1891.11.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 4

Τῆς 18 Νοεμβρίου 1891.

(Δευτέρα).

Ὥρα 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαγιαννακόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστὸν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς εἶχε γείνῃ πρότασις κατηγορίας κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν. Μετὰ συζήτησιν τῆς προτάσεως ἐκείνης ἡ Βουλὴ δι’ ἀποφάσεώς της ἐνέκρινεν, ὅπως γείνῃ ἐκλογὴ ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐπειδὴ ὅμως, καθ’ ὃν καιρὸν ἐγένετο ἡ ἀπόφασις αὕτη, ἐπέκειτο ἡ λῆξις τῶν ἐργασιῶν τῆς συνόδου, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀνάλογος χρόνος, ὅπως σύμφωνα μὲ τὸν νόμον ὑποβάλῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς, ἢ ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, ὅπερ ἤθελεν ὁρίσει ἡ Βουλή, διὰ τοῦτο μετὰ μακρὰν συζήτησιν ἀνέβαλε τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ἐνεστῶσαν σύνοδον. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι πρῶτον ἔργον τῆς συνόδου ταύτης πρέπει νὰ ἦναι ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς. Κατὰ συνέπειαν δὲ παρακαλῶ νὰ προβῶμεν εἰς τοῦτο.

§3ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ, Κύριοι, νομίζω,—ἐν τῇ περιστάσει δὲ ταύτῃ διερμηνεύω τὸ πνεῦμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως,—ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τάξῃ πρὸ παντὸς ἄλλου θέμα ὑψίστης σπουδαιότητος καὶ ὑπὸ πολιτικὴν ἔννοιαν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς παρ’ ἡμῖν λειτουργίας τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, θέμα, ὅπερ, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἐγκαταλείφθη ἐκκρεμὲς κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον. Τὰ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν σαφῶς καθωρίσθησαν ἐν τῷ ἡμετέρῳ Συντάγματι καὶ ἐν τῷ κατ’ ἐπιταγὴν αὐτοῦ ἐκδοθέντι κατὰ τὸ 1876 νόμῳ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Ὁ νόμος οὗτος ἀποτελεῖ ὡς πρὸς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς τὴν μόνην δικονομίαν, πρὸς ἣν αὕτη ὀφείλει ἀπαρεγκλίτως νὰ συμμορφώνηται. Ὁ νόμος οὗτος ἐδημιούργησεν ὡς πρὸς τὴν ἐπιδίωξιν καὶ πραγμάτωσιν τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν τὸν ἀπαιτούμενον μηχανισμὸν, ὅστις, ἅπαξ κινηθεὶς, δέον νὰ λειτουργῇ ἀκέραιος καὶ οὐχὶ ἔν τισιν αὐτοῦ τμήμασι. Κατὰ τὰ ἄρθρα 10–14 τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, «κατὰ τῶν Ὑπουργῶν ποινικὴ ἀγωγὴ ἐνασκεῖται ὑπὸ μόνης τῆς Βουλῆς διὰ προτάσεως, φερούσης τὴν ὑπογραφὴν 20 τοὐλάχιστον Βουλευτῶν», προτάσεως, ἥτις, ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει διανεμηθεῖσα εἰς τοὺς Βουλευτὰς, ἐγγράφεται ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Κατὰ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν ἡ συζήτησις περιορίζεται εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἢ νὰ διατάξῃ προανάκρισιν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ διατάξῃ προανάκρισιν, ἐκλέγει ἐκ τῶν ἑαυτῆς μελῶν δωδεκαμελῆ ἐπιτροπὴν πρὸς ἐνέργειαν ταύτης, καὶ ὁρίζει συγχρόνως προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐπὶ τῆς προανακρίσεως ἔκθεσίν της. Οὐδεμία ἄρα, οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, τῇ ὡρισμένῃ, ἢ μᾶλλον ἐν τῇ αὐτῇ συνεδριάσει, καθ’ ἣν ἀπεφήνατο ὑπὲρ τῆς ἐνεργείας τῆς προανακρίσεως, ὀφείλει νὰ ἐκλέξῃ καὶ τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ἀδοκήτως ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἀποδεχθεῖσα ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 21 Μαρτίου 1891 τὸν σχηματισμὸν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, παρέλιπε, κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου, νὰ προέλθῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ διετήρησεν οὕτως εἰς ἐκκρεμότητα θέμα, συνδεόμενον στενῶς πρὸς τὴν λειτουργίαν τῶν συνταγματικῶν ἡμῶν θεσμῶν καὶ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Οὐδεὶς βεβαίως δικαιοῦται νὰ αἰτῆται λόγον παρὰ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις, διότι ἡ Βουλὴ δὲν ὑπόκειται εἰς νομικὰς εὐθύνας. Δικαιοῦται ὅμως πᾶς τις, ἐξετάζων ἐπισταμένως τό τε γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἄλλως βάσιμον καὶ ὀρθοτάτην γνώμην, ὅτι παράλειψις ἐκλογῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀντικειμένη προφανῶς εἰς τὸ ἄρθρον 14 τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, ἐπάγεται τὴν ἀκυρότητα πασῶν τῶν ἐν τῇ προηγουμένῃ σχετικῶν πράξεων. Εἰς τοῦτο ὁδηγεῖ καὶ τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ αὐτοῦ νόμου, ὅπερ προέβλεψε περὶ τῶν ἐν τῇ ἑπομένῃ συνόδῳ τῆς Βουλῆς πρακτέων. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἐὰν ἡ Βουλὴ διαλυθῇ, ἢ κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῆς συνόδου αὐτῆς, πρὶν ἢ ἀναγνώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἐπὶ τῆς προανακρίσεως ἔκθεσιν, κατὰ τὴν ἀμέσως ἑπομένην σύνοδον τῆς αὐτῆς ἢ ἄλλης περιόδου ἐκλέγεται νέα πρὸς τοῦτο ἐπιτροπὴ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, εὑρισκόμεθα ἤδη, εἰσελθόντες εἰς νέαν βουλευτικὴν σύνοδον, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν περίπτωσιν, περὶ ἧς τὸ ἄρθρον τοῦτο προέβλεψε; Βεβαίως· διότι κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν ἐκλογὴ νέας ἐπιτροπῆς, ἂν ἐξελέγη τοιαύτη ἐν τῇ προηγουμένῃ συνόδῳ, καὶ δὲν ἐπρόλαβεν αὕτη νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐντὸς τῆς αὐτῆς συνόδου, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ διέταξε τὴν προανάκρισιν. Ἀλλ’ ὡς πρὸς ἡμᾶς, τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον, ὁποίαν εἶχε γνώμην ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ θέματος, ἂν πρέπῃ νὰ θεωρηθῶσιν ἄκυρα τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα, ἢ πρέπῃ νὰ προβῇ σήμερον ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν παρέλειψε νὰ ἐκλέξῃ ἐν τῇ προηγουμένῃ συνόδῳ. Ἴσως ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς σοβαρότητος τῶν πράξεων τοῦ Κοινοβουλίου εὐκταῖον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ὑποβληθῇ νέα πρότασις κατηγορίας κατὰ τῶν μελῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἂν ὑπάρχωσιν 20 συνάδελφοι, σπουδαίως σκεπτόμενοι περὶ τῆς ἐῤῥύθμου λειτουργίας τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, καὶ ἐν τῇ σκέψει των ταύτῃ ἀποφασίζοντες νὰ ὑπογράψωσιν αὐτήν. Ἡ νέα αὕτη πρότασις ἔσται βεβαίως βελτιωμένη, ἴσως δὲ καὶ σοβαρὰ, διότι ὁμολογουμένως ἡ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον στερεῖται τοῦ πλεονεκτήματος τούτου. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡμεῖς, θεωροῦντες τὰ γενόμενα μέχρι τοῦδε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου κατὰ τρόπον μὴ προσήκοντα γενόμενα καὶ οὐσιωδῶς παραβλάπτοντα τά τε ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ συμφέροντα τῆς χώρας, δὲν ὑποδεικνύομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν πρέπῃ νὰ προτιμήσῃ τὴν γνώμην περὶ ἀκυρώσεως τῶν μέχρι τοῦδε πεπραγμένων, ἢ τὴν γνώμην περὶ τῆς ἐκλογῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς ἀναπλήρωσιν τῆς ἐλλείψεως, εἰς ἣν περιέπεσε κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον, παραβιάσασα τὸν νόμον. Ἡμεῖς εἰς ἓν μόνον δικαιούμεθα νὰ ἐμμείνωμεν, ἤτοι εἰς τὴν πρότασιν τοῦ νὰ ἐπιληφθῇ ἀμέσως σήμερον ἡ Βουλὴ τοῦ θέματος τούτου, καὶ νὰ μὴ δεχθῇ οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἀναβολὴν, ἥτις ἐπάγεται ἀνεπανορθώτους βλάβας, ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὴν παρ’ ἡμῖν ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν.

§4Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, λόγῳ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν, ἵνα ἀνακοινώσῃ παρατηρήσεις εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητήματος τάξεως, ἔλαβε τὸν λόγον. Δὲν ἔκρινα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναστείλω αὐτὸν, διότι τὰ ζητήματα τῆς τάξεως προηγοῦνται πάντων τῶν ἄλλων ζητημάτων. Ὅταν ἤκουσα τὴν παρατήρησιν αὐτοῦ, τὴν ἀπευθυνθεῖσαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐνόησα, ὅτι ἐσκόπει νὰ ποιήσηται ἀνάμνησιν εἰς ἡμᾶς ἐκκρεμοῦς ἐργασίας, ἥτις ἐγκατελείφθη ὑπὸ τῆς παρελθούσης συνόδου, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλω αὐτῷ χάριτας· βεβαιῶ ὅμως αὐτὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελεν ἀφήσει ἐν λήθῃ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἐκληρονόμησεν ἐκ τῆς παρελθούσης συνόδου, ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἤθελε συνταχθῆ ἡ ἡμερησία αὐτῆς διάταξις, ἡ πλειονοψηφία ἤθελεν ἀποφασίσει περὶ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἤθελε λάβει ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ ἐκκρεμὲς ζήτημα, τὸ ὑπολειφθὲν ἀπὸ τῆς παρελθούσης συνόδου. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ζήτημα ἀνάγεται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν σπουδαιοτάτου νόμου, τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν κύρωσιν τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων, ἡμεῖς, ὡς Κυβέρνησις, ἠθέλομεν προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ λάβῃ μίαν ἐκ τῶν πρώτων θέσεων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀναγνωριζόμενον ὡς ζήτημα κατεπεῖγον, δεόμενον ἀμέσου καὶ ταχείας λύσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, δυσπιστῶν ἴσως εἰς τὰς διαθέσεις τῆς πλειοψηφίας, διεδέχθη εἰς τὸ βῆμα τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Καλαβρύτων, ἔκρινε μάλιστα ἀναγκαῖον νὰ ἐπιλάβηται τῆς οὐσίας τοῦ θέματος, καὶ ἐξήνεγκε γνώμας ἐπ’ αὐτοῦ, λησμονῶν, ὅτι σήμερον εἶναι ἡ πρώτη ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ, καταρτισθεῖσα, προβαίνει εἰς τὰ ἔργα της, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις ἀκόμη δὲν συνετάχθη, καὶ ὅτι εἰθισμένον ὑπάρχει κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν νὰ εἰσάγηται εἰς τὴν Βουλὴν ὁ προϋπολογισμὸς, μεθ’ ὃ νὰ συντάσσηται ἡ ἡμερησία διάταξις, τὴν ἐπιοῦσαν δὲ ἡ Βουλὴ νὰ προβαίνῃ εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἀνακοίνωσις, τὴν ὁποίαν ἐποιησάμην, περὶ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, θέλει κατασιγάσει τὴν ἀνησυχίαν αὐτοῦ, καὶ θέλει πεισθῆ οὗτος, ὅτι ἡ πρότασις περὶ συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος θέλει εἶσθαι ἀναγεγραμμένη μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον. Λέγω ἡ πρότασις περὶ τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπηνίξατο, ὅτι ἔχει γνώμην ἐπὶ τῆς οὐσίας νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ νὰ ἐπαναλάβῃ ἡ Βουλὴ, ἢ οἱ Βουλευταὶ, ἐὰν θέλωσιν, ἐξ ὑπαρχῆς τὴν συζήτησιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης θέλει εἶσθαι ἀναγεγραμμένη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον ἐκ τῶν πρώτων, καὶ τότε ὁ κ. Βουλευτὴς δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης· μετὰ τὴν λῆξιν δὲ τῆς συζητήσεως ἐκείνης θέλομεν κρίνει, ἐὰν πρέπῃ νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἢ τί ἔχομεν νὰ πράξωμεν.

§5ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπεστήριξα γνώμην, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς· νομίζω ὅμως, ὅτι ἄνευ ἡμερησίας διατάξεως ἡ συζήτησις αὐτῆς, ὡς ὑποθέσεως τάξεως, πρέπει νὰ προταχθῇ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριζα, καὶ εἰς αὐτὴν ἐμμένω.

§6ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐγκρίνῃ νὰ ἀναβληθῇ ἡ εἰσήγησις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ μὴ συνταχθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, πρὸ τούτου δὲ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τῆς ἄλλης.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Ἀργυρόπουλος.

§8ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἶμαι πλέον φίλος καὶ ὀπαδὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θὰ τοὺς ἐκθέσω προσεχῶς ἐν λεπτομερείᾳ· σήμερον δὲ λέγω μόνον, ὅτι ἔπαυσα ὢν φίλος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι ἀνελθὼν οὗτος εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐλησμόνησεν ἐντελῶς πάσας τὰς ὑποσχέσεις του περὶ ἀνορθώσεως καὶ βελτιώσεως τῶν δημοσίων πραγμάτων, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὁποίων μᾶς ἐξέλεξεν ὁ λαὸς, ἡμεῖς δὲ ἀνεβιβάσαμεν αὐτὸν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Δὲν ἔφερεν οὐδεμίαν βελτίωσιν εἰς τὰ πράγματα τοῦ Κράτους, τοὐναντίον ἐχειροτέρευσε κατὰ πολὺ τὴν κατάστασιν, εἰς δὲ τὰς πράξεις του ἐν γένει καὶ εἰς τὰς σχέσεις του πρὸς τὰ πρόσωπα, πρὸς φίλους, πρὸς ἐχθροὺς, ἔδειξε χαρακτῆρα ἀκατανόητον, ἀνεξήγητον, ἐντελῶς παράλογον. Ἀλλὰ τὰ περὶ τούτων ὅλων θέλουσιν ἐκτεθῆ προσεχῶς ἐν λεπτομερείᾳ. Ἐν τῷ μεταξὺ θέλω ἀπευθύνει ἐπερωτήσεις, καὶ θέλω ζητήσει πληροφορίας διαφόρους· καὶ σήμερον, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ πρόκειται, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δηλώσῃ, ἐὰν τὸ κατηγορητήριον, περὶ οὗ πρόκειται, ἐγένετο τῇ θελήσει καὶ ὑπαγορεύσει αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῇ βεβαιώσει αὐτοῦ, ὅτι ἤθελε τὸ ὑποστηρίξει καὶ ἐν τῇ Βουλῇ. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ δώσῃ τώρα τὴν πληροφορίαν ταύτην, μεθ’ ὃ δι’ ὀλίγων θέλω συμπληρώσει τὴν ὁμιλίαν μου. (Ἵσταται ἀναμένων).

§9ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σιωπᾷ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§10ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σιωπᾷ, καὶ διὰ τῆς σιωπῆς του ὑπεκφεύγει, καὶ θέλει νὰ δηλώσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς διὰ τῆς στάσεώς του ἐδήλωσεν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ περὶ αὐτὸν διαδίδουσιν, ὅτι δὲν εἶναι ἔργον του τὸ κατηγορητήριον, ἀλλ’ ἐγένετο καὶ ὑπεβλήθη τοῦτο ὑπὸ τῶν ὑπογραψάντων αὐτὸ ἐν ἀγνοίᾳ του ἢ παρὰ τὴν γνώμην του, καὶ ἑπομένως ἡ ἀπόῤῥιψις ἢ μὴ αὐτοῦ οὐδόλως ἀφορᾷ εἰς αὐτόν. Ἐκ τῆς δηλώσεώς του δὲ ταύτης μένει εἰς ἐμὲ ἓν βάρος, τὸ ὁποῖον ἔχω καθῆκον ν’ ἀποκρούσω ἄνευ ἀναβολῆς. Ὅτε ὑπέγραφον τὸ κατηγορητήριον, εἶχον πεποίθησιν ἐσχηματισμένην, ὅτι ἐγένετο τοῦτο τῇ θελήσει καὶ ὑπαγορεύσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐπὶ τῇ βεβαιώσει τούτου, ὅτι ἤθελε τὸ ὑποστηρίξει καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ διὰ τοῦτο ὑπέγραψα, καὶ ὑπέγραψα μάλιστα χωρὶς νὰ τὸ ἐξετάσω, χωρὶς νὰ τὸ μελετήσω, ἕνεκα τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν τότε εἶχον πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐξελέγξω τὰ ἐν αὐτῷ, ὡς στερούμενος τῶν στοιχείων. Ἐὰν δὲν εἶχον πεποίθησιν, ὅτι τὸ κατηγορητήριον ἐγένετο τῇ ὑπαγορεύσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἐπὶ τῇ βεβαιώσει αὐτοῦ, ὅτι ἤθελε τὸ ὑποστηρίξει καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν θὰ ὑπέγραφον· διότι, φίλος ὢν τότε τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν ἤθελον προβῆ εἰς πρᾶξιν ἀντικειμένην εἰς τὴν γνώμην αὐτοῦ, καὶ διότι ἕκαστος εὐκόλως ἐννοεῖ, ὅτι οὐδένα σκοπὸν δύναται νὰ ἔχῃ κατηγορητήριον μὴ ὑποστηριζόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως.

§11ΠΕΡΡΟΣ. Διατὶ εἴχετε δυσκολίαν νὰ τὸν ἐρωτήσητε, ἀφοῦ ἦσθε φίλος του;

§12ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ ἀκούσητε· λάβετε ὑπομονήν. Ἐὰν δὲν εἶχον πεποίθησιν, ὅτι τὸ κατηγορητήριον τοῦτο ἐγένετο τῇ θελήσει καὶ ὑπαγορεύσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν θὰ ὑπέγραφον, διότι, ὡς εἶπον, κατηγορητήριον μὴ ὑποστηριζόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως οὐδένα ἔχει σκοπόν. Οἱ φίλοι τῆς κατηγορουμένης Κυβερνήσεως βεβαίως δὲν θὰ τὸ ὑποστηρίξωσιν, ὅταν δὲ δὲν ὑποστηριχθῇ τοῦτο καὶ ὑπὸ τῶν φίλων τῆς νῦν Κυβερνήσεως, βεβαίως θέλει ἀποῤῥιφθῇ. Θὰ εὑρίσκοντο ἴσως 5 ἢ 10 Βουλευταί, ἵνα ὑποστηρίξωσιν αὐτὸ διὰ τῆς ψήφου των, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο τὸ αὐτό, ἄνευ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲ ἤδη διὰ τῆς στάσεώς του ἀπαρνουμένου τὸ ἔργον του, καὶ μὴ θέλοντος νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑποστηρίζει αὐτό, ἐπιβάλλεται καὶ εἰς ἐμὲ νὰ δηλώσω, ὅτι, ἀφοῦ ἐξέλιπεν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὑπέγραψα, ἀφοῦ ματαιοῦται ὁ σκοπός, δι’ ὃν ὑπέγραψα, θεωρῶ τὴν ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ ὑπογραφήν μου ὡς μὴ ὑπάρχουσαν. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐπιπολαίως εἶχον σχηματίσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ κατηγορητήριον ἦτο ἔργον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, χωρὶς νὰ ἔχω ἀποχρῶντας πρὸς τοῦτο λόγους, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκθέσω τὰ περὶ τούτου... (ἀποδοκιμασίαι θορυβώδεις ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐκκενώσω τὰ ἀκροατήρια.

§14ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὀφείλετε νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμόν, ὀφείλετε ν’ ἀποδείξητε, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἀξία τοῦ σεβασμοῦ, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἐπιβάλληται εἰς τὸ Ἔθνος.

§15ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, μετέλθετε πᾶν μέσον, τὸ ὁποῖον νομίζετε συντελοῦν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὰ ἀκροατήρια). Ἐὰν ἐπαναλάβητε τὴν ἀταξίαν, θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων.

§17ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὡρισμένως νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, μετὰ τοιαύτην πρᾶξιν τῶν ἀκροατηρίων, νὰ ἐξακολουθῇ ἀνεχομένη αὐτά.

§18ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐκκενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια, διότι οἱ θόρυβοι αὐτῶν, ἐνῷ δὲν φέρουσι τὸ σκοπούμενον ἀποτέλεσμα, ὅπως ἀναγκασθῶ νὰ μὴ εἴπω ὅσα πρέπει νὰ εἴπω, ἀποδεικνύουσιν ἀφ’ ἑτέρου τὴν στενοχωρίαν ἐκείνων, οἵτινες ἀπὸ σχεδίου προκαλοῦσιν αὐτοὺς ἐπὶ ματαίῳ. Διὰ νὰ μὴ ὑποθέσῃ λοιπὸν κἀνείς, ὅτι ἐπιπολαίως εἶχον σχηματίσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ κατηγορητήριον ἦτο ἔργον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, χωρὶς νὰ ἔχω ἀποχρῶντας πρὸς τοῦτο λόγους, ἀνάγκη νὰ ἐκθέσω τὰ περὶ τούτου. Τὸ κατηγορητήριον μοὶ τὸ ἐπαρουσίασαν, διὰ νὰ τὸ ὑπογράψω, οἱ συνάδελφοι κκ. Πετσάλης καὶ Λυμπερόπουλος· γνωρίζετε δὲ πάντες, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς ὑπὲρ πάντας τοὺς ἄλλους Βουλευτὰς οἱ δύο οὗτοι Κύριοι ἐπλησίαζον ἐν τῇ Βουλῇ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις δι’ αὐτῶν συνήθως διεβίβαζε τὰς γνώμας του εἰς τοὺς ἄλλους. Τοὺς ἠρώτησα, ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν ἐντολὴν νὰ ὑπογράψωμεν, καὶ μοὶ τὸ ἐβεβαίωσαν... (διακοπαί).

§19ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§20ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐντροπή σας νὰ ἀρνῆσθε πασίγνωστα γεγονότα! (παρατεταμένος θόρυβος ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§21ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμόν.

§22ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠρώτησα κατόπιν τὸν συνάδελφον κ. Φαρμακόπουλον, ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν ἐντολὴν νὰ ὑπογράψωμεν, καὶ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἀπορεῖ, πῶς ἀμφιβάλλω, ἀφοῦ βλέπω, ὅτι ὑπέγραψε πρῶτος αὐτὸς ὁ ἀνεψιός του, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν θὰ ὑπέγραφεν, ἐὰν δὲν εἶχε πρὸς τοῦτο ἐντολὴν τοῦ θείου του.

