1892.07.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 41

τῆς 15 Ἰουλίου 1892.

(Τετάρτη).

Ὥρα 10 καὶ 40′ π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Κορίνθου Ἄγγελος Πολυχρονόπουλος ζητεῖ νὰ τῷ ἐπιτραπῇ, ἵνα διὰ τοῦ νεωστὶ ἐφευρεθέντος ὑπ’ αὐτοῦ μηχανήματος πρὸς καθαρισμὸν τοῦ σταφιδοκάρπου καθαρίσῃ τὸ εἰς Σικάγον τῆς Ἀμερικῆς ἀποσταλησόμενον ποσὸν σταφίδος διὰ τὴν Παγκόσμιον Ἔκθεσιν.

§2Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Πολυχρονόπουλος οὗτος ὑπόσχεται νὰ καθαρίσῃ τὸν σταφιδόκαρπον, τὸν ὁποῖον θὰ στείλῃ — ἂν σκέπτηται νὰ στείλῃ — ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν Ἔκθεσιν τοῦ Σικάγου, καὶ νὰ καταστήσῃ αὐτὸν ὁμοιόσχημον καὶ ὁμοιόμορφον, διότι ἔχει μηχανήματα πρὸς τοῦτο ἐπιτήδεια. Ὁ Πολυχρονόπουλος αὐτὸς εἶναι τίμιος πολίτης, εἶναι εὐφυέστατος, κατεσκεύασε δὲ καὶ τὴν μηχανὴν τῶν καλπῶν, τὴν ὁποίαν καὶ ἔφερεν ἄλλοτε ἐνταῦθα, καὶ ἐπῃνέθη. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον νὰ παραπέμψῃ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐκτιμήσῃ προσηκόντως τὰ ἐν τῇ ἀναφορᾷ περιεχόμενα, διότι δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς διάγνωσιν τῆς ποιότητος τοῦ σταφιδοκάρπου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Δεκαὲξ κατάδικοι ἐκ τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Ναυπλίου κρατουμένων, καταδεδικασμένοι εἰς ἰσόβια δεσμά, ζητοῦσι μεταῤῥύθμισιν τῆς ποινῆς των. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§4ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Καταθέτω ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Ἀλαγονίας. Ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ ὑπάρχει Ἑλληνικὸν Σχολεῖον, συντηρούμενον ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ μακαρίτου Δημάκη. Ὁ διαθέτης, βλέπων ὅτι οἱ συνδημόται του δὲν ἠδύναντο νὰ συντηρηθῶσιν, ἀποστέλλοντες τὰ τέκνα των πρὸς ἐκπαίδευσιν ἐν Καλάμαις, διότι εἶναι πάμπτωχοι, ὡς κατοικοῦντες ἐπὶ τοῦ Ταϋγέτου, ἐπὶ ἀγόνου καὶ ὀρεινοῦ ἐδάφους, συνέστησε τὴν Σχολὴν ταύτην. Ἂν ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος περὶ διδάκτρων καὶ ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ, βεβαίως θέλει ματαιωθῇ ὁ σκοπὸς τοῦ διαθέτου· διότι αὐτοὶ οἱ μαθηταὶ, ὡς ἄποροι, δὲν δύνανται νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰς σπουδάς των. Διὸ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην ὑπ’ ὄψιν, καὶ παράσχῃ τὴν δέουσαν ἱκανοποίησιν εἰς τὴν αἴτησιν τῶν δημοτῶν Ἀλαγονίας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§6Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Φέρω ἐνταῦθα τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διάθεσιν ἀποφάσει τῆς Βουλῆς τοῦ ἑτέρου τῶν κληροδοτημάτων Ξενοκράτους. Φέρω ἐπίσης καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἐν οἷς περιέχονται τὰ περὶ τούτου.

§7ΡΑΛΛΗΣ. Τίνος ἐποχῆς εἶναι;

§8Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι τοῦ 1883, συνεδρίασις τῆς 22 Μαρτίου. Τὰ φέρω ἐδῶ. Φέρω προσέτι καὶ τὴν ἀλληλογραφίαν τὴν ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου, τὴν κυριωδεστέραν, δηλαδὴ τὰ ἔγγραφα τὰ πρὸς τὴν Βουλὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, κατόπιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, τὸ ἔγγραφον τοῦ ἐκτελεστοῦ τῆς διαθήκης, τὰ σχετικὰ ἀποσπάσματα τῆς διαθήκης, καὶ ὁλόκληρον τὸ κείμενον τῆς διαθήκης. Ἐγένοντο ἐπερωτήσεις πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως· ἐπειδὴ δὲ ἀσθενεῖ δυστυχῶς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, φέρω ἐγὼ τὰς ἀπαντήσεις. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαμῶν ἐπηρώτησε, διατὶ ἀπελύθησαν οἱ δημοδιδάσκαλοι τοῦ χωρίου Γαρδικίου τοῦ δήμου Ἀμφείας Γεώργιος Παπαηλιοῦ ἢ Κορομηλᾶς καὶ τοῦ δήμου Ἡραίας Ἀθανάσιος Κωνστάνταρος. Περὶ μὲν τοῦ δήμου Ἡραίας παρατηρεῖ ἡ ὑπηρεσία, ὅτι ὁ δῆμος οὗτος φαίνεται ἀναγεγραμμένος πρὸς εἰσφορὰν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ δραχμὰς 2450, τὰ δὲ διατεταγμένα περὶ τῆς ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς εὗρεν αὐτὰ ἡ νῦν ὑπηρεσία, ὅτε ἀνέλαβεν, ἐπήγοντο δαπάνην οὐχὶ 2450 δραχμῶν, ὡς ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, — διότι ὁ κείμενος νόμος ἀπαιτεῖ ἴσην τὴν παροχὴν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πρὸς τὴν εἰσφορὰν, — ἀλλ’ ἀντὶ 2450 δραχμῶν 9120...

§9Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πενταπλασία!

§10Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. ... καὶ ἀκριβέστερον, 9120 διὰ προσωπικὸν, καὶ 360 διὰ τὸ μίσθωμα τῶν διδακτηρίων, ἐν συνόλῳ ἄρα 9480, ἀντὶ τῶν 2450. Ταῦτα δὲ ἐπήγοντο ἀνωμαλίας πλείστας, διότι τὸ χωρίον Ράφτη, ἀριθμοῦν 370 κατοίκους, ἔχει πρωτοβάθμιον δημοδιδάσκαλον, ἐνῷ κατὰ τὰ κεκανονισμένα οὐδὲ γραμματοδιδάσκαλον ἔδει νὰ ἔχῃ, ὡς ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐπίσης ἐν Παλούμπᾳ, ἀριθμοῦντι κατοίκους 376, ὑπῆρχον δύο διδάσκαλοι, δευτεροβάθμιοι, τουτέστι μία διδασκάλισσα καὶ εἷς διδάσκαλος, ἐνῷ καὶ ἐκεῖ οὔτε γραμματοδιδάσκαλος ἠδύνατο κατὰ νόμον νὰ ὑπάρχῃ. Ἐν Ἁγίῳ Ἰωάννῃ, χωρίῳ ἀριθμοῦντι κατοίκους 239, ὅπου οὔτε γραμματοδιδάσκαλος ἐπιτρέπεται νὰ διορισθῇ κατὰ τὸ ἀπὸ 13 Σεπτεμβρίου 1891 περὶ προσόντων τῶν δημοδιδασκάλων βασιλικὸν διάταγμα, εὑρέθη ὑπάρχων δευτεροβάθμιος δημοδιδάσκαλος ὁ Ἀθανάσιος Κωνστάνταρος, εἰς ὃν ἀφορᾷ ἡ ἐπερώτησις. Ἐπιβεβλημένη ἄρα ἦτο ἡ ἀπόλυσις αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν περικοπὴν, περὶ ἧς παραπονεῖται ὁ κ. Βουλευτὴς, τριῶν διδασκάλων τοῦ δήμου τούτου, πάλιν ὑπολείπεται δαπάνη 6190 δραχμῶν· θὰ γείνωσιν ἄρα καὶ νέαι περικοπαὶ, ἐλπίζω δὲ οὐχὶ καὶ νέαι ἐπερωτήσεις. Ὡς πρὸς τὸν Γ. Παπαηλιοῦ ἢ Κορομηλᾶν, πλὴν τῶν λόγων, ὁποῖοι οἱ ἐκτεθέντες, ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, ὅτι οὗτος ἀπεῖχε τῆς ὑπηρεσίας.

§11Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§12Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. παραδόξως δὲ, οὐχὶ ἐξ ὀκνηρίας, διότι τὴν διδασκαλίαν του μετήνεγκεν εἰς ἄλλον δῆμον, ὅπου ἦτο διδάσκαλος.

§13Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ὑπάγῃ.

§14Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπισήμως ταῦτα ἐκτίθενται ἐδῶ, τουτέστιν, ὅτι μετῴκησεν εἰς ἄλλον δῆμον καὶ ἐκεῖ παρέδιδεν, ὁ δὲ Δήμαρχος ἔχει ὑποβεβλημένην ἀναφορὰν περὶ τούτου.

§15Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Βέβαια! τὸ ἠξεύρω, ὅτι ἔχει.

§16Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς εἶπον ἄρα, καὶ τὸ ὑπεράριθμον δικαιολογεῖ τὴν ἀπόλυσιν· ἀλλὰ καὶ ἡ μὴ ἐκτέλεσις ὑπηρεσίας, διότι βεβαίως δὲν δύναται νὰ λογισθῇ ὑπηρεσία ἡ προσφερομένη ἐν δήμῳ, ἐν ᾧ δὲν εἶναί τις διωρισμένος.

§17Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§18Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης...

§19Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Εἶχον ἐπερώτησιν καὶ διὰ δύο καθηγητάς.

§20Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν μοὶ ἐδόθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀπάντησις, ἀλλ’ εὐθὺς ὡς μοὶ δοθῇ...

§21Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Διὰ τρεῖς καθηγητὰς, καὶ Ἑλληνοδιδασκάλους δύο–τρεῖς.

§22Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας θέλω ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν εὐθὺς ὡς τὰς λάβω. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχεν ὑποβάλει ἐπερώτησιν, εἰς ἣν ἀπήντησεν ἡ ὑπηρεσία ἐν μέρει, ἀλλ’ ἔχει ἐπιφυλαχθῇ νὰ δώσῃ ἀπάντησιν περὶ τῶν ἀργούντων δημοτικῶν σχολείων καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος, ἐδήλωσα δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλω ὑποβάλει πίνακας περὶ αὐτῶν. Τοὺς πίνακας τούτους καταθέτω ἤδη· κατ’ αὐτοὺς δὲ, ἐν συνόλῳ ἀργοῦσι 507 δημοτικὰ σχολεῖα, ὡς μὴ ἔχοντα δημοδιδασκάλους· ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν 125 ἔχουσι γραμματοδιδασκάλους, ὥστε τὰ λοιπὰ ἀργοῦσιν ἐντελῶς. Ὁ κύριος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἀπηύθυνε καὶ ἄλλας ἐπερωτήσεις βραδύτερον· ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, τῶν ἐν χρήσει ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Περὶ τούτου ὑποβάλλω πλήρεις σημειώσεις.

§23ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ τυπωθῶσιν αὐτοὶ οἱ πίνακες, κύριε Πρόεδρε.

§24Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 237).

§26Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα μένει δεομένη ἀπαντήσεως ἑτέρα ἐπερώτησις τοῦ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, ὅπως ὑποβληθῇ σημείωσις, ἐμφαίνουσα τὴν κατὰ νομοὺς καὶ ἐν συνόλῳ ὑπέρβασιν τῶν δαπανῶν λόγῳ τῶν ὑπεραρίθμων δημοδιδασκάλων.

§27ΛΑΜΠΡΟΣ. Πόσοι εἶναι, κύριε Πρόεδρε;

§28Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ περὶ τούτου εἰσέτι δὲν μοὶ ὑπεβλήθησαν, παρασκευάζεται δὲ ὁ πίναξ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ᾼΥΚʹ τῆς 12 Ἀπριλίου 1887 περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Ἕτερον νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως εἰδικοῦ πετρελαίου τῶν φάρων καὶ φανῶν καὶ πετρελαίου πρὸς καταστροφὴν ἀκρίδος ἐπὶ τῷ τιμήματι αὐτοῦ. Νομοσχέδιον περὶ καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων. Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, χορηγησάντων πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ἐκ δραχμῶν 2,157,000. Νομοσχέδιον περὶ τελωνειακῶν ὑπελεγκτῶν καὶ περὶ περιορισμοῦ τοῦ σώματος τῆς τελωνοφυλακῆς. Νομοσχέδια τρία ἐκπαιδευτικά: περὶ διοργανισμοῦ τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ καταργήσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ Ὑποδιδασκαλείων, καὶ περὶ ἱδρύσεως Διδασκαλείου ἐν Κορίνθῳ, ἀντικαταστήσοντος τὰ ὑπάρχοντα τέσσαρα Διδασκαλεῖα ἐπὶ ὀργανισμῷ πληρεστέρῳ, ἐνδιαιτωμένων τῶν διδασκομένων ἐν τῇ Σχολῇ, ἐνῷ ἐκτὸς τῶν τεσσάρων ὑπαρχόντων Διδασκαλείων διαιτῶνται οἱ μαθηταί. Εἰς τὸ νέον Διδασκαλεῖον θέλουσι μετατεθῆ οἱ τῶν ὑπαρχόντων Διδασκαλείων μαθηταί. Ὑποβάλλω καὶ σχέδιον νόμου περὶ ἀντιβασιλείας ἢ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν ἐνδεχομένῃ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως κατὰ τὸ 1892. Εἶχον ἀναγγείλει, ὅτι θὰ ὑπέβαλλον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νομοσχέδιον περὶ παγίου φορολογίας ἐγγείου καὶ ἐπὶ τῶν ζώων ἀντὶ τοῦ συστήματος, τοῦ μέχρι τοῦδε τηρουμένου, τῆς ἀναγραφῆς ἐν τῷ ἐπετείῳ νόμῳ διὰ παραπομπῆς τῶν διατάξεων τῶν προηγουμένων ἐτησίων νόμων. Τὸ νῦν ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, πολλὰς περιέχον διατάξεις, συγχωνευούσας πᾶσαν τὴν νομοθεσίαν, τήν τε παγίαν καὶ τὴν ἐπέτειον, ἐπιφυλάσσει εἰς τὴν ἐπέτειον νομοθεσίαν μόνην τὴν παροχὴν τῆς ἰσχύος εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παγίου νόμου κατὰ τὸ οἰκεῖον ἔτος. Τὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θέλω συστήσει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐξετασθῶσιν ἐν εἰδικῇ ἐπιτροπῇ, διότι ναὶ μὲν κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι τὸ νομοσχέδιον ἁπλῆ παγίωσις τῶν τέως ψηφισθέντων ἐπετείων νόμων, συνάμα μετὰ τῶν κειμένων παγίων, ἀλλὰ περιέχει καὶ νεωτερισμούς τινας. Ἄλλως τε καὶ αὐτὴ ἡ παγίωσις ἐπήγετο μεταῤῥυθμίσεις ἐν τοῖς καθέκαστον, διότι ὑπῆρχον ἀντιφάσεις ὡς ἐκ τῆς ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐπαναλήψεως τῆς νομοθετήσεως διὰ παραπαπομπῶν ἀναδρομικῶν καὶ τῶν μεταῤῥυθμίσεων, αἵτινες πολλάκις συνώδευον τὰς παραπομπὰς ἐν τοῖς ἐπετείοις νόμοις. Νομίζω δὲ πρόσφορον, ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ συστηθῇ ἐξ ὅσον ἔνεστι πλειόνων μελῶν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, περιλαμβανομένων ἰδίως τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅσοι ἤθελον δείξει διάθεσιν, ἵνα ἐργασθῶσιν ἐν τοιαύτῃ ἐπιτροπῇ, διότι ἀναντιῤῥήτως οὗτοι εἶναι καὶ οἱ ἁρμοδιώτεροι. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποβάλλω χειρόγραφον, εἶναι ὅμως ἤδη στοιχειοθετημένον, καὶ ὑποθέτω ὅτι τὴν ἑσπέραν ταύτην θὰ διανεμηθῇ, ἂν δὲ μὴ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐξάπαντος αὔριον, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ δύναται εὐθὺς αὔριον νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου αὐτῆς. Συνιστῶ δὲ εἰς τὰ μέλλοντα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐργασίαν σύντονον, διότι ἐκ τῆς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐξαρτᾶται ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν Σύνολον ταύτην, ἥτις θὰ ἦναι χρησιμωτάτη καὶ εἰς τοὺς φορολογουμένους καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν. Σήμερον οἱ φορολογούμενοι, ἐν τῇ πληθύϊ τῶν νομοθετημάτων, τῶν κανονιζόντων τὰ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν, δυσχερῶς ἀρύονται τὰς περὶ τούτων πληροφορίας, ἡ δὲ ἁπλοποίησις, ἡ ἐκ τῆς κωδικοποιήσεως τῆς νομοθεσίας ταύτης, καὶ εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν θέλει ἀποδειχθῆ εὐεργετική. Ἄν ἡ ἐπιτροπὴ δυνηθῇ νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐνδεικνύουσα τυχὸν καὶ τροποποιήσεις, ἢ ἀποδεχομένη αὐτὸ ὡς ἔχει, ἐλπίζω, ὅτι, καίτοι εἶναι μακρὸν τὸ νομοσχέδιον, θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ ψήφισις αὐτοῦ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην. Ἄν ὅμως ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, πρέπει ἐγκαίρως νὰ λάβωμεν τούτου γνῶσιν, ἵνα ὑποβάλωμεν πάλιν νομοσχέδιον ἐπέτειον, κατὰ τὰ εἰωθότα.

§29ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω καλλίτερον νὰ ψηφισθῇ αὐτὸ, παρὰ ὅλα τὰ ἄλλα νομοσχέδια.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει συγκριτικὴ ἐργασία;

§31Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει εἰσηγητικὴ ἔκθεσις μακρά.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει συμπεπληρωμένη ἡ ἐργασία ἡ σχετικὴ μεταξὺ τῶν νέων διατάξεων;

§33Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ἐξηγοῦσα καὶ δικαιολογοῦσα πᾶσαν διάταξιν, εἴτε ἐπαναλαμβάνουσαν τὰ τῆς κειμένης νομοθεσίας, εἴτε μεταῤῥυθμίζουσαν ἢ συμπληροῦσαν αὐτήν. Καὶ ὅπου μὲν πρόκειται περὶ μεταῤῥυθμίσεως ἢ συμπληρώσεως, εἶναι ἐκτενεστέρα ἡ δικαιολογία, ὅπου δὲ πρόκειται περὶ ἀναγραφῆς κειμένης διατάξεως, ἀρκεῖ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὸ ἱστορικὸν καὶ ἡ ἑρμηνεία αὐτῆς.

§34ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ καπνοῦ νὰ μᾶς εἴπητε ὀλίγας λέξεις;

§35Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρόκειται περὶ συστήματος ἐπιβλέψεως καὶ περὶ ποινῶν ἐπὶ τῇ ἀθετήσει τῶν κειμένων νόμων.

§36ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ ποῖον στάδιον;

§37Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχὶ ἐν τῇ παραγωγῇ. Ὁ παραγωγὸς μένει ἐλεύθερος. Ἐν ὅσῳ ὁ καπνὸς διατελεῖ ἐντὸς τοῦ δήμου τῆς παραγωγῆς, δὲν ὑποβάλλεται εἰς ἐπίβλεψιν.

§38ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὴν μεταφορὰν ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν ὑποβάλλεται;

§39Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν ναί, ἀλλὰ ἐντὸς τοῦ δήμου δύναται νὰ περισυλλέγηται καὶ νὰ συγκεντρῶται ἄνευ οὐδεμιᾶς διατυπώσεως.

§40ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε καὶ αὐτὸ θὰ περάσῃ εὐκολώτατα (ἱλαρότης).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 238–247).

§42Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, λυποῦμαι, διότι ἀναγκάζομαι νὰ ἐλέγξω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως,—ὃν ἄλλως ἐξετίμων,—διότι χάριν τῆς φατρίας ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ, ἀλλ’ ἀνισχύρως, τὰς παύσεις τῶν δύο ἐγκρίτων δημοδιδασκάλων, τοῦ Γεωργίου Κορομηλᾶ καὶ Ἀθανασίου Κωνσταντάρου, καὶ ν’ ἀποσιωπήσῃ τοὺς λόγους τῶν παύσεων τῶν δύο ἱκανωτάτων καὶ παλαιῶν καθηγητῶν τῶν ἐν Καλάμαις καὶ ἐν Μεσσήνῃ Γυμνασίων Νικολάου Δημοπούλου καὶ Νικολάου Βασιλάκη, καὶ τοῦ πρώην καθηγητοῦ καὶ σχολάρχου Καλαμῶν Δημητρίου Ἀλεξάκη, καὶ τῶν ἐπίσης διακριθέντων ἐπὶ ἱκανότητι ἑλληνοδιδασκάλων Νικολάου Προβελεγγίου καὶ Χ. Ἀποστολάκη, περὶ ὧν ἐν τῇ ἐπερωτήσει μου ἐποιούμην λόγον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι Βουλευταί, πρὸς δικαιολογίαν τῶν παύσεων τῶν δύο μνησθέντων δημοδιδασκάλων, ἰσχυρίσθη, ὅτι ὁ μὲν Κωνστάνταρος ἐπαύθη ἕνεκα ἐλλείψεως τῶν μέσων πρὸς συντήρησιν τοῦ σχολείου, ἐν ᾧ ἦτο διωρισμένος, ὁ δὲ ἕτερος, ὁ Κορομηλᾶς, ἐπαύθη, διότι ἐγκατέλιπε τὴν θέσιν του, κατὰ καταγγελίαν τοῦ Δημάρχου Ἀμφείας. Οἱ παυθέντες ἱκανώτατοι δημοδιδάσκαλοι, κύριοι Βουλευταί, διεκρίνοντο ἐπὶ ἱκανότητι καὶ πιστῇ ἐκπληρώσει τῶν ἑαυτῶν καθηκόντων, καὶ μὲ θυσίαν τῆς ἀξίας των ἐδέχθησαν νὰ ὑπηρετήσωσιν, ὁ μὲν Γεώργιος Κορομηλᾶς ἐν τῷ χωρίῳ Γαρδικίῳ τῆς Ἀμφείας, ὁ δὲ Ἀθανάσιος Κωνστάνταρος ἐν τῷ χωρίῳ Κόκορα τοῦ δήμου Ἡραίας, ἐνᾧ ἠδύναντο ἀμφότεροι νὰ καταλάβωσι διακεκριμένα σχολεῖα, καὶ νὰ ἐκτιμηθῶσι δεόντως ὑπ’ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι συνείδησιν τῶν ἀξίων καὶ ἐντίμων δημοδιδασκάλων. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ἐνήργησε τὴν μετάθεσιν τοῦ δημοδιδασκάλου Κωνσταντάρου εἰς τὸ ἀπόκεντρον δημοτικὸν σχολεῖον τοῦ Κόκορα, ὁ δὲ Γεώργιος Κορομηλᾶς ἔκτοτε κατεῖχε τὸ δημοτικὸν σχολεῖον τοῦ χωρίου Γαρδικίου, καὶ ὅμως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὑπακούσασα εἰς εἰσηγήσεις ἀνθρώπων κακῆς πίστεως καὶ ἀντιστρατευομένων εἰς τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν τῆς νεολαίας, ἔπαυσεν ἀμφοτέρους τοὺς ἱκανοὺς τούτους δημοδιδασκάλους, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι οἱ συγγενεῖς ἀμφοτέρων ἠκολούθησαν τὴν πολιτικήν μου, καὶ δὲν ἠθέλησεν ὁ Γεώργιος Κορομηλᾶς νὰ ὑποβάλῃ ὑποταγὴν μετὰ τὰς ἐκλογὰς πρὸς τὸν Δήμαρχον Ἀμφείας, ὅστις καταπτύστως κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἐπρόδωσέ με, καίτοι τῇ ὑποστηρίξει μου ἐξελέγη Δήμαρχος. Δὲν εἶναι λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ἀληθές, ὅτι οἱ μνησθέντες δημοδιδάσκαλοι ἐπαύθησαν ὁ μὲν ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν μέσων πρὸς συντήρησιν τοῦ σχολείου, ὁ δὲ διότι ἐγκατέλιπε τὴν θέσιν του, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀθλίου Δημάρχου Ἀμφείας, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀνωτέρω λόγους, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἀποκρύψῃ, ὅπως καλύψῃ πράξεις, αἵτινες δὲν περιποιοῦσι τιμὴν εἰς τὴν πολιτικήν του· ἀμφότεροι οἱ παυθέντες, κύριοι Βουλευταί, ἐφάνησαν χρησιμώτατοι εἰς τὸν τόπον, καὶ τιμὴν περιποιοῦσιν εἰς τὸν διδασκαλικὸν κλάδον. Περὶ τῶν ἀδίκως καὶ ἀδικαιολογήτως παυθέντων καθηγητῶν, σχολάρχου καὶ ἑλληνοδιδασκάλων, οὐδένα λόγον ἐποιήσατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι βεβαίως δὲν εἶχε λόγον νὰ δικαιολογήσῃ τὰς ἀδίκους ταύτας παύσεις. Ἐπαύθησαν οἱ καθηγηταί, ἐπαύθησαν οἱ σχολάρχαι, ἐπαύθησαν οἱ ἑλληνοδιδάσκαλοι, οὐχὶ διότι ἔπραξαν παράπτωμά τι, ἀλλὰ διότι δὲν ἤρεσαν εἰς τοὺς φίλους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καί τινες αὐτῶν διότι δὲν ἠθέλησαν νὰ ὑπακούσωσιν εἰς ἀπαιτήσεις παρανόμους τῶν φίλων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, φειδόμενοι τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντός των. Ὅτι, κύριοι Βουλευταί, ἀφατριάστως ἐξεπλήρουν τὸ καθῆκόν των οἱ μνησθέντες, καὶ ὅτι οὐδέποτε ἐδείχθησαν ὅτι ἀνήκουσιν εἰς πολιτικήν τινα ἀπόχρωσιν, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ...

§43ΡΟΥΚΗΣ. Ἐντόπιοι εἶναι;

§44ΦΛΕΣΣΑΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ὑπηρέτουν τινὲς ἐν ξέναις ἐπαρχίαις... Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος Γεώργιος Κορομηλᾶς ἐγκατέλιπε τὴν θέσιν του, καὶ τοῦτο βεβαιοῦται διὰ καταγγελίας τοῦ Δημάρχου Ἀμφείας· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐγκατέλιπε μὲν ὁ Κορομηλᾶς τὴν θέσιν του, ἀλλὰ μετέβη καὶ παρέδιδεν εἰς ἕτερον δημοτικὸν σχολεῖον. Ἡ Πολιανὴ τῆς Ἀμφείας, κύριοι Βουλευταί, εἶναι θερινὴ κατοικία, καὶ οἱ κάτοικοι αὐτῆς τὸν χειμῶνα κατέρχονται εἰς τὰ χωρία Γαρδικίου καὶ Ἀγρίλου· ἐν ἀμφοτέροις τοῖς χωρίοις αὐτοῖς ὑπάρχουσι δημοτικὰ σχολεῖα, ὧν οἱ δημοδιδάσκαλοι ὑπηρετοῦσι κατὰ τὸ θέρος ἐναλλὰξ ἐν Πολιανῇ· κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ὑπηρέτησεν ἐν Πολιανῇ ὁ δημοδιδάσκαλος τοῦ χωρίου Ἀγρίλου, κατὰ τὸ παρὸν δὲ θέρος ἦτο ὑπόχρεως νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν Πολιανῇ ὁ Γεώργιος Κορομηλᾶς, ὁ περὶ οὗ πρόκειται δημοδιδάσκαλος. Ὁ Κορομηλᾶς, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ἐπορεύθη εἰς Πολιανὴν κατὰ τὰς ἀρχὰς Ἀπριλίου ἔ. ἔ. καὶ ἐξηκολούθει νὰ ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά του, ἀλλ’ ὁ προδότης Δήμαρχος Ἀμφείας, θέλων νὰ κατορθώσῃ τὴν παῦσιν τοῦ ἱκανωτάτου δημοδιδασκάλου, ἀνέφερεν εἰς τὴν Νομαρχίαν, ὅτι ἐγκατέλιπε τὴν θέσιν του· ἡ Νομαρχία μετὰ ἐξέτασιν ἐπληροφορήθη, ὅτι ὁ καταγγελθεὶς δημοδιδάσκαλος δὲν ἐγκατέλιπε τὴν θέσιν του, ἀλλ’ ἐξηκολούθει ἐκπληρῶν τὰ καθήκοντά του ἐν Πολιανῇ, ἀλλ’ ὁ Δήμαρχος ἐξηκολούθει τὴν πορείαν του, ὅτε ἐσχάτως ἡ Νομαρχία, πιεσθεῖσα ὑπὸ τῆς πολιτικῆς, διέταξε τὸν εἰρημένον δημοδιδάσκαλον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ ἐν Γαρδικίῳ σχολεῖον. Τοῦτο ἐτάραξε τοὺς κατοίκους τῆς Πολιανῆς, οἵτινες μοὶ ἐγνώρισαν τὰ συμβαίνοντα. Λαβὼν τὴν ἐπιστολὴν, ἐπορεύθην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ ἐποιησάμην γνωστὰ ταῦτα· τὸ Ὑπουργεῖον τηλεγραφικῶς διέταξε τὸν Νομάρχην νὰ ἐγκαταστήσῃ εἰς τὴν θέσιν του τὸν δημοδιδάσκαλον, καὶ μετὰ παρέλευσιν πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς διαταγῆς ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἡ παῦσις τοῦ δημοδιδασκάλου Κορομηλᾶ. Οὕτως ἔλαβον χώραν αἱ παύσεις ἀμφοτέρων τῶν δημοδιδασκάλων, κύριοι Βουλευταί· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πεισθεὶς εἰς πληροφορίας ἀνακριβεῖς, τὰς ὁποίας τὸ τμῆμα, τὸ διευθυνόμενον ὑπὸ κἄποιου Παπαμάρκου, ἔδωκεν αὐτῷ, ἔθεσεν αὐτὰς ἐν τῷ στόματί του, καὶ ὑπέβαλε τὰς πληροφορίας ταύτας εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως δώσῃ κῦρος εἰς τὰς ἀνακριβεῖς ταύτας πληροφορίας...

§45ΛΑΜΠΡΟΣ. Κἄποιος εἶναι, εἴπετε;

§46ΦΛΕΣΣΑΣ. Βέβαια, κἄποιος εἶναι, ἀφοῦ καταδέχεται νὰ κάμνῃ τοιαῦτα ἀπρεπῆ πράγματα.

§47ΛΑΜΠΡΟΣ. Θὰ ἀποδειχθῇ, συνεπείᾳ τῆς καταθέσεως τῶν πινάκων, ποῖος εἶναι κἄποιος.

§48ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν ἐννοεῖτε! Ἀλλὰ σεῖς βεβαίως θὰ ἔχητε τὸ θάῤῥος νὰ ἀποδείξητε τὸ κῦρος τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. Προέδρου, καὶ θὰ ἀνατρέψητε τοὺς ἐναντίους ἰσχυρισμούς, διότι ἐκ τοῦ μηδενὸς ἐφθάσατε εἰς τὸ εἶναι καὶ ἐξελέγητε καὶ Βουλευτής. (Θόρυβος).

§49ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ζητηθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λευκάδος Βουλευτοῦ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Λευκάδι, τὸ ὑποβληθὲν πρὸ ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν. Ὑποβάλλω προσέτι νομοσχέδιον περὶ διοικήσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις νοσοκομείου τῶν ὀφθαλμιώντων, μετονομαζομένου Ὀφθαλμιατρείου.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 248).

§51ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ περὶ ἐγκαθιδρύσεως θεσμοῦ ἐμμίσθων παρέδρων. Ἐπίσης νομοσχέδιον περὶ ἐκτελέσεως τῆς θανατικῆς ποινῆς. Ἐν τῇ γενομένῃ συζητήσει ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δικαστηρίου τῶν ἐνόρκων παρετηρήθη ὁμόφωνος ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς περὶ καταργήσεως τῆς ἀνακεφαλαιώσεως τοῦ Προέδρου τῶν Συνέδρων· ἐπειδὴ ὅμως τὸ νομοσχέδιον, τὸ ψηφισθὲν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἀφορᾷ εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ Κακουργιοδικείου μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν οἱ ἔνορκοι ὁρκίζονται, ἡ δὲ διάταξις περὶ ἀνακεφαλαιώσεως ἀνάγεται εἰς τὴν διαδικασίαν, ἐνόμισα σύμφορον νὰ ὑποβάλω ἴδιον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπεξεργασθῇ, ὅπως κατορθωθῇ ἡ ἐπιψήφισίς του εἰς τὴν Σύνοδον ταύτην.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 249–251). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχ. 22,443.94).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 46,200.

