1894.02.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

τῆς 26 Φεβρουαρίου 1894.

(Σάββατον).

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πέντε δήμαρχοι τῆς ἐπαρχίας Ἄρτης διὰ τηλεγραφήματός των πρὸς τὴν Βουλήν, διερμηνεύοντες τὰ αἰσθήματα τῶν συνδημοτῶν αὐτῶν, συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς μεταφορᾶς τοῦ ὑποτελωνείου Κοπραίνης εἰς Μενίδιον. Πολλοὶ κάτοικοι Ἄρτης δι’ ἑτέρου τηλεγραφήματος παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ἵνα μὴ πραγματοποιηθῇ τὸ μελετώμενον μέτρον περὶ μεταφορᾶς τοῦ ὑποτελωνείου Κοπραίνης εἰς Μενίδιον, διότι τοῦτο ἔσται καταστρεπτικὸν δι’ αὐτούς. Ἀμφότερα τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα θὰ σταλῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπιτροπὴ συλλαλητηρίου, συνελθόντος ἐν Πύργῳ, μεταβιβάζει τηλεγραφικῶς ψήφισμα, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκφράζεται ἡ θλῖψις τῶν κατοίκων Πύργου ἐπὶ τῇ ἀποῤῥίψει ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ περὶ παρακρατήσεως νομοσχεδίου, παρακαλεῖται δὲ ἡ Βουλή, ἵνα ψηφίσῃ οἱονδήποτε σταφιδικὸν νομοσχέδιον ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως. Διάφοροι κατάδικοι, κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Τρικκάλων, παραπονοῦνται κατὰ τοῦ παντοπώλου τῶν φυλακῶν, καὶ παρακαλοῦσιν ἵνα ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ αὐτῶν. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργεῖον. Οἱ ταμβακοποιοὶ Πατρῶν, παρακαλοῦσιν ὅπως γίνηται διάκρισις μεταξὺ φορολογίας καπνοῦ καὶ ταμβάκου. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον. Οἱ βουλευταὶ Ἄρτης κ. κ. Γ. Παχὺς καὶ Μιχ. Λάμπρος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου περὶ γαιῶν καὶ φυτειῶν καὶ ἐπὶ τὸν νομὸν Ἄρτης. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 192).

§2ΑΓΓΕΛΟΣ ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, ὀφείλω νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἡ διὰ τοῦ πρὸ ὀλίγου ἀνακοινωθέντος ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τηλεγραφήματος παριστανομένη ἐν Ἠλείᾳ κατάστασις εἶναι δυστυχῶς ἀληθής. Ἡ οἰκονομικὴ στενοχωρία τοῦ τόπου ἐκείνου, ἡ στέρησις καὶ ἡ πεῖνα, ἃς δοκιμάζουσιν οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, εἶναι ἀπερίγραπτοι, καὶ δέον νὰ ἐφελκύσωσι τὴν σπουδαίαν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἄλλοτε εὔφορος καὶ πλουσία Ἠλεία, ἡ συνεισφέρουσα εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα καὶ εἰς τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπείρους εἰσπράξεις, σήμερον πάσχει οἰκονομικῶς καὶ πένεται εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐπικαλεῖται τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ συνδρομὴ αὕτη ἐπιβάλλεται καὶ ἐκ καθήκοντος φιλανθρωπίας ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας καὶ ἐξ ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὸν τόπον ἐκεῖνον, παρὰ τοῦ ὁποίου πολλὰ μέχρι τοῦδε ἀπεκόμισαν κέρδη. Ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις σκέπτηται νὰ λάβῃ μέτρα προστατευτικὰ, καὶ ποῖα. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον θεωρῶ ἐπιβαλλόμενον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραγγείλῃ τὰς ἐν Ἠλείᾳ οἰκονομικὰς ἀρχὰς νὰ παύσωσι πᾶσαν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων, ὡς καὶ πᾶσαν καταδίωξιν τῶν δημοσίων ὀφειλετῶν. Πρὸς τούτοις ἐπάναγκες θεωρῶ νὰ παρακληθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἵνα προσέλθῃ ἀρωγὸς πρὸς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας, πρὸς ἣν ὀφείλει τὸ μέγιστον μέρος τῶν κεφαλαίων της.

§3ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐκ τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεων τῶν καθυστερούντων ὑπάρχουσιν ἐντάλματα πλέον τῶν 10,000, τῶν ὁποίων ἡ ἐκτέλεσις ἐξαναγκάζει τοὺς κατοίκους ν’ ἀπομακρύνωνται τῶν πόλεων καὶ τῶν χωρίων καὶ νὰ φυγοδικῶσιν, ἵνα μὴ συλληφθῶσι· τοῦθ’ ὅπερ βλάπτει τὰ συμφέροντα καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἰδιωτῶν. Ἐν τοιαύτῃ κρισίμῳ περιστάσει, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ τροποποιήσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον οὕτως, ὥστε οἱ ὀφειλέται νὰ καταβάλλωσι μέρος μόνον τῶν ὀφειλομένων ἐκ τῶν διὰ τῶν ἐνταλμάτων ζητουμένων, καὶ οὕτω καὶ τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράττῃ κἄτι τι καὶ οἱ πολῖται νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς καταπιέσεως.

§4ΡΙΚΑΚΗΣ. Συμφώνως μὲ τὴν σύστασιν τῶν κυρίων Βουλευτῶν, καὶ λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ διαφόρων παραπόνων, τὰ ὁποῖα ἐγείρονται, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ πείσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα ἔλθῃ ἀρωγὸς τῶν πασχόντων σταφιδοκτημόνων, ἢ τουλάχιστον νὰ ἀναστείλῃ τὰς καταδιώξεις, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν διὰ λόγους, οὓς θέλομεν ἐξετάσει. Διότι ἡ καταδίωξις σήμερον εἶναι πολὺ αὐστηρὰ, καὶ θὰ καταντήσωσιν οἱ ὀφειλέται νὰ μείνωσιν ἀκτήμονες, ἡ δὲ Τράπεζα θὰ γείνῃ ἰδιοκτήτης ὅλων τῶν σταφιδαμπέλων.

§5ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρατηρήσω, ὅτι εἶναι φοβερὸν νὰ βλέπῃ τις τὴν κατάστασιν τῆς Ἠλείας. Πλειστηριάζονται τὰ κτήματα τῶν ὀφειλετῶν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πρέπει δὲ νὰ σταματήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, διότι πολλὰ τῶν κτημάτων ἐξ ἀνεχείας τῶν πωλητῶν δὲν κατακυροῦνται οὔτε εἰς τὸ τρίτον τῆς ἀξίας των. Τοῦτο δὲ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ καὶ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα διὰ τὴν Τράπεζαν· θὰ ἦτο ἴσως ὀρθὸν εἰς ἄλλην ἐποχὴν, ἀλλὰ σήμερον, ἐν ᾗ καταστάσει εὑρίσκεται ἡ ἐπαρχία, πρέπει νὰ σταματήτῃ ὁ πλειστηριασμός.

§6ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς κ. Χατζῖσκος ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ μέχρι σήμερον ἀγνοῶ διὰ τίνας λόγους, δὲν τῷ ἐδόθη ἀπάντησις. Πρόκειται περὶ τῆς ἀμοιβῆς ἐπὶ τῷ φόνῳ τοῦ ἐπικηρυχθέντος λῃστοῦ Βέλλιου. Δὲν θὰ ἔκαμνον δὲ τὴν ὑπόμνησιν ταύτην, ἂν δὲν ἐλάμβανον τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα τοῦ ἐνδιαφερομένου Τσιμπλάκη, ἐν Πάτραις διαμένοντος (ἀναγινώσκει): «Τρεῖς μῆνες ἀφ’ ὅτου ἐξηφάνισα λήσταρχον Βέλλιον παρῆλθον, καὶ ἀκόμη δὲν μοὶ ἐδόθη ἀμοιβή!...» Ὅταν ἀποβλέψωμεν ἀπὸ ποίαν φοβερὰν βάσανον ὁ ἀναφερόμενος Τσιμπλάκης ἀπήλλαξε τὴν Παρνασσίδα καὶ τὰς γειτονικὰς ἐπαρχίας,—καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν γνωρίζει καλῶς τὰ περὶ τούτου, ἀφοῦ ἡ Πολιτεία διὰ τῆς ἐπικηρύξεως ἐπὶ τοιαύτῃ ἀμοιβῇ ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ αὐτὸν,—ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι καὶ ἄλλα τέρατα ὑπάρχουσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐκλείψωσι, ἔχομεν καθῆκον νὰ σπεύσωμεν, ὅπως δώσωμεν τὴν ἀμοιβήν.

§7ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶμαι σύμφωνος εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐστάλη ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Φθιώτιδος, δὲν ἔχω δὲ προχείρους πληροφορίας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἵνα ἀπαντήσω. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ στείλῃ ἐγκαίρως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅπως λάβω ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω.

§8ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀντικείμενον ἐπερωτήσεως, εἶναι ὑπόμνησις, διότι πρόκειται νὰ μὴ κλονισθῇ ἡ πεποίθησις τῶν πολιτῶν ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως.

§9ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ κλονισθῇ ἡ πεποίθησις, διότι ἐβράδυνεν ὀλίγον ἡ ἀπονομὴ τῆς ἀμοιβῆς.

§10ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ τὸ Προδρεῖον νὰ δώσῃ αὐστηρὰς διαταγὰς, ὅπως πέμπωνται αἱ ἐπερωτήσεις εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, διότι παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἄλλη τις ἐπερώτησίς μου δὲν ἐστάλη, καίτοι ἐγένετο πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§12ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἠναγκάσθην, Κύριοι, προχθὲς νὰ ἀναδράμω εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ν’ ἀνερευνήσω τὰ αἴτια, τὰ παραγαγόντα τὴν σημερινὴν κατάστασιν, διότι οὕτω πως μόνον ὑπολαμβάνω δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν ἐν τῷ μέλλοντι τὰ σφάλματα τοῦ παρελθόντος καὶ ν’ ἀνεγείρωμεν τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν οἰκοδόμημα ἐπὶ νέων ὑγιεστέρων καὶ ἀσφαλεστέρων βάσεων. Τὴν ἔρευναν ταύτην εἶχε βεβαίως λόγους ν’ ἀποφύγῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἐγίνωσκε κάλλιστα, ὅτι δι’ αὐτῆς θ’ ἀνεκίνει τὸν ἀνάγυρον καὶ θὰ ἔδιδεν ἀφορμὴν, ἵν’ ἀποκαλυφθῶσιν ἀλήθειαι πικραὶ δι’ αὐτόν. Τὴν ἔρευναν ταύτην ἀποκρούουσι καὶ πάντες οἱ ἐξ ἐπιπολῆς κρίνοντες τὰ πράγματα καὶ νομίζοντες ὅτι εἶναι δυνατόν ποτε, ἄνευ ἀκριβοῦς διαγνώσεως τῶν αἰτίων τοῦ κατατρύχοντος ἡμᾶς κακοῦ, νὰ ἐξεύρωμεν τὴν προσήκουσαν αὐτοῦ θεραπείαν. Οἱ τελευταῖοι ὅμως οὗτοι μόνον τὸν οἶκτον δύνανται νὰ κινήσωσιν ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι συνείδησιν τοῦ καθήκοντος, ὅπερ ἐπιβάλλεται εἰς αὐτοὺς, καὶ ὡς πολίτας, μάλιστα δὲ ὡς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ἵνα ἐγκύψωσιν εἰς βαθυτέραν μελέτην τῆς παρούσης καταστάσεως καὶ τῶν παραγωγικῶν αὐτῆς αἰτίων, καὶ οὕτως ἐξεύρωσι τὸν προσφορώτερον τρόπον εἰς βελτίωσιν αὐτῆς. Τὸ καθῆκον τοῦτο ἠθέλησαν νὰ ἐπιτελέσωσι καὶ τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, κατὰ τρόπον ὅμως, ὡς εἴδομεν, ἐπισκοτίζοντα μᾶλλον ἢ διαφωτίζοντα τὴν ἀλήθειαν. Ὤφειλον δ’ ἐγὼ ν’ ἀνασκευάσω πάσας τὰς περὶ τοῦ παρελθόντος πεπλανημένας γνώμας των, ὅπως οὕτως ἐπανορθώσω καὶ τὰς περὶ τοῦ μέλλοντος σφαλερὰς προβλέψεις των. Καὶ τοιαύτη κατ’ ἐξοχὴν πεπλανημένη γνώμη τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν φαίνεται ἀσπαζομένη αὕτη, κατ’ ἀπομίμησιν πάντως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ περὶ δῆθεν ἐπιτευχθέντος ἤδη ἀληθοῦς ἰσοζυγίου μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους ἐπὶ τῷ νομίμως ἐν τῇ χώρᾳ κυκλοφοροῦντι τραπεζικῷ νομίσματι. Ἀλλὰ ποῦ ἴχνος, Κύριοι, τοιούτου ἰσοζυγίου ἐν πᾶσι τοῖς μέχρι τοῦδε προϋπολογισμοῖς τοῦ Κράτους; Δὲν εἶναι τολμηρὸν πλέον νὰ ὁμιλῇ τις περὶ ἰσοζυγίου, καθ’ ὃν χρόνον καὶ αὐτὸς ὁ κ. Τρικούπης, ὑπὸ τῆς ἐπιβολῆς τῶν πραγμάτων ἐξαναγκασθεὶς, δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀποκρύψῃ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ (σελ. 41) τὰ ἐλλείμματα τῶν ἀπὸ τοῦ 1882–1892 χρήσεων, ἐλλείμματα ἀνερχόμενα ἐν ὅλῳ εἰς τὸ καταπληκτικὸν ποσὸν τῶν 303,680,641 δραχμῶν; Ἰδοὺ, Κύριοι, ὁ σχετικὸς πίναξ, ὁ δημοσιευθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ:

Τὰ ἐλλείμματα ταῦτα, Κύριοι, ἀναλογοῦσι πρὸς δραχ. 27,600,000 περίπου καθ’ ἑκάστην χρῆσιν, καὶ δὲν εἶναι μόνα αὐτά. Ἔχομεν προσέτι τὰ λανθάνοντα ἐλλείμματα ὑπὸ τὴν σύγχυσιν τῶν εἰς χρυσὸν πρὸς τὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πληρωμὰς, καθ’ ἣν διὰ τὰς πρώτας οὐδεμία νομισματικὴ διαφορὰ ἀναγράφεται. Ἐὰν προϋπελογίζετο νῦν ἡ διαφορὰ αὕτη, κατὰ τὴν σήμερον μάλιστα τρέχουσαν νομισματικὴν διαφορὰν, θὰ ἐβλέπετε τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἐλλείμματα προσεγγίζοντα εἰς τὰ 400,000,000 δρ. ἐν συνόλῳ. Οὕτως ἐξηγεῖται βεβαίως καὶ ἡ ἐπελθοῦσα χρεωκοπία τοῦ Κράτους, καὶ οὐχὶ διὰ τῶν γνωστῶν ἐκείνων λογιστικῶν τεχνασμάτων, διὰ τῶν λαθροχειριῶν περὶ τοὺς ἀριθμοὺς, δι’ ὧν ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Δημοσίου ἡμῶν Λογιστικοῦ λούει καὶ κτενίζει τὴν διαχείρισιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, περιορίζων ταχυδακτυλουργικῶς τὰ ἐλλείμματα ὅλων τῶν χρήσεων, καθ’ ἃς οὗτος διῴκει τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικὰ, εἰς μόνα 2,819,887 δρ. καὶ 99 λεπτά! Ὅπως δὲ μὴ μείνῃ εἰς ὑμᾶς ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία περὶ τοῦ πράγματος, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐξετάσω δι’ ὀλίγων ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1892, ἣν ὁ κ. Τρικούπης προβάλλει ὡς πρόσωπον τηλαυγὲς τῆς ὅλης διαχειρίσεώς του, ὡς τὴν ἀποκαταστήσασαν τὸ ἀληθὲς ἰσοζύγιον τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἔχομεν ἤδη πρὸ ἡμῶν, δημοσιευθέντα καὶ ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1892. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸ ἔλλειμμα ἀνέρχεται εἰς 2,808,337 δρ. καὶ 50 λεπτά, ὅπερ ὅμως, μετανοήσας, ὡς φαίνεται, βραδύτερον ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐν τῇ ἀπαντήσει αὐτοῦ πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου περιώρισεν εἰς 2,411,377 δραχμὰς καὶ 50 λεπτὰ! Ἀλλ’ ἀκριβεστέρα τις ἔρευνα τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος χρῆσιν τί ἀποδεικνύει; Ἔσοδα διὰ τὸ 1892 προϋπελογίσθησαν 103,550,792 καὶ ἐβεβαιώθησαν 104,277,888, μὴ συμπεριλαμβανομένων ἐν αὐτοῖς τῶν ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας δανείων ἐξ 1,280,000. εἰσεπράχθησαν δὲ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως 94,929,469. Ἀλλ’ ἐκ τῶν πραγματοποιηθέντων τούτων ἐσόδων πρέπει, κατὰ τὴν δήλωσιν αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰσηγουμένου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, ν’ ἀφαιρεθῶσιν εἰσπράξεις ἐκ δραχμῶν 4,400,000 περίπου, «αἵτινες δὲν θὰ ἐπανελαμβάνοντο ἐν προϋπολογισμοῖς νεωτέροις καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνήκουσαι εἰς σταθερὸν προϋπολογισμόν». Οὕτως αἱ πραγματικαὶ εἰσπράξεις τοῦ 1892 περιορίζονται εἰς 90,529,469 δρ. Τί δ’ ἐδαπάνησεν ἀπέναντι αὐτῶν τὸ Κράτος; Τὰ ἔξοδα εἶχον προϋπολογισθῆ εἰς δραχ. 99,986,128, ἐξ αὐτῶν δ’ ἐδαπανήθησαν διὰ τὰς γενικὰς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, πλὴν τῆς τοῦ δημοσίου χρέους, 66,469,562, εἰς ἃς προσετέθησαν εἶτα δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἕτεραι 2,428,885, καὶ ἀπετέλεσαν ὁμοῦ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 68,898,447, ὧν ἀφαιρουμένων ἐκ τῶν πραγματοποιηθέντων, ὡς εἴδομεν, 90,529,469, ἔχομεν ὑπόλοιπον 21,631,022. Ἀλλ’ ἀπῃτοῦντο τότε διὰ τὸ δημόσιον χρέος 30,000,000 χρυσᾶ φράγκα, ἅτινα μὲ τὴν τότε συναλλαγματικὴν διαφορὰν τῶν 50% ἀνήρχοντο εἰς 15,000,000. Ἂν δὲ εἰς ταῦτα προσθέσωμεν 5,000,000 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν δανείων, πρὸς δὲ 12,000,000 εἰς δαπάνας διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἡμιτελῆ τότε δημόσια ἔργα, ἔχομεν οὕτως ἐν ὅλῳ δαπάνας δρ. 62,000,000, εἰς κάλυψιν τῶν ὁποίων ἔμενεν ἐκ τῶν λοιπῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διαθέσιμον ποσὸν δρ. 21,631,022, οὗ ἀφαιρουμένου ἐκ τῶν 62,000,000, ἔχομεν πραγματικὸν ἔλλειμμα τῆς χρήσεως 1892 ἐκ δρ. 40,000,000 περίπου, ὅπερ ἀποδεικνύει τρανῶς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ παράπαν ἐξωγκωμένον τὸ ποσὸν τῶν 400,000,000 δραχμῶν, εἰς ὃ ἐγὼ ὑπελόγισα κατὰ προσέγγισιν τὸ ὅλον ἔλλειμμα τῆς ἀπὸ τοῦ 1882–1892 ἑνδεκαετίας. Καὶ ὁ ἀκριβὴς προϋπολογισμὸς, Κύριοι, τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους εἶναι ὁ ἀκρογωνιαῖος, οὕτως εἰπεῖν, λίθος τῆς οἰκονομικῆς διοικήσεως, ἧς οὐδεμίαν βεβαίως ἔννοιαν εἶχον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ συνήγοροι αὐτοῦ πρὸ τῆς ἐπελθούσης καταστροφῆς τῆς 10 Δεκεμβρίου, ἀλλ’ οὐδὲ νῦν δυστυχῶς, καὶ μετὰ τὴν γενομένην πικρὰν πεῖραν, φαίνονται ἔχοντες ἔννοιάν τινα αὐτῆς. Διότι ἄλλως δὲν θὰ ὑπέπιπτον τότε εἰς τόσον σφαλερὰς προβλέψεις, αἵτινες ὑπῆρξαν ἡ πρώτη πηγὴ τοῦ κακοῦ, δὲν θὰ ἐνέμενον δὲ καὶ νῦν εἰς τὰς αὐτὰς περίπου σφαλερὰς προβλέψεις περὶ τοῦ μέλλοντος, δι’ ἃς οὐδεμία ἐλπὶς ὑπάρχει νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς νῦν καταστάσεως’ καὶ ἂν δ’ ἐξέλθωμεν ἐξ αὐτῆς πρὸς καιρόν, φόβος εἶναι μὴ ἐκτεθῶμεν οὕτως εἰς νέαν, χείρονα τῆς πρώτης, καταστροφὴν, ὡς μέλλω ν’ ἀποδείξω ἐν τοῖς ἐφεξῆς. Ἐπὶ ἔτη πολλὰ, Κύριοι, ἠγωνιζόμεθα ἡμεῖς νὰ πείσωμεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι κακῶς προϋπελόγιζε τὰ ἔσοδα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν βεβαιώσεων καὶ οὐχὶ τῶν εἰσπράξεων, ἀφοῦ αὗται καθυστέρουν ἐκείνων κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια. Ἐγὼ ἰδίᾳ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, μακρὸν λόγον ποιούμενος περὶ τούτου, κατεδείκνυον καὶ ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα, ἐξ ἀντιπαραβολῆς τοῦ μέσου ὅρου τῶν εἰσπράξεων τῶν τριῶν προηγουμένων ἐτῶν, ὁπόσον θὰ καθυστέρουν τὰ πραγματοποιηθησόμενα τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογιζομένων. Τὰ μέχρι τοῦδε γνωστὰ ἀποτελέσματα τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1892 καὶ 1893 μαρτυροῦσιν, ὁπόσον ἀκριβεῖς ἦσαν ἐν τοῖς πλείστοις οἱ ὑπολογισμοί μου ἐκεῖνοι· ἀλλὰ δυστυχῶς ἐλάλουν τότε εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων. Ἦτο ἀνάγκη τότε νὰ παρουσιάζωνται ἐπὶ τοῦ χάρτου ἰσοζύγια, καὶ ὄχι μόνον ἰσοζύγια, ἀλλὰ καὶ περισσεύματα, ὅπως οἱ ξένοι, φενακιζόμενοι δι’ αὐτῶν, ἀνοίξωσι τὰ βαλάντιά των εἰς νέον πρὸς ἡμᾶς δάνειον. Ἔπρεπε δὲ νὰ ἐπέλθῃ ἡ χρεωκοπία τοῦ Κράτους, ὅπως ἐννοήσῃ ἐπὶ τέλους ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι εἰς οὐδὲν ἠδύναντο πλέον νὰ χρησιμεύσωσι τὰ πλαστὰ ἰσοζύγια, καὶ, ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν τῶν ἐσόδων τοὐλάχιστον, λάβῃ ὡς βάσιν τὸν μέσον ὅρον τῶν εἰσπράξεων καὶ οὐχὶ τῶν βεβαιώσεων τῶν τριῶν προηγουμένων ἐτῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἔσοδα, ἐφ’ ὧν δὲν ἐφαρμόζεται ὁ γενικὸς οὗτος κανὼν, ἔσοδα, ἐφ’ ὧν ἔχομεν προϊοῦσαν πάντοτε ἐλάττωσιν, ἢ ἐφ’ ὧν διὰ λόγους καιρικοὺς ἡ ἔκπτωσις θὰ ᾖναι μεγαλειτέρα ἐκείνης, ἣν ὑπολογίζει καὶ αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ. Δέν μοι εἶναι βεβαίως ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσέλθω νῦν εἰς πάσας τὰς λεπτομερείας, ἀλλ’ εἰς πίστωσιν μόνον τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου θὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ ἑξῆς παραδείγματα. Ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰσεπράχθησαν

Μολονότι ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐσόδου τούτου βαίνει μᾶλλον προϊοῦσα ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, οὐδὲν ἧττον ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἔχων ἐν τούτῳ σύμφωνον καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, λαμβάνει ὡς βάσιν τὸν μέσον ὅρον τῶν πέντε τελευταίων ἐτῶν, ἀφαιρεῖ δ’ ἐκ τοῦ οὕτως ἀνευρισκομένου ποσοῦ 10%, ὡς ἐκ τῆς ἐνδεχομένης ἐλαττώσεως τῆς παραγωγῆς διὰ τὴν νῦν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, καὶ προϋπολογίζει ὡς ἔσοδον, εἰσπραχθησόμενον τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἐκ τῆς σταφίδος, δραχ. 4,068,000. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν προϊοῦσαν ἐλάττωσιν τοῦ ἐσόδου τούτου κακῶς ἐλήφθη ὡς βάσις ὁ μέσος ὅρος τῶν 5 τελευταίων ἐτῶν, ὅτι δ’ ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι μᾶλλον ὑπ’ ὄψιν τὰ πλήρη ἀποτελέσματα τοῦ προτελευταίου ἔτους 1892. Ἐκ τούτου δὲ δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφαιρεθῶσι μόνον 10% διὰ τὴν ἐνδεχομένην ἐφέτος ἐλάττωσιν τῆς καλλιεργείας τῆς σταφίδος—διότι τοῦτο εἶναι τὸ ἐλάχιστον κακὸν,—ἀλλὰ περὶ τὰ 25% διὰ τὴν βεβαίαν ἐλάττωσιν τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ προϊόντος ἡμῶν τούτου, ὡς ἐκ τοῦ ἐπικειμένου ἀποκλεισμοῦ του ἐκ τῆς ἐν Γαλλίᾳ οἰνοποιΐας, ἥτις μέχρι τοῦδε κατηνάλισκε περὶ τὸ ⅓ τοῦ ἐξαγομένου σταφιδοκάρπου. Οὕτω νομίζω, ὅτι ἀντὶ τῶν 4,068,000 ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῇ ὡς ἐνδεχόμενον ἔσοδον ἐκ τῆς σταφίδος διὰ τὸ 1894 ἐκ δρ. 3,000,000, εὐτυχεῖς δὲ πρέπει νὰ λογιζώμεθα, Κύριοι, ἐὰν ὑπὸ τὴν φοβερὰν κρίσιν, ἣν διέρχεται νῦν τὸ κυριώτατον τῶν προϊόντων μας, εἰσπραχθῶσι πράγματι καὶ τὰ τρία ταῦτα ἑκατομμύρια. Πολλοί, Κύριοι, καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐθεώρησαν τὸ ἀναγραφόμενον ὡς ἔσοδον ἐκ τοῦ τελωνειακοῦ δασμοῦ εἰσαγωγῆς ἐκ 18,000,000 δρ. ὡς πολὺ κατώτερον τοῦ πράγματι εἰσπραχθησομένου, ὡς ἐγκλεῖον τὸ μέγιστον μέρος τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων ὑπολανθανόντων περισσευμάτων τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἐγώ, ἀποβλέπων εἰς τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν, τὴν κατατρύχουσαν ἡμᾶς, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὴν συναλλαγματικὴν διαφοράν, ἥτις βεβαίως θ’ αὐξήσῃ καὶ δὲν θὰ ἐλαττωθῇ, ἂν ἀκριβῶς ψηφισθῇ ὡς ἔχει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ τὴν αἰσιοδοξίαν ταύτην. Δὲν μετέβαλον δὲ γνώμην ἐπὶ τοῖς αἰσίοις ἀποτελέσμασιν, ἅτινα ἐμφαίνουσιν αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου, ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς τὸν ἀντίστοιχον μῆνα τοῦ ἔτους 1893. Πέρυσιν αἱ εἰσπράξεις αὗται κατῆλθον εἰς 1,433,874, ἐνῷ ἐφέτος ἀνῆλθον εἰς 1,482,431. Ἀλλὰ πέρυσιν ἔπρεπε κατ’ ἀνάγκην νὰ ἐλαττωθῶσιν αὐταί, καθόσον πολλοὶ ἔμποροι, ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τοῦ νέου δασμολογίου εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ Δεκέμβριον μῆνα τοῦ 1893, ἔσπευσαν τότε νὰ προμηθευθῶσιν ἐγκαίρως τὰ εἴδη, ἅτινα ἐπεβαρύνοντο διὰ προσθέτου δασμοῦ, οὕτω δ’ ἐπῆλθεν ἡ ἐλάττωσις τῆς εἰσαγωγῆς κατὰ Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον τοῦ 1893. Πολὺ φοβοῦμαι λοιπὸν, μήπως ἡ μικρὰ αὔξησις τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων, ἡ παρατηρηθεῖσα τὸν πρῶτον μῆνα τοῦ ἔτους, ἀπὸ τοῦ προτεχοῦς μηνὸς μετατραπῇ εἰς ἐλάττωσιν, καὶ διασκεδασθῇ οὕτω ταχέως ἡ αἰσιοδοξία καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν ἄλλων, τῶν διορώντων ὑπ’ αὐτὰς τὸ ὑπολανθάνον περίσσευμα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ. Ἐκ τοῦ ἐγγείου τῶν προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου φόρου, τοῦ εἰσπραττομένου εἰς τὰ τελωνεῖα, προϋπολογίζεται ἔσοδον ἐκ δραχμῶν 2,430,000, ἤτοι ἀνώτερον τοῦ ἐν ἔτει 1892 εἰσπραχθέντος ἐκ δρ. 1,955,478 κατὰ 474,522, καὶ τοῦ ἐν ἔτει 1893 εἰσπραχθέντος ἐκ 2,088,791 κατὰ 341,209 δρ. Ἐν πρώτοις κακῶς ὑπολογίζεται ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐξαχθησομένου ποσοῦ σταφίδος εἰς μόνον 10%. Ἔκτακτον δὲ ἐσοδείαν ἐλαίου εἴχομεν ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ τὸ 1891, ἀλλὰ ἡ ἐξαγωγὴ αὐτοῦ τὸ ἐπιὸν ἔτος 1892 ἀνεβίβασε τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν ἑπτανησιακῶν προϊόντων εἰς δραχμὰς 1,955,478 μόνον. Πῶς δὲ νῦν, μετὰ τὴν ἐνδεχομένην ἐλάττωσιν τῆς ἐξαγωγῆς τῆς σταφίδος καὶ μετὰ τὴν βεβαιότητα, ἣν ἔχομεν ὅτι τὸ ἔτος τοῦτο δὲν εἶναι ἔτος ἐκτάκτου ἐσοδείας διὰ τὸ ἔλαιον, θ’ ἀναβιβασθῇ τὸ ἔσοδον εἰς τὸ προϋπολογιζόμενον ποσὸν τῶν 2,430,000 δραχμῶν, τοῦτο βεβαίως εἶναι ἐκ τῶν θαυμάτων, τὰ ὁποῖα μόνον εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐγχωροῦσιν! Ἡ εἰσφορὰ, Κύριοι, τῶν δήμων ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, προϋπολογισθεῖσα διὰ τὸ 1892 εἰς 2,850,000, ἀπέφερεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου 1,790,318, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον 1,049,682. Νῦν, ὅτε οἱ δῆμοι ἐπιβαρύνονται καὶ διὰ τῆς εἰσφορᾶς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ὡς ἐκ ταύτης δὲ βεβαίως θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ πολὺ καὶ ἡ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀντὶ νὰ προϋπολογισθῇ ἐπὶ ἔλαττον τὸ κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1894 εἰσπραχθησόμενον ποσὸν, προϋπολογίζεται ἐπὶ πλέον. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι οἱ δῆμοι ἡμῶν, διατελοῦντες τὴν σήμερον οἱ πλεῖστοι, ἂν ὄχι πάντες, ὑπὸ μεγάλας οἰκονομικὰς δυσχερείας, δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ εἰσφέρωσι τὰ ποσὰ τὰ προϋπολογιζόμενα ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἐπάναγκες ἐνόμισα, Κύριοι, νὰ ἐπικαλεσθῶ ταῦτα τὰ παραδείγματα πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι δὲν ὑπῆρξε ῥιζικὴ ἡ θεραπεία τοῦ κακοῦ, ὅτι δὲ καὶ νῦν ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων ἐγκλείει ἴχνη ἱκανὰ τοῦ πάλαι νοσήματος, τῆς ἀναγραφῆς δηλαδὴ πολλῶν ἐξ αὐτῶν ἐπὶ πλέον τοῦ πράγματι εἰσπραχθησομένου, εἰ καὶ ἄλλως προσηλυτίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἀρχὴν, ἣν ἡμεῖς ἀπὸ πολλοῦ ἐπρεσβεύομεν καὶ καθ’ ἣν τὰ ἔσοδα πρέπει νὰ προϋπολογίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπραττομένων καὶ οὐχὶ τῶν βεβαιουμένων. Καὶ εἰς ἑτέραν ἀρχὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προσηλυτίσθη νῦν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἀναγραφὴν δηλαδὴ καὶ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῖς εἰς χρυσὸν καταβαλλομένοις. Τὴν ἀνάγκην ταύτην ἀπὸ πολλοῦ ὑπεδεικνύομεν ἡμεῖς πρὸς ἀποκατάστασιν πραγματικοῦ καὶ ἀληθοῦς ἰσοζυγίου. Διότι ἡ ἀριθμητικὴ ἐξίσωσις τῶν ἀξιῶν, τῶν ἀποτελουσῶν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους καὶ διανεμημένων εἰς νόμισμα ἐξηυτελισμένον, πρὸς τὰς ἀξίας τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὰ ἔξοδα ἐν διατιμήσει εἰς νόμισμα μεταλλικὸν ἄρτιον, ἦτο βεβαίως παιδιὰ, ἀναξία ἀνδρῶν διαπεπιστευμένων τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας. Ἡ τότε προβαλλομένη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν συνηγόρων του δικαιολογία ὑπὲρ τῆς ἀναγραφῆς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων εἰς νόμισμα διαφόρου ἀξίας, ὅτι δῆθεν προσεδοκᾶτο ἐν προσεχεῖ ἢ ἀπωτέρῳ μέλλοντι ἡ ἐξίσωσις τῶν ἀξιῶν διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ δικαιολογία, λέγω, αὕτη ἠλέγχθη ἤδη ἐκ τοῦ ὑστέρου πάντη ἕωλος. Διὰ τοῦ συστήματος ἐκείνου, ἀντὶ νὰ προσεγγίζωμεν, τοὐναντίον ἀπομακρυνόμεθα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἧς πρῶτος καὶ ἀπαραίτητος ὅρος, καθιστῶν αὐτὴν ἐφικτὴν, εἶναι ἀκριβῶς ἡ πραγματικὴ κατ’ ἀξίαν ἐξίσωσις τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἤτοι τὸ ἀληθὲς αὐτοῦ ἰσοζύγιον Καθ’ ὅσον δὲ διὰ τοῦ συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπεζητοῦμεν τὴν διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ δημοσίου χρέους συγκάλυψιν τῆς πραγματικῆς ἀνισότητος μεταξὺ τῶν ἀριθμητικῶς ἰσοζυγιζομένων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ τοῦ καταλογισμοῦ τακτικῶν ἐξόδων ὡς ἐκτάκτων ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ σκοποῦ, τοῦ εἰκονικοῦ ἰσοζυγίου, κατὰ τοσοῦτον ἀκριβῶς ἀπεμακρυνόμεθα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καθίστατο δὲ ὀξυτέρα καὶ ἡ νοσηρὰ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις, ἕως οὗ κατελήξαμεν ἐπὶ τέλους εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς 10 Δεκεμβρίου. Μετὰ τὴν καταστροφὴν ταύτην, ἔγνω ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀναγράψῃ νῦν τὸ πρῶτον συναλλαγματικὴν διαφορὰν ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῖς καταβαλλομένοις εἰς χρυσὸν, καὶ νὰ ἐπιδιώξῃ οὕτω τὴν κατ’ ἀξίαν ἐξίσωσιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν ἠξεύρω ὅμως, κατὰ πόσον τὸ ἀναγραφὲν ποσὸν θὰ ἐπαρκεῖ. Προϋπολογίζεται ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος εἰς 70%, ἀλλ’ ἤδη ἔχει φθάσει αὕτη εἰς 72%, καὶ φόβος ὑπάρχει, μὴ ὑψωθῇ ἔτι μᾶλλον, ἂν ἐξακολουθήσῃ, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἡ ἀζητησία τῆς σταφίδος, κατέλθῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀγορὰν πρὸς προμήθειαν συναλλάγματος, ἔστω καὶ διὰ τὰ 30%, ἅτινα προτείνει νῦν εἰς τοὺς πιστωτάς. Πλὴν νομίζω, ὅτι ἔπρεπε διὰ τοῦτο νὰ ὑπάρχῃ περιθώριον συναλλαγματικῆς διαφορᾶς μέχρις 100%, ὁπωσδήποτε ὅμως ἡ νῦν ἀναγραφομένη δι’ αὐτὴν διαφορὰ τῶν 70% θ’ ἀφήσῃ ἔλλειμμα τοὐλάχιστον 1,000,000. Καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα μακρὸν ἀγῶνα διεξήγαγεν ἐν τῷ παρελθόντι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ζητοῦσα νὰ πείσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κακῶς ἔξοδα δυνάμενα νὰ προβλεφθῶσι καὶ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ παρέλειπεν ἐξ αὐτοῦ. Ὁ κ. Τρικούπης ἐνέμεινε καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἐν τῇ αὐτῇ σκολιᾷ ὁδῷ, ἣν ἐτράπη ἀρχῆθεν, ἕως οὗ ἔφθασεν εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους. Μετ’ αὐτὴν ἀνεγνώρισε καὶ αὐτὸς τὴν ὀρθότητα τῆς γνώμης ἡμῶν, καὶ ἠσπάσθη αὐτὴν, ὡς πρὸς ἄλλα τέως θεωρούμενα ἔκτακτα ἔξοδα. Δὲν ἐννοεῖ ὅμως ἔτι καὶ νῦν νὰ συμμορφωθῇ πρὸς αὐτὴν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Καὶ ὅμως ἔγνω νὰ προσθέσῃ ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τρία νέα κεφάλαια, τὸ 19, ὑπὸ τὸν τίτλον Κατασκευὴ σιδηροδρόμων, τὸ 20, ὑπὸ τὸν τίτλον Γενικὰ ἔξοδα σιδηροδρόμων, καὶ τὸ 21, ὑπὸ τὸν τίτλον Ἀποζημιώσεις κτημάτων καταλαμβανομένων ὑπὸ τῶν σιδηροδρόμων, χωρὶς ἐν οὐδενὶ τούτων νὰ ἀναγράψῃ οὔτε μιᾶς δραχμῆς πίστωσιν. Τὸ τοιοῦτον, Κύριοι, εἶναι πρωτοφανὲς καὶ πρωτάκουστον ἐν τοῖς κοινοβουλευτικοῖς χρονικοῖς, μόνον δ’ ἐν Ἑλλάδι, ἔνθα ὑπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν συνειθίσαμεν εἰς πολλὰ ἄλλα, ἔπρεπε νὰ ἐπιζητήσωμεν νῦν καὶ τοῦτο τὸ παράδοξον, καθ’ ὃ καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν πιστώσεις ἄνευ ὡρισμένων ποσῶν. Τί θὰ κωλύσῃ τὸ προσεχὲς ἔτος τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 μὲ μόνους τοὺς τίτλους τῶν διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων καὶ ἄνευ καθορισμοῦ τῶν σχετικῶν ποσῶν; Τὸ 60 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ ὅλα τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ Κράτους πρέπει νὰ σημειῶνται εἰς τὸν προϋπολογισμόν; Ἀλλὰ μήπως τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν ἀθετεῖται καὶ νῦν ἀσυστόλως διὰ τῶν νέων κεφαλαίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἐν τούτοις τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης θὰ πληρωθῶσι, καὶ θὰ πληρωθῶσιν, ἐλλείψει ἄλλων ἐκτάκτων ἐσόδων, ἐκ τακτικῶν προσόδων τοῦ Κράτους. Ἡ παράλειψις τῆς ἀναγραφῆς των βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἄρῃ αὐτὰ ἐκ τοῦ μέσου, ἐγένετο δὲ ἀπὸ σκοποῦ, μόνον καὶ μόνον, ὅπως ἀποκρυβῇ τὸ σχετικὸν ποσὸν, ὅπερ ἀδύνατον νὰ ἦναι κατώτερον τῶν 5,000,000 δραχ. Μία τῶν πολλῶν πληγῶν τῶν μέχρι τοῦδε προϋπολογισμῶν ἦσαν καὶ αἱ ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις. Ἐν γνώσει, ἢ ἐν ἀγνοίᾳ πολλαὶ τακτικαὶ πιστώσεις ἀνεγράφοντο ἐπὶ ἔλαττον, ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐξήρκουν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν προϋπολογισμῶν, ἐχορηγοῦντο εἶτα ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, αἵτινες συνήθως τὰ ἰσοζύγια, ἢ καὶ μικρὰ περισσεύματα τῶν ψηφιζομένων προϋπολογισμῶν, μετέβαλλον ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς εἰς χαίνοντα ἐλλείμματα. Τοῦ κακοῦ τούτου δὲν εἶναι ἀπηλλαγμένος καὶ ὁ προκείμενος προϋπολογισμός, ὡς μαρτυροῦσι τὰ ἑξῆς ἰδίᾳ παραδείγματα. Ὡς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶχον ζητηθῆ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 πιστώσεις διὰ συντήρησιν ὁδῶν ἐκ δρ. 650,000, δι’ ἀνακαίνισιν ὁδῶν 400,000, καὶ διὰ κατασκευὴν ὁδῶν 478,000, ἐν ὅλῳ 1,528,000 δρ. Τὰ ποσὰ ταῦτα ἐθεωρήσαμεν ἡμεῖς τότε ἀνεπαρκῆ, καὶ ὑπεδείξαμεν τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθημεν. Τὰ πράγματα ἐν τούτοις ἐπεβεβαίωσαν βραδύτερον τὰς προβλέψεις μας ἐκείνας, αἱ δὲ ζητηθεῖσαι ἔκτοτε ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις διὰ μὲν τὴν συντήρησιν ἐξ 100,000, διὰ δὲ τὴν ἀνακαίνισιν ἐξ 97,000 καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν ἐξ 1,350,000 δραχμῶν, ἤτοι ποσοῦ ὑπερδιπλασίου τῶν ἀρχικῶν πιστώσεων, ἀπέδειξαν, ὁπόσον δίκαιον εἴχομεν ἡμεῖς τότε. Τὸ πάθημα ὅμως ἐκεῖνο δὲν ἔγεινε μάθημα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· διὸ ἀναγράφει καὶ διὰ τὸ ἔτος τοῦτο τὰς αὐτὰς πιστώσεις, προβάλλων τοὺς αὐτοὺς τετριμμένους ὑπολογισμοὺς τῆς ὑπηρεσίας, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αἱ πιστώσεις αὗται πρέπει νὰ αὐξηθῶσι κατὰ 1,000,000 τοὐλάχιστον. Ὡς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἶχον ζητηθῆ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 πιστώσεις ἐκ δρ. 14,582,465.96· καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο κατεδείξαμεν ἡμεῖς τότε ἀνεπαρκὲς, χωρὶς νὰ εἰσακουσθῶμεν, ἐννοεῖται. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ἀπαιτήσασα διὰ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Ὑπουργεῖον ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις ἐκ δρ. 1,041,500, ἀπέδειξε μὲν, ὁπόσον δίκαιον εἴχομεν ἡμεῖς τότε, δὲν ἔπεισεν ὅμως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἵνα αὐξήσῃ νῦν τὰς περυσινὰς πιστώσεις. Τοὐναντίον μάλιστα κατ’ ἀρχὰς μὲν ἀνέγραψε πιστώσεις ἐπὶ ἔλαττον, ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς τὰς τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐκ δρ. 14,420,432 80, ταύτας δὲ βραδύτερον διὰ δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ηὔξησε κατὰ 61,013.32, τὸ ὅλον ὅμως τῶν οὑτωσὶ αἰτουμένων πιστώσεων ἐκ δρ. 14,481,446.12 εἶναι κατώτερον τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος κατὰ 100,000 δρ. ὡς ἔγγιστα. Καὶ δικαιολογεῖ μὲν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν τοιαύτην ἐλάττωσιν διὰ τῆς μεταθέσεως ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τούτου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν πιστώσεων ἐκ δρ. 533.377 (πέρυσι τὰς πιστώσεις ταύτας ὑπελόγιζεν εἰς 255,600 δραχμὰς μόνον) χάριν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας· ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχομεν νῦν αὔξησιν δαπανῶν, ὑπολογιζομένην εἰς 300,000 δρ. ὡς ἐκ τῆς προσθήκης 950 ἀνδρῶν εἰς τὸ σῶμα τῶν πεζῶν, ἔχομεν δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν καὶ τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, ὀφείλομεν, νομίζω, ν’ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν τῶν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν αἰτουμένων πιστώσεων κατὰ 580,000 δρ. τοὐλάχιστον. Κατὰ ταῦτα, Κύριοι, μεθ’ ὅλην τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους, μεθ’ ὅλην τὴν ἀποκοπὴν τῶν χρεωλυσίων καὶ τὴν περιστολὴν τῶν τόκων τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους κατὰ 70%, ὁ ὑποβληθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸς διὰ τὸ ἔτος 1894 ἐνέχει ἀπὸ τοῦδε τὸ ἑξῆς ἔλλειμμα:

