1892.07.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 46

τῆς 21 Ἰουλίου 1892.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 11 καὶ 15′ π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Περικλέους Βαλαωρίτου).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτελέσεως τῆς θανατικῆς ποινῆς. Ἐπίσης ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: Περὶ ἀτελείας τῆς πρώτης ὕλης πρὸς παραγωγὴν στιλβώματος ὑποδημάτων. Περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως κειμένων νόμων περὶ δανείων. Περὶ συμπληρώσεως καὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν παγίων φορολογικῶν νόμων. Περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ΑϠΙΕʹ περὶ ὑποχρεωτικῆς συμμετοχῆς τῶν δημοσίων λειτουργῶν εἰς τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον τῶν ὑπαλλήλων. Περὶ ἀδείας πρὸς ἐκποίησιν ἀργυρούχων ὀρυκτῶν τῆς Μήλου. Περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τοῦ νόμου ΑϠΛΕʹ περὶ ἐπιβολῆς εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ εἰδῶν τινων, παραγομένων ἐν τοῖς παρὰ τῇ μεθορίῳ γραμμῇ διαμερίσμασι καὶ διὰ ξηρᾶς εἰσαγομένων. Ἅπασαι αἱ ἐκθέσεις αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 294–300). Ὁ Παναγιώτης Κιρκίνης, πρώην εἰσπράκτωρ τοῦ Δημοσίου, ζητεῖ νὰ τῷ ἐπιστραφῶσι 1300 δραχμαὶ, ἀδίκως καταλογισθεῖσαι αὐτῷ δι’ ἔλλειμμα ἐκ ταινιῶν καπνοῦ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§2ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ καιροῦ ἔπαυσα νὰ κάμνω λόγον περὶ τῆς ὥρας τῆς ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων, διότι παρετήρησα, ὅτι μάτην ὁμιλῶ. Ἀλλὰ βλέπω, ὅτι, ἐνῷ ἔχομεν πλείστην ἔτι ἐργασίαν, κατωρθώσαμεν νὰ ἀρχίζωμεν τὴν συνεδρίασιν περὶ τὴν μεσημβρίαν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν ὅλοι, ὅτι ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν μίαν ὥραν ἐνάρξεως τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν νὰ τηρήσωμεν εἰλικρινῶς· διότι ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἔρχομαι εἰς τὰς 9, οἱ πλεῖστοι δὲ ἔρχονται εἰς τὰς 11· ἐγὼ, ἐννοεῖται, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀνθέξω μέχρι τῶν 2 μ. μ. παραμένων ἐνταῦθα, καὶ ἑπομένως κατ’ ἀνάγκην ἀπουσιάζω ἐκ τῶν συζητήσεων. Ἄλλως ἡ Βουλὴ δὲν δεικνύει καὶ πολλὴν σπουδαιότητα, ἀποφασίζουσα καθ’ ἑκάστην καὶ μὴ ἐκτελοῦσα τὰς ἀποφάσεις της. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, διὰ τελευταίαν φορὰν, νὰ προκαλέσητε τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ὥραν ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων, τὴν ὁποίαν ὅμως τακτικῶς νὰ τηρῇ. Τί θὰ λέγουν οἱ μεταγενέστεροι, ὅταν θ’ ἀναγινώσκουν, ὅτι ἔγεινεν ἀπαρτία εἰς τὰς 11½ π. μ.;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ συνέρχωνται πρὸ μεσημβρίας μὲν τὴν 9ην ὥραν, μετὰ μεσημβρίαν δὲ τὴν 5ην.

§4ΛΑΜΠΡΟΣ. Ὄχι· τὸ ἀπόγευμα εἰς τὰς 6.

§5ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Κοιμᾶσθε, κύριε Λάμπρε, τὸ ἀπόγευμα;

§6ΛΑΜΠΡΟΣ. Ὄχι, δὲν κοιμῶμαι, ἀλλ’ ἔχω καὶ ἰδιωτικὰς ἀσχολίας.

§7ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Οἱ κάτοικοι τῆς κωμοπόλεως Ζαχάρως, πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀρήνης, ἀφορμὴν λαβόντες ἐξ ἐπερωτήσεως, γενομένης κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, καὶ ἀφορώσης εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηρομικῆς γραμμῆς Πύργου–Κυπαρισσίας–Πύλου, εἰς ἣν ἐπερώτησιν ἀπαντῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν, ὅτι διεξάγονται διαπραγματεύσεις περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς ταύτης, ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐμοῦ ἀναφορὰν, δι’ ἧς παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως διέλθῃ αὕτη ἐκ τῆς κωμοπόλεως Ζαχάρως. Ὑποβάλλων, Κύριοι, τὴν ἀναφορὰν ταύτην, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν, καὶ νὰ μεριμνήσῃ ἀποτελεσματικῶς περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι αἱ ἀξιώσεις αὗται τῶν κατοίκων εἰσὶ δικαιόταται, καθόσον ἡ διέλευσις τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἐκ τῆς κωμοπόλεως Ζαχάρως θὰ ἐξυπηρετήσῃ μεγάλως τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου καὶ αὐτῆς τῆς ἑταιρίας, ἥτις θ’ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν αὐτῆς, ὡς ἐκ τοῦ ἀνεπτυγμένου ἐμπορίου ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, καὶ τῆς παραγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς διαφόρων προϊόντων, καὶ ἰδίως τοῦ σταφιδοκάρπου. Τὴν σύστασιν δὲ ταύτην ποιούμενος, θεωρῶ ἐπάναγκες νὰ καταστήσω γνωστὸν, ὅτι οὐδεμία δυσκολία παρουσιάζεται, ὅπως ἐκπληρωθῇ ἡ δικαία αὕτη ἐπιθυμία τῶν κατοίκων τοῦ τόπου ἐκείνου, διότι καὶ τὸ ἔδαφος συντρέχει εἰς τοῦτο, καὶ ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τοῦ σημείου, ἐξ οὗ κατὰ τὴν γενομένην μελέτην πρόκειται νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ, εἶναι ἐλαχίστη. Ἄλλως τε δὲ διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης πρόκειται νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις καὶ τῶν περιφήμων ἰαματικῶν λουτρῶν Καϊάφα, καὶ νὰ διευκολυνθῇ ἡ πρὸς ταῦτα συγκοινωνία· διότι, ἂν διέλθῃ ἡ γραμμὴ ἐκ τῆς κωμοπόλεως Ζαχάρως, κατ’ ἀνάγκην θὰ διέλθῃ καὶ ἐκ τῶν λουτρῶν. Ἕνεκα λοιπὸν τῶν λόγων τούτων νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ ἐπισταμένως τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω αὐτὴν, ὅπως μεριμνήσῃ νὰ διέλθῃ ἡ σιδηροδρομικὴ αὕτη γραμμὴ ἐκ τῶν ὑποδεικνυομένων διὰ τῆς ἀναφορᾶς σημείων.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§9Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τοῦ καταλογιστέου τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, ὅσοι, πρὸ τοῦ 1886 διαχειριζόμενοι ταμεῖα προξενικὰ, εἶχον διαθέσει τὸ χρῆμα τοῦ ταμείου εἰς τὰς δαπάνας τὰς ἐκ τοῦ νόμου, καταλογίζοντες τὸν χρυσὸν ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ. Γινώσκετε, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐπὶ ταῖς τοιαύταις δαπάναις κατελόγισεν εἰς βάρος τῶν ὑπαλλήλων τούτων ὑπερτίμησιν χρυσοῦ. Τοῦτο προδήλως εἶναι ἄτοπον, ἔπαυσε δὲ ἀπὸ τοῦ 1886, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἐκανόνισε τότε τὰ τῶν δαπανῶν ὅπως καὶ σήμερον ἐκτελοῦνται. Ἀλλ’ ἕως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐγίνοντο αἱ καταβολαὶ συμφώνως πρὸς παλαιοτέραν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν· οἱ ὑπάλληλοι ἄρα κανονικῶς ἐνήργουν, ἀλλὰ καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἴσως ὀρθῶς ἀπεφάσισεν ἐφαρμόζον ἀπολύτως—ἀσχέτως πρὸς τὴν ὑπουργικὴν διαταγὴν — τὴν διάταξιν τοῦ νόμου· πρέπει ὅμως νὰ ἀπαλλαγῶσιν οἱ ὑπάλληλοι ἀπὸ τῶν συνεπειῶν τῆς ἐνεργείας αὐτῶν, καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω νομοσχέδιον. Τὰ ἐθνικὰ δάση ὑφίστανται μεγάλην καταστοφὴν ἐκ τῆς ὑλοτομίας πρὸς ἀνθρακοποιΐαν καὶ ἐν γένει ἐξ ὑλοτομίας πρὸς ἐμπορίαν. Ἐνόμισα, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ περιορισμὸς εἰς ταῦτα, (ἰδίως διὰ τῆς ἀποκλειστικῆς παροχῆς ἀδείας πρὸς ὑλοτομίαν εἰς τοὺς ἐξ ἐπαγγέλματος ὑλοτόμους, ἀφαιρουμένου δηλαδὴ ἀπὸ τῶν ἐμπορευομένων τὴν ξυλείαν τοῦ δικαιώματος, ὅπως αὐτοὶ λαμβάνωσιν ἀδείας. Ὅταν περιορισθῇ ἡ ὑλοτομία εἰς τοὺς ἐξ ἐπαγγέλματος ὑλοτόμους, τὸ ποσὸν τὸ ὑλοτομούμενον θὰ περιορισθῇ σπουδαίως ἄνευ παροχῆς εὐλόγων ἀφορμῶν παραπόνων, διότι ὅσοι ζῶσιν ἐκ τοῦ ἔργου τούτου θὰ ἔχωσι στάδιον ἐργασίας, ὅσον καὶ μέχρι τοῦδε. Προσέτι ἀναγκαῖον, ὅπως ἀπαγορευθῇ καὶ διὰ νόμου ἡ ὑλοτομία καθ’ ὡρισμένας ἐποχὰς τοῦ ἔτους. Τοῦτο γίνεται ἤδη διὰ κανονισμοῦ ἐκτελεστικοῦ, ἀλλὰ προσήκει νὰ γίνηται καὶ διὰ κανονισμοῦ νομοθετικοῦ, ὥστε νὰ ἦναι ἀπαράβατος ἡ ἀπαγόρευσις κατὰ τὴν περίοδον, καθ’ ἣν εἶναι ἐπιβλαβὴς ἡ ὑλοτομία. Εἰς τοῦτο ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ νόμον τῆς 28 Μαΐου 1887, ἐπεβλήθη ὡς ὅρος τῆς ἐκ τῆς διαμετακομίσεως ἐξαγωγῆς ἐμπορευμάτων πρὸς ἀποστολὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἡ χορήγησις ἐγγυήσεως, λυομένης ἐν καιρῷ διὰ πιστοποιήσεως τῆς προξενικῆς ἀρχῆς τοῦ τόπου, εἰς ὃν ἀπεστάλη τὸ ἐμπόρευμα. Ὁ νόμος ἐπιτρέπει, ὅπως ἐξαιρῶνται ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὡρισμένα εἴδη, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τοῦ νόμου τῇ διατάξει εἶχε γείνῃ γενικωτέρα ἐξαίρεσις χάριν ἀναβολῆς τῆς ἐφαρμογῆς θεσμοῦ, προκαλοῦντος πολλὰς ἀντιῤῥήσεις. Ἀλλ’ ἀπό τινος χρόνου λειτουργήσαντος τοῦ θεσμοῦ ἐπί τινων εἰδῶν, τὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν λίαν ἐπιβλαβῆ εἰς τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον τῆς χώρας, οὐδόλως δὲ ὠφέλησαν εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν τῆς περιστολῆς τῆς λαθρεμπορίας. Ἐπὶ τοῖς γενομένοις παραπόνοις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον προεκλήθη περὶ τούτου ἐξέτασις· ἰδίως ἐζητήθη νὰ ἐξακριβωθῇ κατὰ πόσον ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τὰ εἴδη τὰ κυριώτερα, ἐφ’ ὧν ἀπῃτήθη ἡ παροχὴ ἐγγυήσεως, ἐπὶ πλέον εἰσήγοντο ἐν τῇ χώρᾳ τελωνιζόμενα, καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι τὰ εἴδη ταῦτα ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τῆς διαταγῆς ἐπὶ ἔλαττον εἰσήχθησαν ἐν τῇ χώρᾳ, ἐξ οὗ δὲν προκύπτει βεβαίως, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ ἐπήνεγκε τὴν ἐπὶ ἔλαττον εἰσαγωγήν, ἀλλὰ προκύπτει, ὅτι ἐλάχιστον ἢ ἴσως καὶ οὐδαμῶς συνετέλεσεν αὕτη εἰς περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου. Ἐνῷ ὅμως οὐδαμῶς ὠφέλησε κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου, προδήλως ἔβλαψε σπουδαίως, διότι τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον τῆς χώρας σχεδὸν ἔπαυσεν ἐντελῶς, ὅπερ ἐπιζημιώτατον εἰς ἡμᾶς, τοὺς ἄμεσον ἐμπόριον μηδέποτε δυναμένους νὰ ἔχωμεν, ὅσον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν διαμετακομιστικόν, διότι τὸ ἴδιον τῆς χώρας ἐμπόριον περιστέλλουσι τὰ στενὰ τῆς χώρας σύνορα, ἐνῷ τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον, ἐὰν ἀναπτυχθῇ παρ’ ἡμῖν, δύναται νὰ ἔχῃ περιφέρειαν, ὅσην καὶ ἐν Κράτεσι πολὺ μεγαλειτέροις. Εἶναι ἀναμφήριστον, ὅτι ἄλλοτε ἡ λαθρεμπορία ἐνηργεῖτο διὰ τῆς διαμετακομίσεως, ἐξ ἧς παραλαμβανόμενον τὸ ἐμπόρευμα ἀφορολόγητον, ἐπὶ τῇ ψευδεῖ παραστάσει, ὅτι θὰ μετεφέρετο ἐκτὸς τοῦ Κράτους, εἰσήγετο εἰς τὴν χώραν ἄνευ πληρωμῆς τελῶν, διὰ τῆς καταδολιεύσεως τῆς ἀναληφθείσης περὶ ἐξαγωγῆς ὑποχρεώσεως. Ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἐλήφθησαν τὰ νομοθετικὰ μέτρα κατὰ τῆς ἐκ τῆς διαμετακομίσεως ἐπὶ ἐγγυήσει ἐξαγωγῆς προϊόντων, συνεστήθησαν ὁρμητήρια τοῦ λαθρεμπορίου ἐκτὸς τοῦ Κράτους, ἐν ταῖς νήσοις τοῦ Αἰγαίου καὶ κατὰ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, τοσοῦτον δραστηρίως λειτουργοῦντα, ὥστε ἡ διαμετακομιστικὴ ἐμπορία ἡ παρ’ ἡμῖν ὀλίγον δύναται νὰ προσθέσῃ εἰς ἐκείνων τὴν ἐπιδρομήν, ἡ δ’ ἐπιτήρησις κυρίως πρέπει νὰ ἀφορᾷ εἰς τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου καὶ εἰς τὴν παραλίαν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ὑφισταμένου ἄρα ἄνευ ὠφελείας τοῦ Δημοσίου σπουδαίαν ζημίαν τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου τῆς χώρας ἐκ τῆς ἀπαιτήσεως ἐγγυήσεων, ἐνομίσαμεν πρόσφορον, ὅπως ἐπεκταθῇ ἐπὶ πάντα τὰ εἴδη ἡ διάταξις, ἡ ἐπιτρέπουσα, ὅπως ἐξαιρῶνται ἐκ τῆς ἀπαιτήσεως ἐγγυήσεως ὡρισμένα προϊόντα. Τοιαύτη ἐπέκτασις τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἐξαιρέσεως, ἀνατρέπουσα τὴν βάσιν τοῦ θεσμοῦ, προσήκει, ἵνα γένηται νομοθετικῶς, ἐφ’ ᾧ καὶ ὑποβάλλω νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διὰ Β. Διαταγμάτων αἴρῃ τὴν ὑποχρέωσιν περὶ παροχῆς ἐγγυήσεως, ἐπιβάλλῃ δ’ αὐτὴν καὶ πάλιν, εἴτε ἐν ὅλῳ, εἴτε ἐν μέρει, ἐφ’ ὅσον τοῦτο ἤθελεν ἀποδειχθῇ ἀναγκαῖον.

§10ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ ΑΩΚʹ νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 14 Δεκεμβρίου 1887 ΑΦΠϚʹ νόμου περὶ ἀναθεωρήσεως κυβερνητικῶν πράξεων σχετιζομένων μετὰ τῆς καταστάσεως ἢ τοῦ βαθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης.

§11ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπανέρχεται τὸ πρώην καθεστώς.

§12ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Διότι πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ.

§13ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κατὰ τὸν περὶ ἀριθμοῦ τῶν σημαιοφόρων νόμον, δὲν δυνάμεθα νὰ τοποθετήσωμεν πλέον τῶν 37· ἀλλὰ συγχρόνως, κατὰ τὸν νόμον περὶ τῆς Σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κατατάσσωμεν τοὺς σημαιοφόρους, ὅσοι ἐξέρχονται ἐκ τῆς Σχολῆς ταύτης. Ἐντεῦθεν ἐπέρχεται μία ἀνωμαλία. Πλὴν δὲ τούτου, ἐν τῷ νόμῳ περὶ συστάσεως τῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων ὑπάρχει ἄρθρον, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι κατατάσσονται ὡς σημαιοφόροι καὶ ὅσοι ἐξέρχονται τοιοῦτοι ἐκ τῆς ναυτικῆς Σχολῆς τῆς Γαλλίας ἢ ἐξ ἄλλων ὁμοταγῶν εὐρωπαϊκῶν Σχολῶν. Πρὸς θεραπείαν τῆς ἀνωμαλίας ταύτης ὑποβάλλω νομοσχέδιον μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν αὐτοῦ.

§14ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀγυιᾶς Βουλευτὴς ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς περὶ εἰσπράκτορός τινος. Καταθέτω σημείωμα, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ εὕρῃ τὴν ἀπάντησιν. Καταθέτω νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος ὑπὲρ τοῦ δήμου Λετρίνων, καὶ ἕτερον περὶ αὐξήσεως τῶν ἐπιβεβλημένων ἐν Καρύστῳ λιμενικῶν φόρων.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντα τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 301–307). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 2,157,912 τῆς χρήσεως 1892.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παρουσιάζει ἐκ νέου τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐπὶ ἄλλων νομοσχεδίων συνεζητήθη, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν μεσολαβούντων τόκων ἐγγράφεται ὡς ἔκτακτος δαπάνη. Ὅτε τὸ ζήτημα τοῦτο συνεζητήθη, ἐλέχθη, ὅτι προσωρινῶς γίνεται ἡ τοιαύτη ἐγγραφὴ, καὶ ὅτι ἀκολούθως θὰ τακτοποιηθῇ ἡ τακτικὴ αὐτῶν ἐγγραφή...

§17Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοῦτο· εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ ἐν ἁρμοδίῳ χρόνῳ.

§18ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὕτως ἀντελήφθην ἐγώ.

§19Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κακῶς ἀντελήφθητε.

§20ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε ἦτο ἀκαδημαϊκὴ συζήτησις.

§21Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκαδημαϊκὴ καθαρῶς.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τῶν τόκων, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χαρακτηρίζει ὡς ἀκαδημαϊκὴν συζήτησιν, καίτοι πρόεκειτο περὶ πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὑπάρχουσιν ἐνταῦθα ἄλλαι ἀναγραφαὶ, αἱ ὁποῖαι δὲν πιστεύω νὰ μείνωσιν ὑπὸ ἀκαδημαϊκὴν συζήτησιν. Ὑπάρχουν ἀναγραφαὶ πιστώσεων καθαρῶς τακτικῶν. Ὅτε ἐζητήθησαν αἱ πιστώσεις αὗται, ἀπούσης τῆς Βουλῆς, ἐζητήθησαν δικαίως διὰ Β. Διαταγμάτων, ὡς ἔκτακτοι. Τὸ ποσὸν τῶν πιστώσεων τούτων ἀνέρχεται εἰς 530,842 δραχμάς. Ἐζητήθη, λέγω, ὡς ἔκτακτος πίστωσις, διότι, ἀπούσης τῆς Βουλῆς, ἡ τότε Κυβέρνησις, μὴ ἔχουσα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένην δαπάνην διὰ τὰ κεφάλαια ταῦτα, ὡς π. χ. διὰ τὴν ἀποζημίωσιν ἐνόρκων καὶ συνέδρων, δὲν ἀνέγραψεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ὑποβληθέντι τὸν Νοέμβριον τοῦ 1891, διότι ἐπρόκειτο διὰ νόμου νὰ μεταβληθῇ τὸ σύστημα τῶν ὁρκωτῶν δικαστηρίων. Δὲν ἀνεγράφη ὡσαύτως δαπάνη διὰ τὰς ἐκλογὰς, διότι τότε δὲν ἐπρόκειτο νὰ γείνωσι τοιαῦται. Ὡσαύτως δὲν ἀνεγράφη πίστωσις περὶ προσωπικοῦ κοπῆς καπνοῦ, διότι τότε εἶχε μεταβληθῆ ὁ νόμος, καὶ δὲν περιελήφθη ἡ πίστωσις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Τότε ἡ Κυβέρνησις, λαβοῦσα διὰ βασιλικοῦ διατάγματος ἐκτάκτους δαπάνας, ἐδικαιοῦτο νὰ τὰς ζητήσῃ ὡς τοιαύτας, διότι δὲν ἦσαν ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, σήμερον ὅμως, ὅτε ὑπεβλήθη νέος προϋπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνει τὰς δαπάνας τοῦ ἔτους 1892, ἐν γνώσει πλέον καὶ τῶν ποσῶν τούτων, νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ αἱ δαπάναι αὗται ν’ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ δηλώσεων.

§23Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνταῦθα δὲν προτείνεται ἡ ψήφισις πιστώσεως, προτείνεται ἡ κύρωσις διαταγμάτων ἐν μέρει ἐκτελεσθέντων. Δὲν εἶναι δυνατὸν, τὸ διάταγμα τοῦτο, τὸ λαβὸν ὕπαρξιν καὶ ἐφαρμογὴν, νὰ μὴ κυρωθῇ, ἐκτὸς ἐὰν ἐννοῶμεν, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ, οἱ ὑπογράψαντες αὐτὸ, θὰ ὑποστῶσι καὶ τὴν γενομένην δαπάνην. Ἐκ τῶν πιστώσεων τούτων τινὲς διετέθησαν, ἄλλαι δὲν διετέθησαν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξετελέσθη καὶ ὁ προϋπολογισμός. Οὕτω ἐν τοῖς περὶ καπνοῦ περιελήφθησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ τὰ τέως διατεθέντα ἐκ τῶν πιστώσεων· ἐπὶ δαπανῶν ὅμως, περὶ ὧν δὲν γίνεται ἀναγραφὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὸ μέλλον, δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἀναγραφὴ ἐν αὐτῷ οὐδὲ τῶν τέως δαπανηθέντων, τὸ δὲ διάταγμα κυρούμενον θέλει κανονίσει τὰ τῆς πιστώσεως ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἔτους καὶ ἕως οὗ παύσῃ ἐκτελουμένη ἡ δαπάνη. Οὕτω πρὸς ἀποζημίωσιν ἐνόρκων ἐζητήθη πίστωσις 170,000 δραχμῶν, ὑπεβλήθη δὲ νόμος, καθ’ ὃν θέλει παύσει ἡ πληρωμὴ τοιαύτης ἀποζημιώσεως, ἐν τῷ μέλλοντι· δὲν θὰ γένηται ἄρα ἀναγραφὴ τῆς πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ θὰ καταλογισθῇ πᾶσα ἡ γενομένη δαπάνη εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ διατάγματος χορηγηθεῖσαν πίστωσιν. Ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ, ὅπερ ἀναγράφει τὸ κυρούμενον διάταγμα ἐκ 2,157,000 δραχμῶν, τὸ 1,600,000 διαφεύγει τὴν συζήτησιν ταύτην, ἀφορῶν εἰς τὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ἀφορᾷ ὅμως ἡ συζήτησις αὕτη εἰς τὰ ἄλλα ποσὰ, πλὴν τῶν περὶ καπνοῦ, διότι ταῦτα ἀναγράφονται ὅλα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Δὲν ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἐνόρκων καὶ τὰ τῶν ἐκλογικῶν δαπανῶν, διότι ταῦτα δὲν δύνανται νὰ κανονισθῶσιν ἄλλως ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ διατάγματος τούτου. Ἀλλ’ ὁ τοιοῦτος αὐτῶν κανονισμὸς οὐδόλως ἐμποδίζει τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης νὰ περιλάβῃ καὶ ταῦτα ἐν τῇ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 συζητήσει, καταλογίζων αὐτὰ εἰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως, διότι ἀναντιῤῥήτως εἶναι ἔξοδα τακτικὰ τοῦ 1892, καίτοι δὲν ἀναγράφονται ἀμέσως ἐν τῷ τακτικῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ἀναγράφονται ἐν πιστώσεσι διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων χορηγουμέναις. Ἡ δαπάνη ἡ ἀφορῶσα εἰς τοὺς ἐνόρκους εἶναι τακτικὴ δαπάνη· ὅταν ἄρα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης θὰ θελήσῃ νὰ κρίνῃ περὶ τῶν τακτικῶν δαπανῶν, θὰ ἀπολαύσῃ τῆς εὐχαριστήσεως, ὅπως περιλάβῃ ἐν αὐταῖς οὐ μόνον τὰς ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ ἤδη κυρουμένῳ βασιλικῷ διατάγματι, ἐφ’ ὅσον ἡ πρὸς ταύτας χορηγουμένη διὰ τοῦ διατάγματος πίστωσις ἤθελε διατεθῆ, διότι ὑποθέτω, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ διατάγματι δὲν θὰ δαπανηθῇ ὁλόκληρον.

§24ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοιαύτης εὐχαριστήσεως. Ἐγὼ θὰ εὕρισκον ἀληθῆ εὐχαρίστησιν, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ πεισθῶ, ὅτι ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεραι δαπάναι περιεκόπησαν. Τοιοῦτόν τι ἤθελε βεβαίως μὲ εὐχαριστήσει. Πρόκειται ὅμως περὶ τάξεως, καὶ δὲν ἀνήκει εἰς ἐμέ, τὸν μὴ συντάξαντα τὸν προϋπολογισμόν, νὰ ἀναγράφω ἐν αὐτῷ δαπάνας· τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶναι ἄτοπος ἡ μὴ ἀναγραφὴ τῶν δαπανῶν τούτων, καθόσον ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεδέχθη, ὅτι ἀνέγραψεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἓν κονδύλιον καὶ δὲν ἀφῆκεν αὐτὸ νὰ δαπανηθῇ ἐκ μόνης τῆς ἐκτάκτου πιστώσεως· τὸ κονδύλιον δὲ τοῦτο εἶναι τὸ περὶ τῆς δαπάνης τῆς κοπῆς καπνοῦ. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὰ διατάγματα ἄνευ κυρώσεως· βεβαίως πρέπει νὰ τὰ κυρώσωμεν, ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς κυρώσεως τῶν διαταγμάτων τούτων· ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῶν δαπανῶν. Τὰ διατάγματα δὲν ἠδύναντο ἢ νὰ χαρακτηρίσωσι τὰς πιστώσεις ἐκτάκτους· ἦσαν ἔκτακτοι ὅτε ἐδαπανήθησαν, σήμερον ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς τακτικαί, ἀφοῦ δαπανῶνται εἰς βάρος τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892. Διατὶ ἑπομένως δὲν ἀνεγράφετε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ τὴν δαπάνην τῶν ἐνόρκων καὶ συνέδρων καὶ τὴν τῶν ἐκλογῶν;

§25Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ποιεῖται τὴν διάκρισιν μεταξὺ προϋπολογισμοῦ καὶ ἀπολογισμοῦ. Ἀναγραφὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν δύναται νὰ γείνῃ ὅταν ὁ προϋπολογισμός, ἐφ’ οὗ ἐγένετο ἡ δαπάνη, εἶναι αὐτὴ ἡ διὰ τοῦ Β. Διατάγματος χορηγηθεῖσα πίστωσις. Ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὰ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἀνεφύησαν ἀνωμαλίαι, ἐκδηλούμεναι καὶ ἐν τοῖς νόμοις, δι’ ὧν κανονίζεται ἡ ἐκ τῶν περιστάσεων τούτων προερχομένη κατάστασις. Ἔχομεν ἄρα ἀντὶ κανονικοῦ προϋπολογισμοῦ, κανονίζοντος τὰ τῶν δαπανῶν ὡρισμένης τοῦ ἔτους περιόδου, διατάγματα πιστώσεων, ὧν ζητεῖται ἡ νομοθετικὴ κύρωσις. Τοῦτο εἶναι ἀπόῤῥοια τῶν περιστάσεων, αἵτινες ἀπῄτουν, ὅπως πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ γένωνται δαπάναι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν αὐτῷ πιστώσεων δυνάμει διαταγμάτων. Κυρουμένων τῶν διαταγμάτων, αἱ δι’ αὐτῶν χορηγηθεῖσαι πιστώσεις δὲν ἀναγράφονται ἐκ νέου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, εἰ μὴ μόνον ἂν μεταῤῥυθμίζωνται τὰ τῶν δαπανῶν, ὅτε δέονται αὗται τῆς ἀναγραφῆς πιστώσεως μετεῤῥυθμισμένης. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς πιστώσεως τῶν ἐνόρκων, ἀναγραφὴ νέας πιστώσεως δὲν χωρεῖ, τοῦ νέου νόμου μὴ μεταῤῥυθμίζοντος τὰ τῆς δαπάνης, ἀλλὰ καταργοῦντος αὐτὴν ἐντελῶς.

§26ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ διαφορὰ προέρχεται ἐκ τούτου, ὅτι ὁ μὲν κ. Πρωθυπουργὸς θεωρεῖ τὸν προϋπολογισμὸν ὡς μὴ περιέχοντα ἄλλο τι ἢ χορηγίαν πιστώσεων, ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς περιέχει καί τι πλειότερον· περιέχει τὴν γνῶσιν ἐκ τῶν προτέρων τῶν τακτικῶν δαπανῶν καὶ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἡ γνῶσις δὲ αὕτη ἔχει μεγάλην σημασίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐνόμισα, καὶ νομίζω πάντοτε, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ φέρον χαρακτῆρα τακτικῶν δαπανῶν, τὸ ὁποῖον εἴτε μετὰ βεβαιότητος δύναται νὰ προβλεφθῇ, εἴτε μετὰ πιθανότητος, ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ περιέχηται ἀναγεγραμμένον ἐν ταῖς δαπάναις τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν.

§27Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ παραδέχομαι, τὴν συμπληρῶ μάλιστα, περιορισθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ εἰς μόνας τὰς τακτικὰς δαπάνας, ἐνῷ αὕτη ἀφορᾷ καὶ εἰς τὰς ἐκτάκτους. Ἀλλὰ τὴν ἰδέαν τροποποιεῖ τὸ τετελεσμένον, ἤτοι ἡ διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων χορήγησις πιστώσεων καὶ ἡ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἐνέργεια δαπανῶν τινων κατὰ τὸ ἔτος 1892. Τοῦτο ἐπέβαλλον περιστάσεις ἔκτακτοι, ὧν τὴν ὕπαρξιν καὶ τὰς συνεπείας δὲν δυνάμεθα νὰ ἀγνοῶμεν. Διχάζεται ἄρα ὁ προϋπολογισμός, οὐχὶ διότι τοῦτο θέλομεν, ἀλλὰ διότι τοῦτο ἐγένετο, καὶ οὐκ ἦν ἄλλως γενέσθαι.

§28ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἤκουσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀποδεχόμενον μίαν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν πάντοτε ἐπρέσβευσα. Τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους πρέπει νὰ καταχωρίζωνται ἅπασαι αἱ δαπάναι αὐτοῦ, ἄνευ διακρίσεως ἂν ἦναι τακτικαὶ ἢ ἔκτακτοι, δύνανται μόνον νὰ καταχωρισθῶσιν εἰς ἕτερον χῶρον αἱ τακτικαὶ καὶ εἰς ἰδιαίτερον αἱ ἔκτακτοι. Τοῦτο ἀπὸ πολλῶν χρόνων δὲν τηρεῖται παρ’ ἡμῖν. Δὲν γνωρίζω, διατὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν καταλογίζονται αἱ εἰς ἐκτάκτους δαπάνας ἀφορῶσαι πιστώσεις. Τοιοῦτόν τι συμβαίνει καὶ διὰ τὰς πιστώσεις, περὶ τῶν ὁποίων σήμερον συζητοῦμεν. Διὰ διατάγματος ἐλήφθησαν πιστώσεις ἔκτακτοι· ἐννοεῖται, ὅτι τὸ διάταγμα καλῶς εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἐπικυρωθῇ· ποία ὅμως θὰ ἦναι ἡ συνέπεια; Περὶ τούτου προβλέπει ὁ λογιστικὸς νόμος, καθ’ ὃν, ἀφοῦ δὲν ἐψηφίσθη εἰσέτι ὁ προϋπολογισμός, ἡ πίστωσις θὰ ἀναγραφῇ καὶ ἐν αὐτῷ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ λογιστικὸς νόμος (ἀναγινώσκει): «Διὰ πᾶσαν ἔκτακτον πίστωσιν, χορηγουμένην εἰς Ὑπουργὸν δι’ ὑπηρεσίαν μὴ προβλεφθεῖσαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου του, προστίθεται κεφάλαιον ἰδιαίτερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως, εἰς ἣν ἀνήκει.» Θὰ ἐπιψηφίσωμεν σήμερον λοιπὸν ἡμεῖς τὸ διάταγμα τὸ νομοθετικόν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐχορηγήθησαν αἱ πιστώσεις, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν αὐτοῦ τοῦ διατάγματος εἶναι ἀνάγκη ὅλαι αὐταὶ νὰ καταχωρισθῶσιν εἰς ἰδιαίτερον κεφάλαιον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἰδιαίτερον κεφάλαιον.

§29Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐθεώρησα περιττὸν νὰ καταδείξω τὰς ἐλλείψεις τοῦ διατάγματος τῶν προκατόχων, διότι δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐπικρίνω τοὺς προκατόχους· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει νὰ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κακῶς ἐνήργησεν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέγνωσε τὸν νόμον τὸν λογιστικόν, ἀπαιτοῦντα, ὅπως, χορηγουμένης ἐκτάκτου πιστώσεως, γίνηται ἀναγραφὴ πάντοτε ἰδίου κεφαλαίου, διότι, ἀφοῦ δὲν προενόησε περὶ τῆς δαπάνης κεφάλαιόν τι τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπον εἶναι ἐν προσθέτῳ κεφαλαίῳ νὰ γίνηται ἡ ἀναγραφὴ τῆς πρὸς τοιαύτην δαπάνην πιστώσεως. Καὶ ὅμως ἐν τῷ διατάγματι, τῷ χορηγήσαντι τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις, διατάγματι προκληθέντι ὑπὸ Κυβερνήσεως, ἧς προΐστατο ὁ κύριος Βουλευτής, δὲν προσετέθη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἴδιον κεφάλαιον χάριν τῶν πιστώσεων, ἀλλὰ κατενεμήθησαν αὗται εἰς κεφάλαια ὑπάρχοντα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὡσανεὶ ἦσαν ἀναπληρωματικαὶ αἱ πιστώσεις. Ἀλλὰ ταῦτα εἶναι ζητήματα τύπου, καὶ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι τοῦ κόπου ἄξιον νὰ ἐπιμένωμεν εἰς αὐτά. Ὅ,τι δὲν ἀμφισβητεῖται εἶναι, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ περιέχῃ πάντα τὰ τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔξοδα, ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ὅλος ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐν τούτῳ πλανῶνται οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἔχουσιν ὑπ’ ὄψει τεῦχος, φέρον ἐπιγραφὴν «Προϋπολογισμὸς», καὶ νομίζουσιν ὅτι ἐκ τοῦ τεύχους τούτου δὲν ὑπάρχει προϋπολογισμός. Κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, προϋπολογισμὸς εἶναι καὶ τὸ τεῦχος, προϋπολογισμὸς καὶ οἱ νόμοι περὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, καὶ οἱ νόμοι περὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, καὶ τὰ διατάγματα περὶ ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων. Πάντα ταῦτα ἀποτελοῦσιν ἐν πλείοσι τεύχεσι τὸν προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως, ἀντίστοιχον ἔχοντα τὸν ἀπολογισμόν, περιλαμβάνοντα ἐν ἑνὶ τεύχει πάντα τὰ ἐν τοῖς διαφόροις τεύχεσι τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐν τῷ ἀπολογισμῷ εὕρηνται πάντα ὁμοῦ τὰ συνιστῶντα τὸν προϋπολογισμὸν στοιχεῖα· διότι ὁ προϋπολογισμὸς οὐδέποτε παρ’ ἡμῖν περιορίζεται εἰς τὰ τοῦ τεύχους, ὑπάρχουσι δὲ καὶ διατάξεις ἐν τῷ λογιστικῷ νόμῳ, διαγράφουσαι ὅπως ἄδειαι ὡρισμένων δαπανῶν ψηφίζωνται εἰδικῶς, τοιαῦται δ’ εἰσὶν αἱ περὶ τῶν δημοσίων ἔργων· ἀλλὰ καὶ αἱ περὶ τῶν δαπανῶν τούτων πιστώσεις εἶναι στοιχεῖον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν φύλλῳ διακεκριμένῳ, ὅπως καὶ πᾶσαι αἱ ἀναπληρωματικαὶ καὶ ἔκτακτοι πιστώσεις, εἴτε ἐν βασιλικῷ διατάγματι ἐκδίδονται, εἴτε εὐθὺς παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας χορηγοῦνται. Ἐν τῷ ἀπολογισμῷ πᾶσαι αἱ πιστώσεις αὗται θέλουσιν ἀναγραφῆ ἐν ἑνὶ τεύχει, μαρτυροῦντι περὶ τοῦ ἑνιαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ λογιστικοῦ νόμου.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰς ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι πανταχοῦ ὑπάρχουσι, θέλει νὰ τὰς καταστήσῃ κανόνα. Ὁ λογιστικὸς ἡμῶν νόμος, παραδεχόμενος τὸ ἑνιαῖον τοῦ προϋπολογισμοῦ, παραδέχεται αὐτὸν ἕνα, ἀδιάφορον ἐὰν θέλῃ νὰ τὸν διαιρέσῃ εἰς ἓν, δύο, δέκα ἢ εἴκοσι τεύχη. Ὁ κανὼν εἶναι, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ ψηφίζει προϋπολογισμόν, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἐνώπιόν της ἑνιαῖον προϋπολογισμόν, εἰς ἑνιαῖον ἀπολήγοντα ἀποτέλεσμα· ἐξαίρεσις δὲ εἶναι αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι χορηγοῦνται ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, εἴτε ὡς ἀναπληρωτικαί, εἴτε ὡς ἔκτακτοι. Βεβαίως κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον ἅπασαι αἱ δαπάναι, εἴτε τακτικαὶ εἴτε ἔκτακτοι, πρέπει νὰ ἀναγραφῶσιν ὅλαι ἐν τῇ αὐτῇ σειρᾷ, καθὼς καὶ τὰ ἔσοδα, διότι ἄλλως ὡς ἀποτέλεσμα ἠθέλαμεν ἔχει, ὅτι καθίσταται δυσχερεστάτη ἡ μελέτη τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν. Πιθανὸν νὰ ὑπάρχωσί τινες τῶν κυρίων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸν καιρὸν νὰ ζητῶσι καὶ εὑρίσκωσι πάντα ταῦτα, ἀλλὰ τὰ 9/10 τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους δὲν ἔχουσι τὸν καιρὸν τοῦτον, εἶναι ἐπιβλαβὲς δὲ τὸ 9/10 ταῦτα νὰ μὴ γνωρίζωσι τίνα εἶναι τὰ πραγματικὰ ἔσοδα καὶ τίνα τὰ πραγματικὰ ἔξοδα ἡμῶν.