§54ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκ τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων τοῦ παρόντος νομοσχεδίου 20,000 δραχμαὶ ἀναφέρονται εἰς ἔξοδα μεταθέσεως ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν ἤρκεσαν, ὡς βλέπετε, τὰ προϋπολογισθέντα ἐπὶ τούτῳ, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ προσφύγωμεν καὶ εἰς ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι τὸ ἔτος 1891 δὲν εἶναι ἔτος κυβερνητικῆς μεταβολῆς, καθ’ ὃ γίνονται συνήθως πλείονες τοῦ δέοντος μεταθέσεις. Καὶ δὲν ἀρνοῦμαι μὲν, ὅτι εἰς τὴν ἐξόγκωσιν τοῦ σχετικοῦ ποσοῦ ἐνέχεται πως καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἄνευ λόγου ὑπηρεσιακοῦ πολλάκις καὶ μόνον χάριν λόγων κομματικῶν προβαίνουσα εἰς μετακινήσεις ὑπαλλήλων, ἀλλὰ καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, καὶ οἱ ὑπάλληλοι ἐξογκοῦσι συνήθως τὰς καταστάσεις των, ταύτας δ’ ἐπιθεωρεῖ ἡ ὑπηρεσία ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀβασανίστως. Ἔτυχεν ἐπὶ παραδείγματι νὰ λάβω γνῶσιν τοιούτων καταστάσεων, αἵτινες, διαβιβασθεῖσαι εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐκίνησαν εἰς ἀγανάκτησιν καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀπαθεστέρους τῶν ἐλεγκτῶν. Εἰς μίαν τοιαύτην κατάστασιν ἀνεγράφοντο χιλιάδες δραχμῶν ὡς ἔξοδα μεταθέσεως ἑνὸς ἀνωτέρου δικαστικοῦ ὑπαλλήλου ἐκ μιᾶς εἰς ἄλλην πόλιν. Εἰς ἑτέραν κατάστασιν ἀνεγράφοντο ὡς ἔξοδα μεταθέσεως ἑνὸς εἰρηνοδίκου ἐκ μιᾶς εἰς ἄλλην κωμόπολιν, ἀπέχουσαν 15 μόλις ὥρας, 600 δραχμαί.

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πῶς εἶναι δυνατόν;

§56ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἰδοὺ πῶς ὁ πρῶτος κατεστρατήγησε τὰς σχετικὰς διατάξεις. Ἐπειδὴ ἐπὶ ποσοῦ μέχρις 7 δραχμῶν δὲν ἀπαιτεῖται ἀπόδειξις πρὸς πίστωσιν τῆς δαπάνης, ἀνέγραψε διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἐπίπλων του ἀπὸ τῆς οἰκίας του μέχρι τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ πρῶτον κάῤῥον 6 δραχμάς, δεύτερον κάῤῥον 6 δραχμάς, καὶ οὕτως ἐφεξῆς μέχρις 7 ἢ 8 κάῤῥων· τὸ αὐτὸ ἐπανέλαβε καὶ διὰ τὰ κάῤῥα, ὧν ἐγένετο δῆθεν χρῆσις πρὸς μεταφορὰν τῶν ἐπίπλων του ἐκ τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ μέχρι τῆς παραλίας, καὶ ἐκ ταύτης μέχρι τοῦ ἀτμοπλοίου, διὰ λέμβους, ἀχθοφόρους, καὶ τόσα ἄλλα ἔξοδα, διῃρημένα πάντοτε εἰς ποσὰ μικρότερα τῶν 7 δραχμῶν...

§57ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§58ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐρωτήσατε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ θὰ μάθητε... Παρομοίους λογαριασμοὺς ὑπέβαλε καὶ ὁ εἰρηνοδίκης, καὶ οὕτως ἀμφότεροι οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος δικαστικοὶ ὑπάλληλοι,—περὶ ὧν εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ὅτι εἶχον μετατεθῆ κατ’ αἴτησίν των,—κατώρθωσαν νὰ παρουσιάσουν καταστάσεις μὲ τόσον ἐξωγκωμένα ποσά. Ἀλλ’ εἶναι καιρὸς, νομίζω, νὰ τεθῇ ἓν τέρμα καὶ εἰς τὰς μικρὰς ταύτας καταχρήσεις, αἵτινες ἐπαναλαμβάνονται δυστυχῶς εἰς πᾶν Ὑπουργεῖον, εἰς πᾶσαν ὑπηρεσίαν. Πρέπει νὰ δεικνυώμεθα φειδωλότεροι περὶ τὴν δαπάνην τῶν δημοσίων χρημάτων, ὅταν μάλιστα ταῦτα εἰσπράττωνται ἐκ τοῦ ὑστερήματος πολλάκις τοῦ λαοῦ, χάρις εἰς τοὺς τόσον ἐπαχθεῖς φόρους καὶ δασμοὺς, ὅταν προσέτι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἔχωσι περιστῆ εἰς τόσον κρίσιμον θέσιν. Διὰ τοῦτο θὰ συνίστων καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους του, ὅπως καταστήσωσι προσεκτικωτέραν τὴν ὑφ’ ἑαυτοὺς ὑπηρεσίαν περὶ τὴν θεώρησιν τῶν ὑποβαλλομένων εἰς αὐτοὺς καταστάσεων δι’ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα, θὰ προέτεινον δὲ, ὅπως κανονισθῶσι καὶ ἄλλως ἀκριβέστερον τὰ ἀφορῶντα εἰς ἔξοδα μεταθέσεως καὶ εἰς ὁδοιπορικὰ καθόλου, κατὰ τρόπον περιστέλλοντα ἐν τῷ μέλλοντι κατὰ τὸ δυνατὸν τὰς μέχρι τοῦδε γενομένας καταχρήσεις.

§59ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Γίνονται ἐπὶ τούτου καταχρήσεις, ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ κανονισθῶσι νομοθετικῶς τὰ τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων, διότι τὰ ἔξοδα τῆς μεταθέσεως παραλλάσσουσιν. Ὅπως δήποτε ὅμως θὰ ληφθῇ φροντὶς, ὅπως κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον, εἰ δυνατὸν, ὑποβληθῇ τοιοῦτο νομοσχέδιον.

§60ΣΑΚΚΗΣ. Ἐκ τούτου λαμβάνων ἀφορμὴν, θὰ συστήσω καὶ ἐγὼ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ διορθώσεως τοῦ ἑξῆς ἀτόπου. Πολλοὶ τῶν δικαστῶν, καταλείποντες τὰς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις θέσεις των, διαμένουσιν ἐν Ἀθήναις, λόγῳ δῆθεν ἀσθενείας, παρουσιάζοντες δ’ εἶτα ἓν πιστοποιητικὸν ἰατροῦ, λαμβάνουσι πλήρεις τὰς μισθοδοσίας των. Ἡ καταστρατήγησις αὕτη τοῦ λογιστικοῦ νόμου πρέπει νὰ παύσῃ, διότι ἡ ἐξ αὐτῆς ζημία καὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου δὲν εἶναι μικρά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 9,446,825.50.

§62ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐπὶ τίνος βάσεως ὑπολογίζει, ὅτι ὁλόκληρος ἡ δαπάνη, ἥτις θέλει χρησιμεύσει εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης ἐντὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1892, ἀνέρχεται εἰς μόνον 5,000,000 δραχμῶν. Μόνον αὐτὸ τὸ ποσὸν θ’ ἀπαιτηθῇ; Γνωρίζομεν ἐκ τῆς συμβάσεως, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ ἦναι ἀνώτερον, ἂν ὁ σιδηρόδρομος πρόκηται νὰ κατασκευασθῇ ἐντὸς τῆς προθεσμίας.

§63ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ δαπάνη ἡ κατὰ τοὺς παρελθόντας μῆνας, καὶ ὑπολογίζομεν, ὅτι τόση θὰ ἀπαιτηθῇ καὶ διὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔτους.

§64ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀναγράφεται ἓν κονδύλιον δαπανῶν ἀναφερομένων εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ζητεῖται δὲ πίστωσις ἔκτακτος 256,665 δραχμῶν διὰ τοὺς μεσολαβοῦντας τόκους. Οὐδεὶς λόγος ἐπιτρέπει νὰ ζητῆται ἔκτακτος πίστωσις διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ὁ νόμος περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ὁρίζει καὶ τὸ χρονικὸν διάστημα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ πληρωθῶσι μεσολαβοῦντες τόκοι, ὡς καὶ τὸν ἔκτακτον πόρον, ἐξ οὗ ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν οὗτοι. Παρῆλθε δὲ τὸ ὁρισθὲν χρονικὸν διάστημα, καὶ ἐξηντλήθη ὁ ἔκτακτος πόρος. Σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ αὕτη, νὰ δαπανήσῃ τι πλειότερον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα, ἵνα τελεσθῇ τὸ ἔργον. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνήκει εἰς τὸ δάνειον τῶν 24 ἑκατομμυρίων φράγκων, τὸ συγχωνευθὲν ἐν τῷ δανείῳ τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἔληξε δὲ ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς ἐκτάκτου πληρωμῆς τῶν μεσολαβούντων τόκων, καὶ τὸ μέγα μέρος αὐτῆς ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι δὲν ἐπρόκειτο νὰ πληρωθῇ παρὰ τῆς πτωχευσάσης ἑταιρίας τῆς ἐργολαβίας ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ἑταιρία αὐτὴ ἐπτώχευσε, καὶ οὐδεὶς πόρος ὑπάρχει πρὸς πληρωμὴν μεσολαβούντων τόκων, ὑπάρχει δὲ ἀνάγκη νὰ εὑρεθῶσι νέοι πόροι πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, εἶναι παράλογον νὰ ζητῶμεν νὰ πληρωθῶσι τόκοι μεσολαβοῦντες ἐξ ἐπιχειρήσεως ἀποτυχούσης, καὶ τῆς ὁποίας τὸ κεφάλαιον ἐξηντλήθη. Συνάμα νομίζω ὅτι καὶ τὸ ἕτερον κονδύλιον τῶν 1,521,067 δρ. διὰ μεσολαβοῦντας τόκους τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης πρέπει νὰ καθορισθῇ, καὶ ἐπιβαρυνθῇ ἡ ἐπιχείρησις διὰ μόνου τοῦ ποσοῦ τῶν τόκων, τῶν ὀφειλομένων διὰ τὰ χάριν αὐτῆς δαπανηθέντα χρήματα, νὰ ἐπιβαρυνθῇ δὲ ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς διὰ τοῦ ἀναλογοῦντος ποσοῦ αὐτῶν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐδαπανήθη δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ὑπάρχει π. χ. ποσὸν, ἀνερχόμενον εἰς 16,000,000, τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποιήθη διὰ τὴν ἐξόφλησιν προηγουμένων δανείων, καὶ ἄλλα ποσὰ δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου. Δὲν εἶναι δίκαιον ἡ ἐπιχείρησις τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης νὰ ἐπιβαρυνθῇ τὰ τελευταῖα ταῦτα ποσὰ ὑπὸ τὴν πρόφασιν μεσολαβούντων τόκων.

§65Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ποσὸν τῶν 256,265 δραχμῶν χορηγεῖται ἐν τῇ πιστώσει κατόπιν τοῦ διατάγματος ἀπὸ 20 Μαΐου 1891, τοῦ κανονίσαντος τὰ τῆς πληρωμῆς τῶν μὴ συντελεσθέντων τμημάτων τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν ἐκ χιλιομέτρων 77. Ἐν τῇ πιστώσει περιλαμβάνονται τὰ πρὸς ἀπότισιν τῶν ὀφειλομένων μέχρι τῆς 28 Φεβρουαρίου 1892· περὶ δὲ τῶν ἀπὸ τῆς 28 Φεβρουαρίου 1892 προνοεῖ ὁ γενικὸς προϋπολογισμός...

§66ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἀναγράφονται.

§67Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναγράφονται, περιληφθέντα ἐν τῷ δανείῳ τῶν 5,000,000 λιρῶν.

§68ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Περὶ τούτου ἐγένετο μακρὰ συζήτησις ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§69Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ὑπολογισμὸς, ἐξ οὗ προκύπτει ἡ ἀπόδειξις τῆς ἀναγραφῆς, δὲν ἐξελέγχεται ἐν συζητήσει ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἡ ὑπηρεσία βεβαιοῖ, ὅτι περιλαμβάνεται ἐν τοῖς ἀναγεγραμμένοις πᾶσα ἡ ὀφειλή, ἀφαιρέσει τῆς μέχρι τῆς 28 Φεβρουαρίου 1892. Ἐὰν αἱ πληροφορίαι τῆς ὑπηρεσίας δὲν ἦναι ἀκριβεῖς, ἡ ἐξέλεγξις θέλει καταδείξει τὴν ἀνακρίβειαν. Ἤδη ζητεῖται πίστωσις διὰ τὰ μέχρι τῆς 28 Φεβρουαρίου ὀφειλόμενα, ὡς κανονισθείσης διὰ βασιλικοῦ διατάγματος τῆς τοιαύτης αὐτῶν ἀποτίσεως. Τὸ διάταγμα ἐξετελέσθη ἤδη, καὶ κατ’ αὐτό, τὰ ἀπὸ τῆς 28 Φεβρουαρίου ὀφειλόμενα ἀνεγράφησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τῆς μὴ ἀφαιρέσεως ἐκ τῆς πιστώσεως πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν στερλινῶν, τῶν ἀναλογούντων ποσῶν εἰς τοὺς τόκους τοῦ κεφαλαίου, τοῦ διατεθειμένου διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν.

§70ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης δὲν εἶσθε τῆς ἰδέας, ὅτι τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ ἀναδεχθῇ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας τόκους διὰ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἔλαβε καὶ ἐχρησιμοποίησε διὰ τὴν ἐξόφλησιν ἰδίων αὐτοῦ χρεῶν;

§71Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀνάγεται εἰς τὰ διατεθέντα οὐχὶ πρὸς ἐξόφλησιν δανείων, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ, καίτοι μάλιστα περὶ ἐκείνων ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι εἶναι πρέπον ἡ ἐπιβάρυνσις ἡ λόγῳ ὑπηρεσίας τοῦ δανείου νὰ μὴ καταλογίζηται εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, ἀλλὰ νὰ σχετίζηται συμψηφιζομένη εἰς τὰς δαπάνας, ἃς ἀντικαθιστᾷ. Μέχρι τοῦδε ἐπεκράτησεν ἡ ἀρχὴ τοῦ καταλογισμοῦ τῶν μεσολαβούντων τόκων εἰς τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς. Ἐὰν ἄρα τὰ εἰσπραχθέντα κεφάλαια τοῦ δανείου ἔμενον ὁλόκληρα ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ ἄτοκα, εὐλόγως θὰ ἐζημιοῦτο τὸν τόκον ὁ λογαριασμὸς τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἐγένετο χρῆσις τῶν κεφαλαίων εἰς τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, εἴτε πρὸς ἐξόφλησιν ἄλλων δανείων, εἴτε πρὸς ἄλλας ἀνάγκας, οἱ ἀντίστοιχοι τόκοι ἔδει νὰ βαρύνωσι τὸν γενικὸν προϋπολογισμὸν, ἀνακουφίζοντες ἐπὶ τοσοῦτον τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Ἡμεῖς ἐποιήσαμεθα χρῆσιν κεφαλαίων τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης πρὸς τροπὴν ἑτέρων δανείων, θεωρήσαντες ἐπιζήμιον καὶ ἀδικαιολόγητον, μὴ ἐπιτετραμμένην δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, τὴν τήρησιν τῶν παρακατατεθειμένων κεφαλαίων τῆς κατασκευῆς ἀχρησιμοποιήτων καὶ ἑπομένως ἀτόκων. Κατασταθέντος δὲ τοῦ χρήματος τούτου τοκοφόρου, ὡς ἐξοφληθέντων δι’ αὐτοῦ τῶν κεφαλαίων ἄλλων δανείων, δὲν δικαιολογεῖται ὁ καταλογισμὸς τῶν τόκων τοῦ οὕτω χρησιμοποιηθέντος κεφαλαίου εἰς τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Ὁ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἄρα κανονισμὸς τῶν τοῦ τόκου τοῦ δανείου, ἐφαρμοσθεὶς ἤδη καὶ διὰ τοῦτο διατηρηθείς, δεῖται ἀναθεωρήσεως ἐν προϋπολογισμῷ νέῳ, ἴσως δὲ καὶ ἐν τῷ τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐγένετο ἔτι ἐφαρμογή. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἤδη περὶ τούτου· ἐν τῷ οἰκείῳ χρόνῳ δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ περὶ τούτου ὡς ἤθελε θεωρηθῆ συνεπέστερον καὶ συμφερώτερον.

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ἡ διαδεχθεῖσα αὐτὸν ἐχρησιμοποίησε χρήματα τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης εἰς ἑτέρας ἀνάγκας τοῦ Κράτους.

§73Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς μόνον εἰς τροπὴν δανείων καὶ τὸ ἀπεδείξαμεν.

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι σοβαρὸν τοῦτο, καὶ οὐδὲν τοιοῦτον μήτε ἀπεδείξατε, μήτε δύνασθε ν’ ἀποδείξητε. Ἡ Κυβέρνησις ὑμῶν ἐδαπάνησεν ἄνω τῶν τριάκοντα ἑκατομμυρίων, ἐκ τῶν ὁποίων 15 ἑκατομμύρια ἐχρησιμοποίησε πρὸς πληρωμὴν ἐντόκων γραμματίων, ἅτινα εἶχον ὡσαύτως χρησιμεύσει εἰς τὴν πληρωμὴν τοκομεριδίων καὶ ἄλλων τακτικῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου.

§75Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπεδείξαμεν διὰ πινάκων, ὅτι πᾶν τὸ ἐκ τῶν κεφαλαίων τοῦ δανείου ποσὸν, τὸ χρησιμεῦσαν ἀμέσως εἰς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, διετέθη διὰ τῶν ἀντικρυσμάτων αὐτοῦ ὁριστικῶς εἰς ἐξόφλησιν ἑτέρων δανείων.

§76ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι μακρὸν, καὶ δὲν θέλω νὰ τὸ συζητήσω σήμερον. Οἱ πίνακες, οἱ κατατεθέντες εἰς τὴν Βουλὴν, ἀποδεικνύουν, ὅτι τὰ ἀντικρύσματα ἐκεῖνα δὲν διετέθησαν εἰς ἐξόφλησιν ἑτέρων δανείων.

§77Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπεδείξαμεν τὸ ἐναντίον.

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑποθέτετε τοῦτο, ἀλλὰ βεβαίως δὲν τὸ ἀπεδείξατε. Ἡ Κυβέρνησις ὑμῶν ἐδαπάνησε χρήματα εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου, διότι εὑρέθη εἰς τὴν σιδηρᾶν ἀνάγκην. Τοῦτο εἶναι ἀναντίῤῥητον.

§79Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς ἀνάγκην τοιαύτην δὲν ἠδύνατο νὰ διατελῇ Κυβέρνησις καταλιποῦσα εἰς τοὺς διαδόχους 53 ἑκατομμύρια διαθέσιμα.

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὰ εὗρον.

§81Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑμεῖς δὲν εὕρετε καὶ βιβλία· καὶ ὅμως, οὐδὲν εἰς τὰ ὑπάρχοντα προσθέσαντες, καυγᾶσθε, ὅτι κατελίπετε τὴν καταστίχωσιν ἀρτίαν. Ἐγὼ ἐζήτησα τὰ ὑμέτερα βιβλία, μοὶ ἐπεδείχθησαν δὲ τὰ παλαιὰ μόνα, ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἀσυμπλήρωτα καὶ περιπεσόντα εἰς ἀταξίαν.

§82ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν σᾶς ἔκρυψαν τὰ βιβλία, ἅτινα ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψίν μου συνετάχθησαν. Ἐγὼ, ὅτε ἦλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εὗρον βιβλίον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ καταγράφωνται αἱ πράξεις αἱ σχετικαὶ πρὸς τὰ δάνεια, εἶχε δὲ συνταχθῆ τοιοῦτον βιβλίον πρὶν ἐγὼ ἀφήσω τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου.

§83Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ βιβλία ταῦτα εἶναι τὰ ἡμέτερα, ἅτινα περιηγάγετε εἰς ἀταξίαν.

§84ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι βιβλία, τὰ ὁποῖα συνετάχθησαν παρὰ τοῦ διευθύνοντος τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων χρεῶν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησίν μου καὶ μὲ τὴν συνεργασίαν καὶ ἄλλων ἁρμοδίων προσώπων. Ἂν ὑμεῖς εἴχετε τοιαῦτα, φαίνεται, ὅτι τὰ ἔκλεψέ τις, ὅπως ἴσως θὰ ἔκρυψέ τις τὰ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησίν μου συνταχθέντα, ἂν, ὡς λέγετε, πράγματι δὲν εὕρετε τοιαῦτα. Ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου ἀπαιτεῖ ἐπιτόπιον ἔρευναν. Τὸ ζήτημα ὅμως τῆς δαπάνης τῶν χρημάτων τοῦ σιδηροδρόμου δὲν ἀπαιτεῖ τοιαύτην ἔρευναν. Εἶναι ἀποδεδειγμένον, καὶ οὐδεμίαν ἐπιδέχεται ἀμφισβήτησιν. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ καὶ ἡ διαδεχθεῖσα αὐτὴν ἐδαπάνησαν χρήματα, ἀνήκοντα εἰς τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσσης, εἰς ἑτέρας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Τὸ δίκαιον δὲ ἀπαιτεῖ νὰ μὴ ἐπιφορτισθῇ ἡ ἐπιχείρησις διὰ τῶν μεσολαβούντων τόκων. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὰ χρήματα ἔμενον νεκρὰ παρὰ Τραπέζῃ τινί. Ἀπ’ ἐναντίας ἦσαν προσοδοφόρα παρὰ τοῖς δανεισταῖς, δηλ. παρὰ τοῖς κ. κ. Hambro, οἵτινες ἐξέδωκαν εἰς τὸ κοινὸν τὸ δάνειον τοῦτο.

§85Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπλήρονον τὸν τόκον τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας.

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπλήρονον τόκον ἀνώτερον καὶ μὴ ἀπομακρυνόμενον πολὺ ἐκείνου, ὃν πληρόνει τὸ Δημόσιον διὰ τὸ δάνειον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον, τὸ ποσὸν τῶν τόκων, τὸ ἀναλογοῦν πρὸς τὸ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους δαπανηθὲν μέρος τοῦ δανείου, νὰ μεταφερθῇ ἐκ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων εἰς τὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§87Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Σήμερον οὕτως εἶναι ἀναγεγραμμένα, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὰ βιβλία τοῦ Κράτους. Πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὑφ’ ὃν τύπον ἐχορηγήθησαν καὶ διετέθησαν, τὰς πιστώσεις. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναγράψωμεν τὰς αὐτὰς πιστώσεις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι θὰ ἦτο διπλοῦν τὸ χορήγημα. Ἐὰν, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα πρὸς τοιαύτην συζήτησιν, θεωρηθῇ, ὅτι πρέπει νὰ κανονισθῶσιν ἄλλως τὰ περὶ τούτου, διακρινομένων ἐν αὐτοῖς τῶν ἁπλῶς τυπικῶν ἀπὸ τῶν οὐσιαστικῶν, θέλομεν προκαλέσει τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ πάντως διὰ τὸ μέλλον μόνον, ἀφοῦ διὰ τῶν χορηγηθεισῶν πιστώσεων ἐδεσμεύθημεν περὶ τὰ τοῦ παρελθόντος. Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως 1891 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 78,990).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1891 ἐκ δραχμῶν 126,874.

§89ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μίαν πληροφορίαν ζητῶ. Παρατηρῶ, ὅτι διὰ τὸν ὁπλισμὸν τῶν θωρηκτῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔλαβε παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν 500 ὅπλα Γκρᾶ, καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ πιστοχρεώσεως ἐπληρώθη. Δὲν ἐνθυμοῦμαι εἴσπραξιν ἀναγεγραμμένην, διότι βεβαίως, ἀφοῦ ἐπληρώθη, θὰ ἐπιστώθησαν τὰ ἔσοδα ἐκ πωλήσεως ὑλικοῦ...

§90Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ δὲν ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμένα τυχηρά;

§91ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι τυχηρὰ, ἀλλ’ ἔκτακτα, ἐκ πωλήσεως ὑλικοῦ.

§92Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιλαμβάνονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων αἱ τοιαῦται εἰσπράξεις ἐν τῷ ἄρθρῳ τῶν τυχηρῶν. Ταῦτα δὲν προβλέπονται εἰδικῶς, περιλαμβάνουσι δὲ τὰς εἰσπράξεις ἐκ πωλήσεως ὑλικοῦ, οὐχὶ τοῦ ἀχρήστου, περὶ οὗ προνοεῖ ὁ νόμος, δίδων εἰς τὸ προϊὸν τῆς πωλήσεως εἰδικὸν προορισμὸν, ἀλλὰ τοῦ ἐκποιουμένου ἕνεκα λόγων ἀπροόπτων.

§93ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑπάρχει ἰδιαίτερον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον λέγει «ἐκ πωλήσεως ὑλικοῦ».

§94Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ τοῦ ἀχρήστου ὑλικοῦ κανονίζονται ὑπὸ τοῦ νόμου. Ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ ἀχρήστου ὑλικοῦ, ἀλλὰ περὶ λογιστικῆς τακτοποιήσεως τῶν τοῦ ἀντιτίμου ὑλικοῦ χρησίμου, ἐκποιηθέντος ὑπὸ τούτου τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἀγορασθέντος παρ’ ἐκείνου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§96ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκ τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, τὸ μέγα μέρος αὐτῶν εἶναι δαπάνη ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένη διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν θωρηκτῶν· ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν δαπανῶν τούτων, ἐγένοντο πολλαὶ ἄλλαι δαπάναι, χαρακτηρισθεῖσαι ὡς ἔκτακτοι, καὶ διὰ τὰς ὁποίας, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν συζητήσεσι, πρὸ ἐτῶν γενομέναις μετὰ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τότε δὲ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἐλέχθη, ὅτι ὅλαι αὗται αἱ ἔκτακτοι δαπάναι ἐπιτηρήσεως, μεταβάσεως προσώπων κτλ., ὅλαι αὗται αἱ δαπάναι ἤθελον καλυφθῆ ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τῆς somme à valoir. Ἐπιθυμῶ, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δύναται, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τί ποσὸν ἐπερίσσευσεν ἐκ τῆς somme à valoir, καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς δαπάνας, τὰς χρησιμευσάσας εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, μὴ ἀναγραφείσας δὲ ἐν ταῖς γενικαῖς δαπάναις τοῦ Κράτους.

§97ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶπον, ὅτι ἤθελον καλυφθῆ ὅλαι αἱ δαπάναι, εἶπον ὅτι ἓν μέρος αὐτῶν θέλει καλυφθῆ ἐκ τοῦ περισσεύματος, τὸ ὁποῖον πιθανῶς θὰ ἔχωμεν· ἀποδεικνύεται δὲ ἐκ τοῦ πίνακος, τοῦ ὑποβληθέντος, ὅτι ὑπάρχει περίσσευμα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 3,263,633.36.

§99ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ πίστωσις αὕτη, κύριε Πρόεδρε, εἶναι προωρισμένη διὰ τὰ τρία ἡμῶν θωρηκτά. Ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἦναι ἡ τελευταία δι’ αὐτὰ πίστωσις· θὰ παρεκάλουν δὲ, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ὑποβάλῃ, εἰ δυνατὸν, ταχέως γενικὸν λογαριασμὸν τῆς κατασκευῆς τῶν τριῶν θωρηκτῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Ὡσαύτως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, τὰ νομοσχέδια: Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 72,147. Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως 1892 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 100,000).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ χρεωλυτικοῦ δανείου ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου φράγκων χρυσῶν 16,500,000.

§101ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κύριε Πρόεδρε, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω εἰς μίαν τῶν ἑπομένων ἀναγνώσεών του. Τό γε νῦν ἔχον ὅμως, θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως μοὶ λύσῃ τὴν ἑξῆς ἀπορίαν. Ἐν ἄρθρῳ 1 τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος συμβάσεως ἀναφέρεται «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δυνάμει τοῦ νόμου ΑϠΜΔʹ τῆς 29 Μαρτίου 1891 καὶ διὰ τὸν ὑπὸ τῶν ἄρθρων 3 καὶ 8 τοῦ αὐτοῦ νόμου προβλεπόμενον σκοπὸν, συνομολογεῖ δάνειον ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου φρ. χρ. 16,500,000, ἢ λιρῶν στερλινῶν 660,000». Ἀφοῦ κατὰ ταῦτα ἡ σύμβασις ἐκείνη συνωμολογήθη ἐπὶ τῇ βάσει προϋπάρχοντος νόμου, τίς ἡ ἀνάγκη κυρώσεως αὐτῆς διὰ νέου νόμου;

§102Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀμφιβολίαν, ἐὰν ὁ νόμος, εἰς ὃν ἀναφέρεται τὸ δάνειον τοῦτο, καλύπτῃ πάσας τὰς διατάξεις, ἐθεωρήσαμεν, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ ἐγκριθῇ τὸ δάνειον ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὅπως μηδεμία ὑπάρχῃ ἀμφιβολία περὶ τοῦ κύρους τῆς συνομολογηθείσης συμβάσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις τῆς προτάσεως περὶ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς πρὸς διάθεσιν ποσοῦ 120,000 φράγκων ἐκ τῆς περιουσίας Ξενοκράτους ὑπὲρ κατασκευῆς παραπληρωματικῶν πλοίων τῆς θωρηκτῆς μοίρας.

§104ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις;

§105Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐχί.

§106ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ παρεκάλουν, ἂν ἦτο δυνατὸν, νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν αὔριον ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως ταύτης.

§107Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, τὰ νομοσχέδια: Περὶ παραποιήσεως γραμματοσήμων κλπ. ξένων Κρατῶν. Περὶ συμβάσεως μετὰ σιδηροδρομικῶν ἑταιριῶν πρὸς τηλεγραφικὴν συνεννόησιν. Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Βιέννῃ τὴν 4 Ἰουλίου 1891 συνομολογηθείσης συμφωνίας περὶ ἐγγραφῆς συνδρομῶν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ τὰ περιοδικὰ συγγράμματα διὰ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ κανονισμοῦ λεπτομερείας καὶ τάξεως πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμφωνίας ταύτης. Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Βιέννῃ τὴν 4 Ἰουλίου 1891 συνομολογηθείσης διεθνοῦς συμφωνίας περὶ τῆς χρήσεως βιβλιαρίων ταυτότητος ἐν τῇ διεθνεῖ ταχυδρομικῇ ὑπηρεσίᾳ. Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Βιέννῃ τὴν 4 Ἰουλίου 1891 συνομολογηθείσης παγκοσμίου ταχυδρομικῆς συμβάσεως. Περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν Παρισίοις τῇ 9)21 Ἰουνίου 1890 ἀναθεωρηθέντος Κανονισμοῦ τῆς διεθνοῦς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τηλεφωνικῆς συγκοινωνίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα αὐτοῦ 1–17).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκεται).

§111ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τακτικώτερον θὰ ἦτο, ἐὰν ἐν τῷ νόμῳ καθωρίζοντο αἱ θέσεις τῶν τηλεφωνητῶν καὶ οἱ μισθοὶ αὐτῶν, καὶ δὲν ἐπαφίετο εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὅπως διὰ Β. Διατάγματος κανονίσῃ τὰ τοιαῦτα.

§112ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον ἀφορᾷ εἰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἡ ὑπηρεσία τῆς τηλεφωνικῆς συγκοινωνίας ἀνατίθεται εἰς ξένας ἀρχὰς, ἑπομένως δὲν εἶναι ἀνάγκη τούτου.

§113ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ τηλεφωνικὴ ὑπηρεσία ὄχι μόνον εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς πόλεις, ἔνθα λειτουργεῖ συγχρόνως καὶ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία, ἀλλὰ καὶ εἰς μέρη, ἔνθα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῇ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία. Ἐκεῖ λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν, παρὰ νὰ ἔχητε εἰδικὸν ὑπάλληλον.

