1894.12.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

Τῆς 16 Δεκεμβρίου 1894.

(Παρασκευή).

Ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου τῶν Ἑλλήνων μηχανουργῶν ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν ἀντίγραφον ψηφίσματος τοῦ εἰρημένου σωματείου, δι’ οὗ παρακαλεῖται ἡ Βουλή, ὅπως ἀποφασίσῃ νὰ ἐγγράψῃ ἐκ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον περὶ μηχανικῶν τῶν ἑλληνικῶν ἐμπορικῶν ἀτμοπλοίων.

§2Ι. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνιστῶ θερμῶς εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καὶ παρακαλῶ, ὅπως μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ προτιμηθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων τὸ νομοσχέδιον περὶ μηχανικῶν τῶν ἐμπορικῶν ἀτμοπλοίων, ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ὁποίου σπουδαίαν ἀνάγκην τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας θέλει θεραπεύσει.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ ἔμποροι Ναυπλίου δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν ζητοῦσι τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν.

§4ΑΛΕΞ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καίτοι τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς ἐμμέσου δημοτικῆς φορολογίας εἶναι ἤδη ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὡς πρῶτον ἀντικείμενον μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τῆς ἐπιψηφίσεώς του, καθόσον καὶ γενικὴ εὐχὴ προβάλλεται πρὸς τοῦτο, οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ ἔλαβον καὶ ἐγὼ ἐκ Ναυπλίου τηλεγράφημα, ὅμοιον πρὸς τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ἀνακοινωθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, συνηγορῶ θερμῶς ὑπὲρ τῆς εὐχῆς ταύτης τῶν συμπολιτῶν μου.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ ποιμένες τοῦ δήμου Ἀργείων δι’ ἀναφορᾶς των ζητοῦσι τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς.

§6Ι. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην τῶν ποιμένων Ἄργους, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φέρῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Ῥίου καταδίκων ἐκφράζουσι παράπονα περὶ τῆς διαίτης αὐτῶν. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Πολλοὶ τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Πατρῶν καταδίκων ζητοῦσι τὸν συμψηφισμὸν τοῦ χρόνου τῆς ὑποδικίας των εἰς τὴν ποινὴν καὶ τὴν δωρεὰν τοῦ τετάρτου τῆς ποινῆς των. Παραπέμπεται καὶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Φαλάρων διὰ τηλεγραφήματός του παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ὅπως ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν. Ἐπίσης πολλοὶ κάτοικοι Λαρίσης διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου.

§8Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πολλοὶ συμπολῖταί μου, κατοικοῦντες ἐν Λαυρίῳ, μοὶ ἀπέστειλαν τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ὡς οἷόν τε τάχιον λάβωσι νομοθετικὴν πρόνοιαν περὶ ὑδάτων ἐν Λαυρίῳ, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ περὶ τούτου ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λαυρεωτικῆς. Τὴν αἴτησιν ταύτην τῶν κατοίκων Λαυρίου συνιστῶ ἐκθύμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν.

§9ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν ὑπενθυμίζω πρῶτον μὲν καταγγελίαν ὑποβληθεῖσαν πρὸ τριῶν περίπου μηνῶν κατὰ τοῦ ἀστυνόμου τοῦ δήμου Ὁμιλαίων τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος, ἥτις εἶχε βάσιν δολοφονίαν πολίτου τινός. Τῇ ἐντολῇ τοῦ ἀστυνομεύοντος ἐνωμοτάρχου, χωροφύλακες μεταβαίνοντες εἰς τὸ χωρίον Σέλλανη τοῦ δήμου Ὁμιλαίων, ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι δι’ ἐντάλματος συλλήψεως ἠδύναντο νὰ κρατήσωσι τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος πολίτην, κατέληξαν εἰς τὴν δολοφονίαν αὐτοῦ, διότι ὁ πολίτης ἐκεῖνος, Ρούσας λεγόμενος, νομίμως καὶ συνταγματικῶς ἐζήτησε παρ’ αὐτῶν τὸ ἔνταλμα τῆς συλλήψεως, ὅπερ δὲν ὑπῆρχεν. Ὁ μακαρίτης ἐκεῖνος πολίτης δι’ οὐδὲν ἔγκλημα κατηγορεῖτο, οὐδὲ ὑπῆρξεν ὀφειλέτης τοῦ Δημοσίου. Ἀτομικοὶ λόγοι, ἀφορῶντες τὸν ἀστυνόμον, νομίζοντα ὅτι οὕτως ἤθελεν ἐκθέσει αὐτὸν εἰς τοὺς συμπολίτας του, τὸν ἐξώθησαν νὰ προβῇ εἰς δολοφονίαν αὐτοῦ, καὶ ἐπειδὴ ὁ πολίτης ἐκεῖνος, ὡς ὤφειλεν, εἶχεν αἴσθημα ἐλευθέρου πολίτου, καὶ δὲν συνήνεσε νὰ μεταφερθῇ ἀπὸ τοῦ χωρίου Σέλιανη εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Ὁμιλαίων, τὸ Γαρδίκι, ἀπέχουσαν ἐξ ὥρας, αὐτοστιγμεὶ πυροβοληθεὶς ὑπὸ τῶν χωροφυλάκων ἐδολοφονήθη! Ὁ ἐρεθισμὸς, τὸν ὁποῖον δικαίως ἐξήγειρεν ἡ πρᾶξις αὕτη εἰς πάντας τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου ἐκείνου, εἶναι γνωστὸς εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, καὶ ὅτι ἐπὶ πέντε ἡμέρας ἐκλείσθησαν οἱ χωροφύλακες εἰς οἰκίας, ἵνα μὴ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τοῦ γνωστοῦ Λυντζίου νόμου, καὶ ὅτι πρὸς σωτηρίαν αὑτῶν ἠναγκάσθησαν οἱ φρονιμώτεροι τοῦ χωρίου νὰ τοὺς προφυλάξωσιν ἀπὸ τὴν ἐκδίκησιν τῶν συμπολιτῶν τοῦ δολοφονηθέντος ἀτυχοῦς ἐκείνου πολίτου. Ἔκτοτε, μετὰ τὴν γενομένην καταγγελίαν, οὐδὲν ἐνηργήθη οὔτε κατὰ τῶν χωροφυλάκων, οἵτινες ἤδη ἀφυπηρέτησαν, οὔτε κατὰ τοῦ ἐνωμοτάρχου, ὅστις ἔδωκε τὴν τοιαύτην δολοφονικὴν διαταγήν. Ὑποθέτω ὅτι ἀμφότεροι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ὁ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχουσι καθῆκον, προκαλούμενοι ὑπὸ τοιαύτης καταγγελίας, νὰ ἐπισπεύσωσι πᾶσαν διοικητικὴν ἐνέργειαν, καὶ πρωτίστως τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκεῖθεν τοῦ ἐν λόγῳ ἐνωμοτάρχου. Σχετικῶς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως πρὸς τὸν συνυπεύθυνον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπενθυμίζω ἑτέραν καταγγελίαν κατὰ τοῦ ἀστυνόμου τοῦ δήμου Ἀροανείας τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, διὰ τὰ λαβόντα χώραν ἐν τῷ χωρίῳ Σοπωτῷ, ἀφοῦ οὐδεμία εἰσέτι ἐλήφθη περὶ ταύτης πρόνοια, ἵνα ἐπὶ τέλους ἀποδειχθῇ, ἐὰν αἱ γενόμεναι καταγγελίαι κατὰ τοῦ ἀστυνόμου τοῦ δήμου ἐκείνου ἦναι βάσιμοι. Ἀμφοτέρας ταύτας τὰς συστάσεις μου ὑποβάλλω πρὸς τοὺς κ. Ὑπουργοὺς, διότι καὶ τηλεγραφήματα χθὲς ἀκόμη ἀπεστάλησαν ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων παρὰ τῶν ἐνδιαφερομένων, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀδικηθέντων πολιτῶν, καὶ ἐπιστολαὶ πολλαὶ προσήχθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ ἑπομένως νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν οἱ κ. Ὑπουργοὶ, ἐὰν πράγματι τοιαῦται ἐκκρεμεῖς καταγγελίαι ἐπὶ δολοφονίᾳ πολίτου ὑπὸ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων ὑπάρχωσι, καὶ ἐὰν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν κατηγορία σπουδαιοτάτη περὶ τοῦ ἀστυνόμου τοῦ δήμου Ἀροανείας· ἐρωτῶ δὲ, διατὶ οὐδὲν μέτρον διοικητικῆς ἐνεργείας ἢ δικαστικῆς ἐλήφθη ὑπ’ αὐτῶν;

§10Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλοὶ κάτοικοι τῆς κωμοπόλεως Λεχαινῶν δι’ αἰτήσεώς των πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησαν τὴν κατασκευὴν ὑδραγωγείου τινὸς, κοινῶς ἐπονομαζομένου Μάνας, καταστραφέντος ἐκ τῆς πολυχρονιότητος καὶ τῶν πλημμυρῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς φαίνεται, ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον τῶν ἀναφερομένων, καὶ παρήγγειλεν ἕνα τῶν μηχανικῶν, ὅπως μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ ἐξετάσῃ τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ὁ μηχανικὸς, μεταβὰς ἐκεῖ, οὐ μόνον ὑπέδειξε τὴν ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου, ἀλλὰ συνέταξε καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐγκρίνῃ τὴν δαπάνην ταύτην, βέβαιος ὤν, ὅτι θέλει πράξει ἓν μέγα εὐεργέτημα εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον.

§11ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤρχισαν νὰ ἀπονέμωνται συντάξεις ὑπὸ τὸν τύπον γραμματοδιδασκάλων. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ναυπακτίας διωρίσθησαν τέσσαρες γραμματοδιδάσκαλοι εἰς τὰ ἑξῆς χωρία: Ἀβώρανη, Συνίστα, Στρωμινάνι καὶ Κουτουλίστια. Ὅλα τὰ χωρία, ὁμοῦ καὶ τὰ τέσσαρα, ἔχουσιν ὀκτὼ οἰκογενείας, δηλ. ἀναλογοῦσιν εἰς ἕκαστον χωρίον δύο οἰκογένειαι, αἱ οἰκογένειαι δὲ αὗται κατὰ τὸν χειμῶνα ἀπέρχονται εἰς Μεσολόγγιον ἢ εἰς Ἀγρίνιον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ἐχορήγησε συντάξεις εἰς τοὺς τέσσαρας γραμματοδιδασκάλους αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι οὔτε ἐπάτησαν εἰς τὰ χωρία αὐτά.

§12Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πληροφορῶ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι οἱ γραμματοδιδάσκαλοι διορίζονται ὅπου εἶναι νομίμως συνεστημένα γραμματοσχολεῖα. Ἂν ἦναι διωρισμένοι οἱ γραμματοδιδάσκαλοι, περὶ τῶν ὁποίων ἐπερωτᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς, βεβαίως ὑπάρχουσι νομίμως συνεστημένα γραμματοσχολεῖα καὶ συνεπῶς νομίμως διωρίσθησαν οὗτοι.

§13ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὀριγώνη, δὲν ἐλάβετε καλὰς πληροφορίας· διότι εἰς τὰ χωρία αὐτὰ ὑπάρχουσι καὶ λειτουργοῦσι γραμματοσχολεῖα, τὸ δὲ χωρίον Κουτουλίστια ἔχει πλέον τῶν 1400 κατοίκων καὶ δικαιοῦται νὰ ἔχῃ δημοδιδάσκαλον, ἀλλὰ ἐλλείψει τοιούτου, διορίζεται γραμματοδιδάσκαλος.

§14ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι καὶ τὰς πληροφορίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Σισμάνη, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ πληροφορήσῃ, ὅτι ἐκεῖ δὲν μετέβησαν οἱ γραμματοδιδάσκαλοι, οὐδὲ ὑπάρχουσι γραμματοδιδασκαλεῖα.

§15ΣΙΣΜΑΝΗΣ. Εἰς τὴν Στρωμίνανην εἶναι τέσσαρες οἰκογένειαι, εἰς τὴν Συνίσταν τρεῖς, καὶ εἰς Ἀβώρανην μόνον ὁ παππᾶς (γέλωτες).

§16ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὸ ἔγγραφον τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνεν, ὑπ’ ἀριθ. 8884, τὴν 24 Μαΐου τοῦ 1892, ὁ τότε διευθυντὴς, διότι πρόκειται νὰ γείνῃ συζήτησις ἀρκετὰ εὐρεῖα διὰ τὰ ὅσα ἔλαβον χώραν περὶ διορισμῶν παρανόμων παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολήν.

§17ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τί ἀφορᾷ τὸ ἔγγραφον;

§18ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ἅμα τὸ καταθέσητε, τότε θὰ λάβητε γνῶσιν· διότι πολλῶν ἐγγράφων δὲν ἔχετε γνῶσιν, κύριε Ὑπουργὲ, ἂν καὶ διευθύνετε πρὸ ἔτους τὸ Ὑπουργεῖον.

§19ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ζητῶ τὰς πληροφορίας, ἵνα ἐκτιμήσω τὸ περιεχόμενον.

§20ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸ πληροφορηθῆτε ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἀφοῦ ἀνέφερα τὸν ἀριθμόν· ἔχω δὲ καὶ ἀντίγραφον εἰς χεῖράς μου διὰ τὴν συζήτησιν, ὅταν καταθέσητε τὸ ζητηθὲν ἔγγραφον. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει, εἶχον ἐπερώτησιν, ἀλλ’ ἀναβάλω αὐτὴν, (μόνον καὶ μόνον διότι ἀπουσιάζει) διότι θέλω νὰ ἦναι παρὼν, ὅπως τὴν ἀκούσῃ, διότι οὐδέποτε παρίσταται εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, οὔτε ἀπαντᾷ εἰς αὐτάς.

§21ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω ἐπερώτησιν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἐπιφυλάττομαι, ὅταν ἔλθῃ.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§23ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πῶς θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Ἐζήτησα τὸν λόγον. Δὲν δύνασθε νὰ μᾶς ἀπαγορεύσητε τὸν λόγον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν καλῶς ἀντελήφθην, εἴπετε ὅτι ἔχετε ἐπερώτησιν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὴν ὁποίαν ἀναβάλλετε, διότι εἶναι ἀπών.

§25ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ναί’ ἀλλὰ δὲν ἠρωτήσατε προηγουμένως, ἂν ἔχῃ ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀκολουθῶ ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἀντελήφθητε. Περιμένω ἀρκετὴν ὥραν, ἀναμένων νὰ ζητήσῃ τις τὸν λόγον. Ὅταν οὐδεὶς ζητῇ τὸν λόγον, λέγω ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§27ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ἴδιον σύστημα. Ὁ Κανονισμὸς σᾶς ἐπιβάλλει τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὀφείλετε νὰ τηρήσητε. Σεῖς βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ μεταβάλητε τὸν Κανονισμὸν (θόρυβος).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§29ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἔχω πληρέστατα δίκαιον, διότι ὁ Κανονισμὸς ἵσταται ἐκεῖ, καὶ ὀφείλετε νὰ τὸν σεβασθῆτε.

§30ΜΑΚΡΗΣ. Μὴ τὸν ξεσυνερίζεσαι, κύριε Πρόεδρε. Αὐτὸς εἶναι ἀκαταλόγιστος! (γέλωτες ἐν τῇ δεξιᾷ).

§31ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὀφείλω νὰ ἑνώσω καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου πρὸς τὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Νάξου Βουλευτοῦ ἐπὶ τοῦ καταγγελθέντος γεγονότος τοῦ ὑπὸ τοῦ ἀστυνομεύοντος ἐν τῷ δήμῳ Ὁμιλαίων καὶ τῶν ὀργάνων αὐτοῦ φόνου συμπολίτου μου ἐκ τοῦ χωρίου Σέλλανης, πράξεως ἀξιοποίνου, διαπραχθείσης μάλιστα παρὰ τῆς ἐπιτετραμμένης τὴν καταδίωξιν τῶν ἐγκλημάτων ἀρχῆς. Καὶ δυστυχῶς ὁ τὸ τοιοῦτον ἔγκλημα διαπράξας δὲν κατεδιώχθη ἔτι. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ γεγονότος τούτου, παρόμοιον γεγονὸς ἔλαβε χώραν καὶ ἐν τῷ δήμῳ Ἡρακλειωτῶν τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος κατά τινος πολίτου, Σκαφίδα ὀνόματι, ὅστις συλληφθεὶς ἐπὶ καθυστερήσει μικροῦ ποσοῦ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ ἀποπειραθεὶς νὰ δραπετεύσῃ, φεύγων τὴν καταδίωξιν τοῦ συνοδεύοντος αὐτὸν ἀστυφύλακος, ἔπεσε βληθεὶς ὑπὸ τῆς σφαίρας ἐκείνου. Καὶ ἔμενεν ἐπὶ τόσον χρόνον ἀκαταδίωκτος ὁ φονεύς, χωρὶς ἡ Δικαιοσύνη νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν της. Καθιστῶ συνεπῶς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς ἀγρυπνοτέρους περὶ τὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἥτις βεβαίως δὲν ἀντικατέστησε τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν, ὅπως φονεύῃ τοὺς συμπολίτας ἡμῶν.

§32ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς καὶ ὁ κ. ἐκ Νάξου ἀνήγγειλαν, ὅτι καταγγελίαι ἐδόθησαν κατ’ ἀστυνομικῶν ὀργάνων πρὸ μηνῶν ἐπὶ φόνῳ ἢ ἀναιρέσει.

§33ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Καὶ οὐδεμία ἐξετελέσθη.

§34ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Οἱαδήποτε ἂν ἐτελέσθη ἐκ τῶν πράξεων τούτων, εἴτε φόνος εἴτε ἀναίρεσις, πρόκειται πάντοτε περὶ κακουργήματος διωκομένου καὶ κατ’ ἔγκλησιν καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος. Βεβαίως ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἐπελήφθη τῆς ἐξετάσεως τοῦ πράγματος. Ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ εἶναι ἡ ἁρμοδία νὰ καταδιώξῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ τελεσθὲν ἔγκλημα. Τί ζητεῖ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὁ κ. Βουλευτής;

§35ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἀπέγεινε;

§36ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἁρμόδιος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἢ ὁ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τί ἀπέγεινεν. Ἁρμοδία εἶναι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὡς προϊστάμενος τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, βεβαίως δύναται νὰ ζητήσῃ πληροφορίας καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τί ἐγένετο ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐν τούτοις καταγγέλλεται ὅτι ἐτελέσθη κακούργημα, καὶ ζητεῖται παρὰ τῶν κ. Βουλευτῶν, ὅπως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μεριμνήσῃ νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ ἔνοχοι! Ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἐπελήφθη τῆς ὑποθέσεως, οὐδεὶς τῶν Ὑπουργῶν ἔχει πλέον ἁρμοδιότητα. Πῶς ζητεῖτε λόγον παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω.

§37ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Καταγγέλλων εἰς τὴν Βουλὴν τὰ διαδραματισθέντα ταῦτα ἐγκλήματα ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἀπευθυνόμην μόνον εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἀλλὰ ἐπικαλούμενος τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν, συμπεριελάμβανον καὶ τὸν ἀπόντα Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ὀφείλει νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας πρὸς τιμωρίαν τοῦ ἐγκλήματος· ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι δύο Ὑπουργοὶ ὀφείλουσι, δυνάμει τοῦ νόμου τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, νὰ ἐνεργήσωσι τὰ δέοντα.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ἐκ δραχμῶν 7,790 πρὸς ἀποζημίωσιν ἐκτάκτου ὑπαλλήλου καὶ ἐνοικίου τοῦ ἐν Λονδίνῳ Γενικοῦ Προξενείου.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 127).

§40ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸ δύο ἡμερῶν παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ ὑπ’ εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν θεωρηθέντα ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου ἐντάλματα. Ὑπενθυμίζων αὐτῷ τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην, παρακαλῶ νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Συνεδρίου καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν τὰ ἐντάλματα ταῦτα δὲν ἀπεστάλησαν ἐγκαίρως εἰς τὴν Βουλήν.

§41ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὑπενθυμίζω πάλιν—διὰ τετάρτην ἴσως φορὰν—εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς σχετικὰς πρὸς τὴν ὁδοποιΐαν, ἃς πρὸ πολλῶν ἡμερῶν τῷ ἐζήτησα καὶ ἔκτοτε ὑπεσχέθη ὅτι θὰ καταθέσῃ, ἀλλὰ δὲν κατέθεσεν.

§42ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω ἐνταῦθα τοὺς παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ζητηθέντας πίνακας καὶ καταθέτω αὐτούς.

§43Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἐπερώτησίν μου περὶ τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένων ἐσόδων ἐκ χαρτοσήμου ἐπὶ ἔλαττον τῶν κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη εἰσπραχθέντων.

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον ζητήσει ἀπὸ χθὲς τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§46ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἐξακολουθεῖ ἀπουσιάζων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης; Διὰ τοῦτο τὴν παράκλησίν μου ὑποβάλλω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§47ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Θὰ ἔλθῃ, κύριε Βάλληνδα, τώρα.

§48ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Θὰ ἔλθῃ, ὅταν θὰ ἔχωμεν εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ δὲν θὰ ᾖναι πλέον καιρός. Μὲ ὀλίγας λέξεις ἐρωτῶ αὐτὸν, πῶς διατηρεῖ ὡς εἰρηνοδίκην Ληξουρίου ἄνθρωπον, ὅστις ἔχει σύζυγον ἀπὸ τὸ Ληξούριον, ἔχουσαν ἐκεῖ καὶ γονεῖς καὶ ἀδελφούς; καὶ πῶς διετήρει αὐτὸν προηγουμένως εἰς Ἀργοστόλιον, ἤτοι ἐν τῇ αὐτῇ περιφερείᾳ, ὁπόθεν τὸν μετέθεσεν εἰς Ληξούριον; Εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Εἰρηνοδικείου Ἀργοστολίου, ὑπάγονται κατὰ τὸν Ἰόνιον ἀστικὸν κώδικα οἱ πλειστηριασμοὶ τῶν ἀκινήτων τῆς ἐπαρχίας Σάμης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὗτος κατάγεται. Διατὶ εἷς ὑπάλληλος, εἰρηνοδίκης, ἐκ τῆς ἐπαρχίας Σάμης μετατίθεται ἢ διορίζεται εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἀργοστολίου; Τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἀργοστολίου, κατὰ τὰ κρατοῦντα ἐκεῖ νόμιμα, ἔχει δικαιοδοσίαν καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Σάμης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάγεται ὁ ὑπάλληλος οὗτος. Ἐγένοντο παραστάσεις, ὅτι εἶναι παράνομος ἡ τοποθέτησις αὕτη, ἐναντία τοῦ νόμου περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐν τῇ νομιμοφροσύνῃ του, μεταθέτει αὐτὸν εἰς ἄλλο Εἰρηνοδικεῖον ἐν τῷ αὐτῷ νομῷ, τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ληξουρίου, ὅπου ἐκ συμπτώσεως εὑρίσκεται πάλιν ἐντόπιος ὁ ὑπάλληλος οὗτος, καὶ οὕτως ἔχομεν φαῦλον κύκλον, διότι ἐντὸς τοῦ φαύλου τούτου κύκλου μετατίθεται ὁ δικαστικὸς ὑπάλληλος, πρὸς ἱκανοποίησιν βεβαίως τῆς συναλλαγῆς. Ἐρωτῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐπιτρέπονται τοιαῦται τοποθετήσεις δικαστικῶν ὑπαλλήλων εἰς τόπους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους κατάγονται, εἰς τόπους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἔχουσι σύζυγον; Καὶ ἑτέραν ἐπερώτησιν εἰς τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργόν. Εἷς φοιτητής, ὀνόματι Καρώνης, προσεκλήθη ὑπὸ τῆς ἐνταῦθα ἀνακριτικῆς ἀρχῆς νὰ ἐξετασθῇ ὡς μάρτυς διὰ διατριβὴν καταχωρισθεῖσαν εἰς τὴν ἐφημερίδα «Καιροὶ» καὶ, κατὰ τὴν ἀξίωσιν τῶν καταγγειλάντων, ἐφαπτομένην τῆς ὑπολήψεως τῶν ἐν Λαμίᾳ δικαστικῶν προσώπων. Ἡ διατριβὴ αὕτη, καταχωρισθεῖσα εἰς τοὺς «Καιροὺς», δὲν ἔφερεν ὑπογραφήν, ἦτο ἀνώνυμος, κληθεὶς δὲ ὁ διευθυντὴς τῆς ἐφημερίδος ταύτης καὶ εὑρισκόμενος ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ὠνόμασεν, ὅτι δὲν ἔχει γνῶσιν περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ἐν τῇ διατριβῇ ταύτῃ ἀναφερομένων, ἀλλ’ ὅτι τῷ παρέδωκεν αὐτὴν πρὸς δημοσίευσιν ὁ εἰρημένος φοιτητής. Ἐκλήθη ἑπομένως ὁ φοιτητὴς οὗτος, ἵνα ἀνακριθῇ ὡς μάρτυς, ἐρωτώμενος δ’ ἐπανειλημμένως ποῖος εἶναι ὁ ἀποστείλας τὴν διατριβὴν ἐκ Λαμίας, ἥτις ἀφεώρα τὸ ἐν Δαϊτσᾷ φοβερὸν δρᾶμα καὶ ἐθεωρήθη ὅτι περιεῖχεν ὁπωσδήποτε, κατὰ τὴν κρίσιν τῶν καταγγειλάντων καὶ κατὰ τὴν κρίσιν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, μομφὴν κατὰ τῆς ἀξιοπρεπείας τῶν δικαστικῶν προσώπων, κατέθηκεν, ὅτι ἡ ἀνδρική του ἀξιοπρέπεια δὲν τῷ ἐπιτρέπει νὰ ὀνομάσῃ τὸν ἀποστολέα τῆς διατριβῆς ταύτης, ἀλλ’ ἐν τούτοις, ὅτι αὐτὸς ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην. Συνεπέρανεν ἑπομένως, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ διατριβογράφος. Μετὰ τὴν τοιαύτην ἀνδρικὴν παῤῥησίαν τοῦ νέου τούτου δὲν ὑπελείπετο εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν, εἰμὴ μόνον νὰ ὑποστῇ οὗτος πᾶσαν νόμιμον καταδίωξιν ἐκ τῆς κατηγορίας, ἥτις τῷ ἀπεδόθη. Καὶ ἐν τούτοις, ἐνῷ κατὰ τὰς κοινῶς γνωστὰς διατάξεις τῆς ποινικῆς ἡμῶν δικονομίας, ἔπρεπεν οὗτος νὰ καταδιωχθῇ μόνον ἐπὶ τοῖς οὕτω ἐγκλήματι ἐξυβρίσεως διὰ τοῦ τύπου, ἀγνοῶ πῶς, ἐπὶ τίνων διατάξεων τῆς ποινικῆς δικονομίας ὁ κ. ἀνακριτὴς στηριχθεὶς, ἐξέδωκε κατ’ αὐτοῦ ἔνταλμα συλλήψεως, ὡσανεὶ ἐπρόκειτο περὶ κακουργήματος, ἐνῷ καὶ ὁ κοινότερος τῶν ἀνθρώπων γνωρίζει ὅτι, προκειμένου περὶ ἐξυβρίσεως διὰ τοῦ τύπου, δὲν πρόκειται εἰμὴ μόνον περὶ ἁπλουστάτου πλημμελήματος, καὶ ἑπομένως ὅτι, ἀφοῦ δὲν συντρέχουσι καὶ ἄλλαι ἔκτακτοι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας καὶ ὁ ἐπὶ πλημμελήματι κατηγορούμενος δύναται νὰ προφυλακισθῇ, ἔδει νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἀπέδιδε τὸ δίκαιον. Καὶ ἐξακολουθεῖ ὁ φοιτητὴς οὗτος νὰ διατελῇ φυγόδικος σχεδὸν, ἐπὶ πολλὰς ἤδη ἡμέρας, ζητεῖ δὲ λόγον—διότι καὶ πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἔλαβον παράκλησιν πρὸς τοῦτο—διατὶ καὶ ἐπὶ τίνι βάσει ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἐχαρακτήρισεν αὐτὸν ὡς ἐπὶ κακουργήματι κατηγορούμενον καὶ ἐξέδωκεν ἔνταλμα συλλήψεως. Ταῦτα βεβαίως διαφεύγουσι τῆς ἀμέσου δικαιοδοσίας ἡμῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὴν ἀνωτέραν ἐποπτείαν τῆς λειτουργίας τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, δύναται καὶ καθῆκον ἔχει, ὡς προεῖπον, νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, ἂν ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, καὶ ὡρισμένως ὁ κ. ἀνακριτὴς, ὑπέπεσεν εἰς πλάνην, τοὐλάχιστον δικαστικήν.

§49ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπουσιάζει, ἀναγκάζομαι νὰ φέρω τὴν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας κ. Βλαχόπουλος κατήγγειλε τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ὅτι εἶχε ψευδεῖς πλάστιγγας καὶ ψευδῆ σταθμὰ, διὰ τῶν ὁποίων πωλεῖ τὰ εἴδη καὶ ἀπατᾷ τοὺς ἀγοραστὰς, καὶ κατὰ συνέπειαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ζημιοῦται. Ἐν τούτοις ἀπὸ τὸν Σεπτέμβριον δὲν εἰσήχθη ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Θέλω δὲ σᾶς ἀναφέρει τοὺς ἀριθμοὺς τῶν σταθμῶν, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεται ἡ Ἑταιρία, λαβὼν αὐτοὺς ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἀστυνομίας:

Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἰσάγεται ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου ἡ ὑπόθεσις αὕτη, περὶ τῆς ὁποίας καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ἐγένετο πολὺς λόγος. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ἅμα ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης φέρῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, νὰ λάβω καὶ αὖθις τὸν λόγον, διότι τοιαύτη λῃστρικὴ πρᾶξις, ἐνεργουμένη κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρέπει νὰ στιγματισθῇ ἀρκούντως.

§50ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐζήτησε κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅπως κατατεθῶσιν ἐντάλματα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τὸν παρακαλῶ νὰ προσδιορίσῃ τίνα ἐντάλματα ζητεῖ, διότι δὲν γνωρίζω περὶ τίνων πρόκειται.

§51ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ εἶπον ἁπλῶς, ὅτι ἐστάλησαν ἐντάλματα παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης πρὸς ἐπιθεώρησιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐνῷ δὲ, κατὰ τὸν νόμον, τοῦτο ὀφείλει πάντα τὰ ἐντάλματα, τὰ θεωρούμενα ὑπ’ αὐτοῦ ὑπ’ εὐθύνην τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, νὰ ἀποστέλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τῆς δικαιολογίας τῆς ἀρνήσεώς του, μέχρι τοῦδε δὲν ἐστάλησαν, καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ, ὅπως πάντα ταῦτα ἀποσταλῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ζητηθῇ δὲ ἐν ταὐτῷ λόγος παρὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου διατὶ ἐβράδυνε νὰ τὰ ἀποστείλῃ.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχουν τοιαῦτα ἐντάλματα;

§53ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπάρχουν καὶ τὰ κρατεῖ μάλιστα ὁ κ. Βαρελίδης.

§54ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ τοῦ δήμου Ἐχίνου, διὰ τοῦ ὁποίου παραπονεῖται ὁ κ. Εὐστάθιος Φλῶρος, ὅτι κατηγορούμενός τις ἐπὶ φόνῳ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ συνελήφθη, κατόπιν δὲ ἀφέθη ἐλεύθερος διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἀποδράσεως ἀπὸ τοῦ κρατητηρίου. Νομίζω ὅτι ἤδη ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία ὄχι μόνον ἀτιμωρησίας ἀπολαύει διὰ τοὺς φόνους τῶν πολιτῶν, τοὺς τελουμένους παρ’ αὐτῆς, ἀλλὰ θέλει νὰ προστατεύῃ καὶ τοὺς φίλους της φονεῖς. Παρακαλῶ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς νὰ ἐξετάσωσιν, ἐὰν ταῦτα ἦναι ἀληθῆ, καὶ τιμωρήσωσι τοὺς παρανομήσαντας ἀστυνομικούς.