§31ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔννοια τοῦ ἑνιαίου προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ λογιστικὸς νόμος, εἶναι ἀκριβῶς ὅλως ἀντίθετος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀνέπτυξε. Πρὸς τοῦτο ἀκριβῶς ἀπαιτεῖται εἷς προϋπολογισμὸς ἑνιαῖος, ἵνα μὴ ζητῶνται ἑκάστοτε τὰ διάφορα κονδύλια, οὐχὶ ἐν αὐτῷ τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ εἰς διάφορα διατάγματα καὶ νόμους. Δὲν ἐγνώριζον, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἤθελε σήμερον ἀναφανῆ, διότι ἄλλως (ἐπειδὴ καλὸν εἶναι τὰς γνώμας του νὰ στηρίζῃ τις εἰς ἄλλας αὐθεντίας) ἤθελον φέρει πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης μου αὐθεντίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ ἀντιτάξῃ. Ἡ ἰδέα τοῦ ἑνιαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπαιτεῖ νὰ περιλαμβάνωνται ἐν αὐτῷ ἅπαντα, καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, διὰ τρόπου, ὥστε ὁ θέλων νὰ μελετήσῃ αὐτὰ νὰ δύναται δι’ εὐχεροῦς παραβολῆς νὰ συνάγῃ ἀσφαλῆ περὶ αὐτῶν συμπεράσματα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠρκέσθη νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν σήμερον, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ ἀπευθύνῃ καὶ μομφὰς κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν πιστώσεων. Περὶ τῶν δαπανῶν, εἰς ἃς αἱ πιστώσεις ἀφορῶσι, γίνεται μνεία τις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Φέρ’ εἰπεῖν, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπάρχει κεφάλαιον περὶ ἐξόδων ἐκλογῶν, ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς ἐν αὐτῷ ἐννοεῖ τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς· ἀλλ’ ἐπελθουσῶν γενικῶν ἐκλογῶν, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἡ πρὸς τοῦτο δαπάνη ἦτο διάφορος τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφείσης, καὶ ἑπομένως, ὅτι ἔκτακτος ἔδει νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ πίστωσις, ἀλλ’ ὅτι ἠδύνατο νὰ καταταχθῇ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ ἐκλογῶν, καὶ ὅλως διόλου περιττὸν ἦτο νὰ ἀναγραφῇ εἰς νέον κεφάλαιον. Τὸ αὐτὸ ἀπαντῶ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐνόρκους. Ὑπῆρχε μικρά τις δαπάνη, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένη, ἵνα χρησιμεύσῃ μέχρι καταργήσεως τοῦ ἰσχύοντος ὁρκωτικοῦ συστήματος, ἀλλὰ τούτου μὴ καταργηθέντος, ἀνεφάνη ἔκτακτος ἀνάγκη, ἱκανοποιηθεῖσα δι’ ἐκτάκτου πιστώσεως, ἀλλ’ αὕτη ἠδύνατο νὰ καταταχθῇ εἰς τὸ ὑπάρχον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ περὶ ἐνόρκων κεφάλαιον. Ἐπιμένομεν λοιπόν, ὅτι ὅλαι αἱ πιστώσεις, αἱ ληφθεῖσαι διὰ διατάγματος, καλῶς ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἔκτακτοι, καὶ καλῶς τινες ἐξ αὐτῶν κατελογίσθησαν εἰς ὑπάρχοντα κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἅπασαι δὲ αἱ λοιπαὶ ἀνάγκη νὰ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπὸ νέα κεφάλαια.

§32ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω ὅτι ἀκαίρως ἐγεννήθη αὐτὴ ἡ συζήτησις, διότι τὸ ζήτημα ὑπάγεται εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ λαμβάνων ἐκ τούτου ἀφορμὴν, ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, διατὶ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν εἶναι κατακεχωρημένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ; Πότε θὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ζητήματος, ἀφοῦ μάλιστα ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ἤδη τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκθεσίν της;

§33Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ὑπόδειξις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι ἔπρεπε νὰ προέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ εὐθὺς ὡς ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. Θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν ταχύτερον τοῦ δέοντος τῆς συζητήσεως ταύτης, διότι ὁ χρόνος ἐπείγει. Ἀλλ’ ὁ κατάλληλος καιρὸς πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ὁ μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν νόμων, ἐφ’ ὧν στηρίζεται. Τὸν καιρὸν τοῦτον δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀναμείνωμεν, καὶ θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ταχύτερον τοῦ δέοντος· αἱ περιστάσεις ὅμως, αἱ ἐπιβάλλουσαι τὴν ἐπίσπευσιν, δὲν δικαιολογοῦσι τὰς παραστάσεις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, ὅτι βαίνομεν βραδύτερον τοῦ δέοντος πρὸς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§34ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἔπρεπε νὰ παρεμβάλητε νόμους, οἱ ὁποῖοι δὲν σχετίζονται μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, διότι δι’ αὐτῶν καθίσταται ἀδύνατος ἡ ἔγκαιρος ψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§35Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅλα, ὅσα παρενεβάλομεν, σχετίζονται πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ἂν ἡ παρατήρησις ὑμῶν ἀφορᾷ εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ, ταῦτα ἰδίως, τὰ περὶ τελῶν καὶ τὰ περὶ καταργήσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, σχετίζονται τοσοῦτον στενῶς πρὸς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὥστε ἄνευ αὐτῶν διάφορον θὰ εἶχον ὄψιν καὶ τὰ τῶν ἐσόδων καὶ τὰ τῶν ἐξόδων. Ἐκ τῶν συζητουμένων καὶ ψηφιζομένων μέτρων πάντα ἔχουσι σχέσιν ἄμεσον ἢ ἔμμεσον πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁπωσδήποτε ἐγένετο λόγος περὶ προϋπολογισμοῦ, νομίζω καλὸν νὰ κανονίσωμεν καὶ τὰ περὶ τούτου. Ὡς εἶπον, θὰ ἦτο πρέπον πρῶτον νὰ ἐψηφίζοντο τὰ νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν στηρίζεται ὁ προϋπολογισμός· ἀλλ’ ἐπειδὴ προεχωρήσαμεν ἀρκούντως, καὶ εἶναι ἐλπὶς, ὅτι σήμερον καὶ αὔριον θέλομεν προχωρήσει ἔτι μᾶλλον, νομίζω ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀναγράψωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς Πέμπτης. Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει, πρέπει τὸ δεύτερον τμῆμα τῆς συνεδριάσεως νὰ ἀφιερῶμεν εἰς τὰ νομοσχέδια, ὥστε νὰ δύνανται ἐκ παραλλήλου νὰ περατῶνται ἀμφότερα. Ἐπίσης φρονῶ, ὅτι πρέπει,—καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εἰσακούσῃ τὴν περὶ τούτου σύστασιν,— πρέπει νὰ συνέρχηται ἡ Βουλὴ ἐνωρίτερον ἢ μέχρι τοῦδε· πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν κατὰ τὰς ὀλίγας ταύτας ἡμέρας, καθ’ ἃς θὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν, νὰ συνερχώμεθα τὴν ὀγδόην πρωινὴν ὥραν.

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§37Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθωμεν τὴν ὀγδόην ὥραν, ὅταν πρόκηται περὶ κανονικῆς ἐνεργείας· ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ ἐνεργείας ἐκτάκτου, δι’ ἧς θὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν περαίωσιν τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, ἐλπίζω, ὅτι θὰ θελήσωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ συνέρχωνται ἐνωρίτερον.

§38ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§39Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. οὕτω δὲ μέχρι τῆς μεσημβρίας νὰ γίνηται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ μίαν ἢ δύο ὥρας μετὰ μεσημβρίαν νὰ ἐπιλαμβανώμεθα τῆς συζητήσεως τῶν λοιπῶν νομοσχεδίων.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομοσχέδια ἀμέσως συνδεόμενα μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ὑπάρχουσιν ἴσως ἄλλα, πλὴν τοῦ ἀφορῶντος τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συναρμοσθῶσι μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς δύνανται νὰ συναρμοσθῶσι καὶ ἑκατοντάδες ἄλλων μετ’ αὐτοῦ· δὲν εἶναι ὅμως τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ὁ προϋπολογισμὸς, οἷος ὑπεβλήθη. Τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, μάλιστα.

§41Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν καὶ πολλὰ ἄλλα, συνδεόμενα μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅλα τὰ νομοσχέδια δύνανται νὰ συνδεθῶσι μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ δὲν συνδέονται μετὰ τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ. Ἑπομένως, ἂν θέλωμεν νὰ συζητήσωμεν ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πόῤῥωθεν ἢ ἐγγὺς δύνανται νὰ συνδέωνται μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τότε δύνασθε νὰ φέρητε κατὰ ἑκατοντάδας τοιαῦτα· ἀλλὰ βεβαίως τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτῃ τοῦ ἔτους δὲν δυνάμεθα οὐδὲ νὰ τὰ μελετήσωμεν, οὐδὲ νὰ τὰ συζητήσωμεν δεόντως. Εἶναι φρόνιμον νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος, νὰ συζητήσωμεν τὴν κατάργησιν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἥτις συνδέεται ἀμέσως μετ’ αὐτοῦ, νὰ ἀφήσωμεν δὲ τὰ ἄλλα νομοσχέδια διὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον, ἂν θέλωμεν ἀληθῶς νὰ νομοθετῶμεν· ἂν ὅμως θέλωμεν νὰ διέλθωμεν βιαίως νομοσχέδια, ἄλλα μὲν καλῶς, ἄλλα δὲ κακῶς συνταχθέντα, τότε ὅ,τι θέλετε κάμετε· ἀλλὰ βεβαίως δὲν νομοθετοῦμεν τοιουτοτρόπως. Βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν δύναται σήμερον νὰ μελετήσῃ δεόντως τὰ προβληθέντα νομοσχέδια καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἴσως προβληθῶσι. Νὰ περιορισθῶμεν λοιπὸν εἰς τὰ μετὰ τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ ἀμέσως συνδεόμενα.

§43Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ ἀνάλυσις τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἣν δίδει ὁ κ. Βουλευτής· διότι δὲν εἶναι ἓν ἢ δύο τὰ ἐν αὐτῇ νομοσχέδια, τὰ συνδεόμενα ἀμέσως μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ἐν τῇ σημερινῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀπ’ ἀρχῆς καὶ κατ’ αὔξοντα ἀριθμόν, μέχρι τῶν δύο τρίτων αὐτῆς, συνδέονται ἀμέσως μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ· τοιαῦτα εἶναι ὅλα τὰ νομοσχέδια τῶν πιστώσεων, ἤτοι τὸ πρῶτον, τὸ δεύτερον, τὸ τρίτον, τοιοῦτον καὶ τὸ τέταρτον, ἀφορῶν εἰς τὰ τῶν φάρων καὶ φανῶν καὶ εἰς παροχὴν εἰδῶν μονοπωλίου ἐπὶ τιμῇ ἐλάσσονι τῆς κανονικῆς. Τὰ τῆς φορολογίας τῶν ζώων, τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῆς ῥητίνης βεβαίως συμπληροῦσι τὸν προϋπολογισμὸν, ἐπίσης καὶ τὰ τῶν τελωνειακῶν ὑπελεγκτῶν καὶ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τελωνοφυλάκων καὶ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς κατατάξεως ἐν τῇ τελωνοφυλακῇ τῶν μὴ κεκτημένων τὰ προσόντα...

§44ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν σχετίζονται μὲ τὸν προϋπολογισμόν. Μὴ διορίζετε τοιαῦτα πρόσωπα.

§45Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως σχετίζονται πρὸς τὸν προϋπολογισμόν, διότι καταργοῦμεν 60 πρόσωπα ἐκ τῶν τῆς τελωνοφυλακῆς.

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί καταργεῖτε;... Καταργεῖτε πράγματι, ἀλλ’ εἶναι κατηργημέναι θέσεις· δὲν εἶναι διωρισμένοι ἐν αὐταῖς.

§47Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν μὴ κανονισθῶσι τὰ τῶν ὑπελεγκτῶν, ἐξ ἀνάγκης θὰ συμπληρώσωμεν τὰς θέσεις ταύτας, διότι οἱ ὑπελεγκταὶ εἶναι οἱ ζυγισταὶ, καὶ σήμερον τὸ ἔργον τῶν ζυγιστῶν ἐκτελεῖται κατὰ νόμον ὑπὸ τῶν τελωνοφυλάκων· νομίζω ὅτι οὗτοι δὲν παρέχουσιν ἀποχρώσας ἐγγυήσεις, καὶ ζυγισταὶ πρέπει νὰ διορίζωνται οἱ ὑπελεγκταί, εἰσάγομεν δ’ αὐτοὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐν συνδυασμῷ μετὰ καταργήσεως προσωπικοῦ ἐκ τῆς τελωνοφυλακῆς πολλαπλασίου, ὥστε νὰ ἐπέρχηται καὶ οἰκονομία ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Τὸ νομοσχέδιον τὸ κατόπιν, περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, συνδέεται ἀμέσως μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀφοῦ ἐπιβάλλει φόρον ἐπὶ τοῦ ταμβάκου, ἐξ οὗ, ἂν ἐξακολουθήσῃ καὶ μετὰ τὴν φορολογίαν ἡ αὐτὴ κατανάλωσις, θὰ ἔχωμεν πρόσοδον 400,000 δραχμῶν, διότι τὸ ποσὸν καπνοῦ, τὸ σήμερον διατιθέμενον πρὸς κατασκευὴν ταμβάκου, εἶναι 78,000 ὀκάδες. Ὑποθέτω ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου θὰ ἦναι ἀλλοῖα τὰ ἀποτελέσματα· ἀλλ’ ὅπως σήμερον παρουσιάζουσιν αὐτὰ οἱ πίνακες, θὰ ἔχωμεν ἐκ τούτου πρόσοδον 400,000 δραχμῶν. Ἔπεται τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῶν ἐν τῷ τελωνειακῷ δασμολογίῳ, καὶ τοῦτο σχετιζόμενον ἀμέσως πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐλπίζομεν σήμερον καὶ αὔριον νὰ προβῶμεν ἐν τῇ ψηφίσει τῶν νομοσχεδίων τούτων τελεσφόρως, καὶ πολλὰ νὰ διαγραφῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει· ἀλλὰ καίτοι δὲν θὰ ἦναι πάντα ἐψηφισμένα ἕως τῆς Πέμπτης, δὲν πρέπει τοῦτο νὰ παρακωλύσῃ τὴν ἀφιέρωσιν τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὴν δὲ ἑσπέραν δυνάμεθα ν’ ἀφιερώσωμεν εἰς τὰ λοιπὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, φέροντες οὕτως ἐκ παραλλήλου εἰς πέρας τὰς ἐργασίας ἡμῶν.

§48ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἀντίθετον εἶναι καλλίτερον· τὴν ἑσπέραν νὰ ἀφιερώσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§49Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεως.

§50ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ κανονίσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν,—τὴν ἡμερησίαν διάταξιν θὰ τὴν κανονίσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν,—ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁρίσῃ ποῖα εἶναι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ αὐτὴ ἡ ἰδία ὡς συνδεόμενα μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἵνα μὴ περισπώμεθα εἰς μελέτην νομοσχεδίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται νὰ προκληθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Πρέπει δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς μᾶς παρεμποδίζει ἀπὸ πᾶσαν παρασκευήν, διότι ἐρχόμεθα ἐδῶ ἀπὸ τῆς 9 π.μ. ὥρας, καὶ φεύγομεν τὴν 1 μ. μ., ἐρχόμεθα πάλιν τὴν 5 μ.μ. καὶ φεύγομεν εἰς τὰς 10 μ. μ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν καὶ τὴν ἡσυχίαν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προπαρασκευασθῶμεν. Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει τὰ μέτρα, διότι αὐτὴ τὰ παρασκευάζει, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν τὰ γνωρίζομεν· δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν, ὅπως αὐτὴ κανονίσῃ ὁριστικῶς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ὁρίσῃ τὰ νομοσχέδια, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ προκληθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Τοῦτο βεβαίως δὲν θὰ ἐμποδίσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν παρουσιασθῇ ἔκτακτος ἀνάγκη, νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ ἄλλων νομοσχεδίων, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε θὰ παρέχῃ ὁ τοιοῦτος κανονισμὸς τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἰς τοὺς Βουλευτὰς τὴν εὐκαιρίαν καὶ τὴν ἄνεσιν νὰ ἀσχοληθῶσιν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ προκληθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς.

§51Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι τὸ ζητούμενον ἕκαστος Βουλευτὴς εὐχερῶς δύναται νὰ πράξῃ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, διότι τὰ ἀμέσως σχετιζόμενα πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἶναι κατάφωρα· ἀπηρίθμησά τινα ἐξ αὐτῶν, καὶ περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω. Νομοσχέδια μὴ σχετιζόμενα ἀμέσως πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν, ὧν ὅμως τὴν ψήφισιν θεωροῦμεν ἀναγκαίαν κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, εἶναι τὰ τῶν προσόντων. Νομίζω ὅτι οἱ περιορισμοὶ, οὓς διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ζητοῦμεν νὰ θέσωμεν εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν, εἶναι χρήσιμοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐπιδρῶσι δὲ ἐμμέσως καὶ ἐπὶ τὸν προϋπολογισμόν. Θὰ ἦτο ἄρα πρέπον, πρὸ τῆς λήξεως τῆς παρούσης Συνόδου οἱ νόμοι περὶ προσόντων νὰ ἐψηφίζοντο. Εἶναι καὶ ἄλλα τινὰ νομοσχέδια δευτερευούσης σημασίας, ἅτινα δύνανται ὠφελίμως νὰ ψηφισθῶσιν, ἐὰν προφθάσωσι ...

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ νὰ λείψωσι τὰ ἐάν.

§53Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἀποδειχθῇ ἡ ψήφισις αὐτῶν ἀπαιτοῦσα πολὺν χρόνον, δὲν θὰ ἐπιμείνωμεν, ὅπως συζητηθῶσιν, ἀφοῦ δὲν σχετίζονται ἀμέσως πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ, καίτοι δὲν σχετίζονται ἀμέσως πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ δύνανται νὰ προκαλέσωσι μακρὰν συζήτησιν, θεωροῦμεν ὅτι τὰ περὶ τῶν προσόντων νομοσχέδια πρέπει πάντως νὰ ψηφισθῶσιν· εἶπον δὲ, ὅτι τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως θεωρῶ σχετιζόμενα ἀμέσως πρὸς τὸν προϋπολογισμόν.

§54ΡΑΛΛΗΣ. Προτάξατε λοιπὸν αὐτὰ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἂς τελειώσωμεν τὰ νομοσχέδια ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, ὅπως ἀρχίσωμεν ἀπὸ τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος τὸν προϋπολογισμόν.

§55ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν ζώων δὲν τὸ θεωρεῖτε συναφὲς μὲ τὸν προϋπολογισμόν;

§56Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως τὸ θεωρῶ τοιοῦτον, ἀλλ’ ἐξ ὑπαρχῆς εἶπον, ὅτι ἡ ψήφισις αὐτοῦ ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ ἐξήρτηται ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ αὐτοῦ. Ἐὰν ἴδωμεν τὴν Βουλὴν διατεθειμένην ἵνα ἐπιληφθῇ αὐτοῦ διὰ τρόπου ὑποσχομένου τὴν ταχεῖαν αὐτοῦ ἐπιψήφισιν, θὰ προκαλέσωμεν αὐτήν.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§58Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. Ἐὰν ὅμως ἴδωμεν τὴν συζήτησιν λαμβάνουσαν διαστάσεις, μὴ ἐπιτρεπούσας τὴν ταχεῖαν αὐτοῦ ἐπιψήφισιν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀντ’ αὐτοῦ θὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τὸ εἰωθός, νομοσχέδιον ἐπέτειον περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων, παραπέμπον εἰς τοὺς προηγουμένους νόμους. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ θελήσῃ νὰ ψηφίσῃ τὸν πάγιον νόμον, χρήσιμον καὶ εἰς τοὺς φορολογουμένους καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§59ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν βεβαίως ἐπρόκειτο περὶ ἁπλῆς κωδικοποιήσεως, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν θὰ εἶχε κἀμμίαν δυσχέρειαν ἡ ἐπιψήφισις καὶ τοῦ νόμου τούτου παρὰ τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ κωδικοποιήσεως. Ὑπάρχουσι πλεῖσται διατάξεις οὐσιωδέσταται τῶν φορολογικῶν ἡμῶν νόμων, αἱ ὁποῖαι μεταῤῥυθμίζονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἑπομένως ἀναγκαίως θὰ προκληθῇ συζήτησις ἐπὶ τῶν διατάξεων τούτων, δὲν πιστεύω δέ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τῶν ὀλίγων ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπολείπονται, νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτο νομοσχέδιον.

§60Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξ ὑπαρχῆς, ὅτε ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶπον ὅτι περιέχει τοσαῦτα κεφάλαια καὶ ἄρθρα, ὥστε εἶναι ἀδύνατον, ἂν θὰ γείνῃ συζήτησις ἐν λεπτομερείᾳ, νὰ προφθάσωμεν ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. Ἐκ τῆς Βουλῆς ἄρα ἐξαρτᾶται ἡ ψήφισις αὐτοῦ ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ, ἢ ἡ ἀναβολὴ εἰς τὴν μέλλουσαν Σύνοδον, ἐν τῇ τελευταίᾳ δὲ ταύτῃ περιπτώσει θὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον ἐπὶ τῷ συνήθει ἀπὸ τοῦ 1874 τύπῳ.

§61ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡμεῖς οἱ ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν Βουλευταὶ ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ προταχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τὰ στενῶς μετ’ αὐτοῦ συνδεόμενα νομοσχέδια. Μετὰ τοῦτο ἀποχωροῦμεν, καὶ ἂν ἔχητε ἀπαρτίαν, προχωρήσατε σεῖς· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ παρατείνωμεν τὴν διαμονήν μας ἐδῶ πέραν τοῦ Σαββάτου.

§62ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, βεβαίως καθῆκον ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ καὶ προτάξῃ τὰ σχετικὰ πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν νομοσχέδια, καὶ οὐδεὶς ἀρνεῖται τοῦτο. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, καθῆκον ἔχει ἐπίσης ἡ Βουλὴ νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ συντελέσῃ, κατ’ ἐμὴν γνώμην, μεγάλως εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας τοῦ Κράτους. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, σήμερον νὰ φροντίζωμεν μόνον πῶς νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν λαὸν διὰ φόρων, ἀλλὰ πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ, ἰδίως δὲ περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς οἰκτρὸν σημεῖον. Κατ’ ἐμὴν δὲ γνώμην, τὸ περὶ φυγοδικίας νομοσχέδιον θέλει μεγάλως συντελέσει εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τῶν σχετιζομένων ἀμέσως μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§63ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Οἱ νόμοι δὲν ἐξασφαλίζουσι τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, τὴν ἐξασφαλίζει ἡ διοίκησις.

§64ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἀρκεῖ μόνη ἡ διοίκησις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 2,157,912 τῆς χρήσεως τοῦ 1892, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἐκ δραχμῶν 263,433 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 31,591.27. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παροχῆς εἰδικοῦ πετρελαίου τῶν φάρων καὶ φανῶν καὶ πετρελαίου πρὸς καταστροφὴν ἀκρίδος ἐπὶ τῷ τμήματι αὐτῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§68ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπεθύμουν νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δὲν ἐννοῶ, διατὶ ζητεῖ ἀπὸ τοὺς δήμους τὴν πληρωμὴν δραχμῶν πέντε κατὰ κιβώτιον πετρελαίου, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς καταστροφῆς τῆς ἀκρίδος. Ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτου σκοποῦ, τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ παράσχῃ τὰ μέσα.

§69Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἡ τιμή του αὕτη.

§70ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἡ πραγματική του ἀξία εἶναι αὕτη ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτου σκοποῦ, τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ παράσχῃ ὄχι μόνον εἰς τοὺς δήμους, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας ἀκόμη τὰ μέσα τῆς καταστροφῆς τῆς ἀκρίδος.

§71Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν προτείνομεν τοῦτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἀφορᾷ τοῦτο εἰς παροχήν τινα πρὸς τοὺς ποιουμένους χρῆσιν τοῦ πετρελαίου πρὸς τὸν καθοριζόμενον σκοπόν. Ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον μόνον εἰς ἀπαλλαγὴν αὐτῶν ἀπὸ τῆς φορολογίας καὶ ἀπὸ τῶν περιορισμῶν τοῦ μονοπωλίου, ἐπιτρεπομένου, ὅπως λαμβάνηται παρ’ αὐτῶν τὸ πετρέλαιον ἐπὶ τῇ ἀρχικῇ αὐτοῦ τιμῇ. Ἐὰν προέκειτο περὶ παροχῆς τινος, θὰ προὐκάλει αὐτὴν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς μέτρον ὑπὲρ τῆς γεωργίας. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἐξαιρέσεως ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν γενικῶν διατάξεων περὶ φορολογίας, ἐν νομοσχεδίῳ δὲ περὶ φορολογίας δὲν χωροῦσι διατάξεις περὶ παρεχομένων ὠφελημάτων μὴ φορολογικῶν.

§72ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ βλέπω αὐτό. Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, διότι βλέπω, ὅτι, ἐνῷ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔπρεπε νὰ ἐνθαῤῥυνθῶσιν οἱ δῆμοι εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς ἀκρίδος, θὰ ἀποθαῤῥυνθῶσιν, ἂν ἦναι ὑποχρεωμένοι, τὸ πετρέλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ μεταχειρισθῶσι, νὰ τὸ πληρώσωσι. Ταῦτα λέγω ἂν θέλητε τελεσφόρως νὰ καταδιωχθῇ ἡ ἀκρὶς παρὰ τῶν δήμων, οἱ ὁποῖοι θὰ καταβάλωσι τὰ ἡμερομίσθια πρὸς τοῦτο, χορηγήσατε αὐτοῖς τὰ μέσα, καὶ χορηγήσατε τὸ πετρέλαιον, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδὲν χρησιμεύει εἰς τὸ Δημόσιον, δωρεάν.

§73ΧΑΤΣΙΣΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, νὰ μεριμνήσητε περὶ τούτου.

§74Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον, περὶ οὗ δὲν δύναται νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, περιοριζομένῳ εἰς τὰ τῆς χαριστικῆς καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ πετρελαίου πρὸς ὡρισμένον σκοπόν. Ἂν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον κριθῇ πρέπον νὰ νομοθετηθῶσι χαριστικὰ μέτρα μὴ φορολογικά, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνήκει ἡ περὶ τούτου πρόνοια.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Καθ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀγοραζομένου πετρελαίου, βεβαίως δὲν εἶναι δίκαιον ν’ ἀπαιτήσωμεν, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ ἔκτακτος ἀνάγκη, νὰ καταβάλωσιν οἱ δῆμοι τὴν τιμὴν τῆς ἀγορᾶς. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἀγοραζομένου πετρελαίου· αἱ δραχμαὶ 5 κατὰ κιβώτιον ἀπαιτοῦνται διὰ πετρέλαιον, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἐκ λαθρεμπορίας, διὰ τὸ πετρέλαιον δι’ αὐτὸ τὸ Δημόσιον δὲν καταβάλλει. Ἀληθῶς ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ οἱανδήποτε θέλῃ τιμήν, καὶ δὲν εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ τιμὴ τῶν 5 δραχμῶν κατὰ κιβώτιον, ἀλλ’ ἐὰν ἤθελε νὰ φθάσῃ εἰς τελεσφόρον καταδίωξιν τῆς ἀκρίδος, ἔπρεπε νὰ χορηγήσῃ τὸ μέσον εἰς τοὺς δήμους, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῶσι νὰ φθάσωσιν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Οἱ δῆμοι θὰ ἔχωσι τὴν δαπάνην τῆς καταδιώξεως, τὴν δαπάνην τῶν ἡμερομισθίων· δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἔχωσι καὶ τὴν δαπάνην τῆς ἀγορᾶς τῆς πρώτης ὕλης, ἡ ὁποία τοῖς εἶναι ἀναπόφευκτος ἀνάγκη πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοχετεύσεως ὕδατος ἀπὸ τῶν ἐκτὸς τῆς πόλεως Βονίτσης δεξαμενῶν μέχρι τῆς προκυμαίας Ζαβέρδας.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ ἔγγραφα δὲν ἀνευρέθησαν;

§78ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλω μόνον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ὑπεβλήθη τὸ πρῶτον, πρὸ τριετίας νομίζω, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀπεδείχθη, ὅτι εἰς οὐδὲν θέλει χρησιμεύσει ἡ ἄδεια αὕτη, διότι καὶ τὰ ὕδατα εἶναι ἀνεπαρκῆ ἐκεῖ διὰ τὰ πλοῖα τὰ ἐλλιμενιζόμενα, καὶ μόνον πρόκειται νὰ ἀφαιρεθῶσι χρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὰ δύο λιμενικὰ ταμεῖα, νὰ προορισθῶσι δὲ εἰς ἄλλον σκοπὸν, καὶ ὄχι εἰς ἐκεῖνον, δι’ ὃν εἶχον συλλεχθῆ.

§80ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ, Κύριοι, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ἐκ τῶν πολυημέρων συζητήσεων, τὰς ὁποίας βεβαίως οἱ Βουλευταὶ τῆς παρελθούσης περιόδου ἐνθυμοῦνται, ἀπεδείχθη, ὅτι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια καὶ οἱ Δήμαρχοι, οὐ μόνον τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ προγενεστέρας ἐποχῆς, συνεφώνουν περὶ τῆς ἀναποδράστου ἀνάγκης τῆς δαπάνης ταύτης. Ἀλλ’ ἐπαρουσιάσθη τὸ φαινόμενον, ὁ Δήμαρχος, ὅστις ἄλλοτε εἶχεν ὑποδείξει τὴν ἀνάγκην ταύτην, νὰ μεταμεληθῇ, καὶ νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, ὡς Βουλευτής, ἐπὶ πολλὰς ὥρας, ἀναπτύσσων τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εἶχε μεταμεληθῆ. Δὲν εἶχον πεισθῆ τότε, ὅτι ἡ μεταβολὴ αὕτη ἦτο δεδικαιολογημένη· τοὐναντίον ἐπείσθην καὶ τότε καὶ ἔτι μᾶλλον ἀκολούθως, μελετήσας τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι αἱ πράξεις τῶν διαφόρων Δημοτικῶν Συμβουλίων τοῦ τόπου ἐκείνου, ὁμοφώνως ὑποβληθεῖσαι, οὐδεμίαν καταλείπουσιν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐγκρίσεως τῆς αἰτουμένης δαπάνης.

§81ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ Δήμαρχοι εἶναι πάντοτε διατεθειμένοι νὰ συλλέγωσι χρήματα καὶ νὰ δαπανῶσι τοιαῦτα. Δὲν εἶναι διόλου παράδοξον, ἐὰν καὶ ὁ πρώην Δήμαρχος τοιαύτην εἶχε γνώμην περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς δαπάνης, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦτο Δήμαρχος· ἀλλ’ ὅτε ἔπαυσε διατελῶν Δήμαρχος, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν ἐνέκρινε τὴν ἀνάγκην ταύτην. Οὕτω πως ἐξηγεῖται ἡ μεταβολή. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, διότι οὕτως ἐξηγεῖται ἡ μεταβολή, καὶ διότι πᾶσαι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἔχουσι τὸ συμφέρον νὰ ἔχωσι χρήματα καὶ νὰ δαπανῶσι, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἤμεθα λίαν φειδωλοί, ὅταν μάλιστα πρόκηται νὰ ἀφαιρεθῶσι χρήματα, τὰ ὁποῖα συνελέγησαν πρὸς ὡρισμένον σκοπὸν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπὲρ τῶν λιμενικῶν ἔργων, ν’ ἀποδοθῇ δὲ εἰς τὸν δῆμον ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία βαρύνει καὶ ὀφείλει νὰ βαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἂν πρόκηται περὶ δαπάνης ἀναγκαίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν ζώων, ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ῥητίνης διὰ τὸ ἔτος 1892.

§83ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ παράσχῃ τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ἀπὸ 21 Μαρτίου ἐ.ἔ. Β. Διατάγματος, τοῦ κυρουμένου διὰ τοῦ νόμου, ὃν συζητοῦμεν, «αἱ διατάξεις τῶν περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν νόμων, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου τούτου, ἰσχύουσι καὶ διὰ τὸ ἔτος 1892». Ἐννοεῖ δηλ. τὰς διατάξεις τὰς ἰσχυσάσας καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἀλλὰ κατὰ τὰς διατάξεις αὐτὰς, ἔχομεν τὸν πρόσθετον φόρον 20%, τὸν ὁποῖον ἀνήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ εἰσηγητηρίου του λόγον εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἄρθρον 2 τοῦ ἀπὸ 30 Ἀπριλίου ἐ. ἔ. βασιλικοῦ διατάγματος (ἀναγινώσκει): «τὸ παρὸν διάταγμα ἰσχύει, μέχρις οὗ τὰ περὶ φορολογίας διὰ τὸ ἔτος 1892 κανονισθῶσι ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, εἰς τὴν κύρωσιν τῆς ὁποίας ὑποβληθήσεται τὸ παρὸν, εὐθὺς ὡς ἡ Βουλὴ συνέλθῃ». Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου, «αἱ διατάξεις τῶν κυρουμένων διαταγμάτων ἰσχύουσι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1892». Τώρα θὰ ἐρωτήσω: ὅσοι θὰ προλάβωσιν ἐν τῷ μεταξὺ νὰ βεβαιώσωσι καὶ πληρώσωσι τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς...

§84Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν προλαμβάνουσι. Μετὰ τὴν ψήφισιν εἴτε τοῦ γενικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον μελετᾷ τώρα ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, εἴτε τοῦ ἑπομένου νόμου...

§85ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι ὑπόθεσις.

§86Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἡ ὑπόθεσις αὕτη.

§87ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκτὸς τούτου, περὶ τοῦ φόρου τῆς ῥητίνης, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπιφυλάττομαι, ὅταν ὑποβληθῇ ὁ ἐτήσιος νόμος, νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν, θὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς. Ἡ ῥητίνη ἡ παραγομένη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου εἶναι τῆς τελευταίας ποιότητος Μετ’ ἀπορίας δὲ παρατηρῶ...

§88Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἐκανονίσθη. Δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ.

§89ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑποβάλλω μίαν παρατήρησιν ὁπωσδήποτε... Μετ’ ἀπορίας παρατηρῶ, ὅτι ἡ ῥητίνη τῆς ἐπαρχίας μου φορολογεῖται πρὸς 26 λεπτὰ, ἐνῷ ἡ τῆς Περαχώρας π. χ. φορολογεῖται πρὸς 24. Ἐπιφυλάττομαι δὲ νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ φόρου καθ’ ὅλου, ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τελωνειακῶν ὑπελεγκτῶν καὶ περιορισμοῦ τῆς δυνάμεως τοῦ σώματος τῆς τελωνοφυλακῆς).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΥΚʹ τῆς 12 Ἀπριλίου 1887 περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ.

§91Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρετήρησεν, ὅτι οἱ κατέχοντες καπνὸν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου δὲν θὰ προλάβωσι νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὰς διατάξεις αὐτοῦ...

§92ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει διαδικασία ἐν τῷ νόμῳ.

§93Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. Τοῦτο νομίζω ὅτι ἐν ἄρθρῳ 1, ἐὰν δοθῇ διορία τις, προλαμβάνεται. Τὴν διορίαν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν μηνιαίαν ἢ δεκαπενθήμερον· νομίζω ὅτι ἡ δεκαπενθήμερος ἀρκεῖ, διότι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος εὐθὺς, ὡς ὁρισθησομένης διὰ διατάγματος τῆς ἡμέρας τῆς ἐφαρμογῆς· ὥστε θὰ ἔχωσι τὸν ἀναγκαῖον καιρὸν οὗτοι, ἵνα προλάβωσι καὶ συμμορφωθῶσι πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ νόμου.

§94ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ τοῖς χορηγηθῇ τὸ μέσον νὰ δηλώσουν τὸν καπνὸν, τὸν ὁποῖον κατέχουν.

§95Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προτείνω, ὅπως ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου 1 διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «Ἀπὸ τῆς ἰσχύος», καὶ ἀντικαταστηθῶσι διὰ τῶν λέξεων «Μετὰ δεκαπενθήμερον ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς».

