1894.02.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 67

Τῆς 28 Φεβρουαρίου 1894

(Δευτέρα).

(Συνελθόντων τῶν κ. Βουλευτῶν περὶ ὥραν 8 καὶ 15′ μ. μ.

ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 106 Βουλευτῶν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσδιορίσῃ τὴν ὥραν, καθ’ ἣν θὰ συνέρχηται ἀπὸ τῆς αὔριον.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν 9 πρὸ μεσημβρίας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον λοιπὸν τὴν 9 πρωϊνὴν ὥραν θ’ ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις καὶ θὰ ἦναι διαρκής.

§4ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διὰ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, πρέπει νὰ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε.

§6ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ κ. Κρεστενίτου).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 107. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ μετά τινας διορθώσεις, ἐπενεχθείσας συνεπείᾳ παρατηρήσεων τῶν βουλευτῶν Γ. Κρεστενίτου καὶ Ι. Ἀντωνοπούλου, ἐπικυροῦνται).

§8ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριοι, εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέρμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καθ’ ὅλας τὰς πιθανότητας. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις ἔχει 42 ἀντικείμενα ὑπὸ συζήτησιν, τεσσαρακοστὸν δεύτερον δ’ ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτοῦ κ. Μεσσηνέζη, «περὶ τῆς εἰς εἶδος ἀποτίσεως τοῦ ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου φόρου». Ἐπείσθητε, Κύριοι, πάντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον περὶ σταφίδος, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὸ περὶ παρακρατήσεως, ὡς ὁ κ. Πρόεδρος τὸ ἔθηκε προχθὲς εἰς ψηφοφορίαν. Ἑπομένως θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον καὶ ἐπικαλεσθῶ τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Ρούκης μὲ ἠρώτησε: «Λοιπὸν ἐξ ὅλων τῶν φυλῶν τοῦ Ἰσραὴλ κατοικεῖται ἡ Ἠλεία;» Ἀπαντῶ, ὅτι εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι τὴν Ἠλείαν κατοικοῦσι πολλοὶ κάτοικοι, διότι ἔχει εὐφόρους πεδιάδας, ἐξ ὅλων τῶν μερῶν τῆς Ἑλλάδος· καὶ Ρουμελιῶται κατοικοῦσι μεταξὺ Γαστούνης καὶ Ἀμαλιάδος καὶ Κεφαλλῆνες καὶ Κερκυραῖοι καὶ Ζακύνθιοι καὶ Γορτύνοι ἄπειροι καὶ Καλαβρυτινοὶ καὶ Ὀλύμπιοι· συνεπῶς φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον ὁ ὑπερήφανος αὐτὸς λαὸς, ὁ ὁποῖος ἐφιλοξένησε τόσους καὶ τόσους, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ μὴ τοὺς δεχθῇ, δὲν εἶναι, λέγω, δίκαιον νὰ πάσχῃ. Τὸ ἥμισυ τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς Ἠλείας ἔμεινεν ἀπώλητον. Σήμερον δ’ εἶχον ἐπιστολὰς ἐκ Πύργου, δι’ ὧν μὲ διαβεβαιοῦσιν, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ σύσσωμος δὲν συστήσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ δι’ οἱουδήποτε τρόπου ἀρωγὸς εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, αὗται θὰ ἐπαναστατήσωσιν. Ἐγὼ, καὶ ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ, καὶ ὡς πολιτευόμενος, καὶ κατὰ παράδοσιν, — διότι ὁ πατήρ μου ἦτο πάντοτε συντηρητικός, — εἶμαι κατὰ τῶν στάσεων καὶ ἐπαναστάσεων· δὲν θὰ εἴπω εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μου νὰ ἐπαναστατήσωσιν, ἀλλὰ θὰ ἐπαναστατήσωσι, διότι πεινῶσι, διότι δὲν ἔχουσι νὰ καλλιεργήσωσι τὰ κτήματά των· πρέπει ἐξαιρετικῶς δι’ αὐτὴν τὴν ἐπαρχίαν νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς ἡ Κυβέρνησις, ἐκτὸς ἐὰν ἦναι μήτηρ διὰ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας καὶ μητρυιὰ διὰ τὴν Ἠλείαν. Παρετήρησα ὅτι πέρυσιν, ὅτε ὑπεστήριζον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶχεν ἀναγραφῆ ποσὸν 6,000 δραχμῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὸ Γυμνάσιον τοῦ Πύργου, ἀλλ’ αὗται σήμερον διεγράφησαν. Ἡ Ἠλεία ἐλέγετο ἐπὶ τουρκοκρατίας Κιουτσούκ–μισίρ, σήμερον εἶναι ἐντελῶς ἄφορος. Συνεισέφερεν εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ὁδοποιΐας διὰ νὰ κατασκευασθῇ ἡ ὁδὸς τῆς τουρλίδος, ἡ ὁδὸς Ἀγρινίου, ἡ ὁδὸς ἀπὸ Μεγάρων εἰς Κριεκοῦκι καὶ ἄλλαι, ἐνῷ μεταξὺ Πύργου καὶ Πατρῶν δὲν ὑπάρχει ἁμαξιτὴ ὁδός.

§9ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἔχετε σιδηρόδρομον.

§10ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν Μεσσηνίαν εἶναι χειροτέρα ἡ κατάστασις, καὶ δὲν παραπονούμεθα.

§11ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀπεύχομαι, κύριε Δεληγιάννη, νὰ ἐξομοιωθῇ ἡ κατάστασις τῆς Μεσσηνίας μὲ τὴν τῆς Ἠλείας· ἡ Ἠλεία κατεστράφη,—τὸ γνωρίζουσιν οἱ ἀξιότιμοι ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευταὶ καὶ οἱ ἐκ Καλαβρύτων.— Καὶ ἄλλοτε εἶπον,—καὶ δὲν εἶναι ἐντροπὴ νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν,—ὅτι καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω λεπτόν! Πρέπει λοιπὸν, ἐὰν ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. Μεσσηνέζη, ἡ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένη, ἦναι ἔκρυθμος καὶ δὲν δύναται νὰ τὴν λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ὑπ’ ὄψιν, πρέπει νὰ γείνῃ τὸ ἑξῆς· πρέπει νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ αὕτη εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας ὀλίγα χρήματα διὰ νὰ σκάψουν τὰς σταφιδαμπέλους των, νὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ δὲ νὰ μὴ δύνανται νὰ πωλήσωσι τὸν σταφιδόκαρπον, ἐὰν μὴ παρουσιάσωσιν ἀπόδειξιν, ὅτι ἐπλήρωσαν τὰ μικρὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθησαν. Τοιουτοτρόπως δὲ, φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν δύναται πλέον νὰ ἀρνηθῇ τὸ τοιοῦτον, διότι δὲν θὰ χάσῃ τίποτε ἀπολύτως. Πιστεύσατε, Κύριοι,—καὶ συγχωρήσατέ μοι νὰ ἐπαναλαμβάνω πολλάκις τὸ αὐτὸ πρᾶγμα,—πιστεύσατε ὅτι πένονται, πιστεύσατε ὅτι, ἐὰν ἐπαναστατήσουν,—καὶ θὰ ἐπαναστατήσουν, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις,—θὰ καταστρέψουν πᾶν τὸ προστυχόν. Προχθὲς ἐγένετο ἐν Πύργῳ αὐθόρμητον συλλαλητήριον καὶ συνήχθησαν χιλιάδες λαοῦ, καὶ ὅλοι ἀνεξαιρέτως ἔκαμαν προτάσεις ἐπαναστατικάς· σᾶς διαβεβαιῶ δὲ, ὅτι τὸν λαὸν τὸν κρατοῦσιν οἱ φρόνιμοι πολιτευόμενοι. Νομίζετε δὲ, ὅτι, ἐὰν εἷς λαὸς πεινῶν ἐξαγριωθῇ καὶ ἐπιτεθῇ, θὰ σεβασθῇ τίποτε πλέον; δὲν θὰ καταστρέψῃ τὰ πάντα; Συμβολαιογραφεῖα, ὑποθηκοφυλακεῖα, ταμεῖα θέλουσι καταστραφῆ, καὶ οὐδὲν θὰ μείνῃ εἰς τὸ ἔθνος. Μὴ νομίζετε δὲ, ὅτι δύνανται νὰ ἀντισταθῶσιν εἰς τὴν ὁρμὴν χιλιάδων λαοῦ ἑκατὸν ἀστυφύλακες· εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀντιταχθοῦν, καὶ πολλάκις ἰδίοις ὄμμασιν εἶδον ἐν εἰρηνικῇ διαδηλώσει νὰ ἀφοπλίσουν ὁλόκληρον τὴν περιπολίαν καὶ αὐτὸν τὸν ὑπομοίραρχον· μίαν φορὰν μάλιστα ἀφήρεσαν τὸ ξίφος ἑνὸς ὑπομοιράρχου καὶ τὸ ἔφερον εἰς τὴν οἰκίαν μου, ὁπόθεν τὸ παρέλαβεν ὁ ὑπομοίραρχος. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ λαὸς, ὅταν πεινᾷ, γίνεται θηρίον! Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον νὰ συστήσῃ ἰδιαιτέρως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἔλθῃ εἰς οἱανδήποτε συνεννόησιν μετὰ τῆς Τραπέζης καὶ δοθῶσιν ὀλίγα χρήματα πρὸ πάντων εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν λεπτὸν, εἰς τὴν μικρὰν τάξιν, διὰ νὰ καλλιεργήσουν, διότι φαντασθῆτε πόσον εἶναι σκληρὸν νὰ βλέπῃ σήμερον ὁ πτωχὸς λαὸς, ὅτι καλλιεργεῖ ὁ Α ἢ ὁ Β,—διότι εἶναι καὶ ὀλίγοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι χρήματα,—οἱ δὲ πτωχοὶ δὲν δύνανται νὰ καλλιεργήσουν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ πάλιν, ὅτι ἡ Ἠλεία συνεισέφερε μέχρι τοῦδε περισσότερα πάσης ἄλλης ἐπαρχίας, οὐδεμία δὲ εἰς αὐτὴν συνδρομὴ παρεσχέθη ποτέ. Κατεστράφημεν πέρυσιν ἀπὸ τὸν περονόσπορον καὶ οὐδεμία ἀπολύτως συνδρομὴ ἐδόθη, κατεστράφημεν ἀπὸ τὴν χάλαζαν καὶ οὐδεμία ἀπολύτως συνδρομή, ἀπὸ τοὺς σεισμοὺς, καὶ πάλιν οὐδὲν, διότι ὅλοι ἔχουσι τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ Ἠλεῖοι ἔχουν χρήματα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἶχον χρήματα ἄλλοτε, ἀλλὰ σήμερον δὲν ἔχουν. Ὁ συνάδελφός μου κ. Σπηλιάδης, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶπεν: «ἂς δώσουν τὰ τιμαλφῆ των πράγματα»· μοὶ γράφουν ὅμως ἐκεῖθεν, ὅτι δὲν εὑρίσκεται εἷς ἐνεχειροδανιστὴς διὰ νὰ τὰ δεχθῇ. Ὁ Ψημένος, ὁ πλουσιώτερος κτηματίας καὶ ἔμπορος τῆς Ἠλείας, μὲ περιουσίαν 5,000,000, σήμερον δὲν δίδει οὔτε 100 δραχμάς. Σᾶς παρακαλῶ ἑπομένως, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἕκαστος μὲ τὴν σειράν του,—τὸ ἀπεύχομαι, ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ σειρὰ ἄλλων ἐπαρχιῶν,—σᾶς παρακαλῶ, λέγω, ἀφοῦ μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐγένετο ἐκ μέρους τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ τόπου, ἐξαιρετικῶς σήμερον νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Τραπέζης καὶ παρασχεθῶσιν ὀλίγα χρήματα εἰς τοὺς πτωχοὺς πρὸ πάντων ἐκ τῶν κατοίκων Ἠλείας, διὰ νὰ καλλιεργήσουν, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ δύνανται οὗτοι νὰ πωλήσουν τὸν σταφιδόκαρπόν των κατὰ Σεπτέμβριον, ἐὰν δὲν προσαγάγωσιν ἀπόδειξιν ὅτι ἐπλήρωσαν τὸ χρέος των.