§23ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς ἀναιρέσω· οὐδέποτε ἐποιησάμην μνείαν τῆς Κυβερνήσεως. Σεῖς μοὶ εἴπετε αὐτὰς τὰς λέξεις: «Ἐντολὴν ἐλάβομεν παρὰ τοῦ λαοῦ, ἅμα εἰσέλθωμεν ἐν τῇ Βουλῇ, τὸ πρῶτον ἔργον μας νὰ ἦναι τὸ κατηγορητήριον». Τότε σᾶς ἀπήντησα, ὅτι ἐνυπογράφως τοῦτο, ὅτε κατῆλθον εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, τὸ ἐδήλωσα εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μου, ἑπομένως, ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἔστω ταύτης ἀντιλεγούσης, ἐγὼ θὰ πράξω τὸ καθῆκόν μου, ζητῶν τὴν ἐξέτασιν δι’ ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς τῶν πράξεων τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως. Ἀναιρῶν λοιπὸν ὑμᾶς, ἐπισήμως διαβεβαιῶ, ὅτι λέγετε ἀνακριβῆ πράγματα. Κάμνετε χρῆσιν, κύριε Ἀργυρόπουλε, πραγμάτων ὅλως ἀνακριβῶν. Ἐὰν δὲ μοὶ ἐπιτρέπητε νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ τοὺς λόγους...

§24ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τοὺς εἴπω ἐγώ, ἐὰν δὲν τοὺς εἴπητε σεῖς.

§25ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω τοὺς λόγους ἐνταῦθα, δὲν διστάζω νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ποῖοι λόγοι σᾶς φέρουν σήμερον εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἀρνηθῆτε τὴν ὑπογραφήν σας. Καὶ πάλιν ὅμως σᾶς λέγω, ὅτι λέγετε πράγματα ὅλως ἀνακριβῆ· καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κυρίων συναδέλφων, τῶν ὑπογραψάντων τὸ κατηγορητήριον.

§26ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ καὶ τὸ κοινὸν θὰ κρίνωσι, τίς ἐκ τῶν δύο λέγει τὴν ἀλήθειαν, ὄχι μόνον ἐκ τῶν γεγονότων ὅλων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ γνωστοῦ χαρακτῆρος ἐμοῦ καὶ ἐκ τοῦ ἐπίσης γνωστοῦ χαρακτῆρος ἐκείνου. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν αὐθάδειάν του...

§27ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς ὕβρισα, καὶ ὀφείλετε νὰ φέρησθε ὅπως καὶ ἐγώ.

§28ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. .. ἐντὸς ὀλίγου θὰ περιορισθῇ αὕτη, ὅταν ἐκτεθῶσιν ἐδῶ ὅλα τὰ ἔργα του μετ’ ὀλίγον· εἰς δὲ τοὺς ὑπαινιγμούς του θ’ ἀπαντήσω κατόπιν. Πλὴν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκα, καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶχον σχηματίσει πεποίθησιν, ὅτι τὸ κατηγορητήριον εἶναι ἔργον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ὅταν ἤμεθα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, μυριάκις εἶχον ἀκούσει ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, λέγοντος ἐν τῷ οἴκῳ του, ἐνώπιον ὅλων, ὅτι τὸ πρῶτον ἔργον του, ἀνερχομένου εἰς τὴν ἐξουσίαν, εἶναι, νὰ εἰσαγάγῃ κατηγορητήριον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως Τρικούπη· πιστεύω, ὅτι τοῦτο δὲν θὰ τὸ ἀμφισβητήσωσι, διότι ἀπὸ τοῦ στόματός του τὸ ἤκουσαν πολλάκις πλεῖστοι πολῖται. Ἐκτὸς τούτου, καὶ ἐξ ἄλλης τινὸς περιστάσεως ἐγνώριζον, ὅτι τὸ κατηγορητήριον εἶναι ἔργον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ὅτε κατηρτίζοντο οἱ συνδυασμοὶ, εἶχεν ἀποφασισθῆ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἀπὸ τοὺς κ. κ. συναδέλφους ἐκ τῶν Κυκλάδων νὰ λάβῃ μέρος ἐν τῷ συνδυασμῷ, ὡς σύντροφός μου ἐκ τῆς Ἄνδρου, ὁ κ. Ὑπάτιος Καμπάνης. Ὑπωπτεύθην κατόπιν, ὅτι οἱ ἐν Ἑρμουπόλει πολιτευόμενοι ἐσκέφθησαν νὰ ἐνεργήσωσιν ὅ,τι ἐνήργησαν κατὰ τὸ 1887, ὅτε κατώρθωσαν, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἄλλοτε θέλω ἐκθέσει, νὰ ἀποβάλωσι τοῦ συνδυασμοῦ τὸν κ. Καμπάνην, καὶ προσλάβωσιν ἓν πρόσωπον ἐντελῶς ἄγνωστον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, οὐδεμίαν ἔχον ἰσχὺν, δι’ ὃ ἠναγκάσθην ν’ ἀποχωρήσω τοῦ συνδυασμοῦ, μὴ ἀνεχόμενος τοιαύτην κατὰ τῆς ἐπαρχίας μου ὕβριν. Ἐξεδήλωσα τὰς ὑποψίας μου εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως μὴ ζημιωθῇ ὁ συνδυασμὸς διὰ τῆς παραλείψεως προσώπου ἰσχυροῦ καὶ καθ’ ὅλα ἐντίμου καὶ διὰ τῆς προσλήψεως ἄλλου, στερουμένου πάντων τῶν προσόντων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ εἶπε, νὰ ἦμαι ἐντελῶς ἥσυχος, διότι σύντροφός μου ἐξ Ἄνδρου θὰ ἦναι ὁ κ. Καμπάνης, καθόσον αὐτὸς ἔχει ἀμετάτρεπτον ἀπόφασιν, ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ εἰσαγάγῃ κατηγορητήριον κατὰ τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ διὰ τοῦτο θέλει Βουλευτὰς δεδοκιμασμένους καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης του, ἵνα ὑπογράψωσι καὶ ὑποστηρίξωσι τὸ κατηγορητήριον, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς ἀγνώστους αὐτῷ ἀνθρώπους. Πιστεύω, ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι ἦσαν ἀποχρῶντες πρὸς σχηματισμὸν πεποιθήσεως, ὅτι τὸ κατηγορητήριον εἶναι ἔργον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲ ἤδη ἀπαρνουμένου τὸ ἔργον του, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δηλώσω, ὅτι ἀποσύρω τὴν ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ ὑπογραφήν μου, διότι μετὰ τὴν τοιαύτην στάσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἡ ὑποβολὴ τοῦ κατηγορητηρίου καθίσταται μωρά. Ἐπίστευον δὲ, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὑπογράψαντες τὸ κατηγορητήριον, ἤθελον ποιήσει ὁμοίαν δήλωσιν, διότι δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι ἤθελεν εὑρεθῆ τις, ὅστις, διὰ ν’ ἀπαλλάξῃ τῆς εὐθύνης τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, θὰ ἐδέχετο νὰ ἐφοδιασθῇ δι’ ὅλον τὸν βίον του μὲ πτυχίον μωρίας· διότι μωρία εἶναι νὰ ὑπογράψῃ καὶ ὑποβάλῃ τις κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον δὲν ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἐν γνώσει τῆς ἀποῤῥίψεως αὐτοῦ. Ὅταν δὲ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτει νὰ ἀποφύγῃ τὴν συζήτησιν τοῦ κατηγορητηρίου, ἀναγράφων αὐτὸ τελευταῖον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πλεῖστοι τῶν ὑπογραψάντων τὸ κατηγορητήριον συνήλθομεν ἐκεῖ ὀπίσω, καὶ συνδιεσκέφθημεν, καὶ ἀπεφασίσαμεν, καὶ ἐφέρομεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν δεχόμεθα νὰ φέρωμεν ἡμεῖς μόνοι τὴν εὐθύνην τοῦ κατηγορητηρίου, καὶ ἀπῃτήσαμεν, ὅπως διὰ συζητήσεως καὶ ψηφοφορίας ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην αὐτὸς, κατ’ ἐντολὴν τοῦ ὁποίου ὑπεγράψαμεν.

§29ΠΕΡΡΟΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§30ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ κατηγορητηρίου. Ἤδη θ’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ὑπαινιγμὸν, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ ἐν ἀρχῇ διακόψας με συνάδελφος, θελήσας νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ ἐξ ἄλλων λόγων, ἐκ προσωπικῶν λόγων κινούμενος, ἀντιπολιτεύομαι τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Νομίζω ὅτι εἶναι τοσοῦτον γνωστὸς ὁ χαρακτήρ μου, ὅτι εἶναι τοσοῦτον γνωστὸν, ὅτι καθ’ ἅπαντα τὸν βίον μου παρημέλησα παντελῶς τὸ προσωπικόν μου συμφέρον, καὶ ἀφιερώθην ὅλως εἰς τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τῆς πατρίδος, δι’ ὅπερ εὑρίσκομαι εἰς τὴν γνωστὴν οἰκτρὰν κατάστασιν· νομίζω ὅτι εἶναι τοσοῦτον γνωστὸν, ὅτι πάντοτε ὑπεράνω παντὸς προσωπικοῦ συμφέροντος ἔθηκα τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, ὥστε δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ἀπολογηθῶ εἰς τὴν προσαφθεῖσάν μοι μομφὴν, ὁ δὲ προσάψας μοι ταύτην ἐματαιοπόνησε καὶ καταγέλαστος ἐγένετο. Θὰ διέψευδον τὸν χαρακτῆρά μου καὶ τὴν ἱστορίαν μου, ἐὰν ἔβλεπον τὰ πράγματα τῆς πατρίδος βαίνοντα καλῶς εἰς χεῖρας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐγὼ διὰ προσωπικοὺς λόγους ἀντεπολιτευόμην αὐτόν. Βεβαίως ὑπάρχει προσωπικὴ περίστασις, διὰ τὴν ὁποίαν ἐχθρεύομαι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀλλ’ ἡ περίστασις αὕτη δὲν εἶναι καθόλου αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν ἀντιπολιτεύομαι αὐτόν. Τὴν περίστασιν ταύτην, καλῶς θὰ ἔπραττεν ὁ κ. συνάδελφος, νὰ μὴ ἀνέφερεν ἐνταῦθα, διότι ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην περίστασιν αὕτη καταδικάζει τὸν ἀρχηγόν του, καὶ τὸν καταδικάζει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε δὲν ἐσκέφθην νὰ φέρω αὐτὴν ἐνταῦθα, ἵνα μὴ φανῶ πολὺ σκληρὸς πρὸς αὐτόν. Ἀλλ’ ἀφοῦ μὲ προκαλοῦσι, θὰ σκεφθῶ... Θὰ σκεφθῶ ἐν τούτοις, καὶ μετὰ τὴν γενομένην μοι πρόκλησιν, ἐὰν πρέπῃ νὰ μάθῃ ἀπὸ ἐμὲ τὸ κοινὸν, ὁποίου τερατώδους χαρακτῆρος ἀνὴρ κυβερνᾷ τὴν Ἑλλάδα! Ἀλλ’ ἂς μὴ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἡ περίστασις αὕτη, ἣν ὑπηνίχθη ὁ διακόψας με, εἶναι περίστασις ῥουσφετίων, περίστασις ἀπαιτήσεων περὶ παροχῶν. Δὲν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, δὲν ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διορισμοὺς ὑπὲρ φίλων καὶ συγγενῶν μου, δὲν εἶχον προσωπικῶν συμφερόντων ὑπόθεσιν νὰ διεξαγάγω πρὸς τὸ Δημόσιον, δὲν ἐζήτησα τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς δικαστικήν τινα ὑπόθεσιν, πολιτικὴν ἢ ποινικὴν, δὲν ἐζήτησα νὰ γείνω μέλος τῆς γνωστῆς ἐκμεταλλευτικῆς ἑταιρίας, δὲν ἐξεμεταλλεύθην ἐγὼ ποτε τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ. Ἂς μάθῃ ὁ διακόψας με, ὅτι δὲν μετῆλθον, οὔτε θὰ μετέλθω ἐγώ ποτε τὸν κόλακα ἢ τὸν ἀγύρτην, ἵνα ἀποκτήσω τὴν εὔνοιαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ πρὸς ἀπολαυὴν παροχῶν. Ἡ περίστασις, ἣν ὑπηνίχθη ὁ διακόψας με, εἶναι ὅλως διάφορος. Εἶναι περίστασις, ἐν ᾗ ἡ τιμὴ καὶ τὸ καθῆκον ἐπέβαλλον τῷ κ. Πρωθυπουργῷ νὰ ἐνεργήσῃ· μὴ ἐνεργήσας δὲ, παρήκουσε τὴν ἐπιτακτικὴν φωνὴν τῆς τιμῆς καὶ τοῦ καθήκοντος. Εἶναι περίστασις, ἐν ᾗ, γνωρίσας κατὰ βάθος τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἔφριξα διὰ τὸ ἀτάσθαλον τοῦ χαρακτῆρός του, διὰ τὴν ἐκπλήττουσαν ἀχαριστίαν του, διὰ τὴν δολιότητα καὶ τὴν μοχθηρίαν τῆς ψυχῆς του, διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν μωρίαν του.

§31ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ ὑπερασπίσω ἐμαυτὸν διὰ τὴν ἐκτοξευθεῖσαν συκοφαντίαν ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος συναδέλφου. Ἀγνοῶ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν αὐτὸν νὰ ἀπόσχῃ ἀπὸ τῆς μερίδος, εἰς ἣν ἀνήκω. Θέλω ὅμως ἀναιρέσει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀληθές· ὑπέγραψα τὸ κατηγορητήριον ἐν πλήρει συνειδήσει, διότι τὸ χρέος μου ἦτο αὐτὸ, διότι ἡ ἐντολὴ τῶν ἐκλογέων μου, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἀπὸ διάφορα σημεῖα τοῦ νομοῦ μας, ἦτο ἐπιτακτική. Οὐδὲν ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος εἶναι ἀληθές· δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι καταπιεζόμενοι ὑπεγράψαμεν· ἡμεῖς ὑπεγράψαμεν τὸ κατηγορητήριον, διερμηνεύοντες τὰ αἰσθήματα τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀπέστειλεν ἐνταῦθα, καὶ ὁ ὁποῖος εἰς ὅλα τὰ σημεῖα τοῦ νομοῦ, ὅθεν διήλθομεν, ἐζήτει παρ’ ἡμῶν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατηγορίαν, ἣν ὑπεγράψαμεν. Ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἴσως ἐκ συγχύσεως ἢ ἕνεκα τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου δὲν ἐνεθυμήθη, τί ἐλέχθη μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Πετσάλη, καὶ διὰ τοῦτο λυποῦμαι πολύ. Δὲν σᾶς ἐξηναγκάσαμεν, κύριε συνάδελφε, οὔτε σᾶς μετεβιβάσαμεν ἐντολὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· τὴν ἐντολὴν ἐλάβομεν παρὰ τῶν ἐκλογέων, καὶ τὴν ἐντολὴν ταύτην συνεμερίσθητε καὶ ὑμεῖς κατὰ τὴν ὑπογραφήν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Βεβαίως δὲ ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος προέρχονται μᾶλλον ἐκ συγχύσεως ἢ ἐξ ἀληθείας.

§32ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Θὰ περιορισθῶ, κύριοι Βουλευταὶ, καθαρῶς εἰς τὰ ζήτημα τῆς τάξεως. Εἰς τὸ βῆμα μὲ φέρει ἡ ἰδέα, ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέφρασεν ἐν τῇ πρὸ ὀλίγου ἀγορεύσει του, βεβαιώσας τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, θ’ ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον. Ἐκ τούτου φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο δύναται νὰ κανονισθῇ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἢ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ὑπὸ τοῦ Προεδρείου. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν κανονίζει ἐκ συμφώνου ἡ Κυβέρνησις μετὰ τοῦ Προέδρου, παρεμβαίνει δὲ ἡ Βουλή, ὁσάκις ὑπάρχῃ ὡς πρὸς τοῦτο ἀνάγκη, ἀλλὰ τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι δεκτικὰ κατατάξεως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει· ὁσάκις ὅμως ὁ νόμος αὐτὸς ὁρίζῃ τὴν τάξιν, καθ’ ἣν ὀφείλει νὰ συζητηθῇ ἀντικείμενόν τι ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Προεδρείου, καὶ τῆς Βουλῆς αὐτῆς ἀκόμη, παύει. Ἀκριβῶς δὲ τοιαύτη περίστασις ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Γνωρίζετε ὅλοι τὰς διατάξεις τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου σχετικῶς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καὶ πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος Βουλευτὴς ἀνέμνησε ταύτας εἰς τὴν Βουλήν. Γνωρίζετε ἐπίσης, ὅτι ὁ νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, ἐκδοθεὶς πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 80 τοῦ Συντάγματος, ὅπερ ἐπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, τὴν ἀμέσως μετὰ τὸ Σύνταγμα συγκληθησομένην, νὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτοῦ, ἀποτελεῖ μέρος τοῦ θεμελιώδους νόμου, ἐν τῷ νόμῳ δὲ τούτῳ, τῷ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, προεβλέφθησαν ἐν πάσῃ τῇ ἀκριβείᾳ ἅπαντα τὰ στάδια, ἅτινα ὀφείλει νὰ διατρέξῃ ἡ κατηγορία, ἅμα εἰσαγομένη εἰς τὴν Βουλήν. Διέτρεξεν ἆρά γε τὰ στάδια ταῦτα τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου ἡ κατηγορία, ἡ εἰσαχθεῖσα κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν; Μέχρι τοῦ σημείου, καθ’ ὅ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκλογῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, τὰ πράγματα διεξήχθησαν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου, ἀλλ’ ὅτε ἡ Βουλὴ ἀπεφήνατο περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκλογῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν εὑρίσκετο ἐντὸς τοῦ νόμου, παρηνόμει....

§33ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰσήλθατε εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος.

§34ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Περὶ τῆς τάξεως ὁμιλῶ, καὶ θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει διὰ τοῦ συμπεράσματός μου.... Ποῖον εἶναι, Κύριοι, τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ὑφὴ τῶν διατάξεων τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατὰ τῶν Ὑπουργῶν κατηγορίαν, ἅμα εἰσαχθεῖσαν, ὁ νόμος ὁρίζει, ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ ἀναστείλῃ, ἀλλὰ τὰ πάντα ὀφείλουσι νὰ γείνωσιν ἀλληλοδιαδόχως καὶ ἐν ἀδιαπτώτῳ συνεχείᾳ. Καὶ ὁ λόγος εἶναι πρόδηλος. Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὁποίαν σημασίαν ἔχει κατηγορία φερομένη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τῶν κυβερνησάντων τὸ Κράτος. Ὁ νόμος λοιπὸν δὲν θέλει οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ ἀναστέλληται ἡ νόμιμος πρόοδος τῆς κατηγορίας ταύτης, ἀλλ’ ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ σπεύσῃ εἰς τὸ σημεῖον, καθ’ ὃ ὀφείλει νὰ ἀποφανθῇ, ἐὰν πρέπῃ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἢ νὰ ἐκλέξῃ ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν. Καὶ τοσοῦτον ὁ νόμος ἀπασχολεῖται ἐκ τῆς ἰδέας ταύτης, ὥστε προβλέπει καὶ τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή, ἡ ἐκλεχθεῖσα, δὲν δύναται νὰ διεξαγάγῃ τὸ ἀνατεθὲν αὐτῇ ἔργον, εἴτε ἕνεκα διαλύσεως τῆς Βουλῆς, εἴτε ἕνεκα λήξεως τῆς συνόδου τῆς βουλευτικῆς. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, ὁ νόμος τὰ γενόμενα κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον θεωρεῖ ὡς μὴ γενόμενα, καὶ ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἐκλογὴ τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ποῦ ἐν τῷ νόμῳ, κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ποῦ ἐν τῷ νόμῳ τῷ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν εὑρήκατε, ὅτι ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβάλλῃ; Καὶ ὅταν ἐγὼ ἔλεγον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀναβάλλουσα παρηνόμει, δὲν ἤμην ἐν τῷ δικαίῳ μου; δὲν ὑπεστήριζον τὸ ὀρθόν; Διὰ τοῦτο καὶ μόνον παρήνειρα τὴν ἰδέαν ἐκείνην. Καὶ βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ἀκολουθοῦσα τὸν πρώην Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θέλει νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τούτου, οὐδὲ θέλει νὰ στηρίξῃ ἐπὶ τούτου ἐνστάσεις ἀπαραδέκτου, διότι συμφέρον ἔχει ἀνώτερον, ὥστε ἡ κατηγορία νὰ λάβῃ τὴν νόμιμον πρόοδον· θέλει νὰ φθάσῃ εἰς ἓν τέρμα. Ἐν μιᾷ λοιπὸν καὶ μόνῃ περιπτώσει ὁ νόμος, ὅταν ἐπέρχηται, οὕτως εἰπεῖν, ἀκουσίως, ἀποτόμως, ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ἢ λῆξις τῆς συνόδου, ἀναθέτει εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον νὰ φροντίσῃ αὐτὴ περὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀκυρῶν τὴν προηγουμένην ἐκλογήν. Τί ἐξάγεται ἐκ τούτου; Ὅτι ὁ νόμος, ὡς προηγουμένως ἔλεγον, δὲν ἐπιτρέπει ἀναβολὴν κατὰ τὸ στάδιον τῆς διαδικασίας τῆς κατηγορίας. Σήμερον δὲ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συναδέλφου εἰς τί ἀφορᾷ; Εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ εἶναι τοῦτο ἔργον ἆρά γε, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νόμου τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, τῆς συνόδου ταύτης. Τὸ ἔργον τοῦτο ἀνῆκεν εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐνήσκησεν ἐκείνη, καὶ δὲν τὸ ἐνήσκησε, παραβαίνουσα τὸν νόμον. Σήμερον λοιπὸν ἐξ ἀνάγκης ἡ παροῦσα σύνοδος ἔρχεται νὰ ἐκπληρώσῃ ὅ,τι ἐκείνη δὲν ἐξεπλήρωσε, καὶ δὲν ἔρχεται νὰ τὸ ἐκπληρώσῃ δυνάμει τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, ἀλλὰ πληροῦσα τὰ κεχηνότα, ἅτινα ἀφῆκεν ἡ προκάτοχός της. Τὸ συμπέρασμα λοιπὸν, Κύριοι, εἰς τὸ ὁποῖον θέλω φθάσει, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου, ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, ἡ Βουλὴ καθῆκον ἔχει νὰ προτάξῃ, καὶ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ αὐτῆς διατάξει εἶναι ἐκ τοῦ νόμου ἀναγεγραμμένον, τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐκκρεμοῦς κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν κατηγορίας, καὶ δὲν δύναται νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἄλλο ἔργον, ἀλλ’ ἅμα τῷ καταρτισμῷ τοῦ σώματος, μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προεδρείου καὶ τῶν Ἐπιτροπῶν, εἰς τοῦτο τὸ ἀντικείμενον ὀφείλει νὰ ἀσχοληθῇ, μὴ παρεμβαλλομένων ἄλλων. Βεβαίως κριτὴς θὰ ἦναι ἡ Βουλή, ἢ μᾶλλον ἡ πλειοψηφία αὐτῆς, καὶ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸν ἐλέγχοντα, δύναται, ὡς ἀπεφάνθη περὶ τῆς ἀναβολῆς, νὰ ἀποφανθῇ σήμερον, ἂν ἡ ἐκλογὴ τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἕως αὔριον; Ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, τοῦτο πράττουσα, δὲν θὰ ἦναι ἐντὸς τοῦ νόμου. Θὰ ὑποβληθῶμεν μὲν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, διότι ἡ πλειονοψηφία ἐπιβάλλεται εἰς τὴν μειονοψηφίαν, ἀλλ’ ἐὰν πράξῃ τοῦτο ἡ Βουλή, ὀφείλει νὰ ἦναι ἐν γνώσει, ὅτι δὲν πράττει τὸ ὀρθὸν, ὅτι δὲν ἐκτελεῖ τὸν νόμον.