Καὶ ἔχομεν οὕτω, Κύριοι, ἀντὶ τοῦ ὑπολανθάνοντος περισσεύματος, ὅπερ ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν προκείμενον προϋπολογισμὸν, ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἀδύνατόν ποτε νὰ ᾖναι κατώτερον τῶν 8,000,000, καθ’ ἣν γνώμην ἐκφέρει καὶ ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς. Ἐγὼ μάλιστα εἶμαι πρόθυμος νὰ συγχαρῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἂν κατορθώσῃ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου νὰ ἀποφύγῃ τὰ ἄλλα ὑπολανθάνοντα ἐλλείμματα, ἅτινα ἐν τοῖς μέχρι τοῦδε εἰρημένοις ὑπηνίχθην ἐγὼ, καὶ νὰ περιορίσῃ τὸ ὅλον ἔλλειμμα αὐτοῦ εἰς 8,000,000 μόνον. Καὶ μὲ ἔλλειμμα τοιοῦτον τοῦ πρώτου μετὰ τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους προϋπολογισμοῦ, καὶ πρὶν ἢ ἔτι ἐπιτευχθῇ συμβιβασμὸς πρὸς τοὺς πιστωτάς του, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὴν τόλμην νὰ προβῇ εἰς τὴν δημιουργίαν νέων δαπανῶν, ἢ μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίων, ἢ πάντη περιττῶν, ὡς μαρτυροῦσι τὰ ἑξῆς παραδείγματα. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν δημιουργεῖται νῦν δαπάνη διὰ τὸ προσωπικὸν αὐτοῦ ἐξ 8,160 δραχμῶν, μολονότι, καὶ κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας, «τὰ πλεῖστα τῆς ἐπιτροπῆς μέλη παρατηροῦσιν, ὅτι δύναται ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου νὰ λειτουργήσῃ καὶ κατὰ ἔτος τοῦτο ἄνευ προσθήκης νέων ὑπαλλήλων, ὡς ἐκ τῶν ὑφισταμένων οἰκονομικῶν δυσχερειῶν». Ἀλλὰ τίς οἶδεν, ὁποίας κομματικὰς ἀξιώσεις ἔχει νὰ πληρώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος κενῶν θέσεων! Ἀπέναντι δὲ τοῦ κομματικοῦ του συμφέροντος πρέπει νὰ παροραθῶσι καὶ αἱ ὑφιστάμεναι οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι καὶ πᾶν γενικώτερον συμφέρον. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης ζητεῖται αὔξησις διὰ προσωπικὰς, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, δαπάνας καὶ πρὸς πλήρωσιν ὡσαύτως, τίς οἶδεν, ὁποίων κομματικῶν ἀξιώσεων, ἐκ δραχ. 53,225.50. Περὶ τῆς αὐξήσεως ταύτης ἰδοὺ τί γράφει ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτῆς καὶ αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει): «Αἱ αἰτούμεναι πιστώσεις ἐπὶ πλέον διὰ τὸ 1894 ἠδύναντο νὰ δικαιολογηθῶσιν ἐν ἐποχῇ κρείσσονος καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ὡς ἐκ ταύτης δὲ τὰ πλεῖστα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς κρίνουσιν ἀναγκαῖον νὰ ἐφελκύσωσι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἰδίως ἐπὶ τῶν προτεινομένων νέων πιστώσεων πρὸς πλήρωσιν 4 θέσεων εἰσαγγελέων, πρὸς σύστασιν δύο νέων Πταισματοδικείων καὶ πρὸς ἀνασύστασιν 4 Εἰρηνοδικείων, καθόσον φρονοῦσιν, ὅτι δύναται ἡ ὑπηρεσία νὰ λειτουργήσῃ ἀπροσκόπτως καὶ ἄνευ τῶν προσθηκῶν τούτων κατὰ τὸ ἀρξάμενον ἔτος.» Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ζητεῖται αὔξησις πιστώσεων ἐκ δρ. 135,773.09, αἵτινες κυρίως ἀφορῶσιν εἰς τὴν δημιουργίαν δεκάδων ὅλων θέσεων ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, τέλεσι καὶ δαπάναις τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς κρατούσης φατρίας. Αἱ θέσεις αὗται, μισθοδοτούμεναι μέχρι τοῦδε ὑπὸ τοῦ Πανεπιστημίου, διετίθεντο ὑπὸ τοῦ πρυτάνεως καὶ τῆς συγκλήτου αὐτοῦ. Ὑπὸ τὸ πρόσχημα δὲ ἐπικουρίας τοῦ Κράτους εἰς τὰς νῦν οἰκονομικὰς δυσχερείας τοῦ ἀνωτάτου ἡμῶν ἐκπαιδευτηρίου, ζητεῖ νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ θέσῃ χεῖρα καὶ ἐπ’ αὐτῶν, πρὸς ἱκανοποίησιν κομματικῶν ἀξιώσεων, δυσοικονομήτων ἄλλως. Ἡ περιουσία τοῦ Πανεπιστημίου, καλῶς διαχειριζομένη, δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ, ὡς μέχρι τοῦδε, καὶ ἐφεξῆς εἰς τὰς ἀνάγκας του διὰ τῆς περικοπῆς πάσης περιττῆς δαπάνης. Τοῦτο ἔπρεπε νὰ ὑποδείξῃ εἰς αὐτὸ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ νὰ μὴ ἐπωφεληθῇ τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως δημιουργήσῃ πολλὰς δεκάδας θέσεων ὑπὲρ τῶν φίλων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ζητοῦνται αἱ ἑξῆς αὐξήσεις δαπανῶν:

Ἐξ αὐτῶν τὰ μὲν ἓξ πρῶτα ἄρθρα ἀφορῶσιν εἰς ἱκανοποίησιν προσωπικῶν ἀξιώσεων, ὧν ἡ πλήρωσις ἠδύνατο κάλλιστα ν’ ἀναβληθῇ εἰς ἄλλον καιρόν, μᾶλλον εὔθετον τοῦ νῦν, διὰ δὲ τοῦ ἄρθρου 7 ἐπιζητεῖται αὔξησις δαπάνης τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας, ἥτις ἐδύνατο κάλλιστα, ὡς μέχρι τοῦδε, καὶ διὰ τὸ παρὸν ἔτος νὰ ἐπαρκέσῃ· διὰ δὲ τοῦ ἄρθρου 8 ζητεῖται ἡ πρόσκτησις σωρείας παρασήμων, τὰ ὁποῖα δὲν ἠξεύρω εἰς τίνας φίλους ἔχουσι νὰ διαθέσωσιν ἀκόμη. Ἀλλὰ δὲν ἀρκοῦσιν αἱ ἤδη ἀπονεμηθεῖσαι ὑφ’ ὑμῶν, κύριε Πρωθυπουργέ, μυριάδες παρασήμων, οὕτως ὥστε ἐφεξῆς νὰ δακτυλοδεικτῶνται ἐν Ἑλλάδι μόνοι οἱ μὴ παρασημοφορηθέντες ὑφ’ ὑμῶν; Δὲν ἀρκεῖ τὸ γενικὸν παράσημον τῆς χρεωκοπίας καὶ ἀτιμίας τοῦ ἔθνους, ὅπερ ἀπὸ τῆς 10ης Δεκεμβρίου π. ἔ. κοσμεῖ τὰ στήθη σου καὶ τὰ στήθη παντὸς φίλου σου; Μόναι αἱ καταλεγεῖσαι ἐνταῦθα αὐξήσεις ἀνέρχονται εἰς ἑκατοστύας ὅλας χιλιάδων δραχμῶν. Καὶ πρόκειται, Κύριοι, οὕτω περὶ δημιουργίας θέσεων, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίων, ἢ πάντη περιττῶν· πρόκειται, ἐν μιᾷ λέξει, περὶ σπατάλης, ἣν ἐννοεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ συντελέσῃ ἐν τῷ μέσῳ τῆς χρεωκοπίας τοῦ Κράτους, ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ἔχοντος πρόδηλον τοῖς πᾶσιν ἔλλειμμα ἐξ 8,000,000. Καὶ θέλετε μὲ τοιοῦτον προϋπολογισμόν, κύριε Πρωθυπουργέ, νὰ ἐμφανισθῆτε ἐνώπιον τῶν πιστωτῶν μας καὶ νὰ ἐπιδιώξητε συμβιβασμὸν πρὸς αὐτούς; Ἀλλὰ τίνα ἀσφάλειαν παρέχετε οὕτως εἰς αὐτοὺς, ὅτι θὰ δυνηθῆτε νὰ πληρώσητε, μετὰ τὴν αὐθαίρετον ἀποκοπὴν τῶν χρεωλύτρων καὶ περιστολὴν τῶν τόκων κατὰ 70%, καὶ αὐτὰ τὰ ὑπολειπόμενα 30%; Μὴ πλανᾶσθε, Κύριοι. Ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς, ὡς ἔχει, ἀδύνατον νὰ ἐμπνεύσῃ οἱανδήποτε ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς πιστωτάς μας, ἀδύνατον νὰ προλειάνῃ τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν εἰς τὸν συμβιβασμὸν, εἰς τὴν διέξοδον ἡμῶν ἐκ τῆς νῦν ἀφορήτου καταστάσεως. Διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, ἐγκλείοντος τὰ σπέρματα νέας φοβερωτέρας χρεωκοπίας τῆς πρώτης, καταδικάζεται ἡ Ἑλλὰς εἰς οἰκονομικὸν μαρασμὸν, ὅστις εἶναι χείρων πάσης οἰκονομικῆς κρίσεως καὶ καταστροφῆς. Ἂν πονῆτε τὸν τόπον σας, ἂν κήδησθε τῆς οἰκονομικῆς αὐτοῦ ὑπάρξεως, ἂν κήδησθε τῆς τιμῆς του καὶ ἀξιοπρεπείας, σπεύσατε νὰ ψηφίσητε τὸ ἀπαράδεκτον αὐτοῦ, κατὰ τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, καὶ ἐξαναγκάσατε οὕτω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ νέον προϋπολογισμὸν, ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς νῦν ἐκρύθμους περιστάσεις καὶ παρέχοντα ἐλπίδα αἰσιωτέρου μέλλοντος...

§13ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ ἐξακολουθήσητε ἀκόμη ἐπὶ πολύ;

§14ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ δύο περίπου ὥρας.

§15ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε ν’ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§16ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ θὰ ἐπροτίμων ν’ ἀποπερατώσω ἀπόψε τὴν ἀγόρευσίν μου.

§17Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς διακόψωμεν τώρα, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐξακολουθοῦμεν τὴν Τρίτην. Εἶναι Ἀπόκρεω, καὶ κατὰ τὰ ἔθιμα ἡμῶν, πρέπει νὰ ἤμεθα ἐν τῷ μέσῳ τῶν οἰκογενειῶν ἡμῶν.

§18ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πήγαινε σὺ, ὅστις ἔχεις τὰ παιδιὰ σου· ἡμεῖς θὰ μείνωμεν.

§19Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν θέλητε νὰ ἐπιμείνητε, τότε θὰ φέρω ἔνστασιν ἀπαρτίας. Πρέπει νὰ διακόψωμεν.

§20Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπαναλάβωμεν.

§21Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ Ἀχιλλέως Χοϊδᾶ, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 108.

§23Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι καὶ τὸ ἀφορῶν εἰς ἐμπορικὴν συμφωνίαν μεταξὺ Σερβίας καὶ Ἑλλάδος, ἐξ ἧς ἐξαρτῶνται πολλὰ συμφέροντα. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν.

§24ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσίν μου.