§12Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν διὰ παντὸς τρόπου, ὅπως ἐξαγάγωμεν τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐκ τῆς ἀγωνιώδους καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται. Τὸ τηλεγράφημα τῆς ἐπιτροπῆς Πύργου, τὸ ὁποῖον ἀνεκοινώσατε προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἐὰν τὰ πράγματα μείνουν ὅπως ἔχουσιν ἤδη, θέλει χρησιμεύσει ὡς ἀρχὴ μεγάλου συγκλονισμοῦ, ὅστις μετ’ οὐ πολὺ θὰ λάβῃ διαστάσεις ἀνὰ πᾶσαν τὴν δυτικὴν παραλίαν τῆς Πελοποννήσου. Εὐθὺς ὡς ἀνηγγέλθη ἐκεῖ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς τύχης τῶν σταφιδικῶν νομοσχεδίων, ἅπασα ἡ πόλις τοῦ Πύργου συνῆλθεν, ὡς εἷς ἄνθρωπος, καὶ ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸν Βασιλέα, πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐξαιτουμένη παρ’ αὐτῶν ἀρωγὴν καὶ βοήθειαν. Ἀγνοῶ τὰς σκέψεις τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις ὁποίαν ἀπάντησιν θὰ δώσουν εἰς τὸν ἀναξιοπαθοῦντα ἐκεῖνον πληθυσμὸν τῆς Ἠλείας; (θορυβώδεις διάλογοι). Ἐντεῦθεν, κύριε Πρόεδρε, ὑφ’ ὅλων ἡμῶν τῶν ἐξ Ἠλείας συναδέλφων παρίσταται ἡ ὀλεθρία οἰκονομικὴ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν περιέστησαν οἱ κτηματίαι τῆς Ἠλείας, καὶ πολλάκις παρεκλήθη ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸς καὶ περιθάλψῃ τὸν δυστυχῆ ἐκεῖνον λαόν. Ἡμεῖς δὲν ἀγνοοῦμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀναλάβει τὴν ἐκπλήρωσιν πολλῶν ὑποχρεώσεων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπιμένομεν, ὅπως τὸ δημόσιον ταμεῖον ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τὴν Ἠλείαν, ἀλλὰ φρονοῦμεν, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὁσάκις βλέπῃ πληθυσμὸν ὁλόκληρον ἀναξιοπαθοῦντα, νὰ προσπαθῇ διὰ παντὸς τρόπου ν’ ἀνακουφίζῃ αὐτόν. Ἐρωτῶ ὅθεν τὴν Κυβέρνησιν, συμφέρει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ μείνωσιν αἱ ἀπέραντοι ἐκεῖναι ἐκτάσεις τῆς Ἠλείας ἀπρόσοδοι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος;

§13ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ θεραπεία τις διὰ τὴν ἀληθῶς ἐξαιρετικὴν κατάστασιν τῆς Ἠλείας, ἐὰν ἀναγνωρισθῇ καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία βεβαίως τὸ ἀναγνωρίζει, καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου, ὅτι ἡ Ἠλεία πάσχει περισσότερον ἐξ ὅλων τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ὡς παθοῦσα πέρυσιν ἐκ τοῦ περονοσπόρου, καὶ ἑπομένως ὡς μὴ διατρέχουσα τὸ πρῶτον ἔτος τῆς δυστυχίας της, ἀλλὰ τὸ δεύτερον. Νομίζω, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται διὰ τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, θὰ ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἀποκλειστικῶς διὰ μίαν, ὅταν τοιαύτη ᾖναι ἡ κατάστασις αὐτῆς, καὶ πιστεύω, ὅτι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρησίμευον διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν, δὲν θὰ ἦσαν πολὺ μεγάλα, θὰ ἦσαν μικρὰ, καὶ ἠδύναντο νὰ διατεθῶσιν εἰς τρόπον ἐξασφαλίζοντα ἀληθῶς τὴν ἀνάληψιν τούτων. Εἶναι δυστυχῶς ἀληθέστατον, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ ἀρωγὸς εἴτε ἡ Τράπεζα εἴτε ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἠλείαν, αὕτη θὰ μείνῃ ἐντελῶς ἀκαλλιέργητος, καὶ ἡ ζημία βεβαίως δὲν θὰ ἐπιπέσῃ εἰς μόνους τοὺς Ἠλείους, ἀλλὰ εἰς ὁλόκληρον τὸ ἔθνος. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι ὑποφέρουσιν, ἀλλὰ τὸ ἐπικρατοῦν ἐν Ἠλείᾳ κακὸν εἶναι ἀφόρητον. Βλέπετε τὸν λαὸν ἐκεῖ φωνάζοντα καθ’ ἑκάστην, ἐνῷ τόσα ἄλλα ἀτυχήματα ὑπέστη καὶ δὲν ἐφώναζε. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ σύσσωμος πρέπει νὰ παρακαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, μόνον νὰ συντρέξῃ τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἠλείας, ἵνα καλλιεργήσῃ ἐν μέρει τὰ κτήματά του, καὶ νομίζω ὅτι δύναται νὰ κατορθωθῇ τοῦτο. Ἐλέχθη, ὅτι ἐγὼ εἶπον κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου, νὰ πωλήσῃ ὁ λαὸς τῆς Ἠλείας τὰ ἔπιπλά του, διὰ νὰ καλλιεργήσῃ τὰ κτήματα, καὶ ἀληθῶς τὸ εἶπον, ἀλλ’ οὕτω λεγόμενον τὸ πρᾶγμα, δὲν παρουσιάζει τὸ τί εἶπον ἐγώ. Ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον τὸ πρῶτον, καὶ ὅτε ἐβεβαιοῦτο, ὅτι ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα ἐγὼ μέ τινας τροποποιήσεις, κατὰ τὸν Ἀπρίλιον θὰ εἶχον ἀφεύκτως χρήματα...

§14ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πόθεν;

§15ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἐκ τῆς Τραπέζης τῆς συνιστωμένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου... εἶπον τότε, ὅτι, ἐὰν ᾖναι βέβαιον, ὅτι κατὰ Ἀπρίλιον θὰ ἔχουν χρήματα, διὰ νὰ σκάψουν, δύνανται νὰ πωλήσουν καὶ τὰ ἔπιπλά των.

§16ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, οὕτω τὰ εἴπετε.

§17ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Τοῦτο βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ὡς μία σύστασις εἰς τὸν λαὸν τῆς Ἠλείας, ἵνα καλλιεργήσῃ, πωλῶν τὰ ἔπιπλα αὐτοῦ.

§18ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Κρεστενίτης δὲν ἐζωγράφησε δεόντως τὴν κατάστασιν τῆς ἐπαρχίας μας. Ὅσα καὶ ἂν εἴπῃ τις, δὲν δύναται νὰ παραστήσῃ τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν, εἰς ἣν αὕτη περιῆλθεν. Ἐν τούτοις θὰ ἐρωτήσω καὶ τὸν κ. Κρεστενίτην καὶ τὸν κ. Στεφανόπουλον, ποῦ θὰ εὕρωμεν Βουλὴν, ἵνα αὕτη συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ μέτρα ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, ἀφοῦ δὲν προσέρχονται διὰ τὴν ἀπαρτίαν;

§19ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα αὐτό;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ προχθὲς ὥρισε τὴν προσεχῆ Πέμπτην ὡς ἡμέραν συζητήσεως τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέθεσεν εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς τὸ ἔγγραφον τῆς Τραπέζης ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, καὶ συνέστησεν εἰς τοὺς βουλομένους νὰ λάβωσι γνῶσιν. Τί ἄλλο ν’ ἀπαντήσῃ;

§21ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Παυλόπουλος πρὸ μικροῦ εἶπε «ποῦ θὰ εὕρωμεν Βουλὴν, ἵνα συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ μέτρα ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας;» Ἀγνοεῖ ὁ κ. Παυλόπουλος, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι οἱ σταφιδοκτήμονες ἐνεπαίχθησαν καὶ οὐδὲν ἄλλο! Ἀγνοεῖ ὁ κ. Παυλόπουλος, ὅτι τὸ καθῆκον τοῦ Βουλευτοῦ δὲν εἶναι νὰ λαμβάνῃ ῥουσφέτια διὰ νὰ παρίσταται εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ὁ κ. Σπηλιάδης διωρίσθη δικηγόρος τῆς Τραπέζης καὶ ὁ κ. Παυλόπουλος δὲν ἠξεύρω ποῖα ἔλαβε ῥουσφέτια. Τὸ καθῆκον τοῦ Βουλευτοῦ, τὸ καθῆκον σήμερον τοῦ κ. Παυλοπούλου καὶ τοῦ κ. Σπηλιάδου εἶναι νὰ εἴπουν εἰς τὸν Πρωθυπουργόν: «ἢ δίδεις εἰς τὸν λαὸν τὰ μέσα νὰ καλλιεργήσῃ τὰ κτήματά του, ἢ ἡμεῖς σὲ ἐγκαταλείπομεν». Ἀλλὰ δὲν τολμῶσι νὰ τὸ εἴπωσι, διότι εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστόν, ὅτι, ἂν διαλυθῇ ἡ Βουλή, δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ ξεμυτίσῃ κἀνεὶς Τρικουπικὸς εἰς τὴν Ἠλείαν.

§22ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν δι’ ἄλλο τι δύναται νὰ μὲ μεμφθῇ ὁ συνάδελφος ἐξ Ἠλείας, ἀλλὰ τὴν ῥουσφετολογίαν δὲν δύναται ν’ ἀποδώσῃ εἰς ἐμὲ, διότι γνωρίζει κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὅτι οὐδέποτε ὑπῆρξα Βουλευτὴς ῥουσφετολόγος· τοῦτο δύναται νὰ τὸ ὁμολογήσῃ, καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ εἴπῃ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ, ἐὰν δύναμαι ἐγὼ νὰ ξεμυτίσω ὡς Βουλευτὴς Ἠλείας, τὸ γνωρίζει καὶ ἀπὸ ἄλλην φοράν.

