν, θὰ ἔχητε τὴν οἰκονομίαν τῆς μισθοδοσίας 2,000 ἀξιωματικῶν.

§127ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ διαλύσεως τοῦ στρατοῦ. Πρόκειται οὐχὶ περὶ διαλύσεως, ἀλλὰ περὶ συμμαζεύσεως τοῦ διαλελυμένου ἤδη στρατοῦ.

§128ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Καὶ δὲν συμμαζεύεται.

§129ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἶναι πλήρης καὶ τελεία διάλυσις τοῦ στρατοῦ.

§130ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. 4 κληρώσεις θὰ γίνωνται κατ’ ἔτος;

§131ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μία, διὰ τρεῖς μῆνας τὸ ἔτος.

§132ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Καὶ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔτους;

§133ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τίποτε· διότι καὶ τώρα δὲν γίνεται τίποτε.

§134ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Τότε δὲν θὰ ὑπάρχῃ στρατὸς διόλου.

§135ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἴσως, Κύριοι, σᾶς φαίνεται τὸ πρᾶγμα παράδοξον, διότι τὸ ἀκούετε πρώτην φοράν.

§136ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Περὶ διαλύσεως τοῦ στρατοῦ πρώτην ἤδη φορὰν ἀκούεται λεγόμενον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς.

§137ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ ἀναγκάζετε νὰ σᾶς ἐπαναλάβω, ὅτι ἤδη στρατὸν δὲν ἔχετε.

§138ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Αὐτὸν, τὸν ὁποῖον εἴχομεν πάντοτε, ἔχομεν καὶ σήμερον.

§139ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν τὸ πιστεύητε σεῖς, ἐγὼ ὅμως δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω τοῦτο. Λοιπὸν εἶπον, ὅτι θὰ δαπανῶμεν: αʹ) διὰ τοὺς 3,000 τῶν προστιθεμένων χωροφυλάκων δραχ. 766,500· βʹ) διὰ τὴν μισθοδοσίαν καὶ τροφὴν 20,000 πεζῶν στρατιωτῶν ἐπὶ τρεῖς μῆνας δρ. 1,260,000, ἤτοι θὰ δαπανῶμεν ἐν ὅλῳ δρ. 2,026,500· ἐὰν δὲ τὴν δαπάνην ταύτην ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν οἰκονομίαν τῶν 4,287,307, θὰ ἔχωμεν διαφορὰν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου 2,260,807 δρ. Μὲ τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μισθοδοτήσῃ καὶ καλλίτερον τοὺς χωροφύλακας, δύναται ὅμως, ἂν θέλῃ, νὰ καλῇ καὶ ἡλικίας τινὰς κατ’ ἔτος, ἵνα τὰς ἐκγυμνάζῃ, ὅπως γίνεται καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ὅπως γίνεται εἰς τὴν Ἑλβετίαν. Ἡ Ἑλβετία δὲν ἔχει τρίμηνον θητείαν· ἡ Ἑλβετία μόνον ἐπὶ 1 μῆνα κατ’ ἔτος ἐκγυμνάζει τὰς ἡλικίας αὑτῆς. Ἐὰν δὲ κατ’ ἔτος ἡμεῖς ἐκαλοῦμεν 3 ἢ καὶ 4 ἡλικίας,—διότι τὸ ἔξοδον θὰ ἦναι ἐλάχιστον, θὰ ἦναι μόνον 420,000 δραχ. δι’ ἑκάστην ἡλικίαν ἐπὶ ἕνα μῆνα— δυνάμεθα νὰ ἐκγυμνάζωμεν τὰς ἡλικίας πολὺ καλλίτερον ἢ ὅσον γυμνάζομεν αὐτὰς σήμερον. Καὶ ἂν τοῦτο πράξωμεν, ὑπολείπεται πάλιν ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἐξόδων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ προΐδῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἰδίως διὰ τὴν μόρφωσιν τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ, ἓν ποσὸν ἐξ 700,000 περίπου δραχμῶν...