§55ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ περὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων λεχθέντα παρὰ τοῦ συναδέλφου κ. Ὀριγώνη προσθέτω καὶ τὰ ἑξῆς. Κατὰ τὴν σύμβασιν, ἡ ἑταιρία αὕτη ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φροντίζῃ περὶ κατασκευῆς τῶν πυρείων καὶ νὰ δίδῃ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν εἰς βιομηχανικὸν κατάστημα ἐν Ἑλλάδι. Τῷ ὄντι ἐφαίνετο ὅτι ἐνήσκησε τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, ἀλλ’ ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν τῶν πυρείων ἑταιρία δὲν ἐξετέλεσε τὴν σύμβασιν, διότι τὰ ἤδη πωλούμενα πυρεῖα εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί τρέχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐκτὸς ἐὰν δὲν ὑπέπεσεν εἰς τὰς αἰσθήσεις του ἡ ἀχρεία ποιότης τῶν σήμερον πωλουμένων πυρείων.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§57ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅστις μετ’ ἀμεροληψίας παρηκολούθησε τὴν ἐξέλιξιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων κατὰ τὴν τελευταίαν δωδεκαετίαν, ἐρευνήσας δὲ ἐπιμελῶς ἐμόρφωσε τὴν πεποίθησίν του περὶ τῶν αἰτίων τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ διατελοῦμεν, ἐκπλήσσεται εὐλόγως ἐπὶ τῷ συστήματι, καθ’ ὃ οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως λαλοῦντες ἐντεῦθεν διεξάγουσι τὰς ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος συζητήσεις ἐν τῷ ἡμετέρῳ Κοινοβουλίῳ. Ὅστις δὲ τυγχάνει θιασώτης τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, εἰλικρινῶς δὲ ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ τοῦτο εὐδοκιμοῦν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ καὶ συνάμα ἀποδίδει τὴν προσήκουσαν σπουδαιότητα καὶ σημασίαν εἰς τὴν ἀποστολὴν καὶ δρᾶσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ διοικήσει τῆς ὑπὸ τὸ πολίτευμα τοῦτο διοικουμένης χώρας, λυπεῖται βλέπων τὰ παρ’ ἡμῖν γιγνόμενα καὶ πειθόμενος ἐξ αὐτῶν, ὅτι ἡ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Κοινοβουλίῳ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ἀνεπαρκὴς οὐ μόνον πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν δυσχερῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας διανύομεν, ἀλλὰ καὶ πρὸς διεξαγωγὴν ἐμπρεπούσης εἰς τὸ θέμα κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως. Ὅτε κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον συνηντήθημεν ἐνταῦθα, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς τε χώρας καὶ τοῦ Κράτους ἡμῶν ἦτο ἐξόχως κρίσιμος,—δυστυχῶς δὲ ἐξακολουθεῖ τοιαύτη τυγχάνουσα καὶ νῦν ἔτι,—ἐπέβαλλε δὲ εἰς πάντας ἡμᾶς, τοὺς ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους ἐνταῦθα βουλευομένους, νὰ ἀφήσωμεν πρὸς στιγμὴν τὰς κομματικὰς διαιρέσεις καὶ ἐξαιρόμενοι ἄνωθι τούτων νὰ διασκεφθῶμεν μετὰ ψυχραιμίας περὶ τῶν καταλληλοτέρων μέσων πρὸς πρόληψιν τῶν ἀπειλούντων ἡμᾶς περαιτέρω κινδύνων. Αὕτη ἦτο ἡ γνώμη ἡμῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Συμπολίτευσιν. Ἀλλ’ οὕτω δὲν ἐσκέφθη ἡ Ἀντιπολίτευσις. Οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπέλαβον, ὅτι ἦτο κατάλληλος ἡ εὐκαιρία, ἵνα ἐπιτεθῶσι κατὰ τοῦ ἡγέτου τῆς πολιτικῆς μερίδος, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀνήκω, καὶ νὰ παραστήσωσι τοῦτον εἰς ἅπαν τὸ Ἑλληνικὸν ὡς τὸν πρωτεργάτην ἢ τὸν μόνον ἐργάτην τῆς καταστάσεως ταύτης. Ὑπέλαβον οὗτοι τὴν δυσχέρειαν τῶν περιστάσεων ὡς παρέχουσαν αὐτοῖς τὴν εὐκαιρίαν, ἵνα ἐπιτύχωσι τὴν μεταβολὴν τοῦ κυβερνητικοῦ καθεστῶτος. Ὑπέλαβον οὗτοι τὴν στενοχωρίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς παρέχουσαν αὐτοῖς ὅπλα πρὸς κατασυκοφάντησιν τῆς κατεχούσης τὴν ἐξουσίαν πολιτικῆς μερίδος καὶ ὡς μέσον πρὸς πολιτικὴν ἐκμετάλλευσιν. Ὑπέλαβον τέλος οὗτοι, ὅτι ἦτο κατάλληλος ψυχολογικὴ στιγμὴ νὰ ζητήσωσιν εὐθύνας περὶ τῆς ἐν τῷ παρελθόντι διοικήσεως. Τὴν πρόκλησιν ταύτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐδέχθημεν προθύμως, καὶ συνεζητήσαμεν διὰ μακρῶν ἐντεῦθεν. Προσαγαγόντες ἐνώπιον ὑμῶν πίνακας στηριζομένους ἐπὶ τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους καὶ ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων ἐξηγμένους, ἀπεδείξαμεν, ὅτι δὲν ἦτο ὑπεύθυνος μόνος ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ἀλλὰ πάντες οἱ κυβερνήσαντες ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν καὶ πάντες οἱ βουλευσάμενοι ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ἐνταῦθα. Ἀπεδείξαμεν, ὅτι ὁ κύριος παράγων τῆς σημερινῆς μας καταστάσεως ὑπῆρξεν ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ, εἰς ἣν ὀφείλεται τὸ πλεῖστον τῶν δανείων, ἤτοι περὶ τὰ 500,000,000. Μετὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἐφρόνουν, ὅτι εἶχεν ἐξοφληθῆ ὁ ἀφορῶν εἰς τὴν παρελθοῦσαν διαχείρισιν λογαριασμὸς καὶ ὅτι ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ ἠθέλομεν εἶσθαι πρακτικώτεροι, ἠθέλομεν ἀντιμετωπίσει τὰς περιστάσεις μετὰ πατριωτικοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ ἄνευ πολιτικῆς ἐμπαθείας καὶ ἠθέλομεν συζητήσει ἐπὶ τοῦ πρακτέου μετ’ αὐταπαρνήσεως καὶ εἰλικρινείας. Ἀλλὰ τί παρατηροῦμεν; Ὅσοι ἐντεῦθεν καὶ κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ὡμίλησαν ἐπ’ ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πάντοτε ἐπανέλαβον τὴν αὐτὴν αἰτίασιν, πάντοτε ἀνεμάσησαν τὸ στερεότυπον ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ παροῦσα οἰκονομικὴ κατάστασις ὀφείλεται εἰς μόνον τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν μάλιστα προσεῖχέ τις ἐξ ὑμῶν εἰς τὴν μακρὰν ἀγόρευσιν τοῦ ἐκ Λοκρίδος ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἤθελε παρατηρήσει, ὅτι ἐπανέφερεν ἅπαν τὸ παρελθὸν ἐν τῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συζητήσει. Δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ σιωπήσω πρὸ τῶν ἐπαναληφθεισῶν τούτων αἰτιάσεων. Θέλω περιορισθῆ ὅμως εἰς ὀλίγα, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ διατελεῖ κεκοπιακυῖα ἐκ τῶν συζητήσεων περὶ τοῦ παρελθόντος. Προσαγαγόντες ἐνταῦθα τοὺς ἐπισήμους ἀπολογισμοὺς τοῦ Κράτους ὅλων τῶν παρελθουσῶν διαχειρίσεων εἰλημμένους ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, ἀπεδείξαμεν, ὅτι, ἂν ὑπέχῃ τις εὐθύνην, οὗτος εἶναι ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ, ἤτοι ἅπαν τὸ ἔθνος. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος καὶ ἄλλοι ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠμφισβήτησαν καὶ πάλιν τὸ γεγονὸς τοῦτο. Ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀπαντῶν εἰς ἐμὲ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἰσχυρίζετο, ὅτι τὰ δάνεια τὰ προελθόντα ἐκ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς συμποσοῦνται εἰς μόνον 241,000,000. Παρέρχομαι πρὸ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος, καὶ περιορίζομαι εἰς μόνον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οὗτος ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχήν. Ἐπὶ παραδείγματι, παρεδέχθη, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τοῦ πρὸς τὰς τρεῖς Δυνάμεις μόνον 10,000,000 πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν ὡς ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν, πρὸς δικαιολογίαν δὲ ἰσχυρίσθη, ὅτι διὰ τὸ δάνειον τοῦτο πληρόνομεν μόνον 600,000 φράγκων εἰς τόκους καὶ χρεωλύσια. Ἀλλὰ ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ τῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀπαιτουμένων ποσῶν. Ἡ συζήτησις ἀφορᾷ εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν δανείων ἡμῶν. Οἱ ὁμιλοῦντες δὲ ἐντεῦθεν καὶ αἰτιώμενοι τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καταλογίζουσιν εἰς βάρος του ἅπαν τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους, εἰς τοῦτο δὲ περιλαμβάνεται καὶ τὸ πρὸς τὰς τρεῖς εὐεργέτιδας Δυνάμεις ἐκ φρ. 60,000,000. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος αὐθαιρέτως ὅλως ἀφῄρεσεν ἐκ τοῦ δανείου τούτου τὸ εὐτελὲς ποσὸν 50,000,000. Ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 60,000,000 παρεδέχθη, ὅτι ἐξ αὐτοῦ ἐδαπανήθησαν χάριν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς μόνον 30,000,000. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος γινώσκει, ὅτι ἐνταῦθα ὁμιλοῦντες περὶ τῶν δανείων καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ ἑκάστου αὐτῶν ἀναγράφομεν τὰ ὀνομαστικὰ κεφάλαια. Παραδεχόμενος ἄρα, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἐδαπανήθησαν χάριν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς 30,000,000, ὤφειλε νὰ προσθέσῃ καὶ 9,000,000 λόγῳ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ ὀνομαστικοῦ καὶ πραγματικοῦ κεφαλαίου. Ὡσαύτως ἀπεδέξατο, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 ἐδαπανήθησαν μόνον 57,000,000. Καὶ ὡς πρὸς αὐτὸ εἰς ὅμοιον περιέπεσε σφάλμα, νὰ μὴ περιλάβῃ τὰς διαφορὰς τοῦ πραγματικοῦ πρὸς τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον, ἤτοι παρέλειψεν 27,000,000. Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 παρεδέχθη μὲν, ὅτι ἐδαπανήθησαν 26,000,000 εἰς κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα παρέλειψε νὰ περιλάβῃ τὴν διαφορὰν πρὸς τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον, παρέλειψε δὲ συγχρόνως νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἐπληρώθησαν φράγκα 21,500,000 πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ συνομολογηθέντος κατὰ τὸ 1886 προσωρινοῦ δανείου, χρησιμεύσαντος εἰς πληρωμὴν τοῦ κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν προμηθευθέντος πολεμικοῦ ὑλικοῦ.

§58Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ διὰ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τῶν δανείων 11 καὶ πλέον ἑκατομμύρια. Διὰ τὰς προμηθείας ὠφείλοντο μόνον 10 καὶ ἥμισυ περίπου ἑκατομμύρια.

§59ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβεῖς οἱ ὑφ’ ὑμῶν ἀναφερόμενοι ἀριθμοί. Τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τούτου ἐχρησιμοποιήθη πρὸς οὓς διὰ τοῦ οἰκείου νόμου προωρίσθη σκοπούς. Εἷς τούτων ἦν καὶ ἡ ἐξόφλησις τοῦ δανείου τῶν φρ. 21,500,000, ὅπερ ἀποκλειστικῶς καὶ ἀναμφισβήτως ἐχρησίμευσε διὰ τὰς ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς προμηθείας πολεμικοῦ ὑλικοῦ τῆς ἐπιστρατείας. Παρέλειψεν ἑπομένως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἀμφοτέρας ταύτας τὰς πληρωμὰς, αἵτινες ἐν ὀνομα-

στικῷ κεφαλαίῳ ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσόν···· 70,465,930

σημειώσας δὲ μόνον························ 26,000,000

παρέλειψεν ἄρα···························· 44,465,930

Οὕτω, ἐξ ὅσων παρεδέχθη, παρέλειψεν ἐν συνόλῳ τὸ ποσὸν δραχμῶν 130,965,950. Ἠμφισβήτησεν ὅμως ἕτερά τινα, ἅτινα κατ’ ἐμέ εἰσιν ἀνεπίδεκτα συζητήσεως:

Ἐπειδὴ ὅμως δὲν εἶχε δίκαιον, ὡς προηγουμένως εἶπον, ν’ ἀμφισβητήσῃ καὶ τὰ ὑπόλοιπα τῶν ὑπ’ ἐμοῦ ἀναγραφέντων, ἢ τοὐλάχιστον τὸ πλεῖστον ἐξ αὐτῶν, ἔχομεν δαπανηθὲν χάριν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς ποσὸν ὑπερβαῖνον τὰ 500 ἑκατομμύρια. Διὰ τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους καὶ διὰ τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας κατέθηκα καὶ αἱ ὁποῖαι ἐτυπώθησαν, ἀπέδειξα, ὅτι ἡ χρονικὴ περίοδος τῶν ἐτῶν 1862–1881 κατέλιπεν ἔλλειμμα καθαρὸν 56,000,000. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον καὶ νῦν ἠμφισβήτησε τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, καίτοι ἐκ τῶν δημοσίων ἐγγράφων ὑποστηριζόμενον· ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἔχει ἐφαρμογὴν ἡ λέξις, τὴν ὁποίαν τὸ πρῶτον κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ὁ ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμος συνάδελφος εἰσήγαγεν εἰς τὰς παρ’ ἡμῖν κοινοβουλευτικὰς συζητήσεις. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος μετῆλθε καθαρὰν ἀντιτέχνησιν, δηλ. τερτίπι, ἀλλ’ ἀπέτυχεν, ὡς θέλω σᾶς ἀποδείξει δι’ ὧν θέλω σᾶς εἴπει. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω τὴν νοημοσύνην τοῦ συναδέλφου καὶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἐν γνώσει παρέστησεν ἐνώπιον ὑμῶν ὡς ἀκριβεῖς ἀριθμοὺς μὴ ἐξαγομένους ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων· τοὐναντίον νομίζω, ὅτι ἐπλανήθη. Ὁ κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπικαλεσθῇ τοὺς δεδημοσιευμένους οἰκονομικοὺς λογαριασμοὺς τοῦ ἔτους 1878, καὶ ἐκεῖθεν λαμβάνων ἕνα ἀριθμόν, ὁ ὁποῖος ἐκεῖ ἀναγράφεται ὡς παριστάνων τὸ περίσσευμα τῶν ἀπολογισμῶν, ἐδικαιοῦτο νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, καὶ νὰ προβάλῃ τὸ ἐρώτημα, πῶς τὸ περίσσευμα μετεβλήθη εἰς ἔλλειμμα 56,000,000. Ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι ἐγένετο λαθροχειρία, ἢ μᾶλλον μία τῶν ἀριθμῶν ἐκβίασις, ἵνα μὴ εἴπω παραχάραξις. Τὴν μελέτην ταύτην ἐπανέλαβε καὶ φέτος· τὸ τρίτον ἤδη τὴν ἐπαναλαμβάνει. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἐπεκαλέσθη κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην τὴν ἀγόρευσίν του κατὰ τὴν ἀμέσως προηγουμένην σύνοδον. Ἰδοὺ δὲ τί ἔλεγε πρὸς ὑμᾶς, κατὰ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, τῇ 6 Μαρτίου ἐ. ἔ. (ἀναγινώσκει): «Ἰσχυρίσθη ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας πρὸς ἀπόδειξιν τῆς πτωχεύσεως, ἐν ᾗ διετέλει τὸ Κράτος ἐν ἔτει 1882, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἀπολογισμῶν ἀπὸ τοῦ 1862–1881 ἦτο ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν 56,248,376. Ἐν πρώτοις ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ἀντίκειται πρὸς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, καθ’ ἣν τὸ ἔλλειμμα ἐκεῖνο ὁρίζεται εἰς δραχμὰς 51,108,658, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον κατὰ δρ. 5,139,718. Ἡ διαφωνία δὲ αὕτη μαρτυρεῖ τρανῶς, ὁπόσον αὐθαίρετος εἶναι καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος ἀριθμός· διότι, ἐὰν εἶχον αὐτοὶ ἐξαχθῆ ἐκ τῶν αὐτῶν ἐπισήμων βιβλίων τοῦ Κράτους, δὲν θὰ διέφερον ἀλλήλων οὐδὲ κατὰ μονάδα. Ἔπειτα καὶ τὸ δῆθεν ἔλλειμμα τῶν 51,108,658 ἐξελέγξας ἤδη ἐγὼ πέρυσιν, ἀπέδειξα ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν μέχρι τοῦ 1881 ἀπολογισμῶν εἶχε πᾶν ἄλλο νὰ ἐπιδείξῃ ἢ ἔλλειμμα. Τὴν σχετικὴν περικοπὴν τῆς τότε ἀγορεύσεώς μου θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω, ὅπως ἀποδείξω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴν, ὅτι δὲν ἦτο εἰς αὐτὸν ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπανέλθῃ νῦν εἰς τὸν τότε ἄρδην ἀνατραπέντα ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ δῆθεν ἐλλείμματος τῆς πρὸ τοῦ 1882 ἐποχῆς, καὶ νὰ ἐξογκώσῃ μάλιστα αὐτὸς τοῦτο, ὡς εἴδομεν, κατὰ 5 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια. Ἰδοὺ τί ἔλεγον, Κύριοι, τῇ 1 Ἰανουαρίου 1893 ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. «Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίζεται ὅτι παρέλαβεν ἔλλειμμα ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν τῶν πρὸ τοῦ 1882, ἀνερχόμενον εἰς 51,108,658. Πόθεν δὲ συνάγει τοῦτο; «Ἔχομεν τὴν γενικὴν ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους κατὰ τάξιν δημοσιευομένην μέχρι τέλους τοῦ 1878. Κατὰ ταύτην ἡ μερὶς τῶν ἀπολογισμῶν (σελ. 155) μᾶς παρουσιάζει περίσσευμα τῇ 31 Δεκεμβρίου 1878 ἐκ δρ. 16,057,432. Κατὰ τοὺς πίνακας τοὺς συνημμένους εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, ἡ μερὶς αὕτη τῇ 31 Δεκεμβρίου 1881 παρουσιάζει περίσσευμα, πάντοτε ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν, 14,336,993, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ 1882 ηὐξήθη κατὰ τὴν ἔκθεσιν εἰς 14,440,365. Πῶς ὅμως αἴφνης τὸ περίσσευμα αὐτὸ μεταβάλλεται εἰς ἔλλειμμα 51,108,658;» Παραλείπω τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, ὅπως μὴ κουράσω τὴν Βουλήν. Ἐξ ὅσων ὅμως εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὑμῖν, ἵνα ἐξηγήσω τὴν ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ λογαριασμοῦ τοῦ 1878 παραπλάνησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, θέλετε ἐννοήσει τὴν ἀποτυχοῦσαν εὐφυᾶ αὐτοῦ ἀντιτέχνησιν. Προκειμένου περὶ ἀριθμῶν, παρακαλῶ νὰ μοὶ παράσχητε τὴν εὐμενῆ ὑμῶν προσοχήν. Κατὰ τοὺς δεδημοσιευμένους ἀπολογισμούς, τὸ ἔλλειμμα τῶν μέχρι τοῦ 1880, συμπεριλαμβανομένης χρήσεων ὡρίζετο εἰς δραχμὰς 51,108,658, ἀλλὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1881 ἐσόδων καὶ ἐξόδων αὐτοῦ, τὸ μὴ συμπεριλαμβανόμενον εἰς τὸ ἀνωτέρω ποσὸν τῶν δραχ. 51,108,658, καὶ τὸ ὁποῖον βλέπει ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὸν λογαριασμὸν τῆς ληψοδοσίας τοῦ 1892, ἀνῆλθεν εἰς 4,889,483. Προστιθέμενον δὲ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὰ μέχρι τοῦ 1881 ἐλλείμματα, συμπληροῖ τὸ αἰτούμενον ὑπ’ αὐτοῦ ποσὸν 55,998,141. Ἡ μερὶς τῶν ἀπολογισμῶν παρουσιάζει μέχρι 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1878 περίσσευμα ἐκ δρ. παλ. 16,057,432, καὶ τὸ περίσσευμα τοῦτο μεταφέρεται εἰς πίστωσιν εἰς δρ. νέας 14,336,993. Ἤδη ἐρχόμεθα εἰς τὴν μερίδα τῶν ἐλλειμμάτων.

Ἀφαιρουμένων δὲ τῶν εἰσπράξεων ἐκ τῶν πληρωμῶν, προκύπτει ἔλλειμμα ἐκ δραχ. π. 4,890,015, ν. 4,366,085 Προστιθεμένων εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτ. δαπανῶν ἐκ δρ. π. 51,381,679 ν. 45,876,499. Προστιθεμένων εἰσέτι δρ. π. 17,143,210 ν. 15,306,438 ἐκ τῶν εἰς χρέωσιν Τραπεζῶν διὰ χρεωλύσια καὶ τόκους δανείων τῶν μέχρι τοῦ 1880 χρήσεων, μὴ συμπεριλαμβανομένων εἰς τὰ ἀνωτέρω ἔξοδα, διότι δὲν ἐγένετο ὁ καταλογισμὸς, ἀποτελεῖται τὸ ποσὸν τῆς χρεώσεως τῆς μερίδος τῶν ἀπολογισμῶν μέχρι τοῦ 1880 ἐκ δραχμῶν νέων 51,108,658. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸν ἰσολογισμὸν τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1878, ἐν σελ. 156 τοῦ οἰκονομικοῦ λογαριασμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1878 θέλει εὕρει εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ δημοσίου ταμείου τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 49,020,831 ἐκ τῶν ἐξόδων τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δαπανῶν, τὸν παρακαλοῦμεν δὲ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὁποῖον εἶδος ἐνεργητικοῦ εἶναι αὐτὸ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐν τῇ στήλῃ τοῦ παθητικοῦ τοῦ αὐτοῦ ἰσολογισμοῦ ἐκ δραχ. παλαιῶν 93,874,325, ὧν ἀπέναντι ὑπῆρχον μόνον ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Κράτους εἰς μετρητὰ καὶ ἐκκρεμεῖς πληρωμὰς αἱ σημειούμεναι ἐν τῷ ἐνεργητικῷ 10,875,665. Ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸν ἰσολογισμὸν τῆς ληψοδοσίας τῶν ἐτῶν 1879–1881, θέλει εὕρει χρεωμένας τὰς Τραπέζας διὰ καταθέσεις παρ’ αὐταῖς πρὸς πληρωμὴν χρεωλυσίων καὶ τόκων μὲ ποσὸν δραχμῶν 23,532,932, ἐξ ὧν μεταφέρονται εἰς τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ 1882, ὡς ὑπόλοιπα παρ’ αὐταῖς, δραχμαὶ 5,275,496, διότι ποσὸν δρ. 15,206,438 διετέθη εἰς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλύτρων, μὴ καταλογισθέντων εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Διατὶ δὲν ἐξεδόθησαν τὰ ἐντάλματα, ὅπως σημειωθῶσιν αἱ πληρωμαὶ αὗται ἐξ ἑνὸς μὲν εἰς χρέωσιν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἐξ ἑτέρου δὲ εἰς πίστωσιν τῶν παρὰ ταῖς Τραπέζαις καταθέσεων, ἃς ζητήσῃ τὸν λόγον ἐκ τῆς πρὸ τοῦ 1882 ὑπηρεσίας, ἥτις δὲν προεκάλεσε τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων· ὅταν ὅμως συμπληρωθῶσιν οἱ οἰκονομικοὶ λογαριασμοὶ, ὁ καταλογισμὸς θέλει γείνῃ, ὅπως ἐγένετο καὶ διὰ τὰς μέχρι τοῦ 1877 χρήσεις. Ταῦτα πάντα ὅμως διὰ νὰ ἐξερευνήσῃ καὶ ἐξελέγξῃ, δὲν ἀρκεῖ ἡ ἱκανότης πρὸς ἁπλῆν ἀνάγνωσιν τῶν ἀριθμῶν ἐν τοῖς δημοσιευομένοις λογαριασμοῖς περὶ τῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν θέλῃ νὰ καταλογίσῃ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὰ ἐλλείμματα τῶν ἀπολογισμῶν τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δαπάνας ταύτας, αἵτινες, εἰρήσθω, ἐπληρώθησαν δυνάμει πιστώσεων καὶ χρηματικῶν ἐνταλμάτων ἀναγραφομένων ἐν λεπτομερείᾳ ἐν σελ. 162 καὶ ἑξῆς τοῦ δημοσιευθέντος οἰκονομικοῦ λογαριασμοῦ τοῦ 1878, συνοπτικῶς δὲ ἐν σελίδι 128 καὶ τὸ συμπέρασμα αὐτῶν ἐν σελίδι 156, δύναται νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλ’ ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ οὐδαμῶς μεταβάλλεται ἐκ τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐξόδων τούτων εἰς ἴδιον λογαριασμὸν, διότι τὰ χρήματα ταῦτα ἐλλείπουσι, διὰ νὰ καλυφθῇ τὸ παθητικὸν τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἡμεῖς παρεστήσαμεν τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1881. Ἐὰν δὲ αἱ στρατιωτικαὶ καὶ ναυτικαὶ δαπάναι αἱ πρὸ τοῦ ἔτους τούτου καταλογισθῶσιν εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην χρῆσιν, τοῦτο οὐδεμίαν ἔχει οὐσιαστικὴν σημασίαν. Αἱ δαπάναι ἐγένοντο καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους τῶν πρὸ τοῦ 1882 χρήσεων. Ὡς πρὸς τοὺς αὐθαιρέτους καταλογισμούς, οὓς ἀναφέρει ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐκθέσωμεν ἐν εἴδει μαθήματος τὰ περὶ τῶν ἐγγραφῶν καὶ τῆς ληψοδοσίας τῶν δανείων. Διὰ τὰ χρεωλυτικὰ καὶ τὰ πάγια δάνεια τηροῦνται δύο λογαριασμοὶ, ὁ λογαριασμὸς τῶν πραγματικῶν ἐξ αὐτῶν εἰσπράξεων, καταλογιζομένων εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους καὶ περιλαμβανομένων εἰς τὴν ληψοδοσίαν τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ἕτερος λογαριασμὸς τοῦ ὀνομαστικοῦ χρέους, ἐκτὸς τῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦ δευτέρου δὲ τούτου λογαριασμοῦ χρεοῦται τὸ Κράτος διὰ τὸ ὀνομαστικὸν ποσὸν τῶν δανείων, ἐξ οὗ ἔφερεν εἰς τὰ ἔσοδα τὰς πραγματικὰς εἰσπράξεις, καὶ πιστοῦται διὰ τῶν πληρωμῶν τῶν χρεωλυσίων μόνον, ἅτινα καταλογίζονται καὶ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους μέχρι τῆς ἐντελοῦς τῶν δανείων ἐξοφλήσεως. Τὸν δεύτερον τοῦτον λογαριασμὸν θέλει εὕρει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐν ταῖς σελίσιν 142–151 τοῦ οἰκονομικοῦ λογαριασμοῦ τοῦ 1878, καὶ εἰς τὴν μελέτην αὐτῶν τὸν παραπέμπομεν. Ἐὰν δὲ, ὡς οὗτος ἰσχυρίζεται, τὰ ἐκ τῶν δανείων τῶν 120,000,000 εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1882 καὶ ἐντεῦθεν δὲν ἔπρεπε νὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1881, τόσον τὸ χειρότερον δι’ αὐτὸν, διότι τὸ μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως 1891 ἔλλειμμα ἤθελε παρουσιάζεσθαι ἀνώτερον ἀκριβῶς κατὰ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀφαιρέσει. Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι ἡ μερὶς «ἀποτελέσματα ἀπολογισμῶν» ἐπαρουσίαζε περίσσευμα δραχ. 14,440,365, καὶ ὑπελείπετο πρὸς εἴσπραξιν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 δραχ. 24,428,569· ὑπόλοιπον ταμείου τὴν 31 Δεκεμβρίου 1881 δραχ. 11,688,845, ἐν ὅλῳ 50,517,779, ἅτινα ὡς περίσσευμα παρέδιδεν ἡ μέχρι τέλους τοῦ 1881 διαχείρισις εἰς τὴν μετέπειτα, ὅλως δηλαδὴ τὸ ἐναντίον τῶν βεβαιουμένων ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Εὑρίσκεταί τις δυστυχῶς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ δύναται ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τοιαύτας περὶ τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως ἀσυναρτησίας, διότι ὁ ἐκθέτων αὐτὰς εἰργάσθη ὅλως ἀπροσέκτως. Ἐκ τῆς ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου, ὡς ἐπανειλημμένως μέχρι τοῦδε ἀνεφέραμεν, προκύπτει, ὅτι κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1878 οἱ ἀπολογισμοὶ ἐπαρουσίαζον περίσσευμα 16,057,432, καὶ ὅτι τὰ ὑπόλοιπα ἐν τοῖς ταμείοις ἦσαν 10,875,665. Τί δὲ σημαίνει τοῦτο ἢ ὅτι ἐκ τῶν 16,057,432 ὑπῆρχον ἐν τοῖς ταμείοις μόνον τὰ 10,875,665; Διὰ τοῦτο ἐν τῷ γενικῷ ἰσολογισμῷ, σελ. 156, τὰ μὲν ὑπόλοιπα ἐν τοῖς ταμείοις ἐγγράφονται εἰς τὴν στήλην τοῦ ἐνεργητικοῦ, τὰ δὲ περισσεύματα εἰς τὴν στήλην τοῦ παθητικοῦ. Ἐν τούτοις ὁ κ. Βουλευτὴς ἀθροίζει τὰ δύο ποσὰ ταῦτα καὶ σᾶς λέγει, ὅτι σᾶς παρέδωκε περισσεύματα τὸ ἄθροισμα τῶν δύο τούτων ποσῶν, ἐνῷ

Ἡ μελέτη τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων, προκύπτουσα ἐκ τοῦ ἐπισήμου οἰκονομικοῦ λογαριασμοῦ τοῦ 1878, καθιστᾷ ἄπορον, πῶς ἀπέβη ἀκατάληπτος εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ἀποπλανηθέντα ἐντὸς ἀριθμητικῶν ἀτραπῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀδύνατον εἶναι νὰ ἐξέλθῃ ἀβλαβὴς, ὅπερ καὶ συνέβη δυστυχῶς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίζεται, ὅτι σκοπίμως ἀνεστάλη ἡ δημοσίευσις τῶν οἰκονομικῶν λογαριασμῶν τῶν ἀπὸ τοῦ 1878 καὶ ἐντεῦθεν διαχειρίσεων. Λέγομεν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι δὲν ἀνεστάλη ἡ δημοσίευσις, ἀλλὰ δὲν κατηρτίσθησαν οἱ οἰκονομικοὶ οὗτοι λογαριασμοὶ, δι’ ὃν λόγον δὲν κατηρτίσθη καὶ ὁ τοῦ 1878 (9 Ἀπριλίου 1892) ἢ μετὰ 2½ ἔτη ἀπὸ τῆς συντάξεως τοῦ οἰκονομικοῦ λογαριασμοῦ τοῦ 1877 (30 Δεκεμβρίου 1889)· οὐχ ἧττον ἤδη ὁ οἰκονομικὸς λογαριασμὸς τοῦ 1879 κατηρτίσθη καὶ εὑρίσκεται εἰς τὸ τυπογραφεῖον.

Ἀλλὰ τίς ἦτο ἡ κατάστασις τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1881; Αὕτη ἐκτίθεται ἐν λεπτομερείᾳ ἐν τῷ ἰσολογισμῷ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1881, συνοψιζομένη ὡς ἑξῆς:

Καὶ τὴν κατάστασιν ταύτην ὀνομάζει ὁ κ. Βουλευτὴς εὐθαρσῆ! Ἀποτελέσματα ληψοδοσίας ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1879 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1881:

Ἀνακεφαλαίωσις.

Ἐκ τῆς τελευταίας ταύτης καταστάσεως ἐξάγεται ὅτι, ὅ,τι εἰσεπράχθη ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1879 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1881, διετέθη, ἔμειναν δὲ εἰς τὸ ταμεῖον μόνον δραχμαὶ 14,256,873 ἀπέναντι παθητικοῦ 106,253,247.

Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δι’ ὅσων ἐξέθηκα ὑμῖν καὶ νῦν καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον, καὶ δι’ ὧν ἀνέγνων ὑμῖν κατὰ τὴν προηγουμένην ἀγορεύσεων τῶν διαπρεπεστέρων παρ’ ἡμῖν πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἀπέδειξα, ὅτι ἡ περίοδος τῶν ἐτῶν 1862–1881 εἶχε καταλίπει σπουδαιότατον ἔλλειμμα 56 ἑκατομμυρίων κατὰ τοὺς ἀπολογισμούς, 84 δὲ ἑκατομμυρίων κατὰ τὸν πίνακα τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους. Εἶχε δὲ καταλίπει καὶ δημόσιον χρέος, τὸ ὁποῖον ἀνήρχετο, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἰς 452 ἑκατομμύρια. Ἡ δὲ ὑπηρεσία αὐτῶν ἀνήρχετο εἰς 26 ἑκατομμύρια, ἐκ τῶν ὁποίων 22 ἑκατομμύρια εἰς χρυσόν. Ἐὰν δὲν περιλάβητε τὸ δάνειον τὸ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἔχετε 412 ἑκατομμύρια καὶ ὑπηρεσίαν δημοσίου χρέους ἐξ εἴκοσι περίπου ἑκατομμυρίων. Ἡ ἀναλογία τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους πρὸς τὰ ἐτήσια ἔσοδα τοῦ Κράτους ἀνήρχετο εἰς 49 τοῖς ἑκατόν. Ἔχοντες δημόσιον χρέος ἐν κεφαλαίῳ ἐκ 452 ἑκατομμυρίων, ἔχοντες ἐτησίαν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους περὶ τὰ 25 ἑκατομμύρια, ἔχοντες ἐλλείμματα ἐκ μὲν τῶν ἀπολογισμῶν 56,000,000, ἐκ δὲ τῆς γενικῆς ληψοδοσίας 84 ἑκατομμυρίων, διετελοῦμεν βεβαίως ἐν καταστάσει πτωχεύσεως. Βεβαίως τὸ Κράτος ἡμῶν ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ καὶ μὲ τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα εἶχε, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν πληρωμὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους καὶ εἰς τὰς ἀπαραιτήτους ἀνάγκας τῆς Διοικήσεως. Ἀλλ’ ἐρωτῶσι, διατὶ, ἐὰν ὄντως ἡ Ἑλλὰς ἦτο εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, διατὶ δὲν ἐκήρυξε τὴν πτώχευσιν ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε κατὰ τὸ 1882 ἀνέλαβε τὴν ἀρχήν; Τοῦτο καὶ πέρυσιν, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐφέτος, ἠκούσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἀπάντησις εἶναι δύσκολος. Διότι εὑρέθη εἷς ἡγέτης πολιτικῆς μερίδος, ὁ ὁποῖος ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀπομακρύνῃ τὸ στίγμα τοῦτο ἐκ τοῦ μετώπου τῆς ἡμετέρας πατρίδος, διότι οὗτος ὑπελόγισε, καὶ εὐλόγως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐνέχει ζωτικὰς δυνάμεις ἐπαρκεῖς, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰς περιστάσεις καὶ ἀποφύγῃ τὴν πτώχευσιν, εἶναι ἄξιος μομφῆς; Ἴσως ἄλλοι εἶναι ἄξιοι μομφῆς, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ 1887 ἀνεβίβασαν τὴν πτώχευσιν εἰς πολιτικὸν πρόγραμμα καὶ τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους σωτηρίαν ἐξήρτων ἐκ μόνης τῆς πτωχεύσεως, καὶ οἵτινες μετὰ τρία ἔτη ἐλθόντες εἰς τὰ πράγματα ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τῆς ἐπαρκείας. Ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκηρύχθη ἀπὸ τοῦ 1882 ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς ἐπαρκείας διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας καὶ διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ὡς δὲ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ἂν τὸ ἔργον δὲν ἀνεκόπτετο, ἠδύνατο νὰ κατασταθῇ τὸ Κράτος ἐπαρκὲς πρὸς τὴν εἰς ἀκέραιον πληρωμὴν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, οὗ ἕνεκεν ἡ περίοδος τοῦ 1882–1884 διεκρίθη ἐπὶ αὐξήσει φόρων, ἥτις ἐπήγετο θυσίαν καταφανῆ τῆς δημοτικότητος τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν φίλων του. Δὲν εἶχε δὲ ἄδικον, ὑπολογίσας εἰς τὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη. Ἡ περίοδος ἐκείνη ὑπῆρξεν ὁμολογουμένως ἕνεκεν δυσμενῶν περιστάσεων ἀτυχής· ὑπῆρξεν ἀτυχής, διότι κατ’ αὐτὴν ἐπῆλθεν ἡ ἀποτυχία τῶν κυριωτέρων ἡμῶν προϊόντων, διότι οἱ τότε πρωτοείσακτοι φόροι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσωσιν ἀμέσως καὶ ἀποφέρωσι τοὺς καρποὺς, τοὺς ὁποίους προσεδόκα ὁ λαβὼν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐπιβολῆς αὐτῶν. Ἀλλὰ μεθ’ ὅλα ταῦτα κατωρθώθη εἰς τὸ διάστημα τῆς περιόδου ταύτης νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ δὲν ἤρθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἀλόγως, διότι καὶ τότε εὑρισκόμεθα ἐν καταστάσει νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος τότε ἦτο 120 λεπ. κατὰ φράγκον Προσποιεῖται ὅμως τὸν λησμονοῦντα, ὅτι ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ πάντες οἱ μετερχόμενοι τότε τὸν τραπεζίτην καὶ διευθύνοντες πιστωτικὰ ἱδρύματα ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ παρέστησαν εἰς αὐτὸν, ὅτι, ἐὰν δὲν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἄφευκτος ἔσεται ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος μέχρι τῶν λεπ. 150. Εἶχε τότε, νομίζω, ἀνέλθῃ εἰς λεπ. 129. Ἐὰν δὲ πρὸ τούτου διετέλει εἰς τὴν τιμὴν τῶν 120, τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ἀποτυχία τῶν κυριωτέρων προϊόντων τῆς χώρας, δι’ ὧν εἰσάγεται τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἐπάγεται τὴν ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου εἰς μεγάλα ἅλματα καὶ ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, καὶ τοῦ ὁποίου σκοπὸς ἦτο νὰ ἀποδειχθῇ ἐπαρκὲς τὸ Κράτος πρὸς τὴν εἰς ἀκέραιον πληρωμήν, ἀνεκόπη ὑπὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1885. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τῶν χρήσεων τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886, οὔτε προτίθεμαι σήμερον νὰ ἐπικρίνω τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν, ἣν ἐπικαλεῖται ἡ Κυβέρνησις τῶν ἐτῶν τούτων, ἵνα δικαιολογήσῃ τὰ τερατώδη ἐκεῖνα ἐλλείμματα. Γνωστὸν ἄλλως τε εἶναι εἰς πάντας, ὅτι αἱ δύο αὗται χρήσεις κατέλιπον ἔλλειμμα 130 ἑκατομμυρίων καὶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους ηὔξησεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἀφαιρῇ ἐκ τῶν δημοσίων ἐτησίων ἐσόδων 56%. Μεταβαίνω εἰς τὴν περίοδον τῶν ἐτῶν 1887, 1888, 1889 καὶ 1890. Ἡ περίοδος αὕτη, Κύριοι, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, ἔθηκε τὰ θεμέλια τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἀνορθώσεως. Οἱ ἀξιότιμοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συνάδελφοι νομίζουσιν, ὅτι δικαιοῦνται, ὅταν γίνεται λόγος περὶ τῆς οἰκονομικῆς περιόδου τῶν ἐτῶν ἐκείνων, νὰ προσβλέπωσι μετὰ μειδιάματος πρὸς αὐτὴν καὶ νὰ ἐπιτίθενται λυσσωδῶς κατὰ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐφηρμόσθησαν κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην. Ἐν τούτοις οἱ οἰκονομικοὶ ἐκεῖνοι συνδυασμοὶ κατέστησαν τὴν περίοδον ταύτην ἐπίζηλον. Οἱ οἰκονομικοὶ ἐκεῖνοι συνδυασμοὶ ἔσχον τὸ ἀναμφισβήτητον ἀποτέλεσμα νὰ μὴ ἐξάγηται ἐκ τῆς χώρας ἡμῶν χρυσὸς, νὰ μὴ ἐπιβαρύνηται ἡ χρηματικὴ ἡμῶν ἀγορὰ καὶ νὰ ἀφίνηται εἰς τὸν τόπον τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ αὐξήσῃ τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας καὶ τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ προβιβάσῃ τὴν χώραν μέχρι τοσούτου ἀντοχῆς, ὥστε ἐν χρόνῳ μέλλοντι καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία νὰ ἀρθῇ καὶ νὰ ἐπαρκῇ τὸ Κράτος εἰς τὴν εἰς ἀκέραιον ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ. Κατὰ τὴν χρονικὴν ἐκείνην περίοδον συνετελέσθησαν καὶ δημόσια ἔργα, συντελοῦντα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πόρων. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα οἱ ἐξ ὀνόματος, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως λαλοῦντες ἠθέλησαν νὰ μυκτηρίσωσι, καὶ ἐπεκαλέσθησαν τὸν ὑπὸ κατασκευὴν διατελοῦντα ἀκόμη σιδηρόδρομον Πειραιῶς Λαρίσης, ὡσανεὶ ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου μὴ κατεσκευάσθη δι’ ἐπιχορηγήσεως τοῦ Κράτους, ὡσανεὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον μὴ ὑπεβλήθη εἰς δαπάνας πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν κτημάτων, δι’ ὧν οὗτος διῆλθεν. Οὐδένα λόγον ἐποιήσαντο περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Θεσσαλίας, ὡσανεὶ τὸ Κράτος δὲν κατέβαλε διὰ τὸν σιδηρόδρομον ἐκεῖνον χιλιομετρικὴν ἀποζημίωσιν καὶ δὲν κατέβαλε πάσας τὰς δαπάνας, τὰς ὀφειλομένας διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν καταληφθέντων κτημάτων. Συνετελέσθη καὶ ἕτερόν τι κατὰ τὴν χρονικὴν ταύτην περίοδον. Ἠγοράσθησαν τὰ θωρηκτὰ, περὶ τῶν ὁποίων πολὺς ἐγένετο λόγος. Καὶ ὡς πρὸς τῶν θωρηκτῶν τὴν πρόσκτησιν δὲν ἠθέλησαν περαιτέρω νὰ προβῶσιν οἱ ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁμιλοῦντες ἐντεῦθεν· ἀλλ’ ἐνόμισαν μόνον, ὅτι ἠδύναντο τὴν αἴγλην τῆς ἀποκτήσεως τοιούτων μέσων, χρησίμων ἐν τῇ ἐθνικῇ ἡμῶν δράσει, νὰ τὴν ἐλαττώσωσιν, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι τὰ θωρηκτὰ ταῦτα κατεσκευάσθησαν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ δάνειον τῶν 135,000,000 καὶ ὅτι τὰ θωρηκτὰ κατεσκευάσθησαν ἐπὶ τιμήματι ἀνωτέρῳ τοῦ πραγματικοῦ. Καὶ ὅμως ἐν συζητήσει εἰς προγενεστέραν σύνοδον γενομένῃ ἀπεδείχθη, ὅτι τῶν θωρηκτῶν ἡ κατασκευὴ ἦτο ἐντελῶς ἄσχετος πρὸς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ὅτι ὑπῆρχε σύμβασις συνομολογηθεῖσα μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν κατασκευαστῶν, ἀλλ’ ἐπὶ ὅροις, οἱ ὁποῖοι ἐβάρυνον τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ ποσοῦ, ἀνωτέρου ἐκείνου, κατὰ τὸ ὁποῖον, ὅτε συνετελέσθη τὸ δάνειον τῶν 135,000,000, κατωρθώθη νὰ κατασκευασθῶσιν. Ἰσχυρίσθησαν καὶ ἰσχυρίζονται ἀκόμη οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ηὔξησεν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν γενομένων τροπῶν τῶν ἐσωτερικῶν δανείων εἰς ἐξωτερικὰ τὴν εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ὅσοι δὲ ἐξ ὑμῶν δὲν παρακολουθεῖτε τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὰ ἐξαγόμενα τῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἀπολογισμῶν ἴσως ὑπολάβητε, ὅτι ἐπῆλθε διὰ τῶν τροπῶν ἐκείνων αὔξησις τῆς εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ 10 ἢ 20 ἑκατομμύρια. Ὁποία εἶναι, Κύριοι, ἡ αὔξησις, ἡ γενομένη κατὰ τὴν χρονικὴν ταύτην περίοδον, τῆς εἰς χρυσὸν ὀφειλῆς τοῦ δημοσίου χρέους; 2,284,000. Ἦτο 26,000,000 κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1886 ἡ εἰς χρυσὸν ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους, κατὰ δὲ τὸ 1893 ἀνῆλθεν εἰς 28,287,000, ἤτοι ἐπὶ πλέον κατὰ 2,284,000. Ποῦ ἀποδοτέα ἡ αὔξησις αὕτη; Εἰς τὴν τροπὴν τῶν δανείων; Τουναντίον διὰ τῆς τροπῆς τῶν δανείων, διὰ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν ἐπετεύχθη ἕτερον ἀποτέλεσμα, νὰ ἐλαττωθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ 6,500,000 Ἡ αὔξησις τῶν εἰς χρυσὸν τοκοχρεωλύτρων προῆλθεν ἄλλοθεν, προῆλθεν ἀκριβῶς ἀπὸ τὰ θωρηκτά. Διὰ τὰ θωρηκτὰ ἐδαπανήθησαν πραγματικὰ 26,000,000 φράγκα, ἤτοι ὀνομαστικὸν κεφάλαιον 38,575,677, ἤτοι προσετέθη εἰς τὴν διὰ χρυσοῦ ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ποσὸν 1,543,000. Διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν ἐδαπανήθησαν 24 ἑκατομμύρια ἡ ὑπηρεσία αὐτοῦ εἰς χρυσὸν εἶναι 1,440,000. Διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου ἐδαπανήθησαν 3,820,000, ὧν ὁ ἐνιαύσιος τόκος ἀνέρχεται εἰς φράγκα 185,000. Ἔχετε ἐκ τούτων ποσὸν 3,168,000, ἐνῷ ἡ αὔξησις τῆς εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὴν περίοδον ταύτην ηὔξησε μόνον κατὰ 2,284,000. Κατ’ ἐμὴν κρίσιν, εἰς ἓν καὶ μόνον ἔσφαλεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπέλαβεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο ποτέ, καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο ν’ ἀντικατασταθῇ ὑπὸ ἄλλης Κυβερνήσεως, νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ οἰκονομικὴ πολιτική. Κατεχόμενος ὑπὸ ἀκραδάντου πεποιθήσεως περὶ τῶν αἰσίων ἀποτελεσμάτων τῆς πολιτικῆς του, δὲν ὑπωπτεύετο, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν διαδεχθῇ ἑτέρα Κυβέρνησις καὶ ἄρδην ν’ ἀνατρέψῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθει. Κατὰ τὸ 1889 ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὰς εἰσπράξεις κατῆλθεν εἰς 35%, ἐνῷ, ὡς ἔλεγον ὑμῖν πρότερον, κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 ἦτο ἐν ἀναλογίᾳ 56%, ἤτοι κατῆλθεν ἐκ 56% εἰς 35%. Τοῦτο κατὰ τοὺς ἀξιοτίμους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συναδέλφους οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν. Ἐγὼ ὅμως δικαιοῦμαι νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι ἡ περίοδος αὕτη τῶν τεσσάρων ἐκείνων ἐτῶν ἦτο εἷς σταθμὸς ἀξιομνημόνευτος διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν ἱστορίαν. Βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν ἐντὸς τῆς χρονικῆς ταύτης περιόδου ν’ ἀνεγερθῇ οὕτως ἑδραῖον καὶ πλῆρες τὸ οἰκοδόμημα τῆς ἀνορθώσεως τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην περαιτέρω συμπληρώσεως καὶ ἐνισχύσεως. Εἶχον ὅμως τεθῆ ἐπαρκῶς ἑδραῖα τὰ θεμέλια αὐτῆς. Εἶχε κατορθωθῆ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα σταθερὰν τιμὴν μεταξὺ 120–124 λεπτῶν κατὰ φράγκον. Γινώσκετε δὲ ποίαν ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν καὶ κοινωνικῶν ἔχει σημασίαν τὸ γεγονὸς τοῦτο τῆς σταθερᾶς τιμῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος! Εἰς ἄλλα, ἀσυγκρίτως μᾶλλον ἡμῶν προηγμένα οἰκονομικῶς ἔθνη, διατελοῦντα ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὅταν ἐμορφώθη κοινὴ πεποίθησις, ὅτι ἡ ἄρσις αὐτῆς ἀπέβαινε δύσκολος, αἱ Κυβερνήσεις τῶν ἐθνῶν ἐκείνων εἰς ἓν κυρίως ἀπέβλεψαν, πῶς νὰ κατορθώσωσιν, ὥστε τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα νὰ ἀποκτήσῃ σταθερὰν τιμήν, διότι, εὑρισκομένου τούτου ἐν σταθερᾷ τιμῇ, οὐδεμία ἐπέρχεται ἀνωμαλία οὐδ’ εἰς τὰς κοινωνικὰς οὐδὲ εἰς τὰς ἐμπορικὰς συναλλαγάς. Κατωρθώθη ἔτι κατὰ τὴν χρονικὴν ταύτην περίοδον νὰ δύναται τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ δανείζηται πρὸς 5 καὶ 5½%. Κατωρθώθη τὰ χρεώγραφα ὑμῶν νὰ ἁμιλλῶνται πρὸς τὰ χρεώγραφα ἐπικρατειῶν πλουσίων καὶ ἀσυγκρίτως μᾶλλον ἡμῶν προηγμένων, διότι μέχρι σχεδὸν τοῦ ἀρτίου τινὰ τῶν χρεωγράφων ἡμῶν εἶχον φθάσει. Ἀλλὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον ἀγλαοὺς καρποὺς ἀπήνεγκεν ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἡμῶν καταστάσει, ἀνετράπη διὰ τῶν ἐκλογῶν τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1890. Ἐγκατελείφθη τὸ σύστημα τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν καὶ ἐπροτιμήθη ἕτερον σύστημα, τὸ τῆς ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς προμηθείας τοῦ χρυσοῦ, ὅστις ἦτο ἀναγκαῖος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῇ περιόδῳ τῶν ἐτῶν 1890 καὶ 1891 ἐπῆλθε μεταβολή τις ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς. Ἤρξατο ἀναφαινομένη δυσπιστία ὡς πρὸς τὰ δευτερεύοντα Κράτη, πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς χρηματιστικοῖς ἀσχολούμενοι ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς ἤρξαντο ἐξετάζοντες μετά τινος δυσμενοῦς προκαταλήψεως τὰ οἰκονομικὰ τῶν δευτερευόντων Κρατῶν, καὶ ἐπελήφθησαν τῆς ἐρεύνης, ὁποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὁποῖαι εἶναι αἱ τιμαὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀπεδείχθη ἀνεπαρκὴς πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς δυσχερείας ταύτης· ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἓν μάθημα πρὸς τοὺς ἐν Εὐρώπῃ χρηματιστάς, καὶ νὰ πείσῃ αὐτούς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐξακολουθήσεως τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, ὡς δυναμένη ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῆς μέσων, ἐκ τῆς χρηματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς, νὰ προμηθευθῇ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ 1891 ποσὸν χρυσοῦ 20,000,000 περίπου ἐλήφθη ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς διά τε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ διὰ τὰς δαπάνας τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης. Τὸ ληφθὲν ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως μέτρον τοῦτο ἐφαίνετο εὔκολον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ διὰ τὸν ἐπιπολαίως κρίνοντα, καθόσον ἦτο λίαν εὔνους ἡ κατάστασις τῶν προϊόντων ἡμῶν. Πάντες ἐνθυμεῖσθε τὴν εὐφορίαν καὶ τὴν ὑπερτίμησιν πάντων τῶν προϊόντων, πρὸ πάντων δὲ τῆς σταφίδος. Καὶ μεθ’ ὅλην ὅμως τὴν ἀφθονίαν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος ὅπερ εἰσῆλθεν εἰς τὴν χώραν ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς τῶν κυριωτέρων ἡμῶν προϊόντων, ἡ ἀγορὰ ἡμῶν ἐκλονίσθη ἐκ τῆς προμηθείας 20 ἑκατομμυρίων· δὲν ἀνῆλθε μὲν ἀμέσως τότε ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος εἰς ὕψη δυσθεώρητα, (κατὰ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν τινὲς μετεχειρίζοντο,) ἀλλ’ ἀπὸ 124 ἀνῆλθεν εἰς 130 ἢ 132 λεπτὰ κατὰ φράγκον. Ἡ τοιαύτη ὑπερτίμησις δὲν ἐνεποίησε ζωηρὰν ἐντύπωσιν, διότι ἀμέσως δὲν παρουσιάζονται τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐξαντλήσεως τῆς χρηματικῆς ἀγορᾶς. Ἔκτοτε ὅμως ὑπέστη ἡ χρηματικὴ ἡμῶν ἀγορὰ κατάπτωσιν, ἔκτοτε ἤρξατο προϊοῦσα ἡ χρονία νόσος, ὑπὸ τῆς ὁποίας κατατρύχεται ἡ χρηματικὴ ἡμῶν ἀγορὰ, ἔκτοτε ἐπῆλθεν ἡ ἐπὶ τὰ χείρω τροπὴ τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας, ἥτις ἐπιτείνεται, ὁσάκις εἶναι ἀνεπαρκὲς τὸ εἰσαγόμενον μεταλλικὸν νόμισμα πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας καὶ τοῦ Κράτους. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι πολλάκις εἶπον, ὅτι καὶ ἕτερά τινα ἐπεισόδια εἶχον κλονίσει τότε τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν. Ὁ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρῃτήθη καὶ παραιτούμενος ἐδήλου, ὅτι δὲν ἐγένετο δεκτὸν τὸ οἰκονομικόν του σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἤλπιζε τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν τοῦ Κράτους· καὶ ὁ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἦτο ἄγνωστος εἰς τοὺς ἐν Εὐρώπῃ χρηματιστάς, μετὰ τῶν ὁποίων συνεκοινώνει καὶ οἱ ὁποῖοι ἐκ τῆς παραιτήσεως αὐτοῦ βεβαίως δὲν ἤντλουν θάῤῥος ὡς πρὸς τὴν πίστιν τοῦ ἡμετέρου Κράτους. Δὲν μνημονεύω ἑτέρου ἐπεισοδίου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μόνον κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1892 ὑπέλαβεν, ὅτι διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων ἠδύνατο ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς δυσχερεῖς περιστάσεις, τότε μόνον ὅμως, ὅτε ἦτο ἤδη πλέον ἀργά. Τίς δ’ ἐκ τῶν Βουλευτῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐλησμόνησεν, ὅτι εἶχον ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια περὶ φορολογικῶν μεταῤῥυθμίσεων, ἐξ ὧν τινὰ μὲν ἐψηφίσθησαν, τινὰ δ’ ἀπεσύρθησαν ὑπὸ τῆς ὑποβαλούσης αὐτὰ Κυβερνήσεως! Τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, μετὰ μεσολαβήσασαν λόγῳ τῶν ἐκλογῶν χρονικὴν περίοδον, διεδέχθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1892. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ἦτο ἐπιβεβλημένον τὸ καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ διὰ πάσης θυσίας, ὅπως ἐπιτύχῃ, ἔστω καὶ μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ἀνατροπὴν τοῦ τόσῳ εὐδοκίμως ἐφαρμοσθέντος πρότερον συστήματος, ἔστω καὶ μετὰ τὴν καταῤῥιφθεῖσαν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν, ὅπως ἐπιτύχῃ ἕνα οἰκονομικὸν συνδυασμὸν καὶ δι’ αὐτοῦ ἀνορθώσῃ καὶ πάλιν τὰ οἰκονομικὰ καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας. Εὐθὺς ὡς τὸ πρῶτον συνηντήθη μετὰ τοῦ Κοινοβουλίου, ὑπέβαλεν εἰς αὐτὸ νομοσχέδια περὶ αὐξήσεως τῶν φορολογικῶν βαρῶν. Καὶ κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον καὶ κατὰ τὴν δευτέραν σύνοδον ἐπεβλήθησαν φόροι, κατὰ τῶν ὁποίων ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξανέστη, φρονοῦσα, ὅτι ἐξαντλεῖται δι’ αὐτῶν ἡ οἰκονομικὴ τῆς χώρας δύναμις. Ἀλλ’ ἐνέκειτο ἐν τῷ συστήματι τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων, ἐνέκειτο ἐν τῷ συστήματι τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἡ κατάρτισις προϋπολογισμοῦ ἐν ἰσοζυγίῳ, ἐνέκειτο ἐν τῷ συστήματι τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἡ λῆψις πάντων τῶν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τὰ κεφάλαια πίστιν καὶ νὰ κατορθώσωμεν ὅ,τι εἶχε κατορθωθῆ κατὰ τὴν προηγουμένην περίοδον τῶν ἐτῶν 1887 ἕως 1889. Βεβαίως δὲν ἦτο εὐχερὴς ἡ συνομολόγησις δανείου ἐπὶ τοῖς ὅροις, κατὰ τοὺς ὁποίους συνωμολογοῦντο τὰ δάνεια εἰς τὴν προηγουμένην περίοδον, καὶ διὰ τοῦτο ἀπεφάσισε νὰ ὑποβληθῇ εἰς βαρυτέρους ὅρους· ἀλλ’ ἡ ἀντίδρασις, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤσκησεν, ὑπῆρξεν ἰσχυροτέρα τῆς κατὰ τὰς προηγουμένας περιόδους ἀντιταχθείσης. Ὅτε δὲ αἱ διαπραγματεύσεις περὶ συνομολογήσεως δανείου, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει τὴν βάσιν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἤχθησαν εἰς πέρας, εἶχεν ἐξεγερθῆ ἕνεκα τῶν ἐνεργειῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πᾶσα ἡ κοινωνία, ὡς διαβλέπουσα τὴν ἐπιβολὴν ξενικοῦ ἐλέγχου ἐν τῇ συστάσει τοῦ ταμείου τοῦ δημοσίου χρέους. Μετὰ τοιαύτην ἐξέγερσιν τῆς δημοσίας γνώμης ἦτο ἑπόμενον ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ μὴ δεχθῇ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἐκ τούτου τὸ δάνειον ἀπέτυχεν. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη παρῃτήθη, τὴν διεδέχθη δ’ ἡ Κυβέρνησις ἡ προεδρευομένη ὑπὸ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, εἰς ἣν μετέσχον καὶ τρία μέλη τῆς ἐν τῇ Βουλῇ μειοψηφίας. Δὲν θὰ συζητήσω περὶ τῆς Κυβερνήσεως ταύτης ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὅτι ἐγκατέλιπε τὴν σημαίαν, ὑφ’ ἣν πρότερον ἐπολιτεύετο, τὴν τῆς ἐπαρκείας αὕτη, ἀναγνωρίζουσα τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Κράτους, ἐκ πολιτικῶν δὲ ὑπολογισμῶν μὴ θέλουσα νὰ κηρύξῃ τὴν πτώχευσιν, ἐπενόησεν ὡς διέξοδον τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως. Δὲν ἠξεύρω διατὶ, ὅταν γίνηται λόγος περὶ τοῦ δανείου ἐκείνου ὡς δανείου σκοποῦντος τὴν κήρυξιν ἢ κηρύξαντος τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν μέρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἐξανίστανται· κατωρθώθη ὅμως ἐν τῇ τελευταίᾳ ὁμιλίᾳ τοῦ ἐκ Λοκρίδος ἀξιοτίμου συναδέλφου νὰ ὁμολογηθῇ ὑπ’ αὐτοῦ τι, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς προηγουμένας συνόδους ἀπέφευγε νὰ ὁμολογήσῃ, τουτέστιν ὅτι διὰ τοῦ δανείου ἐκείνου οὐδὲν ἄλλο ἔπραξαν ἢ ν’ ἀναβάλωσι τὰς πληρωμὰς τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, ὅταν εἷς ὀφειλέτης ἀναβάλλῃ τὰς πληρωμάς του, εἶναι ἢ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως; Ἐκηρύχθη ἄρα προφανῶς ἡ πτώχευσις διὰ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως.

§60ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἠδύνασθε τὸ πολὺ πολὺ νὰ χαρακτηρίσητε τὸ μέτρον ἐκεῖνο ὡς ἀναβολὴν πληρωμῆς· ἀλλ’ ἡμεῖς βεβαίως δὲν εἴχομεν τοιαύτην γνώμην περὶ αὐτοῦ.