§25Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τώρα, ὅτε ὑπάρχει ἀπαρτία. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν ἐμπορικῆς συμφωνίας μετὰ τῆς Σερβίας).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 47,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1893. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 193). Ὁ κύριος Εὐταξίας παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§27ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὴν ἀνεπάρκειαν, Κύριοι τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν ἀνάγκην ῥιζικῆς αὐτοῦ μεταῤῥυθμίσεως δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ συναισθάνηται πᾶς ὁ ἔχων συνείδησιν, ἔστω καὶ ἀμυδράν, τῆς παρούσης ἡμῶν καταστάσεως. Ἐγὼ μάλιστα δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι τὴν ἀνεπάρκειαν καὶ ἀνάγκην ταύτην θὰ συναισθάνωνται ἐνδομύχως καὶ αὐτὸς ὁ ὑποβαλὼν τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλὴν κ. Πρωθυπουργὸς καὶ αὐτὸς ὁ τόσον ἀπροθύμως ἔχων ἐν ἀρχῇ, ἵνα συνηγορήσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας. Καὶ ἂν διΐσταμαι πρὸς αὐτοὺς πολιτικῶς, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ, ὅτι τυφλώττουσι πρὸ τόσον καταφανοῦς πράγματος. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι νῦν, πῶς πρέπει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους νὰ μεταῤῥυθμισθῇ, ὅπως ἀποβῇ ἐπαρκὴς εἰς τὰς ἐπειγούσας αὐτοῦ ἀνάγκας καὶ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις ἀσφαλὴς πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν ἤδη κατηρειπωμένων δημοσίων καὶ κατ’ ἰδίαν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος τούτου ὀφείλω νὰ ἐπιληφθῶ νῦν, καθ’ ἣν ἀρχὴν καθιερώσαμεν ἡμεῖς ἤδη ἀπὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892. Ὡς δηλαδὴ καὶ ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου καὶ ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 ἡμεῖς δὲν ἠρκέσθημεν εἰς ἁπλῆν πολεμικὴν κατὰ τῶν ὑποβληθέντων τότε ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογισμῶν, εἰς μόνην τὴν κατάδειξιν τῆς ἀνεπαρκείας καὶ τῆς ἀνάγκης ῥιζικῆς αὐτῶν μεταῤῥυθμίσεως, ἀλλ’ ὑπεδείξαμεν καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν, ὡς ἡμεῖς ἐνομίζομεν, ἡ μεταῤῥύθμισις αὕτη ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ, τοῦτ’ αὐτὸ θεωροῦμεν καθῆκον εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε νὰ πράξωμεν νῦν. Διότι εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε νῦν ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ προβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην μεταῤῥύθμισιν, νῦν, ὅτε ἡ καταστροφή, ἣν ἐζητοῦμεν τότε ν’ ἀποσοβήσωμεν δι’ αὐτῆς, συνετελέσθη ἤδη, ὡς μὴ ὤφελεν. Ἐκ τῆς καταστροφῆς ταύτης, Κύριοι, ἀδύνατον νὰ ἀναλάβωμέν ποτε διὰ τοῦ αὐτοῦ συστήματος, δι’ οὗ ἐπὶ ἑνδεκαετίαν καὶ ἐπέκεινα παρεσκευάσαμεν αὐτήν. Τὴν μεταῤῥύθμισιν ἐννοοῦμεν ἡμεῖς, ὡς προεδήλωσα ἤδη, ῥιζικήν, τοιαύτην, οἵαν ὑπαγορεύουσιν αἱ ὑγιεῖς ἀρχαὶ τῆς οἰκονομικῆς διοικήσεως καὶ οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἔν τε τῇ στενοτέρᾳ καὶ τῇ εὐρυτέρᾳ ταύτης ἐννοίᾳ. Ἐννοοῦμεν πρὸ παντὸς ἀποκατάστασιν πλήρους καὶ ἀληθοῦς ἰσοζυγίου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τῆς ἀκριβοῦς ἀναγραφῆς ἐν αὐτῷ τῶν ἐσόδων τῶν πράγματι εἰσπραττομένων, καὶ τῶν ἐξόδων τῶν πραγματοποιουμένων κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, ἄνευ τῆς μέχρι τοῦδε διακρίσεως ἐκτάκτων ἐξόδων, πλὴν μόνων τῶν μὴ δυναμένων νὰ προβλεφθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὡς καὶ ὁ Λογιστικὸς ἡμῶν νόμος διακελεύει, χωρὶς νὰ καταλείπηται ἡ ἐλαχίστη θυρὶς ἀνοικτὴ εἰς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, καὶ μὲ πραγματικὴν κατ’ ἀξίαν ἐξίσωσιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ἐννοοῦμεν σκοπιμωτέραν εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἐξασφαλιζομένων διὰ διοικήσεως χρηστοτέρας καὶ διὰ μεταῤῥυθμίσεως τῆς σχετικῆς ἡμῶν νομοθεσίας οὕτως, ὥστε καὶ τὸ λαθρεμπόριον νὰ κατασταλῇ, κατὰ τὸ ἐφικτόν, καὶ οἱ πολῖται ἐπὶ τῶν ἀμέσων ἰδίᾳ φόρων νὰ διευκολύνωνται εἰς τὴν ἐμπρόθεσμον καταβολὴν αὐτῶν. Ἐννοοῦμεν ἀληθῆ ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων διὰ τῆς πλήρους καὶ αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τῶν σχετικῶν διατάξεων, συμπληρουμένων τούτων καὶ διὰ τῆς ἀναγκαίας νομοθετικῆς μεταῤῥυθμίσεως, τῆς ὑπὸ τῆς μέχρι τοῦδε πείρας ἐνδεικνυομένης. Ἐννοοῦμεν νὰ μὴ ἀφήσωμεν νεκρὸν γράμμα καὶ αὐτὸν τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, τὸν ὑπό τε τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Λογιστικοῦ ἡμῶν νόμου καθιερούμενον καὶ ἐν τούτοις μέχρι τοῦδε παροραθέντα. Δισεκατομμύρια ὅλα, Κύριοι, ἔχουσι διαχειρισθῆ μέχρι τοῦδε αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, χωρὶς ὅμως ποτὲ νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς νομίμως κατηρτισμένους ἀπολογισμούς! Ἐννοοῦμεν πᾶσαν ἐφικτὴν οἰκονομίαν ἐν τοῖς ἐξόδοις καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων ὀργανικῶν νόμων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναγκαίας μεταῤῥυθμίσεως τούτων, καθ’ ἣν πᾶσα ἡ δημοσία ἡμῶν ὑπηρεσία ἁπλοποιουμένη θὰ καθίστατο ἧττον δαπανηρὰ ἢ νῦν. Καὶ αἱ μεταῤῥυθμίσεις αὗται ἀνάγονται εἰς τὴν οἰκονομικὴν διοίκησιν. Ἀλλ’ ἐννοοῦμεν καὶ μεταῤῥυθμίσεις, ἀναγομένας εἰς τὴν οἰκονομικὴν καθόλου πολιτικήν. Ἐννοοῦμεν ῥιζικὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς φορολογικῆς ἡμῶν νομοθεσίας κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε ν’ αὐξήσωσι μὲν αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους, νὰ ἀνακουφισθῶσι δὲ αἱ νῦν ὑπὸ τὰ φορολογικὰ βάρη καπτόμεναι τάξεις τοῦ λαοῦ, καὶ νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν ἀναλόγως καὶ αἱ νῦν ἐλαφρῶς φορολογούμεναι ἢ ὅλως ἀσύδοτοι τάξεις. Ἐννοοῦμεν μεταῤῥύθμισιν, καθ’ ἣν θὰ ἔπαυεν ἡ νῦν παρατηρουμένη διὰ τῆς φορολογίας ἐκμύζησις παραγωγικῶν κεφαλαίων ἐκ τῶν κατ’ ἐξοχὴν παραγωγικῶν τάξεων τῆς χώρας, καὶ καθ’ ἣν μετὰ τοῦ ἐρίου κείρεται καὶ τὸ δέρμα πολλάκις. Ἐννοοῦμεν μεταῤῥύθμισιν τοιαύτην, καθ’ ἣν θὰ ἔπαυεν ἡ παραγωγὴ ἡμῶν θεωρουμένη ὡς ἀγελάς, ἣν δύναταί τις νὰ ἀμέλγῃ, χωρὶς νὰ τρέφῃ, καθ’ ἣν μέρος τῶν εἰσπραττομένων ἐξ αὐτῆς φόρων θὰ διετίθετο ἐπ’ ἀγαθῷ αὐτῆς τῆς παραγωγῆς, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας, τῆς βιομηχανίας, τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλίας. Ἰδοὺ τὰ διδάγματα, ἅτινα ὑπαγορεύει εἰς ἡμᾶς καὶ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πεῖρα τῶν ἄλλων χωρῶν, τῶν μᾶλλον ἡμῶν προηγμένων, καὶ αὐτὴ ἡ πικρὰ πεῖρα τοῦ ἰδίου ἡμῶν παρελθόντος. Μακρὸν λόγον, Κύριοι, ἐποιησάμην ἤδη κατὰ τὴν συζήτησιν ἰδίᾳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 περὶ τῶν ἐπενεκτέων εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν διοίκησιν μεταῤῥυθμίσεων. Κρίνω περιττόν, τὸν λόγον ἀπευθύνων πρὸς τὴν αὐτὴν Βουλήν, νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας, εἰς ἃς τότε εἰσῆλθον· διὸ περιορίζομαι εἰς τὰ κεφαλαιωδέστερα ἐξ αὐτῶν, καὶ δὴ εἰς ἐκεῖνα, ἅτινα τότε προεκάλεσαν τὰς μεγαλειτέρας ἀντιῤῥήσεις. Ἀνάγκη πᾶσα ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα αὐτοῦ, νὰ συνταχθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τότε διατυπωθεισῶν γνωμῶν μας, ἃς ἠσπάσθη μὲν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατ’ ἀρχὴν, χωρὶς ὅμως νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὰς καθ’ ὅλας τὰς συνεπείας των. Ἀνάγκη, ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα νὰ μὴ προϋπολογίζωνται ταῦτα ἐπὶ τῇ βάσει μόνον τοῦ μέσου ὅρου τῶν πράγματι εἰσπραχθέντων κατὰ τὰ τρία προηγούμενα ἔτη, ἀλλὰ καὶ ὅπου παρατηρεῖται προϊοῦσα ἐλάττωσις αὐτῶν, καὶ ὅπου αἱ καιρικαὶ περιστάσεις ὑποδεικνύουσιν ἐπαισθητὴν αὐτῶν ἔκπτωσιν, νὰ λαμβάνηται αὕτη ὑπ’ ὄψιν, ὡς ὑπέδειξα ἤδη ἐπὶ διαφόρων ἐσόδων κατὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ. Ἀνάγκη, ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, ν’ ἀναγραφῶσι πιστῶς καὶ ἀκριβῶς πᾶσαι αἱ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη πραγματοποιηθεῖσαι πιστώσεις, καὶ νὰ κλεισθῇ οὕτως ἐρυμνῶς, εἰ δυνατὸν, ἡ θύρα τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων. Ἀνάγκη νὰ μὴ ἀποκλεισθῇ ἐξ αὐτῶν μηδεμία πλέον δαπάνη ὑπὸ τὸν τύπον ἐκτάκτου πιστώσεως, πλὴν μόνον καθ’ ὅσον αὕτη δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προβλεφθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀνάγκη ἐπὶ πάσης δαπάνης εἰς χρυσὸν νὰ προσυπολογίζηται καὶ ἡ συναλλαγματικὴ διαφορὰ, καὶ μὲ περιθώριον μάλιστα, μήπως ἐντεῦθεν προκύψῃ ἔλλειμμά τι. Ἀνάγκη οὕτω νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀληθὲς ἰσοζύγιον διὰ τῆς πραγματικῆς κατ’ ἀξίαν ἐξισώσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Εἰδικώτερον δὲ, ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, ἀνάγκη πᾶσα καὶ διοικητικῶς καὶ νομοθετικῶς νὰ παταχθῇ κατὰ κεφαλῆς πᾶσα παράβασις τῶν φορολογικῶν νόμων, καὶ νὰ περισταλῇ κατὰ τὸ ἐφικτὸν τὸ λαθρεμπόριον. Ἀνάγκη ἰδίᾳ ὡς πρὸς τοὺς ἀμέσους φόρους νὰ ἐξευρεθῇ ὁ προσφορώτερος τρόπος βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως, καθιερουμένης καὶ τῆς κατὰ δόσεις διμηνιαίας καταβολῆς αὐτῶν, ὅπου αὕτη ἐγχωρῇ. Ἀνάγκη διὰ τοιούτων μεταῤῥυθμίσεων νὰ περιορισθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν καὶ ἡ διαφορὰ μεταξὺ βεβαιουμένων καὶ εἰσπραττομένων ἐσόδων, καὶ ν’ ἀποσκορακισθῇ ἐκ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν τὸ βάρβαρον μέτρον τοῦ προσθέτου φόρου καὶ τόκου ἐπὶ τῶν καθυστερούντων, δι’ ὧν δὲν ἠλαττώθησαν μὲν ταῦτα, ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς προηγούμενα ἔτη, καθ’ ἃ δὲν εἶχεν ἐφαρμοσθῇ τὸ τοιοῦτο μέτρον, ηὔξησε δὲ μόνον ἡ καταπίεσις καὶ τὸ φορολογικὸν βάρος τῶν ἀπορωτέρων ἐν ἡμῖν τάξεων. Ὡς πρὸς δὲ τὰ ἔξοδα, ἀνάγκη ν’ ἀποκρουσθῇ κατ’ ἀρχὴν πᾶσα περιττὴ ἢ καὶ μὴ ἐπείγουσα δαπάνη, νὰ ἐπιδιωχθῇ δὲ πᾶσα δυνατὴ οἰκονομία ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων. Ἀνάγκη πρὸς τούτοις νὰ μεταῤῥυθμισθῶσι καὶ οἱ ὀργανικοὶ ἡμῶν νόμοι, ἁπλοποιουμένης ἐν πολλοῖς τῆς δημοσίας ἡμῶν ὑπηρεσίας. Ἀνάγκη ἡ ἁπλοποίησις αὕτη νὰ ἄρξηται ἐκ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, καθ’ ἃ ὑπέδειξα ἄλλοτε, καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν διοίκησιν. Ἀνάγκη ἰδίᾳ νὰ αὐξηθῇ κατά τι ὁ ἀριθμὸς τῶν νῦν Νομαρχιῶν, προσκτωμένων τούτων τὴν ἀπαιτουμένην ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων καὶ τῆς ἐδαφιαίας ἐκτάσεως. Ἀνάγκη εἰς τὰς ἕδρας αὐτῶν νὰ συγκεντρωθῶσι καὶ αἱ οἰκονομικαὶ, δικαστικαὶ καὶ ἐκκλησιαστικαὶ ἀρχαὶ, ἐξ οὗ βεβαίως καὶ ἡ ὑπηρεσία θὰ διευκολύνετο, καὶ οἱ πολῖται θὰ διεξῆγον εὐχερέστερον καὶ ταχύτερον τὰς ἐνώπιον αὐτῶν ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις των, καὶ οἰκονομία οὐ σμικρὰ θὰ ἐπήρχετο εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους. Ὡς πρὸς δὲ τὴν διαχείρισιν, ἀνάγκη ὁ ἤδη καθιερωμένος ὑπὸ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν ἔλεγχος νὰ καταστῇ ἐνήμερος καὶ νὰ λειτουργήσῃ ἐφεξῆς ἀμείλικτος. Ἀνάγκη νὰ παύσῃ ἡ ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἀναβολὴ τῆς ἐξελέγξεως τῆς διαχειρίσεως τῶν διαφόρων ὑπολόγων. Ἀνάγκη πρὸς τοῦτο νὰ ἐμφυσηθῇ νέα πνοὴ ζωῆς εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν ἡμῶν Συνέδριον. Ἀνάγκη ἐπὶ πᾶσι καὶ τὸ Δημόσιον ἡμῶν Λογιστικὸν νὰ συντάσσῃ ἐγκαίρως τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν διαφόρων χρήσεων, καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον νὰ ἐξελέγχῃ αὐτούς, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἐνασκῇ ὅπερ κέκτηται ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Λογιστικοῦ νόμου δικαίωμα ἐλέγχου ἐπὶ τῶν ἀπολογισμῶν. Πέρυσι, Κύριοι, κατέδειξα ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὰς οἰκονομίας, αἵτινες δύνανται νὰ γείνωσιν ἐν τοῖς διαφόροις Ὑπουργείοις καὶ τοῖς ἐξ αὐτῶν ἐξαρτωμένοις κλάδοις τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑφισταμένης νομοθεσίας καὶ διὰ μεταῤῥυθμίσεων ταύτης. Δὲν θέλω νῦν, ὡς προεῖπον, νὰ ἐπανέλθω εἰς τὰ τότε λεχθέντα, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ κατ’ αὐτῶν οὐδεμία ἀξία λόγου ἀντίῤῥησις ἠγέρθη. Ἀντιῤῥήσεις προυκάλεσεν ἰδίᾳ ἡ περὶ συντάξεων πρότασίς μου, εἰς ἣν εἶμαι διὰ τοῦτο ἠναγκασμένος νὰ ἐπανέλθω νῦν, ὅπως μὴ ἀφήσω ἀμφιβολίαν τινὰ περὶ τῆς ὀρθότητος αὐτῆς. Ἐν ἔτει 1883, Κύριοι, τὸ ποσὸν τὸ καταβαλλόμενον εἰς συντάξεις ἀνήρχετο εἰς 3.500,000 δραχ. περίπου. Νῦν προϋπολογίζεται αὐτὸ εἰς 5,126,400, αὐξῆσαν ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς μόνον τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε αὐτὸ εἶχε προϋπολογισθῆ εἰς 4,893,000, κατὰ 233,400 δραχ. Ἄν ἐμμείνωμεν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὸ μέχρι τοῦδε κρατῆσαν σύστημα, φόβος εἶναι μὴ σὺν τῷ χρόνῳ ἀποῤῥοφήσωσι τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ μας αἱ συντάξεις. Τῆς ζημίας δὲ, ἥτις προσγίνεται ἐντεῦθεν εἰς τὸ Κράτος, δύνασθε νὰ ἔχητε ἔννοιάν τινα, ἀναλογιζόμενοι ὅτι ἀπέναντι τῶν ὑπ’ αὐτοῦ καταβαλλομένων συντάξεων ἐκ 5,126,400 δραχμῶν εἰσπράττει αὐτὸ ἐκ κρατήσεων ἐκ τῶν μισθῶν τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων μόλις δρ. 903,000. Ὁ περὶ συντάξεων νόμος εὐνοεῖ τοὺς ὑπαλλήλους ὑπὲρ τὸ μέτρον τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτοὺς ὑποχρεώσεων, καθόσον ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας, ὁ κατ’ αὐτὸν ἀπαιτούμενος πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως, εἶναι βραχύτερος τοῦ δέοντος, καὶ δυσαναλογία μεγάλη τῶν κρατήσεων πρὸς τὰς ἀπονεμομένας συντάξεις ὑπάρχει, καὶ πλεῖσται ὅσαι θυρίδες ἔχουσιν ἀφεθῆ ἀνοικταὶ πρὸς καταστρατήγησίν του. Εἰς τὸ κακὸν δὲ τὸ ἐγκείμενον ἐν τῷ νόμῳ αὐτῷ ἐπέθεσε τὴν κορωνίδα ὁ ἀχαλίνωτος φατριασμὸς, ὁ εἴτε ἐξ εὐμενείας εἴτε ἐκ δυσμενείας ἀπολύων ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἅμα τῇ συμπληρώσει τῶν ἐτῶν τῆς συντάξεως, ὑπαλλήλους δεδοκιμασμένους, ἐν τῇ ἀκμῇ ἔτι τῆς ἀνδρικῆς ἡλικίας διατελοῦντας καὶ δυναμένους ἐπὶ πολὺν ἔτι χρόνον νὰ παράσχωσι τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὴν Πολιτείαν. Πόσοι τούτων, λαβόντες τὴν σύνταξίν των, δὲν ὑπηρετοῦσι τὴν σήμερον εὐδοκίμως πάνυ εἰς διαφόρους ἑταιρίας καὶ ἄλλας ἰδιωτικὰς θέσεις; Καὶ ζημιοῦται οὕτω τὸ Κράτος διττῶς, ἔνθεν μὲν στερούμενον τῆς ὑπηρεσίας δεδοκιμασμένων ὑπαλλήλων, ἔνθεν δὲ ἀναγκαζόμενον νὰ καταβάλλῃ διπλοῦς, τριπλοῦς καὶ ἐνίοτε πλείονας μισθοὺς διὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν θέσιν, πρὸς τὸν ἐν ἐνεργείᾳ δηλαδὴ καὶ πρὸς τοὺς ἐκτὸς αὐτῆς διατελοῦντας συνταξιούχους ὑπαλλήλους. Πρέπει, Κύριοι, νὰ τεθῇ ὅσον οἷόν τε τάχιον ἓν τέρμα εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν, καὶ νὰ κλείσῃ οὕτω μία τῶν φοβερωτέρων πληγῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Πρέπει πρὸ παντὸς καὶ αἱ κρατήσεις τῶν ὑπαλλήλων ν’ αὐξήσωσι καὶ ὁ χρόνος ὁ ἀπαιτούμενος πρὸς σύνταξιν, καὶ ὅριον ἡλικίας νὰ τεθῇ, καὶ αἱ λόγῳ ἀνικανότητος ἢ θανάτου ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἀπονεμόμεναι συντάξεις νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς αὐστηροτέρας τῶν νῦν διατάξεις, ἀποκλειούσας ἐφεξῆς τὴν τέως καταστρατήγησιν τοῦ νόμου. Πλὴν τοῦτο καὶ μόνον δὲν ἀρκεῖ. Ἀνάγκη νὰ ληφθῇ καὶ ῥιζικώτερον μέτρον, δι’ οὗ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαλλαγῇ ἅπαξ διὰ παντὸς τὸ Κράτος τῆς λύμης τῶν συντάξεων. Ὀφείλομεν, Κύριοι, τὸ ἀσφαλιστικὸν ἔργον τῶν ὑπαλλήλων, ὡς πρὸς τὰς συντάξεις των, ὅπερ τόσον ἀδεξίως καὶ ἐπιζημίως δι’ ἑαυτὴν διεξήγαγε μέχρι τοῦδε ἡ Πολιτεία, νὰ ὑπαγάγωμεν εἰς ἰδιαίτερον ταμεῖον, ἱδρυόμενον ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν ὑπαλλήλων καὶ διατελοῦν μόνον ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Κράτους. Εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ταμείου πρέπει νὰ ὑπαχθῶσι πάντες οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ὑπάλληλοι, οἱ συμπληρώσαντες δεκαετῆ ὑπηρεσίαν καὶ οἱ ἐφεξῆς διορισθησόμενοι. Καὶ εἰς τούτους δὲ καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς ἐν ἐνεργείᾳ ὑπαλλήλους ἀνάγκη νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἀπὸ τοῦδε αἱ ὑποδειχθεῖσαι μεταῤῥυθμιστικαὶ διατάξεις, ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν κρατήσεων, ὡς πρὸς τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς σύνταξιν, ὡς πρὸς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας κλπ. Αἱ ἤδη καταβαλλόμεναι ὑπὸ τοῦ Κράτους συντάξεις πρὸς τοὺς ἐκτὸς ὑπηρεσίας ὑπαλλήλους θὰ καταβάλλωνται καὶ ἐφεξῆς ὑπ’ αὐτοῦ καὶ θ’ ἀπονέμωνται ἅμα τῇ συμπληρώσει τοῦ πρὸς σύνταξιν ἀπαιτηθησομένου χρόνου, καὶ πρὸς ἐκείνους τῶν νῦν ἐν ἐνεργείᾳ ὑπαλλήλων, οἵτινες ἔχουσι διανύσει ἤδη δεκαετίαν ἐν αὐτῇ, ἀλλ’ ὄχι πλέον ἐκ τακτικῶν πόρων τοῦ Κράτους. Πρέπει διὰ παρεμφεροῦς πρὸς τὸν ἐν Ἰταλίᾳ ἤδη ἐφαρμοσθέντα συνδυασμὸν, καθ’ ὃν, ἀντὶ τῶν τέως 70,000,000 φράγκων, τὸ Κράτος θὰ πληρόνῃ ἐφεξῆς 36,000,000 μόνον καὶ δὴ ἐπὶ 56 ἔτη, μεθ’ ἃ μέλλει νὰ ἀπαλλαγῇ αὐτὸ πάσης ὑποχρεώσεως, ἀποῤῥεούσης ἐκ συντάξεων· πρέπει, λέγω, διὰ παρεμφεροῦς συνδυασμοῦ ν’ ἀπαλλαγῇ καὶ τὸ Κράτος ἡμῶν ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου πάσης ἐκ συντάξεων προερχομένης ὑποχρεώσεως. Ὁ συνδυασμὸς οὗτος εἶναι ἡ κεφαλαίωσις τῶν ὑφισταμένων πρὸς σύνταξιν ὑποχρεώσεων διὰ δανείου χρεωλυτικοῦ ἐσωτερικοῦ, οὗτινος ἡ λειτουργία θ’ ἀνεκούφιζε τὸ Δημόσιον τὰ τρία πρῶτα ἔτη, καθ’ ἃ θὰ διήρκουν καὶ αἱ μεγαλείτεραι αὐτοῦ δυσχέρειαι, κατὰ τέσσαρα καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια. Τὸ δάνειον θὰ ἐπραγματοποιεῖτο κατὰ δόσεις, καθόσον δηλ. Θὰ κατεβάλλοντο δι’ αὐτοῦ τὰ ἐτησίως ἀπαιτούμενα ποσὰ διὰ τὰς συντάξεις. Οὕτω πως ἡ λειτουργία τοῦ νέου δανείου θὰ ἤρχιζε τὸ πρῶτον ἔτος μὲ τόκον 6% καὶ 1% χρεώλυτρον, ὅπερ διὰ τὴν πρώτην ἐτησίαν δόσιν ἐπὶ 5.000,000 κεφαλαίου, ἵνα λάβωμεν ὡς βάσιν τὸ στρογγύλον τοῦτο ποσὸν, θὰ ἀνήρχετο εἰς δρ. 350,000, τὸ δεύτερον ἔτος εἰς 750,000, τὸ τρίτον εἰς 1,050,000 δρ. καὶ οὕτως ἐφεξῆς. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀδύνατόν ποτε νὰ ὑπερβῇ σὺν τῷ χρόνῳ τὰ 5.000,000, ἅτινα νῦν καταβάλλομεν διὰ τὰς συντάξεις, μεθ’ ὡρισμένην ὅμως ἐποχὴν θ’ ἀρχίσῃ ἐλαττούμενον, καθόσον θὰ ἐκλείπωσι σὺν τῷ χρόνῳ οἱ συνταξιοῦχοι καὶ αἱ διάφοροι δόσεις τοῦ δανείου, αἵτινες διὰ τὸν αὐτὸν λόγον μεθ’ ὡρισμένην ἐποχὴν θὰ ὦσι μικρότεραι, θὰ ἀποσβέννυνται ἑκάστη μετὰ πάροδον 33 ἐτῶν, ἕως οὗ ἀπαλλαγῇ τὸ Δημόσιον ὁλοσχερῶς πάσης ἐκ συντάξεων ἀποῤῥεούσης ὑποχρεώσεως. Εἶμαι ἠναγκασμένος, Κύριοι, νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἰδιαιτέρως καὶ ὡς πρὸς τὰς οἰκονομίας ἑνὸς μόνον Ὑπουργείου καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτωμένων κλάδων δημοσίας ὑπηρεσίας, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, οὗτινος εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προστῶ ἐπὶ ἑξάμηνον, καὶ νὰ λάβω οὕτω γνῶσιν ἀκριβῆ ἐξ ἰδίας πείρας τῶν εἰς αὐτὸ ἐπενεκτέων μεταῤῥυθμίσεων. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο κατώρθωσα ἤδη, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑφισταμένης ὀργανικῆς νομοθεσίας, νὰ ἐπενέγκω ἐντὸς ἑξαμήνου οἰκονομίας ἐκ 500,000 δρ. Διὰ καταλλήλου μεταῤῥυθμίσεως τῆς ὀργανικῆς του νομοθεσίας, εἶναι δυνατὸν, ὡς ἀπέδειξα ἄλλοτε, ἀγορεύσας εἰδικῶς περὶ τῶν κατ’ αὐτὸ, καὶ οἱ διαπεπιστευμένοι εἰς αὐτὸ κλάδοι σπουδαίως νὰ βελτιωθῶσι καὶ ἀποφέρωσιν ἀγλαοὺς καρποὺς ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ ἔθνους, καὶ ἐτησία οἰκονομία νὰ ἐπέλθῃ ἐξ 1,000,000 δραχ. τοὐλάχιστον. Σᾶς ὑπέδειξα τότε, πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναδιοργανωθῶσιν ἡ ἀνωτάτη, ἡ μέση καὶ ἡ στοιχειώδης ἡμῶν ἐκπαίδευσις ἐπὶ βάσεων ὑγιεστέρων καὶ οἰκονομικωτέρων δι’ ἡμᾶς, πῶς δὲ εἶναι δυνατὸν ἡ Πολιτεία ν’ ἀπαλλαγῇ πάσης δαπάνης ἐξ ἰδίων καὶ διὰ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ διὰ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ὑπηρεσίαν. Αἱ διὰ τὴν Ἐκκλησίαν δαπάναι θ’ ἀνατεθῶσιν εἰς τὸ συσταθησόμενον Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον, τὰ δὲ διὰ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ὑπηρεσίαν ἔξοδα θ’ ἀποτίωνται ἐκ τοῦ Λαχείου τῶν Ἀρχαιοτήτων, οὗ αἱ εἰσπράξεις διὰ τοῦτο πρέπει νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ νὰ μὴ διαχειρίζωνται πλέον ὑπὸ ἑταιρίας, ἥτις κινδυνεύει νὰ ἐκπέσῃ παντάπασι τοῦ ἀρχικοῦ της προορισμοῦ, κατασπαταλῶσα τὰς ἐκ τοῦ Λαχείου εἰσπράξεις, τὰς ἀνερχομένας ἐτησίως εἰς 100,000 δρ., ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ. Ἀναξίαν λόγου ὑπολαμβάνω τὴν οἰκονομίαν, ἣν συνιστᾷ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς διὰ τῆς ἐκθέσεώς της, ὡς πρὸς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Βεβαίως καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μισθοδοτουμένων πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων. Ἀλλ’ ἡ μεγαλειτέρα οἰκονομία θὰ ἐπέλθῃ, ἂν ἀντικαταστήσωμεν νῦν τὸ σύστημα τῆς ἱδρύσεως καὶ διαβαθμολογήσεως τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τὸ στηριζόμενον εἰς τὸν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων, δι’ ἄλλου συστήματος, ἑδραζομένου ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν, καὶ ἂν τὰ μονοτάξια σχολεῖα ἐπεκτείνωμεν μέχρις 100 μαθητῶν, ὡς γίνεται τοῦτο καὶ ἐν Γερμανίᾳ, τῇ προτύπῳ ἐκείνῃ χώρᾳ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τοσαῦτα, Κύριοι, ἐνόμισα ἐπάναγκες νὰ εἴπω νῦν περὶ οἰκονομιῶν καὶ οἰκονομικῆς καθόλου διοικήσεως, συμπληρωματικὰ τῶν ὅσα ἐξέθεσα ἤδη ἄλλοτε πρὸς ὑμᾶς περὶ τούτου. Ἀλλ’ ὁσαιδήποτε καὶ οἱαιδήποτε μεταῤῥυθμίσεις ἂν εἰσήγοντο ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικῆς διοικήσεως, αὐταὶ καὶ μόναι βεβαίως δὲν θὰ ἐξήρκουν εἰς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη ἀπόλυτος, νὰ συνοδευθῶσιν αὗται καὶ ὑπὸ ῥιζικῶν μεταῤῥυθμίσεων, ὡς πρὸς τὴν καθόλου οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ἀνάγκη πρὸ παντὸς νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἐκ θεμελίων τὸ ἀπηρχαιωμένον, τὸ ἄδικον, ἄνισον καὶ δυσανάλογον ἐν πολλοῖς φορολογικὸν ἡμῶν σύστημα. Ἀνάγκη διὰ τῆς τοιαύτης μεταῤῥυθμίσεως νὰ ἀνακουφισθῶσι, κατὰ τὸ δυνατὸν, αἱ νῦν καταπεπονημέναι τάξεις τοῦ λαοῦ, καὶ νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν ἀναλόγως αἱ τάξεις ἐκεῖναι, αἵτινες νῦν ἢ ἐλάχιστα σχετικῶς φορολογοῦνται, ἢ μένουσι σχεδὸν ἀσύδοτοι. Ἀνάγκη ν’ ἀποκατασταθῇ οὕτω καὶ ἔργῳ ἡ ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγραφομένη ἰσοπολιτεία, καθ’ ἣν «ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου καὶ συνεισφέρουσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἀναλόγως τῆς περιουσίας των» (ἄρθρ. 3).

§28ΠΑΧΥΣ. Μήπως τώρα δὲν πληρόνομεν ὅλοι φόρους;

§29ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπὸ ἔποψιν τῶν ἐμμέσων φόρων ναὶ, οὐχὶ ὅμως καὶ ὑπὸ ἔποψιν τῶν ἀμέσων φόρων. Οἱ φόροι καταναλώσεως, τὰ τέλη καὶ δικαιώματα, τὰ μονοπώλια πλήττουσιν ἐξ ἴσου πάντας τοὺς πολίτας, καὶ μάλιστα ἔνιοι τῶν φόρων τούτων πλήττουσι βαρύτερον τοὺς ἀπορωτέρους, ὡς ὁ τοῦ ἅλατος, ὁ τοῦ πετρελαίου καὶ οἱ παραπλήσιοι τούτοις, διότι οὔτε ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἄρτης οὔτε ἄλλος τις τῶν ὁμοίων του καταναλίσκει πλειότερον ἅλας ἑνὸς πτωχοῦ οἰκογενειάρχου, μεταχειριζόμενος δὲ ἠλεκτρικὸν φῶς ἢ φωταέριον καὶ αὐτὸς καὶ πᾶς τις ἄλλος εὔπορος, εἶναι ἀπηλλαγμένος τοῦ ἐπαχθεστάτου φόρου τοῦ πετρελαίου, εἰς ὃν ὑποβάλλονται οἱ ἀστοὶ καὶ αὐταὶ αἱ ἐργατικαὶ τάξεις τοῦ λαοῦ, αἱ καταναλίσκουσαι αὐτό. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι οἱ ἔμμεσοι φόροι πλήττουσιν ἐξ ἴσου πάντας τοὺς πολίτας, ἐν τῇ φορολογίᾳ ταύτῃ ἔγκειται φύσει δυσαναλογία τις μεταξὺ τῶν διαφόρων τάξεων τοῦ λαοῦ, πρὸς ἄρσιν τῆς ὁποίας ἐπιβάλλονται οἱ ἄμεσοι φόροι, οἱ πλήττοντες κυρίως τὰς εὐπόρους τάξεις. Διὰ τῶν ἀμέσων φόρων ἀποκαθίσταται πανταχοῦ τῶν πεπολιτισμένων καὶ εὐνομουμένων χωρῶν ἡ φορολογικὴ ἀναλογία, καθ’ ἣν οἱ εὔποροι εἰσφέρουσι τὰ πλείονα, ἀναλόγως τῆς περιουσίας των. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν, ὡς ἐν ἄλλοις πολλοῖς, καὶ ἐν τούτῳ ἔχουσιν ἀναστραφῆ οἱ ὅροι, οἱ δὲ ἄμεσοι φόροι ἐπιβαρύνουσι μᾶλλον τὴν μέσην καὶ ἀπορωτέραν τάξιν τοῦ λαοῦ, ὡς δύναται νὰ καταστήσῃ καταληπτὸν εἰς πάντας τὸ πρᾶγμα τὸ ἑξῆς παράδειγμα. Ὁ φόρος, Κύριοι, τοῦ ἐπιτηδεύματος εἶναι κυρίως φόρος εἰσοδήματος. Ἐν ᾧ δὲ ὑποβάλλονται εἰς τοῦτο παρ’ ἡμῖν ὁ μικρέμπορος καὶ ὁ μικρὸς χειροτέχνης, ὅστις ἐπὶ εἰσοδήματος καθαροῦ 600 περίπου δραχμῶν ἐκ τῆς προσωπικῆς του ἐργασίας ὀφείλει νὰ πληρώσῃ πολλάκις φόρον ἐπιτηδεύματος καθαροῦ 600 περίπου δραχμῶν, ἀναλογοῦντα πρὸς 10%, πόσον φόρον πληρόνει ὁ κ. Παχὺς ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματός του, τὸ ὁποῖον ὑπερβαίνει βεβαίως κατὰ πολὺ τὰς 100 χιλιάδας δραχμὰς ἐτησίως;

§30ΠΑΧΥΣ. Καὶ δὲν πληρόνω ἐγὼ φόρον οἰκοδομῶν καὶ τόσα ἄλλα;

§31ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λείψουν τὰ προσωπικὰ (θόρυβος).

