1892.07.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42

τῆς 16 Ἰουλίου 1892.

(Πέμπτη).

Ὥρᾳ 10 καὶ 30′ π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Γεώργιος Καταπόδης, κατάδικος ἐν ταῖς φυλακαῖς Ἰθάκης, παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς ἀποφυλακίσεως αὐτοῦ τε καὶ τοῦ ἀδελφοῦ του Εὐσταθίου, ὡς ἀδίκως κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς, διότι ἀνεκαλύφθησαν μετὰ τὴν καταδίκην αὐτῶν οἱ ἀληθεῖς ἔνοχοι, ἐγκλείει δὲ ἐν τῇ αἰτήσει του καὶ ὑπόμνημα, ὅπως ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§2ΣΕΡΒΟΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν ταύτην, διότι πράγματι μετὰ τὴν καταδίκην αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ἐπῆλθε γενικὴ πεποίθησις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ὅτι ἦσαν ἀθῶοι, καὶ τὴν σήμερον εἶναι γνωστὸν, τίνες ἦσαν οἱ ἀληθεῖς αὐτουργοὶ τοῦ ἐγκλήματος, διὰ τὸ ὁποῖον κατεδικάσθησαν οἱ ἀναφερόμενοι ἀδελφοί.

§3Π. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἐπίσης καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ Μαρουσὼ, θυγάτηρ τοῦ Ἰωάννου Τριανταφύλλου, κατοίκου Ἀθηνῶν, ζητεῖ μηνιαῖον βοήθημα. Οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως Πύργου τῆς Ἠλείας παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν.

§5ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, χθὲς τὸ ἑσπέρας συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς διατάξεων τοῦ νόμου περὶ τελῶν χαρτοσήμου, ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς κ. Στάης ἀνέπτυξε τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν στηριχθεὶς ἐνόμισεν, ὅτι ἀνάγκη νὰ γείνωσι δεκταὶ αἱ μεταῤῥυθμίσεις αὗται, ἀλλὰ παρεμπιπτόντως ἤρχισε νὰ ἀγορεύῃ περὶ τῆς τιμιότητός του καὶ περὶ τῆς ἀχρειότητος τῶν ἄλλων. Ἦτο κύριος νὰ πράξῃ ὅ,τι ἤθελεν, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον εἰς ἕκαστον ὑβρισθέντα ἀδίκως...

§6ΣΤΑΗΣ. Οὐδένα ὕβρισα.

§7ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω σᾶς ἀποδείξει, ὅτι ὑβρίσατε, διότι ἔχω τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά... Δυστυχῶς εἶμαι βαρήκοος καὶ δὲν ἀντελήφθην, εἴτε ἐκ τῆς βαρηκοΐας μου, εἴτε ἐκ τοῦ κωμικοῦ τοῦ εἰσηγητοῦ ἐπὶ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ θέματος, οὐδὲ ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ τῶν γεγονότων, ἀντελήφθην ὅμως τοῦ τελευταίου γεγονότος, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Στάης, ἤτοι ὅτι παραμελῶ τὰς ὑποθέσεις μου καὶ δὲν μεταβαίνω εἰς τὰ σχολεῖα, ὡς γονεὺς, ἵνα ἐποπτεύω τὰ τέκνα μου. Ὁμολογῶ ὅτι τοῦτο δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς σφάλμα μου, ἀλλὰ δὲν ἐδικαιολόγει τὸν κ. Στάην νὰ μὲ καθυβρίσῃ διὰ σκαιοτάτης ὕβρεως, ὅτι δηλαδὴ τοῦτο ἀποτελεῖ διαφθορὰν τῆς παιδείας. Ἔχω τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα ἀναφέρουσι ῥητῶς τοῦτο.

§8ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου του τὰ ἀνέφερε. Μετενόησεν ὁ ἴδιος.

§9ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει (ἀναγινώσκει): «... Καὶ βεβαίως ἡ παιδεία δὲν θὰ ἦτο εἰς τὴν σημερινὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, ἂν πάντες οἱ Βουλευταὶ δὲν ἐπενέβαινον εἰς τὰ κατ’ αὐτήν. Παρακάθηνται ἐνταῦθα πολλοὶ φίλοι μου, τοὺς ὁποίους δύναμαι νὰ κατονομάσω προκαλούμενος... Ἰδοὺ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, ὁ ὁποῖος πολλάκις ἀνῆλθε τὰς κλίμακας τῶν Γυμνασίων, ἰδοὺ ὁ κ. Σταυρόπουλος, ἰδοὺ ὁ κ. Πολίτης, ἰδοὺ ἑκατὸν, τοὺς ὁποίους δύναμαι νὰ κατονομάσω, ἰδοὺ, Κύριοι, ποῖοι εἶναι οἱ διαφθορεῖς τῆς παιδείας!» Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἱκανοποιήσῃ, ἐκτὸς ἐὰν νομίζῃ, ὅτι ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου του ὑπῆρξαν στιγμαὶ ἀκαταλογίστου τοῦ κ. Στάη. Σᾶς λέγω δὲ, Κύριοι, ὅτι ἐπὶ δεκαπενταετίαν σπουδάζω τὰ τέκνα μου καὶ οὐδέποτε ἐπῆγα εἰς σχολεῖόν τι, ποτὲ δὲν ἐπῆγα νὰ ἴδω τὰ παιδιά μου ἐξεταζόμενα, οὔτε τὸν κ. Στάην ἐγνώριζον, οὔτε κλίμακας Ὑπουργῶν καὶ καθηγητῶν ποτὲ ἀνῆλθον. Λοιπὸν ποῦ μὲ εἶδε μεταβαίνοντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ζητοῦντα προαγωγὴν τῶν μαθητῶν, διὰ τοῦ ὁποίου διαφθείρεται ἡ παιδεία; Μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι μία ὕβρις βαρεῖα, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Βουλή, ἀλλὰ, ἐπαναλαμβάνω, δίδω συγχώρησιν, ἐὰν ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι ἐν ἀκαταλογίστῳ στιγμῇ ἐλέχθησαν αὐτὰ ἐκ μέρους τοῦ κ. Στάη.

§10ΣΤΑΗΣ. Εἶναι γεγονὸς μεμαρτυρημένον, ὅτι ἡ ἀλήθεια εἶναι πικρά· οὐδὲν δ’ ἄλλο χθὲς ἔπραξα ἢ νὰ ἐκθέσω γεγονότα, ἅτινα πάντες γινώσκουσιν. Ἀνέρχονται τὰς κλίμακας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἀνέρχονται τὰς κλίμακας τῶν Γυμνασίων, πιέζουσι τοὺς καθηγητὰς οὐ μόνον εἷς, δύο, πέντε, δέκα, πεντήκοντα, ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι, ἐὰν οὐχὶ οἱ πάντες. Αὐτή, Κύριοι, εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἣν πρέπει νὰ εἴπωμεν, ἵνα διορθώσωμεν τὸ κακόν. Ἐκάκισα τῆς ἀμελείας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, διότι πράγματι ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὰ τέκνα αὐτοῦ ἐν τῷ σχολείῳ, καὶ ὁ ὁποῖος οὐδέποτε, οὔτε ἅπαξ, ἔρχεται ἐν τῷ σχολείῳ, καὶ ὁμολογεῖ αὐτὸ τὸ γεγονός, δὲν εἶναι βεβαίως ἄξιος συγχαρητηρίων διὰ τὴν ἀκηδίαν ταύτην, καὶ μάλιστα ὁπόταν ἔρχηται δι’ ἄλλων μέσων νὰ ἐπιβάλῃ τὴν προαγωγὴν αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ προσωπικῶν. Ἐγὼ ὡμίλησα γενικῶς· εἶπον ὅτι ἡ παιδεία χωλαίνει, διότι ἐπιβαλλόμεθα ἡμεῖς οἱ Βουλευταί· δὲν εἶπον προσωπικῶς διὰ τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα, ἀλλὰ τὰ γεγονότα αὐτὰ ἀνέφερα· εἶπον διὰ τὸν κ. Σταυρόπουλον, διότι αὐτὸς ἐκόπτετο νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐκόπτετο νὰ μὴ γράψω ἐγὼ τὴν ἔκθεσίν μου ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου· εἶπον διὰ τὸν κ. Ζυγομαλᾶν ὡς πρὸς τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο, καίτοι ἄλλοτε, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ὁμολογουμένως ἐφρόντισε πολὺ ὑπὲρ αὐτῆς. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ προκαλέσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς κατ’ ἐμοῦ, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν παράκλησίν του.

§11ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δίδω μίαν ἐξήγησιν. Χθὲς ἐκάθητο εἰς τὸ ἄλλο θρανίον ὁ κ. Στάης, καὶ τῷ εἶπον περὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι δὲν εἶμαι ἐναντίος τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, ἀλλ’ ἐξ ἰδίου συμφέροντος, τὸ ὁποῖον προτάσσω, ἔστω καὶ ἐκ φιλαυτίας, ὑπὲρ τῶν τέκνων μου καὶ τῆς καταστάσεώς μου τῆς οἰκονομικῆς, νομίζω, ὅτι εἶναι βαρύτατον τὸ νομοσχέδιον. Σεῖς δὲ, ὁ συντάκτης τῆς ἐκθέσεως, τῆς ἐγκρινούσης τὸ νομοθέτημα, κύριε Στάη, καὶ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου κ. Κοσσονάκος, δὲν ἔχετε παιδιά, διὰ νὰ αἰσθανθῆτε τὴν ἀνάγκην, καὶ νὰ γνωρίσητε πῶς οἱ γονεῖς οἰκονομοῦν τὰ τοιαῦτα ἔξοδα· δὲν ἐπληρώσατε ποτὲ φόρους, καὶ δὲν γνωρίζετε, τί θὰ εἰπῇ τοιαύτη φορολογία ἐπὶ τῆς παιδείας.

§12ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἠγανάκτησα διὰ τὴν γλῶσσαν τοῦ κ. συναδέλφου. Ὁμολογουμένως, ὡς καὶ ὁ ἴδιος ὁμολογεῖ σήμερον, παρεξετράπη χθές, καταστήσας τὴν συζήτησιν προσωπικήν. Ἐκάκισεν ἐμοῦ, διότι προσῆλθον εἰς τὸ Γυμνάσιον, ὅτε ἦτο καθηγητής, δι’ ὡρισμένον πρόσωπον, τοῦ ὁποίου τυγχάνω κηδεμὼν, μὴ καταγόμενον ἐκ τῆς Ἀττικῆς, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, διότι συνδέομαι μετ’ αὐτοῦ διὰ συγγενείας· προσῆλθον βεβαίως εἰς τὸ Γυμνάσιον ἅπαξ, ὅπως ἐγγράψω τὸν μαθητὴν αὐτὸν καὶ ζητήσω τὴν κατὰ νόμον ἐξέτασίν του. Πρὸς τὸν καθηγητὴν ὅμως κ. Στάην οὐδέποτε ἀπηυθύνθην. Τὸν ἐκτιμῶ ὡς εἰλικρινῆ, ἀλλὰ συγχρόνως γνωρίζω καὶ τὰς παραφοράς, εἰς τὰς ὁποίας ὑπόκειται, τὰς ὁποίας ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἡλικία θέλει κατευνάσει. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἴσως ἀπέδειξα ἓν ἐλάττωμα, ὅτε διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἀπεδείχθην δηλαδὴ καθ’ ὑπερβολὴν αὐστηρὸς, οὐδέποτε δὲ παρενέβην εἰς προαγωγὴν μαθητῶν καὶ ἐκεῖνοι, μεθ’ ὧν εἰργάσθην, καὶ οἱ συνάδελφοι πάντες γνωρίζουσι, κατὰ πόσον ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου μετ’ ἄκρας αὐστηρότητος, καὶ πολλάκις πρὸς ἰδίαν μου ἐπαρχιακὴν βλάβην.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκετὰ ἐλέχθησαν. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§14ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑπενθυμίζω πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὴν παράκλησίν μου περὶ ἀποστολῆς σταφίδος εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Σικάγου, καὶ παρακαλῶ πάλιν νὰ ἐπιβληθῇ φόρος καὶ 50 λεπτῶν, διότι ἄνευ τούτου δὲν πιστεύω νὰ κατορθωθῇ νὰ ἀποσταλῇ σπουδαῖον ποσὸν εἰς Ἀμερικήν. Ἂς σχηματισθῇ δὲ ἐν Πάτραις μία ἐπιτροπή, ἡ ὁποία διὰ τοῦ χρήματος, τὸ ὁποῖον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ συναχθῇ, νὰ ἀγοράσῃ ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν σταφίδα ἐκ τῆς πρώτης ποιότητος, καὶ τοιουτοτρόπως ν’ ἀποστείλῃ αὐτήν, ἀναλόγως πρὸς τὴν Ἔκθεσιν καὶ πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν, ἐν ᾗ διατελεῖ ἡ Ἑλλὰς ἀπέναντι τῆς Ἀμερικῆς.

§15Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸς παράστασιν ἐν ταῖς ἐκθέσεσι τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ βιομηχανία ἄλλων ἐθνῶν, μᾶλλον ἡμῶν προηγμένων, δὲν ἐπικαλοῦνται τὴν ἀντίληψιν τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἐξ ἰδίων ἐπιτυγχάνουσι τοῦ σκοπουμένου· τούτου δ’ ἕνεκεν ἀποβαίνουσι καὶ λίαν τελεσφόροι αἱ ἐκθέσεις ὑπὲρ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας τῶν χωρῶν ἐκείνων. Παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς καὶ παρ’ ἄλλοις Κράτεσιν, ὧν τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ βιομηχανία διατελοῦσιν ἐν τοῖς πρώτοις σταδίοις τῆς ἀναπτύξεως, δὲν ἐπαρκοῦσιν, οὐδ’ ἐνδιαφέρονται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οἱ ἔμποροι καὶ οἱ βιομήχανοι εἰς ἐνέργειαν ὑπὲρ ἑαυτῶν ἐκ τῶν ἰδίων, τὰ δὲ βάρη ὅλα τῶν ἐκθέσεων ἐπιπίπτουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Λέγων δὲ Κυβέρνησιν, ἐννοῶ καὶ τὴν φορολογίαν. Προκειμένου ὅμως περὶ γεωργικοῦ προϊόντος, μεγάλην παρ’ ἡμῖν ἔχοντος ἀνάπτυξιν καὶ πολλὴν σπουδαιότητα, δυνάμεις δὲ ἱκανάς, ἵνα φροντίσῃ περὶ ἑαυτοῦ, πρέπει νὰ καταβληθῇ προσπάθεια, ὅπως αὐτὴ αὕτη ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν εἰς τὰ τῆς ἐκθέσεως, προκαλουμένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Θέλει ἄρα ἀσχοληθῆ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως κατορθωθῇ, ἵνα οἱ παράγοντες σταφίδα αὐτοὶ οἰκειοθελῶς προέλθωσιν εἰς ἔρανον χάριν τοῦ σκοποῦ τούτου. Ἐὰν ἀποτύχῃ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ταύτῃ, θέλει πράξει καὶ περὶ σταφίδος ὅ,τι ἔπραξε καὶ ἐν προηγουμέναις ἐκθέσεσι καὶ περὶ σταφίδος καὶ περὶ ἄλλων τῆς χώρας προϊόντων. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον περὶ τούτου νὰ ληφθῇ ἐκ προοιμίων ἀπόφασις. Ἡ Κυβέρνησις, ἐν ἀποτυχίᾳ, ἥτις ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ἐπέλθῃ, τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς παρὰ τοῖς παραγωγοῖς τῆς σταφίδος, θέλει πράξει πᾶν τὸ ἀναγκαῖον πρὸς τὴν ἐπαρκῆ παράστασιν τῆς σταφίδος ἐν Σικάγῳ, καὶ ἐὰν δεήσῃ νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, ζητοῦσα παρ’ αὐτῆς ἀδείας δαπάνης, δὲν ἀμφιβάλλομεν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει τὰς ψηφίσει. Ὁπωσδήποτε, ἡ δαπάνη μᾶλλον χαρακτῆρα προκαταβολῆς θὰ ἔχῃ ἢ ὁριστικῆς διαθέσεως τοῦ χρήματος· διότι, ἐὰν καταλλήλως γένωνται αἱ ἀποστολαὶ εἰς Ἀμερικήν, τ’ ἀποσταλησόμενα θὰ ἐκποιηθῶσιν ἐκεῖ, καὶ δαπάναι παραπληρωματικαὶ μόνον θὰ γείνωσιν ὁριστικῶς, αἱ προκαταβολαὶ ὅμως θὰ ὦσι σπουδαῖαι. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, ἐλπίζω ὅτι ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος θέλει ἐργασθῆ αὐτὴ ὑπὲρ ἑαυτῆς, ὠθουμένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διευθυνούσης καὶ τὸ ἔργον.

§16ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Προβλέπω πλήρη ἀποτυχίαν, κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν ὑπάρχουσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις καὶ τὰ ὄργανα τὰ διοικητικὰ, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ συντελέσωσιν, ὅπως ὁ τόπος, φιλοτιμούμενος καὶ συντρεχόμενος ὅπως δήποτε, δυνηθῇ νὰ προσέλθῃ εἰς ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς αὐτόν· καὶ θὰ συναισθανθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν εἰς τὴν Κυβέρνησίν του καὶ τὸν τόπον διὰ τῆς καταργήσεως τῶν Ἐπάρχων. Τίς θέλει σήμερον τεθῆ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἀποτέλεσμα;

§17ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν περὶ σταφίδος λεχθέντων, νομίζω καλὸν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν φρονῇ, ὅτι ταχέως θὰ δυνηθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνανέωσιν τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Γαλλίας· διότι, ὡς γνωρίζετε, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας λήγει ἡ προσωρινὴ σύμβασις, ἡ ὑπάρχουσα μετὰ τῆς Γαλλίας, ἐὰν δὲ μείνωμεν ἄνευ τοιαύτης συμβάσεως, τὰ τέλη τοῦ μεγίστου ὅρου τοῦ Γαλλικοῦ δασμολογίου θέλουσιν ἐπιβληθῆ ἐπὶ ὅλων τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων, εἶναι δὲ ἀπαγορευτικὰ διὰ τὴν σταφίδα.

§18ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ στάσις, εἰς ἣν εὑρίσκονται αἱ μετὰ τῆς Γαλλίας διαπραγματεύσεις, δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλομεν συνάψει νέαν σύμβασιν κατὰ τὸ ὑπολειπόμενον διάστημα μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, (κατὰ τὸ νέον χρονολογικὸν σύστημα) ὅτε λήγει ἡ ἄδεια, ἡ δοθεῖσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ ταῦτα θέλει παραταθῆ τὸ καθεστὼς μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου.

§19ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴς ἠτήσατο κατάλογον τῶν ἀποστρατευθέντων ἀξιωματικῶν συνεπείᾳ τῆς ἐκθέσεως τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Τὸν κατάλογον τοῦτον καταθέτω κατ’ ὄνομα· ἐν αὐτῷ δ’ ἀναγράφονται πόσοι ἤγειραν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἀποφάσεις τελεσιδίκους δὲν ἔχομεν, διότι τινὲς τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ἐκέρδησαν εἰς τὸ πρῶτον στάδιον, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὰ ἄλλα στάδια, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἔχομεν τελεσιδικίαν.

§20ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐζήτησα τὸν κατάλογον, διότι τὰ πρόσωπα δὲν μὲ ἐνδιαφέρουν. Ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι τινὲς τῶν δικῶν ἐπερατώθησαν, καὶ συνεπῶς ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ, κατὰ πόσον θὰ συνέφερε νὰ ληφθῇ πρόνοια νομοθετικὴ διὰ τὰς διαφορὰς, αἱ ὁποῖαι ἠγέρθησαν κατὰ τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν τὰς τελεσιδίκους ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς κ. Ρικάκης ἐπηρώτησε τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν (ἀναγινώσκει): «1) Πόσοι οἱ ἐν Τουρκίᾳ, Αἰγύπτῳ καὶ Βουλγαρίᾳ ὑπήκοοι Ἕλληνες. 2) Πόσα τὰ κατ’ ἔτος ἐκ τῶν διαμονητηρίων εἰσπραττόμενα. 3) Πόσα τὰ ἐκ τελῶν χαρτοσήμου». Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ἀπαντῶ, ὅτι οἱ ὑπήκοοι Ἕλληνες, κατὰ τὴν ἀπογραφὴν, ἥτις ἤδη εἶναι δεδημοσιευμένη, τοῦ 1889, ἐν Τουρκίᾳ (Εὐρωπαϊκῇ καὶ Ἀσιατικῇ) ἀνέρχονται εἰς 87,624.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι διῃρημένη κατὰ πόλεις;

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως, κατὰ πόλεις καὶ χωρία· εἶναι δὲ ἡ πρώτη στατιστικὴ, ἥτις ἔχει τινὰ ἀξίαν, διότι μέχρι τοῦδε πάντοτε αἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀπογραφαὶ ἀπετύγχανον ἐντελῶς. Ἀλλ’ ἡ κατὰ τὸ 1889 γενομένη κατωρθώθη νὰ καταρτισθῇ κἄπως ἐγγυτέρα πρὸς τὴν ἀλήθειαν, οἱ δὲ ἀριθμοὶ οὗτοι, καίτοι βεβαίως ἱκανῶς κατώτεροι τῶν πραγματικῶν, ὁπωσδήποτε προσεγγίζουσιν εἰς αὐτούς.

§24ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἀναγνώσητε τὸν πίνακα αὐτόν· νὰ τὸν καταθέσητε μόνον, καὶ ὅστις θέλει ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἂς λάβῃ γνῶσιν.

§25ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἀναγινώσκω τι μυστικὸν, διότι οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ εἶναι ἀναγεγραμμένοι εἰς ἀπογραφὴν δεδημοσιευμένην.

§26ΡΑΛΛΗΣ. Ἄλλο εἶναι μία ἀπογραφὴ, καὶ ἄλλο εἰς πίναξ κατατιθέμενος ἐπισήμως.

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν βλέπω τι τὸ ἐπιζήμιον. Μᾶλλον ὄφελος δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τούτου ἢ ζημία· διότι ἔχομεν ἤδη ἐν προηγουμέναις διαπραγματεύσεσι, πρὸ πολλῶν ἐτῶν γενομέναις, ἀξίωσιν τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων τῶν ἐν Τουρκίᾳ εἰς 14,000, ἀποδεικνύεται δὲ νῦν, ἐξ ἀπογραφῆς τακτικῶς ἐνεργηθείσης, καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο καὶ ἡ ἐν Ἑλλάδι ἀπογραφὴ, ὅτι ἔχομεν σήμερον ἐν Τουρκίᾳ ἑκατὸν ἑπτὰ περίπου χιλιάδας πολίτας, καὶ τοῦτο, ἐπὶ τῇ δηλώσει, τῇ γενομένῃ καὶ ἐν τῷ τεύχει τῷ δημοσιευθέντι καὶ ἐνταῦθα, ὅτι ἡ ἀπογραφὴ αὕτη δὲν ἔχει ἀξιώσεις ἀκριβοῦς εὐρωπαϊκῆς ἀπογραφῆς, ἤτοι εἶναι κατωτέρα τῆς ἀληθείας. Ποῖος εἶναι ὁ βαθμὸς τῆς ἀποστάσεως ἀπὸ τῆς ἀληθείας, τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν. Ἀλλὰ νεωτέρα ἀπογραφὴ, ἐλπίζω νὰ φέρῃ μετ’ ὀλίγα ἔτη ἀριθμὸν προσεχέστερον εἰς τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλ’ οἱ σημερινοὶ ἀριθμοὶ εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε δικαιολογοῦσι τὴν ἀξίωσιν, τὴν ἀνέκαθεν προτεινομένην ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔχει ἀληθῶς ἐν Τουρκίᾳ πολὺ πλείονας πολίτας ἢ ὅσους ἰσχυρίζεται ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις. Οὕτω, καθὼς προκύπτει ἐκ τῆς ἀπογραφῆς, ἔχομεν ἐν Ἀνατολικῇ Ῥωμυλίᾳ καὶ Βουλγαρίᾳ 5,700 περίπου. Ἐνταῦθα δὲ ἡ στατιστικὴ ἡμῶν ἔχει τοῦτο τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ταυτίζεται πρὸς τὴν στατιστικὴν τῆς Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως, (ὀλίγη εἶναι ἡ διαφορὰ, ἡ ἐπὶ πλέον ἢ ἔλαττον,) αὕτη δὲ ἡ ἀναγραφὴ συντελεῖ εἰς ἐξακρίβωσιν τῆς ἄλλης. Ἐν Αἰγύπτῳ ἔχομεν ἐν ὅλῳ 20,406, κατὰ τὴν ἀπογραφήν. Καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἔχω δὲ ἀπάντησιν καὶ εἰς τὰ ὑπόλοιπα ἐρωτήματα τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§28ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἀπογραφὴ τοὐλάχιστον κατὰ 30% εἶναι ἐσφαλμένη...

§29ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀληθῶς ὁ κ. Βουλευτὴς μοὶ ὑπομιμνήσκει διὰ τῆς παρατηρήσεώς του, ὅτι διακρίνεται ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ τοῦ κ. συναδέλφου, ὡς γενικοῦ προξένου τότε, γενομένη ἐργασία καὶ ἐπ’ αὐτῇ ὑποβληθεῖσαι ἐκθέσεις, ἐξ ὧν προκύπτουσιν αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐνταῦθα βεβαιοῖ ὁ κ. Βουλευτής.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κατατεθεὶς πίναξ θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 254).

§31ΖΩΤΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ ἐνέργειαι αὐτοῦ πρὸς ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῶν πληρωμῶν τῆς καταλογισθείσης ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου εἰς βάρος τῶν προξένων νομισματικῆς διαφορᾶς ἐπὶ τῶν κατὰ τὸ 1883 συμψηφισθέντων μισθοδοτικῶν καὶ ἄλλων διὰ κανονικῆς δαπάνης, προκαταβληθείσης ὑπ’ αὐτῶν, ἐνταλμάτων. Περιττὸν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ τοῦ ζητήματος τούτου, ὡρίμου καὶ γνωστοῦ εἴς τε τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείων, πρὸς τὰς διαταγὰς τῶν ὁποίων συνεμορφώθησαν οἱ καταδικασθέντες καὶ καταδικαζόμενοι προξενικοὶ ὑπάλληλοι, καὶ περιορίζομαι μόνον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς δυσχερείας, εἰς ἃς ἡ ἐκκρεμότης τοῦ ζητήματος τούτου ἐκθέτει τοὺς ἐνδιαφερομένους ὑπαλλήλους, καὶ νὰ διατάξωσιν ἐπειγόντως τὰ δέοντα, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ ὀφειλομένη δικαία θεραπεία.

§32Δ. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔλαβε πρόνοιαν, καὶ τίνα προτίθεται νὰ λάβῃ μέτρα, πρὸς ἀπαλλαγὴν τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τῶν εἰς βάρος αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου λόγῳ νομισματικῆς διαφορᾶς καταλογισθέντων ποσῶν ἐπὶ τῶν παρὰ τῶν προξενικῶν ἀρχῶν ἐκ τῶν εἰσπράξεων καταβληθέντων, συμφώνως ταῖς τότε ἐκδοθείσαις ἐγκυκλίοις τῶν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείων, κανονικῶν δαπανῶν τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας ἐν ἔτεσι 1882, 1883 καὶ 1884, δι’ ὧν ἐπιστώθησαν ὑπὸ τῶν λογιστικῶν καὶ ταμιακῶν ἀρχῶν, συμψηφισασῶν τὰ ἐπ’ ὀνόματι τῶν προξένων ἐκδοθέντα τότε ἐντάλματα.

§33ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐπερωτῶσι περὶ τῆς στάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις τῶν ὑπὸ προξένων ὀφειλομένων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ εἰσπραττομένων κατόπιν ἀποφάσεως διοικητικῆς, ἥτις ἐλήφθη συμφώνως πρὸς τὰ κείμενα, διὰ διαφορὰν νομίσματος, ἥτις κατελογίσθη εἰς βάρος αὐτῶν, διότι οὗτοι, ὄντες ταμίαι καὶ πληρόνοντες τοὺς μισθοὺς τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄλλας δαπάνας, ἐπλήρονον διὰ μεταλλικοῦ νομίσματος ἀπαιτήσεις χρηματικὰς εἰς δραχμάς. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐγένετο λόγος καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην Περίοδον τῆς Βουλῆς, τότε δὲ ἐξ ἁπασῶν τῶν μερίδων πολλοὶ ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ἀνεγνώρισαν, ὅτι τὸ θέμα εἶναι καθαρῶς νομοθετικόν. Ἅμα εἰσελθὼν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ πάλιν ἐφρόντισα καὶ δι’ ἐγγράφου ἠτιολογημένου προεκάλεσα τὴν μέριμναν τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου, ὅπως εἰσαχθῇ ἴδιον νομοθέτημα, κανονίζον τὸ ζήτημα.

§34ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ χρόνου τῆς φορτώσεως τῶν σταφίδων;

§35ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐλέγχου τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος. Φρονῶ ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, ἵνα ἡ μελέτη καὶ ἡ ἐξέτασις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος θὰ ἠδύνατο νὰ ὁρίσῃ, ἀπαρτιζομένην κυρίως ἀπὸ Βουλευτὰς, ἀντιπροσωπεύοντας σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἁρμοδιώτεροι, ἵνα ἀσχοληθῶσι πρὸς κανονισμὸν τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§36ΧΟΪΔΑΣ. Ἐντὸς τῆς σήμερον, παρακαλῶ, διότι ἄλλως θὰ καταστῇ ἄχρηστον τὸ νομοσχέδιον, καθόσον ὁ τρυγητὸς ἤρχισε, καὶ προσεγγίζει ὁ χρόνος τῆς φορτώσεως.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 256).