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§97ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, περὶ οὗ πρόκειται, θεωρῶ σπουδαιότατον. Δι’ αὐτοῦ ἐπιζητεῖται ἡ τροποποίησις τοῦ ἰσχύοντος περὶ καπνοῦ νόμου, καὶ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐὰν ἡ τροποποίησις αὕτη γείνῃ ὅπως πρέπει, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γείνῃ σκέψις πλέον παρ’ ἡμῖν περὶ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ διὰ τοῦ νῦν ἰσχύοντος συστήματος νὰ κατορθωθῇ νὰ φορολογηθῇ διπλάσιον ποσὸν καπνοῦ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤδη φορολογεῖται· δύνασθε δὲ νὰ ὑπολογίσητε, ποῖα τὰ ἐντεῦθεν ὠφέλη. Ἵνα κατανοήσωμεν ὅμως, πῶς πρέπει νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ τροποποίησις τοῦ ἤδη ἰσχύοντος νόμου, πρέπει νὰ ἔχωμεν σαφῆ ἰδέαν, ὁποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ ἰσχύων νόμος. Ὁ ἰσχύων νόμος εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1887, διότι κατηργήθη μὲν οὗτος διὰ νόμου ψηφισθέντος πρὸ ὀλίγων μηνῶν, ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος οὐδέποτε ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν, κατηργήθη δὲ ἤδη διὰ προηγουμένου νόμου, ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς ταύτης· ἑπομένως ὁ ἰσχύων ἤδη νόμος εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1887. Ὁ νόμος οὗτος εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸ 1887 καὶ ἐφαρμόζεται ἔκτοτε διαρκῶς μέχρι τοῦδε. Δὲν ἠρκέσθη δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα, ἀλλ’ ἐξέδωκε καὶ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου λεπτομερῶς ἐκανόνισε τὰ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, ἐξέδωκε μάλιστα καὶ ἐγκυκλίους, διὰ τῶν ὁποίων ἐπίσης πλείονες δίδονται διασαφήσεις. Τώρα, ἐρωτῶ, διατὶ ζητεῖ τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ τοῦ νόμου; τίνες τῶν διατάξεων τοῦ νόμου αὐτοῦ δὲν λειτουργοῦσι καλῶς, ἢ εἶναι δεκτικαὶ βελτιώσεως, καὶ πρὸς ποῖον σκοπόν; Μόνον μετὰ μίαν τοιαύτην, Κύριοι, ἐπισταμένην μελέτην καὶ ἐξέτασιν, δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν ἐν ἐπιγνώσει πρὸς βελτίωσιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Σημειωτέον, ὅτι πρὸς βελτίωσιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου εἰσήγαγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἕτερον νομοσχέδιον, ὅπερ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐψηφίσαμεν, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον περιωρίσθη μόνον νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ· ἤδη δὲ εἰσάγει δεύτερον νομοσχέδιον, διὰ νὰ βελτιώσῃ καὶ ἄλλας διατάξεις τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Ἀλλ’ οὐδεμία αἰτιολογία συνοδεύει τὸ νῦν νομοσχέδιον, ἑπομένως δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν γνωρίζομεν διὰ ποῖον λόγον ζητοῦνται αὐταὶ αἱ προτεινόμεναι ἤδη τροποποιήσεις, καὶ ποῖος ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον δι’ αὐτῶν ἐπιδιώκομεν. Ἐκεῖνο, Κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐν γένει πρέπει νὰ ἔχῃ τις ὑπ’ ὄψιν, ὅταν πρόκηται νὰ νομοθετήσῃ περὶ καπνοῦ, εἶναι, κατὰ ποῖον τρόπον δύναται νὰ βεβαιωθῇ ἀσφαλῶς ἡ κυκλοφορία τοῦ καπνοῦ, ἀπὸ τοῦ καπνοπαραγωγοῦ μέχρι τῆς εἰς τὸ κοπτήριον ἀποκοπῆς αὐτοῦ. Περὶ τούτου λαμβάνει μέτρα τινὰ ὁ ἰσχύων νόμος, ἐλάμβανε δὲ πλείονα μέτρα ἀκόμη ὁ πρὸ μηνῶν ψηφισθεὶς νόμος, ὁ καταργῶν τὸν νῦν ἰσχύοντα, ἀλλ’ οὐδέποτε τεθεὶς εἰς ἐνέργειαν. Τὰ ἄρθρα, διὰ τῶν ὁποίων ὁ ἰσχύων νόμος λαμβάνει πρόνοιαν περὶ τῆς βεβαιώσεως τῆς κυκλοφορίας τοῦ καπνοῦ, ἐτέθησαν ὑπὸ ἓν κεφάλαιον, ἐπιγραφόμενον «Ἔλεγχος τοῦ εἰς φύλλα καπνοῦ». Τὰ ἄρθρα αὐτὰ εἶναι ἀπὸ τοῦ 21–41, καὶ ὅμως, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 17 τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι τὰ ἄρθρα αὐτά, ὧν τὰς διατάξεις συμπληροῖ καὶ τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ὅλα αὐτὰ τὰ ἄρθρα καταργοῦνται. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ σύστημα, τὸ ὑπάρχον ἤδη εἰς τὸν νόμον, τὸ διὰ τοῦ διατάγματος συμπληρωθέν, τὸ διὰ τῶν ἐγκυκλίων ἀναπτυχθέν, ἀφοῦ τὸ σύστημα τοῦτο καταργεῖται καθ’ ὁλοκληρίαν, τί θὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν; Ἀκούσατε τί θὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 18. Διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων καθορισθήσονται: αʹ) τὰ τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ἐπιτηρήσεως τοῦ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ὑπαγομένου καπνοῦ καὶ τουμπεκίου εἰς φύλλα...» Μᾶς προτείνουσι νὰ καταργήσωμεν ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον αὐτοὶ οἱ ἴδιοι εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλήν, σύστημα βελτιωθὲν διὰ διατάγματος καὶ ἐγκυκλίων, σύστημα ἰσχῦον ἀπὸ τοῦ 1887, καὶ ἐπιφυλάσσονται νὰ τὸ ἀντικαταστήσωσι διὰ διατάγματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδώσουν. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τοῦτο καὶ μόνον ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ δέουσα μελέτη τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπερ, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι σπουδαιότατον, διότι ἐκ τῆς ἐπιτυχοῦς διασκευῆς τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ συζητοῦμεν, ἐγὼ ἐλπίζω τὴν κατὰ ἑκατομμύρια αὔξησιν τοῦ εἰσοδήματος τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου φοβοῦμαι, μήπως ἀντὶ πλεονάσματος θὰ ἔχωμεν ἐλάττωσιν εἰσπράξεων. Νομίζω λοιπόν, Κύριοι, χωρίς νὰ θελήσω νὰ εἰσέλθω εἰς οὐδεμίαν ἄλλην λεπτομέρειαν, ὅτι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου δὲν προκύπτει ὅτι ἐγένετο μελέτη ἐπαρκὴς τοῦ ἀντικειμένου, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ καταργήσωμεν ὁλόκληρον τὸν ἰσχύοντα νόμον, ἀλλὰ πρέπει νὰ περιορισθῶμεν ἀκριβῶς εἰς ἐκεῖνα τὰ σημεῖα τοῦ ἰσχύοντος νόμου, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τροποποιηθῶσι. Τίνα εἰσὶ τὰ ἀντικείμενα ταῦτα; Θέλετε νὰ ἦναι μόνη ἡ ἐγγύησις αὕτη, τὴν ὁποίαν πράγματι διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτείνετε; Συμφωνῶ νὰ εἰσαχθῇ, ἀλλὰ νὰ ὁρισθῇ συγχρόνως καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν δίδεται ἡ ἐγγύησις αὕτη καὶ αἴρεται. Ἀλλὰ δὲν εἶναι πρέπον νὰ λάβωμεν μέτρα περὶ ἐξασφαλίσεως τοῦ πράγματος καὶ εἰς χεῖρας τοῦ παραγωγοῦ ἀκόμη; Εἶχε τοιαῦτα μέτρα ὁ νόμος τοῦ 1892; καὶ ἐρωτῶ, δὲν δυνάμεθα ἄνευ βλάβης τῆς παραγωγῆς νὰ τὰ δεχθῶμεν; Ἐκτὸς τούτου, πρέπει νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα τῆς ποινικῆς καταδιώξεως ἐκείνων, οἵτινες παραβιάζουσι τὸν νόμον. Τούτους τιμωρεῖτε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, παραπέμποντες εἰς τὰς περὶ λαθρεμπορίου διατάξεις τοῦ νόμου, τοῦ ὑπὸ τῆς τελευταίας Βουλῆς ψηφισθέντος, ἀλλὰ δὲν περιλαμβάνετε ὅλας τὰς περιπτώσεις τῶν παραβιάσεων τοῦ νόμου, ὅσαι εἶναι ἄξιαι τιμωρίας, δὲν τιμωρεῖτε π. χ. ἐκεῖνον, ὅστις κατέχει καπνὸν ἢ μεταφέρει καπνὸν, μὴ συμμορφούμενος μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ περὶ ποινικῆς τιμωρίας διατάξεις εἶναι πλημμελέσταται. Ἕνεκα τούτων πάντων φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, πρὶν ἢ διὰ μιᾶς ἐκθέσεως ὑποδειχθῇ, τίνες τῶν διατάξεων τοῦ ἰσχύοντος νόμου δὲν ἔχουσι καλῶς, καὶ κατὰ τίνα ὡρισμένον τρόπον πρέπει νὰ βελτιωθῶσιν. Ἂν οὕτω πράξωμεν, δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς τὸ Κράτος μίαν σπουδαίαν πρόσοδον, καὶ ἀπαλλαγῶμεν οὕτω τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ φορολογήσωμεν ἕτερα ἀντικείμενα, ἀναγκαιότερα καὶ χρησιμώτερα εἰς τὸν λαόν.

§98Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ τοῦ ἐλέγχου τοῦ καπνοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον θέλουσι κανονισθῆ διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων, ὁ ἔχων δ’ ἀνὰ χεῖρας τὰ ἄρθρα τοῦ νόμου, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ καπνοῦ, βλέπει, ὅτι ὁ χαρακτὴρ τοῦ ἐλέγχου ὑπαγορεύει κανονισμὸν διὰ διατάγματος μᾶλλον ἢ διὰ νόμου. Εἶναι δὲ προτιμότερος ὁ διὰ διαταγμάτων κανονισμὸς, καὶ διότι τὰ οὕτω κανονιζόμενα τροποποιοῦνται διὰ διαταγμάτων εὐκόλως, ἄνευ τῆς ἀνάγκης συμπράξεως τῆς Βουλῆς εἰς τὰς μεταῤῥυθμιστικὰς διατάξεις. Ἐὰν αἱ διατάξεις αἱ περὶ ἐλέγχου ἦσαν νομοθετικῆς φύσεως, θὰ ἦτο δικαία ἡ ἐπίκρισις, ὅτι, προτείνοντες τὸν διὰ διαταγμάτων κανονισμὸν αὐτῶν, ζητοῦμεν, ἵνα ἀπονεμηθῶσιν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν δικαιώματα νομοθετικά· ἀλλ’ ὅστις ἀναγνώσῃ τὰ ἄρθρα τοῦ κεφαλαίου 4 τοῦ νόμου τοῦ ἐπιγραφομένου «Ἔλεγχος τοῦ εἰς φύλλα καπνοῦ», βλέπει ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει ἐν ταῖς διατάξεσι νομοθετικῆς φύσεως, ὅτι εἶναι πᾶσαι ἐκ τῆς κατηγορίας τῶν ἄλλοτε μὲν ἐν τῷ νόμῳ, ἄλλοτε δὲ ἐν διατάγμασι κανονιζομένων. Τὰ νομοθετήματα τῶν ξένων χωρῶν πολὺ ὀλιγώτερον τῶν ἡμετέρων περιλαμβάνουσι διατάξεις κανονιστικάς. Ταύτας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μεταβιβάζουσιν ἐκεῖναι πρὸς διαῤῥύθμισιν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἐπαισθητῶς ἀνακουφίζουσαι διὰ τοῦ συστήματος τούτου τὴν λειτουργίαν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἡ παρ’ ἡμῖν κρατοῦσα νομοθετικὴ πολυπραγμοσύνη δὲν ἀπεδείχθη ἐξυπηρετοῦσα ὠφέλιμόν τινα σκοπόν. Ἐν δὲ τῷ προκειμένῳ ὑπάρχει καὶ εἰδικὸς λόγος, συνιστῶν τὸν διὰ διαταγμάτων κανονισμὸν, ὅτι, μεταβαλλομένης τῆς βάσεως τοῦ νόμου περὶ τὰ τοῦ ἐλέγχου, καὶ τιθεμένου τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐγγυήσεων, μόνον μετὰ παρέλευσιν χρόνου τινὸς ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου θὰ ἦναι ἐφικτὴ ἡ διακανόνισις τῶν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Οὐδὲν ἄρα ὑπάρχει ἐν τῇ διατάξει τὸ δυνάμενον νὰ δικαιολογήσῃ ἀναβολήν· διότι, ἂν τὰ τοῦ κειμένου νόμου καλῶς ἔχωσι, ταῦτα θέλουσι περιληφθῆ ἐν τοῖς διατάγμασιν, ἐὰν δὲ τὰ τοῦ νόμου δέωνται μεταῤῥυθμίσεως ἢ συμπληρώσεως, τὰ διατάγματα θέλουσι προνοήσει περὶ τῶν μεταῤῥυθμίσεων καὶ τῶν συμπληρώσεων. Τὰς δὲ ποινικὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου θεωρῶ ἐπαρκεῖς. Δὲν ἀφορῶμεν εἰς τιμωρίας, ἐξ ὧν δὲν ἤρτηται ὁ περιορισμὸς τοῦ λαθρεμπορίου, ἀφορῶμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἰς μόνην τὴν τιμωρίαν τῶν πράξεων τῶν ἀμέσως σχετιζομένων πρὸς τὰς ζημιούσας τὸ Δημόσιον παραβάσεις τοῦ νόμου. Τῶν παραβάσεων τοῦ νόμου τὴν τιμωρίαν δὲν ἐπιδιώκομεν διὰ τῶν διατάξεων τούτων ἁπλῶς καὶ μόνον διότι εἶναι παραβάσεις νόμων, ἐπιδιώκομεν αὐτὴν ἐφ’ ὅσον ἐκ τῆς τιμωρίας προσδοκῶμεν ὠφέλειαν τοῦ Δημοσίου καὶ αἱ μὲν τιμωρούμεναι κατὰ τὸ νομοσχέδιον παραβάσεις εἶναι ἐπαρκεῖς πρὸς τὸν σκοπόν, αἱ δὲ παραλειφθεῖσαι ἐν ταῖς διατάξεσι δὲν ἀπεδείχθη, ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἐφαρμογῆς, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ τιμωρηθῶσι.

§99ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι αἱ περὶ ἐλέγχου διατάξεις δὲν περιέχουσιν ἀντικείμενα νομοθετικῆς φύσεως· περιέχουσι τοιαῦτα, διότι δι’ αὐτῶν ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς πολίτας ὑποχρεώσεις, καὶ διότι ἡ παραβίασις τῶν διατάξεων αὐτῶν συνεπάγεται βαρείας καταδίκας κατὰ τῶν ὑπαιτίων, εἰς τρόπον ὥστε αἱ περὶ ἐλέγχου τοῦ καπνοῦ διατάξεις περιέχουσι τὰ στοιχεῖα ἀδικήματός τινος οἰκονομικοῦ, τὸ ὁποῖον τιμωρεῖται κατόπιν ὑπὸ τῶν ἐφόρων καὶ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου δι’ αὐστηροτάτων χρηματικῶν ποινῶν, δύναται δὲ νὰ τιμωρηθῇ καὶ ποινικῶς. Ὅταν ἑπομένως ἀναθέτητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίζῃ ἢ νὰ μεταβάλλῃ, κατ’ ἀρέσκειαν, τὰς περιπτώσεις τοῦ ἐλέγχου, τί ἄλλο κάμνετε ἢ νὰ τῇ δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ νομοθετῇ, καὶ ὄχι νὰ νομοθετῇ ἐπὶ ζητημάτων ἀστικῆς φύσεως, ἀλλ’ ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα συνεπάγονται βαρείας εὐθύνας; Διότι, ἐπαναλαμβάνω, βαρεῖαι χρηματικαὶ ποιναὶ ἐπιβάλλονται. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ διατάξεων νομοθετικῶν. Ἀλλ’ ἔστω, δὲν πρόκειται περὶ τοιούτων. Ἐὰν τὸ ἰσχῦον σύστημα καλῶς λειτουργῇ, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα, ἵνα σκεφθῇ αὐτὴ κατόπιν περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαῤῥυθμίσεως; Ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια· ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ ἰσχῦον σύστημα λειτουργῇ κατὰ τι πλημμελῶς, δύναται ἡ Κυβέρνησις καὶ ἤδη νὰ φέρῃ ὡρισμένην τροποποίησιν, ἢ καὶ βραδύτερον· διατὶ νὰ τῇ δώσωμεν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ αὐτὴ κατ’ ἀρέσκειαν τὰ ἀντικείμενα ταῦτα; Νομίζω ὅτι εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον οὔτε ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ζητήσῃ, οὔτε ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ παραχωρήσῃ, διότι δύνανται πολλὰ ἄτοπα νὰ ἐπέλθωσιν ἐκ τούτου. Πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνεζήτει μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἐντὸς πόσης προθεσμίας θὰ ἰσχύσῃ ὁ νόμος· ἀλλ’ ὁ νόμος εἶναι ἐν πλήρει ἰσχύϊ, διότι οἱ κατέχοντες ἤδη καπνόν, ὃν μετέφερον ἐκ τοῦ τόπου τῆς παραγωγῆς, εἶναι χρεωμένοι εἰς τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τηρῶνται ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν· πῶς θέλετε νὰ τοὺς ὑποβάλητε εἰς νέαν δήλωσιν; Εἰς τοιαύτην δήλωσιν θὰ ὑποβληθῶσιν οἱ μέλλοντες ἀγορασταί, ἀλλ’ οἱ κατέχοντες ἤδη εἶναι κάτοχοι δυνάμει τοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ λάβωσι νέαν ἄδειαν. Κύριοι, δὲν ὁμιλῶ, πιστεύσατε, ἐκ πνεύματός τινος ἀντιπολιτεύσεως· οὐδεμίαν ἔχω πρὸς τοῦτο ἀφορμήν. Ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐπεχείρησα πρό τινος χρόνου νὰ συντάξω νομοσχέδιον περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, ἀπήντησα δὲ μεγάλας δυσχερείας καὶ πολλὰ ἀμφίβολα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀναφυῶσι, δι’ ὃ ἠπόρησα, πῶς δι’ ὀλίγων διατάξεων πρόκειται νὰ μεταβληθῇ νόμος τοιαύτης σπουδαιοτάτης φύσεως. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, δὲν θὰ φέρῃ τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ δύναται νὰ φέρῃ ὅλως ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Δι’ ὃ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς νέαν βάσανον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἵνα καταστῇ χρήσιμον.

§100Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπέδειξεν, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νέας βασάνου τοῦ νομοσχεδίου, τοὐναντίον ἀπέδειξεν, ὅτι ἐβασανίσθη τοῦτο ἐπαρκῶς, καὶ ὅτι ἡ διάταξις, ἣν ἐπικρίνει, οὐδεμιᾶς ἐδεῖτο ἀναθεωρήσεως. Ἄλλαι διατάξεις προὐκάλεσαν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ σπουδαίαν ἐπεξεργασίαν, αὐταὶ ὅμως αἱ διατάξεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ἄρθρων ἀπὸ τοῦ 25 ἕως καὶ τοῦ 31, οὐδεμίαν προὐκάλεσαν ἀντίῤῥησιν, διότι εἶναι καθαρῶς δικονομικαὶ, οὐδεμίαν δ’ ἔχει σημασίαν, ἂν θὰ ῥυθμισθῶσι τὰ περὶ αὐτῶν ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἢ τοὐναντίον ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς, τουτέστιν ἂν παρὰ ταύτης ἢ παρ’ ἐκείνης θὰ κανονισθῇ, τί θὰ ἀναγράψῃ εἰς τὰ πρωτόκολλα ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος συμφώνως πρὸς τὸν νόμον. Οὐδὲν περιλαμβάνεται οὐσιαστικὸν ἐν ταῖς διατάξεσι ταύταις, εἰς τὰ οὐσιαστικὰ δὲ πρέπει νὰ προσηλοῖ τὴν προσοχὴν αὐτῆς ἡ νομοθεσία, ἥτις καλῶς πράττει, ἀφίνουσα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὸν κανονισμὸν τῶν δικονομικῶν· εἶναι δὲ πάντα δικονομικὰ τὰ ἐν τῷ κεφαλαίῳ Δʹ. Οὐδεὶς ἄρα ὑπάρχει λόγος, ἵνα ὡς ἐκ τούτου ἀναθεωρήσωμεν τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· διότι, ἐὰν τὰ δικονομικὰ δέωνται βασάνου, ἡ βάσανος θέλει γείνῃ πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ διατάγματος. Τὰ δὲ ἀφορῶντα εἰς τὴν κατοχὴν τοῦ καπνοῦ καὶ τὴν δήλωσιν περὶ κατοχῆς τοῦ καπνοῦ, δὲν νομίζω ὅτι καὶ ταῦτα παρουσιάζουσι δυσχέρειάν τινα. Ἀφοῦ ὁ νόμος ἀναγράφει νέαν διάταξιν, ὅτι ὁ κάτοχος τοῦ καπνοῦ ὑποβάλλεται εἰς ὑποχρεώσεις, ἐννοεῖται, ὅτι αἱ ὑποχρεώσεις θέλουσιν ἀρχίσει ἐφαρμοζόμεναι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, ἀφ’ ἧς θέλει ἐφαρμοσθῆ καὶ ὁ νεώτερος νόμος. Ἤδη, παρατηρεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ κάτοχος καπνοῦ εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλεται ὑποχρέωσιν, ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς δὲ τοῦ νόμου τούτου θὰ ὑποβάλληται εἰς τὰς ἐξ αὐτοῦ ὑποχρεώσεις τὸ βασιλικὸν ἄρα διάταγμα θέλει κανονίσει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ ἐξακριβῶται, ἐὰν ἦναι ἢ δὲν ἦναι κάτοχος, ζήτημα τοῦτο δικονομικὸν, ἐνῷ αἱ συνέπειαι τῆς κατοχῆς, ὡς ζήτημα νομοθετικὸν, κανονίζονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§101ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀναφέρω τὸ ἄρθρον 37 τοῦ ἰσχύοντος νόμου.

§102Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἐν τῷ κεφαλαίῳ Δʹ.

§103ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκυροῦται καὶ αὐτό.

§104Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ κεφαλαίου Δʹ.

§105ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κεφάλαιον Εʹ τοῦ νόμου.

§106Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ἀναγινώσκω τὰ τοῦ διατάγματος.

§107ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον τὸ ἀκυρούμενον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ὁ λαβὼν τὴν ἄδειαν πρὸς μεταφορὰν καπνοῦ εἰς φύλλα ὀφείλει νὰ μεταφέρῃ συγχρόνως ἅπαν τὸ ἐν τῇ ἀδείᾳ μνημονευόμενον ποσὸν καπνοῦ ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς τὸ βραδύτερον ἀπὸ τῆς χρονολογίας τῆς ἀδείας». Τί ἕπεται; Διάταξις ἄλλη (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ὁ καπνὸς, δι’ ὃν ἐδόθη ἡ ἄδεια πρὸς μεταφορὰν, δὲν μετηνέχθη τὸ πολὺ ἐντὸς μηνὸς, ἀφ’ ἧς χορηγεῖται αὕτη, ὁ αἰτήσας τὴν μεταφορὰν τιμωρεῖται μὲ πρόστιμον δραχμῶν 50». Λοιπὸν δύνασθε νὰ κάμητε ἓν διάταγμα καὶ νὰ εἴπητε, ὅτι ἐντὸς 10 ἡμερῶν πρέπει νὰ μεταφέρῃ τὸν καπνόν· ἐφαρμόζεται τότε ἡ ποινικὴ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἀφίνετε ἐν ἰσχύϊ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν.

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ποῖον εἶναι τὸ ἄρθρον, τὸ ἐπιβάλλον τὴν ποινήν;

§109ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 49.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καταργεῖται καὶ αὐτό.

§111ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν τότε, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ποινὴ, θὰ ἐπιβληθῇ διὰ τοῦ διατάγματος.

§112ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νομοσχεδίου. (Διάλογοι)

§113ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ....

§114ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τὰ τῆς προθεσμίας πρὸς μεταφορὰν καπνοῦ κατηργήθησαν δι’ ἐκπρόθεσμον μεταφορὰν καπνοῦ δὲν ὑπάρχει ποινὴ ἐν τῷ νόμῳ· αὐτὴ καταργεῖται.

§115ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε, ἂν ζητήσῃ ἄδειαν νὰ μεταφέρῃ καπνὸν, δύναται ἐντὸς πενταετίας νὰ τὸν μεταφέρῃ.

§116ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν τιμωρεῖται· ἐὰν ἀνακαλυφθῇ ἡ διαφορὰ, τότε θὰ τιμωρηθῇ.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἐλεύθερος νὰ τὸν μεταφέρῃ, ὁπόταν θέλῃ.

§118ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπῆρχε λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη ὡρισμένη προθεσμία πρὸς μεταφορὰν, διότι δύναμαι νὰ μεταφέρω πολλάκις διὰ τῆς αὐτῆς ἀδείας, ὅταν ἡ πρὸς τοῦτο προθεσμία ἦναι μακρά. Ἐκτὸς τούτου, ὁ κάτοχος ἤδη καπνοῦ, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, εἶναι χρεωμένος ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, καὶ ἐὰν τυχὸν ὑπάρχῃ ἔλλειψις εἰς χεῖράς του, θέλει τιμωρηθῆ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, ὅταν ὅμως ἔρχησθε καὶ τῷ δίδετε δικαίωμα νὰ δηλώσῃ ἐκ νέου, θὰ δηλώσῃ τὸν καπνὸν, τὸν ὁποῖον πράγματι ἔχει. Ποία λοιπὸν θὰ ἦναι ἡ σχέσις μεταξὺ τῆς διατάξεως τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ τῆς νέας ἀδείας, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ; Δὲν πρόκειται νὰ καταργήσωμεν τὸ ἰσχῦον σύστημα,—τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι καλὸν,—ἀλλὰ πρόκειται νὰ φέρωμεν ἐπαρκῆ τροποποίησιν, ὥστε νὰ ἀποβῇ ὠφέλιμον εἰς τὸ Δημόσιον.

§119Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι ἡ διορία τῆς μεταφορᾶς, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἂν μὴ ἐκτελεσθῇ αὕτη, ἡ ἄδεια παύει ἰσχύουσα, ἐτέθη, ἵνα μὴ γένηται δευτέρα χρῆσις τῆς ἀδείας. Ἐὰν αὕτη ἦτο ἡ ἐγγύησις, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ δευτέρα χρῆσις τῆς ἀδείας, πᾶσα διορία θὰ ἦτο ἀνεπαρκὴς, διότι, καὶ ἂν ἡ διορία ἦτο δύο μηνῶν ἢ τριῶν μηνῶν, μήπως ὁ χρόνος οὗτος δὲν ἦτο ἐπαρκὴς, ὅπως ἐντὸς αὐτοῦ γένηται χρῆσις τῆς ἀδείας τρὶς ἢ τετράκις; Δὲν καταργεῖται διὰ τῆς διορίας τῆς μεταφορᾶς ἡ χρησιμότης τῆς ἀδείας πρὸς νέαν δυνάμει αὐτῆς μεταφοράν· τὴν ἐνδεχομένην νέαν χρησιμοποίησιν προλαμβάνει ἡ διαγραφὴ τῆς ἀδείας δι’ ἐπισημάνσεως, δηλούσης ὅτι ἡ ἄδεια ἐξωφλήθη, καὶ ὅτι εἶναι ἐν τῷ μέλλοντι ἄκυρος. Ὁ νόμος, κανονίζων τὰ τῆς μεταφορᾶς καὶ τῆς ἀποθηκεύσεως, ἀποδίδει ἰδίως σημασίαν εἰς τὴν ἀποθήκευσιν, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τὴν μεταφορὰν, καὶ τὰ τῆς τιμωρίας ἄρα θὰ ῥυθμισθῶσι κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο· διότι, κατὰ τὸν νόμον τὸν κείμενον καὶ μεταῤῥυθμιζόμενον ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, πᾶσα ἡ ἐπιτήρησις ἀφορᾷ εἰς τὴν μεταφορὰν, μὴ ἐπεκτεινομένη καὶ ἐπὶ τὴν ἀποθήκευσιν. Τοὐναντίον, τὴν κύρωσιν τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐπιζητεῖ τὸ νομοσχέδιον διὰ τῆς ἐπιτηρήσεως τῆς ἀποθηκεύσεως. Εἰς τὴν ἀποθήκευσιν ἀποδίδει τὸ νομοσχέδιον πᾶσαν τὴν σημασίαν. Ἐπὶ τῇ ἀποθηκεύσει ζητεῖ τὰς ἐγγυήσεις, αἵτινες δὲν λύονται, εἰμὴ μετὰ τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἐξῆλθε νομίμως ἐκ τῆς ἀποθήκης ὁ καπνός. Ἡ ἄλλη ἐπιτήρησις, ἡ παρακολουθοῦσα τὸ προϊόν ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς παραγωγῆς καὶ ἕως τῆς ἀποθηκεύσεως αὐτοῦ, γίνεται συμπληρωματικῶς, γίνεται μόνον πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ καθορισμοῦ τῆς ἀποθήκης, ἐν ᾗ κατατεθεὶς εὕρηται ὁ καπνός. Ἀλλ’ ὅλη ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου συνίσταται εἰς τὴν ἐν τῇ ἀποθήκῃ ἐπιτήρησιν τοῦ καπνοῦ, καὶ τούτου ἕνεκα εἰς τὸ στάδιον τοῦτο ἀφορᾷ κυρίως ἡ τιμωρία, αἱ δὲ τιμωρίαι αἱ κατὰ τὸν κείμενον νόμον, αἱ πρὸς τὰ τῆς μεταφορᾶς σχετιζόμεναι, περιορίζονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου σπουδαίως, διότι δὲν ἐπιζητεῖται κατὰ τὸ σύστημα αὐτοῦ ἡ ἐγγύησις τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐν τῇ μεταφορᾷ, ἀλλ’ ἐπιζητεῖται ἐν τῇ ἀποθηκεύσει.

§120ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι μόνον καταργεῖται ἡ τιμωρία τοῦ μεταφέροντος πέραν τῆς ὡρισμένης προθεσμίας, ἀλλὰ καταργεῖται συνάμα καὶ τὸ ἄρθρον 50, δι’ οὗ τιμωρεῖται ὁ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν φορτώσας καπνὸν καὶ λάθρα ἐπαναφέρων τοῦτον εἰς τὸν τόπον. Τὸ ἄρθρον 51, τὸ ὁποῖον καταργεῖται, βεβαίως περιλαμβάνει καὶ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νέου νομοσχεδίου. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ διὰ τῶν μέτρων τῶν προτεινομένων μεγάλη ὠφέλεια καὶ μεγάλη βελτίωσις τοῦ συστήματος δὲν θέλει ἐπέλθει. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα ἐντελῶς περιττὸν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ καὶ ἀκόμη ἐν τῷ συστήματι τῷ ὑπάρχοντι θέλει ἐπέλθει βλάβη διὰ τῆς καταργήσεως τῶν διατάξεων τῶν ἄρθρων 49 καὶ 50. Διότι ναὶ μὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐντὸς τοῦ μηνὸς ὁ ἔχων τὴν ἄδειαν ἴσως δύναται καὶ δὶς νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῆς, ἀλλὰ μόνον δίς. Ὁ ἔχων ὅμως ἄδειαν μὲ ἀπεριόριστον προθεσμίαν δύναται πεντηκοντάκις νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῆς, μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀνακαλυφθῆ μεταφέρων λάθρα καπνὸν οὐχὶ εἰς τὰς γνωστὰς ἀποθήκας, ἀλλὰ εἰς κεκρυμμένας, ὅπου δυσκόλως δύναται ν’ ἀνακαλυφθῇ.

§121Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς παρατηρεῖ, ὅτι τὸ 50 ἄρθρον τοῦ προκειμένου νόμου καταργεῖται. Βεβαίως καταργεῖται, ἀλλ’ ἀντικαθίσταται, διότι τὸ ἄρθρον 11 ὁρίζει, ὅτι «ἡ αὐτὴ ποινὴ ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὸν φορτώσαντα καπνὸν ἢ τουμπεκίον πρὸς ἀποστολὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἐὰν ἐπαναφέρῃ τοῦτον λάθρα εἰς τὸ Κράτος, ἢ κατορθώσῃ νὰ διαφύγῃ τὸν ἔλεγχον τῆς φορτώσεως». Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλει ποινὴν πολὺ βαρυτέραν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ....

§123ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχομεν νὰ ὁμιλήσωμεν.

§124ΡΑΛΛΗΣ. Μετὰ μεσημβρίαν, κύριε Πρόεδρε.

§125Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τελειώσωμεν τοῦτο.

§126ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ὁμιλήσωμεν διὰ μακρῶν.

§127Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁμιλήσατε.

§128ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, ὀπαδὸς τοῦ ἐν ἰσχύϊ συστήματος φορολογίας τοῦ καπνοῦ· ἀλλὰ σήμερον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συζητήσωμεν περὶ τούτου. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν ἀποβλέπει εἰς μεταβολὴν ἢ ῥιζικήν τινα μεταῤῥύθμισιν τοῦ ὑφισταμένου συστήματος, ἀλλ’ ἐπαγγέλλεται μόνον νὰ πληρώσῃ τὰ κενὰ τοῦ περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ ᾼΥΚʹ νόμου, τὰ κενὰ ἐκεῖνα, ἐξ ὧν προέκυψε τὸ λαθρεμπόριον, ὑφ’ ὃ ἐλάχιστα σχετικῶς εἰσπράττει τὴν σήμερον τὸ Δημόσιον. Πληροῦνται ὅμως πράγματι τὰ κενὰ τοῦ νόμου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου; Δυστυχῶς ὄχι· καὶ τοῦτο ἔρχομαι ν’ ἀποδείξω καὶ ἐγὼ δι’ ὀλίγων. Τέσσαρας ἔχομεν, κατὰ τὸ ἐν ἰσχύϊ φορολογικὸν σύστημα, πηγὰς καταχρήσεων καὶ λαθρεμπορίου τοῦ καπνοῦ. Ἡ πρώτη ἔγκειται ἐν τῇ ἐλλείψει ἀληθοῦς ἐγγυήσεως, ἱκανῆς νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ Δημόσιον κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου ἐν αὐτῇ τῇ πρώτῃ μεταφορᾷ τοῦ καπνοῦ. Καὶ τὴν πηγὴν ταύτην δὲν βλέπω στειρεύουσαν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἀναγράφεται μὲν ἐν αὐτῷ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν ἡ πρὸς μεταφορὰν ἄδεια ἐκδίδεται ἐπὶ παροχῇ ἀξιοχρέου ἐγγυήσεως, ἀλλ’ ὡς καὶ χθὲς παρετήρησα, καὶ σήμερον ἐπαναλαμβάνω τοῦτο, ἡ ἐγγύησις αὕτη εἶναι ὅλως διόλου ἀόριστος. Ἐπαφίεται δηλαδή, κατὰ τὸ ἄρθρον 2, εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου νὰ δεχθῇ οἱουδήποτε εἴδους ἐγγύησιν, εἴτε προσωπικὴν, εἴτε πραγματικήν. Τίς ὅμως δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐγγύησις, ἐνῷ δὲν ἐξασφαλίζει τὸ παράπαν τὸ Δημόσιον, δύναται ἐν τούτοις ν’ ἀποβῇ καταθλιπτικὴ, καταθλιπτικωτάτη διὰ τοὺς ἐμπορευομένους τὸν καπνὸν, ὅταν μάλιστα οὗτοι ἀνήκωσιν εἰς τὴν ἀντιπολιτευομένην μερίδα; Ὁ ἔφορος δύναται, προκειμένου περὶ φίλων τοῦ κόμματος, ἢ καὶ χάριν ἰδιοτελείας, νὰ δεχθῇ τὴν προσωπικὴν ἐγγύησιν τοῦ πρώτου τυχόντος ἀφερεγγύου, ὅταν δὲ καὶ ὁ ἀγοραστὴς τοῦ καπνοῦ ἦναι ἐπίσης ἀφερέγγυος καὶ μεταπωλήσῃ λάθρα αὐτὸν, τίς θ’ ἀποζημιώσῃ τότε τὸ Δημόσιον; Ἀναστρέψατε δὲ τώρα τὸ νόμισμα, καὶ λάβετε πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν ἑτέραν ὄψιν αὐτοῦ. Ὁ ἀγοραστὴς τοῦ καπνοῦ εἶναι ἀξιόχρεως καθ’ ὅλα καὶ ἐντιμότατος ἀνὴρ, παρουσιάζει δὲ εἰς τὸν ἔφορον τὴν προσωπικὴν ἐγγύησιν ἄλλου ἐπίσης ἀξιοχρέου καὶ ἐντιμοτάτου ἀνδρός· νομίζετε ὅτι καὶ οὕτως εἶναι ἐξησφαλισμένος ὁ ἀγοραστὴς ἀπέναντι τῶν καταπιεστικῶν τάσεων τοῦ ἐφόρου; Ἀρκεῖ νὰ ἦναι αὐτὸς ἀντιπολιτευόμενος, ἢ νὰ μὴ θέλῃ νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς ἰδιαιτέρας τοῦ ἐφόρου ἀξιώσεις, ὅπως οὗτος τῷ παράσχῃ μυρία πράγματα, ζητῶν, τίς οἶδεν, ὁποίαν πραγματικὴν ἐγγύησιν, ὅπως τῷ ἐπιτρέψῃ τὴν μεταφορὰν τοῦ καπνοῦ. Καὶ νομίζετε, ὅτι οὕτω πως στειρεύει ἡ πρώτη αὕτη πηγὴ καταχρήσεων καὶ λαθρεμπορίου τοῦ καπνοῦ; Δευτέραν πηγὴν καταχρήσεων καὶ λαθρεμπορίου τοῦ καπνοῦ ἔχομεν ἐν αὐτῇ τῇ ἀδείᾳ πρὸς μεταφοράν. Κατὰ τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον, τάσσεται προθεσμία ἑνὸς μηνὸς ἐν τῇ ἀδείᾳ πρὸς μεταφορὰν, καὶ ἐντὸς τοῦ διαστήματος τούτου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐτῆς ἀδείας κατώρθουν μέχρι τοῦδε πολλοὶ λαθρέμποροι νὰ μεταφέρωσιν οὐχὶ μόνον ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δὶς καὶ τρὶς τὸ αὐτὸ ποσὸν, καὶ νὰ τὸ πωλῶσι λαθραίως. Ὅταν τώρα καταργῆτε καὶ αὐτὴν τὴν προθεσμίαν τοῦ ἑνὸς μηνὸς, δὲν εὐρύνετε οὕτω τὴν τοιαύτην πηγὴν τοῦ λαθρεμπορίου, ἀντὶ νὰ στειρεύσητε αὐτήν; Θὰ δύναταί τις ἐφεξῆς μὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἄδειαν νὰ μεταφέρῃ τὸ αὐτὸ ποσὸν καὶ πεντάκις καὶ ἑξάκις καὶ δεκάκις, καὶ νὰ τὸ μεταπωλῇ λαθραίως, διαφεύγων τὸν ἔλεγχον καθ’ ὁδόν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε, καὶ ἦτο ἐφικτὸν, νὰ τεθῇ εἷς φραγμὸς εἰς τὴν τοιαύτην κατάχρησιν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν δι’ ἐλαττώσεως τῆς πρὸς μεταφορὰν τεταγμένης ἤδη προθεσμίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῆς ἐπιθεωρήσεως τῆς ἀδείας ὑπὸ τῶν ἀρχῶν κατὰ τὴν φόρτωσιν καὶ ἐκφόρτωσιν τοῦ καπνοῦ, εἰ δυνατὸν δὲ, καὶ κατὰ τὴν δίοδον αὐτοῦ. Ὑπὸ τοιούτους περιορισμοὺς θὰ καθίστατο πράγματι ἀδύνατος ἡ χρῆσις τῆς αὐτῆς ἀδείας πλέον ἢ ἅπαξ. Μὴ εἰσάγοντες ὅμως αὐτοὺς διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας, ἀντὶ νὰ περιστείλητε, προάγετε καὶ περιθάλπετε τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ. Προκειμένου δὲ περὶ μεταφορᾶς τοῦ καπνοῦ, ἀναφέρω καὶ τὴν οὐσιώδη ἔλλειψιν τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν ἀποδέχεται μὲν ἐπὶ ἔλαττον μέχρι 5%, οὐχὶ ὅμως καὶ ἐπὶ πλέον διαφοράν. Καὶ ὅμως δύναται νὰ ἐπέλθῃ καθ’ ὁδὸν καὶ ἐπὶ πλέον διαφορὰ, νὰ παρασταθῇ δὲ οὕτως ὡς λαθρέμπορος καὶ νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τοῦ νόμου καὶ ὁ ἐντιμότατος τῶν καπνεμπόρων. Δυνατὸν δηλαδὴ οὗτος νὰ ἐξαγάγῃ ξηρὸν τὸν καπνὸν ἐκ τῆς ἀποθήκης, καὶ ἐν τούτοις καθ’ ὁδὸν νὰ ἐκτεθῇ ὁ καπνὸς εἰς βροχὴν ἢ εἰς ὑγρασίαν, καὶ ν’ αὐξήσῃ κατὰ βάρος. Πρέπει τότε ὁ κάτοχος αὐτοῦ νὰ φορολογηθῇ ἐπὶ πλέον καὶ τιμωρηθῇ ἀδίκως;...