§35ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ κύριον συμφέρον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι ἡ ταχεῖα διεξαγωγὴ τοῦ κατηγορητηρίου. Τοῦτο ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας. Ἀλλὰ τὸ συμφέρον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔσπευσε νὰ ἐξασφαλίσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐθὺς ἀμέσως εἶπεν, ὅτι πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως αὔριον ἔσεται τὸ κατηγορητήριον. Διατὶ λοιπὸν, Κύριοι, ἀφοῦ τὸ συμφέρον τοῦτο τὸ κύριον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐξασφαλίζεται διὰ τῆς ὑποσχέσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπιμένετε, ἵνα εὐθὺς ἀμέσως φέρητε τὸ ζήτημα κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν; Πρόκειται νὰ βλαφθῶσι τὰ συμφέροντα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἢ νὰ ζημιωθῇ τὸ ζήτημα, ἐὰν δὲν τεθῇ σήμερον καὶ ἀναβληθῇ ἕως αὔριον; Ἀλλ’ ὁ προλαλήσας αὐτὸς οὗτος συμφωνεῖ πληρέστατα ἄλλως μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐνθυμεῖσθε, πῶς κατέληξε τὸν λόγον· εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, ἀντικείμενον ἀναγεγραμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§36ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν εἶπε τοῦτο.

§37ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; ὄχι. Οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ προλαλήσαντος, περὶ τούτου καὶ οἱ ἰσχυρισμοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν στηρίζονται ἐπὶ τοῦ νόμου. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, προβάλλονται διάφοροι προτάσεις’ αἱ προτάσεις αὗται τυποῦνται καὶ διανέμονται, καὶ εὐθὺς κατόπιν ἀναγράφονται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ τὴν συζήτησιν αὐτῶν ἀμέσως. Πρόκειται δὲ ἐνταῦθα περὶ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου προβλέπει ὁ ἡμέτερος Κανονισμός, ὁ ὁποῖος ἐν ἄρθρῳ αὐτοῦ 47 λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὰ νομοθετικὰ ἔργα, τὰ ἀρξάμενα καὶ διακοπέντα ἐκ τῆς λήξεως τῆς συνόδου, δύνανται νὰ ἐπαναληφθῶσιν εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον τῆς αὐτῆς περιόδου, καθ’ ἣν εὑρίσκονται στάσιν». Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐπεκαλέσθησαν τὰς εἰδικὰς διατάξεις τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου, καὶ βεβαίως, πᾶν ὅ,τι εἰδικῶς διατάσσει ὁ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμος, αὐτὸ θὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα’ ἀλλὰ πᾶν ὅ,τι δὲν προβλέπεται ἐκ τοῦ εἰδικοῦ νόμου πῶς θὰ κανονίσῃ ἡ Βουλή; Θὰ τὸ κανονίσῃ διὰ τῶν γενικῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ αὐτῆς. Σεῖς ἀμφισβητεῖτε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλή, τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τῆς προτάσεως ἀκόμη’ καὶ τοῦτο ὑποστηρίζετε, ὅταν ἰσχυρίζησθε, ὅτι δὲν δικαιοῦται σήμερον οὐδεὶς Βουλευτής, οὐδ’ αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς, νὰ φέρῃ οἱανδήποτε πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἔργον τῆς Βουλῆς βεβαίως εἶναι καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε, καὶ αὐτὸ θὰ προταχθῇ, ἀλλὰ θὰ προταχθῇ, ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν’ πρὶν ὅμως εἰσέλθωμεν εἰς αὐτήν, δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ ἢ μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ Κανονισμὸς αὐτῆς καὶ ὁ εἰδικὸς νόμος διατάσσει.

§38ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος βεβαίως μὲ παρενόησε. Δὲν εἶπον, ὅτι εἶναι ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως’ εἶπον ὅτι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς τοῦ νὰ κανονίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν παύει, διότι ὑπάρχει ὁ νόμος, ὅστις τὸ κανονίζει, ὑπάρχει ὁ νόμος, ὅστις ἀναγράφει τὸ ἀντικείμενον τοῦτο πρὸ παντὸς ἄλλου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§39ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ποῖον ἄρθρον;

§40ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀναγνώσατε τὸν νόμον, νὰ τὸ εὕρητε.

§41ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, διότι ἀνέγνωσα τὸν νόμον καὶ δὲν τὸ εὗρον.

§42ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν πρόκειται νὰ κάμω τὸν διδάσκαλον.

§43ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον ἄρθρον, ἀλλ’ ἤλθετε ἐνταῦθα νὰ εἴπητε λόγια.

§44ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐκ πεποιθήσεως’ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ λέγω ἁπλῶς λόγια, δὲν θὰ ἀνέβαινον ποτὲ τὸ βῆμα.

§45ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τοιοῦτον ἄρθρον ἐν τῷ νόμῳ δὲν ὑπάρχει.

§46ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δόσατέ μοι, κύριε Πρόεδρε, τὸν νόμον, διὰ νὰ κάμω μίαν διδασκαλίαν. (Λαβὼν τὸν νόμον ἀναγινώσκει): «Διαδικασία ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. «Ἄρθρον 10. Τὴν κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ ποινικὴν ἀγωγὴν μόνη ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐνασκήσῃ ἐνώπιον τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου». Καὶ ἐπακολουθοῦσι τὰ περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ Κατηγορητηρίου ἐν ἄρθροις 11 καὶ 12. Ἔρχεται τὸ ἄρθρον 13, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ κατηγορητηρίου καὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἂν θὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἢ θὰ διατάξῃ προανάκρισιν. Διατασσομένης δὲ προανακρίσεως, αἱ ἐπακόλουθοι πράξεις γίνονται πλέον ἐν συνεχείᾳ καὶ ἀλληλοδιαδόχως, ὡς μαρτυροῦσι τὰ ἑπόμενα ἄρθρα δι’ ἐπιτακτικῶν διατάξεων (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 14. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ τὴν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μετάβασιν, ἡ περὶ κατηγορίας πρότασις οὐδέποτε δύναται πλέον νὰ ἐπαναληφθῇ. Ἐὰν δὲ διατάξῃ προανάκρισιν, ἐκλέγει ἐκ τῶν ἑαυτῆς μελῶν δωδεκαμελῆ ἐπιτροπὴν πρὸς ἐνέργειαν ταύτης, καὶ ὁρίζει συγχρόνως προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐπὶ τῆς προανακρίσεως ἔκθεσίν της.»

§47ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τί ἐννοεῖ αὐτό; ὅτι πρέπει αὐτοστιγμεὶ νὰ ἐκλέξῃ;

§48ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Βεβαίως. Ὅταν ὁ νόμος λέγῃ «ἐκλέγει», ἡ διάταξις εἶναι ἐπιτακτικὴ, καὶ πρέπει ἀμέσως νὰ ἐκλέξῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἐπιτροπὴν· καὶ τοῦτο ἐξάγεται ἐξ ὅλων τῶν ἑπομένων διατάξεων. Καὶ σᾶς εἶπον καὶ τὸν λόγον: διότι ὁ νόμος δὲν ἐπιτρέπει νὰ μείνῃ ἐκκρεμὴς ἡ κατηγορία· διότι μία πλειονοψηφία δύναται ἐπ’ ἄπειρον νὰ διατηρῇ ἐκκρεμῆ τὴν κατηγορίαν πρὸς φόβητρον, καὶ οὗτος βεβαίως ἦτο, Κύριοι, ὁ σκοπὸς, ὅταν εἰσήχθη τὸ κατηγορητήριον κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ εἶπον ὑμῖν: ἔχετε τὴν πλειοψηφίαν, δύνασθε ν’ ἀποφασίσητε ὅ,τι θέλετε, καὶ θὰ ὑποταχθῶμεν, ὄντες ἐν μειοψηφίᾳ. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται νὰ ἐξεύρωμεν τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, ὀφείλομεν νὰ ἀναχωρήσωμεν ἐκ τοῦ λόγου, τοῦ ὑπαγορεύσαντος τὰς διατάξεις αὐτοῦ. Μὲ παρενόησε λοιπὸν ὁ ἔντιμος ἐκ Κεφαλληνίας Βουλευτὴς, ὅταν ἔλεγεν, ὅτι ἐγὼ κατέστησα τὸ ζήτημα τοῦτο ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως. Εἶπον καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ἐκ τοῦ νόμου εἶναι ἐπιβεβλημμένον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀποστῇ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου, καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν κατηγορίας.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐκπλήσσομαι, ἀκούων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου, ἀποδιδόντος εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τὴν προαίρεσιν νὰ κρατῇ ἐκκρεμῆ τὴν γενομένην ὑπὸ συναδέλφων Βουλευτῶν πρότασιν πρὸς σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ περιστέλλῃ τὰς ἐνεργείας ἢ νὰ μειόνῃ τὸ θάῤῥος τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐκπλήσσομαι ἀκούων τοιαύτης αἰτιάσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν, ἐνῷ ἠδυνάμεθα πρὸ μιᾶς ἤδη ὥρας νὰ ἐνασκήσωμεν συνταγματικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἴχομεν, καὶ ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ σιγήσῃ πᾶσα ἄλλη φωνὴ, ἀνεχόμεθα συζητήσεις, αἵτινες τοσοῦτον προώρως κατὰ τὴν ὥραν ταύτην προετάθησαν παρ’ αὐτοῦ. Τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 78 δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, ὁσάκις ζητήσωσι τὸν λόγον, νὰ ἀκούωνται, παραιτουμένου παντὸς ἄλλου θέματος. Καὶ ἐζήτησα τὸν λόγον, καὶ δὲν ἐποιησάμην χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον μοὶ δίδει τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἀνέχομαι νὰ συζητῶσιν, οὐχὶ ἐπὶ ζητήματος τάξεως, ὡς εἶπον, ἀλλὰ νὰ συζητῶσι δι’ ἐπερωτήσεων, νὰ ἀπευθύνωσι κατηγορίας κατὰ προσώπων, κατηγορίας κατὰ προγενεστέρων ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς, ὅτι παρανόμως τὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς αὗται ἐκανόνισαν. Ἀλλ’ ἡ ἐξακολούθησις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, εἶναι ἓν ἐκ τῶν ἐκκρεμῶν ἔργων τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα αὕτη πρέπει νὰ διεξαγάγῃ. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Βουλὴ δὲν ἐργάζεται, εἰμὴ κατὰ κανόνας ὡρισμένους, πρέπει κατὰ τοὺς κανόνας τούτους νὰ ἐργασθῇ, κατ’ αὐτοὺς δὲ πρέπει νὰ ἐργασθῇ κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἥτις συντάσσεται ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ τὴν ψῆφον τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ κατατάσσονται τὰ ἐκκρεμῆ ἔργα τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν σειράν, καθ’ ἣν ὀφείλει νὰ ἐργασθῇ. Ἡ ἡμερησία διάταξις δὲν συνετάχθη ἔτι, διότι ἡ Βουλὴ σήμερον μόνον συνῆλθε, μόλις καταρτισθεῖσα, σήμερον δ’ ἐπρόκειτο νὰ συνταχθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, καὶ ἐν αὐτῇ ἤθελε καταλάβει τὸν οἰκεῖον χῶρον ἡ ἐργασία ἡ ἐκκρεμής. Ἀλλὰ ποῖον ἤθελον καταλάβει χῶρον τὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς; Ἡ πλειοψηφία ἤθελε προσδιορίσει· καὶ ἐὰν οἱ συντάσσοντες τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἤθελον ἐγγράψει τὸ θέμα τοῦτο μεταξὺ τῶν τελευταίων θεμάτων τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶχε τὸ δικαίωμα τότε νὰ φέρῃ ἀντίῤῥησιν καὶ ζητήσῃ τὴν προήγησιν αὐτῆς, καὶ τότε μόνον ἔδει νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις περὶ προτιμήσεως, ἡ δὲ Βουλὴ τότε ἤθελε κληθῆ ν’ ἀποφασίσῃ. Ὁμιλοῦσι περὶ καταπιέσεων, τὰς ὁποίας ἐνασκεῖ ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία εἰσέτι δὲν ἤρχισε νὰ ἐργάζηται. Ὁμιλοῦσι περὶ σκοπῶν καὶ προαιρέσεων δολίων καὶ πονηρῶν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀνετράπησαν οἱ ὅροι τῶν ἐννοιῶν καὶ οἱ χαρακτηρισμοὶ τῶν πράξεων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ θέσητε τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν. Προκαλέσατε τέλος πάντων ψηφοφορίαν, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἐνασκήσω τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχω ὡς Ὑπουργός.

§50ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς ἐπὶ τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς ζητήματος, ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι δύο περὶ αὐτοῦ γνῶμαι, διότι εἶναι τόσον ῥητὸν τὸ γράμμα τοῦ νόμου, ὥστε μόνον λόγος ἄλλος ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἄρνησιν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τοῦ νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον παρεδέχθη, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐκλέξῃ ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντέταξεν ἡμῖν, ὅτι κατὰ παράβασιν τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ Συντάγματος οἱ Ὑπουργοὶ ἔχουσι, δὲν ἐπετρέψαμεν εἰς αὐτὸν νὰ λάβῃ τὸν λόγον πρὸς ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους....

§51ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς δὲν ἐπετρέψατε!

§52ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡ Βουλή. Δὲν πρόκειται περὶ ἡμῶν.

§53ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐκλέξατε τὰς φράσεις σας.

§54ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐκλέγω τὰς φράσεις μου πάντοτε, καὶ γνωρίζω πολὺ καλὰ τί λέγω. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἠνέχθη ἡμᾶς, προκαλοῦντας συζήτησιν ἐπὶ θέματος, τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο ὁ κατάλληλος χρόνος νὰ ἐπιληφθῶμεν. Ἡμεῖς ὅμως λέγομεν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κατὰ παραβίασιν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, ἐπεζήτησε νὰ ἐπιληφθῇ θέματος, ὅπερ ὤφειλε νὰ ἕπηται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, τὸ προνόμιον δὲ τῶν κκ. Ὑπουργῶν, ὅπως ἀκούωνται πάντοτε, ὁσάκις ζητήσωσι τὸν λόγον, δὲν ἐπεκτείνεται καὶ πέραν τῶν ὁρίων τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ περιορίζεται ἐντὸς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, καὶ διὰ τοῦτο εἴδετε, ὅτι, ἐνῷ ἐγὼ εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, μόλις εἶδον ὅτι ἠγέρθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παρέμεινα ἐκεῖ, ἵνα πρότερον ἀκουσθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ διακόπτῃ τὴν συζήτησιν, ἵνα ὁμιλήσῃ περὶ θέματος ἀσχέτου πρὸς τὴν συζήτησιν. Ταῦτα ὤφειλον νὰ εἴπω, ἵνα ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς εἶπε περὶ ἀνοχῆς τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῆς πλειοψηφίας. Ἐπανέρχομαι ἤδη εἰς τὰ περὶ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν προηγουμένως ἀνέγνωσεν ἡμῖν ὁ συνάδελφος ἐκ Ζακύνθου, τοῦ ἄρθρου 14, δὲν θεωρεῖται κἂν ἡ πρότασις ἐψηφισμένη, ἐὰν μετὰ τοῦτο ἀμέσως δὲν ἐπακολουθήσῃ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἡμεῖς, καίτοι τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τοῦ νόμου εἶναι τοιοῦτον, δὲν ἠθελήσαμεν κἂν νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν ὀρθὴν ταύτην τοῦ νόμου ἑρμηνείαν, ἵνα κλείσωμεν διὰ παντὸς τὴν συζήτησιν, ἥτις, ὡς μοὶ ὤφειλε, κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον τῆς Βουλῆς προεκλήθη. Ἡμεῖς τοὐναντίον, διὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ὑποστηρίζοντος τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, ἐδηλώσαμεν, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ ἀμέσως νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον παρέλειψε τὸ στοιχειωδέστερον καθῆκον, ὅπερ ἐπεβάλλετο αὐτῇ κατὰ τὸν νόμον, νὰ ἐκλέξῃ μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τὴν ἐπιτροπήν. Τοῦτο δὲ, Κύριοι, εἶναι τοσούτῳ κατάδηλον ἐξ ὅλων τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, καὶ πρὸ πάντων ἐκ τοῦ ἄρθρου 22, ὥστε ἀπορῶ, τῇ ἀληθείᾳ, πῶς εἶναι δυνατὸν σπουδαῖοι ἄνθρωποι νὰ φέρωσιν ἐπὶ τούτου ἀντίῤῥησιν. Τὸ ἄρθρον 22 τοῦ νόμου προβλέπει μίαν μόνην περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ ἐκκρεμὴς ἡ ἐπὶ τοιαύτης προτάσεως ἐργασία τῆς Βουλῆς, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ποτὲ ὁ νόμος νὰ φαντασθῇ, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ διακοπῶσι τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς μεταξὺ τῆς ἀποφάσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως πρὸς κατηγορίαν καὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ διατί; Διότι τὸ πρᾶγμα ἀφ’ ἑαυτοῦ φέρει τὴν ἀντίῤῥησιν πρὸς πᾶσαν τοιαύτην σκέψιν, διότι, κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, τὰ δύο ταῦτα ἔργα τῆς Βουλῆς ἐνασκοῦνται οἱονεὶ ταὐτοχρόνως. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ πρότασις δὲν ἐπανέρχεται· ἐὰν τοὐναντίον ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ, ὅπως γένηται κατηγορία, ὀφείλει ἀμέσως....

§55ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ποῦ εὕρετε τὸ ἀμέσως;

§56ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. ... Ὀφείλει ἀμέσως νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς. Ἐὰν τοιοῦτόν τι δὲν ἐσκέπτετο ὁ νομοθέτης, δὲν ἦτο δυνατὸν ἐν τῇ διατάξει τοῦ ἄρθρου 22 νὰ ἀναφέρῃ μίαν καὶ μόνην περίπτωσιν ἐκκρεμότητος· ἀλλ’ ἐν τῇ διατάξει τοῦ ἄρθρου 14 οὐ μόνον δὲν ἐπιτρέπει νὰ ὑποτεθῇ διχασμὸς τῆς ψηφίσεως τῆς προτάσεως καὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ συγχρόνως ἀπαιτεῖ νὰ προσδιορισθῇ προθεσμία εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει αὕτη νὰ περατώσῃ τὴν ἐργασίαν της, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξεν ὁ συνάδελφος. Διότι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ φαντασθῇ ὁ νομοθέτης, ὅτι δύναται μία Βουλή, παίζουσα, νὰ φέρῃ κατηγορίαν κατὰ Ὑπουργῶν τοῦ Κράτους, καὶ νὰ ἀφήσῃ ταύτην ἐκκρεμῆ, ἐφ’ ὅσον χρόνον ἡ πλειοψηφία ἤθελε θελήσει. Ὁμιλῶν δὲ πάντοτε ὁ νομοθέτης περὶ σπουδαίας προτάσεως, ὁρίζει, ὅτι, ἐὰν αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς δὲν περατωθῶσιν ἐντὸς τῆς συνόδου, καθ’ ἣν ἤρξαντο, τότε κατὰ τὴν νέαν σύνοδον ἐκλέγεται νέα ἐπιτροπή, ἥτις ἀρχίζει ἐργαζομένη οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐργασιῶν τῆς προηγουμένης ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἰδίας αὐτῆς σκέψεις. Ταῦτα πάντα δὲν ἐτέθησαν ἐν τῷ νόμῳ ἄνευ λόγου. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὴν περίστασιν ταύτην προεῖδεν ὁ νόμος, ποῖον εἶναι τὸ ἀναγκαῖον συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον, μελετῶν τις τὰ τοῦ νόμου τούτου, ἤθελε καταλήξει; Ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι δύναται νὰ μεσολαβήσῃ οἱονδήποτε χρονικὸν διάστημα μεταξὺ τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς προτάσεως πρὸς κατηγορίαν καὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ τοῦτο, ὥστε κατ’ ἄλλην γνώμην, ἴσως μάλιστα καὶ τὴν ὀρθοτέραν, ἡ μὴ ἐκλογὴ ἀμέσως ἐπιτροπῆς θεωρεῖται ὡς ἐγκατάλειψις τῆς προτάσεως. Ἐὰν εἶχε σκοπὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ὑποστηρίξῃ τοιαύτην γνώμην, θὰ εἶχον ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν γνώμας σοφωτάτων ἀνδρῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν σκοποῦμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τοιαύτην γνώμην, διότι ἐπιθυμοῦμεν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο κατ’ οὐσίαν, καθ’ ὃν τρόπον ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θελήσῃ. Ἀλλὰ τοῦτο ζητοῦντες, Κύριοι, δὲν ἐννοοῦμεν ν’ ἀφεθῶμεν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν τυχὸν βουλομένων νὰ παρατείνωσι τὴν ἐκκρεμῆ ταύτην κατάστασιν ἐπ’ ἄπειρον· ἐννοοῦμεν, ποιούμενοι χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν χορηγεῖ εἰς ἡμᾶς, νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Βουλήν: Δὲν πρόκειται περὶ ἡμερησίας διατάξεως, τὴν ὁποίαν θὰ κανονίσῃ τὸ Προεδρεῖον μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κεφαλληνίας Βουλευτής· πρόκειται περὶ ζητήματος τάξεως, ἐπιβεβλημμένου τῇ Βουλῇ ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Καὶ ἐὰν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς δὲν ἐτηρήθησαν ἐπακριβῶς αἱ διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον μετὰ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν διαφώτισιν ἐπὶ τοῦ θέματος νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς νέον ὀλίσθημα καὶ νὰ ἀναβάλῃ εἰς ἄλλον χρόνον τὴν ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἄλλως τε περὶ τίνος πρόκειται; Ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς τυπικῆς ἐργασίας. Αὕτη θὰ εἶχε πρὸ πολλοῦ τελειώσει, ἐὰν δὲν ἐμεσολάβει ἡ συζήτησις αὕτη, ἐὰν δὲν ἐφέροντο αἱ θεωρίαι, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν, περὶ τοῦ δυνατοῦ τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐκλογῆς. Ἐὰν ἐπιθυμῇ ἡ Βουλὴ νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις αὕτη, δὲν ἔχει ἢ νὰ ἀποφασίσῃ ἀμέσως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ προσδιορισθῇ ὁ χρόνος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμα τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Ποῖον τὸ συμφέρον τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἢ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς; Οὐδέν. Ἡ πλειοψηφία καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐνεργοῦσαι καλῇ τῇ πίστει καὶ ἐπιδιώκουσαι ἀγαθοὺς σκοποὺς διὰ τῆς ἐρεύνης τῶν στοιχείων τῆς κατηγορίας, συμφέρον ἔχουσι νὰ ἐπισπευσθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Ἡμεῖς καὶ ἐξ ἄλλων λόγων ἀκόμη ἐπιδιώκομεν τοῦτο· καὶ ἐκ τοῦ λόγου, δι’ ὃν ὀφείλει νὰ ἐπιζητῇ τοῦτο ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλου λόγου προσωπικοῦ. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα καταγγελλόμενοι, ζητοῦμέν τι, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ πράξητε. Διατὶ τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἀναβληθῇ, ὅπως κανονισθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει μεταξὺ τῶν πρώτων κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τὸ πρῶτον δὲ κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κεφαλληνίας, ἀφοῦ ταύτην τὴν στιγμὴν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν, μεθ’ ὃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθ’ ἑαυτόν;

§57ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;... Ζητεῖτε παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ προβῇ εἰς ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην· οἱ πρὸ ὑμῶν ἀγορεύσαντες δὲν ἠτήσαντο τοῦτο, ἠτήσαντο νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ κατηγορία.