§38Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ προκάτοχοι ἡμῶν εἶχον ἐκδώσει δύο Β. Διατάγματα περὶ φορολογίας. Τὰ διατάγματα ταῦτα ἐξεδόθησαν παρ’ αὐτῶν ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς ἐγκρίσεως παρὰ τῆς Βουλῆς, ἐφηρμόσθησαν δὲ καὶ ἐξακολουθοῦσιν ἐφαρμοζόμενα. Εἶναι ἄρα ἀνάγκη, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐπιληφθῇ τῶν τῆς κυρώσεως τῶν διαταγμάτων τούτων, ἀφορώντων εἰς τὴν ἔγγειον φορολογίαν, εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ζώων, καὶ εἰς εἰδικήν τινα διάταξιν περὶ τῶν δασῶν. Περὶ τούτων ὑποβάλλω νομοσχέδιον.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 255).

§40ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλέγχου τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος, ὅπερ ὑπέβαλεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἀφορᾷ σὺν τοῖς ἄλλοις εἰς τὸν χρόνον τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου, ὅπως παρεμποδισθῇ ἡ εἰς πολλὰ σταφιδοφόρα μέρη λαμβάνουσα χώραν ἄωρος συλλογὴ αὐτοῦ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν ὅθεν αὐτοῦ θεωρῶ λίαν ἐπάναγκες, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐντὸς τῆς σήμερον τηλεγραφικῶς γνωστοποιήσῃ εἰς τοὺς κ. Νομάρχας τῶν σταφιδοφόρων μερῶν τὴν ἐπικειμένην ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὰς διατάξεις αὐτοῦ ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐξαγωγῆς, διατάξῃ δὲ συγχρόνως αὐτοὺς, ὅπως διὰ τῶν δημοτικῶν καὶ ἄλλων ἁρμοδίων ἀρχῶν γνωστοποιηθῶσι τὰ περὶ τούτου εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, καὶ πρὸ πάντων εἰς τοὺς τῶν ἐπαρχιῶν Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης, ἵνα λάβωσι γνῶσιν καὶ μὴ ἐπισπεύσωσι τὸν τρυγητὸν, κατὰ τὸ σύνηθες, ἀώρου καρποῦ, ὅπερ σκοπεῖ νὰ προλάβῃ τὸ νομοσχέδιον. Εἰς τὰς ἐπαρχίας Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης ἄρχεται συνήθως ὁ τρυγητὸς κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐντὸς τῆς σήμερον νὰ ἐνεργήσῃ τὰ περὶ τούτου ὁ κ. Ὑπουργός.

§41ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀντιπροσωπεύοντα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: 1) Πόσοι ἦσαν κατὰ μέσον ὅρον οἱ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου κατὰ τὰ τελευταῖα τρία ἀκαδημαϊκὰ ἔτη. 2) Πόσοι ἦσαν κατὰ μέσον ὅρον οἱ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς μαθηταὶ τῶν Γυμνασίων, Λυκείων, ἑλληνικῶν σχολείων καὶ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων κατὰ τὰ τελευταῖα τρία σχολικὰ ἔτη. Ἔχω ἀνάγκην τῶν πληροφοριῶν τούτων, καὶ παρακαλῶ νὰ προσκομισθῶσιν, εἰ δυνατὸν, ἐντὸς τῆς ἡμέρας, ἢ τοὐλάχιστον ἐντὸς τῆς αὔριον.

§42ΣΚΟΥΖΕΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν, ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, νὰ ὑποβάλω τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, καὶ παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐντείλητε τὴν τύπωσιν αὐτῆς.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 257).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ ἀντιβασιλείας, ἢ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐν ἐνδεχομένῃ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως κατὰ τὸ ἔτος 1892. Περὶ κυρώσεως τῆς συνομολογηθείσης ἐν Βενετίᾳ διεθνοῦς ὑγειονομικῆς συμβάσεως. Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 22,443.94. Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 46,200. Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 9,446,825.50. Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 78,990. Περὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1891 ἐκ δραχμῶν 126,874. Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 3,263,633.36. Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1891 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 72,147. Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1892 ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 100,000. Περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ χρεωλυτικοῦ δανείου ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου φράγκων χρυσῶν 16,500,000.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις τῆς προτάσεως περὶ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς πρὸς διάθεσιν ποσοῦ 120,000 φράγκων ἐκ τῆς περιουσίας Ξενοκράτους ὑπὲρ κατασκευῆς παραπληρωματικῶν πλοίων τῆς θωρηκτῆς μοίρας. Ὁ κ. ΡΑΛΛΗΣ ἔχει τὸν λόγον.

§46ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνισχύθην εἰς τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Βουλὴ παρατύπως ἐπιλαμβάνεται τοῦ ζητήματος, τῆς διαθέσεως τῶν χρημάτων, τῶν προερχομένων ἐκ τοῦ Ξενοκρατείου κληροδοτήματος, δυνάμει τῆς προτάσεως, ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀληθῶς κατὰ τὸ παρελθὸν, κατὰ τὸ 1883, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ διατεθῇ ἓν ποσὸν 33,000 δραχμῶν, ἐτηρήθη αὐτὴ ἡ τάξις, ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως τοῦ ποσοῦ ἐκείνου νομίζω ὅτι ἦτο ἐντελῶς παράτυπος, οὐ μόνον δὲ παράτυπος, ἀλλὰ καὶ ἀντικείμενος εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἐκτελεστοῦ τῆς διαθήκης, τοῦ κ. Κυριαζῆ, ὅστις δὲν φαίνεται ἁπλοῦς ἐκτελεστής, ἀλλ’ ἔχει δικαιώματα κυρίου. Ἐὰν ἀναγνώσῃ τις τὸ ἔγγραφον τοῦ 1880, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὁ ἐκτελεστὴς οὗτος τῆς διαθήκης τοῦ Ξενοκράτους, δι’ οὗ παραπονεῖται διὰ τὴν μὴ διάθεσιν τῶν δόσεων τοῦ κληροδοτήματος, θὰ ἴδῃ, ὅτι αὐτὸς ὁ ἐκτελεστὴς τῆς διαθήκης ἀπέβλεπεν εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τοῦ κληροδοτήματος διὰ νομοσχεδίου. Ἰδοὺ τί λέγει μεταξὺ ἄλλων: «Παρακαλῶ ἐντεῦθεν ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ, ὅπως σπεύσητε νὰ κανονίσητε τὰ τῆς διαθέσεως τῶν ἐμβασθέντων χρημάτων, ὑποβάλλοντες εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐγκρίνητε, τὸ ἁρμόδιον νομοσχέδιον». Οὐχ ἧττον, δὲν ἠξεύρω διατὶ, παρωράθη ἡ αἴτησίς του αὕτη, ἥτις εἶναι ἐντελῶς σύμφωνος πρὸς τὰ κείμενα ἡμῶν καὶ πρὸς τὴν διαθήκην τοῦ διαθέτου. Ὁ διαθέτης ἀναμφισβητήτως, ὅταν ὤριζεν ἐν τῇ διαθήκῃ του, ὅτι τὰ κληροδοτήματα θέλουσι διατεθῆ κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, δὲν ἐνόει τὴν Βουλὴν ὡς σύλλογον, ἀλλ’ ἐνόει τὴν Βουλὴν ἐνασκοῦσαν τὰ καθήκοντα καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐκ τοῦ Συντάγματος· διὰ τοῦτο λέγει: «θέλουσι διατεθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου». Πρὸς τὴν Βουλὴν τοῦ Βασιλείου ἀναφέρεται, ἀνατίθησι δὲ εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ Βασιλείου τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τοῦ κληροδοτήματος, ἡ Βουλὴ δὲ τοῦ Βασιλείου δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν διάθεσιν αὐτὴν, εἰμὴ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐκ τοῦ Συντάγματος δικαιοδοσίας της. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν νομίζω, ὅτι παρατύπως ἠθέλομεν προβῆ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Ξενοκράτους, ἐὰν ἐψηφίζομεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁπωσδήποτε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς τὴν διάθεσιν εἴτε τῆς Βουλῆς, εἴτε τοῦ Ὑπουργείου, ἀποτελεῖ ἕνα πόρον ἔκτακτον. Τὸ ἔκτακτον τοῦτο ἔσοδον ἀναγκαίως θ’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς τοιοῦτον. Θ’ ἀνοιχθῇ μερὶς τοῦ Ξενοκρατείου κληροδοτήματος, καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἤδη, κακῶς ἐγένετο, διότι ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων. Ἐδῶ πρόκειται περὶ κληροδοτήματος, τοῦ ὁποίου ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως ἀνατίθεται εἰς ὡρισμένην ἐξουσίαν τοῦ Κράτους, τὸ δὲ ποσὸν τῶν δόσεων τοῦ κληροδοτήματος ὀφείλετε νὰ τὸ εἰσάξητε ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ ὡς ἔκτακτον ἔσοδον, ἐν ἰδιαιτέρῳ κεφαλαίῳ. Τοῦτο ὀφείλετε νὰ πράξητε δυνάμει τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου. Ἀλλὰ διὰ νὰ γείνουν ταῦτα πάντα, πρέπει νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, κανονίζον ὁριστικῶς καὶ διὰ τὸ μέλλον τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τοῦ κληροδοτήματος τούτου· νομίζω δ’ ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου εἶναι ἐντελῶς σύμφωνον πρὸς τὴν ἀξίωσιν τοῦ ἐκτελεστοῦ τῆς διαθήκης, ὅστις ζητεῖ μίαν ὁριστικὴν ἀπόφασιν ἐκ μέρους τῆς ἁρμοδίας ἐξουσίας.

§47Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως διαθήκης, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς παρατηρεῖ, ὅτι πρέπει ἡ διαθήκη νὰ ἐκτελεσθῇ οὐχὶ κατὰ τὸ γράμμα καὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν αὐτῆς, ἀλλὰ κατὰ τὰ περιεχόμενα ἐν ἀνακοινώσει τοῦ ἐκτελεστοῦ τῆς διαθήκης, καὶ ταύτῃ μὴ σχετιζομένῃ πρὸς ταύτην τὴν κληροδοσίαν, ἀλλὰ πρὸς ἄλλην κληροδοσίαν. Ἐν τῇ ἀνακοινώσει περὶ τῆς κληροδοσίας ταύτης οὐδὲν ὑπάρχει ἐκ τῶν μνημονευθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, εὕρηνται δὲ ταῦτα ἐν ἀνακοινώσει περὶ ἄλλης κληροδοσίας γροσίων νέων 14,000 ἐτησίως. Ἄλλως τε ἡμεῖς δὲν ἑπόμεθα ἐνταῦθα εἰς τοῦ ἐκτελεστοῦ τὰς γνώμας, καὶ ταύτας μὴ ἐχούσας τὴν ἔννοιαν, ἣν ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ. Ὁ ἐκτελεστὴς τῆς διαθήκης, γράφων περὶ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ὀνομάζει αὐτὴν «νομοσχέδιον», τοῦτο δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς θεωρεῖ ὡς ἐντολὴν ὑποκαταστάσεως νόμου ψηφισθησομένου εἰς ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Περὶ τοῦ κύρους ὅμως τῆς ἐκφράσεως τοῦ ἐκτελεστοῦ τῆς διαθήκης καὶ περὶ τῆς ἐννοίας αὐτῆς καὶ περὶ τοῦ κληροδοτήματος, εἰς ὃ ἀφορᾷ, ἄσκοπος ἐν τῷ παρόντι ἡ ἐξέτασις. Ἡμεῖς θέλομεν ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν τὸ κείμενον τῆς διαθήκης, καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τῇ διαθήκῃ προϋποτιθεμένου ὅτι θεωροῦμεν ἀποδεκτέαν τὴν κληροδοσίαν. Τὸ δὲ κείμενον τῆς διαθήκης ἐν τῇ σχετικῇ περικοπῇ ἔχει οὕτω: «Κληροδοτῶ καὶ ὁρίζω ὡσαύτως: τρίτον· τὴν ἀξίαν τὴν προκύπτουσαν ἐκ τῆς περιοδικῆς πωλήσεως τοῦ κατὰ τὸ κτῆμά μου Δραγανέστι καὶ Ροῦσι δάσους, ὁρίζω διὰ παντὸς ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου, καθ’ ὃν ἂν τρόπον καὶ χρόνον κρίνῃ κατάλληλον ἡ Βουλὴ τοῦ Βασιλείου». Δὲν ὁμιλεῖ περὶ νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὁμιλεῖ περὶ Βουλῆς, καὶ ἑπομένως τῆς Βουλῆς ἡ ἀπόφασις θὰ προκληθῇ, ὅπως γίνεται πάντοτε, ἐπὶ τοιούτων ἀναγραφῶν ἐν διαθήκαις, διότι καὶ ἐν τῇ Τριανταφυλλιδείῳ διαθήκῃ ὑπῆρχε τοιαύτη διάταξις, καὶ οὕτως ἐξετελέσθη. Ἐκαλεῖτο ὑπὸ τῆς διαθήκης ἡ Βουλή, ὅπως συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐγένετο περὶ τῆς συνεννοήσεως, οὐχὶ δὲ νόμος, διότι δὲν δύναται νόμος νὰ κανονίσῃ θέμα ἰδιωτικῆς φύσεως, εἰμὴ μόνον, ἐὰν ἐκ τῆς διαθήκης εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν μεταδίδεται τοιαύτη ἐντολή. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχει καὶ περὶ λογιστικοῦ ἰδέας, ὁποίας ἔχει καὶ περὶ πολιτικῆς καὶ περὶ συνταγματικῶν θεσμῶν. Φρονεῖ, ὅτι αἱ ἐκ τῶν κληροδοσιῶν πρόσοδοι ὀρθῶς δὲν ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ· τὴν κληροδοσίαν ὅμως ταύτην ἀποφαίνεται ἀναγραπτέαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, ὅτι δὲν ἀναγράφονται αἱ ἄλλαι. Ἴσως ὁ λόγος οὗτος, εἰς ὃν ἄλλον οὐδένα ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ προσθέσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, παρουσιάζει εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτοῦ ἔννοιαν βαθυτέραν τῆς αἰσθητῆς εἰς ἡμᾶς. Ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ πολλοὶ τῶν περὶ τὰ οἰκονομικὰ ἀσχολουμένων θνητῶν δὲν ἀναγνωρίζομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ θέσιν διὰ κληροδοσίας, ἐχούσας ἐκ τῆς διαθήκης προορισμὸν μὴ ἀφορῶντα εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως καὶ τ’ ἄλλα περιεχόμενα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον χρήματα ἐπὶ τοιούτῳ προορισμῷ καταλογίζομεν εἰς τὴν ἐκτὸς τῶν χρήσεων διαχείρισιν τοῦ Δημοσίου, ἐφ’ αἷς ἀνοίγονται εἰδικαὶ μερίδες δοσοληψίας. Ὁ διαθέτης δὲν ἐκληροδότησε τὰς προσόδους εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐὰν κληροδόχος ἦτο τὸ Δημόσιον, βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἀναγράφωνται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πάντα τὰ ἐκ τοῦ κληροδοτήματος εἰσπραττόμενα. Ἀλλὰ ταῦτα ἐκληροδοτήθησαν ὑπὲρ τοῦ στόλου· ἐὰν ἄρα ἀνέγραφεν αὐτὰ τὸ Δημόσιον ἐν τοῖς ἰδίοις ἐσόδοις, θὰ ἠθετοῦντο αἱ διατάξεις τῆς διαθήκης. Καὶ ἐὰν ἔτι ἐκανονίζετο ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὅπως γίνηται ἡ διάθεσις τῶν προσόδων οὐχὶ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἐθνικοῦ στόλου, ἀλλ’ ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὑπὲρ τοῦ στόλου ἀποκλειστικῶς, θὰ ἐγίνετο ἡ διάθεσις αὐτῶν μὴ συμπεριλαμβανομένης τῆς δοσοληψίας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ διεξαγομένων τῶν τῆς διαχειρίσεως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὰ ἰσχύοντα περὶ τῶν ἐκτὸς τῆς χρήσεως λογαριασμῶν τοῦ Κράτους.

§48ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἰσέρχεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ χρῆμα;

§49Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσέρχονται καὶ αἱ δικαστικαὶ παρακαταθῆκαι, περὶ ὧν ἐψηφίσαμεν προχθὲς, καὶ λιμενικὰ καὶ ἐγγυοδοσίαι, ἀλλὰ δὲν εἰσπράττονται ταῦτα ὡς χρῆμα τοῦ Δημοσίου καταλογιστέον εἰς τὴν χρῆσιν, ἀλλ’ εἰς λογαριασμόν. Ταῦτα δὲν ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ δὲν ἀπαιτεῖται ψῆφος τῆς Βουλῆς, ἵνα ἀποδοθῶσι κατὰ τὸν προορισμὸν αὐτῶν. Ὅταν κατὰ νόμον γίνηται κατάθεσις τοῦ χρήματος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πρὸς ὡρισμένον σκοπὸν, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ψηφίσεως πιστώσεως πρὸς ἀπόδοσιν τοῦ χρήματος κατὰ τὰ κεκανονισμένα. Τοιαύτας δοσοληψίας ἔχει πλείστας τὸ Δημόσιον, αἵτινες ἀναγράφονται ἐν τῷ γενικῷ λογαριασμῷ τοῦ Κράτους ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν δοσοληψίαν τῆς χρήσεως. Ἐν ταῖς ληψοδοσίαις ταύταις καταλέγεται καὶ ἡ ἐκ τῶν κληροδοτημάτων. Ὅλα τὰ κληροδοτήματα, πλὴν τῶν διατεθειμένων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ὡς κληροδόχου, καὶ ἅτινα ἀποτελοῦσι περιουσίαν τοῦ Δημοσίου, ἀναγραφομένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τ’ ἄλλα ὅλα κληροδοτήματα, τὰ διατεθειμένα πρὸς εἰδικὸν σκοπὸν, διαχειρίζονται τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἢ τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὰς διατάξεις τῶν διαθηκῶν, ἀλλ’ ἄνευ ἐγγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ὅ,τι γίνεται περὶ τῶν κληροδοτημάτων τούτων, τοῦτο θὰ γείνῃ καὶ περὶ τοῦ προκειμένου. Κανονικῶς ἄρα ἔχουσι καὶ κατὰ τοῦτο τὰ τῆς προτάσεως ἡμῶν· ἀλλὰ κανονικῶς ἔχουσι τὰ κατ’ αὐτὴν καὶ ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν τῆς ἐκφράσεως τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς δι’ ἀποφάσεως. Ἡ ἀρχικὴ ἐπίκρισις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, ἣν ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥώσῃ σήμερον δι’ ἐπιχειρημάτων, ἅτινα τὸν εἶχον διαλάθει προχθὲς, ἡ ἀρχικὴ ἐπίκρισις ἦτο, ὅτι ἔδει νὰ προκαλέσωμεν τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου ἀντὶ ἀποφάσεως· οὐδένα λόγον εἴχομεν, ἵνα εἰσαγάγωμεν τὴν πρότασιν ὑφ’ ὃν προειλόμεθα τύπον, εἰμὴ ὅτι ὁ τύπος οὗτος ἦτο ὁ ἐνδεδειγμένος ἐκ τῆς οἰκείας διατάξεως τῆς διαθήκης. Ἀφοῦ δὲ ἡ διάταξις τῆς διαθήκης, ἧς τὴν ἐντολὴν ἀποδεχόμεθα, τοιαύτην ἐπάγεται διατύπωσιν τῶν τῆς ἐκτελέσεως, νομίζω πρέπον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως, ὡς εἰσήχθη.

§50ΡΑΛΛΗΣ. Φαίνεται, ὅτι ἡ ἀναστροφὴ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων πολὺ συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ μεταδώσῃ τὴν εὐθυμίαν αὐτοῦ καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, βλέπω δὲ, ὅτι τὸ αὐτὸ μετὰ τοῦ Βουλευτοῦ Κυθήρων τηρεῖ ἦθος, ὅταν ὁμιλῇ καὶ περὶ σπουδαίων. Ἐγὼ δὲν θὰ τὸν μιμηθῶ· μένω ἐντὸς τοῦ θέματος, καὶ παρακαλῶ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι δὲν τῷ ἐπιτρέπεται ἄλλα νὰ λέγῃ καὶ ἄλλα νὰ γράφῃ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, τὸ εὑρῆκα ἀναγεγραμμένον εἰς ἔγγραφον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τῆς 21 Σεπτεμβρίου 1882. Ἐκεῖ ἀκριβῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ βεβαιώσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ κ. Κυριαζῆς δὲν εἶναι ἁπλοῦς ἐκτελεστής, εἶναι καί τι πλέον. Ἰδοὺ τί λέγει (ἀναγινώσκει): «... Διότι ὁ μακαρίτης θεῖός μου δὲν μὲ κατέστησεν ἁπλοῦν ἐκτελεστὴν, ἀλλὰ κύριον, οὐδενὶ ἔχοντα νὰ δώσῃ λόγον...»

§51Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ λέγω ἐγὼ, τὸ λέγει ἐκεῖνος· ὁ γράφων εἶναι ὁ κ. Κυριαζῆς.

§52ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὰ βεβαίως δὲν τὰ λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ἀναγράφει ὅμως ἐν ἐγγράφῳ του τοῦ 1882 καὶ τὰ ἀποδέχεται· ἀποδέχεται δηλαδὴ, ὅτι ὁ Κυριαζῆς δὲν εἶναι ὁ ἐκτελεστής, ὡς σήμερον ἀποκαλεῖ αὐτὸν, ἀλλ’ εἶναι καί τι πλέον. Ἐκεῖνος δὲ, ὁ ὁποῖος διαθέτει, ὁ ὁποῖος δύναται καὶ νὰ μὴ ἀποστείλῃ τὸ χρῆμα, ἐπὶ ὡρισμένῳ χρόνῳ, ἐκεῖνος σᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, διὰ νὰ ὁρισθῇ ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως τοῦ κληροδοτήματος. Σεῖς ὅμως, μετὰ τοῦ τρόπου τῆς ἑρμηνείας τῶν ἐγγράφων, τὸν ὁποῖον συνήθως τηρεῖτε, θεωρεῖτε, ὅτι δὲν πρέπει σήμερον νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ αἴτησις αὕτη τοῦ ἐκτελεστοῦ τῆς διαθήκης, καὶ νομίζετε, ὅτι εἶσθε ἁρμοδιώτερος νὰ κρίνητε περὶ τοῦ τί σημαίνει ἡ διάταξις τῆς διαθήκης «ἐὰν κρίνῃ κατάλληλον ἡ Βουλὴ τοῦ Βασιλείου», παρὰ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι πλέον ἢ ἐκτελεστής. Ἐγὼ οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον μετέβαλον γνώμην ἐξ ὅσων εἶχον εἴπει κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρόκειται περὶ παρατύπου προτάσεως· ἵνα ἐνισχύσω δὲ τὰ ἐπιχειρήματά μου περὶ τοῦ παρατύπου τῆς προτάσεως, προέβαλον καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐξάγονται ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ προέβαλον καὶ ὅσα εἶπον περὶ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, δὲν εἶχον δὲ ἀνάγκην ν’ ἀκούσω τί εἶπέ τις περὶ τῶν κληροδοτημάτων, καὶ ἂν εἶπέ τίς τι περὶ τῶν κληροδοτημάτων, διότι ἀναγκαίως, ὅταν ἔλεγον, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῇ τὸ ποσὸν τοῦ κληροδοτήματος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς ἔσοδον, καὶ νὰ ἀναγραφῇ, ἐξερχόμενον τοῦ δημοσίου ταμείου, ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ὡς ἔξοδον, ἀναγκαίως ὤφειλον νὰ μὴ παρίδω τί γίνεται περὶ τῶν κληροδοτημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε διεχειρίσθην, καὶ τὰ ὁποῖα ἐγνώριζον, ὅτι δὲν εὑρίσκονται ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ· ἀλλ’ εὗρον, τὴν διάκρισιν, ἥτις πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ τῶν κληροδοτημάτων ἐκείνων καὶ τοῦ προκειμένου. Ἐκεῖ ὁ διαθέτης, —καὶ ἐπὶ τούτου δὲν ἀπηντήσατε οὐδὲ σκώπτοντες, — ὁ διαθέτης ἀναγράφει τὸν σκοπὸν καὶ τὴν διάθεσιν· ἐδῶ ἀπόκειται ἡ διάθεσις εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Καὶ ὑπάρχει πρόσφατον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἴπετε πρὸ ὀλίγου, οὐδόλως τὰ πιστεύετε, περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐγγραφῆς τοιούτου κληροδοτήματος ἢ τοιαύτης τινὸς δωρεᾶς. Ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῆς δωρεᾶς τῶν ἀδελφῶν Βαλλιάνων, ἀνεγράψατε καὶ τὸ ἔσοδον καὶ τὸ ἔξοδον ἐν τῷ ἀπολογισμῷ.

§53Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδέποτε.

§54ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως.

§55Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ μετέχω τῆς διαχειρίσεως τῶν τῆς Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ οὐδέποτε τὰ ἀνέγραψα. Βουλευτὴς ἐκ τῶν ἀντιπολιτευομένων ἐπλανήθη ἄλλοτε περὶ ταῦτα, νομίσας, ὅτι τὰ τῆς Βαλλιανείου ἀναγράφονται ἐν ταῖς εἰσπράξεσι τοῦ Δημοσίου, ἐκ τῆς σφαλερᾶς δὲ ταύτης ἰδέας ὁρμώμενος, ἠρώτα, νομίζων ὅτι ἤλεγχε καὶ καθίστα ἀναπολόγητον τὴν ὑπηρεσίαν ἐπὶ τῇ παραλείψει τοιαύτης ἐγγραφῆς, τί ἐγένοντο τὰ κατατεθέντα ὑπὲρ τῆς Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης. Ἀπήντων τότε, ἀπαντῶ δὲ καὶ ἤδη, ὅτι ταῦτα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, οὐδ’ ἀναγράφονται ἐν αὐτοῖς, ἀλλ’ ἀποτελοῦσι λογαριασμὸν μὴ περιλαμβανόμενον ἐν τῷ τῆς χρήσεως. Εἶμαι δὲ εἰς θέσιν νὰ γινώσκω τὰ περὶ τούτου, ἀφοῦ, ὡς εἶπον, διαχειρίζομαι καὶ ἐγὼ τὰ τῆς Βαλλιανείου δωρεᾶς ἐν ἐπιτροπῇ, παρ’ ἧς προχθὲς ἔτι ἐκανονίσθησαν λογαριασμοὶ τῆς διαχειρίσεως καὶ ἀπεστάλησαν εἰς τὸν δωρητὴν ἐντελῶς ἐκτὸς πάσης ἀναμίξεως τοῦ Δημοσίου· διότι ναὶ μὲν, ὅτε ἀνέλαβον τὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐξηκολούθουν συμπράττων ἐν τῇ ἐπιτροπῇ εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ Δημοσίου οὐδαμῶς ἀναμιγνυομένου εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως ταύτης.

§56ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδεμίαν θὰ εἶχον διάθεσιν, ἵνα πλανήσω τινὰ, οὐδὲ νὰ πλανηθῶ ὡς πρὸς τὴν δωρεὰν τοῦ Βαλλιάνου. Εἶχεν ἀναγραφῆ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1889, δηλαδὴ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῆς χρήσεως...

§57Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδόλως ἀνεγράφη.

§58ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ... Ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῆς χρήσεως ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον «ὡς ἔκτακτον ἔσοδον» τοῦ Κράτους, εἶχεν ἀναγραφῆ μὲ τὴν ὀνομαστικήν του ἀξίαν, ἄνευ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, καὶ ἠλέγχετο τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ ἀνέγραψε τὸ ἔσοδον ἐκεῖνο ἄνευ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος. Βεβαίως σήμερον δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὴν θεωρίαν του, κατὰ πόσον ὤφειλε νὰ ἀναγράψῃ τὴν δωρεὰν ἐκείνην μὲ τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος ἢ ἄνευ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ βεβαιώσω, εἶναι, ὅτι ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1889 ἀνεγράφη ἡ δωρεὰ τοῦ Βαλλιάνου...

§59Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς ἔσοδον τοῦ Κράτους;

§60ΡΑΛΛΗΣ. .. ὅλοις ἀριθμοῖς. Δὲν ἀνεγράφη μόνη ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου ἐγένετο συζήτησις.

§61ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, οὐδὲ εἰς προϋπολογισμούς, οὐδὲ εἰς ἀπολογισμὸν ποτὲ ἀνεγράφη πρόσοδος ἢ ἔσοδον ἐκ τῆς Βαλλιανείου δωρεᾶς. Λόγος ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ μόνον ἐπὶ τούτου, ὅτι τὸ Δημόσιον ἠγόρασεν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια συνάλλαγμα ἐξωτερικὸν ἀπὸ τὴν δωρεὰν αὐτὴν τοῦ Βαλλιάνου, καὶ ἐγένετο συζήτησις τότε, ἐὰν ἔπρεπεν ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος νὰ καταλογισθῇ οὕτως ἢ ἄλλως. Οὐδέποτε ὅμως εἰς οὐδένα ἀπολογισμὸν ἀνεγράφη τοιοῦτον ἔσοδον.