§114ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως ταύτης εἶναι νὰ ἀντικατασταθῶσι τηλεγραφικαί τινες γραμμαὶ, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς μεγάλας ἀνάγκας, νὰ ἀντικατασταθῶσι διὰ τηλεφωνικῆς συγκοινωνίας· εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἰς ἕνα τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἐγκατεστημένων ἐκεῖ, ἄνευ τῆς ἀνάγκης εἰδικοῦ ὑπαλλήλου, καὶ τὴν περίπτωσιν ταύτην προβλέπει τὸ ἄρθρον, ἀφίνον εἰς τὸν Ὑπουργὸν, κατὰ τὸ διάταγμα, τοῦ ὁποίου τὸ ἄρθρον μνημονεύει, ἵνα ὁρίσῃ τὴν ἀποζημίωσιν, ἡ ὁποία θέλει δοθῇ εἰς τὸν Δήμαρχον ἢ εἰς ἄλλην ἀρχήν, εἰς ἣν θέλει ἀνατεθῆ ἡ τηλεφωνικὴ ὑπηρεσία ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη εἰδικοῦ ὑπαλλήλου. Ἐὰν δὲ παραδεχθῶμεν αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, δὲν φθάνομεν εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν, διότι διὰ τοῦ ἄρθρου ἐπιδιώκομεν ἀκριβῶς νὰ συστήσωμεν τὴν τηλεφωνικὴν συγκοινωνίαν εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα αἱ εἰσπράξεις εἶναι τόσον ὀλίγαι, ὥστε δὲν καλύπτουσι τὰ ἔξοδα τοῦ τηλεγραφικοῦ γραφείου, τοῦ ὑπαλλήλου κτλ.

§115ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ διορισμοῦ εἰδικοῦ ὑπαλλήλου;

§116ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀκριβῶς πρόκειται περὶ διορισμοῦ μὴ εἰδικοῦ ὑπαλλήλου.

§117ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκῇ εἷς Δήμαρχος ἢ Εἰρηνοδίκης, διότι πρὸ παντὸς τοιοῦτοι ὑπάλληλοι θὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν τηλεφωνικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκῶσιν αὐτοί, καὶ πάλιν ἐνδέχεται νὰ ἱδρυθῶσι τηλεφωνεῖα καὶ εἰς μέρη, ὅπου δὲν ὑπάρχει οὔτε Δήμαρχος, οὔτε Εἰρηνοδίκης, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, δὲν εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ προσφύγητε εἰς τὸν διορισμὸν εἰδικοῦ ὑπαλλήλου; Ἐὰν θὰ ἔχητε εἰδικοὺς ὑπαλλήλους, ὀφείλετε νὰ τοὺς ὁρίσητε ἐκ τῶν προτέρων.

§118ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρόκειται νὰ μὴ ἔχωμεν εἰδικοὺς ὑπαλλήλους, διότι τότε δὲν ἐπιτυγχάνομεν τὴν οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν ἴσα–ἴσα ἐπιδιώκομεν. Πρέπει νὰ ἔχητε πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι τηλεγραφικὸν γραφεῖον ἀπαιτεῖ δαπάνην 300 δραχμῶν, κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, μηνιαίως, ὥστε ἀπαιτοῦνται 3,600 δραχμαὶ κατ’ ἔτος διὰ σύστασιν ἑνὸς τηλεγραφικοῦ γραφείου· σκοπὸς δὲ τῆς διατάξεως εἶναι νὰ ἀντικατασταθῶσι τὰ γραφεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν δίδουσιν ἢ μικρὰς προσόδους, καὶ νὰ ἀναθέσωμεν εἰς μίαν τῶν ἀρχῶν, τῶν ἐγκατεστημένων εἰς τὸν τόπον αὐτὸν, τὴν τηλεφωνικὴν συγκοινωνίαν.

§119ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ὅπου δὲν ὑπάρχουσι;

§120ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ ὑπάρχῃ εἷς δημοδιδάσκαλος.

§121ΡΑΛΛΗΣ. Ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ σκοπός, ὅστις ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ ἄρθρου ἢ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ σκοπὸς θέλει ἐπιτευχθῆ, δὲν δικαιολογεῖται νὰ ἀφίνηται, ἵνα ὁ προσδιορισμὸς τῆς ἀποζημιώσεως κανονίζηται διὰ Β. Διατάγματος. Ἀκριβῶς αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάττωμα τοῦ ἄρθρου 18, ὁρίζοντος ὅτι διὰ βασιλικοῦ διατάγματος θέλει κανονισθῆ ἡ ἀποζημίωσις, ἡ δοθησομένη εἰς τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας θέλει ἀνατεθῆ ἡ τηλεφωνικὴ συγκοινωνία. Τί εἶναι αὐτὴ ἡ ἀποζημίωσις; Θὰ ἀποτελῇ ἓν ἐπιμίσθιον διὰ τὰς ἀρχὰς, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἀνατεθῇ ἡ τηλεφωνικὴ ὑπηρεσία; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ τοῦτο διὰ Β. Διατάγματος; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ἐν τῷ νομοθετήματι προσδιορισθῇ ἡ ἀποζημίωσις· ἄλλως τὸ ἄρθρον εἶναι λίαν ἀντισυνταγματικόν.

§122ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν τοῦτο, διότι καὶ σήμερον ἀνατίθενται πολλάκις ταχυδρομικὰ καθήκοντα εἰς τὸν Δήμαρχον ἢ ἄλλην ἀρχὴν, καὶ τὸ ἐπιμίσθιον κανονίζεται διὰ Β. Διατάγματος. Ἐννοεῖται, ὅτι πρόκειται περὶ γλίσχρας ἀποζημιώσεως, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν, τὸ σήμερον διδόμενον, καὶ τὸ ὁποῖον καὶ σήμερον δίδεται, ἄνευ διατάξεως νόμου· δὲν ἔχω ὅμως δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ, ὅπως περιληφθῇ ἐν τῷ νόμῳ διάταξις ὁρίζουσα ἀνώτατον ὅριον ἐπιμισθίου.

§123ΡΑΛΛΗΣ. Ὁρίσατέ το.

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἔλαβον ἀπάντησιν παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι εἶναι ἀδύνατον οἱ Δήμαρχοι καὶ Εἰρηνοδίκαι νὰ ἐπαρκέσωσι καὶ εἰς τὰ δύο καθήκοντα, διότι ὑποτίθεται, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι παρὼν πάντοτε ὁ ὑπάλληλος, διὰ νὰ γίνεται χρῆσις τοῦ τηλεφώνου καθ’ οἱανδήποτε ὥραν θέλωσιν οἱ πολῖται. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἂν θέλωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν τηλεφωνικὴν ὑπηρεσίαν εἰς μέρη, ἔνθα δὲν εἶναι οὔτε Εἰρηνοδίκης, οὔτε Δήμαρχος, οὔτε δημοδιδάσκαλος, ὡς εἰς τὰ περίχωρα τῶν Ἀθηνῶν, τί θὰ συμβῇ τότε;

§125ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν πρόκηται περὶ γραφείων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τοσαύτας εἰσπράξεις, ὥστε νὰ δικαιολογῶσι παρουσίαν ὑπαλλήλου, βεβαίως δὲν θὰ ἦναι ἀνάγκη οὔτε τοῦ Εἰρηνοδίκου, οὔτε τοῦ Δημάρχου. Πρόκειται περὶ μερῶν, ὅπου αἱ εἰσπράξεις εἶναι ὀλίγαι· τότε ἡ ὑπηρεσία θέλει ἀνατεθῆ εἰς ἄλλην ἀρχήν, ἥτις δύναται νὰ ἦναι καὶ ὁ Δήμαρχος, ὁ Εἰρηνοδίκης ἢ ὁ δημοδιδάσκαλος...

§126ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ὁποῖος ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας θὰ ἀσχολῆται πλέον ἐκεῖ.

§127ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἂν νομίζητε, ὅτι ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας θὰ διαμείβωνται τηλεφωνήματα, βεβαίως θὰ ὑπάρχωσιν εἰσπράξεις, ὅτε θὰ διορισθῇ ὑπάλληλος. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ μερῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἓν ἢ δύο τηλεφωνήματα τὴν ἡμέραν πρόκειται νὰ ἀποστέλωνται.

§128ΡΑΛΛΗΣ. Ἅμα ὡς ὀργανωθῇ μία τηλεφωνικὴ ὑπηρεσία, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὁρίσωμεν τὴν ὥραν τῆς λειτουργίας αὐτῆς· εἶναι ὡς ὁ τηλέγραφος· ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἠθέλομεν καθιερώσει τὸ σύστημα, περὶ τοῦ ὁποίου εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, τότε εἶναι ματαία ἡ τηλεφωνικὴ ὑπηρεσία, εἶναι ματαία ἡ δαπάνη. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν δύναται νὰ σκεφθῇ τις, ὅτι δύναται νὰ ἀναθέσῃ τὴν τηλεφωνικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν δημοδιδάσκαλον, διότι οὕτω θὰ παραλύσῃ ἡ ἄλλη αὐτοῦ ὑπηρεσία. Ἀπαιτεῖται ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ περισπᾶται ἀπὸ ἄλλα καθήκοντα, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν τηλεφωνικὴν ὑπηρεσίαν. Ὁπωσδήποτε νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 18 «μέχρι τριάκοντα δραχμῶν».

§129ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Προσθέσατε καὶ τοῦτο. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι διττός· πρῶτον προβλέπει τὴν σύστασιν γραμμῶν τηλεφωνικῶν, καὶ δεύτερον τὴν ἀντικατάστασιν τηλεγραφικῶν γραμμῶν ὑπαρχουσῶν διὰ τηλεφωνικῶν. Δυστυχῶς ὡρίσθησαν τηλεγραφικὰ γραφεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἢ πολὺ ὀλίγην ἐργασίαν, καὶ ἐν τούτοις γίνεται δαπάνη πρὸς συντήρησιν αὐτῶν· σήμερον σκοπεύομεν ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὰ τὰ γραφεῖα, ὅπως ἐξοικονομήσωμεν τὴν δαπάνην τοῦ ὑπαλλήλου. Λοιπὸν εἶναι διττὸς ὁ σκοπός· ἡ σύστασις καὶ ἡ ἀντικατάστασις.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη, ὅπως εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 18, μετὰ τὰς λέξεις «παρέχεται ἰδία ἀποζημίωσις, ὁριζομένη διὰ Β. Διατάγματος», προστεθῶσιν αἱ λέξεις «μέχρι δραχμῶν 30». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 18 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Λευκάδι.

§132ΣΕΡΒΟΣ. Ἐπειδὴ πρὸ ὀλίγου κατετέθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὰ ἔγγραφα, καὶ δὲν μοὶ ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ ἀναγνώσω, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§133ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὴν ἀναβολήν· ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ ἦναι ἡ τελευταία ἀναβολή, καὶ αὔριον νὰ συζητηθῇ.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μὴ ὑπαγωγῆς τῶν Διευθυντῶν τοῦ Ναυστάθμου εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ. Ὁ κ. Ρούκης ἔχει τὸν λόγον.

§135ΡΟΥΚΗΣ. Ἐπειδὴ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ εἶναι ἁρμοδιώτεροι ἀπὸ ἐμὲ, ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον μετ’ αὐτούς.

§136ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ δὲν εἶναι παρόντες.

§137ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ ἀνήκουσι πάντες εἰς τὴν κυβερνητικὴν μερίδα· εὐνόητος δὲ καθίσταται ἐντεῦθεν ἡ σιωπὴ καὶ ἡ ἀπουσία αὐτῶν κατὰ τὴν συζήτησιν νομοσχεδίου, οἷον τὸ προκείμενον. Τὸ καθῆκον πρὸς ἑαυτοὺς, τὸ καθῆκον πρὸς τὸ σῶμα, εἰς ὃ ἀνήκουσι, τοῖς ἐπιβάλλει νὰ δηλώσωσι καὶ ψηφίσωσι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· ἐπειδὴ ὅμως τὸ καθῆκον τοῦτο συγκρούεται πρὸς ἕτερον καθῆκον, πρὸς τὸ καθῆκον τῆς κομματικῆς πειθαρχίας, ὅπως ἀποφύγωσι τὴν τοιαύτην σύγκρουσιν, προτιμῶσι τὴν σιγὴν καὶ τὴν ἀπουσίαν ἐκ τῆς Βουλῆς, καθ’ ὃν χρόνον συζητεῖται καὶ ἐπιψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν κωλύει ἡμᾶς βεβαίως, ἵνα ἐγείρωμεν φωνὴν διαμαρτυρίας κατὰ νομοσχεδίου, ὅπερ δύναται νὰ ἔχῃ ὀλέθρια ἐπακόλουθα διὰ τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν τῆς πατρίδος. Δι’ αὐτοῦ εἰσάγεται διαίρεσις εἰς τὰς τάξεις τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, διαίρεσις εἰς ἀξιωματικοὺς εὐνοουμένους καὶ μὴ εὐνοουμένους. Διὰ τοὺς πρώτους καταργεῖται ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας, διὰ τοὺς δευτέρους μέλλει οὗτος καὶ ἐφεξῆς νὰ ἰσχύῃ καὶ ἐφαρμόζηται αὐστηρότερον ἴσως ἢ πρίν. Τοιαύτην διάκρισιν οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ φέρωσι βαρέως, καὶ δὲν θὰ συγχωρήσωσι ποτέ. Τοιαύτη διάκρισις δύναται νὰ ἀνατρέψῃ ἄρδην τὴν πειθαρχίαν ἐν τῷ ναυτικῷ, καὶ νὰ ἔχῃ τότε θλιβερὰ ἐπακόλουθα καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς πρωτουργοὺς αὐτῆς.

§138Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν ἤκουσα, ὅτι πρόκειται περὶ εὐνοουμένων. Τοιούτους δὲν γινώσκω. Ἐγὼ γινώσκω, ὅτι πρόκειται περὶ μὴ προσθήκης ἀνωτέρας θέσεως. Ἔχω γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης ὡς ἑξῆς, ὅτι κατόπιν τοῦ καταρτισμοῦ θωρηκτῆς μοίρας ὁ διοικητὴς τῆς μοίρας εἶναι ναύαρχος. Ἐν τούτοις ἡ νομοθεσία ἡμῶν καὶ ἐν τοῖς ὀργανικοῖς νόμοις καὶ ἐν τοῖς νόμοις περὶ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ προνοεῖ μόνον περὶ διοικήσεως ὑπὸ ναυάρχων ἐν δυσὶν ἄλλαις θέσεσιν, οὐχὶ δὲ ἐν τῇ τρίτῃ ταύτῃ, ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρχε δεδημιουργημένη πρότερον· ἤδη προσετέθη εἰς τὰς δύο πρώτας ὑπηρεσίας καὶ τρίτη, ἀπαιτοῦσα διοίκησιν ναυάρχου, καὶ ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι, ἀφοῦ ἡ τρίτη αὕτη ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ διοίκησιν ναυάρχου, διότι δὲν ἠδύνατο ἡ διοίκησις τῆς θωρηκτῆς μοίρας νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς ἄλλον, παρὰ εἰς ναύαρχον, εἶναι ἀνάγκη οὗτος ὁ διορισμὸς ναυάρχου, ὁ γενόμενος εἰς τὴν θωρηκτὴν μοῖραν, νὰ ἀναγνωρισθῇ διὰ νόμου, προστιθεμένου εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ναυάρχων ἑνὸς ἔτι ναυάρχου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο, λόγῳ οἰκονομίας· ἐκ τῆς μὴ ἀναγραφῆς δὲ τρίτου ναυάρχου ἐπῆλθεν ἡ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία παρουσιάζεται, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πλοίαρχος, ἐφ’ ὅσον δὲν προστεθῇ τρίτος ναύαρχος εἰς μίαν τῶν τριῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦσι ναύαρχον, συμπίπτει δὲ ἡ ὑπηρεσία αὕτη νὰ ἦναι ἡ τοῦ Ναυστάθμου. Ἐννοεῖται ὅτι ὁ πλοίαρχος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀντικαθιστᾷ ναύαρχον, θὰ ἦναι ὁ ἀρχαιότερος ὅλων τῶν πλοιάρχων, ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ προσεγγίζῃ εἰς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας. Ἐκ τούτου, ἐφ’ ὅσον δὲν καθορίζεται θέσις ναυάρχου, εἶναι ἀνάγκη εἰδικῆς προνοίας περὶ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας τοῦ ἀναπληροῦντος τὸν ναύαρχον πλοιάρχου. Λοιπὸν λόγῳ οἰκονομίας δὲν ἀναγράφεται θέσις ναυάρχου, ἀναγράφεται δὲ ἡ συνέπεια τῆς μὴ ἀναγραφῆς ναυάρχου, τουτέστιν ὅτι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τοῦ πλοιάρχου, τοῦ ἀναπληροῦντος τὸν ναύαρχον, ἐφ’ ὅσον οὗτος ἀναπληροῖ τὸν ναύαρχον, δὲν θέλει εἶσθαι τὸ ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένον· ἀλλὰ ἐπιπροστίθεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι, εὐθὺς ὡς ἐκλείψῃ αὕτη ἡ ἀνάγκη, ἢ διὰ τὴν ἔλλειψιν τρίτου ναυάρχου, εὐθὺς ὡς ναύαρχος ἤθελεν ἀναλάβει τὰ καθήκοντα τοῦ διοικητοῦ τοῦ Ναυστάθμου, παύει ἰσχύων ὁ νόμος οὗτος, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ ἤδη γινόμενον, εἰμὴ ἂν νόμος νέος ἤθελε τὸ ἐπιτρέψει.

§139ΡΑΛΛΗΣ. Οὕτω καθορίζεται ἀκριβέστερον ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν ἔχομεν μόνον μίαν παράβασιν τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας νόμου, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ μίαν ἐπαγγελίαν, προηγηθεῖσαν σήμερον. Ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, θὰ ἦτο ἀληθῶς ἀσύστολον νὰ προσθέσωμεν ἕνα περιπλέον ναύαρχον εἰς τοὺς ὑπάρχοντας· ἀλλ’ ἔπρεπε τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ ἱκανοποιήσωμεν, τὰ δικαιώματα αὐτὰ νὰ ἐπιφυλαχθοῦν ἐπ’ ἄπειρον ὑπὲρ ὡρισμένου προσώπου, καὶ πρὸς τοῦτο ἀναστέλλομεν τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας. Εἴπατέ μοι, ὑπὸ τίνας ὅρους θὰ διοικῆται εἰς τὸ ἑξῆς τὸ ναυτικὸν καὶ ὁ στρατός;

§140Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ θέσις τοῦ τρίτου ναυάρχου δὲν θέλει δημιουργηθῆ κατόπιν ἐπαγγελιῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐδημιουργήθη διὰ τοῦ καταρτισμοῦ θωρηκτῆς μοίρας. Ἑπομένως, ἂν μὴ νομοθετηθῇ ἡ θέσις τοῦ ναυάρχου, ἀλλὰ προσληφθῇ ὁ ναύαρχος ἐξ ἄλλης ὑπηρεσίας, ὑπάρχει κενὸν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν ναυάρχων, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πρέπον νὰ μὴ πληρωθῇ, καὶ ὅμως λόγῳ οἰκονομίας δὲν πληροῦται.

§141ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ζητεῖ νὰ ὑπεκφύγῃ τὸ κύριον ζήτημα, τὸ ζήτημα, καθ’ ὃ δὲν πρέπει νὰ ἀργήσωσιν αἱ διατάξεις τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας νόμου, χάριν οὐδενός, ἐπ’ οὐδενὶ οὐδέποτε λόγῳ. Διὰ τοῦτο μᾶς εἶπε, σοφιστευόμενος, ὅτι ἐλλείψει ὑποναυάρχου εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἔχωμεν τὸν ἀρχαιότερον πλοίαρχον ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ Ναυστάθμου, ἐπειδὴ δὲ οὗτος προσεγγίζει εἰς τὸ τεταγμένον ὑπὸ τοῦ νόμου ὅριον ἡλικίας, ἀνάγκη νὰ ἀργήσωσιν ἐπ’ αὐτοῦ αἱ διατάξεις τοῦ νόμου. Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ ἀποστρατευθῇ αὐτὸς καὶ τὸν διαδεχθῇ ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ Ναυστάθμου ὁ μετ’ αὐτὸν πρεσβύτερος πλοίαρχος;

§142Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ συμβῇ τὸ αὐτό.

§143ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂς ἀποστρατευθῇ τότε καὶ αὐτός, καὶ ἂς τὸν διαδεχθῇ ὁ μεθεπόμενος κατὰ τὴν ἀρχαιότητα πλοίαρχος, τηρουμένων οὕτω τῶν διατάξεων τοῦ νόμου. Διότι, ἂν ὁ νόμος δὲν ἦναι καλὸς, καταργήσατέ τον δι’ ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐξ ἴσου, καὶ μὴ κάμνετε διάκρισιν μεταξὺ αὐτῶν, τῶν μὲν ὑποβαλλομένων εἰς τὸν νόμον, τῶν δὲ ἐξαιρουμένων αὐτοῦ. Διατηροῦντες ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἀξιωματικὸν ὑπερβάντα τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου τεταγμένον ὅριον τῆς ἡλικίας, ἀδικεῖτε πάντας τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς δικαιουμένους νὰ προβιβασθῶσι κατ’ ἀκολουθίαν τῆς ἀποστρατεύσεώς του, ἀδικεῖτε καὶ ὅλους τοὺς ἄλλους ἀξιωματικούς, δι’ οὓς ἀφίνετε ἐν ἰσχύϊ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Ὁ νόμος ἠδύνατο νὰ ἀργήσῃ ἐξαιρετικῶς, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἀξιωματικοῦ, οὗ ἡ ἀπώλεια θὰ ἦτο δυσαναπλήρωτος διὰ τὸ ναυτικόν, περὶ ἀξιωματικοῦ, ἔχοντος τὸ ὄνομα καὶ τὰς ἐκδουλεύσεις ἑνὸς Μιαούλη, ἑνὸς Κανάρη, οὐχὶ ὅμως καὶ περὶ ἀξιωματικοῦ, οἷος ὁ ὑπὲρ οὗ τὸ παρὸν νομοσχέδιον συνετάχθη.

§144Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτής, ὡς βλέπετε, τὸ ζήτημα καθιστᾷ προσωπικόν, ἐξετάζων τὰ προσόντα τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ δηλῶν, ὅτι θὰ ἦτο ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν ἄλλο ἦτο τὸ πρόσωπον, εἶναι δὲ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι τοῦτο εἶναι τὸ πρόσωπον...

§145ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μὲ παρεξηγεῖτε.

§146Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ οὕτως ἐνόησα τὰ λεχθέντα παρ’ ὑμῶν... Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐδὲν ἔχει τὸ προσωπικόν, καὶ ἂν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ δυσανασχετῶσιν ἐπὶ τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, ἔχουσι δίκαιον ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, οὐχὶ ὑπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἴπετε, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τοῖς ἀρνεῖται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τρίτην θέσιν ναυάρχου, διότι ἡ τρίτη θέσις ναυάρχου ἐδημιουργήθη ἐκ τῶν πραγμάτων, ἡ δὲ νομοθετικὴ ἐξουσία, λόγῳ οἰκονομίας, σήμερον ἀρνεῖται τὴν ἀναγραφὴν ταύτην. Ἂν ἐγίνετο ἡ ἀναγραφή, τότε ἤθελεν εὐνοηθῆ τὸ πρόσωπον· διότι ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐκτελέσεως ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν πραγμάτων ἐπιβάλλεται, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ παρεῖχεν εἰς αὐτὸ ἀσφαλῶς προαγωγὴν εἰς θέσιν ναυάρχου, τοῦτο δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς εὔνοια ὑπὲρ τοῦ προσώπου, εἶναι κατὰ τοῦ προσώπου, διότι ἐμποδίζει αὐτὸ νὰ λάβῃ θέσιν, ἡ ὁποία ἀνήκει αὐτῷ λόγῳ ἀρχαιότητος.

§147ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ εὔνοια ἔφθασε μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὥστε τὸ Κράτος, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν εὐνοούμενον, νὰ μὴ δύναται νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ στόλου, καὶ ἐπειδὴ αὐτὸς εἶναι ὁ εὐνοούμενος, πρέπει νὰ νομοθετηθῇ θέσις τρίτου ναυάρχου, διὰ νὰ ἔχῃ δικαίωμα ὁ πλοίαρχος αὐτὸς ὁ εὐνοούμενος, νὰ ἐγκαλέσῃ τὸ Κράτος καὶ νὰ τῷ εἴπῃ, ὅτι, «ἐπειδὴ ἔκαμες τρία θωρηκτά, κάμε ἐμὲ ναύαρχον». Αὐτὴ ἡ λογικὴ ἀποδεικνύει, ὅτι προσπαθεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κρυβῇ ὄπισθεν τοῦ δακτύλου του. Πρόκειται σήμερον περὶ μιᾶς εὐνοίας, ἀπέναντι τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ὑποχωρήσουν οἱ νόμοι τοῦ Κράτους. Καὶ ἐθαύμαζεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι περιωρίσθη ἡ Κυβέρνησις εἰς μόνην αὐτὴν τὴν ἀμοιβήν, εἰς τὴν εὔνοιαν, ἐθαύμαζεν, ἀφοῦ ἔπρεπεν ἀμέσως ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στόλου νὰ μεταβληθῇ, νὰ ψηφισθῇ καὶ τρίτη θέσις, διότι ἀδικεῖται ὁ πλοίαρχος. Ἀλλὰ τί σᾶς ἐμποδίζει νὰ διορίσητε ναύαρχον εἰς τὴν θωρηκτὴν μοῖραν, νὰ προσδιορίσητε δὲ, ὅτι ἔχει καὶ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπολοίπου στόλου ὁ ἴδιος; Εἶναι τόσον πολλὰ τὰ πλοῖά μας, καὶ ἡ κίνησις αὐτῶν τόσον συνεχὴς, ὥστε ἔχομεν ἀνάγκην τριῶν ναυάρχων! Καὶ σημειώσατε, ὅτι ὁ στόλος θέλει καταστραφῆ, ἂν δὲν διορισθῇ ὁ εὐνοούμενος ναύαρχος! Λοιπὸν ἐνεργεῖται παράβασις, δι’ ἧς ἀδικεῖται τὸ ναυτικόν, καὶ καταστρέφεται ἡ πειθαρχία, διότι τοῦτο, τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον ὑπὲρ ἑνὸς, θὰ γείνῃ αὔριον ὑπὲρ ἄλλου.

§148Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν, πρέπει ὁ διοικῶν τὸν στόλον ναύαρχος, ὁ ὁποῖος θὰ κινῆται μετὰ τοῦ στόλου καὶ θὰ μεταβαίνῃ πολὺ πιθανὸν εἰς τὰς τουρκικὰς θαλάσσας, εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ἐκεῖθεν νὰ ἐπιθεωρῇ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἑλληνικοῦ στόλου, νὰ ἦναι δὲ συνάμα καὶ διοικητὴς τοῦ Ναυστάθμου, ἐνῷ κινεῖται ἀπὸ λιμένος εἰς λιμένα.

§149ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ εἶναι τόσον πολυάσχολος ὁ ναύαρχος τοῦ στόλου;

§150Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς, βοηθῶν τὸν συνάδελφόν του ἐξ Ἀττικῆς, λέγει: «Καὶ εἶναι τόσον πολυάσχολος ὁ ναύαρχος τοῦ στόλου;» Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλ’ ἐὰν ἔχῃ ἐργασίαν, δυναμένην νὰ συνδυασθῇ μετὰ τῆς ἄλλης· καὶ βεβαίως δὲν δύναται, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν ἄλλον ναύαρχον ἐπιθεωρητὴν τοῦ στόλου, ἄλλον διοικητὴν τῆς μοίρας, καὶ ἔπρεπε νὰ διορίσωμεν καὶ ναύαρχον διοικητὴν τοῦ Ναυστάθμου, ἀλλὰ τοῦτο ἐθεωρήσαμεν, ὅτι λόγῳ οἰκονομίας δὲν ἔπρεπε νὰ πράξωμεν. Ἡ οἰκονομία αὕτη ἀδικεῖ ἀναντιῤῥήτως τὸν ἀρχαιότερον τῶν πλοιάρχων. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον εἶναι νομοσχέδιον δυσμενὲς πρὸς τὸν ἀρχαιότερον τῶν πλοιάρχων καὶ εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας, διότι δὲν ἐπιτρέπει δημιουργίαν θέσεως ὑπὲρ τοῦ πλοιάρχου, ὄπισθεν τοῦ ὁποίου ἤθελον προαχθῆ ἀνὰ εἷς ἐξ ἑκάστου βαθμοῦ.

§151ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τί κρύπτεται ὄπισθεν τῶν ὑπουργικῶν παρασκηνίων, δὲν γνωρίζω. Ἦτο δυνατὸν, ἐκτελουμένου τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας, νὰ θέσωμεν εἰς ἀργίαν τὸν Διευθυντὴν τοῦ Ναυστάθμου καὶ νὰ καλέσωμεν εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ τὸν ἀρχαιότερον πλοίαρχον. Τοῦτο δὲ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξαναγκάσῃ ὑμᾶς, κύριοι Ὑπουργοὶ, νὰ προβῆτε εἰς τὸν διορισμὸν τρίτου ναυάρχου. Ὥστε πάντοτε τὸ νομοσχέδιον ἔχει κἄτι τι τὸ ἔκτροπον, καὶ βεβαίως παραβιάζει τοὺς κανόνας, τοὺς διέποντας τὸ ναυτικὸν, καὶ παραβλάπτει τὴν πειθαρχίαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπικρατῇ. Εἶναι μία κακὴ ἀρχὴ, καὶ νομίζω, ὅτι ἄλλοτε δὲν ἐπαρουσιάσθη εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτο νομοσχέδιον.

§152ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Ποία εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς μισθοδοσίας μεταξὺ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου καὶ τοῦ ναυάρχου; Δέκα δραχμαί.

§153ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ναὶ, ἀλλὰ θὰ ἐπροβιβάζοντο ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί, οἱ κατόπιν ἐρχόμενοι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.) Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς Γενικῆς ἐπιθεωρήσεως τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ συστάσεως Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξεταστικῶν δικαιωμάτων τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Ὡσαύτως ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συνομολογηθείσης ἐν Βενετίᾳ διεθνοῦς ὑγειονομικῆς συμβάσεως. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 252–253). Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπὴ, πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων.

§155Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιτροπὴ παρακαλῶ νὰ ἀπαρτισθῇ ἐξ 21 Βουλευτῶν, καὶ ἂν ἴδητε προθυμίαν πρὸς ἐργασίαν, δύνασθε νὰ προσθέσητε καὶ ἄλλα μέλη.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ὅσον πολυμελεστέρα εἶναι ἡ ἐπιτροπή, τόσον δυσκολωτέρα εἶναι ἡ συγκρότησις ἀπαρτίας. Λοιπὸν θὰ συστήσω τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν καὶ θὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλήν. Ὅσοι δὲ δὲν ἐπιθυμοῦσι νὰ λάβωσι μέρος, ἂς τὸ δηλώσουν, ὅπως ἀντικατασταθῶσι δι’ ἄλλων. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 1 μ. μ.) (Περὶ ὥραν 6 καὶ 30′ μ. μ. γενομένης ἀπαρτίας, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, συνέστησα τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις θὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων, ἐκ 30 μελῶν. Θὰ ἀναγνώσω τὰ ὀνόματα, καὶ παρακαλῶ τοὺς ἐκ τῶν μελῶν κυρίους Βουλευτάς, ὅσοι δὲν ἔχουν διάθεσιν νὰ ἐργασθῶσι, νὰ δηλώσωσι τοῦτο, ὅπως τοὺς ἀντικαταστήσω. Μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἰσιν οἱ ἑξῆς κύριοι Βουλευταί: Μιχαὴλ Λάμπρος, Δημ. Καλλιφρονᾶς, Γεώργ. Καρτάλης, Δ. Στεφάνου, Χρ. Στεφανόπουλος, Α. Φωτήλας, Ν. Μπουφίδης, Ν. Καλαντζόπουλος, Σ. Στάης, Δ. Ματάλας, Κ. Χαλκιόπουλος, Α. Καρατζᾶς, Ν. Καράπαυλος, Ν. Καλογερόπουλος, Κ. Ζῶτος, Λ. Ζέρβας, Ν. Τριανταφυλλᾶκος, Α. Εὐταξίας, Α. Χοϊδᾶς, Γ. Σέρβος, Κ. Φλέσσας, Π. Μερλόπουλος, Κ. Παπαμιχαλόπουλος, Γ. Λιδωρίκης, Ν. Καραστέργιος, Ἐπαμ. Δημητρίου, Α. Δημητριάδης, Ν. Σπυρακόπουλος, Κ. Ζωγλοπίτης καὶ Ν. Χατζῖσκος. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ὁρίσῃ ἐκ πόσων μελῶν θ’ ἀποτελῆται ἡ ἀπαρτία τῆς ἐπιτροπῆς.