§32ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ, Κύριοι, δέχεται αὐτὸς ὁ ἐνδιαφερόμενος συνάδελφος τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ἐδάφους, διατὶ ταράττεσθε σεῖς οἱ ἄλλοι; Εἰς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν, κ. Βουλευτὰ ἐξ Ἄρτης, ὑποβάλλεται καὶ ὁ ἐκλέγων ὑμᾶς ἀντιπρόσωπόν του μικρέμπορος ἢ χειροτέχνης τῆς Ἄρτης, ἂν ἔχῃ οἰκίαν. Ἀλλ’ ὡς ἐκ περισσοῦ ὀφείλει οὗτος νὰ πληρώσῃ καὶ φόρον εἰσοδήματος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μικροῦ ἐπιτηδεύματος, ἐξ οὗ ἀποζῇ αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του. Καὶ ὁ φόρος οὗτος ἀνέρχεται δι’ αὐτὸν, ὡς εἴδομεν, εἰς 10%, καὶ καταβάλλεται ἐκ τοῦ ὑστερήματός του· ἐνῷ ἐκ τοῦ περισσεύματός σας, ἐκ τοῦ εἰσοδήματός σας τῶν 100 καὶ ἐπέκεινα χιλιάδων δραχμῶν οὐδ’ ὀβολὸν καταβάλλετε ὑμεῖς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ποῦ ἴχνος λοιπὸν ἀναλογίας ἐν τῇ τοιαύτῃ φορολογίᾳ; ποῦ ἴχνος ἰσοπολιτείας ἐν αὐτῇ;

§33ΠΑΧΥΣ. Δὲν ἔχεις δίκαιον.

§34ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχω πληρέστατα δίκαιον, καὶ ἐὰν ἦτο παρὼν ταύτῃ τῇ στιγμῇ ἐνταῦθα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Σύρου Βουλευτὴς κ. Συγγρὸς, ὅστις ὑποβάλλεται εἰς τὸν ἀνώτατον φόρον τοῦ ἐπιτηδεύματος, ὡς τραπεζίτης, ἂν δὲν πλανῶμαι, θὰ εἶχε τὴν εἰλικρίνειαν νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ὁ φόρος οὗτος δὲν ἀναλογεῖ οὐδὲ πρὸς ⅛ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματός του, ἐνῷ ἔπρεπεν ἀναλόγως τῆς περιουσίας του, ὡς ἄλλοι πλούσιοι ἀλλαχοῦ, καὶ αὐτὸς ἐν Ἑλλάδι νὰ φορολογῆται τοὐλάχιστον μὲ 5% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματός του, καὶ οἱ μικρέμποροι καὶ μικροτέχναι νὰ φορολογῶνται μὲ ½ καὶ 1%. Αὐτὴ εἶναι ἡ φορολογικὴ ἀναλογία, ἡ ἀπαντῶσα ἀλλαχοῦ, αὐτὴν τὴν φορολογικὴν ἀναλογίαν ἐπιζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς διὰ τὴν Ἑλλάδα, τὴν ἔλλειψιν δ’ αὐτῆς καταγγέλλων ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ὁ κ. Συγγρὸς εἶχε τὴν εἰλικρίνειαν ν’ ἀναφωνήσῃ: «Ἐγὼ, Κύριοι, σχετικῶς εἶμαι σχεδὸν ἀφορολόγητος».

§35ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μάλιστα, τὸ εἶπεν.

§36ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἄλλο, Κύριοι, παράδειγμα τοῦτο φορολογικῆς ἀδικίας, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω νῦν. Ἂν ὑπολογίσητε ἀκριβῶς τὸν ἔγγειον φόρον, ὃν καταβάλλουσιν ἐν Θεσσαλίᾳ, Ἄρτῃ, Φθιώτιδι καὶ Εὐβοίᾳ οἱ μεγάλοι γεωκτήμονες, ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, — ἄλλοτε ἦσαν αὐτοὶ ἀπηλλαγμένοι καὶ τούτου, — θὰ ἴδητε, ὅτι ὁ φόρος οὗτος ἀναλογεῖ μόλις πρὸς ⅕ καὶ ⅒ ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Εἰς πόσον δὲ ἀναλογεῖ τὴν σήμερον ὁ ἔγγειος φόρος, τὸν ὁποῖον καταβάλλει ὁ σταφιδοπαραγωγὸς διὰ τὸ προϊόν του; Μὲ τὰς σημερινὰς τιμὰς τῆς σταφίδος ἀναλογεῖ αὐτὸς πρὸς 30% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματός του. Ἀλλ’ εἶναι δικαιοσύνη αὐτή; εἶναι ἀναλογία φορολογίας; Καὶ δὲν εἶχον δίκαιον, εἰπὼν ἐγὼ πρότερον, ὅτι ὑπὸ τὸ νῦν κρατοῦν σύστημα φορολογίας ἐν ἡμῖν ἄλλαι μὲν τάξεις φορολογοῦνται ἐλάχιστα καὶ μένουσι σχεδὸν ἀσύδοτοι, ἄλλαι δὲ τάξεις κινδυνεύουσι νὰ συντριβῶσι, καμπτόμεναι ὑπὸ τὰ φορολογικὰ βάρη; Δὲν εἶχον δίκαιον, εἰπὼν, ὅτι οὕτω πως κείρεται ὁμοῦ μετὰ τοῦ ἐρίου καὶ τὸ δέρμα, ὅτι δὲ διὰ τῆς τοιαύτης ἀδίκου φορολογίας ἐκμυζῶνται παραγωγικὰ κεφάλαια ἀκριβῶς ἐκ τῶν κατ’ ἐξοχὴν παραγωγικῶν τάξεων, ἐξ ἐκείνων, αἵτινες εἶναι ἡ βάσις τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν παραγωγῆς, ὡς ἡ τῶν σταφιδοκτημόνων; Καὶ τρίτον, Κύριοι, παράδειγμα φορολογικῆς δυσαναλογίας καὶ ἀδικίας ἐν Ἑλλάδι ὀφείλω νὰ ἀναφέρω ἐνταῦθα. Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ καὶ ἐλαιοπαραγωγοὶ τῆς Ἑπτανήσου καταβάλλουσιν ἐπὶ τῶν προϊόντων των φόρον ἀνερχόμενον μὲ τὰς σημερινὰς τιμὰς των μέχρις 25%. Διατὶ δὲ ὑφίστανται αὐτοὶ τὴν βαρεῖαν καὶ ἐπαχθῆ ταύτην φορολογίαν; Διὰ νὰ μένωσιν ἀφορολόγητοι οἱ ἐν Ἑπτανήσῳ ἀστοὶ, διὰ νὰ ἦναι ἀπηλλαγμένοι τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων οἱ πλούσιοι κάτοικοι τῶν πόλεων, ἰδίᾳ οἱ Ἑβραῖοι τραπεζῖται, οἵτινες εἶναι ὅλως ἀσύδοτοι. Ἔπρεπε, Κύριοι, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἦναι οἷος εἶναι, ἐν τῇ νομιμοφροσύνῃ αὐτοῦ δηλαδὴ νὰ ἔχῃ συνεξομοιωθῇ πρὸς αὐτοὺς τοὺς Φελλάχους, ὅπως μὴ ἐξεγερθῇ μέχρι τοῦδε κατὰ τῆς τοιαύτης ἀφορήτου καταστάσεως καὶ μὴ διεκδικήσῃ τὰ τόσον ἀσυστόλως καταπατούμενα δικαιώματά του, πατάσσων κατὰ κεφαλῆς τοὺς πρωτεργάτας τῆς παρούσης κακοδαιμονίας του. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι δυνάμεθα ἐπ’ ἄπειρον νὰ ὑπολογίζωμεν ἐπὶ τὴν τοιαύτην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νομιμοφροσύνην; Δὲν νομίζετε ὅτι ἠμπορεῖ αὐτὸς ἐπὶ τέλους, ἐν τῷ μέσῳ ἰδίᾳ τῆς νῦν κατατρυχούσης αὐτὸν οἰκονομικῆς δυσπραγίας, νὰ ἀνανήψῃ αἴφνης ἐκ τοῦ ληθάργου καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματά του κατὰ τρόπον, δυνάμενον νὰ ἔχῃ θλιβερὰς συνεπείας διὰ τὴν Πολιτείαν; Δὲν νομίζετε διὰ τοῦτο, ὅτι αὐτὸ τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τοῦ Κράτους ἐπιβάλλει νὰ προβῶμεν ὅσον οἷόν τε τάχιον εἰς τὴν ῥιζικὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς φορολογίας ἡμῶν, μεταῤῥύθμισιν, δι’ ἧς θ’ ἀποκαθιστῶμεν μὲν ἐν αὐτῇ τὴν ἀναλογίαν, ἀνακουφίζοντες τὰς ἤδη ὑπερμέτρως ἐπιβαρυνομένας τάξεις τοῦ λαοῦ, ἐπιβαρύνοντες δὲ ἀναλόγως τὰς νῦν ἐλάχιστα φορολογουμένας, ἢ ἀσυδότους διατελούσας τάξεις αὐτοῦ; Καὶ ἐνῷ, Κύριοι, ζητοῦμεν οὕτω πως ν’ ἀνακουφίσωμεν τὰς ἤδη ἀφορήτως φορολογουμένας τάξεις, δὲν ἐννοοῦμεν οὕτω νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς προσόδους τοῦ Κράτους, ὡς ὑπό τινων κατεσυκοφαντήθημεν. Τὴν φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν ἐννοοῦμεν ἡμεῖς γινομένην καὶ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Κράτους καὶ ἀποφέρουσαν ὑπὲρ αὐτοῦ τόσας προσόδους, ὅσαι θὰ ἤρκουν οὐ μόνον ἐκ τῆς νῦν καταστάσεως νὰ ἐξαγάγωσιν αὐτὸ, ἀλλὰ καὶ νὰ τὸ ἀποδείξωσιν ἱκανὸν εἰς πλήρωσιν πασῶν τῶν ἀναγκῶν του καθ’ ἑαυτὸ καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν κοινωνίαν. Καὶ ἄλλοτε, Κύριοι, σᾶς ἀπέδειξα, ὁποία αὔξησις προσόδων θὰ ἐπήρχετο ἐκ τῆς προτεινομένης ὑφ’ ἡμῶν φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως, καὶ νῦν ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω τοῦτο, ἀρκούμενος εἰς τὰ κεφαλαιωδέστερα καὶ ἐνδιατρίβων ἰδίᾳ περὶ τὰ μᾶλλον ἀμφισβητούμενα. Εἴμεθα, Κύριοι, ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, οὐχὶ διότι ἐννοοῦμεν οὕτω ν’ ἀποστερήσωμεν τὸ Κράτος μιᾶς προσόδου του, ἀλλὰ διότι θέλομεν ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὴν δι’ ἄλλης δικαιοτέρας προσόδου, τῆς προσόδου τοῦ ἐγγείου στρεμματικοῦ φόρου. Διὰ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἀντὶ νὰ πλήξωμεν τὸ κεφάλαιον, τὴν γῆν, τὸν κύριον καὶ καρπωτὴν αὐτῆς, πλήττομεν κυρίως τὸν καλλιεργητήν της, τὸν μόλις ἀποζῶντα ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου του. Δύνασθε νὰ φαντασθῆτε ἀδικωτέραν ταύτης φορολογίαν; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦ ἐν ἔτει 1892 ψηφισθέντος νόμου ἐπεῤῥίψαμεν τὸ βάρος τοῦτο εἰς τοὺς γεωκτήμονας, ἐπιτρέψαντες εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα, ἵνα εἰσπράττωσιν αὐτοὶ παρὰ τῶν καλλιεργητῶν τὸ ἀναλογοῦν εἰς αὐτοὺς μέρος τοῦ φόρου. Ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος καταστρατηγεῖται πολλαχοῦ ἀσυστόλως, καὶ πολλοὶ γεωκτήμονες ἐν καιρῷ συγκομιδῆς κρατοῦσι παρὰ τῶν καλλιεργητῶν τὸ ὅλον τοῦ ὑπ’ αὐτῶν ἀποτιουμένου φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν...

§37ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές.

§38ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Τὰ δύο τρίτα πληρόνουν οἱ καλλιεργηταὶ, ἀναλόγως τῆς συμμετοχῆς των.