§62ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ Δημόσιον παρίστατο χρεώστης πρὸς τὴν Βαλλιάνειον Βιβλιοθήκην ποσοῦ ἀντιστοιχοῦντος πρὸς τὸ εἰς χρυσὸν ληφθὲν παρ’ αὐτοῦ ποσόν.

§63ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔντοκον γραμμάτιον ἐξέδωκεν, ἀντὶ νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὸν γραμμάτιον.

§64Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος τῆς Βαλλιανείου δωρεᾶς ἀναγράφεται ὁλόκληρος εἰς τὰ ἔσοδα τῆς Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης, τούτου δ’ ἕνεκα ἡ Βαλλιάνειος Βιβλιοθήκη ἔχει πολὺ ἀνωτέραν περιουσίαν τῆς εἰς μεταλλικὸν δωρηθείσης, ὁ δὲ δωρητὴς, εἷς τῶν πεπειραμένων περὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὰ τραπεζιτικὰ, ἐφρόντισεν αὐτὸς οὕτω νὰ κανονίζῃ τὰ τῆς ἐκτελέσεως τῆς δωρεᾶς, ὥστε ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος νὰ καταλογίζηται ὅλη ὑπὲρ τῆς Βιβλιοθήκης. Περὶ τούτου οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη ἐπιτρέπεται ἀμφιβολία. Ἀλλὰ τὴν σύγχυσιν ἐν τῇ συζητήσει ἐπὶ θέματος καθ’ ἑαυτὸ ἁπλουστάτου προεκάλεσε Βουλευτὴς ἐκ τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὃν δὲν ὀνομάζω, διότι δὲν εἶναι παρὼν ἤδη, καὶ ὅστις, παρατηρήσας ὅτι κεφάλαια τῆς Βαλλιανείου δωρεᾶς εἶχον διατεθῆ εἰς ἀπόκτησιν ἐντόκων γραμματίων, ἀνεζήτει ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ κεφάλαια ταῦτα ὡς εἰσπραχθέντα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ἡμεῖς ἀπηντήσαμεν ἐν καιρῷ ὅτι ἀντὶ τῶν εἰσπραχθέντων παρεδόθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης ἔντοκα γραμμάτια, καὶ ὅτι ἡ ληψοδοσία τῶν ἐντόκων γραμματίων ἀνεγράφετο ἐν ἰδίῳ λογαριασμῷ, ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἄλλαι πολλαὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος εἶχον γείνει εἰσπράξεις ἀντὶ ἐντόκων γραμματίων, ἀλλὰ ταύτας ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἀνεζήτει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τὰ ἐπίσης ὅμως ἀντὶ ἐντόκων γραμματίων εἰσπραχθέντα χρήματα τῆς Βαλλιανείου δωρεᾶς ταῦτα ἀνεζήτει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ μὴ ἀνευρίσκων αὐτὰ ἐκεῖ, δὲν ἐνόει, ὅτι ἐλανθάσθη αὐτὸς περὶ τὸν καταλογισμὸν, καὶ ἂν μὴ ἀπατῶμαι, οὐδὲ καὶ μέχρι τῆς σήμερον ἠδυνήθη νὰ τὸ νοήσῃ.

§65ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι εὔκολον νὰ εὕρῃ τις τὸν ἀπολογισμὸν, διὰ ν’ ἀποδείξῃ ἐκεῖνο, τὸν ὁποῖον ἰσχυρίζομαι. Ἐπρόκειτο τότε, ὡς εἶπον, περὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, διότι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος εἶχε γεννηθῆ ἡ συζήτησις· ἀνεγράφοντο ὡς ἔκτακτος πόρος μὲ τὴν ὀνομαστικὴν των ἀξίαν ὅλα τὰ δάνεια, καὶ δὲν ἀνεγράφετο ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος, ἀνεγράφη δὲ καὶ τὸ ἔκτακτον αὐτὸ ἔσοδον ἄνευ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθη ἡ συζήτησις τότε... Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅταν ἔχωμεν τοσοῦτον καθαρὰν τὴν γνώμην ἐκείνου, ὅστις εἶναι πολὺ πλέον παρὰ ἐκτελεστής, ὅστις εἶναι ὁ κύριος, τιμῆς χάριν, ἂν ὄχι χάριν τῶν ἄλλων λόγων, οὓς ἐξέθηκα, τιμῆς χάριν ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ θέλησίς του, ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁριστικῶς—διότι αὐτὸ σᾶς ζητεῖ—νὰ προβλέψῃ περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ Ξενοκρατείου κληροδοτήματος. Εἰς αὐτὸ ἐπέστησα ἀπ’ ἀρχῆς τὴν προσοχήν σας, καὶ τοῦτο ἐζήτησα. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ πρότασις εἶναι παράτυπος, φροντίσατε δὲ διὰ νομοθετήματος, συμφώνως μὲ τὸ Σύνταγμά μας, ὁριστικῶς νὰ ὁρίσητε τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ διατίθηται τὸ Ξενοκράτειον κληροδότημα. Εἰς αὐτὸ δὲ ἐπιμένω καὶ σήμερον, χωρὶς νὰ ζητῶ ψηφοφορίαν, διότι γνωρίζω εἰς τίνα ἀποτελέσματα καταλήγουσιν αἱ ψηφοφορίαι.

§66Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἀναγνωσθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὡς δῆθεν ἐκφράζοντα γνώμην ἐμοῦ, εἶναι διάταξις τῆς διαθήκης, ὑπὸ τοῦ ἐκτελεστοῦ ἐπαναλαμβανομένη. Ἐν κεφαλαίῳ 3, ἐδαφ. αʹ τῆς διαθήκης, σελ. 9, ἀναγράφονται ταῦτα, δι’ ὧν αὐτὸς ὁ διαθέτης κανονίζει περὶ τοῦ ἐκτελεστοῦ, ὅτι οὗτος θὰ ἦναι ἀνεξέλεγκτος ἐν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ. Ἠθέλησεν ὁ διαθέτης, ὅπως ὁ ἐκτελεστής, ὅστις ἦτο καὶ ἀνεψιός του, μὴ ἐκτίθηται ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῆς διαθήκης εἰς εὐθύνας καὶ εἰς ἐνοχλήσεις, καὶ τοῦτο ἐπεδίωξε διὰ τῶν διατάξεων, ἃς ἠκούσατε, ἀφορώσας εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἐκτελεστοῦ, ὑπὸ τὴν ἀποκλειστικὴν ὅμως ἔποψιν τῶν ἰδίων αὐτοῦ ὑποχρεώσεων, οὐχὶ δὲ καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐκ τῆς διαθήκης ἀποῤῥεούσας ὑποχρεώσεις ἄλλων. Εἰς οὐδένα ἄρα ὀφείλει λόγον ὁ ἐκτελεστὴς περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ἰδίων ὑποχρεώσεων, καὶ περὶ τῶν γνωμῶν, ἃς ἤθελεν ἐκφράσει περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν οἱ κληροδόχοι ὀφείλουσι νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ἰδίας ὑποχρεώσεις· ἡ γνώμη ὅμως τοῦ ἐκτελεστοῦ δὲν ἀπαλλάττει τοὺς κληροδόχους ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως, ὅπως ἐκπληρώσωσι τὰ ὑπὸ τῆς διαθήκης εἰς αὐτοὺς ἐπιβαλλόμενα. Οὗτοι ὀφείλουσι νὰ συμβουλευθῶσι τὴν διαθήκην, καὶ νὰ ἐκτελέσωσι τὸ εἰς αὐτοὺς ἀνῆκον, καθ’ ἣν αὐτοὶ ἀποδίδουσιν ἔννοιαν εἰς τὰς διατάξεις αὐτῆς. Ὅτι δὲ καὶ ὁ ἐκτελεστὴς ἀναγνωρίζει τὸν παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον τρόπον ἐνεργείας ὡς τὸν κανονικὸν, μαρτυροῦσιν αὐτὰ τ’ ἀνακοινωθέντα, διότι τὴν λέξιν «νομοσχέδιον» μετεχειρίσθη ὁ ἐκτελεστὴς οὐχὶ ἐν ἀνακοινώσει, ἀφορώσῃ εἰς τὸ κληροδότημα, περὶ οὗ ἤδη ὁ λόγος, ἀλλ’ ἐν ἀνακοινώσει προγενεστέρᾳ περὶ ἑτέρου κληροδοτήματος· ἀφοῦ δὲ κατόπιν τῆς ἀνακοινώσεως ἐκείνης δὲν ἐγένετο διὰ νομοσχεδίου ὁ κανονισμὸς τῶν τοῦ σχετικοῦ κληροδοτήματος, ἔρχεται ἤδη οὗτος, ἔχων ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὁ κανονισμὸς τοῦ κληροδοτήματος ἐγένετο οὐχὶ διὰ νομοσχεδίου, ἀλλὰ δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, καὶ συμφώνως πρὸς τὸ προηγούμενον δὲν μεταχειρίζεται ἐν τῇ νεωτέρᾳ ἀνακοινώσει τὴν λέξιν «νομοσχέδιον», ἀλλὰ μεταχειρίζεται φράσιν συνᾴδουσαν πρὸς τὸ σύστημα τῆς προηγουμένης ἐνεργείας. Ἐν τῇ ἀνακοινώσει του περὶ τοῦ σήμερον κανονιζομένου κληροδοτήματος οὐδὲν εὕρηται, ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής.

§67ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω τὴν σημερινὴν ἀνακοίνωσιν.

§68Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν.

§69ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὴν ὑπεβάλετε.

§70Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἔντυπον μάλιστα. Ἐκεῖνο εἶναι τὸ πρῶτον τῶν ἐν τῷ διανεμηθέντι ἐντύπῳ. Λοιπὸν ἐν τῇ ἀνακοινώσει ταύτῃ, ἣν ἔχετε ἤδη ὑπ’ ὄψει, οὐδὲν περιέχεται τῶν μνησθέντων, καὶ τοῦτο, ἀφοῦ ἐν τῇ προτέρᾳ ἀνακοινώσει ἐγένετο χρῆσις τῆς λέξεως «νομοσχέδιον», καὶ ὅμως ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν ἀντὶ νομοσχεδίου ἀπόφασιν. Ἐν τῇ νεωτέρᾳ ἀνακοινώσει, μετὰ τὸ προηγούμενον τοῦτο, δὲν μεταχειρίζεται ὁ ἐκτελεστὴς τὴν λέξιν «νομοσχέδιον», ἀλλὰ μεταχειρίζεται λέξεις συμφώνους πρὸς τὰς ἐν τῇ προτάσει, ἣν ὑποβάλλομεν ἤδη εἰς τὴν Βουλήν.

§71ΡΑΛΛΗΣ. Φαίνεται, ὅτι ἡ λέξις «νομοσχέδιον» ἔχει ἄλλην ἔννοιαν ἢ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν συνήθως ἀποδίδομεν εἰς αὐτήν· ἔχει τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεως, ὁμοίας ἐκείνης, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη.

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ ἄρθρον ἐν τῷ Κανονισμῷ ἡμῶν, τὸ ὁποῖον νὰ καθορίζῃ τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας, διότι βεβαίως ἡ ἐργασία τῆς δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς διαθέσεως ἑνὸς κληροδοτήματος δὲν συμφωνεῖ μὲ τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ εἴτε ἐκδίδει ἀποφάσεις πολιτικὰς, εἴτε ἐκδίδει ἀποφάσεις νομοθετικάς. Ταῦτα εἶναι τὰ ἔργα αὐτῆς ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῇ κανονιζομένῃ παρὰ τοῦ Κανονισμοῦ αὐτῆς. Ἀποφάσεις ἰδιωτικὰς, ἀποφάσεις ἀφορώσας συμφέροντα ἰδιωτικὰ καὶ ἐκτελέσεις διαθηκῶν καὶ τὰ παρόμοια, τοιαύτας ἀποφάσεις δὲν ἐκδίδει. Ἐκδίδουσιν ἄλλαι Βουλαὶ, διότι μεταβάλλονται εἰς ἐπιτροπὰς,

§73Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐχί.

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως. Ἵνα ἐκδοθῇ ἀπόφασις, μὴ ἔχουσα κυριαρχικὸν χαρακτῆρα, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ μεταβληθῇ εἰς ἐπιτροπήν. Τὸ σύστημα τῆς μεταβολῆς τῆς Βουλῆς ἡμῶν εἰς ἐπιτροπὴν δὲν τὸ ἔχομεν ἐν τῷ Κανονισμῷ· ἑπομένως βεβαίως εἶναι ἄτακτος ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ἐκδίδομεν σήμερον, καὶ τοιουτοτρόπως περιπίπτομεν καὶ εἰς ἄτοπον, καὶ συμβαίνει ἄτοπον ἀκριβῶς κατὰ τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐλήφθη κατὰ τὸ 1883, διότι τότε διεθέτομεν ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι προσδιωρισμένα εἰς ἄλλους σκοποὺς, καὶ τὰ ὁποῖα συνεχωνεύθησαν εἰς τὸ ὅλον τῶν ἐσόδων τῆς περιουσίας τοῦ ἀοιδίμου Ξενοκράτους, τὰ διεθέτομεν ὅλα ὑπὲρ τοῦ παρθεναγωγείου Μεσολογγίου. Πολὺ καλὴ διάθεσις ἀναντιῤῥήτως, ἀλλὰ βλέπομεν, ὅτι κατὰ τὴν διαθήκην ὑπάρχει ἓν ποσὸν, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἐκ τῶν δασῶν, τῶν ὁριζομένων ἐν τῇ διαθήκῃ, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀποκλειστικῶς προωρισμένον διὰ τὸν ἐθνικὸν στόλον, ὑπάρχει δὲ καὶ ἄλλο ποσὸν, προερχόμενον ἐξ ἄλλης περιουσίας, ἀνερχόμενον εἰς 14,000 γρόσια κατ’ ἔτος, τὸ ὁποῖον εἶναι προωρισμένον πρὸς ὑποστήριξιν εὐεργετικῶν καταστημάτων, καὶ τοῦτο προσδιοριζόμενον παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ 1882 περιέλαβεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ εἰσπραχθὲν ἔκ τε τῶν δασῶν καὶ ἐκ τῆς ἄλλης περιουσίας.

§75Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον τὸ τῶν 14,000 γροσίων.

§76ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶσθε βέβαιος;

§77Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί ἔγεινε τὸ ἄλλο ποσόν;

§79Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καταφαίνεται ἐν τοῖς ἐγγράφοις τοῖς ὑποβληθεῖσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν καταφαίνεται.

§81Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ἐκανονίσθη μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἐτησίας καταβολῆς τῶν 14,000 γροσίων. Ὁ ἐκτελεστής παρίστα, ὅτι ἀπὸ ἐτῶν ὠφείλετο ἡ καταβολὴ, καὶ ὅτι αὐτὸς εἶχεν ἀρχίσει τὴν ἐκτέλεσιν, ἀλλ’ ἔπαυσεν ἐκτελῶν, βλέπων, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν προέβαινεν εἰς ἀπόφασιν, καὶ ἑπομένως δὲν ἐγίνετο διάθεσις τοῦ κληροδοτήματος. Ἐπὶ τούτῳ ἡ Βουλὴ προέβη τότε εἰς ἀπόφασιν περὶ διαθέσεως τοῦ καταβεβλημένου χρήματος, ἤτοι τῶν ἐκ 14,000 γροσίων ἐτησίων δόσεων, ἐπὶ τρία ἢ τέσσαρα ἔτη, καὶ δύο ἔτι δόσεων μὴ καταβεβλημένων, διότι τοιαύτην τινὰ γνώμην εἶχεν ἐκφράσει ὁ ἐκτελεστής, καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἡ σύστασις αὐτοῦ. Προσθέτω δὲ, ὅτι ὁ τότε ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παρέστησεν, ὅτι περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως τῆς διαθήκης δὲν ἦτο πρέπον νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψει ἡ σύστασις τοῦ ἐκτελεστοῦ, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶχεν ἀντίῤῥησιν εἰς τὸν προτεινόμενον καθορισμὸν, ἐπεθύμει νὰ σαφηνισθῇ, ὅτι γίνεται οὗτος οὐχὶ ἐπὶ τῇ συστάσει τοῦ ἐκτελεστοῦ, ἀλλὰ διότι ἡ Βουλὴ θεωρεῖ τὴν τοιαύτην διάθεσιν λυσιτελῆ, ἀσχέτως πρὸς τὴν σύστασιν τοῦ ἐκτελεστοῦ, ἐξ ἧς δὲν ἐδεσμεύετο. Ὁπωσδήποτε ἐγένετο τότε ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἀφορῶσα ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς ἐτησίως καταβαλλομένας 14 χιλιάδας γροσίων. Περὶ τῆς προσόδου τοῦ δάσους Δραγανέστι καὶ Ροῦσι οὐδεὶς ἐγένετο τότε λόγος, διότι δὲν ἐπέκειτο κοπή. Ἡ κοπὴ, ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἐγγράφου τοῦ ἐκτελεστοῦ, θὰ ἐγίνετο, ὡς ὑπετίθετο τότε, μετὰ δεκαετίαν· καὶ ὄντως γίνεται μετὰ δεκαετίαν ἀπὸ τῆς χρονολογίας τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου. Ἤδη ἡ κοπὴ τοῦ δάσους ἐγένετο· κατέθεσε δὲ ὁ ἐκτελεστής 80,000 φράγκων, καὶ ἀπεκδέχεται τὴν κατάθεσιν καὶ ἑτέρων 40,000, νέα δὲ κοπὴ θὰ γείνῃ μετὰ 28 ἔτη, τουτέστι μετὰ 25 ἔτη ἀπὸ τῆς τελευταίας πράξεως κοπῆς, ὡς κατανεμομένης τῆς κοπῆς ἐπὶ τριετίαν.

§82ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἄλλη κοπὴ δὲν ἐγένετο ποτέ;

§83Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὴν πρὸ τοῦ θανάτου τοῦ διαθέτου κοπὴν πρώτη εἶναι αὕτη, ἣν ὁ ἐκτελεστής ἀνήγγειλεν ὡς γενησομένην μετὰ δεκαετίαν. Ἡ ἀναγγελία ἐγένετο κατὰ τὸ 1880, ὥστε τὸ 1890 ἐνεδεικνύετο ὡς προθεσμία τῆς κοπῆς· ἤρξατο δὲ αὕτη κατὰ τὸ 1891, ἀντιστοιχεῖ ἄρα ἡ περίοδος πρὸς τὰ τότε λεχθέντα. Ἡ κοπὴ θὰ διαρκέσῃ τρία ἔτη, θὰ ἐπαναληφθῇ δὲ μετὰ εἰκοσιπενταετίαν. Ἤδη κανονίζει ἡ Βουλὴ τὰ τῆς νῦν περιόδου· περὶ τὰ τῆς νέας δὲ περιόδου, τῆς μετὰ 28 ἔτη, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν τότε Βουλὴν ἐλευθερίαν ἐνεργείας.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν ἐλευθερίαν τῆς διαθέσεως θὰ τὴν ἔχῃ πάντοτε ἡ Βουλή, εἴτε συνέλθῃ μετὰ πενταετίαν, εἴτε συνέλθῃ αὔριον, εἴτε συνέλθῃ μετὰ 28 ἔτη. Ἀλλ’ εὑρίσκω εἰς τὸ τελευταῖον ἔγγραφον τοῦ ἐκτελεστοῦ τῆς διαθήκης Ξενοκράτους, εὑρίσκω ἓν περιπλέον ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ὅτι ἡ πρότασις ἡ γενομένη εἶναι παράτυπος· διότι εὑρίσκω εἰς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Γ. Κυριαζῆ τῆς 29 Ἀπριλίου 1892, ὅτι κατέθηκε παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τῆς Ἑλλάδος διὰ λογαριασμὸν τοῦ ταμείου τοῦ ἐθνικοῦ στόλου τὸ ποσὸν τῶν 4,000 χρυσῶν ναπολεονίων.

§85Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ καταθέσῃ εἰς λογαριασμὸν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἐθνικοῦ στόλου.

§86ΡΑΛΛΗΣ. Εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ τὸ ἀποδεικνύετε σεῖς διὰ τοῦ ἐγγράφου σας, τὸ ἀποδεικνύετε δὲ διὰ τοῦ Γʹ κεφαλαίου τῆς διαθήκης. Αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ κατέθηκε διὰ λογαριασμὸν τοῦ ταμείου τοῦ ἐθνικοῦ στόλου, σεῖς δὲ, καίπερ ὑπάρχοντος καταστατικοῦ τοῦ ταμείου τοῦ ἐθνικοῦ στόλου, καὶ ὁρίζοντος τοῦ καταστατικοῦ τούτου τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διατίθενται τὰ ἅπαξ ἐν τῷ ταμείῳ τούτῳ εἰσερχόμενα, ἔρχεσθε διὰ μιᾶς προτάσεως τοιαύτης καὶ θέλετε νὰ διαθέσητε τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τοῦ ἐθνικοῦ στόλου. Θὰ ἐνόουν ὡς ἐφικτὴν τὴν τοιαύτην αὐθαίρετον διάθεσιν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν μετήρχεσθε τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον προφανῶς ὠφείλετε ἐπὶ τοῦ προκειμένου ν’ ἀκολουθήσητε, ἐὰν ὑπεβάλλετε νομοσχέδιον. Ἀλλὰ διὰ μιᾶς προτάσεως τοιαύτης, ἥτις οὐδὲν ἔχει κῦρος, νὰ θέλητε ν’ ἀποσπάσητε ἀπὸ τὸ ταμεῖον τοῦ ἐθνικοῦ στόλου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἴδιον καταστατικὸν, καὶ τοῦ ὁποίου οἱ πόροι διατίθενται καθ’ ὡρισμένας διατυπώσεις, νὰ θέλητε ν’ ἀποσπάσητε τὸ ποσὸν τοῦτο, βεβαίως πράττετε ἐντελῶς ἄκυρα, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἂν δὲν θὰ ἔχωμεν κἀμμίαν περιπλοκὴν, ἐνῷ ἠδύνασθε κάλλιστα ὅλας τὰς περιπλοκὰς ταύτας νὰ τὰς ἀποφύγητε, ἐὰν ἠκολουθεῖτε τὴν πορείαν, ἡ ὁποία διεγράφετο εἰς ὑμᾶς.

§87ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ...

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, παρακαλῶ· πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός. Ὡμιλήσατε τρὶς ἤδη, κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν ἐπιτρέπῃ νὰ ὁμιλήσητε καὶ πάλιν.

§89ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὡμίλησα ἅπαξ, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ παρατηρήσητε τοῦτο.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε καὶ δεκάκις τῇ ἀδείᾳ τῆς Βουλῆς.

§91ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδέποτε καθιερώθη τοιοῦτόν τι...

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. Νομίζω δὲ, ὅτι σήμερον ἀκριβῶς δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τοῦτο, ὅταν ἔχητε τοιαύτην μειοψηφίαν ἀπέναντι ὑμῶν.

§94Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βουλευτὰ, ἡ Βουλὴ συναινεῖ.

§95ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ προσέχῃ εἰς τοὺς ὁμιλοῦντας. Εἶναι δικαίωμα τοῦ Προέδρου νὰ θέσῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἐὰν θέλῃ νὰ δώσῃ τὸν λόγον καὶ ἐκ τρίτου καὶ τετάρτου· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλλῃ τὸ ἓν εἰς δύο ἢ τρία. Ἐγὼ ἅπαξ ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἴσως ὁ κ. Πρόεδρος ἐσύγχυσε τὰ ὅσα εἶπον ἐγὼ πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Δὲν ὡμίλησα τρίς.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἀποτείνεσθε πρὸς τὸν Πρόεδρον, ὀφείλω νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶσθε ὁ μόνος Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ δεκάκις ἐπὶ ἑκάστου ἀντικειμένου· ἑπομένως θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§97ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν τὸ νομίζω ἀναγκαῖον, θὰ ὁμιλήσω καὶ δεκάκις.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ ὀφείλω νὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς.

§99ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως· ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὁμιλήσω...

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§101ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θέλω νὰ κανονισθῇ ἡ τοιαύτη ἐργασία τῆς Βουλῆς, λαμβανούσης ἀποφάσεις μὴ ἐχούσας κυριαρχικὸν χαρακτῆρα. Ὀφείλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν τροποποίησιν εἰς τὸν Κανονισμόν. Ἄνευ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ πράττομέν τι παράτυπον. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ οὐσιαστικὸν ζήτημα. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐν τῇ συστάσει, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Κυριαζῆς πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὸ 1880, ἀναφέρει διάφορα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς κοπῆς τοῦ δάσους· διότι τότε ὁ κ. Κυριαζῆς προέβλεπε τὴν μετὰ δεκαετίαν ἔναρξιν τῆς κοπῆς, οὐχὶ ὁλοσχερῆ, ἀλλὰ κατὰ κτήματα...

§102Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοεῖ ἐν διαστήματι τριῶν ἐτῶν.

§103ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Προέβλεπε δὲ, ὅτι ἡ τοιαύτη κοπὴ δύναται νὰ παράσχῃ φράγκα 300,000.

§104Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§105ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐξητάσθη τοῦτο;

§106Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξητάσθη. Εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§107ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχω πεποίθησιν εἰς τὴν τιμιότητα τοῦ κ. Κυριαζῆ, ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ἴδιος ἀναφέρει...

§108Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἄλλο θέμα τοῦτο.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§110ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μετ’ εὐχαριστιῶν πρὸς τὸν κ. Κυριαζῆν.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Λευκάδι. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§112ΣΕΡΒΟΣ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν ἐγγράφων ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κρίνω καθῆκον νὰ ὑποβάλω τὰς ἐμὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καθῆκον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλει ἡ πατρίς μου, καθότι ναὶ μὲν δὲν πρόκειται περὶ ἀντικειμένου ἀφορῶντος τὴν ὅλην ἐπικράτειαν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶναι περισπούδαστον, διότι πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ φόρος ἰδιαίτερος εἰς τὴν Λευκάδα οὐχὶ ἐλάσσων τῶν 120 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἕνεκα λοιπὸν τῆς μεγάλης σπουδαιότητος τοῦ ἀντικειμένου, ὀφείλω νὰ ὑποβάλω τὰς ἐμὰς παρατηρήσεις. Γενικὴ εὐχὴ τῶν κατοίκων τῆς Λευκάδος ὑπῆρξε καὶ ἐπὶ προστασίας καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου, νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ κατασκευὴ διώρυγος μεταξὺ τῆς Λευκάδος καὶ τῆς Ἀκαρνανίας, ἡ ὁποία ἤθελε συνενώσει τοὺς δύο λιμένας, τὸν ἐξωτερικὸν λιμένα τῆς Λευκάδος πρὸς βοῤῥᾶν μὲ τὸν ἀνατολικὸν τοῦ Ἀλεξάνδρου. Ἐγένοντο πολλάκις μελέται καὶ ἐπὶ προστασίας καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, αἱ μελέται ὅμως αὗται οὐδέποτε ἀπέληξαν εἰς ἀποτέλεσμα ἢ κατὰ τὸ 1889, ὅτε ἀπεφασίσθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ προταθῇ νομοσχέδιον πρὸς κατασκευὴν τῆς διώρυγος, πρὸς δὲ νὰ προστεθῇ καὶ ἰδιαίτερος λιμὴν παρὰ τὴν πόλιν, ὁ ὁποῖος νὰ θέτῃ εἰς συγκοινωνίαν τὸν ἐξωτερικὸν λιμένα τοῦ φρουρίου πρὸς βοῤῥᾶν μετ’ ἐκείνου τῆς πόλεως, καὶ τοῦτο πρὸς μεγαλειτέραν εὐκολίαν τοῦ ἐμπορίου διὰ τὴν ἐπιβίβασιν καὶ ἀποβίβασιν τῶν ἐμπορευμάτων. Ὑπεβλήθη λοιπὸν κατὰ τὸ 1889 ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως νομοσχέδιον. Ἡ μελέτη ἀνεβίβαζε τὴν δαπάνην τῶν δύο ἔργων, τῶν ὁποίων τὸ κύριον ἦτο ἡ κατασκευὴ τῆς διώρυγος, εἰς 1,800,000 δραχμάς. Τὸ νομοσχέδιον δὲν συνεζητήθη, ἑπομένως δὲν ἐπεψηφίσθη. Ἐν τούτοις κατὰ τὸ 1890 ἐγένετο φοβερὰ τρικυμία, ἡ ὁποία ἐπέφερε τὴν καταστροφὴν τοῦ φάρου καὶ ἑνὸς μέρους τοῦ λιμενοβραχίονος, τοῦ περιφρουροῦντος τὸν λιμένα τοῦ φρουρίου. Ἕνεκα τούτου ἐπῆλθε προφανὴς ζημία, ἥτις ἐπέφερε τὴν ἀνάγκην μικρᾶς προσθήκης δαπάνης πρὸς ἐπανόρθωσιν τῆς ζημίας. Τὴν σήμερον ἡ Κυβέρνησις παραιτεῖ τὴν κυρίαν ἀνάγκην, ἡ ὁποία εἶναι ἡ τῆς διώρυγος, καὶ ἀρκεῖται εἰς τί; εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ μικροῦ λιμένος, τοῦ ἐγγὺς τῆς Λευκάδος. Ἐνῷ δὲ τὸ ἔργον τῆς διώρυγος, τὸ ὁποῖον ἦτο τὸ κύριον, μετὰ τοῦ μικροῦ ἐσωτερικοῦ λιμένος εἶχε προϋπολογισθῆ εἰς 1,800,000, τὴν σήμερον, παραιτουμένου τοῦ ἔργου τῆς διώρυγος, ἡ δαπάνη ὑπολογίζεται εἰς 1,400,000 δραχμάς. Τὰ ἔργα τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Λευκάδος διέπονται ἀπὸ πρόσωπα, διοριζόμενα δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ὀφείλουσα νὰ φέρῃ τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, παρετήρησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἐνῷ διὰ τὴν πρώτην διώρυγα ἔχει προϋπολογισθῆ τὸ ποσὸν 1,800,000 δραχμῶν μετὰ τοῦ μικροῦ λιμένος, ἤδη, παραιτουμένου τοῦ κυρίου ἔργου τῆς διώρυγος καὶ περιοριζομένου μόνον εἰς τὸν ἐσωτερικὸν λιμένα, ἡ προτεινομένη δαπάνη 1,400,000 δραχμῶν ἦτο ὑπερβολική, καὶ τὸ μικρὸν ἔργον ἠδύνατο νὰ κατασκευασθῇ διὰ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ἦτο εἰς τὴν διάθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἔχει εἰς τὴν ἐξουσίαν της 200,000 δραχμάς. Ἐπρότεινε λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πρὸς κατασκευὴν τοῦ μικροῦ ἔργου, νὰ δαπανηθῇ τὸ ποσὸν, ἄνευ τῆς ἀνάγκης φόρων καὶ δανείων, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ἀναγκαῖα ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν ὤφειλε νὰ κατασκευασθῇ ἡ μεγάλη διῶρυξ, ἡ ὁποία ναὶ μὲν εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν ἐπαρχίαν, ἀλλὰ κυρίως ἐξυπηρετεῖ ἀνώτερα καὶ γενικὰ τοῦ Κράτους συμφέροντα, καὶ θέλει χρησιμεύσει διὰ τὰ πλοῖα τοῦ Κράτους καὶ ὅλων τῶν ἐθνῶν, διότι οὐ μόνον συντομεύει ἐπὶ δύο, τρεῖς ἢ τέσσαρας ὥρας τὴν διάβασιν, ἀλλ’ ἐπιφέρει καὶ ἀπαλλαγὴν μεγάλων κινδύνων, ὅταν διέρχωνται τὰ πλοῖα ἀπὸ τὸ μέρος τῆς δυτικῆς παραλίας...