§129ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δύναται νὰ τὸν σκεπάσῃ καθ’ ὁδὸν, καὶ νὰ τὸν προφυλάξῃ ἀπὸ τὴν βροχήν.

§130ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μόνος ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ἔχει ἔννοιαν τοῦ καπνοῦ, ἠμπορεῖ νὰ διαμφισβητήσῃ τὸ βάσιμον τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου· λυποῦμαι δὲ, ὅτι πράττει τοῦτο ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ναυπλίας, ὅστις ὤφειλε νὰ ἦναι κάλλιον παντὸς ἄλλου πληροφορημένος περὶ τοῦ πράγματος, ὡς ἀντιπροσωπεύων καπνοφόρον ἐπαρχίαν.... Ὑποθέσατε ὅμως, ὅτι μεταφέρει τις τὸν καπνὸν ἐπὶ ζώων φορτηγῶν, καθ’ ὁδὸν δὲ, μακρὰν πάσης κατοικίας, ἐκτίθεται αἴφνης εἰς βροχήν· τοῦ θὰ εὕρῃ τότε τὰ σκεπάσματα, ὅπως προφυλάξῃ τὸν καπνόν; Πλὴν καὶ σκεπάσματα ἂν ἔχῃ πρόχειρα, ἀγνοεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ὁ καπνὸς ἀποῤῥοφᾷ εὐκόλως τὴν ὑγρασίαν τῆς ἀτμοσφαίρας καὶ καθίσταται βαρύτερος; Τρίτην πηγὴν καταχρήσεως καὶ λαθρεμπορίου ἔχομεν ἐν αὐτῇ τῇ ἐναποθηκεύσει τοῦ καπνοῦ. Ὅταν δὲν ἀσκῆται ἀκριβὴς ἐπιτήρησις καὶ ἔλεγχος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ διατελοῦντος ἐν ἐναποθηκεύσει, τότε ἕκαστος λαθρέμπορος δύναται νὰ εἰσάγῃ καὶ ἐξάγῃ καπνὸν λαθραίως ἐκ τῆς ἀποθήκης του. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου λαμβάνονται ὁπωσδήποτε μέτρα τινὰ κατασταλτικὰ τοῦ λαθρεμπορίου ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, πλὴν καὶ ταῦτα δὲν θεωρῶ ἐπαρκῆ ἐν πᾶσιν. Ἀλλὰ μεγίστη καὶ σπουδαιοτάτη πηγὴ καταχρήσεων καὶ λαθρεμπορίου τοῦ καπνοῦ εἶναι ἡ κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν αὐτοῦ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Εἶναι ἀλήθεια, Κύριοι, ἣν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν σήμερον, ὅτι εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς νήσους καὶ εἰς τὰ πλεῖστα τῶν παραλίων τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἄγνωστον ὅλως καὶ αὐτὸ τὸ πακέτον. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι τοῦτο ὀφείλετε εἰς τὴν ἐγκράτειαν τῶν κατοίκων τῶν μερῶν αὐτῶν περὶ τὸ κάπνισμα. Καπνίζουν καὶ αὐτοὶ, καὶ ἴσως μάλιστα περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους κατοίκους τοῦ βασιλείου, πλὴν κέκτηνται τὸ προνόμιον τοῦ νὰ μὴ ὑποβάλλωνται αὐτοὶ εἰς τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ. Τοῦτο κατορθοῦται ὡς ἑξῆς. Πολλοὶ λαθρέμποροι προμηθεύονται κεκομμένον καπνὸν ἐκ τῆς διαμετακομίσεως πρὸς ἐξαγωγὴν δῆθεν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἀλλὰ πράγματι μεταφέρουσι καὶ πωλοῦσιν αὐτὸν λαθραίως εἰς τὰς νήσους καὶ τὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος. Καὶ πρὸς στείρευσιν τῆς τοιαύτης πηγῆς τοῦ λαθρεμπορίου οὐδὲν σχεδὸν μέτρον λαμβάνεται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Αὐταὶ εἶναι, Κύριοι, αἱ πρῶται καὶ κύριαι πηγαὶ καταχρήσεως καὶ λαθρεμπορίου τοῦ καπνοῦ, περὶ καταστολῆς τῶν ὁποίων ἐλάχιστα ἢ οὐδόλως προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον. Ὡς παρετηρήσατε, δι’ αὐτοῦ οὔτε τοῦ Δημοσίου τὰ συμφέροντα ἐξασφαλίζονται, οὔτε οἱ χρηστοὶ καὶ ἔντιμοι ἔμποροι τοῦ καπνοῦ προστατεύονται ἀπέναντι τῶν καταχραστῶν καὶ λαθρεμπόρων, πρὸς οὓς καὶ ἐν τῷ μέλλοντι καθίσταται ἀδύνατος ὁ συναγωνισμὸς αὐτῶν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι πάσας τὰς ἐλλείψεις καὶ ἀτελείας τοῦ νομοσχεδίου δύναται ν’ ἀναπληρώσῃ διὰ βασ. διαταγμάτων, ἀλλὰ τὰ διατάγματα ταῦτα δὲν δύνανται βεβαίως ν’ ἀνατρέψωσι τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ἢ νὰ καθιερώσωσιν ἄλλας διατάξεις νομοθετικὰς, ἀναλαμβανούσης οὕτω τῆς ἐκτελεστικῆς τὸ ἔργον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Πῶς εἶναι δυνατὸν, ἐπὶ παραδείγματι, διὰ διατάγματος νὰ καθορίσῃς τὸ εἶδος τῆς ἐγγυήσεως, τὸ ὁποῖον ἀφίνει ὅλως ἀόριστον τὸ νομοσχέδιον; Πῶς εἶναι δυνατὸν δι’ αὐτοῦ νὰ καθορίσῃς προθεσμίαν ἐν τῇ ἀδείᾳ πρὸς μεταφορὰν τοῦ καπνοῦ, ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον καταργεῖ πᾶσαν προθεσμίαν;

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Φέρετε τροπολογίας, νὰ τὰς μελετήσωμεν.

§132ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ ἑνὸς σπουδαιοτάτου πόρου τοῦ Δημοσίου, οὗτινος ὁσημέραι αἱ εἰσπράξεις ἐκπίπτουσι, καθ’ ὃν χρόνον αὐτὸ διατελεῖ ὑπὸ κατάστασιν οἰκονομικὴν τόσῳ δυσάρεστον. Δὲν πρέπει νὰ νομίσητε, ὅτι τὰς παρατηρήσεις ἡμῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὑπηγόρευσε πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπιθυμοῦμεν εἰλικρινῶς νὰ ἐξασφαλισθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ προκειμένου περὶ τούτου, βεβαίως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις. Πάντες ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ἕνα πόθον, μίαν κοινὴν ἐπιθυμίαν, τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως· ἀλλ’ ἡ βελτίωσις αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ νομοσχεδίου, οἷον τὸ προκείμενον. Σᾶς ὑπεδείξαμεν τὰς ἐλλείψεις καὶ ἀτελείας του...

§133ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Φέρετε τροπολογίας.

§134ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂν ἐπιμένητε σπουδαίως εἰς τὰς τροπολογίας ταύτας, ἰδοὺ σᾶς ὑποβάλλω ὁλόκληρον ἔντυπον νομοσχέδιον, τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ συνέταξε τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἧς εἶχον τιμὴν νὰ ἦμαι εἰσηγητής. Δι’ αὐτοῦ προλαμβάνονται, κατὰ τὸ δυνατόν, πᾶσαι αἱ ἐκ τῆς πείρας ὑποδεικνυόμεναι καταχρήσεις περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐν ἰσχύϊ φορολογικοῦ συστήματος.

§135Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει, καὶ τὸ καταψηφίζομεν (ἱλαρότης).

§136ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Περὶ τούτου δὲν ἀμφιβάλλω διόλου, ὅπως καὶ ὑμεῖς δὲν πρέπει νὰ ἀμφιβάλλητε παντάπασι περὶ τῆς γνώμης, ἣν καὶ ἡμεῖς καὶ πᾶς κηδόμενος τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ τιμίου ἐμπορίου ἔχομεν περὶ τοῦ νομοσχεδίου σας, ὡς προάγοντος μόνον τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ, ἀντὶ νὰ περιστείλῃ αὐτό.

§137ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 12 μεριμνᾷ περὶ τῆς παρατηρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Τὸ ἄρθρον 11: λέγει «Διὰ πᾶσαν ἐπὶ ἔλαττον ἀνακαλυφθεῖσαν διαφορὰν καπνοῦ ἢ τουμπεκίου εἰς φύλλα, δι’ ἃ ἐξεδόθη ἄδεια μεταφορᾶς ἢ κατοχῆς, ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κύριον τοῦ καπνοῦ ἢ τουμπεκίου πρόστιμον ἴσον κτλ.» Τὸ δὲ ἄρθρον 12: «Διὰ πᾶσαν ποσοῦ διαφορὰν πέραν τοῦ ἐν τῇ ἀδείᾳ ἀναφερομένου ποσοῦ ἐπιβάλλεται πρόστιμον μέχρι 1000 δραχμῶν».

§138ΕΥΤΑΞΙΑΣ. «Εἰς τοὺς κατέχοντας».

§139ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. «Μεταφέροντας» λέγει. Ἀναγνώσατε κατόπιν.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτοιμάσατε τὰς τροπολογίας σας διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§141Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ μόνον, ὅπερ ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἀφορῶν εἰς τὴν ἄδειαν, εἶναι ὅτι δύναται νὰ γένηται χρῆσις τῆς ἀδείας πλέον ἢ ἅπαξ· ἀλλ’ ὁ νόμος προβλέπει περὶ τούτου, λεπτομερέστερον δὲ θὰ προβλέπῃ καὶ τὸ διάταγμα, κανονιζομένων καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τῶν περὶ τούτου, ὡς καὶ μέχρι τοῦδε, διὰ σημειώσεως ἐπὶ τῆς ἀδείας, ὅτι ἐγένετο χρῆσις αὐτῆς. Ἀδείας φερούσης σημείωσιν τοιαύτην, ἐννοεῖται ὅτι δὲν δύναται νὰ γένηται χρῆσις καὶ ἐκ δευτέρου.

§142ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ τὴν φέρῃ;

§143Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ τὴν φέρῃ, διότι, ὡς ὁ κείμενος νόμος ἀναγράφει ἤδη τὰ περὶ αὐτῆς, οὕτω θὰ ἀναγράφῃ ταῦτα κατόπιν τὸ διάταγμα. Ὁ νόμος λέγει, ὅτι, εὐθὺς ὡς μετενεχθῇ ὁ καπνὸς εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον, ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος χρεοῖ τὸν μετενεγκόντα, βεβαιοῖ δὲ τοῦτο κάτωθι τῆς ἀδείας.

§144ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἰσχύων νόμος;

§145Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§146ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἄρθρον;

§147Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 33.

§148ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠκυρώθη.

§149Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠκυρώθη διότι θ’ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ διατάγματος.

§150ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἐκτελεστικόν.

§151Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι καθαρῶς ἐκτελεστικόν. Ἡ ἄδεια, ἥτις ἐπεδόθη εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον, ἐπιστρέφεται ἠκυρωμένη διὰ τῆς βεβαιώσεως τῆς χρεώσεως.

§152ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐπιδοθῇ, κύριε Πρόεδρε. Ὅταν μεταφέρῃ τὸν καπνόν, θὰ τὸν ἀφήσῃ πάλιν.

§153Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸν καπνὸν θὰ φέρῃ εἰς τὴν ἀποθήκην.

§154ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ τὸν πωλήσῃ λαθρεμπορικῶς, καὶ δὲν θὰ τὸν φέρῃ εἰς καμμίαν ἀποθήκην.

§155Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν πωλήσῃ λαθρεμπορικῶς, δὲν ἐποιήσατο χρῆσιν τῆς ἀδείας· ὥστε δὲν ὑπάρχει ἡ περίπτωσις τῆς δευτέρας χρήσεως αὐτῆς. Ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι, γενομένης ἅπαξ χρήσεως τῆς ἀδείας, δὲν δύναται νὰ γένηται χρῆσις αὐτῆς ἐκ δευτέρου. Τοιαύτην τῆς ἀδείας χρῆσιν προλαμβάνει ἡ κάτωθι αὐτῆς βεβαίωσις, καθιστῶσα αὐτὴν ἄχρηστον πρὸς νέαν μεταφοράν· τοῦτο δὲ μόνον ἤδη ἐπιζητοῦμεν. Ἂν ἡ νέα μεταφορὰ διεξαχθῇ λαθρεμπορικῶς, οὐδαμῶς θὰ δύνηται νὰ συντελέσῃ ἡ ἄδεια.

§156ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἄδεια χρησιμεύει ὡς εἶδος ἀσύλου εἰς τὸ λαθρεμπόριον. Ὁ λαθρέμπορος, ἔχων τὴν ἄδειαν μεθ’ ἑαυτοῦ, δὲν φοβεῖται· διότι, ἂν συλληφθῇ, θὰ δείξῃ τὴν ἄδειαν, ἂν δὲν συλληφθῇ, δὲν θὰ μεταφέρῃ τὸν καπνὸν εἰς τὴν ἀποθήκην ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιτρέψῃ ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος· θὰ κρύψῃ τὸν καπνὸν αὐτόν, καὶ θὰ τὸν πωλήσῃ λαθρεμπορικῶς. Ἀκριβῶς αὐτή εἶναι ἡ βάσις τοῦ λαθρεμπορίου· ἀλλὰ διὰ τῆς ἀδείας αὐτῆς, ἂν ἐντὸς μηνὸς δύναται νὰ μεταφέρῃ τοιουτοτρόπως τὸν καπνὸν λαθραίως ἅπαξ ἢ δὶς, νομίζω, ὅτι ἄνευ προθεσμίας δύναται νὰ τὸν μεταφέρῃ εἰκοσάκις καὶ πεντηκοντάκις, μέχρις ὅτου ἀναγκασθῇ νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἄδειαν.

§157ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐχὶ μόνον ἡ προθεσμία, ἀλλὰ νὰ καθιερωθῇ διάταξις τοιαύτη, ὥστε κατὰ τὴν δίοδον νὰ ἐπιθεωρῆται.

§158Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄλλο τοῦτο· ἀλλὰ τοιαύτη διάταξις θὰ ἐκινδύνευε νὰ ἐκπέσῃ εἰς πληρωμὴν λύτρων παρὰ τοῦ νομίμως μεταφέροντος καπνὸν εἰς τοὺς δημοσίους ὑπηρέτας ἢ ὑπαλλήλους, πολιτικοὺς ἢ στρατιωτικοὺς, οὓς ἤθελε συναντήσει.

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ νὰ ἔρχωνται εἰς τρυφερὰς μετ’ αὐτῶν σχέσεις, ὥστε καὶ ἄνευ ἀδείας νὰ μεταφέρωσι.

§160ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δύναται κάλλιστα ὁ τελώνης νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὸ διαβατήριον, καὶ ὅταν τὸ ἐπιθεωρήσῃ ἅπαξ, δὲν δύναται πλέον νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτοῦ.

§161ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Μία ἄλλη πηγὴ καταχρήσεων εἶναι αὕτη, ὅτι ὁ μετακομίζων καπνὸν τὸν πωλεῖ εἰς πρόσωπον εἰκονικὸν, ἀντὶ τοῦ ὁποίου παρίσταται ἄλλος, πολλάκις δὲ καὶ ἐν γνώσει τῆς Ἐφορίας. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ ἄρθρον 12, εἶναι ἀτελής, ἀφοῦ ἀπαλλάσσεται ὁ μεταφέρων τὸν καπνὸν διὰ τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, καὶ μένει ὑπόχρεως ὁ γενόμενος κάτοχος διὰ τῆς πωλήσεως. Τί ὠφελεῖ, ἂν ὁ ἀγοραστὴς οὗτος ἦναι ἐντελῶς ἀφερέγγυος; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§163ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν νὰ δηλώσῃ, ἄν, καὶ μετὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς γενομένας ἐνταῦθα, ἐπιμένῃ εἰς τὴν γνώμην του, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει.

§164Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐξεύρεσις κανόνων, καθοριζόντων τὸ ἀξιόχρεον. Ἂν ἠδυνάμεθα νὰ ἐξεύρωμεν κανόνας, τὸ ζήτημα θὰ ἦτο λελυμένον, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατος ὁ καθορισμός.

§165ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε προτιμότερον εἶναι νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ διάταξις, διὰ νὰ μὴ χρησιμεύσῃ ὡς πηγὴ καταχρήσεων.

§166ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κἀμμία νομοθεσία δὲν προβλέπει αὐτό. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§168ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Αἱ δοθεῖσαι ἐγγυήσεις λύονται ἢ περιορίζονται κατὰ λόγον τῶν πιστώσεων τῶν κυρίων τοῦ καπνοῦ ἢ τοῦ τουμπεκίου καὶ κατὰ τὴν προτεραιότητα τῆς χρονολογικῆς σειρᾶς τῶν ἐγγυήσεων». Ὁ ἰσχύων νόμος προβλέπει αὐτό.

§169Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου ἀναγράφει τὰ τῶν πιστώσεων.

§170ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὅλας τὰς περιπτώσεις τοῦ ἄρθρου 5 ἀπαλλάσσονται ἑπομένως αὐτοί;

§171Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως ἀπαλλάσσονται κατὰ νόμον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4.)

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§173ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ἄρθρον 5. Κατὰ τὸ ἄρθρον 3 λοιπὸν, ἅμα πιστωθῇ ὁ κύριος τοῦ καπνοῦ, ἀπαλλάσσεται ὁ ἐγγυητής. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἐγγυητοῦ ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθῇ ὑπάρχουσα ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν πρόκειται περὶ τῆς εἰς ἕτερα πρόσωπα μεταβιβάσεως. Ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἐγγυητοῦ πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ ὑφισταμένη, μέχρις ὅτου πληρωθῇ ὁ φόρος εἰς τὸ κοπτήριον, ἢ σταλῇ ὁ καπνὸς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, διότι ἐν τούτῳ τὸ ὑπάρχον σύστημα δίδει χώραν εἰς καταχρήσεις· διότι οἱ χρεωθέντες εἰς τὸ βιβλίον τῆς Ἐφορίας κάτοχοι καπνοῦ, καταναλίσκοντες αὐτὸν λαθραίως, ἵνα καλύψωσι τὴν εὐθύνην των, προβαίνουσιν εἰς πωλήσεις καπνοῦ ἐντελῶς εἰκονικὰς πρὸς πρόσωπον ἀναξιόχρεον, καὶ οὕτως ἀπαλλάσσονται πάσης εὐθύνης. Ἤδη ἀπαιτεῖται διὰ τὴν πώλησιν νὰ δοθῇ ἐγγύησις· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ πρῶτος ἐγγυητὴς ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἦναι ὑπόχρεως, καίπερ γενομένης μεταβιβάσεως, ὥστε ἀμφότεροι νὰ ἦναι ὑπόχρεοι.

§174Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτι τοῦτο παρουσιάζει πλείονα ἐγγύησιν, εἶναι ἀληθὲς, ἀλλ’ εἶναι ὑπερβολικὸν, καὶ θὰ παρακωλύῃ τὴν μετατόπισιν τοῦ καπνοῦ.

§175ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· διότι ὁ πρῶτος ἐγγυητὴς, ἐνέχεται μέχρις οὗ ὁ καπνὸς ὑπάγῃ εἰς τὸ κοπτήριον. Διατὶ λοιπὸν νὰ ἀπαλλαχθῇ ἐν περιπτώσει νέας πωλήσεως; Αὐτὴ δὲ θὰ ἦναι εὐκολωτέρα, ὅταν ὁ νέος ἐγγυητὴς συνευθύνηται μετὰ τῶν ἀρχικῶς τοιούτων.

§176Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ μεταφορᾶς τοῦ καπνοῦ ἀλλαχοῦ. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑπάρχωσι δύο δεσμευμένοι διὰ τῆς ἐγγυήσεως, ἀφοῦ ἑκάτερος εἶναι ἀξιόχρεως.

§177ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ναὶ, ἀλλὰ θὰ ὑπάρχῃ συμφέρον, ὥστε νὰ ὑποκατασταθῇ ὁ πρῶτος εἰς τὸν δεύτερον. Δὲν βλέπω διατὶ ζημιοῦται.

§178ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ζημιοῦται, διότι ἐγγυᾶται περὶ τοῦ πρώτου. Διατὶ νὰ ἦναι αὐτὸς ὑπόλογος δι’ ὅλους; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 6).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται).

§180ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως λέγοντα, ὅτι ἐθεώρησε καλὸν νὰ καταργήσῃ τὴν ἀτέλειαν, ἡ ὁποία ἐχορηγεῖτο εἰς τοὺς μεταποιοῦντας τὸν καπνὸν εἰς ταμβάκον. Ἀλλὰ ἐνθυμοῦμαι ἄλλοτε ἐδῶ μακρὰς συζητήσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἶχε λεχθῇ, ὅτι αὐτοὶ οἱ μεταποιοῦντες τὸν καπνὸν εἰς ταμβάκον δὲν τὸν κατηνάλισκον ἐντὸς τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τὸ πλεῖστον μέρος ἐξ αὐτοῦ τὸ ἀπέστελλον εἰς ἄλλα Κράτη, καὶ ἑπομένως τοιουτοτρόπως, ἂν ὑποχρεῶνται νὰ πληρώσωσι τὸν φόρον καὶ εἰς περιστάσεις ἐξαγωγῆς, ἡ βιομηχανία αὕτη θὰ σταματήσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν.

§181Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπεδείχθη, ὅτι γίνεται ἐξαγωγὴ ἐπὶ ἀξίᾳ λόγου ποσότητι.

§182ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Γίνεται ἐκ Πατρῶν, κύριε Πρόεδρε.

§183Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατασκευάζεται ταμβάκος ἐν Πάτραις καὶ ἐν Ζακύνθῳ, ἀλλὰ δὲν φαίνεται οὗτος ἐν ταῖς τελωνειακαῖς καταστάσεσιν ὡς ἐξαγόμενος.

§184ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὲρ τῶν ἀποστολέων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δύναται νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις τοὐλάχιστον, διότι ἄλλως αὐτὴ ἡ βιομηχανία θὰ καταστραφῇ καθ’ ὁλοκληρίαν.

§185Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀπεδείχθη, ὅτι γίνεται ἐξαγωγὴ, δικαιολογοῦσα ἐξαιρετικὰ μέτρα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 8 καὶ 9).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§187ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ, τίνα ἔννοιαν ἔχει αὐτὸ τὸ ἄρθρον. Ὁμιλεῖ περὶ ἐκποιήσεως.

§188Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ ἄρθρον, οἱ καπνοπῶλαι, οἵτινες ἀπὸ τοῦδε θὰ λαμβάνωσιν αὐτοὶ πρόνοιαν περὶ τῆς κοπῆς τοῦ ἰδίου καπνοῦ, θὰ δύνανται νὰ προκαλέσωσι τὴν εἰς αὐτοὺς πώλησιν τῶν μηχανημάτων, τῶν ἐν τοῖς καταστήμασιν· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει θὰ γίνηται πώλησις, ἐπὶ δημοπρασίᾳ.

§189ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ μείνωσιν τὰ ἐργαλεῖα αὐτὰ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου;

§190Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ μείνωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου, τὴν διὰ τῶν καπνοπωλῶν ἐκτελουμένην, καὶ πρὸς τοῦτο δίδεται ἡ ἄδεια νὰ προκαλῶσι τὴν ἐκποίησιν οἱ καπνοπῶλαι, οἵτινες θὰ ὦσι καὶ οἱ μόνοι ὑπερθεματισταί.

§191ΡΑΛΛΗΣ. Ὁπωσδήποτε διὰ τοῦ ἄρθρου 10 ἔχετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς συζητήσεως τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου εἶχον ζητήσει. Εἶχον ζητήσει τὴν εὐθύνην, ὅτι δὲν δύνασθε πλέον νὰ διατηρήσητε τὰ μηχανήματα αὐτά.

§192Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὁρίζεται ἡ ἐκποίησις κατὰ κανόνα, ἀλλ’ ἐὰν ὁ καπνοπώλης, ἀντὶ νὰ εἰσαγάγῃ ἴδιον μηχάνημα, ζητήσῃ ν’ ἀγοράσῃ μηχάνημα ἐκ τῶν ἐν τῷ ἐργοστασίῳ, παρέχεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἄδεια ἐκποιήσεως αὐτοῦ διὰ δημοπρασίας.

§193ΡΑΛΛΗΣ. Σήμερον δὲν δύναται νὰ γείνῃ χρῆσις τῶν μηχανημάτων τοῦ Δημοσίου παρὰ τῶν καπνοπωλῶν. Τὰ μηχανήματα αὐτὰ, ἢ θὰ ἐκποιηθῶσιν, ἢ θὰ μείνωσιν ἀργά.

§194ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ ἐκποιηθῶσι;

§195ΡΑΛΛΗΣ. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλως.

§196ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς κατάσχομεν ὁπουδήποτε εὕρωμεν ἓν ἐργαλεῖον, καὶ τιμωροῦμεν τοὺς κατόχους.

§197ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναντιῤῥήτως τὰ μηχανήματα μένουσιν ἐντὸς τοῦ καταστήματος· ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ περίπτωσις. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιδιώκητε σπουδαίως τὴν ἐκποίησιν τῶν μηχανημάτων,...

§198Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχί.

§199ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν δὲν τὴν ἐπιδιώκητε σπουδαίως, καλῶς· ἀλλὰ εἰς πάντα ἔρχεται ἡ ἰδέα, ὅτι τὴν ἐπιδιώκετε σπουδαίως· ἄλλως, ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἀργήσωσι, διότι, ἐνόσῳ λειτουργοῦσι τὰ μηχανήματα ταῦτα, κἀνεὶς δὲν θὰ προσέλθῃ νὰ τ’ ἀγοράσῃ.

§200Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ σπουδαιότης τοιαύτης ἐργασίας περιορίζεται εἰς τὸ τρόχισμα τῶν μαχαιρῶν, καὶ περὶ τούτου φροντίζει ὁ καπνοπώλης. Τώρα πρόκειται περὶ τῶν μηχανημάτων, ἅτινα ἔχουσι μικρὰν ἀξίαν, καὶ περὶ τῶν μαχαιρῶν, αἵτινες, ἐφ’ ὅσον μένουσιν ἀτρόχιστοι, οὐδεμίαν ἔχουσιν ἀξίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§202ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχει ἔννοιαν καπνοῦ μεταφερομένου, ὅταν καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται διαφορὰ ἐπὶ πλέον τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγραφομένου ἐν τῇ ἀδείᾳ πρὸς μεταφορὰν, καὶ ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ τὸ πολὺ νὰ ἦναι μέχρι 5%. Ὅπως καταστήσω τοῦτο καταληπτὸν, μεταχειρίζομαι τὸ ἑξῆς παράδειγμα. Φορτόνει ἐδῶ εἰς τὸν καπνὸν ξηρὸν ἐν τῇ ἀποθήκῃ του· ἅμα προχωρήσῃ 4–5 ὥρας ταξειδεύων, καὶ τύχῃ νὰ ἦναι ὁ καιρὸς ὑγρὸς, ἢ καὶ βροχερὸς, θὰ ἔχῃ ἐπὶ πλέον διαφορὰν 10, 15 καὶ 20%. Ἀλλ’ ἐπειδὴ θὰ τῷ συμβῇ αὐτὸ τὸ ἀτύχημα, πρέπει νὰ ὑποστῇ καὶ τὰς ποινάς;

§203ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἂς τὸ σκεπάσῃ.

§204ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πῶς θὰ τὸ σκεπάσῃ, ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁδοῦ καταληφθεὶς αἴφνης ὑπὸ βροχῆς; Ἀλλὰ καὶ σκεπασμένος ἐὰν ἦναι ὁ καπνὸς, ὅταν ὁ καιρὸς ἦναι ὑγρὸς, ἀποῤῥοφᾷ τὴν ὑγρασίαν. Ὅταν δὲ παραδέχησθε μέχρι 5% διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπέλθῃ, διότι ἐξάγει τις ἐξ ὑπογείου τὸν καπνὸν, ὅπου εἶναι ὁπωσδήποτε νωπὸς, δὲν δύνασθε ἢ νὰ δεχθῆτε ὡς βέβαιον, ὅτι καθ’ ὁδὸν ἐπέρχεται ἐλάττωσις ἐνίοτε καὶ πλέον τῶν 5%. Εἰς τὴν Εὐρώπην παραδέχονται ἐπὶ πλέον καὶ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν, φύραν δηλαδὴ, 15 καὶ 20%, ὡς εἰς τὴν Γερμανίαν π.χ., ἐδῶ δὲ ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ παραδεχθῶμεν οὔτε ἑνὸς δραμίου (ἀναγινώσκει): «...ἢ μεταφέροντες καπνὸν ἢ τουμπεκίον ἄνευ ἀδείας ἢ πέραν τοῦ ἐν τῇ ἀδείᾳ ἀναφερομένου ποσοῦ....» Καθ’ ὁδὸν ὁ καπνὸς παρουσιάζει ἐπὶ πλέον διαφορὰν 5 καὶ 10%· πρέπει λοιπὸν εἰς τὸν μεταφέροντα αὐτὸν νὰ ἐπιβληθῇ πρόστιμον; Ὄχι· πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἀναγνώρισις διαφορᾶς ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον 5%. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 12).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκεται).

§206ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι αἱ περιστάσεις τῆς μὴ τιμωρίας εἶναι λίαν περιωρισμέναι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, δὲν τιμωροῦνται, εἰμὴ οἱ κόπτοντες καὶ πωλοῦντες καπνὸν κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου. Ἔπρεπεν ὅμως, νομίζω, νὰ τιμωρῶνται καὶ οἱ μὴ δηλοῦντες τὸν καπνὸν καὶ μεταφέροντες αὐτὸν παρὰ τὸν νόμον, καὶ ἄλλαι τινὲς περιπτώσεις, ἃς προβλέπει ὁ ἀκυρούμενος νόμος. Ἡ ποινικὴ καταδίωξις θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου. Δὲν ἐγκρίνω δὲ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐθεώρησε καλὸν νὰ συνταυτίσῃ τοὺς παραβαίνοντας τὸν νόμον μὲ τοὺς ὑποπίπτοντας εἰς τὸ ἀδίκημα τοῦ λαθρεμπορίου. Τοῦτο εἶναι ὅλως διάφορον, καὶ τὰ τέλη ὑπολογίζονται πολὺ μεγάλα, ἐνῷ ἐνταῦθα πρόκειται νὰ τιμωρήσωμέν τινα, ἔχοντα ἐργαλεῖα καπνοῦ, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καταφύγωμεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ λαθρεμπορίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§208ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἐδάφιον αʹ τοῦ ἄρθρου τούτου καθιστᾷ μίαν ἀνικανότητα διὰ βίου, ἀφορῶσαν τὴν ἐνάσκησιν ἐμπορίου, καὶ περιπλέον τὴν ἀνικανότητα καθιστᾷ ὡς συνέπειαν ποινῆς ἐπιβληθείσης, πρὶν ἢ ἐπιβληθῇ ἡ ἀνικανότης. Δὲν δύνασθε ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ θέσητε μίαν περιπλέον συνέπειαν ποινῆς. Διὰ τοῦτο ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ διαγραφῇ.

§209Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τῶν τιμωρηθησομένων, οὐχὶ περὶ τῶν τιμωρηθέντων. Καὶ ἐδόθη προσοχὴ, ἵνα μὴ ἔχῃ ἡ διάταξις ἀναδρομικὴν δύναμιν.

§210ΡΑΛΛΗΣ. Τότε πρέπει νὰ διατυπωθῇ ἄλλως ἡ φράσις.

§211Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀντὶ «τιμωρηθέντων» δυνάμεθα νὰ θέσωμεν «τιμωρουμένων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 1 καὶ 30′ μ. μ.) (Περὶ ὥραν 6 καὶ 35′ μ.μ. γενομένης ἀπαρτίας, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῶν ἐν τῷ τελωνειακῷ δασμολογίῳ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Ἐμπειρῖκος ὑποβάλλει τροπολογίαν, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἐδάφιον αʹ τοῦ ἄρθρου 1, μετὰ τὰς λέξεις «λοιποὶ δημητριακοὶ καρποὶ εἰς κόκκους», αἱ λέξεις «καὶ τὰ πίτυρα». (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἐμπειρίκου).

§215ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι κατὰ τῆς κτηνοτροφίας.

§216Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ δασμολόγιον δὲν ἔχει εἰδικὴν διάταξιν περὶ πιτύρων· ὥστε δὲν δυνάμεθα ἐνταῦθα νὰ κανονίσωμέν τι, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ βάσει, τουτέστιν ἐν τῷ κειμένῳ δασμολογίῳ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ ἐδαφίου 3 τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ἀπὸ 20 Ἰανουαρίου 1866 ΡΝʹ νόμου. (Γίνεται δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–5).

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§220ΡΙΚΑΚΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον ἀποβλέπει εἰς τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, ἤτοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, δὲν γίνεται λόγος περὶ λογιστοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Κατὰ τὸ καταστατικὸν, ὑπάρχουσιν ἐλεγκταὶ, πάρεδροι, λογισταὶ καὶ γραφεῖς. Περὶ τῶν γραφέων παρατηρῶ, ὅτι γίνεται λόγος, ὡς καὶ περὶ τῶν παρέδρων καὶ ἐλεγκτῶν, ἀλλὰ περὶ τῶν λογιστῶν οὐδεὶς λόγος γίνεται. Καὶ ὄχι μόνον δὲν ὁρίζονται τὰ προσόντα τῶν λογιστῶν, ἀλλὰ καὶ ἐξαιρεῖται ἡ ὑπηρεσία τοῦ λογιστοῦ ἀπὸ τὴν θέσιν ἐκείνην, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ καταστατικὸν ἰδίως ἀπῄτησε τὰ προσόντα τοῦ λογιστοῦ. Τὸ ἄρθρον 11 τοῦ καταστατικοῦ ῥητῶς λέγει, ὅτι, κενουμένης θέσεως ἐλεγκτοῦ, πρὸ πάντων λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν οἱ ἔχοντες τόσῳ ἐτῶν ὑπηρεσίαν λογιστοῦ. Ἑπομένως, ἐνῷ προσδιορίζομεν προσόντα διὰ τὴν θέσιν τοῦ παρέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ εἰσάγομεν πρόσωπα ξένα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀποκλείομεν τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατέχουσι τὴν ἀμέσως κατωτέραν θέσιν, τὰ ὁποῖα διατελοῦσιν εἰς σχέσιν εἰδικὴν πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ τὰ ὁποῖα, δὲν εἶναι κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι θὰ ὦσι τὰ καταλληλότερα διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων τῆς ἀνωτέρας ταύτης θέσεως. Ὁ ἐλεγκτής, ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησεν ἐπὶ ὡρισμένα ἔτη, δὲν εἶναι ἀμφιβολία, ὅτι εἶναι εἰδικὸς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ, καί, προκειμένου νὰ διορισθῇ πάρεδρος, εἶναι καταλληλότερος ἀπὸ τοὺς Εἰσαγγελεῖς καὶ τοὺς Προέδρους τῶν δικαστηρίων, ἢ τοὺς οἰκονομικοὺς ἐπιθεωρητάς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι κἀμμίαν γνῶσιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Δυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν ἓν χρονικὸν διάστημα, οἱονδήποτε ἤθελε θεωρηθῆ ἀναγκαῖον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ νὰ ἀποκλείσωμεν τοὺς λογιστὰς, ἐνῷ ὁ καταστατικὸς νόμος πρὸ παντὸς ἄλλου ὁρίζει αὐτοὶ νὰ προτείνωνται διὰ τὸν διορισμὸν ὄχι πλέον τῶν παρέδρων, ἀλλὰ τῶν ἐλεγκτῶν, δὲν εἶναι δίκαιον. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησίν μου ταύτην, καὶ νὰ συναινέσῃ νὰ ὁρίσωμεν ὡς προσὸν τῆς θέσεως τοῦ παρέδρου καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ λογιστοῦ. Ἐγὼ μάλιστα ἔχω διατυπώσει κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον τετάρτην παράγραφον (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐπὶ εἰκοσαετίαν, ἐξ ὧν τὰ ὀκτὼ τοὐλάχιστον πρώτης τάξεως, ὑπηρετήσας ὡς λογιστής». Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐαρεστηθῇ νὰ τὴν δεχθῇ, θὰ πράξῃ ἔργον δίκαιον καὶ συμφέρον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§221Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς βλέπετε, τὸ ἄρθρον τὸ περὶ τούτου ὁρίζει ὡς ἀναγκαῖον προσὸν πρὸς διορισμὸν ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ τὴν ὑπηρεσίαν τμηματάρχου· ὁ δὲ λογιστὴς δὲν ἔχει βαθμὸν τμηματάρχου. Τουτέστιν, ἵνα διορισθῇ τις πάρεδρος, πρέπει νὰ ὑπηρέτησεν ἐπὶ δύο ἔτη ὡς τμηματάρχης, ἀφοῦ δὲ αὕτη εἶναι ἡ βάσις, καὶ τμηματάρχου περίπου, ἢ καὶ πλέον, εἶναι τὸν βαθμὸν καὶ τὴν σημασίαν ἡ θέσις τοῦ παρέδρου, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὴν νὰ προάγηται ὁ λογιστὴς, ὅστις εἶναι ὑπουργικὸς γραμματεὺς αʹ τάξεως. Πρέπει νὰ διέλθῃ τις καὶ διὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ τμηματάρχου, καὶ νὰ παραμείνῃ ἐν αὐτῇ ἐπὶ δύο τοὐλάχιστον ἔτη, ὅπως προαχθῇ εἰς πάρεδρον. Τοῦτο δὲ καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν εἶναι χρήσιμον, διότι ἐξαναγκάζει τὸν προσβλέποντα εἰς θέσιν παρέδρου, ὅπως εἰσέλθῃ εἰς ὑπηρεσίαν τινὰ οἰκονομικὴν ἐκ τῶν ἐπὶ βαθμῷ τμηματάρχου, παρέχων ἐργασίαν ὠφέλιμον, καὶ αὐτὸς ἀποκτῶν εἰδικότητα.