§39ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, ἀποδέχομαι, πρὸς τιμὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅτι αὐτὸς ἐν Μαντουδίῳ συμμορφοῦται αὐστηρῶς πρὸς τὸν νόμον καὶ δὲν ἀδικεῖ τοὺς καλλιεργητάς του. Ἀλλ’ οὗτος δὲν εἶναι λόγος, ἵνα συναγάγωμεν ἐντεῦθεν, ὅτι καὶ πάντες οἱ γεωκτήμονες μιμοῦνται τὸ παράδειγμά του. Ἐγὼ ἔχω πληροφορίας ἐκ Φθιώτιδος παρὰ μεγάλου γεωκτήμονος, ὅτι ἐκεῖ δὲν συμβαίνει τοῦτο, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἶπον. Πλὴν καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἐφαρμόζεται πράγματι πανταχοῦ ὁ νόμος, εἶναι δίκαιον οἱ δυστυχεῖς καλλιεργηταὶ ν’ ἀποτίωσι τὰ ⅔ τοῦ φόρου, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ἕτερος γεωκτήμων, ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος κ. Ἀγαθοκλῆς, ἢ τὸ ½, καὶ τὸ ⅓, ὡς σᾶς προσθέτω ἐγώ;— διότι καὶ τοιαῦται ἀναλογίαι ἀπαντῶσιν ἐν τῇ συγκομιδῇ τῶν καρπῶν μεταξὺ γεωκτημόνων καὶ καλλιεργητῶν. Οἱ τελευταῖοι οὗτοι καταβάλλουσι τὸν φόρον, κυρίως εἰπεῖν, ἐκ τῶν ἡμερομισθίων αὑτῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν των, ἡμερομισθίων ἀναλογούντων πολλάκις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀνήκοντος εἰς αὐτοὺς μεριδίου ἐκ τῆς συγκομιδῆς εἰς 50–60 λεπ. καὶ ἐνίοτε πολὺ ὀλιγώτερον κατ’ ἄτομον καὶ καθ’ ἡμέραν. Καὶ πρέπει ἐκ τοῦ γλίσχρου τούτου ἡμερομισθίου, τὸ ὁποῖον μόλις καὶ μετὰ βίας ἐξαρκεῖ εἰς συντήρησίν των, νὰ πληρόνωσι καὶ τὸν φόρον τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ καλλιεργοῦσιν, ὡς δουλοπάροικοι, ὑπὲρ τῶν κυρίων αὐτῆς; Τί δὲ νὰ εἴπῃ τις περὶ τῶν καλλιεργητῶν ἐκείνων, οἵτινες, οὐχὶ ὡς ἐπίμορτοι καλλιεργηταί, ἀλλ’ ὡς μισθωταὶ τῶν ἀγρῶν τῶν ἄλλων καταβάλλουσι πρὸς τῷ μισθώματι, ὅπερ δὲν καλύπτει πάντοτε ἡ συγκομιδή, καὶ ὁλόκληρον τὸν φόρον τῆς γῆς, τῆς ἀνηκούσης εἰς τρίτους, μένοντας οὕτω δι’ αὐτὴν ἀσυδότους; Ἀλλὰ μήπως τὸ Κράτος εἰσπράττει νῦν ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ὅ,τι ἔπρεπε ν’ ἀποφέρῃ ὑπὲρ αὐτοῦ ἡ γῆ; Μόνη ἡ Θεσσαλία ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἀπέφερεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης ὡς 5,000,000 φρ. χρυσᾶ, ἐνῷ τώρα ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς ἀποφέρει ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν μόλις δρ. 2,000,000 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Εἶναι ἡ ἐσχάτη ἀπόνοια, Κύριοι, νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν νῦν τοὐλάχιστον τὴν ἔγγειον στρεμματικὴν φορολογίαν, ὅτε ἐφθάσαμεν ἐκεῖ, ὅπου εὑρισκόμεθα τὴν σήμερον. Θὰ ἤμεθα ἀναπολόγητοι οὐ μόνον ἀπέναντι τῶν πιστωτῶν μας, ἀλλὰ καὶ ἀπέναντι τοῦ ἐνεστῶτος καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἂν ἀφήσωμεν ἔτι ἀφορολογήτους τοὺς Ὀθωμανοὺς μεγαλοκτήμονας τῆς Θεσσαλίας, οἵτινες, ζῶντες ἐν Θεσσαλονίκῃ, Κωνσταντινουπόλει καὶ Σμύρνῃ, ἐξάγουσι τὸ εἰσόδημα τῶν κτημάτων των εἰς χρυσὸν καὶ τὸ καταναλίσκουσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, συντελοῦντες οὕτω καὶ εἰς τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν τῆς χώρας. Θὰ ἤμεθα ἀναπολόγητοι, ἐὰν ἀφήσωμεν αὐτοὺς ἀσυδότους σχεδὸν, ὅπως ἀντ’ αὐτῶν ὑποβάλλωμεν τοὺς δυστυχεῖς καλλιεργητὰς τῶν κτημάτων των εἰς τὴν ἀδικωτάτην τῶν φορολογιῶν, ὅπως ἀντ’ αὐτῶν φορολογῶμεν ἀδυσωπήτως τοὺς δυστυχεῖς σταφιδοπαραγωγοὺς, ἐκμυζῶντες παρὰ τούτων καὶ αὐτὰ τὰ παραγωγικά των κεφάλαια. Τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐν ἀρχῇ ἐπὶ τῶν μεγάλων κτήσεων τῆς Θεσσαλίας, Ἄρτης, Φθιώτιδος, Εὐβοίας καὶ ὅπου ἀλλαχοῦ τῆς Ἑλλάδος ὑπάρχουσι τοιαῦται, διότι ἐπ’ αὐτῶν ὑπάρχουσι τίτλοι ἰδιοκτησίας (ταπία), καθιστῶντες εὐχερῆ τὸν καθορισμὸν τῆς ἐκτάσεώς των. Εἶτα δυνάμεθα νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὴν καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀγροτικῶν κτήσεων διὰ δηλώσεων, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ἐφαρμοσθὲν ἤδη ἐπιτυχῶς πάνυ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἐν Ρουμανίᾳ. Διὰ τῆς ἐγγείου στρεμματικῆς φορολογίας, ἐφαρμοζομένης ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐτησίαν πρόσοδον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐξ 6,000,000 δραχμῶν. Εἰς τὸν φόρον τοῦτον θὰ συγχωνεύοντο, πλὴν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ οἱ φόροι τῶν βοσκῶν καὶ περιβολίων καὶ ὁ φόρος τῶν ζώων, ἐξ ὧν νῦν προϋπολογίζει νὰ εἰσπράξῃ τὸ Κράτος ὡς 4,300,000 δρ. μόνον. Ὁ φόρος τῶν βοσκῶν, ἐπιβαλλόμενος εἰς καλλιεργησίμους μὲν γαίας, ἀλλὰ χέρσους, εἶναι ἄδικος διὰ τὸ Δημόσιον, διότι ἀποφέρει ἐλάχιστον ποσὸν ὑπὲρ αὐτοῦ ἐν σχέσει πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσέπραττεν ἐκ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος γαιῶν, ἐὰν ἐκαλλιεργοῦντο· ἐπιβαλλόμενος δὲ ἐπὶ τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν, εἶναι ἄδικος διὰ τοὺς φορολογουμένους, διότι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον φορολογεῖ δὶς, ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ φόρου τῶν βοσκῶν. Διὰ τοῦ ἐγγείου στρεμματικοῦ φόρου ἐν τέλει θὰ ἐξηναγκάζοντο οἱ μεγάλοι ἰδίᾳ γεωκτήμονες νὰ καλλιεργήσωσιν αὐτοὶ πάσας τὰς ἐπιδεκτικὰς καλλιεργείας ἐκτάσεις των, ἢ νὰ ἐκποιήσωσιν αὐτὰς εἰς τοὺς δυναμένους, νὰ τὰς καλλιεργήσωσιν, ὅπως μὴ μένῃ ἀνεκμετάλλευτος ἐθνικὸς πλοῦτος ἐπὶ ζημίᾳ καὶ τῆς δημοσίας καὶ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν οἰκονομίας. Διότι δὲν εἶναι μικρὰ ἡ ζημία ἡ ἐπερχομένη νῦν καὶ εἰς τὴν καθόλου ἐθνικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν, ὡς ἐκ τοῦ ἀκαλλιεργήτου πολλῶν γονιμωτάτων ἐκτάσεων, αἵτινες καλλιεργούμεναι θ’ ἀπεδείκνυον τὴν Ἑλλάδα αὐτάρκη διὰ τοὺς ἀναγκαίους εἰς αὐτὴν δημητριακοὺς καρποὺς, ἐνῷ μένουσαι νῦν χέρσοι ἀναγκάζουσιν αὐτὴν νὰ ἐξάγῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων φράγκων χρυσῶν ἐτησίως πρὸς προμήθειαν τοῦ ἄρτου της. Καὶ δυσανάλογος καὶ καταθλιπτικὸς τὰ μάλιστα εἶναι ὁ ἐν ἰσχύϊ φόρος τοῦ οἴνου. Εἶναι δυσανάλογος, διότι, ἐνῷ αὐτὸς εἰς τὰς πόλεις καὶ ἐπὶ τῶν καλλιτέρων ποιοτήτων ἀναλογεῖ πρὸς 1–2%, ἐν ταῖς κώμαις καὶ τοῖς χωρίοις ἀναλογεῖ πρὸς 7–10%, ὡς ἀπέδειξα ἄλλοτε. Εἶναι δὲ καταθλιπτικός, διότι ὑπὸ τὸν τύπον ἰδίᾳ τῆς ὑπ’ ἐνοικιαστῶν βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως αὐτοῦ παρέχει ἀφορμὴν εἰς μυρίας καταχρήσεις. Ὅσον ἀκριβῶς καὶ ἂν δηλώσῃ ὁ οἰνοπαραγωγὸς τὸν οἶνόν του, ὁ ἐνοικιαστὴς ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν ἀπουσίαν του νὰ συντάξῃ ἓν πλαστὸν πρωτόκολλον, διὸ ὁ φορολογούμενος, ὅπως ἀποφύγῃ ἀνακοπὰς, ἡμεραργίας καὶ ἔξοδα δικηγορικὰ, ἀναγκάζεται νὰ ἔλθῃ εἰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας πρὸς τὸν ἐκοικιαστὴν, καὶ νὰ τῷ πληρώσῃ ἰδιαίτερον φόρον. Καὶ τὴν δυσαναλογίαν ταύτην καὶ τὰς συμπαρομαρτούσας εἰς τὸ ἐν ἰσχύϊ σύστημα φορολογίας οἴνου καταπιέσεις θ’ ἀπεφεύγομεν, κατὰ τὸ δυνατόν, ἐὰν ἀντικαθιστῶμεν αὐτὸ διὰ τοῦ ἐγγείου στρεμματικοῦ φόρου καὶ διὰ τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου, ὑπαγομένων εἰς τὰς σχετικὰς δηλώσεις καὶ καταμετρήσεις μόνον τῶν ἐχόντων οἶνον πρὸς πώλησιν. Καὶ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ φόρου τοῦ κυριωτάτου καὶ πολυτιμοτάτου τῶν προϊόντων μας ἀνάγκη πᾶσα νὰ ληφθῇ ὡς τάχιστα πρόνοιά τις. Ὁ ἐν ἰσχύϊ φόρος, ὁ κυμαινόμενος νῦν μεταξὺ 20–30% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, εἶναι ἀδύνατον νὰ παραταθῇ ἐπὶ πολὺ ἔτι, ἐκτὸς ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀφαιρέσωμεν οὕτω καὶ αὐτὰ τὰ παραγωγικὰ κεφάλαια τῶν σταφιδοκτημόνων. Τότε ὅμως δὲν θὰ ἴδωμεν μόνον τὴν ἐντεῦθεν πρόσοδον τοῦ Δημοσίου μειουμένην καταπληκτικῶς, ἀλλὰ καὶ τὸν πρῶτον παράγοντα τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν οἰκονομίας φθίνοντα ὀλίγον κατ’ ὀλίγον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀντικαταστήσωμεν καὶ τὸν νῦν ἐν τοῖς τελωνείοις εἰσπραττόμενον ἔγγειον τῆς σταφίδος φόρον δι’ ἐγγείου στρεμματικοῦ φόρου, ἐξ οὗ θὰ εἴχομεν πρόσοδον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐκ 2,000,000 δρ. ἀντὶ τῶν ὑπὸ τὸ νῦν σύστημα εἰσπραχθησομένων, ὡς εἴδομεν, 3,000,000 δρ. Ἐξ ὅσων εἶπον ἤδη, λόγον ποιούμενος περὶ τῆς ἐγγείου στρεμματικῆς ἡμῶν φορολογίας, ἐνόησατε, Κύριοι, ὅτι εἶμαι κατὰ τοῦ ἀμέσου φόρου τῶν ζώων, ὅστις καὶ αὐτὸς εἶναι, ὡς νῦν ἐπιβάλλεται, δυσανάλογος καὶ ἐπαχθὴς τὰ μάλιστα, ἀποτίνεται δὲ διττῶς, καὶ ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ φόρου τῶν βοσκῶν καὶ ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ φόρου τῶν ζώων, μὲ ὅλας τὰς δυνατὰς καταθλίψεις, τὰς παρακολουθούσας εἰς τὴν βεβαίωσιν του διὰ δηλώσεων καὶ ἐνοικιάσεως. Διὰ τοῦτο ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι μετὰ τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τῆς στρεμματικῆς φορολογίας δύναται ν’ ἀντικατασταθῇ καὶ ὁ ἐν ἰσχύϊ φόρος τῶν ζώων διὰ δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τῶν σφαγίων πρὸς 10 λεπ. κατ’ ὀκᾶν. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει δὲ, ὅτι ἐν Ἑλλάδι καταναλίσκονται 30,000,000 ὀκάδες κρέατος ἐτησίως, ἤτοι πρὸς 15 ὀκ. κατὰ κεφαλήν,—καὶ οὗτος εἶναι βεβαίως ὁ ἐλάχιστος ὅρος καταναλώσεως,—τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράττῃ ἐντεῦθεν 1,500,000, ἀντὶ τῶν νῦν προϋπολογιζομένων 2,000,000 περίπου δρ. Ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων ἀνάγκη πᾶσα νὰ ἐπέλθῃ, καθ’ ἃ ὑπέδειξα ἤδη πρότερον, μεταῤῥύθμισις τοιαύτη, καθ’ ἣν θ’ ἀνεκουφίζοντο μὲν ἐπαισθητῶς αἱ κατώτεραι κλάσεις, θὰ ἐπεβαρύνοντο δὲ αἱ ἀνώτεραι κλάσεις, καὶ θὰ συμπεριελαμβάνοντο εἰς ταύτας καὶ πάντες οἱ νῦν ἀσύδοτοι πλούσιοι εἰσοδηματίαι, καθιερουμένης ἰδίᾳ ἐπὶ τούτων προοδευτικῆς κλίμακος, κατὰ τὰ ἰσχύοντα ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Πρωσσίᾳ. Ἐκ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης ὑπολογίζω αὔξησιν τοῦ νῦν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων κατὰ 2,000,000 δρ. Καὶ τὸ δασμολόγιον, Κύριοι, χρῄζει ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως. Πρέπει ἰδίᾳ τὰ ἀντικείμενα γενικῆς καταναλώσεως καὶ πρώτης ἀνάγκης ν’ ἀνακουφισθῶσι, καθόσον αὐτὰ δὲν παράγονται ἐν τῷ τόπῳ, οὐδὲ πρόκειται οὕτω διὰ τῆς ἐλαττώσεώς των νὰ παραβλαβῶσι τὰ συμφέροντα ἐγχωρίας βιωσίμου βιομηχανίας. Τὰς περὶ δασμολογίου γνώμας μου, καὶ δὴ καθ’ ὅσον τοῦτο ἐφάπτεται τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, τοῦ ἐμπορίου, τῆς ἐγχωρίας παραγωγῆς καὶ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν οἰκονομίας, ἐξέθεσα ἐπ’ ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ πρὸς τὴν Βουλήν. Ὡς τότε, καὶ νῦν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συστηματικὴ τοῦ ἐν ἰσχύϊ δασμολογίου ἐπεξεργασία ἐν ἐπιτροπῇ ἀπαρτιζομένῃ ἐξ ἀνδρῶν εἰδικῶν τῆς ἐπιστήμης, τῆς ὑπηρεσίας, τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, τὸ οὕτω δὲ συνταχθησόμενον νομοσχέδιον νὰ δημοσιευθῇ καὶ προκληθῶσιν ἐπ’ αὐτοῦ αἱ γνῶμαι τῶν ἐπαϊόντων, ἐπὶ τῇ βάσει δ’ αὐτῶν ν’ ἀναθεωρηθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Οὕτω γίνεται ἀλλαχοῦ ἡ ἐπεξεργασία καὶ ἀναθεώρησις τῶν δασμολογίων, οὕτω πρέπει νὰ γείνῃ καὶ ἐν ἡμῖν, ἂν θέλωμεν ν’ ἀπαλλαγῶμεν τοῦ νῦν τραγελαφικοῦ δασμολογίου μας, ὅπερ καὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου δὲν ἀποφέρει τὸ προσδοκώμενον ποσὸν καὶ εἰς καίρια συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ἐγχωρίας παραγωγῆς προσκρούει. Νῦν ἐν σχέσει πρὸς τὴν καθόλου οἰκονομικὴν πολιτικὴν παρατηρῶ, ὅτι εἶναι καιρὸς ν’ ἀνακόψωμεν τὴν ὁρμὴν ἡμῶν πρὸς τὴν ἀλόγιστον αὔξησιν παντὸς τυχόντος δασμοῦ καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τῆς πρώτης ἀνάγκης. Ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πείρας ἐδιδάχθημεν, ὅτι καὶ ἐπὶ ἄλλων φόρων, κατ’ ἐξοχὴν δ’ ἐπὶ τῶν δασμῶν δὲν κάμνουσι πάντοτε δύο καὶ δύο τέσσαρα. Ὑπάρχει ὅριόν τι, ὅπερ, ἅμα ὑπερβάντες οἱ δασμοὶ, ἀντὶ αὐξήσεως, ἐλάττωσιν ἀποδίδουσιν, ὡς συνέβη τοῦτο καὶ παρ’ ἡμῖν κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος. Ἐκ τῆς εἰσαχθείσης ἐν ἔτει 1892 αὐξήσεως ἐν τῷ δασμολογίῳ ἡμῶν ἠλπίσαμεν, ὅτι αἱ τελωνειακαὶ ἡμῶν εἰσπράξεις, ἀντὶ τῶν τότε 26,066,291 δρ. θ’ ἀπέδιδον τὸ 1893 δρ. 29,487,000, πλὴν, ἀντὶ τοῦ ποσοῦ τούτου εἰσεπράξαμεν μόλις 22,303,838. Οἱ βαρεῖς δασμοὶ, Κύριοι, ἐπιφέρουσι τὸν κάματον εἰς τὴν κατανάλωσιν, ἐνισχύουσι δὲ τὸ λαθρεμπόριον, ὡς ἐκ τοῦ μείζονος κέρδους, ὅπερ ἔχει αὐτὸ ἐντεῦθεν, καὶ ζημιοῦσι καιρίως τὸ ἔντιμον ἐμπόριον, ὅπερ ἀδυνατεῖ νὰ ὑποστῇ ἀνταγωνισμὸν πρὸς ἐκεῖνο. Ἐπῆλθε δὲ κάματος εἰς τὴν κατανάλωσιν, ἀποδεικνύμενος οὗτος καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀτελοῦς στατιστικῆς τοῦ ἐμπορίου, τῆς δημοσιευομένης ὑπὸ τοῦ οἰκείου γραφείου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ δὲ κάματος αὐτὸς μαρτυρεῖ σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ τὸν ἀβίωτον βίον, ὃν εἶναι καταδεδικασμένος νὰ διάγῃ τὴν σήμερον ὁ Ἕλλην ὑπὸ τὸ κράτος ἐπαχθεστάτων φόρων καὶ ἀφορήτων δασμῶν, δι’ οὓς οἱ ζήσαντές ποτε ὑπὸ τὸ ὅμορον Κράτος μετὰ πόθου τινὸς ἀναμιμνήσκονται τῆς ἐκεῖ ἀπαντώσης εὐθηνίας τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίων. Ἐκεῖ μᾶς κατήντησε ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ κ. Τρικούπη, ἂν αὕτη ἦναι ἀξία τοῦ ὀνόματος τούτου, ὥστε πολλοὶ νὰ προτιμῶσι νῦν τὸν ἐν Τουρκίᾳ τοῦ ἐν Ἑλλάδι βίου. Δι’ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, ἡμεῖς τοὐλάχιστον τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου ἡμῶν κατὰ τρόπον ἀνακουφίζοντα τὰ ἤδη ἐπαχθῶς τὰ μάλιστα ἐπιβεβαρημένα ἀντικείμενα γενικῆς καταναλώσεως καὶ πρώτης ἀνάγκης, τὰ μὴ παραγόμενα ἰδίᾳ ἐν τῷ τόπῳ, θεωροῦμεν ὡς ἀνάγκην τὰ μάλιστα ἐπείγουσαν. Ἐκ τῆς τοιαύτης ἀναθεωρήσεως τοῦ δασμολογίου δὲν εἶναι φόβος νὰ ἐκπέσωσι πολὺ αἱ τελωνειακαὶ ἡμῶν εἰσπράξεις. Τοὐλάχιστον ἐν ἄλλαις χώραις, ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ, παραπλησία ἐλάττωσις δασμῶν ἐπὶ ἀντικειμένων γενικῆς καταναλώσεως καὶ πρώτης ἀνάγκης ὄχι μόνον ἐλάττωσιν εἰσπράξεων δὲν ἐπέφερεν, ἀλλὰ καὶ ηὔξησεν αὐτάς. Καὶ παρ’ ἡμῖν ἂν δὲν ἐπέλθῃ αὔξησις εἰσπράξεων, δὲν θὰ ἔχωμεν ὅμως καὶ ἀξίαν λόγου ἐλάττωσιν αὐτῶν, διότι διὰ τοῦ μικροτέρου δασμοῦ καὶ ἡ κατανάλωσις θὰ αὐξήσῃ καὶ τὸ λαθρεμπόριον θὰ περισταλῇ ἱκανῶς, ἐλλείψει τοῦ μεγάλου κέρδους. Ὑπὸ τὰ μονοπώλια, Κύριοι, ὑφ’ ἃ τὸ Κράτος ἐπεμβαίνει εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον, καὶ ὑποβάλλει εἰς περιορισμοὺς τὴν ἰδιωτικὴν αὐτενέργειαν, ὑπήχθησαν ἀλλαχοῦ τὰ κατ’ ἐξοχὴν φορολογήσιμα εἴδη, τὰ ὁποῖα, μὴ ὄντα ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης, δύνανται νὰ ὑποστῶσιν οἱανδήποτε φορολογικὴν ἀφαίμαξιν. Παρ’ ἡμῖν ὅμως, ὡς ἐν πολλοῖς ἄλλοις, καὶ ἐν τούτῳ ἔχουσιν ἀναστραφῆ οἱ ὅροι. Παρ’ ἡμῖν ἔχουσιν ὑπαχθῆ εἰς τὴν βαρυτάτην φορολογίαν, τὴν ὑπὸ τὸν τύπον τῶν μονοπωλίων, ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης, ὡς τὸ ἅλας καὶ τὸ πετρέλαιον, καὶ ἐξῃρέθησαν αὐτῆς τὰ κατ’ ἐξοχὴν φορολογήσιμα εἴδη, τὰ ἀντικείμενα τῆς πολυτελείας μᾶλλον, ἢ καὶ ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν ὑγείαν καὶ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ὡς ὁ καπνὸς καὶ αἱ ἐκρηκτικαὶ ὕλαι. Καὶ τὰ μονοπώλια ἄρα χρήζουσι μεταῤῥυθμίσεως, ὧν ἡ μᾶλλον ἐπείγουσα εἶναι ἡ εἰσαγωγὴ εἰς αὐτὰ τῶν δύο τελευταίων εἰδῶν, τοῦ καπνοῦ καὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπιδεικνύμενος κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα τοῦ ἐν ἰσχύι φορολογικοῦ συστήματος τοῦ καπνοῦ, καθ’ ἃ τὸ φορολογούμενον αὐτοῦ ποσὸν προσεγγίζει ἤδη εἰς τὸ 1,000,000 ὀκάδων, τὰ δ’ ἐξ αὐτοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου ἔσοδα προϋπολογίζονται εἰς 8,208,400, ἐξέφρασε τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἀπέναντι τῶν τοιούτων ἀποτελεσμάτων τὸ μορμολύκειον τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ δὲν θὰ προβάλῃ πλέον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀλλ’ ἰδοὺ, ὅτι αὐτὸ ἔχει τὸ θάῤῥος καὶ μετὰ τὰ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα τοῦ ἐν ἰσχύϊ φορολογικοῦ συστήματος τοῦ καπνοῦ νὰ προβάλῃ αὖθις, καὶ δὴ εὐτολμώτερον ἢ πρίν. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εὔκολον διὰ τοιούτων πομπικῶν μὲν, ἀλλ’ ἐστερημένων πάσης ἐννοίας λέξεων, νὰ ἐκφράζηται περὶ τῶν γνωμῶν τῶν ἄλλων. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο καὶ μόνον· πρέπει προσέτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται, καὶ νὰ τὸ ἀποδεικνύῃ, ἂν θέλῃ νὰ γίνηται πιστευτός. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὤφειλε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ὑπὸ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ δὲν ἔχομεν τῳόντι τὴν δικαιοτέραν αὐτοῦ φορολογίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν μείζονας προσόδους ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐκείνων, ἃς παρουσιάζει τὸ ἐν ἰσχύϊ φορολογικὸν σύστημα τοῦ καπνοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ δι’ αὐτοῦ ἡ ἐγχωρία παραγωγὴ τοῦ προϊόντος τούτου καὶ ν’ ἀποβῇ ἀληθὴς πηγὴ ἐθνικοῦ πλούτου. Διότι αὐτὰ ἰσχυρίσθημεν καὶ ἀπεδείξαμεν ἡμεῖς μέχρι τοῦδε, αὐτὰ ἔπρεπε καὶ αὐτὸς νὰ ἀναιρέσῃ ἐν πρώτοις, ἐὰν ἐδύνατο, καὶ οὕτω νὰ προβῇ εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ ὡς μορμολυκείου, καθ’ ὃν χρόνον αὐτὸ καὶ ἐν τῇ ἐπιστήμῃ θεωρεῖται ὡς ὁ μόνος προσήκων εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ τύπος, καὶ ἐν τῇ πράξει, ἐφαρμοσθὲν ἤδη ἐν Γαλλίᾳ, Αὐστρίᾳ καὶ Οὐγγαρίᾳ, ἐν Ἰταλίᾳ, Ἱσπανίᾳ, Πορτογαλίᾳ, Ῥουμανίᾳ, Σερβίᾳ καὶ Τουρκίᾳ, πανταχοῦ ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ τὰ ἄριστα τῶν ἀποτελεσμάτων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲν ἀπολύτως ἀπαντᾷ εἰς ὅσα ἡμεῖς προεβάλλομεν κατὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ συστήματος φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Ἀλλὰ καὶ τί ἔχει νὰ ἀπαντήσῃ; Πῶς λ. χ. νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ ὑπ’ αὐτὸ ἐπιβαλλόμενος φόρος δὲν εἶναι δυσανάλογος καὶ ἄδικος, ἀφοῦ κατ’ αὐτὸν πᾶσαι αἱ ποιότητες τοῦ καπνοῦ φορολογοῦνται ἐξ ἴσου, ἤτοι 5 δραχ. κατ’ ὀκᾶν πληρόνει φόρον καὶ ὁ πτωχὸς ἐργάτης καὶ στρατιώτης, ὁ καπνίζων καπνὸν ἀξίας 1–2 δραχμῶν τὴν ὀκᾶν, τὸν αὐτὸν δὲ φόρον πληρόνει καὶ ὁ πλούσιος, ὁ καπνίζων καπνὸν ἀξίας 10 καὶ 20 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν; Πῶς ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ὑπὸ τὸ νῦν σύστημα ἅπας ὁ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκόμενος καπνὸς ὑπάγεται εἰς φορολογίαν, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ ἥμισυ αὐτοῦ καὶ ἐπέκεινα ὑπεκφεύγει αὐτὴν, καταναλισκόμενον λαθραίως; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲν ἀπαντᾷ καὶ πρὸς ὅσα ἡμεῖς προβάλλομεν ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ, διότι καὶ πρὸς ταῦτα οὐδὲν ἔχει ν’ ἀπαντήσῃ. Τί νὰ εἴπῃ λ. χ. περὶ τῆς φορολογικῆς ἀναλογίας τοῦ καπνοῦ, ὅστις ὑπὸ τὸ μονοπώλιον ὑποδιαιρούμενος εἰς πλείστας ὅσας φυσικὰς καὶ τεχνητὰς ποιότητας φορολογεῖται ἀναλόγως τῆς ἀξίας του, καὶ οὕτως ὁ φορολογούμενος συνεισφέρει εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς περιουσίας του; Καὶ ἡ ἀναλογία εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἐν τῷ ὁλικῷ ἀποτελέσματι ν’ ἀποδίδῃ τὰ αὐτὰ καὶ μεγαλείτερα ποσὰ ἢ τὸ ἐν ἰσχύϊ σύστημα, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ὑπὸ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ φορολογεῖται ἅπας ὁ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκόμενος καπνὸς, ὑπὲρ τὰ 2,000,000 ὀκάδ. Ἄν νῦν ὁ καθαρὸς αὐτοῦ φόρος ὑπολογισθῇ κατὰ μέσον ὅρον πρὸς 5 δραχ. τὴν ὀκᾶν,—διότι θ’ ἄρχηται ἀπὸ 2 καὶ θὰ φθάνῃ ἀναλόγως τῶν διαφόρων ποιοτήτων μέχρις 8 δρ. κατ’ ὀκᾶν,—ἐντεῦθεν τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ ἐτησίαν καθαρὰν πρόσοδον ἐκ μὲν τοῦ καπνοῦ δραχμῶν 10,000,000 τοὐλάχιστον, ἐκ δὲ τοῦ σιγαροχάρτου 3,600,000 δραχμῶν, ἐνῷ κατὰ τὸ ἐν ἰσχύϊ σύστημα ἡ καθαρά του πρόσοδος ἀνέρχεται, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων, διὰ τὸν καπνὸν καὶ τὸ σιγαρόχαρτον εἰς 7,500,000 δρ. Ἐν ἄλλαις λέξεσι, τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ μέλλει ν’ ἀποφέρῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου διπλασίαν ὡς ἔγγιστα ἐτησίαν πρόσοδον ἐκείνης, ἥν ἀποφέρει τὸ κρατοῦν σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Τί δὲ νὰ ἀντείπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τόσον ἀναντίλεκτα ἐπιχειρήματα; Καὶ ὡς πρὸς τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ σᾶς ἀπέδειξα ἐγὼ ἄλλοτε, ὅτι αὐτὴ θὰ ὑποβληθῇ μὲν ἐν ἀρχῇ εἰς περιορισμοὺς, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ μονοπωλίου, ἀλλ’ οἱ περιορισμοὶ οὗτοι θ’ ἀποβῶσι σὺν τῷ χρόνῳ ἐπ’ ἀγαθῷ αὐτῆς. Διότι ἡ διαχείρισις τοῦ μονοπωλίου, ἐπιδιώκουσα τὸ ἴδιον κέρδος ἐν τῇ αὐξήσει οὐ μόνον τῆς ἐσωτερικῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐξωτερικῆς καταναλώσεως, θὰ ἔχῃ τὸ συμφέρον καὶ τὰ ὑλικὰ μέσα, ὅπως σπουδάζῃ τὰς ἑκασταχοῦ καταναλισκομένας ποιότητας, καὶ ταύτας καλλιεργῇ καὶ αὐτὴ ἐνταῦθα καὶ διὰ τῆς παραγωγῆς καὶ διὰ τῆς ἀπεργασίας τοῦ καπνοῦ. Αἱ πλεῖσται δὲ ποιότητες τοῦ καπνοῦ, ὡς γνωστὸν, παράγονται ἐν τῇ ἀπεργασίᾳ αὐτοῦ διὰ τῆς τοιᾶσδε ἢ τοιᾶσδε συσκευῆς καὶ συμμίξεως τῶν φυσικῶν αὐτοῦ ποιοτήτων. Διὰ τοῦτο ἡ Αἴγυπτος, ἥτις τὴν σήμερον δὲν ἔχει παραγωγὴν καπνοῦ, διὰ τῆς τοιαύτης συσκευῆς καὶ συμμίξεως τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων ποιοτήτων παράγει ἀπείρους τεχνητὰς ποιότητας, περιζητήτους ἤδη πολλαχοῦ τῆς Ἑσπερίας. Οὕτω πως καὶ αἱ τιμαὶ τοῦ ἐν Ἑλλάδι παραγομένου καπνοῦ θὰ ὑψωθῶσι καὶ ἡ κατανάλωσις αὐτοῦ, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ καὶ ἡ παραγωγή του, ἥτις τοιουτοτρόπως θ’ ἀπεδεικνύετο νέα πηγὴ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ εἰσροῆς χρυσοῦ εἰς τὴν χώραν. Ὅλα αὐτὰ, Κύριοι, τὰ πλεονεκτήματα τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ ἀδυνατεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μὲ τὴν χαρακτηρίζουσαν αὐτὸν στενοκεφαλιὰν, νὰ ἐννοήσῃ καὶ ἐν τούτοις ἔχει τὸ θάῤῥος ν’ ἀποφαίνηται περὶ αὐτοῦ, ὡς ἀπὸ τρίποδος, καὶ νὰ τὸ ἀποκαλῇ ἁπλοῦν μορμολύκειον, χωρὶς νὰ συναισθάνηται, ὁποῖον γέλωτα ὀφλισκάνει οὕτω καὶ εἰς ὁποῖον μορμολύκειον μετασχηματίζεται αὐτὸς, τοιαῦτα τερατευόμενος. Ὡς ἓν τῶν ἐπουσιωδεστέρων στοιχείων τῆς ὑφ’ ἡμῶν προτεινομένης φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως ὑπεδείξαμεν ἡμεῖς καὶ τὸ μονοπώλιον τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν. Καὶ ὅμως οἱ πρὸς ἡμᾶς ἀντιφρονοῦντες, οἱ τυφλῶς καὶ ἀλογίστως ἐχόμενοι τῆς νῦν φορολογίας ἡμῶν, ἐνόμισαν, ὅτι θὰ ἐξέθετον ἡμᾶς εἰς τὰ κοινὰ σκώμματα, ἐὰν ἐξῆρον τὸ μονοπώλιον τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ὡς τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον τῶν φορολογικῶν ἡμῶν μεταῤῥυθμίσεων. Ἀλλ’ εἶναι τοιοῦτον τωόντι τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος μονοπώλιον, τὸ ὁποῖον καὶ ἀλλαχοῦ ἤδη ἔχει εἰσαχθῆ καὶ λειτουργεῖ κάλλιστα; Ἀκούσατε, τί εἶπον ἐγὼ ἄλλοτε περὶ αὐτοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 (ἀναγινώσκει): «Ὑπὸ τὸ μονοπώλιον τοῦτο τὸ Κράτος λαμβάνει, κατὰ τὸ δυνατὸν, προληπτικὰ μέτρα διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, δύναται ν’ ἀνανεόνῃ ἑκάστοτε τὴν ἀναγκαίαν εἰς τὸν στρατόν του πυρίτιδα καὶ νὰ ἔχῃ πρόχειρον τὸ ποσὸν αὐτῆς, τὸ ὁποῖον θὰ ἐχρειάζετο ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης, καὶ τέλος ἐξασφαλίζει εἰς ἑαυτὸ οὐχὶ εὐκαταφρόνητον πρόσοδον. «Ἐν Ἑλλάδι ἰδίᾳ, ἔνθα τόσα δυστυχήματα ἔχουσιν ἐπισυμβῆ μέχρι τοῦδε, ἕνεκα τῆς ἐλευθέρας παρασκευῆς τῆς πυρίτιδος πολλάκις ἐν τῷ μέσῳ κατῳκημένων μερῶν ἐν Ἑλλάδι, ἔνθα τοσαύτη κατάχρησις γίνεται καὶ τῆς πυρίτιδος καὶ τῶν ἄλλων ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ἐξ οὗ θρηνοῦμεν τὴν ἀπώλειαν τοσούτων ὑπάρξεων ἐν Ἑλλάδι, λέγω, κατ’ ἐξοχὴν ἐπιβάλλεται, εἰς πρόληψιν ὅλων τούτων τῶν δεινῶν, ἡ σύστασις τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος μονοπωλίου. «Εἶναι δὲ γνωσταὶ αἱ ζημίαι, ἃς τὸ Κράτος ὑφίσταται νῦν, προμηθευόμενον παρ’ ἄλλων τὴν ἀναγκαίαν εἰς αὐτὸ πυρίτιδα. Ὅταν ἔχῃ ἀνάγκην αὐτῆς, τὴν ἀγοράζει συνήθως ὑπερτετιμημένην, ὡς κατὰ τὰς ἐπιστρατείας τοῦ 1880–1881 καὶ τοῦ 1885–1886. Μὴ δυνάμενον δὲ νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὴν ἐγκαίρως, τὴν βλέπει μετά τινα χρόνον φθειρομένην καὶ ἄχρηστον καθισταμένην. Ἄν κατεσκεύαζεν αὐτὸ τὴν πυρίτιδα, καὶ εὐθηνότερα θὰ ἐστοίχιζεν αὕτη, καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν ἀντικαθιστᾷ ἑκάστοτε καὶ νὰ μὴ ὑφίσταται ζημίαν, ὡς νῦν. Ἐν ὥρᾳ δὲ ἀνάγκης δὲν θὰ ἐξήρτα τὴν τύχην τοῦ πολέμου ἐκ τούτου ἢ ἐξ ἐκείνου τοῦ ἰδιωτικοῦ ἐργοστασίου. Ἀλλ’ ὁ λόγος, ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἐνδιαφέρων ἡμᾶς νῦν, εἶναι ἡ πρόσοδος, ἣν θὰ εἶχε τὸ Κράτος ἐκ τοῦ μονοπωλίου τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν. «Ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν τὴν σήμερον ἓν μέγα ἰδιωτικὸν ἐργοστάσιον ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, τὸ παρὰ τὸ Δαφνίον πυριτιδοποιεῖον, τὸ ὁποῖον, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, δύναται νὰ παραγάγῃ ἐτησίως ὡς 600,000 ὀκάδας πυρίτιδος, τρία μικρότερα ἐργοστάσια ἐνταῦθα καὶ ἐν Πειραιεῖ, παράγοντα ὁμοῦ ὡς 100,000, καὶ ἄλλα τινὰ ἀνάξια λόγου πυριτιδοποιεῖα ἐν Δημητσάνῃ τῆς Γορτυνίας καὶ ἐν Μαυρίλλῳ τῆς Φθιώτιδος, ὧν ἡ ἐτησία παραγωγὴ πυρίτιδος δὲν ὑπερβαίνει τὰς 40,000 ὀκάδας. Ἡ ἐτησία παραγωγὴ ὅλων τῶν ἐν Ἑλλάδι ἰδιωτικῶν ἐργοστασίων δύναται νὰ ἀνέλθῃ κατὰ ταῦτα εἰς 750,000 ὀκάδας πυρίτιδος περίπου. Τὸ ὀλιγώτερον μέρος τοῦ ποσοῦ τούτου ἐξάγεται εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, καὶ τὸ περισσότερον καταναλίσκεται ἐν τῇ ἡμεδαπῇ. Καὶ ἐκ τούτου τὸ περισσότερον καταναλίσκεται εἰς τὰ δημόσια ἔργα, τὸ δὲ ὀλιγώτερον εἰς τὸ κυνήγιον καὶ τὰ ὅπλα καθόλου. Ἡ πυρῖτις τῶν δημοσίων ἔργων εἶναι ἡ εὐθηνοτέρα, ἡ τοῦ κυνηγίου καὶ τῶν ὅπλων καθόλου ἀκριβοτέρα. Εἰς ἐκείνην τὴν πυρίτιδα βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ μεγάλη φορολογία, ἀλλ’ ἡ δευτέρα εἶναι ἐπιδεκτικὴ οἱασδήποτε φορολογίας. Τὴν πυρίτιδα ταύτην δύναται νὰ ἐκποιήσῃ τὸ Δημόσιον καὶ πρὸς 8 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν. Εἰς τοὺς κυνηγοῦντας καὶ ὁπλοφοροῦντας καθόλου, οἵτινες δύνανται νὰ καταναλώσωσιν ἐτησίως 1–2 ὀκάδας τὸ πολύ, θὰ ἦτο ἀνεπαίσθητος σχεδὸν ἡ τοιαύτη φορολογία· εἰς τὸ Κράτος ὅμως θ’ ἀπέφερεν ἀξίαν λόγου πρόσοδον. Τὰς δαπάνας δύνανται νὰ καλύψωσιν ἡ πυρῖτις τῶν δημοσίων ἔργων, ἡ δυναμῖτις, τὸ θεϊκὸν καὶ νιτρικὸν ὀξύ, τὰ σφαιρίδια καὶ οἱ μολυβδοσωλῆνες, ἅτινα πάντα δύνανται νὰ κατασκευάζωνται ἀποκλειστικῶς ἐν τῷ ἐργοστασίῳ τοῦ Κράτους, καὶ νὰ καλύπτωσι πάσας τὰς δαπάνας, οὕτως ὥστε νὰ μένῃ ὡς καθαρὰ πρόσοδος αὐτοῦ τὸ ἀντίτιμον τῆς πυρίτιδος τῶν ὅπλων. Ἄν δὲ τὴν ἐτησίαν κατανάλωσιν αὐτῆς ἐν Ἑλλάδι ὑπολογίσωμεν εἰς 150.000 ὀκάδας κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, θὰ ἔχῃ τὸ Δημόσιον πρὸς 8 δραχμὰς ὡς 1,200,000 πρόσοδον ἐντεῦθεν.» Τοιαῦται, Κύριοι, διὰ βραχέων καὶ ὅσον ἐπιτρέπεται τοῦτο ἐν μιᾷ ἀγορεύσει, αἱ ὑφ’ ἡμῶν προτεινόμεναι μεταῤῥυθμίσεις. Ἰδοὺ δὲ νῦν, ὁποῖα ἀποτελέσματα ἐν κεφαλαίῳ θὰ εἴχομεν ἐξ αὐτῶν διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Αἱ δημόσιαι ἡμῶν πρόσοδοι θὰ ὑφίσταντο μὲν τὴν ἑξῆς μείωσιν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν φόρων:

Θὰ ἐπήρχετο δὲ ἡ ἑξῆς αὔξησις διὰ τῶν νέων φόρων:

Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, αἱ νῦν πρόσοδοι τοῦ Κράτους θὰ ηὔξανον κατὰ ἕνδεκα περίπου ἑκατομμύρια, δι’ ὧν καὶ τὸ ἐξ 8,000,000 ἔλλειμμα τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ θὰ ἐκαλύπτετο, καὶ περίσσευμα θὰ εἴχομεν ἐκ 3 ἑκατομμυρίων, ὅπερ ὁμοῦ μετὰ τῶν ὑποδειχθεισῶν οἰκονομιῶν ἐν τοῖς ἐξόδοις αὐτοῦ θὰ ὑπερέβαινε τὰ 6 ἑκατομμύρια. Μόνον μὲ τοιοῦτον προϋπολογισμὸν ἐμφανιζόμενοι πρὸ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς αὐτοὺς ἐμπιστοσύνην, καὶ νὰ προέλθωμεν εἰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ. Καὶ ὁ συμβιβασμὸς, Κύριοι, δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀπαραίτητος τὴν σήμερον· διότι μόνον δι’ αὐτοῦ δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς νῦν ἀφορήτου καταστάσεως, νὰ ἀνακτήσωμεν δὲ τήν τε δημοσίαν καὶ τὴν κατ’ ἰδίαν ἡμῶν πίστιν, καὶ ν’ ἀτενίσωμεν πλήρεις ἐλπίδων εἰς τὸ μέλλον. Ἄνευ συμβιβασμοῦ, καὶ ἂν ἔτι οἱ πιστωταὶ ἡμῶν ἠρκοῦντο εἰς τὰ νῦν προτεινόμενα αὐτοῖς 30% ἐκ τῶν τόκων τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, καὶ πάλιν οὐδὲν θὰ κατωρθοῦμεν, ἀφοῦ οὕτω δὲν θ’ ἀνακτῶμεν τὴν πίστιν ἡμῶν, θὰ κατεδικαζόμεθα δὲ εἰς οἰκονομικὸν ἀποκλεισμόν, ὅστις θὰ ἰσοφάριζε πρὸς οἰκονομικὸν μαρασμόν. Τὴν παράτασιν, Κύριοι, τῆς παρούσης καταστάσεως θὰ ηὔχετο εἰς τὴν Ἑλλάδα μόνος ὁ χείριστος τῶν ἐχθρῶν της. Ὡς ὁ χείριστος δὲ τῶν ἐχθρῶν της πολιτεύεται ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐπιμένων εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ, δι’ οὗ θ’ ἀπεκλείετο εἰς ἡμᾶς πᾶσα διέξοδος ἐκ τῆς παρούσης καταστάσεως. Μεταῤῥυθμίζοντες δὲ τὴν φορολογίαν ἡμῶν, ὡς ἡμεῖς ὑποδεικνύομεν, θὰ εἴχομεν καὶ ἄλλως τὴν μόνην ἀσφαλῆ βάσιν πρὸς συμβιβασμὸν, τὸ μόνον μέσον πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου. Διὰ τῆς προσθήκης δύο ἔτι μονοπωλίων εἰς τὰ ἤδη ὑπάρχοντα θὰ εἴχομεν ἐτησίαν πρόσοδον ἐκ δρ. 25,000,000, ὧν τὴν διαχείρισιν διαθέτοντες πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν πιστωτῶν μας ὑπὸ τύπον παρεμφερῆ πρὸς τὸν τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, θὰ ἠδυνάμεθα οὐ μόνον εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν περικεκομμένων τόκων τοῦ μέχρι τοῦδε χρέους ἡμῶν νὰ ἐπαρκέσωμεν οὕτως, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν συνομολόγησιν νέου δανείου, δι’ οὗ καὶ μόνον θὰ κατωρθοῦμεν καὶ τὴν νομισματικὴν ἡμῶν ἀνωμαλίαν νὰ περιορίσωμεν, καὶ εἰς ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν νὰ συντελέσωμεν, καὶ τὴν ἤδη νεκρὰν ἡμῶν ἀγορὰν νὰ ἀναζωογονήσωμεν. Ὁ τοιοῦτος συμβιβασμὸς θὰ εἶχεν ὡς ἐπακόλουθον καὶ τὴν ἐπικουρίαν τῶν ξένων κεφαλαίων ὑπὲρ τῶν πιστωτικῶν ἡμῶν ἱδρυμάτων, ἰδίᾳ ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οὕτω δὲ θὰ ἀνεγεννᾶτο καὶ ἡ κατ’ ἰδίαν πίστις τῆς χώρας καὶ θὰ συνετελεῖτο τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως τῆς καθόλου ἐθνικῆς ἡμῶν οἰκονομίας. Μὲ τὸν συμβιβασμὸν θὰ ἐδίδετο καιρὸς καὶ εἰς τὸ Κράτος νὰ σκεφθῇ περὶ πληρώσεως τῶν κυρίων αὑτοῦ ἀναγκῶν, περὶ ἀναδιοργανώσεως τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, περὶ ἐπιῤῥώσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Γινώσκετε ἤδη, Κύριοι, τίς ἡ ὁδὸς ἡ ἄγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ τίς ἡ ἐξασφαλίζουσα εἰς ἡμᾶς τὴν σωτηρίαν. Ἄν ἀποῤῥίψητε διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν τὸν προκείμενον προϋπολογισμὸν, ὡς ἀπαράδεκτον’ ἂν ἐξαναγκάσητε οὕτω τὴν σύνταξιν ἑτέρου προϋπολογισμοῦ ἐπὶ βάσεων ὑγιεστέρων, οἷαι αἱ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποδειχθεῖσαι, τότε σώζετε καὶ τὸ Κράτος καὶ τὴν χώραν ἐκ τῆς ὁλοσχεροῦς οἰκονομικῆς καταστροφῆς. Ἄν τοὐναντίον ἐπιψηφίσητε αὐτὸν ὡς ἔχει, θὰ δημιουργήσητε οὕτω τὸ χάος, τὸ ἀδιέξοδον ἐκ τῆς νῦν καταστάσεως, καὶ θὰ καταστῆτε συνυπεύθυνοι τῷ κ. Πρωπουργῷ οὐ μόνον διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ἤδη καταστροφὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς μελλούσας νὰ ἐπακολοιθήσωσιν εἰς αὐτὴν συμφορὰς, καὶ θὰ συνεπισύρητε ἐπὶ τῶν κεφαλῶν σας τὰς ἀρὰς ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους! (Εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§41ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Εἶναι ἀρκετοὶ νὰ ὁμιλήσουν, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ ὥρα παρῆλθε (Θόρυβος)... Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φωνάζητε. Ἐὰν ἐπιμένητε, θὰ μᾶς ἀναγκάσητε νὰ φέρωμεν ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§43ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπιμένητε νὰ ἐξακολουθήσητε, ὑποβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ Μιλτιάδου Ὀριγώνη).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων Βουλευτῶν 106. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§46Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν πολύωρον ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν μέχρι τοῦδε ἐργασίαν, νὰ ἀναβάλῃ δὲ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς μίαν τῶν ἑπομένων συνεδριάσεων. Τοῦτο ἦτο τὸ πρέπον, διότι ὁ προϋπολογισμὸς δεῖται ἐρεύνης καὶ συζητήσεως σπουδαίας· μετὰ τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιήλθομεν, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δείξωμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ὅτι δὲν σπεύδομεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἔχομεν δὲ καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναβολὴν, διότι οἱ ἡγήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει ὅτι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Εὐταξία ἤθελε λυθῆ ἡ συνεδρίασις, ἀπῆλθον. Εἶχον δὲ τὴν πεποίθησιν ταύτην, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπε πρὸς τὸν ἀγορεύοντα, ὅτι ἅμα λήξῃ ἡ ἀγόρευσις αὐτοῦ θὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις...

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀνακριβές.

§48ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας μοὶ εἶπε ῥητῶς, ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τιμῆς του, ὅτι οὕτω τῷ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος. Δημοσίᾳ ἔλεγε τοῦτο...

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀνακριβές.

§50ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. .. Δὲν ἐπίστευον δὲ, ὅτι ἐνέδρα εἶχε στηθῆ ὑπὸ τὸ βῆμα, ἵνα κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μὴ δυσανασχετῆτε, Κύριοι, διότι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς δὲν ψηφίζεται ἐν μιᾷ νυκτὶ, δὲν εἶναι δὲ πρέπον νὰ συζητηθῇ οὕτω, χάριν αὐτοῦ τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν τῇ συνδρομῇ δύο μόνον Βουλευτῶν, καὶ αὐτῶν ἀντιπολιτευομένων, καταρτίζηται ἡ ἀπαρτία, μὴ νομίζετε, ὅτι αὕτη εἶναι ἀπαρτία, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ σεβασθῇ τὸ ἔθνος, εἴτε καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀναμένουσιν ἐξ ἡμῶν νὰ μάθωσιν εἰλικρινῶς, τί ἐμπεριέχει ὁ προϋπολογισμός. Ἔχομεν λοιπὸν συμφέρον ἅπαντες νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν εὐρεῖαν τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ καὶ ὥρᾳ δὲν δύναται νὰ γείνῃ σπουδαία συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἂν ἐπιμένητε καὶ ἔχητε ἀπαρτίαν, σεῖς θ’ ἀναλάβητε τὴν εὐθύνην, καὶ μόνοι σεῖς. Ἅπαντες ἔχομεν καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶμεν, ὅτι ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ δὲν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐν στιγμῇ, καθ’ ἣν δὲν εἶναι παρόντες ἐνταῦθα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ φωτίσωσι τὸ ἔθνος περὶ τῶν σπουδαιοτάτων ζητημάτων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ ἡμῶν. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι σπουδαία ἡ πρότασις τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιμενούσης εἰς τὴν ταχεῖαν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν περάτωσιν τῶν καθέκαστα αὐτοῦ. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, καὶ νὰ συνέλθωμεν τὴν προσεχῆ Τρίτην κατὰ τὴν συνήθη ὥραν τῆς συνεδριάσεως. Προτείνω λοιπὸν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην.

§51ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν πρόκηται νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ μείνωμεν νὰ τὸν ἀκούσωμεν. Ἂν ὅμως πρόκηται νὰ μᾶς καταδικάσητε εἰς μονολογίαν, τότε θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀντίδρασις. Τὸν πρῶτον μετὰ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους προϋπολογισμὸν θέλετε νὰ λάβητε τὴν νύκτα ταύτην τῶν Ἀπόκρεω καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους! Αὐτὸ δὲν δύναται, παρὰ νὰ γεννήσῃ ἀντίδρασιν.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Χθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς Παρνασσίδος ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς, ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ μετὰ τὸν Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος. Ὡς ἐκ τούτου ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν, ὅτι θὰ ὁμιλήσωμεν μετὰ τὸν κ. Βουλευτὴν Παρνασσίδος. Τώρα δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Βουλευτὴς Παρνασσίδος. Καταργεῖτε λοιπὸν τὴν συζήτησιν!

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βουλευτὴς Παρνασσίδος δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ὁμιλήσῃ.

§54ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν νὰ ἀναβάλωμεν. Ἀφοῦ ὁ εἰσηγητὴς ἐδήλωσεν ἀπὸ χθὲς, ὅτι θὰ λάβῃ τὸν λόγον, πῶς θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, χωρὶς νὰ ἦναι παρών;

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑποστηρίζετε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὸν τόπον των. Ὑποθέσατε, ὅτι συμβαίνει νὰ ἀσθενῇ ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας ὁ κ. εἰσηγητής. Πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ἀναβάλωμεν ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας;

§56ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διαφέρει τοῦτο. Τώρα ὅμως ἦτο ἐδῶ ὁ κ. Σιμόπουλος, πρὸ ὀλίγου.

§57ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂν ὁ κ. Σιμόπουλος δὲν ἦναι εἰς θέσιν νὰ λάβῃ τὸν λόγον, καὶ ἡ πλειονοψηφία ἐπιθυμῇ νὰ προβῶμεν εἰς περαιτέρω ἐξακολούθησιν τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπει ἕτερός τις νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Βεβαίως ὁ μονόλογος αὐτὸς δὲν θὰ ἐξακολουθήσῃ. Προτιμότερον εἶναι νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπηνίχθη ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Ἡμεῖς δὲ νομίζομεν, ὅτι θὰ ἤμεθα δικαιολογημένοι καὶ ἀπέναντι τῆς συνειδήσεώς μας καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, ὅτι ἀντεστρατεύθημεν διὰ τῶν μέσων τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπως μὴ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ὁ πρῶτος μετὰ τὴν χρεωκοπίαν αὐτοῦ, ἐπιψηφισθῇ ἄνευ συζητήσεως.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, προτείνεται ἡ ἀναβολή. Εἶναι 15 οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν;

§59Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν γνῶσιν, τὴν ὁποίαν λαμβάνω ταύτην τὴν στιγμήν, ὅτι καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας δὲν εἶναι παρών, λαμβάνω τὸ θάῤῥος νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασίν μου, διότι ἡ ἀγόρευσις αὐτοῦ εἶναι ἀπαραίτητος, ἀπαραίτητος ἰδίως διὰ σᾶς, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσητε ὑπὲρ τοῦ προϋπολογισμοῦ, χωρὶς νὰ ἀκούσητε τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας ἀναιροῦντα τὸν εἰσηγητὴν τῆς μειοψηφίας, ὅστις πολλὰ εἶπε κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπὶ πλέον ἐπιμονὴ δὲν ἔχει βάσιν τινὰ, δὲν ἔχει λόγον· διότι, καὶ ἂν θελήσητε πρὸς στιγμὴν νὰ κηρύξητε περατωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, νομίζετε, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ὅσον θέλομεν ἐν τοῖς καθέκαστα; Δὲν θὰ κατορθώσητε τίποτε, διότι ὅλοι ἡμεῖς θὰ λάβωμεν τὸν λόγον, ἀμυνόμενοι ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῆς πατρίδος.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, λάβετε τὸν λόγον.

§61ΚΡΙΤΣΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἶμαι μεταξὺ τῶν νεωτέρων Βουλευτῶν, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ἐννοήσω διὰ ποῖον λόγον οἱ συνάδελφοι ζητοῦσιν ἐπιμόνως νὰ ἀκούσωσι τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ. Φρονῶ, ὅτι ἐκεῖνοι ἐκ τῶν Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν διάθεσιν καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν θ’ ἀναμείνωσι νὰ ἀντλήσωσι γνώσεις ἐκ τῆς ἀγορεύσεως οἱουδήποτε ἄλλου. Ὅστις εἶναι παρεσκευασμένος νὰ ὁμιλήσῃ, δύναται νὰ προβῇ εἰς τοῦτο. Ἂν δὲ οἱ κύριοι Βουλευταὶ νομίζωσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἀκούσωσι τοῦτον ἢ ἐκεῖνον, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς προσοχὴν, ἀλλὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον της.

§62ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Κύριος εἶναι πραγματικῶς πολὺ νέος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν γνωρίζει τί γίνεται. Εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια εἴθισται νὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας...

§63ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν εἴθισται ὅμως νὰ κωλυσιεργῶσιν, οὔτε ὑφίσταται τοῦ κωλυσιεργεῖν νόμος.

§64ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑφίσταται τὸ κωλυσιεργεῖν, ὅταν οἱ Κύριοι τῆς πλειονοψηφίας νομίζωσιν, ὅτι τυφλῶς καὶ ἐκ συναρπαγῆς ψηφίζεται ὁ προϋπολογισμὸς (Θόρυβος).