§113ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ περάσουν ἀπ’ ἐκεῖ, κύριε συνάδελφε...

§114ΣΕΡΒΟΣ. Ὅταν πλέουν πρὸς δυσμὰς, τρέχουν τὸν κίνδυνον καὶ τὰ μεγαλείτερα πλοῖα... Ἕνεκα τούτου ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς, ὅπως ἄνευ δανείου 1,400,000 ἢ 1,800,000, ἀλλὰ διὰ τοῦ κεφαλαίου τοῦ ὑπάρχοντος, ἢ καὶ προσθέτου ἄλλου μικροῦ κεφαλαίου, γείνῃ ὁ λιμὴν, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, καὶ οὕτω διευκολυνθῇ τὸ ἐμπόριον, ἐπιφυλαττομένης τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ εὐνοϊκωτέρας περιστάσεις νὰ κατασκευάσῃ τὴν διώρυγα. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν δὲν ἐνέκρινε τὴν γνώμην τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, καίτοι — προσθέσατε — πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς ἐπῆλθε καὶ ἡ φωνὴ τῶν κατοίκων, διότι ὑπάρχει ἐν τοῖς ἐγγράφοις ἀναφορὰ πλείστων κατοίκων, ἐμπόρων καὶ κτηματιῶν, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Τὴν σήμερον ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ μεταξὺ τῆς παραστάσεως τῶν κατοίκων καὶ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀφ’ ἑτέρου. Κατὰ τοὺς ὅρους, οἱ ὁποῖοι προτείνονται, ἡ γνώμη τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχει ἐπικρατέστερον κῦρος, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους προανέφερα, καὶ κυρίως διότι τὸ ἔργον ἔχει νὰ γείνῃ κατὰ τὸ νομοσχέδιον διὰ δανείου 1,400,000, ἐνῷ κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν δύναται νὰ γείνῃ διὰ τοῦ ὑπάρχοντος κεφαλαίου, ἄνευ ἄλλης δαπάνης, ἢ καὶ, ἐν ἀνάγκῃ, διὰ προσθήκης ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας εἶναι εὔκολον νὰ πορισθῇ διὰ δανείου...

§115ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν ἐξωτερικὸν λιμένα ἐννοεῖτε;

§116ΣΕΡΒΟΣ. Ὄχι· προτείνεται νὰ γείνῃ ὁ μικρὸς λιμὴν, ὁ παρὰ τὴν πόλιν Λευκάδος.

§117ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι, ποῖον ἔργον ἐννοεῖτε, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ;

§118ΣΕΡΒΟΣ. Τὸ μικρὸν ἔργον.

§119ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦ ἐσωτερικοῦ;

§120ΣΕΡΒΟΣ. Μάλιστα· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτείνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Πρέπει δὲ νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι εὑρισκόμεθα ὑπὸ περιστάσεις οἰκονομικὰς λίαν δυσχερεῖς, καὶ ἐνῷ πιθανῶς εἰς μέλλουσαν ἐποχὴν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν κεφάλαιον ὑπὸ εὐνοϊκοὺς ὅρους, τὴν σήμερον οἱ ὅροι θέλουσιν εἶσθαι λίαν βαρεῖς. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων κρίνω τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον διὰ τὰς περιστάσεις, εἰς ἃς εὑρισκόμεθα, λίαν ἀκατάλληλον. Κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον εὑρέθη ἡ Βουλὴ ἐν τῇ ἀνάγκῃ νὰ ἐπιβάλῃ οὐχὶ ὀλίγους γενικοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι, καθὼς ἐπηρεάζουσιν ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, ἐπηρεάζουσι καὶ τὴν ἐπαρχίαν Λευκάδος· ἂν δὲ εἰς τὰ μέχρι τοῦδε ἐπισωρευθέντα ποσὰ τῶν φόρων προσθέσητε καὶ τοῦτο, δηλαδὴ τοὺς προτεινομένους φόρους, ἡ θέσις τῆς Λευκάδος θὰ ἦναι πολὺ δυσχερεστέρα, καὶ δυσκόλως θὰ δυνηθῇ νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιπρόσθετον βάρος. Καθὼς ἠξεύρετε, οἱ πλεῖστοι τῶν φόρων τῆς Ἑπτανήσου ἐπιβάλλονται ἐπὶ τῶν κυριωτέρων προϊόντων αὐτῆς, δηλαδὴ ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου...

§121ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς;

§122ΣΕΡΒΟΣ. .. Ἂν εἰς τοὺς ὑπάρχοντας φόρους, ἱκανῶς ἐπαχθεῖς, καὶ ἂν εἰς τοὺς ἤδη προστεθέντας μέχρι τοῦδε φέρητε καὶ αὐτὴν τὴν προσθήκην, μὰ τὴν ἀλήθειαν ὁ λαὸς θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι τὴν σήμερον ἡ κατάλληλος στιγμὴ, ἵνα ἐπιβάλητε καὶ αὐτοὺς τοὺς φόρους. Εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐποχὴν ἴσως ἤθελεν εἶναι δεκτὸν τὸ μέτρον. Τὴν σήμερον τὸ ἔλαιον καὶ ἡ σταφὶς βαρύνονται μὲ φόρον 22%· ἐπῆλθον τὰ νέα ψηφισθέντα βάρη, καὶ ἡ προσθήκη ἑτέρων θὰ ἦτο λίαν ἐπαισθητή. Οὗτοι εἶναι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἔκρινα εὔλογον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, φρονῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἀντικειμένου ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν τὸ ἐξήτασε καὶ ἀπεφάνθη ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπή.

§123ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). (Ὅρα Παράρτημα).

§124ΣΕΡΒΟΣ. Μεταξὺ τῆς δαπάνης, ἡ ὁποία προϋπελογίσθη διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς διώρυγος, καὶ ἐκείνης, ἡ ὁποία προϋπελογίσθη διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος, περὶ τοῦ ὁποίου σήμερον πρόκειται, ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διαφορά. Διὰ τὰ δύο ἔργα, κύριον τῶν ὁποίων εἶναι ἡ διῶρυξ, ἔπρεπε νὰ δαπανηθῇ τὸ ποσὸν 1,800,000, τὴν σήμερον δὲ διὰ τὸ μόνον ἔργον τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος, πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ἐπιβιβάσεως καὶ ἀποβιβάσεως τῶν ἐμπορευμάτων, ἀπαιτεῖται τὸ κεφάλαιον 1,400,000, ἐκτὸς τῆς προσθήκης τῶν 200,000, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὴν διάθεσιν τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς. Βλέπετε λοιπὸν τὴν σημαντικὴν διαφοράν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῆς μιᾶς προτάσεως καὶ τῆς ἄλλης· οὔτε ὑπάρχει τὴν σήμερον κίνδυνος. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχε κίνδυνος, ἀφοῦ σχηματισθῇ ὁ λιμὴν ὁ ἐσωτερικὸς διὰ τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς εἶναι ἀναγκαῖον, θέλει οἰκονομήσει προσωρινὰς ἀνάγκας καὶ θέλει ἐξασφαλίσει τοὺς ἐμπόρους ἀπὸ ἐνδεχομένους κινδύνους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι τόσον ἐπίφοβοι, ὅσον πρεσβεύει ὁ ἔντιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα αὐτὸ ἐπιβάλλει, εἶναι σχεδὸν ἴσα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπροτείνοντο μὲ τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῶσιν ἀμφότερα τὰ ἔργα· δὲν ὁρίζεται ἐν αὐτῷ οὔτε ἡ ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν, οὔτε ἡ διάρκεια αὐτῶν, ἐν ἄλλαις λέξεσι δὲν προτείνεται δι’ αὐτοῦ, εἰμὴ ἡ ἐπιβολὴ τῆς φορολογίας. Ἀλλὰ πότε θὰ κατασκευασθῇ τὸ ἔργον; Τοῦτο δὲν κανονίζεται, ἀλλὰ οἱ φορολογούμενοι θὰ παρηγορῶνται μὲ τὴν προσδοκίαν, ὅτι εἰς τὸν παρόντα αἰῶνα ἢ εἰς τὸν μέλλοντα θέλει κατασκευασθῇ ὁ λιμήν. Διὰ ταῦτα ἐπιμένω εἰς ὅσα εἶπον.

§125ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). (Ὅρα Παράρτημα).

§126ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μολονότι τὸ ζήτημα εἶναι τοπικὸν, ἀλλ’ ἐπειδὴ σχετίζεται καὶ μὲ τὴν ἐπαρχίαν μου, νομίζω καλὸν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις...

§127ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐνδιαφέρει καὶ τὴν χώραν.

§128ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Ἐνδιαφέρει δὲ καὶ ἐν γένει τὴν ναυτιλίαν, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ μελετηθῇ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ τριῶν ἔργων· πρόκειται περὶ τοῦ ἔργου τῆς κατασκευῆς τοῦ καταστραφέντος κυματοθραύστου κατὰ τὸν τελευταῖον χειμῶνα, δεύτερον περὶ κατασκευῆς λιμένος τῆς νήσου Λευκάδος, καὶ τρίτον περὶ τῆς διώρυγος, διὰ τῆς ὁποίας θὰ διέρχωνται τὰ ἀτμόπλοια, τὰ ἀναχωροῦντα ἐκ Πατρῶν καὶ μεταβαίνοντα εἰς τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον καὶ εἰς τὴν Ἀδριατικὴν θάλασσαν. Ἡ Λευκὰς ἔχει βεβαίως ἀνώτερα συμφέροντα, ἂν ἀνοιγῇ κατὰ πρῶτον ἡ διῶρυξ, ἥτις θέλει συνδέσει αὐτὴν μετὰ τῶν Πατρῶν καὶ τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου ἀπ’ εὐθείας, χωρὶς νὰ κάμῃ τὸν κύκλον ὁλοκλήρου τῆς νήσου, κύκλον, ὅστις αὐξάνει βεβαίως κατὰ τριάκοντα καὶ τεσσαράκοντα μίλλια τὸ διάστημα, ὅπερ διατρέχουσι, καὶ ὑποχρεόνει αὐτὰ νὰ διέλθωσι θάλασσαν συνήθως τρικυμιώδη.

§129Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. 47 μίλλια οἰκονομεῖ.

§130ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ οἰκονομίας 47 μιλλίων, καὶ περὶ ἀποφυγῆς θαλάσσης τρικυμιώδους. Ἡ Λευκὰς ἑπομένως διὰ τῆς ἀνορύξεως τῆς κυρίας διώρυγος θὰ ἔλθῃ εἰς συνάφειαν μὲ τὰς Πάτρας καὶ μὲ τὸν Κορινθιακὸν κόλπον καὶ ἐν γένει μὲ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, οἰκονομοῦσα τεσσάρων ὡρῶν πλοῦν, καὶ ἀποφεύγουσα τὴν κινδυνώδη θάλασσαν τοῦ ἀκρωτηρίου τῆς Σαπφοῦς. Ἀνεξαρτήτως δὲ τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν ἀπ’ εὐθείας θέλει προσπορισθῆ ἡ Λευκὰς καὶ ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς, θέλει ἐπέλθει εὐκολία μεγίστη καὶ εἰς τοὺς πλόας αὐτῆς ἀπὸ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ εἰς τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον, διότι ὅλοι οἱ μεταβαίνοντες ἐξ Ἑλλάδος εἰς Κέρκυραν καὶ τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον θέλουσιν ἀποφύγει τὴν ἐπέκτασιν ταύτην τοῦ κατὰ 5 ὥρας πλοῦ καὶ τὴν τρικυμιώδη θάλασσαν. Συνάμα διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς μεγάλης διώρυγος θέλει ἀποβῆ εὐκολωτάτη καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ ἀληθοῦς λιμένος τῆς Λευκάδος. Ἑπομένως, ἂν πρόκηται νὰ γείνῃ ἔργον ὑπερβαῖνον τὴν ἐπιβληθεῖσαν ἀνάγκην ἕνεκα τῆς καταστροφῆς τοῦ κυματοθραύστου, οὐδεμία πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία μήτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μήτε εἰς τοὺς κατοίκους τῆς Λευκάδος, ὅτι τὸ ἔργον εἶναι ἡ διῶρυξ, ἥτις θὰ εὐκολύνῃ τοὺς μεταξὺ Λευκάδος καὶ Πατρῶν πλόας καὶ τοὺς μεταξὺ Ἀμβρακικοῦ κόλπου καὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Ἂν τὸ ἔργον τοῦτο ἀπαιτῇ δαπάνην κατὰ 600,000 δρ. περιπλέον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ ἔργον τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον προτείνεται σήμερον, αἱ 600,000 αὐταὶ εἶναι ποσὸν οὐχὶ ἄξιον λόγου, ἀπέναντι τῶν γενικῶν ὠφελειῶν, ἃς θέλει προσπορισθῆ τὸ ἔργον, ἐνῷ ἡ δαπάνη περίπου 1,200,000 διὰ μόνην τὴν κατασκευὴν λιμένος, ἄνευ τῆς κατασκευῆς τῆς μεγάλης ταύτης διώρυγος, εἶναι δαπάνη παρουσιάζουσά τι τὸ ὑπερβολικὸν, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λευκάδος συνάδελφος ἀνέπτυξεν. Ἂν νομίζητε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ τέλειον τὸ ἔργον τῆς διώρυγος τῆς Λευκάδος καὶ τοῦ λιμένος, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ δαπανηθῇ τὸ ποσὸν τῶν 2,000,000 περίπου, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται, ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέπτυξε, περιορισθῆτε τότε εἰς μόνην τὴν διόρθωσιν τοῦ καταστραφέντος κυματοθραύστου, καὶ ἀφήσατε εἰς ἄλλην ἐποχὴν, ἂν τὴν παροῦσαν δὲν τὴν νομίζητε κατάλληλον, τὴν κατασκευὴν τοῦ πράγματι χρησίμου, τοῦ πράγματι ἐπιβαλλομένου ἔργου ἐν Λευκάδι, τῆς διώρυγος, ἥτις θὰ συνεπιφέρῃ καὶ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος διὰ πολὺ μικροτέρας δαπάνης ἐκείνης, ἥτις ἀπαιτεῖται σήμερον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ αὐτοῦ λιμένος.

§131ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). (Ὅρα Παράρτημα).

§132ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δὲν πταίω, ἂν δὲν ὑπάρχῃ τὸ νέον σχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δίδει διεύθυνσιν εἰς τὴν διώρυγα οὐχὶ τὴν εὐθεῖαν, ἀλλὰ τὴν καμπύλην, διὰ τῆς ὁποίας ἐπεκτείνεται ὁ πλοῦς. Ἂν ἔβλεπον τὸ σχέδιον ἐκεῖνο, βεβαίως θὰ ἐξέφραζον γνώμην κατὰ τῆς τοιαύτης ἐργασίας, διότι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπωφελὴς εἰς τὴν Λευκάδα ἡ τοιαύτη καμπύλη διεύθυνσις τῆς διώρυγος· ὠφέλιμος ἔσεται ἡ εὐθεῖα διεύθυνσις τῆς διώρυγος, ἡ διερχομένη διὰ τοῦ φρουρίου τοῦ νέου. Ἂν πραγματικῶς δώσητε σήμερον καμπύλην διεύθυνσιν εἰς τὴν διώρυγα, νομίζω ὅτι παραβλάπτεται πολὺ τὸ ὅλον τοῦ ἔργου· ἐπικαλοῦμαι δὲ καὶ τὴν μαρτυρίαν συναδέλφου καὶ γνωρίζοντος καλλίτερον ἐμοῦ, καὶ ναυτικοῦ, τοῦ κ. Μπούμπουλη, ὅστις καλὸν εἶναι νὰ μᾶς δώσῃ τὴν γνώμην του.

§133Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Βεβαίως, ἂν καθαρισθῇ, ἡ διῶρυξ, δὲν ὑπάρχει ζήτημα, ὅτι τὸ ἔργον θὰ ἦναι πολὺ χρήσιμον.

§134ΣΕΡΒΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει ἀκριβεῖς πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου. Σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ, ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον προτείνεται νὰ γείνῃ, ἀφορᾷ τὰ ⅔ τῆς δαπάνης τῆς διώρυγος...

§135ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι, δὲν εἶπον τὰ ⅔ τῆς διώρυγος. Ἀφορᾷ τὰ ⅔ τῆς δαπάνης τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὸ ὅλον ἔργον.

§136ΣΕΡΒΟΣ. Ἡ διῶρυξ βεβαίως θεωρεῖται πάντοτε τὸ κύριον ἔργον, καὶ ἂν παρατηρήσῃ τις τὴν δαπάνην τῆς διώρυγος, αὕτη περιλαμβάνῃ τὰ ¾. Τώρα ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἐμπορευμάτων ἀπὸ τὸν λιμένα τοῦ φρουρίου εἰς τὸν τῆς πόλεως, θὰ ἦναι μικρά· ἑπομένως οἱ ὑπολογισμοὶ, τοὺς ὁποίους κάμνετε, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Ἀντιθέτως ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πρᾶγμα.

§137Π. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ, διατὶ ὁ κ. Σέρβος, λαμβάνων τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἰσχυρίζεται, ὅτι ἐγὼ ἐπιμένω νὰ φορολογήσω τὴν ἐπαρχίαν τῆς Λευκάδος παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν της καὶ ἄνευ ἐγνωσμένης ἀνάγκης, ἐνῷ κάλλιστα γνωρίζει οὗτος καὶ τὴν πρὸς τοῦτο ἐπιθυμίαν τῆς ἐπαρχίας καὶ τὴν ἀπόλυτον καὶ ἀπαραίτητον ἀνάγκην τοιούτου ἔργου, ἥτις μάλιστα ἀνάγκη εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν ἐπιδέχεται οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἀναβολήν. Δὲν ἀγνοεῖ βεβαίως ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι μετὰ τὴν συμβᾶσαν πρὸ διετίας τρικυμίαν, καθ’ ἣν καὶ αὐτὸς ὁ φάρος κατέπεσε, λιμὴν κυριολεκτικῶς πλέον ἐν Λευκάδι δὲν ὑπάρχει, καὶ πᾶσα προσόρμησις πλοίου ἐν χειμῶνι εἶναι ἀδύνατος, κατὰ τὴν ὥραν δὲ ταύτην τοῦ ἔτους γίνεται ἡ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐξαγωγὴ τοῦ κυριωτέρου ἡμῶν προϊόντος, τοῦ οἴνου, ἥτις μετὰ διετίαν θὰ ὑπερβῇ τὰς διακοσίας χιλιάδας βαρελῶν, καὶ ἐὰν ἀπὸ τοῦδε δὲν ληφθῇ πρόνοια ὑφ’ ἡμῶν, τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἐπαρχίας, περὶ κατασκευῆς τοῦ λιμένος, οὐ μόνον θὰ ἐλαττωθῇ ἡ ἐξαγωγὴ, ἀλλὰ καὶ θὰ παύσῃ πᾶσα ζήτησις ἐπὶ τοῦ οἴνου. Τούτου δὲ γενομένου, νομίζει ὁ κ. Σέρβος, ὅτι εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ζήσῃ ἡ Λευκάς; Δὲν ἀγνοεῖ ἐπίσης ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 3 Μαΐου εἶχον ὑποσχεθῇ πρωτίστως πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος, ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ἀκριβῶς ὅρους, ὑφ’ οὓς διαλαμβάνει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Γνωσθέντος τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων, ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Λευκάδος ὁμοφώνως ἀπεδέξαντο τὴν πρότασίν μου, καὶ ἐψήφισαν ὑπὲρ ἐμοῦ, μετὰ τοῦ μοναδικοῦ ἐκείνου ἐνθουσιασμοῦ, ὅστις ἰδίᾳ εἶναι γνωστὸς εἰς τὸν κ. Σέρβον. Διότι ὅταν 4,500 ἐκλογεῖς ψηφίζωσιν ὑπὲρ ἐμοῦ, τοιαῦτα δημοσίᾳ ὑποσχομένου, οὐδὲν ἕτερον ἕπεται ἐντεῦθεν ἢ ὅτι ἡ ἐπαρχία Λευκάδος ἐπιθυμεῖ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος, καὶ ἀποδέχεται τοὺς διὰ ταύτην προτεινομένους ὅρους. Ἐνῷ ταῦτα πάντα, λέγω, καλῶς γνωρίζει ὁ κ. Σέρβος, προκειμένης συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐζήτησε παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ τὴν κατάθεσιν διαφόρων ἐγγράφων, καὶ ἐπέφερεν ἐφ’ ἱκανὰς ἡμέρας τὴν ἀναβολὴν, ἵνα, ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποδεικνύεται, κατορθώσῃ τὴν ματαίωσιν τῆς ἐπιψηφίσεως, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ἤθελε λάβει ἀναφορὰς ἐκ Λευκάδος ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου καὶ προσαγάγῃ ταύτας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Πᾶσα ὅμως λῆψις τοιούτων ἀναφορῶν ἦτο πάντη ἀδύνατος· ἀλλὰ καὶ ἐὰν συνέβαινε τοῦτο, ἤθελον ἀναγκασθῇ καὶ ἐγὼ τότε νὰ προσαγάγω ἐπίσης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπιστολὰς καὶ τηλεγραφήματα διαφόρων ἐκ Λευκάδος ἐμπόρων καὶ κτηματιῶν, δι’ ὧν μὲ παρεκάλουν νὰ ἐκπληρώσω τὴν ὑπόσχεσίν μου, καὶ νὰ ἐπιταχύνω τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Συγκρίνων ὁ κ. Σέρβος τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος δαπάνην πρὸς τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς διώρυγος, εὑρίσκει ταύτην λίαν ὑπέρογκον, καὶ ἐντεῦθεν συνηγορεῖ ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς μᾶλλον τῆς διώρυγος ἢ τοῦ λιμένος, ἀποφεύγων σκοπίμως νὰ δηλώσῃ, ὅτι διακόσιαι καὶ ἐπέκεινα χιλιάδες δραχμῶν θὰ δαπανηθῶσι σήμερον ἐπὶ πλέον, ἕνεκα τῆς συμβάσης τρικυμίας, καὶ ὅτι, ὅτε κατὰ τὸ 1889, ἐπὶ τῆς τότε Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη, ἐπρότεινα ἐγὼ πάλιν τὴν κατασκευὴν τῆς διώρυγος, οὗτος καὶ οἱ περὶ αὐτὸν δι’ ἐκθέσμων μέσων κατώρθωσαν τὴν ματαίωσιν τοῦ σπουδαίου τούτου ἔργου. Τοιαῦτα λοιπὸν λέγων σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν ἀντιφάσκει πρὸς ὅσα ἔλεγε καὶ ἐνήργει ἐν Λευκάδι κατὰ τὸ 1889; Εἰς δὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σέρβου, τοῦ νὰ δαπανήσωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὑπάρχον ἐν τῷ ταμείῳ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, μετὰ προσθήκης ὀλίγων ἔτι χιλιάδων δραχμῶν, καὶ νὰ κατασκευάσωμεν οὕτω προσωρινὸν λιμένα, οὐδὲν ἔχω ν’ ἀπαντήσω, καθόσον, προβάλλοντες τοιοῦτο νομοσχέδιον, οἷον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, βεβαίως προτιθέμεθα νὰ ἴδωμεν μόνιμον καὶ στερεὸν ἐν Λευκάδι λιμένα, καὶ οὐχὶ νὰ ἴδωμεν καταστρεφόμενον πρὸ τῆς συντελέσεώς του τὸ ἔργον ἡμῶν. Ἀρκοῦμαι εἰς τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου εἶπεν ὁ κ. Σέρβος, ἵνα μὴ παραταθῇ οὕτω, ἄνευ ἀνάγκης, ὑπὲρ τὸ δέον ἡ προκειμένη συζήτησις. Ἀλλὰ πρὶν ἢ περάνω τὸν λόγον, σπεύδω νὰ παρακαλέσω θερμῶς τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐκ τοῦ ὁποίου ἤρτηται ἡ εὐημερία καὶ ἡ σωτηρία τῆς νήσου.

§138Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπειδὴ παρεκλήθην παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου νὰ δώσω γνώμην, λέγω ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν κατεσκευάζετο ὁ λιμὴν ἐντελῶς μετὰ τῆς διώρυγος ἀπὸ τοῦ βορείου μέρους μέχρι τοῦ νοτίου. Διὰ τὴν κατασκευὴν δὲ τοῦ λιμένος δύναται νὰ δαπανήσῃ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον.

§139ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ θὰ δαπανήσῃ.

§140Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ λιμὴν εἰς τὴν Λευκάδα εἶναι ἀναγκαιότατος.

§141Π. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Δὲν θὰ δύνανται τὰ πλοῖα νὰ διέλθωσι τὴν διώρυγα, διότι εἶναι ἀβαθὴς, μόλις 4 μέτρων

§142Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δύνανται τὰ ἀτμόπλοια τῆς συγκοινωνίας.

§143ΣΕΡΒΟΣ. Τὰ ἀτμόπλοια τοῦ Λόϋδ θὰ δύνανται νὰ διέλθωσι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις.(Ὥρα 1 μ.μ.) (Περὶ ὥραν 6½ μ. μ. ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου καὶ εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.)

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτροπὴ ἐκλεγεῖσα ὑπὸ διαφόρων πολιτῶν, συνελθόντων ἐν τῇ πλατείᾳ τῶν στύλων τοῦ Ὀλυμπίον Διὸς, ὑποβάλλει ἀναφορὰν, δι’ ἧς ζητοῦσι νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς διατάξεων τοῦ ΑΧΚΕʹ νόμου περὶ τελῶν χαρτοσήμου.

§146ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι, παρακαλῶ, νὰ ὑποβάλω καὶ ἐγὼ ἀναφορὰν, ὑπὸ πάντων τῶν ἐν Τριπόλει εὑρισκομένων φοιτητῶν καὶ μαθητῶν τοῦ Γυμνασίου καὶ Ἑλληνικοῦ Σχολείου ὑπογεγραμένην, ὡς καὶ ἑτέραν ἀναφορὰν τῶν ἐν Γαργαλιάνοις φοιτητῶν καὶ μαθητῶν, δι’ ὧν οἱ ἀναφερόμενοι διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, καὶ παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ μὴ τὸ ψηφίσῃ.

§147ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ ἑτέραν ἀναφορὰν τῶν ἐκ Μεσσήνης φοιτητῶν κατὰ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου.

§148ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ μάθωμεν, τί ἐμπεριέχεται ἐν ταῖς ἀναφοραῖς ταύταις.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἠκούσατε, νομίζω. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας τὸ εἶπε μεγαλοφώνως. Ἀναφορὰ τῶν ἐν Τριπόλει μαθητῶν Γυμνασίου καὶ Ἑλληνικοῦ Σχολείου, ζητούντων νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν, τὸ περὶ μεταβολῆς διατάξεων τοῦ νόμου περὶ τελῶν χαρτοσήμου. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος τὸ ἀνήγγειλε τόσον δυνατὰ, ὥστε τὸ ἠκούσατε.

§150ΔΑΛΛΑΣ. Νὰ τυπωθῶσιν αἱ ἀναφοραί.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἀναγνωσθῶσιν αὗται;

§152ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀναγνωσθῶσι, κύριε Πρόεδρε.