§23ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐξεμύτισε, διότι ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὸν κ. Δηλιγιάννην, περιερχόμενος μὲ τὰ κορδόνια εἰς τὸν λαιμὸν, καὶ ἀφοῦ ἔγεινε Βουλευτὴς, τὸν ἐγκατέλειψεν ἀμέσως.

§24ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐγὼ ἐξελέγην Βουλευτὴς Ἠλείας, ἐξελέγην μὲ τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, καὶ ἡ ὁποία δὲν μὲ ἐγκατέλειψεν, ὡς ἄλλους.

§25ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον. Καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης ὡμίλησαν ἄνευ κομματικῆς ὀπισθοβουλίας οἱ Βουλευταὶ πάντες τῆς Ἠλείας, ἀποδεικνύοντες τὴν ἀθλίαν κατάστασιν τῆς πλουσιωτάτης ἄλλοτε ἐπαρχίας ταύτης. Ὁ εἰλικρινὴς βουλευτὴς Ἠλείας κ. Κρεστενίτης σᾶς εἶπε ῥητῶς καὶ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διατρέχει ἡ Πολιτεία, ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ τόπος, καὶ τοῦτο ἐπεκύρωσεν ὁ κ. Στεφανόπουλος καὶ δὲν ἠρνήθησαν οἱ κ. κ. Σπηλιάδης καὶ Παυλόπουλος. Ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπρότεινεν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν παροχὴν δανείων, καὶ αὕτη δὲν ἐδέχθη, πάντες ἐμείναμεν ἐνεοί, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν, ὅτι, παρεχούσης τῆς Κυβερνήσεως χρήματα εἰς τὴν Τράπεζαν, τὸ ἐθνικὸν τοῦτο Κατάστημα θὰ ἠρνεῖτο νὰ παράσχῃ τοιαῦτα εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας σταφιδοφόρους, ἐχούσας ἀπόλυτον ἀνάγκην αὐτῶν. Περὶ τοῦ ἐγγράφου τῆς Τραπέζης θέλομεν συζητήσει τὴν προσεχῆ Πέμπτην, ἐὰν ὑπάρχῃ Βουλή· διότι, ὡς βλέπω τὰς διαθέσεις τῆς ὑπουργικῆς πτέρυγος, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, πρὸ πολλοῦ θὰ εἶχε ψηφισθῆ ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς θὰ εἶχον λήξει...

§26ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ...

§27ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. .. Ἀπεδείχθη ὅτι πρὸ ἡμερῶν ἐκλείσατε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ἀτόπως, καὶ τόσον ἐπιτροχάδην, ὥστε, ἐὰν δὲν σᾶς ἐσταματῶμεν ἡμεῖς, θὰ εἴχετε ἴσως καὶ τὸν προϋπολογισμὸν ψηφίσει καὶ θὰ εἶχε λήξει ἡ Βουλή. Ἡ κατάστασις, κύριε Πρόεδρε, τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας καὶ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν εἶναι τοσοῦτον κρίσιμος, ὥστε δὲν ἐπιδέχεται οὔτε ἡμέρας ἀναβολήν. Ἐγὼ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν τῷ ὑποδειχθῇ τὸ μέσον τῆς παροχῆς συνδρομῆς εἰς τὰς ἐπαρχίας ταύτας, βεβαίως θέλει δράξηται αὐτοῦ. Εὐτυχῶς τὸ ἔγγραφον τῆς Τραπέζης, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπιφυλάσσομαι, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα, νὰ συζητήσω τὴν Πέμπτην, ῥητῶς ὑποδηλοῖ τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται ἡ Τράπεζα καὶ δὲν ἀρνεῖται νὰ παράσχῃ τὴν συνδρομήν της εἰς τὰς ἐπαρχίας αὐτάς. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ Τράπεζα ὑποδεικνύει εὐπρεπῶς τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὰς ἐπαρχίας, διατὶ ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται τὴν παραδοχὴν αὐτῶν, ἐνῷ τοιοῦτος κίνδυνος ἐπίκειται οὐ μόνον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας, ἀλλὰ καὶ εἰ ὁλόκληρον τὸ Κράτος; Ἀκούσατε, παρακαλῶ, Κύριοι, τί λέγει ἡ Τράπεζα (ἀναγινώσκει): «Περιττὸν ἴσως ἐπὶ τέλους νὰ ὑπομνήσωμεν, ὅτι ἡ προμήθεια τῶν μέσων τῆς χορηγήσεως δανείων καλλιεργείας, ἤτοι ἐργασίας κτηματικῆς πίστεως, ἐνδέδεικται, ὅπως μὴ συνδέηται πρὸς τὴν ἐξόφλησιν ὀφειλῶν τοῦ Κράτους προσωρινῶν καὶ βραχυπροθέσμων ἐξ ἐντόκων γραμματίων, ἀναγομένων τουτέστιν εἰς ἐργασίας, δι’ ὧν ἐκπροσωποῦνται τὰ διὰ λογαριασμὸν τῆς Τραπέζης κυκλοφοροῦντα τραπεζικὰ γραμμάτια...» Προσβάλλει δηλαδὴ καὶ δὲν ἀποδέχεται ἡ Τράπεζα τὸ μέσον τῆς ἐξοφλήσεως παρὰ τοῦ Κράτους χρέους ἀπαιτητοῦ πρὸς τὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ὑποδεικνύει ἀκριβῶς εἰς τὸ τέλος τῆς ἐκθέσεώς του ὁ εὐφυέστατος κ. Καλλιγᾶς τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται ἡ Τράπεζα νὰ παράσχῃ συνδρομὴν εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Ἀκούσατε (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Καὶ κατὰ τὸ Καταστατικὸν καὶ ἐκ προνοίας, ἣν... πᾶσα διοίκησις Τραπέζης, ἐκδιδούσης γραμμάτια, ὀφείλει νὰ ἔχῃ, αἱ ἐργασίαι τῆς κτηματικῆς πίστεως δέον ὅπως ἐξυπηρετῶνται ἐκ τῶν προωρισμένων εἰς αὐτὰς πόρων κατὰ τὸ Καταστατικόν· ἤτοι ἐκ τοῦ ὡρισμένου διὰ τὰς ἐργασίας ταύτας μέρους τοῦ μετοχικοῦ καὶ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου καὶ ἐκ τῶν πρὸς τὴν Τράπεζαν δανείων!» Ῥητῶς λοιπὸν ὑποδεικνύει τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει δυνηθῆ νὰ παράσχῃ χρήματα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παράσχῃ εἰς αὐτὴν τὴν συνδρομὴν, τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην. «Ἐὰν μοὶ δανείσῃς διὰ συμβάσεως πρὸς τοῦτο χρήματα, λέγει, —ὄχι λέγει, ἀλλὰ γράφει ῥητῶς ὁ κ. Καλλιγᾶς,— ἡ Τράπεζα ὀφείλει νὰ δανείσῃ εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας.» Ἀφοῦ λοιπὸν, Κύριοι, τὸ μέσον εἶναι πρόχειρον, ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι πρόθυμος νὰ ψηφίσῃ τὴν παροχὴν 1 καὶ 2 καὶ 5 ἐλατομμυρίων, ὅπως σωθῇ ὁλόκληρος πληθυσμὸς καὶ σὺν αὐτῷ ἀναπνεύσῃ οἰκονομικῶς ὁλόκληρος ἡ Ἑλλάς· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ κρίσις ἡ παροῦσα, ἡ σταφιδικὴ, εἶναι κρίσις ἑλληνικὴ, εἶναι κρίσις ὁλοκλήρου τῆς χώρας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἄρνησιν· δὲν εἶναι ἐποχὴ ἐπιμονῆς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὴν συνήθειαν τῆς ἐπιμονῆς, ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπειδὴ εἶναι ζήτημα γενικοῦ ἐνδιαφέροντος, δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένῃ. Τὸ προκείμενον ζήτημα, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι κομματικόν· δι’ αὐτοῦ δὲν πρόκειται οὔτε ἡμεῖς νὰ ὑπερισχύσωμεν κομματικῶς, οὔτε ἡ πλειονοψηφία, ἀλλὰ πρόκειται νὰ παράσχωμεν τὸν ἄρτον εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης παροχῆς νὰ προσπορίσωμεν χρήματα εἰς τὸ Δημόσιον· διότι εἶναι ἀδύνατον τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράξῃ πολλοστημόριον τῶν ὅσων εἰσέπραττεν, ἄνευ τῆς λήξεως τῆς σταφιδικῆς κρίσεως.

§28Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἑρμηνεία, ἣν ὁ κ. Βουλευτὴς δίδει εἰς τὸ ἔγγραφον τῆς Τραπέζης, δὲν στηρίζεται οὔτε εἰς τὸ γράμμα, οὔτε εἰς τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, αἱ πληροφορίαι δὲ, ἃς δύναμαι ἐγὼ νὰ δώσω ἐπὶ τοῦ θέματος θέλουσι τὸν πείσει, ὅτι κακῶς ἑρμηνεύει τὸ ἔγγραφον τῆς Τραπέζης. Ἡ Τράπεζα, συνεννοηθεῖσα μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, γινώσκει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος, ἵνα δώσῃ εἰς αὐτὴν καὶ 4 καὶ 5 ἑκατομμύρια, εἴτε ἐπὶ ἀποδόσει τραπεζικῶν γραμματίων, εἴτε ὑπὸ τύπον δανείου, εἴτε ὑπὸ τύπον ἄλλον οἱονδήποτε, ἀρεστότερον εἰς αὐτήν· ἀλλ’ ἡ Τράπεζα, δι’ οὓς λόγους ἀναπτύσσει ἐν τῷ ἐγγράφῳ, τῷ σήμερον δημοσιευθέντι, δὲν νομίζει, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν καθηκόντων της, ἵνα ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην, τοὐναντίον φρονεῖ, ὅτι τὸ καθῆκον τῇ ἐπιβάλλει, ἵνα μὴ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην· ἑπομένως διὰ τοῦ τρόπου τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τὴν ζητουμένην διέξοδον. Πρὸς τὴν ζητουμένην διέξοδον εἰργάσθην καὶ ἐργάζομαι· ποῖον δὲ θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦδε. Καὶ ἄλλοτε παρέστησα, ὅτι πολλὰς ἐλπίδας δὲν εἶχον, καὶ σήμερον δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι μετεβλήθη ἡ κατάστασις· οὐχ ἧττον ἡ ἐργασία ἐξακολουθεῖ γινομένη, τὴν δὲ Πέμπτην, ὅτε θέλομεν συζητήσει τὰ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, θέλω ἀνακοινώσει πᾶν ὅ,τι ἐν τῷ μεταξὺ θέλει προκύψει. Ἐν τούτοις παρατηρῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία περὶ συνεδριάσεως κατὰ τὴν προσεχῆ Πέμπτην, οὐδὲ λόγος ἄρα, ἵνα φρονῶμεν, ὅτι πρέπει νὰ γένηται ἡ συζήτησις πρὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἵνα προφθάσωμεν· διότι ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἡ καὶ ἀπαρτία, προσέρχεται καὶ διὰ τὸν προϋπολογισμόν, προσέρχεται καὶ διὰ τὰ νομοσχέδια, πρὸ πάντων δὲ προτρέχεται καὶ διὰ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ὥστε, καὶ ἐὰν ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ ἐὰν ψηφισθῇ καὶ ὁλόκληρος ἡ ἡμερησία διάταξις μετὰ τῶν ἐν αὐτῇ νομοσχεδίων, ἡ Βουλὴ θέλει πάντως συνέλθει τὴν προσεχῆ Πέμπτην, διότι πάντως θὰ προσέλθῃ ἡ πλειονοψηφία, ἡ καὶ ἀπαρτία, ἥτις ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τῆς μειονοψηφίας, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκον αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων, ὧν ἐπιβάλλεται ὁ διακανονισμὸς εἰς τὴν παροῦσαν βουλευτικὴν σύνοδον.