§58ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§59ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἦμαι πρὸς ὑμᾶς μᾶλλον τῶν ἐμῶν συναδέλφων σαφὴς, ἀλλὰ βεβαίως οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τοῦτο καὶ οὗτοι ἐζήτησαν. Διὰ τοῦτο καταθέτω ῥητὴν περὶ τούτου πρότασιν εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις, ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος, εἶναι ἐναντία τοῦ Συντάγματος. Δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς καὶ ὁ ἔντιμος ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς ἀνέπτυξαν, ἑρμηνεύοντες τὸν νόμον περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν· ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἠθέλομεν δεχθῆ, ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὕτη εἶναι ὀρθὴ, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην των ἐν τῇ εἰδικῇ περιπτώσει, περὶ ἧς πρόκειται. Ἡ εἰδικὴ περίπτωσις, ἐν ᾗ εὑρίσκεται ἡ Βουλὴ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν, ἐν ἀρχῇ ὁμιλήσας, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰπὼν, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ, ὅπως προηγηθῇ παντὸς ἄλλου θέματος ἡ ὑποβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ὅτι ἡ ὑποβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ προηγεῖται πάσης ἄλλης προτάσεως, εἴτε ἐγγεγραμμένης ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἴτε ἐγγεγραμμένης ἐν νόμῳ εἰδικῷ, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως. Ἅμα ὡς ἡ Κυβέρνησις ἐμφανισθῇ ἐν τῇ Βουλῇ, ζητοῦσα νὰ καταθέσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, οὐδεμία ἄλλη πρότασις δύναται νὰ προηγηθῇ αὐτῆς· ἐξάγεται δὲ τοῦτο σαφῶς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, διότι τὸ ἄρθρον 60 αὐτοῦ λέγει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ ἐντὸς τῶν δύο πρώτων μηνῶν τῆς συνόδου τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. (Θόρυβος ἐν τῇ ἀριστερᾷ). Ἐννοεῖται ὅτι, οἱανδήποτε ἡμέραν τῶν δύο αὐτῶν μηνῶν παρουσιασθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἡ Βουλὴ εἶναι ὑποχρεωμένη ἐκ τοῦ Συντάγματος νὰ δεχθῇ, ὅπως καταθέσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἐὰν μίαν στιγμὴν ἐξ αὐτῶν τῶν δύο μηνῶν θελήσῃ ἡ Βουλὴ, εἴτε ὡς πλειοψηφία, εἴτε δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ της, ὑπὲρ ἄλλου θέματος ν’ ἀφαιρέσῃ ἐξ αὐτῶν τῶν δύο μηνῶν, παραβιάζει τὸ Σύνταγμα. Ποίαν ἄλλην ἑρμηνείαν οἱ θορυβήσαντες δύνανται νὰ δώσουν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος; Δὲν εἶναι καὶ οἱ δύο αὐτοὶ μῆνες, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας μέχρι τῆς τελευταίας, εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμόν; Δὲν ὀφείλει πᾶσα ἡμερησία διάταξις, ἢ πᾶσα ἄλλη ἐπερώτησις, νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος; Ποίαν λοιπὸν ἔννοιαν ἔχει ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος; Ἐὰν δὲ θελήσητε νὰ σχετίσητε τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὁ νομοθετήσας τὴν ἀνωτέρω διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ὅσον ἀφορᾷ τὸν προϋπολογισμὸν, θέλετε εὕρει λογικωτάτην τὴν ἐφαρμογὴν, οἵαν τὴν ζητῶ, τοῦ ἄρθρου ἐκείνου τοῦ Συντάγματος, διότι τὴν 1 Ἰανουαρίου τοῦ ἐπιόντος ἔτους πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἐφαρμοζόμενος ὁ νέος προϋπολογισμὸς, καὶ πᾶσα ἄλλη ἐργασία πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ. Ἐὰν δὲν δοθῇ δίμηνον διάστημα, ὅπως ἐντὸς αὐτοῦ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, τυπωθῇ, παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, ὑποστῇ ὅλην τὴν ἐπεξεργασίαν ἐν αὐτῇ, καὶ μετὰ ταῦτα συζητηθῇ, δὲν εἶναι πιθανὸν, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὴν 1 Ἰανουαρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους νὰ ἦναι ἕτοιμος καὶ νὰ τεθῇ ἐν ἰσχύϊ ὁ προϋπολογισμός. Γνωστὸν μάλιστα εἶναι, ὅτι οὐδέποτε σχεδὸν, καὶ μὲ τὸ δίμηνον αὐτὸ διάστημα, κατώρθωσεν ἡ Βουλὴ, καίτοι καὶ πρὸ τῶν δύο μηνῶν ἐνίοτε κατετέθη ὁ προϋπολογισμὸς ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ ψηφισθῇ καὶ κυρωθῇ καὶ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν πρὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου. Θέλετε ἤδη νὰ παρεμβάλλωνται καὶ ἄλλα προσκόμματα;... Λοιπὸν οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι καὶ οἱ δύο μῆνες, τοὺς ὁποίους ὁρίζει τὸ 60ὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἀνήκουσι δικαιωματικῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐναντίον δηλονότι πάσης ἄλλης προτάσεως, ὅπως ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἂν δ’ ἀκόμη ὑπάρχῃ τυχὸν ἄλλη ἐκκρεμὴς συζήτησις, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διακόψῃ αὐτὴν καὶ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμόν. Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, ἑπομένως καὶ ἡ Βουλὴ, δὲν δύναται νὰ περιορίσῃ τοιοῦτον δικαίωμα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἀληθὴς ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν οἱ προλαλήσαντες ἔδωκαν εἰς τὰ ἄρθρα τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, ἣν ἐγὼ οὐδόλως δέχομαι, πάλιν λέγω, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν δηλοῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ καταθέσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν δύναται οὐδεμία ἀντίῤῥησις ν’ ἀντιταχθῇ εὐλόγως κατὰ τοιαύτης αἰτήσεως. Ἄλλως παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δεχθῇ, ὅπως πρὸ πάσης ἄλλης προτάσεως κατατεθῇ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὁ προϋπολογισμὸς, μετὰ δὲ τοῦτο βεβαίως ἡ Βουλὴ θὰ κανονίσῃ, ποῖα εἶναι τὰ θέματα τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ ποῖα κατὰ σειρὰν πρέπει νὰ προηγηθῶσι.

§61ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§62ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, δίδων εἰς τὴν πρότασίν μου ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ δώσῃ, τὴν ἐθεώρησεν ὡς πρότασιν περὶ ἑρμηνείας τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐγὼ, ἀγορεύων πρὸ ὀλίγου, εἶπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπανέλαβεν ὁ συνάδελφος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ διπλῆ γνώμη ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ, καὶ ἑπομένως δὲν χωρεῖ ἑρμηνεία ἐπ’ αὐτῆς, καθόσον ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου εἶναι τόσον ἐπιτακτικὴ, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ σκεφθῇ τις, ὅτι δύναται νὰ μεσολαβήσῃ μεταξὺ τῆς ψηφίσεως τῆς προτάσεως πρὸς κατηγορίαν καὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπιτροπῆς χρονικὸν διάστημα. Ὅταν ταῦτα εἶπον, ἦτο περιττὸν νὰ ἐκλάβῃ ὁ συνάδελφος τὴν πρότασίν μου ὡς πρότασιν ἑρμηνευτικὴν τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου, καὶ νὰ προβάλῃ τὸ ἀντισυνταγματικὸν αὐτῆς. Ἡ πρότασίς μου ὁρᾷ εἰς τοῦτο· εἶναι πρότασις ἀφορῶσα τὴν τάξιν, ἀφορῶσα τὰ καθήκοντα τῆς Βουλῆς, τὰ ἐκ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν ἐπιβαλλόμενα εἰς αὐτὴν, διότι πρόκειται περὶ εἰδικῆς, εἰδικωτάτης περιστάσεως. Ἡ Βουλὴ κανονίζει τὰς ἐργασίας αὐτῆς ἐπὶ τῇ βάσει κανονισμοῦ. Ὁ κανονισμὸς ὁμιλεῖ περὶ ὅλων τῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι κατὰ τὰς συζητήσεις ἢ κατὰ τὴν ὑποβολὴν προτάσεων, πλὴν περὶ αὐτῆς, διότι περὶ αὐτῆς ὁμιλεῖ εἷς νόμος, πολὺ ἀνώτερος τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, νόμος, ὅστις ὑποχρεοῖ τὴν Βουλὴν, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται ὡς νόμος. Δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ λύσῃ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ τὸ ἐπιβάλῃ κατὰ τὰ κείμενα εἰς τὴν μειοψηφίαν. Εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τούτου καλεῖ τὴν Βουλὴν ἡ πρότασις. Δύναται πλέον νὰ γείνῃ λόγος περὶ ἀντισυνταγματικότητος, ἀφοῦ γίνεται ῥητὴ πρὸς τὸν συνάδελφον δήλωσις, ὅτι δὲν ἔχει τοιοῦτον σκοπὸν ἡ πρότασίς μου; Περὶ ὅσων δὲ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὡμίλησε, νομίζων ὅτι δύναται νὰ ἀντιτάξῃ τὸ ἄρθρον 60 εἰς τὴν παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἀπαντήσω· ἀρκετὰ εἶπεν ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσας. Ἀλλ’ εἶναι τόσον τὰ πράγματα καταφανῆ, ὥστε εὐλόγως δύναται νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι, διὰ νὰ ὑπεκφύγωσι τὸ ζήτημα, ὡς παρ’ ἡμῶν ἐτέθη, ἐνεθυμήθησαν τὸ 60 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ὑποχρέωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλλῃ ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν τῆς συνόδου τὸν προϋπολογισμόν. Καὶ ἂν μέχρι τοῦδε ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ὑπεβλήθη, καὶ ἂν ἀκόμη ὑπάρχῃ προθεσμία πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, καὶ ἂν ἐξαντλῆται πᾶσα ἡ δίμηνος προθεσμία, τίς θὰ ἦτο ὁ ὑπαίτιος; Παρῆλθεν ἤδη εἷς μὴν, ἀφ’ ὅτου συνεκλήθη ἡ Βουλὴ, καὶ αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἀρχίσουν· ἂν παρέλθῃ καὶ ἕτερος μὴν, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ὑποβληθῇ, τοῦτο θὰ ᾖναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἄλλου θέματος, δὲν δύναται ὅμως νὰ γείνῃ ἐπιχείρημα, διὰ νὰ ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς ἐμῆς προτάσεως, ἡ ὁποία σκοπεῖ νὰ κανονίσῃ, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, εὐθὺς ὡς αὕτη συνῆλθε. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι συμφέρον ἔχει ἡ πλειοψηφία νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, καὶ νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα μετὰ τοῦτο κανονίσωμεν τὸν χρόνον τῆς προθεσμίας, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ χορηγήσῃ πρὸς αὐτήν.

§63ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὰ μὲν πλεῖστα τῶν ἐπιχειρημάτων ἐξηντλήθησαν, συμπέρασμα δὲ τῆς συζητήσεως, ἴσως ἔπρεπε νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἐξάγεται τοῦτο: ὅτι ἐν τῇ ἀξιοπρεπείᾳ τῆς Βουλῆς ἔδει νὰ μὴ τύχῃ ἀντικρούσεως ἡ γενομένη ὑπὸ τῶν ὑποβαλόντων τὸ κατηγορητήριον πρότασις τοῦ νὰ προβῇ ἀμέσως ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς. Δύο ὄψεις δύναται νὰ ἔχῃ τὸ ζήτημα· τὴν καθαρῶς νομικὴν, καὶ τὴν πολιτικὴν ἢ κοινοβουλευτικήν. Κατὰ τὴν πρώτην, ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ὅσα δικαιώματα ὁ κ. Πρωθυπυργὸς ἠξίωσε, θεωρήσας, ὅτι καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι θέμα κανονισμοῦ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἐν τῇ ἐπὶ τῆς κατηγορίας κατὰ Ὑπουργῶν ἐνεργείᾳ αὐτῆς ἡ Βουλὴ δὲν ἐνεργεῖ ὡς νομοθετικὸν σῶμα, ἢ ὡς πολιτικὸν ἐξελεγκτικὸν σῶμα, ἀλλ’ ἐνεργεῖ ὡς ἀσκοῦσα εἰδικὴν, ἐξαιρετικὴν ποινικὴν δικαιοδοσίαν. Ὡς τοιαύτη ὑπόκειται εἰς τὰς διατυπώσεις, αἵτινες, διαγραφόμεναι ὑπὸ τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου, εἰσὶ δι’ αὐτὴν ὑποχρεωτικαί. Ἡ Βουλὴ ἔχει καθήκοντα ἐν τῇ ἐνεργείᾳ της ταύτῃ, ἔχει δὲ καὶ δικαιώματα, μόνον τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα· τὰ καθήκοντα δέ εἰσιν ὑπέρτερα τοῦ δικαιώματος αὐτῆς νὰ κανονίζῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἅμα ὡς ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν πρότασιν τῆς κατηγορίας, καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θέλει κληρώσει κατὰ τὸν νόμον τὸ δικαστήριον, τὸ δικάζον τοὺς Ὑπουργοὺς, δὲν δύναται νὰ ὁμιλῇ περὶ κανονισμοῦ ἡμερησίας διατάξεως, διότι πρῶτον ἐν αὐτῇ θέμα καὶ πρώτη ὑποχρέωσις εἶναι πᾶν τὸ ὁρῶν εἰς τὴν πρότασιν τῆς κατηγορίας, τὰ διάφορα τῆς ὁποίας στάδια κανονίζει ὁ νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν. Αἱ διατυπώσεις τῆς ποινικῆς διαδικασίας εἰσὶν ἐγγυήσεις, διδόμεναι εἰς τὸν κατηγορούμενον ἢ καταγγελλόμενον, καὶ ὑποχρεώσεις, ἐπιβαλλόμεναι εἰς τοὺς ἀσκοῦντας οἱανδήποτε ἐνέργειαν τῆς προδικασίας ἢ τῆς διαδικασίας. Διὰ τοῦτο ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἐκ Ζακύνθου κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἡ Βουλὴ, ψηφίσασα τὴν σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, μὴ ἐκλέξασα δὲ συγχρόνως τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην καὶ μὴ ὁρίσασα ἀμέσως τὸν χρόνον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὤφειλεν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προσαγάγῃ τὴν ἔκθεσίν της, παρέβη τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου. Λοιπὸν τί ὁμιλοῦν περὶ κανονισμοῦ ἡμερησίας διατάξεως, ἐν ᾧ ἡμεῖς, λέγομεν, ὅτι, ἂν τότε ἡ Βουλὴ παρέλειψε τοῦτο, σήμερον ἔχει νομικὴν, στοιχειώδη καὶ ἀπαραίτητον ὑποχρέωσιν νὰ τὸ πράξῃ; Δὲν ἤρκεσαν τάχα οἱ ὀκτὼ ἢ ἐννέα διαῤῥεύσαντες μῆνες, ἵνα μορφώσωσι γνώμην περὶ τῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκλεγῶσιν; ἢ περὶ τοῦ χρόνου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρέπει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ περατώσῃ τὴν ἐργασίαν της; Τὰ δύο ταῦτα ἔχει ἐκ τοῦ ἄρθρου 14 καθήκοντα, συνδεδεμένα ἀπρὶξ πρὸς τὴν ψήφισιν τῆς προβεβλημένης προτάσεως. Ὅτι δὲ ἡ ἑρμηνεία τοῦ νόμου καὶ τὸ ῥῆμα αὐτὸ τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου μᾶς φέρει εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα, καὶ ὁ ὅλος εἱρμὸς τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, τοῦτο καὶ ὁ ἄκρῳ δακτύλῳ ἁψάμενος τῶν νόμων δὲν θὰ ἀρνηθῇ· διότι ἐν ὅλῳ τῷ νόμῳ θέλετε ἰδεῖ τὸν φόβον τοῦ νομοθέτου, μὴ γείνῃ κατάχρησις τῆς τοιαύτης διαδικασίας ἐπὶ πολιτικῇ κερδοσκοπίᾳ, διήκοντα μέχρι τέλους τῶν ἀφορώντων εἰς αὐτήν, καὶ θέτοντα χαλινὸν εἰς πᾶσαν ὑπερβασίαν. Ὁρίζει προθεσμίας βραχείας δι’ ἕκαστον τῆς Βουλῆς διάβημα, καὶ προσδιορίζονται τὰ ὅρια αὐτῆς προσεκτικῶς, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ προλαλήσας. Ἂν δεχθῆτε, ὅτι δύνασθε νὰ ὁρίσητε τὴν τάξιν, δύνασθε νὰ τάξητε τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς ἐν ἀρχῇ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δύνασθε νὰ τάξητε αὐτὴν καὶ εἰς τὸ τέλος αὐτῆς. Ἡ ἀπαγωγὴ εἰς τοιοῦτον ἄτοπον μαρτυρεῖ τὸ ἐσφαλμένον τῆς θεωρίας σας. Ἂν δύνασθε νὰ τὸ κανονίσητε καὶ τὸ θέσητε εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δύνασθε κατόπιν νὰ τὸ ἀναβάλητε διὰ τὴν ἄλλην Σύνοδον· ἀλλ’ οὕτω δὲν διαστρέφετε τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, ἀφίνοντες διάστημα τοσοῦτο μεταξὺ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως καὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπιτροπῆς, ἅπερ ὁ νόμος ἀναποσπάστως συνδεδεμένα καὶ συγχρόνως λυόμενα ἔταξε; Καὶ ἀγνοοῦσιν, ὅτι τοιαύτη περιγραφὴ τοῦ νόμου λέγεται βλάβη τοῦ νόμου; Καὶ παραγραφὴ τοῦ νόμου εἶναι, καθ’ ἑρμηνευτικὸν κανόνα, ὅταν τις δὲν πράττῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος δὲν ἀπηγόρευσε μὲν ῥητῶς, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἐννοεῖ, ὅτι πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἐκ πολιτικῆς δὲ ὄψεως δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι τοιαύτην λύσιν δίδοντες φωρᾶσθε εὐνοοῦντες τὴν ἐκκρεμότητα καὶ διαιώνισιν ποινικῆς κατηγορίας κατὰ τῶν ἀντιθέτων σας, ὅπερ εἶναι ἐναντίον ὅλως πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, ἥκιστα δὲ κοινοβουλευτικὸν καὶ πολὺ ὀλιγώτερον γενναῖον καὶ πρέπον; Ὀφείλουσι λοιπὸν, ὅσοι ὑπέγραψαν τὸ κατηγορητήριον, λόγῳ τῆς τιμῆς αὐτῶν, αὐτοὶ πρῶτοι νὰ ἐπιμείνωσιν, ὅπως πρῶτον τῆς Βουλῆς ἔργον πρὸ πάσης ἄλλης φωνῆς γένηται ἡ ψήφισις τῆς ἐπιτροπῆς, διότι πᾶσα ἀναβολὴ τείνει εἰς κατάχρησιν τῆς προτάσεως αὐτῶν, ἢ εἰς διαπόμπευσιν αὐτῆς.

§64ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διὰ νὰ σαφηνισθῇ καλλίτερον ὁ σκοπὸς τῆς προτάσεώς μου, καὶ διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπέβαλον πρότασιν γενικὴν, καὶ διὰ νὰ μὴ ἀντιταχθῇ κατ’ αὐτῆς ὅ,τι ἀντέταξεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, τὴν διατυπῶ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει, ὅπως προβῇ πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν εἰς τὰς πράξεις τὰς παρεπομένας εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς περὶ κατηγορίας τῶν πρώην Ὑπουργῶν.»

§65ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις αὕτη πρέπει νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§66ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡ πρότασίς μου ὁρᾷ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νὰ προταχθῇ αὐτῆς.