§153ΔΑΛΛΑΣ. Αὔριον θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Πῶς θὰ φωτισθῇ ἡ Βουλή, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους προβάλλουσι διὰ τῶν ἀναφορῶν;

§154Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀκούσωμεν τὰς ἀναφοράς.

§155ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ περίληψις τῆς ἀναφορᾶς, ἀναγινώσκεται.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα εἶναι ἐξακολούθησις τῆς συνεδριάσεως· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀναγινώσκωμεν ἀναφοράς. Προβαίνομεν, Κύριοι, εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξεταστικοῦ δικαιώματος τῶν καθηγητῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου.

§157ΡΙΚΑΚΗΣ. Λαμβάνω ἀφορμὴν ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις σχετικῶς πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον. Νομίζω ὅτι εἶναι κατάδηλος ἡ ἀνάγκη νὰ γείνῃ σκέψις σπουδαιοτέρα περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ Κράτος ὑφίσταται ὅλας τὰς δαπάνας, ἀλλὰ καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν οἱ καθηγηταὶ, βλέπετε ὅτι ἔρχεται τὸ Δημόσιον καὶ τὰ πληρόνει, ἐνῷ τὸ Πανεπιστήμιον ἔχει περιουσίαν. Ἂν δ’ ἐξετάσωμεν τὸ πνεῦμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη ἡ περιουσία αὕτη κατὰ καιροὺς, καὶ τὸν σκοπὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει, θέλομεν ἀναγνωρίσει, ὅτι ἡ περιουσία παρεχωρήθη ἰδίως, ὅπως διευκολύνῃ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν νέων, καὶ μάλιστα τῶν πτωχῶν. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ ὑφισταμένη δὲν εἶναι ὁμαλὴ, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ ἐπὶ πλέον, ἀφοῦ αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς σκέψεις σπουδαιοτέρας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν ἐν γένει. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῇ περὶ γενικωτέρου μέτρου, ὅπως τὸ Πανεπιστήμιον ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, διότι σήμερον ἡ περιουσία, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, δὲν χρησιμεύει διὰ τὸ Πανεπιστήμιον. Κατ’ ἔτος δίδεται μία λογοδοσία, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρομεν εἰς τί χρησιμεύει. Ὑποτρόφους δὲν ἔχει εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἄλλους νέους δὲν ἐκπαιδεύει, τοὺς καθηγητὰς δὲν πληρόνει, δὲν δίδονται δικαιώματα ἐξετάσεων εἰς τοὺς καθηγητάς· λοιπὸν εἰς τί χρησιμεύει; Οἱ δὲ πτωχοὶ ἀναγκάζονται νὰ συνεισφέρουν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, διὰ νὰ ἐκπαιδεύωνται. Παρακαλῶ λοιπὸν, ἐπειδὴ ἐδόθη αὐτὴ ἡ ἀφορμὴ, νὰ ληφθῇ σπουδαιοτέρα φροντίς· διότι, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ διαῤῥυθμισθῶσι τὰ τοῦ Πανεπιστημίου ἄλλως, ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ καλλιτέρευσις τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει, διὰ τὴν ὁποίαν σήμερον φροντίζομεν δι’ ἰδιαιτέρου νόμου.

§158ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν πρόκειται τὸ Δημόσιον νὰ δώσῃ εἰς τοὺς καθηγητὰς οὐδεμίαν ἀμοιβὴν διὰ τὰς ἐξετάσεις, ἀλλὰ μέρος τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπελάμβανον αὐτοὶ ἀπ’ εὐθείας διὰ τοῦ παραβόλου, διότι νῦν θὰ εἰσπράττῃ τοῦτο τὸ Δημόσιον, ὅπερ εἶτα θ’ ἀποδίδῃ αὐτὸ εἰς τοὺς καθηγητάς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§159Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν ἐζητήθησαν πίνακες ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας περὶ τῶν κατὰ μέσον ὅρον ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου κατὰ τὰ τελευταῖα τρία ἀκαδημαϊκὰ ἔτη. Φέρω ἐνταῦθα τὴν ἀπάντησιν, ὅτι κατὰ τὸ ἀκαδημαϊκὸν ἔτος 1889–1890 οἱ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ὁρμώμενοι φοιτηταὶ ἦσαν 543, κατὰ τὸ ἀκαδημαϊκὸν ἔτος 1890–1891 ἦσαν 556, καὶ κατὰ τὸ 1891–1892 ἦσαν 626. Ἑτέρα αἴτησις ἀφορᾷ εἰς τὸν κατὰ μέσον ὅρον ἀριθμὸν τῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς μαθητῶν τῶν Γυμνασίων, Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων. Περὶ τούτων φέρω τὴν πληροφορίαν, ὅτι προσῆλθον εἰς τὰ Γυμνάσια τοῦ Κράτους μαθηταὶ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς κατὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1890–1891 59, κατὰ τὸ 1891–1892 44. Εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα κατὰ τὸ 1890–1891 54, κατὰ τὸ 1891–1892 67. Περὶ τῶν εἰς τὰ ἰδιωτικὰ ἐκπαιδευτήρια ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς προσελθόντων δὲν ὑπάρχουσι παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ παρόντι νὰ συγκεντρωθῶσι, τῶν σχολείων ἀργούντων ἕνεκα τῶν διακοπῶν. Καταθέτω τοὺς πίνακας.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς διατάξεών τινων τοῦ νόμου ᾼΧΚΕʹ περὶ τελῶν χαρτοσήμου. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§161ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, εἶναι καθαρῶς ταμιευτικόν· ὀψία δὲ καὶ ἀβάσιμος εἶναι ἡ δικαιολογία, τὴν ὁποίαν ἔφερον, ὅτι δι’ αὐτοῦ πρόκειται νὰ ἐπιδιωχθῇ βελτίωσις τῆς παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμόν, καθαρῶς ἐξήγησε τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Εἶπεν ὅτι τοῦτο σκοπεῖ νὰ ζητήσῃ παρὰ τῶν ἐκπαιδευομένων ἀποζημίωσιν διὰ τὰς δαπάνας, ἃς ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεώς των ὑφίσταται τὸ Κράτος. Παρετήρησε μάλιστα, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸ Κράτος πρὸ 50 ἐτῶν καὶ μέχρι πρὸ ὀλίγου ἐνόμιζεν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς κοινωνίας δὲν ἐπέτρεπε τότε νὰ ζητηθῇ τοιαύτη ἀποζημίωσις παρὰ τῶν σπουδαστῶν, ἐπιτρέπει δὲ τοῦτο σήμερον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὅμως καὶ ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ ἐν ταῖς ἐκθέσεσιν αὐτῶν, ὡς καὶ οἱ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύσαντες, ἀνακριβῶς παρέστησαν αὐτὸ ὡς σκοποῦν καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς εἶπον, εἶναι καθαρῶς ταμιευτικόν· ὡς τοιοῦτον δέ, πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐπόψεις. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι τὸ Κράτος εὑρίσκεται σήμερον ὑπὸ τοιαύτας οἰκονομικὰς δυσχερείας ὥστε ἀναγκάζεται νὰ ἐπιζητήσῃ πόρους πανταχοῦ, ὅπου ἐπωφελῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς δύναται νὰ εὕρῃ τοιούτους. Τὸ ζήτημα ἑπομένως τίθεται, ἂν ὁ πόρος, τὸν ὁποῖον ζητεῖ νὰ πλάσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἦναι ἀσφαλὴς πόρος, καὶ ἂν δὲν προξενῇ εἰς τὸ ἔθνος βλάβην σπουδαιοτέραν καὶ μεγαλειτέραν τῆς ὠφελείας, ἣν προτίθεται νὰ προσπορίσῃ εἰς τὸ Δημόσιον. Νομίζω, ἀδιστάκτως, Κύριοι, ὅτι ὁ πόρος οὗτος δὲν εἶναι τοιοῦτος, καὶ ὅτι ἐμπεριέχει ἐν ἑαυτῷ ἐλαττώματα, ἅτινα καθιστῶσιν αὐτὸν μὲν ἐπιβλαβῆ εἰς τὸν τόπον, τὴν ἐπιτυχίαν δ’ αὐτοῦ καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν τοῦ Δημοσίου προβληματικήν. Ἡ φορολογία, περὶ ἧς συζητοῦμεν, ἀντίκειται ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καὶ εἰς τὸ πνεῦμα, ὅπερ διέπει ἐν γένει τὴν δημοσίαν παρ’ ἡμῖν ἐκπαίδευσιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν ἰδιοφυΐαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ εἰς ὕψιστα αὐτοῦ συμφέροντα. Ἀντίκειται συνάμα εἰς τὴν φύσιν καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ εἴδους, ὅπερ ζητοῦμεν νὰ φορολογήσωμεν, δηλ. τῆς παιδείας. Εἶναι δὲ φορολογία ἄνισος καὶ ἄδικος, δυναμένη νὰ βλάψῃ οὐσιώδη συμφέροντα τοῦ ἔθνους, ἄνευ σπουδαίας ταμιευτικῆς ὠφελείας τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀντίκειται εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, εἰς τὸ ἄρθρον 16 αὐτοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παραβίασιν τῆς ῥητῆς ταύτης διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἐπικαλεσθεὶς τὸ παράδειγμα τοῦ Βελγίου, ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ ὁποίου ὑπάρχει διάταξις παραπλησία μὲ τὴν τοῦ ἡμετέρου. Εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ διάταξις, ἡ περιλαμβανομένη ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ Βελγίου, νὰ ἐχρησίμευσεν, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς ἀφορμὴ τῆς ἐν τῷ ἡμετέρῳ Συντάγματι ἀναγραφῆς αὐτῆς. Εἶναι ὅμως βέβαιον, ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ὁ κύριος λόγος τῆς ἐν τῷ Συντάγματι ἡμῶν ἀναγραφῆς τοῦ ἄρθρου 16. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου, ὡς ἀνεπτύχθη καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, καὶ ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1864, ἅτινα ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, ἡ διάταξις αὕτη ἀνεγράφη ἐν τῷ Συντάγματι ἡμῶν, διότι ἐθεωρήθη ὡς ἐπιβαλλομένη ὑπὸ μεγάλων καὶ ὑψηλῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους. Ἂν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τοῦ Βελγίου, ὅλως διάφορα ὄντα τῶν ἡμετέρων, δὲν ἐπιβάλλωσι πλήρη σεβασμὸν πρὸς τὴν τοιαύτην διάταξιν καὶ δὲν ἀντίκηνται εἰς ἑρμηνείαν αὐτῆς, ἐπιτρέπουσαν τὴν ἐπὶ τῆς παιδείας φορολογίαν, τοῦτο δὲν μεταβάλλει μήτε τὸν χαρακτῆρα τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων, μήτε τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος ἡμῶν, ὅπερ ἐπιβάλλει εἰς τὸ Κράτος τὴν χάριν τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως ἀπαιτουμένην δαπάνην. Ἂν διὰ φορολογίας ζητήσωμεν νὰ λάβωμεν παρὰ τῶν ἐκπαιδευομένων, ὡς ἀποζημίωσιν, τὴν τοιαύτην δαπάνην, παραβιάζομεν τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πνεῦμα ἐν γένει τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἡμῶν νομοθεσίας ἀντίκειται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοθέτημα· ἀντίκειται δὲ εἰς τὸ πνεῦμα αὐτῆς, διότι φορολογεῖ τὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν διδομένην ὑπὸ τῶν καταστημάτων, τῶν ἐκ κληροδοτημάτων συντηρουμένων. Ἀντίκειται δὲ ἰδίως εἰς τὸ πνεῦμα, μεθ’ οὗ συνέστη τὸ Πανεπιστήμιον ἡμῶν, παρὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦμεν νὰ λάβωμεν τὸ ἥμισυ περίπου τῆς ἐπιβαλλομένης φορολογίας. Τὸ Πανεπιστήμιον κατὰ τὸ διάταγμα τοῦ 1837, ὅπερ εἶναι ὁ καταστατικὸς αὐτοῦ νόμος, συνέστη ἐπὶ σκοπῷ ν’ ἀποτελέσῃ ἠθικὸν πρόσωπον, διακεκριμένον τοῦ Κράτους, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν συντήρησιν αὐτοῦ. Προσωρινῶς δ’ ἀνεδέχθη τὸ Κράτος τὰς δαπάνας τοῦ Πανεπιστημίου, μέχρις ὅτου σχηματίσῃ τοῦτο περιουσίαν, ἀρκοῦσαν εἰς τὴν συντήρησίν του. Χάριν δὲ τῆς ἰδέας ταύτης οἱ ἁπανταχοῦ ὁμογενεῖς συνεισέφερον διὰ δωρεῶν καὶ κληροδοτημάτων τὰ χρήματα, δι’ ὧν ἐκτίσθη τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἀπέκτησε πλουσίαν περιουσίαν. Οἱ συνεισφέροντες τὸ χρῆμα αὐτῶν ἐπεθύμουν νὰ ἴδωσι τὸ Πανεπιστήμιον ἀποβαῖνον, συμφώνως μὲ τὸν σκοπὸν τῆς ἱδρύσεώς του, κέντρον αὐτοσυντήρητον διαδόσεως τῶν γραμμάτων καὶ τῶν ἐπιστημῶν εἴς τε τὸν ἔσω καὶ τὸν ἔξω Ἑλληνισμόν. Βεβαίως οὗτοι δὲν ἐνόουν νὰ ἀποβῇ τὸ Πανεπιστήμιον μέσον φορολογίας τῶν ἐν αὐτῷ διδασκομένων καὶ παρεμποδίσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῶν, ἣν ἐπεθύμουν νὰ ἴδωσι παρεχομένην ὅσον τὸ δυνατὸν εὐκολώτερον καὶ εὐρύτερον. Ἡμεῖς δὲ σήμερον, ζητοῦντες ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ παρεχομένην διδασκαλίαν, ἀλλοιοῦμεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ, καὶ παραβιάζομεν τὴν θέλησιν ἐκείνων, οἵτινες ἵδρυσαν καὶ ἐπλούτισαν αὐτό. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ συζητοῦμεν, εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ἰδιοφυΐαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ τὸν ἐκπολιτιστικὸν αὐτοῦ χαρακτῆρα. Ἂν ἐξετάσωμεν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀπὸ τῆς πρώτης αὐτοῦ ἐμφανίσεως ἐν τῇ ἱστορίᾳ, θέλομεν πεισθῆ, ὅτι ἡ δύναμις, διὰ τῆς ὁποίας ἀνεδείχθη καὶ ἐμεγαλούργησεν, εἶναι ἡ διανοητικὴ αὐτοῦ ἀνάπτυξις καὶ ἡ ἀνωτέρα αὐτοῦ ἐκπαίδευσις. Ὁσάκις ἐξήσκησεν ὑπεροχὴν ἐπὶ ἄλλων ἐθνῶν, ἐπέτυχε τοῦτο κυρίως διὰ τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς διανοητικῆς αὐτοῦ ἀναπτύξεως. Εἰς τὴν τοιαύτην δ’ αὐτοῦ ἀνάπτυξιν ὀφείλει τὸ ἀρχαῖον αὐτοῦ μεγαλεῖον. Χάριν δὲ τῆς διανοητικῆς αὐτοῦ ὑπεροχῆς ἔσωσε τὴν ἐθνικὴν αὐτοῦ αὐτοτέλειαν ὑπὸ τὴν Ρωμαϊκὴν κατάκτησιν, καὶ ἐξελληνίσαν τοὺς κατακτητὰς αὐτοῦ, ὑπέταξε τὴν Ρώμην εἰς τὸ Βυζάντιον. Ἡ τοιαύτη αὐτοῦ ὑπεροχὴ κατέστησεν αὐτὸ ἱκανὸν νὰ διέλθῃ σῶον τὴν τουρκικὴν κατάκτησιν καὶ ἀναζήσῃ ὡς ἔθνος ἀνεξάρτητον. Διὰ τῆς διανοητικῆς δ’ αὐτοῦ ἀναπτύξεως ἠδυνήθη νὰ παλαίσῃ, καὶ παλαίει καὶ σήμερον, κατὰ ἐθνῶν ὑλικῶς ἰσχυροτέρων αὐτοῦ καὶ ἐπιδιωκόντων τὴν καταστροφὴν καὶ τὴν ἀποῤῥόφησίν του. Πῶς δὲ ἀπέκτησε πάντοτε τὴν ἐκπαίδευσίν του καὶ τὴν διανοητικὴν αὐτοῦ ἀνάπτυξιν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος; Οὐχὶ βεβαίως ἐν ἐκπαιδευτικοῖς καταστήμασι, συντηρουμένοις ὑπὸ τῶν ἐν αὐτοῖς ἐκπαιδευομένων, ἀλλ’ ἐν σχολείοις, διατηρουμένοις εἴτε ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὁσάκις τοῦτο διεῖπε τὸν Ἑλληνισμόν, εἴτε ὑπὸ τῶν κοινοτήτων, ὁσάκις αὗται ἀπετέλουν τὰ κέντρα αὐτοῦ. Ἐλάχισται ἦσαν πάντοτε αἱ πρὸς συντήρησιν τῶν σχολείων εἰσφοραὶ τῶν μαθητῶν· συνετηροῦντο δὲ ταῦτα, ὡς συντηροῦνται καὶ σήμερον ἐν τῷ ἔξω Ἑλληνισμῷ, κυρίως ἐξ ἑκουσίων δωρεῶν καὶ συνδρομῶν, καὶ ἐνίοτε καὶ ἐξ ὑποχρεωτικῶν εἰσφορῶν. Διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεώς του τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος οὐ μόνον τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ὕπαρξιν καὶ ἠθικὴν ὑπεροχὴν ἐξησφάλισεν, ἀλλὰ καὶ ὑλικῶς ἀνεπτύχθη καὶ ηὐδοκίμησεν ἐν πᾶσι σχεδὸν τοῖς ἐμπορικοῖς τοῦ κόσμου κέντροις. Τοῦτο πληρέστατα κατενόησαν καὶ οἱ συντάξαντες τὴν περὶ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως νομοθεσίαν ἡμῶν. Τὸ διάταγμα τῆς 31 Δεκεμβρίου 1836, διὰ τοῦ ὁποίου ἱδρύονται τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ τὰ Γυμνάσια, ἐλαχίστην ἐπιβάλλει πληρωμὴν εἰς τοὺς μαθητάς, ἤτοι 3 δραχμάς, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ τέλους χαρτοσήμου, εἰς τοὺς τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, καὶ 8 δραχμὰς εἰς τοὺς τῶν Γυμνασίων. Καὶ ἡ πληρωμὴ δὲ αὕτη ἐπιβάλλεται οὐχὶ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν σχολείων καὶ τῶν Γυμνασίων, ἀλλ’ ὅπως χρησιμεύσῃ διὰ τὴν περίθαλψιν τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν διδασκόντων. Τὸ διάταγμα δὲ τοῦτο ἐπέβαλε συνάμα εἰς τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν τῆς δι’ ὑποτροφιῶν, μισθῶν καὶ χορηγήσεως βιβλίων ὑποστηρίξεως τῶν πτωχῶν μαθητῶν. Τὸ αὐτὸ εὑρίσκομεν καὶ ἐν τῷ διατάγματι τοῦ 1837, διὰ τοῦ ὁποίου ἱδρύθη τὸ Πανεπιστήμιον. Καὶ τοῦτο ἐπέβαλε πληρωμὴν εἰς τοὺς φοιτητὰς, 10 δραχμῶν διὰ τὴν χρῆσιν τῶν ἐπιστημονικῶν συλλογῶν, καὶ 10 μέχρι 40 δραχμῶν ὡς δίδακτρα, καὶ ταύτην δὲ χάριν τῆς περιθάλψεως τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν καθηγητῶν. Καὶ αὐτὸ ὅμως ἐξαιρεῖ τοὺς πτωχοὺς μαθητὰς, παραδεχόμενον τὴν ἐκ πάσης πληρωμῆς ἀπαλλαγὴν αὐτῶν, ἅμα ὡς ἤθελον παρουσιάσει ἐνδεικτικὸν πενίας τῶν ἐπιτοπίων ἀρχῶν. Τὴν ἰδιοφυΐαν ταύτην τοῦ Ἕλληνος, ἥτις ὑπῆρξε πάντοτε ὁ κυριώτερος παράγων τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ὑπάρξεως καὶ προόδου, τὸ συζητούμενον νομοθέτημα ζητεῖ νὰ χαλιναγωγήσῃ καὶ περιορίσῃ. Ἡ δικαιολογία τοῦ τοιούτου μέτρου, ὅτι ἐπιδιώκεται ἡ βελτίωσις τῆς παιδείας, ἡ ὀψὲ παρουσιαζομένη, εἶναι, ὡς εἶπον, ὅλως ἀβάσιμος. Οὐδὲν τοιοῦτον σκοπεῖ τὸ νομοθέτημα τοῦτο, ὅπερ εἶναι καθαρῶς ταμιευτικόν. Ἡ ἑτέρα δὲ δικαιολογία, ἡ στηριζομένη ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἧς δῆθεν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ βελτίωσις, εἶναι ἀληθῶς εἰρωνεία. Ἡ παρ’ ἡμῖν ἐκπαίδευσις παρεστάθη ὡς πεπτωκυῖα, οἱ δὲ διδάσκαλοι, ὑπὸ πρώην μὲν συναδέλφου αὐτῶν, νῦν δὲ συναδέλφου ἡμῶν, τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων, ἐχαρακτηρίσθησαν κατὰ τὰ ⅔ ὡς ἀνίκανοι καὶ ἄχρηστοι. Διὰ τὴν πεπτωκυῖαν δὲ ταύτην ἐκπαίδευσιν καὶ διὰ τοὺς ἀνικάνους τούτους διδασκάλους θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τῶν σπουδαζόντων τὴν βαρεῖαν τοῦ νομοσχεδίου φορολογίαν! Ἂν ἐπρόκειτο περὶ βελτιώσεως τῆς τοιαύτης ἐκπαιδεύσεως, θὰ ἠδύνατο ἴσως αὕτη νὰ χρησιμεύσῃ ὡς εὔσχημος δικαιολογία τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τούτου, διότι, ὡς εἶπον, τὸ νομοσχέδιον σκοπεῖ ἓν καὶ μόνον, τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, πρὸς θεραπείαν τῶν ἐπειγουσῶν ταμιευτικῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψει τὴν βλάβην, ἥτις πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ εἰς ὑψηλότερα τοῦ ἔθνους συμφέροντα. Ἀντίκειται ὡσαύτως τὸ νομοθέτημα τοῦτο εἰς τὴν φύσιν αὐτὴν τῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦ εἴδους δηλαδὴ, ὅπερ θέλομεν νὰ φορολογήσωμεν διὰ τελῶν χαρτοσήμου, ἤτοι δι’ ἐμμέσου φόρου, ἔχοντος χαρακτῆρα προαιρετικόν. Ὁ τοιοῦτος χαρακτὴρ τοῦ φόρου τούτου ἐχρησίμευσεν ὡσαύτως πρὸς δικαιολόγησιν αὐτοῦ, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρέστησεν, ὅτι ὁ θέλων νὰ μὴ πληρώσῃ αὐτὸν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο μὴ ἐκπαιδευόμενος. Ἡ δικαιολογία αὕτη βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ φορολογίας ἐπιβαλλομένης ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἐκπαίδευσις δὲν εἶναι ἀπόκτημα καὶ ἀπόλαυσις μόνον τοῦ ἐκπαιδευομένου ἀτόμου· αὕτη ἐπεκτείνεται ἐφ’ ὅλης τῆς κοινωνίας, ἥτις ἀπολαμβάνει ἀμέσων ὠφελημάτων ἐκ τῆς ἐκπαιδεύσεως παντὸς μέλους αὐτῆς. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξομοιώσωμεν τὴν ἐκπαίδευσιν μὲ τὸ πετρέλαιον, μὲ τὸν καφὲν, ἢ μὲ πρᾶξίν τινα συμβολαιογραφικὴν, ἐμμέσως φορολογουμένην. Ἕκαστος δύναται νὰ ἀπαλλαγῇ τοῦ ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιβαλλομένου ἐμμέσου φόρου, μὴ καταναλίσκων τὰ φορολογούμενα εἴδη καὶ μὴ ἐπιχειρῶν τὴν φορολογουμένην πρᾶξιν. Τοῦτο δὲν θέλει βλάψει τὸ σύνολον τῆς κοινωνίας, Δὲν ἔχει οὕτως ὅμως καὶ ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι τὴν διάδοσιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς ἀπαιτεῖ ἡ εὐδαιμονία καὶ ἡ πρόοδος τῆς κοινωνίας. Πολιτεία, θέλουσα νὰ κατατάσσηται μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀδιαφορῇ περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀτόμων· ἔχει δὲ καθῆκον νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς διαδόσεως τῆς παιδείας, διότι αὕτη ἀποτελεῖ τὸ κύριον χαρακτηριστικὸν καὶ τὸν κύριον παράγοντα τοῦ πολιτισμοῦ. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἐν γένει τοῦ πολιτισμοῦ καὶ ὑπὸ τὴν εἰδικωτέραν ἔποψιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Πολιτείαν ἡμῶν ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ διανοητικὴ ἀνάπτυξις τῶν μελῶν αὐτῆς. Θέλοντες δὲ νὰ περιορίσωμεν αὐτήν, βεβαίως παραβιάζομεν ὑψηλότερα τῆς Πολιτείας καθήκοντα. Τοῦτο δὲ πράττοντες, δυνάμεθα τοὐλάχιστον νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι διὰ τοῦ ἐπιβαλλομένου φόρου θέλομεν προσπορίσει εἰς τὸ Δημόσιον ποσὸν ἄξιον λόγου πρὸς θεραπείαν τῶν μεγάλων αὐτοῦ οἰκονομικῶν ἀναγκῶν; Βεβαίως ὄχι· διότι ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος εἶναι ἄδικος, βαρὺς καὶ δυσεκτέλεστος. Ἐκ τῶν κατοίκων τοῦ βασιλείου, ἐκεῖνοι, οἵτινες δύνανται νὰ πληρώσωσιν αὐτὸν χωρὶς νὰ στενοχωρηθῶσι, πέμπουσι συνήθως τὰ τέκνα αὐτῶν, ὅπως ἐκπαιδευθῶσιν, εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπου ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι τελειοτέρα. Δὲν εἶναι δὲ πολυάριθμοι οἱ ἐνταῦθα ἐκπαιδεύοντες τὰ τέκνα των καὶ δυνάμενοι ἄνευ στενοχωρίας νὰ τὸν πληρώσωσιν. Οἱ πλεῖστοι δὲ καὶ μετὰ στενοχωρίας δυστυχῶς θὰ δυνηθῶσι νὰ πράξωσι τοῦτο. Τίς δὲ ἀγνοεῖ, ὅτι πολλοὶ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ μαθηταὶ τῶν Γυμνασίων ζῶσιν ἐν στερήσεσιν, ὑπηρετοῦντες εἰς οἰκογενείας, ἢ ζητοῦντες τὴν ἀρωγὴν τῶν πρὸς αὐτοὺς συμπαθούντων; Ἐξ αὐτῶν οὐδεὶς βεβαίως θὰ δυνηθῇ νὰ πληρώσῃ τὰς 76 δραχμὰς κατ’ ἔτος, ἃς ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων, καὶ τὰς 330 περίπου δραχμὰς, ἃς κατὰ μέσον ὅρον ἐπιβάλλει τοῦτο κατ’ ἔτος ἐπὶ τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος εἶναι βαρύτερος τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὰ πλεῖστα τῶν ἄλλων ἐθνῶν, τῶν εὑρισκομένων εἰς οἰκονομικὴν κατάστασιν πολὺ πλέον εὐάρεστον τῆς ἡμετέρας. Εἰς τοῦτο δὲν συμφωνεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι, ὡς εἶπε χθὲς, θεωρεῖ τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν ὡς εὑρισκομένην εἰς ἀνθηροτέραν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς τῶν ἄλλων ἐθνῶν, καὶ πιστεύει, ὅτι μετὰ προθυμίας αὕτη θέλει πληρώσει τὸν φόρον τοῦτον, ὡς πληρόνει καὶ τὰ διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ἀνταλλάγματα. Ἡ ἰδέα αὕτη, ἣν καὶ ἄλλοτε ἐπανέλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι μία ἐκ τῶν πεπλανημένων ἰδεῶν αὐτοῦ, εἶναι ἴσως αὐτὴ ἡ ὁδηγήσασα αὐτὸν εἰς τὰς περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος σκέψεις καὶ ἀποφάσεις του, αἵτινες ὤθησαν τὸν τόπον εἰς τοσαύτας δαπάνας, καὶ αἵτινες ἐπέβαλον ἐπ’ αὐτοῦ τὰ βάρη, τὰ γεννῶντα τὰς μεγάλας οἰκονομικὰς δυσχερείας, καθ’ ὧν παλαίομεν σήμερον. Ἡ τοιαύτη πλάνη ὠθεῖ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ οἱ μαθηταὶ τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων οὐ μόνον μετ’ εὐκολίας, ἀλλὰ καὶ μετὰ προθυμίας θέλουσι καταβάλει τοὺς ἐπιβαλλομένους φόρους. Ἀπατηλὴ δυστυχῶς εἶναι ἡ τοιαύτη ἐλπὶς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὀλίγοι εἰσὶν ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ δυνηθῶσι νὰ καταβάλωσι τοὺς ἐπιβαλλομένους φόρους ἄνευ στενοχωρίας καὶ μετὰ προθυμίας, πλεῖστοι δὲ οἱ εὑρεθησόμενοι εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀδυναμίαν νὰ πληρώσωσιν αὐτούς. Τὸ Δημόσιον δὲν θὰ εὕρῃ, ὅπως φορολογήσῃ, οὔτε τοὺς σήμερον ἐγγεγραμμένους 3263 φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, οὔτε τοὺς 5325 μαθητὰς τῶν Γυμνασίων, οὔτε τοὺς 19,460 μαθητὰς τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων. Θὰ εὕρῃ ἴσως τὸ τρίτον, ἢ τὸ πολὺ τὸ ἥμισυ αὐτῶν. Οὕτω δὲ τὰ ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔσονται ἀσήμαντα, ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ἐθνικὴν βλάβην καὶ τὰς κοινωνικὰς ζημίας, ἃς θέλει φέρει ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ. Τί δὲ νὰ εἴπῃ τις περὶ τῶν πτωχῶν φοιτητῶν καὶ μαθητῶν, οἵτινες, ἀρξάμενοι τῶν σπουδῶν αὐτῶν καὶ μετὰ μόχθων βαδίζοντες πρὸς τὸ πέρας αὐτῶν, θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ ἐγκαταλείψωσιν αὐτὰς, ὡς μὴ δυνάμενοι νὰ πληρώσωσι τοὺς νέους φόρους; Δυσκόλως θὰ δυνηθοῦν νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς βιοποριστικήν τινα τέχνην, διότι ἀπέβαλον τὴν ἕξιν τῆς χειρωνακτικῆς ἐργασίας, καὶ τραφέντες ἐπὶ πολὺ μὲ τὴν ἰδέαν τῆς διανοητικῆς ἐργασίας τοῦ ἐπιστήμονος καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα τῆς ἐπιτυχίας εὐρυτέρου σταδίου, ἐξ ἀνάγκης θὰ μείνωσιν ἡμιμαθεῖς καὶ βάρη τῆς κοινωνίας. Εἰς τὰς σήμερον οἰκονομικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους δυνάμεθα βεβαίως καὶ πρέπει νὰ ζητήσωμεν καὶ παρὰ τῆς παιδείας εἰσφοράν τινα, πρὸς θεραπείαν αὐτῶν. Ἀλλὰ τὴν εἰσφορὰν ταύτην ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν δι’ ἄλλης ὁδοῦ, δι’ ὁδοῦ μὴ πιεζούσης τὴν πραγματικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους. Μέγα μέρος τῶν διδασκάλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἀνίκανοι καὶ περιττοὶ, δυνάμεθα νὰ πέμψωμεν εἰς τὰς οἰκίας των· δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν τὰ σχολεῖα καὶ τὰ Γυμνάσια ἐκεῖνα, ἅτινα ἀσημάντους φέρουσι καρπούς. Καὶ τὸ Πανεπιστήμιον δ’ αὐτὸ δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν νὰ συντηρηθῇ ἐκ τῆς ἰδίας αὑτοῦ περιουσίας, συμφώνως μὲ τὸν ἀρχικὸν σκοπὸν τῆς συστάσεώς του. Διὰ τοιαύτης ὁδοῦ θὰ ἐπιτύχωμεν ἀσφαλεστέραν καὶ σπουδαιοτέραν εἰσφορὰν τῆς παιδείας εἰς τὴν θεραπείαν τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ βλάψωμεν σπουδαῖα τοῦ ἔθνους συμφέροντα. Ἐπιμένοντες δὲ εἰς τὴν φορολογίαν, ἣν ἐπιβάλλει τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, βεβαίως θέλομεν περιστείλει τὴν διανοητικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους, χωρὶς νὰ ἐπιτύχωμεν τὰ ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα τοῦτο ἐπιδιώκει, χάριν τῆς θεραπείας τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἀναγκῶν. Ἡ προτεινομένη φορολογία ἐμπεριέχει ἐν ἑαυτῇ ἐλαττώματα, καθιστῶντα βεβαίαν τὴν ἀποτυχίαν αὐτῆς. Βαρεῖα οὖσα καὶ ἄδικος, ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν ἰδιοφυΐαν τοῦ Ἕλληνος, καὶ παραβλάπτει μεγάλα συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἀπόδειξιν δὲ τούτου ἔχομεν τὴν ἀγανάκτησιν, ἣν ἤγειρεν ἐν ἁπάσῃ τῇ ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ ἡ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβολὴ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἐπεβλήθησαν καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον καὶ προηγουμένως φόροι πολλῷ ἀνώτεροι τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ ἐπιβαλλομένου, οὐδεὶς ὅμως ἐξ αὐτῶν ἐξήγειρεν ἐπὶ τοσοῦτον τὴν συνείδησιν τοῦ ἔθνους καὶ τὴν γενικὴν τῆς κοινωνίας ἀγανάκτησιν. Δὲν εἶναι δ’ ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι ἡ ἐξέγερσις αὕτη εἶναι ἀποτέλεσμα δημοκοπίας. Ἡ ἐξέγερσις αὕτη εἶναι ἀποτέλεσμα καταδίκης τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ἐκφραζομένης ἀδιακρίτως ὑπό τε τῶν φίλων καὶ τῶν ἀντιθέτων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἡ ἐξέγερσις αὕτη τῆς κοινωνίας καὶ τὰ μεγάλα ἐλαττώματα τῆς προκειμένης φορολογίας δύνανται νὰ ἐπιφέρωσι καὶ ἕτερον δυσάρεστον ἀποτέλεσμα, δύνανται νὰ ἐμπνεύσωσι τὴν δυσπιστίαν καὶ πρὸς πᾶν ἄλλο μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νομίσει ἀναγκαῖον νὰ λάβῃ, ὅπως ζητήσῃ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θυσίας, ἀναγκαίας πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἡ τοιαύτη δὲ δυσπιστία θέλει φέρει βλάβην ἀσυγκρίτως ἀνωτέραν τῆς ὠφελείας, ἣν τὸ Δημόσιον δύναται νὰ προσπορισθῇ διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου. Σταθμίζουσα τὴν μεγάλην ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν βλάβην, ἣν θέλει ἐπιφέρει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πρὸς τὰ ἀσήμαντα ἔσοδα, ἅτινα θέλει προσπορίσει εἰς τὸ Δημόσιον, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποσύρῃ αὐτὸ, ἀφίνουσα κατὰ μέρος πᾶσαν ἰδέαν μικροφιλοτιμίας. Ἂν δ’ αὕτη ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, ὀφείλει ἡ Βουλὴ ν’ ἀποῤῥίψῃ τοῦτο, πεποιθυῖα, ὅτι οὐ μόνον τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ δημοσίου ταμείου θέλει ἐξυπηρετήσει.