§61ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ θέματι, ὅπερ πραγματεύομαι, δὲν ἐπικρατεῖ ὁ σκοπὸς νὰ ἐπικρίνω τὸ μέτρον σας. Ὑμεῖς ὑπελάβετε, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο ἠδύνατο νὰ σᾶς ἀπαλλάξῃ, ὡς ἐλέγετε ἐν τῇ προηγουμένῃ συνόδῳ, τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ κηρύξητε τὴν πτώχευσιν, ὡς ἂν ὁ ὁμιλῶν ἐντεῦθεν καὶ εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμολογήσῃ ἀνεπιφυλάκτως τὴν ἀλήθειαν εἶναι ἐπὶ τούτῳ ἀξιοκατάκριτος; ἰσχυρίσθητε μάλιστα, ὅτι τὴν τιμὴν τῆς κηρύξεως τῆς πτωχεύσεως τὴν ἀφήσατε εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἦτο, κατὰ τὴν γνώμην ὑμῶν, ὁ ἐργάτης τῆς καταστάσεως αὐτῆς; Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι δὲν δὲν εἶναι οὔτε τιμὴ οὔτε τὸ ἀντίθετον αὐτῆς διὰ πάντα κυβερνήτην τῆς χώρας, ὅταν πράττῃ ἐν τῷ συμφέροντι τῆς χώρας ὅ,τι τὸ καθῆκον τῷ ἐπιβάλλει. Πολλάκις ἐντεῦθεν ἐλέχθη κατὰ κόρον, ὅτι μετὰ τὴν κήρυξιν τῆς πτωχεύσεως δὲν ἦτο πλέον ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν νὰ δεχθῇ τὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς: οἱ πολιτευόμενοι ἀνήκουσιν εἰς ἑαυτοὺς ἢ εἰς τὴν πατρίδα; καὶ ὅταν ἡ πατρὶς των ἐπιβάλλῃ εἰς αὐτοὺς τὸ καθῆκον νὰ τὴν ὑπηρετήσωσι, νομίζετε, ὅτι ἔχουσι δικαίωμα ν’ ἀποποιηθῶσι τὴν ἀρχήν; ἢ νομίζετε, ὅτι, ἐὰν ἐν τῇ περιόδῳ τῇ προηγουμένῃ ἠκολούθει τὸ σύστημα τῆς ἐπαρκείας, καλούμενος νῦν ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου, ὑπὸ τῆς φωνῆς τοῦ ἔθνους του, νὰ ἀναλάβῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὤφειλε κατὰ τὸ αὐτὸ σύστημα, τὸ ὑπὸ ἄλλης καταστάσεως ἐνδειχθὲν, νὰ ῥυθμίσῃ τὴν ἐνέργειάν του; Ἐν ταῖς συζητήσεσι μάλιστα, ταῖς γενομέναις περὶ τῶν ἀναγκαίων διαπραγματεύσεων πρὸς συνομολόγησιν συμβιβασμοῦ, πολλοὶ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐντεῦθεν ἰσχυρίσθησαν, ὅτι δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν δημιουργὸν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ διατελοῦμεν, νὰ διεξαγάγῃ διαπραγματεύσεις περὶ συνομολογήσεως συμβιβασμοῦ. Εἰλικρινῶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἄξιοι ἀναιρέσεως οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτοί· δὲν γινώσκω δὲ ἐὰν συνέβη που νὰ κηρυχθῇ τις εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως καὶ νὰ καλέσῃ, καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἦτο ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ὁ δημιουργὸς τῆς σημερινῆς καταστάσεως, νὰ καλέσῃ τὸν ἀντίπαλόν του, ἵνα διαπραγματευθῇ μετὰ τῶν πιστωτῶν τὸν συμβιβασμόν· τοὐναντίον γνωστὸν εἶναι, ὅτι πᾶς πτωχεύσας δικαιοῦται νὰ διεξαγάγῃ αὐτὸς οὗτος τὰς περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις. Ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ κοινοῦ ὀφειλέτου, ἐνταῦθα πρόκειται περὶ κυβερνήτου μιᾶς χώρας, ἡ ὁποία ἐκηρύχθη εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, περὶ πολιτικοῦ ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα του, ὅστις ὀφείλει νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐπιδειχθεῖσαν πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ἐμπιστοσύνην, καὶ ὅστις τέλος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀρνηθῇ τὴν ὑπηρεσίαν του. Ἐν τούτοις, ὅπως βραδύτερον θέλω σᾶς ἀποδείξει, θέλετε ἴσως καὶ ὑμεῖς πεισθῆ, χωρὶς νὰ τὸ ὁμολογήσητε, ὅτι πρὸς τὴν σκοπιμωτέραν καὶ συμφερωτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἀναγκαίων διαπραγματεύσεων πρὸς συνομολόγησιν συμβιβασμοῦ οὐδεὶς ὑπῆρχε καταλληλότερος τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Ἐνταῦθα, Κύριοι, κλείω τὸν λογαριασμὸν τὸν ἀφορῶντα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ παρελθόντος· νομίζω δὲ, ὅτι δικαιούμεθα οἱ ἐν τῇ Συμπολιτεύσει τεταγμένοι νὰ μὴ ἀπαντῶμεν πλέον εἰς νέας αἰτιάσεις κατὰ τῆς ἐν τῷ παρελθόντι διαχειρίσεως, διότι ἀπεδείξαμεν δι’ ἀριθμῶν ἀναμφισβητήτων, ὅτι ἐπὶ τῇ καταστάσει, ἐν τῇ ὁποίᾳ διατελοῦμεν, ἐσμὲν πάντες ὑπεύθυνοι, ἰδίως δὲ ὅσοι ἐν τῷ παρελθόντι μετέσχον τῆς Κυβερνήσεως ὑπέχουσι τὴν αὐτὴν εὐθύνην μετὰ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτοῦ· ὡς δὲ εἶπον καὶ πρότερον, καὶ ὅσοι ἀπετελοῦμεν μέρος τοῦ Κοινοβουλίου κατὰ τὸ παρελθὸν, ἐσμὲν ἐξ ἴσου μετ’ αὐτοῦ ὑπεύθυνοι. Δὲν ὑπάρχει τις μεταξὺ ἡμῶν, δικαιούμενος νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἀντετάχθη κατὰ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, ἐκ τῆς ὁποίας ἐπήγασαν δάνεια 500 ἑκατομμυρίων. Μόνον ἂν ὑπῆρχε παρ’ ἡμῖν πολιτευτής, ἀντιταχθεὶς κατὰ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς ἢ καταδείξας τὴν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν μας ἐπήρειαν αὐτῆς, οὗτος ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι εἶναι ἀμέτοχος τῆς καταστάσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρισκόμεθα. Εἰσέρχομαι εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Τί ἠκούσαμεν ἐντεῦθεν λεχθὲν ἀπὸ τοὺς μέχρι τοῦδε ἐν τῇ γενικῇ ταύτῃ συζητήσει λαβόντας μέρος ἀξιοτίμους ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 εἶναι ἀνεπαρκής· εἶναι ἀνεπαρκὴς, διότι δὲν προνοεῖ περὶ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἀναγκαστικῶς διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων· εἶναι ἀνεπαρκής, διότι δὲν προνοεῖ περὶ τῆς συμπληρώσεως τῶν ἡμιτελῶν δημοσίων ἔργων καὶ ἰδίᾳ τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης· εἶναι ἀνεπαρκής, διότι δὲν προνοεῖ περὶ τῆς ἀπαιτουμένης πιστώσεως διὰ τὴν εἰς χρυσὸν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους· εἶναι τέλος ἀνεπαρκὴς, διότι δι’ αὐτοῦ δὲν ἀνακοινοῦνται εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ἡ ὑφεστῶσα νομισματικὴ ἀνωμαλία νὰ ἀρθῇ. Ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ ταῦτα λέγοντες εἶναι ἐνδομύχως πεπεισμένοι, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 δὲν ἠδύνατο νὰ ἦναι διάφορος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς νῦν Κυβερνήσεως· διότι πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895, ὑποβαλλόμενος εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ συζητούμενος παρ’ ἡμῶν ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν τὸ Κράτος ἡμῶν διατελεῖ ἐν πτωχεύσει, νὰ προνοῇ περὶ τῆς μειώσεως τοῦ ποσοῦ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων; Δύο τινὰ εἶναι ἀναγκαῖα πρὸς τοῦτο· ἢ περίσσευμα ἐσόδων ἐπαρκὲς, ἢ συνομολόγησις δανείου· δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐπέλθῃ ἡ μείωσις τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων. Ἀλλ’ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, ἵνα ἔχωμεν περισσεύματα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐπαρκῆ, ὅπως ἐλαττώσωμεν τὸ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δάνειον τοῦ Κράτους, ἀπαιτεῖται νὰ αὐξήσωμεν τὰς φορολογικὰς ἐπιβαρύνσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Τίς ἐξ ὑμῶν φρονεῖ, ὅτι δυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν τοὺς φόρους τοὺς ὑπάρχοντας, ἢ νὰ ἐπιβάλωμεν νέους; Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν νομίζω, ὅτι ἔχει τὸ φρόνημα τοῦτο. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ὁμολογῶ ὅτι δὲν φρονῶ, ὅτι εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς κατάστασιν, ἵνα ὑποβληθῇ εἰς νέα βάρη· ἂν δὲ οὐδεὶς ἡμῶν ἔχῃ γνώμην ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας, ὑπάρχει τις ὁ φρονῶν, ὅτι δυνάμεθα νῦν νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον ἐπὶ ὅροις εὐπροσδέκτοις; Ἐν αὐτῇ τῇ ἐποχῇ, τὸ φρονεῖτε εὔκολον; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ὁμολογῶ, εἶναι λίαν δύσκολον. Κατὰ τοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔπρεπεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ νὰ ἀναγράφωνται τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιτευχθήσεται ἡ ἄρσις τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Ποῖα εἶναι τὰ μέτρα ταῦτα; Τινὲς ἐκ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἰσχυρίσθησαν, ὅτι τὸ πρώτιστον εἶναι ὁ συμβιβασμὸς μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν. Ἀναντιῤῥήτως εἰς τὸν συμβιβασμὸν μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ πάντες ἡμεῖς, οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὴν, ἀποδίδομεν τὴν προσήκουσαν σπουδαιότητα, ἀλλὰ φρονοῦμεν, ὅτι, ἵνα ὁ συμβιβασμὸς ἔχῃ ἀποτελέσματα δυνάμενα νὰ ἐπιδράσωσιν ἐπωφελῶς ἐπὶ τῆς καταστάσεως ἡμῶν, πρέπει νὰ γένηται ἐπὶ ὅροις εὐπροσδέκτοις· ἐὰν ἠθέλομεν συνομολογήσει συμβιβασμὸν βεβιασμένον ἐπὶ ὅροις μὴ συμβιβαζομένοις πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ὄχι μόνον δὲν ἤθελε βελτιωθῆ ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία ἡ ὑφεστῶσα, ἀλλὰ τοὐναντίον ἤθελεν ἐπιδεινωθῆ. Δὲν προνοεῖ ὁ προϋπολογισμὸς περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν ἡμιτελῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ἰδίᾳ τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης. Ἀκριβῶς εἰς τὸ ἔργον τοῦτο ἀφεώρα ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰσηγουμένου τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Ἔλεγεν ἡμῖν, ὅτι βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ βαρύνωμεν τὸν προϋπολογισμὸν μὲ δαπάνην πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἀναγκαίως δὲ πρέπει νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον πρὸς τοῦτο, ἢ νὰ παράσχωμεν εἰς μίαν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ἤθελεν ἀναλάβει τὸ ἔργον τοῦτο, τὸ δικαίωμα νὰ δανεισθῇ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους· σαφῶς δ’ ἐδήλωσε τῇ Βουλῇ, ὅτι ἐπὶ τούτῳ θέλει προσκομίσει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ προσῆκον νομοσχέδιον μετὰ σχεδίου συμβάσεως, παρεσκευασμένης οὕτως, ὥστε νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις εἰς διαγωνισμὸν τελεσθησόμενον ἀμέσως. Ἔχω δὲ πεποίθησιν, ὅτι, πρὶν ἢ λήξῃ ἡ σύνοδος αὕτη, ὑποβληθήσεται εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ὅταν τοῦτο ὑποβληθῇ, θέλομεν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν αἱ βάσεις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου συμβιβάζωνται πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Ἐλήφθη λοιπὸν περὶ τούτου πρόνοια. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος συνάδελφος ἰσχυρίσθη, ὅτι, καὶ ἂν δάνειον πρόκηται νὰ συνομολογηθῇ, δέον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 νὰ ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις ἡ ἀναγκαία διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ. Λησμονεῖ ὅμως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι, καὶ ἐὰν τὸ δάνειον τοῦτο συνομολογηθῇ μετὰ διαγωνισμὸν, καὶ ἐὰν ἐντὸς τοῦ 1895 ἄρξωνται αἱ ἐργασίαι πρὸς συμπλήρωσιν ἔστω τῶν δύο τμημάτων τῶν μέχρι Χαλκίδος καὶ Λεβαδείας, βεβαίως δὲν θέλει δαπανηθῆ ἐντὸς τοῦ 1895 ἐκ τοῦ δανείου τούτου ποσὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ προνοήσωμεν περὶ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ἐν ποσότητι ἀξίᾳ μνείας. Τὰ ἐπ’ ἐμοί, φρονῶ ὅτι, καὶ ἐὰν ἤθελε παρουσιασθῇ ἀνάγκη πρὸς πληρωμὴν ποσοῦ τινος δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου, τὸ πληρωτέον ποσὸν θέλει ἀνέλθῃ εἰς 100 ἢ 200 χιλιάδας δραχμῶν. Ὡς πρὸς τὸ ἕτερον δημόσιον ἔργον, ἤτοι τὸ ἀκατασκεύαστον τμῆμα τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, ἡ Κυβέρνησις ἀνακοίνωσεν ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔχει ἤδη ἐκ τῶν ἐν ταῖς Τραπέζαις καταθέσεων τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον αὕτη εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ καταβάλῃ· ἀπομένει δὲ μόνον νὰ παρασκευασθῇ ἡ ἀναλαβοῦσα τὸ ἔργον τοῦτο ἑταιρία. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος συνάδελφος ἔλεγεν ἐντεῦθεν προχθές, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, διατὶ δὲν ἐκβιάζεται ἡ ἑταιρία αὐτὴ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσίν της ὡς τάχιστα; Καὶ περὶ τούτου ἔδωκε τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλὴν ὁ εἰσηγησάμενος τὸν προϋπολογισμὸν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς πάντες γινώσκομεν, καὶ ἡ ἑταιρία αὕτη, ὡς καὶ ἄλλαι παρ’ ἡμῖν ἑταιρίαι, εὑρέθη ἐν οἰκονομικῇ δυσχερείᾳ. Εἰσὶν ὅμως ἐπαρκῶς προκεχωρημέναι αἱ συνεννοήσεις τῆς ἑταιρίας μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐξευρεθῇ τρόπος, παρέχων τῇ ἑταιρίᾳ τὴν εὐκολίαν, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσίν της ταύτην. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ἔλαβε πάσας τὰς προνοίας, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων ἐπεβάλλοντο, καὶ ὅτι οἱ προβαλόντες τὴν κατ’ αὐτοῦ αἰτίασιν, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκής, ἐνόσῳ περιορίζονται μόνον καταδεικνύοντες ἔλλειψιν προνοίας, ἥτις συνδέεται ἀῤῥήκτως πρὸς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως ἢ πρὸς βέβαια περισσεύματα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, δὲν λαλοῦσι σπουδαίως. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην ἔλλειψιν προνοίας κατελόγισαν οἱ ἐντεῦθεν ἀγορεύσαντες ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ὅτι δὲν προνοεῖ περὶ τῶν ἀναγκαίων μέτρων πρὸς ἄρσιν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ὅσα δὲ προεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ ὅσα ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀνεγράφησαν ὄχι πρὸς δικαιολόγησιν, ἀλλὰ πρὸς ἔνδειξιν τῶν λόγων, ὧν ἕνεκεν ἐπῆλθεν ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία, ἐν τῇ ὁποίᾳ διετελοῦμεν, πάντα ταῦτα οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὰ ἐθεώρησαν ἀθύρματα, μὴ παρέχοντα ἔδαφος σοβαρᾶς συζητήσεως ἢ ἀνασκευῆς. Ἰδίᾳ ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος συνάδελφος, κρατῶν ἀνὰ χεῖρας τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἔλεγεν ἐντεῦθεν, ὅτι αἱ ἀσυναρτησίαι αἱ ἐν αὐτῇ παρατηρούμεναι, τῶν συλλογισμῶν ἐκείνων τὸ σαθρὸν, εἶναι τόσῳ καταφανῆ, ὥστε μετὰ δυσκολίας, ἵνα μὴ εἴπῃ μετὰ ἐντροπῆς, ἐπελαμβάνετο τῆς συζητήσεως τῶν ὑπ’ αὐτῆς ὑποβαλλομένων εἰς τὴν Βουλὴν παρατηρήσεων. Ἐλάμβανε δ’ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν περικοπὰς, χωρὶς νὰ ἀναγνώσῃ πᾶσαν τὴν ἔκθεσιν, καὶ ἔλεγεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πᾶσαν τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν τὴν ἀποδίδουσιν εἰς ἓν μόνον πρᾶγμα, εἰς τὴν ἀνισοῤῥοπίαν τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου. Ἵνα δὲ σᾶς ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον, ἀνέφερεν ἐντεῦθεν παραδείγματα ἄλλων Κρατῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει καθυστέρησις τῆς ἐξαγωγῆς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν, καὶ ἔλεγεν ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ Γαλλία, ἡ Ἀγγλία, καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖον ἄλλο Κράτος, δὲν ἔχουσιν ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον, τοὐναντίον ἐκεῖ παρατηρεῖται προφανὲς ἔλλειμμα μεταξὺ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς· προσέθηκε μάλιστα, ὅτι ἀκριβῶς ἡ τοιαύτη καθυστέρησις τῆς ἐξαγωγῆς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν εἶναι ἐνδεικτικὴ τῆς εὐρωστίας τοῦ Κράτους, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡ τοιαύτη ἀνισοῤῥοπία. Ἀλλὰ δι’ ἓν μόνον πρᾶγμα ἐθαύμασα τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι δὲν εἶχε πρὸ αὐτοῦ τὸν ἀντίθετον ἰσχυρισμὸν, ἵνα τὸν ἀναιρέσῃ, διότι ἀναφέρων ταῦτα παρέλειψε τὸ σπουδαιότερον, ὅτι τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἀνέφερε, δὲν διατελοῦσιν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ δὲν ἔχουσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑποχρεώσεις ἐκ δημοσίου χρέους ἐν ᾗ ἡμεῖς ἀναλογίᾳ.

§62ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἡ Ῥουμανία, ἡ Βουλγαρία καὶ αὐτὴ ἡ Τουρκία δὲν ἔχουσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεις δημοσίου χρέους, διότι καὶ αὐτῶν ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἐξαγωγῆς.

§63ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δημόσιον αὐτῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ χρέος εἶναι ἐν ἐλάσσονι ἀναλογίᾳ, καὶ οὐδὲν τῶν Κρατῶν τούτων διατελεῖ ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἄλλως τε ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶπεν, ὅτι ἡ ἐμπορικὴ ἀνισοῤῥοπία εἶναι ἡ κυρία αἰτία τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας παρ’ ἡμῖν· εἶπεν, ὅτι αὕτη προέρχεται αʹ) ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀφοῦ μάλιστα εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἕνεκα ταύτης κυκλοφοροῦσι τραπεζογραμμάτια ἐν ποσότητι ὑπερβαινούσῃ τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν, βʹ) ἐκ τῆς ἀνισοῤῥοπίας τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου, καὶ γʹ) ἐκ τοῦ ἐπελθόντος κλονισμοῦ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως. Ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία, κατὰ τοὺς ἐπιστημονικοὺς κανόνας, προέρχεται συνήθως ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅταν τὸ ποσὸν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων ὑπερβαίνῃ τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν. Ἡ ἀνωμαλία αὕτη ἐπιτείνεται, ὅταν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπέλθῃ ἀνισοῤῥοπία εἰς τὸ εἰσαγωγικὸν καὶ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον τῆς χώρας. Οἱ φρονοῦντες, ὅτι τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον τηρεῖται ἀφ’ ἑαυτοῦ ἐν πάσῃ χώρᾳ, διότι δὲν δύναται αὕτη νὰ εἰσάγῃ πλέον τῶν ἐξαγομένων, λησμονοῦσιν, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ δὲν συμβαδίζει πάντοτε μὲ τὴν ἐξαγωγὴν, καὶ ὅτι οἱ διεξάγοντες τὸ εἰσαγωγικὸν ἐμπόριον δὲν δύνανται πάντοτε ἀκριβῶς νὰ ὑπολογίσωσι τὸ εἰσαχθησόμενον ἐν τῇ χώρᾳ μεταλλικὸν νόμισμα ἐκ τῶν ἐξαγομένων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν προϊόντων τῆς χώρας καὶ ἐκ τῶν ἀδήλων πόρων. Εἰς τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς ἀνωμαλίας ταύτης συντελεῖ βεβαίως καὶ ὁ κλονισμὸς τῆς δημοσίας πίστεως, διότι οἱ κυκλοφοροῦντες τὰ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους ἐκδεδομένα τραπεζογραμμάτια δικαίως λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψει τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Κράτους, ὅπερ εἶναι διὰ τῶν εἰς χεῖράς των γραμματίων ὀφειλέτης αὐτῶν. Οἱ φρονοῦντες, ὅτι ὡς πρὸς τὰ διὰ λογαριασμὸν τῶν Τραπεζῶν κυκλοφοροῦντα γραμμάτια λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τὸ μεταλλικὸν ἀποταμίευμα τῶν Τραπεζῶν, λησμονοῦσιν ὅτι ἡ τοιαύτη σκέψις εἶναι βάσιμος μόνον ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ὑφίσταται ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, διότι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία συνήθως ἐπιβάλλεται, ὅταν αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους ἀπαιτῶσι τὴν διάθεσιν τοῦ πλείστου μέρους τοῦ μεταλλικοῦ ἀποταμιεύματος. Οἱ κρατοῦντες γραμμάτια κυκλοφοροῦντα διὰ λογαριασμὸν τῶν Τραπεζῶν λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψει οὐ μόνον τὸ εἰς μεταλλικὸν νόμισμα ἀποταμίευμα, ἀλλὰ τὸ ἐν γένει ἐνεργητικὸν τῆς Τραπέζης, γινώσκουσι δὲ, ὅτι τὸ ἀπαιτούμενον κατ’ ἀναλογίαν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων μεταλλικὸν ἀποταμίευμα ἀποκατασταθήσεται θᾶττον ἢ βράδιον διὰ τῆς πρὸς τὰς Τραπέζας ἀποδόσεως τῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους ὀφειλομένων. Παρ’ ἡμῖν ἔχομεν βεβαίως ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζογραμμάτια, ὧν τὸ ποσὸν ὑπερβαίνει τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν. Τὸ πρῶτον εἰσήχθη παρ’ ἡμῖν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία κατὰ τὸ 1848 δι’ ὀλίγους μῆνας, κατὰ τὸ 1868 δι’ ἓν περίπου ἔτος· ὥστε περιττὸν εἶναι νὰ πραγματευθῶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Σταθερώτερον εἰσήχθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1877. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν μῆνα Δεκέμβριον τοῦ 1877, ἔχομεν

Τιμὴ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος 1,20. Δεκέμβριος 1878.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,20. Δεκέμβριος 1879.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,17. Δεκέμβριος 1880.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,18. Δεκέμβριος 1881.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,15. Δεκέμβριος 1882.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,14. Δεκέμβριος 1883.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,07. Δεκέμβριος 1884. Εἶχεν ἤδη ἀρθῆ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἐκυκλοφόρουν δὲ διὰ λογαριασμὸν τῶν Τραπεζῶν 77,076,998 Δεκέμβριος 1885.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,21. Δεκέμβριος 1886.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,26. Δεκέμβριος 1887.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,28. Δεκέμβριος 1888.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,24. Δεκέμβριος 1889.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,23. Δεκέμβριος 1890.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,25. Δεκέμβριος 1891.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,35. Δεκέμβριος 1892.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,53. Δεκέμβριος 1893.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,66. Ὀκτώβριος 1894.

Τιμὴ συναλλάγματος 1,75. Ἐκ τῶν παρατεθέντων ἀνωτέρω ἀριθμῶν ἐξάγεται, ὅτι τὸ ἀνωτέρω ποσὸν τῶν κυκλοφορησάντων τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι τὸ τοῦ Δεκεμβρίου 1891 ἐκ δρ. 144,084,754. Ἐν τούτοις κατὰ τὸν μῆνα τοῦτον ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος ἀνῆλθε μόνον εἰς λεπτὰ 135. Κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1892 τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων εἶχε κατέλθει εἰς δραχ. 140,415,651, ἐν τούτοις ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος ἀνῆλθεν εἰς λεπτὰ 153. Κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1893 τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων εἶχε κατέλθει εἰς δραχμὰς 134,489,567, ἐν τούτοις ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος ἀνῆλθεν εἰς λεπτὰ 166. Κατὰ Ὀκτώβριον τρ. ἔτους 1894 τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων εἶχε κατέλθει εἰς δρ. 133,934,577, καὶ ἐν τούτοις ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος ἀνῆλθεν εἰς λεπτὰ 175. Ὁ λόγος εἶναι εὐεξήγητος. Κατὰ τὸ 1891 εἶχεν εἰσαχθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὡς ἐκ τῆς εὐφορίας, ζητήσεως καὶ ὑπερτιμήσεως τῆς σταφίδος, τοσοῦτον μεταλλικὸν νόμισμα, ὥστε ἐπήρκεσεν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς κοινωνίας, καὶ εἰς τὸ ἐξ 20 ἑκατομμυρίων περίπου ποσὸν, ὅπερ ἀφήρεσε τὸ Κράτος ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσης. Τὸν Δεκέμβριον ὅμως τοῦ 1892 εἰσήχθη ἔλασσον ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς μεταλλικὸν νόμισμα, ὡς ἐκ τούτου δὲ ὑπετιμήθη περισσότερον τὸ τραπεζογραμμάτιον. Ἡ ἀνισοῤῥοπία τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου ἔλαβε μείζονας διαστάσεις κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1893, ἕνεκεν τῆς ἀζητησίας καὶ ὑποτιμήσεως τῆς σταφίδος, ὡς ἐκ τούτου δὲ ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος ὑψώθη. Ἡ ἀνισοῤῥοπία ἔλαβεν ἔτι μείζονας διαστάσεις κατὰ Ὀκτώβριον τρ. ἔτους ἕνεκεν τῆς ἀζητησίας καὶ ὑποτιμήσεως τῆς σταφίδος καὶ τοῦ οἴνου, ὡς ἐκ τούτου δὲ τὸ τραπεζογραμμάτιον ὑπετιμήθη. Πῶς ἐξηγεῖται ἡ κατὰ τὸν παρελθόντα καὶ τὸν ἐνεστῶτα μῆνα ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου; Ἐν αὐτῇ τῇ ἐποχῇ ἔχομεν συνήθως τὴν ὑποτίμησιν μείζονα, διότι τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα συνήθως προσφέρεται ὡς ἐκ τῶν ἐξαγομένων προϊόντων κατὰ τοὺς μῆνας Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον, ὅτε γίνονται καὶ αἱ ἐπὶ κερδοσκοπίᾳ προμήθειαι, κατὰ δὲ τοὺς μῆνας Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον παρουσιάζονται αἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀνάγκαι τοῦ ἐμπορίου, ὧν ἕνεκεν ὑπερτιμᾶται τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα κατὰ 3 ἢ 4%. Ἐφέτος ἡ ὑπερτίμησις ἀνῆλθεν εἰς 7% ὡς ἐκ τῆς μορφωθείσης πεποιθήσεως, ὅτι δὲν θὰ ἐξαχθῶσιν ἀμέσως τὰ ἐν τῷ τόπῳ ἀποτεταμιευμένα καὶ διὰ τὴν ἀλλοδαπὴν προωρισμένα προϊόντα ἡμῶν. Οἱ φρονοῦντες καὶ διαδίδοντες, ὅτι ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου προέρχεται ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἢ ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως τῶν ἐκδιδουσῶν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια Τραπεζῶν, πλανῶνται ἢ προσποιοῦνται τὸν πλανώμενον, διότι αʹ) τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν περιῆλθον εἰς κατάστασιν χείρονα τῆς τοῦ παρελθόντος ἔτους. Τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν περιστολὴν τοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀπαιτουμένου ποσοῦ, εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως ἐπὶ τῷ νομίμως ἐν τῇ χώρᾳ κυκλοφοροῦντι πιστωτικῷ νομίσματι. βʹ) Ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος τῶν ἀφορώντων εἰς τὸν συμβιβασμὸν οὐδεὶς φοβεῖται τὴν σπουδαίαν αὔξησιν τοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένου ποσοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἡ κατάστασις τῶν Τραπεζῶν τῶν ἐκδιδουσῶν γραμμάτια δὲν εἶναι χείρων τῆς τοῦ παρελθόντος ἔτους. Τὰ διὰ λογαριασμὸν αὐτῶν κυκλοφοροῦντα γραμμάτια ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς περίπου 52,000,000. Κατὰ τὸ 1891 εἶχον ὑπερβῆ τὰ 58,000,000. Δὲν προῆλθεν ἄρα ἡ τελευταία ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, οὔτε ἐκ τῆς ἐπὶ τὰ χείρω τροπῆς τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, οὔτε ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος τοῦ συμβιβασμοῦ, οὔτε ἐκ τῆς χειροτερεύσεως τῆς καταστάσεως τῶν Τραπεζῶν. Προῆλθε δὲ βεβαίως ἐκ τῆς ἀνισοῤῥοπίας τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου καὶ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς τῆς πλειονοψηφίας ἐσημειώθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στατιστικῶν πινάκων, ὅτι κατὰ τοὺς 10 πρώτους μῆνας τρέχοντος ἔτους εἰσήχθησαν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἐμπορεύματα ἀξίας 87,500,000, ἐνῷ κατὰ τὸ αὐτὸ διάστημα τοῦ παρελθόντος ἔτους εἰσήχθησαν μόνον 77,500,000, ἤτοι ἐπὶ πλέον 10,000.

ὅπερ κυρίως προέρχεται ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τῆς σταφίδος, καθόσον ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου τρέχοντος ἔτους ἐξήχθη σταφὶς ἐκ χιλιάδων ἑνετικῶν λιτρῶν 285,000,000 ἐπὶ τιμῇ ἐλάσσονι τῆς τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἐκ φρ. 100 κατὰ χιλιάδα· ἤτοι εἰσήχθη κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος μεταλλικὸν νόμισμα ἔλασσον τοῦ τῶν παρελθόντων ἐτῶν κατὰ φρ. 28,500,000. Ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ ἐνεστὼς εἰσήχθησαν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἐμπορεύματα μείζονα ἢ κατὰ τὸ παρελθόν. Τοῦτο δὲ ὀφείλεται εἰς τὴν μορφωθεῖσαν πεποίθησιν περὶ τοῦ κυβερνητικοῦ ἡμῶν καθεστῶτος καὶ περὶ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἐπὶ ποσοτικῆς βάσεως, ἥτις, μὴ ἀφισταμένη τῆς διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 καθορισθείσης, συμβιβάζεται πρὸς τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας. Ἡ ἀρξαμένη ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου εἰσαγωγὴ ἐμπορευμάτων χρησίμων διὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ χειμῶνος καὶ ἡ ὑπὲρ τὴν συνήθη ποσότητα εἰσαγωγὴ δημητριακῶν καρπῶν ὡς ἐκ τῆς διαδοθείσης φήμης, ὅτι ἐπίκειται αὔξησις τοῦ ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν ἐπιβαλλομένου εἰσαγωγικοῦ τέλους, προὐκάλεσαν τὴν ζήτησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, καθ’ ὃν χρόνον, ἕνεκεν τῆς ἐπελθούσης μεγάλης ὑποτιμήσεως, ἔπαυσεν ἐξαγομένη ἡ ἐν τῷ τόπῳ ἀποτεταμιευμένη σταφίς. Ὡς ἐκ τούτου ἐπῆλθε πρὸς στιγμὴν ἔκτακτος ἡ ὕψωσις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ὅπερ ἀπὸ λεπτῶν 175 ἀνῆλθεν ἐπί τινας ἡμέρας εἰς τιμὴν τῶν 188. Τοιαύτας διακυμάνσεις εἴχαμεν κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, ἐκ πείρας δὲ ἐδιδάχθημεν, ὅτι ἡ ἐκ τῆς ἀθρόας ζητήσεως προερχομένη ὕψωσις δὲν διατηρεῖται ἐπὶ πολύ. Πάντες δὲ γινώσκομεν, ὅτι εἰς τὴν ὑπερτίμησιν ταύτην συντελεῖ καὶ ἡ κερδοσκοπία, ἐκμεταλλευομένη τὴν ὑφεστῶσαν ψυχολογικὴν κατάστασιν τῆς κοινωνίας, ἥτις, ὡς συνήθως συμβαίνει, ἀποκλίνει μᾶλλον πρὸς τὰς γνώμας τῶν ἀπαισιοδοξούντων. Ὅστις ἀμερολήπτως καὶ ἐπισταμένως παρηκολούθησε τὴν ἐξέλιξιν τῶν σχετιζομένων πρὸς τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν γεγονότων, διατελεῖ βεβαίως πεπεισμένος, ὅτι ἡ τελευταία ὑπερτίμησις ὀφείλεται εἰς τὴν ἀνωτέρω συμπτωματικὴν αἰτίαν καὶ οὐχὶ εἰς ῥιζικώτερόν τινα λόγον. Ὑπῆρξαν οἱ σκοπίμως διαδόσαντες, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς, ὅτι ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογισμὸς δὲν προὐνόησε περὶ μέτρων συντελούντων εἰς τὴν ἄρσιν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας· ἀλλὰ τίς λογικῶς σκεπτόμενος ἠδύνατο ν’ ἀπεκδέχηται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν ἄμεσον θεραπείαν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν νόσου; Πάντες γινώσκουσιν, ὅτι τὸ Κράτος διατελεῖ ἔτι ἐν πτωχεύσει, καὶ διατελεῖ ἐν πληρεστάτῃ ἀδυναμίᾳ πρὸς συνομολόγησιν ἐξωτερικοῦ δανείου, ἐξ οὗ ἠδύνατο νὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἡμετέρα χρηματικὴ ἀγορά. Πάντες γινώσκουσιν, ὅτι καὶ τὰ παρ’ ἡμῖν πιστωτικὰ ἱδρύματα εἰς τὴν αὐτὴν εὑρίσκονται ἀδυναμίαν. Πάντες γινώσκουσιν, ὅτι φορολογία νέα δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ, ὅπως ἐξ αὐτῆς δημιουργηθῶσι περισσεύματα τῶν ἐσόδων τοσαῦτα, ὥστε δι’ αὐτῶν ἢ νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἡμιτελῆ παρ’ ἡμῖν δημόσια ἔργα, ἢ νὰ ἀρθῇ μεγάλη ποσότης τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων. Ὁ προϋπολογισμὸς περιέλαβε πάσας τὰς προνοίας, οἷαι ἐπετρέποντο ὑπὸ τῆς παρούσης ἡμῶν καταστάσεως. Ἡ ἐκτέλεσις δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 καὶ τοῦ τρέχοντος ἔτους οὐ μόνον καθίστησι βασίμους καὶ πιθανὰς τὰς προνοίας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ἀλλ’ ἀποδεικνύει, ὅτι τοιαῦτα ἐπετεύχθησαν καὶ ἐπιτευχθήσονται ταμειακὰ ἀποτελέσματα, ὥστε νὰ ἐπιτρέπηται ἡ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων ἐξακολούθησις τῶν μὴ ἀπαιτούντων μεγάλα κεφάλαια δημοσίων ἔργων, καὶ συνάμα ν’ ἀποβαίνῃ ἐφικτὴ σὺν τῷ χρόνῳ ἡ κατὰ μικρὰς ποσότητας μείωσις τοῦ κυκλοφοροῦντος πιστωτικοῦ νομίσματος. Πόθεν δικαιούμεθα ν’ ἀπεκδεχώμεθα τὴν ἄρσιν ἢ τὴν βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας; Βεβαίως εὑρισκόμεθα πρὸ ἀδυναμίας, ἣν ἐδημιούργησε σειρὰ ἀτυχῶν περιστάσεων, καὶ ἐξ ἧς δὲν δύναται ἡ Πολιτεία νὰ ἀπαλλαγῇ ἀμέσως τε καὶ εὐχερῶς. Ἡ μὲν ὀξεῖα κατάστασις τῆς ἀνωμαλίας ταύτης, ἤτοι ἡ κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ἔκτακτος ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, βεβαίως θὰ παρέλθῃ, ἂν δὲν παρῆλθεν ἤδη, διότι αἱ ἐκτάκτως συῤῥεύσασαι ἀπαιτήσεις τοῦ ἐγχωρίου ἐμπορίου ἱκανοποιήθησαν κατὰ τὸ πλεῖστον, εἶναι δὲ πιθανὸν αἱ ὑπολειφθεῖσαι νὰ εὑρίσκωσι τὴν προσφορὰν ἀνάλογον καὶ ἐκ τῶν γενομένων ἐπὶ κερδοσκοπίᾳ προμηθειῶν, καὶ ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς προϊόντων, καὶ ἐκ τῆς τῶν ἀδήλων πόρων, καὶ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς εἰσαγωγῆς. Ὡς πρὸς τὴν ῥιζικὴν ὅμως θεραπείαν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν νόσου, ὀφείλομεν νὰ μὴ ὦμεν ἀνυπόμονοι, οὐδὲ νὰ φρονῶμεν, ὅτι βεβιασμέναι πρόνοιαι δύνανται νὰ ὁδηγήσωσιν εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Τίς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἐπὶ τῆς χρηματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς ἐπίδρασιν τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν περὶ συμβιβασμοῦ; Ἡ ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τούτου ὠφέλεια εἶναι κυρίως ἠθικὴ, διότι ἀπαλλάσσεται τὸ Κράτος ἡμῶν τοῦ χαρακτηρισμοῦ, ὅστις δίδεται εἰς τοὺς ἐν πτωχεύσει διατελοῦντας, καὶ ἀνακτᾷ κατά τι τὴν ἀνατραπεῖσαν πίστιν αὑτοῦ. Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸν συμβιβασμὸν, συντελεσθέντα, ὡς ἀφετηρίαν οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ, ἢ πρὸς συνομολόγησιν δανείου ἐξωτερικοῦ, διότι ὀφείλομεν ἐν τῷ μέλλοντι νὰ μὴ αὐξάνωμεν τὰς εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεις μας, τοὐλάχιστον διὰ χρονικήν τινα περίοδον. Ὁ συμβιβασμὸς συντελούμενος κανονίζει ὁριστικῶς τὰς σκέψεις τῶν διαχειριζομένων τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, καὶ παρέχει εἴς τε τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα καὶ τὸ ἐμπόριον τὴν εὐκολίαν νὰ ἐπαναλάβωσιν ἢ ν’ ἀναπτύξωσι τὰς μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ σχέσεις αὑτῶν, καὶ νὰ συμβάλλωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς χρηματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς. Ἐπιφυλαττόμενος νὰ ποιήσω ἰδιαίτερον λόγον περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς γενομένας πρὸς συμβιβασμὸν διαπραγματεύσεις, δὲν δύναμαι νὰ μὴ προσθέσω, ὅτι ὅσον χρήσιμος ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἔσεται ἡμῖν ἡ συντέλεσις συμβιβασμοῦ ὑπὸ ὅρους συμβιβαζομένους πρὸς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν μέσα, τόσον ἐπιζήμιος καὶ καταστρεπτικὸς ἔσται οὗτος, ἐὰν ἐκβιασθῇ ἡ συνομολόγησίς του ἐπὶ ὅροις ὑπερβαίνουσι τὰς δυνάμεις τοῦ τόπου. Ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ περιπτώσει δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον κερδοσκοπίας, ἀλλὰ τὰ ἐν ἀπωτέρῳ μέλλοντι ἀποτελέσματα αὐτοῦ ἔσονται βεβαίως καταστρεπτικά. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι οἱ πιστωταὶ τοῦ Κράτους ἡμῶν, οἱ μὴ παρασυρόμενοι ὑπὸ τῶν σκεπτομένων νὰ κερδοσκοπήσωσιν εἰς βάρος αὑτῶν, θέλουσι κατανοήσει τὸ ἀληθὲς συμφέρον αὐτῶν, καὶ θέλουσιν ἀποδεχθῆ ὅρους συμβιβασμοῦ, συμφέροντας ἐξ ἴσου καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς αὐτούς. Συντελουμένου τοῦ συμβιβασμοῦ, ἢ καὶ πρὸ αὐτοῦ, ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Κράτος ἡ ἐξεύρεσις συνδυασμοῦ, σκοποῦντος εἰς τὴν πρὸς τὰς Τραπέζας ἀπόδοσιν τῶν ἐκ προσωρινῶν δανείων εἰς χρυσὸν ὀφειλομένων αὐταῖς, ὅπως ἐνισχυθῶσι καὶ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς χρηματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς. Εὐκταῖον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν αἱ περιστάσεις ἐπιτρέψωσιν, ὅπως ἀποδοθῇ εἰς τὰς Τραπέζας τὸ ὀφειλόμενον αὐταῖς ὑπὸ τοῦ Κράτους ποσὸν εἰς μεταλλικὸν νόμισμα ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Αὕτη, εἶναι ἡ ἀληθὴς καὶ πραγματικὴ ἐνίσχυσις τῶν ἐκδιδουσῶν γραμμάτια Τραπεζῶν, τοιαύτη δὲ τοῦ Κράτους θυσία δέον νὰ συνδεθῇ μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τῶν Τραπεζῶν, ὅπως ἐργάζωνται εἰς τὴν ῥύθμισιν τῶν τιμῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους κυκλοφοροῦντος πιστωτικοῦ νομίσματος βεβαίως θέλει συντελέσει εἰς ἥσσονα ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Κατὰ τοὺς γενναιοτέρους ὑπολογισμούς, τὸ ποσὸν τῆς κυκλοφορίας τραπεζογραμματίων, τὸ συμβιβαζόμενον μὲ τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν, δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ἀνώτερον τῶν 100 ἑκατομμυρίων. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο δέον νὰ περιορισθῇ ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζογραμματίων, εἴτε διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους εἴτε διὰ λογαριασμὸν τῶν Τραπεζῶν εἰσι ταῦτα ἐκδεδομένα. Πρὸς τοῦτο ὅμως ἀπαιτεῖται νὰ ἄρῃ ἐκ τῆς κυκλοφορίας τὸ Κράτος τοὐλάχιστον 40,000,000, ἤτοι νὰ ἐλαττώσῃ κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τὴν πρὸς τὰς Τραπέζας ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὀφειλήν του. Τὸ μέτρον ὅμως τοῦτο δὲν δύναται οὔτε νὰ ληφθῇ οὔτε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀποτόμως· πρέπει πρωτίστως νὰ παρέχῃ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων ἐπαρκὲς περίσσευμα, ὅπως εἴτε τοῦτο μόνον, εἴτε ἐσωτερικὸν δάνειον, ἀσφαλιζόμενον δι’ αὐτοῦ, χρησιμοποιηθῇ πρὸς τὸν σκοπόν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν εἶναι ἀναγκαία νομοθετικὴ πρόνοια, ἀρκεῖ δὲ μόνη ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως χρησιμοποιηθῇ τὸ περίσσευμα διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων. Ὁ διὰ νόμου περιορισμὸς τῆς κυκλοφορίας δέον νὰ ἐπέλθῃ, ὅταν συνομολογηθῇ ὁ συμβιβασμὸς καὶ ἀποκτηθῇ ἡ πεῖρα τῶν ἐπιτευχθέντων ἀποτελεσμάτων ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη. Εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν καταστάσεως παράγων οὐσιώδης εἶναι ἡ ζήτησις καὶ ἡ ἀνάλογος πρὸς τὰς δαπάνας τῆς καλλιεργείας καὶ τὴν μικρὰν ἀποζημίωσιν τοῦ καταβεβλημένου κεφαλαίου τιμὴ τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, δι’ ὧν εἰσάγεται εἰς τὴν χώραν χρυσὸς ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. Ὡς γνωστὸν, τὸ πρώτιστον τῶν προϊόντων τούτων εἶναι ἡ σταφὶς, ἧς ἡ μὲν παραγωγὴ ἐβάδισε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη αὐξανομένη, ἡ δὲ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ κατανάλωσις ἠλαττώθη ὡς ἐκ τοῦ ἀποκλεισμοῦ αὐτῆς ἀπὸ μίαν τῶν σπουδαιοτέρων ἀγορῶν τῆς καταναλώσεώς της. Ἡ κατάστασις, εἰς ἣν περιῆλθον αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι, ἐπιβάλλει βεβαίως μερίμνας περὶ τοῦ μέλλοντος αὐτῶν, δυστυχῶς ὅμως τὰ προταθέντα μέχρι τοῦδε μέτρα οὔτε ὁμόφρονα εἶχον τὴν γνώμην πάντων τῶν ἐνδιαφερομένων, οὔτε ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἐπαρκῆ. Ὅ,τι μόνον καλὸν ἔσχεν ἡ ὑποτίμησις τοῦ προϊόντος τούτου, ἦτο ἡ εἰσαγωγὴ αὐτοῦ εἰς χώρας, ἔνθα πρότερον δὲν εἰσήγετο. Βάσιμος ὑπάρχει πιθανότης, ὅτι θέλει ἐπιτευχθῆ σπουδαίως ἡ αὔξησις τῶν ἀγορῶν τῆς καταναλώσεως καὶ ἡ μικρὰ τῶν ὑφισταμένων νῦν τιμῶν ἀνύψωσις ἐν μέτρῳ ἱκανοποιοῦντι ὁπωσδήποτε τοὺς παραγωγούς. Βεβαίως δὲν δύνανται οὗτοι νὰ ἀναμένωσι τὴν ἐπάνοδον τῶν μεγάλων τιμῶν, εἰς ἃς πρότερον ἐπώλουν τὸ προϊόν αὐτῶν· ὀφείλουσι δὲ νὰ κανονίσωσι τὰ τοῦ μέλλοντος οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν αὔξησιν παραγωγῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐλάττωσιν. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι θέλει ἐπιδεινωθῆ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ ὑφιστῶσα νομισματικὴ ἀνωμαλία, δι’ οὓς ἐξέθηκα λόγους. Δὲν φρονῶ ὅμως, ὅτι πρέπει διὰ βεβιασμένων μέτρων νὰ ἐπιζητῶμεν τὴν βελτίωσιν αὐτῆς. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι τὴν ὑποτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος δέον νὰ ἐπιδιώξωμεν λελογισμένως καὶ βαθμιαίως, διότι ἡ ἀπότομος ὑποτίμησις δύναται ἐπίσης νὰ βλάψῃ, ὅσον καὶ ἡ περαιτέρω ὑπερτίμησις. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἰσχυρίσθη ὅτι, ὅ,τι πρὸ πάντων ἐμβάλλει εἰς ἀνησυχίαν πάντας ἡμᾶς, εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἔχων ἀνὰ χεῖρας μίαν τῶν καταστάσεων τῆς Τραπέζης ταύτης, ἔλεγεν, ὅτι τὸ παθητικὸν αὐτῆς ἀνέρχεται εἰς 250,000,000, ἐκ τούτων δὲ 100 ἑκατομμύρια εἶναι εἰς ἐντόκους καταθέσεις, καὶ ἐκ τούτων 60 ἑκατομμύρια εἰς χρυσόν. Ἀπέναντι δὲ πάντων τούτων τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Τραπέζης δὲν ἀνέρχεται, εἰμὴ εἰς 60 ἑκατομμύρια. Δὲν συμμερίζομαι τὰς ἀπαισιοδοξίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος συναδέλφου. Ἔχω καὶ ἐγὼ ἀνὰ χεῖρας μίαν τῶν καταστάσεων τούτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἐν αὐτῇ παρατηρῶ, ὅτι τὸ παθητικὸν αὐτῆς ἀνέρχεται ὄντως εἰς 246 ἑκατομμύρια. Ἐὰν ἐκ τοῦ παθητικοῦ τούτου ἐκπεσθῇ τὸ μετοχικὸν καὶ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον ἐκ δραχ. 31,500,000, ὑπολείπονται 214,896,000. Ἐὰν ἐκ τούτων ἐκπεσθῶσι τὰ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους κυκλοφοροῦντα τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκ δραχμῶν 61,932,000, ὑπολείπονται 153,964,000. Ἐὰν καὶ ἐκ τούτων ἐκπεσθῶσι τὰ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους κυκλοφοροῦντα κερματικὰ γραμμάτια ἐκ δραχ. 7,000,000, ὑπολείπεται παθητικὸν ἐκ δραχμῶν 146,964,000. Ἀπέναντι τοῦ παθητικοῦ τούτου ὑπάρχει τὸ ἑπόμενον ἐνεργητικόν:

Οἱ ὑποστηρίζοντες, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συντελεῖ εἰς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ἰσχυρίζονται, ὅτι μέγα μέρος τοῦ ἐνεργητικοῦ τῆς Τραπέζης προέρχεται ἀπὸ τίτλους τοῦ Κράτους, καὶ ἐπειδὴ τὸ Κράτος εἶναι ἐν καταστάσει πτωχεύσεως, ἄρα ἡ κατάστασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι παθητική. Ἐγὼ δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην τούτων, ὅτι ἡ πρὸς τὴν Τράπεζαν ὀφειλὴ τοῦ Κράτους ἀποτελεῖ τὸν παράγοντα τῆς παθητικῆς καταστάσεως τῆς Τραπέζης· τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ὀφειλέτης τις ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ προφανῶς ἀξιόχρεως, οὗτος εἶναι τὸ Κράτος. Τίς ἔχων λαμβάνειν παρὰ τοῦ Κράτους δὲν ἔλαβε τὸ εἰς αὐτὸν ἀνῆκον; Τίς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἐν τῷ νομίμῳ κυκλοφοροῦντι παρ’ ἡμῖν πιστωτικῷ νομίσματι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἡμῶν εἶναι ἐν εὐπορίᾳ; Τίς ἐξ ἡμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι, τό γε νῦν ἔχον, τὸ Δημόσιον ἔχει κατατεθειμένα παρὰ τῇ Τραπέζῃ ἐπὶ ἐλαττώσει τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πλέον τῶν 10 ἑκατομμυρίων; Τίς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ Κράτος θᾶττον ἢ βράδιον θ’ ἀποκτήσῃ πίστιν, συντελουμένου τοῦ συμβιβασμοῦ; Τὰ Κράτη εἰσὶν οἱ φερεγγυώτεροι τῶν ὀφειλετῶν, ὅταν μάλιστα εὑρίσκωνται ἀπέναντι πιστωτοῦ, οὗτινος ἡ εὐρωστία συνδέεται ἀῤῥήκτως πρὸς τὴν τῆς χώρας. Τοιοῦτος πιστωτὴς εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἧς πάντες γινώσκομεν τὴν εὐεργετικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, καὶ ἧς μέτοχοί εἰσιν εὐεργετικὰ ἱδρύματα καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν Ἑλλήνων. Μήπως κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886 δὲν εἶχε καταστραφῆ ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις; Ἐν τούτοις κατὰ τὴν ἐπακολουθήσασαν χρονικὴν περίοδον τῶν ἐτῶν 1887–1890 ἠνωρθώθη ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις, καὶ ἡ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατάστασις ἦτο ἀνθηρά. Κατὰ τὰ ἐκτεθέντα, τὸ Κράτος εἶναι ὀφειλέτης τῆς Τραπέζης διὰ ποσὸν δραχ. 61,000,000, εἶναι δὲ, κατ’ ἐμὲ, ὁ μᾶλλον ἀξιόχρεως τῶν ἄλλων. Ὡς ἔλεγον πρότερον, τὸ Κράτος λίαν προσεχῶς, συντελουμένου τοῦ συμβιβασμοῦ, θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν εὐχέρειαν ν’ ἀποδώσῃ πάντα τὰ εἰς τὴν Τράπεζαν ὀφειλόμενα, θὰ δυνηθῇ δὲ τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων ἀναγκαστικῶς τραπεζικῶν γραμματίων νὰ μειώσῃ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ πλεόνασμα τῶν γραμματίων τούτων ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον οἱ ἐντεῦθεν ὁμιλοῦντες ν’ ἀπαγγέλλωσιν ἀφορισμοὺς κατὰ τῶν πιστωτικῶν ἡμῶν ἱδρυμάτων, μὴ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι μεταξὺ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν καί τινες, ἀποδίδοντες σημασίαν εἰς τὰ ἐν τῇ Βουλῇ ὑπὸ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως λεγόμενα καὶ αἰσθανόμενοι ἐκ τούτου στενοχωρίαν διὰ τὰ εἰς χεῖρας αὐτῶν εὑρισκόμενα γραμμάτια τῆς Τραπέζης. Τὰ γραμμάτια τῶν Τραπεζῶν, εὐθὺς ὡς τὸ ποσὸν αὐτῶν περιορισθῇ ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ ἐπιτρεπομένου ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῶν συναλλαγῶν, θ’ ἀποκτήσωσι τὴν προσήκουσαν ἀξίαν, ἤτοι θὰ ὦσιν ἐν ἰσοτιμίᾳ ἢ σχεδὸν ἐν ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὸ χρυσοῦν φράγκον. Δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν, ὅτι τὴν ἀξίαν τῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦσι, πρέπει νὰ ἐκτιμῶμεν μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς σημερινῆς ἐνεργητικῆς ἢ παθητικῆς καταστάσεως τῆς Τραπέζης, τὴν σφραγίδα τῆς ὁποίας φέρουσι, διότι πλὴν τῆς Τραπέζης ἔχουσι τὰ γραμμάτια ταῦτα καὶ τὸ Κράτος ὡς ἐγγυητήν....

§64ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀνάγκη, κύριε Πρόεδρε, νὰ γείνῃ μικρὰ διακοπή.

§65ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§66ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὂχι, ὄχι.

§67ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ γείνῃ διακοπή, κύριε Πρόεδρε, δέκα λεπτῶν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἓν τέταρτον. (Μετὰ τὴν διακοπὴν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 40′ μ. μ.)

§69ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐποιησάμην ἤδη, Κύριοι, μνείαν τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις ἐχρησίμευσεν ὡς σκοπός, πρὸς ὃν ἔβαλλον οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Μίαν τῶν ἐλλείψεων ταύτης ὑπέλαβον ὡς σπουδαιοτάτην, ὅτι ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν εἰσπράξεων τῶν δέκα πρώτων μηνῶν τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς εἰσπράξεις τῶν δέκα πρώτων μηνῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους ὑπάρχει ἀνακρίβειά τις, ἀφορῶσα εἴς τε τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα. Οἱ προαγορεύσαντες ὑπέλαβον, ὅτι ὑπῆρχε σκοπός τις ἐν τῇ ἀναγραφῇ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ. Καὶ ἐνθυμεῖσθε τὸν θόρυβον, τὸν ὁποῖον ἐξήγειραν καὶ ὁ ἐντεῦθεν ὁμιλῶν ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς καὶ ὁ ἐξ Ἀττικῆς, ὑποστηρίζων αὐτόν· ἀμφότεροι ἐπετέθησαν κατὰ τε τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς παραχαραξάντων τὴν κατάστασιν ταύτην πρὸς παράστασιν ἀριθμῶν μὴ ἀληθῶν· ἐνόμισαν οἱ ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως λαλοῦντες ἐντεῦθεν, ὅτι εἰς τὸ ποσὸν τῶν εἰσπράξεων τῶν 10 πρώτων μηνῶν ἐστηρίχθη ἰσχυρισμός τις ἢ σκέψις συνηγοροῦσα ὑπὲρ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως· ὑπέλαβον ὡς ἀνακάλυψιν ὠφελοῦσαν αὐτοὺς, ὅτι ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ δὲν ἀναγράφονται αἱ ἐκ τῶν Μονοπωλίων εἰσπράξεις τοῦ παρελθόντος ἔτους, οἷαι ἔπρεπε νὰ ἦναι· ἐπειδὴ κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούλιον, Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον δὲν ἀνεγράφησαν αἱ εἰσπράξεις τῶν Μονοπωλίων ἀκριβῶς, ἄρα ἡ σύγκρισις πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1893 παρουσιάζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐλαττωματική. Οἱ Κύριοι, οἱ οὕτω λαλοῦντες, γινώσκουσι τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον αἱ καταστάσεις αὗται συντάσσονται ἐν τῷ ταμειακῷ τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ ταμειακὸν τμῆμα τὰς καταστάσεις ταύτας συντάσσει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταστάσεων τῶν ταμείων. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕτερον τμῆμα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον μετὰ πολλὰς ἡμέρας ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ μηνὸς συντάσσον τὰς καταστάσεις ἔχει ὑπ’ ὄψει τὰς σημειώσεις τὰς ὁποίας λαμβάνει παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Διὰ τοῦτο συνεχῶς ἀπαντῶσι διαφοραὶ μεταξὺ τῶν καταστάσεων τοῦ ταμειακοῦ τμήματος καὶ τοῦ ἑτέρου τμήματος. Ὅταν ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ὑποβάλλῃ ἐγκαίρως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τοὺς λογαριασμοὺς αὐτῆς, οἱ λογαριασμοὶ τοῦ ταμειακοῦ τμήματος ἀναγράφουσι τὰς εἰσπράξεις τοῦ μηνὸς ἐκείνου ὅπως ἀναγράφονται εἰς τὸν λογαριασμὸν τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Ἐὰν συμβῇ, ἀφοῦ ἔκλεισαν οἱ λογαριασμοὶ τῶν ταμείων, νὰ ὑποβληθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, ἡ ἀναγραφὴ αὕτη γίνεται μετὰ ἕνα ἢ μετὰ δύο ἢ μετὰ τρεῖς μῆνας. Κατὰ τὸ 1893 μάλιστα ἡ διαχείρισις τῶν οἰκονομικῶν ὑπῆρχεν εἰς χεῖρας τῶν ἐγειράντων τὸν θόρυβον τοῦτον, καὶ ἠδύναντο νὰ αἰτιαθῶσι τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ὁποία δὲν ἐπεζήτησε τὴν ἐνημερότητα τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων καὶ τὸ ἐνήμερον τῶν ἀναγραφῶν ἐν τῇ καταστάσει τοῦ ταμειακοῦ τμήματος. Κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἡ ὑπηρεσία ὑπῆρξεν ἐπιμελεστέρα, οἱ λογαριασμοὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ὑπεβλήθησαν ἐγκαιρότερον, καὶ ἑπομένως αἱ ἀναγραφαὶ τῶν εἰσπράξεων ἐκ τῶν μονοπωλίων οὐχὶ ὡς πρὸς ὅλα τὰ εἴδη ἀλλ’ ἰδίως ὡς πρὸς τὰ παιγνιόχαρτα, πυρεῖα καὶ πετρέλαια, ὑπῆρξαν ἐνημερώτεραι. Ἐκ τούτου ἡ κατάστασις τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους ἐν συγκρίσει πρὸς ἐκείνας τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐπαρουσίασε μίαν διαφορὰν 2,700,000 δραχμῶν, διότι κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος αἱ ἐγγραφαὶ ἐγένοντο ἐνημερώτεραι καὶ διότι τὸ ταμειακὸν τμῆμα ἐν τῇ συγκρίσει τῶν εἰσπράξεων λαμβάνει ὑπ’ ὄψει τὴν κατάστασιν τοῦ παρελθόντος ἔτους, καὶ τυπικῶς, ὡς ἔχει ἡ κατάστασις τοῦ τοῦ 1893, ἀναγράφει ταύτας εἰς μίαν στήλην παρακειμένην, ἀναγράφουσα τὰς εἰσπράξεις τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἀλλ’ οἱ προαγορεύσαντες ἐπεκαλέσθησαν κατάστασιν κατακεχωρισμένην εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἐνδεικνύουσαν εἰσπράξεις τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἀνωτέρας, ὅπως προέλθωσιν εἰς τὰς αἰτιάσεις περὶ παραχαράξεως τῶν ἀριθμῶν ἐπὶ σκοπῷ παραστάσεως τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1894 ἐν ποσότητι ὑπερβαινούσῃ τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1893. Ἀλλ’ ἐὰν ἦσαν εἰλικρινεῖς, ἔπρεπε συγχρόνως νὰ ἀναφέρωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθησαν, εἶναι κατάστασις τοῦ τμήματος τῶν μεταλλείων, ῥητῶς δὲ ἀναγράφεται ἐν τῇ καταστάσει ἐκείνῃ, ἡ ὁποία περιέχεται εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, ὅτι «τὰ ὑπὸ κεφάλαιον 4 ὑπὸ τὸν τίτλον «Μονοπώλια» ἄρθρα 2–5, ἤτοι παιγνιόχαρτα, πυρεῖα, πετρέλαιον καὶ ἅλας, ἀναγράφονται ὡς ἐλήφθησαν ἐκ τῆς καταστάσεως τοῦ τμήματος τῶν μεταλλείων.» Ὑπέλαβον ἐν τούτοις, ὅτι ἐνταῦθα ὑπάρχει σκοπός τις καὶ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀναγράψασα ἐν τῇ ἐκθέσει της τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1894 πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1893, ἐστήριξεν ἐπ’ αὐτῆς σκέψιν τινὰ ἢ συλλογισμὸν συνηγοροῦντα ὑπὲρ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὡς πρὸς τὰς δαπάνας παρεισέφρησε μικρά τις ἀνακρίβεια, ἄνευ βεβαίως προθέσεώς τινος. Ὅτε συνετάσσετο ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἐζητήθη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἡ κατάστασις τῶν δαπανῶν τῶν 10 πρώτων μηνῶν. Ἡ κατάστασις ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀπεστάλη, περιλαμβάνουσα πάσας τὰς δαπάνας, πλὴν ἑνὸς ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται τελευταῖον, καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἐκκρεμεῖς πληρωμάς. Τοῦτο ἡ ὑπηρεσία συνήθως ἀναγράφει καθ’ ὑπολογισμὸν αὐθαίρετον, διότι δὲν ὑπάρχει ἀσφαλὲς ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου αὕτη στηρίζεται. Ἀλλὰ, καὶ ἐὰν παραδεχθῆτε, ὅτι ἡ διαφορὰ τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰς πληρωμὰς κατὰ τοὺς 10 πρώτους μῆνας τοῦ 1894 δὲν ἦτο 7,000,000, ἀλλ’ ἦτο 2 ἢ 3 ἢ καὶ 1 ἑκατομμύριον, τί ἐκ τούτου ἐπρόκειτο νὰ παραχθῇ; Μήπως ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἐκθέσει της ἀνέγραψε τοῦτο, ἵνα στηρίξῃ συλλογισμόν τινα παραβλάπτοντα τὰ δημόσια συμφέροντα; Ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ῥητῶς λέγει πρὸς τίνα σκοπὸν τὸ ἀναγράφει (ἀναγινώσκει): «Καίτοι δὲ ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894 γενήσεται κατωτέρω ἐκτενεστέρα μνεία, οὐχ ἧττον ἐσημειώθησαν ἀνωτέρω τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ κατὰ τοὺς 10 πρώτους μῆνας, εἰς ἐπίῤῥωσιν τῆς ὁποίας ἐμόρφωσαν πάντες οἱ ἀμερολήπτως παρακολουθοῦντες τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα γνώμης, ὅτι πρὸς ἄρσιν τῆς παρ’ ἡμῖν κρατούσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ ἐν ἰσοζυγίῳ κατάρτισις καὶ ἐκτέλεσις τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ Κράτους.» Περὶ τούτου ἐπρόκειτο· δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλου θέματος. Εἴτε λοιπὸν τὸ περίσσευμα τοῦτο εἶναι ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, εἴτε ἐκ πέντε ἑκατομμυρίων, εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον καὶ δὲν ἀνατρέπει τὴν σκέψιν, ἡ ὁποία ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν τούτων ἐστηρίχθη.

§70ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι περίσσευμα.

§71ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει περίσσευμα, βεβαίως ὀλιγώτερον. Εἰς μὲν τὰς εἰσπράξεις ἡ διαφορὰ τῆς καταστάσεως τῆς ταμειακῆς πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ τμήματος τῶν ἁλάτων εἶναι 2,700,000, εἰς δὲ τὰς πληρωμὰς ἡ διαφορὰ εἶναι 2,500,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ 5,200,000, μέχρις ὅμως τῶν 7,000,000 ὑπολείπονται πάντοτε 1,800,000 ὡς διαφορὰ ἐπὶ πλέον τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰς πληρωμὰς τοῦ 1894. Ὥστε πάντοτε ὑπάρχει διαφορά.

§72ΡΑΛΛΗΣ. Διότι καταλογίζετε ὡς εἴσπραξιν τὴν τυπικὴν ἀναγραφὴν τῆς καταπτώσεως τῆς ἐγγυήσεως τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης καὶ τῶν κρατήσεων.

§73ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταφέρετε τὴν συζήτησιν ἐκτὸς τοῦ θέματος. Ἡ συμπερίληψις τῆς ἐγγυήσεως ταύτης εἰς τὰ ἔσοδα ἦτο τυπικῶς ἐπιβεβλημένη, ἀφοῦ ἡ ἑταιρία ἐκηρύχθη ἔκπτωτος. Ὡς πρὸς τοῦτο ὅμως οὔτε ὑμεῖς οὔτε ἕτερός τις προέβαλεν αἰτίασιν κατὰ τῆς καταστάσεως ὡς ἀνακριβοῦς. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου θέλω ἐπανέλθει.

§74ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἤκουσα καλῶς, εἰς τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐπισυνήφθη εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προηπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀναγράφονται ὡς ἔσοδα τὸν πρῶτον μῆνα 63,000,000. Πῶς εἰς κατάστασιν γενομένην μετὰ ἕν ἔτος τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐλαττοῦται εἰς 59 ἑκατομμύρια, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ αὐξήσῃ;

§75ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἴχετε προσέξει εἰς ὅ,τι εἶπον· ἴσως ἐτυγχάνετε ἀπὼν, ὅτε εἶχον ἀρχίσει τὴν ὁμιλίαν μου. Εἶπον, ὅτι ἐν τῇ καταστάσει, ἡ ὁποία δημοσιεύεται ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, ἀναγράφονται τὰ ἐκ τῶν μονοπωλίων ἔσοδα ἀνώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται εἰς τὴν ταμειακὴν κατάστασιν. Ἡ κατάστασις τοῦ ταμειακοῦ τμήματος στηρίζεται εἰς τὰς καταστάσεις τῶν ταμείων. Ἑπομένως, ὅτε συνετάχθησαν αἱ καταστάσεις τῶν μηνῶν Αὐγούστου, Σεπτεμβρίου καὶ Ὀκτωβρίου τοῦ 1893, τὸ ταμειακὸν τμῆμα, ἔχον ὑπ’ ὄψει τὰς καταστάσεις τῶν ταμείων, ἀνέγραψε ταύτας, ὡς αὗται παρίστανον τὰ ποσὰ ταῦτα, δηλαδὴ ἀνέγραφεν ἐλάχιστα ποσὰ, ἢ δὲν ἀνέγραφε, διότι δὲν εἶχον ὑποβληθῆ οἱ λογαριασμοὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Ἡ κατάστασις τοῦ ταμειακοῦ τμήματος τοῦ 1894 ἀνέγραψε καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν μηνῶν τούτων, διότι εἶχον ἤδη ὑποβληθῆ οἱ λογαριασμοὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ἀλλ’ ἡ κατάστασις ἡ προσαρτωμένη εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ταμειακοῦ τμήματος, εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ τμήματος τῶν μονοπωλίων, ῥητῶς δὲ γίνεται μνεία ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ, ὅτι τὰ ὑπὸ τὰ ἐδάφια βʹ καὶ εʹ ἔσοδα ἀνεγράφησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταστάσεως τοῦ τμήματος τῶν μεταλλείων καὶ μονοπωλίων, τὸ ὁποῖον ὁ ἐντεῦθεν ἀγορεύων ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος παρέλειψε νὰ σᾶς εἴπῃ, διὰ νὰ σᾶς ἐξαγάγῃ ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἀπορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθητε.

§76ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς καταστάσεις γενόμεναι πρὸς σύγκρισιν συντάσσονται ἄλλοτε κατὰ τὸν ἕνα τρόπον καὶ ἄλλοτε κατὰ τὸν ἕτερον.

§77ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔγειναν πρὸς σύγκρισιν αἱ καταστάσεις τοῦ ταμειακοῦ τμήματος πρὸς τὰς καταστάσεις τοῦ τμήματος τῶν μεταλλείων. Αἱ καταστάσεις τοῦ ταμειακοῦ τμήματος συντάσσονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταστάσεων, ἃς ὑποβάλλουσιν οἱ ταμίαι, αἱ δὲ καταστάσεις τοῦ τμήματος τῶν μεταλλείων ἀναγράφουσι τὰ ἀποτελέσματα, ὡς ταῦτα ὑποβάλλονται εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Διατὶ νὰ δημοσιεύσητε τὴν κατάστασιν τὴν ταμειακὴν καὶ ὄχι τὴν ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§79ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ τμῆμα τὸ ταμειακὸν δὲν δύναται νὰ ἀναγράψῃ ἐν ταῖς καταστάσεσιν αὑτοῦ, παρὰ τὰ ἀποτελέσματα, οἷα ὑποβάλλονται εἰς αὐτὸ παρὰ τῶν ταμείων. Δὲν δύναται νὰ στηρίζηταί ποτε εἰς τὰς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι δίδονται ἐκ σημειώσεων τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ τμήματος ἢ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς ἑταιρίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Δὲν δύναται ποτὲ τὸ τμῆμα τὸ ταμειακὸν νὰ στηρίζηται, παρὰ εἰς τὰ ἀποτελέσματα τὰ διδόμενα εἰς αὐτὸ παρὰ τῶν ταμείων, διότι ἄλλως θὰ εὑρεθῇ εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὰ γινόμενα ἐν τοῖς ταμείοις, δηλαδὴ πρὸς τὰ βεβαιούμενα καὶ εἰσπραττόμενα.

§80ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδεὶς ἔψεξεν ὑμᾶς, ὅτι ἐχαλκεύσατε ἢ ἐπλαστογραφήσατε μίαν κατάστασιν. Σᾶς ἐψέξαμεν, διότι, καίτοι ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 καὶ τὴν ἐν αὐτῷ πραγματικὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1893, οὐχ ἧττον ἀνετρέξατε κατὰ τὴν σύνταξιν τῆς ἐκθέσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 εἰς κατάστασιν, ἥτις δὲν ἀναγράφει μὲν τὰ ἔσοδα πλήρη, τὰ δ’ ἔξοδα ἐξομοιώνει. Περὶ αὐτοῦ ἐπρόκειτο.

§81ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία κατεχωρίσθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ὁποία ἐπιγράφεται «προσωρινὴ κατάστασις τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν». Δὲν ἠδύνατο νὰ λαμβάνῃ εἴκοσι καταστάσεις ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιτροπὴ, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ συντάξῃ τὴν ἔκθεσίν της. Αὐτὴν ἔλαβεν ἐν αὐτῇ δὲ ἀναγράφονται ὄχι μόνον τὰ ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1894, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν δέκα πρώτων μηνῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1893 καὶ ἡ ἐκ τῆς συγκρίσεως αὐτῶν ἐπὶ πλέον ἢ ἔλαττον διαφορά. Λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, πρὸς τίνα σκοπὸν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ διαστροφὴ τῶν ἀριθμῶν; Δὲν ὑπῆρχε προφανῶς σκοπός τις, διότι, ἐπαναλαμβάνω, οὐδεὶς συλλογισμός, οὐδεμία σκέψις πολιτικὴ ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς ἐπὶ πλέον διαφορᾶς. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος προέβαλεν ἀπορίαν τινά, διατί ἡ ἐγγύησις ἡ δοθεῖσα πρὸ ἐτῶν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσης, κηρυχθείσης ἐκπτώτου, ἀναγράφεται εἰς τὰ ἔσοδα. Ὅστις γινώσκει στοιχειώδη τινὰ λογιστικά, γινώσκει ὅτι, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει ἐγγύησις ἐκκρεμὴς, αὕτη δὲν ἔχει σχέσιν πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Αὕτη ἀναγράφεται μόνον εἰς τὰ βιβλία τῆς ληψοδοσίας. Καθ’ ἣν ὅμως στιγμὴν ἡ ἐγγύησις αὕτη μεταβάλλεται εἰς περιουσίαν τοῦ Δημοσίου, ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἐκδοθῇ γραμμάτιον εἰσπράξεως καὶ νὰ καταγραφῇ μεταξὺ τῶν ἐσόδων. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον. Τί ἠθέλετε νὰ γείνῃ, ὅταν ἡ ἐγγύησις αὕτη ἐγένετο ἰδιοκτησία τοῦ Δημοσίου; Κατὰ τίνα τρόπον ἠθέλετε νὰ ἀναγραφῇ ἐν τοῖς δημοσίοις βιβλίοις; Ἀναγκαίως θ’ ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν εἰσπράξεων. Ἂν τοῦτο ὑπολαμβάνητε ὡς δίδον εἰς ὑμᾶς ἀφορμὴν νὰ παραστήσητε ἠλαττωμένα τὰ ἔσοδα τοῦ 1894, εἶναι ἕτερον θέμα. Θὰ συζητήσωμεν περὶ τούτου βραδύτερον. Βλέπετε λοιπόν, Κύριοι, ὅτι συνήθως οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ Λοκρίδος καὶ ἐξ Ἄρτης ποιοῦσι θόρυβον ἄνευ λόγου, νομίζοντες, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ θορύβου νὰ προξενήσωσιν ἐντύπωσίν τινα, ἂν ὄχι εἰς τοὺς Βουλευτὰς, τοὐλάχιστον εἰς τὸ ἀκροατήριον· ὅταν δὲ διὰ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἀριθμῶν τῶν ἐξηγμένων ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν καὶ τῶν δημοσίων βιβλίων, διὰ τῆς ἐξετάσεως αὐτῶν τούτων τῶν ἀγορεύσεών των ἀποδεικνύωνται παραμορφώσαντες εἰς δεκάδας ἑκατομμυρίων τὰ ἀριθμητικὰ ἀποτελέσματα, τότε εὑρίσκονται ἐν στενοχωρίᾳ, τότε λησμονοῦσιν ὅ,τι αὐτοὶ ἀπέδωκαν εἰς τοὺς ἀντιθέτους των, καὶ νομίζουσιν ὅτι ἢ πρέπει νὰ μειδιῶσιν, ἢ πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ αἰσθάνωνται τὴν στενοχωρίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς προσήκουσα ποινὴ εἰς τοὺς ἐλεγχομένους ὡς μὴ ἀκριβῆ εἰπόντας (ἱλαρότης). Ἐπειδὴ εὑρίσκομαι ἐν τῇ ἐξετάσει τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, νομίζω ὅτι εἶναι ἐνταῦθα προσῆκον νὰ ἐξετάσω δι’ ὀλίγων τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας τὰ δύο τμήματα τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ὑπέβαλον πρὸς τὴν Βουλὴν. Πρωτίστως νομίζω ἀναγκαῖον νὰ μεταδώσω εἰς ὑμᾶς πληροφορίας τινὰς ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν, οἵτινες ἀνεγράφησαν ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειονοψηφίας, ἥτις φέρει τὰς ὑπογραφὰς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων κ. κ. Ι. Ἀντωνοπούλου καὶ Δάλλα. Δὲν νομίζω προσῆκον νὰ ἐρωτήσω, διὰ τίνα λόγον ἡ μειονοψηφία διῃρέθη εἰς δύο τμήματα. Αὐτὸ εἶναι οἰκογενειακὸν θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν μειονοψηφίαν. Ὅ,τι μόνον παρετήρησα μετά τινος περιεργείας, εἶναι ὁ διάφορος τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀντιλαμβάνονται καὶ ἐξετάζουσι τὸ θέμα τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Ὁμολογῶ δὲ, ὅτι ἔσομαι ἐπιεικὴς ὡς πρὸς τοὺς δύο ἀξιοτίμους συναδέλφους, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ εἰς τ’ ἀριθμητικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψαν εἰς τὴν κατάστασιν τὴν δημοσιευθεῖσαν, διότι καὶ οἱ δύο οὗτοι συνάδελφοι εἶναι ἄπειροι περὶ τὰ οἰκονομικὰ, ἰδίως περὶ τὸν χειρισμὸν τῶν ἀριθμῶν, καὶ ἑπόμενον ἦτο νὰ περιπέσωσιν εἰς λάθη (ἱλαρότης). Ἐντύπωσίν τινα μοί ἐνεποίησεν ἓν γεγονός, ὅτι ἠθέλησαν ὡς ἀφετηρίαν νὰ λάβωσι τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1891. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνεύρω τὸν λόγον ἀλλαχοῦ, εἰμὴ εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1891 ἀναφέρεται εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ἡγέτου τῆς μερίδος τῆς μειονοψηφίας, εἰς τὴν ὁποίαν κατατάσσονται καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι.