§140ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Μήπως ἐκουράσθητε, κύριε Πετιμεζᾶ;

§141ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς γείνῃ μικρὰ διακοπή.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ 5 λεπτά. (Μετὰ διακοπὴν 10 λεπτῶν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§143ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐννοῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι παρέτεινα πολὺ τὸν λόγον, καὶ θέλω περιορισθῆ ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς ταῦτα μόνον, μὴ θέλων νὰ ἐξαντλήσω τὴν εὐμενῆ ὑπομονὴν, δι’ ἧς μὲ ἐτιμήσατε. Πιστεύω δὲ, ὅτι οἱ λόγοι μου διερμηνεύουσι πιστῶς τὰ αἰσθήματα καὶ τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις ἀντιλαμβάνεται, ὅτι αἱ θυσίαι, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται ὑπὸ τὸ κρατοῦν σύστημα, δὲν συντελοῦσι ποσῶς εἰς τὴν προαγωγὴν καὶ τὴν πρόοδον αὐτοῦ, οὐδ’ εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν αὐτοῦ πόθων. Ἡ ἔλλειψις ἀφ’ ἑνὸς τῆς πεποιθήσεως περὶ τῆς χρησιμότητος τῶν θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ ἡ ἔλλειψις φορολογικοῦ συστήματος λογικοῦ καὶ δικαίου, διανέμοντος τὰ βάρη τοῦ Δημοσίου εἰς τοὺς πολίτας ἀναλόγως τῶν δυνάμεων ἑκάστου, αὐτοὶ εἶναι οἱ δύο κυριώτεροι λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους κατελήφθη ἀπὸ ἀπογοήτευσιν καὶ ἀπὸ ἀπελπισίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ κατέπεσε παρ’ αὐτῷ τὸ φρόνημα τὸ ἐθνικόν. Δὲν εἶδε τίποτε ἐκ τῶν θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε ὑπεβλήθη, καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἴδῃ, μὲ τὸ σύστημα τὸ κυβερνητικὸν καὶ τὸ διοικητικὸν, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατος πᾶσα διόρθωσις. Θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ τακτικὴ, ἡ αὐτὴ σπατάλη, ἡ αὐτὴ ἐξάντλησις. Δὲν βλέπετε, κύριοι Βουλευταί; Μολονότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκηρύχθη κατὰ τῶν δανείων, ἀκολουθῶν τὸ «ὄμφακές εἰσιν», ἐν τούτοις, διὰ νὰ μὴ ἀπομάθῃ τὴν παλαιὰν τέχνην, ζητεῖ καὶ πάλιν δάνειά τινα, μὲ κἄποιον ἔμμεσον καὶ ὕπουλον τρόπον. Διότι, ἐνῷ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν λαμβάνει κἀμμίαν πρόνοιαν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης, τοῦ ὁποίου τὰ ὑλικὰ σκωριῶσιν ἐκεῖ κάτω καὶ καταστρέφονται, διὰ τὸν ὁποῖον ἐδανείσθημεν 170 ἑκατομμύρια, διοχετευθέντα εἰς ἄλλας ἀρτηρίας, εἶπεν ἤδη, ὅτι τὸ ἔργον αὐτό, ἢ θὰ δοθῇ εἰς ἑταιρίαν,—δὲν ἠξεύρω ποῦ θὰ εὑρεθῇ ἡ ἑταιρία αὕτη—ἢ θὰ συντελεσθῇ διὰ δανείου· διὰ δανείου, τὸ ὁποῖον πάλιν θὰ κάμῃ πόδια, Κύριοι, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ, καὶ θὰ ἀλλάξῃ βεβαίως πορείαν. Ἐπὶ τῇ προφάσει δὲ τῆς κατασκευῆς δεξαμενῆς ἐν ναυστάθμῳ, ζητεῖ καὶ ἕτερον δάνειον ἐκ 5,000,000 ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὁ κ. δὲ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς, μὲ ὅλην τὴν ἁπλότητα, παριστᾷ, ὅτι δύνανται μὲν τὰ πλοῖά μας τὰ πολεμικὰ νὰ οἰκονομηθῶσιν ἐν τῇ δεξαμενῇ τοῦ Πειραιῶς, τὴν ὁποίαν θὰ κατασκευάσῃ τὸ Λιμενικὸν ταμεῖον, ἀλλὰ, λέγει, τὸ πέλαγος ἐκεῖ εἶναι ἀνοικτὸν καὶ ἐν περιπτώσει πολέμου τὰ πλοῖά μας δὲν θὰ ἦναι ἀσφαλῆ. Σκέπτονται, Κύριοι, μὲ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιήλθομεν, μὲ τὰ χάλια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν,—συγχωρήσατε