§162ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν μου, ὅτι τὰ τρία τέταρτα τῶν διδασκάλων εἶναι ἀνίκανοι. Ἐκ τῶν 544, τοὺς ὁποίους ἡ ὑπηρεσία ἔχει σήμερον, γυμνασιάρχας, καθηγητὰς, σχολάρχας καὶ ἑλληνοδιδασκάλους, γνωστὸν τυγχάνει, ὅτι τὸ τρίτον εἶναι ἀνίκανοι, τὸ δ’ ἕτερον τρίτον ἱκανοὶ καὶ δυνάμενοι νὰ βελτιωθῶσιν εὐκόλως καὶ γείνωσι λίαν καλοὶ, καὶ τὸ ἐπίλοιπον εἶναι ἄριστοι, δύνανται δὲ καὶ εἰς ἐκπαιδευτήρια τῆς Ἑσπερίας νὰ διδάξωσιν εὐδοκίμως.

§163ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὄχι τὰ τρία τέταρτα, ἀλλὰ μόνον τὸ ἓν τρίτον εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἄχρηστοι, τὸ δὲ ἓν τρίτον ἀνίκανοι, δυνάμενοι νὰ καταστῶσιν ἱκανοί.

§164ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο, κύριε Βουλευτά.

§165ΚΑΪΡΗΣ. Δὲν εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τῆς αὐξήσεως τῶν μαθητικῶν τελῶν· διότι τοιαῦτα τέλη, κατὰ τὴν ὑφισταμένην θεσμοθεσίαν, καὶ σήμερον πληρόνονται ἐν σμικρῷ, καὶ ἀφ’ ἧς συνεστήθησαν τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, τὰ Γυμνάσια καὶ τὸ Πανεπιστήμιον, κατεβάλλοντο. Οὔτε φρονῶ, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἔχει τι τὸ ἀντισυνταγματικόν. Ἀληθῶς τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ οὐδεμία διάταξις τοῦ Συντάγματος καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις χορηγεῖται καὶ δωρεὰν παρὰ τοῦ Κράτους. Ὅπως σήμερον, οὕτω καὶ ἐφεξῆς, τὸ Κράτος θὰ ἔχῃ πᾶσαν τὴν δαπάνην τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως· ἀλλ’ ὅταν αἱ δαπάναι ὦσιν ὑπέρτεραι, τὸ Κράτος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ τὸ συμπλήρωμα τῶν δαπανῶν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ τὸ συμπλήρωμα αὐτὸ θέλει δοθῆ διὰ τῶν φόρων. Τί ἄλλο, παρακαλῶ, εἶναι ἡ αὔξησις τῶν μαθητικῶν τελῶν, παρὰ φόρος; Ἀδιάφορον, ἂν καταβάλλωνται ὡς δικαίωμα ἐγγραφῆς, ἀνανεώσεως, ἐνδεικτικῶν, ἢ διπλωμάτων, παρὰ τοῦ μαθητοῦ ἢ παρὰ τῶν γονέων του, κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ εἶδος φορολογίας. Ἐὰν τὰ ζητούμενα τέλη ἐπεβάλλοντο καὶ εἰσεπράττοντο διὰ λογαριασμὸν καὶ πρὸς ὄφελος τῶν διδασκάλων, βεβαίως θὰ ἦσαν δίδακτρα· καὶ βεβαίως τὰ δίδακτρα αὐτὰ ἀντίκεινται εἰς τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ τὰ τέλη τὰ καταβαλλόμενα σήμερον, ὡς καὶ τὰ ζητούμενα διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου πλειότερα, εἶναι εἰσφορὰ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ τοιαύτην εἰσφορὰν δικαιοῦται τὸ Κράτος ν’ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὰς οἰκογενείας τῶν ἐκπαιδευομένων τέκνων, ἀναλόγως τῶν πόρων καὶ τῶν δυνάμεων αὐτῶν, καθόσον αὐτὸ ἔχει πᾶσαν τὴν δαπάνην τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Δι’ αὐτὸ, Κύριοι, χθὲς ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν εἶμαι, ὡς εἶπον, κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, εἶμαι ὅμως κατὰ τῆς αὐξήσεως τῶν τελῶν ἐν ᾧ μέτρῳ ὁρίζει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι φρονῶ, ὅτι τὰ ζητούμενα τέλη εἶναι ἀνώτερα τῶν δυνάμεων τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐκπαιδευουσῶν τέκνα. Ὅσον δὲ ἀληθὴς καὶ ἂν ὑποτεθῇ, κατὰ τὴν αἰτιολογίαν τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὑλικὴ πρόοδος καὶ ἀνάπτυξις τοῦ ἔθνους ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεώς του μέχρι σήμερον, δὲν εἶναι ὅμως καὶ τοιαύτη ἡ εὐπορία, ὥστε, πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν σήμερον βαρεῖαν φορολογίαν, ἣν ἐπαυξάνομεν διὰ νέων φόρων καὶ διὰ τῆς ἀναβιώσεως ἄλλων κατηργημένων, προσθέτοντες καὶ τὴν βαρυτάτην τῶν μαθητικῶν τελῶν, ὡς ταξινομεῖται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν πολὺν λαὸν πέραν τῶν πόρων του, πέραν τῶν δυνάμεών του. Μὴ βλέπωμεν, Κύριοι, τί συμβαίνει κυρίως ἐν Ἀθήναις καὶ εἴς τινας ἄλλας πόλεις τοῦ Κράτους, ὅπου πληθὺς ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων συγκεντροῖ τὸ πλεῖστον τῶν μαθητευόντων νέων τῶν εὐπορουσῶν οἰκογενειῶν, ὅπως τύχωσι δῆθεν τελειοτέρας καὶ ἐπιμελεστέρας ἀνατροφῆς καὶ παιδεύσεως, ἐπὶ ἁδροτάτοις τῷ ὄντι διδάκτροις· τὸ τοιοῦτον εἶναι ἐξαίρεσις, καὶ ὄχι κανὼν, καὶ δὲν ἀποδεικνύει τὴν εὐπορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὴν δύναμιν του εἰς ἀντοχὴν καὶ τοῦ προσθέτου αὐτοῦ βάρους τῶν βαρέων μαθητικῶν τελῶν. Ἄς ῥίψωμεν τὸ βλέμμα ἐφ’ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, διὰ νὰ ἴδωμεν, πῶς διαιτᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, μετὰ ποίας δυσχερείας κινεῖται, καὶ θὰ κρίνωμεν, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀληθῶς ἐν Ἑλλάδι εὐπορία τοιαύτη, ἐπαρκοῦσα εἰς ἄκοπον πλήρωσιν πάσης χρείας βίου εὐμαροῦς καὶ φιλοκάλου, κατὰ τὴν εὔγλωττον ἔκφρασιν τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἐπαρχία μου, τὴν ὁποίαν γνωρίζω κάλλιστα,—διότι περιῆλθον αὐτὴν πολλάκις χωρίον πρὸς χωρίον,—δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι διακρίνεται διὰ τὸ φιλόπονον τῶν κατοίκων της, διὰ τὸ αὔταρκες αὐτῶν, τὸ φιλοπρόοδον, καὶ ἀπολαμβάνει καὶ σχετικῆς τινος εὐπορίας, ὡς ἐκ τῆς ἀκαταπονήτου ἐργασίας τῶν κατοίκων αὐτῆς, ἐργαζομένων καὶ ἐκτὸς, καὶ εἰσκομιζόντων χρῆμα. Ἀλλ’ ἐν τούτοις κατὰ τὸ πλεῖστον βιοῖ κακῶς, καὶ κυρίως ὁ πολὺς γεωργικὸς πληθυσμὸς, ὁ πολὺς ἐργατικὸς κόσμος, οἱ μικροκτηματίαι, οἱ χειροτέχναι, οἱ ὁποῖοι μόλις ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν βιωτικῶν αὐτῶν ἀναγκῶν, πολλάκις δὲ περικόπτουσι ταύτας, εἴτε διὰ νὰ βελτιώσωσι τὴν οἰκίαν των, εἴτε διὰ νὰ καλλιεργήσωσι βραχώδεις τινὰς ἐκτάσεις, εἴτε καὶ διὰ ν’ ἀγοράσωσι κτήματα ἄλλων. Τοιαύτη εἰκὼν δεικνύει βεβαίως πρόοδόν τινα καὶ ἀνάπτυξιν, οὐχὶ ὅμως καὶ εὐπορίαν πρὸς ἄκοπον πλήρωσιν πάσης ἀνάγκης βίου, οὐχὶ εὐμαροῦς, ἀλλ’ ὑποφερτοῦ. Παραπλησία νομίζω ὅτι εἶναι καὶ ἡ κατάστασις τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν τῶν νήσων, καθὼς πληροφοροῦμαι ἀπὸ τοὺς ἐντίμους Βουλευτὰς ἐκ Κυκλάδων· βεβαίως δὲ δὲν ὑποθέτω κατωτέραν καὶ τὴν τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ γενικὴ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε, πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν φορολογίαν, πρὸς τὰ ἐπιβαλλόμενα νέα βάρη, νὰ δυνηθῇ οὗτος νὰ βαστάσῃ καὶ τὰ ὑπερβολικὰ μαθητικὰ τέλη. Ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους ἦναι δυσχερὴς,— καὶ ὁμολογουμένως εἶναι τοιαύτη, — ὁ κυριώτερος λόγος τῆς ὑποβολῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἐπ’ αὐτῆς στηρίζεται, καὶ πρὸς ἀνακούφισιν ταύτης ὑπεβλήθη· ἐν τοιαύτῃ καταστάσει, δικαιοῦται βεβαίως τὸ Κράτος νὰ ζητήσῃ εἰσφοράν τινα ἀπὸ τὴν μαθητεύουσαν νεότητα. Ἀλλ’ ἡ εἰσφορά, ἐπαναλαμβάνω, πρέπει νὰ ἦναι δικαία, πρέπει νὰ ἦναι ἀνάλογος πρὸς τοὺς πόρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ καταβάλωσιν αὐτήν. Σήμερον εἰς ὅλα τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους καὶ τὰ Γυμνάσια φοιτῶσι τὰ τρία τέταρτα τῶν τέκνων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐκ τῶν ἀπορωτέρων αὐτοῦ τάξεων. Ὅταν εἰς ἕκαστον ἐξ αὐτῶν ἐπιβάλωμεν τέλος δραχμῶν 40 δι’ ἑκάστην τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου ἐτησίως, καὶ δραχμῶν 75 εἰς ἕκαστον μαθητὴν δι’ ἑκάστην τοῦ Γυμνασίου, ἐπιβάλλομεν βάρη, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ πληρώσωσι, καὶ θέλομεν ἀναγκάσει ὅλα τὰ τέκνα τῶν μὴ εὐπορουσῶν τάξεων, αἵτινες εἶναι αἱ πλειότεραι, νὰ ἀπομακρυνθῶσι τῶν σχολείων. Τὰ δὲ σχολεῖα τὰ Ἑλληνικὰ κυρίως θὰ μείνωσι μὲ ὀλίγους μαθητὰς, καὶ θὰ κινδυνεύσωσι νὰ κλεισθῶσι, καὶ θὰ κλεισθῶσιν ἀληθῶς· διότι δὲν θὰ ἦναι πρέπον καὶ δίκαιον, τὸ Κράτος νὰ δαπανᾷ μεγάλα ποσὰ, χωρὶς νὰ ὑπάρχωσιν οἱ ἐκ τῆς δαπάνης ταύτης ὠφελούμενοι. Ὥστε τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ψηφισθῇ ὡς ἔχει, θὰ γείνῃ ἀφορμὴ, οὐχὶ βελτιώσεως, ἀλλὰ καταστροφῆς τῆς παιδείας· διότι, ὡς εἶπον, θέλει ἀπομακρύνει τὰ τέκνα τοῦ πτωχοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ τοῦ νὰ μάθωσι γραμματικῶς τὴν γλῶσσάν των καὶ λάβωσι τὰς στοιχειώδεις ἐκείνας γνώσεις, αἱ ὁποῖαι θέλουσι τοῖς εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὸν μετέπειτα κοινωνικὸν αὐτῶν βίον. Τέλη μαθητικὰ δύνανται νὰ δικαιολογηθῶσι διὰ τὴν γυμνασιακὴν παίδευσιν, καὶ δύνανται νὰ δικαιολογηθῶσιν ἔτι περισσότερον διὰ τὴν πανεπιστημιακὴν, διότι εἰς τὰ δύο ταῦτα στάδια δὲν μετέχει τὸ πολὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅσοι δὲ θέλουσι νὰ τύχωσι παιδεύσεως ἀνωτέρας, βεβαίως οὗτοι ἔχουσι καὶ τὰ μέσα νὰ εἰσφέρωσι καὶ ἀνάλογόν τινα εἰσφορὰν, πάντως ὅμως μικροτέραν τῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ τέλη εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ συμπλήρωμα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία δημοτικὴ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ κατέχηται παρ’ ὅλων τῶν Ἑλλήνων, τέλη, ἐπαναλέγω, τοιαῦτα δὲν δικαιολογοῦνται, οὔτε πρέπει νὰ ὑπάρχωσι. Καὶ σήμερον ἀκόμη αὐτὰ τὰ ὑπάρχοντα μικρὰ τέλη τῶν πέντε δραχμῶν διὰ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα πολλοὶ γονεῖς μετὰ δυσθυμίας τὰ πληρόνουσιν· ἀλλ’ ἐὰν τὰ τέλη αὐτὰ τῶν 5 δραχμῶν ἐτησίως μετὰ δυσθυμίας πληρόνωσι, μετὰ πόσης δυσφορίας θὰ πληρώσωσι τὰς 40 δραχμὰς ἐτησίως δι’ ἑκάστην τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου; Ἐπαναλέγω λοιπὸν, ὅτι αἱ ἄποροι τάξεις θέλουσιν ἀναγκασθῆ νὰ ἀποσύρωσι τὰ τέκνα αὐτῶν ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων· καὶ δὲν εἶναι μόνον τὰ τέλη αὐτὰ, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται καὶ ποσότης ἴση σχεδὸν πρὸς τὰ τέλη ταῦτα διὰ τὴν ἀγορὰν διδακτικῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα σήμερον κατέστησαν φοβερὰ ἐμπορία ἀπὸ τοὺς ἐκδότας. Ὥστε εἷς οἰκογενειάρχης, ἔχων δύο ἢ τρία τέκνα, θέλει δαπάνην δι’ ἕκαστον εἰς τέλη καὶ διδακτικὰ βιβλία δραχμῶν 80 ἐτησίως, διὰ τὰ δύο 160, διὰ τὰ τρία 240. Ἀλλὰ τοιαύτην δαπάνην ὁ γεωργὸς, ὁ τεχνίτης, ὁ ἐργάτης, ὁ μικροκτηματίας, ὁ μικρέμπορος, ὁ ναυτικὸς, ἐν γένει ὁ πολὺς λαὸς δὲν δύναται νὰ καταβάλῃ, ὡς ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας του. Νομίζω, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον διασκευαζόμενον ἄλλως, δύναται νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, δύναται δὲ νὰ ἀνταποκριθῇ, ὅταν τὰ τέλη μετριασθῶσιν εἰς βαθμὸν πολὺ μικρόν. Ἐὰν ἡ ἀνάγκη ἦναι τοσοῦτον ἀναπόδραστος, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακάμψωμεν τοὐλάχιστον καὶ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἂς διπλασιάσωμεν τὰ ὑπάρχοντα σήμερον τέλη ἐκ δραχμῶν πέντε εἰς δραχμὰς 10, τὰς ὁποίας θεωρῶ ἀρκετάς. Τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα πληρόνουσι σήμερον εἰς τὰ Γυμνάσια, ἐκ δραχμῶν 8, ἂν τριπλασιασθῶσι, δὲν εἶναι ἀσήμαντον ποσόν· τὰ τέλη τῆς πανεπιστημιακῆς ἐκπαιδεύσεως, ἂν περιορισθῶσιν εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ὁριζομένου ποσοῦ, δὲν θὰ ἦναι εὐτελὲς τὸ ποσόν. Οὕτω διασκευαζόμενον τὸ νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι συμβιβάζεται μὲ τὰς δυνάμεις τὰς οἰκονομικὰς τῶν οἰκογενειῶν, ὅσαι ἐκπαιδεύουσι τέκνα, καὶ ὅτι ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Φρονῶ, ὅτι πέραν τοῦ σημείου τούτου δὲν πρέπει νὰ προχωρήσωμεν σήμερον. Βραδύτερον, ἂν ἡ γενικὴ κατάστασις βελτιωθῇ, ἂν ἡ εὐπορία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀναπτυχθῇ, δύναται νὰ γείνῃ σκέψις καὶ περὶ μειζόνων τελῶν, ἀλλὰ σήμερον πᾶσα τοιαύτη σκέψις ἀποκλείεται. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, νομίζω, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ βεβαιωθῇ, ἐὰν τὰ ὁριζόμενα τέλη διὰ τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ καταβάλῃ ἡ σπουδάζουσα νεολαία ἄνευ στενοχωρίας, ἄνευ γογγυσμοῦ, ἄνευ βλάβης αὐτῆς καὶ τοῦ ἔθνους. Ἐγὼ μετὰ θάῤῥους λέγω τὴν γνώμην μου· λέγω, ὅτι οἱ συνεπαρχιῶταί μου κατὰ τὰ τρία τέταρτα δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ καταβάλωσι τὰ τέλη αὐτά. Διὰ τοῦτο ἱκετεύω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἔχει, ἀλλὰ νὰ τροποποιήσῃ αὐτὸ, ἐξαιροῦσα τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα τῆς καταβολῆς τελῶν, καὶ μετριάζουσα ταῦτα ὡς πρὸς τὰ Γυμνάσια καὶ τὸ Πανεπιστήμιον εἰς ὃ πρὸ μικροῦ ὑπέδειξα ποσόν. Μὴ λησμονῶμεν μίαν ἀλήθειαν· ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐγέννησεν ἀνησυχίαν τινὰ εἰς τὰ πνεύματα τῶν πολιτῶν, ἥτις μάλιστα ἴσως ἐπιταθῇ διὰ τῆς ψηφίσεώς του ὡς ἔχει. Εἴθε νὰ μὴ συμβῇ τοιοῦτόν τι, πρὸς ἀποφυγὴν δυσχερειῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν φίλων αὐτῆς Βουλευτῶν.

§166ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁποίαν γνώμην κύριοι Βουλευταὶ, ἐσχημάτισα περὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐξεδήλωσα κατὰ τὴν χθεσινὴν ψηφοφορίαν. Ὀφείλω νῦν νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, τοὺς δικαιολογοῦντας τὴν ὁποίαν ἔδωκα ψῆφον. Ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, ἀποδέχομαι πληρέστατα τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες θεωροῦσι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀντιβαῖνον εἰς τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος, διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο ῥητῶς καὶ σαφῶς διατάσσει, ὅτι ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάναις τοῦ Κράτους. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν, εἰμὴ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιβάλληται ἡ πρὸς ἐνέργειαν τῆς παιδείας δαπάνη ἐπὶ τῆς σπουδαζούσης νεολαίας. Ἐὰν ταύτην τὴν ἔννοιαν δὲν ἔχῃ, δὲν ὑπῆρχε λόγος, ἵνα ἀναγραφῇ ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῷ ἡμετέρῳ Συντάγματι. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐπιβάλλον τὴν δαπάνην τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως εἰς βάρος τῆς σπουδαζούσης νεολαίας, εὑρίσκεται διαῤῥήδην εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα. Πρὸς ἀντίκρουσιν τῆς ἑρμηνείας ταύτης, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος ἀντεγράφη ἐκ τοῦ Συντάγματος τοῦ Βελγίου, ἔνθα μ’ ὅλον τοῦτο δὲν ἐθεωρήθη ἀθέμιτον νὰ ἐπιβληθῶσιν ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατος. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος ἐλήφθη ἐκ τοῦ Συντάγματος τοῦ Βελγίου, διότι ἐν αὐτῷ οὐδεμία ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις. Σχετικὴ διάταξις εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος, ὅπερ σύγκειται ἐκ δύο ἐδαφίων. Καὶ ἐν μὲν τῷ πρώτῳ ἐδαφίῳ ἀναγράφεται ἡ ἀρχὴ τῆς ἐλευθερίας τῆς διδασκαλίας ἄνευ οὐδενὸς προληπτικοῦ μέσου: «L'enseignement est libre; toute mesure préventive est interdite». Ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ αὕτη δὲν καθιερώθη ἐν τῷ ἡμετέρῳ Συντάγματι, διότι τὸ ἄρθρον 16 παραπέμπει εἰς τοὺς ἰσχύοντας νόμους, οἵτινες ἐπιβάλλουσι τὴν ἄδειαν τοῦ Κράτους πρὸς σύστασιν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων. Τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος τί διατάσσει; Ὅτι διὰ νόμου κανονίζεται ἐν Βελγίῳ ἡ ἐκπαίδευσις, ἡ δαπάναις τοῦ Κράτους παρεχομένη. «L’ instruction publique, donnée aux frais de l’ État, est également réglée par la loi».

§167Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Donnée aux frais.