§65ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ἐν ὀργῇ). Παρανομεῖτε σεῖς!

§66ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κάθησε κάτω, καὶ μὴ κουνεῖς τὸν δάκτυλόν σου εἰς ἐμένα! (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§67ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔτυχε νὰ γείνῃ βουλευτὴς ὁ κ. Κρίτσας, ἐγενόμην καὶ ἐγώ. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι εἴμεθα καὶ οἱ δύο νέοι (γέλωτες). Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸν κ. Κρίτσαν ἤκουσα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀγορεύοντα καὶ ἐξετίμησα αὐτὸν, ἰδίως ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικά· καὶ πραγματικῶς τὸν κ. Κρίτσαν πρέπει νὰ ἐκτιμᾷ τις, διότι ἀκολουθεῖ κοινοβουλευτικὴν πορείαν. Ἀλλ’ ἀπορῶ, πῶς ἤδη αὐτὸς ὁ κοινοβουλευτικὸς στρατιωτικὸς δὲν θέλει, εἰμὴ μίαν ἰδέαν νὰ ἀκολουθήσῃ, ὅτι ἡ πλειοψηφία δὲν πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ μόνον ἡ μειοψηφία. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο ἀδικεῖ τὸν κ. Κρίτσαν, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ στρατιωτικῇ στασιοδρομίᾳ του εἶναι κοινοβουλευτικώτατος, καὶ φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Κρίτσας θὰ ἀποβάλῃ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει, ὅτι ἡ πλειοψηφία δὲν πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ. Ἀπ’ ἐναντίας ἡ πλειοψηφία ὀφείλει νὰ ἀκουσθῇ, διὰ νὰ φωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως—διότι πιθανὸν νὰ εὑρισκώμεθα ἡμεῖς ἐν τῇ πλάνῃ —ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. προέδρου καὶ εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως κανονίσωμεν τὴν ψῆφόν μας, κατὰ τὴν αὐτὴν δὲ πορείαν καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον θὰ κανονίσῃ τὴν ψῆφόν του καὶ ὁ κ. Κρίτσας, ὅταν, μετὰ τὸν εἰσηγητὴν τῆς μειοψηφίας, ἀκούσῃ τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας, καὶ οὕτως ὁ κ. Κρίτσας πραγματικῶς θὰ ἔχῃ ἓν μέλλον κοινοβουλευτικόν, ὅταν ἀποκτήσῃ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν τοῦ ὑποδεικνύω.

§68ΚΡΙΤΣΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἤκουσα καλῶς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὀριγώνη, ἕνεκα τοῦ ἐπικρατήσαντος θορύβου. Ἐκ τῶν ὀλίγων ὅμως, τὰ ὁποῖα ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ, ἀντελήφθην δυστυχῶς καὶ τὸ ὅτι ὁ κ. Ὀριγώνης δὲν μὲ ἀντελήφθη καλῶς. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ τις τῆς τιμῆς τοῦ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἄπαγε! Εἶπον μόνον, ὅτι δυστύχημα θὰ ἦτο διὰ τὸ Βουλευτήριον τῆς Ἑλλάδος, ἂν μεταξὺ τῶν διασήμων μελῶν αὐτοῦ ὑπάρχωσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι, ἵνα ὁμιλήσωσιν ἐπί τινος ζητήματος, ἀναμένουσι νὰ ὁμιλήσωσιν ἄλλοι, ἵνα ἐκ τῆς ὁμιλίας αὐτῶν ἀντλήσωσιν ἐπιχειρήματα. Ὑποθέτω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὀριγώνης οὐδόλως μὲ ἐνόησε, καὶ ὅτι ἐγὼ πᾶν ὅ,τι εἶπον τὸ εἶπον περιεσκεμμένως. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὀριγώνην νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον της. Ἄλλως τε δὲ ἀρκετὰ ὡμίλησαν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Παρνασσίδος, ὅταν ὁ μὲν πρῶτος κατέθεσε τὸν προϋπολογισμὸν, ὁ δὲ δεύτερος τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκθεσιν. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν εἶχον εἴπει τι, πέπεισμαι ὅτι τὰ ἔγκριτα μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα θέλουσι συμμετάσχει τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητήσεως, εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωσι, πῶς τὰ μέλη τῆς Συμπολιτεύσεως, ὧν τὴν ἀγόρευσιν ἐπιμόνως ζητοῦσι, θέλουσιν ὑποστηρίξει τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ συνεπῶς ὅτι δύνανται νὰ ἐπιληφθῶσι τῆς ἐξετάσεως αὐσοῦ.

§69ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀρκετὴ διασκέδασις...

§70ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἄ! ἄ! ἄ!

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, ἂν ἔχητε ὄρεξιν νὰ διασκεδάσητε...

§72ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Δὲν εἶναι διασκέδασις, νομίζετε, ὅταν ἡ πλειονοψηφία ἔρχηται καὶ λέγῃ: «ἐγὼ θὰ βουβαθῶ, ἐγὼ θὰ ἀκούσω μόνον τὴν μειονοψηφίαν, καὶ θὰ ἀρκεσθῶ, διὰ νὰ πάρω τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ πάω εἰς τὴν δουλειά μου»; Λοιπὸν κοινοβουλευτικῶς πολιτεύεται ἡ παροῦσα Βουλὴ, καὶ μάλιστα ὅσοι ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς ἐν τῇ σταδιοδρομίᾳ των ὑπῆρξαν κοινοβουλευτικοὶ χαρακτῆρες, ἐρχόμενοι ἤδη νὰ παραδεχθῶσι τοιαύτην ἀρχήν; Ἐγὼ θέλω νὰ ἀκουσθῶσι πάντες, ἵνα φωτισθῶ. Ὅλοι οἱ δυνάμενοι νὰ εἴπωσι κἄτι ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων, καὶ ὁ φίλος μου ὁ κ. Μακρῆς, ἐπιθυμῶ καὶ αὐτὸς νὰ ἐκφέρῃ γνώμην, ὥστε οὕτω πως νὰ μορφωθῇ μία γνώμη (γέλωτες παρατεταμένοι).

§73ΜΑΚΡΗΣ. (ἐγειρομένου τοῦ κυρίου Μακρῆ, πᾶσα ἡ Βουλὴ ἐκρήγνυται εἰς γέλωτας). Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγα εἰς ἀπάντησιν τοῦ φίλου μου κ. Ὀριγώνη, ἢ μᾶλλον τοῦ βαπτισθέντος παρ’ ἐμοῦ κ. Τριγώνη. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔπρεπεν ὅλοι νὰ ἔχωμεν συνείδησιν τοῦ καθήκοντός μας καὶ νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει πεῖνα μεγάλη, καὶ πάσχομεν νὰ ἀποθάνωμεν τῆς πείνης. Ἀλλὰ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος ἐμποδιζόμεθα δυστυχῶς, διότι, κατὰ κακὴν τύχην, ἔχομεν τὸν κ. Τριγώνην, ὁ ὁποῖος μᾶς παρουσιάζει κάθε στιγμὴ ζήτημα μὴ ἀπαρτίας. Τί νὰ κάμωμεν; Ὁ Θεὸς νὰ τοῦ τὸ πληρώσῃ! (γέλωτες).

§74ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Καὶ σὲ ὁ Τρικούπης (γέλωτες).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι Βουλευταὶ, τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν πρέπει, κατὰ τὸν Κανονισμὸν, νὰ ὑποστηρίξωσι 15.

§76ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι 20 ἐδῶ· τοὺς γνωρίζετε, καὶ δύνασθε νὰ τοὺς μετρήσητε.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν προσεχῆ Τρίτην λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ Π. Μερλοπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 121. Ἐκ τούτων 19 εἶπον Ναὶ καὶ 102 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη. Τίς ἔχει τὸν λόγον;

§79Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς δὲν θὰ ὁμιλήσῃ;

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπομεν, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν.

§81ΜΑΝΕΣΗΣ. Τὸ σπουδαιότερον θέμα, Κύριοι, ἐν ὅλοις τοῖς Κοινοβουλίοις τοῦ κόσμου εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, μόνον δ’ ἐν Ἑλλάδι θεωρεῖται πάρεργον. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐμφαίνει συζήτησιν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἧς μέλλει νὰ διοικηθῇ τὸ Κράτος, ἐν συγκρίσει τῆς πολιτικῆς ταύτης πρὸς τὴν πολιτικὴν τοῦ παρελθόντος καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἐκείνης. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι καθ’ ὅλας τὰς συνόδους τῆς παρελθούσης δεκαετίας ἡ πολιτικὴ ἐν γένει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἰδίᾳ ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ πολιτικὴ, κατεκρίνετο καὶ ἠλέγχετο ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν ταῖς βάσεσιν αὐτῆς ὡς σφαλερὰ καὶ ἐπιζήμιος, ἀλλ’ εἰς τὰς γνώμας αὐτῆς δὲν ἔτεινε δυστυχῶς τὸ οὖς οὔτε ὁ πολὺς κόσμος, οὔτε μέγα μέρος τῶν ἀντιπροσώπων. Τοιαύτη ἦτο ἡ πεποίθησις ἐπὶ τὴν ἀξίαν καὶ ἱκανότητα τοῦ κυβερνήτου τῆς χώρας. Ἀλλ’ ὅταν κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον ὁ πολὺς κόσμος εἶδε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν φεύγοντα τροχάδην τὴν ἀρχὴν, ἐγκαταλιμπάνοντα τουτέστι τὰς τάξεις, ἐν αἷς ἔταξεν αὐτὸν τὸ ἔθνος διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ, καὶ ἐμβάλλοντα ἀποτόμως, τῆς Βουλῆς ἀπούσης, διὰ τῆς ἀξιοποίνου φυγῆς ἐκείνης τὴν ἑτέραν τῶν καθεστηκυιῶν ἐξουσιῶν εἰς ἀπόγνωσιν περὶ τοῦ πρακτέου, τὰ πράγματα μετεβλήθησαν. Καὶ περὶ μὲν τῆς πολιτικῆς ἐκείνης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τις ὁ ἀμφισβητῶν, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς τὴν οἰκονομικὴν καταστροφήν. Δύναται μὲν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ διαχειρίζηται διὰ τῆς δεξιότητος καὶ ἐπιτηδειότητος τοῦ προέδρου αὐτῆς δικαιολογίας ἐπὶ δικαιολογιῶν πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, δύναται νὰ παριστᾷ ἀλάνθαστον, ἄσπιλον καὶ ἀμόλυντον τὸν ἐργάτην αὐτῆς, δύναται νὰ ἐπισωρεύῃ ὅλας τὰς εὐθύνας τῆς ἀποτυχούσης ὀλεθρίας ἐκείνης πολιτικῆς ἐπὶ τοὺς ἀντιπάλους τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι καὶ ἐκείνη πρεσβεύει, ὅτι οὐδένα αἱ δικαιολογίαι αὗται δύνανται νὰ πείσωσιν, εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς· διότι καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἐπανελήφθησαν πλειστάκις αἱ δικαιολογίαι αὗται διὰ τῶν ἀγορεύσεων τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δικαιολογοῦντος ἑκάστοτε τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἀγορεύσεων τὰ σχετικὰ ἀποσπάσματα ἐντέχνως ἐκωδικοποιήθησαν ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς. Ἀλλαχοῦ τοιαύτη πολιτικὴ καὶ οἱ ἐργάται αὐτῆς ἤθελον τεθῆ ἐκποδὼν, καὶ μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ τῶν παραδόξων, βλέπει τις προτεινομένην πρὸς ἐπανάληψιν τὴν αὐτὴν πολιτικὴν, καὶ τοὺς ἐργάτας αὐτῆς ἐπανερχομένους ἐκ νέου ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς, ἵνα συνεχίσωσι τὸ ἔργον αὑτῶν· διότι οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἡ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ προτεινομένη πολιτικὴ ἢ συνέχεια τῆς πολιτικῆς τοῦ παρελθόντος, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς ἀντίγραφον τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ παρελθόντος, μὲ τὴν διαφορὰν ἴσως, ὅτι οὗτος ἐπιβαρύνεται διὰ δαπανῶν, προερχομένων ἐκ τῆς ἐπιθυμίας, ἣν δηλοῦσι πρὸς ἐπαύξησιν θέσεων. Ἀλλὰ μήπως, πτωχεύσαντες δυστυχῶς,—ἵνα ἐπαναλάβω τὴν φράσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ,—προηγάγομεν τὸ Κράτος ἐσωτερικῶς κατὰ ἓν βῆμα θετικὸν πολιτισμοῦ; μήπως ἐμορφώσαμεν μὲ τὰ δάνεια διοικητικῶς τὴν χώραν; Ἐπνίγημεν εἰς τὰ χρέη, ἀνεβιβάσαμεν τὰ χρέη εἰς ὀκτακόσια ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ δὲν ἐπόνεσεν ἡ ψυχή μας νὰ θυσιάσωμεν τρία ἑκατομμύρια, ἵνα ἀνεγείρωμεν φυλακὰς εἰς τρία ἢ τέσσαρα κατάλληλα κέντρα, διὰ ν’ ἀπαλλαγῶμεν τῶν ἁπανταχοῦ τοῦ Κράτους τρωγλῶν, ἐν αἷς ῥίπτομεν ἀσπλάγχνως τὰ ἀπόκληρα ἐκεῖνα ὄντα τῆς κοινωνίας, τοὺς καταδίκους, ἵνα ἀποφύγωμεν τὰ αἴτια τῆς πολιτικῆς διαφθορᾶς, τὰς πιέσεις τῶν ἐκλογέων ἐπὶ τοὺς ἀντιπροσώπους, τὰς πιέσεις τῶν ἀντιπροσώπων ἐπὶ τὰς Κυβερνήσεις πρὸς ἐνοικίασιν σεσαθρωμένων οἰκημάτων διὰ φυλακὰς, ἵνα ἐξασφαλισθῶμεν ἀπὸ τὰς συνεχεῖς ἀποδράσεις, ἵνα ἀποφύγωμεν τοσαύτας ἑστίας μολύσματος, ἐξυγιαίνοντες τὸν τόπον, ἵνα ἀπαλλάξωμεν περὶ τοὺς 1500 ἄνδρας, ἐνασχολουμένους καθ’ ἑκάστην εἰς τὴν φρούρησιν τῶν φυλακῶν, ἵνα ἐπὶ τέλους ἔχωμεν μεγίστην οἰκονομίαν, ὡς θέλω πάραυτα ἀποδείξει. Ἐὰν λάβητε, Κύριοι, ὑπ’ ὄψει τὴν δαπάνην τὴν ἀναγραφομένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ σχετικοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης πρὸς πληρωμὴν ἐνοικίων οἰκημάτων χρησιμευόντων ἐν τοῖς διαφόροις μέρεσι τοῦ Κράτους ὡς φυλακῶν, θέλετε εὕρει αὐτὴν ἀνερχομένην εἰς ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας δραχμῶν ἐτησίως διὰ τὰς φυλακὰς ἐν Σύρῳ, ἐν Ἀθήναις, ἐν Χαλκίδι, ἐν Λαμίᾳ, ἐν Ἀμφίσσῃ, ἐν Ναυπλίῳ, ἐν Τριπόλει, ἐν Καλάμαις, ἐν Κυπαρισσίᾳ, ἐν Σπάρτῃ, ἐν Πάτραις, ἐν Μεσολογγίῳ, ἐν Πύργῳ, ἐν Λευκάδι, ἐν Ζακύνθῳ, ἐν Κερκύρᾳ, ἐν Ἄρτῃ, ἐν Λαρίσσῃ, ἐν Τρικκάλοις, ἐν Καρδίτσῃ, ἐν Βώλῳ. Ἐὰν δὲ προσθέτητε εἰς ταῦτα δι’ ἐπισκευὰς καὶ μεταῤῥυθμίσεις δραχμὰς ἓξ χιλιάδας, ἔχετε ἐν ὅλῳ 91,351. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν δαπάνην τὴν ἀναγραφομένην πρὸς πληρωμὴν τοῦ προσωπικοῦ τῶν 21 φυλακῶν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 114,000 δραχμῶν, ἐπειδὴ διὰ τῆς συγκεντρώσεως αὐτῶν εἰς τρία σημεῖα μόνον τὸ ἕβδομον αὐτῆς σᾶς ἀναγκαιοῖ, θέλετε ἔχει 97,715 κέρδος ἐκ τούτου. Ἐὰν δὲ προσθέσητε τὴν πληρωμὴν τῶν ἐνοικίων, τῶν ὁποίων ἠθέλατε ἀπαλλαγῆ, ἐξ 81,341, ἔχετε ἐκ τῶν δύο κονδυλίων κέρδος 179,056. Ἐὰν προσέτι λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναγραφομένην δαπάνην πρὸς συντήρησιν καὶ διατροφὴν καταδίκων, ἥτις ἀνέρχεται εἰς 1,300,000, οὐ μόνον πρὸς διατροφὴν, ἀλλὰ καὶ πρὸς θέρμανσιν εἰς τὰ διάφορα αὐτὰ μέρη κλπ., θέλετε ἔχει οἰκονομίαν τὸ ὀλιγώτερον 300,000 δραχμῶν, ὡς ἐκ τῆς συγκεντρώσεως εἰς τρία σημεῖα, διότι ἡ διατροφὴ τότε καθίσταται πολὺ εὐθηνοτέρα. Ἐὰν δὲ προσθέσητε τὴν ἰδιαιτέραν δαπάνην διὰ τὸ προσωπικὸν τῶν ἄλλων φυλακῶν, καταργηθησομένων, ἀνερχομένην εἰς 26,944, πλὴν τοῦ σωφρονιστηρίου Κερκύρας καὶ τοῦ σωφρονιστηρίου Ἀθηνῶν, τουτέστι τῶν φυλακῶν Συγγροῦ, τὰς ὁποίας βεβαίως θέλετε διατηρήσει, ἠθέλατε ἔχει ἐν ὅλῳ 506,000 δραχμῶν οἰκονομίαν. Ἑπομένως, ἂν ἀφαιρεθῶσι 16,000 διὰ συντήρησιν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος μεγάλων φυλακῶν, προκύπτει 490,000 κέρδος ἐτήσιον, ἐπιβαρῦνον ἤδη τὸν προϋπολογισμόν. Ἐὰν δὲ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν 490,000 τὸν τόκον τῶν 3,000,000 πρὸς 6 τοῖς ἑκατὸν, ἤτοι 180,000 φράγκων, ἠθέλομεν ἔχει ἑπομένως 310,000 δραχμὰς, αἵτινες ἤθελον χρησιμεύει ὡς χρεώλυτρον, καὶ ἐντὸς δεκαετίας ἠθέλετε ἔχει ἤδη τὰς φυλακὰς ἑτοίμους, ἀνακεκτημένα τουτέστι τὰ κεφάλαια. Ἐὰν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ 1500 ἄνδρες, οἱ καθ’ ἑκάστην ἐνασχολούμενοι πρὸς φρούρησιν τῶν φυλακῶν, ἤθελον ἀπαλλαγῆ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, ἀνατιθεμένης εἰς τὴν χωροφυλακὴν, τοῦτο ἤθελεν ἐπιτρέψει εἰς τὸ Κράτος, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ζημίας, νὰ παρέχῃ εἰς δύο καὶ πλέον χιλιάδας ἄνδρας ὑποχρεωτικὴν ἄδειαν ἐκ περιτροπῆς, ἐξ οὗ ἤθελεν ἐπέλθει περὶ τὰ 2,000,000 οἰκονομία, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὴν ἐτησίαν δαπάνην δι’ ἕκαστον στρατιώτην εἰς 800 ἐπὶ ἔλασσον δραχμάς. Καὶ ἂν μὲν ἐλαμβάνετε ὑπ’ ὄψει τοῦτο καὶ ἀπεστέλλετε εἰς ὑποχρεωτικὴν ἄδειαν τοὺς ἄνδρας ἐντὸς διετίας, ἠθέλετε ἔχει ἀνακεκτημένα τὰ κεφάλαια ἀλλὰ ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι ἐπιθυμεῖτε νὰ διατηρήσητε εἰς τὰς τάξεις τοὺς ἄνδρας αὐτοὺς καθ’ ὅλον τὸν χρόνον τῆς διετίας· Θέλετε τότε περιορισθῆ εἰς τὰ δύο ἄλλα κονδύλια, τὰ ὁποῖα ἀνωτέρω ἀνέφερα. Ἀλλὰ λάβετε καὶ ἄλλο τι σπουδαιότερον· ἁπανταχοῦ τοῦ Κράτους ἔχετε τὰς πολιτικὰς καὶ στρατιωτικὰς ἀρχὰς ἐγκατεστημένας βεβαίως οὐχὶ μετ’ ἀνθρωπισμοῦ καὶ ἀξιοπρεπείας ἐντὸς οἰκιῶν, τὴν ὑπέρογκον συνήθως ἐκμίσθωσιν τῶν ὁποίων ἐπιβάλλουσιν οἱ ἐκλογεῖς διὰ τῶν Βουλευτῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν λάβητε τὰ ἀναγραφόμενα ποσὰ, τὰ χρησιμεύοντα πρὸς ἐκμίσθωσιν τῶν οἰκημάτων τούτων, θέλετε ἴδει, διὰ τῆς αὐτῆς μεθόδου, διὰ τῆς αὐτῆς σκέψεως, τοῦ αὐτοῦ ὑπολογισμοῦ, ὅτι ἐντὸς δεκαετίας, δαπανῶντες τὸ ἀνάλογον χρῆμα, ἠθέλετε ἔχει ἀνακεκτημένα τὰ κεφάλαια ἡμῶν, ἀνάκτορα δὲ πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἀρχῶν εἰς ὅλους τοὺς δήμους, οἵτινες μάλιστα πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ἤθελον προσφέρει τὰ γήπεδα δωρεάν. Βεβαίως τὰ τοιαῦτα ἔργα εἶναι μικρὰ, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη, ἀπέναντι τῶν μεγάλων αὐτοῦ ἀτασθάλων ἐπιχειρήσεων, καὶ διὰ τοῦτο ἐπάθομεν τὸ πάθημα τοῦ ἁλιέως ἐν Ἀφρικῇ, ὅστις ἀναζητῶν τὰ μεγάλα δὲν ἠρκεῖτο εἰς τὰ λιανὰ, καὶ περιέστη εἰς τὴν αἰχμαλωσίαν· καὶ ἐκεῖνος μὲν κατεδικάσθη νὰ κινῇ διὰ τῶν χειρῶν τὸν χειρόμυλον, καὶ διὰ τῶν ποδῶν τὴν κοιτίδα τοῦ βρέφους, ἡμεῖς δὲ κατεδικάσθημεν ἤδη νὰ τίλλωμεν τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς, περιελθόντες εἰς χρεωκοπίαν. Δὲν ἠξίου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ καταγείνῃ εἰς τοιαῦτα ἔργα, ἀλλ’ ἐπεθύμει νὰ καταπλήξῃ διὰ τῆς συγχρόνου ἐκτελέσεως μεγάλων ἔργων τὸν κόσμον ὅλον. Ἀλλὰ τὰ ἔργα ἐκεῖνα ἠδύναντο ν’ ἀναβληθῶσι εἰς τὴν μέλλουσαν γενεάν· οἱ ὀδοντωτοὶ καὶ ἐναέριοι σιδηρόδρομοί εἰσιν ἔργα ἄστοχα καὶ ἐπιζήμια νῦν, ὁπόταν πρώτισται ἀνάγκαι βοῶσι, μένουσαι ἀθεράπευτοι...

§82Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θέλετε μικρὰν διακοπὴν, κύριε Βουλευτά;

§83ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω διακοπήν.

§84ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε, ὁ κατάλογος, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 11 καὶ 30′ μ. μ.