§29ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δι’ ὅσων εἶπε καὶ τώρα καὶ δι’ ὅσων πάντοτε λέγει, ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἀπελπίζει πάντας, ὅσοι ζητοῦσι βοήθειαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω τί δύναται νὰ προκύψῃ εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον θέλει συζητηθῆ τὴν προσεχῆ Πέμπτην κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀφοῦ οἱ λόγοι του μᾶς ἀπελπίζουν. Πρὸ πολλοῦ, κύριε Πρόεδρε, ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν, καὶ ἐνθυμοῦμαι τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ καὶ ἐμοῦ, οἵτινες παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἵνα συναινέσῃ νὰ προταχθῇ ἡ λύσις τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, τοὐλάχιστον πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τοῦτο λέγοντες, εἴχομεν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἴτε διότι νομίζει, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ τίποτε ὑπὲρ τῆς σταφίδος, εἴτε διότι δὲν θέλει νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα ὑπὲρ αὐτῆς, ἐσκόπει μόνον διὰ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ ἀκολούθως τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην βοηθείας σταφιδοκτήμονας εἰς τὴν τύχην των. Εἶπε τότε ἀληθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος θέλει λυθῆ πρὸ πάσης συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐν τούτοις βλέπετε, Κύριοι, πρὸ πολλῶν ἡμερῶν τὴν τάσιν τῆς πλειονοψηφίας τοῦ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἄνευ συζητήσεώς τινος· μάλιστα· διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ δὲ τοῦτο, εἴδετε, ὅτι οὔτε ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔλαβε τὸν λόγον, οὔτε ἄλλος τις ἐκ τῆς ὑπουργικῆς πτέρυγος. Ἔχουσι δίκαιον οἱ συνάδελφοί μου, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν, ὅτι διὰ τοῦ ζητήματος τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χλευάζει τὸν λαόν. Καὶ τίνα προϋπολογισμὸν ζητεῖ, Κύριοι, νὰ ὑποκλέψῃ τοιουτοτρόπως ὁ κ. Πρωθυπουργός; Προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι εἶναι ὁ πρῶτος μετὰ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος ἔπρεπεν ὁλόκληρον τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου νὰ προσελκύσῃ. Ἐγκαλεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπὸ τοῦ κ. Εὐταξίου, ὅτι κατὰ τὴν δεκαετίαν, καθ’ ἣν διοικεῖ τὸ Κράτος, 1,230,000,000, διεχειρίσθη, ἤτοι 700,000,000 δραχ. πλέον τῆς προηγουμένης δεκαετίας, καὶ ζητεῖται, τί τὰ ἔκαμεν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια, καὶ ἐν τούτοις δὲν θέλει νὰ δικαιολογηθῇ, εἴτε αὐτὸς ὁ ἴδιος, εἴτε διά τινος ἄλλου ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης· καὶ διατὶ τοιουτοτρόπως συμπεριφέρεται; Διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ταχύτερον τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ κλείσῃ τὰς θύρας τοῦ Βουλευτηρίου. Καὶ ἐν τούτοις μᾶς λέγει ἀκόμη, ὅτι τὴν Πέμπτην θέλει συζητήσει περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος! Ἐὰν ᾖναι εἰλικρινεῖς οἱ λόγοι του, ἂς ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἂς προταχθῇ ἡ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος.

§30ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μᾶς ὑποδεικνύητε τὸ καθῆκόν μας.

§31ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχομεν δικαίωμα νὰ μὴ σᾶς ἐπιτρέψωμεν νὰ προβῆτε εἰς τοιαύτην σφαγίασιν τῶν ὑψηλοτέρων συμφερόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ (θόρυβος). Πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, ἐπαναλαμβάνω, περὶ προϋπολογισμοῦ, τοῦ σπουδαιοτέρου πάντων τῶν προϋπολογισμῶν, οἱ ὁποῖοι συνεζητήθησαν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου τούτου, πρόκειται περὶ ἐγκλήσεων κατηγορηματικῶν καὶ ῥητῶν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐν τούτοις, μολονότι περὶ τοιούτου προϋπολογισμοῦ πρόκειται, μολονότι περὶ τοσούτῳ ῥητῶν καὶ κατηγορηματικῶν ἐγκλήσεων κατ’ αὐτοῦ πρόκειται, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ταχύτερον τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ πάντα παρορᾷ, καὶ εἶναι ὡς νὰ μᾶς λέγῃ ἡ πλειονοψηφία: «οὕτω πως θέλομεν νὰ διοικήσωμεν· θέλομεν νὰ μὴ δώσωμεν κἀνένα λόγον τῶν πράξεών μας, θέλομεν νὰ πράξωμεν ὅ,τι θέλομεν, χωρὶς νὰ μάθῃ τὸ ἔθνος διατὶ τοὐλάχιστον τὸ πράττομεν». Ἔχομεν λοιπὸν καθῆκον, καὶ δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος νὰ μοὶ ὑποδείξῃ...

§32ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἔχω πλῆρες τὸ δικαίωμα, ὅταν μὲ πειράζητε εἰς τὴν φιλοτιμίαν μου (φωναὶ καὶ θόρυβος).

§33ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μᾶς διδάξῃ κἀνεὶς τὸ καθῆκόν μας· ἡμεῖς γνωρίζομεν νὰ τὸ ἐκτιμήσωμεν, ἡμεῖς γνωρίζομεν, ἐὰν μᾶς ἐπιτρέπῃ τὸ καθῆκον νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τὴν τοιαύτην σφαγίασιν τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ (ἀντεγκλήσεις).

§34ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπητε εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην δεικνύει τὴν δεξιὰν) νὰ μὴ μᾶς ἀπειλῇ, διότι ἀκούω ἀπὸ πολλὰ σεβαστὰ πρόσωπα ἐκεῖθεν, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δίδουν τὸ καλὸν παράδειγμα, νὰ μᾶς ἀπειλοῦν. Ἂς μάθουν, ὅτι ἡμεῖς οὔτε φοβούμεθα, οὔτε δεχόμεθα ἀπειλὰς (θόρυβος).

§35ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω τὴν ἰδέαν, κύριε Πρόεδρε, καὶ πιστεύω, ὅτι τὴν αὐτὴν ἰδέαν ἔχουσι καὶ πολλοὶ τῶν συναδέλφων, ὅτι παράλειψις καθήκοντος θὰ ἦτο, ἐὰν ἐπετρέπομεν εἰς τοὺς Κυρίους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι βιάζονται νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν πατρίδα των, ἐὰν ἐπετρέπομεν νὰ συντελέσουν διὰ τῆς σιωπῆς των εἰς τὴν πρόθεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοῦ νὰ ἐπιψηφισθῇ ταχέως ὁ προϋπολογισμός. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρὸς δικαιολογίαν των μᾶς λέγουν, ὅτι δὲν θέλουν ν’ ἀκούσουν κἀνένα, διότι εἶναι πεπεισμένοι, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τοιαύτη τακτικὴ ἢ τοιαύτη πολιτεία εἶναι χειροτέρα καὶ τῆς χειροτέρας ἀπολυταρχίας, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν καθῆκον ν’ ἀντιταχθῶμεν εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἐλλείψεως τῶν ἀναγκαίων πρὸς καλλιέργειαν χρημάτων, πρόκειται αὐτόχρημα περὶ πείνης καὶ ἀπελπισίας. Ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι γελῶσιν εἰς τὸ ἄκουσμα αὐτὸ, δὲν γνωρίζουσιν ἴσως ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς πείνης. Θὰ εἶχον ἰδέαν τινὰ αὐτῶν, ἂν ἀπέβλεπον εἰς τὰ φυσικὰ ἔνστικτα τοῦ ἀνθρώπου, καὶ εἰς τὰ διδάγματα τῆς ἱστορίας, πρόσφατον δὲ τοιοῦτον δίδαγμα ἔχομεν τὰ ἐν Σικελίᾳ γινόμενα. Ἑπομένως τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον· καθήμεθα ἐπὶ ἡφαιστείου, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἐκραγῇ ταχέως, ἐὰν δὲν λάβωμεν μέτρα σύντονα. Οἱ νομίζοντες λοιπὸν, ὅτι διὰ τοιούτου τρόπου πρέπει νὰ ἐπιτύχωσι τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, φρονῶ, ὅτι πολὺ κακῶς ἐκτιμῶσι τὰς περιστάσεις.

§36Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνῷ ἐπρόκειτο καθαρῶς περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐπικαλούμενος τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐγέννησε ζητήματα ξένα, ὁμιλήσας περὶ τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, περὶ ἀπαρτίας, περὶ καθήκοντος, περὶ προϋπολογισμοῦ, κατηγορῶν ἡμᾶς, ὅτι δῆθεν δὲν θέλομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκόν μας. Καὶ ὁμιλεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἰσχύος, περὶ πλειονοψηφίας, ἐνῷ γνωρίζομεν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία αὐτοῦ κλονίζεται. Νομίζω ἀναξιοπρεπὲς διὰ Κυβέρνησιν, ἥτις μόλις ἵσταται εἰς τοὺς πόδας της διὰ μιᾶς ἢ δύο ψήφων, αἵτινες καὶ αὐταὶ ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ ὑπερηφανεύηται, ὅτι ἔχει πλειονοψηφίαν καὶ ἀπαρτίαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκρεμάσθη ἐπὶ αἰχμῆς βελόνης, καὶ θέλει νὰ ὑπάρξῃ διὰ μιᾶς ἢ δύο ψήφων, ἐνῷ καθῆκόν του ἦτο νὰ φωτίσῃ τὸ Στέμμα καὶ νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὸν Βασιλέα τὴν κατάστασιν τοῦ Κοινοβουλίου. Μᾶς ὁμιλοῦν περὶ καθήκοντος, καὶ σπεύδουν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· καὶ διατί; διότι βιάζονται οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των. Ἐὰν ἔχουν παράπονα οἱ κύριοι Βουλευταὶ, δὲν πρέπει νὰ τὰ ἔχωσι καθ’ ἡμῶν, ἀλλὰ κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις, ἐνῷ εἰσήγαγε τὸν προϋπολογισμὸν, ἐπὶ ὁλόκληρον μῆνα τὸν ἐκράτησεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ συντρέξωμεν εἰς τὴν ἀπαρτίαν τὴν Κυβέρνησιν, ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀποτρέψωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν κατωφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν προχωρεῖ. Μᾶς ὁμιλοῦν περὶ προϋπολογισμοῦ. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ ψέξω τὸν προϋπολογισμὸν, οὔτε νὰ συζητήσω τὰ ἔσοδα αὐτοῦ, ἐὰν ἔχῃ ἀσφαλεῖς βάσεις. Ἀλλὰ τίνα πολιτικὴν ἔχει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ ζήτημα τὸ νομισματικόν; ποίαν πρόνοιαν ἔλαβεν, ἵνα μετριάσῃ τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος; Πέρυσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του δάνειον, ἀλλὰ φέτος οὐδὲν μέτρον ἔχει, καὶ θέλει νὰ ψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας! Ἀλλὰ, Κύριοι ἐπαναλαμβάνω, πρόκειται καθαρῶς περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἐλπὶς συνεννοήσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Τράπεζαν, ὀφείλει νὰ τὸ πράξῃ. Ἐὰν λείψῃ καὶ αὐτὴ ἡ ἡ ἐλπὶς, πρέπει ἄλλο τι μέσον νὰ ἐξεύρῃ, διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι κομματικόν. Ἐγὼ θὰ προσθέσω τὴν παράκλησίν μου, νὰ σώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν τόπον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος τῳόντι βαδίζει πρὸς τὴν καταστροφήν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνωσθῇ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ συνομολογήσεως ἐμπορικῆς συμφωνίας μετὰ τῆς Σερβίας;