§158ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐκ δώδεκα.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δώδεκα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἀποτελοῦσιν ἀπαρτίαν. Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ὁρίσωμεν καὶ προθεσμίαν;

§160Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ὅπως ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της ὡς οἷόν τε τάχιον.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς διατάξεών τινων τοῦ ΑΧΚΕʹ νόμου περὶ τελῶν χαρτοσήμου. Ὁ κ. Γεωργαντᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§162Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριοι, ἡ Βουλὴ μέχρι τῆς σήμερον ἐψήφισε πολλὰ νομοσχέδια, ἀντιστρατευόμενα κατὰ τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ φορολογουμένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύομεν, ὅπως ἐξομαλύνῃ τὰς παρουσιασθείσας οἰκονομικὰς δυσχερείας τῆς χώρας. Πρῶτον ἐψήφισεν, ὡς μὴ ὤφειλε, τὴν κατάργησιν τῶν Ἐπαρχείων, καταστρέψασα τὴν δι’ αὐτῶν νεωτέραν διοικητικὴν ἐπίβλεψιν, ἀναγκαζομένων οὕτω τῶν κατοίκων λ. χ. τῆς ἐπαρχίας Κυθήρων δι’ ἐλαχίστην διοικητικὴν ὑπόθεσιν νὰ τρέχωσιν εἰς Ναύπλιον, καὶ νὰ ἀναμένωσιν ἐκεῖ, μέχρις οὗ ὁ καιρὸς τοῖς ἐπιτρέψῃ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα των. Τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ἀντιστρατευόμενον πρὸς τὴν καλὴν τοῦ τόπου διοίκησιν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δικαιολογεῖ ἐν τῷ παρ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντι πρὸς ἐπιψήφισιν νομοσχεδίῳ, λέγων, ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ λόγῳ οἰκονομίας, λησμονῶν, ὅτι οἰκονομίαι, ζημιοῦσαι τὸν πολίτην καὶ παραλύουσαι τὴν ἐπαρχιακὴν διοίκησιν, δὲν εἶναι οἰκονομίαι. Ἄλλως δὲ καὶ ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν Ἐπαρχείων, ἅτινα σπουδαίως συντελοῦσιν εἰς τὴν παγίωσιν τῆς ἐσωτερικῆς ἡσυχίας καὶ τάξεως τῆς χώρας, ἱδρύθησαν πολυτελέστατοι Νομαρχίαι, μικρὸν συντελοῦσαι εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν· καὶ περὶ τῆς ἀληθείας ταύτης ἔχομεν τὸ παρελθόν. Ἐψήφισε στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, καὶ ὑπέβαλε τὴν χώραν εἰς κατάστασιν πολιορκίας καὶ λέγω τοῦτο, καίτοι στρατιωτικός, διότι οὐδὲν θὰ διαφέρῃ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία τῆς ἀστυνομίας τῶν ἀπολυταρχικῶς κυβερνωμένων Κρατῶν· μᾶς ἐπανέφερε δὲ εἰς τοὺς πρὸ τῆς ἀνεξαρτησίας χρόνους, νὰ πληρόνωμεν, ὡς τότε τὸ χαράτσι, κεφαλικὸν φόρον, ὃν ὠνόμασε καταβολὴν τῶν δήμων διὰ τὴν νέαν ἀστυνομίαν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ τηρήσῃ τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, καὶ ἐπιδιώκῃ ταύτην δι’ ἐπιβολῆς φόρου κεφαλικοῦ, εἶναι περιττὴ καὶ ἀναξία νὰ ὑπάρχῃ. Φοβοῦμαι, Κύριοι, μὴ αἱ ἐπαρχίαι, ἀναμιμνησκόμεναι τὴν ἱστορίαν καὶ τὰς παραδόσεις αὐτῶν, ἀποκρούσωσι τὸ ἀνελεύθερον κυβερνητικὸν ἔργον. Αἱ Θῆβαι ἔχουσιν ἱστορίαν, καὶ σήμερον χάνουν τὴν ἐπαρχιακὴν ἀνεξαρτησίαν των. Τὸ Ἄργος ἔχει ὡσαύτως ἱστορίαν, ὑπῆρξε μάλιστα τὸ πάλαι ἡ κοιτὶς τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνισμοῦ καὶ πατρὶς πολλῶν ἡμιθέων καὶ ἡρώων, καὶ σήμερον χάνει τὴν ἀνεξαρτησίαν του. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δυσκόλως αἱ ἐπαρχίαι θ’ ἀνεχθῶσι τὸ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου καθιερωθησόμενον καθεστώς. Καὶ μόλα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀρκεῖται ἕως ἐδῶ, ἀλλὰ προβαίνει καὶ περαιτέρω. Ὑπὸ τὸ πρόσχημα βελτιώσεως τῆς παιδείας, ἐπιβάλλει καὶ φόρον εἰς τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπορῶ μὲ τὴν τόλμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπιζητοῦντος διὰ φόρου ἐπὶ τῆς παιδείας νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦ ἐξανδραποδισμοῦ· διότι διὰ τοιαύτης φορολογίας θὰ ἐξοστρακισθῶσι τὰ γράμματα καὶ ἡ παιδεία, καὶ οἱ ἐμπορευόμενοι καὶ οἱ βιομήχανοι θὰ κάμνωσι χρῆσιν τῆς ἐπὶ τουρκοκρατίας βούλας, ἀντὶ τῆς γραφῆς, ὡς καὶ τῆς κοινῶς λεγομένης τσέτουλας! Κύριοι, ὅσῳ περισσότερα πνευματικὰ φῶτα διαχέονται ἔν τινι χώρᾳ ἢ πόλει, ἐπὶ τοσοῦτον αὗται προοδεύουσι καὶ καθίστανται περίβλεπτοι. Ὅσον περισσότερον σπόρον ἐπιστημονικὸν ῥίψητε εἰς τὸ ἔδαφος, καὶ ὅσον περισσότερον καλλιεργεῖται τὸ δένδρον τῆς παιδείας, τοσοῦτον καλλιτέρους καρποὺς παράγει, καὶ τοσοῦτον ὁ θερισμὸς εἶναι δαψιλής. Δὲν εἶναι ἀνάγκη σήμερον νὰ καταδείξω εἰς τοὺς ἐμοὺς συναδέλφους, οἵτινές εἰσι καθ’ ὅλα ὑπέρτεροι ἐμοῦ, τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα παράγουσιν εἰς πᾶσαν χώραν τά τε γράμματα καὶ ἡ παιδεία. Ἀρκεῖ νὰ ὑπομνήσω αὐτοῖς, ὅτι ἡ παιδεία καὶ ἡ μόρφωσις διαλύουσι τὸ σκότος, καταῤῥίπτουσι τὸ ψεῦδος καὶ τὴν ἀπάτην, καὶ ἀποσκορακίζουσι πᾶν κακόν. Διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου δὲν καλλιεργεῖται, δὲν ἀναπτύσσεται τὸ δένδρον τῆς παιδείας, ἀλλὰ ἀπ’ ἐναντίας καταδικάζεται εἰς μαρασμὸν καὶ ἀποξήρανσιν. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, τὸ μέγα καὶ φοβερὸν κακὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιφέρῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶναι τὸ Σινικὸν τεῖχος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐγείρῃ μεταξὺ ἐλευθέρων καὶ δούλων Ἑλλήνων. Ὅτε συνετάσσετε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κύριε Πρωθυπουργὲ,—διότι ἔργον τῶν χειρῶν σας εἶναι, ἀφοῦ τοιαύτας καταστρεπτικὰς τοῦ Ἑλληνισμοῦ διατάξεις περιλαμβάνει,—ἐσκέφθητε τὸ μέγα τοῦτο κακόν; ἐσκέφθητε, ὅτι δὲν καταστρέφετε μόνον τὴν ἄπορον ἑλληνικὴν τάξιν, ἀλλὰ τὸ μέλλον ὁλοκλήρου φυλῆς; Τί σοὶ ἔπταισαν οἱ Ἕλληνες, —διότι τὰ 9/10 αὐτῶν εἶναι ἄποροι,—καὶ τοσοῦτον σκληρῶς κατ’ αὐτῶν καταφέρεσθε; Τὰ γράμματα δὲν εἶναι διὰ τὰ τέκνα τῶν ἑκατομμυριούχων· τὰ τέκνα αὐτῶν ἀνατρέφονται ἐπὶ τὸ μαλθακώτερον, διαφθείρονται καὶ γίνονται κακοῦ παράδειγμα τῶν ἄλλων. Ἐὰν ἀναζητήσητε εἰς τὴν τάξιν ταύτην, δὲν θὰ εὕρητε οὔτε νοημοσύνην, οὔτε κλίσιν καὶ ἀφοσίωσιν εἰς τὰ γράμματα, τὴν παιδείαν, τὰς ἐπιστήμας. Ἡ νοημοσύνη δὲν εὑρίσκεται εἰς τὰς τριωρόφους καὶ πολυτελεῖς οἰκίας, οὔτε εἰς τὰ παλάτια τῶν μεγιστάνων, ἀλλὰ εἰς τὰς πτωχὰς καλύβας, τοῦ φορολογουμένου καὶ τυραννουμένου λαοῦ τῆς ἡμετέρας χώρας. Σήμερον οἱ καλλίτεροι καὶ νοημονέστεροι φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ ἀληθῶς σπουδάζοντες τὰς ἐπιστήμας, προέρχονται ἐκ τῶν κατωτάτων στρωμάτων τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, διανύουσι δὲ τὰς σπουδάς των μὲ κόπους καὶ μὲ μόχθους, ἀναγκαζόμενοι πολλάκις νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς οἰκογενείας, διὰ ν’ ἀποκτήσωσι τὰ πρὸς τροφὴν καὶ πρὸς σπουδὴν ἀναγκαῖα. Ἐὰν ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ καταστρέψωμεν τὴν νοημοσύνην καὶ τὴν φιλομάθειαν, χωρὶς οὐδεμίαν βελτίωσιν νὰ ἐπιφέρωμεν εἰς τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν. Παρευρέθην, Κύριοι, εἰς ἐξετάσεις, καθ’ ἃς ἐξητάζοντο μία σειρὰ ἐξ ἕνδεκα μαθητῶν. Παρετήρησα, ὅτι ἑπτὰ τούτων ἦσαν γυμνόποδες· οὗτοι ἀπήντων μετὰ πολλῆς εὐκολίας καὶ εὐστοχίας, ἐφαίνετο δὲ εἰς τὸ πρόσωπόν των ἡ νοημοσύνη καὶ ἡ φιλομάθεια, ἐνῷ οἱ λοιποὶ τέσσαρες, οἱ εὔποροι, οἱ καλῶς ἐνδεδυμένοι καὶ μὲ ὑποδήματα νέα, ὅλως τὸ ἐναντίον. Αἱ Κυβερνήσεις πᾶσαι,—ἵνα μὴ ἐπιῤῥίψω ὅλην τὴν εὐθύνην εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν,—ὅταν πρόκηται νὰ ψηφίσουν προσωπικοὺς νόμους, σπεύδουσι καὶ παρακαλοῦσι τοὺς φίλους αὐτῶν νὰ μὴ ἀπουσιάζωσι καὶ νὰ ψηφίζωσι τὰ νομοσχέδιά των· ὅταν ὅμως πρόκηται νὰ ἐφαρμόσουν διατάξεις τῶν κειμένων νόμων τῆς Πολιτείας, κωφεύουσιν. Ἔχομεν διάταξιν ἐν τῷ κοινῷ ποινικῷ νόμῳ, ὁρίζουσαν καὶ ἐπιβάλλουσαν ποινὴν εἰς τοὺς γονεῖς ἐκείνους, οἵτινες δὲν στέλλουσιν εἰς τὰ σχολεῖα τὰ τέκνα αὐτῶν μέχρι τοῦ 12 ἔτους τῆς ἡλικίας των. Κατεδιώχθη τις ποτέ; Οὐδείς! Πότε διετάχθη καὶ ὑπὸ ποίας Κυβερνήσεως ἡ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως ταύτης;... Τὸ πάλαι αἱ Πολιτεῖαι εἶχον παιδονόμους, καὶ τὸ ἀξίωμα τοῦτο ἦτο ἓν τῶν μεγαλειτέρων ἀξιωμάτων, ἀλλ’ ἀντὶ τούτου τί ζητεῖ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις; Ζητεῖ νὰ φορολογήσῃ τὰ γράμματα καὶ τὴν παιδείαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς ζητεῖ νὰ εἰσπράξῃ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου 1,600,000 δραχμῶν. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅτι οὐδεὶς θὰ ἀντιπράξῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου, οὐδὲ θὰ ὑποκινήσῃ ἀπεργίαν τῆς μαθητιώσης νεολαίας· θὰ ἴδῃ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν θὰ εἰσπράξῃ οὔτε τὸ τρίτον τῶν ὅσων ὑπολογίζει, ἕνεκα τῆς ἀνεχείας τῶν πολιτῶν, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς πολυπληθεστέρας τάξεις τῆς κοινωνίας ἡμῶν. Πλανᾶσθε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, φρονῶν ὅτι ἡ κοινωνία εὐπορεῖ καὶ δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἄλλους φόρους. Γνωρίζω ἐκ τοῦ σύνεγγυς, καθὼς καὶ πᾶς συνάδελφος, πολλοὺς φορολογουμένους, οἵτινες ἐδανείσθησαν, ὅπως πληρώσωσι τοὺς φόρους των. Τίς ἤλπιζεν, ὅτι Κυβέρνησις, προεδρευομένη μάλιστα ὑπὸ τοῦ Σωτῆρα, ὡς τὸν ἀπεκάλεσαν οἱ φίλοι του, ἤθελεν ὑποβάλει ὑπὸ τὴν ἐπιψήφισίν σας, κύριοι συνάδελφοι, τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα νομοσχέδια; Πιθανὸν μέλη τινὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἦναι ἔξοχοι διπλωμάται, ἢ ὑπερέξοχοι οἰκονομολόγοι, φαίνεται ὅμως, ὅτι κατατρίβονται εἰς θεωρίας μόνον οἰκονομολογικὰς, καὶ οὐδεμίαν ἔχουσι πεῖραν τῶν πραγμάτων, καί, τὸ χείριστον, ἀγνοοῦσι καθ’ ὁλοκληρίαν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, τὸν ὁποῖον ἐκλήθησαν νὰ κυβερνήσωσιν. Οἱ πατέρες ἡμῶν, κύριοι Ὑπουργοί, ἐθυσίασαν τὰ πάντα εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἐλευθερίας, διὰ νὰ καταστήσωσιν ἡμᾶς ἐλευθέρους, διὰ νὰ ἀφήσωσιν ἐλεύθερα καὶ ἀφορολόγητα τὰ γράμματα καὶ τὴν παιδείαν, διὰ νὰ μᾶς ἀπαλλάξουν ἀπὸ τὸν κεφαλικὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλουσι κατὰ τοὺς χρόνους τούτους, καθ’ οὓς ἡ παιδεία ἀνεπτύχθη καὶ τὸ ἔθνος διοικεῖται ὑπὸ συνταγματικοὺς θεσμούς. Ἐὰν εἴχετε ἀνάγκην χρημάτων, κύριοι Ὑπουργοὶ, ἔπρεπε νὰ ζητήσητε ταῦτα ἀλλαχοῦ, καὶ οὐχὶ εἰς τὰ γράμματα, οὐχὶ εἰς τὸ ἔλαιον τοῦ ἐθνικοῦ λύχνου, διότι θὰ σβύσῃ τὸ φῶς, καὶ ἡ κοινωνία θὰ ἐργάζηται ἐν τῷ σκότει· Φανῆτε δραστηριώτεροι, ἀμερόληπτοι εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου· διοικήσατε πατρικῶς τὸν λαὸν, καὶ θέλετε εὕρει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκετε. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ πράξητε τοῦτο. Ἐκεῖνο, ὅπερ εἴπετε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι ὁ λαὸς ἀπεπλανήθη καὶ ἦρε τὴν ἐμπιστοσύνην του ἀφ’ ὑμῶν, ἄλλη δὲ Κυβέρνησις ἀνέκοψε τοὺς οἰκονομικούς σας συνδυασμούς, δὲν εἶναι ἀληθές. Ἐὰν ὁ λαὸς σᾶς ἐπανέφερεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὴν τὴν φορὰν ἠπατήθη ἀληθῶς, δι’ ἄλλους λόγους, οὓς καὶ ὑμεῖς γνωρίζετε, καὶ ὄχι χάριν τῶν ψευδῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν σας. Ζητεῖτε ἤδη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἔσοδον ἀνύπαρκτον καὶ ἰδανικὸν, 1,600,000 δραχμῶν· καὶ λέγω ἰδανικὸν, διότι, ἐὰν οἱ μαθηταὶ κάμωσιν ἀπεργίαν, λόγῳ ἀνεχείας, πόθεν θὰ εἰσπράξητε τὸ ἔσοδον αὐτό; Δὲν ἤλπιζον ἀπὸ πεπαιδευμένους Ὑπουργοὺς, οὓς ἐκτιμῶ, ἅμα δὲ καὶ ὑπολήπτομαι καὶ ἀγαπῶ, νὰ ἀποφασίσωσι καὶ θέσωσι φόρον ἐπὶ τῶν γραμμάτων, καὶ νὰ ἀδικήσωσι τὴν σπουδάζουσαν σήμερον νεολαίαν, ἥτις εἶναι τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζομεν πάντες τὰς ἐλπίδας ἡμῶν. Διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου θέλουσι νὰ μᾶς ἐπαναφέρωσιν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς ἀμαθείας, καθ’ ἣν ἐκόπτομεν τσέτουλαις, καὶ ἐλάμβανε τὴν μίαν ὁ εἷς καὶ τὴν ἄλλην ὁ ἕτερος. Εὐελπιστῶ λοιπὸν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, κατανοοῦσα τὸ μέγα κακὸν, τὸ ὁποῖον θὰ προξενήσῃ εἰς τε τὴν νεολαίαν καὶ τὸν Ἑλληνισμὸν, θέλει ἀποσύρει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ δὲν θέλει τὸ καταστήσει νόμον, πρὸς βλάβην τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς. Ὅτε, κύριοι συνάδελφοι, ἱδρύθησαν τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὰ ἐν Ἀθήναις Γυμνάσια καὶ ἄλλα ἐκπαιδευτήρια, δὲν ἱδρύθησαν βεβαίως οὔτε δι’ ἐμὲ, οὔτε δι’ ὑμᾶς, ἀλλὰ δι’ ὅλον τὸν Ἑλληνισμόν. Τὸ Πανεπιστήμιον μάλιστα ἱδρύθη ὡς ἵδρυμα ἐκπαιδεύσεως ὅλου τοῦ γένους. Πρὸς τοῦτο δὲ συνεισέφερον πάντες οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ ἐλεύθεροι, καὶ οἱ Ἠπειρῶται, καὶ οἱ Θεσσαλοὶ, καὶ οἱ Μακεδόνες, καὶ οἱ Κρῆτες, καὶ οἱ Μικρασιᾶται, καὶ ἐν γένει ὅπου ὑπάρχει Ἕλλην· οὕτως ὥστε δὲν ἔχει πλέον ἀνάγκην τὸ Πανεπιστήμιον οὐδεμιᾶς κυβερνητικῆς συνδρομῆς. Πῶς λοιπὸν θέλετε νὰ κλείσητε τὰς πύλας αὐτοῦ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν νεολαίαν; Δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν δύνασθε, οὐδ’ ἔχετε δικαίωμα νὰ πράξητε τοῦτο; Ἴσως εἴπωσί τινες, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ παιδεία. Εἰς τούτους ἀπαντῶ, ὅτι βλασφημοῦσι! Μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐντελῶς ἀμοιροῦσι παιδεύσεως, καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς παιδείας ἐλπίζουσιν ὑπεροχὴν, μόνον αὐτοὶ δύνανται νὰ ἔχωσι τοιαύτας ἰδέας. Ὁ γευθεὶς ἀληθοῦς παιδείας δὲν ἔχει νὰ φοβῆται ἀνταγωνισμόν. Καὶ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Ἔν τινι πόλει ὑπῆρχεν Εἰρηνοδικεῖον, τὰς δὲ ἐν αὐτῷ ὑποθέσεις ὑπερήσπιζον οἱ δικολάβοι, ἅμα ὅμως ἐν τῇ πόλει ταύτῃ οἱ δικηγόροι ἔφθασαν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν πέντε, ἀπεκλείσθησαν οἱ δικολάβοι, κατὰ τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ νόμου. Ἔκτοτε αἱ ὑποθέσεις ηὔξησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἀπὸ πέντε ἀνῆλθεν εἰς δέκα, καὶ μετ’ ὀλίγον ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ καὶ δεύτερον Εἰρηνοδικεῖον, ἡ δὲ ἐξακολουθοῦσα αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποθέσεων προεκάλεσε τὴν σύστασιν καὶ Πταισματοδικείου. Αὐτοὶ βεβαίως οἱ δικολάβοι θὰ μὲ ἀποδοκιμάσωσι, συνηγοροῦντα ὑπὲρ τῆς καταψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ θὰ ἐπιδιώξωσι τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐγώ, ἀπέναντι τῶν πραγμάτων, δὲν θὰ δειλιάσω. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ προκαλέσῃ τὴν κύρωσιν αὐτοῦ ὡς νόμου, θέλει ὀνομασθῆ, καὶ δικαίως, φωτοσβεστικὴ Κυβέρνησις· διότι Κυβέρνησις πατριωτικὴ φροντίζει νὰ προστατεύῃ τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν, καὶ οὐχὶ νὰ τὴν καταστρέφῃ, διότι αὕτη εἶναι τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος, διότι ἡ νεολαία ἡμῶν εἶναι ἐκείνη, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπει σήμερον καὶ ὁ ἔσω καὶ ὁ ἔξω Ἑλληνισμός. Δὲν εὔχομαι εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ κατὰ τῶν γραμμάτων καὶ τῆς παιδείας, διότι πάντες εἶναι ἐγγράμματοι καὶ πεπαιδευμένοι, καὶ ἡ ψῆφός των θὰ ἔχῃ δυσαρέστους συνεπείας καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ διὰ τὸν Ἑλληνισμόν.