§222ΡΙΚΑΚΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν τοῦ λογιστοῦ, δὲν γίνεται λόγος, κύριε Πρόεδρε.

§223Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τοῦ προσόντος τοῦ λογιστοῦ γίνεται λόγος.

§224ΡΙΚΑΚΗΣ. Ποῦ;

§225Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν ἄρθρῳ 14 (ἀναγινώσκει): «Προάγεται εἰς οἰκονομικὸν ἔφορον αʹ τάξεως ὁ ἐπὶ τετραετίαν διατελέσας οἰκονομικὸς ἔφορος βʹ τάξεως ἢ γραμματεὺς αʹ τάξεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ, ἢ λογιστὴς αʹ τάξεως ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ, καὶ ἔχων δίπλωμα τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ὁμοταγοῦς Πανεπιστημίου.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 7–10.)

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§227Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πλὴν τῶν τροποποιήσεων, αἵτινες ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν, θὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς, σχετικὰς πρὸς τὰ λεχθέντα χθὲς περὶ τοῦ ἔχοντος δίπλωμα Πανεπιστημίου καὶ ὑπαγομένου κατὰ τὸ ἀρχικὸν μὲν σχέδιον εἰς μαθητείαν, κατὰ τὸ σχέδιον δὲ τὸ τροποποιηθὲν, εἰς ἐξέτασιν μετὰ παρέλευσιν ἐννέα μηνῶν καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως ἔτους. Νομίζω ὅτι, τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ τελευταῖον, εἶναι τὸ αἱρετώτερον, ἀλλὰ δὲν εἶναι πρέπον νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὁ φέρων τὸ δίπλωμα καὶ ὑποβαλλόμενος εἰς τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας διὰ θέσεως προϊσταμένου. Εἶναι προτιμότερον νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διὰ θέσεως ὑφισταμένου, καὶ τότε τὰ μειονεκτήματα τοῦ μέτρου ἐκλείπουσι. Προτείνω ἄρα, ὅπως ἐν ἄρθρῳ 11, πραγματευομένῳ περὶ γραμματέων Οἰκονομικῆς Ἐφορίας, ὡς καὶ ἐν ἄρθρῳ 16, πραγματευομένῳ περὶ γραμματέων Ταμείου, καὶ ἐν ἄρθρῳ 25, παραγράφῳ εʹ, πραγματευομένῳ περὶ ἐλεγκτοῦ Τελωνείου καὶ ὑπελεγκτοῦ, περιληφθῶσιν αἱ διατάξεις, αἵτινες κατὰ τὴν τροποποίησιν ἐσχετίζοντο πρὸς τὴν θέσιν προϊσταμένου. Ὅθεν, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 προτείνω, ὅπως, μετὰ τὰ ἐκ τῆς τροπολογίας, προστεθῶσι ταῦτα: «Διορίζεται γραμματεὺς Οἰκονομικῆς Ἐφορίας αʹ τάξεως ὁ ἔχων δίπλωμα διδάκτορος ἢ προλύτου τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ὁμοταγοῦς Πανεπιστημίου»· μεθ’ ὃ ἑτέρα παράγραφος: «Προάγεται εἰς γραμματέα Οἰκονομικῆς Ἐφορίας αʹ τάξεως ὁ ἐπὶ διετίαν διατελέσας γραμματεὺς Οἰκονομικῆς Ἐφορίας βʹ, γʹ ἢ δʹ τάξεως, ἢ ὁ ἐπὶ τριετίαν διατελέσας γραφεὺς αʹ τάξεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ καὶ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ». Τελευταία δὲ παράγραφος ἡ ἑξῆς: «Διορίζεται γραμματεὺς Οἰκονομικῆς Ἐφορίας αʹ τάξεως ὁ ἔχων δίπλωμα διδάκτορος ἢ προλύτου τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ὁμοταγοῦς Πανεπιστημίου»...

§228ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι προτιμότερον νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 10, ὅπου πρόκειται περὶ γραμματέως;

§229Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρόκειται περὶ γραφέως ἐκεῖ, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ ἐδάφιον ἐδῶ, ἔνθα πρόκειται περὶ γραμματέως Ἐφορίας αʹ τάξεως, ὅστις δὲν ἔχει τὸν βαθμὸν ἐφόρου γʹ τάξεως, ἀλλ’ ἔχει μισθὸν ἀνώτερον τοῦ μισθοῦ τοῦ ἐφόρου δʹ τάξεως. Ἐκ τοῦ ἄρθρου 12 ἀφαιρεῖται ἡ δευτέρα παράγραφος, ὅπως ὑπελείφθη μετὰ τὴν τελευταίαν τροποποίησιν, ἔχουσα οὕτω: «Διορίζεται οἰκονομικὸς ἔφορος γʹ ἢ δʹ τάξεως ὁ ἔχων δίπλωμα διδάκτορος ἢ προλύτου τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ὁμοταγοῦς Πανεπιστημίου» ταῦτα διαγράφονται. Λέγω δὲ καὶ τὰ τῶν λοιπῶν ἄρθρων ὡς προτεινόμενα κατ’ ἐφαρμογὴν τῆς αὐτῆς ἀρχῆς. Ἐν ἄρθρῳ 16 προστίθεται τελευταία παράγραφος, ἔχουσα οὕτω: «Διορίζεται γραμματεὺς Ταμείου αʹ τάξεως ὁ ἔχων δίπλωμα τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ὁμοταγοῦς Πανεπιστημίου». Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ πρόκειται περὶ γραμματέως Ταμείου αʹ τάξεως, προτείνεται ἄρα, ὅπως εἰς τὴν θέσιν ταύτην διορίζηται καὶ ὁ ἔχων δίπλωμα τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ὁμοταγοῦς Πανεπιστημίου. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 17 ἡ δευτέρα παράγραφος ὡς ὑπελείφθη μετὰ τὴν χθεσινὴν τροποποίησιν, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Διορίζεται ταμίας γʹ τάξεως ὁ ἔχων δίπλωμα τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ὁμοταγοῦς Πανεπιστημίου», αὕτη ἡ οὕτω τροποποιηθεῖσα παράγραφος διαγράφεται ὁλόκληρος, ὡς διαγράφεται ἡ αὐτὴ φράσις ὁλόκληρος καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 12. Ἡ παράγραφος εʹ τοῦ ἄρθρου 25 καθορίζεται οὕτω: «Διορίζεται ὑποτελώνης γʹ τάξεως, ἢ βʹ ἢ γʹ ἢ δʹ γραμματεὺς Τελωνείου, βʹ ἢ γ ἢ δʹ γραμματεὺς Διαμετακομίσεως, ὑπελεγκτὴς βʹ τάξεως καὶ βοηθὸς στατιστικῆς ὁ ἔχων δίπλωμα Πανεπιστημίου». Ἀπαλείφονται δὲ αἱ μετὰ τὴν χθεσινὴν τροποποίησιν ὑπολειφθεῖσαι λέξεις «Διορίζεται ὑποτελώνης αʹ ἢ βʹ τάξεως ἐλεγκτὴς Τελωνείου γʹ τάξεως καὶ αʹ τάξεως ὑπελεγκτὴς ὁ ἔχων δίπλωμα Πανεπιστημίου». Ἐν τῇ προταθείσῃ χθὲς παραγράφῳ ἐν ἄρθρῳ 43 γίνεται ἡ ἑξῆς τροποποίησις. Ἡ χθεσινὴ τροποποίησις εἰς τὸ ἄρθρον 43 εἶχεν ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 43 προστίθενται αἱ λέξεις: «Οἱ κατὰ ἄρθρα 12 παράγραφος βʹ, 17 παράγραφος βʹ καὶ 25 παράγραφος πέμπτη, ὑπάλληλοι, μετὰ παρέλευσιν 9 μηνῶν κτλ». Κατόπιν τῶν σημερινῶν προτάσεων πρέπει καὶ τὰ ἄρθρα ταῦτα ν’ ἀντικατασταθῶσι συμφώνως πρὸς τὰ ἐν ταῖς προτάσεσι ταύταις, ἤτοι εἰς τὸ ἄρθρον 12 παράγραφος βʹ θ’ ἀντικατασταθῇ τὸ ἄρθρον 11 ἄρθρον 16 παράγραφος δʹ. Κατὰ τἆλλα μένει ἡ διάταξις ὡς ἔχει ἐν τῇ χθεσινῇ τροπολογίᾳ.

§230ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ σύνολον νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ πρὶν ἢ ἀντιγραφῶσιν ὅλα αὐτὰ καὶ συναρμολογηθῶσι.

§231Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶναι δεδικαιολογημένον, καίτοι εἶναι ὅλα ἐγγράφως διατετυπωμένα.

§232ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ τακτικόν.

§233ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὕτω θὰ γείνῃ. Τὸ ἄρθρον 39 ἔχει ὡς ἑξῆς: «Οἱ κατὰ τὰ ἄρθρα 12, 14 καὶ 17 μαθητευόμενοι δίδουσι τὸν ὅρκον τῆς ὑπηρεσίας ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου Νομάρχου, καὶ ὑπόκεινται εἰς τὰ περὶ δημοσίων ὑπαλλήλων διατεταγμένα». Τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἀφοῦ πλέον δὲν πρόκειται περὶ μαθητεύσεως, πρέπει νὰ διαγραφῇ· τὰ δὲ κατόπιν ἄρθρα θὰ μεταβάλωσιν ἀριθμόν· τουτέστι τὸ 40 θὰ γείνῃ 39, τὸ 41 θὰ γείνῃ 40, κτλ. μέχρι τοῦ 49, ὅπερ θὰ γείνῃ 48. Περὶ πάντων τούτων διαλαμβάνει ἡ τροπολογία, ὡς ἔχει ἐνταῦθα.

§234ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον δίπλωμα τῆς Νομικῆς Σχολῆς.

§235Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι, προκειμένου περὶ εἰσαγωγῆς εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, φαίνεται ἀρκοῦσα ἡ ἀπόδειξις γενικωτέρας μορφώσεως, ἣν παρέχει δίπλωμα οἱασδήποτε Σχολῆς.

§236ΛΑΜΠΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθωμεν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μίαν παρατήρησιν. Οἱ τελωνειακοὶ ταμίαι ἀναφέρονται εἰς τὸ ἄρθρον 23 καὶ ἐξομοιοῦνται πρὸς τοὺς ταμίας γʹ τάξεως, ἀλλὰ κατωτέρω δὲν ἀναγράφεται δι’ αὐτοὺς κἀμμία προαγωγή. Ἂν ἦναι δυνατόν, νὰ περιληφθῇ καὶ περὶ τούτου διάταξις.

§237Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον δὲν ἀποκλείει τὴν προαγωγήν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτά, τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ τὰ ἄρθρα 13 καὶ 14, ὡς ἔχουσι).

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§239ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἄρτης. Ἐὰν θὰ δοθῇ προαγωγὴ εἰς τοὺς τελωνειακοὺς ταμίας, νὰ τεθῇ ἐδῶ.

§240Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ αὕτη ἡ διάταξις περιλαμβάνει ἐν ἑαυτῇ τὰ τῆς προαγωγῆς. Ἡ διάταξις ὁρίζει: «Οἱ τελωνειακοὶ ταμίαι καὶ οἱ παρ’ αὐτοῖς γραμματεῖς ἐξομοιοῦνται ...» Ἑπομένως ὑπάρχει προαγωγή.

§241ΛΑΜΠΡΟΣ. Ναί, ἀλλὰ φεύγουν ἀπὸ τὸν τελωνειακὸν κλάδον.

§242Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὗτοι χαρακτηρίζονται ὡς ταμειακοὶ ὑπάλληλοι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 16–34 μετὰ τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔν τισι τούτων προταθεισῶν τροποποιήσεων).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 35 (ἀναγινώσκεται).

§244Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν στίχῳ δευτέρῳ, ἀντὶ «θέσεων», νὰ τεθῇ «ὑπηρεσιῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 35 μετὰ τῆς τροποποιήσεις ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 36–45 μετὰ τῶν τροποποιήσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 46 (ἀναγινώσκεται).

§246ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἡλικίαν, ἡ παῦσις εἶναι ὑποχρεωτικὴ εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἢ δυνητική; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 46, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον θὰ ψηφισθῇ αὔριον, διότι τὸ νομοσχέδιον θ’ ἀνατυπωθῇ ὡς ἐτροποποιήθη. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκτελέσεως ἐργασιῶν ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ Ἀθηνῶν πρὸς ἀνεύρεσιν ὑδάτων.» (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται)

§249Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀντὶ «ἐντὸς τοῦ λεκανοπεδίου» παρακαλῶ νὰ τεθῇ «ἐντὸς τῆς περιφερείας», ἐὰν συναινῇ ὁ κ. Ὑπουργός.

§250ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ ἴδωμεν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ δυσκολία νὰ τὸ διορθώσωμεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 2.)

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§252ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Φοβοῦμαι, ὅτι, ἐὰν μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει, θὰ ματαιωθῶσιν αἱ ἐργασίαι, διότι ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὸ ἄρθρον ἀπαρτίζεται ὑπὸ τοῦ Νομάρχου, τοῦ Προέδρου τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου κλπ. Ἀφοῦ ὅμως δὲν ἔχομεν Νομαρχιακὸν Συμβούλιον...

§253ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Διωρθώθη. Ἀντὶ «Προέδρου τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου» ἐτέθη «Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν».

§254ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πολὺ ἀναμιγνύομεν τὴν δικαιοσύνην. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 4–7).

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§256ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ ὑπολογισθῇ ἀκριβῶς ἡ προθεσμία τῶν ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς παύσεως τῶν ἐργασιῶν; Δυνατὸν νὰ γίνωνται ἐργασίαι δευτερεύουσαι.

§257ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λέγει «ἀπὸ τῆς ἐν τῷ κτήματι παύσεως τῶν ἐργασιῶν»· ἑπομένως ὁρίζεται ἀκριβῶς ἡ προθεσμία. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 9–11).

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§259ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 9 προβλέπει τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς χορηγεῖται ἀποζημίωσις εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ὁσάκις διὰ τῶν ἐνεργουμένων ἐργασιῶν προσβάλλωνται τὰ κεκτημένα αὐτῶν δικαιώματα· τὸ ἄρθρον 12 ἔρχεται νὰ κανονίσῃ ἑτέραν περίπτωσιν, καθ’ ἣν πρόκειται πάλιν περὶ ἀποζημιώσεως. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 12 δὲν προβλέπει τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἐπὶ τῶν ὑδάτων τῶν ῥεόντων διὰ παλαιῶν ὑδραγωγείων ὑπάρχουσι κεκτημένα δικαιώματα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, εἶναι ἀδύνατον νὰ συμβιβασθῇ ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ ἀναγραφομένη ἀρχὴ πρὸς τὴν ῥητὴν τοῦ Συντάγματος διάταξιν, τὴν ἀναγράφουσαν δικαίωμα ἀποζημιώσεως, ὁσάκις τις στερῆται τῆς ἰδιοκτησίας του ὁπωςδήποτε λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης· διότι, ἐὰν διὰ τῆς ἀνακαινίσεως παλαιοῦ τινος ὑδραγωγείο ζημιωθῇ ἰδιοκτήτης τις, εἶναι ἀδύνατον νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν ὀφείλεται πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦτον ἀποζημίωσις. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον προτείνω, ὅπως ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 12 προστεθῶσι τὰ ἑξῆς: «ὁσάκις ἐκ τῶν ἐργασιῶν δὲν προσβάλλονται τὰ ὑπὲρ ἰδιοκτητῶν κεκτημένα δικαιώματα ἐπὶ τῶν ὑδάτων». Τὴν τροπολογίαν ταύτην παραδίδω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, καὶ παρακαλῶ νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν αὐτῆς. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 309).

§260ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Καὶ ἐγὼ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν. Ἐπειδὴ ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ προηγουμένου, ὅστις ὅμως ἴσχυε μόνον ἐπὶ τριετίαν, καὶ ἐπειδὴ ἡ τριετία ἔληξε, πρέπει νὰ ἀναψηφισθῶσιν αἱ διατάξεις, ἵνα ἰσχύσωσι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Τὸ ἄρθρον 12 εἶναι προσθήκη, γινομένη εἰς τὰς διατάξεις τοῦ προϊσχύοντος νόμου, καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἐγένετο τοῦτο, διότι, προκειμένου περὶ καθαρισμοῦ καὶ ἀνακαινίσεως τοῦ ὑδραγωγείου Πειραιῶς, ἐγεννήθησαν δυσχέρειαι. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν ὡς πρὸς τὴν διάταξιν, καθ’ ὅσον περιορίζεται εἰς τὸν καθαρισμὸν καὶ τὴν ἀνακαίνισιν τῶν παλαιῶν ὑδραγωγείων, ὑπογείως ἐνεργουμένων. Ἀλλὰ προστίθεται, ὅτι οὐδεμία ἀποζημίωσις πληρόνεται, διὰ τῆς διατάξεως δὲ ταύτης παραγνωρίζονται τὰ δικαιώματα τῆς ἐπιφανείας, διότι, ἐὰν ἐκ τῆς ἀνακαινίσεως αὐτῆς ἐπέλθωσι βλάβαι εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, ἐὰν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας ὑπάρχῃ οἰκοδομὴ καὶ ἐπέλθῃ ζημία, τί γενήσεται; Ἐκ τῆς ἀπολύτου λοιπὸν ταύτης διατάξεως δύναται νὰ ἀποκλεισθῇ ἐντελῶς τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ ἰδιοκτήτου. Διὰ τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι, ἐνῷ ἐν τῷ ἄρθρῳ προβλέπεται ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ γείνωσιν ἐργασίαι ὑπόγειοι ὑπὸ οἰκοδομὴν, ἀπαγορεύεται ἐν τούτοις ἡ ἐπιχείρησις τοιαύτης ἐργασίας ἄνευ συνεννοήσεως τοῦ ἰδιοκτήτου. Ὅθεν προτείνω νὰ προστεθῶσι: «πλὴν ἐὰν ἐπενεχθῇ ἐκ τούτου ζημία εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ τηρουμένης τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 5»· δηλ. ὁσάκις πρόκηται περὶ ὑπογείων ἐργασιῶν ὑπὸ οἰκοδομὴν, νὰ μὴ δύνανται νὰ γείνωσιν αὗται ἄνευ συναινέσεως τοῦ ἰδιοκτήτου.

§261Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐννοεῖται, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου δὲν εἶναι νὰ παραβλάψῃ κεκτημένα δικαιώματα, περὶ ὧν ἔκαμε λόγον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Χαλκίδος Βουλευτὴς, οὐδ’ ἔχει σκοπὸν νὰ μὴ δώσῃ ἀποζημίωσιν, ἐὰν τὰ ὑπόγεια ἔργα φέρωσι ζημίαν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας. Ἑπομένως θὰ σκεφθῶ περὶ καταλλήλου προσθήκης κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§262ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι διὰ τῶν τοιούτων ἐργασιῶν, οὐ μόνον ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν δύναται νὰ ἐπέλθῃ ζημία εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, διότι δύναται νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον ἔχει αὐτός.

§263ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι θὰ σκεφθῶ περὶ καταλλήλου τροπολογίας, διότι σκοπὸς τοῦ νόμου δὲν εἶναι βεβαίως νὰ παραβλαφθῶσι κεκτημένα δικαιώματα.

§264ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 12 ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἄρθρον 11 ὑπάρχει μία ἀντίθεσις. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 11, προκειμένου περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν ἀρχαίων ὑδραγωγείων Πειραιῶς, τηροῦνται αἱ διατάξεις τῶν προηγουμένων ἐν τῷ ἄρθρῳ 12, προκειμένου περὶ ἐργασιῶν ὑπὸ τὸ ἔδαφος, οὐδεμία ἀποζημίωσις πληρόνεται.

§265ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διότι ὑποτίθεται, ὅτι ὑπὸ τὸ ἔδαφος οὐδεμία ζημία προσγίγνεται. Εἶπον ὅμως, ὅτι εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν θέλομεν σκεφθῆ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταστάσεως τοῦ προσωπικοῦ τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπαγομένων ὑπηρεσιῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 1–4).

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§268ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καθ’ ὃν χρόνον λαμβάνετε πρόνοιαν περὶ προσόντων δι’ ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως καὶ δι’ ὅλα τὰ τμήματα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπίκαιρον νὰ καθορισθῶσι προσόντα καὶ διὰ τὸν τμηματάρχην τοῦ τμήματος τῆς δημοσίου ὑγείας. Σήμερον ὄχι μόνον τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη ἔχουσι τμῆμα δημοσίου ὑγείας, διευθυνόμενον ὑπὸ εἰδικοῦ ἀνδρὸς, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ ἡμιβάρβαρα, ὡς ἡ Ἰαπωνία. Εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ τμήματος τούτου ὑπάρχει ἀνάγκη εἰδικοῦ ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος νὰ δημοσιεύῃ τακτικῶς δελτία περὶ τῆς καταστάσεως τῆς δημοσίου ὑγείας, καὶ τὰς ἀναγκαίας στατιστικὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι εἰς ὅλα τὰ Κράτη εἶναι χρήσιμοι καὶ πανταχόθεν ζητοῦνται.

§269ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποθέτω, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ καθορισθῇ ἡ θέσις τοῦ τμηματάρχου τῆς δημοσίας ὑγείας, καὶ εἶτα νὰ ὁρίσωμεν τίνα προσόντα θὰ ἔχῃ.

§270ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, θὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὅσον οἷόν τε τάχιον μεριμνήσῃ καὶ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 6–9).

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§272ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου προτείνω νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «Ἐν τῇ κατὰ τὸν νόμον ΧΠΗʹ τῆς 6 Φεβρουαρίου 1878 θέσει τοῦ Διευθυντοῦ, ἀνασυστηθείσῃ διὰ τοῦ νόμου ΒΚΓʹ περὶ κανονισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, ὁ διορισμὸς γίνεται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ τελευταίου τούτου νόμου· τὸ δὲ λοιπὸν προσωπικὸν τῆς ὑπηρεσίας διορίζεται κατὰ τὰς διατάξεις», καὶ ἀντ’ αὐτῶν νὰ τεθῇ: «Ὁ Διευθυντὴς, οὗ ἡ θέσις ἀνεσυστήθη διὰ τοῦ νόμου ΒΚΓʹ τῆς 18 Ἰουλίου 1892, καὶ τὸ λοιπὸν προσωπικὸν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων διορίζεται, προάγεται καὶ ἀπολύεται κατὰ τὰς σχετικὰς διατάξεις». Προσέτι δὲ τὰ στοιχεῖα «ΑΜΛΗʹ» κατωτέρω ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν στοιχείων «ΑϠΜΗʹ», μετὰ δὲ τὰς λέξεις «καὶ τοῦ νόμου» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ΒΚΓʹ τῆς 18 Ἰουλίου 1892». Εἰς τὸ τέλος δὲ τοῦ ἄρθρου νὰ προστεθῇ ἡ ἑξῆς παράγραφος «Αἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ νόμου ΑΥΛΘʹ πειθαρχικαὶ ποιναὶ ἐπιβάλλονται κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ, ἀφοῦ μετὰ προηγουμένην ἀπολογίαν αὐτοῦ ἀποφανθῇ ὁμοφώνως ὑπὲρ τῆς ποινῆς τὸ Συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, προεδρευόμενον ὑπὸ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 11–15)

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 16 (ἀναγινώσκεται).

§274ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ προτείνω νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «τὸν λογιστικὸν νόμον», καὶ ἀντ’ αὐτῶν νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ τὴν ταχυδρομικὴν νομοθεσίαν». Ἐπίσης δὲ νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «οἱ τηλεγραφικοὶ δὲ ἐπιθεωρηταὶ καὶ ὑποδιευθυνταὶ δέον νὰ ἔχωσι προσέτι καὶ τὰς ἀναγκαίας ἠλεκτρικὰς γνώσεις», καὶ ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν λέξεων: «Ὁ τῆς τηλεγραφικῆς δὲ ὑπηρεσίας ὑποδιευθυντὴς ἢ ἐπιθεωρητὴς δέον νὰ γινώσκῃ προσέτι καὶ τὴν τηλεγραφικὴν νομοθεσίαν, καὶ νὰ ἔχῃ καὶ τὰς ἀναγκαίας ἠλεκτρικὰς γνώσεις. Τὰ προσόντα ταῦτα βεβαιοῦνται δι’ ἐξετάσεων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17 (ἀναγινώσκεται).

§276ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μετὰ τὰς λέξεις «τηλεγραφικῆς σχολῆς» νὰ προστεθῇ ἡ λέξις: «βοηθοί». Ἡ αὐτὴ λέξις «βοηθοὶ» ν’ ἀπαλειφθῇ ὀλίγον κατωτέρω. Μετὰ δὲ τὰς λέξεις «δύνανται νὰ διορισθῶσι» νὰ προστεθῶσι αἱ λέξεις «ἀπ’ εὐθείας»· ἀντὶ δὲ τῆς ἐν τῇ ἑπομένῃ γραμμῇ λέξεως «πρῶτοι» νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «διδάκτορες ἢ προλύται». Μετὰ δὲ τὰς λέξεις «ἔχωσι δίπλωμα», ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «τῆς ἐν Παρισίοις» καὶ προστεθῇ ἡ λέξις «ξένης». Ν’ ἀπαλειφθῶσι πρὸς τούτοις ἐκ τοῦ τέλους τοῦ ἄρθρου αἱ λέξεις «καὶ εὐδοκιμήσαντες εἰς ἐξετάσεις», καὶ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «οὐδεὶς ὅμως δύναται νὰ διορισθῇ, ἐὰν δὲν εὐδοκιμήσῃ εἰς ἐξετάσεις».

§277ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἀπολύτως τεθῇ «ξένης τηλεγραφικῆς σχολῆς», ἐκτείνεται πολὺ ἡ ἄδεια καθίσταται τὸ ἄρθρον πολὺ πλατύ.

§278ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρότερον τὸ εὑρίσκετε πολὺ στενὸν, τώρα τὸ εὑρίσκετε πολὺ πλατύ. Κατὰ τίνα ἄλλον τρόπον δύναται νὰ ὁρισθῇ; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 17, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 18–30).

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 31 (ἀναγινώσκεται).

§280ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ἐδαφίου νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἐντὸς ἑνὸς ἔτους». Ἐπίσης ὁ τίτλος «Κεφάλαιον Δʹ» νὰ τεθῇ πρὸ τοῦ ἄρθρου 32.

§281ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ὡρίσθη ἐν τῷ ἄρθρῳ 31 ἡ ἡλικία τῶν 70 ἐτῶν, καλὸν εἶναι εἰς τὸ ἄρθρον 29, καθ’ ὃ θὰ κρατεῖται γενικὸν βιβλίον τοῦ προσωπικοῦ, νὰ ὁρισθῇ, ὅτι θὰ σημειῶται ἐν τῷ βιβλίῳ ἐκείνῳ καὶ ἡ ἡλικία.

§282ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπειδὴ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἀπωλείας τῆς θέσεως ἐν περιπτώσει συμπληρώσεως τῆς ἡλικίας τῶν 70 ἐτῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐν τῷ κρατουμένῳ βιβλίῳ σημειουμένη ἡλικία. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 31, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 32–34).

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 35 (ἀναγινώσκεται).

§284ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 35 νὰ προστεθῇ ἡ ἑπομένη παράγραφος: «Ἐκ τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταχυδρομικῶν ἢ τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων, οἱ μὴ ἔχοντες τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 17 προσόντα δύνανται νὰ προαχθῶσιν: εἰς ὑποδιευθυντὰς ἢ ἐπιθεωρητὰς τηλεγραφικοὺς βʹ τάξεως οἱ τηλεγραφηταὶ ἢ ἐπιστάται αʹ τάξεως, καὶ εἰς ὑποδιευθυντὰς ἢ ἐπιθεωρητὰς τηλεγραφικοὺς αʹ οἱ τῆς βʹ τάξεως, μετὰ ὑπηρεσίαν ὀκταετῆ μὲν ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ, εἰκοσαετῆ δὲ ἐν ὅλῳ, ἂν ἐννοῶσι τὴν Γαλλικὴν, ἀφοῦ βεβαιωθῇ τοῦτο δι’ ἐξετάσεων».

§285ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου 35 λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν κέκτηνται τὰ προσόντα κατὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἀλλὰ προϋπηρέτησαν εἰς θέσιν ὁμοιόβαθμον· λαμβανομένης δὲ ὑπ’ ὄψιν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν, ἐπιτρέπεται ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἀναθέσῃ αὐτοῖς ὑπηρεσίαν τοῦ αὐτοῦ βαθμοῦ καὶ τοῦ αὐτοῦ κλάδου. Διὰ τῆς λέξεως «κλάδου» τί ἐννοεῖτε; Πρόκειται περὶ διοικητικοῦ κλάδου ἐν γένει, ἢ πρόκειται ὅτι ὁ πρώην ἀστυνομικὸς ὑπάλληλος μόνον εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν θὰ δύναται νὰ διορισθῇ, ἢ ὁ τηλεγραφικὸς εἰς τὴν τηλεγραφικὴν, καὶ οὕτω καθεξῆς; Λέγω δὲ τοῦτο ὡρισμένως, ἵνα σχετίσω τὴν παρατήρησίν μου μὲ τὰ ἐν ἄρθρῳ 20 καὶ τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ ἀναφερόμενον νομοθέτημα· διότι τοιουτοτρόπως, ἐὰν ἡ λέξις κλάδος ἑρμηνευθῇ στενῶς, οἱ πρώην ἐν τῇ ἀστυνομικῇ ὑπηρεσίᾳ ἀποκτήσαντες προσόντα βεβαίως ἀποκλείονται ὁριστικῶς πάσης δημοσίου ὑπηρεσίας, διότι ἡ ἀστυνομικὴ ὑπηρεσία κατηργήθη διὰ τοὺς μὴ στρατιωτικούς. Ἐὰν δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους λαμβάνηται πρόνοια, καὶ λογίζεται ὡς προσὸν ἡ προτέρα αὐτῶν ὑπηρεσία, φρονῶ ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ἀποκλεισθῶσιν αὐτῆς οἱ ἐν τῇ ἀστυνομικῇ ὑπηρεσίᾳ διατελέσαντες καὶ εὐδοκίμως ὑπηρετήσαντες. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν ἦναι βάσιμος ἡ ὑπόνοιά μου περὶ στενῆς ἑρμηνείας τῆς λέξεως, καὶ ἑπομένως περὶ τῆς ἀδικίας, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα.

§286ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι βασιμωτάτη, καὶ θὰ ληφθῇ πρόνοια. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 35 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τριακονταμελὴς εἰδικὴ ἐπιτροπὴ κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 311). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῶν προξενικῶν νόμων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 1).

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§289Α. Γ. ΣΟΥΤΣΟΣ. Γραμματεὺς Προξενείου, συμπληρώσας τριετίαν, κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, καὶ μὴ εἰσελθὼν εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, ὅπως δικαιοῦται κατὰ τὸν νόμον ΧΜΖʹ, ἀλλὰ παραμένων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῇ προξενικῇ, προβιβάζεται εἰς γραμματέα Γενικοῦ Προξενείου. Μένει ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ, ὑποτεθείσθω, ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος, καὶ πρόκειται, ὑπαρχούσης θέσεως, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν. Οὗτος δὲν θὰ δυνηθῇ βεβαίως νὰ εἰσέλθῃ ὡς γραμματεὺς ὑπουργικὸς πρώτης τάξεως· ἀλλὰ καθ’ ἑτέραν σχετικὴν διάταξιν ὀφείλει νὰ ἔχῃ συμπεπληρωμένην τριετῆ προξενικὴν ὑπηρεσίαν ὡς γραμματεὺς Γενικοῦ Προξενείου ἢ ὡς ὑποπρόξενος. Τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, τοῦ ῥυθμίζοντος τὰ περὶ τούτου, ζητῶ τὴν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν.

§290ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ παρατήρησις αὕτη ἐγένετο χθὲς ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βονίτσης, καὶ ἔδωκα ἐπὶ ταύτης ἐξηγήσεις διὰ μακρῶν.

§291Α. Γ. ΣΟΥΤΣΟΣ. Πῶς θὰ γείνῃ ἡ προσμέτρησις; Δὲν πρόκειται περὶ παραλληλισμοῦ χρονικοῦ διαστήματος προβιβασμοῦ διπλωματικῆς καὶ προξενικῆς ὑπηρεσίας ἀλλὰ πρόκειται περὶ προσμετρήσεως χρόνου, περίπτωσις ἥτις γεννᾶται ὡς ἐκ τοῦ μικτοῦ τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῶν διαφόρων σχετικῶν διατάξεων, καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι λίαν καταληπτὸν, δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἔφερον πρῶτον τὸ παράδειγμα· κατὰ περισσοτέρους δὲ μέχρι τοῦδε τρόπος ἡρμηνεύθη. Τὸ κατ’ ἐμὲ, τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ἐν Ἀνατολῇ ὑπηρεσίας μετέτρεψαν εἰς προσμέτρησιν χρόνου, ὅπερ οὐχὶ ὀρθόν.

§292ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἴσως δὲν ἐξεφράσθη ἀκριβῶς ὁ ἐξηγήσας τὸ νομοσχέδιον, ὅπως γένηται σήμερον ἡ παρατήρησις αὕτη. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας, οἵτινες κατέχουσι θέσιν γραμματέως Προξενείου, καὶ τὸ ἄρθρον 45, ὡς τροποποιεῖται, ὁρίζει, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἀπαιτῆται τριετὴς ὑπηρεσία πρὸς προαγωγὴν αὐτῶν εἰς τὴν θέσιν γραμματέως Γενικοῦ Προξενείου ἢ γραμματέως πρώτης τάξεως τοῦ προξενικοῦ γραφείου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας ἢ ὑποπροξένου, ἀπαιτεῖται μόνον διετὴς εὐδόκιμος ὑπηρεσία. Τοῦτο δὲν σχετίζεται παντελῶς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς προσμετρήσεως τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν.

§293ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Χθὲς ἀνέπτυξα διὰ μακρῶν τὸ γενόμενον ἄτοπον, κατὰ τὸ ὁποῖον πολλοί, προαγόμενοι εἰς γραμματεῖς βʹ τάξεως ἢ εἰς γενικοὺς προξένους, προβιβάζονται εἶτα, καίπερ παραμένοντες ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ, παρὰ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου.

§294ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βονίτσης ὑπεσχέθη νὰ φέρῃ τροποποίησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ὑπηρεσία αὕτη θὰ ἦναι πραγματική. Θέλω ἐξετάσει, καὶ θέλω δεχθῆ τὴν τροποποίησιν, ἐὰν ἡ διατύπωσις ἦναι ἀκριβής. Βεβαίως εἶναι ἄτοπον ἡ ὑπηρεσία αὕτη νὰ διεξάγηται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἔστω καὶ ἂν αὕτη ἦναι ἐκεῖ πραγματική. Ὑπάρχουσιν, ὡς εἶπον καὶ χθές, οἱ εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην ἀνήκοντες, μετὰ μεγάλης δʹ ἐπιμελείας ὑπηρετοῦντες ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀλλὰ βεβαίως ἡ τοιαύτη μετατόπισις τῶν ὑπηρεσιῶν πρέπει νʹ ἀπαγορευθῇ εἰς τὸ μέλλον, χωρὶς ὅμως νὰ πάθωσιν οἱ ὑπάλληλοι, οἱ μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας κρατηθέντες ἐνταῦθα, χρησιμώτατοι δὲ εἰς αὐτήν.

§295ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, τοῦ ἐπιβάλλοντος ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Προξενείῳ εἰς τοὺς διπλωματικοὺς ὑπαλλήλους, εἶναι ἀκριβῶς αὕτη, ὅπως, εἰσερχόμενοι ἀπὸ τὴν διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν προξενικήν, ἀποκτήσωσι τὴν ἀπαιτουμένην πρὸς προαγωγὴν πεῖραν. Ὁ νόμος εἶναι ῥητός, ὅτι ὀφείλει ὁ ὑπάλληλος νὰ ὑπηρετήσῃ, ὅπως προαχθῇ εἰς γραμματέα ἐν Προξενείῳ. Ἐὰν ὁ ὑπάλληλος δὲν ὑπηρετήσῃ, ἀλλὰ διορισθῇ ἁπλῶς διὰ διατάγματος, καὶ εἶτα διαμείνῃ ἐργαζόμενος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, νομίζω ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου δὲν ἐπιτυγχάνεται.