§38ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν ἐμπορικῆς συμφωνίας μετὰ τῆς Σερβίας.

§40ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δώσῃ πληροφορίας τινὰς εἰς τὴν Βουλὴν, διότι τὸ νομοσχέδιον οὐδὲν δίδει φῶς. Εἶχεν ὑποβληθῆ ἄλλοτε τοιοῦτο νομοσχέδιον περὶ τῆς μετὰ τῆς Γαλλίας συνεννοήσεως, ἀλλ’ ἐκεῖνο, ἐννοεῖται, εἶχε ῥητοὺς ὅρους, καὶ ὥριζεν ὡρισμένα τέλη καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ὡρισμένα προϊόντα καὶ ἰδίως τὴν σταφίδα. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐν Σερβίᾳ δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν εἰσαγωγὴν τινὰ ἐκ τῆς σταφίδος, ἐκ τῶν σύκων, ἐκ τῶν ὀπωρῶν, ἐκ τοῦ ἐλαίου, ἐκ τοῦ σάπωνος, ἐξ οἴνων ἢ οἰνοπνευμάτων καὶ ἄλλων προϊόντων. Πρέπει ὅμως νὰ γνωρίζωμεν ἐπὶ τίνων βάσεων βαίνει ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶναι ἄτοπον, τὸ Κοινοβούλιον νὰ ψηφίζῃ οὕτω τυφλῶς, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τοὐλάχιστον ὡρισμένον τι περὶ ἐπιτυχοῦς μερίμνης ὑπὲρ ὡρισμένου προϊόντος Ἑλληνικοῦ καὶ ἰδίως τῆς σταφίδος.

§41ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Διαπραγματεύσεις διεξάγονται μετὰ τῆς Σερβίας περὶ συνομολογήσεως ἐμπορικῆς συνθήκης. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀφορᾷ ἄδειαν πρὸς συνομολόγησιν μετὰ τῆς Σερβίας προσωρινῆς συμφωνίας μέχρι τῆς συνομολογήσεως ὁριστικῆς συμβάσεως. Ὁ ὅρος εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἔχουσι τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη· αἱ λεπτομέρειαι ἐπιφυλάσσονται εἰς τὴν συνθήκην τὴν ὁριστικήν. Τὸ νομοσχέδιον περιέχει ἀοριστίαν, ἀλλ’ ἡ ἀοριστία αὕτη οὐδὲν ἔχει τὸ ἐπιβλαβὲς δι’ ἡμᾶς, διότι θ’ ἀπολαύσωμεν ὅ,τι καὶ τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος ἐν Σερβίᾳ ἀπολαμβάνει, ἐνῷ σήμερον δὲν ἀπολαμβάνομεν τὸ τοιοῦτον. Ἐσπεύσαμεν δὲ νὰ ὑποβάλωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, διότι, ὅπως καὶ καταθέτων τὸ νομοσχέδιον εἶπον, αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς μετ’ ὀλίγον λήγουσι, δὲν θὰ ἤμεθα δὲ εἰς κατάστασιν νὰ ἀπολαύσωμεν τὰ προνόμια ταῦτα, εἰμὴ διὰ τῆς συνομολογήσεως τῆς ὁριστικῆς συνθήκης, ἡ ὁποία πιθανῶς θὰ ὑποβληθῇ πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον τοῦ Νοεμβρίου.

§42ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἐκφράζω τὸ παράπονον, ὅτι προσωρινὸν μέτρον ὑποβάλλετε καὶ ὅλως ἀόριστον καὶ ἀκατάληπτον. Ἀλλὰ δὲν σκοπῶ ἀπόψε νὰ μακρολογήσω, διότι ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν· παρακαλῶ μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ παράσχῃ ὅλας, ὅσας ἔχει, τὰς πληροφορίας εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, διότι ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα κυρίως περὶ ἑνὸς προϊόντος, τοῦ ὁποίου ἔχομεν τὸ μονοπώλιον καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιλαμβάνηται εἰς ἄλλας ἐμπορικὰς συνθήκας μετὰ τῆς Σερβίας· ὥστε διὰ τοῦ ὅρου τῆς ἰσοτιμίας, ὡς λέγει, δηλαδὴ τοῦ ὅρου τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου ἔθνους, δὲν θὰ ἐπωφεληθῶμεν ἐλαττώσεώς τινος τιμῶν,—καὶ ἐννοῶ τὴν σταφίδα. Ἠξεύρετε πόσον πληρόνει ἡ σταφὶς καὶ ἐν Σερβίᾳ; Τριάκοντα φράγκα τὰ ἑκατὸν χιλιόγραμμα! Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει, ὅσον ἀφορᾷ ἰδίως τὸ προϊόν αὐτὸ, νὰ δείξῃ τὴν μέριμναν αὑτῆς, καὶ νὰ ὁρίσῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτευχθῇ, ὅπως εἴτε ἡ ἀτέλεια εἴτε ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῆς εἰσαγωγῆς μὴ ὑπερβαίνῃ τὰ πέντε φράγκα. Ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ ἀναπτύξω τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἣν φρονῶ καὶ ἐλπίζω ὅτι θ’ ἀποδεχθῶσιν ὁ τε κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός.

§43ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Βουλευτὰ, ὡς καλῶς ἐννοεῖτε, τοιαύτη διαπραγμάτευσις, ὅταν ἐννοεῖτε ὑμεῖς, εἶναι ἀντικείμενον τῆς ὁριστικῆς συνθήκης. Καὶ ἐὰν ἐν Σερβίᾳ ὑπῆρχε τόπος καταναλώσεως τῆς σταφίδος, θὰ ἐνόουν τὴν παρατήρησίν σας, ἀλλὰ σήμερον ἐλαχίστη ποσότης σταφίδος καταναλίσκεται ἐν Σερβίᾳ, ἡ ἐλάττωσις δὲ ἢ ἡ ἀτέλεια εἶναι ἀντικείμενον τῆς ὁριστικῆς συνθήκης. Ἡ προσωρινὴ συμφωνία εἶναι μέτρον, ἵνα ἐπωφεληθῶμεν τοὐλάχιστον μέχρι τῆς προσεχοῦς συνόδου καὶ ἐπιτύχωμεν ἐλαττώσεις εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνονται διὰ τελῶν βαρυτάτων, καθὼς εἶναι οἱ οἶνοι, τὰ οἰνοπνεύματα, τὸ κονιὰκ, τὸ ἔλαιον· ἐνῷ, ἐὰν δὲν συνομολογήσωμεν αὐτὴν τὴν συμφωνίαν, θὰ ἤμεθα ζημιωμένοι. Ἄρα ἐκ τῆς προσωρινῆς ταύτης συμφωνίας ὠφελούμεθα βεβαίως.

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἐν τῇ ἀληθεῖ αὐτοῦ θέσει. Βεβαίως δὲν ἔχομεν σήμερον ἐνώπιον ἡμῶν σύμβασιν καθορίζουσαν τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους θέλει γίγνεσθαι τὸ ἐμπόριον μετὰ τῆς Σερβίας, ἀλλὰ ἔχομεν τὴν βάσιν μιᾶς προσωρινῆς συμβάσεως, καὶ πολλὰ ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι τοιαῦται προσωριναὶ συμβάσεις ἐνίοτε ἀποβαίνουσιν ὁριστικαί. Δὲν ἔχομεν κἀμμίαν βεβαιότητα, ὅτι τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως θὰ παραδεχθῇ ἡ Σερβικὴ Κυβέρνησις. Πρέπει ἑπομένως νὰ γνωρίσωμεν, τί κερδίζομεν, ἀπολαμβάνοντες τὸ δικαίωμα τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν ἐν Σερβίᾳ, τί κερδίζει ἡ Σερβία, ἀπολαμβάνουσα τὰ αὐτὰ παρ’ ἡμῖν. Νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ σπουδαιότερα τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσάγῃ ἡ Σερβία εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν ἀπολαύσῃ τῶν ὅρων τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους. Αὕτη θὰ δύναται νὰ εἰσάγῃ ἀπ’ εὐθείας ζῶα καὶ ξυλείαν. Ἡ Ἑλλὰς δὲ τί δύναται νὰ εἰσάγῃ εἰς τὴν Σερβίαν; Οἴνους καὶ ἔλαιον. Ἀλλὰ μὴ πλανώμεθα· δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἀνταγωνισθῶμεν ἐν Σερβίᾳ μὲ τοὺς οἴνους τοὺς οὑγγρικοὺς ἢ τοὺς ἰταλικούς, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς Αὐστρίας εἰσέρχονται εἰς τὴν Σερβίαν. Δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν, ὅπως παραχωρήσωμεν εἰς τὴν Σερβίαν τὰ δικαιώματα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, ἀλλὰ φοβοῦμαι πολύ, ὅτι ἱκανοποιοῦντες διὰ τῆς τοιαύτης παραχωρήσεως τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἡ Σερβία ἔχει, ἵν’ ἀποκτήσῃ τὰ προνόμια ταῦτα παρ’ ἡμῖν, θυσιάζομεν συμφέροντα Ἑλληνικά· διότι ἀποκτήσασα ἅπαξ ταῦτα ἡ Σερβία, δυσκόλως θὰ χορηγήσῃ εὐκολίας εἰς τὸ προϊόν, τὸ ὁποῖον κυρίως ἔχομεν καθῆκον νὰ ὑποστηρίξωμεν, δηλ. εἰς τὴν σταφίδα. Εἰς τὴν Σερβίαν βεβαίως δὲν καταναλίσκεται σήμερον σταφὶς, διότι πληρόνει βαρύτατον φόρον, 30 φράγκα τὰ ἑκατὸν χιλιόγραμμα, ἐνῷ ἀκριβῶς δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἐὰν ἡμεῖς παραχωρήσωμεν τοὺς κατωτέρους ὅρους τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου ἡμῶν εἰς τὴν ξυλείαν καὶ τὰ ζῶα τῆς Σερβίας. Ἡ Σερβία εἶναι χώρα, ἐν ᾗ δύναται νὰ καταναλωθῇ σταφὶς ἐπὶ μικρᾷ τιμῇ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δεῖται ὀλίγον περισσοτέρας προσοχῆς καὶ ἡ προσωρινὴ αὕτη σύμβασις. Ὅπως δὲ καλλίτερον ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ ὑποβληθῇ στατιστική τις σημείωσις περὶ τοῦ τί εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ Σερβίας, καὶ τἀνάπαλιν. Νομίζω τοῦτο εὔκολον, καὶ τὸ θεωρῶ ἀναγκαῖον, ὅπως ἐπὶ θετικωτέρας βάσεως μορφώσωμεν γνώμην τινὰ καὶ μὴ βιασθῶμεν νὰ παραχωρήσωμεν πολὺ περισσότερον εἰς τὴν Σερβίαν παρ’ ὅ,τι ἐκείνη θὰ παραχωρήσῃ εἰς ἡμᾶς.