§168ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπεται ἐν Βελγίῳ παιδεία παρεχομένη οὐχὶ δαπάναις τοῦ Κράτους; Δὲν μεριμνᾷ περὶ ταύτης τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, διατάσσει ὅμως, ὅτι ἐκείνη, ἥτις παρέχεται δαπάναις τοῦ Κράτους, κανονίζεται ὑπὸ τοῦ νόμου. Ἐπιτρέπει ἑπομένως εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ κανονίσῃ ὡς βούλεται τὰ τῆς παιδείας, τῆς δαπάναις τοῦ Κράτους παρεχομένης. Τίνα σχέσιν ἔχει ἡ διάταξις αὕτη πρὸς τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα, καθ’ ὃ ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάναις τοῦ Κράτους; Τὴν ἐλαχίστην. Καὶ ἀπορῶ, ἐπαναλαμβάνω, πῶς κατέφυγον εἰς τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα, ἵνα ἀνεύρωσιν ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν προτείνουσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ὄχι, Κύριοι, δὲν ἐλήφθη ἐξ ἀλλοδαποῦ Συντάγματος ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16· εἶναι διάταξις αὐτόχθων, ἣν συνέταξαν αἱ ἡμέτεραι Ἐθνικαὶ Συνελεύσεις, ἵνα ἐκδηλώσωσι τὸν ἐνδόμυχον καὶ διακαῆ πόθον ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους πρὸς διάδοσιν τῆς παιδείας, ἐφ’ ᾗ ἐδοξάσθησαν οἱ πρόγονοι ἡμῶν, ἵνα κρατύνωσι τὸ βαθὺ ἐκεῖνο αἴσθημα τῆς δημοκρατικῆς ἰσότητος, ὅπερ εἶναι ἐῤῥιζωμένον εἰς τὰς ψυχὰς τῶν Ἑλλήνων, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἀνέχεται νὰ παρεμβάλλωνται προσκόμματα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ προαγωγὴν τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ. Ἐπέβαλον αἱ ἡμέτεραι Ἐθνικαὶ Συνελεύσεις τὰς δαπάνας τῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς βάρος τοῦ Κράτους, ἵνα μείνῃ ἐλευθέρα εἰς τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ ἡ ὁδὸς, ἡ ἄγουσα εἰς τὴν ἐπιστήμην, εἰς τὰ ἀξιώματα, εἰς τὴν δόξαν. Πᾶν ἑπομένως κώλυμα, παρεμβαλλόμενον εἰς αὐτὴν, ἀποτελεῖ φανερὰν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ δὲν ἀντίκειται μόνον, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἀντίκειται ἐπίσης διαῤῥήδην καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου καὶ συνεισφέρουσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς περιουσίας των. Δυνάμει τοῦ ἄρθρου τούτου δύναται βεβαίως νὰ προμηθευθῇ τὸ Κράτος τὴν δαπάνην τὴν ἀπαιτουμένην πρὸς πλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του, ἀλλὰ θὰ προμηθευθῇ αὐτὴν, ἐπιβάλλον φόρους ἐπὶ ὅλων τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, ἀναλόγως τῆς περιουσίας καὶ τοῦ εἰσοδήματος ἑκάστου. Τοῦτο πράττει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον; Οὐχὶ, Κύριοι· ἐπιβάλλει τὴν δαπάνην τῆς παιδείας ἐπὶ μόνων τῶν σπουδαζόντων, καὶ οὐδεμίαν ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ τῶν περιουσιῶν, τὰς ὁποίας ἕκαστος δύναται νὰ ἔχῃ. Δὲν εἶναι τοῦτο λοιπὸν ῥητὴ παράβασις τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος; Ἀντιτάσσουν, ὅτι δῆθεν οἱ σπουδάζοντες μόνον ὠφελοῦνται ἐκ τῶν ἀγαθῶν τῆς παιδείας· ἀλλ’ ἀντεκρούσθη ἤδη ἐπαρκῶς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, εἰπόντος, ὅτι ἡ διάδοσις τῆς παιδείας δὲν ὠφελεῖ μόνον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκπαιδεύονται, ἀλλ’ ὠφελεῖ πᾶσαν τῆν κοινωνίαν· διότι ἡ διάδοσις τῆς παιδείας διευκολύνει ὅλον τὸν κόσμον εἰς τὴν ἀνεύρεσιν ἰατρῶν, δικηγόρων, φιλολόγων, μηχανικῶν καὶ ἄλλων ἐπιστημόνων, διὰ τῶν ὁποίων ἱκανοποιεῖ ἕκαστος τὰς ἰδίας του ἀνάγκας, καὶ διεξάγει τὰς ἰδίας του ὑποθέσεις. Καὶ ἤρκει βεβαίως ἡ ἀντίθεσις τοῦ νομοσχεδίου πρὸς ῥητὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἵνα προκαλέσῃ ἀμέσως τὴν καταψήφισιν αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου· ἀλλὰ καὶ ἐὰν προβῶμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατ’ οὐσίαν, θέλομεν ἀδιστάκτως πεισθῆ, ὅτι καὶ ἄδικον καὶ ἐπιζήμιον εἶναι. Κατ’ ἀνοχὴν, λέγουσι, μέχρι τοῦδε κατέβαλλε τὸ Κράτος τὰς πρὸς ἐνέργειαν τῆς παιδείας δαπάνας· δύναται ἑπομένως ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ μεταβάλῃ ἀπόφασιν, καὶ νὰ ἐπιβάλῃ αὐτὰς εἰς τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν, δύναται νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῆς τὰς δαπάνας, ἃς καταβάλλει πρὸς συντήρησιν τῶν σχολείων, τῶν Γυμνασίων, τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλ’ ἐξεταστέον ἰδιαιτέρως, ὁποίας δαπάνας καταβάλλει τὸ Κράτος πρὸς συντήρησιν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου; Τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον δὲν εἶναι ἵδρυμα τοῦ Κράτους, εἶναι ἵδρυμα ἐθνικὸν, τὸ ὁποῖον ἀνήγειρεν ὁ πατριωτισμὸς ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, καὶ τὸ ἀνήγειρεν, ἵνα χρησιμεύσῃ, ὡς πολλάκις ἐλέχθη, ὡς πνευματικὸν ἐντευκτήριον συμπάσης τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς φάρος, διαχέων ἐπ’ αὐτὴν μετὰ τῶν φώτων τῆς ἐπιστήμης καὶ τὰ ἱερὰ αἰσθήματα τῆς ἐθνικότητος καὶ τῆς πατρίδος. Μέρος μόνον τῶν δαπανῶν αὐτοῦ ἀνέλαβε νὰ πληρόνῃ τὸ Κράτος, καὶ ταύτας ῥητῶς μέχρι τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἤθελεν ἐπαρκέσει καὶ εἰς ταύτας ἡ περιουσία τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλ’ ὁ χρόνος οὗτος ἐπῆλθεν· ἔχει ἤδη τὸ Πανεπιστήμιον ἀρκοῦσαν περιουσίαν, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀνάγκας. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπιθυμῇ νὰ δαπανήσῃ πλέον, εὔκολον εἶναι νὰ ἐπιβάλῃ καὶ τὰς δαπάνας ταύτας εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἀφίνουσα αὐτὸ νὰ λειτουργήσῃ ἀνεξαρτήτως, ἵνα μὴ ἀποβάλῃ τὸν ἐθνικὸν, τὸν πανελλήνιον αὐτοῦ χαρακτῆρα, δυνάμει τοῦ ὁποίου δύναται, φρονῶ, καὶ ἄλλα ἀκόμη νὰ εὕρῃ μέσα πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν του, ἀναφερόμενον εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων. Καταβάλλει τὸ Κράτος δαπάνας πρὸς συντήρησιν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, ἀλλ’ ὡς ἀξιόλογα εἶπεν ὁ ἄρτι ἐκ τοῦ βήματος κατελθὼν συνάδελφος, τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα εἶναι συμπλήρωμα τῶν δημοτικῶν σχολῶν καὶ ἐν αὐτοῖς συμπληροῦνται αἱ γνώσεις, αἱ ἀπαιτούμεναι πρὸς διεξαγωγὴν πάσης βιοποριστικῆς ἐργασίας, καὶ ἡ στέρησις τῶν ὁποίων δὲν δύναται, εἰμὴ νὰ παραβλάψῃ μεγάλως τὸν κοινωνικὸν βίον ἐν Ἑλλάδι. Δὲν εἶναι λοιπὸν συμφέρον νὰ παρεμβληθῶσι προσκόμματα εἰς ἀπόκτησιν τῶν γνώσεων ἐκείνων. Ἀλλ’ ἔστω, Κύριοι, ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Κράτος νὰ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῶν σπουδαζόντων τὴν καταβολὴν πάσης δαπάνης, ἣν ὑφίσταται πρὸς διάδοσιν τῆς παιδείας. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, εἶναι δίκαιον, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξασκήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ Κράτος καὶ κατὰ τῶν πτωχῶν καὶ ἀπόρων ἐκείνων νέων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς ἀδυναμίαν νὰ καταβάλωσι τὰ ἐπιβαλλόμενα τέλη; Δὲν ἔπρεπεν ὑπὲρ τῶν τοιούτων νέων ῥητὴ ἐξαίρεσις νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ; Πῶς δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ὁ ἀποκλεισμὸς ἀπὸ τῆς παιδείας πολυαρίθμων ἀπόρων νέων; Δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι οὕτως εἰσάγομεν πράγματι ὀλεθρίαν διαίρεσιν μεταξὺ τῶν τάξεων τοῦ λαοῦ; Πῶς θὰ δύναται εἷς πολίτης νὰ βλέπῃ τὰ τέκνα τοῦ ἄλλου ἐκπαιδευόμενα ἐν σχολείοις, ἐνῷ αὐτὸς δὲν ἔχει τὰ μέσα, ἵνα δώσῃ εἰς τὰ ἴδιά του τέκνα ὁμοίαν ἀνατροφήν; Καὶ διὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης καταβάλλει τὸ Κράτος τὴν δαπάνην· καὶ πληρόνουσι τέλη οἱ δικαζόμενοι, ἀλλὰ ῥητῶς ἐμερίμνησε τὸ Κράτος νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς πένητας ἐντελῶς τούτων, διότι δὲν εἶναι θεμιτὸν νὰ καταστήσῃ αὐτοῖς ἀδύνατον τὴν προσφυγὴν εἰς τὴν δικαιοσύνην. Καὶ πῶς λοιπὸν θέλετε ἤδη νὰ ἀπαγορεύσητε εἰς τοὺς ἀπόρους νέους τὴν προσφυγὴν εἰς τὰς πηγὰς τῆς παιδείας; Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλητε τὰς δαπάνας εἰς πᾶσαν ἀδιακρίτως τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν, ἦτο ὀρθὸν, ἦτο ἴδιον πατρικῆς Κυβερνήσεως, τοσοῦτον ἀποτόμως νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀποφάσεως ταύτης; Ἅπαντες οἱ διερχόμενοι τὰς σπουδάς των νέοι ἐπεδόθησαν εἰς αὐτὴν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα ἐπληρόνοντο τότε, καὶ ἐπ’ αὐτῶν ὑπελόγιζον τὰς οἰκονομικάς των δυνάμεις. Ὅταν ἀποτόμως τετραπλασιάζητε τὰ τέλη ταῦτα, δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι καθιστᾶτε ἀδύνατον εἰς πολλοὺς ἐξ αὐτῶν νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ στάδιόν των, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ χρῆμα καὶ χρόνον ἐδαπάνησαν; Διατὶ νὰ μὴ λάβητε τὴν πρόνοιαν νὰ εἰδοποιήσητε ἐκ τῶν προτέρων τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι τοιαῦτα τέλη ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὸ μέλλον, ἵνα σκεφθῇ πᾶς οἰκογενειάρχης, ἐὰν ἔχῃ τὰ μέσα πρὸς ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων του; Εἶναι, εἶπον, μικρὰ καὶ ἀσήμαντα τὰ τέλη ταῦτα, καὶ βεβαίως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εὐχερῶς θὰ τὰ πληρώσῃ. Δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω πρὸς ἀντίκρουσιν τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος. Ἀγνοοῦσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὰ τοιαῦτα. Τὰ τρία τέταρτα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ πληρώσωσι τὰ τέλη. Καὶ μὴ ἀναφέρετε τὸ παράδειγμα τῆς καταβολῆς τοῦ ἀντισηκώματος τοῦ στρατιώτου, διότι ὁ ἀπαλλασσόμενος τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας θέλει ἐργασθῆ τὸν χρόνον, ὃν ἤθελε διανύσει ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ἐκεῖθεν θὰ ἀντλήσῃ τὰ μέσα νὰ ἀποδώσῃ τὰ καταβληθέντα ποσὰ, τὰ ὁποῖα πολλάκις προεξοφλητικῶς λαμβάνει. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους τί ζητοῦμεν διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου; Ἐπιζητοῦμεν ἀληθῶς νὰ εἰσπράξωμεν παρὰ τοῦ λαοῦ, ὅσας δαπάνας τὸ Κράτος χάριν τῆς παιδείας καταβάλλει; Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Μετὰ τὸν νόμον τοῦτον πλέον τοῦ ἡμίσεως τῶν νέων θὰ παύσωσι φοιτῶντες εἰς τὰ σχολεῖα· ἡ ἐντεῦθεν λοιπὸν ἐλπιζομένη πρόσοδος θὰ λείψῃ κατὰ τὸ ἥμισυ καὶ πλέον. Πῶς λοιπὸν, χάριν μικρᾶς οἰκονομίας προσόδου, ἀπεφασίσατε τοιοῦτον νὰ καταφέρητε τραῦμα κατὰ τῆς ἐν Ἑλλάδι παιδείας; Ἐπεκαλέσθησαν καὶ τὸν σκοπὸν τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῆς παιδείας, καὶ ἁρμόδιος συνάδελφος παρέστησεν αὐτὴν κατελθοῦσαν εἰς τὸν ἔσχατον βαθμὸν τῆς παραλυσίας. Ἀλλὰ ἐρωτῶ τὸν συνάδελφον τοῦτον, ἄρα ἡ στέρησις τῶν μέσων εἶναι ἐκείνη, ἥτις παρήγαγε τὴν ἐλεεινὴν αὐτὴν κατάστασιν; Δὲν προῆλθεν αὕτη προδήλως ἐξ ἐλλείψεως ἐκείνων, οἵτινες διευθύνουσι τὴν παιδείαν, καὶ ἐξ ἐλλείψεως ἐκείνων, οἵτινες ἐνασχολοῦνται εἰς τὴν διδασκαλίαν; Καὶ πῶς νομίζει, ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῶν πραγμάτων; Ποία λαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐγγύησις, ὅτι τὸ ἔσοδον, ἔστω, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτον, θὰ δαπανηθῇ εἰς βελτίωσιν τῆς παιδείας; Οὐδεμία. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἐν συντόμῳ οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων τὸ προκείμενον νομοσχέδιον θεωρῶ οὐ μόνον ἀντικείμενον εἰς τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 16 καὶ 3 τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ κατ’ οὐσίαν ἐντελῶς ἄδικον, ὅλως σκληρὸν, ὅλως ἐπιζήμιον. Καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως ὀρθότατα εἶπεν ὁ ἄρτι τοῦ βήματος κατελθὼν, ἐνδιαφέρει εἰς τὸν ὕψιστον βαθμὸν σύμπαντα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς πολλὰ ὑπέστη καὶ ὑφίσταται δεινὰ μέχρι τοῦδε· δὲν ἔχει ἀσφάλειαν ζωῆς, τιμῆς, ἰδιοκτησίας· κατατρύχεται ὑπὸ τοῦ φατριασμοῦ καὶ τῆς κακοδιοικήσεως· δὲν εὑρίσκει δικαιοσύνην, τὰ δὲ βάρη, τὰ ὁποῖα βαθμηδὸν ἐπεβλήθησαν εἰς αὐτὸν, εἶναι τοιαῦτα, ὥστε πολλαχοῦ ὁ βίος αὐτοῦ κατέστη ἀβίωτος. Μία ἐλπὶς συντηρεῖ αὐτὸν ἐν τῇ δυστυχίᾳ ταύτῃ, ἡ ἐλπὶς, ὅτι τὰ τέκνα του δύνανται νὰ προσβλέψωσιν εἰς αἰσιώτερον μέλλον. Ἡ ὑποβολὴ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου διετάραξε καὶ τὴν ἐλπίδα ταύτην, ὑπερεπλήρωσε τὸ ποτήριον, καὶ διὰ τοῦτο κραυγαὶ ἀγανακτήσεως καὶ διαμαρτυρίας ἐγείρονται πανταχόθεν τῆς Ἑλλάδος. Πρὸ ὀλίγου ὑπέβαλον ἀναφορὰς ἀπὸ τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, ἐν ταῖς ὁποίαις ἐντόνως ἐκφράζεται ἡ διαμαρτυρία αὕτη, πλεῖσται δὲ ὅμοιαι δηλώσεις προετοιμάζονται, ὡς πληροφοροῦμαι. Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ψήφισις καὶ ἡ ἐκτέλεσις τοιούτου νόμου ἀναστάτωσιν κοινωνικὴν δύναται νὰ προκαλέσῃ. Δὲν εἶναι δυνατόν, Κύριοι, νὰ ἀνεχθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν καταδίκην τῶν τέκνων του εἰς τὴν ἀμάθειαν καὶ τὴν ἀπαιδευσίαν. Ὀφείλομεν ἑπομένως νὰ μεριμνήσωμεν ἐγκαίρως, ἵνα προλάβωμεν, ἵνα καταστείλωμεν τὴν ἐπερχομένην κοινωνικὴν καταιγίδα· διότι, ἐὰν αὕτη ἐκραγῇ, ἀδύνατον νὰ προΐδῃ τις, ὁποίας ἐνδέχεται νὰ λάβῃ διαστάσεις.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;... Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§170ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προστιθέμενον ἐν τῷ νόμῳ «ἄρθρον 26 δὶς» λέγει, ὅτι «εἰς τέλος 25 δραχμῶν ὑποβάλλονται: αʹ) Τὰ ἀποδεικτικὰ τῶν σπουδῶν τῶν φοιτητῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου καὶ τὰ ἀπολυτήρια τῶν δημοσίων ἢ ὡς δημοσίων ἀνεγνωρισμένων Γυμνασίων καὶ τῶν Λυκείων...» Νομίζω, ὅτι ὡς ἀνεγνωρισμένα Γυμνάσια θεωροῦνται καὶ τὰ ἐν τῇ ὁμόρῳ χώρᾳ συντηρούμενα. Ἐννοεῖ τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θὰ ἐπιβληθῇ καὶ εἰς αὐτὰ τὸ ἀποδεικτικὸν τέλος;

§171Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Προκειμένου περὶ ἀπολυτηρίων, θεωροῦμεν τὸ τέλος ὡς φορολογικόν· προκειμένου περὶ καταβολῆς ἐπὶ τῇ ἐγγραφῇ καὶ ἐπὶ τῇ ἀνανεώσει τῆς ἐγγραφῆς, θεωροῦμεν τὸ τέλος ὡς ἀπόδοσιν γενομένων ὑπὲρ τοῦ τελοῦντος δαπανῶν. Τὸ ἀπολυτήριον τῶν ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀνεγνωρισμένων Γυμνασίων χρησιμεύει ἐν τῷ Κράτει, ὅσον καὶ τὰ τῶν ἐγχωρίων Γυμνασίων· ἂν ἄρα γένηται ἐν τῷ Κράτει χρῆσις τοῦ ἀπολυτηρίου ἐκείνου, πρέπει τὸ τέλος νὰ ἐπιβάλληται.

§172ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι αἱ δαπάναι, αἱ καταβαλλόμεναι πρὸς συντήρησιν αὐτῶν τῶν Γυμνασίων, καὶ ὁ σκοπός, ἕνεκα τοῦ ὁποίου καταβάλλονται, ἔρχονται εἰς ἀντίφασιν μὲ τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιβάλλομεν ἐπ’ αὐτῶν ἐκείνων τῶν σπουδαστῶν, χάριν τῶν ὁποίων καταβάλλομεν.

§173Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲν ἐπιβάλλεται εἰς τὸν σπουδαστήν· λαμβάνει οὗτος τὸ ἀπολυτήριον ἄνευ οὐδεμιᾶς πληρωμῆς· ἐὰν θέλῃ κατόπιν, οὐχὶ πλέον ὡς σπουδαστής, ἀλλ’ ὡς ἐπιδιώκων θέσιν ἐνταῦθα, ἢ πρὸς ἄλλον τινὰ σκοπόν, νὰ ποιήσηται χρῆσιν ἐπίσημον τοῦ ἀπολυτηρίου του, ἐννοεῖται ὅτι θὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ἀπολυτηρίων.

§174ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τοῦθ’ ὅπερ γίνεται καὶ σήμερον, δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ τελῶν χαρτοσήμου.

§175ΛΑΜΠΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προστιθεμένου ἄρθρου «26 ἑξάκις» παρατηρῶ τὰ ἑξῆς, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. Παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις, ὅπως διὰ τοὺς νῦν τελειοφοίτους τοὐλάχιστον ληφθῇ ἓν μέτρον ἐπιεικές.

§176ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω μίαν τροπολογίαν διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§177ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ ἄρθρον «26 ἑξάκις», φορολογοῦνται οὐχὶ τὰ διπλώματα, ἀλλ’ αἱ ἄδειαι, τὰς ὁποίας παρέχουσιν οἱ κοσμήτορες τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου δι’ ἐξετάσεις, δηλ. τῶν μὲν Φαρμακοποιῶν πρὸς δραχμὰς 100, τῶν δὲ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς πρὸς δραχ. 150, κατὰ τὸ ἄρθρον «26 ἑπτάκις», τῶν δὲ τῆς Νομικῆς καὶ τῆς Ἰατρικῆς πρὸς δραχμὰς 250, κατὰ τὸ ἄρθρον «26 ὀκτάκις». Ὥστε αἱ ἄδειαι, τὰς ὁποίας οἱ κοσμήτορες δίδουσιν εἰς αὐτοὺς, ὅπως ἐξετασθῶσιν, αὐταὶ φορολογοῦνται διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου, διότι τὰ διπλώματα φορολογοῦνται κατὰ τὸ ἄρθρον «26 τετράκις» διὰ δραχμῶν 50· ἕπεται ἑπομένως, ὅτι ὁ φοιτητὴς τῆς Νομικῆς θὰ πληρώσῃ 250 δραχμὰς, ὅπως λάβῃ τὴν ἄδειαν τῶν ἐξετάσεών του· ἐνδέχεται νὰ ἐπιτύχῃ, ἐνδέχεται ν’ ἀποτύχῃ, καὶ ἐὰν ἀποτύχῃ, θὰ πληρώσῃ τὰς 250 ταύτας δραχμάς. Ὥστε διὰ τὰς δευτέρας ἐξετάσεις, εἰς τὰς ὁποίας θὰ προσέλθῃ, θὰ πληρώσῃ ἑτέρας 250 δραχμάς. Θέλω νὰ σᾶς δείξω πόσον τερατῶδες εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Διὰ τὴν ἁπλῆν ἄδειαν τοῦ ἐξετασθησομένου ἐπιβάλλει 250 δραχμὰς, οὐχὶ εἰς τὸ δίπλωμα, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ εἰς τὴν ἄδειαν τῶν ἐξετάσεων. Ἐνδέχεται ν’ ἀποτύχῃ καὶ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τρίς· ὀφείλει νὰ πληρώσῃ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τρὶς τὰς 250 δραχμὰς, ὅπως λάβῃ τὴν ἄδειαν! Αὕτη, Κύριοι, εἶναι ἐκ τῶν τερατωδεστέρων διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου.

§178Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲν ὑπάρχει τὸ τερατῶδες ἐν τούτῳ, ἐκτὸς ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι τερατώδη ἀποδέχονται πάντα τὰ Κράτη, οὕτω κανονίζοντα τὰ τοῦ Θέματος. Ἐδῶ, ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ὑπάρχουσι πολλοὶ, σπουδάσαντες ἐν ξένοις Πανεπιστημίοις, καὶ ὑποβληθέντες εἰς καταβολὴν τελῶν, γινώσκουσι δὲ οὗτοι, ὅτι τὰ τέλη ἀπαρτίζουσιν ἐν συνόλῳ ποσὸν πολὺ ὑπέρτερον τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ τρόπος τῆς κατανομῆς τοῦ ποσοῦ ἀφορᾷ εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῶν φοιτητῶν· ἐὰν ἄρα ἀφαιρεθῇ τέλος ἐκ κατηγορίας τινὸς, θέλει προστεθῇ τὸ οὕτως ἀφαιρούμενον εἰς ἄλλο, διότι τὸ τέλος δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν πρᾶξιν, πρὸς ἣν συνδέεται, ἀλλ’ εἰς τὸν ἀπαρτισμὸν τῆς ἐν συνόλῳ εἰσφορᾶς τοῦ φοιτητοῦ. Ἡ εἰσφορὰ αὕτη ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἶναι 1800 φράγκων καὶ 2000 καὶ 2500, ἤτοι πολὺ ἀνωτέρα τῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου κανονιζομένης. Ἐδῶ τὰ τέλη συναπαρτίζουσιν 900, 1000 ἢ 1200 δραχμάς, ὡς χθὲς ἐδείχθη, ἀνακοινωθέντων σημειωμάτων τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς τετραετοῦς φοιτήσεως τελῶν.

§179ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ὑπολογισμός.

§180Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ ἀριθμήσεως δὲν χωρεῖ συζήτησις. Ἐνταῦθα ὑπεβλήθησαν σημειώματα, περιέχοντα ἀκριβῶς καὶ διακεκριμένως τὴν εἰσφορὰν τῶν φοιτητῶν κατὰ Σχολὰς, καὶ χθὲς ἀνεγνώσθησαν πάντα τὰ σημειώματα ταῦτα, εἴδετε δὲ, ὅτι — ἀφίνω τὴν Φαρμακευτικὴν Σχολὴν, ἐν ᾗ εἶναι τὰ τέλη μικρότερα, — ἀλλ’ ἐν τῇ Θεολογικῇ καὶ τῇ Φιλοσοφικῇ Σχολῇ τὰ τέλη συμποσοῦνται εἰς 910 δραχμὰς, ἐν τῇ Νομικῇ Σχολῇ εἰς 1040 καὶ ἐν Ἰατρικῇ Σχολῇ εἰς 1185· ἀπαρτίζονται δὲ τὰ ποσὰ ταῦτα διὰ τοιαύτης κατανομῆς: Πληρόνει χωριστὰ ὁ φοιτητὴς δι’ ἐγγραφὴν κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον· πληρόνει χωριστὰ δι’ ἐγγραφὴν κατὰ τὴν ἀνανέωσιν τὸ θερινὸν ἑξάμηνον, χωριστὰ διὰ τὸ ἐνδεικτικὸν, χωριστὰ διὰ τὴν ἐξέτασιν, χωριστὰ διὰ τὸ δίπλωμα. Ὅλα ταῦτα ἀποτελοῦσι τὸ ποσὸν, οὗτινος ἐπιδιώκεται ἡ ἐν συνόλῳ καταβολὴ, καὶ ὅπερ ἐθεωρήθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ διὰ τοιαύτης κατανομῆς.

§181ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠρώτησα περὶ τούτου· εἶπον ὅτι ὁ μαθητὴς δὲν πληρόνει τὸ δίπλωμα, ἀλλὰ πληρόνει τὴν ἄδειαν.

§182Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ πληρώσῃ τὸ δίπλωμα. Ὁ φοιτητὴς πρόκειται νὰ πληρώσῃ κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετοῦς φοιτήσεώς του 900, ἢ 1000, ἢ 1200 δραχμάς. Ταύτας κατανέμομεν εἰς τὸ δίπλωμα, εἰς τὸ ἐνδεικτικὸν, εἰς τὴν πρώτην ἐγγραφὴν, εἰς τὴν δευτέραν ἐγγραφὴν, καὶ οὕτω καθεξῆς. Εἶναι ζήτημα διευκολύνσεως τοῦ φοιτητοῦ. Τὸ ποσὸν δὲν εἶναι αἱ 250 δραχμαὶ, εἶναι τὸ ποσὸν αἱ 1200, αἱ 1040, αἱ 910 δραχμαί. Τοῦτο ἐπιζητεῖται διὰ τοιαύτης ἐν τῇ τετραετίᾳ κατανομῆς τῆς πληρωμῆς. Εὑρίσκετε, ὅτι ἡ κατανομὴ εἶναι πλημμελής; Ἄλλο τοῦτο. Θὰ ζητήσητε, ὅπως τὸ δίπλωμα ἐπιβαρυνθῇ πλειότερον, τὸ ἐνδεικτικὸν ὀλιγώτερον· θὰ ζητήσητε, ὅπως ἡ ἐγγραφὴ ὑποβληθῇ εἰς ἀνώτερον τέλος, καὶ ἡ ἀνανέωσις εἰς κατώτερον. Ταῦτα εἶναι ζητήματα ἁπλῆς ἐκτιμήσεως. Ζήτημα ἀρχῆς εἶναι, ἐὰν τὸ τέλος ἦναι ἀνάλογον πρὸς τὰ πληρωνόμενα ἀλλαχοῦ τέλη, ἐὰν ἦναι ὑπὲρ τὸ δέον βαρὺ ἐν σχέσει πρὸς τὴν παρ’ ἡμῖν κατάστασιν. Ὅταν τὰ τοῦ τέλους καθορισθῶσι κατ’ ἀρχήν, τὰ τῆς κατανομῆς εἶναι ὅλως δευτερεύοντα.

§183ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ ἂν ἦναι βαρὺς ὁ φόρος, ἢ οὔ, τὴν ἐξέφρασα. Δὲν συζητῶ τοῦτο. Ἀλλ’ ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἰδέας αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ τέλος αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀναβιβάζει εἰς 1100 δραχμὰς διὰ τὴν τετραετῆ διάρκειαν τῶν σπουδῶν ἑνὸς φοιτητοῦ, τὸ τέλος αὐτὸ δὲν περιορίζεται εἰς 1100 ἢ 1200, δὲν περιορίζεται, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον τὸν ἑξῆς: Ὅτι ἐπιβάλλεται τὸ μέγιστον ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὸ σύνολον τῶν τελῶν, τὸ ἀνερχόμενον εἰς 250 δραχμὰς, οὐχὶ εἰς τὴν κορωνίδα τῶν σπουδῶν αὐτοῦ, οὐχὶ εἰς τὴν λῆψιν τοῦ διπλώματος, ἀλλ’ εἰς τὴν ἁπλῆν ἐπιτυχίαν τῆς ἀδείας παρὰ τοῦ κοσμήτορος, ὅπως διέλθῃ τὰς ἐξετάσεις. Τὸ ποσὸν τὸ ἀνώτερον, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 250 δραχμὰς, δὲν θὰ πληρώσῃ ὁ φοιτητὴς ὅταν θὰ λήξῃ ἡ φοιτητική του κατάστασις καὶ θὰ μεταβῇ εἰς τὸ ἐπιστημονικόν του στάδιον· θὰ τὸ πληρώσῃ ὅταν θὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν, ὅπως μεταβάλῃ τὴν κατάστασίν του ταύτην. Ἀλλ’ ὁ φοιτητὴς δύναται ν’ ἀποῤῥιφθῇ. Ἀποῤῥιπτόμενος, θὰ καταβάλῃ ἐκ νέου 250 δραχμὰς, ὅπως λάβῃ νέαν ἄδειαν.