τὴν φράσιν,—σκέπτονται καὶ περὶ ἐνδεχομένου πολέμου, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ κινηθῶμεν οὔτε κατὰ τῶν λῃστῶν, οὔτε κατὰ τοῦ Τσουλῆ. Ἀλλὰ, Κύριοι, τί εἴδους πόλεμος θὰ ἦναι αὐτὸς, περὶ τοῦ ὁποίου σκέπτεται, περὶ τοῦ ὁποίου προνοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν; Τί; ἐν περιπτώσει πολέμου, τὰ πλοῖά μας ὅλα θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν δεξαμενὴν καὶ θὰ ἔλθωσι τὰ ἐχθρικὰ νὰ τὰ καταλάβωσιν ἐν τῷ λιμένι τοῦ Πειραιῶς; Ἀλλοίμονον, ἂν περὶ τοιούτου πολέμου προνοοῦσι! Δὲν εἶναι, Κύριοι, προκοπή! Εἶναι ἀπελπισία πλήρης μὲ τὰς ἰδέας, αἱ ὁποῖαι μᾶς διέπουσι! Δὲν βλέπετε, κύριοι Βουλευταὶ, ποῦ κατηντήσαμεν; Εὑρισκόμεθα ἐν κατακλυσμῷ οἰκονομικῷ, καὶ ἑκάστη ἡμέρα παρερχομένη ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸ κεφάλαιον τῶν περιουσιῶν ἡμῶν ἓν μέρος, ἕως ὅτου τὸ ἐξαντλήσῃ ἐντελῶς, διὰ τῆς καταπληκτικῆς ἐκπτώσεως τοῦ νομίσματος τῆς χώρας, καὶ ἐν τούτοις ζητοῦσι καὶ ἐπισπεύδουσι τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, ἐν τῷ ὁποίῳ οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται πρὸς διόρθωσιν τῆς καταστάσεως ταύτης, πρὸς ἐξομάλυνσιν τῆς νομισματικῆς δυσχερείας. Καὶ δικαιολογεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ποσῶς δὲν πταίει αὐτὸς διὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν, δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν ὁμολογουμένην ἀθλίαν κατάστασιν, εἰς ἣν περιήλθομεν καὶ ὑπὸ κοινωνικὴν καὶ ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν· ἄλλοι εἶναι, λέγει, οἱ παραίτιοι τῆς καταστάσεως ταύτης καὶ οἱ ἐπὶ ταύτῃ ὑπεύθυνοι. Καὶ μέχρι μέν τινος ἐπέῤῥιπτε τὴν εὐθύνην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοὺς ἀντιπάλους του, τοὺς διελθόντας ἀπὸ τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, ὡς διάττοντες ἀστέρες· αὐτοὶ, ἔλεγεν, εἶναι οἱ ὑπαίτιοι τοῦ κακοῦ, εἰς αὐτοὺς ὀφείλεται ἡ πτώχευσις· καὶ μάλιστα ἔλεγεν, ὅτι τὴν 3 Μαΐου, πέρυσι, μόλις ἀνῆλθεν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπὸ τὸν κ. Σωτηρόπουλον καὶ τὸν κ. Ράλλην ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἀμέσως, τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἐσήμανεν ὁ κώδων τῆς καταστροφῆς! Καὶ ἀναπαύεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νομίζων ὅτι πείθει τὸν κόσμον διὰ τούτων, ὅτι ὁ κόσμος πιστεύει, ὅτι ἡ δωδεκαετὴς αὐτοῦ, τοιαύτη οἵαν τὴν παρεστήσαμεν, διαχείρισις δὲν συνετέλεσε ποσῶς εἰς τὴν κατάστασίν μας αὐτὴν, τὴν ἀθλίαν, δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ ἔθνους, ἀλλ’ ὅτι ἡ χρεωκοπία αὕτη συνετελέσθη αὐτοστιγμεὶ, μόλις διεκόπη ἐπὶ μίαν στιγμὴν τὸ ὀλέθριον ἔργον αὐτοῦ. Τώρα δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιῤῥίπτει παραδόξως τὴν εὐθύνην τῆς καταστάσεως αὐτῆς εἰς τοὺς τεθνεῶτας. Οἱ νεκροὶ, λέγει, αὐτοὶ, μὲ τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν των, εἶναι παραίτιοι ὅλου τοῦ κακοῦ, διότι αὐτὸς, ὁ ἀνὴρ τῆς ἀντεθνικῆς πολιτικῆς, δι’ ἧς μᾶς ἐπρόκοψε, παρέλαβεν ἀπὸ τὰς χείρας ἐκείνων τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τοῦ ἔτους 1882 ἐν πτωχεύσει διατελοῦσαν! Μὴ ὁμιλεῖτε σεῖς περὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τῆς ἁγίας διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐποχῆς! Εἶναι ἀσέβεια, νομίζω, νὰ παραβάλλετε