§163ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι τοιοῦτον, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προβάλλεται εἰς τὴν ὑμετέραν κρίσιν, ὥστε ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἐμφανίσεώς του ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας πρέπει νὰ ὑψωθῇ φωνὴ διαμαρτυρίας κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἄντικρυς ἀντισυνταγματικόν, τὸ νομοσχέδιον καταστρέφει τὴν παρ’ ἡμῖν ἰσοπολιτείαν, τὸ νομοσχέδιον εἶναι καθαρῶς ἀντεθνικόν. Ἐλπίζω ὅτι θὰ δυνηθῶ νὰ σᾶς πείσω, ὅτι καὶ τὰ τρία ταῦτα καίρια ἐλαττώματα ἐνέχει ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὅτι, ψηφίζοντες αὐτό, θέλετε μὲν ἀποδειχθῆ ἀσεβοῦντες πρὸς τὸν συνταγματικὸν ἡμῶν χάρτην, θέλετε δ’ ἀποδειχθῆ ὀλιγωροῦντες πρὸς τὴν ἰσοπολιτείαν, ἥτις μᾶς διέπει ἀπὸ 48 ὅλων ἐτῶν, ἀλλὰ περιπλέον θέλετε ἀποδειχθῆ μὴ κηδόμενοι τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικόν, προχείρως θέλω ἀποδείξει ὑμῖν. Δὲν ἔχετε ἢ νὰ ἀναγνώσητε τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος, ὅπως πεισθῆτε περὶ αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους». Ὅπως δ’ ἀκριβέστερον ἀντιληφθῶμεν τῆς ἐννοίας τῆς διατάξεως ταύτης, δὲν ἔχομεν ἢ νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν αὐτῆς, ἣν πρόχειρον ἔχομεν ἐνώπιόν μας, ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῶν Συνελεύσεων τοῦ 1844 καὶ 1864 Ἡ διάταξις, ἡ ἀναγραφομένη ἐν τῷ ἄρθρῳ 16 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, εἶναι ἁπλῆ ἀντιγραφὴ τῆς διατάξεως τῆς ἀναγραφείσης ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 1844 καὶ ἐν ἄρθρῳ 10 αὐτοῦ. Οὐδὲ λέξις μία παρελείφθη κατὰ τὴν ἀντιγραφήν, οὐδὲ κεραία μία. Ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ ἐννοήσωμεν ὁποῖον εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς διεπούσης διατάξεως, ὀφείλομεν ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1844, ἥτις πρώτη ἐψήφισεν αὐτήν. Ἐκ τίνος ἀφορμῆς περιελήφθη ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 1844; Ἐξ ἀφορμῆς ὁμοίας ἐκείνης, πρὸς ἣν ἐρχόμεθα σήμερον νὰ ἀντιταχθῶμεν. Ὑπῆρξε Κυβέρνησις, ἥτις ἠθέλησεν, ὡς καὶ ἡ σήμερον κρατοῦσα, νὰ ἐπιβάλῃ φόρον εἰς τὴν παιδείαν· ὑπῆρξε Κυβέρνησις, ἥτις ἠθέλησε νὰ φέρῃ, ὡς ἐκφράζονται τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως, τὸν πέλεκυν τῶν οἰκονομιῶν ἐπὶ τὴν παιδείαν, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Συνέλευσις τοῦ 1844, ὅπως παρακωλύσῃ τὴν ἐπανάληψιν τῆς τοιαύτης ἀντεθνικῆς ἐπιχειρήσεως, ἔσπευσε νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῷ συνταγματικῷ ἡμῶν χάρτῃ τὴν διάταξιν, ἣν ἀνέγνωσα ὑμῖν πρὸ ὀλίγου. Ἐν σελίδι 253 τῶν πρακτικῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως θέλετε εὕρει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 10, ἔχον ὧδε»: «Ἡ δημοτικὴ καὶ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργοῦνται δαπάνῃ τοῦ Κράτους...» «Ὁ εἰσηγητὴς ἐξέθεσε τὸν σκοπὸν τοῦ ἄρθρου, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐνέκρινε νὰ θέσῃ τοῦτο, καθότι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, τί ἔπραξεν ἡ πεπτωκυῖα Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, ὅτε καὶ τὸν πέλεκυν τῶν οἰκονομιῶν ἔφερεν ἐπ’ αὐτῆς.» Βλέπετε ὅτι εἶναι ἐντελῶς ὁμοία ἡ περίστασις. Καθ’ ἓν ὅμως διαφέρει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1842 δὲν εἶχεν ἐνώπιον αὑτῆς συνταγματικὴν διάταξιν ἀπαγορευτικήν, οὐδ’ ἐντεῦθεν ἠσέβει πρὸς τὸν συνταγματικὸν χάρτην. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1892 ἀσεβεῖ πρὸς τὸ Σύνταγμα, ὅπερ ἀναγράφει, ὅτι δαπάνῃ τοῦ Κράτους ἐνεργεῖται ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις. Ἤκουσα, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀντισυνταγματικότητος αὐτοῦ ἐξητάσθη, ὅτι εὑρέθησαν ἐκεῖ δικηγόροι, σοφισταί, οἵτινες παρέστησαν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅτι οὐδὲν ἀντισυνταγματικὸν ἐνέχει τὸ νομοσχέδιον, διότι πρόκειται περὶ φόρου καταναλώσεως ἢ φόρου χαρτοσήμου. Ἴσως ἐκεῖνοι, οἵτινες τοιαύτην προέβαλον γνώμην, οὐδὲ τὴν διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἐμμέσων φόρων καὶ τῶν φόρων καταναλώσεως γνωρίζουσιν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐτὸν τὸν φόρον, καὶ ἂν θέλωσι νὰ τὸν χαρακτηρίσωσιν ὡς φόρον καταναλώσεως, ἠθέλησε ν’ ἀπαγορεύσῃ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844 καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864. Βεβαίως τὸ Δημόσιον, ὑπόχρεον ἐκ τοῦ Συντάγματος νὰ καταβάλλῃ τὰς δαπάνας τῆς ἀνωτέρας καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὤφειλε νὰ εἰσπράξῃ τὸ ἀναγκαῖον δι’ αὐτὰς ποσόν. Καὶ πόθεν θὰ τὸ εἰσέπραττεν; Ἀναμφισβητήτως ἐκ φόρων· τοὺς φόρους δ’ αὐτοὺς θὰ κατέβαλλον οἱ πολῖται. Δὲν ἦσαν δὲ τόσον μωραὶ αἱ Συνελεύσεις τοῦ 1844 καὶ τοῦ 1864, ὥστε νὰ ὑποθέσωσιν, ὅτι οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ ἐκ τοῦ ἰδίου αὑτῶν θυλακίου ἤθελον καταβάλλει τὰς δαπάνας. Ἀνέγραψαν οὐχ ἧττον, ὅτι ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δημοσίᾳ δαπάνῃ. Τί ἐνόουν διὰ τῆς ῥήτρας ταύτης; Ἐνόουν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ φόρος καταναλώσεως, ὡς τὸν ἐχαρακτήρισαν, νὰ ἐπιβληθῶσι τέλη ἐκπαιδευτικὰ, τέλη χαρτοσήμου, εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν ἐκπαιδευομένων· καὶ τοῦτο αὐταῖς λέξεσιν ἀνακηρύττουσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπεστήριξαν τὸ ἄρθρον 10 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844 (ἀναγινώσκει): «Ἡ Κυβέρνησις μόνη δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἴτε ἐπιβάλλουσα μεγαλείτερα τέλη εἰσαγωγῆς εἰς τὰ εἴδη τῆς πολυτελείας, ἐὰν οἱ πόροι της δὲν ἀρκοῦσιν, εἴτε ἐλαττόνουσα τὴν τοῦ ἱματισμοῦ πολυτέλειαν τῶν στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄλλων...» Ταῦτα εὑρίσκω ἐν σελ. 260 τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1844. Βεβαίως ἡ Συνέλευσις τοῦ 1844 ἀπέβλεψεν εἰς τὴν ἐπιβαλλομένην δαπάνην, ὅτε καθιέρωσε τὴν διάταξιν ἐκείνην, καθ’ ἣν δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου παρέχεται ἡ ἀνωτέρα καὶ μέση ἐκπαίδευσις, καὶ ὤφειλε νὰ προβλέψῃ καὶ περὶ τῶν μέσων, δι’ ὧν θὰ ἐξυπηρετεῖτο ὁ σκοπὸς, ὃν προέθετο. Ἀπηγόρευσεν ὅμως διὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διετύπωσε τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 10, ἀπηγόρευσε τὴν ἐπιβολὴν τελῶν, διότι ἠθέλησεν, ὅπως εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ ὁλόκληρος ὁ τόπος εἰσφέρῃ. Δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν διανοητικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ λαοῦ ἐκ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ εἰσφέρῃ εἷς ἕκαστος οἰκογενειάρχης, εἷς ἕκαστος πατὴρ κατ’ ἰδίαν. Ἐθεώρησεν, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸ ἔθνος ἡμῶν, δι’ ὑπερτάτους σκοποὺς, ὅπως ἡ παιδεία ᾖ προσιτὴ τοῖς πᾶσιν, εὐπόροις καὶ ἀπόροις, καὶ ὅτι ἐπεβάλλετο ἐντεῦθεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ καταβάλλῃ αὐτὸ ἀπ’ εὐθείας τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην. Τὴν δαπάνην ταύτην ὤφειλε νὰ προσπορισθῇ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ γενικῆς φορολογίας, οὐχὶ ἐκ φορολογίας ἐκείνων, οἵτινες ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτύχωσι τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Ἐντεῦθεν χαρακτηρίζοντες σήμερον ὡς τέλη ἐκπαιδευτικὰ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν νὰ εἰσπράξωμεν ἀπὸ τοὺς ἐκπαιδευομένους, ἀποδεικνύομεν ἐντελῶς ἀντισυνταγματικὸν τὸ νομοσχέδιον. Ἐν σελ. 263 τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως, ἕτερος πληρεξούσιος φαίνεται λέγων: «Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν, αὐτὴ πρέπει νὰ γίνεται δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου». Αὕτη εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844. Ὡς εἶπον, ὁ συντάκτης τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 δὲν ἔπραξεν ἕτερον ἢ ν’ ἀντιγράψῃ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844. Ἐγεννήθησαν καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει τοῦ 1864 συζητήσεις, ἠγέρθησαν δύο πληρεξούσιοι, οἵτινες ἠγωνίσθησαν, — διότι ἐνόμισαν, ὅτι συνέφερε τοῦτο εἰς τὴν Πολιτείαν, — ὅπως κανονισθῶσιν εἰς βάρος τῶν ἐκπαιδευομένων τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Ἀλλὰ μία φωνὴ διαμαρτυρίας εἰς τὰς μοναδικὰς γνώμας ἐκείνας ἀπήντησε, καὶ ἡ διαμαρτυρία ἐκείνη διετυπώθη ἐκ μέρους ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1864, διατυποῦται δὲ εἰς τὰ πρακτικὰ αὐτῆς ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «ΚΑΛΛΙΓΑΣ. (Εἶναι ὁ εἷς τῶν δύο πληρεξουσίων, οἵτινες ἐζήτησαν τὴν εἰσαγωγὴν τῶν τελῶν τῶν διδάκτρων). «Χρησιμεύει — λέγει ὁ κ. Καλλιγᾶς — προσέτι εἰς τὸν διδασκόμενον ὡς ἐλατήριον καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Ἠπείρου (ὁ ἕτερος τῶν δύο, ὁ κ. Καλὸς,) καὶ τὸ ὁποῖον νομίζω καὶ ἐγὼ ἀναγκαιότατον, ὑποστηρικτέον, τουτέστι τὸ νὰ ἐξηγηθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι δὲν ἀπαγορεύονται διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τὰ δίδακτρα». «(Σημεῖα ἀποδοκιμασίας εἰς πολλὰ θρανία», προσθέτουσι τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1864). «ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀπαγορεύονται! Μόνον διὰ τὰ ἰδικά σου παιδιὰ καὶ διὰ τοὺς πλουσίους δὲν ἐγένοντο τὰ Πανεπιστήμια.» Οἱ πληρεξούσιοι τοῦ 1864 ἐκραύγαζον: «Τὰ Πανεπιστήμια, ἡ ἐκπαίδευσις, ἡ μέση καὶ ἡ ἀνωτέρα, δὲν εἶναι ἐν Ἑλλάδι μόνον διὰ τοὺς πλουσίους»· ἀλλὰ σεῖς τοῦτο τείνετε νὰ καθιερώσητε. Τείνετε ν’ ἀνατρέψητε τὴν ἰσοπολιτείαν, ἥτις ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι, τείνετε νὰ καταστήσητε τὴν Πολιτείαν ἡμῶν ἀριστοκρατικήν, ἢ μᾶλλον πλουτοκρατικήν· τείνετε νὰ ἐμποδίσητε τὸ τέκνον τοῦ λαοῦ νὰ σπουδάζῃ καὶ νὰ ἀναπτύσσηται διανοητικῶς· τείνετε εἰς τὸ νὰ καταστήσητε ὅρια μεταξὺ τῶν διαφόρων τάξεων, ἢ μᾶλλον νὰ καταστήσητε ἓν ὅριον μεταξὺ τοῦ πένητος καὶ τοῦ πλουσίου, νὰ καταστήσητε δηλαδὴ τὴν Πολιτείαν ἡμῶν ἀληθῶς μυσαρὰν, διότι εἰς τὸ ἑξῆς δὲν θὰ δύνανται νὰ ἀτενίσωσι τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ πρὸς πάντα τὰ ἀξιώματα καὶ τὰς θέσεις, εἰς ἃς δύναται νὰ φθάσῃ τις μόνον δι’ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, πόσοι ἐξ ὑμῶν θὰ ἠδύνασθε νὰ κατέχητε τὰς ἕδρας, τὰς ὁποίας κατέχετε, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ καταργουμένη ἤδη ἀτέλεια τῆς μέσης καὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως; Ὁ σκοπός, πρὸς ὃν ἀπέβλεψαν αἱ Συνελεύσεις τοῦ 1844 καὶ τοῦ 1864, εἶναι ὑπέρτερος· ἴσως οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν δύνανται νὰ ὑψωθῶσι μέχρις αὐτοῦ, ἀλλὰ δύνανται νὰ ζητήσωσι νέους φόρους, ἐὰν εἰς τὰς σπατάλας αὐτῶν δὲν ἐπαρκῶσι τὰ 7,000,000 τῶν τελευταίων προσθέτων φόρων. Θὰ ὑψόναμεν καὶ τότε τὴν φωνὴν ἡμῶν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ δὲν θὰ διεῤῥήγνυομεν τὴν κραυγὴν τῆς διαμαρτυρίας, ἣν ῥηγνύομεν σήμερον, βλέποντες καταπατούμενον τὸν συνταγματικὸν ἡμῶν χάρτην, διακοπτομένην δὲ πᾶσαν ἐπικοινωνίαν πρὸς τοὺς ὑποδούλους ἀδελφοὺς ἡμῶν. Δὲν ἐνέχει τι νέον τὸ σύστημα τῆς φορολογίας, ὅπερ εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου της· τὸ σύστημα αὐτὸ ἀπὸ κατακλυσμοῦ κόσμου ὑφίσταται εἰς τὰ διάφορα εὐρωπαϊκὰ καὶ ἀσιατικὰ ἀκόμη Κράτη, ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐθέσπισαν ὅ,τι ἐθέσπιζε τὸ ἄρθρον 10 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, ὅ,τι θεσπίζει τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, ἐνόησαν τὴν διαφοράν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ κοινωνίας καὶ Πολιτείας, οἵα ἡ ἡμετέρα, καὶ κοινωνίας καὶ Πολιτείας, οἷαι αἱ τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Ἐκεῖ αἰώνων πολιτισμὸς διέχυσε τὰ φῶτα, καὶ ἀνέπτυξε τὸν νοῦν τοῦ λαοῦ· ἐδῶ ζυγὸς ἀπηνὴς καὶ βαρβαρότης ἀνήκουστος κατέπνιξαν τελείως τὴν διανοητικὴν ἀνάπτυξιν καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ φρόνημα τοῦ ἀνθρωπισμοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐκεῖνο, ὅπερ προχείρως ἠδύναντο νὰ πράξωσιν οἱ πατέρες ἡμῶν, ἀπομιμούμενοι τὰ ἄλλα Κράτη, δὲν τὸ ἔπραξαν, διότι δὲν ἠθέλησαν νὰ καθιερώσωσι νομοθεσίαν, στηριζομένην ἐπὶ βάσεων ὅλως διόλου διαφόρων ἐκείνων, ἐφ’ ὧν ἔδει νὰ στηριχθῇ ἡ ἀνάπτυξις τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, διὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐκεῖνοι ἐνομοθέτουν καὶ ἡμεῖς νομοθετοῦμεν. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἀπεδείχθη τρανώτατα τὸ ἀντισυνταγματικὸν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἐνοήσατε περιπλέον, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου καταστρέφεται καὶ ἡ παρ’ ἡμῖν ἰσοπολιτεία. Γνωρίζετε, τίνα εἰσὶ τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς τὴν ἐκπαιδευομένην νεολαίαν; Ὁ μαθητὴς τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου ὀφείλει νὰ καταβάλῃ τέλη διὰ τὴν τριετῆ ἐν αὐτῷ φοίτησιν δραχμὰς 130, ὁ μαθητὴς τοῦ Γυμνασίου διὰ τὴν ἐν αὐτῷ τετραετῆ φοίτησιν δραχμὰς 315, ὁ φοιτητὴς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς ἀπὸ τῆς ἐγγραφῆς μέχρι τῆς ἀποκτήσεως τοῦ διπλώματός του δραχμὰς 920, ὁ φοιτητὴς τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς δρ. 910, ὁ φοιτητὴς τῆς Νομικῆς Σχολῆς 1040, ὁ τῆς Ἰατρικῆς 1185, ὁ τοῦ Φαρμακευτικοῦ Σχολείου θὰ πληρώσῃ δραχμὰς 820. Ἐὰν λάβητε τὸν μέσον ὅρον τῶν διὰ τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν καταβαλλομένων τελῶν, ὅστις εἶναι τῶν δραχμῶν 1005, προσθέσητε δὲ εἰς τὴν δαπάνην ταύτην τὴν διὰ τὴν ἐν τῷ Γυμνασίῳ καὶ τῷ Ἑλληνικῷ σχολείῳ φοίτησιν, θέλετε εὕρει, ὅτι ὁ οἰκογενειάρχης ὁ Ἕλλην, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐκπαιδεύσῃ τὸ τέκνον του, ὀφείλει νὰ καταβάλῃ δαπάνην 1445 δραχμῶν. Εἴπατέ μοι σεῖς, οἵτινες τὴν ἐντολὴν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἔχετε, πόσοι ἐκ τῶν συνδημοτῶν ὑμῶν, πόσοι ἐκ τῶν συνεπαρχιωτῶν ὑμῶν εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταβάλωσι τὴν δαπάνην τῶν 1445 δραχμῶν δι’ ἕκαστον αὑτῶν τέκνον; Καὶ εἴπατέ μοι, ἐὰν διὰ τῆς τοιαύτης διαῤῥυθμίσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν δὲν θ’ ἀποκλείσητε τῆς ἀνωτέρας παιδείας τὰ 90% τοῦ πληθυσμοῦ. Καὶ τότε, Κύριοι, καὶ τότε ἡ ἰσοπολιτεία παρ’ ἡμῖν ἀνατρέπεται, τότε τὸ τέκνον τοῦ χειρώνακτος, τὸ τέκνον τοῦ ἐργάτου δὲν δύναται πλέον νὰ ἀποβλέψῃ ἐκεῖ, ὅπου δικαίως καὶ συμφώνως τῷ συμφέροντι τῆς Πολιτείας ἀποβλέπει σήμερον. Ἡ ἐν τῇ Πολιτείᾳ θέσις ἑκάστου, ἡ κοινωνικὴ αὐτοῦ θέσις δὲν θὰ ἐξαρτᾶται πλέον ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς διανοίας του, θὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ πλούτου, θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τοῦ ἂν θὰ δυνηθῇ ὁ οἰκογενειάρχης νὰ καταβάλῃ δι’ ἕκαστον τῶν τέκνων του τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 1445. Ἀνατρέπεται λοιπὸν ἄρδην ἡ παρ’ ἡμῖν ἰσοπολιτεία, παραδίδεται δὲ ἡ Πολιτεία ὁλόκληρος, διότι θὰ ἐκλείψωσι τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ, τὰ ἔχοντα μόρφωσιν, παραδίδεται ἡ Πολιτεία ὁλόκληρος εἰς χεῖρας τῶν πλουσίων. Ἀλλ’ ἐνῷ εἶναι ἀντισυνταγματικὸν τὸ νομοσχέδιον, ἐνῷ εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὴν παρ’ ἡμῖν κρατοῦσαν ἰσοπολιτείαν, εἶναι καὶ καθαρῶς ἀντεθνικόν. Ἐκεῖνοι, οἵτινες συνέταξαν καὶ ὑπέγραψαν τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου ἂς μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ τοῖς εἴπω, ὅτι ἐβλασφήμησαν, ἐβλασφήμησαν πρὸς τοὺς ἐθνικοὺς ἡμῶν σκοπούς, πρὸς τὸν προορισμὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἠθέλησαν νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἐπιβολὴν τῶν τελῶν διὰ τῆς ῥουσφετολογικῆς αἰτιολογίας, ὅτι καταβάλλοντες τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, θὰ προσκτήσωσι τὰ προσόντα, ὅπως καταλάβωσι θέσεις. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀνέγραψαν εἰς τοὺς συνταγματικοὺς ἡμῶν χάρτας τὴν διάταξιν περὶ ἀτελείας τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, περὶ δωρεὰν παροχῆς αὐτῆς, δὲν ἀπέβλεψαν εἰς τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτῶντο οἱ νέοι δι’ αὐτῆς πρὸς ἀπόκτησιν οἱασδήποτε θέσεως, ἀπέβλεψαν εἰς τὴν μεγάλην ἀποστολὴν καὶ εἰς τὸν μέγαν σκοπὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἠθέλησαν νὰ καταστήσωσι κέντρον ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ μέχρι σήμερον τὸ Πανεπιστήμιον, μὲ ὅλας τὰς ἀτελείας του, τὰς ὁποίας ὀφείλει εἰς τὴν φατρίαν, ἦτο ὁ πυρσός, ὅστις ὡδήγει ἀπὸ τὰ τέσσαρα πέρατα τῆς Οἰκουμένης ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνισμὸν πρὸς τὴν Ἑλλάδα, πρὸς τὸν ὁποῖον πάντες οἱ Ἕλληνες, ὁπουδήποτε τῆς γῆς κατοικοῦντες, ἐστρέφοντο. Εἰς τὸ ἑξῆς — τὸ γνωρίζομεν ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς — τὸ Πανεπιστήμιον θὰ χρησιμεύῃ εἰς τὸ νὰ παρέχῃ προσόντα πρὸς κατάληψιν θέσεων καὶ πρὸς σύστασιν ὑποψηφίων εἰς τὰς θέσεις ἐκ μέρους τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Εἶναι ἡ εὐτελεστέρα ὄψις τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, Κύριοι, ὅτι οἱ τοιαύτην αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ὑπογράψαντες, οἱ λαβόντες μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπήν, τὴν ἐξετάσασαν τὸ νομοσχέδιον, ἐβλασφήμησαν πρὸς τὴν ἀποστολὴν τοῦ Κράτους ἡμῶν, ἐβλασφήμησαν πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν. Καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικὴν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν εἰς ἓν ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέψωμεν πῶς νὰ καταστήσωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τελειοτέραν τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μᾶλλον προσιτὴν καὶ εἰς τὸν ἀνέστιον καὶ εἰς τὸν ἐντελῶς πένητα· διότι οὕτω μόνον θέλομεν κατορθώσει νὰ ἀντεπεξέλθωμεν πρὸς τὰς λοιπὰς ἐθνικότητας τῆς Ἀνατολῆς, οἵτινες προσπαθοῦσι νὰ ἀποσπάσωσιν ἀπὸ τῶν χειρῶν ἡμῶν τὴν πατρικὴν κληρονομίαν. Μόνον οὕτω θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀντεπεξέλθωμεν καὶ νὰ κρατήσωμεν ἐν τῷ κατ’ αὐτῶν συναγωνισμῷ. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς διετήρησε τὴν περιωπήν, ἥτις τῇ ἀνήκει ἐκ τῶν φώτων καὶ τῆς κληρονομίας τῶν προγόνων, ἐὰν διετήρησεν αὐτὴν μέχρι σήμερον, τὴν διετήρησε χάρις εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐνόησαν, τίς ἦτο ἡ ἀποστολὴ αὐτῆς καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετηθῇ αὕτη. Τὴν ἐνόησε τὴν ἀποστολὴν τῆς Ἑλλάδος πρῶτος ὁ Βασιλεὺς Ὄθων, ὅστις ἀπὸ τοῦ 1838, ἀπὸ τῆς πρώτης συστάσεως τοῦ Πανεπιστημίου, ἀπηγόρευσε καὶ τὴν εἴσπραξιν τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου διὰ τὰς ἀποδείξεις τῶν φοιτητῶν. Τὸ ἐνόησαν αἱ κατόπιν Κυβερνήσεις, αἵτινες οὐδὲν λεπτὸν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου ἢ χάριν τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, εἴτε χάριν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἐζήτησαν. Ἐζήτησαν ἀντὶ τέλος μίαν εἰσφοράν, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν διδασκάλων. Τὸν προορισμὸν τοῦ ἐθνισμοῦ ἡμῶν καὶ τὴν ἀποστολὴν αὐτοῦ ἐνόησαν αἱ Συνελεύσεις τοῦ 1844 καὶ τοῦ 1864, ἀλλὰ βεβαίως δὲν τὸν ἐνόησαν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, οὐδὲ ὁ κύριος, ὅστις πρὸ ὀλίγου ἐζήτησε τὸν λόγον, ἵνα μὲ διακόψῃ. Σήμερον τίθεται Σινικὸν τεῖχος μεταξὺ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν· εἰς τὸ ἑξῆς οὐδὲν θὰ δύναται νὰ ἑλκύσῃ πρὸς ἡμᾶς τὰ τέκνα τῶν ὑποδούλων ἡμῶν ἀδελφῶν, ἡ παιδεία παρ’ ἡμῖν ὑστερεῖ κατὰ ποιόν, ἡ παιδεία παρ’ ἡμῖν, ὑστεροῦσα κατὰ ποιόν, θὰ ἦναι καὶ πολυδαπανωτέρα, παρὰ εἰς ἄλλα κέντρα τῆς Ἀνατολῆς, τὸ Βουκουρέστιον, τὸ Βελιγράδιον, τὴν Σόφιαν. Δαπανῶμεν ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν πρὸς διάδοσιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης εἰς τὰς ὑποδούλους ἐπαρχίας, καὶ ἐν τούτοις, ὡς ἐὰν μὴ ἤμεθα πλέον εἰς θέσιν νὰ σκεπτώμεθα καὶ νὰ κρίνωμεν, ἀποκόπτομεν πᾶσαν ἐπικοινωνίαν μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων τῶν ὑποδούλων καὶ ἡμῶν. Ἕνεκα τούτου, Κύριοι, ἐχαρακτήρισα τὸ νομοσχέδιον ὡς ἀντεθνικόν. Τί δὲ ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτοῦ; Ἀνέγραψεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892 ἓν ἔσοδον 400,000 δραχμῶν. Ὑποθέτω, ὅτι τὸ ἔσοδον τοῦτο ἐκπροσωπεῖ τὸ ¼ τῶν ὑποτιθεμένων εἰσπράξεων ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ὅτι ἐλπίζει νὰ εἰσπράξῃ 1,600,000 δραχμῶν, διότι φρονεῖ, ὅτι κατόπιν τοιούτων τελῶν δὲν θὰ μειωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν. Ἔστω. Ἀλλὰ διατὶ τὸ 1,600,000 δραχ. δὲν ζητεῖτε ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν; τί σᾶς ἐμποδίζει; Τὸ σύστημά σας τὸ οἰκονομικὸν εἶναι ἀκριβῶς αὐτό· οὐδὲν νέον βεβαίως προσεθέσατε εἰς τὸ οἰκονομικὸν ὑμῶν οἰκοδόμημα. Προσεθέσατε ἓν, προσεθέσατε βάρη νέα· αὐξάνετε τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, προσθέτετε νέα ποσοστὰ ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων φόρων. Πράξατε τοῦτο. Σᾶς ἀναγκαιοῦν διὰ τοὺς ἀδηφάγους, σᾶς ἀναγκαιοῦν διὰ τὰς ἀργομίσθους θέσεις σας, σᾶς ἀναγκαιοῦν διὰ τοὺς ὑπονομάρχους σας, σᾶς ἀναγκαιοῦν διὰ τοὺς ἀστυφύλακάς σας, σᾶς ἀναγκαιοῦν διὰ τοὺς ὁδοστάτας σας 1,600,000 δρ. περιπλέον; Ζητήσατέ τα ἐκεῖ, ὅπου ἐζητήσατε τὰ 35,000,000 τῶν προσθέτων φόρων, τοὺς ὁποίους ἐπεβάλλετε κατὰ τὸ παρελθὸν ἐπὶ ὀκταετίαν, καὶ τοὺς ὁποίους ἐξακολουθεῖτε ἐπιβάλλοντες σήμερον. Ἀλλὰ μὴ, πρὸς Θεοῦ, ζητήσητε αὐτὰ εἰς βάρος τῆς παιδείας τοῦ λαοῦ. Θέλετε πικρῶς μεταμεληθῆ καὶ σεῖς, οἱ εἰσηγούμενοι τοιοῦτο νομοσχέδιον, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ψηφίσωσιν αὐτό. Ἴσως τοῦτο θὰ ἦναι ἡ πρώτη καὶ ἡ κυρία ἀφορμή, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ οἰκοδόμημά σας τῆς 3 Μαΐου θὰ σκορπισθῇ. Καὶ δὲν ἀρκοῦνται νὰ ἐπιβάλωσι φόρους εἰς τὴν δῆθεν παρεχομένην ὑπηρεσίαν, ἐνῷ ἡ ὑπηρεσία, ἥτις παρέχεται διὰ τῆς παιδείας, παρέχεται εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος, εἰς αὐτὸ τὸ Ἔθνος, εἰς αὐτὴν τὴν Πολιτείαν ἡμῶν, ἀλλὰ ζητοῦσι νὰ ἐπιβάλωσι φόρον καὶ εἰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας δὲν παρέχουσι, καὶ φορολογοῦσιν ἀκόμη καὶ τὰ κληροδοτήματα, φορολογοῦσι τὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν λαμβανομένην ἐν τοῖς καταστήμασιν ἐκείνοις, τὰ ὁποῖα ὀφείλουσι τὴν ὕπαρξίν των εἰς τὴν γενναιοδωρίαν τῶν ὁμογενῶν, οἵτινες βεβαίως, ὅτε προσέφερον τὰ ἑκατομμύρια αὐτῶν, δὲν ἀπέβλεπον εἰς τὸ νὰ καταστήσωσι προσόντα πρὸς διορισμὸν ὑπαλλήλων ... Τίς σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ θέσητε χεῖρα ἀσεβῆ καὶ νὰ φορολογήσητε καὶ τὰ κληροδοτήματα ἐκεῖνα; Τοῦτο δὲ πράττετε, ὅταν ζητῆτε εἰσφορὰς ἀπὸ τοὺς σπουδάζοντας εἰς τὴν Ῥιζάρειον Σχολὴν, ἀπὸ τοὺς σπουδάζοντας εἰς τὰ ἄλλα καταστήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀφείλουσι τὴν ὕπαρξίν των εἰς τοιαῦτα κληροδοτήματα, ἀπὸ τὰς σπουδαζούσας ἐν τῷ Ἀρσακείῳ, ἀπὸ τοὺς φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου; Πρὸς Θεοῦ, σταματήσατε! σταματήσατε, διότι ταχέως θέλετε μεταμεληθῆ. Δυστυχῶς μεθ’ ὑμῶν θὰ μεταμεληθῇ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος, διότι σᾶς ἀπέστειλεν ἐνταῦθα.

§164ΣΤΑΗΣ. Τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα, Κύριοι, τίθεται πρὸ ἡμῶν καὶ πάλιν, ἀγαθῇ τύχῃ, μετὰ μακρὰν ἀνακωχὴν, καὶ θεωρῶ ἐμαυτὸν εὐτυχῆ, καταλογιζόμενον μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου νῦν, ὅτε πρόκειται τὸ ὕψιστον τῶν ζητημάτων νὰ διαῤῥυθμισθῇ ἐπὶ τὰ βελτίω. Ἠκούσατε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ τὰ τρωτὰ τοῦ νομοσχεδίου· ἠκούσατε τὸ ἀντισυνταγματικόν. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, καίπερ πολὺ νεωτέρῳ, νὰ συγχαρῶ τὸν ἐφευρέτην τῆς ἀντισυνταγματικότητος· διότι σήμερον μόνον ἔκαμε τὴν ἀνακάλυψιν ταύτην, ἀφοῦ ἡ ἀντισυνταγματικότης αὕτη ὑπάρχει ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ συνταγματικοῦ ἡμῶν χάρτου. Ἔλθωμεν ἤδη καὶ ἐπὶ τὰ πράγματα. Ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων,—καὶ τὸ πρῶτον τοιοῦτον συνέστη τῷ 1833 ἐν Ναυπλίῳ,— ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ὥρισε τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη διὰ τοὺς μαθητὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου εἰς δραχμὰς 7.

§165ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἦτο τότε Σύνταγμα.

§166ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ.

§167ΣΤΑΗΣ. Καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος...

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, δέχεσθε διακοπάς;

§169ΣΤΑΗΣ. Δέχομαι πᾶσαν διακοπήν.

§170Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα.

§171ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ δέχομαι, κύριε Πρόεδρε, διότι, κατὰ γνωστὸν νόμον τῆς μηχανικῆς, πᾶσα ἀντίδρασις ἐπιφέρει καὶ δρᾶσιν ἴσην, καὶ μείζονα ἐνίοτε (ἱλαρότης)... Καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος ἀνεβιβάσθησαν εἰς δραχμὰς 16 τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων, τῶν φοιτητῶν τῆς Νομικῆς εἰς 269 κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετοῦς φοιτήσεως, τῶν τῆς Θεολογικῆς εἰς 260, τῶν τῆς Φαρμακευτικῆς εἰς 287, τῶν τῆς Φιλοσοφικῆς εἰς 282 καὶ τῶν τῆς Ἰατρικῆς 350, καὶ οὕτως ἔχουσι τανῦν· ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος...

§172ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ὡμίλησα ἐγώ.

§173ΣΤΑΗΣ. Ἀποκρίνομαι εἰς τὴν διακοπήν σας... Ἐκτὸς ἐὰν νομίζῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ νῦν Σύνταγμα, ὅτε ἔχει καλῶς.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, Κύριοι.

§175ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐδέχθη διακοπήν.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδέχθη χάριν ἀστειότητος. (Ἱλαρότης).

§177ΣΤΑΗΣ. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, Κύριοι, δὲν εἶναι ταμιευτικὸς, ὡς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς φαίνεται εἰς τὸν ἁπλοῦν ἀναγνώστην· ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅλως ἀλλοῖος ἢ ταμιευτικὸς, ἔχει κυρίως βάσιν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων τῆς παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἐξετάσατε, πῶς ἔχει ἡ παιδεία παρ’ ἡμῖν σήμερον, ἂν ἦναι ἀξία τοῦ ὀνόματος, ἂν ἐκπληροῖ τὸν προορισμὸν αὐτῆς, καὶ τότε ἐκφέρατε γνώμην ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Μακρὰ πεῖρα μᾶς ἐδίδαξε...

§178ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶσθε καθηγητής· ὥστε ἐξ ἰδίας πείρας ὁμιλεῖτε.

§179ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, ἐπὶ δεκαετίαν σχεδὸν ἤμην καθηγητὴς, καὶ μακρὰ πεῖρα μοὶ ἐγνώρισε τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν τῆς παρ’ ἡμῖν παιδείας.

§180ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ σεῖς βεβαίως συνετελέσατε εἰς τοῦτο κατά τι.

§181ΣΤΑΗΣ. Ἴσως συνετέλεσα κατά τι καὶ ἐγὼ, ἀλλὰ σεῖς βεβαίως, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, συνετελέσατε πολὺ περισσότερον ἐμοῦ, καὶ ὡς Βουλευτὴς Ἀττικῆς ἔτι μᾶλλον διὰ τῶν ἐπεμβάσεων καὶ τῶν συνήθων ἐπισκεπτηρίων, τὰ ὁποῖα εἰς τοὺς καθηγητὰς στέλλετε.... Καὶ βεβαίως ἡ παιδεία δὲν θὰ ἦτο εἰς τὴν σημερινὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, ἂν πάντες οἱ Βουλευταὶ δὲν ἐπενέβαινον εἰς τὰ κατ’ αὐτήν. Παρακάθηνται ἐνταῦθα πολλοὶ φίλοι μου, τοὺς ὁποίους δύναμαι νὰ κατονομάσω προκαλούμενος.

§182ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖοι εἶναι;

§183ΣΤΑΗΣ. Ἰδοὺ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, ὁ ὁποῖος πολλάκις ἀνῆλθε τὰς κλίμακας τῶν Γυμνασίων, ἰδοὺ ὁ κ. Σταυρόπουλος, ἰδοὺ ὁ κ. Πολίτης, ἰδοὺ ἑκατὸν, τοὺς ὁποίους δύναμαι νὰ κατονομάσω. Ἰδοὺ, Κύριοι, ποῖοι εἶναι οἱ διαφθορεῖς τῆς παιδείας! (γέλωτες).

§184ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, λησμονεῖ ὁ κ. συνάδελφος. Ἐὰν ἀνῆλθόν ποτε τὰς κλίμακας τοῦ Γυμνασίου, τὰς ἀνῆλθον, ἵνα περιστείλω τὰς παραφορὰς τοῦ κ. καθηγητοῦ.

§185ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως διότι ἐπρόκειτο περὶ μαθητοῦ, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀνίκανος καὶ διὰ τὴν πρώτην γυμνασιακὴν τάξιν, ἀνῆλθε δὲ εἰς τὴν τετάρτην τῇ ἐπεμβάσει τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ.

§186ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἀπεδείχθη καθηγητὴς τῆς ματσούκας, καὶ οὐχὶ τῶν γραμμάτων, δυστυχῶς δι’ αὐτόν.

§187ΣΤΑΗΣ. Μὲ μίαν μόνον ἐξαίρεσιν, ὅτι πάντες οἱ μαθηταί μου, οἱ ζητήσαντες νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Δοκίμων, εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον, εἰσῆλθον χωρὶς οὐδεὶς νὰ ἀποτύχῃ... Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι εἶμαι ὁ ἀνικανώτατος πάντων, ἀλλὰ ὁμιλῶ κατὰ τῶν ὀπαδῶν τῆς βουλευτοκρατίας, διότι σήμερον, Κύριοι, ἡ κυρία ἀφορμὴ τῆς μὴ ὑπάρξεως παιδείας παρ’ ἡμῖν εἶναι ἡ βουλευτοκρατία. Μὴ ἀνέρχεσθε τὰς κλίμακας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ τὰς τῶν Γυμνασίων, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι ἡ παιδεία θὰ βελτιωθῇ. Μὴ ζητεῖτε τὴν ἀπόλυσιν τῶν ἱκανῶν, τῶν ἀδεκάστων, τῶν θρησκευτικῶς ἐκτελούντων τὸ καθῆκον αὐτῶν, διότι δὲν προήγαγον τὸν ἀνίκανον, τὸν ἀμαθῆ καὶ τὸν ἀνεπίδεκτον μαθήσεως. Μὴ ἀπολύετε, μὴ ἐξοβελίζετε εἰς τὰ πέρατα τοῦ Ἑλληνικοῦ, τὸν ἱκανὸν, τοῦ ὁποίου οἱ συγγενεῖς συνέβη νὰ μὴ ἀνήκωσι τῇ πολιτικῇ ὑμῶν μερίδι, καὶ τότε θέλετε ἴδει βελτιουμένην τὴν ἐκπαίδευσιν. Μὴ διορίζετε...

§188ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ποῖος σᾶς διώρισε;

§189ΡΙΚΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε συνάδελφε, μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πρόκειται περὶ τελῶν χαρτοσήμου καὶ περὶ οὐδενὸς ἄλλου.

§190ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως, Κύριοι, σήμερον πρόκειται περὶ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, δι’ ὧν ἐπιδιώκεται ἡ ἀνόρθωσις τῆς παιδείας. Ἡ ἀνόρθωσις αὕτη δὲν γίνεται διὰ λέξεων, ἀλλὰ διὰ χρημάτων. Δεῖ δὴ χρημάτων! Πρέπει νὰ εὕρωμεν τὰ χρήματα, καὶ τὰ χρήματα ταῦτα δικαιότερον εἶναι νὰ καταβάλωσιν οἱ ἀμέσως ἢ ἐμμέσως ὠφελούμενοι. Τοῦτο δὲ γίνεται εἰς πάντα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη τῆς Ἑσπερίας ἄνευ ἐξαιρέσεως...

§191ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Συγχωρεῖτε καὶ εἰς ἐμὲ μίαν διακοπήν;

§192ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν βαρύνεσθε! Μὴ συμπαίζωμεν εἰς τὴν κωμῳδίαν, τὴν ὁποίαν μετ’ αὐτοῦ παίζει ἡ Κυβέρνησις!