§82Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι εἶναι ὁ τελευταῖος ἀπολογισμός.

§83ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐσκόπουν διὰ τῆς παρατηρήσεως ταύτης νὰ σᾶς κατακρίνω.... Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι κ. κ. Ἀντωνόπουλος καὶ Δάλλας ἀποτελοῦσι μειονοψηφίαν τῆς μειονοψηφίας· ἂς ὀνομάσωμεν οὕτως αὐτούς, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ τοὺς διακρίνωμεν ἀπὸ τὴν ἄλλην μειονοψηφίαν. Λοιπὸν ἡ μειονοψηφία τῆς μειονοψηφίας ὑπεστήριξεν, ὅτι κατὰ τὸ 1891 ηὐξήθησαν οἱ φόροι κατὰ δραχμὰς 17,507,040, κατὰ τὸ ἔτος 1892, τῇ προτάσει τοῦ κ. Δηλιγιάννη, κατὰ δραχμὰς 4,783,479, κατὰ τὸ αὐτὸ δὲ ἔτος, τῇ προτάσει τοῦ κ. Τρικούπη, κατὰ δρ. 2,848,939, κατὰ τὸ 1893, τῇ προτάσει τοῦ κ. Τρικούπη, κατὰ δραχ. 9,874,622, ἑπομένως ηὐξήθησαν οἱ φόροι κατὰ δραχμὰς 17,507,040. Ἀλλ’ ἀμέσως ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τούτῳ εὑρίσκω ἓν σφάλμα. Αἱ ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ κ. Δηλιγιάννη γενόμεναι κατὰ τὸ 1892 αὐξήσεις εἶναι αἱ ἑξῆς:

Αἱ ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ κ. Τρικούπη γενόμεναι κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος 1892 αὐξήσεις εἶναι αἱ ἑξῆς:

Ἤτοι τὸ ὅλον τῶν αὐξήσεων, αἵτινες ἐψηφίσθησαν κατὰ τὸ 1892 προτάσει τοῦ τε κ. Δηλιγιάννη καὶ τοῦ κ. Τρικούπη, ἀνέρχεται εἰς δραχ. 9,642,000. Οἱ Κύριοι ὅμως τῆς μειονοψηφίας ἀναβιβάζουσι ταῦτα εἰς τὸ στρογγύλον ποσὸν τῶν δραχμῶν 13,000,000. Δὲν εἶναι μεγάλη διαφορά· εἶναι ἐκ πέντε σχεδὸν ἑκατομμυρίων! Διὰ τοὺς Κυρίους τούτους, οἱ ὁποῖοι εἶναι πρωτόπειροι εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, δὲν ἔχει ἡ διαφορὰ αὕτη σπουδαίαν ἀξίαν. Οἱ Κύριοι τῆς μειονοψηφίας ἀνέγνωσαν, ὡς φαίνεται, ἐπιπολαίως τὸν εἰσηγητήριον λόγον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892. Ὅτε ὁ κ. Τρικούπης εἰσηγεῖτο τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892 καὶ ἀνεκοίνου εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐπ’ αὐτοῦ σκέψεις του, εἶπεν, ὅτι ὁ προκάτοχος αὐτοῦ προέβαλεν αὐξήσεις ἐκ 4,429,000, προσέθετε δὲ καὶ τὰς ἰδικάς του καὶ τὰς ἀνεβίβαζεν ὅλας ὁμοῦ εἰς 9,000,000. Ἀλλ’ οἱ Κύριοι δὲν ἀνέγνωσαν ἐπισταμένως τὸν λόγον αὐτόν· διότι, ἂν τὸν ἀνεγίνωσκον καλῶς, ἤθελον ἴδει, ὅτι ὑπάρχει μία διαφορὰ 4 ἑκατομμυρίων καὶ 400,000. Κατὰ τὸ 1893 ἐψηφίσθησαν τῇ προτάσει τοῦ κ. Τρικούπη αἱ ἑπόμεναι αὐξήσεις:

Ἤτοι αἱ ψηφισθεῖσαι μετὰ τὸ 1891 αὐξήσεις εἰσὶν αἱ ἑπόμεναι:

Ἐν τούτοις ἡ μειονοψηφία ὑπολογίζει

Ἐκ τῶν ἀνωτέρω αὐξήσεων εἰς εἰσαγωγικὰ τέλη ἀνάγονται:

Ἄν δὲν ἐπήρχετο ἡ κατάστασις τῆς ἀνεπαρκείας καὶ ἡ ἀζητησία καὶ ὑποτίμησις τῶν ἐγχωρίων προϊόντων ἡμῶν, ἰδίᾳ δὲ τῆς σταφίδος, ἔπρεπεν ἡ πρόσοδός μας ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν νὰ προϋπολογίζηται νῦν εἰς 33,318,955. Ὑπολογίζονται ὅμως κατὰ τὸ 1895 μόνον 22,303,000, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον κατὰ δραχ. 11,015,955. Ἡ ἐπὶ ἔλαττον αὕτη διαφορὰ βεβαίως δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν καταπόνησιν τῆς παραγωγῆς ὡς ἐκ τῶν ὑπερβολικῶν φορολογικῶν βαρῶν, ὡς ἰσχυρίζεται ἡ μειονοψηφία, διότι οἱ κύριοι συνάδελφοι τῆς μειονοψηφίας ἰσχυρίσθησαν, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐλάττωσις προέρχεται ἀπὸ καταπόνησιν τῆς παραγωγῆς, ἢ ἀπὸ κάματον. Ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, ὁπόση ἐγένετο τῆς φράσεως ταύτης κατάχρησις εἰς παρελθούσας συνόδους. Τὴν φράσιν ταύτην εἶδον ἀναγεγραμμένην εἰς τοὺς λόγους τοῦ ἡγέτου των, τοῦ κ. Δηλιγιάννη, τὴν κατεχώρισαν καὶ ἐνταῦθα, ἀκαταλλήλως, ἀλλ’ ἀδιάφορον· ἔπρεπε νὰ δείξωσιν, ὅτι τὸν ἀκολουθοῦσι καὶ ὡς πρὸς τὰς φράσεις (ἱλαρότης). Πλὴν ὅμως τῶν ἀνωτέρω, ἔχομεν καὶ τὰς ἑξῆς ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰς μεταξὺ τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1891 καὶ τῶν προϋπολογιζομένων διὰ τὸ 1895:

2) Ταμεῖον φάρων.

3) Τέλη ἀγκυροβολίας. Τὸ ἐκ τούτων ὡς εἰσπράξιμον ὑπολογιζόμενον ποσὸν ἐκ δραχμῶν 300,000 ἡ μειονοψηφία ἀφαιρεῖ ἰδιαιτέρως ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων διὰ τὸ 1895 ἐσόδων, ἐνῷ τοῦτο περιλαμβάνεται εἰς τὰς τῇ προτάσει τοῦ κ. Τρικούπη ψηφισθείσας κατὰ τὸ 1893 αὐξήσεις. 4) Ἔγγειος φόρος σταφίδος εἰσπραττόμενος εἰς τὰ τελωνεῖα.

Ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ παραθέσω ἐν ἀνακεφαλαιώσει τὰς ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰς ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα:

Ὡς βλέπετε, αἱ ἐπὶ ἔλαττον διαφοραὶ ἀνέρχονται εἰς τὸ οὐκ εὐκαταφρόνητον ποσὸν τῶν δρ. 18,051,155. Ἡ μειονοψηφία ὅμως τῆς μειονοψηφίας ζητεῖ διὰ τῆς πρὸς τὴν Βουλὴν ἐκθέσεώς της τὸν λόγον ἐπὶ ἐλαττώσει τῶν ἐσόδων κατὰ δραχμὰς 16,188,873. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγὼ ἔδωκα πρὸς τὴν Βουλὴν ἀποχρῶντα λόγον ἐπὶ αὐξήσει ἐσόδων ἐκ δραχμῶν 18,051,155, δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω παρὰ τῆς μειονοψηφίας λόγον διὰ τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐκ δρ. 1,862,282. Εἶναι εὐχάριστον, ὅτι πολλοὶ συνάδελφοι ἀσχολοῦνται ἀπό τινος χρόνου εἰς τὴν μελέτην τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, οὕτω δ’ ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀναγινώσκωμεν ἐκθέσεις ἀκριβεστέρας. Ἔχομεν ὅμως καὶ παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς τῆς μειονοψηφίας καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα. Αὕτη εἰς τὴν ἔκθεσίν της προσήρτησεν ἢ μᾶλλον παρέθηκεν ἕνα πίνακα, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ 1891 ἐπληρώθησαν, ἐξαιρέσει τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ δημόσιον χρέος, δραχ. 60,010,421, κατὰ δὲ τὸ 1895 προϋπολογίζονται ἔξοδα ἐκ δρ. 67,992,053, ἑπομένως ὑφίσταται μία διαφορὰ ἐκ δρ. 7,981,632. Ἐπ’ αὐτῶν πάλιν ζητεῖ λόγον παρὰ τῆς πλειονοψηφίας. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖται εἰς τοῦτο μόνον. Προσθέτει καὶ 4,115,054, τὰ ποσοστὰ τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα τότε ἀνεγράφοντο ὡς ἔξοδα καὶ ἐπληρώθησαν, ἐνῷ κατὰ τὸ 1895 δὲν ἀναγράφονται, ἑπομένως ἡ διαφορὰ ἀνέρχεται εἰς 12,096,686· ἀφαιρεῖ ἡ ἰδία μειονοψηφία τὴν δαπάνην διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ἡ ὁποία τότε δὲν ἀνεγράφετο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι ὑφίστατο τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἐκ δραχ. 1,724,500, καὶ οὕτω καταβιβάζει τὴν αὔξησιν εἰς 10,372,186. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα οἱ Κύριοι τῆς μειονοψηφίας ὑπέπεσαν εἰς λάθη τινά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητον νὰ διορθωθῶσιν, ὅπως καὶ οἱ τὴν ἔκθεσιν συντάξαντες καὶ ἡ Βουλὴ διατελῶσιν ἐν ἀκριβεῖ ἐπιγνώσει τῶν ἀριθμητικῶν ἐξαγομένων ἐκ τῆς συγκρίσεως τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1891 πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895. Λαμβάνομεν ὡς δεδομένον ὅτι μεταξὺ τῶν πληρωθέντων ἐξόδων κατὰ τὸ 1891 καὶ τῶν προϋπολογιζομένων διὰ τὸ 1895, ἀνεξαρτήτως τοῦ

δημοσίου χρέους, ὑφίσταται διαφορὰ ἐκ δραχ.··· 7,981,632

προστιθεμένων καὶ τῶν εἰσπράξεων ἐκ ποσο-

στῶν ὁδοποιΐας ἐκ δραχμῶν····················· 4,115,054

Ἔχομεν ἐν ὅλῳ διαφορὰν ἐκ δραχμῶν············· 12,096,686

Ἐκ τούτων ὅμως δέον ν’ ἀφαιρεθῶσιν, ὅπως ἡ σύγκρισις γένηται ἀκριβής:

Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκ τῆς ἀνωτέρω σημειωθείσης διαφορᾶς τῶν δραχ. 12,096,686, ἔχομεν ὑπόλοιπον 4,706,703. Ἡ διαφορὰ αὕτη προέρχεται ἐκ τῶν ἑπομένων λόγων:

Αἱ ἀριθμητικαὶ αὗται ἐξηγήσεις εἰσὶν ἐπαρκέσταται πρὸς διασκέδασιν τῶν ἀποριῶν, ἃς προέβαλεν ἡ μειονοψηφία τῆς μειονοψηφίας. Ὀφείλω ὅμως νὰ μὴ ἀφήσω ἄνευ ἀναιρέσεως καὶ τὰς παρατηρήσεις, ὅσας ἐν τῇ ἐκθέσει της ἀναγράφει ἡ ἑτέρα μειονοψηφία, ἣν πρὸς διάκρισιν δυνάμεθα νὰ ὀνομάσωμεν μείζονα. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν μείζονα μειονοψηφίαν συνάδελφοι ἔχουσιν ὁμολογουμένως τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα περὶ τὸν χειρισμὸν τῶν ἀριθμῶν, ἀλλὰ καὶ οὗτοι ἐπλανήθησαν ἐν πολλοῖς, διότι στηρίζουσι πολλοὺς συλλογισμούς των ἐπὶ βάσεων ἀνυποστάτων. Ὁ πρῶτος συλλογισμός, τὸν ὁποῖον ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῆς μειονοψηφίας, ἡ φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς τῶν κ. κ. Κωνσταντοπούλου, Εὐταξία, Σκουζὲ καὶ Καΐρη, (ὅστις, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ἐκπροσωπεῖ τὸ προοδευτικὸν κόμμα τῆς μειονοψηφίας) λαμβάνει ὡς βάσιν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1893, ὁ ὁποῖος παρουσιάζει περίσσευμα ἐκ δραχμῶν 4,500,000. Ἰδού, αὐταῖς λέξεσιν, ὁ συλλογισμὸς οὗτος (ἀναγινώσκει): «Καὶ ἐὰν ἔτι ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τοῖς πρὸ τοῦ 1893 ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους ἀνεγράφετο εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ πάλιν θ’ ἀπέβαινεν ἀδύνατος ἡ ἐκ τῶν τακτικῶν τοῦ Κράτους πόρων ἀρτία καταβολὴ τῆς ἐνιαυσίας ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἀφοῦ καὶ ὁ εἰς περίσσευμα ἐκ δρ. 4,545,608 καταλήξας προϋπολογισμὸς τοῦ 1893 ἐπήρκεσεν εἰς τὴν ἀπότισιν μόνον δρ. 25,931,680 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἐνῷ πρὸ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 αὕτη ἀνήρχετο ἐνιαυσίως εἰς δραχμὰς 35,468,696, ὧν τὰ 30,939,761 εἰς χρυσὸν, ἄνευ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος. Οὕτως ἀποδεικνύεται ἔλλειμμα σταθερὸν τῶν πρὸ τοῦ 1893 προϋπολογισμῶν, καὶ ἂν ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους ἐγίνετο εἰς τραπεζογραμμάτια, ἐκ δρ. 5,000,000 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον.» Τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον προέβαλε καὶ ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐν τῇ ὁμιλίᾳ του περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀλλ’ εἰς τοῦτον ἐπιφυλάσσομαι εἰδικώτερον νὰ ἀπαντήσω, ὅταν ὁμιλήσω βραδύτερον περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ· περιορίζομαι δὲ νῦν νὰ ἀπαντήσω εἰς μόνους τοὺς ὑπογράψαντας τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας, οἱ ὁποῖοι προσθέτουσιν (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ σταθερὸν τοῦτο ἔλλειμμα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τῶν πρὸ τοῦ 1893 προϋπολογισμῶν προσετίθετο λεληθότως, ἐξογκοῦν τὸ δημόσιον χρέος διὰ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, τὸ ἐκ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς τῶν εἰς χρυσὸν ἐξόδων, ἀνερχομένων μετὰ τῶν καταβαλλομένων παρὰ τοῦ Δημοσίου διὰ προμηθείας εἰς 38 περίπου ἑκατομμύρια, ἤτοι ἔλλειμμα δραχ. 15,000,000 περίπου ὑπολογιζομένης τῆς ἐπικαταλλαγῆς ἐπὶ τῷ μέσῳ ὅρῳ τῶν τελευταίων ἐτῶν πρὸς 1,40.» Στηρίζουσι δηλαδὴ οἱ τῆς μειονοψηφίας κ. συνάδελφοι ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 συλλογισμόν, ὅστις, κατ’ αὐτούς, ἀποδεικνύει βασίμους τοὺς ἄλλους των ἰσχυρισμούς, ὅτι καὶ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη ὑπῆρχεν ἔλλειμμα ἐκ 15,000,000. Ἡ μειονοψηφία ὅμως αὕτη προσποιεῖται λησμονοῦσα ὅτι εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ 1893 περιλαμβάνονται 5,209,275 δαπανηθέντα εἰς σιδηροδρόμους καὶ ἀποτελοῦντα καθαρῶς τὴν ἐπὶ πλέον διαφοράν. Πλὴν τούτου, ἡ ἐπιτροπὴ λησμονεῖ, ὅτι ὡς ἐκ τῆς κατὰ τὸν Μάϊον 1893 ἐπισημοποιηθείσης ἀνεπαρκείας τοῦ Κράτους ἐπῆλθεν ἐπαισθητὴ μείωσις εἰς τὰ προϋπολογισθέντα ὡς εἰσπράξιμα ἔσοδα. Τίς ἐξ ἡμῶν δὲν ἐνθυμεῖται τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον περὶ τῆς μειώσεως τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1893; Πάντες βεβαίως ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1893 ἐπῆλθε σπουδαιοτάτη ἔκπτωσις εἰς τὰς εἰσπράξεις ἰδίως τῶν εἰσαγωγικῶν τελωνειακῶν τελῶν. Ποῦ δὲ ὀφείλεται αὕτη; Βεβαίως εἰς τὸ γεγονὸς, ὅτι ἐκηρύχθη ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους κατὰ Μάϊον τοῦ 1893 καὶ συγχρόνως ἐπῆλθεν ἡ ἀζητησία καὶ ἡ ὑποτίμησις τοῦ κυριωτέρου ἡμῶν προϊόντος, τῆς σταφίδος.

Φόρος ἐπὶ τῶν οἴνων.

Προϊόντα Ἑπτανήσου φορολογούμενα εἰς τὰ τελωνεῖα.

Φόρος ζώων.

Φόρος ἐπιτηδευμάτων.

Φόρος οἰκοδομῶν.

Μονοπώλια.

Ἐκποίησις δημοσίων κτημάτων.

Εἰσπράξεις ἐκ καθυστερούντων ἐσόδων παρελθουσῶν χρήσεων.

Ἔσοδα ταμείου φάρων.

Εἰσφορὰ δήμων ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως.

Ἐὰν ἀνακεφαλαιώσωμεν ὅσα εἶπον ὑμῖν, ἔχομεν ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης καταστάσεως τῆς ἀνεπαρκείας τὰ ἑξῆς ἐλλείμματα.

Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ἡ κατάστασις ἡ δημιουργηθεῖσα κατὰ τὴν Βʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1893, ἠθέλομεν ἔχει ἐπὶ πλέον εἰσπράξεις ἐκ δραχμῶν 15,000,000, καὶ ἠθέλομεν ἐπαρκέσει ἐν τῷ νομίμως κυκλοφοροῦντι πιστωτικῷ νομίσματι εἰς πάντα τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1893, ἤτοι ἠθέλομεν εὑρίσκεσθαι ἐν ἰσοζυγίῳ πληρεστάτῳ.

§84ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τί ποσὸν ἀνέρχεται τὸ σύνολον τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1893;

§85ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀμέσως, μολονότι τὸ γνωρίζετε, ἀλλ’ ἐξ ἀντιτεχνήσεως μόνον ἐρωτᾶτε (ἱλαρότης). Ἡ χρῆσις τοῦ 1893 εἶχεν ἔσοδα τακτικὰ 96,000,000, ἔξοδα τακτικὰ 87,000,000, περίσσευμα 9,000,000, ἔκτακτα ἔξοδα 5 ἑκατομμύρια· ἐλαττοῦται δέ, ὡς ἐκ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, τὸ περίσσευμα εἰς 4,000,000. Ἐπληρώθησαν εἰς συναλλαγματικὴν διαφορὰν 9,760,153· ἐὰν δὲν ἐπληρόνετο νομισματικὴ διαφορὰ, θὰ εἴχομεν περίσσευμα μέγιστον· ἐὰν δ’ ἐπληρόνοντο ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων τὰ ἔκτακτα ἔξοδα τῆς χρήσεως ταύτης ἐκ δραχμῶν 5,209,000, τὸ περίσσευμα τοῦ 1893 θὰ ἦτο 10,000,000 περίπου. Εἶσθε εὐχαριστημένος;

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 96 ἑκατομμύρια εἶναι τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους;

§87ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§88ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δηλαδὴ ἀνώτερα τῶν ἐσόδων πάσης προηγουμένης χρήσεως. Μὲ ὅλας τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε, τὰ ἔσοδα τοῦ 1893 ὑπερέβησαν πᾶσαν ἄλλην χρῆσιν κατὰ ἑκατομμύρια, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἤρκεσαν τὰ ἔσοδα αὐτὰ νὰ καλύψωσι τὰς ἀνάγκας καὶ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους καὶ ν’ ἀφήσουν περίσσευμα ἀνάλογον πρὸς τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος προσεπορίσθη ἐκ τοῦ ἀτυχοῦς γεγονότος τῆς πτωχεύσεως.

§89ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀτυχὴς σύμπτωσις εἶναι, ὅτι δὲν ὁμοφρονεῖτε μετὰ τῶν ἀξιοτίμων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συναδέλφων, διότι ἄλλως ἐκεῖνοι διετύπωσαν τὰς γνώμας των. Εἴχομεν τῷ ὄντι ἀπατηθῆ, ὑποθέσαντες πρὸς στιγμὴν, ὅτε εἴδομεν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Καΐρη εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας, ὅτι συνεχωνεύθητε μετ’ αὐτῶν, ἀλλὰ τώρα παρατηροῦμεν μετὰ λύπης, ὅτι διατελεῖτε κεχωρισμένοι (γέλωτες).

§90ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφήσατέ τα αὐτὰ, καὶ δόσατέ μας τὴν ἐξήγησιν.

§91ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ Κύριοι τῆς μειονοψηφίας θέλουσιν, ὡς συνάγεται ἐκ τῆς ἐκθέσεώς των, νὰ πορισθῶσιν ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως τοῦ 1893 ἓν ἐπιχείρημα, ὅτι, ἀφοῦ ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος παρουσιάζει ἔλλειμμα, ἄρα καὶ τὰ προηγούμενα ἔτη εἶχον ἔλλειμμα σταθερόν. Εἰς ἀναίρεσιν τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου εἶπον ὅσα εἶπον, ἀλλὰ, φαίνεται, εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ἐννοῶμαι ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης.

§92ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν μᾶς λέγετε τὰ περισσεύματα τῶν χρήσεων ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι σήμερον;

§93ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνατρέξατε εἰς τοὺς ἀπολογισμούς, ἵνα τ’ ἀνεύρητε. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως τοῦ 1895 καὶ αἱ δύο μειονοψηφίαι καὶ οἱ ἐντεῦθεν λαλήσαντες δὲν ἔλαβον σημείωσιν ἑνὸς γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ παρουσιάσῃ περίσσευμα κατὰ 910,000 δραχμάς· διότι εἰς τὴν πίστωσιν, ἡ ὁποία ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπὸ τὸ κεφάλαιον «ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων», ἀναγράφονται δραχ. 1,065,000 δι’ ἔξοδον ἀναγόμενον εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1891. Ἀναγράφεται δὲ μόνον λόγῳ τακτοποιήσεως, οὐχὶ λόγῳ πληρωμῆς. Ὡς γνωστὸν, ἡ Τράπεζα Κωνσταντινουπόλεως εἶχεν ἀναλάβει κατὰ τὸ 1891 τὴν προμήθειαν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἐν τῇ ἐξελέγξει τοῦ λογαριασμοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπὸ τῆς Τραπέζης ταύτης εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἐγένετο ἓν λάθος. Ἀντὶ νὰ ὑπολογισθῇ ἡ λίρα πρὸς 35 δραχμὰς, ὑπελογίσθη πρὸς 25, καὶ οὕτω προέκυψε μία διαφορὰ ἐξ 910,000 δραχμῶν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τακτοποιηθῇ. Πρὸς τοῦτο δὲ ζητεῖται ἡ πίστωσις ὑπὸ τὸ κεφάλαιον «κεκλεισμέναι χρήσεις», ἵνα ἐκδοθῇ τὸ ἔνταλμα, χωρὶς ὅμως νὰ γείνῃ ἡ πληρωμή, διότι αὕτη ἐγένετο. Ἑπομένως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ἤθελε παρουσιάσει περίσσευμα 910 χιλιάδων δραχ. περισσότερον, ἐὰν ἡ τακτοποίησις ἐγίνετο ἐγκαίρως. Προηγήθη ἀληθῶς ἡ συζήτησις περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ. Ὑπελάμβανον, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη ἔληξε καὶ ὅτι δὲν ἤθελον ἐπαναλάβει οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν αἰτίασιν, ὅτι αὕτη διεξήχθη κακῶς καὶ ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Κράτους ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι δὲν ἤθελον ἰσχυρισθῆ, ὅτι, ἐὰν ἄλλος τις διηύθυνε τὰ τῶν διαπραγματεύσεων, ὁ συμβιβασμὸς ἤθελεν εἶσθαι τετελεσμένος. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ συζητήσῃ, διότι διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία παρέσχεν ἐντολὴν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ διεξαγάγῃ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ. Κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην μόνη ἡ συζήτησις αὕτη προσῆκε καὶ οὐχὶ ἡ συζήτησις ἡ ἀναγομένη εἰς τὰς εὐθύνας τοῦ παρελθόντος, ἥτις εἶχεν ἐξαντληθῆ ἐν τῇ προηγουμένῃ συνόδῳ. Καίτοι ἡ Κυβέρνησις, καλῶς ποιοῦσα, δὲν κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας ἔγγραφα, οὐχ ἧττον ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδημοσιευμένων ἐν ἐφημερίσι καὶ τῶν ἀνακοινώσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐγένοντο, ἠδύνατο νὰ συζητήσῃ. Ἐγὼ οὐδὲν πλειότερον γινώσκω ὅσων ἐγίνωσκον οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συζητήσαντες ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος. Τὴν συζήτησιν θέλω περιορίσει ἀκριβῶς εἰς ἐκεῖνα τὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συνάδελφοι εἶχον ὑπ’ ὄψει, ὅτε προὐκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ μεμφθῇ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ διεξαγωγῇ τῶν διαπραγματεύσεων. Παρηκολούθησα τὰς δημοσιεύσεις περὶ τῶν διαπραγματεύσεων καὶ ἐπίσης ἐπρόσεξα εἰς ὅσα ἀνεκοίνωσε πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμολογῶ δὲ ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, ὅτι, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, ἡ διεξαγωγὴ τῶν διαπραγματεύσεων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἄμεμπτος, ὑπῆρξεν ἀνεπίψογος. Ἐν τῇ συζητήσει εἶχε τὸ πρῶτον ὑπὸ τοῦ ἐξ Ἄρτης συναδέλφου γείνῃ χρῆσις τῆς λέξεως «ἀντιτέχνησις», ἀλλ’ ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι τὴν ἀντιτέχνησιν αὐτὴν εὑρῆκα μόνον εἰς τὰς ὁμιλίας τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ οὐχὶ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις. Ἡ σημασία τῆς λέξεως ταύτης συμπίπτει πρὸς τὴν τουρκικὴν λέξιν «τερτίπι», καὶ ἐπειδὴ ἡ λέξις «τερτίπι» εἶναι συνήθης εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἑπόμενον ἦτο τὴν μετάφρασιν αὐτῆς νὰ ποιήσηται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἄρτης. Ἡ πρώτη μομφή, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκαν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο, ὅτι δὲν ἀπῄτησεν οὗτος ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπιτροπειῶν νὰ ἀσχοληθῶσιν ἐπιμόνως εἰς τὴν μελέτην τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, διὰ νὰ ἀρυσθῶσιν ἐκεῖθεν τὴν προσήκουσαν αὐτῶν πεποίθησιν περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ἀπαιτήσεων, τὰς ὁποίας ἐδικαιοῦντο νὰ προβάλωσιν. Ἴσως μεταξὺ ἡμῶν εὑρέθησάν τινες ὑπολαβόντες, ὅτι πράγματι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπεκαλέσθη τὴν προσοχὴν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ προηγηθῇ ἡ ὑπ’ αὐτῶν μελέτη τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Γνωστὰ μόνον ἔχομεν τὰ πρωτόκολλα, τὰ ὁποῖα μονομερῶς συντάξαντες οἱ ἐπίτροποι ἐδημοσίευσαν. Εἰς τὰ πρωτόκολλα ταῦτα ἀνευρίσκω ἐπαναλαμβανομένην τὴν πρόκλησιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀσχοληθῶσιν οἱ ἀντιπρόσωποι εἰς τὴν μελέτην τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Εἰς τὸ πρωτόκολλον Αʹ αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἀντιπρόσωποι ἀνομολογοῦσιν, ὅτι «ὁ Πρωθυπουργὸς ἠρώτησε τοὺς ἐπιτρόπους, ἐὰν ἐπεθύμουν νὰ ἐξετάσωσι πρότερον τὴν θέσιν τῶν πραγμάτων καὶ νὰ ἐπιληφθῶσιν εἶτα τῶν διαπραγματεύσεων»· ἀλλ’ οἱ ἐπίτροποι ἀπεκρίθησαν, ὅτι αἱ ὁδηγίαι των ἦσαν ἀρκούντως ἀκριβεῖς, ὥστε ἐπέτρεπον αὐτοῖς νὰ ἐπιληφθῶσιν ἄνευ ἀναβολῆς τῆς συμφωνίας ἐν ταῖς μεγάλαις αὐτῆς γραμμαῖς.» Δὲν γινώσκω, τί φρονοῦσιν οἱ ἀξιότιμοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συνάδελφοι, ἐὰν δηλαδὴ ἠδύνατο διὰ τῆς βίας ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναγκάσῃ αὐτοὺς εἰς ἀποχὴν καὶ νὰ κλείσῃ τὴν θύραν τῶν διαπραγματεύσεων, μέχρις οὗ αὐτοὶ μελετήσωσι τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ Γʹ ἀναγινώσκω τὴν ἑξῆς ὁμολογίαν τῶν αὐτῶν ἀντιπροσώπων: «Ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Ἄγγλου ἐπιτρόπου περὶ καθορισμοῦ τοῦ ποσοστοῦ τῶν 50% ὡς ἀφετηρίας ἐν τῷ συμβιβασμῷ, ὁ Πρωθυπουργὸς ἀντέταξεν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπερέβαινε κατὰ πολὺ τὰς δυνάμεις τῆς χώρας, καὶ ὅτι θὰ πεισθῶσι περὶ τούτου οἱ ἐπίτροποι, μελετῶντες τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς θέσιν. Ἐπρότεινε λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ τὸ κατώτατον ὅριον εἰς τὰ 30% νὰ τηρηθῇ ἐπὶ τρία ἔτη τὸ ποσοστὸν τοῦτο, ὅπως δυνηθῇ νὰ συνέλθῃ ἡ χώρα, καὶ ν’ αὐξάνηται ἔπειτα καθ’ ἓν ἑκατοστὸν ἐτησίως.» Ἀφοῦ ἔχομεν αὐτὴν τὴν ὁμολογίαν τῶν ἐπιτρόπων, ὅτι προσεκλήθησαν δὶς ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ μελετήσωσι προηγουμένως τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν καὶ κατόπιν νὰ ὑποβάλωσι τὰς ἀπαιτήσεις των, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀμφιβάλλωμεν, ὅτι τοιαύτη ἦτο ἡ πρόκλησις, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο πρὸς αὐτοὺς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Πιστεύω δέ, ὅτι οὐδεὶς ὑμῶν φρονεῖ, ὅτι ἠδύνατο νὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ νὰ πράξωσιν ἄλλως, ἀφοῦ οὗτοι ἤρχοντο οὐχὶ πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ μελετήσωσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ἀλλὰ πρὸς σκοπὸν συναλλαγῆς. Ἀπέδωκαν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἑτέραν μομφὴν, ὅτι ἀπεδέχθη τὸν διεθνῆ ἔλεγχον ἔκτοτε ἀμέσως. Ἀλλ’ ὅταν ἀναγνώσητε τὰ πρὸ τῆς ἐνταῦθα ἀφίξεως τῶν ἐπιτρόπων ἀνταλλαγέντα ἔγγραφα, ὅταν ἀναγνώσητε αὐτὰ ταῦτα τὰ πρωτόκολλα, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ὡς πρῶτον ὅρον πρὸς ἔναρξιν τῶν διαπραγματεύσεων ἔθετο πάντοτε ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἦτο διατεθειμένος νὰ δεχθῇ, ἔστω καὶ ἐμμέσως, τὸν ξενικὸν ἔλεγχον. Πλὴν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα εἶχον προηγηθῆ τῆς ἐνταῦθα ἀφίξεως τῶν ἐπιτρόπων, εἰς τὸ πρωτόκολλον Αʹ ἀναγινώσκω τὰ ἑξῆς: «Ὁ κ. Τρικούπης παρετήρησεν, ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δέον ν’ ἀποσκορακισθῇ διαῤῥήδην πᾶσα ἰδέα εἰσπράξεως ἀπ’ εὐθείας καὶ ἐκτὸς τῶν ὑπαλλήλων τῆς Κυβερνήσεως, διότι τοιαύτη εἴσπραξις θ’ ἀπετέλει ξενικὴν ἀνάμιξιν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν της μηδὲ θὰ θίξῃ τὸ παράπαν τὴν κυριαρχίαν καὶ ἀνεξαρτησίαν της». Ἐξ αὐτῶν λοιπὸν πάντων προκύπτει τόσον προφανῶς ἡ μέχρι καταχρήσεως ἀποφυγὴ πάσης ἰδέας, δυναμένης νὰ ὑπεμφαίνῃ τὴν ἀποδοχὴν ξενικοῦ ἐλέγχου ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον πλέον νὰ γίνηται συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ νὰ ἐγείρηται ἀτόπως ἡ εὐαισθησία ἡμῶν κατὰ τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ὡς πρὸς τὸ θέμα τῶν τοῦ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεων διῃρέθη εἰς τρεῖς γνώμας, ἢ μᾶλλον εἰς τέσσαρας, διότι εἶναι καὶ ἡ γνώμη τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος συνάδελφος ἐν τῇ μακρᾷ αὐτοῦ ἀγορεύσει ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀπέφυγεν ἐπιμελῶς νὰ ἐκφράσῃ ἰδίαν γνώμην, περιωρίσθη δὲ μόνον νὰ ἐπικρίνῃ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διεξήχθησαν αἱ διαπραγματεύσεις, πρὸ πάντων δὲ νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον παρ’ ὅλων τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐντεῦθεν ἠκούσατε, ὅτι δὲν ἦτο ἁρμόδιος πρὸς τὰς τοιαύτας διαπραγματεύσεις ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι ἐσφαλμένος ἦτο ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτοῦ, ὁ διήκων εἰς πάσας τὰς διαπραγματεύσεις, ὅτι ἡ ἀνεπάρκεια πρὸς τὴν ἀκεραίαν πληρωμὴν τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν προήρχετο ἐκ τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ καὶ κατέφυγε πάλιν εἰς τὸ παρελθόν, κατέφυγεν εἰς ὅ,τι πάντοτε ἐντεῦθεν λέγει, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1887 ἕως 1891 ἤθελον παρουσιάσει ἐλλείμματα καὶ ἐὰν δὲν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ἡ ποσότης ἡ πληρωθεῖσα ἐκ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ πρὸ τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου, διότι στηρίζεται εἰς ἀριθμοὺς ἐσφαλμένους. Κατὰ τὸν κ. Δηλιγιάννην ἡ χρῆσις τοῦ 1887, μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν πληρωθέντος ποσοῦ ἐκ δρ. 969,887, παρουσιάζει ἔλλειμμα ἐκ δρ. 14,389,706. Ἐνόμισα ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ἐξετάσω τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν τούτων, διότι μοὶ ἐφάνησαν οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἐσφαλμένοι. Εὗρον λοιπόν, ὅτι κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1887 ὑπῆρχον:

Ἀλλ’ ὁ κ. Δηλιγιάννης φαίνεται μὴ ἀναγνώσας μετὰ προσοχῆς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1887· διότι, ἂν τοῦτο ἔπραττεν, ἤθελεν ἀναγνώσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἀναγραφέντος ποσοῦ δαπανῶν ἐδαπανήθησαν δι’ ἐκτάκτους ἀνάγκας:

Ὥστε οὐ μόνον ἔλλειμμα δὲν ὑπῆρξεν, ἀλλὰ καὶ περίσσευμα εἴχομεν κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1887· περὶ ὅσων δ’ ἀναφέρει περὶ ἐσφαλμένου καταλογισμοῦ δαπανῶν γενομένων διὰ κατασκευὴν στρατώνων Λαρίσης, καὶ περὶ τόκων πληρωθέντων ἐκ τῶν δανείων κρίνω περιττὸν ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, διότι ταῦτα ἀνῃρέθησαν ἐπανειλημμένως. Μεταβαίνω εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1888. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους τούτου:

Ἂν ὅμως ἀνεγίνωσκε καλῶς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1888, ἤθελε παρατηρήσει, ὅτι ἐπληρώθησαν ἔκτακτοι δαπάναι:

Ὥστε ἡ χρῆσις τοῦ 1888, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, ἤθελε παριστάνει περίσσευμα ἀντὶ ἐλλείμματος, πράγματι ὅμως, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει καὶ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, ἐπαρουσίασεν ἔλλειμμα ἐκ δρ. 2,499,463. Μεταβαίνω εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1889.

Μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν διὰ συναλλαγματικὴν διαφορὰν πληρωθέντων, ὑφίσταται μικρὸν ἔλλειμμα. Μεταβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1890.

Μεταβαίνω εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1891.

Μεταβαίνω εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1892.

Τελειώνω μὲ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1893.

Ἐκ τούτων βλέπετε, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ προβληθεὶς πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπιτροπειῶν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη ἠναγκασμένη νὰ πτωχεύσῃ ὡς ἐκ τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ἦτο βάσιμος, διότι, ἐὰν ἡ τιμὴ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἦτο ἐν ἀρτιότητι, ἡ Ἑλλὰς ἤθελεν εὑρίσκεσθαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν ν’ ἀποτίῃ ἀνελλιπῶς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἀπὸ τοῦ 1887 μέχρι τοῦδε· τοῦτο ἀποδεικνύουσιν οἱ ἀπολογισμοί. Ἐξετάσωμεν νῦν τὴν γνώμην τοῦ προοδευτικοῦ κληθέντος κόμματος, ἤτοι τὴν τοῦ κ. Καραπάνου, ὁ ὁποῖος παραδόξως προσχωρεῖ εἰς τὴν πρότασιν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν καὶ ἀποδέχεται ὡς συμφερούσας τὰς προτάσεις αὐτῶν περὶ διανομῆς τῶν προσαυξήσεων τῶν ἐσόδων, ἤτοι τῶν πλεονασμάτων· εὑρίσκει δὲ παράδοξον, πῶς δὲν ἀπεδέχθη αὐτὰς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἤθελεν ἔχει τετελεσμένον τὸν συμβιβασμόν. Ἴσως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος προσεχώρησεν εἰς τὰς προτάσεις τῶν ἐπιτρόπων περὶ τῆς μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῶν ὁμολογιούχων διανομῆς τῶν πλεονασμάτων τῶν δημοσίων προσόδων, αἵτινες ἐπρόκειτο νὰ καθορισθῶσιν ὡς ἐγγύησις πρὸς πληρωμὴν τοῦ συμφωνηθησομένου κατὰ τὸν συμβιβασμὸν ποσοστοῦ, ἐξ ἄλλης τινὸς σκέψεως, μὴ ἀποκαλυφθείσης ἡμῖν. Γινώσκομεν ἐκ τῶν δημοσιευθέντων πρωτοκόλλων τὴν πρότασιν τῶν ἐπιτροπειῶν. Κατ’ ἀρχὴν, ἔδει νὰ ὑπάρχῃ ἠγγυημένον ποσοστὸν 30% εἰς χρυσὸν, ἔδει πλὴν τούτου ἐκ τῶν εἰς τραπεζογραμμάτια εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων νὰ ἐξασφαλίζηται ποσοστὸν 35% εἰς χρυσὸν, καὶ τὸ ὑπόλοιπον εἰς τραπεζογραμμάτια νὰ διανέμηται ἐξ ἴσου μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῶν δανειστῶν. Ἐπὶ παραδείγματι, ἐὰν αἱ ἐκ τῶν ὑπεγγύων προσόδων εἰσπράξεις ἀνέρχωνται εἰς ποσὸν δραχ. 30,000,000 εἰς τραπεζογραμμάτια, κατὰ τὴν πρότασιν ἔδει ἐκ τούτων νὰ διατεθῇ ὅσον ποσὸν ἀναγκαιοῖ εἰς προμήθειαν ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ἴσον πρὸς 35% τῶν πληρωτέων τόκων, ἤτοι πρὸς ποσὸν χρ. φρ. 8,750,000. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τιμὴν καθ’ ἕκαστον φράγκον τὰ λεπτὰ 175, δέον ν’ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ τῶν τραπεζογραμματίων δραχμὰς 15,312,500· ἀπομένει ὑπόλοιπον δραχ. 14,687,500, ἐξ ὧν τὸ ἥμισυ, κατὰ τὴν πρότασιν, ἔδει ν’ ἀποδίδωται εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν καὶ νὰ τρέπηται ὑπ’ αὐτῶν εἰς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν αὐτὴν τιμὴν τοῦ φράγκου, διὰ τοῦ ἡμίσεως τῶν πλεονασμάτων, ἀνερχομένου εἰς δρ. 7,347,750, θὰ ἠγοράζετο συνάλλαγμα ἐκ φράγκων 4,198,714. Ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο προστεθῇ εἰς τὸ ἀποτελοῦν τὰ 35% ἐκ φρ. 8,750,000, ἔχομεν ἐν ὅλῳ φρ. 13,948,714, ἤτοι θὰ ἀπεδίδομεν εὐθὺς ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους εἰς τοὺς πιστωτάς ἡμῶν 52% ἐπὶ τῶν εἰς αὐτοὺς ὀφειλομένων εἰς χρυσὸν τόκων. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶχε τὸ σπουδαιότερον ἐλάττωμα τῆς προτάσεως. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν ἤθελον εἶσθαι κύριοι τῆς χρηματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς καὶ ἤθελον ῥυθμίζει τὰ κατ’ αὐτὴν κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς. Αἱ ἐκχωρούμεναι πρόσοδοί εἰσιν αἱ σπουδαιότεραι τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Πᾶσα δὲ τοῦ ἔθνους ὑλικὴ πρόοδος ἐπάγεται τὴν αὔξησιν αὐτῶν. Ἐάν τις λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν προϊοῦσαν ἐν τῷ παρελθόντι αὔξησιν αὐτῶν, δύναται νὰ ὑπολογίσῃ εἰς τὸν ἐντὸς δεκαπενταετίας διπλασιασμὸν αὐτῶν. Ἐκ τῆς τοιαύτης δὲ αὐξήσεως τῶν προσόδων τούτων δύναται ν’ ἀπεκδέχηται τὸ Κράτος βαθμιαίαν ἐλάττωσιν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων καὶ τὴν λῆψιν παντὸς ἄλλου μέτρου, συντελοῦντος εἰς τὴν ἄρσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῖν ἀνωμαλίας. Ἐφ’ ὅσον αἱ προσαυξήσεις τῶν ἐσόδων τούτων χρησιμεύουσιν εἰς τὸ Κράτος πρὸς μείωσιν τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζογραμματίου, ἐπὶ τοσοῦτον λαμβανόμεναι αὐταὶ ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δανειστῶν καὶ διατιθέμεναι ἀμέσως εἰς τὴν ἀγορὰν ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος συντελοῦσιν εἰς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζογραμματίου. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν ἓν καὶ μόνον καθῆκον ἔχουσιν, λαμβάνοντες τὸ ἥμισυ τῶν προσαυξήσεων εἰς τραπεζογραμμάτια, ὀφείλουσι νὰ τὸ ἀποστέλλωσι δι’ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ὅπως πληρωθῇ εἰς τοὺς ὁμολογιούχους. Τοὐναντίον οἱ ἐν ὀνόματι τοῦ Κράτους ἐνεργοῦντες ὀφείλουσιν ἐγκαίρως νὰ προνοῶσιν οὐ μόνον περὶ τῆς προμηθείας τοῦ ἀναγκαίου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους χρυσοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἄρσεως τῶν αἰτίων, ὧν ἕνεκα ὑποτιμᾶται τὸ τραπεζογραμμάτιον. Ὁ κ. Καραπᾶνος ἐννοεῖ τοὺς κινδύνους, εἰς τοὺς ὁποίους ἐκτιθέμεθα, ἀποδίδοντες τὸ προϊὸν τῶν ὑπεγγύων προσόδων εἰς τραπεζογραμμάτια πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν δανειστῶν. Ὡς ἐκ τούτου δὲ προέβαλεν ἐν τῇ ἀγορεύσει του πρόνοιάν τινα ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ἥτις, ἂν περιήρχετο εἰς γνῶσιν τῶν ἐκπροσωπούντων τοὺς ὁμολογιούχους, ἤθελεν ὑποληφθῇ ὑπ’ αὐτῶν ὡς ἀστεία. Κατὰ τὸν κ. Καραπᾶνον, δύναται νὰ συνομολογηθῇ προληπτικόν τι μέτρον «διὰ τῆς ἐξαρτήσεως τοῦ εἰς τοὺς δανειστὰς διανεμομένου ποσοῦ ἐκ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, οὕτως ὥστε νὰ διανέμηται πάντοτε τὸ πάγιον ποσοστὸν, τὸ δὲ ἐπιπρόσθετον νὰ ἀνήκῃ μὲν εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου, νὰ διανέμηται δὲ, ὁσάκις ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος δὲν ὑπερβαίνῃ ὡρισμένον τι ὅριον, τὸ τῶν λεπτῶν 170 π. χ. δι’ ἕκαστον φράγκον.» Ἄξιον ἀπορίας μοὶ φαίνεται, πῶς ὁ κ. Καραπᾶνος, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἀποκρούει παντὶ σθένει τὸν ξενικὸν ἔλεγχον, προσποιεῖται ἀφ’ ἑτέρου τὸν ἀγνοοῦντα, ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς διανομῆς τῶν πλεονασμάτων τῶν ὑπεγγύων προσόδων δὲν ἐγκαθίσταται πλήρης ὁ ξενικὸς ἔλεγχος. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου καθιστῶνται οἱ δανεισταὶ σύντροφοι τοῦ Κράτους ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῶν ὑπεγγύων προσόδων· πῶς δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀρνηθῇ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν δανειστῶν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐξετάζειν τὰ ἐκ τῶν προσόδων τούτων εἰσπραττόμενα, ὅταν οὗτοι ἦναι συνιδιοκτῆται κατὰ τὸ ἥμισυ; Ὁ κ. Καραπᾶνος τὸ ἐνόησε, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῇ ἀγορεύσει του προέτεινε νὰ τεθῇ ἐν τῇ συμβάσει ῥητὴ διάταξις, ἀποκλείουσα πάντα ἔλεγχον, ὡσανεὶ διὰ τῶν λέξεων τούτων δύναται ν’ ἀνατραπῇ τὸ ἀναγνωριζόμενον δικαίωμα συνιδιοκτησίας. Ὁ κ. Καραπᾶνος, ἐνῷ δὲν εὑρίσκει ὡς ὑφιστάμενον τὸν ξενικὸν ἔλεγχον ἐν τῇ μετὰ τῶν δανειστῶν διανομῇ τῶν πλεονασμάτων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἀνεκάλυψε τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 τῇ μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς ἐπιτροπείας συνομολογηθείσης συμβάσεως (ἀκύρου ἤδη), καθ’ ὃ, «ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κανονισμὸς τοῦ κυμαίνοντος χρέους ἢ μέτρα ληπτέα πρὸς βελτίωσιν τοῦ συναλλάγματος δὲν ἦτο ἐφικτὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἀνεξαρτήτως τοῦ παρόντος διακανονισμοῦ, οὐδεμία συμφωνία, συνεπαγομένη ἀφαίρεσιν ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν ὡρισμένων προσόδων, θὰ ἠδύνατο νὰ τελεσθῇ ἄνευ προηγουμένης συμφωνίας μετὰ τοῦ συμβουλίου τῶν ξένων ὁμολογιούχων.» Κατὰ τὸν κ. Καραπᾶνον, διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἀποδίδεται εἰς τοὺς ξένους ὁμολογιούχους τὸ δικαίωμα τῆς ἐπεμβάσεως ἐν ὡρισμένῃ ἐνεργείᾳ τοῦ Κράτους, καὶ περιορίζεται ἡ κυριαρχικὴ αὐτοῦ ἐλευθερία. Κατὰ τὸν κ. Καραπᾶνον, ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ ἐπιφυλάττῃ εἰς ἑαυτὸ τὴν ἐλευθερίαν, ἵνα, ὅταν κρίνῃ καλὸν, δύνηται νὰ ἀφαιρῇ τὸ προϊὸν τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Κατὰ τὴν σύμβασιν τὸ προϊὸν τῶν ὑπεγγύων προσόδων θέλει χρησιμεύσει εἰς τὴν ὡρισμένην τοῦ δημοσίου χρέους ὑπηρεσίαν, πᾶν δὲ αὐτοῦ πλεόνασμα ἀνήκει καὶ ἀποδίδεται εἰς τὸ Κράτος. Τὸ πλεόνασμα τοῦτο δύναται τὸ Κράτος κατὰ βούλησιν νὰ διαθέτῃ ἄνευ περιορισμοῦ τινος, βεβαίως ὅμως δὲν δύναται καὶ δὲν εἶναι λογικῶς ἐπιτετραμμένον νὰ δύνηται νὰ διαθέτῃ τὸ ἅπαξ καθορισθὲν διὰ τὸ δημόσιον χρέος μέρος τοῦ προϊόντος τούτου. Ἄνευ τούτου, τίς ἡ ἀξία τῶν δεδομένων ἐγγυήσεων; Τὸ ἄρθρον 10 ὑποθέτω ὅτι ἀνεγράφη κατ’ αἴτησιν τῆς Κυβερνήσεως· διότι, ἂν δὲν παρείχετο ἡ δι’ αὐτοῦ ἐπιτρεπομένη εὐκολία τῆς μετατροπῆς τῶν ἐγγυήσεων ἐν τῷ μέλλοντι μετὰ τῆς συγκαταθέσεως τῶν δικαιούχων, πλήρης ὑπῆρχε δέσμευσις τοῦ Κράτους πρὸς τὸ ἀμετάβλητον τῶν ὑπεγγύων προσόδων μέχρι τῆς ὁλοσχεροῦς ἀποσβέσεως τῶν δανείων. Ἀλλ’ ἐξεταστέον, αἱ συμβάσεις προγενεστέρων δανείων περιεῖχον ἀνάλογόν τινα διάταξιν; Δάνειον 60,000,000. Σύμβασις 2)14 Ἀπριλίου 1879. Πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ δανείου τούτου ἐχορηγήθη ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου ἐκ χαρτοσήμου. Ἄρθρον 12 συμβάσεως: «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ μὴ ἐνεργήσῃ μηδὲ νὰ ἐπιτρέψῃ τι δυνάμενον νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἀναλογικὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου καὶ νὰ ἐπιφέρῃ κατὰ συνέπειαν ἐλάττωσιν τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματος τοῦ ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου φόρου, ὅπερ ἐδόθη εἰς ἀσφάλειαν τοῦ παρόντος δανείου.» Δάνειον 16,500,000. Σύμβασις 11 Μαΐου 1893. Ἄρθρον 5. «Αἱ πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ δανείου ἐν ἄρθρῳ 3 τῆς παρούσης συμβάσεως χορηγούμεναι πρόσοδοι ἐκχωροῦνται ἀμετακλήτως ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς ὑπηρετούσας τὸ δάνειον Τραπέζας.... Ἡ διαταγὴ αὕτη θεωρεῖται ἀμετάκλητος μέχρις ἐντελοῦς τοῦ παρόντος δανείου ἐξοφλήσεως.» Ἡ ἑτέρα τοῦ κ. Καραπάνου ἀντίῤῥησις, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4, καθ’ ὃ «ἅπασαι αἱ εἰσπράξεις θέλουσι καταστῆ ἀπόλυτος ἰδιοκτησία τῶν ὁμολογιούχων ἅμα τῇ καταβολῇ αὐτῶν καὶ μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ χρέους ἀναγκαίου ποσοῦ», περιέχουσα τὴν ἔννοιαν τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου, δὲν εἶναι ἀξία ἀναιρέσεως, διότι κηρύσσονται ὡς ἰδιοκτησία τῶν ὁμολογιούχων τὰ εἰς αὐτοὺς ἀνήκοντα χρήματα. Ὁ κ. Καραπάνος ἐπικρίνει τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως, ὡς καθιστώσης τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων κέντρον ξενικοῦ ἐλέγχου. Ποῦ τὸ ἀνεκάλυψεν, ἀγνοῶ. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων εἶναι ἑλληνικὴ, ἑλληνικωτάτη, ὑποκειμένη εἰς τοὺς νόμους τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Αἱ διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ διεξήχθησαν ἐν πληρεστάτῃ ἀγνοίᾳ αὐτῆς. Ἡ διὰ τοῦ σχεδίου συμβάσεως ἀνατιθεμένη εἰς αὐτὴν συγκέντρωσις τῶν εἰσπράξεων τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ χαρτοσήμου οὐδὲν ἐπρόκειτο νὰ τῇ προσδώσῃ ὄφελος. Ἡ μέχρι τοῦδε λειτουργία αὐτῆς οὐ μόνον δὲν ἔβλαψεν, ἀλλ’ ὠφέλησε καὶ προήγαγε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἡ εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων συγκέντρωσις τῶν προωρισμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους δημοσίων εἰσπράξεων οὐδεμίαν εἰσάγει καινοτομίαν ἐν τῷ καθεστῶτι συστήματι. Κατ’ ἀκολουθίαν τὸ γνωστὸν κείμενον τῆς μετὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ κομιτάτου συνομολογηθείσης συμβάσεως στηρίζεται ἐπὶ τοῦ καθεστῶτος καὶ οὐδεμίαν, οὐδὲ πόῤῥωθεν, ἐνέχει ἰδέαν ξενικοῦ ἐλέγχου. Ἐλέχθη ὑπό τινων συναδέλφων, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ μεταῤῥυθμισθῇ τὸ καταστατικὸν τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς ἑταιρίας ταύτης τρεῖς ἀλλοδαποὶ, ἀντιπροσωπεύοντες τοὺς Ἄγγλους, τοὺς Γερμανοὺς καὶ Γάλλους ὁμολογιούχους, εἰς τοὺς ἀλλοδαποὺς δὲ τούτους ἐπρόκειτο νὰ χορηγηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας (veto), οὕτως ὥστε νὰ ἦναι ὅλως ξενικὴ ἢ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων διοίκησις. Πόθεν καὶ πῶς ἀνεκάλυψε ταῦτα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, δὲν γινώσκω. Ἐκ τῶν δεδημοσιευμένων ἐγγράφων, ἐφ’ ὧν στηρίζεται ἡ διεξαγομένη συζήτησις, οὐδὲν τοιοῦτον προκύπτει. Ὡς κείμενον πλήρους συμβάσεως εἶναι ἡ μετὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ κομιτάτου ὑπογραφεῖσα καὶ ἤδη δεδημοσιευμένη. Ἂν αὕτη δὲν ἀπεῤῥίπτετο ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τῶν ὁμολογιούχων, ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν. Ἀνέγνωσέ τις ἐξ ὑμῶν ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ ὅρον τινὰ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Καταστατικοῦ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων; Βεβαίως ὄχι. Δὲν φρονεῖτε, ὅτι δὲν εἶναι προσῆκον νὰ στηρίζωσιν οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ἀνυπάρκτων ὑποθέσεων; Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ἐπικρίνων τὴν διατήρησιν τοῦ ὑφεστῶτος συστήματος, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν ἐν τῇ Ἑταιρίᾳ τῶν Μονοπωλίων συγκέντρωσιν τῶν πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους καθωρισμένων δημοσίων προσόδων, ἐπανέλαβεν ἰδέαν, ἣν καὶ ἐν προηγουμένῃ συνόδῳ εἶχε προβάλει, καὶ ἣν ὑπέλαβεν ὡς πρωτότυπον. Εἶπε τουτέστιν, ὅτι πρέπει νὰ ἐγκατασταθῇ μία δημοσία ἀρχὴ ἰδιαιτέρα, ὑπὸ τὸν τίτλον «Διεύθυνσις τοῦ δημοσίου χρέους», διοικουμένη παρ’ ἀνωτέρων δημοσίων ὑπαλλήλων, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὴν διεύθυνσιν δὲ ταύτην ν’ ἀνατεθῇ ἡ συγκέντρωσις τῶν δημοσίων εἰσπράξεων, τῶν προωρισμένων διὰ τὸ δημόσιον χρέος, καὶ τὸ καθῆκον τῆς πληρωμῆς πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους τῶν πρὸς αὐτοὺς ὀφειλομένων. Ἡ ἰδέα δὲν εἶναι πρωτότυπος, ὡς ὑπέλαβε ταύτην ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος. Κατὰ τὸ 1867, ὅτε τὸ πρῶτον συνωμολογήθη ἐξωτερικὸν δάνειον, συνετάχθη ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ μακαρίτου Κεχαγιᾶ, πλῆρες νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ταμείου τοῦ δημοσίου χρέους, κατὰ τὸ αὐτὸ περίπου σύστημα, καθ’ ὃ προτείνεται καὶ νῦν. Ἀλλὰ ἐκρίθη οὐχὶ σκόπιμος ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις αὐτοῦ, καθόσον ἐγένετο τότε ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὁμολογιοῦχοι οὐδεμίαν εὑρίσκουσιν ἐν τῇ συστάσει τοῦ ταμείου τούτου πρόσθετον καὶ ἀξίαν λόγου ἐγγύησιν, ἀφοῦ τὸ ταμεῖον πρόκειται νὰ διοικῆται ὑπὸ ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, οἵτινές εἰσιν ὑποχρεωμένοι νὰ συμμορφῶνται πρὸς πᾶσαν τῆς Κυβερνήσεως ἐντολὴν ἢ ἐπιθυμίαν. Μεταβαίνω νῦν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιοτίμου συναδέλφου, τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, ὅστις δὲν ἀνευρίσκει μὲν τὸ σημεῖον τὸ ἐνδεικνύον τὸν ξενικὸν ἔλεγχον, ὅπου ἀνεῦρεν αὐτὸ ὁ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτὴς, ἀλλὰ τὸ ἀνευρίσκει ἐν τῇ διατάξει τῆς μετὰ τῶν κομιτάτων συμβάσεως, τῇ ἀφορώσῃ εἰς τὰς παραχωρουμένας διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους δημοσίας προσόδους. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἔλεγεν ἐντεῦθεν τὰ ἑξῆς: «Ἔχω καθῆκον νὰ ὑποδείξω ἓν ἐλάττωμα τῆς συμβάσεως, κατ’ ἐμὴν γνώμην καίριον, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔδωκε τὴν ἀπαιτουμένην προσοχήν.» Ἀνέγνωσε δὲ τὴν διάταξιν, ἔχουσαν οὕτω: «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὁρίζει ὑπὲρ τοῦ χρέους λόγῳ ἐγγυήσεως μέχρι τελείας ἀποσβέσεως τῶν δανείων τὴν πρόσοδον τῶν ἑπομένων φόρων: 1) τὴν πρόσοδον τοῦ χαρτοσήμου...» Μέχρι τοῦ σημείου τούτου ἔχει καλῶς. Δὲν σταματᾷ ὅμως, ἀλλὰ σᾶς ὁρίζει ποίαν πρόσοδον, «...τουτέστι τὴν πρόσοδον τοῦ χαρτοσήμου, οἵα ἀνεγράφη ἐν τῷ ἐψηφισμένῳ προϋπολογισμῷ τοῦ 1894.» Ἐνταῦθα ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἀνεῦρε τὴν ἰδέαν τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου. Εἰς τὸ λάθος δὲ τοῦτο περιέπεσε, διότι δὲν ἀνέγνωσεν ἐπισταμένως τὸν ἐψηφισμένον προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, οὐδ’ αὐτὸ τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη. Ἐν τῇ συμβάσει, ἄρθρ. Γʹ. § 1, παραχωρεῖται ἡ πρόσοδος τοῦ χαρτοσήμου, οἷα ἀνεγράφη ἐν τῷ ἐψηφισμένῳ προϋπολογισμῷ τοῦ 1894 ὑπὸ τὸ κεφ. Γʹ. ἄρθρ. 1 ἐδ. αʹ. Ἂν ἐν τῇ συμβάσει ἀνεγράφετο ἁπλῶς ὡς παραχωρουμένη ἡ πρόσοδος τοῦ χαρτοσήμου, ἤθελον ἐννοηθῆ ὡς παραχωρούμενα ὅλα τὰ ἔσοδα, τὰ διακρινόμενα ὑπὸ τὸν τίτλον «Χαρτόσημον». Ἡ διάκρισις ὅμως ἐγένετο, ἵνα ἐξαιρεθῶσι τῆς παραχωρήσεως ὅσα ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπὸ τὰ ἐδάφ. βʹ ἕως θʹ. Ἰδοὺ δὲ πῶς ὑποδιαιρεῖται τὸ ἄρθρον 1.