§45ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν Σερβίαν, καὶ συνῄνεσεν ἡ Σερβία· τὴν πρωτοβουλίαν ἐλάβομεν ἡμεῖς.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται)

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ «ἐπὶ ἴσοις ὅροις», νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ, «ἐπὶ ἴσοις ἀμοιβαίοις ὅροις».

§48ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡμεῖς, κύριε Βουλευτὰ, μετεφράσαμεν τὴν συμφωνίαν, τὴν ὁλονὲν προσωρινῶς ὑφισταμένην μεταξὺ Σερβίας καὶ Γαλλίας. Ἀλλ’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε, συνάγεται ἐκ τοῦ κειμένου, ὡς ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς βʹ συζήτησιν).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Μάνεσης ἔχει τὸν λόγον.

§50ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἔλεγον, Κύριοι, προχθὲς ἐν τῇ διακοπείσῃ ὁμιλίᾳ μου, ὅτι, ἐὰν σωφρονεστέρα πολιτικὴ διεῖπε τὰ τοῦ Κράτους, ἠθέλομεν ἐπιτύχει, ὅπως ἀπέδειξα δι’ ἀριθμῶν, τὴν ἐπίτευξιν τῆς ἀνεγέρσεως φυλακῶν, ἠθέλομεν ἐπιτύχει τὴν ἀνέγερσιν κτιρίων, ἐν οἷς νὰ δυνάμεθα ἀξιοπρεπῶς νὰ ἐγκαταστήσωμεν τὰς ἀρχὰς τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν ἠξίωσε νὰ θεραπεύσῃ τὰς πρωτίστας ταύτας ἀνάγκας τοῦ τόπου· ἐπόθησε νὰ καταπλήξῃ τὸν κόσμον διὰ τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ἐκτελέσεως ἐν ταὐτῷ μεγάλων ἔργων, ἔργων ἀσκόπων, ἔργων ἴσως ἀνηκόντων εἰς τὰς μελλούσας γενεάς. Καὶ ἐκέρδησε μὲν τὸν τίτλον τοῦ μεγάλου Κυβερνήτου, ἀλλὰ μετὰ τὴν 10ην Δεκεμβρίου ἔδωκε τὸ δικαίωμα πλῆρες εἰς τοὺς πολιτικοὺς αὐτοῦ ἀντιπάλους, τοὺς προλέγοντας τὴν ἀποτυχίαν τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ, νὰ λέγωσιν ὅτι ὁ μέγας Κυβερνήτης ὑπῆρξε μέγας πειραματιστής, τοῦ ὁποίου τὰ πολιτικὰ πειράματα ἐστέφθησαν διὰ τῆς ἐθνικῆς χρεωκοπίας. Καὶ ἂν ἡ τοιαύτη πολιτικὴ ἐπήνεγκε τοιαῦτα ὀλέθρια ἀποτελέσματα, βεβαίως πρέπει νὰ χαράξωμεν νέαν ὁδὸν, νέαν πολιτικὴν, πολιτικὴν θετικὴν καὶ οὐχὶ πειραματικήν, πολιτικὴν ἀντίθετον ἐκείνης τοῦ παρελθόντος, διότι μόνον ἀντίθετος πολιτικὴ καὶ κυβερνῆται ἀντίθετον ἔχοντες γνώμην ἠδύναντο νὰ φέρωσι καὶ ἀποτελέσματα ἀντίθετα τῆς χρεωκοπίας, ὁποῖα ἤθελον εἶσθαι ἥ τε ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἡ βελτίωσις τῶν διοικητικῶν τῆς χώρας πραγμάτων. Αὐτό, Κύριοι, εἶναι μαθηματικὴ ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται νὰ διαψεύσῃ· οὐδεὶς δύναται νὰ ἀνατρέψῃ τὴν ἀλήθειαν ταύτην, εἰμὴ μόνον κομματικοὶ ὑπολογισμοὶ δι’ ἁπλῆς ἀριθμήσεως ψήφων· ἀλλ’ ἀποτροπιάζομαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ἤθελον διανοηθῆ κἄν τοῦτο, ἐν ᾧ κινδύνῳ διατελεῖ ὁ τόπος. Διὰ τῆς τοιαύτης πολιτικῆς πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν πρῶτον, ποῖα πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα πρὸς διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Περὶ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων ἐγώ εἰμι ἀναρμόδιος νὰ φέρω γνώμην, ἀλλὰ βεβαίως πολλοὶ ἄνδρες καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ πτέρυγι καὶ ἐν ταύτῃ ὑπάρχουσιν, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουσι νὰ συζητήσωσι τοῦτο, οὐχὶ κομματικῶς, ἀλλ’ ἐν συμπνοίᾳ, χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ τόπου. Πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν· πρέπει νὰ περικόψωμεν ἁπάσας τὰς περιττὰς θέσεις, εἰς τὰς ὁποίας σπαταλᾶται ἀπόνως ὁ δημόσιος πλοῦτος. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἄνδρου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔλεγε προχθὲς, ὅτι οὐδὲ τὸ τρίτον τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἐργαζομένων ἐν τοῖς Ὑπουργείοις εὑρίσκετε, ὅταν ἐπισκέπτησθε ταῦτα. Τοῦτο ἀκούετε βεβαιούμενον παρὰ πάντων. Ἐὰν τοῦτο λοιπὸν ᾖναι ἀληθὲς, ἕπεται ὅτι τὸ τρίτον, ἔστω τὸ ἥμισυ, τῶν ὑπαλλήλων εἶναι ἐπαρκὲς πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς κανονικῆς ὑπηρεσίας. Πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα, ἂν μὴ διὰ τὴν κατάργησιν, ἀλλὰ βεβαίως διὰ τὴν ῥιζικὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον διέπει τὰ δημόσια ἡμῶν ἔργα. Ἤκουσα μετὰ φρίκης τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς, τοῦ ἁρμοδίου ἄλλως τε ὡς πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διεκτραγῳδοῦντος προχθὲς τὰ λαβόντα χώραν διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου καὶ τοῦ καταστήματος τῶν λουτρῶν Ὑπάτης. Εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου προϋπολογισμοὶ συμπληρωματικοὶ ἀναβιβάζουσιν εἰς τὸ διπλάσιον τὴν ἀρχικῶς ὑπολογισθεῖσαν δαπάνην; Μόνον κατὰ τὸ δέκατον ἐπιτρέπεται ὑπέρβασις. Τοιαῦτα δὲ συμβαίνουσιν εἰς πάντα τὰ ἔργα παρ’ ἡμῖν καὶ ὡς πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ ὡς πρὸς τὴν τεχνικὴν ἀκόμη ἐργασίαν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα τὰ ἔκτροπα ἄξια παρατηρήσεως, ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων παρ’ ἡμῖν· εἶναι καὶ ἄλλα, ὑψίστης σημασίας, θίγοντα οὐσιωδέστατα συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ὅλοι γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ἁπανταχοῦ οἱ σιδηρόδρομοι, πρὸ πάντων οἱ σιδηρόδρομοι οἱ διεθνεῖς, οἱ ἑνοῦντες Κράτος πρὸς Κράτος, ἔχουσιν ἰδίως στρατηγικὴν σημασίαν. Ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσσης ἄρχεται ἀπὸ τῆς βάσεως τοῦ ἐφοδιασμοῦ ἡμῶν, ἀπὸ τῆς πρωτευούσης, ἔνθα δύναται νὰ συγκεντρωθῇ μέγα μέρος τοῦ στρατοῦ, καὶ ἔδει νὰ βαίνῃ διὰ τῆς βραχυτέρας ὁδοῦ πρὸς τὰ σύνορα. Καὶ τί νομίζετε ὅτι συνέβη πέραν τοῦ Μπράλλου; Ἵνα μὴ ἡ ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, ὑποβληθῇ εἰς δαπάνην μείζονα, ἀντὶ νὰ ἐκτελέσῃ διάτρησιν (tunell), παρέκαμψε δι’ ἀναπτύξεως τῆς γραμμῆς κατὰ 40,000 μέτρα...

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. 40,000 μέτρα!