τὴν παροῦσαν ἐποχὴν, τὴν ἰδικήν σας, μὲ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην· διότι ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, ὄχι μόνον δὲν σᾶς παρέδωκεν ἐν πτωχεύσει διατελοῦσαν τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ σᾶς ἀφῆκε καὶ περίσσευμα 51,000,000. Ἐνθυμεῖσθε πόσον καθαρῶς ἀπέδειξε τοῦτο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς, ἀγορεύων προχθές. Εἶναι ἀσέβεια, Κύριοι, νὰ ὁμιλῆτε τόσον ἀνευλαβῶς περὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν οἱ φόροι τῆς Ἑλλάδος, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων αὐτῆς, δὲν ὑπερέβαινον τὰ 36 ἑκατομμύρια, ἐνῷ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς ἰδικῆς σας ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ οἱ φόροι ἀνέρχονται εἰς 90 καὶ εἰς 100 ἑκατομμύρια· διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀπῃτοῦντο μόνον 16 ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ ἐπὶ τῆς ἰδικῆς σας τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν ἀκεραίαν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών μας, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀνέβησαν εἰς 35 περίπου ἑκατομμύρια, ἐξ ὧν τὰ 30 εἰς χρυσὸν, ἤτοι, ἐὰν ὑπολογίσωμεν μὲ τὴν ἐξηυτελισμένην τιμὴν, εἰς ἣν περιῆλθε τὸ νόμισμα, ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους, ἡ ἀκεραία, ἐπὶ τῆς ἐποχῆς σας ἀπαιτεῖ 55 καὶ πλέον ἑκατομμύρια. Δὲν πρέπει νὰ ὁμιλῆτε περὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν τὸ νόμισμα τῆς χώρας ὑπῆρχε σχεδὸν ἐν ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὸν χρυσὸν, ἐνῷ βλέπετε πόσον ἐξηυτελίσθη ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς ἰδικῆς σας· διότι ὅλα τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀναγκαιοῦσιν εἰς τὸν βίον τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δὲν ἐτιμῶντο οὔτε εἰς τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας, εἰς τὴν ὁποίαν τιμῶνται κατὰ τὴν ἐποχήν σας· διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἶχον καταστῆ μονοπώλιον τὰ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα εἰς τὸν βίον τῶν πολιτῶν, καὶ σεῖς τὰ κατεστήσατε μονοπώλιον, καὶ τὸ ἅλας καὶ τὸ πετρέλαιον καὶ τὰ πυρεῖα καὶ τόσα ἄλλα, καὶ κατεστήσατε ἀδύνατον τὴν ζωήν. Ἔπρεπε, νομίζω, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἔχῃ περισσότερον σεβασμὸν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία μὲ τὸ ἥμισυ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτει αὐτὸς τώρα, ἠλευθέρωσε τὴν Θεσσαλίαν καὶ μέρος τῆς Ἠπείρου καὶ τὰς παρέδωκεν ἐλευθέρας εἰς τὴν μητέρα αὐτῶν Ἑλλάδα. Μὴ ἀσεβεῖτε πρὸς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν τὸ ἔθνος ἀπέβλεπεν εἰς τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, ἥτις διετήρει ἀκμαῖον τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, ἥτις διετήρει φλέγον τὸ πῦρ τοῦ ἐθνικοῦ ἐνθουσιασμοῦ, ὅπερ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς ἰδικῆς σας ἐσβέσθη ἐντελῶς. Καὶ θέλετε νὰ παραβάλητε τὴν ἐποχὴν τὴν ἰδικήν σας μὲ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ἥτις ἐμεγάλωσε τὴν Ἑλλάδα καὶ σᾶς τὴν παρέδωκεν ηὐξημένην καὶ πλουσίαν, καὶ σεῖς τὴν κατηντήσατε εἰς ἣν εὑρίσκεται θέσιν, πτωχὴν καὶ ἀπηλπισμένην, ἄνευ φρονήματος, ἄνευ ἐνθουσιασμοῦ, ἄνευ ὑψηλῶν πόθων, ἄνευ ἐλπίδος!