§193ΣΤΑΗΣ. Περιττὸν, Κύριοι, νὰ ἀναφέρω ὑμῖν ἅπαντα ἄνευ ἐξαιρέσεως τὰ Κράτη τοῦ κόσμου, ἐν οἷς ἁδρὰ καταβάλλουσι τέλη οἱ τῶν καρπῶν τῆς παιδείας ἀπολαύοντες. Καὶ ἔν τισι τῶν Κρατῶν τούτων, τῶν μᾶλλον πεπολιτισμένων, καταβάλλουσι τέλη ἐκπαιδευτικὰ καὶ οἱ ἀπολαύοντες τῶν ἀγαθῶν τῆς κατωτάτης παιδείας. Ἐν Αὐστρίᾳ καὶ Οὐγγαρία τὸ κατώτατον τέλος ἄρχεται ἀπὸ 2 φιορινίων μέχρι δέκα ὀκτώ. Σημειώσατε δὲ, ὅτι πρόκειται περὶ σχολείων, τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς ἀνταποκρίνονται εἰς τὰ ἡμέτερα Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Τὰ δὲ δίδακτρα ἐν τοῖς μέσοις σχολείοις, τοῖς ἀντιστοιχοῦσι σχεδὸν τοῖς ἡμετέροις Γυμνασίοις, ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς ἑκατὸν καὶ πλέον. Ἐν Βελγίῳ, τῇ μᾶλλον πεπολιτισμένῃ τῶν χωρῶν, καταβάλλουσι δίδακτρα ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει ἀπὸ 30 μέχρις 100 φράγκων...

§194ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατ’ ἔτος ἢ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα;

§195ΣΤΑΗΣ. Κατ’ ἔτος, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Ἄρτης... Ἐν Γαλλίᾳ ἤρχισε τὸ τέλος ἀπὸ 25 φράγκων, καὶ ποῦ, Κύριοι, νομίζετε, ὅτι κατέληξεν; Εἰς τὰ 300...

§196ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατ’ ἔτος;

§197ΣΤΑΗΣ. Κατ’ ἔτος... Διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν ἤρχισεν ἀπὸ 25 φράγκων, ἔφθασεν εἰς τὰ 100–160, καὶ σήμερον πληρόνουσι 300. Μάλιστα οἱ σπουδάζοντες ἐν τοῖς Λυκείοις, ἐν οἷς διδάσκονται κυρίως τὰ μαθηματικὰ, τὰ τέλη ἀνέρχονται εἰς πλείονα τῶν 300 φρ. Ἐν Γερμανίᾳ ἤρχισεν ἀπὸ 20 φρ. καὶ ἀνῆλθον εἰς τὰς 150 μάρκας ἐτησίως καὶ πάντοτε προκειμένου περὶ τῶν σχολείων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἐν Ἰταλίᾳ ἤρχισε τὸ τέλος ἀπὸ 5 φρ. καὶ ἔφθασε μέχρι τῶν 80 φρ. ἐν τοῖς σχολείοις τοῖς σχεδὸν ἰσοδυνάμοις τοῖς ἡμετέροις Ἑλληνικοῖς σχολείοις καὶ Γυμνασίοις. Ἐν Ρωσσίᾳ παρουσιάζεται τὸ παράδοξον φαινόμενον, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν διδακτικῶν τελῶν ἀπὸ 15 ἕως 30 ῥούβλια, ἅτινα σήμερον ἀνεβίβασαν εἰς ῥούβλια ἐτησίως 50 ἐν τοῖς Γυμνασίοις, τοῖς ἰσοτίμοις περίπου τοῖς ἡμετέροις Ἑλληνικοῖς σχολείοις καὶ Γυμνασίοις, ἐν Ρωσσίᾳ, λέγω, μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν τελῶν, πάντες ἐζήτησαν τὴν ἐπαύξησιν αὐτῶν, διότι «ἐπὶ τοσοῦτον ἐβελτιώθη ἡ μέση ἐκπαίδευσις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν διδάκτρων, ὥστε ἡ αὔξησις αὐτῶν ἐθεωρήθη ὑπὸ πάντων ἀναγκαία πρὸς ἀνελλιπῆ κατάρτισιν τῶν μαθητῶν καὶ πρὸς ἀποκάθαρσιν τῶν σχολείων». Καὶ ταῦτα, Κύριοι, κατὰ τὰς ἐπισήμους ἐκθέσεις καὶ πληροφορίας τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως...

§198ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρετε, ὅτι εἰς τὴν Ρωσσίαν προσπαθοῦσι νὰ ἐμποδίσωσι τὴν διάδοσιν τῆς παιδείας; Τοῦτο δὲν τὸ γνωρίζετε!

§199Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Εἰς τὴν Ρωσσίαν ὑπάρχει Σύνταγμα;

§200ΣΤΑΗΣ. Ἠκούσατε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ὅτι θέλομεν νὰ θέσωμεν τεῖχος Σινικὸν μεταξὺ τῶν πλουσίων καὶ τῶν πτωχῶν. Ἀκριβῶς τοῦτο θέλομεν ἡμεῖς, Κύριοι, νὰ ἐμποδίσωμεν, ἀκριβῶς τοὐναντίον ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν. Καὶ ζητοῦμεν, πάντες νὰ γείνωσιν ἴσοι πρὸ τοῦ νόμου· ζητοῦμεν τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν ἑκάστου ἀναλόγως τῶν πνευματικῶν αὐτοῦ δυνάμεων. Μὴ φοβεῖσθε δὲ, ὅτι τὸ τέλος θὰ παρακωλύσῃ τὸν πένητα καὶ μεγαλοφυᾶ νὰ τύχῃ ἐξόχου παιδείας, καὶ νὰ καταλάβῃ ὕψιστα κοινωνικὰ ἀξιώματα· διότι εἶναι πανθομολογούμενον, εἶναι ἀποδεδειγμένον ἐκ τῆς πείρας, ὅτι ἡ μεγαλόνοια οὐδέποτε ἀπόλλυται· ἡ μεγαλόνοια, ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἦναι κεκρυμμένη, θὰ ἐξέλθῃ καὶ θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὰ ὕψιστα τῶν ἀξιωμάτων. Ἔχομεν πρόχειρα μυρία ὅσα παραδείγματα. Ἀλλ’ ἂς ἀναγνώσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς τὸ «Βοήθει σαυτὸν», καὶ θὰ μάθῃ, ὅτι ἄνθρωποι τελείως πένητες, ἀλλὰ μεγαλοφυεῖς, ἀνῆλθον αὐτοδίδακτοι εἰς τὰ ἀνώτατα τῶν ἀξιωμάτων, καὶ εἰς χώρας ἔτι, ἐν αἷς ἡ παιδεία παρέχεται ἀντὶ ἁδρᾶς δαπάνης· θὰ μάθῃ, ὅτι ὁ Ἔδισσον ἔφθασεν εἰς τὸ καταπληκτικὸν μεγαλεῖον τῆς δόξης αὐτοῦ, καταρξάμενος τῶν σπουδῶν αὑτοῦ ὡς ὑπηρέτης ἐν σιδηροδρομικῷ συρμῷ. Δὲν θὰ ἀποκλεισθῶσι τῶν σχολείων ἡμῶν οἱ πένητες, οἱ πτωχοὶ καὶ οἱ ὑπηρέται· διότι τὸ τέλος εἶναι ἐλάχιστον. Ἠκούσατε, ὅτι εἰς χιλιάδας, εἰς ἑκατομμύρια ἀνῆλθον τὰ διδακτικὰ τέλη. Ἀκούσατε, παρακαλῶ, πρὸς στιγμὴν νὰ σᾶς ἀναλύσω ἐπὶ τὸ μαθηματικώτερον, τί ποσὸν θὰ πληρόνῃ ἕκαστος. Τί νομίζετε, Κύριοι, ὅτι θὰ πληρόνῃ ὁ μαθητὴς τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου; Διὰ τὴν Αʹ, Βʹ καὶ Γʹ τάξιν δύο δραχμὰς καὶ 75 λεπτὰ κατὰ μῆνα. Τίς, πρὸς Θεοῦ, ἐκ τῶν μαθητῶν δὲν δύναται σήμερον νὰ πληρώσῃ 2,75 τὸν μῆνα; Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι πάντες οἱ μαθηταί, ἐξαιρέσει ὀλιγίστων, κατατρίβουσι τὸν χρόνον αὑτῶν ἐν τοῖς καφείοις, τοῖς θεάτροις καὶ ἐν ταῖς ἀπηγορευμέναις διασκεδάσεσι παρὰ τῆς ἠθικῆς καὶ τῶν νόμων. Καὶ καταστρέφομεν τὴν παιδείαν, θέτομεν Σινικὸν τεῖχος μεταξὺ τῶν εὐπόρων καὶ τῶν πτωχῶν, ζητοῦντες δύο δραχμὰς καὶ 75 λεπτὰ κατὰ μῆνα παρ’ αὐτῶν; Ἐνόμισαν προσφυὲς τὸ ἔδαφος πρὸς δημαγωγίαν, ἀλλ’ ἠπατήθησαν οἰκτρὰν ἀπάτην. Τί νομίζετε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι θὰ πληρόνῃ ὁ μαθητὴς τοῦ Γυμνασίου; Ἕξ δραχμὰς καὶ εἴκοσι λεπτὰ κατὰ μῆνα...

§201ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ ὑπολογίζετε κατὰ μῆνα καὶ ὄχι ὁλικῶς;

§202ΣΤΑΗΣ. Καὶ ὁλικῶς. Ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰς 16 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι ἀνέκαθέν εἰσιν ἐπιβεβλημέναι ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει, ἀξιότιμε ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτά, ἔχομεν 299 δραχμὰς δι’ ὅλην τὴν τετραετίαν τῆς φοιτήσεως· ἀναλογοῦσι δὲ 75 δραχμαὶ κατ’ ἔτος διὰ τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον καὶ τρίτον ἔτος, πλὴν τοῦ τελευταίου ἔτους, διότι ἐκεῖ προστίθενται καὶ τὰ τοῦ ἀπολυτηρίου τέλη. Καὶ ἀνέρχονται εἰς 90.

§203Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιλαμβάνεται καὶ τὸ ἀπολυτήριον. Ἡ ὅλη τετραετία μετὰ τοῦ ἀπολυτηρίου ἀπαιτεῖ 299 δραχμὰς, αἵτινες, διαιρούμεναι διὰ τοῦ 4, μᾶς δίδουσιν 74 δραχμὰς καὶ ¾ τῆς δραχμῆς κατ’ ἔτος.

§204ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τὸ Γυμνάσιον πόσον εἴπετε, κύριε Πρόεδρε;

§205Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τὸ Γυμνάσιον εἶπον, ὅτι, ὅταν ἀφαιρέσωμεν τὰ ἤδη πληρονόμενα, τὰς 16 δραχμὰς, εἶναι 299. Ἐὰν μὴ ἀφαιρέσωμεν ταύτας, εἶναι 315.

§206ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὸ Γυμνάσιον ἔχετε δι’ ἐγγραφὴν δρ. 40, δι’ ἀνανέωσιν δρ. 25, διὰ τὰ ἐνδεικτικὰ δραχμὰς 30, καὶ ἔχετε καὶ 25 δρ. διὰ τὸ ἀπολυτήριον, τὸ ὅλον 315.

§207Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶπον. Ἐὰν μὴ ἀφαιρέσωμεν τὰς 16 δραχμὰς, εἶναι 315.

§208ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν θὰ πληρόνωνται αἱ 16 δραχμαὶ αὗται ἐν τῷ μέλλοντι;

§209ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα εἰσεπράττοντο μέχρι σήμερον ἐξ ἀνοχῆς, τὰ αὐξάνετε κατὰ 3000–3500 τοῖς ἑκατόν. Περὶ τούτου πρόκειται.

§210ΣΤΑΗΣ. Καὶ ταῦτα περὶ τῶν ἐκπαιδευτηρίων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἔλθωμεν νῦν καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ λάβωμεν μάλιστα τὸν φοιτητὴν, ὁ ὁποῖος θὰ δαπανᾷ τὰ πλεῖστα, καὶ οὗτος εἶναι ὁ τῆς Ἰατρικῆς. Ὁ τῆς Ἰατρικῆς φοιτητὴς θὰ δαπανᾷ 1185 δραχμὰς, κατὰ τὸ νῦν ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν 350, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε ἐπλήρονε, δι’ ὅλην τὴν τετραετίαν. Ἐὰν τὸ σύνολον τοῦτο διαιρέσητε διὰ τοῦ 48, ἤτοι διὰ τῶν 4 ἐτῶν, ἠγμένων εἰς μῆνας, θὰ ἔχητε δαπάνην 24 δραχμῶν καὶ 68 λεπτῶν κατὰ μῆνα.

§211ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶσθε βέβαιος, ὅτι ὁ ὑπολογισμός σας εἶναι ἀκριβής;

§212ΣΤΑΗΣ. Βεβαιότατος.

§213Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ταῦτα εἶπε καὶ ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Εἶναι ἀκριβέστατα.

§214ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν μοῦ κάμνετε ἕνα ὑπολογισμὸν ἀκριβέστερον, κύριε Βουλευτά, πόσα ἀναλογοῦσι καθ’ ὥραν καὶ κατὰ λεπτὸν;

§215ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν σᾶς ἀναγκαιοῖ διὰ τὴν μικρολογικὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμητε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, δύναμαι νὰ σᾶς τὸν χορηγήσω καὶ μέχρι δευτερολέπτου. Ὁ φοιτητὴς λοιπὸν τῆς Ἰατρικῆς θὰ πληρώσῃ κατὰ μῆνα, ἂς παραδεχθῶμεν 25 δραχμάς. Τί εἶναι, πρὸς Θεοῦ, 25 δραχμαὶ δι’ ἕνα φοιτητήν; Τί εἶναι ἡ δαπάνη αὕτη διὰ τοὺς φοιτητάς, τοὺς ἔξωθεν ἐρχομένους; — διότι προέβαλον καὶ τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι θὰ ἐμποδίσητε τοὺς ἐκ τῆς Μακεδονίας καὶ ἐκ τῆς Θράκης, τοὺς ἐκ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τοὺς ἐκ τῆς Κρήτης καὶ τῶν ἄλλων ὑποδούλων μερῶν φοιτητάς, καὶ θὰ τραπῶσιν οὗτοι τὴν πρὸς τὴν Ἑσπερίαν ὁδὸν διὰ δαπάνην πρόσθετον 25 δραχμῶν κατὰ μῆνα! — Καὶ τίς ἐκ τῶν ἔξωθεν ἐρχομένων, εὐπόρων σχεδὸν πάντων, δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἐπὶ πλέον 20 φράγκα κατὰ μῆνα; Ἰδοὺ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προβάλλουσιν! ἰδοὺ αἱ χιλιάδες, δι’ ὧν πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν οἱ φοιτηταί!

§216Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἐὰν ἀφαιρέσῃς τὰς 300 δραχμάς, τὰς ὁποίας πληρόνουσι σήμερον, πόσαι θὰ μείνωσι;

§217ΣΤΑΗΣ. 885.

Ἐλάβομεν τὸν φοιτητὴν τὸν καταβάλλοντα τὸν ἀνώτατον ὅρον· ἂς λάβωμεν καὶ τὸν φοιτητὴν τῆς Φαρμακευτικῆς, ὁ ὁποῖος θὰ καταβάλλῃ τὸν κατώτατον ὅρον, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 17 καὶ 70/00 περίπου κατὰ μῆνα. Ἰδοὺ ὁ πρόσθετος φόρος, ἰδοὺ ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου, ἰδοὺ τὸ κατάλληλον ἔδαφος, ἵνα δημαγωγήσωσιν! Ἰδοὺ ἡ περίστασις, ἵνα προκαλέσωμεν τὰ τηλεγραφήματα τὰ ἔξωθεν, ἰδοὺ ἡ περίστασις, ἵνα προκαλέσωμεν διαδηλώσεις καὶ ἐμποδίσωμεν διὰ κωλυσιεργίας, ἔξωθεν πλέον ἐρχομένης καὶ οὐχὶ ἔσωθεν, τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου! Ἀλλὰ παρῆλθεν ἡ εὐάρεστος δι’ αὐτοὺς ἐποχὴ ἐκείνη.

§218ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰς διαδηλώσεις τὰς κάμνουσιν οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Εὐταξία, διαρκῶς διακόπτετε καὶ εἰρωνεύεσθε.

§220ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δέχεται διακοπάς.

§221ΣΤΑΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐπαρκῶς ἀνέπτυξα τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης...

§222ΡΑΛΛΗΣ. Ἄ! βέβαια!

§223ΣΤΑΗΣ. .. Καὶ ἡ δαπάνη εἶναι ἐλαχίστη. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν δύναται νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα. Ποία εἶναι ἡ δαπάνη, ἡ καταβαλλομένη ὑπὸ τοῦ Κράτους, καὶ ποία ἡ δαπάνη ἡ καταβαλλομένη ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ; Ὁ μαθητὴς θὰ καταβάλῃ τὰ ⅔ τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης πρὸς ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ. Σήμερον τὸ Κράτος καταβάλλει περίπου 2,010,812 δραχμὰς διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, ἤτοι διὰ τὸ προσωπικὸν τῶν Γυμνασίων, τὰ ἔξοδα τῶν Γυμνασίων κτλ....

§224ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές. Αἱ πλεῖσται δαπάναι εἶναι δαπάναι ἀργομίσθων· εἶναι πρῶτον ὁλόκληρος ἡ δαπάνη τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας.

§225ΣΤΑΗΣ. Ὄχι ἐλησμονήσατε. Τὴν ἀφαιρῶ τὴν δαπάνην ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 44,000 δραχμάς.

§226ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία λεπτὸν δὲν λαμβάνει. Ἡ ἀρχαιολογικὴ ὑπηρεσία, θέλετε νὰ εἴπητε.

§227ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα. Εἶναι λοιπὸν 44,000 δραχμαί, τὰς ὁποίας ἀφαιρῶ καὶ δὲν καταλογίζω εἰς βάρος τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Δὲν συμπεριλαμβάνω τὰ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, τὰ τοῦ Βοτανικοῦ κήπου, τὰ τῶν Βιβλιοθηκῶν καὶ τοῦ Ἀστεροσκοπείου, ἀνερχόμενα εἰς 374,570 δραχμάς.

§228ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὰ ἔξοδα τῆς μέσης καὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἀνέρχονται εἰς 2,482,282....

§229ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς εἶπε καὶ ὁ κ. Βουλευτής.

§230ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε. Δὲν εἶπεν αὐτὸ, διότι εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 2,482,282 δραχμῶν περιλαμβάνονται τὰ ἔξοδα τοῦ Ἀστεροσκοπείου, εἰς τὸ ὁποῖον διώρισεν ἕνα ἀργόμισθον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις πληρόνεται μὲ 600 δραχμὰς κατὰ μῆνα, καὶ βεβαίως οὗτος εἰς οὐδὲν συντελεῖ εἰς τὴν ἀνωτέραν, οὐδὲ εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Ἴσως θὰ συντελέσῃ εἰς ταύτην, διότι κατέστρεψε τὰ ἐργαλεῖα. Εἰς τὴν αὐτὴν δαπάνην περιλαμβάνονται τὰ ἔξοδα τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας, ἀνερχόμενα, εἰς προσωπικὸν καὶ ἔξοδα, εἰς δραχ. 140,900.

§231ΣΤΑΗΣ. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος, ὁ καθ’ ὑμᾶς ἀργόμισθος, καὶ ἱκανὸς καθ’ ἡμᾶς, θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἀνακάλυψιν τοῦ πολιτικοῦ σας ἀστέρος ἐν τῷ ἀπωτάτῳ μέλλοντι. (Γέλωτες. Εὖγε! εὖγε!).

§232ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ ἐλέχθη πρὸ τριετίας.

§233ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἐγίνωσκον. Ἔπειτα γνωστὸν, ὅτι τὰ μεγάλα πνεύματα συναντῶνται.

§234ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι σᾶν τὸ κυνῆγι, τὸ ὁποῖον ἐβρώμησε· πρέπει νὰ ἦναι πλέον φρέσκο.

§235ΣΤΑΗΣ. Ἐκ τούτων ἄρα ἐξάγεται, ὅτι ἡ ὑπὸ τῶν ἐκπαιδευομένων καταβληθησομένη δαπάνη μόλις εἶναι τὰ ⅔ τῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους καταβαλλομένης. Καὶ ἐπειδὴ, Κύριε, ἐκπαιδεύεσαι, ἀναπτύσσεσαι, καταλαμβάνεις ἀξιώματα διὰ τοῦ ἀπολυτηρίου καὶ τοῦ πτυχίου, κατάβαλε μέρος τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης, ὡς γίγνεται πανταχοῦ τῆς Εὐρώπης. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν μόνον τοῦτο· ζητοῦμεν κυρίως νὰ βελτιώσωμεν τὴν παιδείαν, καὶ ἵνα βελτιωθῇ αὕτη, ἐπαναλαμβάνω, δὲν θὰ βελτιωθῇ διὰ λέξεων, ἀλλὰ διὰ χρημάτων, καὶ σήμερον τὸ ταμεῖον χρήματα δὲν ἔχει, ἵνα βελτιώσῃ τὴν παιδείαν. Ἔχομεν ἀνάγκην τῶν χρημάτων τούτων, ἵνα πρῶτον καὶ κύριον ἱδρύσωμεν ἐν τῇ Φιλοσοφικῇ Σχολῇ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἰδιαίτερον τμῆμα, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ καταρτίζωνται οἱ ἐξερχόμενοι φοιτηταὶ τῆς φιλολογίας καὶ τοῦ μαθηματικοῦ τμήματος, διδασκόμενοι τὴν παιδαγωγικὴν καὶ τὴν διδακτικὴν ἐν τῇ πράξει, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Διότι τί συμβαίνει σήμερον; Λαμβάνετε τὸ δίπλωμά σας, ἀριστεύοντες ἔστω, καὶ ἐξέρχεσθε, ἀποκομίζοντες μόνον θεωρητικὰς γνώσεις, καὶ καλεῖσθε νὰ ἐξασκήσητε πρακτικὸν ὅλως ἐπάγγελμα. Καὶ ποῦ, πρὸς Θεοῦ, γίνεται τοῦτο τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου; Εἰς πάσας τὰς ἐπιστήμας, ὅταν ὁ σπουδαστὴς καταρτισθῇ θεωρητικῶς, ὀφείλει νὰ καταρτισθῇ καὶ πρακτικῶς. Αὐτὸ τοῦτο γίνεται ὡς πρὸς τοὺς δικηγόρους, τοὺς ἰατροὺς, τοὺς μηχανικούς, καὶ μόνον ὡς πρὸς τοὺς διδασκάλους ὑπάρχει ἐξαίρεσις. Καὶ ἀποστέλλονται πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ πρακτικοῦ αὐτῶν ἐπαγγέλματος, ἅμα τῇ ἀποπερατώσει τῶν θεωρητικῶν σπουδῶν καὶ διδασκαλίαν τῆς ἐπιστήμης, ἡ ὁποία εἶναι ἡ μεγίστη τῶν ἐπιστημῶν, διότι οὐδὲν σπουδαιότερον ἢ νὰ διεισδύσητε ἐν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ τοῦ μικροῦ παιδὸς, καὶ ψυχολογήσητε ἐπ’ αὐτοῦ, ἵνα σχηματίσητε γνώμην περὶ τῆς φύσεως αὐτοῦ, καὶ ἐπιχειρήσητε τὴν διαπαιδαγώγησιν καὶ μόρφωσιν τῆς ἁβρᾶς ἐκείνου ψυχῆς. Ὥστε ἔχομεν ἀνάγκην σήμερον τοῦ τμήματος ἐκείνου ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὅπερ θὰ ἀπαιτήσῃ δαπάνας, ὡς γίνεται καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, ἴσως καὶ ἀλλαχοῦ.

§236ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὥστε αὐτὸ θὰ κοστίσῃ 1,600,000;

§237ΣΤΑΗΣ. Περιμένετε. Εἶσθε λίαν ἀνυπόμονος! (γέλωτες)... Πλὴν τούτου ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, χειριζομένου τὰ τῆς παιδείας καὶ ἀφαιροῦντος ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν, οἱονδήποτε ὄντα, τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολύσεως καὶ τῆς μεταθέσεως. Διότι, ἐνόσῳ Ὑπουργὸς, ἤτοι πρόσωπον πολιτικὸν, χειρίζεται τὰ τῆς παιδείας, εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ σκέψις περὶ βελτιώσεως αὐτῆς. Περὶ δὲ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου οὐ τοῦ παρόντος νὰ διαλάβωμεν διὰ μακρῶν, ἀλλ’ ἁπλῶς λέγω, ὅτι τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου τούτου δέον ἁδρότατα νὰ ἀμείβωνται. Δέον ἐπίσης νὰ διορισθῶσιν ἐπιθεωρηταί, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐπιθεωρῶσιν ἀνὰ πᾶσαν ἑβδομάδα τὰ σχολεῖα· διότι πάντες γινώσκουσι καὶ ἀνομολογοῦσι τὰ ἐκ τῶν ἐπιθεωρήσεων ἀγαθὰ, καὶ ἐνῷ εἰς πάντας τοὺς λοιποὺς κλάδους παρ’ ἡμῖν ὑπάρχουσι τοιοῦτοι, ὡς ἐν τῷ στρατιωτικῷ, τῷ δικαστικῷ, τῷ τελωνειακῷ καὶ τοῖς λοιποῖς ἐπίσης, μόνον ἐν τῇ μέσῃ παιδείᾳ δὲν ὑπάρχουσι τοιοῦτοι.

§238ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ μόνος κλάδος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐπιθεωρητάς.

§239ΣΤΑΗΣ. Φανταστικούς· διότι ὑπάρχουσι μόνον ἐν τῇ διανοίᾳ σας, οὐδεὶς ὑπάρχει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ.

§240ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Παπαμάρκου, αὐτὸς τί εἶναι;

§241ΣΤΑΗΣ. Εἶναι ἐπιθεωρητὴς τῆς κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως, καὶ νῦν πρόκειται περὶ μέσης καὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Ὁ προϋπολογισμὸς ὁρίζει ἕνα ἐπιθεωρητὴν, τὸν τμηματάρχην τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, πρὸς ὃν χορηγεῖ καὶ ἰδίαν δαπάνην διὰ τὰς ἐπιθεωρήσεις αὐτῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς παιδείας εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἀδυνατῶ νὰ εἰκονίσω πιστῶς αὐτὴν πρὸ ὑμῶν. Αἰσθάνομαι ἄλγος, ὅτι ἡ παιδεία εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὅτι στρεβλοῦνται καθ’ ἑκάστην τὰ πνεύματα τὰ ἑλληνικὰ, καὶ οἰκτείρω τοὺς γονεῖς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνεπιστεύθησαν τὴν ἀνατροφὴν καὶ τὴν διάπλασιν τῶν παίδων αὐτῶν εἰς τὰ παρ’ ἡμῖν σχολεῖα. Δὲν θέλω νὰ κακίσω πάντας τοὺς καθηγητὰς ἢ διδασκάλους· ὄχι. Μεταξὺ τῶν 544 γυμνασιαρχῶν, καθηγητῶν καὶ ἑλληνοδιδασκάλων ὑπάρχουσι βεβαίως ἄριστοι τὸ ἓν τρίτον περίπου, ἀλλὰ ἐκ τῶν δύο ἄλλων τρίτων, τὸ μὲν, καίτοι ἱκανὸν, παρακωλύεται τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὑψηλῶν αὐτοῦ καθηκόντων ἕνεκα ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν, τὸ δὲ ἄλλο εἶναι τελείως ἀνίκανον καὶ ἀνήθικον καὶ ἀποῤῥιπτέον, καὶ οὐαὶ τῷ ἀτυχεῖ ἐκείνῳ μαθητῇ, οὗ ἡ μόρφωσις ἔλαχεν εἰς τὸ τελευταῖον τοῦτο τρίτον! Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς κ. Σταυρόπουλος, ἀντὶ νὰ κακίζῃ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἦτο πολὺ προτιμότερον νὰ προσήρχετο εἰς τὰ σχολεῖα καὶ νὰ διεπυνθάνετο περὶ τῆς προόδου τῶν τέκνων αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα ἐνεπιστεύθη εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται περὶ τῆς προόδου αὐτῶν, ὅσον καὶ ὁ πατήρ των, ὁ ὁποῖος περὶ ἑνὸς μόνον φροντίζει, περὶ τῆς προαγωγῆς αὐτῶν ἀπὸ τάξεως εἰς τάξιν, καὶ περὶ οὐδενὸς ἄλλου (ἱλαρότης). Καὶ ἐν τῷ σχολείῳ σήμερον. Κύριοι, 80% αὐτὸ τοῦτο ἐπιδιώκουσι· δὲν ἐξετάζουσιν, ἐὰν ἀπέκτησαν τὰς γνώσεις καὶ τὴν διαμόρφωσιν, τὰς ἀπαιτουμένας ἐν τῷ ἐπιστημονικῷ βίῳ· δὲν ἐξετάζουσιν, ἐὰν ἐπιτελῇ τὸ σχολεῖον τὸ ἱερὸν αὐτοῦ καθῆκον, τὴν διάπλασιν τοῦ χαρακτῆρος· δὲν ἐξετάζουσιν, ἐὰν ἐν τῷ σχολείῳ ἐχορηγήθη τὸ τῆς τιμιότητος καὶ τῆς καθόλου ἀρετῆς αἴσθημα καὶ ὁ πρὸς τὸ θεῖον σεβασμὸς καὶ ὁ πρὸς τὴν πατρίδα ἔρως. Οὐδὲν δὲ τούτων ἀποκομίζει τοῦ σχολείου ἐξερχόμενος σήμερον ὁ μαθητής, καὶ οὐ μόνον ταῦτα, ἀλλὰ καὶ τἀναντία τούτοις ἐνίοτε διδάσκεται, δι’ ὃ καὶ πολλάκις εἴδομεν μαθητὰς φυγοδίκους καὶ καθειργμένους ἐν ταῖς φυλακαῖς καὶ ἀνερχομένους ἐπὶ τὸ ἰκρίωμα! Καὶ ἐντεῦθεν ἡ κατάπτωσις τοῦ ἔθνους ἡμῶν. Καὶ ἐν ὅσῳ, Κύριοι, δὲν ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς ἐμπεδώσεως τῆς θρησκείας καὶ τῆς παιδείας, μὴ ἔχετε ἐλπίδας νὰ πρωταγωνιστήσωμεν ἐν τῷ διεξαγομένῳ ἀγῶνι μετὰ τῶν ὁμόρων Κρατῶν. Θὰ ζήσῃ βεβαίως ἡ Ἑλλάς, διότι τὰ ἔθνη τὰ πλήρη ζωῆς δὲν θνήσκουσιν, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ζωῆς, πρόκειται περὶ πρωτείων. Δὲν θὰ ἐκραγῇ δὲ ὁ πόλεμος, ὁπόταν ἡ ὀσμὴ τῆς πυρίτιδος καὶ οἱ κρότοι τῶν τηλεβόλων μᾶς κυκλώσωσιν· ὁ πόλεμος ἐξεῤῥάγη πρὸ πολλοῦ, καὶ διενεργεῖται διὰ τῆς θρησκείας καὶ τῶν γραμμάτων. Δὲν θὰ νικήσωμεν διὰ τῆς κλαγγῆς τῶν ὅπλων καὶ τῶν ἀπαστραπτουσῶν στολῶν, ἀλλὰ θὰ νικήσωμεν διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς γραφίδος. Δὲν παρατηροῦμεν, Κύριοι, ὅτι τὸ ἔθνος ἡμῶν κατέχει τὴν τελευταίαν ἐκπαιδευτικὴν βαθμίδα καὶ τῶν ὁμόρων ἐθνῶν; δὲν βλέπομεν, ὅτι ἡ παιδεία καὶ ἡ θρησκεία εἶναι τὰ μόνα στοιχεῖα, τὰ μόνα θεμέλια, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλει τὸ ἔθνος νὰ στηρίξῃ τὸ οἰκοδόμημα αὐτοῦ; Καὶ τὰ θεμέλια ταῦτα παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς εἶναι σαθρὰ καὶ σεσηπότα, καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὸ ὅλον ἔθνος εὑρίσκεται εἰς τὴν καχεκτικὴν ταύτην κατάστασιν.

§242ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅπως πραγματοποιήσητε ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεσθε δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἐζητήσατε τὴν συγκατάθεσιν τῆς μερίδος ἐκείνης; (Δεικνύει τὴν ὑπουργικὴν πτέρυγα).

§243ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα. Ἡ μερὶς ἐκείνη ἔχει ὡς σκοπὸν τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§244ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑπόσχεσθε, ὅτι δὲν θὰ ἀνέρχωνται τὰς κλίμακας τοῦ Ὑπουργείου νὰ ζητῶσι τὴν παῦσιν τῶν καθηγητῶν;

§245ΣΤΑΗΣ. Ἀρκούντως ἀπεδείχθη τοῦτο.

§246ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πότε;

§247ΣΤΑΗΣ. Ἀπεδείχθη, καὶ δύνασθε καὶ ὑμεῖς νὰ λάβητε γνῶσιν τῆς ἀποδείξεως, ἂν ῥίψητε βλέμμα ἐπὶ τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως», ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις.