§67ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προτείνω νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ σήμερον, ὅτι τὴν πρότασιν τοῦ Βουλευτοῦ Ἀττικῆς πρέπει νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§68ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§69ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§70ΛΕΒΙΔΗΣ. Καταστρέφων τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ ὁ προαγορεύσας ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα θέλει φθάσει πρακτικῶς εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ εἰς ζήτημα ἀριθμῶν μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες κάθηνται πρὸς τὴν πτέρυγα ταύτην, καὶ ἐκείνων, οἵτινες κάθηνται πρὸς ἐκείνην. Ἀδιαφορῶ ἐντελῶς περὶ τούτου. Ἐκεῖνο, ὅπερ ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, εἶναι, ὅτι, προκειμένου νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμον, τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης δὲν ἔχει κἀμμίαν θέσιν ἐνταῦθα. Δὲν πρόκειται, οὔτε εἶναι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην εἰς θέσιν ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφέρῃ τὴν πολιτικὴν αὐτῆς γνώμην περὶ τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο θέλει πράξει εἰς ἄλλην προσεχῆ περίστασιν, κατὰ τὴν ὑποβολὴν ἴσως τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐπὶ ἄλλων μελλόντων θεμάτων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἐκφέρων τὴν γνώμην μου καὶ ψηφίζων ὑπὲρ αὐτῆς, οὐδαμῶς ἐκφράζω γνώμην πολιτικὴν, ἐκφράζω γνώμην, ἣν νομίζω, ὅτι ἀρύομαι ἐκ τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πολλὰ περὶ τούτου κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ἐλέχθησαν’ νομίζω ὅμως, ὅτι περὶ τοσοῦτον σπουδαίου θέματος δύναταί τις νὰ προσθέσῃ καὶ ὀλίγα ἀκόμη. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἑρμηνεύω ἀλανθάστως τὸν νόμον, νομίζω ὅμως, ὅτι καθῆκον ἔχω, ἐκφράζων τὴν γνώμην τῶν συμπολιτῶν, οἵτινες μὲ ἔστειλαν ἐνταῦθα, νὰ εἴπω τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς γνώμης ἐκείνων, οἵτινες κάθηνται πρὸς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα. Ὅπου ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν ἠθέλησε νὰ τάξῃ ὡρισμένην καὶ σαφῆ προθεσμίαν, τὸ ἔπραξεν. Ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἠθέλησε νὰ τάξῃ προθεσμίαν, ἐσιώπησεν. Αἱ διακρίσεις αὗται εἰσι γενικαί, καὶ ἀναφέρονται εἰς πάντα τὰ ἄρθρα τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου. Ἐὰν ἀναγνώσωμεν τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου τούτου, θέλομεν ἴδει, ὅτι: «ἡ κατὰ τὰ ἀνωτέρω συντεταγμένη πρότασις, ἅμα παραδοθεῖσα εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἀναγινώσκεται ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει, μεθ’ ὃ τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτάς, ἐντὸς δ’ ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς εἰς τὸ Προεδρεῖον καταθέσεως ἐγγράφεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κλπ.» Βλέπομεν λοιπὸν τεθεῖσαν προθεσμίαν ὀκτὼ ἡμερῶν. Ὑπάρχει ἄλλο ἄρθρον τοῦ νόμου, τὸ ἄρθρον 17, ὅπερ ἐν τέλει τῆς πρώτης παραγράφου λέγει (ἀναγινώσκει): «κατατίθεται δὲ εἰς τὸ Προεδρεῖον μετὰ τῶν προανακριτικῶν ἐκθέσεων καὶ λοιπῶν ἐγγράφων καὶ τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἐντὸς πέντε ἡμερῶν.» Ἰδοὺ δύο διατάξεις, ἐπιβάλλουσαι ὡρισμένην προθεσμίαν. Ὑπάρχει τρίτον ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, τὸ ἄρθρον 19, ὅπερ λέγει: «Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ μὴ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐντὸς τῆς ὁρισθείσης πρὸς τοῦτο προθεσμίας, ἡ Βουλὴ κλπ.» Ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 23 τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, ὅπερ πάλιν ὁμιλεῖ περὶ ὡρισμένης προθεσμίας: «Ἐν τῇ πρώτῃ (λέγει) δημοσίᾳ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς, μετὰ παρέλευσιν τριῶν ἡμερῶν, ἀφ’ ἧς ἀπεφασίσθη ἡ εἰς δίκην εἰσαγωγή....κλπ.» Ὑπάρχει τέλος τὸ ἄρθρον 25, ὅπερ ἐπίσης ἐπιβάλλει καὶ τάσσει προθεσμίαν (ἀναγινώσκει): «Μετὰ τὴν γενομένην κλήρωσιν, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀποστέλλει ἀνυπερθέτως κλπ.» Βλέπετε ἄρα, ὅτι εἴτε διὰ τῆς τάξεως ὡρισμένης προθεσμίας, παρελεύσεως δηλ. ὡρισμένων ἡμερῶν, εἴτε δι’ ἄλλων λέξεων, ὅπως ἐν ἄρθρῳ 25 διὰ τῆς λέξεως ἀνυπερθέτως, ἐκεῖ, ὅπου ὁ νομοθέτης ἤθελε νὰ τάξῃ ὡρισμένην προθεσμίαν, ἔπραξε τοῦτο. Δύναταί τις ἄρα νὰ εἴπῃ, ὅτι εὑρίσκει τοιαύτην τινὰ ἔννοιαν ἐν τῷ ἄρθρῳ 14 τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν; Ἀληθῶς τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι: «ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ τὴν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μετάβασιν, ἡ περὶ κατηγορίας πρότασις οὐδέποτε δύναται πλέον νὰ ἐπαναληφθῇ. Ἐὰν δὲ διατάξῃ προανάκρισιν, ἐκλέγει ἐκ τῶν ἑαυτῆς μελῶν δωδεκαμελῆ ἐπιτροπὴν πρὸς ἐνέργειαν ταύτης, καὶ ὁρίζει συγχρόνως προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐπὶ τῆς προανακρίσεως ἔκθεσιν αὐτῆς.» Βλέπετε ἄρα, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἄρθρον 14 ὁμιλεῖ ἐν τῷ τελευταίῳ μέρει αὐτοῦ περὶ ὡρισμένης προθεσμίας, ἐν ἀρχῇ ὅμως προθεσμία οὐδαμῶς ἀναφέρεται. Δύναταί τις λοιπὸν νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι οὐδαμῶς προκύπτει οὐδ’ ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ νόμου περὶ τῶν Ὑπουργῶν, οὐδ’ ἐκ τῶν ἄρθρων τῶν ἄλλων τοῦ αὐτοῦ νόμου, ὅτι καθῆκον ἔχει ἡ Βουλὴ, ἐπιβεβλημένον αὐτῇ, ἀμέσως νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν θέλω νὰ εἴπω διὰ τούτου, ὅτι εὐγενὲς καὶ γενναῖον εἶναι, κατηγορία, γενομένη δεκτὴ κατὰ Ὑπουργοῦ, νὰ ἀναβάλληται ἐπ’ ἄπειρον. Οὐδὲ πολιτικὸν, οὐδὲ συμφέρον συγχρόνως εἶναι νὰ κάθηται ἡ πλειονοψηφία ἐνταῦθα καὶ νὰ συζητῇ πρὸς ἐκείνους, οὓς θεωρεῖ ἀξίους νὰ παραπεμφθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου. Ἀληθῶς τὸ γράμμα τοῦ νόμου εἶναι ὑπὲρ τῆς ἰδέας, ὅτι οὐδεμία προθεσμία τάσσεται, καὶ δύναται ἑπομένως ἡ Βουλὴ, βασιζομένη ἁπλῶς εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου, νὰ ἀναβάλῃ ἐπί τινα χρόνον τὴν ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ τὸ συμφέρον τῆς πλειονοψηφίας καὶ τὸ συμφέρον τῆς μειονοψηφίας καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους εἶναι, τὰ τοιαῦτα ζητήματα οὐχὶ νὰ παρατείνωνται, ἀλλ’ ὁπωςδήποτε ἐν τάχει νὰ περατῶνται. Ἐὰν βεβαίως ἡ πλειονοψηφία, ἢ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὁμιλοῦσιν ἐν ὀνόματι αὐτῆς, προτείνωσιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι περὶ τοῦ κατηγορητηρίου δύναται νὰ σκεφθῇ πολὺ βραδύτερον τὸ πολιτικὸν τοῦτο σῶμα, βεβαίως οἱ λόγοι, οὓς ἐκεῖθεν (δεικνύει τὴν ὑπουργικὴν πτέρυγα) ἠκούσαμεν, οὐδὲ ὀρθοὶ εἶναι, οὐδὲ νόμιμοι. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, πρόκηται περὶ ἀναβολῆς ὀλίγων ὡρῶν, ἢ ἔστω καὶ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν, νομίζω, ὅτι ἄλλος θὰ εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν προεκλήθη ἡ συζήτησις αὕτη, οὐχὶ δὲ ἡ πεποίθησις, ὅτι μαχόμεθα δῆθεν ὑπὲρ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Ἴσως μάλιστα δὲν ἤθελέ τις εἶσθαι ἐν πλάνῃ, ἂν ἔλεγεν, ὅτι ἐν τῷ πνεύματι καὶ τοῦ νόμου τούτου τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν καὶ πάντων τῶν νόμων τῶν ἄλλων ἐθνῶν, τῶν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, διαφαίνεται ἡ ἰδέα, ὅτι ποσῶς δὲν βλάπτει τὴν ὑπόθεσιν μικρά τις κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἀναβολὴ, διότι ἡ ἀναβολὴ αὕτη παρέχει τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου νὰ σκεφθῶσιν, ἂν ὀρθῶς ἔπραξαν, ἐγείραντα τὴν κατηγορίαν, ἢ ἂν περὶ τοῦτο ἐπλανήθησαν. Καὶ ἔχομεν μάλιστα, Κύριοι, πρόχειρον ἀπόδειξιν περὶ τοῦ ἐκ τῆς ἀναβολῆς συμφέροντος· διότι ἴσως τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα τῶν ἑπτὰ μηνῶν συνετέλεσεν, ὥστε νὰ ἀκούσωμεν πρὸ ὀλίγων στιγμῶν Βουλευτὴν, μεταβάλλοντα γνώμην περὶ τοῦ κατηγορητηρίου, Βουλευτὴν ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ὑπέγραψαν τὸ κατηγορητήριον, διότι ἐγὼ, εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὑπογραφὴν μετ’ ἐκείνων δὲν ἔβαλον. Ἔχω μάλιστα καὶ γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐνισχύουσαν ταῦτα, ἅτινα πρὸ μικροῦ ἠκούσατε· διότι ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, συγγράφων ἄλλοτε νομοσχέδιον περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, καὶ ἀναφερόμενος ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου εἰς τὰ ἄρθρα 53, 54 καὶ 55, γράφει ἐν § 4 τοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): «Ἡ σύγκρουσις τῶν πολιτικῶν παθῶν καὶ ἡ ἐν ὥρᾳ ἐξάψεως κατεσπευσμένη ἐπιψήφισις τῆς κατηγορίας δύναται πολλάκις νὰ ἐκθέσῃ εἰς σπουδαίους κινδύνους τόν τε κατηγορούμενον καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἕνεκα τούτου διὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῆς κατηγορίας ὁρίζεται ἀνάλογος προθεσμία κλπ., ἥτις κυρίως προτίθεται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ ἤρεμον καὶ περιεσκεμμένον τῆς Βουλῆς πρὸς ἔγερσιν τῆς κατηγορίας, καὶ προλάβῃ πᾶσαν ἐκ τῆς σπουδῆς ἀδικίαν ἢ βλάβην». Ἐὰν ἄρα ἡ Βουλὴ ἐμπνέηται ὑπὸ τῆς ἰδέας, ὅτι δὲν θέλει εἶσθαι ἐν τῷ δικαίῳ, ἀναβάλλουσα ἐπ’ ἄπειρον τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, νομίζω, ὅτι ἡμεῖς, οἵτινες θέλομεν ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἰδέας, ἣν ἐκφράζει ἡ πλειονοψηφία, ἡ πτέρυξ αὕτη, εἴμεθα ἐν τῷ δικαίῳ. Ἐὰν ὅμως, ἐξαίφνης καὶ παρ’ ἐλπίδα, θεωρηθῇ, κατόπιν μεταγενεστέρων σκέψεων, ὅτι δύναται νὰ ἀνεχθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ὑφίσταται ἡ ἐκκρεμὴς αὕτη κατηγορία ἐπ’ ἄπειρον, ἐγὼ ἀπὸ τοῦδε δηλῶ, ὅτι εἰμὶ κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὦμεν δίκαιοι· καὶ ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς μὲν δὲν διατελοῦμεν ὑπὸ κατηγορίαν, οἱ ἀξιότιμοι δὲ συνάδελφοι, ἤ τινες τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν, οἵτινες ἡγοῦνται αὐτῶν, διατελοῦσιν ὑπὸ κατηγορίαν, βεβαίως ἡ ἰσότης ἐν ταῖς συζητήσεσι, καὶ ἐν ταῖς γνώμαις, καὶ ἐν τῇ ἐκτιμήσει τοῦ ἔθνους δὲν ὑπάρχει μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐκείνων. Διὰ τοῦτο ἐγὼ θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς γνώμης, ὅτι δύναται καὶ κατὰ τὸ γράμμα καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ἕως αὔριον ἢ μεθαύριον, καὶ νὰ ἀκούσωμεν τῆς εἰσηγήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑποβαλλομένου ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκφράζω τὴν γνώμην ταύτην, οὐδαμῶς ἔχω ὑποχρέωσιν συγχρόνως νὰ ἐκφράσω καὶ τὴν πολιτικήν μου πεποίθησιν περὶ τῶν νομοσχεδίων καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν καλούμεθα νὰ λύσωμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Νομίζω ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν πράττομεν ἄλλο τι ἢ νὰ ἑρμηνεύσωμεν καὶ ἐφαρμόσωμεν τὸν καθεστῶτα περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμον.

§71ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὰ συμπεράσματα τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, οὔτε ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, οὔτε ὅσον ἀφορᾷ τὰς σκέψεις αὐτοῦ περὶ τοῦ προσήκοντος τῆς ἐκλογῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς σήμερον. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἵνα ἐξαγάγῃ τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν δὲν ἐπιβάλλει ἀμέσως τὴν ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ἅμα τῇ ἐπιψηφίσει τῆς κατηγορίας, κατέφυγεν εἰς τὸν νόμον τοῦτον, ἀνεδίφησε διάφορα ἄρθρα αὐτοῦ, καὶ ἀνεῦρεν, ὅτι διά τινας μὲν τῶν ἐν αὐτῇ διατυπώσεων ὁ νόμος τάσσει ῥητὴν προθεσμίαν, πρὸς ἐνέργειαν αὐτῶν, δι’ ἑτέρας δὲ δὲν ὁρίζει τοιαύτην προθεσμίαν· καὶ τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐντεῦθεν δὲ ἐξήγαγε τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν ἐπιβάλλει ὁ νόμος τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, διότι δὲν τάσσει πρὸς τοῦτο ῥητὴν προθεσμίαν. Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι τὸ ἀντίθετον συμπέρασμα εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἀληθές· ὅπου ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν ἐπέτρεψε νὰ ἀναβάλληται ἐπὶ χρονικόν τι διάστημα ἡ ἐνέργεια πράξεώς τινος, εἴτε διότι τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, εἴτε δι’ οἱονδήποτε λόγον, ἐκεῖ ῥητῶς ὁρίζει προθεσμίαν πρὸς ἐνέργειαν αὐτῆς. Ὥστε ὅταν τοιαύτη προθεσμία δὲν ὁρίζηται, πρέπει ἄνευ ἀναβολῆς νὰ ἐνεργηθῇ ἡ πρᾶξις. Οὕτω, φέρ’ εἰπεῖν, μετὰ τὴν παραπομπὴν τῶν κατηγορουμένων πρέπει ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ κληρωθῇ τὸ εἰδικὸν δικαστήριον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἐκλεχθῇ ἡ κατηγορήσουσα ἐπιτροπή. Περὶ τῆς κληρώσεως τάσσει προθεσμίαν ὁ νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, διατάσσων, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ τὴν πρώτην συνεδρίασιν μετὰ παρέλευσιν τριῶν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς παραπομπῆς τῆς δίκης. Προκειμένου ὅμως περὶ ἐκλογῆς τῶν κατηγόρων, οὐδεμίαν τάσσει προθεσμίαν, ἐνῷ καὶ ἡ ἐκλογὴ αὕτη εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία, ἵνα διεξαχθῇ ἡ ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου δίκη. Διατὶ δὲν τάσσει προθεσμίαν; Διότι ἐνόμισεν, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει αἰτία ἀναβολῆς, καὶ ὅτι ἀμέσως πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης. Τὰ ἐπιχειρήματα λοιπὸν, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας προέβαλεν, ἵνα ἐξαγάγῃ τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν ἐπιβάλλει τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ὁ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμος, αὐτὰ ἀκριβῶς εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουσι τὸ ἀντίθετον. Ἀλλ’ ἔστω, Κύριοι, καὶ ἄν ὁ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμος δὲν ἐπιβάλλῃ ὡρισμένην προθεσμίαν πρὸς ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἐξάγεται ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκλογῆς ταύτης ἐκ τοῦ συνόλου τῶν διατάξεων αὐτοῦ, σπευδουσῶν εἰς ταχεῖαν καὶ ἄμεσον λύσιν τῆς οὕτως εἰσαγομένης κατηγορίας; Δὲν ἦτο πρόδηλον, ὅτι τὴν ταχύτητα ταύτην ἐπιβάλλει καὶ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας καὶ τὸ συμφέρον τῶν κατηγορουμένων προσώπων; Ἐὰν δὲ, ὅπως ὡμολόγησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, οὐδὲ ἀνδρικὸν, οὐδὲ γενναῖον εἶναι, νὰ διατελῶσιν ὑπὸ κατηγορίαν μέλη διαπρεπῆ τοῦ Κοινοβουλίου τούτου, τίς ἡ ἀνάγκη, τὸν ἐρωτῶ, ἵνα μὴ γείνῃ σήμερον ἡ ἐκλογὴ, ἡ ὁποία ταχύτερον θ’ ἀπαλλάξῃ τῆς θέσεως ταύτης τὰ πρόσωπα ταῦτα; Ὑπάρχει λόγος τις, ἵνα μὴ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς; Ἄνευ τῶν ἐγερθεισῶν ἀντιῤῥήσεων, ἡ ἐκλογὴ θὰ ἦτο ἤδη γεγονὸς τετελεσμένον, χωρὶς ποσῶς νὰ παρακωλυθῇ ἐντεῦθεν ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν, ἐὰν ἔχωμεν καθῆκον νὰ μὴ ἀφίνωμεν τοὺς συναδέλφους ἡμῶν ὑπὸ κατηγορίαν, νομίζω, ὅτι τὸ καθῆκον τοῦτο μᾶς ἐπιβάλλει νὰ μὴ ἀναβάλωμεν οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ ἐκλέξωμεν τὴν ἐπιτροπὴν, ἀφοῦ ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν οὐδόλως ἐπιτρέπει τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκλογῆς. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐγὼ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς.

§72ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἀφορμὴ πρὸς τὴν διεξαγωγὴν τῆς μακρᾶς ταύτης συζητήσεως ἔδωκεν ἡ ἐμὴ πρότασις, διὰ τῆς ὁποίας ᾐτησάμην, ἵνα προηγηθῇ πάσης ἄλλης ἐργασίας ἡ ἐκλογὴ τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς ὡς πρὸς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς διετύπωσε δι’ ἰδίας προτάσεως. Δὲν ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ ἅμα τῇ ἀποφάσει περὶ ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτῆς. Ἐν τούτοις νομίζω, ὅτι σήμερον πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀφοῦ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειγόμενος νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν, — καὶ τοῦτο εἶναι ζήτημα πραγματικὸν, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκτίμησις ἀφίεται εἰς μόνον αὐτὸν, — εἶπεν, ὅτι ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ ἦναι αὔριον τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῇ ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ εἰς τὴν διαβεβαίωσιν αὐτήν, διότι μεταξὺ τῆς σήμερον καὶ τῆς αὔριον δὲν μεσολαβεῖ παρὰ ὀλίγων μόνον ὡρῶν διάστημα. Προκειμένου λοιπὸν περὶ ὀλίγων μόνον ὡρῶν, φρονῶ ὅτι σπουδαία τις βλάβη δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ. Οὐχ ἧττον, ἀφοῦ ἐξέφρασα ἤδη τὴν γνώμην, ἡ ὁποία συμφωνεῖ πρὸς τὸ πόρισμα τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, δὲν δύναμαι ν’ ἀπομακρυνθῶ ταύτης ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ, διότι εἰς οὐδένα ἐννοῶ νὰ δώσω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι φαίνομαι ἔστω καὶ πόῤῥωθεν ἀσυνεπὴς πρὸς τὰς ἰδίας μου γνώμας. Διὰ τοῦτο, μὴ ἐννοῶν ν’ ἀποδώσω κἀμμίαν πολιτικὴν ἔννοιαν εἰς τὴν ψῆφον, ἡ ὁποία μετ’ ὀλίγον πρόκειται νὰ δοθῇ, συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ πορίσματος, τὸ ὁποῖον διετύπωσεν εἰς ἰδίαν πρότασιν, ἐζήτησε νὰ προταχθῇ πάσης ἄλλης ἐργασίας ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς, δηλ. θὰ καταψηφίσω τὴν πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται νὰ παραπεμφθῇ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως κατετέθησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον δύο προτάσεις, ἡ μὲν παρὰ τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Μπουφίδου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει, ὅπως προβῇ πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν εἰς τὰς πράξεις τὰς παρεπομένας εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς περὶ κατηγορίας τῶν πρώην Ὑπουργῶν». Ἡ δ’ ἑτέρα πρότασις ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Μεσσηνίας κ. Σάκκη, ἔχουσα ὡς ἀκολούθως: «Ἡ Βουλὴ παραπέμπει τὴν γενομένην πρότασιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§74Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παραπέμπει ἢ μεταβάλλει;

§75ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβαλε μίαν πρότασιν προφορικῶς. Ἐμμένει εἰς τὴν πρότασιν ἐκείνην, ναὶ ἢ ὄχι;

§76Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου φρονεῖ, ὅτι ἀνδρικὸν εἶναι νὰ φροντίζῃ τις, ἵνα ἐκτελῶνται οἱ νόμοι τῆς Πολιτείας, ἐν τῇ ἐκτελέσει δὲ τῶν νόμων τῆς Πολιτείας κεῖται καὶ τὸ συμφέρον τῆς πλειοψηφίας καὶ τὸ συμφέρον τῆς μειοψηφίας, ὡς κεῖται ὡσαύτως καὶ τὸ συμφέρον τῆς χώρας. Νόμοι διὰ τὴν Βουλὴν εἶναι τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμός. Ἡ Βουλὴ ἔχει ποικίλα καθήκοντα, ἔχει καθήκοντα νομοθετικὰ, ἔχει καθήκοντα ἐλεγκτικὰ, ἔχει καθήκοντα δικαστικὰ, πάντα δὲ ταῦτα τὰ καθήκοντα ἐκπληροῖ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, ὅστις εἶναι ὁ νόμος αὐτῆς, καθ’ ἃ τὸ Σύνταγμα ῥητῶς διατάσσει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ προσδιορίζει διὰ Κανονισμοῦ, πῶς θέλει ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά της». Τὸ καθῆκον, περὶ τοῦ ὁποίου νῦν πρόκειται, εἶναι καθῆκον δικαστικόν; εἶναι καθῆκον ἐλεγκτικόν; Οἱονδήποτε καθῆκον καὶ ἂν ἦναι, θέλει λάβει τὴν αὐτὴν τύχην, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσι πάντα τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς καὶ πάντα τὰ καθήκοντα αὐτῆς. Ποία εἶναι ἡ τύχη, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσιν; Ὁ Κανονισμὸς διατάσσει, ὅτι ἀναγράφονται ἐν ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς αὐτῶν συζητοῦνται καὶ ψηφίζονται. Λοιπὸν τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ἤτοι ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἀνακριτικῆς, ἤ, ἀκόμη ἀπώτερον, ἡ πρότασις πρὸς συζήτησιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὡς ὁ κ. Σιμόπουλος εἶπε, θέλει ἀναγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία ἤθελεν ἐγγράψει αὐτὴν οὐχὶ ἐν ταῖς πρώταις θέσεσι, τότε ἡ μειοψηφία ἂς ζητήσῃ τὴν μεταβολὴν τῆς ἐγγραφῆς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἐὰν ὅμως ἐγγράψῃ αὐτὴν ἐν ταῖς πρώταις θέσεσιν, οὐδεμία θέλει δοθῆ ἀφορμὴ πρὸς συζήτησιν. Τὴν ἐπιοῦσαν θέλομεν προβῆ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς.