§296ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὕτη εἶναι ἡ ὀρθὴ ἀντίληψις τῶν πραγμάτων, καὶ πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ σήμερον γενόμενον· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἀκριβῶς αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς κειμένης διατάξεως· ὁ νόμος ὁμιλεῖ περὶ εὐδοκίμου ὑπηρεσίας, εὐδόκιμος δὲ ὑπηρεσία δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἐν τῷ Προξενικῷ Γραφείῳ καὶ ἐν ἀποσπάσει· ἐν ἀμφιβολίᾳ δὲ, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξηγήσωμεν τὸν νόμον κατὰ τῶν ἤδη ἐργασθέντων ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ προξενικῶν ὑπαλλήλων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοργανισμοῦ τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ καταργήσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§298ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ κατάργησις τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπιβάλλεται εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν, ἕνεκα τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ. Ἦτο νομοθέτημα ἀτυχές, τὰ δὲ ἀποτελέσματα αὐτοῦ εἰσιν ἡ πίεσις τῶν δήμων, ἡ ἔλλειψις πάσης βελτιώσεως καὶ ἐπεκτάσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἡ ἐπιβολὴ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀπροβλέπτου δαπάνης ἀρκετὰ σημαντικῆς. Ὡς τοιοῦτον, πρέπει νὰ καταργηθῇ. Καταργούμενον ὅμως, δὲν πρέπει νʹ ἀντικατασταθῇ ὑπὸ συστήματος, ὅπερ δὲν θέλει φέρῃ κρείττονα ἀποτελέσματα τῶν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τοιοῦτον δὲ θεωρῶ τὸ ὑπὸ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου προτεινόμενον σύστημα. Δι’ αὐτοῦ καὶ ἡ πίεσις καὶ στενοχωρία τῶν δήμων θέλει ἐξακολουθήσει, καὶ ἡ βελτίωσις καὶ ἀνάπτυξις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ, καὶ αἱ ἔκτακτοι δαπάναι τοῦ Δημοσίου δὲν θὰ περιορισθῶσι. Εἰς τοὺς δήμους μέχρι σήμερον διὰ τοῦ ἰσχύοντος ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπεφυλάσσετο ποσὸν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 3,000 δραχμῶν. Ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων, κατὰ τὸν σήμερον ἰσχύοντα νόμον περὶ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπερβῇ τὰ πεντήκοντα ἑκατοστὰ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων εἰσοδημάτων αὐτῶν, πάντοτε ὅμως εἰς ὅρον ἀφίνοντα εἰς ἕκαστον δῆμον τοὐλάχιστον 3,000 δραχμὰς ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τούτων...

§299ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 2,000.

§300ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀρχικῶς ὡρίζοντο 2,000 δραχμαὶ, ἀνεβιβάσθη ὅμως τοῦτο διὰ τοῦ τελευταίου νόμου εἰς 3,000. Τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον περιορίζει πάλιν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 2,000 δραχμάς. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὴν ὁρισθεῖσαν εἰσφορὰν τῶν δήμων διὰ τὰς στρατιωτικὰς ἀστυνομίας, καὶ τὴν εἰσφορὰν τούτων ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, θέλομεν εὐκόλως κατανοήσει, ὅτι ἐλάχιστοι ἔσονται εἰς τὸ ἑξῆς οἱ δῆμοι, οἵτινες θὰ ἔχωσιν εἰσόδημα, διατιθέμενον παρ’ αὐτῶν, ἀνώτερον τῶν 2,000 δραχμῶν. Οἱ πλεῖστοι, οἱ ὀρεινοὶ ἰδίως καὶ πτωχοὶ δῆμοι, μόλις θὰ διαθέτωσι τοσοῦτον ποσὸν διὰ τὰς διαφόρους αὐτῶν ἀνάγκας. Αἱ 2,000 δραχμαὶ δὲ, αἵτινες ἀφίνονται εἰς αὐτοὺς, εἶναι τὰ ὑπόλοιπα τῶν ἐσόδων αὐτῶν, διότι ἐκ τῶν εἰσπραττομένων διὰ λογαριασμὸν των θὰ λαμβάνωνται προνομιακῶς αἱ εἰσφοραὶ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν ἀστυνομιῶν. Οὕτω δὲ αἱ 2,000 δραχμαὶ, αἵτινες θὰ ἀποτελῶσι διὰ τοὺς πλείστους τῶν δήμων τὸν ἀνώτατον ὅρον τῶν ἐσόδων αὐτῶν, δὲν θὰ διατίθηνται παρ’ αὐτῶν, εἰμὴ μετὰ τὴν λῆψιν τῶν διὰ τὰς εἰσφορὰς ὁριζομένων ποσῶν, καὶ ἴσως εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους...

§301Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐχί· ἐφ’ ὅσον εἰσπράττονται.

§302ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ ταμίαι σπανίως ἐνεργοῦσι τὴν κατανομὴν ἐπὶ ἑκάστης εἰσπράξεως. Γνωρίζομεν δὲ, ὅτι οἱ δῆμοι ἐλάχιστα ποσὰ λαμβάνουσιν ἐκ τῶν ἐσόδων αὐτῶν, τῶν εἰσπραττομένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ὁπωσδήποτε δὲ, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, περιορίζον εἰς 2,000 δραχμὰς τὸ εἰς τοὺς δήμους ἀφινόμενον κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ποσὸν, θέλει στενοχωρήσει αὐτοὺς ἔτι μᾶλλον. Ἐκτὸς δὲ τοῦ περιορισμοῦ τούτου, τὸ νομοσχέδιον περιέχει καὶ διατάξεις, αἵτινες δύνανται νὰ ἐγείρωσι τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι καὶ αἱ 2,000 αὗται δραχμαὶ δύνανται νὰ θιχθῶσι. Τοιαύτη διάταξις εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου 9, καθ’ ἣν 150,000 δραχμαί, ἀναγκαῖαι διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν σχολείων καὶ τὴν προμήθειαν καὶ ἐπισκευὴν ἐπίπλων, σκευῶν κλπ., καταβάλλονται ἐτησίως ὑπὸ τῶν δήμων, κατανεμόμεναι μεταξὺ αὐτῶν ἀναλόγως τῆς εἰς ἕκαστον προσηκούσης εἰσφορᾶς. Ὡς εἶναι συντεταγμένον τὸ ἄρθρον, δὲν δύναταί τις νὰ ἐννοήσῃ, ἂν διὰ τῆς κατανομῆς τῶν 150,000 δραχμῶν θίγωνται ἢ μὴ αἱ 2,000 δραχμαί...

§303Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θίγονται. Θὰ ἐξηγηθῇ τοῦτο.

§304ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν θίγωνται αἱ 2,000 δραχμαὶ, τὸ ποσὸν αὐτῶν εἶναι ὅλως ἀνεπαρκὲς πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῶν δήμων. Ἐπιτείνεται δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ σήμερον ὑφισταμένη χρηματικὴ στενοχωρία, ἥτις ἐν τοῖς πλείστοις τῶν δήμων τοῦ βασιλείου παρέλυσε τὴν λειτουργίαν αὐτῶν.

§305ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν ἦναι χρεωμένος ὁ δῆμος, αἱ 2000 δραχμαὶ αὗται δύνανται ν’ ἀποῤῥοφηθῶσι.

§306ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Φυσικῶς· τὸ πεμπτημόριον, δηλ. 400 δραχμαὶ δύνανται νὰ κατασχεθῶσι πρὸς πληρωμὴν τῶν χρεῶν τοῦ δήμου. Τότε δὲ ἡ στενοχωρία αὐτοῦ ἐπιτείνεται ἔτι μᾶλλον. Ἀλλά, στενοχωροῦν μέχρις ἀποπνιγμοῦ τοὺς δήμους τὸ συζητούμενον νομοθέτημα, θὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Τοῦτο δὲν φαίνεται πιθανόν. Κατὰ τὸν μηχανισμὸν αὐτοῦ, τὰ εἰς ἕκαστον δῆμον μέλλοντα νὰ λειτουργήσωσι δημοτικὰ σχολεῖα ὁρίζονται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτοῦ. Τὰ ἑπτὰ ἑκατοστὰ τοῦ ὅλου τῶν κατοίκων αὐτοῦ ὑποτίθεται, ὅτι ἀντιπροσωπεύουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ὁρίζονται τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ τὰ γραμματεῖα ἢ γραμματοδιδασκαλεῖα, ἅτινα θὰ λειτουργήσωσιν ἐν αὐτῷ. Κατὰ τὸν ὑπολογιζόμενον δὲ ἀριθμὸν ἑκάστης πόλεως, κωμοπόλεως καὶ χωρίου, ὁρίζεται τὸ ἐν αὐτῷ λειτουργῆσον δημοτικὸν σχολεῖον, ἂν θὰ ᾖ τετρατάξιον, τριτάξιον, διτάξιον, ἢ μονοτάξιον, ἢ ἂν θὰ ᾖ ἁπλῶς γραμματοδιδασκαλεῖον ἐπὶ τοῦ παρόντος, γραμματεῖον δ’ ἀργότερον, ἐν τοῖς χωρίοις τοῖς ἔχουσι μαθητὰς ὀλιγωτέρους τῶν 40. Ἵνα ἱδρυθῶσι καὶ λειτουργήσωσι τὰ σχολεῖα ταῦτα ἐν τοῖς πλείστοις τῶν ἑλληνικῶν δήμων, θ’ ἀπαιτηθῇ δαπάνη ὑπερβαίνουσα οὐ μόνον τὴν εἰσφοράν, ἣν πρέπει νὰ δώσῃ ἕκαστος αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὅλον τοῦ εἰσοδήματος αὐτοῦ. Ὑπάρχουσι πλεῖστοι δῆμοι, ἀποτελούμενοι ἐκ 10 καὶ πλέον χωρίων, καὶ ἔχοντες κατοίκους μὲν 4,000 ἢ 5,000, εἰσόδημα δὲ 5 ἢ 6 χιλιάδων δραχμῶν. Διὰ νὰ λειτουργήσωσιν ἐν αὐτοῖς τὰ σχολεῖα, ἅτινα ὁρίζει τὸ συζητούμενον νομοθέτημα, θ’ ἀπαιτηθῇ δαπάνη 8 μέχρι 10 χιλιάδων δραχμῶν. Ἔχω ἐνώπιόν μου σημείωσιν γνωστοῦ μοι δήμου, ἐν ᾧ λειτουργοῦσι σήμερον δύο δημοτικὰ σχολεῖα καὶ ἐννέα γραμματοδιδασκαλεῖα, ἀπαιτοῦντα ἐν ὅλῳ δαπάνην 8,160 δραχμῶν. Ὁ δῆμος δὲ οὗτος ἔχει εἰσόδημα 5,000 δραχμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ δώσῃ πρῶτον τὴν ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ δεύτερον τὴν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰσφοράν, ἥτις, κατὰ τοὺς σήμερον ἰσχύοντας περιορισμούς, οἵτινες θὰ ἰσχύωσι καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 1250 δραχμάς. Ὁ δῆμος οὗτος καὶ οἱ ὅμοιοι αὐτῷ, οἷοί εἰσιν οἱ πλεῖστοι τῶν ἡμετέρων δήμων, δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ συνεισφέρωσιν, εἰμὴ πολλοστημόριον τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς συντήρησιν τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπαιτουμένων σχολείων. Θὰ εὑρεθῇ ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις, ἡ μέλλουσα νὰ ἐκτελέσῃ τὸ νομοθέτημα τοῦτο, εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ μὴ ἱδρύσῃ τὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ αὐτὸ ἐν τοῖς τοιούτοις δήμοις, ἢ νὰ ἱδρύσῃ μὲν αὐτὰ, νὰ συμπληρώσῃ δὲ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν ἐκ τῶν ἄλλων πόρων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δηλ. ἐκ τῶν εἰσφορῶν τῶν Μονῶν καὶ τῶν κληροδοτημάτων καὶ ἐκ τῶν τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἐὰν μὲν δὲν συστήσῃ αὐτὰ, τὸ νομοθέτημα θέλει μένει χωλὸν καὶ ἀνεφάρμοστον, καὶ θέλει φέρει τὰς συνεπείας ὅλων τῶν νομοθετημάτων, ἔστω καὶ τῶν ἀρίστων, ἅτινα μένουσιν ἀνεφάρμοστα. Θὰ ἐξακολουθῇ ἐφαρμοζόμενον τὸ χαριστικὸν σύστημα, ὅπερ ἐφαρμόζεται καὶ σήμερον, καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ εὐνοούμενοι παρὰ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας δῆμοι θὰ ἔχωσι σχολεῖα, διατηρούμενα διὰ συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου, δὲν θὰ ἔχωσι δὲ τοιαῦτα οἱ μὴ εὐνοούμενοι. Θὰ ἐπέλθῃ δὲ τοιοῦτον ἀποτέλεσμα, διότι ἡ εἰσφορὰ τοῦ Δημοσίου, ὅπως σήμερον ἀναγράφεται αὕτη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀνέρχεται εἰς 250,000 δραχμὰς, αἱ εἰσφοραὶ δὲ τῶν Μονῶν καὶ τῶν κληροδοτημάτων εἰς ἑτέρας 200,000 δραχμάς. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο τῶν 450,000 δραχμῶν εἶναι ὅλως ἀνεπαρκὲς πρὸς συμπλήρωσιν τῶν διαφορῶν, αἵτινες θὰ παρουσιάζωνται ἐν τοῖς πλείστοις δήμοις τοῦ Κράτους μεταξὺ τῆς εἰσφορᾶς ἑκάστου αὐτῶν καὶ τῆς διὰ τὴν ἐν αὐτῷ λειτουργίαν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπαιτουμένης δαπάνης. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ καταργουμένου ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, θέλομεν εὕρει, ὅτι οἱ δῆμοι, οἵτινες δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ συνεισφέρωσι τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν εἰς ἕκαστον αὐτῶν ἀναλογούντων δημοτικῶν σχολείων καὶ γραμματείων ἢ γραμματοδιδασκαλείων, συμφώνως μὲ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, εἰσὶ τοιοῦτοι, ὥστε τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαιτηθῶσι πρὸς συνδρομὴν αὐτῶν, θὰ ὑπερβῶσι κατὰ πολὺ τὰς 450,000 δραχμὰς ἃς προορίζει σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τοῦ Δημοσίου καὶ ἐκ τῆς τῶν Μονῶν καὶ τῶν κληροδοτημάτων. Ὥστε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ ἱδρύσῃ ὅλα τὰ προϋπολογιζόμενα σχολεῖα καὶ μὴ ἀφήσῃ τὸ νομοθέτημα χωλὸν καὶ ἀνεκτέλεστον, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ βαρύνῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον μὲ δαπάνην ἀνωτέραν ἐκείνης, μεθ’ ἧς ἐβάρυνεν αὐτὸ ἡ λειτουργία τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἂν τοῦτο ἐπέβαλλεν ἔκτακτον καὶ ἀπρόβλεπτον δαπάνην, ὑπερβαίνουσαν τὸ ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος, δὲν εἶναι ἀπίθανον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συζητουμένου νομοθετήματος ν’ ἀπαιτήσῃ τοιαύτην εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου, μὴ ἀπέχουσαν τῶν δύο ἑκατομμυρίων.

§307ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ τὴν λειτουργίαν ὅλων τῶν γραμματείων 2½ καὶ 3 ἑκατομμύρια.

§308ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν δὲν εἶναι πιθανὸν, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον θὰ δυνηθῇ νὰ δαπανήσῃ ἐκ τῶν ἰδίων αὐτοῦ πόρων περὶ τὰ δύο ἑκατομμύρια, χάριν τῆς πλήρους ἐφαρμογῆς τοῦ νομοθετήματος τούτου. Εἶναι πολὺ πιθανώτερον, ὅτι καὶ ἡ λειτουργία αὐτοῦ ἔσεται χωλὴ καὶ ἀτελὴς, καὶ ὅτι καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ ἐκπαιδευτικὴν ἄποψιν, δὲν θὰ ὦσι χείρονα τῶν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καταργοῦντες ἓν νομοθέτημα, ὅπερ ἀναγνωρίζομεν ὡς κακὸν, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀντικαταστήσωμεν δι’ ἑτέρου, ὅπερ ἐκ τῶν προτέρων δὲν φαίνεται καλλίτερον. Καταργοῦντες τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὀφείλομεν νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ δύο συστημάτων, τοῦ τῆς συγκεντρώσεως καὶ τοῦ τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τῆς συγκεντρώσεως, ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ πλήρη. Ἔχει, Κύριοι, καὶ ἡ συγκέντρωσις τοὺς νόμους της καὶ τὰ καθήκοντά της· τὸ κυριώτερον δ’ αὐτῆς καθῆκον εἶναι ἡ κατὰ τρόπον πλήρη καὶ τέλειον ἐκτέλεσις τῶν ἔργων, ἅτινα ἀναλαμβάνει. Δυνάμεθα, παραδεχόμενοι τὸ σύστημα τοῦτο, νὰ ζητήσωμεν εἰσφορὰς παρὰ τῶν δήμων, ἀναλόγως τῶν πόρων καὶ τῶν δυνάμεων αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν ἐκπαίδευσιν κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συγκεντρωτικοῦ συστήματος κατὰ τρόπον ὁμοσπονδιακὸν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὸ κατὰ τρόπον ἐθνικόν. Δὲν δικαιούμεθα νὰ δώσωμεν εἰς ἕκαστον δῆμον τόσην μόνον ἐκπαίδευσιν, ὅσην ἐπιτρέπει ἡ εἰσφορὰ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν τόσην, ὅσην ἀπαιτοῦσιν αἱ ἐκπαιδευτικαὶ αὐτοῦ ἀνάγκαι. Μέτρον ἐν συγκεντρωτικῷ συστήματι δὲν δύναται νὰ ᾖ τὸ ποσὸν τῆς εἰσφορᾶς ἑκάστου δήμου, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ. Ἐκπαιδευτικὰς δὲ ἀνάγκας μεγαλειτέρας ἔχουσιν ἀναντιῤῥήτως οἱ πτωχοὶ δῆμοι, οἱ ὀλιγώτερον ἀνεπτυγμένοι καὶ ὀλιγώτερα δυνάμενοι νὰ συνεισφέρωσιν, ἐνῷ οἱ πλούσιοι καὶ ἀνεπτυγμένοι δῆμοι, ὡς τοιοῦτοι ἀκριβῶς, ἔχουσιν ὀλιγωτέρας ἀνάγκας διὰ τὴν δημοτικὴν αὐτῶν ἐκπαίδευσιν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ὦμεν συνεπεῖς ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ συγκεντρωτικοῦ συστήματος, ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐκ τῶν γενικῶν πόρων τοῦ Κράτους, ἐν οἷς συμπεριληφθήσονται καὶ αἱ εἰσφοραὶ τῶν δήμων, δαπάνην ὅλου τοῦ ἀναγκαίου ποσοῦ, τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς πάντας ἐν γένει τοὺς δήμους, τούς τε εὐπόρους καὶ τοὺς πτωχοὺς, ἀναλόγως τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἑκάστου αὐτῶν ἀναγκῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου δὲν ἐπιτρέπει τὴν τοιαύτην δαπάνην, νομίζω, ὅτι, ἀντὶ χωλοῦ καὶ ἀνεφαρμόστου συγκεντρωτικοῦ συστήματος, προτιμότερον εἶναι νὰ παραδεχθῶμεν τὸ τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἄς ἀφήσωμεν τοὺς δήμους νὰ κανονίσωσιν αὐτοὶ, ἀναλόγως τῶν δυνάμεών των, τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν τῶν σχολείων, τινα δύνανται νὰ συντηρήσωσιν. Ἡ πρὸς τὴν παιδείαν κλίσις εἶναι παρ’ ἡμῖν τοσοῦτον ζωηρὰ, ὥστε βασίμως δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι πάντες σχεδὸν οἱ δῆμοι θὰ θελήσωσι ν’ ἀναπτύξωσιν ἐν αὐτοῖς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ὅτι δὲν θὰ περιορισθῶσιν εἰς μόνους τοὺς πόρους, οὓς τὰ δημοτικὰ ταμεῖα θὰ δύνανται νὰ διαθέσωσιν ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλὰ θὰ εὕρωσι τοιούτους καὶ δι’ ἑκουσίων εἰσφορῶν καὶ δωρεῶν τῶν κατοίκων αὐτῶν. Εἰς τοὺς τοιούτους δὲ πόρους προστιθεμένη καὶ ἡ δυνατὴ συνδρομὴ τοῦ Δημοσίου, τῶν Μονῶν καὶ τῶν κληροδοτημάτων, θὰ συμπληρώσῃ τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν καλὴν λειτουργίαν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δαπάνην, ὅταν αὕτη διανέμηται κατὰ τρόπον ἐκ τῶν προτέρων κεκανονισμένον, εἰς μόνους τοὺς ἀπόρους δήμους, καὶ κατ’ ἀκριβῆ ἀναλογίαν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι τὸ ἐπὶ πολὺ ἐφαρμοσθὲν σύστημα, ἀποκεντρώσεως δὲν ἔφερεν εὐχάριστα ἀποτελέσματα, καὶ ἠνάγκασε τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἀντικαταστήσῃ διὰ τοῦ συγκεντρωτικοῦ συστήματος τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ λειτουργία ὅμως καὶ τοῦ συστήματος τούτου ἐπέφερε χείρονα ἀποτελέσματα. Τὸ παρελθὸν ἑπομένως δὲν συνηγορεῖ ὑπὲρ οὐδετέρου τῶν συστημάτων, καὶ ὀφείλομεν, ἐκ τῶν πραγμάτων κρίνοντες, νὰ προτιμήσωμεν τὸ ὑποσχόμενον σχετικῶς ἀσφαλέστερα ἀποτελέσματα. Ἐὰν οἱ δῆμοι δὲν ἐξετέλουν τὰ καθήκοντα αὑτῶν κατὰ τὸ πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἰσχῦον σύστημα, δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τοῦτο ὡς σφάλμα αὐτῶν καὶ μόνον. Ἔσφαλεν ὡσαύτως, ἴσως πλειότερον αὐτῶν, καὶ ἡ κεντρικὴ ἐξουσία, εἰς ἣν ἀνῆκεν ἡ ἐπιτήρησις καὶ ἡ καθοδήγησις τῶν δήμων. Ἐὰν καθορίσωμεν ἀκριβέστερον τὰ καθήκοντα τῶν δήμων, καὶ μορφώσωμεν τελειοτέραν καὶ πληρεστέραν ἐπίβλεψιν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, δυνάμεθα καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ ἐκπαιδευτικὴν ἔποψιν νὰ προσδοκῶμεν καλλίτερα ἀποτελέσματα ἐκείνων, ἅτινα θὰ φέρῃ ἡ ἀτελὴς ἐφαρμογὴ τοῦ προτεινομένου συστήματος. Ἡ παραδοχὴ συστήματος ἀποκεντρωτικοῦ κατ’ οὐδὲν θὰ παρακωλύσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐπιστημονικοῦ μέρους τοῦ συζητουμένου νομοθετήματος, θέλει ὅμως οἰκονομικῶς εὐκολύνει τὴν ὅσον οἷόν τε τελειοτέραν αὐτοῦ ἐφαρμογήν.

§309Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὡσεὶ μὴ εἶχεν ἀναγνώσει αὐτό. Ἤρξατο ἀναπτύσσων τὰ τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἀπόρων δήμων, καὶ εἶπεν, ὅτι αὗται ὑφίστανται περιορισμὸν μόνον κατὰ τὰς ἐπιφυλαττομένας 2,000 δραχμὰς, ἐνῷ κυριωδεστέρα ἐπιφύλαξις ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων εἶναι ἡ τῶν 50 ἑκατοστῶν τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Εἶπε προσέτι ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι μόνον ἐκ τῶν ὑστέρων, μετὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους θὰ διατελῶμεν ἐν γνώσει τῶν ἀποτελεσμάτων, ἐφ’ ὧν θὰ στηριχθῇ ἡ κράτησις ὑπὲρ τοῦ δήμου. Δὲν ἔχει οὕτω· διότι τὰ 50 ἑκατοστὰ τῶν εἰσπράξεων λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει ἐφ’ ἑκάστης πληρωμῆς· τουτέστιν ἐπὶ ἑκάστοτε ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων εἰσπραττομένων θὰ κρατῇ ὁ ταμίας τὰ 50 ἑκατοστὰ εἰς συμψηφισμὸν τῶν προκαταβολῶν, θὰ ἀποδίδῃ δὲ τὰ ἕτερα 50 ἑκατοστά. Ἁπλουστέρα ταύτης λογιστικὴ διαῤῥύθμισις δὲν δύναται νὰ ἐπινοηθῇ.

§310ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐφαρμόζεται τοῦτο.

§311Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐφηρμόζετο, διότι δὲν ἦτο ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ νόμῳ ἡ διάταξις. Ἡμεῖς εἴχομεν προτείνει ἐν τῇ παρελθούσῃ Βουλῇ, ὅπως ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ ἡ διάταξις αὕτη, ἥτις εἶναι ἡ μόνη τελεσφόρος θεραπεία τοῦ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἀποδειχθέντος λογιστικοῦ ἐλαττώματος τοῦ κειμένου νόμου. Κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νόμου τούτου δὲν εἶχε ληφθῆ ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐκ τῆς καταχωρήσεως ἐν αὐτῷ τῆς λέξεως «προϋπολογιζομένων» ἀντὶ τῆς λέξεως «εἰσπραττομένων» θὰ προέκυπτεν ἐλάττωμα τοιοῦτον. Καὶ ἄλλα ὅμως διορθοῦνται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Κατὰ τὸν κείμενον νόμον, αἱ δισχίλιαι δραχμαὶ ἐπιφυλάσσονται ὑπὲρ τοῦ δήμου ἐπὶ τοῦ ὅλου τῶν εἰσπράξεων αὐτοῦ, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον λογίζονται ἐπὶ μόνων τῶν εἰσπράξεων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, ἑπομένως πᾶσαι αἱ ἄλλαι πρόσοδοι ἐπιφυλάσσονται ὁλόκληροι ὑπὲρ τῶν δήμων. Τουτέστιν ἐπιφυλάσσονται ὑπὲρ τῶν δήμων 2,000 δραχμαὶ καὶ ἅπαντα τὰ ἔσοδα τὰ μὴ ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων.

§312ΔΑΛΛΑΣ. Ποῖα εἶναι τὰ ἄλλα;

§313ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ μικροὶ δῆμοι δὲν ἔχουσι.

§314Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἐπὶ τοῦ ὅλου τῶν ἐσόδων καταλογισμὸς εἶχε καταστήσει τὰς 2,000 δραχμὰς ἰδανικάς, καὶ ἐκ τούτου τὰ μεγάλα παράπονα· διότι αἱ 2,000 δραχμαὶ ὑπετίθεντο ἐπιφυλαττόμεναι, ἐνῷ κατελογίζοντο ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ἐσόδων, ἀναγράφοντος πλὴν τῶν εἰσπράξεων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων καὶ εἰσπράξεις ἐκ καθυστερούντων, ἐκ προστίμων καὶ ἐξ ἄλλων πόρων, αἵτινες δὲν ἦσαν, ὅσαι ἀνεγράφοντο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ παρεῖχον κατ’ ἐπίφασιν μόνον τὸ συμπλήρωμα τῶν δισχιλίων δραχμῶν. Τὸ νομοσχέδιον ὅμως δὲν ἐπιτρέπει συμψηφισμὸν ὑπὲρ τῶν προκαταβολῶν τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δήμου, εἰμὴ μετὰ τὴν εἰς τὸν δῆμον ἀπόδοσιν 2,000 δραχμῶν ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων· οὐδεὶς ὑπάρχει κίνδυνος ἐπαναλήψεως τοῦ ἀτόπου, ὅπερ ἐπαρουσίασεν ἡ προηγουμένη ἐφαρμογή. Ἐξασφαλίζονται ἄρα οὕτως ὑπὲρ τοῦ δήμου αἱ δισχίλιαι δραχμαὶ, εἰς ταύτας δὲ ἐπιπροστίθενται τὰ ἐξ ἄλλων πόρων, πλὴν τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, ἔσοδα τοῦ δήμου, ἐπίσης ὑπὲρ αὐτοῦ ἐπιφυλαττόμενα, καὶ προσέτι αἱ ἐπὶ πλέον τῶν δισχιλίων δραχμῶν πρόσοδοι τοῦ δήμου ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων καὶ μέχρι συμπληρώσεως τῶν 50 ἑκατοστῶν τῶν προσόδων τούτων. Τὸ συμπλήρωμα τοῦτο, ἐπιπεφυλαγμένον, ὅπως καὶ τ’ ἄλλα, εἶναι ἄξιον λόγου ἰδίως ἐν τοῖς ἀπορωτέροις τῶν δήμων, οἵτινες εἶναι συνήθως ἀγροτικοὶ, τὰς προσόδους αὐτῶν κυριωδέστερον ἀρυόμενοι ἐκ τῶν φόρων τῶν ἐγγείων. Ὡς καταφαίνεται ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, τὰ 50 ἑκατοστὰ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων τῶν ἀπορωτέρων δήμων εἶναι κατὰ κανόνα ἀνώτερα τοῦ ποσοῦ τῶν 2,000 δραχμῶν, ἡ δ’ ἐπιφύλαξις, ἡ σπανιώτερον λειτουργοῦσα, εἶναι ἡ τῶν 2,000 δραχμῶν, ὡς συγχωνευομένη ἐν τῇ ἐπιφυλάξει τῶν 50 ἑκατοστῶν τῶν προσόδων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Καὶ ἐν τῷ συνδυασμῷ τοῦ νόμου τούτου πρὸς τὸν νόμον περὶ ἀστυνομίας τὰ 50 ἑκατοστὰ τῶν εἰσπραττομένων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων μένουσι πάντοτε ἄθικτα. Ἄθικτοι μένουσι καὶ αἱ δισχίλιαι δραχμαὶ, ἄθικτα ἐπίσης καὶ πάντα τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ πόρων ἄλλων μὴ ὑπαγομένων εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν πρὸς συντήρησιν τῶν δήμων· ἀλλ’ ἔρχομαι καὶ εἰς τὰ τῆς παρασχεθησομένης εἰς τοὺς δήμους στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἔχουσι ταῦτα, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής; Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, θὰ μειοῦται τὸ μέτρον τῆς παρεχομένης εἰς τὸν δῆμον ἐκπαιδεύσεως ἀναλόγως πρὸς τὴν μείωσιν τῆς παρεχομένης παρ’ αὐτοῦ εἰσφορᾶς; Οὐδαμῶς. Οὐδόλως λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν λειτουργῶσιν ἢ μὴ ἐν τῷ δήμῳ αἱ περιοριστικαὶ τῆς εἰσφορᾶς διατάξεις. Ὅ,τι λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὁ πληθυσμὸς καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητευόντων κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ.

§315ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο εἶπον.

§316Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο δὲν σχετίζεται πρὸς τὸ εὔπορον ἢ τὸ ἄπορον τοῦ δήμου. Τοῦτο εἶναι ζήτημα στατιστικῆς καὶ παιδαγωγίας, ἀφοῦ ἡ εἰς ὀλίγους μαθητευομένους παρεχομένη ἐκπαίδευσις, τὸ προσωπικὸν αὐτῆς, εἶναι πάντως διάφορος τῆς εἰς πλείονας παρεχομένης. Ἵνα διδάξῃ τις 70 μαθητὰς, πρέπει νὰ ἔχῃ ἱκανότητα ἀνωτέραν τῆς ἀπαιτουμένης, ἵνα διδάξῃ 20 μαθητάς. Ὁ καθορισμὸς τῶν περὶ τούτου ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει κανόνων παιδαγωγικῶν, ὧν ἡ ἐκτίμησις ἐκφεύγει τὴν ἄμεσον ἡμῶν ἁρμοδιότητα. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κανόνων τούτων καθωρίσθη, ὅτι θὰ ὑπάρχωσι δημοδιδάσκαλοι πρώτης, δευτέρας καὶ τρίτης τάξεως ἐν ταῖς πόλεσι, ταῖς πολίχναις καὶ ταῖς κώμαις, ταῖς ἐχούσαις πληθυσμὸν ἄνω τῶν 600 ψυχῶν. Καταβαίνοντες εἰς πληθυσμὸν ἐλάσσονα τῶν 600 ψυχῶν, δὲν θὰ ἔχωμεν δημοδιδάσκαλον, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν γραμματιστήν. Καὶ ὁ γραμματιστὴς ὅμως ὑπάγεται εἰς κατηγορίας· εἶναι ἡ πρώτη κατηγορία τῶν γραμματιστῶν τῶν πληρονομένων 75 δραχμὰς· εἶναι ἡ δευτέρα κατηγορία τῶν πληρονομένων 65 δραχμὰς, εἶναι καὶ ἡ τρίτη κατηγορία τῶν πληρονομένων 55 δραχμάς.

§317ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ γραμματοδιδάσκαλοι πληρόνονται 45 δραχμάς.

§318ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ γραμματοδιδασκάλων· ὁμιλῶ περὶ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ὑποδιδασκαλείων, ὁμιλῶ περὶ τῶν γραμματιστῶν. Μισθὸν λαμβάνουσιν οἱ γραμματισταὶ 75 μὲν δραχμὰς οἱ ἔχοντες βαθμὸν «ἄριστα», 65 οἱ ἔχοντες βαθμὸν «λίαν καλῶς», καὶ 55 οἱ ἔχοντες βαθμὸν «καλῶς». Οὗτοι δὲ πάλιν, ὡς καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι, τοποθετοῦνται κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ τῶν πόλεων, τῶν κωμῶν καὶ τῶν χωρίων· τουτέστιν εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας μεγαλείτερον πληθυσμὸν, δίδονται δημοδιδάσκαλοι πρώτης τάξεως, εἰς τὰς ἄλλας δευτέρας καὶ τρίτης, οὕτω καὶ περὶ τῶν κωμῶν τῶν ἐχουσῶν μικρὸν πληθυσμόν· εἰς μὲν τὰς κώμας τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν 500–600 κατοίκων διορίζονται γραμματισταὶ οἱ λαβόντες βαθμὸν «ἄριστα», ἑπομένως οἱ πληρονόμενοι 75 δραχμὰς κατὰ μῆνα, εἰς δὲ τὰς κώμας τὰς ἐχούσας 400 μέχρι 500 κατοίκων οἱ λαβόντες τὸν βαθμὸν «λίαν καλῶς» καὶ ἑπομένως οἱ λαμβάνοντες μισθὸν 65 δραχμὰς, εἰς δὲ τὰς κώμας τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν κάτω τῶν 400 μέχρις 150 κατοίκων οἱ λαβόντες τὸν βαθμὸν «καλῶς» καὶ μισθὸν 55 δραχμάς.

§319ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ Ὑποδιδασκαλείων.

§320Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως. Τὰ δύο νομοσχέδια εἶναι συναφῆ, ἑνιαίου ὄντος τοῦ συστήματος. Δι’ αὐτοῦ ἐπιτυγχάνεται, ὅπως τὸ Δημόσιον εἰσφέρῃ ὀλιγώτερα ὅσων εἰσέφερε μέχρι τοῦδε. Πῶς δὲ τοῦτο: Ἐν τῷ συνδυασμῷ τοῦ νομοσχεδίου εὕρηται ἡ ἀπάντησις. Αἴρει τὸ σύστημα τῶν νομοσχεδίων τὰς ἀνωμαλίας τὰς τέως ὑφισταμένας, καθ’ ἃς μέγα πλεόνασμα δημοδιδασκάλων ἔν τισι δήμοις ἔχει ἀντίῤῥοπον τὴν ἔλλειψιν δημοδιδασκάλων ἐν ἄλλοις δήμοις. Ἐπληροφορήθητε ἐκ τῶν ἐπὶ ἐπερωτήσεσι προσκομισθέντων ἐγγράφων, ὅτι ἔν τισι δήμοις τῆς Ἀρκαδίας ἐγίνετο δαπάνη τριπλασία καὶ τετραπλασία τῆς εἰσφορᾶς· ἐπίσης καὶ ἐν Ἀθήναις ἐγίνετο δαπάνη πολλαπλασία τῆς εἰσφορᾶς. Τὸν κανονισμὸν τῆς δαπάνης τῶν δήμων ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῷ πρέποντι ἐγγυᾶται τὸ σύστημα τῶν νομοσχεδίων, καθ’ ὃ ἕκαστος δῆμος θὰ ἀποδίδῃ τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ δαπανώμενον, ἂν ἔχῃ ἐπαρκεῖς τοὺς πόρους. Μόνον ἂν μὴ ἔχῃ τοὺς πόρους ἐπαρκεῖς, θὰ ποιῆται τὴν ἀπόδοσιν ὑπὸ τοὺς ἀναγραφομένους ἐν τῷ νόμῳ περιορισμούς. Πλὴν τούτου, τὸ σύστημα τῶν νομοσχεδίων κανονίζει ἐπὶ βάσεως λιτοτέρας τὴν παρεχομένην ἐκπαίδευσιν, ἀλλ’ οὐχὶ κάτω τοῦ μέτρου, ὅπερ ἀπαιτεῖ ἡ ἐπιστημονικὴ κατανομὴ τῆς διδασκαλίας· καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ βλέπετε ἀναγεγραμμένας ἀκριβῶς τὰς ἀναλογίας, αἵτινες θὰ ἐφαρμόζωνται, εἴτε ὑπάρχει εἴτε δὲν ὑπάρχει περιορισμὸς ἐν τῇ ὑπὸ τοῦ δήμου ἀποδόσει τῆς εἰσφορᾶς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐξασφαλίζεται εἰς πάντας τοὺς δήμους ἡ ἐκπαίδευσις, ἡ ἀνήκουσα εἰς τὰ χωρία τοῦ δήμου κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει παιδαγωγικῶν κανόνων, ἀσχέτων πρὸς τὴν εὐπορίαν ἢ τὴν ἀπορίαν τῶν δήμων, ἀλλὰ σχετιζομένων πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν καὶ πρὸς τὸν ἀριθμὸν καὶ τὸν βαθμὸν τῶν διδασκάλων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τοσούτους μαθητάς. Ταῦτα, οὕτω κανονιζόμενα, ἐπάγονται οἰκονομίαν μεγάλην ἐν ταῖς δαπάναις ταῖς μέχρι τοῦδε. Πρὸς τῇ οἰκονομίᾳ δὲ ταύτῃ, τῇ ἐκ τοῦ τοιούτου κανονισμοῦ, ἔχομεν καὶ ἐπαύξησιν προσόδων τοῦ ταμείου, προερχομένην ἐκ τῆς ἀποδόσεως ὑπὸ τῶν δήμων εἰσφορᾶς ἐπὶ τῷ μέτρῳ αὐτῆς ταύτης τῆς δαπάνης. Ἐκ τῶν ὑστέρων θ’ ἀποδειχθῇ, τίς εἶναι ἡ δαπάνη, ἣν ἐπάγεται ἡ τοιαύτη κατανομὴ τῆς διδασκαλίας, καὶ ἣν θέλουσι πληρώσει πάντες οἱ δῆμοι, πλὴν ἐκείνων, ἐν οἷς θέλει λειτουργήσει ὁ περιορισμός. Καί τοι ὁ περιορισμὸς οὗτος θέλει ἐπιῤῥίψει εἰς τὸ Δημόσιον μεγάλα βάρη κατόπιν τῆς γενομένης κατανομῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν ἑκάστῳ δήμῳ ἀσχέτως πρὸς τὸν περιορισμὸν, οἱ εἰδικῶς ὅμως ἀσχοληθέντες εἰς ταῦτα καὶ ἐφαρμόσαντες αὐτὰ ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν τῆς ἀπογραφῆς ἔχουσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ προκύψῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου βεβαία οἰκονομία ἐπὶ τοῦ ποσοῦ, τοῦ τέως ὑπ’ αὐτοῦ προκαταβαλλομένου ἐπὶ πλέον τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένης εἰσφορᾶς, παριστῶσι δὲ ὡς πιθανὸν, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ τέως ἀναγραφομένη εἰσφορὰ τοῦ Δημοσίου κατὰ τὸ πλεῖστον δὲν θὰ ἦναι ἀναγκαία. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἔλεγεν, ὅτι ἀναγράφομεν εἰσφορὰν τοῦ Δημοσίου μὴ ἐπαρκῆ, καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου οἱ δῆμοι οἱ ἄποροι, μὴ τυγχάνοντες παρὰ τοῦ Δημοσίου τῆς ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἐπαγγελλομένης ἀντιλήψεως, θὰ στερηθῶσι τὴν ἐκπαίδευσιν. Περὶ τούτου οὐδαμῶς πρόκειται, διότι οὐδὲν ἀναγράφομεν, ἀφοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὴν εἰσφορὰν τοῦ Δημοσίου κανονίζει τὸ δι’ αὐτῆς ἀναπληρούμενον ἐλλεῖπον· δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἡ περίπτωσις, ἣν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης παρέστησε...