§248ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ ἐπιβάλητε εἰς τὴν κρατοῦσαν τὴν σήμερον πλειονοψηφίαν νὰ παύσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὴν διοίκησιν, νὰ παύσῃ νὰ ὑποστηρίζῃ καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ καθηγηταί, νὰ παύσῃ τοῦ νὰ μεταθέτῃ τοὺς καθηγητὰς ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σχολικοῦ ἔτους ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο, καὶ τότε ὄχι μόνον αὐτὰ θὰ δοθῶσιν, ἀλλὰ καὶ διπλάσια. Ἀλλ’ ἐνόσῳ διατηρεῖται αὐτὴ ἡ κατάστασις ἡ πολιτική, νομίζω, ὅτι ἔχετε ἄδικον νὰ ὑποστηρίζητε τοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλονται δι’ ἄλλον σκοπὸν ἢ δι’ ἀνάγκας τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§249ΣΤΑΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Αἰγιαλείας συνάδελφον, διότι διὰ τῆς διακοπῆς ταύτης, ὅπως ἔλεγον πρὸ μικροῦ, μοῦ ἔφερεν εἰς τὴν μνήμην γεγονός, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γείνῃ γνωστὸν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι οἱ πλεῖστοι Βουλευταὶ ἀνέρχονται καὶ κατέρχονται τὰς κλίμακας τῶν Ὑπουργείων, καὶ μάλιστα τοῦ τῆς Παιδείας, ἀναστάσεις καὶ ἐπαναστάσεις τελοῦντες. Καὶ ἐνόσῳ πρόκειται περὶ τῶν Βουλευτῶν, τῇ ἀληθείᾳ δὲν εἶναι καὶ τόσον μέγα τὸ κακόν. Ἀλλὰ τί θὰ εἴπητε, ὅταν ἀκούσητε, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας μόνον σκοπὸν ἔχουσι τὴν καταπάτησιν τῶν νόμων, τὴν διαφθορὰν τοῦ ἤθους καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας καὶ τῆς ἱκανότητος τῶν καθηγητῶν; Βεβαίως δὲν θὰ τὸ πιστεύσητε διὸ καὶ ἀναγινώσκω ἔγγραφα ἐπίσημα, διότι δὲν συνειθίζω διὰ λέξεων μόνον νὰ ὑποστηρίζω τὰ λεγόμενά μου, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐγγράφων...

§250ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Περὶ τοῦ παρόντος σκοποῦ ὁμιλεῖτε ἢ περὶ ἄλλου;

§251ΣΤΑΗΣ. Τώρα θὰ ἀκούσητε. Εἶσθε πολὺ ἀνυπόμονος! Εἶναι ἡ δευτέρα φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν ταύτην. (Γέλωτες).

§252ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τί τὸ βάλλετε τὸ κατηγορητήριον αὐτό;

§253ΣΤΑΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀποσιωπήσω τὸ ὄνομα τοῦ μαθητοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται (ἀναγινώσκει): «Βʹ Γυμνάσιον ἐν Πάτραις. Πιστοποιητικόν. Πιστούμεθα ὅτι ὁ ... ἐκ Πατρῶν, ἐτῶν 18, πατρὸς ὀρφανοῦ, ἐγγραφεὶς εἰς τοὺς μαθητὰς τῆς Γʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου τούτου κατὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1890–1891 ὑπ’ αὔξοντα ἀριθμὸν 228, διετέλεσε φοιτῶν μέχρι τῆς 11 Ἰανουαρίου, ὅτε ἔλαβε καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6 πιστοποιητικόν...» Ἄρα ἔχομεν μαθητήν, φοιτήσαντα ἐν τῇ Γʹ γυμνασιακῇ τάξει Ὀκτώβριον, Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον, καὶ ἀποφοιτήσαντα κατὰ τὰ τέλη τοῦ μηνὸς, καὶ λαβόντα πιστοποιητικὸν ἀποφοιτήσεως, φέρον πρόοδον κακὴν καὶ ἀπουσίας οὐκ ὀλίγας. Ὁ μαθητὴς αὐτὸς κατὰ τὸ αὐτὸ σχολικὸν ἔτος 1890–1891 καὶ κατὰ Ἰούνιον προσῆλθεν εἰς Ἀθήνας καὶ ἐζήτησε παρὰ τοῦ Ὑπουργείου νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐξέτασιν· καὶ ποίαν ἐξέτασιν νομίζετε; τὴν τῆς τρίτης τάξεως; (διότι αὐτὸς ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ καὶ ὡς μαθητὴς δευτέρας τάξεως). Ποσῶς. Ἀλλὰ εἰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, μὴ διακούσας τὰ μαθήματα τῆς Γʹ τάξεως. Καὶ τὴν αἴτησιν ταύτην τοῦ μαθητοῦ τὴν μεταβάλλει ὁ πρώην Ὑπουργὸς Γεροκωστόπουλος εἰς διαταγήν. (Ἀναγινώσκει): «Ἀποστέλλεται πρὸς τὸν κ. Γυμνασιάρχην τοῦ Γʹ ἐν Ἀθήναις Γυμνασίου, ἵνα ὑποβάλῃ τὸν ἀναφερόμενον μαθητὴν εἰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, ὃν δὲν παρεπέμψαμεν τὸν Ἰούνιον, ἕνεκα βραδύτητος μικρᾶς ἐν τῇ προσαγωγῇ τῶν δικαιολογητικῶν». Ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέκρυψε τελείως εἰς ποίαν κατηγορίαν ὑπήγετο ὁ μαθητὴς οὗτος, διότι τὰ δικαιολογητικὰ δὲν ὑπῆρχον. Ἑπομένως ἠδύνατο νὰ ἦτο καὶ μαθητὴς τῆς Αʹ γυμνασιακῆς τάξεως. Ἐζήτησα καὶ ἐγὼ, ὡς μέλος τοῦ συλλόγου, τὰ δικαιολογητικά, ὡς καὶ πάντες οἱ τότε κύριοι συνάδελφοι, ἵνα ὑποβάλωμεν τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος εἰς ἐξέτασιν, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον οὐδὲν ἀπέστειλεν. Ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶχε τοιαῦτα, ἀπήντησε μόνον: «νὰ τὸν ὑποβάλητε καὶ θὰ σταλῶσι τὰ δικαιολογητικά»· ἀλλὰ ὁ σύλλογος δὲν τὸν ὑπέβαλε. Τέλος τὴν 27 Σεπτεμβρίου, ἤτοι μετὰ 14 ἡμέρας, πεισθὲν τὸ Ὑπουργεῖον περὶ τῆς μὴ ὑποχωρήσεως τοῦ συλλόγου, ηὐδόκησε νὰ ἀπαντήσῃ, συναποστέλλον ἔγγραφα ψευδῆ, ἀποδείξεις ψευδεῖς, καὶ ὅμως ἐνόρκως βεβαιωμένας καὶ δηλούσας, ὅτι οἱ μαθηταὶ — διότι ἤδη ὁ εἷς ἐγένοντο δύο — ἐδιδάχθησαν κατ’ οἶκον τὰ μαθήματα τῆς Γʹ. καὶ τῆς Δʹ τάξεως ἐν διαστήματι ἓξ μηνῶν! Ἐν Πάτραις τὸ χρονικὸν τοῦτο ἑξάμηνον διάστημα φαίνεται, ὅτι ἰσοδυναμεῖ πρὸς δύο ἔτη, ἅτινα ἀπαιτεῖ ὁ νόμος διὰ τὴν τοιαύτην διδασκαλίαν.

§254ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ καθηγηταὶ ἔχουν τὴν ἁρμοδιότητα αὐτὴν συμφώνως μὲ τὸν νόμον.

§255ΣΤΑΗΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρετε καλῶς. Πᾶς καθηγητὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ ἀποδείξεις, οὐχὶ ὅμως ψευδεῖς, ἀλλὰ ἀληθεῖς καὶ ἐνόρκως βεβαιωμένας, καὶ περιεχούσας ποσὸν, ποιὸν καὶ χρόνον, ὡς ὁ νόμος κελεύει.

§256ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα, ἂν ἦναι διωρισμένος.

§257ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἐὰν δὲν ἦναι διωρισμένος, ἔχει τὸ δικαίωμα, καὶ ὅταν ἔχῃ τὸν τίτλον, εἶναι ἢ ὑπῆρξε διωρισμένος. Καὶ τότε πάλιν ἔχει τὸ δικαίωμα (γέλωτες). Ἐξεδόθη λοιπὸν, ὡς συνήθως, ἡ ἀπόδειξις αὕτη, διότι ἡ κατάπτωσις, ἐν ᾗ εὑρίσκεται σήμερον ἡ κοινωνία ἡμῶν, ἐπιτρέπει εἰς πολλοὺς τῶν ἐπιστημόνων μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἀφελείας νὰ ἐπιθέτωσι τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου, καὶ νὰ λαμβάνωσι ψευδῆ ὅρκον. Ἐννοεῖται λοιπὸν ὅτι ἡ ἀπαίτησις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου, δι’ ἣν ἀνήρχοντο καὶ κατήρχοντο τὰς κλίμακας τοῦ Γυμνασίου γραμματεῖς ἰδιαίτεροι καὶ τμηματάρχαι καὶ φαρισσαῖοι, δὲν ἐγένετο διὸ καὶ ἠπειλήθημεν πάντες διὰ παύσεως.

§258ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἀπέλυσαν κανένα.

§259ΣΤΑΗΣ. Οὐχί· διότι κατέστησα γνωστὸν τοῖς περὶ τὸν Ὑπουργὸν, ὅτι θὰ μετέβαινον παρὰ τῷ σεπτῷ ἡμῶν Ἄνακτι, ἵνα τῷ γνωρίσω λεπτομερῶς τὰ τῆς ὑποθέσεως, καὶ συγχρόνως ἔσπευσα νὰ γνωρίσω ὑψηλῷ τινι προσώπῳ, παρὰ τῇ Αὐλῇ διαμένοντι, τὰ τῆς ὑποθέσεως.

§260ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, ὅτι εἶναι ἄτοπον νὰ κάμνητε λόγον περὶ Ὑπουργοῦ ἀπόντος, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ, καὶ νὰ ἐλέγχητε ἄνθρωπον μὴ παρόντα, καὶ νὰ κάμνητε χρῆσιν ἐγγράφων.

§261ΣΤΑΗΣ. Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 10619 καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 19 καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 18518 ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας πρὸς τὸ Γʹ ἐν Ἀθήναις Γυμνάσιον, ἵνα λάβωσι γνῶσιν οἱ βουλόμενοι, καὶ μὲ διαψεύσωσι.

§262ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ καταβολὴ τῶν τελῶν θὰ διορθώσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην;

§263ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα· διότι θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸ ταμεῖον νὰ βελτιώσωμεν τὰ τῆς παιδείας. Σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ φροντίσωμεν περὶ τῶν μέσων ἐκείνων. Καὶ δεύτερον, θέλετε νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὴν γνώμην μου τὴν ἀτομικὴν, τὴν ὁποίαν ἄνδρες μεγάτιμοι δὲν ἀσπάζονται; Δὲν θὰ τὴν βελτιώσῃ, ἀλλὰ θὰ ἐλαττώσῃ τὸ πλῆθος τῶν σπουδαζόντων. Ἠξεύρετε, Κύριοι, πόσοι σπουδάζουν σήμερον ἐν Ἀθήναις; 1555 ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ 1150 περίπου ἐν τοῖς Ἑλληνικοῖς σχολείοις. Ἠξεύρετε δὲ ποία εἶναι ἡ ἱκανότης αὐτῶν; Ἂν καταρτίσητε σύλλογον, οὐχὶ αὐστηρὸν, ἀλλὰ δίκαιον καὶ δυνάμενον νὰ κρίνῃ, δὲν δύνασθε νὰ ἐκλέξητε διακοσίους μαθητὰς ἐκ τῶν 1555. Ἠξεύρετε, πῶς εἰσάγονται οἱ μαθηταὶ σήμερον ἐν τοῖς Γυμνασίοις; Ἄνευ ἐξετάσεως ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς διαιρέσεως τάξεώς τινος εἰς δύο τμήματα, ἵνα οἰκονομηθῇ εἷς ἢ καὶ δύο καθηγηταί. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις!

§264ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Γνωρίζετε τοιούτους;

§265ΣΤΑΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε... Ἀλλὰ μὲ διακόπτει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ὁ ὁποῖος ἐκόπτετο πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν νὰ μεσολαβήσω, ἵνα προαχθῇ προστατευόμενος αὐτοῦ... (γέλωτες παρατεταμένοι).

§266ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Σὲ ἔπεισα καὶ ἐπῆγες καὶ ἐνήργησες ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις μου.

§267ΣΤΑΗΣ. Ἐνήργησα, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι ἀπεῤῥίφθη ὁ μαθητὴς μετὰ πολλῶν ἐπαίνων. (Γέλωτες). Ἐπεθύμουν νὰ ἐπιληφθῶ τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος λεπτομερέστερον, ἀλλ’ ὁ χρόνος δὲν μοὶ ἐπιτρέπει τοῦτο, ἐπιφυλάσσομαι ὅμως, ἄν παραστῇ ἀνάγκη, καὶ πάλιν νὰ ἐκθέσω σαφέστερον τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου γνώμην μου. Σήμερον ὅμως παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τηλεγραφημάτων, διὰ διαδηλώσεων, διὰ φωνῶν, ἔξωθεν ἐρχομένων, ἐκανονίζετο ἡ ἡμερησία διάταξις. Δὲν ἐπιτρέπομεν σήμερον εἰς τοὺς ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου τούτου νὰ ἐπεμβαίνωσιν εἰς τὴν διακανόνισιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας· τὰς φωνὰς ἐκείνας ὅμως, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὰς καθ’ ἡμῶν νῦν ἀκουομένας ἕνεκα τῆς ἐπικειμένης ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θὰ μετατρέψῃ ἡ ἐπιψήφισις καὶ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ εἰς εὐχὰς καὶ εὐλογίας ὑπὲρ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες θέλουσι ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι...

§269ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζετε, ὅτι, ἐπειδὴ ἔπαιξε τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον τῷ ἀνετέθη, ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις; Νομίζετε, ὅτι πρόκειται περὶ κωμῳδίας ἐδῶ; Βεβαίως δὲν ἤλθομεν νὰ παίξωμεν.

§270ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχει καθῆκον, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ θυμόνητε· διότι, ὅταν οὐδεὶς ζητῇ τὸν λόγον, ἐγὼ ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· ἐγὼ δὲν ἀνέχομαι, Κύριε, νὰ ἐπιτιμῶμαι, διότι προκαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ.

§272ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως δὲν ἐθύμωσα μὲ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ἀλλ’ ὤφειλον νὰ ὁμιλήσω μετ’ ἀγανακτήσεως πρὸς ἐκείνους, οἵτινες τοιαύτην ἔλλειψιν σεβασμοῦ δεικνύουσι καὶ πρὸς ἑαυτοὺς καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν, τηροῦντες σιγὴν ἀπέναντι τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς. Ὁ κ. Ράλλης μετέβαλε τὸ νομοσχέδιόν των εἰς ῥάκος, ἀποδείξας αὐτὸ ἀντισυνταγματικὸν, ἀνατρεπτικὸν τῆς ἰσοπολιτείας ἐν ἡμῖν καὶ ἀντεθνικόν. Καὶ ἀπέναντι τοιαύτης ἐπιθέσεως ἡ Κυβέρνησις ἐπανεπαύθη εἰς τὴν δῆθεν ὑπεράσπισιν τοῦ Βουλευτοῦ Κυθήρων, ὅστις ὅμως οὐδὲν τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ Βουλευτοῦ Ἀττικῆς ἠδυνήθη ν’ ἀνατρέψῃ, ἀλλ’ ἴσως–ἴσως καὶ ἐνίσχυσεν αὐτὰ ἔτι μᾶλλον διὰ τῆς ἰδιοῤῥύθμου ἀγορεύσεώς του. Ἡ ἐμφάνισις τοῦ Βουλευτοῦ Κυθήρων ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς μοὶ ὑπενθύμισε τὴν ἀρχαίαν τῶν χριστιανῶν ἐξομολόγησιν. Κατὰ τοὺς πρώτους τῆς Ἐκκλησίας χρόνους, οἱ διαπράξαντες ἁμαρτήματα βαρέα δὲν μετέβαινον εἰς τὸν πνευματικὸν, ἀλλὰ προσήρχοντο ἐνώπιον τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐξωμολογοῦντο δημοσίᾳ τὰς ἁμαρτίας των. Τοῦτ’ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ὁ προλαλήσας. Παρῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα, ὅπως ἐξομολογηθῇ δημοσίᾳ, ὁπόσας ἁμαρτίας διέπραξεν, ὡς καθηγητὴς καὶ αὐτὸς, ὡς καὶ πάντες οἱ τέως συνάδελφοί του, κατὰ τῆς παιδείας. Ἦλθε νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ὑπὸ τοιούτους καθηγητὰς ἡ παιδεία ἐν Ἑλλάδι περιέστη εἰς τόσον οἰκτρὰν θέσιν, ὥστε οὐ μόνον διανοητικῶς δὲν μορφοῦται πλέον ἡ μαθητιῶσα νεολαία ὡς δεῖ, ἀλλὰ καὶ ἠθικῶς φθείρεται ὁσημέραι καὶ παραλύει. Ἦλθε νὰ σᾶς εἴπῃ ἐν μιᾷ λέξει, ὅτι δὲν ἔχομεν παιδείαν...

§273ΣΤΑΗΣ. Ἐπιτρέπεται μίαν διακοπήν;

§274ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§275ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐπέτρεψα ὅμως...

§276ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοῦτο ἦτο δικαίωμά σας... Καὶ μετὰ τοιαύτην ἐξομολόγησιν, δὲν ἐδίστασε νὰ σᾶς συστήσῃ, ἵνα ἐπιβάλητε εἰς τοὺς Ἕλληνας φόρον βαρὺν, φόρον 1,600,000 δραχμῶν διὰ παιδείαν ἀνύπαρκτον, διὰ παιδείαν διαφθείρουσαν, ἀντὶ, Κύριοι, νὰ μορφόνῃ καὶ προάγῃ τὴν νεολαίαν. Δὲν εἶναι τοῦτο πικρὰ εἰρωνεία καὶ πρὸς ἡμᾶς τοὺς Βουλευτὰς, οἵτινες καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸν τοιοῦτον φόρον, καὶ πρὸς ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον καλεῖται νὰ πληρώσῃ αὐτόν; Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ προαγορεύσας ἰσχυρίσθη, ὅτι ὁ φόρος οὗτος ἐπιβάλλεται χάριν τῆς παιδείας, χάριν βελτιώσεων ἐπενεκτέων εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι τῆς δικαιοδοσίας αὐτοῦ, ἀλλὰ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις, εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς καὶ ἀνεπιφυλάκτως, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη δὲν ἐπιβάλλονται χάριν βελτιώσεως τῶν τῆς παιδείας, ἀλλὰ πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἰσοζυγίου. Ἀκριβῶς λοιπὸν, μετὰ τοιαύτην ἀγόρευσιν, οἵα ἡ τοῦ ἰδιοῤῥύθμου Βουλευτοῦ Κυθήρων, ὅστις, ἀντὶ νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, τοὐναντίον κατέδειξεν ὑπὸ μίαν ἔτι ἔποψιν, ὁπόσον ἕωλον καὶ ἀσύστατον εἶναι αὐτὸ, ἔχει καθῆκον, νομίζω, ἡ Κυβέρνησις νὰ λύσῃ τὴν σιωπὴν, καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ νομοσχέδιον. Τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὴν ἐκ καθήκοντος καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἰδίαν καὶ πρὸς τὴν Βουλήν.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριε Βουλευτὰ, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλῃ ν’ ἀπαντήσῃ, εὐθύνομαι ἐγώ;

§278ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν δὲν ἔχῃ ἄλλος τις τὸν λόγον, βεβαίως δικαιοῦσθε νὰ προκαλέσητε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§280ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§281Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴθισται ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ νὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον μετὰ τὸν ὁμιλήσαντα ὁ ἀντιλέγων, τούτου δ’ ἕνεκα περιέμενον, ἵνα ὁμιλήσω, ὅπως γένηται ἀπάντησις πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν, τὸν ἄρτι καταβάντα ἀπὸ τοῦ βήματος, διότι βεβαίως τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ὅλως προσωπικὰ, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀπάντησις, ἡ δὲ ὁμιλία τοῦ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἀξία σπουδαιοτάτης ἀπαντήσεως, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ θέλει τύχει τοιαύτης ἀπαντήσεως. Θέλω βεβαίως μετάσχει καὶ ἐγὼ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσω τὰ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν θὰ προέλθω εἰς τὴν συζήτησιν. Συζητοῦμεν ἐπὶ τῇ πρώτῃ ἀναγνώσει· ὑπολείπονται ἔτι καὶ δύο ἀναγνώσεις. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ λάβῃ διαστάσεις, ὅτι θὰ δοθῇ ἀπάντησις παρὰ τῶν ἐκεῖθεν καθημένων (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κυθήρων, καὶ ἐκ τούτου θέλει ἡ συζήτησις λάβει περαιτέρω ἀνάπτυξιν. Ὁπωσδήποτε θέλω καὶ ἐγὼ μετάσχει αὐτῆς, ὅταν θεωρηθῇ ἐπιστᾶσα ἡ ὥρα.

§282ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἠδύνατό τις, κύριε Πρόεδρε, νὰ εὕρῃ εὐεξήγητον τὴν ἀποχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς παρούσης συζητήσεως. Πρόκειται περὶ θέματος ἴσως, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν θεωρεῖ ἑαυτὸν ἁρμόδιον. Πρόκειται περὶ κλάδου, τοῦ ὁποίου δὲν προΐσταται αὐτός. Διὰ τοῦτο ὅμως νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀνακινηθῇ διόλου ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἀπόντος τοῦ οἰκείου Ὑπουργοῦ. Τοῦτο ἐγένετο πάντοτε μέχρι τοῦδε, ὁσάκις ἔτυχε ν’ ἀπουσιάζῃ ἐκ τῆς Βουλῆς ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὑποβαλὼν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Διατὶ νὰ μὴ γείνῃ τοῦτο καὶ τώρα; Διατὶ οἱ συνάδελφοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας νὰ μὴ ἐκπληρώσωσι πρὸς αὐτὸν ἓν καθῆκον ἁβροφροσύνης, ζητοῦντες αὐτοὶ πρῶτοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου του, ἕως οὗ δυνηθῇ νὰ προσέλθῃ μόνος του εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπερασπίσῃ τὸ νομοσχέδιόν του, ὅπερ οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ ἐγκατέλειψαν σήμερον ἔκθετον;

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε πρότασιν ἀναβολῆς, κύριε Βουλευτά;

§284ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐννοῶ νὰ γείνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντοτε μέχρι τοῦδε ἐγένετο. Οὐδέποτε συνεζητήθη νομοσχέδιον Ὑπουργείου, ἀπόντος τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ἀσθενής, τί νὰ κάμωμεν; Ἄλλως τε δυνατὸν ἡ ἀσθένειά του νὰ διαρκέσῃ καὶ δύο μῆνας... Ὑποβάλλετε πρότασιν;

§286ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ πρέπον.

§287ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ ἠκούσαμεν.

§288ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Φίλος μὲν Πλάτων, φιλτάτη δὲ ἡ ἀλήθεια. Ἀφ’ ἧς καθωρίσθησαν προσόντα, κατ’ ἐκτέλεσιν ψηφίσματος τῆς Βʹ ἐν Ἀθήναις Ἐθνοσυνελεύσεως, δὲν εἶναι δίκαιον ἡ ἀνωτέρα καὶ ἡ μέση ἐκπαίδευσις νὰ παρέχηται δωρεὰν, διότι τοῦ προνομίου τούτου δὲν δύνανται νὰ ἀπολαύσωσιν οἱ πένητες, οἱ ἐν τοῖς ὄρεσι καὶ ἐν ταῖς νήσοις κατοικοῦντες, τὸ δὲ προνόμιον τῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχει καὶ ἀνωτέραν τινὰ περιωπὴν, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἀλλὰ σήμερον παρέχεται καὶ ἀντὶ χρημάτων, διότι πολλοὶ, οἵτινες ἐκπαιδεύονται, δύνανται νὰ προσέρχωνται, ἵνα λαμβάνωσι μέρος εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Ἀφοῦ δ’ ἔχει τοιαύτην ἀξίαν τὴν σήμερον ἡ ἐκπαίδευσις, δὲν εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, δίκαιον νὰ ἐκπαιδεύωνται οἱ εὑρισκόμενοι ὅπου δύνανται νὰ ἀποκτῶσιν αὐτὴν δωρεάν· καὶ τὴν ἰδέαν αὐτὴν ἐξέφρασα ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ὅτε ἀπεχώρησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ τὸ 1884, καὶ ἔμεινα μόνος μετὰ τῆς Συμπολιτεύσεως. Τότε, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶπον, ὅτι εἶναι δίκαιον, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ προσόντων, νὰ ἐπιβληθῶσι δίδακτρα, ἀλλὰ προσέθηκα, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὸ τοιοῦτον μέτρον, διότι ἀντιβαίνει εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καὶ εἷς τῶν λόγων, δι’ οὓς ἐπιμένω ζητῶν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, εἶναι καὶ ὅπως φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε, ἀναθεωρουμένου τοῦ Συντάγματος, νὰ τροποποιήσωμεν καὶ τὴν διάταξιν αὐτὴν, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἦτο ἀναγκαία διὰ τὴν Πολιτείαν, διότι αἱ οἰκογένειαι τῶν ἀγωνιστῶν δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ συνεισφέρωσι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων των, καὶ ἔπρεπε τὸ Δημόσιον νὰ προσέλθῃ ἀρωγὸν, ἵνα δυνηθῇ ὁ τόπος νὰ λάβῃ τὰ πρῶτα νάματα τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ τὴν σήμερον ὑπάρχει ἀνάπτυξις ὑλικὴ εἰς τὸν τόπον, καὶ ἀφοῦ καθιερώσαμεν καὶ τὰ προσόντα, νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἐπιβολῆς διδάκτρων· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο, παραβιάζοντες ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, διότι τότε τὸ Σύνταγμα ἀποβαίνει χάρτης, μὴ παρέχων κἀμμίαν ἐγγύησιν, κἀμμίαν ἐλευθερίαν. Ἄν σήμερον καταργῆται μία διάταξις, αὔριον ἄλλη, ταχέως θὰ φθάσωμεν εἰς θέσιν, ὥστε ἐν Ἑλλάδι, ὅπου εἶναι ὁ τόπος τῆς ἐλευθερίας, νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὔτε ἴχνος ἐλευθερίας. Διὰ τοῦτο παντὶ σθένει ἀντιτάσσομαι κατὰ τῆς φορολογίας αὐτῆς· δὲν παραδέχομαι δέ, ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν εἶχον τὴν πεποίθησιν αὐτήν, ἠδυνάμην νὰ κλείσω τὰ ὄμματά μου καὶ εἴπω: «Ἂς κοιμηθῇ τοιαύτη διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἵνα ἀνορθώσωμεν τὴν παιδείαν, περιελθοῦσαν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε ἡ ἐκπαίδευσις ἐδῶ νὰ ἦναι ἀπαιδευσία» ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ τοῦ τόπου περιῆλθεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε τοιαύτην ἐλπίδα δὲν δύναμαι νὰ ἔχω· ἀπορῶ, πῶς τὴν ἔχουσί τινες, ἀλλ’ οἱ μὴ τυφλώττοντες πρὸς τὰ πράγματα δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τοιαύτην ἐλπίδα, διότι δὲν δύνανται νὰ παύσωσιν οἱ πολιτευταὶ ἀνερχόμενοι τὰς βαθμίδας τῶν Ὑπουργείων καὶ ζητοῦντες χάριτας. Δὲν ἐπιβάλλεται λοιπὸν ὁ φόρος, ὡς πιστεύει ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτής, χάριν τῆς ἀνορθώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ χάριν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν. Ἐξεταστέον δὲ τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην· διότι ἰδοὺ τί βλέπω εἰς ὅλα τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν τὴν κατακρίνω, ἐπεθύμουν νὰ τὴν συντρέξω μὲ ὅλον τὸ σθένος τῆς ψυχῆς μου εἰς τὸ ἔργον τῶν οἰκονομιῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι μέτρα λελογισμένα. Δυστυχῶς καὶ αὐτὸ τὸ μέτρον ὑπάγεται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν. Οἱ παλαιοὶ μαθηταὶ τὴν σήμερον δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωσι τὰ βαρύτατα ταῦτα δίδακτρα, δὲν ἦσαν προπαρεσκευασμένοι διὰ τοιοῦτον φόρον. Οἱ περισσότεροι διήνυσαν μέγα μέρος τοῦ μαθητικοῦ σταδίου των, καὶ ἐν τῷ μέσῳ αὐτοῦ ἐπέρχεται τοιοῦτος νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ῥίψῃ χιλιάδας νέων εἰς τοὺς δρόμους, ἡ δὲ εἴσπραξις τοῦ Δημοσίου θὰ ἦναι ἐλαχίστη, διότι οὐ μόνον οἱ περισσότεροι μαθηταὶ θὰ ἀποχωρήσωσιν, ἀλλὰ θὰ παρέμβῃ καὶ τὸ πολιτικὸν συμφέρον, καὶ πολλοὶ θὰ θεωρῶνται, ὅτι δὲν εἶναι μεταξὺ τῶν μαθητῶν, καὶ ἐν τούτοις θὰ φοιτῶσιν εἰς τὸ σχολεῖον, καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῶν ἐξετάσεων, καὶ τότε οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ κόμμα μαθηταὶ θὰ λάβωσι — καίτοι δὲν ἐπλήρωσαν δίδακτρα — ἀπολυτήρια, οὐχὶ δὲ καὶ οἱ μὴ ἀνήκοντες εἰς αὐτό. Διὰ τοῦτο κηρύσσομαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν θεωρῶ αὐτό, ὅτι εἶναι ἐναντίον τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Δὲν ἐδίστασα ἐγὼ νὰ ἐπιβάλω φόρον εἰς τὴν Αἰγιάλειαν διὰ τὸ ἐκεῖ Γυμνάσιον, τὸ ὁποῖον πρωτεύει μεταξὺ τῶν Γυμνασίων. Ἠδυνάμεθα ἴσως νὰ ἐπιβάλωμεν μικρὰν εἰσφοράν, ἐὰν ὑπῆρχεν ἐλπὶς βελτιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως· ὅταν ὅμως δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ἴδωμεν τοιοῦτόν τι, εἶναι σκληρὸν νὰ ῥίψητε εἰς τοὺς δρόμους χιλιάδας νέων, ὧν οἱ περισσότεροι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωσι τὰ δίδακτρα, καὶ θ’ ἀποβληθῶσι τῶν σχολείων, ἐκτὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὸ κόμμα.

§289Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς παραδέχεται τὸ ὠφέλιμον τοῦ παρ’ ἡμῶν προτεινομένου μέτρου, ἀλλ’ ἀποκρούει τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, φρονῶν, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπεται ἐπιβολὴ φόρου ἐκπαιδευτικοῦ, διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ ποῦ εὗρεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως ταύτης; Τὴν ἔννοιαν ταύτην δὲν τὴν ἀνευρίσκω οὔτε ἐκεῖ, ὅθεν ἠρύσθημεν τὴν διάταξιν, οὔτε ἐν τῇ γνώμῃ τῶν παρ’ ἡμῖν ψηφισάντων αὐτήν. Ἠρύσθημεν τὴν διάταξιν ἐκ τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος, ἠκούσατε δὲ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, εἰπόντος, ὅτι ἐν Βελγίῳ ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει πληρόνει ὁ μαθητὴς ἑκατὸν δραχμὰς κατ’ ἀνώτατον ὅρον, τριάκοντα δὲ δραχμὰς ἐν ταῖς κατωτάταις τάξεσι. Τὴν διάταξιν ἄρα ταύτην οἱ Βέλγοι οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐδίστασαν νὰ νοήσωσιν ὡς ἐπιτρέπουσαν ἐπιβολὴν ἐκπαιδευτικοῦ τέλους. Τοιαύτη ἦτο καὶ ἡ ἔννοια τῶν ψηφισάντων τὴν διάταξιν κατὰ τὸ 1844, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843. Ἰδοὺ τί ἀναγράφουσι τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Ὁμιλῶν τις περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἥτις περιελαμβάνετο ἐν τῷ ἀρχικῷ σχεδίῳ, ὡς παρεχομένη δωρεὰν ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ἂς ἐνθυμηθῶμεν πόσα πρὸ ὀλίγου σχολεῖα ἐξέλιπον διὰ τὰ ληφθέντα οἰκονομικὰ μέτρα. Δίδοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς δαπάνης καὶ τοῦ βάρους τῶν σχολείων, παρέχομεν αὐτῇ συγχρόνως καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐπιβάλῃ φόρον ἐπὶ τούτῳ, καὶ νὰ ἔχῃ τὴν διεύθυνσιν». Αὕτη ἦτο ἡ ἔννοια τῶν ψηφισάντων τὴν διάταξιν, ἐντελῶς σύμφωνος πρὸς τὴν τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος.