Τὸ ὅλον τοῦ ἄρθρ. δρ. 12,477,067. Ἐκ τούτων τὸ πρῶτον ἐδάφιον 10,000,000. Κατὰ τὸν κ. Ζυγομαλᾶν, δολίως περιελήφθησαν καὶ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη εἰς τὴν παραχώρησιν, ἀφοῦ τούτων, ὡς ἀντισυνταγματικῶν, τὴν κατάργησιν θὰ ζητήσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐνῷ ἀκριβῶς ταῦτα ἐξῃρέθησαν. Μεταβαίνω τέλος εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς γνώμης τοῦ ἑτέρου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, τοῦ κυρίου Ράλλη. Ὁ κ. Ράλλης ἰσχυρίσθη, ὅτι πολὺ κακῶς ἐσκέφθη ὁ διεξάγων ἐν ὀνόματι τοῦ Κράτους τὰς περὶ συμβιβασμοῦ διαπραγματεύσεις, μὴ παραδεχθεὶς τὴν εἰς αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἐπιτρόπων γενομένην πρότασιν περὶ τῆς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πληρωμῆς τοῦ ποσοστοῦ τῶν τοκοχρεωλυσίων. Ὅτε ἤκουσα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς προβάλλοντος τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, ὑπέλαβον, ὅτι ἡ μνήμη μου δὲν ἦτο πολὺ ἰσχυρὰ, διότι εἶχον ἀναγνώσει τὰ πρωτόκολλα, καὶ τοιαύτην πρότασιν δὲν ἀνεῦρον. Ἐκ τῆς ὁμιλίας ὅμως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἠναγκάσθην νὰ ἀναγνώσω καὶ πάλιν τὰ πρωτόκολλα πάντα, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι τοιαύτην πρότασιν, ὡς διετύπωσεν αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτής, δὲν ἀνεῦρον. Ἀνεῦρον πρότασιν περὶ τραπεζικῶν γραμματίων ἀλλ’ οὐχὶ τόσον ἁπλῆν, ὡς τὴν διετύπωσεν ὁ κ. Βουλευτής, τοὐναντίον δὲ ἐπαρκῶς σύνθετον, καθὸ περιέχουσαν καὶ ἄλλα τινά, τὰ ὁποῖα τὴν καθιστῶσιν ἀπαράδεκτον. Ἰδοὺ τί ἀναγινώσκω εἰς τὸ πρωτόκολλον Γʹ: «Τὸ σύστημα, ὅπερ ἐντολὴν ἔλαβον νὰ προτείνω τῇ ἐπιτροπῇ, συνίστατο εἰς τὸν προσδιορισμὸν κατωτάτου ὁρίου προσόδου εἰς δραχμὰς καὶ κατωτάτου ὁρίου τόκου εἰς χρυσὸν, ἐγγυήσει τῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ τὸν προσδιορισμὸν τῶν κατωτάτων τούτων ὁρίων, πᾶσα βελτίωσις τόκου καὶ χρεωλυσίου θὰ ἐξῃρτᾶτο ἐκ τῆς μελλούσης βελτιώσεως τοῦ συναλλάγματος ἢ τῶν ὑπεγγύων προσόδων, τὸ προϊόν δὲ τῆς βελτιώσεως ταύτης θὰ διενέμοντο οἱ ὁμολογιοῦχοι μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν παραδείγματι, ἐὰν ὁρισθῶσιν 20 ἑκατομμύρια δραχμῶν ὡς κατώτατον ὅριον ἠγγυημένων προσόδων, καὶ 10 ἑκατομμύρια φρ. χρυσῶν ὡς κατώτατον ὅριον τόκου, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦναι ὑπόχρεως νὰ συμπληροῖ πᾶσαν ἐνδεχομένην ἀνεπάρκειαν, ἕως οὗ ἀποτελεσθῶσι τὰ ποσὰ ταῦτα. Ἀλλ’ ἐὰν ἀφ’ ἑτέρου αἱ πρόσοδοι ἀποφέρωσιν ὑπὲρ τὰ 20 ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὸ πλεόνασμα θὰ διανέμηται ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῶν ὁμολογιούχων, τὸ δὲ ἀναλογοῦν αὐτοῖς μερίδιον θὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὔξησιν τοῦ τόκου ἐν τῷ διαφόρων κατηγοριῶν τῶν δανείων, ἢ εἰς τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ χρέους δι’ ἐξαγορῶν καὶ δι’ ἐκκυβεύσεων.» Αὕτη, Κύριοι, ἦτο ἡ πρότασις τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμολογιούχων. Ἡ σαφὴς αὐτῆς ἔννοια εἶναι, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὁμολογιούχων θὰ διαχειρίζωνται ἅπαν τὸ προϊόν τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ἐξ αὐτοῦ θ’ ἀποσπάσουν ὅσον μέρος χρησιμεύει εἰς τὸ ἠγγυημένον εἰς χρυσὸν ποσοστὸν τῶν 35%, τὸ δὲ ὑπόλοιπον θὰ διανέμωσι μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, μεταβάλλοντες αὖθις τὸ εἰς αὐτοὺς ἀνῆκον ἥμισυ εἰς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα. Αὐτοὶ ἐνόουν νὰ δίδῃ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ πρὸς αὐτοὺς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια 50 ἢ 60%, νὰ τὰ διαχειρίζωνται αὐτοὶ, ν’ ἀγοράζωσι τὸ συνάλλαγμα καὶ νὰ δίδωσι λογαριασμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, λέγοντες εἰς αὐτήν: «Ἐξ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τῶν ἀνερχομένων εἰς 30 περίπου ἑκατομμύρια, ἠγοράσθησαν 10 ἑκατομμύρια φράγκα χρυσᾶ, ἐπειδὴ ὅμως αὐτὰ δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὸ ἠγγυημένον ποσοστὸν τῶν 35%, πληρώσατε ἡμῖν καὶ τὴν διαφοράν.» Ὅτι τοιαύτην ἔννοιαν εἶχεν ἡ πρότασις τῶν ἐπιτρόπων, ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ Δʹ πρωτοκόλλου, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκτίθενται, ἀπόντος τοῦ ἐπιτρόπου τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, αἱ ἰδιαίτεραι σκέψεις τῶν ἐπιτρόπων τῶν ὁμολογιούχων. Ἰδοὺ ἡ περικοπὴ ἡ ἐπεξηγοῦσα τὴν ἔννοιαν τῆς ἐν τῷ Γʹ πρωτοκόλλῳ ἀναγραφομένης προτάσεως: «Ἐὰν ὑπερισχύσῃ τὸ σύστημα τῆς βελτιώσεως διὰ πλεονασμάτων, ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ἐκχωρήσῃ τὰς προσόδους εἰς τοὺς ὁμολογιούχους κατὰ τρόπον παρέχοντα αὐτοῖς τὴν ἐλευθέραν καὶ ἀπόλυτον τῶν προσόδων διάθεσιν, μὴ ὑφισταμένην ἄλλον περιορισμὸν ἢ τὸν τῆς ἀποδόσεως ἑνὸς μέρους τῶν πλεονασμάτων.» Δὲν εἶχε δίκαιον ὁ κ. Ράλλης, ἰσχυρισθείς, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐσύγχιζε τὴν πρότασιν περὶ τῆς διανομῆς τῶν πλεονασμάτων μὲ τὴν πρότασιν τῆς εἰς τραπεζογραμμάτια πληρωμῆς τοῦ ποσοστοῦ τῶν τόκων, διότι ἡ τῶν ἐπιτρόπων πρότασις ἦτο τοιαύτη, ἤτοι σύνθετος. Ἡ δὲ γενομένη ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ παρατήρησις, ὅτι «αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους ἦσαν εἰς χρυσὸν, καὶ εἰς χρυσὸν καὶ οὐχὶ εἰς χαρτονόμισμα ὤφειλον ἀναλάβῃ τὰς νέας ὑποχρεώσεις, σκοπὸν εἶχε ν’ ἀπομακρύνῃ τοὺς ἐπιτρόπους ἐκ τῆς ὁποίας ὑπεστήριζον ἐπιμόνως προτάσεως τῆς πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους παραχωρήσεως τῆς διαχειρίσεως τοῦ προϊόντος τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ὤφειλε καὶ ὁ κ. Ράλλης καὶ πᾶς ἄλλος ἐπιθυμῶν νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν ἀλήθειαν νὰ ἐξετάσῃ τὰ κατὰ τὰς διεξαχθείσας διαπραγματεύσεις, καὶ νὰ μὴ λησμονῇ, ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν προεβάλλετο ἡ πρότασις αὕτη ὑπὸ τῶν ἐπιτρόπων, δὲν ἦτο ἀκόμη παραδεδεγμένον ὅτι ἡ συγκέντρωσις τῶν εἰσπράξεων καὶ ἡ μεταβολὴ αὐτῶν εἰς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἤθελον γίνεσθαι διὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Ἡ συζήτησις τότε εἶχε ὑπ’ ὄψει μόνους τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων, τοῦ ὁποίους ἡ πρότασις τῶν ἐπιτρόπων ἐσκόπει νὰ ἐγκαταστήσῃ διαχειριστὰς τοῦ ὅλου προϊόντος τῶν Μονοπωλίων ἐγγυωμένης πάντοτε τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τὴν εἰς χρυσὸν πληρωμὴν τοῦ ποσοστοῦ τῶν 35%. Ἐρωτῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ἐὰν φρονῇ, ὅτι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι προτιμότερον ἓν οἱονδήποτε ἵδρυμα, ἀντιπροσωπεῦον τοὺς ὁμολογιούχους, ὅπως καταστήσωμεν αὐτὸ κύριον τῆς ἡμετέρας χρηματικῆς ἀγορᾶς, ἐργαζόμενον ἄνευ κινδύνου τῶν ὁμολογιούχων, ὡς ἐκ τῆς ὑπὲρ αὐτῶν ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους διὰ τὸ ποσοστὸν τῶν 35%, εἰς χρυσόν; Ἡ ἐν τῷ Εʹ πρωτοκόλλῳ μνεία τοῦ τιθεμένου ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὅρου περὶ τῆς «καταβολῆς τῶν ἠλαττωμένων τόκων εἰς χρυσὸν, ἀφοῦ καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εἰς χρυσὸν καὶ οὐχὶ εἰς χαρτονόμισμα,» δὲν δύναται νὰ κριθῇ ἢ ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὅλον σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ὅπερ ἐστηρίζετο εἰς τὴν μὴ παραχώρησιν τοῦ προϊόντος τῶν ὑπεγγύων προσόδων πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων, ἀλλὰ εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ Κράτους ἐπιφύλαξιν, ἥτις τίθησι φραγμὸν εἰς τὴν κερδοσκοπίαν καὶ προλαμβάνει τὰς διακυμάνσεις καὶ ἀνωμαλίας τῆς χρηματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς. Δύναται ἕκαστος ἐξ ἡμῶν νὰ φαντασθῇ εἰς ὁπόσους κινδύνους ἤθελον εὑρεθῆ ἐκτεθειμένα καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας τὰ συμφέροντα, ἐὰν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὁμολογιούχων εἶχον τὴν ἐλευθέραν διαχείρισιν ἑνὸς ποσοῦ δημοσίων χρημάτων, ἐπὶ τοῦ παρόντος μὲν 30,000,000, βραδύτερον δὲ 40,000,000, καὶ καθίσταντο κύριοι τῆς χρηματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς. Εἰς τὰς χεῖρας αὐτῶν ἤθελεν εἶσθαι ἡ ῥύθμισις τῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος καὶ ἡ ματαίωσις πάσης κυβερνητικῆς προσπαθείας πρὸς βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Καὶ ἂν οἱ ὑλικοὶ πόροι τοῦ ἔθνους ἐβελτιοῦντο ἐν τῷ μέλλοντι, ἐκ τῆς βελτιώσεως ταύτης οὐδεμίαν ἠδύνατο νὰ προσδοκᾷ ἡ κοινωνία βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας, διότι τὰ πλεονάσματα ἦσαν προωρισμένα νὰ μεταβληθῶσιν εἰς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα καὶ ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἡ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πληρωμὴ τοῦ συμφωνηθησομένου ὡς πληρωτέου τοῖς ὁμολογιούχοις ποσοστοῦ τῶν τοκοχρεωλύτρων ἐνέχει ἓν σπουδαῖον μειονέκτημα ὡς πρὸς τοὺς ἀληθεῖς κατόχους τῶν ἡμετέρων χρεωγράφων. Οὗτοι, ὡς γνωστὸν, διαμένουσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἔνθα τὸ τραπεζικὸν ἡμῶν γραμμάτιον οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν. Πρόκειται λοιπὸν νὰ γίνεται μὲν ἐνταῦθα ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου πληρωμὴ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, νὰ μεταβάλλωνται δὲ ταῦτα εἰς χρυσὸν, ὅπως δι’ αὐτοῦ ἐνεργῆται ἡ πληρωμὴ πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους. Ἀλλ’ ὁ βαθμὸς τῆς ὑποτιμήσεως κυμαίνεται, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν οἱ δικαιοῦχοι οὐδέποτε δύνανται νὰ γινώσκωσιν ἐκ τῶν προτέρων τὴν σταθερὰν πρόσοδον τῶν κατεχομένων παρ’ αὐτῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων. Ὡς ἐκ τούτου θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ ἐκποιήσωσι τὰ χρεώγραφά των, τὰ ὁποῖα οὕτω θὰ περιέλθωσιν εἰς χεῖρας τῶν κερδοσκόπων. Εἶναι καὶ τοῦτο μία ἔνδειξις τοῦ τῆς συναλλαγῆς σκοποῦ, ἐξ οὗ ὁδηγοῦνται οἱ ἀποτελοῦντες τὰς ἐπιτροπείας. Εἰς ἐνίσχυσιν τῆς γνώμης τοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτοῦ εἶχεν ἔλθῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς, ἰσχυρισθεὶς ὅτι ἦτο προτιμότερον δι’ ἡμᾶς νὰ ὁρισθῇ τὸ ποσοστὸν εἰς 40% καὶ τι πλέον, ἴσως εἰς 41%, ἀλλὰ νὰ πληρώνηται εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Εὑρίσκετο βεβαίως καὶ οὗτος ἐν τῇ πλάνῃ, ὅτι τοιαύτη ὑπεβλήθη πρότασις, ν’ ἀποδίδωμεν τὸ ποσοστὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, ἔλεγον, θὰ εἶχον τὸ συμφέρον οἱ ὁμολογιούχοι νὰ ἐργάζωνται πρὸς βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς. Ἀλλὰ τὸν λογαριασμὸν αὐτὸν ποιοῦνται ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ἤτοι ἄνευ τοῦ ξενοδόχου, διότι 40% εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἀναλογεῖ πρὸς 22% εἰς χρυσὸν, γινώσκομεν δὲ ὅτι ἡ πρώτη πρότασις τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἀγγλικοῦ κομιτάτου ἦτο νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς 50% εἰς χρυσόν. Λυπηρὸν εἶναι, ὅτι οἱ Κύριοι, οἱ ὁποῖοι προέβαλον αὐτὰς τὰς σκέψεις, δὲν συνέπεσε νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, ἀφοῦ οὗτοι ὑπόσχονται ὅτι ἤθελον κατορθώσει νὰ ἐπιτευχθῇ συμβιβασμὸς πρὸς 22%.

§94ΡΑΛΛΗΣ. Λησμονεῖτε ὅμως, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐβεβαίωσεν αὐτό, εἰπὼν ὅτι δὲν ἐπροτάθη, διότι ἀπεκρούσθη.

§95ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἄλλο τι ἐλέχθη τοῦτο. Ἐλέχθη τοῦτο εἰς τὴν πρότασιν, περὶ τῆς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἐποιήσατο μνείαν, εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἐφ’ ἅπαξ καθορισμοῦ τοῦ ποσοστοῦ εἰς 40% εἰς χρυσόν. Ὁ ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἠρώτησεν, ἂν ἐδέχθη τὸν τοιοῦτον ὅρον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἀπήντησεν εὐφυολογῶν, ὅτι δὲν τὸν ἐδέχθη, διότι δὲν ἐπροτάθη. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περισσότερον ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἀφορῶντος τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ, νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν ἠδύνατο δεξιώτερον καὶ εἰλικρινέστερον νὰ διεξαχθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις αὗται ὑπὸ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος ἢ ὅσον διεξήχθησαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ ὑμεῖς ἐνδομύχως εἶσθε πεπεισμένοι, ὅτι, ἐὰν ἡ συμφωνία, τὴν ὁποίαν μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμολογιούχων συνωμολόγησε καὶ συνυπέγραψεν ἐνταῦθα, μετεβάλλετο εἰς ὁριστικὴν σύμβασιν καὶ ὑπεβάλλετο εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, ἤθελε τύχει παμψηφεὶ τῆς ἐγκρίσεως αὐτῆς. Διὰ ταύτης εἶναι ἀληθές, ὅτι γίνονται παραχωρήσεις μείζονες τοῦ 30%, ἀλλ’ αἱ παραχωρήσεις αὗται δὲν εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ εὑρεθῇ τὸ Κράτος ἡμῶν ἐν τῷ μέλλοντι εἰς ἀνεπάρκειαν πρὸς ἐκπλήρωσιν αὐτῶν. Πρωτίστως φρονῶ, ὅτι τὸ ἔθνος ἡμῶν ἐνέχει ἐν ἑαυτῷ ἐπαρκεῖς ζωτικὰς δυνάμεις, ὥστε ταχέως νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ στάδιον τῆς οἰκονομικῆς ἀναῤῥώσεως καὶ εὐρωστίας καὶ νὰ παρουσιάσῃ τὰς προσόδους τοῦ Κράτους ἐπαρκεστέρας πρὸς ἐκπλήρωσιν ὅσων ἤθελεν ἀναλάβει διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ ὑποχρεώσεων. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν εὔλογον ὑπόνοιαν, μὴ τυχὸν παρουσιασθῇ ἔτος τι, κατὰ τὸ ὁποῖον ἤθελον ἀποδειχθῆ αἱ εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου κατώτεραι, διὰ τοῦτο εἶπεν, ὅτι δέον εἰς τὰς παραχωρήσεις νὰ ὑποβληθῶμεν ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ χρησιμεύῃ τὸ πλέον τῶν 30 ἢ 32% εἰς χρεωλύσιον, ὥστε, καὶ ἂν εὑρεθῶμεν εἰς ἔτος τι ἐν τῇ ἀνάγκῃ νὰ δανεισθῶμεν, νὰ μὴ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιον τοῦ χρέους μας. Ἐπὶ τῇ ἀνακοινώσει δὲ, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ πληρωμῆς χρεωλυσίου, δὲν εἶναι δύσκολον ἐν μέλλοντι χρόνῳ νὰ εὑρεθῇ δάνειόν τι ἐσωτερικὸν, ὅπως καλυφθῇ τὸ ἐλλεῖπον ἐκ τῶν εἰσπράξεων ἄνευ χειροτερεύσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, πάντες ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐξηγέρθησαν, ὅτι πρόκειται πάλιν νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν δανειστικὴν πολιτικὴν τοῦ παρελθόντος. Δὲν πρόκειται περὶ δανειστικῆς πολιτικῆς. Τὸ λεχθὲν εἶναι σαφές. Εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἂν συμβῇ ἡ προϊοῦσα αὔξησις τῶν εἰσπράξεων νὰ μὴ ἦναι τοσαύτη ἐν ἔτει τινι, ὥστε νὰ ἦναι ἐπαρκὴς πρὸς πληρωμὴν τοῦ χρεωλυσίου τούτου, εἶναι δυνατὸν διὰ τι ποσὸν, 300 χιλιάδων, 400 χιλιάδων ἢ καὶ 500 χιλιάδων, ἢ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, νὰ συνομολογηθῇ προσωρινὸν δάνειον, χωρὶς ἐν τούτοις νὰ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιον τῶν δανείων. Πᾶσαι αἱ πρόνοιαι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τείνουσιν εἰς ἕνα σκοπὸν, εἰς τὸν σκοπὸν νὰ ὑπολογισθῶσιν ἐκ τῶν προτέρων τὰ πάντα οὕτως, ὥστε νὰ μὴ εὑρεθῶμεν ἐν μέλλοντι χρόνῳ ἐν ἀνεπαρκείᾳ. Μεταβαίνω ἤδη, Κύριοι, εἰς τὰς γενομένας ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895. Λαμβάνω ὡς ἀφετηρίαν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος συναδέλφου, διότι εἰς ταύτην, ὡς παρετήρησα, συγχωνεύονται αἱ ἀγορεύσεις τῶν λοιπῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ ἔσοδα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τούτῳ ἀναγράφονται ὑπερβολικὰ, διότι ἐκ τούτων νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ἐκπεσθῶσι 2 ἑκατομμύρια· ἐπειδὴ δὲ ἀνεγνώρισεν, ὅτι ὑπάρχουσι καί τινες ἀναγραφαὶ ἐλάσσονες τῶν προσόδων κατὰ 500,000, προσέθηκεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Ὅτε συνεζήτει τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως εἶναι λίαν ἐπαγωγός. Εἶπεν, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ὑπαγορεύει μέτρον τι γενναῖον, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν πληρονόμενον ἔγγειον φόρον εἰς τὸ ἥμισυ, ἤτοι ὅτι πρέπει τὴν ἐκ 4 ἑκατομμυρίων πρόσοδον νὰ περιορίσωμεν εἰς 2 ἑκατομμύρια. Ὥριζε μάλιστα τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη ἡ Πολιτεία ἡμῶν νὰ δωρήσηται ἐν αὐταῖς ταῖς περιστάσεσιν, εἰς 2,000,000, καὶ οὕτω, ἀφοῦ εὕρισκεν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἠλαττωμένος κατὰ 1½ ἑκατομμύριον, ἀφαιροῦντες καὶ ἄλλα 2,000,000, θὰ εἴχομεν προϋπολογισμὸν ἐσόδων κατὰ 3½ ἑκατομμύρια ἠλαττωμένον. Ἔχομεν λοιπὸν κατὰ 3½ ἑκατομμύρια ἠλαττωμένον τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων. Κατόπιν μετέβη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, καὶ παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, τηρουμένου τοῦ ὑπάρχοντος ὀργανισμοῦ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, δυνάμεθα νὰ ἐπινέγκωμεν οἰκονομίας 2½ ἑκατομμυρίων. Περὶ οἰκονομιῶν ἢ περιστολῆς τῶν δαπανῶν καὶ ἕτερος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος ἠγόρευσεν ἐντεῦθεν καὶ ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ἔφερεν ὡς παράδειγμα τὴν Ἰταλίαν, ὅπου, εἶπεν, ἐπεβλήθησαν ἐσχάτως οἰκονομίαι, εἰς τὴν διεύθυνσιν δ’ ἑνὸς Ὑπουργείου κατώρθωσαν νὰ φέρωσιν οἰκονομίας 145,000 φράγκων. Ἀλλὰ βεβαίως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐλησμόνησεν, ὅτι ἐν Ἰταλίᾳ, τὸ πρῶτον νῦν, περιστέλλουσι τὰς δαπάνας αὑτῶν, ἕνεκα τῆς ἀνάγκης, εἰς ἣν περιῆλθον, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν ἡ περιστολὴ τῶν δαπανῶν ἐγένετο ἀπὸ ἐτῶν, τελευταίως δὲ, ἰδίως κατὰ τὸ 1892, ἐπὶ τοσοῦτον αἱ περικοπαὶ τῶν δαπανῶν ἐπετάθησαν, ὥστε καὶ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία ἐν τῷ μεταξὺ ὡς ἐκ τούτου ἔπαθε, καὶ ἕνεκα τούτου κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος μικρά τις λαμβάνεται πρόνοια, ὥστε αἱ ὑπηρεσίαι ἐκεῖναι νὰ μὴ ἐξακολουθήσωσιν ὑφιστάμεναι τὴν βλάβην, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν ἐκ τῶν οἰκονομιῶν. Εἶναι ἀδύνατον, Κύριοι, νὰ περιστείλητε τὰς δαπάνας ἡμῶν κατὰ ποσὸν ἄξιον λόγου περισσότερον ἢ ὅσον περιεστάλησαν διὰ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν προηγουμένων καὶ τοῦ νῦν. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς χθὲς ἔλεγεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 εἶναι πολυτελής, διότι περιλαμβάνει πιστώσεις ἀνωτέρας τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1894, κατὰ 823,000. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἠμφισβήτησε τὴν μικρὰν αὔξησιν, ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὰς πιστώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐξ 189,000 δραχμῶν, ἄρα αἱ αὐξήσεις τῶν πιστώσεων τῶν προτεινομένων ἐφέτος ἀνέρχονται εἰς 634,000 δραχμάς.

§96ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ἀπέκρουσα μόνον τὰς προσωπικὰς αὐξήσεις, τὰς ὁποίας ὑπελόγισα κεφάλαιον πρὸς κεφάλαιον καὶ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον.

§97ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐπακλαμβάνω, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου εἶναι αὐθαίρετος, διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1894 παρουσιάζει πλεόνασμα μόνον ἐκ δραχμῶν 823,000· ἐπειδὴ δὲ μεταξὺ αὐτῶν εἶναι 189,000 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὰς ὁποίας κατ’ ἀρχὴν ἀπεδέχθητε, ἄρα αἱ αὐξήσεις τῶν πιστώσεων τοῦ 1895 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1894 εἶναι 634,000... Ποῦ ἀνάγεται, Κύριοι, ἡ αὔξησις αὕτη τῶν πιστώσεων τῶν 634,000 δραχμῶν; Ὅλοι ἀναγινώσκετε τὸν προϋπολογισμὸν καὶ γινώσκετε, ὅτι ἡ ὑπέρβασις ἡ ἀναγραφομένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀνάγεται εἰς τὴν προμήθειαν ἵππων, διότι κατέστη ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ προμηθευθῶμεν νέους ἵππους, ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἱππικόν· εἰς τὴν προμήθειαν ἱματισμοῦ, διότι ἄνευ τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντηρήσωμεν τὸν ὁποῖον ἔχομεν ὀλίγον στρατόν· εἰς τὴν κατάταξιν τῶν μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ἀξιωματικοὶ καὶ μᾶς ἐπεβάρυναν κατὰ 45,000 δραχμάς. Ὅλως πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Δὲν νομίζω ἐπάναγκες νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, ἀναιρῶν τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ἐντεῦθεν ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος, διότι τὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐῤῥυθμίσθησαν ἄλλως ἢ ὅπως αὐτὸς ἐφρόνει, ὡς ἐκ τούτου δὲ δὲν εἶναι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις οἵα ἔπρεπεν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γινώσκω μόνον, εἶναι ὅτι, ἐάν τις ἐξετάσῃ ὁπόσα ἔχομεν σήμερον δημοτικὰ σχολεῖα καὶ γραμματοδιδασκαλεῖα καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἐν συγκρίσει πρὸς ὅσα εἴχομεν πρὸ 3 ἢ 4 ἐτῶν, βεβαίως θὰ πεισθῇ, ὅτι ἔχομεν ἴσως διπλάσιον ἀριθμόν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἰς πάντα τὰ ἄλλα δικαιούμεθα νὰ ζητῶμεν περιστολὴν δαπανῶν, δὲν δικαιούμεθα ὅμως εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν νὰ ὦμεν φειδωλοί. Ἡ Πολιτεία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ παρέχῃ τὰ μέσα τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ λαοῦ.

§98ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ ἔχῃ δημοδιδασκάλους.

§99ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν σήμερον οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν ἦναι οἷοι ἔπρεπε νὰ ἦναι, βεβαίως θὰ ἦναι μετ’ ὀλίγον· ἢ φρονεῖτε ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν οἵους ἔχει ἡ Γερμανία δημοδιδασκάλους, πρέπει νὰ παύσωμεν ἔχοντες στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν; Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν γνώμην αὐτήν. Ἔχομεν τοὐναντίον τὴν γνώμην, ὅτι ἐκ τῶν ἐνόντων, διὰ τῶν δημοδιδασκάλων, τοὺς ὁποίους τὰ Διδασκαλεῖα ἔδωκαν, καὶ διὰ τῶν γραμματοδιδασκάλων, τοὺς ὁποίους τὰ Ὑποδιδασκαλεῖα ἔδωκαν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, οἵαν ἐπιτρέπουσι τὰ μέσα ἡμῶν, οἵαν ἐπιτρέπει τὸ προσωπικὸν τῶν δημοδιδασκάλων καὶ γραμματοδιδασκάλων. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον, ἀπαριθμῶν ἐν λεπτομερείᾳ τὰς ἄλλας παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, τὰς ἀφορώσας εἰς οἰκονομίαν τῶν δαπανῶν. Ἔχομεν, ἐπὶ παραδείγματι, μίαν αὔξησιν δαπάνης εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πρὸς ἀρωγὴν τοῦ Πανεπιστημίου ἐκ δραχμῶν 130,000. Καὶ ἐκεῖ δὲ εὗρεν ἀφορμὴν νὰ ψέξῃ τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἐπιδιώξασαν τὴν θεραπείαν προσωπικῶν ἀξιώσεων, ἰσχυρισθεὶς ὅτι, ἀντὶ νὰ δώσητε 130,000 δραχμὰς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον μισθοδοτοῦντες τὸ κατώτερον προσωπικόν, εἶναι προτιμότερον νὰ δώσητε τὸ ποσὸν αὐτὸ ὑπὸ τύπον χορηγίας, διότι κατ’ αὐτὸν, καθ’ ὃν τρόπον δίδεται, ὑποκρύπτει μίαν μισθοβουλίαν τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ Πανεπιστημίου διὰ τοῦ διορισμοῦ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ. Ἀλλ’ ἴσως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀπασχολούμενος εἰς ἄλλα, δὲν ἔλαβε καιρὸν νὰ μελετήσῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ἂν τὸ ἐμελέτα, ἤθελεν ἴδει, ὅτι ὡς πρὸς τὸ θέμα αὐτὸ ὑπάρχουν δύο νομοσχέδια, τὸ μὲν δημιουργοῦν τὰς θέσεις ταύτας, τὸ δὲ καθιεροῦν τὰ προσόντα. Ἐὰν ἀνεγίνωσκε τὸ δεύτερον, ἤθελε παρατηρήσει, ὅτι ἀκριβῶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καθιεροῦται τὸ σύστημα τοῦ διαγωνισμοῦ διὰ πᾶσαν θέσιν, ὡς πρὸς τὰς κατωτέρας δὲ θέσεις ἀφίεται τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ εἰς τοὺς ἁρμοδίους καθηγητὰς καὶ εἰς τὸν πρύτανιν, κατὰ τὰς παρατηρήσεις τὰς ὑποβληθείσας εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς ἐκλεχθείσης ὑπ’ αὐτῆς ἐπιτροπῆς. Ποῦ λοιπὸν διαβλέπετε ἐπιδίωξιν προσωπικῶν συμφερόντων ἐν ταῖς αὐξήσεσιν, αἱ ὁποῖαι προβάλλονται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895;

§100ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὸ ὅτι, ἐνῷ τὸ Πανεπιστήμιον χρειάζεται 66,000, σεῖς θέλετε νὰ δαπανήσητε 130,000 δραχμάς.

§101ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ ὅτι παρέτρεξα τὴν παρατήρησίν σας ταύτην· διότι ὑπάρχει προϋπολογισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ 1894–1895, ὅτε τὸ Πανεπιστήμιον εὑρίσκετο εἰς ἀπόλυτον στέρησιν μέσων καὶ ἠναγκάσθη νὰ περιτάμῃ πλείστας τῶν δαπανῶν αὐτοῦ, κατὰ τὸ ἑπόμενον δ’ ἔτος, ὡς καὶ κατὰ τὰ προηγούμενα τοῦ ἀνωτέρω, ἀνέγραψε τὰς δαπάνας ταύτας ὡς τὰς ἀνέγραφε τακτικῶς, καὶ ῥητῶς ἐδηλώθη παρὰ τῶν ἁρμοδίων, ὅτι, ἐὰν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894, ὁ συνταχθεὶς ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀπολύτου οἰκονομικῆς δυσχερείας τοῦ Πανεπιστημίου, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θεραπευθῶσιν αἱ ἀνάγκαι τοῦ Πανεπιστημίου, προεβλήθη δὲ πρὸ παντὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαιολόγημα, ὅτι, ἀφοῦ διὰ τοῦ νόμου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἀπεστέρησεν ἡ Κυβέρνησις τὸ Πανεπιστήμιον τῶν πρότερον ὑπ’ αὐτοῦ εἰσπραττομένων τελῶν, διδάκτρων καὶ ἀσκήτρων, βεβαίως ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 95,000 δραχμάς. Ὥστε τὸ Δημόσιον ἀφ’ ἑνὸς ἐστέρησε τὸ Πανεπιστήμιον τῶν μέσων ἐκείνων, ἀφ’ ἑτέρου τὰ παρέχει σήμερον ὑπὸ τὸν τύπον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος ἀκριβῶς ὑπεδείχθη ὡς ὁ καταλληλότερος καὶ σκοπιμώτερος διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ Πανεπιστημίου. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν ἄλλων σχεδίων, τὰ ὁποῖα προέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος· διότι δὲν εἶναι νέα· τὰ προέβαλε καὶ εἰς προηγουμένην σύνοδον τῆς Βουλῆς. Ὁμολογῶ, ὅτι κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην τὰ σχέδιά του ταῦτα τὰ προέβαλεν ὑπὸ τύπον δοκιμαστικόν. Εἶπε δηλαδὴ, ὅτι αὐτὰ τὰ σχέδια τὰ προέβαλεν οὐχὶ ὡς σπουδαῖα, ἀλλ’ ὡς δοκιμήν. Εἶπεν ὅτι ἐννοεῖ, ὅτι πρέπει ἡ στρεμματικὴ φορολογία νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ἅπαντας τοὺς φόρους, ἀλλ’ ἐπειδὴ, εἶπε, καὶ οὗτος φοβεῖται, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ὥρα, ὅτι ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτῃ πρέπει νὰ ἐπικρατῇ ἡ σκέψις ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸν μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους συμβιβασμὸν, καὶ δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ὥρα, καθ’ ἣν δυνάμεθα νὰ διακινδυνεύσωμεν τὴν ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων πόρων, διὰ τοῦτο ἔλεγεν, ὅτι τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν καὶ ἐπὶ τῶν γαιῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἀμπέλων πρέπει νὰ τὴν καθιερώσωμεν κατὰ σύστημα δοκιμαστικόν· νὰ γένωνται δηλώσεις, νὰ γένωνται αἱ ἀπαιτούμεναι καταμετρήσεις καὶ κατατάξεις κατὰ ποιότητας, καὶ ἂν ἐκ τῆς τοιαύτης ἐργασίας ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι δύναται τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράξῃ ὅσον ποσὸν εἰσπράττει ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, τότε νὰ καθιερώσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο. Ἐπεκαλέσθη δὲ καὶ τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ὁμολογῶ, ὅτι μία τοιαύτη δοκιμὴ προεβλήθη ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τοιαύτη δοκιμαστικὴ ἐργασία δὲν δύναται νὰ ἔχῃ μεγάλας διαστάσεις. Ἐὰν θέλητε τὴν δοκιμαστικὴν αὐτὴν ἐργασίαν νὰ τὴν ἐπεκτείνητε εἰς πάσας τὰς γαίας, καὶ τὰς ἀσκεπεῖς, βεβαίως πρέπει νὰ ἐγκαταστήσητε νέαν ὑπηρεσίαν, διότι ἡ ὑπάρχουσα ὑπηρεσία μόλις ἐπαρκεῖ διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ σήμερον ὑφεστῶτος φορολογικοῦ συστήματος. Ἵνα ἐνεργήσητε τὴν καταμέτρησιν ὅλων τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν, βεβαίως πρέπει νὰ ἔχητε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον. Βεβαίως δύναται νὰ ἐπιχειρηθῇ μία τοιαύτη δοκιμαστικὴ ἐργασία, ἀλλὰ δὲν εἶναι τὸ πρᾶγμα σπουδαῖον. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ διεξαγάγῃ τοιαύτην ἐργασίαν καὶ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὰς ἐργασίας τῆς γεωδαιτικῆς ἐπιτροπῆς. Τό γε νῦν ἔχον ὅμως, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ σκεπτώμεθα περὶ μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν κρισίμῳ στιγμῇ. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπίσης ἐπὶ τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι προεβλήθησαν ἀπό τινας ἄλλους ἀγορεύσαντας, περὶ στρεμματικῆς φορολογίας καὶ περὶ τῆς ἀφομοιώσεως τῆς φορολογίας τῆς Ἑπτανήσου καὶ περὶ ἄλλων τινῶν σχεδίων, διότι νομίζω, ὅτι δὲν προβάλλονται σπουδαίως· προβάλλονται μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ γένηται θόρυβος. Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας ἔργον νὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν ἀναίρεσιν τῶν μὴ σπουδαίως προτεινομένων σχεδίων. Ἐὰν μάλιστα ἐπρόκειτο περὶ ἀφομοιώσεως φορολογικῆς τῆς Ἑπτανήσου νὰ ὁμιλήσῃ τις, ἤθελε βεβαίως πείσει τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος προέβαλε ταύτην, ὅτι διὰ τῆς ἀφομοιώσεως τῆς φορολογικῆς τὸ Δημόσιον δὲν θὰ κερδήσῃ τίποτε, τὸ Δημόσιον ἴσως θὰ ζημιωθῇ. Ἀλλὰ εἰς ἄλλην ὥραν, ἐὰν ἐπανέλθῃ τὸ θέμα τοῦτο, εἶμαι ἕτοιμος, διότι ἔχω ἐνταῦθα τὰς ἀναγκαίας σημειώσεις, ἵνα πείσω πάντας, ὅτι διὰ τῆς φορολογικῆς ἀφομοιώσεως μᾶλλον βλάβη παρὰ ὠφέλεια θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον. Ἰσχυρίσθη ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι ἡ παρ’ ἡμῖν Ἀντιπολίτευσις ἀπεδείχθη ἀνεπαρκὴς καὶ πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν δυσχερῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας διανύομεν, καὶ πρὸς διεξαγωγὴν ἐμπρεπούσης εἰς τὸ θέμα συζητήσεως. Νομίζω ὅτι πάντες, ὅσοι εἴχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσητε, μὲ ἐδικαιώσατε. Ἠκούσατε ἐντεῦθεν παρελάσαντας πάντας τοὺς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τί ἠκούσατε; Ἐπικρίσεις ἐπὶ ἀνεπαρκείᾳ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, καὶ ἐπικρίσεις ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ παρελθόντος. Δὲν ἠκούσατε κἀνὲν σχέδιον, κἀνὲν σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῶσιν αἱ καταδεικνυόμεναι παρ’ αὐτῶν βελτιώσεις καὶ ἡ ἀνόρθωσις τῶν δημοσίων καὶ τῶν κατ’ ἰδίαν οἰκονομικῶν. Σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἀνεπαρκής, διότι δὲν προνοεῖ περὶ τῆς μειώσεως τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων. Προσέθηκέ τις κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ πορισθῇ τὸ Κράτος τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη πρὸς τοῦτο νὰ διατεθῇ; Βεβαίως ὄχι. Σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἀνεπαρκής, διότι δὲν προνοεῖ περὶ τῆς συμπληρώσεως τῶν ἡμιτελῶν δημοσίων ἔργων καὶ ἰδίᾳ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης. Ὑπέδειξέ τις ἄλλο σύστημα, παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεδείχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς δυνάμενον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον νὰ χρησιμοποιηθῇ; Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν προέβλεψεν ὁ προϋπολογισμὸς περὶ τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρθῇ ἡ ὑφισταμένη νομισματικὴ ἀνωμαλία. Ἀλλὰ προεβλήθη σχέδιόν τι, ἰδέα τις ὥριμος ἢ ἀξία συζητήσεως; Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ὁμολογῶ, ὅτι οὐδεμίαν τοιαύτην ἤκουσα. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον Κύριοι, ἡ πλειονοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου, ἐκπροσωποῦσα τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, δὲν ἐμπιστεύεται εἰς ὑμᾶς τὴν διεύθυνσιν καὶ διαχείρισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων! Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ πλειονοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου ἐμπιστεύεται εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Παρ’ αὐτῆς, ἡ ὁποία περιβάλλεται διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ ἔθνους, ἀπεκδέχεται τοῦτο τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων· ἀπεκδέχεται παρ’ αὐτῆς τὴν ταχεῖαν συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀπεκδέχεται τὴν μετὰ τὴν συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ λῆψιν πάντων τῶν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν ἡ παροῦσα κατάστασις νὰ βελτιωθῇ καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν σταθερὰν ὁδὸν τῆς προόδου καὶ τῆς ἐθνικῆς εὐημερίας.

§102ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ ἀκούσωμεν καὶ δεύτερον «ἐπτωχεύσαμεν δυστυχῶς».

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12 μ. μ.