§321ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πᾶν τὸ ἐλλεῖπον.

§322Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πᾶν τὸ ἐλλεῖπον... Δὲν ὑπάρχει ποσὸν καθοριζόμενον εἰσφορᾶς τοῦ Δημοσίου. Οἱ εὐποροῦντες δῆμοι θέλουσιν εἰσφέρει τὰ ὑπὲρ αὑτῶν δαπανώμενα· θέλει γίνεσθαι προσέτι εἰσφορὰ παρὰ τῶν Μονῶν καὶ προσέτι ἡ τοῦ πλεονάσματος τῶν κληροδοτημάτων, ὅ,τι δ’ ἐλλείπει ἐκ τῆς δαπάνης ὑπὲρ τῶν μὴ εὐπορούντων δήμων θέλει ἀναπληροῦσθαι ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου.

§323ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἂν ἔχῃ. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἔχῃ;

§324Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Δημόσιον ἕως τώρα πάντοτε εἶχε· περὶ τούτου λοιπὸν δὲν πρόκειται· καὶ ἐὰν τὸ Δημόσιον περιέλθῃ εἰς ἀνέχειαν, δὲν θ’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὴν παράλειψιν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων αὑτοῦ. Ἔχομεν ἄρα ἐξησφαλισμένην τὴν ἐκτέλεσιν πάντων τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ ἡ ἐκτραγῴδησις τῶν ἀποτελεσμάτων ἐπὶ τοὺς ἀπόρους δήμους τῆς μὴ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου οὐδεμίαν ἔχει ὑπόστασιν, διότι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου εἶναι βεβαία. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἀξιοῖ, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου θὰ ἐπιφέρῃ μεγάλην ἐπιβάρυνσιν εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ ὥρισεν αὐτήν, νομίζω, εἰς 2 ἑκατομμύρια· ἀλλὰ ποῦ τὸν ὑπολογισμόν του ἐστήριξε; Τὸν ἐστήριξεν εἰς τὸ ὅτι μέχρι τοῦδε ἦτο ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ὑπολογίσας ὅμως ἐκ τῆς ἀφετηρίας ταύτης, δὲν ἔπρεπε νὰ προσθέσῃ εἰς τὰ τέως δαπανώμενα, ἔπρεπε νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου πᾶν τὸ ποσὸν, τὸ προκῦπτον ἐκ τῶν οἰκονομιῶν, τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, οἰκονομιῶν, ἃς χθὲς ἤκουσα ἐπικρινομένας ὡς ὑπερβολικάς, οἰκονομιῶν, στηριζομένων ἐν ἄλλοις καὶ κυριωδέστερον ἐπὶ τοῦ συστήματος τῆς παροχῆς διδασκαλίας οὐχὶ διὰ δημοδιδασκάλων, ἀλλὰ διὰ γραμματιστῶν. Ἡ παροχὴ διδασκαλίας διὰ γραμματιστῶν ἐπάγεται σπουδαιοτάτην οἰκονομίαν. Τὴν διαφορὰν τοῦ μισθοῦ τοῦ γραμματιστοῦ καὶ τοῦ μισθοῦ τοῦ δημοδιδασκάλου βλέπετε ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§325ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου θὰ ἔχητε εἰς τὸ ἑξῆς γραμματιστάς, ἔχετε γραμματοδιδασκάλους, καὶ ὅτι μετὰ δύο ἔτη θὰ ἔχητε πλήρη πλέον τὰ γραμματεῖα.

§326Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψει, ὅτι δημοδιδασκάλους θὰ ἔχω καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ὅσους εἶχον καὶ μέχρι τοῦδε, διότι οἱ δημοδιδάσκαλοι ὑπάρχουσι, πληρόνονται, καὶ ἑπομένως τὴν αὐτὴν δαπάνην ἐπάγονται καὶ κατὰ τοῦτο τὸ σύστημα καὶ κατ’ ἐκεῖνο· ἔχω γραμματοδιδασκάλους κατὰ τὸ σύστημα τὸ νῦν κείμενον, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἔχω γραμματιστάς, κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου ἀρτιώτερον μισθοδοτουμένους, θὰ ἐκλείψωσιν ὅμως βαθμηδὸν ἐν τῷ μέλλοντι οἱ πλεονάζοντες δημοδιδάσκαλοι, οἱ ἐπαγόμενοι δαπάνην πολλαπλασίαν τῆς τῶν γραμματιστῶν, πλεονάζοντας δὲ δημοδιδασκάλους ἔχομεν ἤδη 450, καὶ ἐὰν μὴ ψηφισθῶσιν οἱ νόμοι, οὓς σήμερον προτείνομεν εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ ἔχωμεν κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος πολλῷ πλείονας· διότι, ὡς λειτουργοῦσι σήμερον τὰ τέσσαρα Διδασκαλεῖα, ἀποδίδουσι κατ’ ἔτος πλεόνασμα παμμέγιστον. Τὸ πλεόνασμα, ὅτε εἰσήχθησαν ὑπὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας τὰ νομοσχέδια τὰ ἐκπαιδευτικά, ἦτο ἐλάχιστον, σήμερον δ’ ἐφθάσαμεν εἰς πλεόνασμα 450, ἐὰν δὲ μὴ ψηφισθῶσι τὰ προληπτικὰ μέτρα, ἅτινα σήμερον φέρομεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐντὸς ὀλιγίστων ἐτῶν θὰ ἔχωμεν ἀριθμὸν τούτων τῶν κατ’ ὄνομα μόνον καὶ κατὰ μισθὸν δημοδιδασκάλων ἱκανὸν τῷ ὄντι, ὅπως καταστήσῃ τὸ ἔλλειμμα οἷον παρέστησεν αὐτὸ ὁ κ. Βουλευτής. Ἀντὶ τῆς τοιαύτης τοῦ ἐλλείμματος αὐξήσεως τὸ σύστημα τὸ ἐν τοῖς τρισὶ νομοσχεδίοις τοῖς ὑποβαλλομένοις εἰς τὴν Βουλὴν, θέλει περιορίσει αὐτὸ βεβαίως ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τοῦ τέως ὑπερβαίνοντος τὸ ἑκατομμύριον εἰς ποσὸν σχετικῶς οὐχὶ πολλοῦ λόγου ἄξιον διά τε τῶν οἰκονομιῶν, ἃς ἐπάγονται αἱ διατάξεις τῶν νομοσχεδίων, καὶ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν προσόδων· θὰ αὐξήσωσι δὲ αἱ πρόσοδοι, διότι οἱ εὐποροῦντες δῆμοι δὲν θ’ ἀποδίδωσιν ὡς μέχρι τοῦδε, κατ’ ἀνώτατον ὅρον 15% ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, οὐδὲ θὰ εἰσφέρωσι κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ θ’ ἀποδίδωσι πᾶν τὸ ὑπὲρ αὐτῶν δαπανώμενον, αὐτὴ δὲ ἡ ἀπόδοσις, ἐπιπροστιθεμένη εἰς τὰς εἰσφορὰς τῶν Μονῶν καὶ τῶν κληροδοτημάτων, καὶ συμπληρουμένη ὑπὸ εἰσφορᾶς τοῦ Δημοσίου, ἐλάσσονος τῶν τέως κατὰ νόμον καὶ καθ’ ὑπέρβασιν παρ’ αὐτοῦ καταβαλλομένων, θ’ ἀναπληρώσῃ πᾶν τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ θὰ προκύψῃ ἐκ τῶν περιορισμῶν, οὓς εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων.

§327ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπανέλαβεν, ἐφ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ὅσα εἶπε περίπου καὶ κατὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ τότε ἐπρόκειτο νὰ ἔχωμεν οἰκονομίας, καὶ τότε ἐπρόκειτο νὰ ἔχωμεν βελτίωσιν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τότε θὰ ἀπηλλάσσετο τὸ δημόσιον ταμεῖον τῶν βοηθημάτων καὶ τῶν προκαταβολῶν, ἃς ἀνεπιστρεπτεὶ ἔδιδεν εἰς τοὺς δήμους διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ αἵτινες ἀνῆλθον εἰς ποσὸν 8 ἑκατομμυρίων, πρὸς εἴσπραξιν τοῦ ὁποίου ἔχομεν ψηφίσει ἰδιαίτερον νόμον. Τὰς αὐτὰς ἐλπίδας ἐπαναλαμβάνει καὶ σήμερον, παρουσιάζων ἀφ’ ἑνὸς αὔξησιν τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων, καὶ λησμονῶν ὁ ἴδιος, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη περιορίζεται εἰς τὰ 50 ἑκατοστὰ τῶν ἐσόδων αὐτῶν. Νομίζει συνάμα, ὅτι ἀφίνει σήμερον εἰς τοὺς δήμους πλειότερόν τι, ἀφ’ ὅ,τι ἄφινεν εἰς αὐτοὺς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐνῷ ἐλαττόνει τὸν κατώτατον ὅρον ἀπὸ 3,000 εἰς 2,000 δραχμάς. Ἂν λοιπὸν δὲν ἄφινε τίποτε εἰς τοὺς δήμους τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ νομοσχέδιον δὲ τοῦτο τοῖς ἀφίνῃ πολλά, δὲν γνωρίζω πόθεν θὰ εἰσπράξῃ ἀνώτερον ποσὸν, ἀφοῦ ἐξ ὅσων τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐλάμβανε δὲν ἔμενε τίποτε εἰς τοὺς δήμους. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι θὰ ἔχῃ αὔξησιν τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν εἰσφορῶν· θὰ ἔχῃ ἴσως τὸ αὐτὸ ποσὸν, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῆς εἰσφορᾶς τῶν μεγάλων δήμων· μεγάλοι τινὲς δῆμοι θὰ εἰσφέρωσι πλειότερα τῶν 15%, διότι ἀπαιτεῖται πλειοτέρα δαπάνη πρὸς λειτουργίαν ἐν αὐτοῖς τῶν δημοτικῶν σχολείων· θὰ ἔχῃ ὅμως ἐλάττωσιν ἐκ τῶν μικρῶν δήμων. Νομίζω ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομίας τῆς δαπάνης πλανᾶται. Σήμερον δαπανᾷ τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἓν ἑκατομμύριον πλειότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰσπράττει, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἴσα περίπου μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον, ἂν καὶ τὸ ἓν τρίτον, ἵνα μὴ εἴπω πλειότερον, τῶν χωρίων ἐν Ἑλλάδι στερεῖται διδασκάλων.

§328ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἥμισυ.

§329ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἥμισυ, μάλιστα. Ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοδιδασκάλων, τῶν γραμματιστῶν καὶ τῶν γραμματοδιδασκάλων, ἐπὶ ταῖς ἀναλογίαις, τὰς ὁποίας ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, βεβαίως ἔσεται πολὺ ἀνώτερος ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ὑποθέτει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἔχω ἐνώπιόν μου σημείωσιν ἑνὸς δήμου, ἔχοντος ἄνω τῶν 6,000 κατοίκων, ὁ ὁποῖος ἔχει δύο δημοτικὰ σχολεῖα καὶ ἔχει ἐννέα γραμματοδιδασκάλους, πρὸς 45 δραχμὰς ἕκαστον τῶν γραμματοδιδασκάλων· διὰ τὰ δύο δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα δικαιοῦται νὰ ἔχῃ, καὶ διὰ τοὺς ἐννέα γραμματοδιδασκάλους δαπανῶνται 8,160 δραχμαί. Ὁ δῆμος δὲ οὗτος ἔχει μόνον 5,000 δραχμῶν εἰσόδημα· τοιοῦτοι δὲ δῆμοι εἶναι σχεδὸν ὅλοι οἱ ὀρεινοὶ δῆμοι τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ μέγα μέρος τῶν ὀρεινῶν δήμων τῆς Πελοποννήσου. Οἱ δῆμοι οὗτοι θὰ ἀπαιτήσωσι πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος, τοῦ ὁριζομένου ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, ποσὸν τριπλάσιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῶσι νὰ εἰσφέρωσι, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ καλύψῃ ἡ μικρὰ αὔξησις ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῶν μεγάλων δήμων, οἵτινες θὰ καταβάλλωσι πλειότερον τοῦ 15%· ἐὰν λάβητε καὶ αὐτὴν τὴν Ἀρκαδίαν ἀκόμη, εἰς τὴν ὁποίαν θεωρεῖται ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ ὑπεράριθμοι δημοδιδάσκαλοι, φοβοῦμαι ὅτι καὶ ἐν αὐτῇ ἀκόμη μᾶλλον προσθήκη διδασκάλων, εἴτε γραμματιστῶν, εἴτε δημοδιδασκάλων, διαφόρων τάξεων θὰ χρειασθῇ, παρὰ ἀφαίρεσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσι σήμερον, καὶ οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ὡς πολλοί. Νομίζω ὅτι ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιβάλῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ μὴ τὸ ἐφαρμόσωμεν, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν τὰ κακὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὅλοι οἱ νόμοι, καὶ οἱ ἄριστοι, οἱ μὴ ἐφαρμοζόμενοι, καὶ τὰ ὁποῖα βλέπομεν εἰς τὸν στρατιωτικὸν ἡμῶν ὀργανισμὸν, ἢ νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν, καὶ τότε θὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ δημόσιον ταμεῖον μὲ δαπάνην πολὺ ἀνωτέραν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἐπιστημονικοῦ μέρους· νομίζω καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ βαθμολογία ἐμπεριέχει ἀληθείας, ἀλλὰ τότε θὰ φέρῃ ἀποτελέσματα, ὅταν ἀφεθῶσι οἱ δῆμοι νὰ εὕρωσι μόνοι των τοὺς πόρους, τῶν ὁποίων ἔχουσιν ἀνάγκην, διὰ νὰ ἐφαρμόσωσι τὸ σύστημα τοῦτο, ἔλθῃ δὲ ἀρωγὸν τὸ Δημόσιον εἰς τοὺς ἀπορωτέρους δήμους.

§330ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς βάσιμος ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου βελτιοῦται ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις· διότι μέχρι τοῦδε, κατὰ τὸ σύστημα τῶν Διδασκαλείων, τὰ ὁποῖα ἐλειτούργησαν, ἀναμφισβητήτως οἱ ἐκπαιδευθέντες θὰ ἦναι πολὺ ὑπέρτεροι τῶν γραμματιστῶν. Δὲν ἔχετε ἢ νὰ παραβάλητε τὰ προσόντα, διὰ νὰ φθάσητε εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα· διότι τὰ προσόντα τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τὰ Διδασκαλεῖα εἶναι ὑπέρτερα τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα ζητεῖτε διὰ τὰ Γραμματεῖα· πλὴν δὲ τούτου, ἔχετε καὶ τριετῆ φοίτησιν εἰς τὰ Διδασκαλεῖα, ἐνῷ θὰ ἔχητε μόνον μονοετῆ εἰς τὰ Γραμματεῖα. Ἀναμφισβητήτως λοιπὸν τὸ ποιὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον ὑπέσχετο τὸ μέχρι τοῦδε λειτουργοῦν σύστημα, ἦτο ὑπέρτερον, διότι τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν θὰ ἦτο ἀναγκαίως ὑπέρτερον. Ἀλλ’ ἐγεννήθη ζήτημα, μετὰ τὴν λειτουργίαν ἐπὶ τέσσαρα ἔτη τοῦ ὑφισταμένου συστήματος, κατὰ πόσον δύναται τὸ Κράτος νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς δαπάνας, καὶ ἀκριβῶς, διότι ἐσκέφθησαν, ὅτι, ἐὰν ἐλειτούργουν ἐπ’ ἄπειρον τὰ Διδασκαλεῖα καὶ εἴχομεν δημοδιδασκάλους πτυχιούχους, διὰ τῶν ὁποίων ὠφείλομεν νὰ πληρώσωμεν τὰς κενὰς θέσεις, τὸ Δημόσιο ἤθελεν ὑποστῆ τὴν δαπάνην τοσούτων δημοδιδασκάλων, ἠναγκάσθησαν νὰ φθάσουν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἔπρεπε νὰ μειώσουν τὸ ποιὸν τῆς δοθησομένης εἰς τὸ ἑξῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὰ κέντρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν πληθυσμὸν κάτω τῶν 600 κατοίκων. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς θὰ ἔχητε κατὰ ποιὸν καλλιτέραν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Ἀναμφισβητήτως οὔτε τὸ Κράτος οὔτε οἱ δῆμοι θὰ ἠδύναντο νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει τὸ τοιοῦτον σύστημα, τὸ μέχρι σήμερον ἰσχῦον. Ὑπολείπεται ὅμως νὰ ἐξετάσωμεν, κατὰ πόσον θέλει δυνηθῆ τὸ Δημόσιον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας τῷ ἐπιβάλλετε διὰ τοῦ νέου συστήματος, μετὰ τὴν εἰσφορὰν τὴν ἀναγραφομένην ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν δήμων, καὶ ἡ ὁποία καθίσταται ὑποχρεωτικὴ, ὅπως ἦτο ὑποχρεωτικὴ καὶ μὲ τὴν λειτουργίαν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς κπαιδεύσεως. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσητε, ὅτι, ἐὰν μόνον ἐπὶ τριετίαν λειτουργήσωσι τὰ Γραμματεῖα, θὰ ἔχωμεν ὅλας τὰς θέσεις τὰς ἤδη μὴ πεπληρωμένας, θὰ τὰς ἔχωμεν πεπληρωμένας, διότι ἔχομεν 16 Ὑποδιδασκαλεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ φοιτῶσι καθ’ ἕκαστον ἔτος ἀνὰ 50. Ἔχομεν λοιπὸν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους 800 γραμματιστάς, τοὺς ὁποίους ὀφείλει νὰ τοποθετήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας· ἐὰν πολλαπλασιάσητε τὸν ἀριθμὸν 800 ἐπὶ 3, ἔχετε 2400, ἐὰν τὸν πολλαπλασιάσητε ἐπὶ 4, ἔχετε ἤδη μετὰ τετραετίαν πεπληρωμένας ὅλας τὰς θέσεις, αἱ ὁποῖαι σήμερον εἶναι κεναί. Εἶναι εὔκολον νὰ ὑπολογίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων ἀριθμῶν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται πρὸς τὴν μισθοδοσίαν τοῦ προσωπικοῦ τούτου, ποία θὰ ἦναι ἡ δαπάνη· εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἡ δαπάνη θὰ ἦναι μικροτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπεχρεώθη τὸ Δημόσιον νὰ καταβάλῃ μέχρι σήμερον, καίτοι ἔχει τὸ ἥμισυ τῶν μεγαλειτέρων δήμων ἄνευ δημοδιδασκάλων καὶ τὸ πλεῖστον τῶν λοιπῶν δήμων ἄνευ γραμματοδιδασκάλων. Τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔδωκε τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι βεβαίως οἱ ὑπολογισμοὶ οἱ γενόμενοι τότε ἦσαν σφαλεροὶ, καὶ οἱ ὑπολογισμοὶ οἱ γινόμενοι σήμερον θὰ ἀποδειχθῶσιν ἐπίσης σφαλεροί. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπηγγέλλετο ὁ εἰσηγητὴς τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς δὲν θὰ ἐπαρουσιάζετο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχε παρουσιασθῆ κατὰ τὸ παρελθὸν, δηλ. μετὰ πάροδον 40 ἐτῶν νὰ ἔχωμεν ἓν χρέος τοῦ δήμου ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου 4 ἑκατομμυρίων. Τί ἀπεδείχθη δέ; Ὅτι ἀκριβῶς τὸ χρέος αὐτὸ τῶν δήμων, τῶν 4 ἑκατομμυρίων, ἐδιπλασιάσθη ὄχι μετὰ πάροδον 40 ἐτῶν, ἀλλὰ μετὰ πάροδον τεσσάρων μόνον ἐτῶν.

§331Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ πρότερον κατ’ ἔτος, πλὴν τῆς εἰσφορᾶς τοῦ Δημοσίου, ἐδαπανῶντο ὑπ’ αὐτοῦ ἔτι 650,000 δραχμῶν ἐκ τῶν προκαταβολῶν, αἵτινες καθυστεροῦντο ὑπὸ τῶν δήμων.

§332ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ ὅλαι καθυστερήσεις τῶν δήμων πρὸς τὸ Δημόσιον, αἱ μέχρι σήμερον, ἀνέρχονται εἰς 8,000,000.

§333Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ὅλον τῆς ὀφειλῆς πρὸς τὸ Δημόσιον εἶναι 12,000,000.

§334ΡΑΛΛΗΣ. Μέχρι τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ συστήματος τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνήρχοντο εἰς 8 ἑκατομμύρια· ταῦτα δὲ καταλογίζονται εἰς 40 ὁλόκληρα ἔτη. Ἐγὼ δὲν ἠμφισβήτησα, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐντελεστέραν τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν· ἐξ ἐναντίας, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε λειτουργήσει τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγετε, μετὰ τετραετίαν θὰ ἔχητε πλήρη ὅλα τὰ Διδασκαλεῖα. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τοῦ ὑπολογισμοῦ τούτου, ὅστις εἶναι ἀναμφισβήτητος, πρέπει νὰ ἐξετάσητε, τίνες ἔσονται αἱ εἰσφοραὶ τῶν δήμων καὶ αἱ δαπάναι τοῦ Δημοσίου, θὰ φθάσητε δὲ εἰς ἀποτέλεσμα ἀντίθετον τοῦ προσδοκωμένου· θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον θέλει ἐπιβαρυνθῆ ὄχι πλέον μὲ τὸ ποσὸν τῶν 800,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἀναλογοῦσι διὰ τὰ τρία προηγούμενα ἔτη, ἀλλὰ μὲ 1,500,000, καὶ τὴν κατάστασιν ταύτην ὀφείλομεν νὰ ὑπολογίσωμεν ἀκριβῶς· αἱ δυνάμεις τοῦ Κράτους ἐπιτρέπουσι τὴν λειτουργίαν τοῦ συστήματος τούτου; Δὲν ἐπιτρέπουσι βεβαίως τὴν λειτουργίαν τοιούτου συστήματος, καίτοι βλέπομεν, ὅτι ἡ διανομὴ τῶν δημοδιδασκάλων κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι μᾶλλον ἐπιστημονικὴ καὶ ἐπωφελεστέρα καὶ δικαιοτέρα. Οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σταματήσωμεν εἰς τὴν τοιαύτην διανομήν· ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέψωμεν μᾶλλον εἰς τὸ πῶς θὰ δυνηθῶμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἔχωμεν ποιάν τινα ἐκπαίδευσιν, βελτίονα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἔχομεν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δαπάνην, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν. Πῶς δὲ θέλει γείνῃ τοῦτο; Ἐννοεῖται, ὅτι θὰ ὁρίζητε ἐκ τῶν προτέρων τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκάλων ἐν ἑκάστῳ σχολείῳ, διότι εἶναι ἀδύνατον εἷς διδάσκαλος νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν διδασκαλίαν ὑπερτέρου ἀριθμοῦ μαθητῶν· καὶ εὑρίσκω μὲν, ὅτι ἐπιστημονικῶς εἶναι ὀρθὸν τοῦτο, διότι βεβαίως αἱ δυνάμεις ἑνὸς δημοδιδασκάλου δὲν ἐξικνοῦνται ἐπ’ ἄπειρον, καὶ πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσιν ἀνθρωπίνως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἕνα δημοδιδάσκαλον νὰ φορτώσωμεν ἑκατοντάδας μαθητῶν, τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ ἐπιβαρύνωμεν κατὰ ἑκατομμύρια τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ τότε πρέπει νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων· δηλαδὴ, ἢ νὰ ὑποστῶμεν μίαν δαπάνην, ἡ ὁποία εἶναι ἀνωτέρα τῶν δυνάμεών μας, ἢ νὰ τροποποιήσωμεν αὐτὰς τὰς ἀληθεῖς ἐπιστημονικὰς γνώμας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνηται ὁ δημοδιδάσκαλος μὲ ἀριθμὸν μαθητῶν ἀνώτερον τοῦ πρέποντος. Μετ’ ὀλίγον θὰ ἔχωμεν τὴν λειτουργίαν τοῦ νέου συστήματος, καὶ θέλετε ἴδει τὰ ἀποτελέσματα· ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι ἠδύναντο νὰ προϋπολογισθῶσι ταῦτα, διότι ἡ ὑπηρεσία δύναται νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της μετὰ πόσα ἔτη θὰ ἔχωμεν πεπληρωμένας ὅλας τὰς θέσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι κεναί· δὲν ἔχει πρὸς τοῦτο, παρὰ νὰ ὑπολογίσῃ τὸ ποσὸν τῶν δημοδιδασκάλων, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς χορηγῶσι τὰ Ὑποδιδασκαλεῖα, καὶ ἐπὶ τῷ τοιούτῳ ὑπολογισμῷ θέλομεν ἴδει τίνας δαπάνας τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ μᾶς ἐπιβάλῃ· διότι ἔχετε τὴν στατιστικὴν, ἡ ὁποία σᾶς καθορίζει εἰς ποῖα Γραμματεῖα θὰ ἔχητε πρώτης τάξεως γραμματιστὴν, εἰς ποῖα δευτέρας τάξεως καὶ εἰς ποῖα τρίτης· δὲν ἔχετε δὲ ἢ νὰ ὑπολογίσητε, ἀποβλέποντες εἰς τὸν προσεχέστατον χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ Ὑποδιδασκαλεῖα θὰ σᾶς δώσουν τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν γραμματιστῶν, καὶ ἐὰν ὑπολογίσητε τὴν δαπάνην, τότε θὰ φθάσητε εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δύναται νὰ ἦναι τὸ καλλίτερον διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ σᾶς φέρῃ εἰς ἀποτελέσματα ἀτοπώτατα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναλάβῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§335Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἄτοπα, ἅτινα προβλέπει ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξωσι, διότι μόνον ἐν τοῖς δήμοις, ὧν τὰ οἰκονομικὰ θὰ ἐπαρκῶσιν εἰς τὰς δαπάνας αὐτῶν, παρουσιάζεται τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν διδασκάλων σχετικῶς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητευομένων· ἐν τοῖς ἄλλοις δήμοις, ἐν τοῖς δήμοις τοῖς οἰκονομικῶς ἐν στενοχωρίᾳ, ἐκεῖ δὲν παρουσιάζεται ζήτημα, διότι ἐκεῖ ὁ πληθυσμὸς εἶναι μικρὸς, καὶ ὁ διδάσκαλος θὰ ἔχῃ ἀριθμὸν μαθητῶν ἐλάσσονα τοῦ ἀνωτάτου ὅρου· ἐν τοῖς μεγάλοις δὲ δήμοις, ὅπου θὰ κανονισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων ἀναλόγως πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν, καὶ ὅπου νομίζει ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἀνευρίσκει τὸ στοιχεῖον τῆς οἰκονομίας διὰ τῆς προλήψεως τῶν ἐξωγκωμένων δαπανῶν, τὸ ζήτημα ἐκεῖ δὲν παρουσιάζει δυσχέρειαν, διότι οἱ δῆμοι ἐκεῖνοι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωσι, καὶ δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ τοῖς εἴπωμεν, ὅτι δὲν θέλομεν τοῖς δώσει τὴν πρέπουσαν ἐκπαίδευσιν, διότι ἡ δαπάνη εἶναι μεγάλη, ἀφοῦ τὴν δαπάνην αὐτοὶ ἀναλαμβάνουσιν. Ἡ δαπάνη εἶναι μεγαλειτέρα τῆς ἀναλογίας ἐν τοῖς μικροῖς χωρίοις, διότι ταῦτα παρουσιάζουσι μικρὸν ἀριθμὸν μαθητῶν, μὴ φθάνοντα εἰς τὸν ἀνώτατον ὅρον, τὸν ἀντιστοιχοῦντα πρὸς ἕνα διδάσκαλον, λαμβάνουσιν ὅμως διδάσκαλον· κατὰ λόγον ἄρα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν ἡ δαπάνη εἶναι μεγαλειτέρα ἐν τοῖς δήμοις τοῖς μὴ ἔχουσι μέγαν πληθυσμὸν, ἐκεῖ δὲ τὸ σύστημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν ἐφαρμόζεται.

§336ΡΑΛΛΗΣ...

§337Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν τὰ χωρία ἐν Ἑλλάδι ἦσαν ἐγγὺς ἀλλήλων, ὅλον τὸ σύστημα θὰ ἦτο οἰκονομικώτερον, ἀτυχῶς ὅμως τὰ χωρία εἶναι ὀλιγανθρωπότερα, καὶ ἀπέχουσιν ἀπ’ ἀλλήλων, ἕνεκα τοῦ ἀραιοῦ πληθυσμοῦ, πολὺ πλειότερον ἢ ἐν χώραις προηγμέναις ἐν τῇ γεωργίᾳ, τῷ ἐμπορίῳ καὶ τῇ βιομηχανίᾳ. Ἡ δημοτικὴ ἄρα ἐκπαίδευσις ἐνταῦθα ἐπιβαρύνει πλειότερον τὴν χώραν ἢ ἀλλαχοῦ, διότι τὰ μικρὰ ταῦτα κέντρα, ἅτινα δὲν πρέπει νὰ μένωσιν ἐστερημένα ἐκπαιδεύσεως, λαμβάνουσι ταύτην ἐπὶ ἀναλογίᾳ ἀριθμοῦ μαθητῶν πρὸς τὸν διδάσκαλον μικροτέρᾳ καὶ ἐπὶ δαπάνῃ μεγαλειτέρᾳ, ἐν τούτοις δὲ τὸ σύστημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, οὐδὲ ὑπάρχει ἀνάγκη, ὅπως ἐφαρμοσθῇ· διότι, ὡς εἶπον, τὸ σύστημα ἀφορᾷ εἰς δήμους σχετικῶς εὐποροῦντας, τὸ δὲ πρόβλημα, ὅπερ πρόκειται εἰς ἐπίλυσιν ἐνταῦθα, εἶναι τὸ τῶν ἀπόρων δήμων, τοσούτῳ μᾶλλον σπουδαῖον, ὅσῳ μετὰ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου αὐξάνουσι καὶ αἱ ἐκπαιδευτικαὶ αὐτῶν δαπάναι. Ἐὰν μὴ εἴχομεν ὑπερβῆ τὸ μέτρον, καθ’ ὃ ἐκανονίζοντο αἱ δαπάναι ὅτε συνέστη τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν μὴ συνιστῶντο καὶ ἄλλα σχολεῖα, ἐὰν μὴ ἐξήρχετο ἐκ τῶν τεσσάρων Διδασκαλείων ὁ μέγας ἐκεῖνος ἀριθμὸς τῶν δημοδιδασκάλων, θὰ ἐπήρκει τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ· δὲν ἐπήρκεσε δὲ, παρὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, οὓς ἀνεκοινώσαμεν τότε εἰς τὴν Βουλὴν, οὐχὶ διότι οἱ ὑπολογισμοὶ δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς,—ἀπεδείχθησαν ἐκ τῶν ὑστέρων ἀκριβέστατοι,—ἀλλὰ διότι ηὐξήθη ἔκτοτε ὁ ἀριθμὸς τῶν Σχολείων καὶ διότι τὰ Διδασκαλεῖα ἀπέδοσαν δημοδιδασκάλους πέραν τοῦ ὅρου, τοῦ ἀπαιτουμένου κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ ἤδη παρουσιάζομεν ὡς τὸ προσῆκον. Ἐπὶ τῷ τοιούτῳ ὅρῳ τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ αὐξήσει τῶν σχολείων, δὲν ἐπήρκεσε τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν μὴ εἶχον συστηθῇ κατ’ ἀνάγκην νέα σχολεῖα, ἐὰν μὴ εἶχε δοθῆ ἡ ἐκπαίδευσις εἰς χωρία, ἅτινα τέως ἐστεροῦντο ταύτης, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοδιδασκάλων μὴ ὑπερέβαινε τὸν προσήκοντα ὅρον, θὰ ἦτο ἐπαρκὲς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰς δαπάνας, ἃς ἀνελάμβανεν, ὅτε συνέστη. Ὅ,τι δὲ συνέβη ἔκτοτε θὰ ἐξακολουθῇ συμβαῖνον, ἐὰν μὴ ψηφισθῶσι τὰ μέτρα, ἅτινα προτείνομεν σήμερον, διότι τὰ 4 Διδασκαλεῖα ἀποδίδουσι μέγαν ἀριθμὸν λεγομένων δημοδιδασκάλων, ἐνῷ ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς συνεπληρώθη ἤδη καὶ οἱ ἀπορώτεροι τῶν δήμων εὐλόγως ἀπαιτοῦσιν, ὅπως μὴ στερῶνται τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἔστω καὶ τῆς στοιχειωδεστάτης. Ὁ κ. Βουλευτὴς φρονεῖ, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι, οἱ ἀποδιδόμενοι ὑπὸ τῶν τεσσάρων Διδασκαλείων, εἶναι πολὺ ἀνώτεροι τῶν γραμματιστῶν, περὶ ὧν προνοοῦσι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὑποβαλλόμενα ἤδη εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ἐν ταῖς ἐκθέσεσι, ταῖς συνοδευούσαις τὰ νομοσχέδια ταῦτα, θ’ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς πληροφορίας περὶ τῶν ἐξερχομένων ἀπὸ τῶν Διδασκαλείων, καθ’ ἃς ἐπὶ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ὑπαρχόντων σήμερον δημοδιδασκάλων, ἀριθμοῦ ὑπερβαίνοντος τὰς ἀνάγκας, ὡς εἶπον, κατὰ 450, ἐκφράζεται γνώμη παρὰ τοῦ συντάξαντος τὰς ἐκθέσεις τῶν νομοσχεδίων τούτων, ὅστις εἶναι ὁ συντάκτης τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων πρὸ διετίας, ὅτι μόνον 200 ἔχουσι τὰ προσόντα, ὅπως διδάσκωσιν ὡς δημοδιδάσκαλοι. Ἐὰν δ’ ἐν τῷ μέλλοντι τὸ ὑφιστάμενον σύστημα ἐξακολουθῇ λειτουργοῦν καὶ ἀποδίδον ὁπωσδήποτε δημοδιδασκάλους, οἵτινες θὰ διδάσκωσι κατὰ τὰ νῦν κείμενα ἐν περιφερείαις, εἰς ἃς δὲν προσήκει ἐκπαίδευσις ὑπὸ δημοδιδασκάλου ἢ κατ’ ἀριθμὸν ἀνώτερον τοῦ προσήκοντος ἐν ταῖς περιφερείαις ταῖς ἐχούσαις ἀριθμὸν ἀναλογοῦντα πρὸς ἐκπαίδευσιν ὑπὸ δημοδιδασκάλου, ἂν τὸ σύστημα τοῦτο ἐξακολουθῇ λειτουργοῦν, ὅπως ἀπὸ τῆς καθιδρύσεως τοῦ Ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μέχρι σήμερον ηὐξήθησαν αἱ δαπάναι μέχρις ὀκτακοσίων χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, θὰ ἔχωμεν περαιτέρω αὔξησιν κατ’ ἔτος 150 καὶ 200 χιλιάδων δραχμῶν. Πρέπει τοιοῦτον σύστημα νὰ παύσῃ ὑφιστάμενον, πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ ἀνακοπῆς τῆς πορείας ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, διότι καὶ ἤδη διατελοῦσι τὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐν ἐλλείμματι ὑπολογιζομένῳ εἰς ἑκατομμύριον περίπου δραχμῶν κατ’ ἔτος, καὶ ἀναπληρουμένῳ καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, καίτοι ἐξ αὐτοῦ μόνον τριακοσίων ἢ τὸ πολὺ πεντακοσίων χιλιάδων δραχμῶν ἡ ἐπιβάρυνσις θὰ ἠδύνατο δεδικαιολογημένως νὰ ἐπιῤῥιφθῇ εἰς τὸ Δημόσιον. Διατελοῦντες οὕτως ἐν ἐτησίῳ ἐλλείμματι ἑκατομμυρίου, ἢ ἔστω καὶ πεντακοσίων χιλιάδων δραχμῶν ἐπὶ πλέον τῆς ἀναλογικῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου, πρέπει πάντως νὰ προλάβωμεν τὴν ἐπὶ αὐξούσῃ κλίμακι ἐτησίαν ἐξόγκωσιν τοῦ ἐλλείμματος τούτου, καὶ ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς περιορισμὸν αὐτοῦ ἐν τῷ προσήκοντι μέτρῳ. Ἐκ τούτων ἐπιβάλλεται ἡ ἀποδοχὴ συστήματος ἄλλου. Τὸ ζήτημα, ὅπερ τίθεται ἐνώπιον ἡμῶν, δὲν εἶναι, ἂν πρέπῃ ν’ ἀντικαταστήσωμεν τὸ ὑπάρχον σύστημα δι’ ἄλλου, ἀφοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα ἄγει εἰς καταστροφήν, ἀλλ’ ἂν τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον ἀντὶ τοῦ τέως κειμένου ἦναι ἱκανῶς λιτόν. Νομίζω ὅτι ὁ μελετῶν τὰ τῶν προτάσεων ἡμῶν πείθεται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπινοηθῇ λιτότερον τούτου σύστημα. Ὁ ὅλος ὑπολογισμὸς τῆς κατανομῆς τοῦ προσωπικοῦ στηρίζεται ἐπὶ ἀναλογίᾳ ἑπτὰ μαθητῶν ἐπὶ ἑκατὸν κατοίκων, ἥτις, παραβαλλομένη πρὸς τὰς παραδεδεγμένας ἀναλογίας ἐν ἄλλοις Κράτεσιν, εἶναι μετριωτάτη. Ἐν Γερμανίᾳ οὐχὶ εἰς ἑπτὰ, ἀλλ’ εἰς 17 τοῖς ἑκατὸν ὁρίζεται ἡ ἀναλογία, παρ’ ἄλλοις δὲ Κράτεσιν εἰς 16, 15, 14. Ταῦτα εἶναι ἀριθμοὶ, καὶ περιτταὶ αἱ ἀναπτύξεις. Ὑπάρχουσι καὶ Κράτη, ὑπολογίζοντα ἐπὶ μαθητῶν κάτω τῶν ἑπτὰ τοῖς ἑκατὸν, ἀλλὰ τὰ Κράτη ταῦτα δὲν εἶναι ἐκ τῶν χρησιμευόντων ὡς ὑποδειγμάτων. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐν Γερμανίᾳ, ἥτις παρέχει εἰς ὑπόδειγμα τὸ πληρέστερον σύστημα, 17 μαθηταὶ ὑπολογίζονται ἐπὶ 100 κατοίκων, διατὶ ἀναγράφομεν ὡς κανόνα τοὺς 7; Ἀπεδέχθημεν ὡς κανόνα τοὺς 7, καὶ διότι τὸ σύστημα καθ’ ἑαυτὸ εἶναι λιτὸν, καὶ διότι τὸ λιτὸν τοῦτο σύστημα δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ εὐθὺς τέλειον. Δέον ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν δοκιμαστικῶς, καὶ ἐλπίζω, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος, οἷα ἐν τοῖς νόμοις τούτοις διατυποῦνται, θὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν σύστημα τελειότερον ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου ἀνωτέρας τῆς μέχρι τοῦδε. Ἡ ἀποδοχὴ τελειοτέρου συστήματος ἐπάγεται καὶ αὔξησιν τῆς διὰ τῶν νομοσχεδίων κανονιζομένης ἀναλογίας. Ὁρίζεται αὕτη εἰς 7 μαθητὰς ἐπὶ ἑκατὸν κατοίκων, διότι εἶναι κατὰ τὸ σύστημα τῶν νομοσχεδίων τετρατάξια τὰ σχολεῖα. Ἂν ὅμως δὲν ἦσαν τετρατάξια τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἀλλ’ ἦσαν ἑξατάξια, ἡ ἀναλογία δὲν θὰ ἦτο 7%, ἀλλὰ 10%. Ἐν Γερμανίᾳ, ὅπου εἶναι ἡ ἀναλογία 17%, τὰ σχολεῖα δὲν εἶναι τετρατάξια, δὲν εἶναι ἑξατάξια, εἶναι ὀκτατάξια. Καὶ ἡμεῖς θὰ προέλθωμεν εἰς τὸ ἑξατάξιον τῶν σχολείων, ἀλλὰ μόνον ὅταν ἀποδειχθῇ, ὅτι οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι, ἐφ’ οἷς λειτουργεῖ τὸ εἰσαγόμενον σύστημα, τὸ ἐπιτρέπουσιν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ θὰ ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ ἐπιτρέπουσι.