§290Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς ποίαν σελίδα τὸ εὕρετε;

§291Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 261. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο τὸ κυριωδέστερον· τὸ κυριωδέστερον εἶναι ἡ ἀποδιδομένη ἔννοια εἰς τὴν διάταξιν παρ’ ἐκείνων, παρ’ ὧν ἠρύσθημεν αὐτήν· περὶ ταύτης οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, διότι ἔχομεν ἐν Βελγίῳ τὴν διάταξιν, συνάμα δὲ καὶ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, οἷα τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὅ,τι ἄρα γίνεται ἐν τῷ Βελγίῳ δύναται κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ νομοθετηθῇ καὶ ἐνταῦθα.» κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας λέγει, ὅτι θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ κλείσῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τῆς παρανομίας, ἐὰν ἐτελεῖτο ὑπὸ περιστάσεις ἄλλας. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, ἵνα κλείσῃ τοὺς ὀφθαλμούς· δύναται νὰ τοὺς ἔχῃ ἀνοικτούς, καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι πράττουσιν εὐσυνειδήτως οἱ ἐν Βελγίῳ, ὅπου οὐδεὶς ἐξεφράσθη ἐνδοιασμὸς περὶ τῆς συνταγματικότητος τοιούτου φόρου, ἀλλ’ ὅπως καὶ παρ’ ἅπασι τοῖς φιλοπρόοδοις Κράτεσιν ἐθεωρήθησαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ὑπαγορευόμενα καὶ ἐκ τοῦ ἐν γένει πνεύματος τῆς νομοθεσίας χάριν καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, χάριν καὶ τῆς ἰσότητος. Ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς περὶ ἰσότητος, χαρακτηρίσας τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ὡς ἀνατρέποντα αὐτήν, ἐνῷ εἶναι πρόδηλον, ὅτι ἐξυπηρετεῖται ἡ ἰσότης διὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν· διότι δὲν ἀπολαύουσι τῶν πλεονεκτημάτων τῆς μέσης καὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως τὰ τέκνα ὅλων τῶν πολιτῶν· ὁ ὠφελούμενος ἄρα ἐκ τῶν ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως ταύτης δαπανῶν τοῦ Κράτους, ὁ ἐκπαιδεύων τὰ τέκνα του ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, τοῖς Γυμνασίοις, τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις, ὀφείλει εἰσφορὰν πρὸς τὰς δαπάνας ταύτας, χάριν τῆς ἰσότητος· δὲν εἶναι δίκαιον τὰς δαπάνας νὰ καταβάλλῃ ὑπὲρ τοῦ ὠφελουμένου ὁ μὴ ὠφελούμενος. Ἡ καταβολὴ τῆς δαπάνης ὑπὸ τοῦ ὠφελουμένου ἀποκαθιστᾷ τὴν ἰσότητα, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, ὅστις καὶ αἰσθάνεται ἀμεσώτερον τὴν ἔννοιαν αὑτῆς, διότι καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὑτοῦ εἶχεν ἐναργὲς ἐνώπιόν του τὸ ἀδίκημα ἐν Γυμνασίῳ, μὴ συντηρουμένῳ ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἀμέσως ὑπὸ τῶν φορολογουμένων, ἠκούσατε δὲ τὴν κραυγὴν αὐτοῦ ἐπὶ τῷ ἀδικήματι, κραυγὴν ὀδύνης, ἥτις ἦτο διαμαρτυρία κατὰ τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, εἰς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ αὑτοῦ περὶ τῆς ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου καθιερουμένης ἀνισότητος, παρέστησεν ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὰ τέλη ἐπιβάλλονται καὶ εἰς τὰ ἰδιωτικὰ Γυμνάσια καὶ εἰς τὰ ἐκ κληροδοτημάτων ἢ ὑπὸ τῶν δήμων συντηρούμενα· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ἐπιβάλλονται ἐλάχιστα τέλη εἰς τὰ ἐνδεικτικὰ καὶ ἀπολυτήρια, οὐχὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν· τὰ σπουδαῖα τέλη τῆς ἐγγραφῆς καὶ ἀνανεώσεως ἐγγραφῆς ἐπιβάλλονται εἰς τὰ δημόσια σχολεῖα καὶ Γυμνάσια. Τὸ νομοσχέδιον ῥητῶς ποιεῖται τὴν διάκρισιν τῶν δημοσίων σχολείων καὶ τῶν συντηρουμένων ἐξ ἰδίων πόρων. Παραδόξως ἐπικρίνεται κατὰ τὴν ἐνταῦθα συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον, ὡσανεὶ προετείνετο δι’ αὐτοῦ φορολογία ἐπιβαρύνουσα τὸν λαὸν χάριν τοῦ Δημοσίου. Ὁ λαὸς ἤδη ἐπαχθῶς φορολογεῖται χάριν τῶν ἐκπαιδευομένων, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δίκαιον τὴν ἐπιβάρυνσιν ταύτην νὰ ὑφίσταται ὁλόκληρος ὁ λαὸς, ἀλλὰ τὸ πλεῖστον αὐτῆς πρέπει νὰ ὑφίστανται οἱ ἀμέσως ἐκ τῆς ἐκπαιδεύσεως ὠφελούμενοι, προτείνεται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἡ εἰσφορὰ τῶν ἐκπαιδευομένων πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ. Ὁ προαγορεύσας εἶπεν, ὅτι ὁ ἐκπαιδευόμενος ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐπαρκεῖ εἰς ἐκπλήρωσιν τοιούτων ὑποχρεώσεων. Ἐν ἄλλοις Κράτεσιν ἐπαρκεῖ ὁ ἐκπαιδευόμενος εἰς καταβολὴν τελῶν ἀνωτέρων τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον· ἐν Γαλλίᾳ ὁ μαθητὴς Λυκείου εἰσφέρει 300 φράγκα κατὰ μῆνα, ἐνταῦθα ζητοῦνται παρὰ τοῦ μαθητοῦ Γυμνασίου δραχμαὶ 84, εἰς τούτων δὲ τὴν ἀπότισιν κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν δὲν ἐπαρκεῖ ὁ ἐφιέμενος ἐκπαιδεύσεως Ἕλλην. Προκειμένου περὶ τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τοῦ Ἕλληνος, ἔχομεν μαρτύριον, ὅτι ἐπαρκεῖ εἰς καταβολὴν τῶν νενομισμένων, καὶ προθύμως ἀποτίνει αὐτὰ εἰς ἀντισήκωμα τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ τέκνου του ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως. Πόσους εἴδομεν μὴ στέργοντας τὴν πληρωμὴν τῶν 150 καὶ τῶν 100 δραχμῶν, ἵνα τὸ τέκνον αὑτῶν ὠφεληθῇ ἐκ διατάξεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἐπιτρεπούσης τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ εἰς τὴν ἑστίαν του; Σχεδὸν δὲν ὑπάρχει παράδειγμα στρατευσίμου, παραμείναντος ἐν τῷ στρατῷ ἐξ ἐλλείψεως πόρων πρὸς καταβολὴν τοῦ ἀντισηκώματος. Ἐνίοτε τὸ ἀντισήκωμα εἶναι πολλαπλάσιον τοῦ κανονικοῦ, ὡς ἐκ συνδυασμοῦ περιστάσεων, καὶ ὅμως πάντοτε καταβάλλεται. Τοῦτο ἐπιμαρτυρεῖ τὸ πασίγνωστον, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι ἄπορος, ὅτι ἄλλων λαῶν εἶναι εὐπορώτερος· ὅταν δὲ βλέπωμεν τοὺς λαοὺς, τοὺς ἧττον εὐπόρους στέργοντας βάρη ἐκπαιδευτικὰ πολλαπλάσια τῶν ἤδη προτεινομένων, τὰ προτεινόμενα δὲ ταῦτα ἀποκρουόμενα παρά τινων, εὐαρίθμων, ὡς ἐλπίζω, τίνα πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν ἔχοντας γνώμην περὶ τοῦ ἠθικοῦ σθένους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους; τοὺς οὕτως ἐναντιουμένους εἰς τὴν ἀναγνώρισιν ὑποχρεώσεων οὐδαμῶς ὑπερτέρων τῶν δυνάμεών των, εἰς οὓς ἐπιβάλλονται, ἀγογγύστως δὲ ἐκπληρουμένων παρ’ ἅπασι τοῖς ἄλλοις ἔθνεσιν; Οἱ συζητήσαντες ἐνταῦθα ἐπὶ τοῦ θέματος ἐν τοιαύτῃ ἐννοίᾳ ἰσχυρίσθησαν, ὅτι οἱ γονεῖς δὲν θέλουσι καταβάλει προθύμως τὴν κανονιζομένην εἰσφοράν· ἰσχυρίζομαι δὲ ἐγώ, ὅτι προθύμως θέλουσι καταβάλει αὐτήν. Βεβαίως δύναται νὰ καταστῇ καὶ τοῦτο ἀντικείμενον δημοκοπίας, δύναται εἰς τὸν συνειθίσαντα νὰ μὴ πληρόνῃ νὰ παραστηθῇ, ὅτι ἀδίκως τῷ ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία αὕτη· οὐδὲ γινώσκει ὁ οἰκογενειάρχης Ἕλλην, ὁ ἐν τοῖς χωρίοις, τί συμβαίνει ἀλλαχοῦ, καὶ ὅτι τοῦτο, τὸ παρ’ αὐτοῦ ζητούμενον ἤδη, πληρόνεται ἀλλαχοῦ πολλαπλάσιον, καὶ πληρόνεται ἀνέκαθεν. Ἐδῶ τρεῖς ἢ τέσσαρες γενεαὶ ἀπὸ τοῦ ἀγῶνος, εἶδον τὴν ἐκπαίδευσιν διηνεκῶς δωρεὰν παρεχομένην· συνῳκειώθη ἄρα ὁ οἰκογενειάρχης πρὸς τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ ἄνευ πληρωμῆς ἐκπαιδεύεσθαι εἶναι ἀπόῤῥοια τοῦ φυσικοῦ δικαίου, ἀλλ’ ἐν τούτῳ νομίζω, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀνοίξωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας συνετέλεσεν εἰς τοῦτο, εἰπὼν, ὅτι πρέπει καὶ ὁ Ἕλλην νὰ πληρόνῃ ὑπὲρ τῆς ἰδίας ἐκπαιδεύσεως, ὡς πληρόνει καὶ ὁ Γάλλος καὶ ὁ Ἰταλὸς καὶ ὁ Γερμανὸς καὶ ὁ Ῥῶσσος· ὅ,τι στέργουσιν ἐκεῖνοι, διατὶ νὰ μὴ στέρξῃ αὐτὸ καὶ ὁ Ἕλλην; Οἱ ἀντιστρατευόμενοι πρὸς τὸν θεσμὸν προσβλέπουσιν εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Ἕλληνος, ἐλπίζοντες, ὅτι θέλει οὗτος μεταχειρισθῆ αὐτὴν πρὸς ματαίωσιν τοῦ νεωτερισμοῦ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐν τούτῳ ὁ Ἕλλην τὴν ψῆφον αὐτοῦ θὰ διαχειρισθῇ ὡς ἐμπρέπει, ὅταν διδαχθῇ τὰ πρέποντα, ἡ δὲ συζήτησις, ἣν προκαλεῖ τὸ νομοσχέδιον, θέλει συντελέσει, ἵνα διαφωτισθῶσιν αἱ Ἑλληνικαὶ οἰκογένειαι περὶ καθήκοντος, εἰς οὗ τὴν ἐπιτέλεσιν δὲν εἶχον ἔτι κληθῆ ὑπὸ τοῦ νόμου, καὶ νοήσωσιν, ὅτι ἔφθασεν ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ὀφείλουσι νὰ προέλθωσι πρόθυμοι, ὅπως ἀναλάβωσι τὰς εἰς αὐτὰς ἀνηκούσας ὑποχρεώσεις ὑπὲρ τῶν τέκνων των καὶ ὑπὲρ τοῦ ἔθνους.

§292ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ δημοκοπεῖν εἶναι πάντη ξένον τῆς καρδίας μου. Ἀντετάχθην κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι, ὡς προεῖπον, ἀντίκειται εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Καὶ ποίαν ἔννοιαν δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ ῥήματα ταῦτα; «Ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους, διὰ δὲ τὴν δημοτικὴν συντρέχει καὶ τὸ Κράτος κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀνάγκης». Βεβαίως, ἐὰν ἐρωτηθῶσιν, οὐχὶ οἱ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀλλ’ οἱ ἁπανταχοῦ τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν λαλοῦντες, βεβαίως εἰς τὰ ῥήματα ταῦτα θὰ ἀποδώσωσι τὴν ἔννοιαν, ὅτι οὐδεμία δαπάνη ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ἐκπαιδευόμενον ἐν τοῖς Γυμνασίοις ἢ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. «Ἠρύσθημεν, λέγουν, ἐκ τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος τὴν διάταξιν, καὶ ἐκεῖ ἐπεκράτησε τὸ σύστημα τοῦ ἀποτίνειν τέλη χαρτοσήμου ἐκπαιδευτικά.» Ὅ,τι ἰσχύει ἐν Βελγίῳ καὶ ἀλλαχοῦ δὲν πρέπει νὰ ὁδηγῇ ἡμᾶς εἰς τὴν ἑρμηνείαν διατάξεων ῥητῶν τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πολλάκις, ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι πλούσιοι. Οἱ Ἕλληνες εἶναι ὀλιγαρκεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἀντέχουν εἰς ὅλας τὰς δυσχερείας, εἰς ἃς κατεδικάσθησαν νὰ βιῶσιν. Ἡ αὐτάρκεια ἢ ὀλιγάρκεια εἶναι ἐκείνη, ἥτις σώζει αὐτούς. Οἱ λαοὶ τῆς Εὐρώπης δὲν εἶναι αὐτάρκεις· οὗτοι συνείθισαν εἰς τὸν πλοῦτον, εἰς τὴν πολυτέλειαν. Οἱ Ἕλληνες ἀντέχουν, διότι εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, ὀλιγαρκεῖς· ἀλλὰ δὲν εἶναι πλούσιοι. Ἐν Εὐρώπῃ ὁλόκληροι γενεαὶ εἰργάσθησαν, ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει οὐδὲν ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἐκεῖ τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον, δὲν ἔχει ὁδοὺς, δὲν ἔχει οἰκίας, δὲν ἔχει ἐφόδια πολέμου, δὲν ἔχει ἀποθεματικὰ κεφάλαια. Οἱ Ἕλληνες εἶναι πάμπτωχοι, καὶ δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἐπιβαρύνωμεν πέραν τοῦ δικαίου, διότι δὲν ἀργεῖ ἡ μαύρη πενία νὰ ἐνσκήψῃ· δὲν πρέπει νὰ ἀγώμεθα ἐκ τῆς ὑψηλόφρονος ἰδέας, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι πλούσιος, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς πᾶν βάρος. Ὁ Ἕλλην πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰ βάρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κοινῶν, ἀλλὰ μὲ μέτρον λελογισμένον καὶ ἄνευ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος. Δὲν ἔχω πρόχειρα τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἔχουν τὴν ἔννοιαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσι φόροι, ἵνα ἀνταποκριθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπαιδεύσεως, οὐχὶ δὲ νὰ ἐπιβληθῶσι νέοι φόροι εἰς τοὺς ἐκπαιδευομένους. Ἡ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ παρέχηται δωρεὰν, καὶ δὲν πρέπει νὰ παραβιάζωμεν τὸ Σύνταγμα, ἐπιβάλλοντες τοιοῦτον φόρον, ὅστις οὐδόλως θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου, καὶ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τοῦ ὁποίου τὴν φιλοπατρίαν δὲν ἀμφισβητῶ, θέλει λυπηθῆ, διότι ἔλαβε μέτρον καὶ ἀντισυνταγματικὸν καὶ ἀλυσιτελὲς, λίαν δὲ ἐπιβλαβές.

§293ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω ἀπὸ μακροῦ χρόνου, πῶς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναγινώσκει τὰ κείμενα. Εἰς προηγουμένην συζήτησιν ἐκράτει τὸ πρωτότυπον ἑνὸς διατάγματος, ἐγὼ δὲ ἐκράτουν τὸ ἐν τῇ ἐπισήμῳ ἐφημερίδι δημοσιευθέν, καὶ εὑρέθη τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσε πρὸς τὴν Βουλὴν, νὰ ἦναι διάφορον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶχε καταχωρηθῆ ἐν τῇ ἐπισήμῳ ἐφημερίδι.

§294Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποτὲ δὲν συνέβη τοιοῦτόν τι.

§295ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Μήλα ... Αὐτὸ δὲ, τὸ ὁποῖον συνέβη τότε, συνέβη σήμερον καὶ μὲ τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέγνωσε. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἐπεκαλεῖτο τὰ κείμενα τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος καὶ τῶν Βελγικῶν νόμων, ἦτο δύσκολον νὰ τὸν διαψεύσῃ τις ἀμέσως, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἐπεκαλέσθη τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1844, πρόχειρον ἔχω τὴν ἀπόδειξιν τῆς διαστροφῆς. Ἀνέγνωσε τὴν ἑξῆς παράγραφον (ἀναγινώσκει): «Δίδοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς δαπάνης καὶ τοῦ βάρους τῶν σχολείων, παρέχομεν αὐτῇ συγχρόνως τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐπιβάλῃ φόρον ἐπὶ τούτῳ, καὶ νὰ ἔχῃ τὴν διεύθυνσιν». Καὶ νικηφόρως, διὰ τοῦ ἀποσπάσματος τούτου ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1844, σᾶς ἀπεδείκνυεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιόν του οὐδὲν ἔχει τὸ ἀντισυνταγματικόν. Μάλιστα, τὸ χωρίον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσεν, εὑρίσκεται εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1844, ἀλλ’ ἀφορᾷ εἰς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ ἐλειτούργει ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις. Περὶ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως οὐδεμία ἀμφισβήτησις ἔλαβε χώραν, οὐδεμία ἑτέρα συζήτησις, παρὰ ἐκείνη, ἣν ἀνέφερα ὑμῖν πρὸ ὀλίγου. Πάντες οἱ πληρεξούσιοι μιᾷ φωνῇ ἐδέχθησαν, ὅτι ἡ δαπάνη τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως ἔπρεπε νὰ καταβάλληται ὑπὸ τοῦ Κράτους. Διεξήχθη ὅμως συζήτησις ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, ἐπὶ τοῦ ἂν τὸ Κράτος ὤφειλε νὰ καταβάλλῃ τὴν δαπάνην διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ὁ πληρεξούσιος, τοῦ ὁποίου τοὺς λόγους σᾶς ἀνέγνωσε, κατὰ περίεργον ἀληθῶς τρόπον, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τρόπον, ὅστις δὲν συμβιβάζεται μήτε μὲ τὴν θέσιν του μήτε μὲ τὸ βῆμα, ἐξ οὗ ἐλάλει, λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἀνατιθεμένης τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θέλει ὑπάρξει ἡ ἐντελὴς ἐκείνη προσοχὴ, ἥτις εἶναι εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, ἐχούσας εἰς αὐτὴν ἄμεσον ἐπιμέλειαν καὶ φροντίδα. «Ἄς ἐνθυμηθῶμεν»,—καὶ ἰδοὺ τὸ τεμάχιον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς,— «ἄς ἐνθυμηθῶμεν πόσα πρὸ ὀλίγου σχολεῖα ἐξέλιπον διὰ τὰ ληφθέντα οἰκονομικὰ μέτρα. Δίδοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς δαπάνης καὶ τοῦ βάρους τῶν σχολείων, παρέχομεν αὐτῇ συγχρόνως καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐπιβάλῃ φόρον ἐπὶ τούτῳ! ...»

§296ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). «Ἐπὶ τούτῳ».

§297ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὅμως.

§298ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄρα καὶ διὰ τὰ δημόσια.

§299ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως, Κύριοι, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, ἐλέγοντο καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀνεφέροντο εἰς τὴν συζήτησιν, ἥτις ἐγεννήθη ἐν τῇ Συνελεύσει τοῦ 1844, περὶ τοῦ πῶς θὰ ἐκανονίζετο ἡ δαπάνη ὡς πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ἐδέχθησαν ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ὠφεληθῶσιν αἱ κοινότητες, ἄρα εἰς τὰς κοινότητας, εἰς τοὺς δήμους ἐπέπιπτε τὸ βάρος τῆς συντηρήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἀπεφάσισαν δὲ, ἵνα τὸ Κράτος ἔλθῃ μόνον εἰς συνδρομὴν τῶν κοινοτήτων. Αὕτη, Κύριοι, εἶναι ἡ συζήτησις, ἥτις διεξήχθη ἐν τῇ Συνελεύσει τοῦ 1844. Ὅ,τι ἐλέχθη περὶ τῆς ἀνωτέρας καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, σᾶς τὸ ἀνέγνωσα, καὶ σᾶς τὸ ἀναγινώσκω ἐκ νέου (ἀναγινώσκει): «Ἡ Κυβέρνησις μόνη δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἴτε ἐπιβάλλουσα μεγαλείτερα τέλη εἰσαγωγῆς εἰς τὰ εἴδη τῆς πολυτελείας, ἐὰν οἱ πόροι της δὲν ἀρκοῦσιν, εἴτε ἐλαττόνουσα τὴν τοῦ ἱματισμοῦ πολυτέλειαν τῶν στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων...» Ὥρισε, βλέπετε, καὶ τὸν τρόπον, δι’ οὗ ἤθελε πορισθῆ τὸ Δημόσιον τὰ ἀναγκαῖα ἀναλώματα ὑπὲρ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Ἀκριβῶς δὲ ὁ τρόπος, ὃν ὥριζεν ἡ Συνέλευσις τοῦ 1844, ἀντίκειται πρὸς τὸν τρόπον, ὃν θέλει νὰ εἰσαγάγῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἰσχυρίσθη, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου του καθιστᾷ τὴν ἰσότητα! Ἐξεπλάγη μάλιστα, ὅτι ἐγὼ τὸ προηγούμενον, τὸ ἰσχῦον σύστημα, τὸ διὰ τοῦ Συντάγματος καθιερούμενον, ἐχαρακτήρισα ὡς καθιστῶν τὴν ἰσοπολιτείαν. Ἰσότης καὶ ἰσοπολιτεία εἶναι πράγματα διάφορα. Ναὶ, τὸ νομοσχέδιον καθιστᾷ τὴν ἰσότητα ἐν τῇ φορολογίᾳ μεταξὺ τῶν ἐκπαιδευομένων, ἀλλὰ δὲν καθιστᾷ τὴν ἰσοπολιτείαν, παραβαίνει δὲ τὸ ῥητὸν γράμμα τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ἄρθρου 3 αὐτοῦ, καθ’ ὃ ἕκαστος πρέπει νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὰ βάρη τοῦ Κράτους ἀναλόγως τῆς περιουσίας του. Ἀλλὰ τίς ἀναλογία ὑπάρχει ἐδῶ; Καὶ ὁ πένης καὶ ὁ ἄστεγος θὰ καταβάλλωσι τὰ αὐτὰ τέλη διὰ τὰ τέκνα των, τὰ ὁποῖα θὰ καταβάλλῃ ὁ πλούσιος. Λοιπὸν δὲν καθιστᾶτε ἰσοπολιτείαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι εἰς τὸ ἑξῆς προνόμιον πλέον διὰ τοὺς πλουσίους θέλει εἶσθαι ἡ παιδεία, ὁ δὲ πένης, ὁ μὴ δυνάμενος νὰ καταβάλλῃ ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων του, ὑπολογιζομένης κατ’ ἔτος καὶ οὐχὶ κατὰ δευτερόλεπτον, ὡς ὑπολογίζουν ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑποκρίνονται τὸν κωμῳδὸν ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ βήματος, ὁ πένης, ὅστις δὲν δύναται νὰ καταβάλλῃ τὰς 1445 δραχμὰς, θέλει ἴδει τὸ τέκνον του ἀποκλειόμενον τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Οὕτω δὲ ἡ ἰσοπολιτεία ἐκλείπει. Τοῦτο ἰσχυρίσθην ἐγώ· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν συνήθη τακτικήν του, ἠθέλησε τὸν ἀγῶνα νὰ τὸν μεταφέρῃ ἐπὶ ἄλλου ἐδάφους, διότι τὸ ἔδαφος τοῦτο δὲν ἦτο πρόσφορον εἰς αὐτὸν, καὶ ἕνεκα τοῦ νομοθετήματός του καὶ ἕνεκα τῶν ἰδεῶν του. Θέλει νὰ ἀποκρύψῃ ἀληθῶς τὰς ἰδέας του, καὶ προβάλλει, ὅτι ἡμεῖς, ὑποστηρίζοντες τὴν καθεστηκυῖαν τάξιν, τὴν ἰσοπολιτείαν, δημοκοποῦμεν. Ἡμεῖς ἀμυνόμεθα ὑπὲρ τῆς καθεστηκυίας τάξεως, ἀμυνόμεθα ὑπὲρ τῆς ἰσοπολιτείας, ἐκεῖνος δὲ προσπαθεῖ νὰ ἀνατρέψῃ αὐτήν, πάντα δὲ τὰ νομοθετήματά του φέρουν τὴν σφραγῖδα τῆς ἀνατροπῆς. Δείξατέ μοι ἓν νομοθέτημά του, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ μὴ προσβάλληται καὶ μία διάταξις τοῦ Συντάγματος· δείξατέ μοι ἓν νομοθέτημα αὐτοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ μὴ σαλεύωνται αἱ βάσεις τῆς Πολιτείας ἡμῶν. Σήμερον πρόκειται νὰ καταπέσῃ πρόῤῥιζα ἡ παρ’ ἡμῖν ἰσοπολιτεία, καὶ νὰ καθιερωθῇ τὸ σύστημα τὸ πλουτοκρατικόν. Ὁ πένης θὰ καταβάλῃ πάντας τοὺς φόρους, θὰ συνεισφέρῃ εἰς πάντα τὰ βάρη, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι αὐτὸ δὲν ἀρκεῖ, πρέπει νὰ καταβάλῃ καί τι πλέον, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα, ὅπως τὸ τέκνον του τύχῃ τῆς ἐκπαιδεύσεως, τῆς διανοητικῆς διαπλάσεως, δι’ ἧς δύναται ν’ ἀποβλέψῃ εἰς αἰσιώτερον μέλλον, πρέπει νὰ καταβάλῃ καὶ ἴδιον φόρον δι’ αὐτήν. Ἂν δὲν τὸν καταβάλῃ, ἂν δὲν στερηθῇ καὶ τοῦ ὑποκαμίσου του πρὸς τοῦτο, βεβαίως τὸ τέκνον του δὲν δύναται νὰ συναγωνισθῇ πλέον ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἡμῶν. Ἡμεῖς ἀληθῶς οὐδέποτε θὰ εἴπωμεν εἰς τὸν λαὸν, ὅτι ὀφείλει, ἐνόσῳ ἔχει τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, νὰ καταβάλῃ τὸν φόρον τοῦτον· ἡμεῖς θὰ τῷ εἴπωμεν, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ἐντελῶς παράνομος καὶ ἔκθεσμος. Καὶ δυνατὸν νὰ κατηγορηθῶμεν, ὅτι δημοκοποῦμεν, τοιαῦτα λέγοντες, ἀλλ’ ἔχομεν τὴν συνείδησιν ἥσυχον, ἔχομεν δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ὑπὲρ τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ ἀγὼν ἡμῶν θέλει στεφανωθῆ. Ἀλλοίμονον δὲ εἰς ἐκείνους, οἵτινες προσπαθοῦν, ἢ συντελοῦν, τὴν ἰσοπολιτείαν ἡμῶν νὰ καταῤῥίψωσιν.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§301ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ.κ. Καλογεροπούλου καὶ Μερλοπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 136. Ἐκ τούτων 119 εἶπον Ναὶ, καὶ 17 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 119 κατὰ 17 εἰς αʹ συζήτησιν. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§304Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ κειμένῳ παρεισέφρησαν λάθη τινὰ καὶ παραλείψεις, ὧν προτείνω τὴν διόρθωσιν καὶ συμπλήρωσιν· ἤτοι ἐν ἄρθρῳ μόνῳ, ἐδαφίῳ ὀγδόῳ, ἀντὶ «μεταγραφαὶ» «μετεγγραφαὶ». Ἐπίσης καὶ ἐν ἐδαφίῳ ἑνδεκάτῳ. Κατωτέρω, ἐν ἄρθρῳ 26 τετράκις, αἱ λέξεις «ἐν ἑκατέρῳ τῶν χημείων» νὰ ἀντικαταστηθῶσι διὰ τῶν λέξεων «ἐν τῷ χημείῳ καὶ ἐν τῷ φαρμακευτικῷ φροντιστηρίῳ». Ἐν ἄρθρῳ δὲ 26 πεντάκις, μετὰ τὰς λέξεις «αἱ καθ’ ἑξάμηνον» νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «θερινὸν», καὶ ἐν ἄρθρῳ 26 ἑξάκις, μετὰ τὰς λέξεις «εἰς τὸ φαρμακευτικὸν σχολεῖον αὐτοῦ», νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «πᾶσα ἀνανέωσις ἐγγραφῆς ἐν ἀρχῇ τοῦ χειμερινοῦ ἑξαμήνου». Ἐπίσης δὲ καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, ὀλίγον κατωτέρω, ἡ λέξις «μεταγραφαὶ» νὰ διορθωθῇ «μετεγγραφαὶ». Οὐδεὶς νεωτερισμὸς διὰ τῶν συμπληρώσεων εἰσάγεται, ἀλλ’ εἶναι ἀναγκαῖαι πρὸς διευκρίνησιν, διότι ἡ λέξις «ἀνανέωσις» ἐφαρμόζεται εἰς τὸ δεύτερον ἑξάμηνον, ἡ δὲ λέξις «ἐγγραφὴ» εἰς τὸ πρῶτον, ἀλλὰ δέον νὰ ἐνδειχθῇ ἡ διάκρισις καὶ ἐν τῷ κειμένῳ.

§305ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, τίς εἶναι ἡ δικαιολογικὴ βάσις τῆς φορολογίας τῶν διπλωμάτων τῶν σπουδαζόντων εἰς ξένα Πανεπιστήμια, πρὸς τοὺς ὁποίους τὸ Δημόσιον βεβαίως οὐδὲν παρέχει· πόθεν λοιπὸν ἀντλεῖ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς φορολογίας;

§306Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ διπλώματα δὲν φορολογοῦνται λόγῳ τῆς παρεχομένης ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ φορολογοῦνται, ὡς εἶπον καὶ πρότερον, πάντα ἀδιαφόρως, ὡς ὑποκείμενα εἰς τέλος χαρτοσήμου. Κατὰ τὴν ἐπιμέτρησιν δὲ τοῦ τέλους, ἀφοῦ ἐπιβάλλεται τοῦτο εἰς τὸ δίπλωμα πρὸς φορολογίαν, καὶ οὐχὶ εἰς ἀντιστάθμισιν παρασχεθείσης ἐκπαιδεύσεως, τὰ τῶν ξένων Πανεπιστημίων διπλώματα πρὸς τήρησιν τῆς ἀναλογικῆς ἰσότητος δέον νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τέλος πολὺ ἀνώτερον τοῦ τῶν διπλωμάτων τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, διότι τὰ πρὸς ἀπόκτησιν αὐτοῦ ἔξοδα ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, πρὸς ἃ δέον νὰ ἀναλογισθῇ τὸ τέλος εἶναι πολὺ ὑπέρτερα τῶν ἐξόδων, ἅπερ ἐπάγεται ἡ πρὸς ἀπόκτησιν διπλώματος παίδευσις ἐν τῷ Κράτει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 45′ μ. μ.