§77ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§78Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἐλάμβανον τὸν λόγον ἐπὶ συζητήσεως παραταθείσης ὑπὲρ τὸ δέον· ἀλλὰ μετὰ τὰς διαστάσεις, ἃς ἔλαβεν αὕτη, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῶν θεωριῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω, ὅσα ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἶπον περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν· ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ εἴπω ὀλίγας λέξεις εἰς τὴν θέαν τοῦ μαστιγίου, τὸ ὁποῖον ὕψωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τῶν καθαρῶς δικαστικῶν ἡμῶν ἔργων μετὰ ὀλίγης συστολῆς πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπρότεινε ζήτημα ἐμπιστοσύνης! Ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐν τῇ ἐξάψει τῇ κομματικῇ, ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην εἴμεθα μᾶλλον σῶμα δικαστικὸν ἢ πολιτικόν. Διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς κατελήφθη, οὐχὶ βεβαίως ὡς κριτὴς ἀπαθὴς, ὑπὸ νευρικῆς ταραχῆς, ζητῶν τὴν ψηφοφορίαν καὶ τὴν ἀπαλλαγήν του, οὐχὶ διὰ τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ νομίμου, ἀλλὰ διὰ τῶν ἀριθμῶν· δυσανασχετεῖ, διότι δὲν περατοῦται ἡ δι’ αὐτὸν ὀχληρὰ συζήτησις. Δὲν εἶναι πλέον ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· εἶναι Πρωθυπουργός· δὲν εἶναι πλέον ἁπλοῦς ἐκ Γόρτυνος ἀντιπρόσωπος, ἵνα ζητῇ εὐθύνας παρὰ τῶν Ὑπουργῶν· εἶναι Πρωθυπουργὸς, καὶ ἔχει συμφέρον νὰ κοιμηθῇ ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη, ὅπως καλύψῃ καὶ τὴν εὐθύνην ἑαυτοῦ διὰ τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας θέλομεν τὸν ἐλέγξει μετ’ οὐ πολύ. Δὲν ἔχει συμφέρον νὰ καθιερωθῇ προηγούμενον κακὸν δι’ αὐτὸν περὶ εὐθύνης, ἀφοῦ οὐδὲν πλέον προσδοκᾷ νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐκ τῆς προόδου κατηγορητηρίου, κακῶς ἀρξαμένου. Ἐλησμόνησεν ὡς Πρωθυπουργὸς τὰς θεωρίας καὶ τὰ δόγματα, δι’ ὧν ὑπεστήριζεν ἄλλοτε, ὅτι δὲν εἶναι εὐπρεπὲς νὰ τίθηται ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐν πάσῃ στιγμῇ. Ἤρξατο σήμερον ἀντὶ πάσης συζητήσεως ζητῶν ψηφοφορίαν, καὶ κατέληξεν εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης· ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ νὰ μάθῃ σπουδαίως, ὁποίαν ἔχει πρὸς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην ἡ Βουλὴ, δὲν ἐρωτᾷ κάλλιον τὴν συνείδησίν του; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἠδυνήθη μετὰ τὰς γενομένας αὐτῷ παρατηρήσεις νὰ ἐννοήσῃ τὸ ἄτοπον τῆς προτάσεώς του, ἣν ἀπεφάσισε νὰ τροποποιήσῃ, ὡς ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Σάκκη, ἡ πρόθεσίς του ὅμως ἐξεδηλώθη ἐπαρκῶς. Ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὴν πρότασιν ὡς ὑπεβλήθη; δυνάμεθα νὰ τὴν ψηφοφορήσωμεν; Πῶς νὰ παραπέμψωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν πρότασιν, καὶ τοῦτο ἄνευ προθεσμίας, οὕτως ἀορίστως; Πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ὑποβάλλεται καὶ εἰς τὸ γράμμα καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, καθ’ ὃν ἡ Βουλὴ ὀφείλει ν’ ἀποφανθῇ ἀμέσως σήμερον περὶ τῆς ἐκκρεμοῦς κατηγορίας οὕτως ἢ ἄλλως; Διατὶ νὰ μὴ ὁρισθῇ τοὐλάχιστον, ὅτι πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς αὔριον θέλει προβῆ εἰς ἔργον, ὅπερ, καὶ ἐκ λόγων ἁβρότητος πρὸς συναδέλφους, καὶ ἐξ εὐπρεπείας καὶ κατὰ τὰ νόμιμα καὶ κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιῤῥήσεως; (Θόρυβος). Τινὲς διακόπτοντές με θέλουσι ν’ ἀμφισβητήσωσιν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προὐκάλεσε τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ, ἐὰν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτόν. Ἐγὼ ὅμως διαβεβαιῶ τοὺς διακόπτοντάς με, ὅτι τὴν προφορικὴν πρότασιν περὶ ἐμπιστοσύνης ἀναμφισβητήτως ὑπέβαλε, διότι καλῶς ἀντελήφθην. Ἐὰν ἤδη μετενόησε, καλῶς ἔπραξεν· ἂς ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ἁπλῆν ψηφοφορίαν, ἀλλ’ ἂς μὴ ἀπατηθῇ ἐκ τῶν ἀριθμῶν.

§79ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος. Ἔχω καθῆκον νὰ προσπαθήσω νὰ πείσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῇ εἰς ψηφοφορίαν τοιαύτης προτάσεως, διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἄντικρυς παραλογισμός. Ὑπέβαλον ῥητὴν πρότασιν, καὶ παρακαλῶ τὸν προτείναντα τὴν ἑτέραν νὰ τὴν ἀκούσῃ ἄλλην μίαν φορὰν (ἀναγινώσκει). «Ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει, ὅπως προβῇ σήμερον εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς». Τί ἀπαντᾷ ὁ κ. Βουλευτής, ὁ ἀντιπροσωπεύων τὰς ἰδέας τῆς πλειονοψηφίας, διὰ τῆς προτάσεώς του; Προτείνει, ὅπως ἡ πρότασις τοῦ νὰ ἐκλεχθῇ ἡ ἐπιτροπὴ σήμερον, παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ μὴ παραδεχόμενος τοῦτο δὲν ἔχει ἢ νὰ καταψηφίσῃ τὴν πρότασίν μου· ἀλλὰ τὸ νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας παραπέμπεται ἡ πρότασίς μου, περὶ τοῦ τί δεῖ γενέσθαι σήμερον, εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον ἢ τῆς μεθαύριον, εἶναί τι ἐντελῶς παράλογον. Ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβληθῇ τοιαύτη πρότασις. Ἡ τύχη τῆς προτάσεώς μου εἰς ἐμὲ εἶναι γνωστή· εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως τεθῇ τὸ ζήτημα, ἡ πρότασίς μου δὲν θὰ γείνῃ δεκτή· ἀλλ’ ἔχω καθῆκον κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ ψηφίσῃ πρότασιν, ἡ ὁποία εἰς μεταγενεστέρους χρόνους θὰ παραστήσῃ τὸ Κοινοβούλιον γελοῖον.

§80ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καθῆκον πρώτιστον θεωρῶ, ὅπως ἀποκρούσω τὴν μομφὴν, ἣν τῶν συναδέλφων τινὲς τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἠθέλησαν ν’ ἀποτείνωσι κατὰ τῆς πλειονοψηφίας, διότι ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἀνέβαλε τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ κατηγορητηρίου. Τὴν μομφὴν ταύτην, νομίζω, δὲν ἔπρεπε ν’ ἀπευθύνωσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Ὁ χρόνος, καθ’ ὃν ἐνόμισαν οἱ ὑπογράψαντες τὸ κατηγορητήριον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλωσι τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, ἦτο τοιοῦτος, ὥστε δὲν ἐπέτρεπε τὴν πλήρη λειτουργίαν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν προθεσμιῶν αὐτοῦ· ἡ Βουλὴ εὑρέθη εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ προβῇ εἰς ματαίαν πρᾶξιν, οὐδεμίαν ἔχουσαν συνέπειαν, ἢ νὰ ἀναβάλῃ, ἵν’ ἀποφανθῇ ἐν χρόνῳ καταλλήλῳ. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς λήξεως τῆς συνόδου τῆς Βουλῆς ὑπεβλήθη τὸ κατηγορητήριον. Ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν ἔταξεν, ὅπως ἐντὸς τῆς συνόδου καὶ ὑπὸ ὡρισμένην προθεσμίαν ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κατηγορητηρίου· ἀλλ’ ὑπῆρχε χρόνος πρὸς τοῦτο; Ὄχι. Ἑπομένως τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς δὲν θὰ ἦτο σοβαρόν· πρώτιστον δὲ καθῆκον τῆς Βουλῆς εἶναι, νὰ ἦναι σοβαρά. Ἐὰν τότε ἐξελέγετο ἐπιτροπὴ, τὸ ἔργον θὰ ἦτο μάταιον, σήμερον θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐκλέξωμεν νέαν. Ὥστε εἰς μάτην ἡ μομφὴ κατὰ τῆς πλειοψηφίας. Σήμερον ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ συνεχίσῃ τὸ ἔργον της καὶ προβῇ εἰς ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς. Βεβαίως οὐδεὶς, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσω, ὅτι δέχεται νὰ ἔχῃ συναδέλφους, καὶ μάλιστα διαπρεπεῖς, ὑπὸ κατηγορίαν ἐπ’ ἀόριστον χρόνον, ὅπως κερδοσκοπήσῃ ἡ πλειοψηφία ἐκ τῆς τοιαύτης ἀναβολῆς· οὔτε παραδέχομαι, ὅτι πρέπει ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἄνευ προσθήκης ὡρισμένου χρόνου. Τοῦτο δὲν δέχομαι. Φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον ἔχει νὰ ἀκούσῃ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὑποβάλλοντος τὸν προϋπολογισμόν· διότι καὶ αἱ ἐπερωτήσεις εἶναι δικαίωμα συνταγματικόν, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑποβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν νομοθετημάτων εἶναι πρώτιστον δικαίωμα καὶ καθῆκον τῶν Ὑπουργῶν. Ἑπομένως νομίζω καλὸν νὰ ταχθῇ μία προθεσμία εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ προτείνω τὴν ἑξῆς πρότασιν (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει, ὅπως αὔριον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.» Ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα ἐμπιστοσύνης, οὐδ’ ἐννοεῖ τοιοῦτον ἡ Κυβέρνησις, διότι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐδείχθη, ὅτι ἀρκετὰ ἄφθονος ἦτο ἡ πλειοψηφία, ἧς ἔτυχε κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου, οὔτε εἶναι ἑτοίμη ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ σήμερον περὶ ἐμπιστοσύνης. Ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ ἐκ τῆς πλειονοψηφίας, ὅτι ἔχω ἄμετρον τὴν περιέργειαν νὰ ἀκούσω τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς πρὸς τὰ ὑποβληθησόμενα νομοσχέδια, ἅτινα ἀναμένει ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔστειλεν ἐνταῦθα μὲ ὡρισμένον πρόγραμμα καὶ ὡρισμένας ἀρχάς. Κρίσις δεινὴ οἰκονομικὴ μαστίζει τὸν τόπον· τὸ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα ἐξηυτελίσθη καὶ ἐξευτελίζεται σοβαρῶς, ἡ δὲ ἀπόκτησις τοῦ ἄρτου κατήντησε ζήτημα ἐπώδυνον πρὸ πάντων διὰ τὸν ἐργατικὸν πληθυσμὸν καὶ τοὺς ἐκ τοῦ μισθοῦ των ἀναμένοντας νὰ ζήσωσι. Πάντες ἀναμένουσι νὰ ἴδωσιν, ἂν ὁ προϋπολογισμὸς συνδέηται καὶ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὰς ἐλπίδας τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Πέρυσιν ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ἵνα φέρῃ μεταβολὰς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐζήτει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τοῦτο θέλει πράξει σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργός, αὔριον δὲ πρὸ πάσης συζητήσεως προβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς.

§81ΣΑΚΚΗΣ. Ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν, ἣν ἠκούσατε, δὲν ἐνόουν νὰ ἀναβληθῇ ἐπ’ ἀόριστον ἡ ἐκλογὴ τῆς ἀκυρωτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἠκούσατε δὲ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι πρῶτον ἀντικείμενον θέλει εἶσθαι ἡ ἐκλογὴ αὕτη. Ἡ πρότασίς μου πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει. Ὁ κ. Πρόεδρος ἔχει δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς, δὲν πιστεύω δὲ νὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, ὅπως πρῶτον ἀντικείμενον τεθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη καὶ τρίτη πρότασις, ἡ τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, ἣν ἠκούσατε. Ἐκ τῶν τριῶν ἀπωτέρα εἶναι ἡ τοῦ κ. Σάκκη, ὅτι ἡ Βουλὴ παραπέμπει τὴν γενομένην πρότασιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§83Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ὑπάρχει ἡμερησία διάταξις. Κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ὁ κ. Πρόεδρος θέλει συντάξει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Αὔριον θέλει δημοσιευθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, καὶ ἂν δὲν ἦναι ἀναγεγραμμένη ἐν αὐτῇ ἡ πρότασις, περὶ ἧς πρόκειται, ἐν τῇ οἰκείᾳ θέσει, δύνανται οἱ νῦν συζητοῦντες νὰ λάβωσι τὸν λόγον καὶ νὰ ζητήσωσι τὴν μεταβολήν. Τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀφοῦ ἡ ἡμερησία διάταξις δὲν ὑπάρχει.

§84ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡμεῖς προτείνομεν, ὅπως σήμερον προβῇ ἡ Βουλή. Εἶναι ζήτημα τάξεως.

§85ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἀντιβαίνει εἰς τὸν Κανονισμόν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Σάκκη.

§87ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ πρότασις καταψηφισθῇ, ἐπὶ τῶν λοιπῶν προτάσεων δὲν θὰ γείνῃ ψηφοφορία. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν κάλλιστα τὴν σημασίαν τῆς προτάσεως, εἰς ἣν καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ. Καὶ διὰ τοῦτο, καίπερ θεωροῦντες ὡς ἀπωτέρας τὰς ἄλλας, οὐδόλως ἀντιλέγομεν νὰ μὴ τὴν θέσητε εἰς ψηφοφορίαν πρώτην. Δύνανταί τινες νὰ κρύπτωνται ὄπισθεν τοῦ δακτύλου των, ἡμεῖς ὅμως τὸ θεωροῦμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης· ἄλλως θὰ ἐζητοῦμεν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, διότι ἔχει πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ἀλλ’ οὐδόλως ἀντιτιθέμεθα, ἀφοῦ τοιαύτην ἀποδίδομεν ἔννοιαν, εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Σάκκης.