§338ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ σύστημα τῆς συγκεντρώσεως ἀπέτυχεν, ἐναυάγησεν, ἀπανταχοῦ κατεδικάσθη. Ὅλαι αἱ χῶραι, αἱ ὁποῖαι τείνουσιν εἰς τὴν πρόοδον, ἀσπάζονται τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως, διότι ἐν τούτῳ εὑρίσκεται ἡ σύμπραξις τῶν πολλῶν. Ἐν τῷ συστήματι τῆς ἀποκεντρώσεως διεγείρεται ἡ φιλοτιμία τῶν πολλῶν, καὶ ἐκ τῆς συμπράξεως τῶν πολλῶν ἐν φιλοτιμίᾳ ἐπέρχονται τὰ μεγάλα ἔργα. Ἐδῶ ἐβαδίσαμεν μέχρι τινὸς ἐπὶ τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως, ἐφθάσαμεν δ’ ὁπωσδήποτε εἰς ἀποτέλεσμα εὐάρεστον σχετικῶς πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἤδη καταλαμβανόμεθα ἐξ ἑνὸς ζήλου πρὸς τὴν συγκέντρωσιν, ἡ ὁποία τείνει εἰς τὸ νὰ ἀποῤῥοφήσῃ ὅλα, διὰ νὰ ὁδηγήσῃ τὰ πάντα εἰς ναυάγιον. Ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδὲν ἄλλο θὰ προέλθῃ ἢ ἡ συγχώνευσις τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μὲ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἡ δὲ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις θὰ περιέλθῃ εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀποφέρῃ ἢ ἐλαχίστους καρπούς. Αὐτοὶ οἱ γραμματισταὶ, αὐτοὶ οἱ γραμματοδιδάσκαλοι θὰ ἦναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ περιφέρωνται εἰς τὰ χωρία καὶ δὲν θὰ ἐκτελῶσι παντάπασι τὸ καθῆκόν των, διότι τὸ Δημόσιον δὲν θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀποδίδῃ εἰς αὐτοὺς τὸν μισθόν των, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ πένωνται, ἐκπαίδευσις δὲν θὰ ὑπάρχῃ, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν θὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον οὔτε τοὺς καρποὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ προέλθωσιν ἐκ τῆς δράσεως τῆς ἰδιωτικῆς, διότι δὲν ἀφίνομεν τὸν λαὸν τὸν Ἑλληνικὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι φιλόμουσος καὶ φιλότιμος, ὅταν ἦναι εἰς κατάστασιν, νὰ φροντίζῃ διὰ τὴν ἀνατροφήν του, δὲν τὸν ἀφίνομεν νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς ἀναπτύξεώς του τῆς διανοητικῆς καὶ ἠθικῆς, ἀλλὰ θέλομεν νὰ τὸν ὑποβάλωμεν εἰς μίαν τυραννίαν, εἰς μίαν συγκέντρωσιν μοναδικὴν, ἐκ τῆς ὁποίας, ἐπαναλαμβάνω, δὲν θὰ προέλθῃ τίποτε ἄλλο, παρὰ τὸ ναυάγιον ὅλων διὰ μιᾶς.

§339ΣΤΑΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἐλησμόνησε νὰ λάβῃ ἐν ὄψει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ὁρίζονται τὰ τῆς εἰσφορᾶς κατὰ τὸ πρώην καθεστὼς καὶ τὰ τῆς εἰσφορᾶς κατὰ τὸ νῦν· διότι, ἂν ἐλάμβανε τοῦτο ἐν ὄψει, θὰ ἐπείθετο καὶ αὐτὸς οὗτος, ὅτι μάτην εἶπε πάντα τὰ πρὸ μικροῦ λεχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ· θὰ παρετήρει, ὅτι τὰ τῶν εἰσφορῶν ὡρίζοντο ὑπὸ τριῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, ἐκανόνιζον αὐτὰς ἀναλόγως τῶν κομματικῶν ἀναγκῶν. Συνεζητεῖτο μεταξὺ τῶν τριῶν αὐτῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα μάλιστα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς καλῶς ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, ὡς Ὑπουργὸς ἄλλοτε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, συνεζητεῖτο, ἂν ὁ δῆμος, περὶ οὗ πρόκειται, ἀνήκῃ ἢ δὲν ἀνήκῃ εἰς τὸ κόμμα· καὶ ἂν ἀνῆκεν εἰς τὸ κόμμα, ἐτίθετο τὸ κατώτατον ὅριον τῆς εἰσφορᾶς, τὸ 15%, ἂν δὲ ὁ δῆμος, περὶ οὗ ἐπρόκειτο, ἔστω καὶ πενέστατος, δὲν ἀνῆκεν εἰς τὸ κόμμα, τότε ἐτίθετο τὸ ἀνώτατον ὅριον. Καὶ ἐντεῦθεν ἐπήρχοντο δύο κακά· πρῶτον, ὅτι οἱ μὲν εὔποροι δῆμοι δὲν κατέβαλλον τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην διὰ τοὺς διδασκάλους αὐτῶν, ἂν καὶ ἠδύναντο, δεύτερον δὲ οἱ ἄποροι δῆμοι ὡρίζετο νὰ καταβάλλωσι δαπάνην μείζονα, ἣν δὲν ἠδύναντο νὰ καταβάλλωσι, καὶ τρίτον, ἐπήρχετο κακὸν ὡς ἐκ τῆς ὀργανώσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐν ταῖς κώμαις καὶ τοῖς χωρίοις, ἐν οἷς ὁ πληθυσμὸς δὲν εἶναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ ἐπιβάλληται δημοδιδάσκαλος, σήμερον ὑπάρχουσι τοιοῦτοι, καὶ τοῦτο λόγῳ πολιτικῆς ἀνάγκης· καὶ ἂν τὸ χωρίον ἐκεῖνο ἀνῆκεν εἰς τὴν ἰσχύουσαν φατρίαν, διωρίζετο δημοδιδάσκαλος πρωτοβάθμιος ἢ δευτεροβάθμιος, καίτοι τὰ ἐν τῷ σχολείῳ φοιτῶντα παιδία ἦσαν μόνον 30 ἢ 40. Ἐκ τοῦ τρόπου λοιπὸν, κατὰ τὸν ὁποῖον ὡρίζοντο τὸ πρὶν αἱ εἰσφοραὶ, τρία προήρχοντο κακά· πρῶτον, οἱ εὔποροι δῆμοι δὲν κατέβαλλον ὅσα ἔπρεπε νὰ καταβάλλωσι διὰ τὴν δαπάνην τῆς δημοτικῆς αὐτῶν ἐκπαιδεύσεως· δεύτερον, οἱ ἄποροι δῆμοι ὡρίζοντο νὰ καταβάλλωσι πλείονα τῶν ὅσων πράγματι ἔπρεπε νὰ καταβάλλωσι, καὶ πολλοὶ δὲν ἠδύναντο νὰ καταβάλλωσιν ὅσα ἔπρεπε νὰ καταβάλλωσι, διότι ἦσαν ἄποροι, καὶ τρίτον, οἱ διδάσκαλοι οἱ πρωτοβάθμιοι ἢ οἱ δευτεροβάθμιοι διωρίζοντο εἰς χωρία, ἐν οἷς ἔπρεπε μόνον γραμματοδιδάσκαλοι νὰ διορισθῶσι. Διὰ τοῦ νέου συστήματος, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται σήμερον, αἱ παρανομίαι αὗται προλαμβάνονται, διότι ὁ δῆμος ὁ εὔπορος θὰ πληρώσῃ ἀκριβῶς ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ τὴν δημοτικήν· δεύτερον δὲ εἰς τὰ χωρία καὶ τὰς κώμας, ἐν αἷς δὲν ὑπάρχει ὁ παρὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁριζόμενος ἀριθμὸς κατοίκων, δὲν θὰ διορίζωνται δημοδιδάσκαλοι πρωτοβάθμιοι ἢ δευτεροβάθμιοι, ἀλλὰ γραμματοδιδάσκαλοι ἢ καὶ δημοδιδάσκαλοι, ἀναλόγως τοῦ πλήθους τῶν μαθητῶν. Ὁπόταν οἱ δῆμοι ἦναι ἄποροι, βεβαίως πρέπει νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν ὅμως ἐξετάσητε, θὰ ἴδητε, ὅτι οἱ δῆμοι οἱ ἄποροι, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, ἔχουσιν ἀνάγκην οὐχὶ πρωτοβαθμίου ἢ δευτεροβαθμίου δημοδιδασκάλου, ἀλλὰ γραμματιστῶν καὶ διὰ τοῦτο ἡ μέχρι τοῦδε γενομένη δαπάνη εἶναι ὑπερβολική. Ἡ ἐτησία εἰσφορὰ κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος ὑπὸ τῶν δήμων εἶναι δραχμαὶ 2,672,722, ἡ δὲ δαπάνη 3,771,000. Ἐντεῦθεν φαίνεται, ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἀνέρχεται εἰς 1,100,000 δρ. περίπου. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, προέρχεται μόνον, διότι οἱ εὔποροι δῆμοι δὲν καταβάλλουσιν ὅσα ἔπρεπε πράγματι νὰ καταβάλλωσι, καὶ δεύτερον, διότι διωρίζοντο δημοδιδάσκαλοι πρωτοβάθμιοι καὶ δευτεροβάθμιοι εἰς χωρία, εἰς τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ διορισθῶσι γραμματοδιδάσκαλοι. Ταῦτα θὰ ἐκλείψωσι τέλεον, διότι διὰ τοῦ νέου νόμου ὁρίζεται ἐκ τοῦ πλήθους τῶν κατοίκων τὸ εἶδος τοῦ διδασκάλου καὶ ὁ βαθμὸς αὐτοῦ, καὶ ἐντεῦθεν ὁρίζεται ἡ εἰσφορά. Καὶ ἑπομένως τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ καταπίπτουσιν ἄρδην. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς εἶπε πρὸ μικροῦ, ὅτι τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ μέλλοντα νὰ ἱδρυθῶσι Γραμματεῖα, εἶναι πολὺ κατώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν μέλλοντα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ Διδασκαλεῖα. Ἐλησμόνησε νὰ ῥίψῃ βλέμμα ἐπὶ τοῦ δεκάτου ἄρθρου τοῦ περὶ συστάσεως τῶν Ὑποδιδασκαλείων νόμου· διότι, ἂν τοῦτο ἔπραττε, θὰ εὕρισκεν ἐκεῖ, ὅτι ἀκριβῶς τὰ αὐτὰ ἀπαιτοῦνται προσόντα, ἤτοι νὰ ἔχωσι τὰς γνώσεις, ὅσας ἔχουσιν οἱ τῆς πρώτης τάξεως τοῦ Γυμνασίου καλοὶ μαθηταί. Καὶ σήμερον, ἵνα εἰσέλθῃ μαθητὴς ἐν τῷ Διδασκαλείῳ, πρέπει νὰ ἔχῃ τὰς γνώσεις ταύτας, ἤτοι ἐνδεικτικὸν τῆς πρώτης τάξεως τοῦ Γυμνασίου, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ὑποστῇ εἰσιτήριον ἐξέτασιν, καὶ ἑπομένως οὐδεμία διαφορά. Διαφορὰ ὑπάρχει ἀληθῶς ὡς πρὸς τὸ χρονικὸν διάστημα, διότι εἰς τὰ Γραμματεῖα μὲν θὰ ἀπαιτῆται ἑνὸς ἔτους φοίτησις, εἰς ἐκεῖνα δὲ τριετής. Ἀλλ’ ἡ ἐπείγουσα ἀνάγκη διδασκάλων δικαιολογεῖ τὸ μέτρον τοῦτο ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὁ κατεσπαρμένος ἡμῶν πληθυσμὸς ἐν μικροῖς χωρίοις· οἱ δὲ μέλλοντες νὰ ἐξέλθωσιν ἐκ τῶν Ὑποδιδασκαλείων βεβαίως θὰ ἦναι προτιμότεροι τῶν ἤδη ὑπαρχόντων γραμματοδιδασκάλων.

§340ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Διατί; Διότι τὰ λέγετε Ὑποδιδασκαλεῖα; Τὴν αὐτὴν κοινωνίαν θὰ ἔχουν, τοὺς αὐτοὺς διδασκάλους. Πῶς λοιπὸν μεταβάλλονται τὰ ἐλαττώματα;

§341ΣΤΑΗΣ. Σᾶς ἀπαντῶ εἰς τὴν ἀπορίαν σας. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν 16 Ὑποδιδασκαλεῖα. Ἀλλ’ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἶναι ἀναγεγραμμένη δαπάνη μόνον διὰ δέκα, καὶ διὰ δέκα τοιαῦτα ὑπάρχει σήμερον πράγματι ἄριστον προσωπικόν, τὸ ὁποῖον θέλει μορφώσει καλοὺς γραμματιστάς. Οὐδέποτε ὑπῆρξε τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα, ὅσον ἀφορᾷ τὰ σχολεῖα, διότι πάντοτε ἡ Κυβέρνησις διώριζε, καὶ ἡ Κυβέρνησις μετέθετε καὶ ἀπέλυε, καὶ ἐκανόνιζε πάντα τὰ ἀφορῶντα τὰ σχολεῖα ἐν τοῖς δήμοις. Μόνον μίαν ἐφορευτικὴν ἐξουσίαν ἐξήσκουν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὁ Δήμαρχος καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν ἐπὶ τῶν σχολείων. Καὶ σήμερον δὲ αὐτὸ τοῦτο τὸ δικαίωμα ἐξακολουθοῦσι νὰ ἔχωσιν αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαὶ καὶ ὁ δῆμος διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου...

§342ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῦ;

§343ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα· διότι δὲν καταργοῦνται αἱ ἐν ἰσχύϊ διατάξεις περὶ ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς.

§344ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπονέμεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ δῆμος εἶναι μόνον διὰ νὰ πληρώνῃ.

§345ΣΤΑΗΣ. Ἑπομένως ἀποκεντρωτικὸν σύστημα οὐδέποτε ὑπῆρχε καὶ ἂν ὑπῆρχε, τὸ διηύθυνεν ἡ φατρία καὶ εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ἡ πολιτικὴ φατρία σήμερον διοικεῖ τὰ πάντα. Λοιπὸν εἴμεθα σύμφωνοι (γέλωτες)... Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἦμαι σύμφωνος ὡς πρὸς τὴν βάσιν, δι’ ἧς ὑπολογίζει τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν· διότι ἀπεδείχθη, ὅτι διὰ τῆς βάσεως ταύτης ὑπολογίζομεν μαθητὰς πολὺ ὀλιγωτέρους τῶν ὅσων ἄλλοτε εἶχεν ὑπολογίσει ἡ ὑπηρεσία. Τὸ ἑπτὰ τοῖς ἑκατὸν εἶναι μικρὰ βάσις, διότι ἐπὶ τῶν ἑκατὸν κατοίκων φοιτῶσιν ἐν τοῖς σχολείοις πλείονες ἢ ἑπτά. Ἄλλοτε τὰ νομοσχέδια τοῦ 1889 εἶχον ὁρίσει βάσιν τὸ 10%, εἶναι δὲ σπουδαῖον τὸ τῆς βάσεως ζήτημα, διότι ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται καὶ ἡ διαβάθμισις πολλῶν σχολείων. Ἐπίσης θεωρῶ ὅλως ἀνεπαρκῆ τὰ τετρατάξια δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, εὐθὺς ὡς ἐπιτρέψωσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, νὰ συμπληρώσῃ ταῦτα εἰς ἑξατάξια τοὐλάχιστον.

§346ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς συγκεντρώσεως διοικεῖται τὸ Πανεπιστήμιον· ὁποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Πανεπιστημίου, γνωρίζομεν ὅλοι. Ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς συγκεντρώσεως διοικοῦνται τὰ Γυμνάσια· ὁποία ἡ κατάστασις τῶν Γυμνασίων; Εἶναι φρικώδης! Ἀφοῦ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε ὁ μαθητὴς εἰς τὰς ἐπαρχίας νὰ πληρόνῃ ποσὸν ὡρισμένον, διὰ νὰ λαμβάνῃ τὸ ἀπολυτήριόν του! Λοιπὸν, ἀφοῦ ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς συγκεντρώσεως ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, νὰ θέλωμεν νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοὺς δήμους τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων οἱ εὔποροι δῆμοι καὶ οἱ ἔχοντες κυβερνήτας φιλοτίμους δύνανται τουλάχιστον νὰ παρέχωσιν εἰς ἑαυτοὺς τὴν μικρὰν τροφὴν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νομίζω ὅτι πράττομεν ἔγκλημα. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς, ἀφοῦ ἀποτυγχάνομεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἀφοῦ ἀποτυγχάνομεν εἰς τὰ Γυμνάσια, ζητοῦμεν τὴν σήμερον νὰ ἀφαιρέσωμεν τοὺς πόρους ἀπὸ τοὺς δήμους, νὰ συγκεντρώσωμεν τὰ πάντα εἰς χεῖρας ἑνὸς, ἵνα σχηματίσωμεν ὑποδιδασκαλεῖα καὶ διδασκαλεῖα. Ἀφοῦ δι’ ὅλων αὐτῶν δὲν ἠμπορέσαμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, θέλομεν νὰ πιστεύομεν, ἢ θέλομεν νὰ πιστεύσῃ ὁ κόσμος, ὅτι ἐργαζόμεθα ἐπ’ ἀγαθῷ αὐτοῦ τοῦ τόπου! Δὲν ἐργαζόμεθα ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου· πλανώμεθα καὶ πλανῶμεν. Ὁδηγούμεθα εἰς σημεῖον λίαν λυπηρόν. Οἱ δῆμοι, ὅσοι ἔχουσι τὰ μέσα, ἂς φροντίσωσι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν δημοτικήν· τὸ Δημόσιον τὴν σήμερον δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἔρχηται εἰς ἀρωγήν; ἂς μὴ ἔλθῃ· οἱ μὴ ἔχοντες, ἂς μὴ ἔχωσι σχολεῖα· διότι, ἐὰν ἀρχίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ παρέχῃ συνδρομὴν, ἀφοῦ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι πτωχοὶ, δὲν θὰ λαμβάνουν τίποτε, θὰ λαμβάνουν δὲ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἀνάγκην. Αὐτὴ εἶναι δυστυχῶς ἡ πολιτικὴ κατάστασις τοῦ τόπου. Διὰ τοῦτο, ἀφοῦ περιήλθομεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τὸ οἰκονομικὸν, πρέπει νὰ ἀφεθῶσιν οἱ δῆμοι ἐλεύθεροι, ἵνα τὰς προσόδους, τὰς ὁποίας ἔχουσι, τὰς διαθέτωσι καὶ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· οἱ μὴ ἔχοντες, ἂς ὑποκύψωσιν εἰς τὴν τύχην τῶν ἀπόρων, καὶ ἂς φροντίσωσιν ὁπωςδήποτε νὰ πλάσωσι καὶ ἐκεῖνοι μίαν περιουσίαν ἰδιωτικὴν, διὰ νὰ ἔχωσι μίαν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν· σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι ὅλοι αὐτοὶ, καὶ οἱ μικροὶ, θὰ φροντίσωσι νὰ ἔχωσι γραμματοδιδασκαλεῖα. Ἂν δὲν ἐπενέβαινεν αὐτὴ ἡ φαγέδαινα ἡ πολιτικὴ, ἡ ὁποία καταστρέφει τὰ πάντα εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, θὰ ὑπῆρχον γραμματοδιδασκαλεῖα καὶ εἰς τὰ τελευταῖα χωρία. Ἀλλ’ εἶναι ἄνθρωποι καὶ αὐτοὶ, σχηματίζουσι μίαν γνώμην ὡς πρὸς τὰ πολιτικά· ἀμέσως μετάθεσιν καὶ ἀμέσως παῦσιν. Διατὶ ἀπέτυχον τὰ δημοτικὰ σχολεῖα; Διότι ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σχολικοῦ ἔτους μεταθέσεις ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἀπ’ ἐκεῖ, παύσεις, καταδιωγμοὶ κλπ. Αὐτὴ ἡ κατάστασις ἡ πολιτικὴ, καὶ αὐτὴ ἡ συγκέντρωσις ἔφερε τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν. Ἀφαιροῦμεν ὅλως διόλου πᾶσαν περιουσίαν ἀπὸ τὸν δῆμον καὶ τὸν φέρομεν εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀδυναμίαν τοῦ νὰ προστατεύσῃ τουλάχιστον τὴν τιμήν του, νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν μικρὰν αὐτοῦ διανοητικὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν, παρὰ νὰ ναυαγήσῃ οἰκτρῶς αὐτὸ τὸ σύστημα. Ἀφοῦ δὲ βλέπομεν τὰ οἰκτρὰ ἀποτελέσματα τῆς συγκεντρώσεως ἐδῶ, πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν μας, εἶναι οἰκτρὸν, εἶναι λυπηρὸν, εἶναι ἀπελπιστικὸν, νὰ ζητῶμεν τώρα διὰ τῆς συγκεντρώσεως νὰ ἀνορθώσωμεν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς τὴν τελευταίαν γωνίαν τῆς Ἑλλάδος.

§347ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατακρίνει τοὺς καρποὺς τῶν Διδασκαλείων, ἔχει δὲ τὰς καλλίστας ἐλπίδας περὶ τῶν καρπῶν τῶν Ὑποδιδασκαλείων· ἀλλ’ ἴσως δὲν γνωρίζει τίνες θὰ διδάσκωσιν εἰς τὰ Ὑποδιδασκαλεῖα (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 3. Τὸ προσωπικὸν τῶν Ὑποδιδασκαλείων συνίσταται ἐκ δύο ὑποδιδασκάλων ἀποφοίτων τῶν ἀπὸ τοῦ 1878 λειτουργούντων Διδασκαλείων τοῦ Κράτους.» Δηλ. ἡ διδασκαλία ἀνατίθεται εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀκριβῶς κατεδικάσθησαν παρὰ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀποδώσαντας κακίστους καρποὺς· καὶ ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν οὕτω νὰ πιστεύωμεν, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς τὸ προσωπικὸν αὐτῶν θὰ ἦναι καλλίτερον τοῦ τῶν Διδασκαλείων! Ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου αἱ πλεῖσται διατάξεις εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ ἤδη ἰσχύοντος νόμου περὶ Διδασκαλείων· ἐν αὐτῷ θέλετε ἴδει, ποῖον εἶναι τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον διδάσκει, θέλετε ἴδει, ὅτι ὁ Διευθυντὴς πρέπει νὰ ἦναι διδάκτωρ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς εἴτε τοῦ ἡμετέρου εἴτε ἀλλοδαποῦ Πανεπιστημίου, καθηγηταὶ δὲ διορίζονται διδάκτορες, ὁ μὲν τοῦ φυσικοῦ ἢ μαθηματικοῦ, ὁ δὲ τοῦ φιλολογικοῦ τμήματος τῆς φιλοσοφικῆς Σχολῆς. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν, ἔχοντες τοιαύτην διαφορὰν καθηγητῶν, νὰ προσδοκῶμεν καλλιτέρους καρποὺς ἐκ τῶν Ὑποδιδασκαλείων. Ἄλλως δὲ ἡ φοίτησις ἐν τοῖς Διδασκαλείοις εἶναι τριετὴς, ἡ δὲ ἐν τοῖς Ὑποδιδασκαλείοις εἶναι μονοετής. Ἑπομένως πᾶσα ἐλπὶς βελτιώσεως διὰ τοῦ εἰσαγομένου συστήματος εἶναι ἀδύνατος· ἀδύνατον νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ παραγάγωσι καλλιτέρους καρποὺς τὰ Ὑποδιδασκαλεῖα τῶν παραγομένων ὑπὸ τῶν Διδασκαλείων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὑρίσκει ὁ συντάκτης τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων ὡς ἐλαττωματικὸν ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῶν Διδασκαλείων, εἶναι, ὅτι ταῦτα ὑπῆρχον ἐντὸς μεγάλων πόλεων, ὅτι οἱ σπουδάζοντες ἐν αὐτοῖς, ἐπειδὴ δὲν ἦσαν ἐσωτερικοὶ, ἐπειδὴ δὲν ἐτρέφοντο ἐντὸς αὐτῶν, ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ λαμβάνωσι τροφὴν κατωτέραν ἐκείνης, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ τοῖς δίδηται, ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ κατοικῶσιν εἰς ὑπόγεια, καὶ ἐντεῦθεν ἐφθείρετο ἡ ὑγεία των, οἱ δὲ δαπανῶντες ὑπὲρ τὰς δυνάμεις των ἔπιπτον εἰς χρέη· ἐκ τούτου ἐπείσθη ὁ συντάκτης, ὅτι τὰ Διδασκαλεῖα δὲν ἐλειτούργησαν ὡς ἔπρεπεν. Ἐννοεῖται, ὅτι αἱ αἰτιολογίαι αὗται δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς σπουδαῖαι.

§348ΣΤΑΗΣ. Ἐν τοῖς Ὑποδιδασκαλείοις πρόκειται νὰ διδαχθῶσι τὴν διδασκαλίαν ἀναγνώσεως, γραφῆς καὶ στοιχειώδους ἀριθμητικῆς, ἐνῷ ἐν τοῖς Διδασκαλείοις πρόκειται νὰ διδαχθῶσιν ἀνώτερα μαθήματα, τὰ ὁποῖα δὲν χρειάζονται ἐν τοῖς Ὑποδιδασκαλείοις, καὶ ἐντεῦθεν ἡ διαφορὰ τοῦ χρόνου τῆς διδασκαλίας καὶ τῶν προσώπων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§349ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§350Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ νομίζω προτιμότερον, ἀντὶ «Ἡ εἰσφορὰ αὕτη», νὰ τεθῇ «Ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων»· ὥστε νὰ ἦναι αὐτοτελὴς ἡ περίοδος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτά, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 3–7).

§351Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 8, ὡς παρετήρησε χθὲς καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, θὰ ἦτο κανονικώτερον νὰ ταξινομήσωμεν τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ νὰ τὰ κατανείμωμεν εἰς διάφορα ἄρθρα, κατὰ λόγον τῆς περιεχομένης ὕλης, ὡς ἑξῆς: Τὸ ἄρθρον 8 περιορίζεται εἰς τὴν πρώτην τοῦ ἄρθρου παράγραφον· τὰ ἐδάφια αʹ, βʹ, γʹ καὶ δʹ ἀποτελοῦσιν ἄρθρον 9, τὸ ἐδάφιον εʹ ἀποτελεῖ ἄρθρον 10, τὸ Ϛʹ ἀποτελεῖ ἄρθρον 11, τὸ ζʹ καὶ ηʹ ἀποτελοῦσιν ἄρθρον 12, τὸ θʹ καὶ ιʹ ἄρθρον 13. Οὕτω δὲ τὸ τέως ἄρθρον 9 μεταπίπτει εἰς ἄρθρον 14. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 8 καὶ 9, ὡς μετεῤῥυθμίσθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§353Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνταῦθα νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «συμπεριλαμβανομένων τοῦ τε ἐνοικίου καὶ τῶν λοιπῶν παροχῶν τῶν νῦν παρεχομένων αὐταῖς», μενουσῶν τῶν λέξεων «τῶν δὲ διδασκαλισσῶν 120 μὲν δραχμαὶ τῶν πρωτοβαθμίων, 110 δὲ τῶν δευτεροβαθμίων, κτλ.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§355ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Διατὶ νὰ διορίζωνται γραμματοδιδάσκαλοι οἱ ἀποκτήσαντες πτυχίον κατὰ τὸ ἀπὸ 13 Σεπτεμβρίου 1891 βασιλικὸν διάταγμα;

§356Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι ἠθέλησεν ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον νὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν γραμματοδιδασκάλων ἐν τῷ μέλλοντι, τὸ νομοσχέδιον δὲ ἄλλως στηρίζεται καὶ ἐπὶ τῆς ἰδέας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι μεγάλην ἡλικίαν οἱ εἰσερχόμενοι εἰς τὰ Ὑποδιδασκαλεῖα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§358Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τέλει τοῦ πρώτου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 12, ἀντὶ τῶν λέξεων «κατὰ τὰς ἀρχὰς ταύτας», νὰ τεθῇ «κατὰ τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἄρθροις 9 καὶ 11». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ὑποδιδασκαλείων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 1–9).

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§361ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί ἐννοεῖ, λέγον «νὰ ἔχωσι τόσας γνώσεις, ὅσας ἔχουσιν οἱ τῆς πρώτης τάξεως τοῦ Γυμνασίου καλοὶ μαθηταί»;

§362Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἔννοια εἶναι, ὅτι οὔτε ἀπολυτήριον Σχολαρχείου οὔτε ἐνδεικτικὸν τῆς πρώτης τάξεως τοῦ Γυμνασίου ἀπαιτεῖται, ἀπαιτεῖται δὲ μόνον ἡ ἀπόδειξις διὰ τῆς ἐξετάσεως, ὅτι ἔχει ὁ εἰς αὐτὴν ἀποδυόμενος τὰς ὁριζομένας γνώσεις. Ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου θεωρεῖ, ὅτι ἡ ἐγγύησις κεῖται ἐν τῇ ἐξετάσει. Τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Σχολαρχείου καὶ τὸ ἐνδεικτικὸν, ὡς μέχρι τοῦδε ἐπαρουσιάζοντο εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, οὔτε περὶ τῆς γνησιότητος αὐτῶν οὔτε περὶ τῆς ταὐτότητος τῶν προσώπων παρεῖχον ἐγγύησιν, μάλιστα ἐπὶ τῶν ἔξωθεν τοῦ βασιλείου προσερχομένων.

§363ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνήθως αἱ γνώσεις τῆς Αʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου δὲν ἀποκτῶνται διὰ τῆς ἐξετάσεως· συνήθως οἱ πλεῖστοι τῶν μαθητῶν, ἢ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὸν ἔκτακτον νοῦν, τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν διὰ τοὺς γραμματιστάς, εἴτε δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσε τὰ νομοσχέδια ταῦτα, συνήθως, λέγω, οἱ μαθηταὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, ἐξέρχονται ἐκεῖθεν, εἰσέρχονται εἰς τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον καὶ φθάνουσιν εἰς τὴν Αʹ τάξιν τοῦ Γυμνασίου, καὶ οὕτω πως ἀποκτῶσι γνώσεις τῆς Αʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου. Ἀλλὰ τώρα, μὲ τὸ νεώτερον σύστημα, αὐταὶ αἱ γνώσεις θ’ ἀποκτῶνται ἀνεξαρτήτως τῆς φοιτήσεως εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ τὰ Γυμνάσια. Αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἀποβλέψει εἰς τὸ νὰ ἀποκτήσωσι τὸ προσὸν τοῦ γραμματιστοῦ, αὐτοὶ θὰ ἔχωσι προγυμνασθῆ, καὶ οὕτω πως θὰ ἔφθασαν νὰ κατέχουν τὰς γνώσεις τὰς ἀναγκαίας διὰ τὴν εἰσαγωγήν των εἰς τὰ Ὑποδιδασκαλεῖα, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὸ προσὸν τοῦ ἐνδεικτικοῦ.

§364Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν δυνάμεθα περὶ τούτου ν’ ἀποφασίσωμεν.

§365ΡΑΛΛΗΣ. Θέλω νὰ σᾶς πείσω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ ἰδοὺ διατί· οὐχὶ διότι αἱ γνώσεις ἀποκτῶνται διὰ τῆς φοιτήσεως εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ εἰς τὴν Αʹ τάξιν τοῦ Γυμνασίου, ἐπειδὴ δὲν θὰ ἔχωσι διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι φροντίσει περὶ αὐτῆς τῆς θέσεως τοῦ δημοδιδασκάλου, ἀλλ’ εἶναι ἓν ἄλλο κακὸν, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ θὰ τραβᾷ τὸ διάβολό τις μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔρχωνται, καὶ δὲν θὰ γνωρίζουν τίποτε, καὶ τότε θὰ ἀρχίσουν πλέον αἱ συστάσεις καὶ παρασυστάσεις, καὶ ἐξετάσεις καὶ παραεξετάσεις, ἀληθῶς δὲ, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι θὰ ὑποστῶσι τὸ μέγιστον τῶν μαρτυρίων, ἕως οὗ κατορθώσωσι νὰ εἰσέλθωσιν ἐκεῖ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 11).

§366ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§367ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μεταξὺ τῶν διδασκομένων μαθημάτων ἀναφέρεται ἐν ἐδαφίῳ γʹ καὶ ἡ Γραμματικὴ τῆς νέας ἑλληνικῆς γλώσσης. Ἐγκαταλείπομεν τὴν ἀρχαίαν;

§368ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἀνάγκη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 13 καὶ 14)

§369ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§370ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι «ὁ ἕτερος τῶν δύο δημοδιδασκάλων διδάσκει πάντα τὰ λοιπὰ μαθήματα τοὺς μαθητὰς τοῦ Ὑποδιδασκαλείου, καὶ διδάσκει καὶ ἐν τῷ προτύπῳ ὡς τακτικὸς διδάσκαλος»· ὥστε αὐτὸς ὁ διδάσκαλος θὰ ἔχῃ τόσα μαθήματα! (ἱλαρότης). Νομίζω, ὅτι πολὺ προέβη τὸ κωμικόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 16–23).

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 24 (ἀναγινώσκεται).

§372ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν μεγάλην πρόβλεψιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, ὁρίσας ὅτι θὰ ἀνιδρύωνται καὶ θὰ καταργῶνται τὰ Ὑποδιδασκαλεῖα ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν. Πιστεύει, φαίνεται, ἐναντίον τῶν ἀρχῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι οἱ νόμοι συντάσσονται, ὅπως διαρκῶσιν ἐπὶ πολύ.

§373ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἱκανὸς ἀριθμὸς, θὰ καταργῶνται. Τὸ μόνον ὀρθὸν τοῦ νομοσχεδίου εἶναι αὐτό. (Ἱλαρότης). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 24, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 καὶ 25 μ. μ.