§52ΜΑΝΕΣΗΣ. Μάλιστα· ἢ 40 χιλιόμετρα, ὅπως θέλετε... Καὶ τοῦτο οὐ μόνον ὑπὸ στρατηγικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν εἶναι ἐπιζήμιον εἰς τὸ Κράτος. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεγαρίδος νομίζει μικρὸν τὸ πρᾶγμα, καὶ γελᾷ. Πρέπει ὅμως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς συμβάσεως εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ πληρώνῃ 125,000 φρ. δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον· κατὰ συνέπειαν ζημιοῦται τὸ Δημόσιον 5,000,000 εἰς χρυσὸν διὰ τῆς ἀναπτύξεως. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀμέλεια, τὴν ὁποίαν δεικνύομεν περὶ τὰ μεγάλα δημόσια ἔργα! Ὅστις δήποτε ἀκούσῃ ταῦτα, θὰ οἰκτείρῃ βεβαίως τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει. Τοιαῦτα, Κύριοι, εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβωμεν πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ἡμῶν. Πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον μέλλω νὰ ἀναπτύξω, φρονῶ καὶ ἐκφράζω τὴν γνώμην μου, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἀποσύρωμεν τὰ διεσπαρμένα τμήματα στρατοῦ. Καὶ προχθὲς σᾶς εἶπον, ὅτι αἱ φυλακαὶ μόναι ἀπασχολοῦσι 1500 ἄνδρας καθ’ ἑκάστην, ἐπίσης οὐ μόνον διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν ἀπασχολοῦμεν μέγα μέρος ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἀκόμη τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἀπεσπάσαμεν πλείονας τῶν 100 ἀξιωματικῶν καὶ 200 ὑπαξιωματικῶν. Ὀφείλομεν λοιπὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ μεριμνήσωμεν καὶ, εἰ δυνατόν, νὰ ἀναγράψωμεν ἤδη δαπάνην, ὅπως γείνῃ ἔναρξις τῆς ἀνεγέρσεως κτιρίων φυλακῶν. Θέλομεν δυνηθῆ οὕτω νὰ ἀποσύρωμεν ἐν καιρῷ 1500 ἄνδρας, ἀνατιθεμένης τῆς φρουρήσεως εἰς μόνον 200 χωροφύλακας, φρουροῦντας συνεχῶς καὶ καθ’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν. Πρέπει νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν σύντονον ἐξάλειψιν τῆς ληστείας, διότι, μὲ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς τὸν νῦν ἀρχηγὸν τῆς χωροφυλακῆς, δὲν φρονῶ ὅτι τὰ ληφθέντα μέτρα δύνανται νὰ ἀποδῶσι τελεσφόρα ἐκ τοῦ γραφείου τῆς ὁδοῦ Πειραιῶς, ἀπαλλαγέντος τοῦ τέως ἀρχηγοῦ, οὐ μόνον εἰδικοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως καὶ μένοντος ἐπὶ τόπου· ἀλλ’ ἔστω. Ἐὰν δυνηθῶμεν ἐντὸς ὀλίγου χρονικοῦ διαστήματος νὰ ἐξαλείψωμεν τὴν ληστείαν, θέλομεν ἀποσύρει ὅλα τὰ ἀπασχολούμενα σήμερον τμήματα στρατοῦ. Πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ἂν θέλωμεν νὰ ἰσχύῃ εἰς τὸ μέλλον ὁ θεσμὸς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας· ἵνα δοκιμάσωμεν αὐτὸν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, πρέπει νὰ ἀναθέσωμεν αὐτὸν πλήρη εἰς τὴν χωροφυλακήν, ἀναδιοργανουμένην ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ αὐτῆς ὀργανισμοῦ, ἵνα παρέχωνται μείζονα ἐχέγγυα διὰ τὸ ποιὸν τῶν κατατασσομένων καὶ ἵνα δυνηθῶμεν καὶ διὰ τοῦ μέτρου τούτου νὰ ἀποσύρωμεν τὸν ἀριθμόν, τὸν ὁποῖον προανέφερον, τῶν τε ὑπαξιωματικῶν καὶ τῶν ἀξιωματικῶν· ἀφοῦ δὲ λάβωμεν ταῦτα τὰ μέτρα, τότε δυνάμεθα, ἔχοντες συγκεντρωμένην τὴν δύναμιν ἡμῶν, νὰ σκεφθῶμεν, πῶς δυνάμεθα νὰ τὴν ὀργανώσωμεν. Πρὶν ἤ, Κύριοι, ἐκφέρω τὴν γνώμην, ἣν ἔχω περὶ στρατοῦ, ὀφείλω νὰ εἴπω μετ’ ἄλγους ψυχικοῦ, ὅτι ὁ στρατὸς, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, ὡς ἔχομεν αὐτὸν κατατετμημένον εἰς ἀλλότρια ἔργα, ὑπὸ ἔποψιν ὀργανώσεως, ὑπὸ ἔποψιν ὁπλισμοῦ, ὑπὸ ἔποψιν τῆς ἐν γένει παρασκευῆς δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, οὐδὲ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ ἔθνους· δύναται νὰ αἱματοκυλισθῇ, ἀλλὰ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀποφύγῃ τὴν ἧτταν καὶ τὰς ὀλεθρίας διὰ τὸ Κράτος συνεπείας. Τὰ στοιχεῖα τὰ ἀποτελοῦντα τὸν στρατὸν εἶναι ἐπιδεκτικὰ ἀνωτέρας μορφώσεως, ἐμφοροῦνται ὑπὸ ζήλου καὶ ἔχουσιν ἄκραν φιλοτιμίαν, βεβαίως δὲ εἶναι ἄξια κρείττονος τύχης. Πρέπει νὰ παύσωμεν, Κύριοι, φρονοῦντες ὅτι ἀπαράσκευοι καὶ ἀσύντακτοι, ἐν τῇ τελευταίᾳ ὥρᾳ, ἐν περιπτώσει ἐξωτερικῆς περιπλοκῆς, δυνάμεθα νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὰ πρόσω. Πρέπει νὰ παύσωμεν καυχώμενοι, ὅτι διὰ τῆς ἀνδρίας ἡμῶν θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τοὺς κινδύνους. Ἡ ἀνδρία, Κύριοι, κατ’ ἐμὲ, εἶναι μειονέκτημα, ἀντὶ πλεονεκτήματος, ὅταν παρά τινι στρατῷ ὑπάρχῃ μόνη, ἄνευ τῶν ἄλλων ἀπαραιτήτων προσόντων· ἡ ἀνδρία σᾶς ὠθεῖ εἰς τὴν παγίδα, τὴν ὁποίαν σᾶς στήνει ἡ ἐπιστημονικὴ ἀξία τοῦ ἀντιπάλου ὑμῶν. Πρέπει νὰ παύσωμεν νομίζοντες, ὅτι δυνάμεθα τελεσφόρως νὰ κινηθῶμεν, ἐν ᾗ οἰκτρᾷ εὑρισκόμεθα καταστάσει ὑπὸ ἔποψιν στρατιωτικήν. Πρέπει νὰ μᾶς γείνῃ μάθημα τὸ πάθημα τῆς μεγάλης Γαλλίας, τῆς ἐχούσης ἐπὶ αἰῶνας αἰώνων μονοπώλιον τὴν δόξαν. Καὶ ἐκεῖ «ἐμπρὸς εἰς Βερολῖνον!» ἐκραύγαζεν ὁ Γαλλικὸς ὄχλος, ἐμπρὸς εἰς Βερολῖνον!» ἐπανελάμβανεν ὁ Γαλλικὸς τύπος, ἡ μαγικὴ αὕτη δύναμις, ἡ ἀναμοχλεύουσα τὰ ζώπυρα τοῦ πατριωτισμοῦ ἐν τοιαύταις περιστάσεσιν. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Γαλλία δὲν ἠδυνήθη νὰ παρατάξῃ ἢ μόνον 250,000 ἀνδρῶν ἀπέναντι τῆς κολοσσιαίας Γερμανικῆς πανστρατιᾶς, ἀντὶ νὰ μεταφέρῃ νικηφόρους τοὺς Ἀετοὺς αὐτῆς εἰς Βερολῖνον, παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς τὸν νικητὴν ἐν Σεδάν. Πρέπει νὰ παύσωμεν φρονοῦντες, ὅτι ἔχομεν μονοπώλιον τὴν ἀνδρίαν· δὲν δύνασθε νὰ στερήσητε τὸν ἀντίπαλον ὑμῶν τοῦ προσόντος τούτου. Ἀκατάσχετοι αἱ γαλλικαὶ λεγεῶνες ὥρμων ὑπὸ τὸν Νέϋ εἰς Βατερλώ, ἀλλ’ ἀπήντων τὸν Βελλιγκτῶνα, τὸ δὲ κῦμα τῆς γαλλικῆς ἀνδρείας καὶ ὁρμῆς ἐθραύετο ἀπέναντι τοῦ βράχου τῆς ἀγγλικῆς καρτερίας καὶ πεισμονῆς, τὴν δὲ ὁρμὴν πρὸς τὰ πρόσω διεδέχετο ἀκατάσχετος φυγή, «sauve qui peut». Δὲν αὐτοσχεδιάζονται, Κύριοι, οἱ στρατοί· οἱ στρατοί εἰσιν ἀπόῤῥοια μόχθων καὶ θυσιῶν πολλῶν καὶ διηνεκοῦς κυβερνητικῆς μερίμνης. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τὸ στρατιωτικὸν, κατ’ ἐμὲ, κατὰ τὰ ⅔ εἶναι ζήτημα οἰκονομικὸν, κατὰ τὸ ⅓ δὲ ἐπιστημονικόν. Ὅσον ἀνεπαρκεῖς εἰσιν αἱ δαπάναι αἱ καταβαλλόμεναι διὰ τὸν στρατὸν, κατὰ τοσοῦτον αἱ ἀτέλειαι αὐτοῦ εἰσι μεγάλαι, ὅταν δὲ δὲν περιορίζητε αὐτὸν εἰς τὰ ἴδια ἔργα, ὅταν δὲν παρασκευάζητε αὐτὸν ὡς δεῖ, τότε μηδενίζετε ἐντελῶς τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, καὶ μηδενίζοντες τὴν ἀξίαν τοῦ στρατοῦ βλάπτετε τὸ Κράτος εἰς τὰ καίρια, στεροῦντες αὐτὸ τοῦ πρωτεύοντος στηρίγματός του. Ἐὰν λάβητε, Κύριοι, ὑπ’ ὄψει τί δαπανῶσι τὰ Κράτη διὰ τὸν στρατὸν αὐτῶν, θὰ ἴδητε, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἀπέναντι κατοίκων 38,342,198 ὑπάρχει στρατὸς 573,277 κατ’ ἀναλογίαν 1 πρὸς 67· ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲ τῶν γενικῶν ἐξόδων, ἀνερχομένου εἰς δρ. 3,439,020,623, τί νομίζετε ὅτι δαπανᾶται διὰ τὸν στρατόν; 633,754,425, ἤτοι ὑπὲρ τὸ ⅕. Ἀλλ’ εἰς ὅλα τὰ Κράτη δὲν ὑπάρχει μόνον εἷς προϋπολογισμός· ὑπάρχει προϋπολογισμὸς τακτικὸς καὶ προϋπολογισμὸς ἔκτακτος· καὶ ὁ μὲν τακτικὸς προϋπολογισμὸς ἀφορᾷ τὴν κανονικὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ, ὁ δ’ ἔκτακτος τὰς ἐκτάκτους αὐτοῦ δαπάνας, τὸν ὁπλισμὸν, τὴν ἀνέγερσιν φρουρίων κτλ. Ἀλλ’ ἀφίνω τὰ μεγάλα Κράτη, ἵνα μὴ σᾶς ἀπασχολῶ πολύ. Λάβετε ὑπ’ ὄψει Κράτη ἔχοντα τὸν αὐτὸν μὲ ἡμᾶς πληθυσμόν. Ἐὰν λάβητε τὴν Ρουμανίαν, θὰ ἴδητε ὅτι ἀπέναντι πληθυσμοῦ 5,376,000 ὑπάρχει στρατὸς 50,636, ὑπὸ ἀναλογίαν 1 ἐπὶ 106, τουτέστιν εἷς στρατιώτης ἐπὶ 106 κατοίκων ἄνευ διακρίσεως γένους. Τί νομίζετε ὅτι δαπανᾷ ἡ Ρουμανία ἐκ τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων αὑτῆς; ἐξ 169,738,600 δρ. τοιούτου δαπανᾷ διὰ τὸν στρατὸν 4,35, ἤτοι ὑπὲρ τὸ ¼ κατὰ μικρὰν ποσότητα, δηλαδὴ 38,355,598. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν Δανιμαρκίαν, ἡ ὁποία ἔχει ἀκριβῶς τὸν αὐτὸν πληθυσμὸν πρὸς τὴν Ἑλλάδα, θέλετε ἴδει, ὅτι ἀπέναντι προϋπολογισμοῦ γενικῶν ἐξόδων ἐξ 66,287,089 μαρκῶν, τῆς μάρκας ὑπολογιζομένης πρὸς 1,25 τοῦ φράγκου, θέλετε ἴδει, ὅτι δαπανᾷ 10,719,928. Ἐὰν λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψιν τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν ἐν Ἑλλάδι, ἐπὶ 2,178,000 κατοίκων ἔχομεν στρατὸν 22,931, δαπάνην δὲ ἐκ 14,000,000. Ὥστε καὶ ἡμεῖς πλησιάζομεν νὰ δαπανῶμεν τὸ αὐτὸ ποσὸν πρὸς τὴν Δανίαν, περὶ τὸ ⅙. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, ὅτι εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη ἡ διὰ τὴν χωροφυλακὴν δαπάνη δὲν ἀποτελεῖ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ἐνεργοῦσα ὑπηρεσίαν καθαρῶς δημοσίας ἀσφαλείας. Ἐν Σερβίᾳ, ἡ ὁποία ἔχει ἄλλον ὀργανισμὸν στρατοῦ, ἡ ὁποία θεωρεῖ ὡς μόνιμον αὑτῆς στρατὸν μόνον τὰ τεχνικὰ ὅπλα, ἡ δαπάνη διὰ τὸν στρατὸν ἀνέρχεται ἐπίσης περὶ τὸ 6ον τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, θέλητε νὰ ἐννοήσητε καὶ τί δαπανᾶται ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ διάφορα Κράτη, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ, ἄνευ διακρίσεως γένους, παρ’ ἑκάστου ἀτόμου, ἔχετε τὰ ἑξῆς συμπεράσματα: Ἡ Αὐστρία εἶναι Κράτος, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ στρατιώτης στοιχίζει τὸ ὀλιγώτερον 774 μάρκα, ἤτοι 967 φράγκα...