§88ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει, φρονῶ, νὰ ὑπάρχῃ ἡ ὑπόνοια, ἣν ἐξέφρασεν ὁ προλαλήσας, ὅτι εἰς τοιαῦτα ζητήματα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμιγνύωνται ἰδέαι ἐμπιστοσύνης πολιτικῆς. Καὶ ποῖον δικαίωμα ἔχει ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ χαρακτηρίζῃ τοιαύτην τὴν ὑποβαλλομένην πρότασιν, ὡς ζήτημα δηλαδὴ ἐμπιστοσύνης; Ἐὰν θέλητε νὰ θέσητε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, σεῖς ὀφείλετε νὰ φέρητε τοιαύτην πρότασιν. Ἀλλ’ εἶναι αὐθαίρετον νὰ λέγητε, ὅτι ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις εἶναι πρότασις ἐμπιστοσύνης, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐκτελεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δικαστικὰ καθήκοντα. Ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν ἐδήλωσεν, ὅτι πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ κατηγορητηρίου, ἀλλὰ περιώρισε τὴν ἰδέαν του εἰς τοῦτο, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ἀκούσῃ πρότερον τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πρόκειται δὲ περὶ καταθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀδιάφορον, ἂν ἐν τῇ καταθέσει γίνηται συζήτησις. Τοῦτο εἶναι κατάχρησις, ἥτις δυστυχῶς εἰσήχθη, διότι γίνεται συζήτησις, χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἡ διαδικασία. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ πᾶσα ἄλλη πρὸ αὐτοῦ συζήτησις εἶναι πρόωρος.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Σάκκη ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ παραπέμπει τὴν γενομένην πρότασιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Π. Σάκκη καὶ Κωνστ. Ἀργασάρη Λομβάρδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 117. Ἐκ τούτων 83 εἶπον Ναὶ καὶ 34 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§91Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ἀληθῶς δὲν ἐτηρήθησαν τὰ πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων κατὰ πᾶσαν σύνοδον τηρούμενα. Κατὰ τὰς συνόδους ἐκείνας, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν κηρύσσεται ἡ ἔναρξις τῆς Βουλῆς διὰ Βασιλικοῦ λόγου, ἡ πρώτη ἐργασία, τῆς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἐπιλαμβάνεται, εἶναι ἡ ἀκρόασις τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον προβάλλουσιν οἱ Ὑπουργοί, καὶ τῆς εἰσηγήσεως, τὴν ὁποίαν ποιοῦνται κατατιθέντες αὐτόν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ἡ Βουλὴ ἠκροάσθη ἐπὶ δύο καὶ πλέον ὥρας συζητήσεως ζητήματος παρεμβληθέντος, ἂν καὶ ἡ ὥρα δὲν εἶχεν ἐλθεῖ ἀκόμη. Καὶ εἶναι μὲν εὔλογος ἡ ἀνυπομονησία ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τὸ ζήτημα τοῦτο ἀφεώρα ἀπ’ εὐθείας, διότι συμφέρον ἔχουσι νὰ ἐπιθυμήσωσιν, ὅπως τεθῇ τέρμα εἰς τὴν γνωστὴν ὑπόθεσιν, ἥτις ἤρξατο κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἀλλὰ τὸ συμφέρον αὐτῶν καὶ τὸ ἕνεκα τούτου δικαίωμα ὤφειλον νὰ ὑποτάξωσιν εἰς τοὺς κανόνας τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ νὰ μὴ ζητήσωσι νὰ ἀποτρέψωσι τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐργασθῇ κατὰ τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους τὸ Σύνταγμα ἔταξεν εἰς αὐτήν. Ἀρχόμενος δὲ τῆς καταθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς εἰσηγήσεως, τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι, χρεωστῶ νὰ μὴ παραλείψω παρατήρησιν, ἥτις πρὸ μικροῦ ἐγένετο ὑπό τινος ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ φίλου μου, τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας κ. Χατζοπούλου. Ὁ κ. Χατζόπουλος ἰσχυρίσθη, ὅτι, ὅταν εἰσάγηται ὁ προϋπολογισμός, οὐδεὶς πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται λόγος ἐπὶ τῆς εἰσηγήσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ γενομένης πρὸς τὴν Βουλήν, ἔκρινε δὲ πᾶσαν περὶ τούτου ὁμιλίαν καὶ συζήτησιν ἄτοπον, ὡς ἀντιβαίνουσαν εἰς τοὺς κανόνας τοὺς κοινοβουλευτικούς. Δὲν θέλω νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὀφείλω ὅμως νὰ δηλώσω, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν γνώμην ταύτην. Ἐξ ἐναντίας φρονῶ, ὅτι, ἐὰν παρατηρηθῇ ὅτι ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ γίγνονται ἀφηγήσεις μὴ ἀκριβεῖς, ἢ ἀνακοινοῦνται συμβεβηκότα μὴ ἀληθῆ, ἢ προβάλλονται συλλογισμοὶ καὶ εἰκασίαι ἀβάσιμοι, πᾶν μέλος τοῦ Κοινοβουλίου καθῆκον ἔχει νὰ φέρῃ ἀντιῤῥήσεις ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων τούτων, αἵτινες εἰσέφρυσαν κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν Βουλὴν ἐν τῇ πλάνῃ, εἰς τὴν ὁποίαν αἱ μὴ ἀκριβεῖς ἀνακοινώσεις, ἢ αἱ πεπλανημέναι ἀφηγήσεις, δύνανται νὰ παρασύρωσιν αὐτήν. Διὰ τοῦτο ἐγὼ εὐχαρίστως θέλω δεχθῆ, εὐθὺς ὡς καταβῶ τοῦ βήματος, πᾶσαν ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πραγματικῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα θέλω ἀνακοινώσει, ἢ ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους θέλω ἀναφέρει πρὸς τὴν Βουλήν. Ἑπτάμηνον ὁλόκληρον παρῆλθεν ἀφ’ ἧς εἶχον κλεισθῆ αἱ θύραι τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ κατὰ τὸ ἑπτάμηνον τοῦτο τὸ Ὑπουργεῖον ἔμεινε κυβερνῶν καὶ διοικοῦν ἄνευ τῆς ἀμέσου ἐπιτηρήσεως καὶ τοῦ ἀμέσου ἐλέγχου τοῦ Κοινοβουλίου. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφισβητηθῇ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον, εὐθὺς ὡς συνῆλθεν ἡ Βουλὴ, νὰ σπεύσῃ νὰ καταθέσῃ μὲν τὸν προϋπολογισμὸν, κατὰ τὴν συνταγματικὴν ὑποχρέωσιν αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ ὠφεληθῇ τῆς εὐκαιρίας, ἵνα ποιήσηται εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας νομίζει προσῆκον νὰ ποιήσηται περὶ τῶν λαβόντων χώραν κατὰ τὴν ἀπουσίαν αὐτῆς, διότι τοιουτοτρόπως θέλει προκαλέσει ἐπὶ τῶν συμβεβηκότων τούτων τὸν ἔλεγχον, ἐὰν ἤθελον παραλίπει τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου νὰ ἐπιλάβωνται τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ἐρεύνης αὐτῶν. Ἀνατρέχων λοιπὸν κατὰ τὸ ἑπτάμηνον τοῦτο διάστημα, καὶ ζητῶν νὰ ἀνεύρω ἐν αὐτῷ συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα προσῆκέ μοι νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εὑρίσκω τοιαῦτα ἄξια ἰδίας μνείας καὶ ἰδίας ἀναλύσεως καὶ ἀναπτύξεως, ἤθελον δὲ δυνηθῆ νὰ χαρακτηρίσω τὸ ἑπτάμηνον τοῦτο διάστημα ὡς αἰσίως διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους διαῤῥεῦσαν, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο δυστύχημα, γνωστὸν ἤδη, ἐπισκῆψαν ἐπὶ τὴν Βασιλικὴν οἰκογένειαν. Τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος καὶ ἐκ χαρακτῆρος καὶ ἐξ ἱστορίας ἔχει ἀπόφασιν νὰ τελῇ πάντοτε συνδεδεμένον μετὰ τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας, ἑπομένως φυσικὸν εἶναι νὰ μετέχῃ καὶ τῆς εὐφροσύνης καὶ τῆς λύπης, ὅταν τὸ ἓν ἢ τὸ ἕτερον τῶν αἰσθημάτων τούτων κρατῇ ἐν τῇ Βασιλικῇ οἰκογενείᾳ. Τὸ ἐπελθὸν κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ ἔτους τούτου δυστύχημα κατέθλιψε τὴν οἰκογένειαν τοῦ Βασιλέως, ἑπόμενον δ’ ἦτο τῆς θλίψεως ταύτης νὰ μετάσχῃ τὸ ἔθνος, ὅπερ ἔσπευσε νὰ ἐκδηλώσῃ αὐτὴν διὰ ζωηροτάτων τρόπων. Ἐπειδὴ δὲ περὶ συμφορῶν τοιούτων ὁ λόγος, μοὶ προσήκει ὡσαύτως νὰ μὴ λησμονήσω, ὅτι ἀνήκω εἰς τὸ σῶμα τοῦτο, καὶ νὰ ἀναμνησθῶ, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο προσήνεγκεν εἰσφορὰν ἐπώδυνον. Δύο μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος κ. Πετρόπουλος καὶ ὁ βουλευτὴς ἐκ Σπετσῶν κ. Γουδῆς, ἀπῆλθον τοῦ κόσμου τούτου. Ἐκτὸς τῶν δυστυχῶν τούτων συμβεβηκότων, μοὶ ὑπολείπεται νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν μεταβολήν τινα, ἐπελθοῦσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἓν τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργείου, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ παραιτηθῇ, καὶ ἐν τῇ δηλώσει ταύτῃ ἐπέμεινε, καίτοι πολλὰς προτροπὰς καὶ παρακλήσεις οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ τῷ ἀπηύθυναν. Ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον προέβαλεν ὁ κ. Καραπάνος, ἐμμείνας εἰς τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἀποχωρήσῃ τοῦ Ὑπουργείου, ἦτο ἡ διαφορὰ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν τὰ ἄλλα μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐξεδήλωσαν αὐτῷ. Ἡ ἀνάγκη αὕτη ἐπήνεγκε τροποποίησιν καὶ μετακίνησιν τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν, καὶ ἐνῷ, ὅταν ἡ Βουλὴ ἀπῆλθεν, ἀφῆκεν ἡμᾶς διευθύνοντας ἄλλα Ὑπουργεῖα, συνελθοῦσα προχθὲς καὶ σήμερον, εὑρίσκει ἡμᾶς διευθύνοντας ἄλλα. Εἰς ἐμὲ δὲ ἰδίως ἦτο ἀληθῶς δυσάρεστος ἡ ἀνάγκη, ἡ ἐπιβληθεῖσά μοι, νὰ ἀναλάβω τὴν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν. Τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, κατὰ τὴν πεποίθησιν πάντων, ἀνεγνωρίσθησαν ὡς δεόμενα βελτιώσεων, αἱ δὲ βελτιώσεις τῶν οἰκονομικῶν πρέπει νὰ ἐπιγίνωνται μετὰ ἔρευναν καὶ μελέτην ἐπισταμένην, ἥτις νὰ παράγῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ προτεινόμεναι μεταβολαὶ θέλουσι παραγάγει ὠφέλιμα ἀποτελέσματα, συμφώνως μὲ τὴν συνείδησιν, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τῶν προτεινόντων αὐτὰς, ὅταν οὗτοι, ὑπηρετοῦντες τὸ Κράτος, ἁμιλλῶνται νὰ προσφέρωσιν εὐσυνειδήτους εἰς αὐτὸ ὑπηρεσίας. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι βραχὺς μοὶ ὑπελείπετο χρόνος, ἀπὸ τῆς παραιτήσεως τοῦ συναδέλφου μου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἵνα ἐγκύψω εἰς τὴν μελέτην τῶν λεπτομερειῶν καὶ καταναγνώσω μετ’ ἐπιστασίας οὐ μόνον τὰς ἀληθεῖς ἀνάγκας, ἀλλὰ καὶ τὰς βελτιώσεις, τὰς ὁποίας προσήκει νὰ προτείνω εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, καὶ ἂν δὲν ἦτο βραχὺς ὁ χρόνος, τὸ ἐμὸν θάῤῥος ἤθελεν εἶσθαι πάντοτε περιωρισμένον, καὶ μετὰ δειλίας ἤθελον προβάλει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν μεταβολὰς, ἐν χρόνῳ, κατὰ τὸν ὁποῖον ἑκάστη μεταβολὴ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς δοκιμή. Αἱ δοκιμαὶ, ἐὰν δὲν ἤθελον ἐπιτύχει, πιθανὸν νὰ ἐπιφέρωσι μείωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων· ἀλλ’ ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον διανύομεν, δὲν εἶναι χρόνος δοκιμῶν, διότι ἐλαχίστη μείωσις τῶν ἐσόδων τοῦ δημοσίου ταμείου ἤθελεν ἐντείνει τὴν οἰκονομικὴν δυσφορίαν, ἥτις κατέλαβε τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης, καὶ ἥτις ἐξετάθη, ὡς ἦτο ἑπόμενον, καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ ἐμπορίᾳ ἐκτεθειμένων ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Εὐρώπης ἑλληνικῶν ἀξιῶν. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ἡ πρώτη τῶν ἀπαιτουμένων βελτιώσεων τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους εἶναι ἡ μείωσις τῶν ἐξόδων αὐτοῦ μέχρι τῶν ὁρίων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἤθελε κινδυνεύσει ἡ διοίκησις καὶ ἡ ἄλλη κοινωνικὴ οἰκονομία τῆς χώρας· πολλάκις δὲ συζητῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, δὲν παρέλιπον νὰ συμβουλεύσω εἰς τοὺς τότε κυβερνῶντας, ὅτι πρέπει νὰ μὴ παραλείπωσι τὸ σύστημα τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων, ἐφ’ ὅσον τοῦτο δύναται νὰ συμβιβασθῇ μὲ τὰ συμφέροντα τῆς διοικήσεως, ἢ μὲ τὰ ἄλλα συμφέροντα τῆς κοινωνίας ἢ τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἐὰν ἤθελον ἀναδράμει εἰς τὸ παρελθόν, καὶ ἐξετάσει πᾶσαν τὴν ἐννεαετίαν, ἥτις ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦδε διέῤῥευσε, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκυβέρνησαν οἱ προκάτοχοι ἡμῶν, πλὴν δωδεκαμήνου διαστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀνεκόπη, ὡς οὗτοι ἐνασμενίζονται νὰ λέγωσιν, ἡ πολιτικὴ πορεία αὐτῶν ὑπὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 7 Ἀπριλίου, θέλω πραγματικῶς ἀνεύρει, ὅτι κατὰ τὸ δωδεκάμηνον ἐκεῖνο διάστημα τοῦ χρόνου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνησαν οἱ ὑπὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 7 Ἀπριλίου ἐνδειχθέντες, ἐφηρμόσθη ἡ θεωρία αὕτη τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐσταμάτησεν ὁ ῥοῦς τῶν δαπανῶν καὶ τῶν αὐξήσεων· ὅτε δ’ ἐπανῆλθον οἱ προκάτοχοι ἡμῶν μετὰ τὸ δωδεκάμηνον εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐν πολλοῖς ἠκολούθησαν τὰς γνώμας τῶν κατὰ τὸ δωδεκάμηνον ἐκεῖνο κυβερνησάντων, καὶ δὲν ἠμέλησαν πλέον νὰ ἐπενέγκωσιν ἐλαττώσεις εἰς τὰ ἔξοδα. Ταῦτα ἴσως προσήκει νὰ ἀποδείξω, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν ποιήσωμαι ἔναρξιν τῆς εἰσηγήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, θέλω ἐξετάσει τοὺς προϋπολογισμοὺς ἑκάστου τῶν Ὑπουργείων κατὰ πᾶσαν τὴν μνημονευθεῖσαν περίοδον τοῦ χρόνου, κατ’ ἀμφότερα τὰ στάδια, τό τε ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1885 καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ 1886 μέχρι τοῦ 1890, καὶ δι’ ἀριθμῶν θέλω πείσει τὴν Βουλήν, ὅτι πάνθ’ ὅσα περὶ τούτων ἔλεγον, δὲν ἦσαν λόγοι κενοὶ, ἀλλὰ πορίσματα μελέτης καὶ ἐρεύνης. Καὶ ἐφαρμόζοντες τὴν τακτικὴν ταύτην τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων ἠδυνήθημεν ἄνευ περιορισμοῦ τῶν μέσων, τῶν ὁποίων χρῄζει ἡ διοίκησις, ἄνευ μεταβολῆς τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους λειτουργεῖ ἡ ἐργασία τῶν ἀτόμων ἢ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἠδυνήθημεν, λέγω, νὰ ἐπενέγκωμεν ἐλαττώσεις ἀξίας λόγου, τῶν ὁποίων τὸ ὁλικὸν ποσὸν δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1891 εἶχε προσδιορίσει τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους εἰς δραχμὰς 100,411,479 καὶ 40/00, ἀλλὰ διὰ πιστώσεων ἀναπληρωτικῶν καὶ ἐκτάκτων, περὶ τῶν ὁποίων θέλω προβάλει εἰς τὴν Βουλὴν εἰδικὰ νομοσχέδια, προσετέθησαν εἰς τὰ διὰ τὸ 1891 προϋπολογισθέντα ἔξοδα τοῦ Κράτους 1,261,792.83, καὶ ἑπομένως τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 ἀνέβησαν εἰς 101,673,272.23· ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως τοῦ 1892, τὸν ὁποῖον εἰσάγω, προσδιορίζει τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους εἰς 98,552,760.22, ἑπομένως ἐν αὐτῷ ἐπιτυγχάνεται ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων κατὰ 3,120,512.01. Ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει γεννηθῆ ἐν τῇ συνειδήσει τινὸς ἐξ ὑμῶν δισταγμὸς, ὅτι ἐν τῇ προβλέψει καὶ τῷ κανονισμῷ τῶν ἐξόδων δὲν ἐπεστήθη ἡ ὀφειλομένη πρόνοια, καὶ ὅτι ἑπομένως κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 θέλουσι προκύψει ἀνάγκαι, πρὸς πλήρωσιν τῶν ὁποίων οἱ κυβερνῶντες θέλουσιν ἀναγκασθῆ νὰ ζητήσωσι παρὰ τῆς Βουλῆς ἐκτάκτους ἢ ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις. Λέγω, ἐλπίζω ὅτι δὲν θέλει προκύψει ὁ δισταγμὸς οὗτος, διότι, ὅταν ὁ προϋπολογισμὸς διανεμηθῇ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, θέλουσι πεισθῆ ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ παρατεθειμένων σημειώσεων περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐκανονίσθησαν τὰ ἔξοδα, τὰ ἀναγραφέντα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ ὅτι δὲν εἶναι μὲν ἀδύνατον νὰ ζητηθῶσιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 πιστώσεις ἔκτακτοι ἢ ἀναπληρωτικαὶ, ἀλλὰ μόνον διότι προέκυψαν ἢ ἐδημιουργήθησαν μεταγενέστεραι ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτε συνετάσσομεν τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε μοὶ ἀνακοινωθῆ ἡ παρατήρησις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραβάλω τὸν εἰσαγόμενον νῦν προϋπολογισμὸν πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, μετὰ τῶν πιστώσεων, αἵτινες ζητοῦνται νῦν ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ παραβάλω αὐτὸν πρὸς μόνον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, καὶ πρὸς μόνον τὸ ποσὸν τῶν ἀναγραφέντων ἐν αὐτῷ ἐξόδων, ἀφοῦ ἡ παραβολὴ γίγνεται πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῶν ἀναγραφέντων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892, ὡς ζητεῖται νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, πάλιν αἱ ἐλαττώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπετεύχθησαν διὰ τοῦ εἰσαγομένου προϋπολογισμοῦ, ἀνέρχονται εἰς 1,858, 719.18. Καὶ αἱ ἐλαττώσεις αὗται ἐπετεύχθησαν καθ’ ὃν χρόνον ὠφείλομεν νὰ στέρξωμεν νὰ γένωνται προσθῆκαι ἐξόδων, καὶ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892 ἔξοδα μεγαλείτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1891. Οὕτως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1891, ὡς καὶ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἡ ἀναγραφεῖσα πίστωσις δι’ ἔξοδα τροφῆς τοῦ στρατοῦ ἦτο πολλῷ μικροτέρα τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀνεγράψαμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1892. Ἡ καταστραφεῖσα σχεδὸν παραγωγὴ τῶν σιτηρῶν ἔν τισι χώραις, αἵτινες παράγουσιν ἄφθονα σιτηρὰ, ἡ μεγάλη ἕνεκα τούτου ἐπελθοῦσα ζήτησις ἡ μεγάλη ὑπερτίμησις τῶν σιτηρῶν, ἥτις ἀκόμη δὲν ἐσταμάτησεν, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ προβαίνουσα, ἠνάγκασεν ἡμᾶς νὰ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τροφὴν τοῦ στρατοῦ 640,000 δραχμὰς περισσοτέρας τῶν ἀναγραφεισῶν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν παρελθόντων ἐτῶν· ἀλλὰ, μολονότι εἰς τοιαύτην εὑρέθημεν ἀνάγκην, καὶ τοσοῦτον ηὐξήσαμεν τὰς διὰ τὴν τροφὴν τοῦ στρατοῦ πιστώσεις, μ’ ὅλα ταῦτα αἱ ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας παρουσιάζομεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἀνέρχονται εἰς δρ. 1,858,719. Δὲν πρέπει ἴσως νὰ ποιήσωμαι μνείαν αὐξήσεων ἄλλων, τὰς ὁποίας ὠφείλομεν νὰ στέρξωμεν ἐπί τινων, ἐφ’ ὧν ἠδυνήθημεν νὰ λάβωμεν κατὰ τὴν ἄλλην σύνοδον τὴν συναίνεσιν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τοῦ Βασιλέως, ἐπί τινων δὲ ἄλλων, ἐφ’ ὧν σκοποῦμεν νὰ ζητήσωμεν νῦν τὴν συναίνεσιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ὁμιλῶν περὶ τῶν αὐξήσεων τούτων, ἀναφέρομαι εἰς τὰς αὐξήσεις, αἵτινες ἐγένοντο ἐν τῷ ἀριθμῷ καὶ τῷ μισθῷ τῶν μελῶν τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου, καὶ αἵτινες ἔτυχον τῆς κυρώσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ εἰς τὰς αὐξήσεις, αἵτινες ἐνεγράφησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τούτῳ πρὸς μεταβολὴν τῆς μισθοδοσίας τῶν μελῶν τῶν Ἐφετείων, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἐπαγγελθῆ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, καὶ τὴν ὁποίαν ἀναγράφομεν ἐν τῷ παρόντι προϋπολογισμῷ. Ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ἐλησμονήσαμεν μέρος τῶν ὑποσχέσεων ἡμῶν, τὴν περὶ ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων, διότι ὑπέλαβον, ὅτι ἔπρεπε νὰ σπεύσω νὰ δώσω εὐχάριστον κατὰ τοῦτο ἄγγελμα πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, τὸν κ. Ζυγομαλᾶν. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν σκοπῇ νὰ κρίνῃ ἐπιεικῶς ἢ αὐστηρῶς τὴν πολιτείαν μας ἐκ τῶν ὑπολοίπων μέτρων, τὰ ὁποῖα θέλομεν προτείνει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, εἴτε πρὸς μεταβολὴν τῶν οἰκονομικῶν νόμων, οἵτινες μέχρι τοῦδε λειτουργοῦσιν, εἴτε πρὸς ὀργάνωσιν καὶ μεταβολὴν ἄλλων ὑπηρεσιῶν διοικητικῶν ἢ οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἠθέλομεν ἀξιωθῆ τῆς ἐπιεικείας του κατὰ τὴν ἔρευναν τῶν μέτρων ἡμῶν τούτων, ἐλπίζω, ὅτι θέλει ἐπιεικῶς κρίνει ἡμᾶς διὰ τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας κατεβάλομεν πρὸς ἐπιτυχίαν ἐλαττώσεώς τινος τῶν ἐξόδων. Δὲν ἦσαν δὲ καὶ ὅλως ἀνάξιαι προσοχῆς αἱ προσπάθειαι, τὰς ὁποίας κατεβάλομεν. Ὡς ἠκούσατε πρὸ μικροῦ, τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 εἶχον ἀναβιβασθῆ εἰς 100,411,479.40, καὶ ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ λάβωσι χώραν παραλείψεις, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι διὰ πιστώσεων ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωτικῶν, ἀνεβιβάσθη τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων διὰ τῶν πιστώσεων τούτων εἰς 101,673, 272.23. Ὀφείλομεν ἑπομένως νὰ μὴ μείνωμεν ἀργοὶ καὶ ἀφρόντιδες, ἀλλὰ νὰ ἀσχοληθῶμεν, ἵνα κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ δυνηθῶμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα, ὥστε, ἐὰν τὸ 1891 ἤθελε καταλήξει εἰς ἔλλειμμα, τὸ ἔλλειμμα τοῦτο νὰ μὴ ἦναι ὑπέρτερον τῶν συνήθων ἐλλειμμάτων, ἤ, ἐὰν ἦναι δυνατόν, νὰ ἦναι μικρότερον τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα ἐστόλιζον τοὺς προϋπολογισμοὺς τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη. Δυστυχῶς δὲν δύναμαι τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ καταθέσω μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 ἕτερον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὤφειλον νὰ καταθέσω, τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ 1891, ὡς δὲν δύναμαι δυστυχῶς τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ καταθέσω καὶ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1890. Μόλις ἠδυνήθημεν νὰ συντάξωμεν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1889, τὸν ὁποῖον θέλομεν καταθέσει ἀπόψε. Ἀλλὰ ἡ ἔρευνα ἡ οἰκονομικὴ τοῦ Δημοσίου κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ ἐπεκτείνηται ἐπὶ πλήρη τετραετίαν. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀναπόφευκτος συνέπεια τοῦ λογιστικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον κρατεῖ παρ’ ἡμῖν, ἢ ἐὰν ἦναι συνέπεια τῆς ἀνεπαρκείας τῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ἀσχολοῦνται εἰς τὴν λειτουργίαν τὴν λογιστικήν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ χρῆσις τοῦ 1890 ἔληξε τὴν 31 Ὀκτωβρίου, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ ὁ ὁριστικὸς ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους τούτου ἐντὸς τῶν 18 ἡμερῶν. Καθ’ ἃς ὅμως ἔχω πληροφορίας ἐκ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τὰ στοιχεῖα πάντα, τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς σύνταξιν τοῦ προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1890 καὶ τῆς προσωρινῆς καταστάσεως τοῦ 1891, συνεκεντρώθησαν τὴν ἑσπέραν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἐλπίζω δέ, ὅτι τὴν Δευτέραν τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος θέλω δυνηθῆ νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1890 καὶ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ 1891. Ἐὰν λοιπὸν ἠδυνάμην σήμερον νὰ καταθέσω τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ 1891, ἤθελον δώσει ἴσως εἰς τὴν Βουλὴν ἔνδειξίν τινα, ἔστω καὶ ἀσθενῆ, τῶν προσπαθειῶν, ἃς κατεβάλομεν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891, ὅπως τὰ ἔξοδα ἦναι ὀλιγώτερα τῶν ἀναγραφέντων ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ἄνευ βεβαίως περιστολῆς κατά τι τῆς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν, διὰ τὰς ὁποίας ταῦτα ἐνομοθετήθησαν, ὡς ἐπίσης τῶν ἡμετέρων προσπαθειῶν, ὅπως τὰ ἔσοδα τοῦ 1891 εἰσπραχθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα, τηρουμένων πάντοτε τῶν διατάξεων τῶν νόμων, οἵτινες κανονίζουσι τὰ τῆς εἰσπράξεως καὶ μὴ λησμονουμένης τῆς ἐπιεικοῦς ἐφαρμογῆς αὐτῶν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἡ φιλανθρωπία καὶ τὸ κοινὸν συμφέρον ὑπαγορεύουσιν. Ἐπειδὴ ἐποιησάμην λόγον περὶ τῆς οἰκονομικῆς δυσθυμίας ἥτις κατέλαβε τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης, ὀφείλω νὰ πραγματευθῶ περὶ τούτου εὐρύτερον, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον, εἴτε ἐξ ἀγνοίας, εἴτε ἐκ κακῆς προαιρέσεως, νὰ προκύψῃ γνώμη, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ αὕτη δυσθυμία ἐνέσκηψε μόνον ἐπὶ τῶν ἑλληνικῶν ἀξιῶν, καὶ οὐχὶ ἐπὶ πασῶν τῶν ἀξιῶν καὶ ἐν πάσαις σχεδὸν ταῖς ἀγοραῖς τῶν μεγαλοπόλεων τῆς Εὐρώπης. Τὰ συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα ἐπήνεγκον τὸ δυσάρεστον τοῦτο, ἴσως οὐχὶ οἰκονομικὸν, ἀλλὰ χρηματικὸν ἀποτέλεσμα, εἶναι συμβεβηκότα λαβόντα χώραν ἐκτὸς ἡμῶν καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς θελήσεως ἡμῶν. Δυστυχήματα ἐπελθόντα ἐν μιᾷ τῶν δημοκρατιῶν τῆς Μεσημβρινῆς Ἀμερικῆς, οἰκονομικαὶ στενοχωρίαι καὶ ἀνισοῤῥοπία τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα ἐν ἄλλοις Κράτεσι, καὶ ἰδίως ἐν Ἰσπανίᾳ καὶ Πορτογαλλίᾳ, ἔθιξαν ζωηρῶς τὴν εὐπάθειαν τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα κατεστάθησαν περιδεῆ. Καὶ ἐπειδὴ ἐπῆλθον δυστυχήματα καὶ ἐν Λονδίνῳ καὶ ἔν τισι πόλεσι τῆς Γερμανίας, σχεδὸν ἐπέσκηψεν ὁ πανικός. Ἀλλὰ ἡ κερδοσκοπία, ἀεικίνητος, ὑπέλαβεν ὅτι ἔπρεπε καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς οἰκονομικῆς δυσθυμίας καὶ στενοχωρίας νὰ ὠφεληθῇ. Ὁμὰς ὑποτιμητῶν παρέστη ἐν τῷ μέσῳ, καὶ εἰργάσθη ἀκαταπονήτως, ἐπέτυχε δὲ κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ αὕτη, ἵνα ἐντείνῃ τὴν δειλίαν τῶν κεφαλαίων καὶ τῶν κεφαλαιούχων, καὶ ἑπομένως τὴν πτῶσιν τῶν χρεωγράφων καὶ τῶν ἀξιῶν ἐν τοῖς χρηματιστηρίοις· ἡ προσφορὰ αὐτῶν ἐγένετο πολλῷ ὑπερτέρα τῆς ζητήσεως, καὶ ἡ ὑποτίμησις ἐπῆλθε ῥαγδαία. Δὲν ἐπῆλθε δὲ μόνον ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, διότι κατὰ σημείωσιν, τὴν ὁποίαν κατέχομεν, ἀπὸ τῆς 14 Ἰουνίου μέχρις τῆς 6 Νοεμβρίου, ἤτοι ἐν διαστήματι 4 μηνῶν καὶ 20 ἡμερῶν, ἡ ὑποτίμησις τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων ἐπῆλθεν ἀληθῶς ῥαγδαία καὶ ἀκατάσχετος. Τὰ δάνεια τῶν 5% ἐτιμῶντο ἐν τῷ χρηματιστηρίῳ τῶν Παρισίων κατὰ τὴν 14 Ἰουνίου ἀντὶ 450, καὶ κατὰ τὴν 6 Νοεμβρίου εἶχον ἐκπέσει εἰς 355, δηλ. κατὰ 95 δραχμάς. Τὰ δάνεια τῶν 4% κατὰ τὴν 14 Ἰουνίου ἐτιμῶντο εἰς 69, καὶ κατὰ τὴν 6 Νοεμβρίου εἶχον ὑποτιμηθῆ εἰς 58 μόνον, ἤτοι κατὰ 11 μονάδας, ἑκάστη τῶν ὁποίων ἀναλογεῖ πρὸς 5 φράγκα. Ἀλλὰ, ὡς εἶπον, τὰ δυσάρεστα ταῦτα συμβεβηκότα δὲν ἐδήλουν εἰδικὴν δυσπιστίαν πρὸς τὰς ἑλληνικὰς ἀξίας, ἀλλὰ ἐδήλουν καθολικὴν δυσπιστίαν πρὸς τὰς ἀξίας πολλῶν ἄλλων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἡγοῦνται ἡμῶν καὶ κατὰ τὸν πληθυσμὸν, καὶ κατὰ τὸν πολιτισμὸν, καὶ κατὰ τὴν πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν τὴν κοινωνικὴν ἔν τε τῇ γεωργίᾳ καὶ βιομηχανίᾳ. Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπητε νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας τινὰς περὶ τῶν τιμῶν τῶν χρεωγράφων ξένων Κρατῶν, θέλετε ἀναγνωρίσει, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας σᾶς μετέδωκα πρὸ μικροῦ, εἰσὶν ἀκριβεῖς. Κατὰ τὴν 7 Νοεμβρίου 1890 ἐν τῷ χρηματιστηρίῳ τῶν Παρισίων τὰ χρεώγραφα τῆς Banque d'escompte ἐτιμῶντο 580, κατὰ δὲ τὴν 7 Νοεμβρίου 1891 ἐτιμῶντο 405, ἤτοι εἶχον ὑποτιμηθῆ κατὰ 175. Κατὰ τὴν 7 Νοεμβρίου 1890 τὰ χρεώγραφα τῆς Banque de Paris ἐτιμῶντο 870, κατὰ δὲ τὴν 7 Νοεμβρίου 1891 ἐτιμῶντο 705, δηλ. εἶχον ὑποτιμηθῆ κατὰ 165. Αὐτοῦ τοῦ Comptoir National d'escompte κατὰ τὴν 7 Νοεμβρίου 1890 τὰ χρεώγραφα ἐτιμῶντο 630, ἐνῷ τὴν 7 Νοεμβρίου 1891 ἐτιμῶντο 525, δηλ. ὑπετιμήθησαν κατὰ 105. Ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω ἀριθμὸν πολλῶν πιστωτικῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν τοιαύτας μειώσεις ἐν τοῖς χρεωγράφοις αὐτῶν....