§184Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). 150 δραχμὰς διὰ τὴν ἄδειαν.

§185ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 250 δραχμὰς πληρόνει ὁ φοιτητὴς τῆς Νομικῆς καὶ τῆς Ἰατρικῆς, 150 πληρόνει ὁ τῆς Φιλοσοφικῆς· 250 δραχμὰς λοιπὸν θὰ πληρώσῃ ἐκ νέου. Ἐὰν δ’ ἐκ δευτέρου ἀποῤῥιφθῇ, θὰ πληρώσῃ ἑτέρας 250 πάλιν. Οὕτω δὲ τὸ τέλος, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς ὑπολογίζετε εἰς 1100 δραχμὰς, θὰ ἀνέλθῃ εἰς 1600, καὶ διὰ φοιτητὴν ἀσθενέστερον θὰ ἀνέλθῃ ἴσως καὶ εἰς 2,000. Ἐὰν θέλητε κατὰ τὰς ἰδίας ἰδέας σας νὰ περιορίσητε τὸ τέλος εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλετε, πρέπει νὰ τὸ ἐπιβάλητε εἰς τὴν λῆψιν τοῦ διπλώματος καὶ οὐχὶ εἰς τὴν αἴτησιν τῆς ἀδείας, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀποβῇ εἰς τὸν φοιτητὴν ἀνωφελής.

§186Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς, βλέπω, ὅτι περιορίζει τὴν παρατήρησίν του εἰς τὸν ἀποτυγχάνοντα φοιτητήν. Ἡμεῖς κανονίζομεν τὰ τέλη, ἀφορῶντες εἰς τὸν ἐπιτυγχάνοντα φοιτητὴν, τοῦ δὲ ἀποτυγχάνοντος τὴν καταβολὴν θεωροῦμεν ὡς συμβολὴν πρὸς μείωσιν τῆς ἐν συνόλῳ εἰσφορᾶς τῶν ἐπιτυγχανόντων φοιτητῶν. Ὁ ἀποτυγχάνων φοιτητὴς δὲν θὰ πληρώσῃ μόνον τὰς 250 δραχμὰς ἐπὶ πλέον· θ’ ἀναγκασθῇ οὗτος νὰ παραμείνῃ ἐνταῦθα ἐπὶ χρόνον τινὰ ἐπὶ πλέον, καὶ πιθανὸν νὰ δαπανήσῃ καὶ 1000 καὶ 1500 δραχμὰς πρὸς συντήρησίν του, ἕως οὗ δυνηθῇ νὰ ὑποστῇ νέας ἐξετάσεις. Περὶ τούτου δὲν πρόκειται ἐν τῇ βάσει τοῦ κανονισμοῦ. Βάσις τοῦ κανονισμοῦ εἶναι ὁ φοιτητὴς, ὁ κανονικῶς διερχόμενος τὰ στάδια τῆς πανεπιστημιακῆς παιδεύσεως. Ὁ ἀποτυγχάνων κατὰ τὰς ἐξετάσεις θὰ πληρώσῃ καὶ ἐξέταστρα ἀνώτερα τοῦ ἐπιτυγχάνοντος, καίτοι δὲ δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρυνθῇ διὰ προσθέτων τελῶν ὑπερμέτρων, δὲν πρέπει ὅμως καὶ νὰ εὐνοηθῇ ἐν τῇ ἐπιμετρήσει τῶν τελῶν ἐπὶ ζημίᾳ ἐν τῇ κατανομῇ τοῦ ἐπιτυγχάνοντος, εἰς ὃν ἀφορᾷ ἡ πανεπιστημιακὴ παίδευσις.

§187ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Φορολογοῦμεν καὶ τὴν ἀτυχίαν, διότι συμβαίνει συνήθως νὰ ἦναι ἀτυχὴς ὁ φοιτητὴς κατὰ τὰς ἐξετάσεις καὶ ν’ ἀποτύχῃ. Φθάνομεν μέχρι τοῦ νὰ φορολογῶμεν καὶ τὴν ἀτυχίαν!

§188ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ἐντελῶς δίκαιον, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὡς ἄτοπον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἐπιβάλλεται εἰς ὅλας τὰς τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, εἰς ὅλας τὰς τάξεις τοῦ Γυμνασίου. Διότι, ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι μηθητής τις δὲν προβιβάζεται, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ διπλασιάσῃ τὴν καταβολὴν διὰ τὴν ἐγγραφὴν, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ διπλασιάσῃ τὴν καταβολὴν διὰ τὸ ἀπολυτήριον. Ἀναμφισβητήτως ταῦτα εἶναι τὰ ἄτοπα τῶν διδάκτρων· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνει ἓν περιπλέον ἄτοπον καὶ μίαν περιπλέον ἀντισυνταγματικότητα. Ἔχομεν 6–7 ἄρθρα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβωσιν ἰδίαν σειράν, παραδόξως δὲ διατυποῦται τὸ ὅλον νομοσχέδιον ὡς ἓν ἄρθρον.

§189Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι μεταβάλλεται τὸ κείμενον τοῦ ἄλλου νόμου. Τοῦτο γίνεται, ὅπως ἔχωμεν ἕνα νόμον.

§190ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν μεταβάλλεται τὸ κείμενον ἄλλου νόμου· ἠδύνασθε κάλλιστα νὰ τὰ διατυπώσητε ὡς ἴδια ἄρθρα. Πρόκειται μόνον νὰ χάπτωμεν τοὺς νόμους, ὡς χάπτουσιν οἱ Νεηπολιτάνοι τὰ μακαρόνια· πρέπει νὰ παραβιασθῇ καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 57 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι οὐδὲν νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν, ἐὰν δὲν συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον τρὶς κατ’ ἐπανάληψιν καὶ εἰς τρεῖς διαφόρους ἡμέρας.

§191ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἄρθρον πρὸς ἄρθρον.

§192ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἄρθρον πρὸς ἄρθρον. Ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν σεῖς ὑπολαμβάνετε, ὡς ὑπολαμβάνετε πᾶσαν διάταξιν συνταγματικήν, ὡς ἁπλοῦν τύπον, εἶναι οὐσιαστικὴ διάταξις· ἐννοεῖ νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως καὶ τὸν τρόπον τῆς ψηφοφορίας· ἐννοεῖ νὰ μὴ γίνωνται ὡς γίνονται ἐνταῦθα αἱ συζητήσεις. Ὁ εἷς τρόπος νὰ πραγματεύηται περὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, ὁ ἄλλος νὰ πραγματεύηται περὶ τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, ὁ τρίτος νὰ πραγματεύηται περὶ τοῦ ἄρθρου «26 ἑξάκις,» καὶ ὁ τέταρτος νὰ πραγματεύηται περὶ τοῦ ἄρθρου «27 ἑπτάκις»· διότι ἕκαστον αὐτῶν τῶν ἄρθρων περιλαμβάνει μίαν ἰδίαν διάταξιν. Σεῖς, εἶπον ἤδη, ποῖον ἔργον μετέρχεσθε ὡς πρὸς τὴν νομοθεσίαν, καὶ βεβαίως οὕτω πως ἁπλοποιεῖται ἡ ἐργασία, ἀλλ’ ἁπλοποιεῖται καταστρεφομένης τῆς οὐσίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶνται τοιουτοτρόπως τὰ νομοθετήματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῇ συζήτησις ἐπὶ ὡρισμένης διατάξεως, οὐδὲ δύναταί τις ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ ὡρισμένης διατάξεως. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ προκαλέσωμεν ψηφοφορίαν ἐπὶ μιᾶς ὡρισμένης διατάξεως, ἐὰν ζητήσωμεν, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ συνθέτου ζητήματος, νὰ γείνῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Κανονισμοῦ, πόσαι ψηφοφορίαι θὰ γείνωσι; Καὶ παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ προκαλέσητε ψηφοφορίαν, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι οἱαδήποτε πρόθεσις καταδολιεύσεως τοῦ Συντάγματος δὲν θέλει ἐπιτευχθῇ.

§193Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς βλέπει πανταχοῦ καταδολίευσιν τοῦ Συντάγματος, δυσανασχετῶν, ὅτι δὲν τῷ παρέχονται βάσιμοι ἀφορμαὶ διαμαρτυρίας, ἐλλείψει δ’ αὐτῶν, δημιουργεῖ αὐτὸς τὰς ἀφορμάς. Ἀλλὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ αἱ στενοχωρίαι δὲν εἶναι λόγος, ἵνα μεταβάλωμεν τρόπον νομοθεσίας. Ἀφοῦ εἰσήχθη νόμος, κωδικοποιῶν τὰ τοῦ χαρτοσήμου, εἶναι πρέπον τὸν κώδικα τῶν τοῦ χαρτοσήμου νὰ μὴ ἀνατρέπωμεν, καὶ τούτου ἕνεκα προτείνοντες μεταῤῥυθμίσεις καταρτίζομεν τὰ ἄρθρα ὡς μεταῤῥυθμίζονται, ὥστε νὰ δύναται ὁ κῶδιξ νὰ ἀνατυπῶται μετὰ τῶν τροποποιήσεων, ἄνευ μεταβολῆς τῆς σειρᾶς τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ ἑνιαίου τοῦ κειμένου. Ἐν τούτῳ ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνευρίσκει καταδολίευσιν τοῦ Συντάγματος,—ἂν μὴ ὑπῆρχε τοῦτο, θὰ τὴν ἀνεύρισκεν ἐν ἄλλῳ,— καὶ ζητεῖ, ὅπως μὴ γένηται ἡ συζήτησις ἄρθρον πρὸς ἄρθρον. Καὶ ποῖος ἐμποδίζει, ἵνα γένηται ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψήφισις κατὰ παραγράφους; Μήπως ἡμεῖς εἰς πρότασίν τινα γενομένην, ὅπως διακεκριμένως ἐπὶ ἑκάστης παραγράφου ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, εἴπομεν νὰ μὴ γίνηται τοῦτο; Ἐὰν θεωρηθῇ, ὅτι διευκολύνει τὴν Βουλὴν περὶ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου αὐτῆς ἡ συζήτησις κατὰ παράγραφον, προθύμως θέλομεν συντελέσει εἰς τὴν κατὰ τοιοῦτον σύστημα πρόοδον τῆς ψηφίσεως. Ἡ ἀνάγνωσις ὁλοκλήρου τοῦ ἄρθρου ἐγένετο. Τώρα γίνεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ. Θέλετε ἡ συζήτησις νὰ γίνηται ἐπὶ τῶν ἐδαφίων ἀλληλοδιαδόχως, ἐρωτωμένης τῆς Βουλῆς περὶ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν, ὅπως θὰ ἠρωτᾶτο ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ἄρθρου; Ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγομεν. Τὸ σύστημα τοῦτο διευκολύνει τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς, ἂν ὑπάρχῃ πρόθεσις προκλήσεως συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐδαφίων. Ἐὰν ἄρα ὑπάρχωσιν οἱ προτιθέμενοι νὰ προκαλέσωσι συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἐδαφίων, νομίζω προτιμότερον νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ νὰ ἐρωτώμεθα ἀλληλοδιαδόχως περὶ ἑνὸς ἑκάστου ἐδαφίου μετὰ εἰδικωτέραν συζήτησιν περὶ αὐτοῦ.

§194ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως καὶ θὰ ἐπιμείνω εἰς αὐτὸ, διότι θέλω νὰ παύσῃ πλέον...

§195Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ὁ ἀντιλέγων.

§196ΡΑΛΛΗΣ. .. διότι θέλω νὰ παύσῃ ὁ τρόπος αὐτὸς τοῦ νομοθετεῖν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Ἡ δὲ πρόφασις τῆς κωδικοποιήσεως εἶναι πρόφασις ἁπλῆ· διότι δύνασθε νὰ κωδικοποιήσητε καὶ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ συσσωμάτωσις ὅλων αὐτῶν τῶν διατάξεων ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν εἴπητε «προστίθετε τὸ δεῖνα ἄρθρον εἰς τὸν νόμον». Σεῖς ὅμως περὶ ἄλλα ἀποβλέπετε, καὶ τοὺς σκοπούς σας εἶναι περιττὸν νὰ τοὺς κρύπτητε διὰ τοιούτων προφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐξελέγχονται ἐντελῶς ἀνυπόστατοι κατὰ πᾶσαν στιγμήν.

§197Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ἐδαφίου νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν.

§198ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως πρέπει, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλως· καὶ μόνος ἂν μείνω, θὰ ζητήσω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ τοιαύτης ψηφοφορίας.

§199Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ οὐδεὶς ἀποβλέπει πρὸς ὑμᾶς.

§200ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργός, θέλων νὰ ἀποφύγῃ μίαν ἀντισυνταγματικότητα, περιπίπτει εἰς ἄλλην. Προτείνει νὰ συζητηθῇ τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἐδάφιον. Τοῦτο ἀπαγορεύεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος.

§201ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά!

§202ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ Σύνταγμα βεβαίως λέγει, ὅτι οὐδὲν νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν, ἂν δὲν συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, οὐχὶ ἐδάφιον πρὸς ἐδάφιον. Ὀφείλετε λοιπὸν νὰ ἀποσύρητε τὸ νομοσχέδιον, νὰ τὸ συντάξητε ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, καὶ τότε μόνον δύναται νὰ ψηφισθῇ.

§203ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 30 τοῦ Κανονισμοῦ, προτείνω νὰ χωρισθῇ, καὶ ζητῶ, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ συνθέτου ζητήματος, νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον κατὰ παράγραφον. Θέλω νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ καταδολίευσις τοῦ Συντάγματος δὲν ὠφελεῖ εἰς τίποτε.

§204Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἀποδειχθῇ, οὐχὶ ἐκ τῶν ὑστέρων, ἀλλ’ ἐκ τῶν προτέρων.

§205ΡΑΛΛΗΣ. Ἀμέσως τώρα.

§206Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχετε τὸν ἀντιλέγοντα, ὥστε μάτην ἐπιμένετε.

§207ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἀντιλέξητε.

§208ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἀναγνωσθῇ ἀπ’ ἀρχῆς τὸ νομοσχέδιον;

§210ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως. Νὰ ἀναγνωσθῇ μίαν πρὸς μίαν παράγραφον, καὶ νὰ προκληθῇ ψηφοφορία ἐπὶ ἑκάστης παραγράφου. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον κατὰ παράγραφον, καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν.)

§211ΣΤΑΗΣ. Πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου, κύριε Πρόεδρε, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτὴς διὰ μιᾶς μικρᾶς πληροφορίας νὰ καθησυχάσω τὴν ἐξεγερθεῖσαν ὑπὲρ τῶν ἀποῤῥιπτομένων φοιτητῶν μέριμνάν του. Πρῶτον, τὸ παράβολον καὶ σήμερον καταβάλλεται καὶ πάλιν, ὅταν ὁ φοιτητὴς ἀποῤῥιφθῇ καὶ ζητήσῃ νὰ ὑποστῇ νέαν ἐξέτασιν, δεύτερον ἡ στατιστικὴ τοῦ Πανεπιστημίου ἡμῶν ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἀποῤῥίπτονται κατὰ τὰς γενικὰς καὶ διδακτορικὰς ἐξετάσεις οὔτε δύο ἐπὶ τοῖς χιλίοις· καὶ τοῦτο εἶναι νέα ἀπόδειξις τῆς κακῆς καταστάσεως καὶ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως.

§212ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ παράβολον μέχρι τοῦδε ἐπληρόνετο εἰς τοὺς καθηγητὰς, οἱ ὁποῖοι κοπιάζουσιν, ἐξετάζοντες τοὺς μέλλοντας διδάκτορας, οἵτινες ἀποῤῥιπτόμενοι καὶ μέλλοντες ἐκ νέου νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὸν αὐτὸν κόπον τοὺς καθηγητὰς, βεβαίως ἔπρεπε νὰ πληρώσωσι πάλιν. Τώρα ὅμως δὲν πρόκειται περὶ παραβόλου· πρόκειται περὶ φορολογίας, τὴν ὁποίαν εἰσπράττει τὸ Δημόσιον, καὶ ἐκ τῆς ὁποίας ἓν μέρος μόνον ἀποδίδει εἰς τοὺς καθηγητάς. Εἶναι λοιπὸν ἄδικος, ἀδικωτάτη ἡ φορολογία αὕτη, ὅταν ἐπιβάλληται δὶς καὶ τρὶς εἰς ἕνα, ὁ ὁποῖος ἔτυχε νὰ ἀποῤῥιφθῇ.

§213ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, θὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι κατὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἰδέας περὶ βελτιώσεως τῆς παιδείας ὑποτίθεται, ὅτι ἀντὶ δύο ἐπὶ τοῖς χιλίοις θὰ ἀποῤῥίπτωνται 500 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ συνόλου νομίζω ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ἐξεφράσθησαν παρὰ συναδέλφων ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποκρούουσι μὲν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀποκρούουσι τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ. Θὰ ἦτο καλὸν λοιπὸν, ἐὰν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφισθῇ τὸ σύνολον.

§214ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοσούτῳ μᾶλλον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως...

§215Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος διαφωνεῖ πάντοτε πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς. Πάντα, ὅσα ἤκουσε παρ’ αὐτοῦ λεγόμενα, εἶναι ἀντισυνταγματικά· τοῦτο εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς. Ἤδη ἔρχεται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρακωλύων αὐτὸν, ὑπερμαχοῦντα περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἐὰν ἦσθε 15, ἀγνοῶ· εἶπον ὅμως καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πάντοτε θὰ σᾶς παρέχωμεν συνδρομὴν πρὸς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὅταν ταύτην ζητῆτε οὐχὶ πρὸς σκοπὸν κωλυσιεργίας, ἀλλ’ ὅπως ἀποδείξητε εἰς τὸν λαὸν, ὅτι ὑμεῖς κήδεσθε περὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, ἄγρυπνοι φύλακες τοῦ βαλαντίου του.

§216ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ζητοῦμεν τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως πρὸς κωλυσιεργίαν...

§217Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοῦτο.

§218ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. Λέγω ὅτι πολλοὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἴσως μετέβαλον ἐκ τῆς σημερινῆς συζητήσεως γνώμην. Ἀφοῦ, Κύριοι, τρεῖς ἐκ τῆς ἡμετέρας πτέρυγος ἠγόρευσαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ οὐδεὶς ἐκ τῆς ὑπουργικῆς πτέρυγος ἀντέταξεν οὐδὲ λέξιν, ἔχομεν λόγους νὰ πιστεύωμεν, ὅτι βεβαίως ἐπῆλθε μεταβολή τις εἰς τὸ φρόνημα αὐτῶν.

§219ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ δεξιῶν). Θὰ τὸ ἴδητε τώρα.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ συνόλου δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§221Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μερικοί, κύριε Πρόεδρε, ᾤχοντο ἀπιόντες.

§222ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δι’ εὐνοήτους λόγους. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ν. Καλογεροπούλου καὶ Α. Χοϊδᾶ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 127. Ἐκ τούτων 115 εἶπον Ναὶ καὶ 12 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Δικαστηρίου Κακουργιοδικῶν, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§225ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ προστεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις «πλὴν τῶν μηνῶν Ἰουλίου καὶ Αὐγούστου» αἱ λέξεις «καὶ Σεπτεμβρίου», ἀφαιρουμένου τοῦ συνδέσμου «καὶ» πρὸ τῆς λέξεως «Αὐγούστου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἄρθρα 2–13).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§227ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14 ὑπέβαλον τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: «Νὰ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «οἱ συμβολαιογράφοι» καὶ ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν λέξεων «οἱ δικηγόροι»· νὰ συμπληρωθῇ δὲ τὸ ἐδάφιον θʹ διὰ τῶν λέξεων «ἀποδεικνυομένου ἐγγράφως τοῦ ἐκ τῆς περιουσίας προϊόντος εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰσοδήματος, εἴτε τῆς ἀξίας της, ἢ τοῦ ἀσκουμένου ἐπιτηδεύματος». Διὰ τοῦ πρώτου μέρους τῆς τροπολογίας μου ταύτης προτείνω τὴν διαγραφὴν τῶν συμβολαιογράφων ἐκ τῆς κατηγορίας τῶν ἱκανῶν νὰ ἐκπληρώσωσι καθήκοντα ἐνόρκων, ἐφ’ ὅσον διατελοῦσι τοιοῦτοι. Καὶ ὑπεστήριξε μὲν τὴν τροπολογίαν μου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ παρατηρήσω δι’ ἐλαχίστων, ὅτι, ἐὰν πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ κυρίως ἐπιδιωκομένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου σκοποῦ ὀφείλωμεν πρωτίστως νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἀκεραιότητα καὶ ἀνεξαρτησίαν τοῦ Δικαστηρίου τῶν Κακουργιοδικῶν διὰ τῆς ἐκλογῆς ἐνόρκων, ἱκανῶν νὰ παράσχωσιν εἰς τὴν Πολιτείαν ἐπαρκεῖς ἐγγυήσεις κατὰ πάσης ἐπηρείας, ἡ ὁποία ἤθελεν ἀσκηθῆ τόσον ἐκ μέρους τοῦ κατηγορουμένου, ὅσον καὶ ἐκ μέρους τῆς κατηγορούσης ἀρχῆς, τῆς Εἰσαγγελίας τουτέστιν, ἂν, λέγω, ἔχωμεν τοιοῦτον καθῆκον, βεβαίως δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τοὺς συμβολαιογράφους ὡς ἱκανοὺς νὰ παράσχωσιν ἡμῖν τοιαύτας ἐγγυήσεις περὶ τοῦ ἀνεπηρεάστου αὐτῶν ἔναντι τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποία κέκτηται ἐκ τοῦ νόμου τὸ δικαίωμα τῆς ἐξελέγξεως τῆς ὑπηρεσίας των καὶ τῆς ἐποπτείας, πρὸς δὲ καὶ τὸ τῆς προτάσεως περὶ ἀπολύσεώς των ἐκ ταύτης, καὶ ἀπὸ τῆς ὁποίας κατὰ συνέπειαν ἐξαρτῶνται οἱ κύριοι οὗτοι. Γνωρίζω δ’ ἐκ πείρας δικηγορικῆς, ὡς κάλλιστα, καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι, ὁσάκις ὁ Εἰσαγγελεὺς εἶχε πεποίθησίν τινα ἐναντίον τοῦ κατηγορουμένου, ἔστω καὶ ἐσφαλμένην προδήλως, καὶ ἐπὶ πλέον ἠξίου, ὅπως ἐπιβάλῃ ταύτην καὶ εἰς τὸ ὁρκωτὸν δικαστήριον, ἔσπευδε νὰ συμπληρώσῃ τοῦτο διὰ συμβολαιογράφων, οἱ ὁποῖοι προθύμως πάντοτε παρεδέχοντο πᾶσαν καταδικαστικὴν πρότασίν του. Διὰ τοῦ δευτέρου μέρους τῆς τροπολογίας μου προτείνω τοὐναντίον νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐχόντων προσόντα ἐνόρκων οἱ δικηγόροι. Τοὺς δικηγόρους εἶχε περιλάβει τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς τοὺς διέγραψεν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι κατὰ προηγούμενον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 14, «οἱ ἔχοντες πανεπιστημιακὸν δίπλωμα εἶναι ἱκανοὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν καθηκόντων ἐνόρκου». Ἀλλὰ παρέλειψαν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς εἰδικῆς ταύτης ἐπιτροπῆς, ὅτι ὑπάρχουσι παρ’ ἅπασι τοῖς δικαστηρίοις τοῦ Κράτους καὶ δικηγόροι πολλοί, καὶ ἔγκριτοι μάλιστα, οἵτινες δὲν ἔλαβον τὴν ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν δυνάμει πανεπιστημιακοῦ διπλώματος, ἀλλὰ συνεπείᾳ δοκιμασίας, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν ἐνώπιον ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἧς τὴν σύστασιν καὶ διάρκειαν οὐδεὶς ἀγνοεῖ. Φρονῶ δὲ, ὅτι εἶναι ἄτοπον καὶ ἀσύμφορον εἰς τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην νὰ στερηθῇ αὕτη τῶν φώτων τῆς ἐμπειρίας καὶ τῆς χρησιμότητος τῶν τοιούτων δικηγόρων, ἐὰν συμπέσῃ νὰ μὴ ἔχωσιν ἄλλα προσόντα, ὥστε νὰ θεωρηθῶσιν ἱκανοὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν χρεῶν ἐνόρκου. Δὲν βλάπτει ἄλλως, ἂν προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ δικηγόροι» ἐν τῷ νόμῳ. Τὸ τρίτον μέρος τῆς τροπολογίας μου ἀφορᾷ εἰς τὴν βεβαίωσιν τοῦ προσόντος τῆς περιουσίας, διότι ἄλλως θ’ ἀφήσωμεν καὶ πάλιν ἀνοικτὴν τὴν θύραν, δι’ ἧς εἰσέβαλεν ἀκατάσχετον τὸ ῥεῦμα τῆς διαφθορᾶς, ἥτις κατέκλυσε τὰ ὁρκωτικὰ δικαστήρια, κατήντησε δὲ νὰ καταλαμβάνωσι τὰς ἕδρας τῶν ὁρκωτῶν ἄνθρωποι ἀκτήμονες ἐντελῶς, εὐτελέστατοι καὶ ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους προχθὲς κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του λίαν προσφυῶς ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, ὡς οἱονεὶ ἐξ ἐπαγγέλματος ἐνόρκους, καὶ οἵτινες ἐπαισχύντως ἐμπορεύονται ἑκάστοτε τὴν δικαστικὴν αὑτῶν ψῆφον. Διὰ τοῦτο μάλιστα φρονῶ, ὅτι ἀπέτυχεν ἐντελῶς παρ’ ἡμῖν καὶ κατέπεσεν ἐν τῇ δημοσίᾳ συνειδήσει τὸ ὁρκωτικὸν σύστημα, καὶ τὸ φρονῶ, Κύριοι, ἐναντίον τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ὁ ἐκ Μαντινείας βουλευτὴς κ. Κωνσταντόπουλος. Τοῦτο δὲ ὁμολογεῖται ἐπὶ πλέον ἤδη κοινῶς, καὶ προσεπιμαρτυρεῖται προσέτι ἐκ τῆς πληθύος τῶν προϋποβληθέντων μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀποκλειστικῶς ἀφορῶσιν εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἐπὶ τὰ κρείττω διαῤῥυθμίσεως τοῦ ὁρκωτικοῦ συστήματος, ὡς καὶ τὸ νῦν συζητούμενον.

§228ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ προλαλήσας τρεῖς ὑπέβαλε παρατηρήσεις. Ἡ πρώτη ἀποβλέπει εἰς τὴν διαγραφὴν τῶν συμβολαιογράφων ἐκ τῶν ἐχόντων τὰ προσόντα τῶν ἐνόρκων. Οἱ συμβολαιογράφοι ἀναγράφονται ἐν τῷ μέχρι τοῦδε κρατοῦντι νόμῳ. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, δὲν φρονῶ, ὅτι οἱ κατέχοντες τὰς θέσεις τῶν συμβολαιογράφων εἶναι ἄνθρωποι δυνάμενοι νὰ ἐπηρεασθῶσιν ἐν τῇ ἀπονομῇ τῆς δικαιοσύνης. Ἴσως ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπέβλεπε τοὺς συμβολαιογράφους τοὺς καλουμένους ὡς ἀναπληρωματικούς. Τό γε νῦν ἔχον, δὲν πρόκειται περὶ ἀναπληρωματικῶν ἐνόρκων. Ἂν δ’ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ κατηγορία ἢ ἡ ὑπεράσπισις ἔχωσιν ἐνδοιασμοὺς, ἔχουσιν ἀμφότεραι τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαιρέσεως. Ἡ δευτέρα παρατήρησις ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῶν δικηγόρων. Βεβαίως ἀνεγράφοντο ἐν τῷ ἀρχικῷ σχεδίῳ, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ παρετήρησεν, ὅτι οἱ δικηγόροι περιλαμβάνονται εἰς τὰς ἄλλας κατηγορίας τῶν προσόντων, εἴτε διότι ἔχουσι δίπλωμα, εἴτε διότι γινώσκουσι γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν καὶ ἀσκοῦσιν ἐπιτήδευμα ὑποβαλλόμενον εἰς ἐτήσιον φόρον τοὐλάχιστον δραχμῶν 60, εἴτε διότι ἔχουσι περιουσίαν ἀκίνητον καὶ πληρόνουσι φόρον δραχμῶν 100. Ἀλλὰ δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν νὰ προστεθῇ καὶ δέκατον ἐδάφιον «οἱ δικηγόροι». Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν τρίτην παρατήρησιν, τὴν προσαγωγὴν ἀποδείξεως περὶ ὑπάρξεως περιουσίας, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἀποδείξεως, ἀλλ’ ὁ κατάλογος ἐκτίθεται καὶ οἱ ἔχοντες ἀντίῤῥησιν θὰ προσαγάγωσι τὰς ἐνστάσεις των, καὶ τοῦτο εἶναι ἐπαρκὲς νὰ ἐμποδίσῃ πλέον τὴν εἰσαγωγὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐκλογῆς καὶ ὑπὸ τὰς συνθήκας τῆς ἀποφυγῆς πολλῶν ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων κατώρθουν νὰ μένουν ἔνορκοι.

§229ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ρουσοπούλου.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε 15.

§231ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἴμεθα ὅλοι–ὅλοι 15 ἐν τῇ αἰθούσῃ.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 μ. μ.