§53ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα κοστίζει ὀλιγώτερον.

§54ΜΑΝΕΣΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως. Ἐν Ἀγγλίᾳ βεβαίως εἶναι λίαν πολυτελὴς ἡ συντήρησις τοῦ στρατιώτου, διότι ἕκαστος στρατιώτης στοιχίζει 1733,75 χρ. φράγκα. Ἐν Ἑλλάδι στοιχίζει περὶ τὰς 800 δραχμὰς, ἀλλὰ πράγματι στοιχίζει ὀλιγώτερον, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος· διότι εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ προμηθευώμεθα διὰ χρυσοῦ νομίσματος τὸν ἱματισμὸν κλπ. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ὑπερτίμησιν ἐν γένει τῶν τροφίμων καὶ ἐκ τῆς διαφορᾶς ταύτης τοῦ συναλλάγματος, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἡ ἐτησία νῦν δαπάνη εἶναι πολὺ ἀνωτέρα ἐκείνης, ἣν ἠθέλομεν ἔχει ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσιν, ἐκλιπούσης τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος. Ὑπολογίζουσι, Κύριοι, ἀλλαχοῦ κατὰ τί ποσὸν ἐπιβαρύνεται ἕκαστον ἄτομον τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ ἑνὸς ἔθνους, ἄνευ διακρίσεως γένους, διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ. Σᾶς ἀναφέρω μόνον ἓν παράδειγμα, ἵνα μὴ πολυλογῶ. Ἐν Αὐστρίᾳ, ἡ ὁποία ἔχει τὸν ὀλιγοδαπανώτερον στρατὸν, ἕκαστον ἄτομον προσφέρει 9½ φρ. Ἐν Ἑλλάδι ἡ ἀναλογία ἀνέρχεται εἰς 7 δραχμὰς μόνον. Ὅταν, Κύριοι, σκεφθῶμεν περὶ πάντων τούτων, βεβαίως ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν. Δὲν θέλω βεβαίως νὰ κατακρίνω τὰς ἰδέας τῶν ἄλλων· δὲν γνωρίζω ἂν ὁ ἐν Ἑλλάδι ἰσχύων ὀργανισμὸς ἦναι τέκνον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν ἦναι ἐράνισμα ἐκ ξένων ὀργανισμῶν, ἢ συνετάχθη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου· ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι ἀποκρούω αὐτὸν ὡς πρὸς τὰς βάσεις αὐτοῦ, ἀντίθετον ἔχων γνώμην. Τὸ πρῶτον μειονέκτημα τοῦ ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμοῦ εἶναι ἡ κατάτμησις αὐτοῦ εἰς ἀρχηγεῖα, ἐπιμελητήρια, γραφεῖα, ἀποῤῥοφητήρια, δύναταί τις εἰπεῖν, τῆς ἐνεργοῦ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, χωρὶς κἀνένα σκοπόν. Δύο εἶναι, Κύριοι, οἱ κρίκοι, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ὕπαρξιν ἑνὸς στρατοῦ, ὁ ὀργανισμὸς καὶ ἡ στρατολογία· ἐὰν οὗτοι δὲν ἦναι ἐν ἁρμονίᾳ, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ στρατός. Εἶναι ἐπιβλαβεστάτη, Κύριοι, ἡ μέθοδος, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν ὑπὸ ἔποψιν στρατολογικὴν διὰ τὴν κατάταξιν νεοσυλλέκτων. Ἡμεῖς παρελάβομεν τὸ σύστημα τοῦτο ἐκ τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ δὲν ἐνοήσαμεν, ὅτι ἐκεῖ ἔχει τοπικοὺς ὅλως λόγους ἡ διάταξις αὕτη καὶ μόνον ἐν καιρῷ εἰρήνης. Ἐν καιρῷ πολέμου, ἐν καιρῷ ἐπιστρατείας, οἱ ἔφεδροι ἐν Γαλλίᾳ διευθύνονται πρὸς τὰ σώματα τοῦ στρατοῦ, τὰ διαμένοντα ἐν ταῖς στρατολογικαῖς αὐτῶν περιφερείαις, σημειοῦται μάλιστα εἰς τὸ βιβλίον ἀδείας ἑνὸς ἑκάστου στρατιώτου καὶ τὸ σῶμα, εἰς ὃ καταταχθήσεται ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας, καὶ ἡ ὁδὸς ἡ ἀκολουθητέα πρὸς τοῦτο. Ἐν Ἰταλίᾳ ὑπάρχει ἐπίσης τὸ αὐτὸ σύστημα τῆς στρατολογίας, τὸ τῆς κατατάξεως εἰς τὰ σώματα στρατοῦ τὰ ἐν ἄλλοις τόποις διαμένοντα· ἀλλὰ τοῦτο ἔχει λόγους τοπικοὺς καὶ ἐκεῖ. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἰταλίας ἡνώθησαν διάφορα Κράτη, διάφοροι φυλαί· αἱ φυλαὶ αὗται ἔπρεπε νὰ γνωρισθῶσι πρὸς ἀλλήλας, καὶ διὰ τοῦτο οἱ στρατεύσιμοι κατετάσσοντο οὐχὶ ἐν τῷ σώματι τῆς στρατολογικῆς αὐτῶν περιφερείας, ἀλλ’ εἰς ἄλλο, μακρὰν αὐτῆς· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἡ αὐτὴ ἀκολουθεῖται μέθοδος. Δὲν γνωρίζω ὁποίαν σημασίαν δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ Ἀρχηγεῖα, ὡς ἔχουσι. Προκαλῶ πάντα νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν δὲν ἦναι ματαία ἡ δαπάνη αὕτη. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολῶ ἐν λεπτομερείαις, ἀλλ’ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ διαιρέσωμεν τὸ Κράτος εἰς τρεῖς στρατολογικὰς περιφερείας, νὰ θέσωμεν ἐν ἑκάστῃ τούτων ἀνὰ ἓν τμῆμα, διαιροῦντες τὸν στρατὸν ἡμῶν εἰς τρεῖς μεραρχίας, ἀλλ’ ἐξ ὅλων τῶν σωμάτων συγκειμένας. Δύναταί τις νὰ μοὶ ἀντιτάξῃ, ὅτι αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχουσι τὰ ἀρχηγεῖα ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας, νὰ ἀναλάβωσιν ἐν τῇ τελευταίᾳ ὥρᾳ τὰ σπασμωδικῶς συγκεντρούμενα τμήματα στρατοῦ. Ἀλλοίμονον, Κύριοι! Μόνον ἐάν τις οὐδέποτε ἀνέγνωσε βιβλίον στρατιωτικὸν, δύναται νὰ ἐκφέρῃ τοιαύτας ἰδέας. Οἱ ἀρχηγοὶ, οἱ διοικοῦντες, δέον νὰ ὦσιν ἐν ἐπαφῇ μετὰ τοῦ στρατοῦ αὐτῶν, ἐπιτηροῦντες, προνοοῦντες καὶ ἐργαζόμενοι διὰ τῶν ἐπιτελείων αὐτῶν. Τότε μόνον δύνανται ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας καὶ ἐν ὥρᾳ ἐκστρατείας νὰ χρησιμεύωσιν ὡς ἀλάνθαστοι ὁδηγοὶ, ἐν πλήρει γνώσει ὄντες καὶ τῶν προσώπων καὶ τῶν διαφόρων ἀναγκῶν τοῦ ὑπ’ αὐτοὺς στρατοῦ. Τίνα σκοπὸν ἔχουσι σήμερον τὰ ἀρχηγεῖα ἄνευ ἐπιτελείου; Ποῦ τὰ ἐπιτελεῖα τὰ ἐργαζόμενα εἰς τὸν στρατόν; Οὐδὲν ἄλλο βλέπετε ἢ μόνον διεσπαρμένα γραφεῖα, ἐπιμελητήρια κτλ. Κατὰ τί δύνανται σήμερον νὰ χρησιμεύσωσι τὰ ἐπιμελητήρια, τῇδε κἀκεῖσε διεσπαρμένα, ἄνευ τμημάτων στρατοῦ συγκεντρωμένων; Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον διατελοῦσιν ἀκόμη ἐν νηπιακῇ καταστάσει, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν ἔπρεπε νὰ μᾶς βοηθήσῃ ὁ Ἀγαθοκλῆς,—τὸν ὁποῖον δὲν βλέπω ἐνταῦθα.—Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, καίπερ ἱκανοί, δὲν ἐργάζονται ἕνεκα τοῦ ὀργανισμοῦ καταλλήλως...

§55ΛΑΠΠΑΣ. Κύριε Μάνεση, μήπως θέλετε νὰ ξεκουρασθῆτε;

§56ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὄχι δά!

§57ΛΑΠΠΑΣ. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουσι Βουλευταὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ... Φέρω ἔνστασιν ἀπαρτίας, κύριε Πρόεδρε.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου, εὑρίσκονται παρόντες 104 Βουλευταί).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Αὔριον εἰς τὰς 9 π. μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 11 μ. μ.