§144ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Καὶ νεκράν.

§145ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ θέλετε νὰ ἐπιῤῥίψητε τὴν εὐθύνην τῆς καταστάσεως τῆς παρούσης εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην; καὶ νομίζετε ὅτι δικαιολογεῖσθε; καὶ δὲν εὑρίσκετε ἀτυχῆ καὶ περιττὴν πᾶσαν τοιαύτην δικαιολογίαν; Τί τὴν θέλετε ἄλλως τὴν δικαιολογίαν; Πλανᾶσθε, ἐὰν νομίζητε, ὅτι ἡ φωνή σας δύναται νὰ εὕρῃ ἠχὼ, ἀπευθυνομένη εἰς τὰς συνειδήσεις. Προτιμότερον εἶναι νὰ ἀπευθύνησθε εἰς τὰ συμφέροντα καὶ γνωρίζετε πολὺ καλὰ τὴν τέχνην νὰ ἀπευθύνησθε εἰς τὰ συμφέροντα, ἀλλὰ πρέπει νὰ συλλογισθῆτε, ὅτι θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ ἐξαντληθῶσι τὰ συμφέροντα ταῦτα, καὶ τότε θὰ δώσητε λόγον βεβαίως εἰς τὸ ἔθνος δι’ ὅλα, ὅσα περιήγαγον αὐτὸ εἰς τὴν ἀθλίαν αὐτὴν κατάστασιν, διότι ὅλων τούτων σεῖς εἶσθε οἱ παραίτιοι. Καὶ ἔπειτα ζητοῦσι, Κύριοι, τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐξακολούθησις τῆς καταστρεπτικῆς ταύτης πολιτικῆς των! Κύριοι Βουλευταί, ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος εἶναι ὁ σπουδαιότερος πάντων, ὅσοι ἐψηφίσθησάν ποτε ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα. Ἀφοῦ δὲ εἶναι ὁμολογούμενον, εἶναι ἀναντίῤῥητον πλέον, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησε μέχρι τοῦδε ἡ Κυβέρνησίς μας, μᾶς περιήγαγεν εἰς τὴν χρεωκοπίαν, ἔπρεπε διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ πρόῤῥιζον νὰ ἀνατραπῇ, νὰ ἐκριζωθῇ ἐκ βάθρων τὸ σύστημα τοῦτο, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ἀποδεικνύει, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ αὐτὸ σύστημα ἐν πᾶσι. Ψηφίζοντες δὲ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτόν, ὅπως ἔχει, βεβαίως προκαλοῦμεν δευτέραν, πολλῷ χείρονα τῆς πρώτης, χρεωκοπίαν, καὶ πρέπει νὰ ἀναλογισθῶμεν, κύριοι Βουλευταί, τὴν μεγίστην εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνομεν ἐπὶ τούτῳ ἀπέναντι τοῦ ἔθνους· πρέπει νὰ ἀναλογισθῶμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀνευθύνως νὰ πράξωμεν τοῦτο· ἐγὼ νομίζω μάλιστα, ὅτι πρέπει νὰ ἀναλογισθῶμεν ὄχι μόνον τὴν ἠθικὴν, ἀλλὰ πᾶσαν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνομεν ἀπέναντι τοῦ ἔθνους. Δὲν πρόκειται ἤδη, Κύριοι, περὶ τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας, πρόκειται περὶ τῆς σωτηρίας ἢ περὶ τῆς ἀπωλείας τοῦ Κράτους· δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἑπομένως νὰ ψηφίσωμεν μὲ ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν, χωρὶς νὰ θέσωμεν τὴν χεῖρα ἐπὶ τῆς καρδίας ἡμῶν. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐγὼ ἐπιλέγω μὲ τὴν ἀσθενῆ μου φωνήν: καταψηφίσατε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον, ἀνατρέψατε ἐκ βάθρων τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον διέπει τὰ καθ’ ἡμᾶς, ῥυθμίσατε ταῦτα ἐπὶ λογικωτέρων καὶ συμφωνοτέρων πρὸς τὴν κατάστασίν μας βάσεων, βεβαιώσατε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τῶν πραγμάτων, ὅτι τὸν ὁδηγεῖτε ἀσφαλῶς εἰς τὸν προορισμόν του, ῥυθμίσατε πρὸς τοῦτο τὴν φορολογίαν του ἐπὶ τὸ δικαιότερον, καὶ ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι τελεῖτε ἓν μέγα βῆμα πρὸς τὴν λύσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ ζητήματος. (Εὖγε! εὖγε ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς ἔχει τὸν λόγον;

§147ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον πλέον, κύριε Πρόεδρε.

§148ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ὥρα εἶναι πολὺ προκεχωρημένη, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὁμιλήσω αὔριον.

§149ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπόψε, κύριε Πρόεδρε.

§150ΣΠ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἑνδεκάτη ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε.

§151ΛΑΠΠΑΣ. Ἐὰν δὲν ἀναβάλητε, κύριε Πρόεδρε, φέρω ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§152ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς ἀναβληθῇ κύριε Πρόεδρε.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 11 μ. μ.