§92ΣΚΟΥΖΕΣ. Αὐτὰ εἶναι μετοχαὶ καταστημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμεμιγμένα, ὡς γνωρίζετε, πολὺ εἰς τὰς κερδοσκοπίας.

§93ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μὴ ἀνυπομονῆτε, καὶ θέλομεν φθάσει εἰς δάνεια Κρατῶν. Τὸ Crédit Foncier ἀπὸ 1285 ὑπετιμήθη εἰς 1190, δηλ. κατὰ 95. Τὸ Crédit Lyonnais ἀπὸ 805 εἰς 770, ἤτοι κατὰ 35. Τὸ Lyon Midi κατὰ 50, ἀπὸ 1490 ὑποτιμηθὲν εἰς 1440. Τὸ Nord κατὰ 130. Τὸ Orléans κατὰ 10. Τὸ Gar κατὰ 50. Ἀλλὰ τὰ χρεώγραφα τῆς Ἀργεντινῆς Δημοκρατίας ἐτιμῶντο κατὰ τὴν 7 Νοεμβρίου 1890 εἰς 415, καὶ ὑπετιμήθησαν μέχρι τῆς 7 Νοεμβρίου 1891 εἰς 300, ἤτοι κατὰ 115· τὸ Αὐστριακὸν δάνειον τῶν 4% εἰς χρυσὸν ὑπετιμήθη μεταξὺ τῶν δύο εἰρημένων ἐποχῶν ἀπὸ 95.25 εἰς 93.50. Τὸ Βρασιλιανὸν τῶν 4½% ἐξέπεσεν ἀπὸ 89 εἰς 60, ἤτοι κατὰ 29. Τὸ Αἰγυπτιακὸν unifié ἀπὸ 486.25 εἰς 470, ἤτοι κατὰ 16.25. Τὸ Αἰγυπτιακὸν προνομιοῦχον ἀπὸ 465 εἰς 440. Τὸ Ἱσπανικὸν 4% ἀπὸ 76 εἰς 65.50, ἤτοι κατὰ 10½. Τὸ Ἰταλικὸν τῶν 5 τοῖς 100 ἀπὸ 94 εἰς 88.10. Τὸ Πορτογαλλικὸν ἀπὸ 59.50 εἰς 33. Τὸ Ρωσσικὸν Orient ἀπὸ 81 εἰς 61. Τὸ Ρωσσικὸν τῶν 4% ἀπὸ 99.50 εἰς 91. Τὸ Σερβικὸν ἀπὸ 92.25 εἰς 79. Τὸ Τουρκικὸν Priorité τῶν 4 τοῖς 100 ἀπὸ 410 εἰς 400. Τὸ Τουρκικὸν τῶν τελωνείων ἀπὸ 460 εἰς 420. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ ὑποτίμησις ἐπῆλθε καὶ εἰς τὰ χρεώγραφα. Ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ ὁποία ἐδήλου τοιαύτην καθολικὴν δυσθυμίαν ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Εὐρώπης, ἔπρεπε νὰ διδάξῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἐὰν ἤθελε νὰ συνομολογήσῃ δάνεια, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνομολογήσῃ ταῦτα ὑπὸ ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους αὕτη ἐπεθύμει, ἀλλ’ ἤθελεν ἀναγκασθῆ νὰ συνομολογήσῃ ταῦτα ὑπὸ ὅρους πολὺ κατωτέρους. Καὶ ἄλλη δέ τις πληροφορία, ἡ ὁποία εἶχε δοθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι μεταξὺ τῆς ὁμάδος τῶν ὑποτιμητῶν ὑπῆρξαν καί τινες, οἱ ὁποῖοι ἠσχολοῦντο νὰ ὠθήσωσι τὴν ὑποτίμησιν ἰδίως ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, παριστῶντες ὡς δεινὴν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος καὶ προσεχῆ τὴν ἀμηχανίαν αὐτῆς, καὶ αὕτη, λέγω, ἡ πληροφορία εἵπετο, ὅτι ἤθελεν ἐπηρεάσει τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα μὴ ἀποφασίσῃ νὰ δηλώσῃ ἐπιθυμίαν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην δανείων. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι προετάθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν εὐκολίαι πρὸς συνομολόγησιν δανείων, διότι καὶ κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον καὶ κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον ἐγένοντο εἰς τὴν Κυβέρνησιν προτάσεις πρὸς παροχὴν δανείων ἁπλῶν, ἐγένοντο ὅμως καὶ προτάσεις πρὸς παροχὴν δανείων συνθέτων, δι’ ὧν συνεδυάζετο τὸ δάνειον μετ’ ἄλλων ἐπιχειρήσεων. Δὲν πρέπει ἴσως νὰ ἀποκρύψω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τινὲς τῶν προτάσεων τούτων δὲν ἔπρεπε νὰ θεωρηθῶσι καὶ ἐντελῶς ἀπαράδεκτοι πρὸς συζήτησιν, καὶ ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπλήρουν πάσας τὰς ἐπιθυμίας τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἦτο ὅμως δίκαιον νὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι τοσοῦτον ἐξηυτέλιζον τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος, ὥστε ἔπρεπε μετ’ ἀγανακτήσεως νὰ ἀποῤῥίψῃ τις αὐτάς. Ἀλλ’ ἐφρονήσαμεν, ὅτι συνέφερε νὰ δώσωμεν ἀπόδειξίν τινα εἰς τὸν ἐν Εὐρώπῃ οἰκονομικὸν καὶ τραπεζιτικὸν κόσμον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της καὶ ἄνευ δανείων. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ὁμιλήσω περὶ μέλλοντος συνεχοῦς καὶ ἀπωτάτου, ἀλλ’ ὁμιλῶν περὶ τοῦ παρόντος, ἠδυνάμην νὰ δώσω τοιαύτην πρὸς τὸν τραπεζιτικὸν τῆς Εὐρώπης κόσμον ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην δανείων, καὶ ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας ἐκ τῶν ἰδίων ἡμῶν πόρων. Τὸ ἐγχείρημα ἦτο δύσκολον, οὐδ’ ἀποκρύπτω τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας συνήντησα· δίδω ὅμως τὴν εὐχάριστον πληροφορίαν, ὅτι κατελήξαμεν αἰσίως, καὶ ὅτι ἐκ τῶν ἰδίων πόρων τοῦ Κράτους ἐξεπληρώσαμεν πάσας τὰς διὰ τὸ 1891 ὑποχρεώσεις ἡμῶν, τὰς ἐπικειμένας καὶ τὰς ἀνυπερβλήτους, διότι ὑπάρχουσι καὶ χρέη, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπετίσαμεν, πληρώσαντες τοὺς τόκους, καὶ χρέη προσωρινὰ, τὰ ὁποῖα ἀνενεώσαμεν, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ καταβάλωμεν τὰ κεφάλαια αὐτῶν. Ἐὰν ἤθελε προταθῇ ὑπό τινος ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι οὕτω συνετελέσαμεν εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, θέλω δυνηθῆ νὰ ἀποκρούσω αἰτίασιν τοιαύτην, διότι ἔχω ἐν χερσὶν ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ἰουνίου καὶ ἐντεῦθεν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν τὸ τιμολόγιον τοῦ χρηματιστηρίου, καὶ θέλω παραβάλει αὐτὸ πρὸς τὰς ἡμερομηνίας, καθ’ ἃς ἡμεῖς ἠγοράζομεν συνάλλαγμα, διὰ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας, θέλει δὲ γείνῃ γνωστὸν διὰ τῆς παραβολῆς ταύτης, ὅτι ἡ ἐπελθοῦσα ὑπερτίμησις, καθ’ ὃν χρόνον ἠγοράζομεν συνάλλαγμα, περιωρίσθη εἰς λεπτὰ δύο καὶ ἓν τέταρτον τοῦ λεπτοῦ μόνον. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ὑπερτίμησις ἐξηκολούθησε καὶ ἀνῆλθεν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, εἰς οὓς ἀνῆλθε κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, καὶ ἂν πρέπῃ διὰ τοῦτο νὰ ἀπευθυνθῇ αἰτίασίς τις, θέλω παρακαλέσει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν διάθεσιν νὰ αἰτιαθῶσιν ἡμῶν, νὰ στρέψωσι τὰς αἰτιάσεις ταύτας κατὰ πολλῶν ἄλλων, καὶ οὐχὶ καθ’ ἡμῶν. Ἐὰν ἡμεῖς εἴχομεν μέσα, διὰ νὰ πράξωμεν ὅ,τι ὤφειλον νὰ πράξωσιν αἱ ἐν Ἀθήναις λειτουργοῦσαι Τράπεζαι, ἴσως ἠθέλομεν τὸ πράξει, ἂν καὶ δὲν ἦτο ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν δὲν τὸ ἐπράττομεν, ἴσως ἠδύνατο νὰ παρασταθῇ ὡς δεδικαιολογημένη ἡ αἰτίασις, ἂν καὶ, ὡς εἶπον, αἱ Κυβερνήσεις δὲν μετέρχονται τραπεζιτικὰς ἐργασίας. Ἀλλ’ ἡμεῖς οὐδὲν μέσον καὶ οὐδὲν καθῆκον εἴχομεν, διὰ νὰ ἐκτραπῶμεν τῶν καθηκόντων ἡμῶν, ὅπως συντελέσωμεν εἰς τὴν μείωσιν τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος καὶ τοῦ χρυσοῦ, πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες. Δυστυχῶς δὲ ἡ κερδοσκοπία, ἡ ὁποία εἶχε κατέλθει εἰς στρώματα κατώτερα, ἠγωνίσθη ἐν τῇ ὑπερτιμήσει, καὶ τὰ μάλιστα συνετέλεσεν εἰς τὸ ν’ ἀναβιβασθῇ ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνεβιβάσθη τελευταῖον. Ὡμίλησα περὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν διὰ τῶν συνήθων πόρων τοῦ Κράτους, καὶ δὲν ἀνέφερα, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο μόνον περὶ πληρωμῆς τόκων καὶ χρεωλυσίων τῶν δημοσίων χρεῶν, ἐπρόκειτο καὶ περὶ ἐκπληρώσεως ἄλλων ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων εἴχομεν ἀναλάβει, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἡ κατασκευὴ σιδηροδρόμων εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ. Ὅθεν διὰ τῶν συνήθων ἐσόδων τοῦ Κράτους ὠφείλομεν νὰ ἐπαρκέσωμεν καὶ εἰς τὰς πληρωμὰς πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, καὶ εἰς τὰς πληρωμὰς πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, καὶ εἰς τὰς πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου. Καθ’ ἃς δὲ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων χρεῶν καὶ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον μοὶ ἔδωκε πληροφορίας, ἂν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 15 Νοεμβρίου 1891 εἰσήχθησαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων 53,879,902 δραχμαὶ καὶ 93/00, ἐξήχθησαν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον πρὸς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων, πρὸς πληρωμὴν ἐξόδων κατασκευῆς σιδηροδρόμων καὶ ἔργων πορθμοῦ Εὐρίπου, καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν ἄλλων ὑποχρεώσεων μὴ συνήθων, 74,719,028.27, ἤτοι τὸ δημόσιον ταμεῖον κατέβαλεν ἐκ τῶν συνήθων αὐτοῦ πόρων 20,839,028.27 ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1891 ἕως 15 Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἵνα πληρώσῃ τόκους καὶ χρεωλύσια, ἵνα ἐξοφλήσῃ προσωρινά τινα χρέη, καὶ ἵνα πληρώσῃ ἔξοδα κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Κρυονερίου, κατασκευῆς ἔργων τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου, ἵνα ἀποδώσῃ τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ ἐφθαρμένα κερμάτια, τὰ ὁποῖα ὠφείλοντο νὰ παραδοθῶσι πρὸς καταστροφὴν, διότι εἶχε παραληφθῆ τὸ ἰσότιμον αὐτῶν εἰς κερμάτια νέα. Καὶ ὄντως παρεδώκαμεν εἰς τὸ πῦρ κερμάτια ἀξίας 5,218,514 δραχμῶν, ἐνῷ ἡμεῖς παρελάβομεν καινουργῆ μόνον 993,000 δραχμῶν. Δὲν πρέπει νὰ παραλίπω, ὅτι εἰς τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν, ἐνεθαῤῥύνθημεν καὶ ὑπὸ τῆς γνώμης ἀνδρῶν, ἀγαπώντων εἰλικρινῶς τὴν Ἑλλάδα, ἂν καὶ δὲν ἦναι πολῖται αὐτῆς. Αὐτοὶ μᾶς ἐνεθάῤῥυναν καὶ μᾶς συνεβούλευσαν, ὅτι τοιαύτην πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν τακτικὴν, ἵνα μὴ ἡ πίστις τοῦ Κράτους ἐκπέσῃ, ἵνα κατασταθῶσι δὲ τὰ κεφάλαια προσιτώτερα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ δυνηθῇ αὕτη νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰ δημόσια ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀρχίσει. Χρεωστῶ δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγνώσθη εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅτι ἡμεῖς προσερχόμεθα μὲ τὸ βαλάντιον εἰς χεῖρας νὰ πληρώσωμεν τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια, καὶ ἐπληρώσαμεν πράγματι ταῦτα πρὸ τῆς τεταγμένης προθεσμίας, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἤρχισεν ἡ ὑπερτίμησις τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων. Καὶ ἂν σᾶς ἀνέφερα πρὸ μικροῦ, ὅτι ταῦτα εἶχον κατέλθει εἰς 355, σήμερον εἶναι 383, ὑπερτιμηθέντα κατὰ 28, καὶ ἂν εἶχον κατέλθει εἰς 58, σήμερον τιμῶνται πρὸς 61, ἑπομένως ὑπερετιμήθησαν κατὰ 3 μονάδας, ἀντιστοιχούσας πρὸς 15, ἐλπίζω δέ, ἂν ἀνωμαλίαι, ἀνεξάρτητοι τῆς θελήσεως ἡμῶν, δὲν ἐπισκήψωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅτι θέλουσι κατασταθῇ ὀλιγώτερον δειλὰ καὶ περισσότερον πρόθυμα τὰ κεφάλαια τῶν Τραπεζῶν καὶ τραπεζιτῶν πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς ἀξίας, τώρα μάλιστα, ὅτε παρῆλθε καὶ ὁ φόβος, ὅστις εἶχε καταλάβει τὰς Γαλλικὰς ἀγορὰς, περὶ τῆς ἐξαγωγῆς μεγάλου ὄγκου χρυσοῦ διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν σιτηρῶν. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἐπείσθησαν ἤδη, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐξαγωγῆς 800 ἢ 900 ἑκατομμυρίων χρυσοῦ, καὶ ὅτι διὰ ποσοῦ μικροτέρου, πάντοτε ὅμως ὀγκώδους, ἐν σχέσει πρὸς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ἤτοι διὰ ποσοῦ 600 ἑκατομμυρίων, θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἱκανοποιήσωσι τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι, ὡς κατωρθώθη ἐν τῇ βεβαιώσει καὶ τῇ εἰσπράξει τῶν μέχρι τοῦ χρόνου τούτου βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ἐσόδων, τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους θέλει ἐξακολουθήσει νὰ εἰσπράξῃ περισσότερα ἀπὸ ὅσα κατὰ τὸ παρελθὸν εἰσέπραττεν, ὡς ἐλπίζω, καὶ ἐν τῇ βεβαιώσει τῶν ὑπολοίπων ἐσόδων τοῦ 1891 θέλει κατορθωθῆ τὰ βεβαιωθησόμενα καὶ εἰσπραχθησόμενα ποσὰ νὰ ἦναι περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα, ὅτε συνετάσσομεν τὸν προϋπολογισμὸν, προσεδοκῶμεν νὰ βεβαιώσωμεν καὶ εἰσπράξωμεν. Καὶ ἀπὸ τοῦδε δὲ δύναμαι νὰ δώσω τὴν εὐχάριστον πληροφορίαν, ὅτι, ἐνῷ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1891 εἶχον ἐγγραφῆ ὡς ἔσοδον ἐξ ἐγγείου φόρου ἐλαίου δρ. 707,868, ἄνευ βεβαιώσεως τοῦ προσθέτου φόρου τῶν 20%, ἐβεβαιώθη μέχρι σήμερον ποσὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ ἑκατὸν χιλιάδων, ἐλπίζω δὲ, ὅτι μέχρι τέλους θέλομεν προσεγγίσει νὰ βεβαιώσωμεν ἔσοδον ἐξ ἐλαίου 1,200,000. Ἐλπίζω ὡσαύτως καὶ βεβαίωσιν ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου εὐχάριστον, καὶ ἂν πέρυσιν εἰσεπράχθησαν 1,800,000, ἐλπίζω, ὅτι τὰ βεβαιωθησόμενα καὶ τὰ εἰσπραχθησόμενα κατὰ τὸ 1891 θέλουσιν ὑπερβῆ κατὰ πολὺ τὸ ποσὸν τὸ πέρυσιν εἰσαχθέν. Ἀλλὰ καὶ αἱ μέχρι τοῦδε ὑπάρχουσαι διαφοραὶ εἶναι ἄξιαι νὰ ἀνακοινωθῶσι παρ’ ἡμῶν εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα αὕτη ἐνθαῤῥυνθῇ εἰς τὰς περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τοῦ Κράτους μελέτας καὶ ἐρεύνας της. Ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1891 μέχρι τῆς 31ης Ὀκτωβρίου τοῦ ἔτους τούτου, δηλαδὴ κατὰ τοὺς δέκα μῆνας τοῦ ἔτους, εἰσεπράχθησαν ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἐξ ἐσόδων τοῦ 1891 καὶ ἐξ ἐσόδων τοῦ 1890, ἤτοι ἐκ τῶν συμβαδιζουσῶν δύο χρήσεων, 11,350,019 δρ. καὶ 31 1)00 περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ ἀντιστοιχοῦν διάστημα τοῦ ἔτους 1890 ἐκ τῶν ὡσαύτως συμβαδιζουσῶν καὶ τότε δύο χρήσεων, ἤτοι τῆς χρήσεως τοῦ 1890 καὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1889. Καὶ ἂν ἤθελεν ἀφαιρεθῆ ἀπὸ τὸ ὑπερβάλλον, ὡς εἴρηται, ποσὸν τῶν 11,350,019.31 τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφὲν ὡς προκύψαν ἐκ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, διότι ἤκουσά που ψιθυριζόμενον, ὅτι ἡ αὔξησις προῆλθεν ἐκ τῆς ἀναγραφῆς τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, πάλιν θέλει μείνει ποσὸν ἐννέα περίπου ἑκατομμυρίων, εἰσπραχθὲν ὑπὸ τῶν ταμείων καὶ τῶν τελωνείων τοῦ Κράτους περισσότερον ἀπὸ τὰ εἰσπραχθέντα ὑπ’ αὐτῶν κατὰ τὸ ἀντιστοιχοῦν δεκάμηνον διάστημα τοῦ παρελθόντος ἔτους....

§94ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον, κύριε Πρόεδρε. Καλὸν εἶναι νὰ διακόψητε.

§95ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 30′ μ. μ.